cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Álfur (mannsnafn)
Álfur er íslenskt karlmannsnafn.
1185
Árið 1185 (MCLXXXV í rómverskum tölum)
Torfustaðahreppur
Torfustaðahreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Torfustaði í Miðfirði.
Marri
Marri er íslenskt karlmannsnafn.
Torfustaðahreppur
Hreppnum var skipt í tvennt á seinni hluta 19. aldar, í Ytri- og Fremri-Torfustaðahrepp. Þeir urðu svo báðir hluti af Húnaþingi vestra árið 1998.
Mars (mannsnafn)
Mars er íslenskt karlmannsnafn.
Ámundi
Ámundi er íslenskt karlmannsnafn.
Katrín Júlíusdóttir
Katrín Júlíusdóttir (fædd 23. nóvember 1974) er framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja og fyrrverandi alþingismaður. Katrín settist á þing fyrir Samfylkinguna í Suðvesturkjördæmi árið 2003. Hún hætti í stjórnmálum árið 2016. Á þingsetu sinni hefur hún m.a. gegnt embætti iðnaðar- og fjármálaráðherra og embætti varaformanns Samfylkingarinnar.
Berglind
Berglind er íslenskt kvenmannsnafn. Nafnið hefur þrjár jafngildar beygingar í þol- og þágufalli. Beygingin Berglindi virðist þó vera mest notuð um þessar mundir. Í bókinni Nöfn Islendinga, sem Heimskringla gaf út árið 1991, segir að nafnið Berglind sé líklega myndað af nafni Lindberghs flugkappa. Fyrst var farið að gefa nafnið á áratugnum 1931-1940.
Katrín Júlíusdóttir
Ævi
Katrín fæddist 23. nóvember 1974 í Reykjavík en flutti níu ára gömul í Kópavog þar sem hún hefur búið nánast samfleytt síðan. Foreldrar hennar eru Júlíus Stefánsson fv. framkvæmdarstjóri og Gerður Lúðvíksdóttir fv. skrifstofukona. Hún á eina eldri systur og yngri tvíburabræður. Katrín er komin af útgerðarfjölskyldu frá Húsavík og byrjaði ung að vinna í fiskvinnslu en síðar vann hún sem innkaupastjóri hjá G. Einarsson & co. ehf. sem flutti inn barnaföt og rak barnafataverslanirnar Lipurtá, á meðan hún var nemandi hjá Menntaskólanum í Kópavogi. Að stúdentsprófi loknu árið 1994 varð hún framkvæmdarstjóri þess. Í menntaskóla kviknaði áhugi hennar á stjórnmálum en hún var fyrst stuðningsmaður Alþýðubandalagsins og átján ára gömul endurvakti hún ásamt fleirum ungliðahreyfingu flokksins í Kópavogi, Vakningu. Síðar tók hún að sér stöðu ritara Alþýðubandalagsins í Kópavogi og sat síðar í miðstjórn flokksins á landvísu. Eftir að hún útskrifaðist úr MK árið 1994 tók hún sér ársleyfi frá námi áður en hún hóf nám í mannfræði við Háskóla Íslands haustið 1995. Árið 1997 var hún kjörin í háskólaráð H.Í. og stúdentaráð fyrir Röskvu.
Katrín starfaði innan Samfylkingarinnar frá stofnun hennar og var hún kjörin í framkvæmdarstjórn flokksins á stofnfundi árið 2000. Hún var var fyrsti varaformaður ungra jafnaðarmanna árið 2000 og var hún kjörin formaður Ungra jafnaðarmanna sama ár og sat til ársins 2001. Í lok ársins 2002 fór hún í prófkjör fyrir þingkosningarnar 2003 og náði fjórða sæti flokksins í Suðvesturkjördæmi sem skilaði henni þingsæti 28 ára gamalli.
Þingferill
Katrín sat á þingi frá 2003-2016 fyrir Samfylkinguna. Hún ákvað að segja skilið við stjórnmálin árið 2016
Skoðanir
Katrín kennir sig við jafnaðarstefnuna og berst gegn misskiptingu og fyrir jöfnum tækifærum. Fyrsta þingveturinn sinn lagði hún áherslu á bætta stöðu samkynhneigðra í íslensku samfélagi og kvaðst styðja sambúð og ættleiðingu samkynhneigðra para.
Evrópusambandið
Katrín er hlynnt inngöngu Íslands í Evrópusambandið og studdi aðildarumsóknina þegar hún var borin undir þingið sumarið 2009. Hún sat í stjórn Evrópusamtakanna frá 2000 til 2003 og er yfirlýstur alþjóða- og friðarsinni og byggir stuðning sinn við aðild Ísland að ESB á þeim grunni. Hún barðist gegn því að umsóknin um aðild að ESB yrði dregin til baka vorið 2014 þegar Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra lagði fram þingsályktunartillögu þess efnis.
1194
Árið 1194 (MCXCIV í rómverskum tölum)
1810
thumb|right|[[Auðunarstofa var endurreist á Hólum árið 2001.]] thumb|right|[[María Lovísa keisaraynja.]] Árið 1810 (MDCCCX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Þverárhreppur
Þverárhreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Þverá í Vesturhópi.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist hann hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Fremri-Torfustaðahreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi og Þorkelshólshreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
1184
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Marsellíus
Marsellíus er íslenskt karlmannsnafn.
Hlésey
right|thumb|Þangþökin eru helsta sérkenni eyjarinnar Hlésey (danska: Læsø) er dönsk eyja í Kattegat, miðja vegu milli Gautaborgar og Friðrikshafnar.
Á Hlésey er enn stunduð saltsuða sem hófst á miðöldum og eyjaskeggjar eru frægir fyrir; það á einnig við um hin annáluðu þangþök. Þang var áður dregið úr sjó og verkað og síðan notað sem efsta þekjulagið á þök bóndabæja. Nefnast slíkir bæir á dönsku: tanggårde.
Hæsti punktur Hléseyjar er Höjsande 28 m og er á norðurhluta eyjarinnar.
1195
Árið 1195 (MCXCV í rómverskum tölum)
Árbjartur
Árbjartur er íslenskt karlmannsnafn.
Árbjörn
Árbjörn er íslenskt karlmannsnafn.
Árgeir
Árgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Árgils
Árgils er íslenskt karlmannsnafn.
Ófrjósemi
Það eru 10-15% af öllum pörum á Íslandi sem eiga við ófrjósemi að stríða. Til að par teljist eiga við ófrjósemi að stríða þarf það að hafa stundað reglulegt, óvarið kynlíf í eitt ár eða lengur án þess að úr verði barn. Þar sem það þarf alltaf tvo til að úr verði barn segir það sig sjálft að orsök ófrjóseminnar getur legið hvort sem er hjá karlmanninum eða konunni.
Legslímuflakk - (e. endometriosis)
Einkenni legslímuflakks eru meðal annars: mjög kvalarfullir túrverkir, verkir við samfarir, verkir við hægðir og í mjög mörgum tilfellum ófrjósemi. Eina leiðin til að greina legslímuflakk er með kviðarholspeglun sem er tiltölulega einföld aðgerð.
Fjölblöðrueggjastokkaheilkenni - (e. Polycystic Ovarian Syndrome, PCOS)
Eitt algengasta innkirtlavandamál kvenna á frjósemisaldri, tíðni um 5-10%. Samkvæmt Rotterdam greiningarskilmerkjum þarf kona að uppfylla tvö af eftirfarandi þremur atriðum:
Árelíus
Árelíus er íslenskt karlmannsnafn af latneskum uppruna.
Ófrjósemi
Fjölblöðrueggjastokkaheilkenni - (e. Polycystic Ovarian Syndrome, PCOS)
Önnur einkenni PCOS eru meðal annars: offita, kýli á líkama, brúnir blettir, húðsepar og þunglyndi. Um helmingur kvenna með PCOS eru í yfirþyngd. Meginþorri þeirra kvenna sem við þetta stríða þurfa einhverntíma að kljást við ófrjósemi. Egglos er stopult og óreglulegt og getur því verið erfitt að fylgjast með því. Engin lækning er til við PCOS en það er hægt að meðhöndla einkennin með lyfjagjöf, breyttu mataræði og hreyfingu. Algeng meingerð sjúkdómsins er einnig aukið insúlínónæmi og hækkað magn insúlíns í blóði sem eykur líkur á sykursýki af týpu 2. Heilkennið getur líka valdið hækkuðum blóðgildum þríglýseríða og LDL (e. low density lipoprotein) og einnig lágu gildi af HDL (e. high density lipoprotein), sem eykur líkur á hjarta- og æðasjúkdómum
Stíflur eða samgróningar í eggjaleiðurum
Þegar um stíflur í eggjaleiðurum er að ræða er í mörgum tilfellum hægt að fjarlægja þær með einum eða öðrum hætti. Hins vegar er það þannig þegar um samgróninga er að ræða að það getur verið mjög erfitt að reyna að opna fyrir eggjaleiðarann/-ana og þá er eina lausnin til að reyna að verða barnshafandi sú að fara í glasafrjóvgun.
Síendurtekin fósturlát
Talað er um síendurtekin fósturlát þegar konan verður ófrísk (það koma tvö strik á þungunarprófið) en nær af einhverjum ástæðum ekki að ganga með. Það er mjög mismunandi á hvaða tíma fósturlátið verður, allt frá því að gerast á fyrstu vikunum, í kring um 3ja mánaða tímabilið þegar venjulega er talað um að „örugga“ tímabil meðgöngunnar sé komið, eða eftir það. Í þessum tilfellum eru væntanlegir foreldrar oft búnir að sjá og fá að heyra hjartslátt og missirinn er nokkuð öðruvísi en eftir 2ja vikna bið og að komast að því að fósturvísirinn hafi ekki fest sig eða að tæknisæðingin hafi ekki heppnast. Líka vegna þess að í ófáum tilfellum þarf konan að fara í svokallað útskrap til að fjarlægja fóstrið úr leginu ef það fer ekki út sjálft með tíðarblóði.
Léleg eða engin egg
Í einhverjum tilfellum gerist það að kona fæðist án eggfrumna eða að eggfruman þroskist einhverra hluta vegna ekki í eggjastokknum og þá er eina ráðið að fá egg að gjöf frá annarri konu. Svipað er uppá teningnum þegar um léleg egg er að ræða, en konur fæðast (venjulega) með öll sín egg í eggjastokkunum og ef allt er eðlilegt þá þroskast eitt í hverjum tíðarhring. Eftir því sem aldurinn færist yfir verða eggin eldri og skurnin getur þykknað þannig að sáðfruma nái ekki að brjótast í gegn eða eggin verða hreinlega ónothæf. Í þessum tilfellum er eina lausnin ef konan vill eiga tækifæri á því að ganga með barn að fá gjafaegg frá annarri konu.
Æðagúlpur eða æðaflækja við eistu
Eistun hanga í pungnum utan við líkaman. Þetta vitum við öll. Og ástæðan er sú að eistun þurfa lægri líkamshita til að geta framleitt sáðfrumur. Þegar karlmaður er með æðagúlp eða -flækju við eistun vill hitinn í pungnum hækka og valda því að sæðisframleiðslan verður léleg eða hreinlega engin. Hægt er að reyna að bæta ástandi með minniháttar aðgerð þar sem lokað er fyrir blóðflæði til blóðríkra æða í gúlpnum/flækjunni í þeirri von að hitinn muni lækka og sæðisframleiðslan taki við sér.
Lélegt eða vanskapað sæði
Nokkuð hefur verið rætt um aukið magn estrogens í umhverfinu og hvernig það hefur áhrif á sæðisframleiðslu hins almenna karlmans (ekki gott), þröngar nærbuxur, heit böð og heitir pottar og fleiri hlutir hafa líka áhrif á gæði sæðisins.
Vanþroska sæði
Þetta getur orsakast af æðagúlp eða -flækju eins og kom fram hér að ofan en í einhverjum tilfellum þá gerist þetta af ókunnum orsökum. Hægt er að reyna að finna þroskaðar frumur í sæðissýni og freista þess að glasafrjóvgun eða smásjárfrjóvgun gangi, en ef ekki þá er eina lausnin sú að fá gjafasæði.
Ekkert sæði
Ef karlmaðurinn framleiðir ekki sáðfrumur er eina lausnin að fá gjafasæði. Meðferðirnar sem taldar eru upp hér að neðan eru þá framkvæmdar með sæði frá sæðisgjafanum í stað sæðis frá maka.
Glasafrjóvgun
Þegar um glasafrjóvgun er að ræða fer konan fyrst í gegnum ferli sem minnir á tíðarhvörf þar sem slökkt er á hormónastarfseminni. Eftir það tekur svo við tímabil þar sem eggjastokkarnir eru örvaðir þannig að sem flest eggbú þroskist. Þá tekur við eggheimta sem er smá aðgerð framkvæmd með deyfingu. Karlmaðurinn skilar sæðisprufu sem er unnin á svipaðan hátt og við tæknisæðingu. Kynfrumunum er svo komið fyrir í tilraunaglasi og þeim leyft að leika lausum hala, ef svo má að orði komast, og úr verða vonandi einn eða fleiri fósturvísar.
Marthen
Marthen er sjaldgæft íslenskt karlmannsnafn.
1196
thumb|right|[[Agnes af Meraníu.]] Árið 1196 (MCXCVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Atburðir
Fædd
Dáin
Ófrjósemi
Smásjárfrjóvgun
Ferlið þegar um smásjárfrjóvgun er að ræða er að mestu leyti eins og við glasafrjóvgun, nema í stað þess að leyfa kynfrumunum að kynnast í glasi þá er valin úr ein sáðfruma og henni sprautað í eitt egg. Þetta er gert við öll eggin sem nást við eggheimtu og svo er beðið og séð hversu mörg skipta sér og verða að fósturvísum. Uppsetningin er svo með sama hætti.
8. september
8. september er 251. dagur ársins (252. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 114 dagar eru eftir af árinu.
Berglín
Berglín er íslenskt kvenmannsnafn.
Martin
Martin er íslenskt karlmannsnafn.
Marey
Marey er íslenskt kvenmannsnafn.
1197
thumb|right|[[Hinrik 6. keisari og Konstansa keisaraynja.]] Árið 1197 (MCXCVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
El Salvador
El Salvador er land í Mið-Ameríku með landamæri að Gvatemala í norðvestri og Hondúras í norðaustri og strönd að Kyrrahafi í suðri. Höfuðborgin og stærsta borg El Salvador er San Salvador. Íbúar voru áætlaðir vera 6,8 milljónir árið 2021 og landið er það þéttbýlasta á meginlandi Ameríku.
Metformín
Metformín er lyf sem notað er við áunninni sykursýki.
El Salvador
Meðal þeirra miðamerísku þjóða sem ríktu yfir þessu svæði voru Lenkar (eftir 600), Majar og síðan Cuzcatlekar. Fornleifar benda líka til þess að Olmekar hafi verið á svæðinu á fyrsta árþúsundinu f.o.t. Í upphafi 16. aldar lagði Spænska heimsveldið Mið-Ameríku undir sig og gerði að hluta af varakonungsdæminu Nýja-Spáni með höfuðborg í Mexíkóborg. Varakonungsdæmið hafði samt lítið yfir daglegu lífi á eiðinu að segja. Árið 1609 varð landið hluti af höfuðsmannsdæminu Gvatemala sem fékk sjálfstæði 1821. Landið var neytt inn í Fyrsta mexíkóska keisaradæmið, klauf sig síðan frá því og gekk í Sambandslýðveldi Mið-Ameríku 1823. Þegar sambandsríkið leystist upp 1841 varð El Salvador fullvalda ríki. Það myndaði skammlíft bandalag með Hondúras og Níkaragva sem nefndist Stórlýðveldi Mið-Ameríku og stóð frá 1895 til 1898.
Frá síðasta hluta 19. aldar fram á miðja 20. öld ríkti stjórnmálalegur og efnahagslegur óstöðugleiki í El Salvador og saga landsins var mörkuð valdaránum, uppreisnum og röð alræðisstjórna. Viðvarandi ójöfnuður og órói leiddu til borgarastyrjaldar sem stóð frá 1979 til 1992, milli herforingjastjórnar sem naut stuðnings Bandaríkjanna og bandalags vinstrisinnaðra skæruliðasveita. Styrjöldinni lauk með Chapultepec-friðarsamningunum sem komu á fjölflokkalýðræði sem hefur haldist síðan. Meðan á borgarastyrjöldinni stóð flúðu margir íbúar El Salvador til Bandaríkjanna, og árið 2008 voru þeir stærsti innflytjendahópurinn þar.
Landbúnaður hefur lengi verið undirstaða efnahagslífs í El Salvador, allt frá því Spánverjar lögðu kakóræktun indíána undir sig á 16. öld, með miðstöð framleiðslunnar í Izalco, og balsam frá fjöllunum í La Libertad og Ahuachapán. Seinna varð sprenging í ræktun indigós á 19. öld til framleiðslu á litarefnum. Eftir það tók kaffi við sem helsta útflutningsafurð landsins og snemma á 20. öld stóð kaffiræktunin undir 90% útflutningstekna. Síðan þá hefur El Salvador reynt að renna fleiri undirstöðum undir efnahagslífið með verslun og framleiðsluiðnaði. Kolóninn, gjaldmiðill El Salvador frá 1892, var lagður niður árið 2001 og bandaríkjadalur tekinn upp í staðinn. Árið 2021 var rafmyntin bitcoin jafnframt gerð að lögmiðli í El Salvador. Á vísitölu um þróun lífsgæða er El Salvador í 124. sæti af 189 löndum. Þrátt fyrir mikla fátækt og útbreidda ofbeldisglæpi er efnahagsjöfnuður í El Salvador sá annar hæsti í Rómönsku Ameríku. Í rannsókn á 77 löndum árið 2021 reyndist El Salvador það land þar sem einfaldast var að eiga viðskipti.
Heiti
Spænski landvinningamaðurinn Pedro de Alvarado nefndi landið eftir Jesú Kristi – San Salvador (bókstl. „heilagur frelsari“). Heiti landsvæðisins, að meðtöldu héraðinu San Miguel, var síðan aukið í Provincia De Nuestro Señor Jesus Cristo, El Salvador Del Mundo (bókstl. „hérað drottins vors, Jesú Krists, frelsara heimsins“), sem var stytt í Lýðveldið El Salvador eða einfaldlega Salvador. Að lokum varð það síðan El Salvador.
Borgarastríð
Borgarastríðið í El Salvador (1979 – 1992) voru átök á milli hers ríkisstjórnar El Salvador, sem Bandaríkin studdu, og uppreisnarmanna í bandalaginu Farabundo Martí National Liberation Front (FMLN), sem var bandalag fimm vinstrisinnaðra skæruliðahópa. Kúba og önnur kommúnistaríki studdu uppreisnarmennina. Veruleg spenna og ofbeldi höfðu verið til staðar áður en að borgarastríðið skall á og varði í tólf ár.
Borgarastríð El Salvador er önnur lengsta borgarastyrjöld í Suður-Ameríku en sú lengsta var í Guatemala. Átökunum lauk árið 1990. Ekki er vitað hve margir hurfu á meðan stríðinu stóð en meira en 75 þúsund manns voru drepnir.
Árið 1979 tók herforingjastjórnin við völdum í El Salvador. Það er að segja, hún steypti af stóli þáverandi forseta El Salvador, Carlos Humberto Romero hershöfðingja. Bæði öfgasinnaðir hægri- og vinstrimenn voru á móti nýju ríkisstjórninni. Spenna jókst og landið var á barmi uppreisnar. Illa þjálfaðir hermenn hers El Salvador tóku þátt í kúgun og morðum. Alræmdust voru El Mozote fjöldamorðin í desember 1981. Á næstu tveimur árum (1982 – 1983) myrti herliði stjórnvalda um það bil átta þúsund óbreytta borgara
Um 1985 var minna um morð af völdum herliðsins en við og við var manneskja drepin og skilin eftir fyrir allra augum í þeim tilgangi að halda fólki í ótta við hvað gæti gerst ef það snerist gegn hernum. Dauðasveitum ríkisins hafði tekist að gereyða mörgum stéttarfélögum og stjórnmálasamtaka. Þeir sem lifðu af neyddust til að flýja landið eða ganga í lið með skæruliðahópunum.
Á þessum tólf árum frömdu bæði ríkisstjórnin og vinstrisinnaðir skæruliðar hömlulaus mannréttindabrot. Borgarastyrjöldinni lauk árið 1992 með friðarsamningum. Í aðdraganda þeirra var því lýst yfir að þeir sem frömdu þessi mannréttindabrot yrðu fjarlægðir úr stjórnsýslunni og hernum. Frá þeim tíma hefur sannleiksnefnd verið að störfum og fjallað um grimmdarverk þau sem framin voru á meðan borgarastyrjöldin stóð yfir.
Stjórnsýslueiningar
El Salvador skiptist í 14 sýslur (departamentos) sem aftur skiptast í 262 sveitarfélög (municipios).
Randver Þorláksson
Í áramótaauglýsingu Kaupþings árið 2007 lék Randver á móti stórleikaranum John Cleese. Hann lék einnig aðalhlutverkið í mottumars auglýsingu ársins 2018 og lék í tónlistarmyndbandi hljómsveitarinnar Áttunar L8 sem að kom út í nóvember 2018.
Ormur Jónsson Breiðbælingur
Ormur Jónsson Breiðbælingur (d. 6. ágúst 1218) var íslenskur goðorðsmaður á 12. og 13. öld. Hann var af ætt Oddaverja, sonur Jóns Loftssonar og frillu hans, Ragnheiðar systur Þorláks helga. Hann var albróðir Páls Skálholtsbiskups og hálfbróðir Sæmundar Jónssonar í Odda. Hann bjó á Breiðabólstað í Fljótshlíð og var kenndur við bæ sinn. Hann þótti spekingur að viti og hið mesta göfugmenni.
Páll sonur Sæmundar bróður hans drukknaði í Noregi 1216 og kenndi Sæmundur Björgvinjarkaupmönnum um lát hans og heimtaði miklar fébætur af kaupmönnum á Eyrarbakka. Ormur bróðir hans reyndi að koma vitinu fyrir hann en það stoðaði ekki og Sæmundur gerði mikinn varning upptækan, en því reiddust kaupmenn sem von var. Sumarið 1218 fór Ormur út í Vestmannaeyjar til að sækja kirkjuvið sem hann átti og Jón sonur hans með honum. Réðust þá kaupmenn sem þar voru á þá og drápu.
Ormur átti ekki skilgetin börn en Sæmundur bróðir hans lét óskilgetnum börnum hans eftir allan arf eftir hann, sem þau áttu þó ekki rétt til samkvæmt lögum. Ein dóttir hans var Hallveig Ormsdóttir, er fyrst giftist Birni Þorvaldssyni en gerði síðan helmingafélag við Snorra Sturluson. Önnur var Þuríður, sem giftist Tuma yngri Sighvatssyni.
Þorkelshólshreppur
Þorkelshólshreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Þorkelshól í Víðidal.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist hann hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Fremri-Torfustaðahreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi og Þverárhreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
Ármann
Ármann er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið Ármann er talið merkja verndari.
Fransín
Fransín er frumefni með efnatáknið Fr og er númer 87 í lotukerfinu. Þetta er mjög geislavirkur alkalímálmur sem finnst í úran- og þóríngrýti.
Saga og almenn einkenni
Marguerite Perey frá Curie-stofnuninni í París uppgötvaði þetta frumefni, sem nefnt er eftir Frakklandi, árið 1939. Fransín er þyngsti alkalímálmurinn og verður til við alfahrörnun aktiníðs. Einnig er hægt að framleiða það með því að láta róteindir dynja á þóríni.
Þó að það verði til í náttúrunni í úrangrýti, er áætlað að einungis séu til um 30 grömm af fransíni í jarðskorpunni. Það er óstöðugast af fyrstu 101 frumefnunum og hefur hæstu jafngildu þyngd allra frumefna.
Þekkt er 41 samsæta af fransíni. Sú langlífasta, 223Fr, er dóttursamsæta 227Ac, hefur helmingunartíma upp á 22 mínútur og er eina samsæta fransíns sem finnst í náttúrunni. Allar samsætur fransíns eru gríðarlega óstöðugar og þess vegna hafa eingöngu verið hægt að mæla eiginleika þess með geislaefnafræðilegum hætti.
Örfáar myndir hafa verið teknar af fransíni en aðeins af litlu magni þess, mest 200.000 atómum í hvert sinn. Myndirnar voru teknar með því að fanga atómin og nota sérstaka flúrljómunarmyndavél.
Marvin
Marvin er íslenskt karlmannsnafn.
Rúbidín
Rúbidín (úr latínu rubidus, „dökkrauður“) er frumefni með efnatáknið Rb og sætistöluna 37 í lotukerfinu. Þetta er mjúkt, silfurhvítt málmkennt frumefni í flokki alkalímálma. Náttúruleg samsæta rúbidíns, 87Rb, er lítillega geislavirk. Rúbidín er gríðarlega hvarfgjarnt með svipaða eiginleika og önnur frumefni í flokki 1, til dæmis brennur það fyrirvaralaust ef það kemst í snertingu við loft. Nafnið er dregið af því að það brenur með rauðfjólubláum loga. Það var fyrst uppgötvað með litrófsgreiningu árið 1861.
Rúbidín nýtist engum lífverum svo vitað sé en lifandi frumur taka það upp á sama hátt og kalín. Það er í 23. sæti yfir algengustu frumefni jarðskorpunnar. Það er því álíka algengt og sink og algengara en kopar.
Einkenni
Rúbidín bráðnar við 39,3 °C. Líkt og aðrir alkalímálmar hvarfast það hratt við vatn. Efnahvarfið er venjulega svo útvermið að það kveikir í vetnisgasinu sem verður til. Rúbidín hefur líka sést brenna fyrirvaralaust í snertingu við loft.
Líkt og hinir alkalímálmarnir myndar það kvikasilfursmelmi með kvikasilfri og getur myndað málmblöndu með gulli, sesíni, kalíni og natríni.
Notkun
Það er stundum notað í flugelda til að gefa fjólubláan loga.
1621-1630
1621-1630 var þriðji áratugur 17. aldar sem telst til árnýaldar í sögu Evrópu.
Atburðir og aldarfar
thumb|right|[[Buckingham hertogi ásamt eiginkonu sinni, Katherine Manners, og börnum þeirra á málverki eftir Gerrit von Honthorst frá 1628.]] thumb|right|Titilsíða bókar Ólafs Egilssonar um Tyrkjaránið 1627.
Þrjátíu ára stríðið
Eftir sigur í orrustunni við Hvítafjall virtust Habsborgarar ósigrandi í Þrjátíu ára stríðinu. Hersveitir Spánarkonungs sóttu fram í Niðurlöndum og þegar Kristján 4. Danakonungur hugðist láta til sín taka fyrir hönd mótmælenda var hann gjörsigraður af hersveitum keisarans undir stjórn Tillys og Wallensteins og hrökklaðist yfir á Sjáland við illan leik. Keisaraherinn rak flóttann og rændi og ruplaði á Jótlandi. Við lok áratugarins stigu svo Svíar fram á völlinn með vel þjálfaðan her sem sneri stríðsgæfunni mótmælendum í vil.
Uppreisn húgenotta í Frakklandi
Þau réttindi sem franskir húgenottar höfðu fengið með Nantes-tilskipuninni í valdatíð Hinriks 4. urðu óðum að engu í stjórnartíð Loðvíks 13. sem gerði hvað hann gat til að draga úr áhrifum tilskipunarinnar. Þetta leiddi til uppreisnar undir stjórn hertogans Henri Rohan. Loðvík hélt gegn uppreisnarmönnum í Suður-Frakklandi. Her hans mistókst að vinna virki húgenotta í Montauban 1621 og Montpellier 1622. Þessum átökum lauk með friðarsamkomulagi. 1624 varð Richelieu kardináli nýtt æðstaráð konungs. Uppreisn húgenotta hófst aftur 1625 og Richelieu gerði það að forgangsverkefni að ráða niðurlögum hennar. Hann leiddi umsátur um hafnarborgina La Rochelle 1627-1628 sem lyktaði með ósigri húgenotta þrátt fyrir aðstoð frá Englandi. 1629 vann kardinálinn síðan Montauban. Síðar það ár lauk uppreisninni með friðarsamkomulagi þar sem trúarleg réttindi húgenotta voru viðurkennd en pólitísk réttindi þeirra afnumin.
Borgarastyrjöld í Víetnam
Í Víetnam ríkti Trịnh-ættin í nafni valdalauss keisara, eftir að hafa haft sigur í baráttunni við Mạc-ættina á 16. öld. Bandamenn þeirra, Nguyên-ættin, hafði þá fengið suðurhluta landsins í sinn hlut sem lén og gerðist nú æ sjálfstæðari gagnvart hirð Trịnh-lávarðanna í norðri, meðal annars vegna viðskipta við kaupmenn frá Portúgal. 1620 neitaði Nguyễn Phúc Nguyên að greiða skatta til hirðarinnar í Hanoi. Borgarastyrjöld braust síðan út árið 1627 þegar Trịnh Trang sendi herlið gegn Nguyên. Þrátt fyrir fjölmennt herlið tókst honum ekki að leggja suðurhlutann undir sig bæði vegna landfræðilegra hindrana og tengsla Nguyên-furstanna við erlenda kaupmenn sem gerðu þeim kleift að koma sér upp öflugu stórskotaliði. Borgarastyrjöldin stóð til 1673 þegar fylkingarnar sættust á landamæri milli sín. Sú skipting landsins var í gildi í hundrað ár eftir það.
Tilraun til einveldis í Englandi
Í Englandi var grunnurinn lagður að Ensku borgarastyrjöldinni þegar Karl 1. tók við af föður sínum, Jakobi 1. Karl ætlaðist til konungshollustu af þinginu og áleit sig hafa sjálfstætt vald, líkt og faðir hans hafði gert. Hann hafði líka áhuga á að láta til sín taka í styrjöldunum á meginlandinu en enska þingið stóð í vegi fyrir þeim fyrirætlunum. Hann leysti þá upp þingið en neyddist til að kalla það saman aftur og skrifa undir réttindaskjal, því ella hefði hann ekki getað innheimt skatt.
Landnám í Nýja heiminum
Sókn evrópskra landnema til Nýja heimsins hélt áfram, stöðugt fjölgaði í þeim nýlendum sem fyrir voru og nýjar nýlendur voru stofnaðar, eins og Portsmouth (New Hampshire), Salem, Nýja Amsterdam, Barbados og Sankti Kristófer og Nevis. Alkonkvínar reyndu að losa sig við þær nýlendur sem reistar höfðu verið í Virginíu með því að ráðast á Jamestown, en höfðu ekki erindi sem erfiði.
Sjórán
Hollenskir og enskir sjóræningjar höfðu sig mikið í frammi gegn spænskum og portúgölskum skipum og nýlendum. Á Íslandi bar það við 1627 að herskip frá Barbaríinu, undir stjórn hollensks ræningjaforingja, drápu og rændu fólki í Grindavík og Vestmannaeyjum sem þeir seldu síðan í þrældóm í Algeirsborg. Ræningjaforinginn, Murat Reis (Jan Janszoon frá Haarlem) var áður skipstjóri á hollensku ræningjaskipi sem sjóræningjar frá Barbaríinu náðu á sitt vald árið 1618. Hann kaus að snúast til Íslam í Algeirsborg. 1619 hóf hann að gera út frá sjóræningjalýðveldinu Salé á Atlantshafsströnd Marokkó sem heyrði undir konung Marokkó að nafninu til. Fjórum árum eftir ránið í Vestmannaeyjum endurtók Janszoon leikinn í þorpinu Baltimore á Írlandi.
9. september
9. september er 252. dagur ársins (253. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 113 dagar eru eftir af árinu.
911–920
911-920 var 2. áratugur 10. aldar.
Mathías
Mathías er íslenskt karlmannsnafn.
Marfríður
Marfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Bisingen
Bisingen er bær í sýslunni Zollernalbkreis í Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar bæjarins eru rétt innan við tíu þúsund talsins.
1152
thumb|right|[[Niðarósdómkirkja.]] Árið 1152 (MCLII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Kirkjuhvammshreppur
Kirkjuhvammshreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Kirkjuhvamm á Vatnsnesi.
Björn Þorvaldsson
Björn Þorvaldsson (um 1190 – 17. júní 1221) var íslenskur goðorðsmaður á Sturlungaöld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Þorvaldar Gissurarsonar og fyrri konu hans, Jóru dóttur Klængs Þorsteinssonar biskups.
Kirkjuhvammshreppur
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Kirkjuhvammshreppur hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Fremri-Torfustaðahreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Hvammstangahreppi, Þverárhreppi og Þorkelshólshreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
Björn Þorvaldsson
Björn kvæntist Hallveigu Ormsdóttur og bjuggu þau fyrst á Stokkseyri en fluttu á Breiðabólstað í Fljótshlíð vorið 1219, eftir að Ormur Breiðbælingur faðir Hallveigar var drepinn í Vestmannaeyjum. Björn þótti efnilegur höfðingi en var ákafamaður í skapi. Þegar Snorri Sturluson kom heim frá Noregi 1220 kastaðist í kekki með þeim Birni og sakaði Björn Snorra um að standa í vegi fyrir því að Norðmenn bættu fyrir víg Orms tengdaföður hans. Skömmu síðara urðu harðar deilur um eignarhald á skóglendi milli Bjarnar og Lofts biskupssonar og í drykkjuveislu í Odda um veturinn fór allt í háaloft. Lauk deilunum með því að Loftur og Sæmundur Jónsson í Odda fóru að Birni og felldu hann í bardaga á Breiðabólstað 17. júní 1221.
Hallveig kona Björns varð skömmu eftir lát hans ríkasta kona á Íslandi. Hún gerði helmingafélag við Snorra Sturluson og bjó með honum til dauðadags. Synir hennar og Björns voru þeir Klængur (1216 - 26. desember 1241), fóstbróðir Sturlu Sighvatssonar, og Ormur (um 1219 - 28. apríl 1250), goðorðsmaður á Breiðabólstað. Þeir deildu við Snorra stjúpföður sinn um arf eftir móður sína og var Klængur með í aðförinni að Snorra haustið 1241. Órækja Snorrason drap hann í hefndarskyni.
Lilo og Stitch
Lilo og Stitch (enska: Lilo & Stitch) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Pictures. Myndin var frumsýnd þann 21. júní 2002. Höfundar hennar og leikstjórar eru Chris Sanders og Dean DeBlois. Framleiðandinn var Clark Spencer. Myndin fjallar um Stitch, litla bláa geimveru sem er afrakstur genaransókna; og Lilo, unga stelpu frá Hawaii sem vingast við Stitch þegar hann er gerður útlægur frá reikistjörnu sinni.
Myndin var að mestu gerð í Orlando í Florida. Hún var flokkuð sem PG í Bandaríkjunum.
Sesín
Sesín eða sesíum (úr latínu: caesius, „himinblár“) er frumefni með efnatáknið Cs og sætistöluna 55 í lotukerfinu. Þetta er mjúkur, silfur-gulllitaður alkalímálmur. Það er einn af fimm málmum sem eru í vökvaformi við stofuhita. Sesín er þekktast fyrir notkun þess í atómklukkum.
Sesín er fyrsta frumefnið sem uppgötvaðist með litrófsgreiningu 1860, þar sem það þekktist af tveimur skærbláum línum.
Einkenni
Sesínhýdroxíð (CsOH) er mjög sterkur basi sem ætir gler auðveldlega. Þegar sesín hvarfast við kalt vatn verður sprenging. Það hvarfast líka við ís yfir -116 °C.
Sesín á sér 39 þekktar samsætur með atómmassa frá 112 til 151. Einungis ein af þessum samsætum, 133Cs, er stöðug í náttúrunni. Flestar hinar samsæturnar hafa helmingunartíma frá nokkrum dögum að nokkrum sekúndum. Samsætan 137Cs verður til við geislun í kjarnorkusprengingum og í kjarnorkuverum. Frá 1945 hefur nokkuð magn 137Cs farið út í andrúmsloftið, mest í Tsjernóbylslysinu 1986. Þaðan fellur það til jarðar sem geislavirkt úrfelli en helmingunartími þess er 30,17 ár.
Notkun
Helsta notkun sesíns er í borvökva í olíuiðnaðinum vegna þess hve það er þétt, en jafnframt lítið geislavirkt.
Sesín er líka notað í atómklukkur sem halda nákvæmni sinni í þúsundir ára. Frá 1967 hefur grunneining tíma í alþjóðlega einingakerfinu byggt á eiginleikum sesíns.
Voltakross
thumb|Voltakross Voltakross er kross úr kopar- og sink plötum með rökum dúk á milli og var borinn innan klæða sem lækningatæki gegn sjúkdómum. Krossinn var töluvert seldur í upphafi 20. aldar. og höfðu menn mismikla trú á honum. thumb|vinstri|Auglýsing í Stefni 1897 fyrir Voltakross
Ársæll
Ársæll er íslenskt karlmannsnafn.
Matti
Matti er íslenskt karlmannsnafn.
Kalsín
Kalsín eða kalsíum (úr latínu calcis, „kalk“) er frumefni með efnatáknið Ca og sætistöluna 20 í lotukerfinu. Kalsín er mjúkur grár jarðalkalímálmur sem er notaður sem afoxari við útdrátt á þóríni, sirkoni og úrani. Þetta er einnig fimmta algengasta frumefnið í skorpu jarðar. Það er líka fimmta algengasta uppleysta jónin í sjó á eftir natríni, klóríði, magnesíni og súlfati.
Vegna þess hversu hvarfgjarnt kalsín er finnst það ekki hreint í náttúrunni. Það er algengast í steinefnum eins og kalsíti, dólómíti og gifsi. Kalk, sem er eitt form kalksteins, er aðallega úr kalsíti. Kalsín er nauðsynlegt lífverum, sérstaklega í lífeðlisfræði frumna. Kalsín er uppistaðan í beinum og er því algengasti málmurinn í mörgum dýrum.
Einkenni
Kalsín er hvarfgjarn, silfurlitaður málmur sem oxast auðveldlega í snertingu við loft og myndar þá gráhvíta oxíð- og nítríðhúð. Það er mjúkur málmur, en er þó ekki eins mjúkt og t.d. blý.
Efnahvörf
Í snertingu við vatn myndar kalsín hýdroxíð (kalkvatn). Hvarfið er mjög útvermið og þess vegna getur kviknað í því vetni sem myndast. Kalsín hvarfast við vatn samkvæmt efnajöfnunni:
Ás (mannsnafn)
Ás er íslenskt karlmannsnafn.
Margit
Margit er íslenskt kvenmannsnafn.
Loftur biskupssonur
Loftur Pálsson biskupssonur (d. 1261) var íslenskur höfðingi á Sturlungaöld. Hann var af ætt Oddaverja, sonur Páls biskups Jónssonar í Skálholti og konu hans Herdísar Ketilsdóttur (drukknaði í Þjórsá 17. maí 1207) og var jafnan nefndur Loftur biskupssonur. Hann bjó fyrst í Skarði á Landi eins og faðir hans áður. Hann var hinn fríðasti maður og þótti vænn til höfðingja, segir í Sturlungu. Þorvaldur Gissurarson sagði um Loft að honum og Katli bróður hans (d. 1215) væri ólíkt farið, því Ketill vildi mönnum hvarvetna gott, en Loftur mælti hvarvetna gott til manna.
Baltóslavnesk tungumál
Margt er líkt með slavneskum málum og baltneskum og hafa þau því stöku sinnum verið sett á eina grein indóevrópskra mála. Nú til dags munu þó flestir fræðimenn líta svo á að þar sé að mestu um að ræða tökuáhrif frá nánum samskiptum fremur en sameiginlegri þróun frá fyrri tíð. Er því flokkun baltneskra mála og slavneskra til einnar greinar að mestu leyti aflögð og úrelt.
901–910
901-910 var 1. áratugur 10. aldar.
Loftur biskupssonur
Loftur átti í deilum við Björn Þorvaldsson á Breiðabólstað, sem lauk með því að hann og Sæmundur Jónsson föðurbróðir hans fóru að Birni og felldu hann 17. júní 1221. Loftur leitaði liðsinnis hjá Snorra Sturlusyni, sem sjálfur hafði átt í deilum við Björn. Snorri hét honum liði á þingi um sumarið, en þegar til kom mætti Snorri ekki til þings og Sæmundur ekki heldur og lagði Loftur þá ekki í að mæta, heldur fór út í Vestmannaeyjar. Sæmundur hafði horfið að heiman og vissu fáir hvar hann var. Þá var þetta ort þeim til háðungar:
Loftur liggur í Eyjum / bítur lunda bein / Sæmundur er á heiðum / etur berin ein.
Þorvaldur og Loftur sættust þó nokkru síðar og fór Loftur til Noregs um haustið og var útlægur næstu þrjú árin en kom þá heim og settist að í Hítardal. Hann var einn þeirra sem fóru með Gissuri Þorvaldssyni að Snorra í Reykholti 1241. Seinast bjó Loftur á Borg á Mýrum en endaði ævina sem kanúki í klaustri. Kona hans var Þorbjörg Grímsdóttir.
Mattías
Mattías er íslenskt karlmannsnafn.
Rakel Logadóttir
Rakel Logadóttir (f. 22. mars 1981) er íslensk knattspyrnukona. Hún leikur með Val.
Ásberg
Ásberg er íslenskt karlmannsnafn.
Pinus kesiya
Pinus kesiya er ein af útbreiddustu furum Asíu. Útbreiðslan er frásuðri og austri frá Khasi-hæðum í norðaustur Indverska fylkinu Meghalaya, til norður Thaílands, Filippseyja, Búrma, Kambódía, Laos, syðst í Kína, og Víetnam. Hún er mikilvæg í skógrækt annarsstaðar í heiminum, þar á meðal í suður Afríku og Suður-Ameríku.
Tvö afbrigði eru viðurkennd; Litningatalan er 2n = 24.
1161
thumb|right|[[Melisende af Jerúsalem|Melisende, drottning Jerúsalem.]] Árið 1161 (MCLXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
10. september
10. september er 253. dagur ársins (254. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 112 dagar eru eftir af árinu.
Pétur Jóhann Sigfússon
thumb|Pétur Jóhann og [[Hugi halldórsson|Hugi Halldórsson á Edduverðlaunumum 2007.]] Pétur Jóhann Sigfússon (fæddur 21. apríl 1972) er íslenskur leikari, útvarpsmaður, uppistandari og handritshöfundur. Pétur var valinn fyndnasti maður Íslands árið 1999.
Máni (mannanafn)
Máni er íslenskt karlmannsnafn.
Ipswich
thumb|Svipmyndir thumb|right|Hið Forna hús í Ipswich. Ipswich er strjálbýl sýsla í Austur-Anglíu á Englandi við árósa Orwellárinnar. Borg með sama nafni er dreifð um svæði sýslunnar og er talið að um 85% íbúa hennar búa innan sýslumarkanna. Íbúar borgarinnar eru um 133 þúsund talsins (2011).
Ipswich Town F.C. er knattspyrnulið borgarinnar.
Mayotte
Mayotte (shimaoríska: Maore; malagasíska: Maiôty) er frönsk handanhafssýsla í Kómoreyjaklasanum við norðurenda Mósambíksunds í Indlandshafi, á milli Madagaskar og Mósambík. Mayotte nær yfir eina stóra eyju, Grande-Terre (Maore), minni eyjuna Petite-Terre (Pamanzi) og nokkrar smáeyjar í kringum þær. Mayotte er ríkasta landið í Mósambíksundi og er áfangastaður fyrir ólöglega innflytjendur.
Land Mayotte er 374 km2 að stærð og þar búa tæplega 300.000 manns. Eyjan er mjög þéttbýl með um 770 íbúa á ferkílómetra. Stærsta borgin er Mamoudzou á Grande-Terre. Dzaoudzi–Pamandzi-alþjóðaflugvöllurinn er staðsettur á Petite-Terre.
Mayotte er ein af handanhafssýslum Frakklands og ein af 18 sýslum Frakklands. Sem sýsla í Frakklandi er Mayotte hluti af Evrópusambandinu og gjaldmiðillinn er evra. Mayotte er ysta landsvæðið sem er hluti af Evrópusambandinu.
Fyrstu íbúar eyjarinnar komu frá Austur-Afríku. Síðar komu Arabar þangað og íbúar snerust til íslam. Soldánsdæmi var stofnað um 1500. Á 19. öld lagði Andriantsoly, fyrrum konungur Boina-ríkisins á Madagaskar, Mayotte undir sig. Frakkar keyptu Mayotte af honum árið 1841. Eyjan var þá fámenn og vanþróuð. Frakkar reyndu fyrst að byggja þar upp sykurplantekrur, en gekk það illa. Seinna tók ræktun ilmjurta (vetivergrass, sítrónugrass, sandalviðar og ilmberkju) við. Mayotte var eina eyjan í eyjaklasanum sem kaus að halda tengslunum við Frakkland í þjóðaratkvæðagreiðslum 1974 og 1976. Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2009 var yfirgnæfandi meirihluti (95,2%) fylgjandi því að landið yrði frönsk handanhafssýsla sem það varð árið 2011.
Efnahagslega er Mayotte háð fjárhagsaðstoð frá Frakklandi. Verg landsframleiðsla á mann er aðeins 38% af því sem hún er á Réunion og 24% af því sem hún er í Frakklandi, en hún er samt tólf sinnum hærri en á Kómoreyjum. Samkvæmt skýrslu frá INSEE árið 2018 lifðu 84% íbúa undir fátæktarmörkum (sem miðast við €959 tekjur á heimili á mánuði) og 34% íbúa milli 15 og 64 ára aldurs voru atvinnulaus. Árið 2019 var helmingur íbúa undir 17 ára aldri. Vegna fólksflutninga frá nágrannasvæðum eru 48% íbúa erlendir ríkisborgarar. thumb|right|Frá Mayotte
Heiti
Allar eyjarnar eru saman kallaðar Mayotte (eða Maore), eftir stærstu eyjunni sem líka nefnist Grande-Terre. Meðal annarra eyja eru Petite-Terre (Pamanzi). Nafnið Maore er talið dregið af orðinu Mawuti sem er stytting úr arabísku جزيرة الموت Jazīrat al-Mawt sem merkir „dauðaeyja“ (kannski út af hættulegum rifum í kringum eyjuna). Nafnið varð Mayotta á portúgölsku og síðar Mayotte á frönsku. Uppruni heitisins er þó umdeildur.
Landfræði
thumb|right|Hæðakort af Mayotte sem sýnir kóralrifið. Aðaleyjan, Grande-Terre, er jarðfræðilega elst Kómoreyja. Hún er 39 km löng og 22 km breið og hæsti punktur hennar er Benarafjall, 660 metra hátt. Út af gosberginu er jarðvegur tiltölulega frjósamur á mörgum stöðum. Kóralrif sem liggur umhverfis eyjuna ver hana fyrir óvinaskipum og myndar búsvæði fyrir fiska. Dzaoudzi á Petite-Terre var höfuðborg Mayotte (og þar áður höfuðborg nýlendunnar Kómoreyja) til 1977 þegar hún var flutt til Mamoudzou á Grande-Terre. Petite-Terre er 10 km2 að stærð og stærsta eyjan við Mayotte.
Mayotte er hluti af Kómoreyjaklasanum sem er röð eyja sem liggur á hálfhringlaga upphækkun neðansjávar við enda Mósambíksunds. Eyjarnar eru 295 km vestan við Madagaskar og 67 km suðaustan við Anjouan sem stundum sést í góðu skyggni. Þær eru þaktar gróðri. Tvær stærstu eyjarnar, Grande-Terre og Petite-Terre, eru umkringdar 160 km löngu kóralrifi.Lónið innan við kóralrifið er um 1.500 km2 og mest 80 metra djúpt. Það hefur verið kallað „stærsta riflón í suðvesturhluta Indlandshafs“. Hluti kóralrifsins er tvöfaldur sem er sjaldgæft. Það ver nær alla strönd Mayotte fyrir úthafsöldum og straumum, fyrir utan nokkur skörð, þar á meðal eitt sem nefnist „S-skarðið“. Í lóninu eru um hundrað litlar kóraleyjar, eins og Mtsamboro. Rifið er örugg höfn fyrir báta og hýsir fjölbreytt dýralíf.
Mayotte er um 374 km2 að stærð. Það er því minnsta handanhafssýsla Frakklands, á eftir Martinique sem er þrisvar sinnum stærri. Helstu eyjar Mayotte eru:
Stjórnsýslueiningar
Mayotte skiptist í sautján sveitarfélög og samsvarandi kantónur, nema hvað sveitarfélagið Mamoudzou skiptist í þrjár kantónur.
Eraserhead
Eraserhead (í Frakklandi gefin út sem The Labyrinth Man) er kvikmynd frá árinu 1977 eftir David Lynch, en hann er handritshöfundur hennar og leikstjóri. Myndin er öll tekin í svarthvítu, og er næsta súrrealísk, en ber sterkan svip af þeim verkum Lynch sem á eftir fygldu, þó hún sé einstök í höfundaverki hans. Myndin hlaut lélega dóma í fyrstu, en hefur síðan eignast stóran aðdáendahóp og hefur haft áhrif á marga listamenn, og margir hrósað henni, jafnt Charles Bukowski og Stanley Kubrick.
Aðalleikari myndarinnar er Jack Nance en hann leikur Henry Spencer sem býr í niðurníddu iðnaðarhverfi og eignast ásamt Mary afar afmyndað barn utan hjónabands. Henry neyðist til þess að giftast kærustu sinni Mary sem er leikin af Charlotte Stewart. Hún flytur síðan inn til hans, en tekur svo upp á því að fara sí og æ aftur heim til móður sinnar til að sofa vegna þess að hún þolir ekki hvæs og grát barnsins, og umönnun þess lendir alfarið á Henry. Svo sýnist hann fari að dreyma mjög hryllilegan draum.
Myndin var 5 ár í vinnslu.
Ásbergur
Ásbergur er íslenskt karlmannsnafn.
Páll Einarsson (borgarstjóri)
Páll Einarsson (25. maí 1868 á Hraunum í Fljótum – 17. desember 1954 í Reykjavík) var lögmaður, hæstaréttardómari og fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur. Hann var kosinn í það embætti af bæjarstjórn Reykjavíkur þann 7. maí árið 1908 og gegndi því í sex ár eða til 1914.
Páll menntaðist í Reykjavík og seinna í Kaupmannahafnarháskóla.
Starf borgarstjóra var auglýst í blaðinu Ingólfi. Einn annar sótti um starfið en það var Knud Zimsen, bæjarfulltrúi. Kosið var á bæjarstjórnarfundi og féllu atkvæði þannig að Knud fékk þrjú atkvæði og Páll tíu. Þess má geta að Knud tók við af Páli sem borgarstjóri.
Meðal barna Páls voru verkfræðingarnir Árni, Einar Baldvin og Ólafur.
Háskólinn í York
thumb|250px|Central Hall, aðalbygging skólans
Háskólinn í York er háskóli í borginni York á Englandi. Hann var stofnaður árið 1963 en samanstendur af yfir þrjátíu deildum og rannsóknamiðstöðvum. Háskólinn í York hefur verið dæmdur 7. besti háskólinn í heimi yngri en 50 ára (og besti yngri en 50 ára á Bretlandi). Ásamt London School of Economics er hann eini breski háskólinn sem hefur einhvern tíma ýtt Oxford-háskóla í annað sæti í listanum yfir bestu bresku háskólana en í fyrsta sæti er Cambridge-háskóli. Háskólinn í York hefur sérstaklega strangar inntökukröfur fyrir grunnnám og hefur honum verið lýst sem „alvöru stofnun á heimsmælikvarða“.
Námsmennirnir eru fjölbreyttir (yfir 41.000 nemendur sóttu um árið 2010/11) en koma margir þeirra úr útlöndum til að læra þar. Við háskólann er stærra hlutfall nemenda úr ríkisskólum miðað við aðra háttsetta háskóla samkvæmt niðurröðun The Times.
Háskólinn í York er staðsettur í suðausturhluta borgarinnar en háskólalóðin er um það bil 0,81 ferkílómetrar að flatarmáli. Á lóðinni er mikill trjágróður og dýralíf, ásamt nokkrum tjörnum. Háskólinn á líka nokkrar byggingar í miðborginni. Nemendur tilheyra einum af átta undirskólum (e. colleges), eins og hefðbundið er við háskólana í Oxford, Cambridge og Durham. Árið 2007 fékk háskólinn leyfi til að stækka lóðina sína, en þar eru þrír undirskólar og þrjár deildir. Verið er að byggja níunda undirskóla.
Landshöfðingi
Landshöfðingi var æðsti embættismaður danska ríkisins á Íslandi á árunum 1873-1904, er Ísland var enn hluti af því. Landshöfðingi sat á Alþingi fyrir hönd konungs og veitti umsagnir um frumvörp sem bárust konungi til staðfestingar. Við hann er kennt Landshöfðingjatímabilið í íslenskri sögu. Landshöfðingjanum til aðstoðar var landshöfðingjaritari.
Landshöfðingjaembættið var stofnað árið 1872 með setningu Stöðulaganna og tók embættið við embætti stiftamtmanns. Þegar Hilmar Finsen var skipaður fyrsti landshöfðingi Íslands árið 1873 varð það tilefni mikils hneykslismáls. Með þessu þótti mörgum Íslendingum Danir ganga of langt í stjórn sinni á Íslandi þar sem Hilmar var dansk-íslenskur, fæddur og uppalinn í Danmörku og þótti þannig líklegri til að taka málstað Dana heldur en Íslendinga (sjá Landshöfðingjahneykslið). Enn fremur voru Stöðulögin sett einhliða af hálfu danska þingsins og voru Íslendingar ekki hafðir með í ráðum. Á þessu var þó ráðin nokkur bót árið 1874 þegar Íslendingar fengu nýja stjórnarskrá.
Lúðrasveit verkalýðsins
Lúðrasveit verkalýðsins var stofnuð þann 8. mars 1953 til þess að „efla tónmennt meðal verkalýðsins, leika á útifundum, í kröfugöngum og á öðrum samkomum alþýðunnar“ eins og finna má ritað í lögum hennar. Á þeim rúmu 50 árum sem liðin eru frá stofnun hefur starfið þróast og breyst en félagar í Lúðrasveit verkalýðsins hafa alltaf haft uppruna og sögu sveitarinnar að leiðarljósi. Sem dæmi má nefna þá hafa félagsgjöld ekki tíðkast og ekki verið settur upp aðgangseyrir að tónleikum Lúðrasveitarinnar. Þetta hefur verið gert til að auðvelda öllum sem áhuga hafa á að hlýða á tónlistarflutning. Í áranna rás hafa verkalýðsfélög í Reykjavík stutt við bakið á starfsemi Lúðrasveitar verkalýðsins og einnig Reykjavíkurborg en borgarráð veitti sveitinni fyrst starfsstyrk árið 1960. Lúðrasveit verkalýðsins hóf æfingar undir stjórn Haralds Guðmundssonar og hafði sveitin þá enga fasta æfingaaðstöðu. Fyrsti opinberi tónlistarflutningurinn var þann 5. maí 1953 þegar leikið var á „Þjóðarráðstefnunni gegn her í landi“ ásamt Söngfélagi verkalýðssamtakanna. Fyrsta eiginlega æfingahúsnæðið var í skúr við húsið á Tjarnargötu 20 sem sveitin innréttaði árið 1957. Árið 1962 flutti sveitin æfingaaðstöðu sína úr skúrnum í MÍR salinn að Þingholtsstræti 27 þar sem æft var til ársins 1967 þegar flutt var að Vesturgötu 3. Enn var flutt árið 1969 og nú í Skipholt 21 en varanlegt húsnæði hlaut Lúðrasveitin þegar fest voru kaup á efstu hæðinni í Skúlatúni 6. Þetta var stórt skref í sögu sveitarinnar og hefur reynst mikil stoð við starfsemina að hafa fasta æfinga- og félagsaðstöðu. Undanfarin ár hafa á bilinu 25-30 manns æft reglulega með Lúðrasveit verkalýðsins. Félagar eru á öllum aldri. Sveitin hefur haldið vor- og hausttónleika ár hvert, leikið við hátíðahöld 1. maí og 17. júní auk fleiri tilefna. Afmælisárið 2003 héldu félagar til St. Pétursborgar til tónleikahalds og til að skoða sig um. Sama ár var einnig farið á lúðrasveitarmót til Sviss. Síðast liðin fjögur ár hefur Lúðrasveit verkalýðsins heimsótt bæjarfélög við sjávarsíðuna á Sjómannadaginn þar sem leikið hefur verið við hátíðahöld sjómanna. Árið 2002 var farið til Neskaupstaðar, 2004 til Grindavíkur, 2005 til Bolungarvíkur og vorið 2006 var farið á Grundarfjörð. Þessar ferðir hafa verið bæjarbúum og félögum í sveitinni til mikillar ánægju. Lúðrasveit verkalýðsins er meðal stofnenda Sambands íslenskra lúðrasveita og lék í fyrsta sinn á landsmóti þess í Vestmannaeyjum árið 1960. Að einu móti undanskildu, hefur Lúðrasveit verkalýðsins sótt landsmót SÍL og félagar hafa verið virkir í stjórnarstörfum sambandsins.
Harem
alt=|thumb|350x350dp|Heimsókn, innanverð kvenálma (olíumálverk frá 1860, eftir [[Henriette Browne). ]] Harem þýðir „staður kvenfólksins“ og er náskylt orðinu haram, sem er arabíska fyrir bannað. Á íslensku hefur orðið oft verið þýtt sem „kvennabúr“, en „kvenálma“ er nákvæmara heiti. Harem er í raun staður heimilisins þar sem óviðkomandi er meinaður aðgangur.
Kvenálmur eru almennt tengdar við Íslam, en vitað er af tilvist þeirra í Mið-Austurlöndum fyrir komu Íslam. Kvenálmur voru algengar meðal efri og lægri stétta fram að 20. öld, en eftir því sem leið á 20. öldina takmörkuðust þær frekar við heimili efri stétta. thumb|Harem (olíumálverk frá ca. 1851–52, eftir [[Théodore Chassériau).]]
Hugmyndir um kvenálmuna
Kvenálman var vinsælt efni í vestrænum listum, þá sérstaklega hjá karlmönnum sem höfðu aldrei stigið fæti inn í þær. Þar var sérstaklega vinsælt að mála kvenálmuna upp sem dularfullan og forboðinn stað. Reina Lewis hefur lýst kvenálmunni sem „frjósamasta rými hins oríentalíska ímyndunarafls.“ Skrif vestrænna kvenna sem heimsóttu kvenálmurnar varpa öðruvísi ljósi á þær. Lafði Mary Montague skrifaði á árunum 1717–18 bréf, þar sem hún lýsir reynslu sinni. Montague leit á kvenálmuna sem öruggt rými fyrir konur til að skiptast á upplýsingum og þekkingu.
Innanverð kvenálman
Kvenálman var misstór eftir heimilum, og t.d. var rómað að kvenálma Abbasída-kalífa hafi innihaldið yfir 15,000 einstaklinga, með þjónum og þrælum. Í tilviki kalífa voru eiginkonur, hjákonur og konur skyldar embættismönnum einnig innan kvenálmunnar.
Leila Ahmed skilgreinir harem bæði sem kerfi sem veitir karlmönnum kynferðislegan aðgang að fleiri en einni konu, en einnig sem kerfi þar sem kvenættingjar karlmanns deila tíma og rými og veitir konum auðveldan aðgang að öðrum konum innan samfélags síns.