cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baksund
Aðrar baksundsaðferðir
Önnur aðferð við að synda baksund er að setja báðar hendurnar aftur fyrir sig og ýta sér áfram meðan fæturnir taka bringusundsfótatök. Aðferðinni svipar til hefðbundins baksunds, en er auðveldari í framkvæmd. Þessi aðferð er kölluð „skólabaksund“ á íslensku („elementary backstroke“ á ensku). Þetta er talið gott sund til að auka liðleika og styrk fyrir eldra fólk. Sundið er líka gott slökunarsund. Aðferðinni er einnig beitt í tengslum við björgunarsund, en þá er útfærslan sú að önnur höndin hefur tak á manneskjunni sem á að bjarga og hin er notuð til að knýja sundmanninn áfram.
Í dag er aldrei keppt í skólabaksundi á viðurkenndum mótum, en í upphafi 20. aldar var keppt í þessari aðferð á Ólympíuleikum.
Christian Matras
thumb|200px|Christian Matras var heiðraður með útgáfu á frímerki árið 1988. Christian Matras (7. desember 1900 á Viðareiði – 16. október 1988 í Þórshöfn) var færeyskur málfræðingur og skáld. Hann var fyrsti Færeyingurinn sem varð prófessor, og er ásamt William Heinesen (1900–1991), Jørgen-Frantz Jacobsen (1900–1938) og Heðin Brú (1901–1987) eitt af fjórum stærstu nöfnunum í færeysku menningarlífi á 20. öld.
Æviferill
Ættarnafnið Matras er komið frá frönskum manni sem settist að í Færeyjum.
Christian Matras fæddist árið 1900 í þorpinu Viðareiði á Borðoy nyrst í Færeyjum. Eftir barnaskólanám fór hann árið 1912 til Þórshafnar og var þar í unglingaskóla í bekk með Jørgen-Frantz Jacobsen og William Heinesen. Að loknu námi þar árið 1917 fór hann til Danmerkur og lauk stúdentsprófi í Sórey, 1920. Hann fór síðan í Kaupmannahafnarháskóla og nam þar norræn málvísindi. Hann dvaldist eitt misseri í Noregi þar sem hann kynnti sér norska ljóðagerð, sem hafði mikil áhrif á hans eigin skáldskap. Árið 1928 lauk hann meistaraprófi í málvísindum og loks doktorsprófi 1933 með ritgerð um færeysk örnefni. Frá 1936 starfaði Christian Matras við Háskólann í Kaupmannahöfn, og varð þar prófessor í málvísindum árið 1952. Hann var fyrsti Færeyingurinn sem gegndi prófessorsstöðu.
Árið 1965 sneri Christian Matras aftur til Færeyja, þar sem hann veitti frá upphafi forstöðu færeysku deildinni í Fróðskaparsetri Færeyja. Hann var prófessor þar til ársins 1971 þegar hann fór á eftirlaun.
Christian Matras dó 16. október 1988. Fyrr á sama ári, 6. júní 1988, hafði Postverk Føroya heiðrað hann með útgáfu á frímerki.
Í október 2006 fengu göturnar í Viðareiði fyrst sérstök nöfn. Ein þeirra, Kristjansgøta, ber nafn Christians Matrasar.
Christian Matras hefur svipaða stöðu í færeysku menningarlífi og Jón Helgason prófessor hjá okkur Íslendingum, landskunnur fræðimaður í hinum þjóðlegu greinum og gott skáld. Nokkuð er til af íslenskum þýðingum á verkum hans, sjá skrár Landsbókasafns.
Ritstörf
Christian Matras fékkst einkum við færeyskar bókmenntir, færeysk málvísindi og menningarsögu, og hann var einnig eitt fremsta ljóðskáld Færeyinga.
Á námsárum sínum hóf Matras að vinna að færeysk-danskri orðabók, sem kom út 1927–1928, og var í áratugi eina orðabókin sem völ var á um færeyska tungu. Meðhöfundur var Mads Andreas Jacobsen (1891–1944).
Nefna má tvö verk sem Christian Matras gaf út og eru áhugaverð fyrir málsögu Færeyinga: Annars vegar Dictionarium Færoense, færeysk orðabók eftir Jens Christian Svabo, sem hafði verið óútgefin í handriti í um 200 ár. Hins vegar Matteusarguðspjall í færeyskri þýðingu Johans Henriks Schrøters. Báðir voru þeir brautryðjendur við mótun færeysks ritmáls, en notuðu hljóðrétta stafsetningu, sem hefur ekki unnið sér sess.
Hið mikla verk Føroya kvæði : corpus carminum Færoensium (CCF), sem Svend Grundtvig og Jørgen Bloch höfðu safnað saman á 19. öld, er sígild grundvallarútgáfa á færeyskum danskvæðum. Í verkinu er saman kominn meginhluti þeirra danskvæða sem Færeyingar varðveittu í munnlegri geymd fram á 19. öld og tókst að bjarga frá glötun með skrásetningu. Verkið er í sjö bindum með skýringum á þýsku.
Þegar hann sneri aftur til Færeyja, 1965, hafði hann meðferðis mikið seðlasafn með drögum að færeyskri orðabók. Unnið var að henni næstu árin og kom hún út 1998 í ritstjórn Jóhans Hendrik Winther Poulsen. Þetta er færeysk-færeysk orðabók með um 65.700 uppflettiorðum.
Malagasíska
Malagasíska er annað tveggja opinberra tungumála Madagaskar, hitt verandi franska. Hún er móðurmál flestra Madagaskarbúa.
Í Malagasísku er mikilvægur munur á hversdagsmáli og viðhafnarmáli („kabaly“). Viðhafnarmál er óeiginlegt og óbeint. Orðaröð í malagasísku er VOS (sagnorð - andlag - frumlag).
Íbúarnir Madagaskar fluttu til Madagaskar frá Indónesíu, og tungumálið kom þaðan með þeim. Þannig er malagasíska skipuð í ætt með ástróneskum tungumálum.
Malagasíska notast við Latneska stafrófið.
Malagasísk safnorð hafa sérstaka „tilvísunarmynd,“ sem er aðgreind frá germynd og þolmynd.
Frumlífsöld
thumb|right|[[Mottuberg frá frumlífsöld í Bólivíu]] Frumlífsöld er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 2500 milljónum ára og lauk fyrir 542,0±1,0 milljónum ára. Það nær yfir tímann áður en lífverum tók að fjölga mikið á jörðinni. Þetta er elsta tímabil jarðsögunnar að undanskilinni upphafsöld en saman nefnast þessar tvær aldir forkambríumtímabilið. Tímabilið skiptist í fornfrumlífsöld, miðfrumlífsöld og nýfrumlífsöld.
Einn mikilvægasti atburðurinn sem átti sér stað á frumlífsöld var súrefnisbyltingin þegar óbundið súrefni safnaðist fyrir lofthjúpi jarðar á miðfrumlífsöld. Þetta súrefni varð síðan grundvöllurinn fyrir mikla útþenslu lífríkis jarðar.
Shannon (fljót)
thumb|Kort af Shannon upp að [[árós|ósum hennar.]] thumb|[[Árós Shannon-fljóts eru stórir. ]] thumb|Shannon við [[Limerick, þriðju stærstu borg Írska lýðveldisins.]] thumb|Bátakeppni á Shannon. Shannon fljót er lengsta á Írlands. Hún er um 360 km löng og vatnasvið hennar eru tæpir 17.000 ferkílómetrar. Áin skiptir vesturhluta landsins frá austur- og suðurhlutunum. Hún hefur verið notuð sem samgöngumáti öldum saman. Víkingar sigldu upp ána á 10. öld og réðust á auðug klaustur inn í landi. Borgin Limerick stendur á mótum árinnar og óshólmum hennar.
Alexi Laiho
Alexi Laiho (1979–2020) var finnskur gítarleikari og söngvari. Hann var þekktastur sem meðlimur finnsku þungarokkssveitarinnar Children of Bodom. Hann var einnig viðriðinn Sinergy, The Local Band, Kylähullut, Bodom After Midnight, Thy Serpent, Impaled Nazarene, Warmen og Hypocrisy. Viðurnefni hans var Wildchild.
Tímaritið Guitar World áleit hann hraðasta gítarleikara heims og Total Guitar gerði könnun þar sem hann endaði í 1. sæti yfir bestu þungarokksgítarleikarana.
Laiho lést 29. desember 2020 en hann hafði glímt við heilsufarsvandamál undanfarin ár. Hann drakk mikið á árum áður en minnkaði neysluna vegna hrakandi heilsufars.
Christmas Kisses (plata)
Christmas Kisses er fyrsta jólaplata og EP-plata bandarísku söngkonunnar Ariana Grande. Platan var gefin út 13. desember 2013 í flestum löndum, og 17. desember 2013 í Bandaríkjunum, sem samansafn af tveim ábreiðum af klassískum jólalögum og tveim upprunalegum lögum. Þann 3. desember 2014 var gefin út sérstök útgáfa í Japan á geisladiski og á stafrænu formi. Smáskífan seldist í um 69.000 eintökum í Bandaríkjunum og í yfir 405.000 eintökum á heimsvísu.
Greniryðsveppur
Greniryðsveppur (fræðiheiti: Chrysomyxa abietis ) er ryðsveppategund í ættinni Coleosporiaceae, sem er sníkill á greni. C. abietis er ættaður frá Austur-Evrópu til Norður-Asíu. en hefur breiðst út til Norður-Ameríku, Ástralíu og Nýja-Sjálands.
Remscheid
thumb|Remscheid-ráðhúsið. thumb|Müngstener-lestarbrúin. Remscheid er borg í vestur-Þýskalandi í sambandsríkinu Norðurrín-Vestfalía nálægt Ruhr-svæðinu. Íbúar eru um 112.000 (2021). Borgin var nær gereyðilögð árið 1943 í seinni heimsstyrjöld.
Müngstener-lestarbrúin sem tengir Remscheid við Solingen er hæsta lestarbrú landsins eða 107 metrar.
XML
XML (Extensible Markup Language) er staðall fyrir skilgreiningu ívafsmála til almennra nota. XML var þróað af Alþjóðasamtökum um veraldarvefinn. Það er útfært í mörgum ívafsmálum svo sem RSS, Atom, RDF og XHTML.
LeBron James
thumb|James með Cavaliers.
LeBron Raymone James (fæddur 30. desember 1984 í Akron í Ohio) er bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir Los Angeles Lakers í NBA-deildinni. Hann er almennt talinn einn af bestu leikmönnum NBA frá upphafi. James er með leikstöðuna lítill framherji.
James hóf ferilinn með Cleveland Cavaliers frá 2003-2010 en hélt svo til Miami Heat frá 2010-2014. Frá 2014-2018 spilaði hann með Cleveland á ný en árið 2018 samdi hann við LA Lakers.
Lebron er stigahæstur í úrslitakeppninni með um 7500 stig og hefur spilað flesta leiki þar. Hann hefur 10 sinnum komist í úrslit deildarinnar.
Persónulegir hagir
James giftist kærustu sinni, Savannah Brinson, 2013 sem hann kynntist í menntaskóla. Þau eiga þrjú börn: Sonina Bronny (f. 2004), Bryce (f. 2007) og dótturina Zhuri (f. 2014).
Siðferði
Siðferði getur verið lýst með öðrum orðum: „Siðferði felur í sér þá lágmarkskröfu að menn leitist við að haga breytni sinni í samræmi við skynsemi — það er að segja að gera það sem hin bestu rök styðja að gert sé — um leið og jafnt tillit er tekið til hagsmuna sérhvers einstaklings sem athafnir manns snerta.“
Menningarmannfræði er sú fræðigrein sem rannsakar viðtekið siðferði í hinum ýmsu samfélögum en siðfræði er undirgrein heimspekinnar sem leitar réttlætingar fyrir siðferði yfirleitt og reynir að skýra í hverju siðferðið er fólgið óháð því hvernig það er upplifað í ólíkum samfélögum og menningarheimum.
Barry Stroud
Barry Stroud er kanadískur heimspekingur sem hefur einkum fengist við frumspeki, hugspeki, þekkingarfræði og efahyggju.
Nám og störf
Stroud lauk B.A.-gráðu í heimspeki frá Toronto-háskóla og doktorsgráðu í heimspeki frá Harvard-háskóla. Frá 1961 hefur Stroud kennt heimspeki við Kaliforníuháskóla í Berkeley. Árið 2007 var hann útnefndur Willis S. og Marion Slusser-prófessor í heimspeki við heimspekideild Kaliforníuháskóla í Berkeley.
Bók Strouds um Hume, sem kom út árið 1977, vann Matchette-verðlaunin árið 1979.
Amerísk hörpuskel
Amerísk hörpuskel einnig nefnd Atlantshafs djúpsjávar hörpuskel (fræðiheiti: Placopecten magellanicus) er af diskaætt. Fisktegundir og hryggleysingjar ganga gjarnan undir mismunandi nöfnum víða um heim og villir það oft fyrir hinum almenna áhugamanni. Ameríska hörpuskelin er uppruninn í Atlantshafinu og nær frá Labrador til Norður-Karólínu.
Heimkynni
Ameríska hörpuskelin lifir á miðsævis sjó. Norður af Þorskhöfða heldur skelin sig á mjög grunnu vatni eða á um það bil tuttugu metrum. Suður af Þorskhöfða getur skelin lifað á 40- 200 metra dýpi. Ameríska hörpuskelin þrífst betur í svölum sjó Norður-Atlantshafsins. Í hvíld liggur skelin á sandbotni eða leðjubotni.
Útlit
Hörpuskelin hefur tvær skeljar sem loka dýrið af og festast þær saman með vöðva sem kreppir skelina saman. Vöðvinn sem kreppir skelina saman er sá biti í skelinni sem er borðaður. Inni í skeljunum eru mjúk líffæri dýrsins svo sem meltingarfæri og tálkn sem og taugakerfi. Skelin hefur hrjúfar brúnir að utanverðu. Efri hluti skeljarinnar er yfirleitt fölbleikur eða brúnn og neðri hluti skeljarinnar er hvítur og kremaður. Lítil prósenta, eða um 5-10 % skeljarinnar eru albínóar, með hvítan efri og neðri hluta. Stærð Amerísku hörpuskeljarinnar getur verið frá 10 cm til 23 cm en meðalstærð skeljarinnar er 15 cm.
Hrygning
Ameríska hörpuskelin getur fjölgað sér á öðru aldursári en framleiðir þó ekki mörg egg eða sæði fyrr en á fjórða aldursári. Hörpuskelin er mjög frjó, kvendýrið getur framleitt hundruð milljóna eggja á ári. Hörpuskelin hrygnir vanalega seint eða snemma á haustin. Skelin hrygnir einnig að vori, sérstaklega í Mið-Atlantshafi. Eftir að eggin klekjast út sveima lirfur skeljarinnar í sjónum í fjórar til sex vikur áður en þær setjast á sjávarbotninn. Margar tegundir fiska og hryggleysingja éta lirfurnar til dæmis þorskur, krabbi og humar.
Veiðar
Samkvæmt NOAA er ástand skeljarstofnsins gott og skelin veidd á ábyrgan hátt. Veiðar á Amerísku hörpuskelinni eru meðal mestu skelveiða í heiminum. Árið 2008 var um það bil 25.000 tonnum af skelbitum landað í Bandaríkjunum og var aflaverðmætið tæplega 37 milljarðar. Á hverju fiskveiðiári, sem hefst 1. mars, er skelveiðibátunum í Bandaríkjunum úthlutaður viss fjöldi daga til að sækja veiðar. Á mynd 1 má sjá veiðar á hörpuskel frá 1950-2014 í Kanada,Bandaríkjunum og Sankti Pierre og Miquelon. Veiðar í Sankti Pierre og Miquelon eru svo litlar að þær eru ekki sjáanlegar á myndinni. Þó er gott að vita að þar eru stundaðar hörpuskelsveiðar. í kringum 2000 aukast veiðar á hörpuskel gríðarlega og ná toppi árið 2004. Eftir árið 2004 fara aflatölur aftur niður og haldast nokkuð stöðugar í nokkur ár. 2014 fara aflatölurnar hratt niður því væri gaman að skoða nýjustu gögn frá FAO og sjá hversu miklum afla af hörpuskeljum er landað í dag.
Skeljarveiðarnar fara fram á vorin, sumrin og á veturna. Á veturna er mjög litlum afla landað þar sem flestir skelveiðibátar hafa klárað dagafjölda sinn á vorin og yfir sumartímann. Veiðafærið sem er notað við hörpuskelsveiðar heitir plógur. Plógurinn er dreginn á eftir bátnum og reynir hörpuskelin að sleppa en endar síðan í plógnum. Hefbundin hörpuskelsplógur er smíðaður úr járni.
Líftími
Ameríska hörpuskelin vex mjög hratt á sínum fyrstu árum og verður hún kynþroska á fjórða aldursári. Miðað við þær upplýsingar sem unnið er með hér er annarsvegar sagt að lífaldur hennar sé sex til átta ár og í öðrum upplýsingum 20 ár. Ef til vill er hann mismunandi eftir svæðum.
Afurðir
Hörpuskelin er hágæða afurð. Ameríska hörpuskelin er seld fersk í maí, júní, júlí og ágúst þegar veiðar standa sem hæst. Hún er einnig seld frosin í mun meira mæli. Hefbundin eldunaraðferð er að steikja skelbitann á pönnu upp úr smjöri en þó eru til fjölmargar aðrar leiðir til að elda skelbitann.
Clyde Drexler
thumb|right|250px|Clyde Drexler Clyde Austin Drexler (fæddur 22. júní 1962 í New Orleans í Louisiana) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Drexler var skotbakvörður og spilaði lengst af fyrir Portland Trail Blazers. Hann var tíu sinnum valinn í stjörnuleik NBA-deildarinnar og var valinn í hóp 50 bestu leikmanna deildarinnar frá upphafi árið 1996. Drexler vann gullverðlaun á sumarólympíuleikunum árið 1992 og NBA-meistaratitil með Houston Rockets árið 1995.
Íslenski þjóðhátíðardagurinn
thumb|right|Skrúðgangan í Reykjavík 17. júní, 2007. Íslenski þjóðhátíðardagurinn er haldinn hátíðlegur 17. júní ár hvert en það var fæðingardagur Jóns Sigurðssonar. Fæðingardags hans var fyrst minnst með opinberum samkomum árið 1907 en fyrst var haldinn almennur þjóðminningardagur á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar 17. júní 1911. Þá var Háskóli Íslands settur í fyrsta sinn. Eftir það héldu íþróttasamtök upp á daginn. Árið 1944 var 17. júní valinn stofndagur lýðveldisins. Síðan hefur hann verið opinber þjóðhátíðardagur og almennur frídagur.
Þjóðhátíðarsöngvarnir „Hver á sér fegra föðurland“ og „Land míns föður“ eru gjarnan sungnir þegar ættjarðarinnar er minnst. Textarnir fjalla á hátíðlegan hátt um ættjörðina.
Erlingur Gíslason
Erlingur Gíslason (f. 13. mars 1933, d. 8. mars 2016) var íslenskur leikari.
Þjóðveldið
Þjóðveldið, þjóðveldisöld eða goðaveldið er tímabil í Íslandssögunni frá stofnun Alþingis árið 930 til undirritunar gamla sáttmála árið 1262/64 er Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd.
Síðustu ár þjóðveldisins eru nefnd Sturlungaöld þegar helstu höfðingjar landsins bárust á banaspjótum um yfirráð yfir tilteknum landshlutum eða landinu öllu.
Söguöld
thumb|Fyrsta blaðsíðan af handriti [[Hrafnkels saga Freysgoða|Hrafnkels sögu Freysgoða]] Flestar Íslendingasögurnar segja frá atvikum sem eiga að hafa gerst á tímabilinu frá því á síðari hluta landnámsaldar og fram til 1030 eða þar um bil. Þetta var mikill umbrotatími, landið var fullnumið og farið að þrengjast um sumstaðar en stjórnskipulag og réttarkerfi ekki fullmótað og mönnum gekk misjafnlega að beygja sig undir það. Íslendingar voru líka mikið í ferðum til útlanda, sigldu til Noregs á konungsfund eða til að versla og fóru í víkingaferðir til Bretlandseyja og tóku þar þátt í bardögum og ránsferðum. Margar Íslendingasagna gerast að hluta til erlendis.
Sögurnar eru flestar skráðar 200-300 árum eða meira eftir að atburðir sem þær segja frá gerðust og geta því ekki talist örugg heimild um þá en þær geyma arfsagnir sem gengið hafa á milli kynslóða þar til þær voru skrifaðar niður og margir þeirra atburða sem þær segja frá hafa vafalaust gerst með einhverjum hætti. Sumt er líka stutt af öðrum heimildum, svo sem fornleifarannsóknum. Sögurnar gefa líka mikilvægar upplýsingar um hugmyndir 13. aldar Íslendinga um mannlíf og landshætti á fyrstu öldum Íslandssögunnar.
Goðar og goðorð
Á landnámsöld urðu til stjórnareiningar sem nefndust goðorð og áttu sér ekki eiginleg landfræðileg mörk. Um var að ræða eins konar bandalag bænda við goðana, en hverjum bónda var skylt að fylgja einhverjum goða sem þeim var frjálst að velja sjálfir. Fylgismenn goðans voru kallaðir þingmenn hans.
Goðarnir voru helstu höfðingjar landsins og höfðu í heiðni líklega haft það hlutverk að stýra blótum en urðu síðar eingöngu veraldlegir höfðingjar. Goðinn var fulltrúi bændanna á héraðsþinginu og gætti hagsmuna þeira. Goðorðin voru persónuleg eign hvers goða, þau gengu í arf og voru stundum gefin eða seld. Þeim mátti líka skipta og sumir áttu aðeins hlut úr goðorði. Goðorðin voru 36 við stofnun Alþingis en var síðar fjölgað um þrjú og voru goðar eftir það 39.
Stofnun Alþingis
Landnámsmenn gerðu sér fljótt grein fyrir því að einhvers skipulags væri þörf, ekki síst til að leysa úr deilumálum sem upp komu þegar landsmönnm fjölgaði og þrengdist um svigrúm. Þeir voru líka vanir þinghaldi úr heimalöndum sínum. Því komu staðbundin þing fljótlega til sögunnar og eru Kjalarnesþing í landnámi Ingólfs og Þórsnesþing á Snæfellsnesi talin elst, enda byggðust svæðin í kringum þau mjög snemma.
Brátt sáu menn þó að heppilegast væri að hafa eitt þing fyrir allt landið og árið 930 var Alþingi stofnað sem löggjafarsamkunda og æðsti dómstóll Íslendinga. Er það talið elsta starfandi þing í heiminum í dag, þótt hlé hafi orðið á þinghaldi á 19. öld.
thumb|Málverk af Alþingi við Þingvelli Alþingi var valinn staður á Þingvöllum við Öxará. Þingvellir lágu vel við samgöngum úr öllum landshlutum ein einnig kann það að hafa ráðið nokkru um staðarvalið að Þingvellir voru í landnámi Ingólfs; sumir telja að Alþingi sé stofnað út frá Kjalarnesþingi. Sá sem fór með goðorð Ingólfs kallaðist allsherjargoði og hafði það hlutverk að helga þingið eða setja það og slíta því.
Skipulag þingsins
Æðsta stofnun þingsins var lögrétta, sem setti ný lög, fjallaði um mál og nefndi menn í fimmtardóm, sem var eins konar yfirréttur, eftir að honum var komið á um 1005, en einnig störfuðu á þinginu fjórir fjórðungsdómar, einn fyrir hvern landsfjórðung. Í henni sátu 48 goðar (eða goðorðsmenn) á miðpalli og hafði hver þeirra tvo ráðgjafa, annar sat fyrir framan hann og hinn fyrir aftan, þannig að í raun sátu 144 menn í lögréttu.
Lögsögumaður var æðsti og eini launaði embættismaður þingsins og var hann kosinn af lögréttu þriðja hvert ár. Hann stýrði fundum í lögréttu og sagði upp lög, átti að fara með þriðjung þeirra í heyranda hljóði fyrir þingheim á ári hverju þannig að þeir sem höfðu minni og námsgáfur til áttu að geta lært lögin á þremur árum. Lögin voru ekki til skrifuð, enda var ritöld ekki hafin, en fyrir stofnun alþingis höfðu Íslendingar sent mann sem Úlfljótur hét til Noregs til að kynna sér lög þar og sagði hann manna fyrstur upp lög á Þingvöllum. Þau voru sniðin eftir Gulaþingslögum í Noregi, enda munu flestir landnámsmenn hafa komið af því svæði. Þekkt eru nöfn allra lögsögumanna frá upphafi og þar til embættið var lagt niður 1271.
Alþingi var framan af sett í 9. viku hvers sumars en eftir kristnitöku í 10. viku. Þangað komu jafnan mun fleiri en goðar og ráðgjafar þeirra og þeir sem þurftu að leggja mál í dóm, það var allsherjarsamkoma þar sem saman kom fólk úr öllum landshlutum í ýmsum erindum.
Kristnitaka
Flestir landsnámsmanna voru ásatrúar en nokkrir kristnir og höfðu þeir flestir kynnst kristinni trú og látið skírast á Bretlandseyjum. Fæstir virðast þó hafa viðhaldið trú sinni lengi hér og enginn landnámsmanna reisti kirkju en ásatrúarmenn reistu víða hof og blótuðu þar. Samkvæmt heimildum var það Þorvarður Spak-Böðvarsson sem byggði fyrstu kirkjuna í Neðri-Ási í Hjaltadal um 984. Um svipað leyti sendi Haraldur blátönn saxneskan biskup, Friðrek að nafni, til Íslands til kristniboðs og var Skagfirðingurinn Þorvaldur víðförli með honum í för.
Fleiri kristniboðar komu hingað á næstu árum og varð þeim nokkuð ágengt. Þekktastur þeirra var Þangbrandur. Honum tókst að kristna austfirska höfðingjann Síðu-Hall og aðra í kjölfarið, þar á meðal Gissur hvíta og Hjalta Skeggjason. Ólafur Tryggvason Noregskonungur var mjög áhugasamur um að kristna Ísland — með góðu eða illu. Á Alþingi sumarið 1000 (þó líklega fremur árið 999 samkvæmt rannsóknum dr. Ólafíu Einarsdóttur) voru flokkar bæði kristinna manna undir forystu þeirra Gissurar og Hjalta og heiðinna fjölmennir og stefndi í vopnaviðskipti. Þó tókst að afstýra blóðsúthellingum og ákváðu Íslendingar að taka kristni að ráðum Þorgeirs ljósvetningagoða. Þessu voru þó að sögn settar þær undantekningar að Íslendingar máttu enn þá blóta leynilega, bera út börn og eta hrossakjöt, en hafi slíkar undantekningar verið gerðar í raun hurfu þær fljótt úr sögunni.
Biskupsstólar og klaustur
Næstu árin voru hér ýmsir förubiskupar en árið 1056 var Ísleifur Gissurarson vígður biskup Íslands og Skálholtsstóll stofnaður. Árið 1096 eða 1097 fékk sonur hans, Gissur Ísleifsson, sem tók við af föður sínum, komið því fram að tíund var tekin upp en það var skattur á eignir Íslendinga sem skiptist í fernt. Fjórðung fengu prestar, fjórðung fengu kirkjur til viðhalds, fjórðungur rann til biskups og síðasti fjórðungurinn fór til þurftarmanna. Þar sem kirkjur voru yfirleitt á höfuðbólunum sem höfðingjar áttu og þeir voru margir vígðir menn og voru sjálfir prestar þýddi þetta að þeir fengu í raun helminginn af tíundinni. Stuðlaði það að auðsöfnun þeirra en átti eftir að valda miklum deilum síðar (Sjá Staðamálin).
Norðurland var fjölmennasti landsfjórðungurinn og þótti Norðlendingum þeir afskiptir með biskup og vildu líka halda eftir innan fjórðungsins tekjum sem runnu til Skálholts. Árið 1106 var orðið við óskum þeirra og annar biskupsstóll stofnaður á Hólum í Hjaltadal. Fyrsti Hólabiskup var Jón Ögmundsson. Hann stofnaði þegar skóla á Hólum og efldi menntun en skóli var einnig í Skálholti, svo og í klaustrum og víðar, svo sem í Haukadal og Odda á Rangárvöllum.
Fyrsta klaustrið var stofnað á Þingeyrum í Húnaþingi 1133 og var það munkaklaustur af Benediktsreglu eins og Munkaþverárklaustur (1155) og Hítardalsklaustur (1155), en það síðastnefnda var skammlíft. Þykkvabæjarklaustur (1168), Flateyjarklaustur (1172, flutt til Helgafells 1184), Viðeyjarklaustur (1226), Möðruvallaklaustur í Hörgárdal (1296) og Skriðuklaustur (1493) voru öll Ágústínusarklaustur. Nunnuklaustrin á Kirkjubæ (1186) og Reynistað (1295) voru bæði Benediktsklaustur.
Klaustrin voru auk biskupsstólanna helstu menntasetur landsins og í sumum þeirra voru góð bókasöfn. Þar voru skrifaðar upp bækur og þegar leið á þjóðveldisöld fór þar fram umfangsmikil sagnaritun. Margar helstu gersemar íslenskra handrita eru skrifaðar í klaustrum.
Lög þjóðveldisins
Með aukinni menntun hófst ritöld á Íslandi. Samkvæmt því sem Ari fróði segir rituðu Hafliði Másson og aðrir lögbókina Hafliðaskrá (sem innihélt m.a. Vígslóða) á heimili Hafliða á Breiðabólstað í Vesturhópi veturinn 1117-1118 og er það fyrsta fyrsta þekkta ritið á íslensku. Stuttu seinna var Íslendingabók Ara fróða rituð.
Lagasafn þjóðveldisaldar kallaðist seinna Grágás en þar er ekki um eiginlega lögbók að ræða. Refsingar skiptust í þrjá flokka. Þessar refsingar kölluðust útlegð (fjársektir, misháar), fjörbaugsgarður (skylda til að fara til útlanda og vera þar í þrjú ár en vera réttdræpir ella, og var það séríslensk refsing) og skóggangur. Þeir sem dæmdir voru sekir skógarmenn voru í raun útskúfaðir úr þjóðfélaginu og réttdræpir hvar sem til þeirra náðist. Kirkjan hafði einnig yfir refsingum að ráða og gátu biskupar meðal annars bannfært menn.
Eftirmæli
Því hefur verið haldið fram að þjóðveldið hafi verið trúarríki í þeirri merkingu að goðarnir, sem voru tenging almennings við löggjafann og dómskerfið, voru trúarleiðtogar í heiðni. Síðan við kristnitöku árið 1000 hafi þeir orðið prestar, eða kirkjujarðareigendur með presta á launum hjá sér. Þannig hafi frá upphafi á Íslandi verið samband ríkis og kirkju/ríkistrúar.
Þjóðveldið hefur verið sumum Íslendingum fyrirmynd um gullaldarárin þegar þjóðin var sjálfstæð og var oft vísað til þess í sjálfsstæðisbaráttunni sem réttlæting fyrir endurreisn sjálfsstæðis og þjóðveldis íslensku þjóðarnnar. Einnig hefur það verið mörgum Anarkó-kapítalistum og frjálshyggjumönnum dæmi um það frjálsa samfélag sem kenningar þeirra geti leitt af sér þar sem þjóðveldið var (að minnsta kosti að nafninu til) laust við framkvæmdavald eða ríkisvald.
Tenglar
erlendir
1664
Árið 1664 (MDCLXIV í rómverskum tölum) var 64. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Nýja Amsterdam árið 1664.
Skollanes
Við ósa Víðidalsár er svokallað Kerlingarsíki og vestan þess, á hól sunnan eystri Skollaneskletta, er heimagrafreitur sem gerður var árið 1963 og var það síðasti heimagrafreitur sem leyfi var gefið fyrir á Íslandi. Þar voru hjónin frá í Gottorp, Ásgeir Jónsson frá Gottorp og kona hans Ingibjörg Björnsdóttir lögð til hvílu í steyptu grafhýsi. Þar hjá var og Blesi, hinn frægi hestur Ásgeirs, heygður á staðnum í Blesaleiði þar sem hann stóð jafnan og horfði yfir til æskustöðvanna í Vatnsdalnum.
Fræni
Fræni er efsti hluti stílsins (eða stílanna) á frævu blóma. Frænið tekur við frjóduftinu sem frjóvgar eggin.
Net
Net getur átt við:
Red Rede Mreža .NET
Hærusveppir
Hærusveppir (fræðiheiti: Inocybe) eru stór ættkvísl sveppa sem mynda svepprót með trjám. Til þessarar ættkvíslar teljast nokkur hundruð tegunda sveppa. Hatturinn er oftast brúnn eða brúnleitur og hnýfður. Með aldrinum klofnar hattbarðið svo það virðist kögrað eða hært.
Margar tegundir hærusveppa innihalda mikið magn af sveppaeitrinu múskaríni og þar sem mjög erfitt er að greina ætar tegundir frá eitruðum er ekki mælt með því að neinir sveppir af þessari ættkvísl séu étnir. Hættulegasta tegundin er Inocybe patouillardii sem getur valdið dauða.
Dæmi um tegundir sem hafa fundist á Íslandi:
Andrés prins, hertogi af Jórvík
Andrés prins, hertogi af Jórvík, (Andrés Albert Kristján Játvarður; f. 19. febrúar 1960) er þriðja barn og annar sonur Elísabetar 2. Bretadrottningar og Filippusar hertoga af Edinborg. Hann er sá áttundi í erfðaröðinni að bresku krúnunni.
Andrés hefur gegnt þjónustu í konunglega breska sjóhernum sem þyrluflugmaður, leiðbeinandi og kapteinn á herskipi. Í Falklandseyjastríðinu flaug hann í nokkrum hernaðaraðgerðum, meðal annars í andyfirborðshernaði, sem tálbeita fyrir Exocet-eldflaugar og við brottflutning á særðum hermönnum. Árið 1986 kvæntist Andrés Söruh Ferguson og hlaut titilinn hertogi af Jórvík. Þau eignuðust tvær dætur, Beatrice og Eugenie. Hjónaband þeirra, aðskilnaður þeirra 1992 og lögskilnaður þeirra 1996 hlaut mikla umfjöllun í breskum fjölmiðlum. Andrés var sérstakur sendifulltrúi forsætisráðherra Bretlands fyrir alþjóðaviðskipti og fjárfestingar frá árinu 2001 til 2011.
Þann 20. nóvember 2019 gerði Andrés prins hlé á öllum opinberum skyldum sínum um „fyrirsjáanlega framtíð“ eftir mjög neikvæð almenningsviðbrögð við viðtali sem hann veitti fjórum dögum fyrr í þættinum Newsnight á BBC. Viðtalið snerist um ásakanir á hendur honum um kynferðislegt ofbeldi og tengsl hans við bandaríska kynferðisbrotamanninn Jeffrey Epstein. Í maí 2020 var tilkynnt að Andrés myndi láta af öllum opinberum hlutverkum sínum vegna tengsla sinna við Epstein. Einnig var kunngert að Andrés væri viðriðinn glæparannsókn um málefni Epsteins og að bandarísk stjórnvöld hefðu óskað þess við Breta að fá að yfirheyra hann formlega.
Í ágúst 2021 var Andrés kærður fyrir nauðgun. Bandarísk kona að nafni Virginia Giuffre sakaði hann um að hafa nauðgað sér þegar hún var sautján ára á heimili hennar í London ásamt Epstein og vinkonu hans, Ghislaine Maxwell. Málið var höfðað sem einkamál í New York í Bandaríkjunum. Í febrúar 2022 gerði Andrés samkomulag við Giuffre til að málið yrði fellt niður í skiptum fyrir að hann greiddi henni og góðgerðarsamtökum hennar rúmlega tólf milljónir punda, eða um tvo milljarða íslenskra króna. Elísabet drottning fjármagnaði greiðsluna að hluta.
Andrés var sviptur titlum sínum og her­ti­gn sinni af bresku konungsfjölskyldunni þann 13. janúar 2022 vegna málaferlanna gegn honum í New York.
Spaðaklukka
Spaðaklukka (fræðiheiti: Campanula spatulata) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Grikklandi.
Váli
Váli er einnig nafn á syni Loka sem talað er um í Gylfaginningu. Ýmist er talið að sá Váli sé önnur persóna með sama nafni eða að hér hafi verið gerð mistök og að þeir séu í raun sama persónan.
Ritaðar heimildir um Vála
Í kvæðinu Baldurs draumum spyr Óðinn völvu eina hver muni hefna Baldurs eftir víg hans með því að drepa Höð. Völvan svarar því að Rindur muni fæða Vála og að Váli muni síðan hvorki þvo sér né skera hár sér fyrr en hann hefur drepið „Baldurs andskota“; þ.e. Höð. Váli muni síðan ná þessu markmiði og drepa Höð þegar hann er aðeins eins dags gamall:
Í Völuspá birtist svipað erindi sem segir frá fæðingu Vála og því hvernig hann drepur Höð:
Í upptalningu á ásunum í Gylfaginningu er Váli nefndur á nafn. Þar segir um hann: „Áli eða Váli heitir einn, sonr Óðins ok Rindar. Hann er djarfr í orrostum ok mjök happskeytr.“ Ekki er minnst aftur á Vála í Gylfaginningu fyrr en eftir lýsinguna á ragnarökum, en þar er tekið fram að Váli sé meðal hinna fáu sem lifa þau af. Váli er nefndur ásamt bróður sínum, Víðari, og vísað er í kvæði úr Vafþrúðnismálum sem greinir frá því að þeir bræðurnir muni reisa ný vé goðanna eftir að logar Surts slokkna.
Í Skáldskaparmálum birtist listi af skáldskaparkenningum fyrir Vála. Þar stendur um hann: „Hvernig skal kenna Vála? Svá, at kalla hann son Óðins ok Rindar, stjúpson Friggjar, bróður ásanna, hefniás Baldrs, dólg Haðar ok bana hans, byggvanda föðurtófta.“
Nokkrum heimildum kemur saman um að Óðinn hafi nauðgað Rindi til þess að geta Vála og láta hann hefna Baldurs. Í kvæðinu Sigurðardrápu eftir Kormák Ögundarson er vikið að því að Óðinn hafi beitt galdrarúnum til þess að ginna Rindi til samfara við sig. Ýtarlegri frásögn af getnaði Vála birtist í Gesta Danorum, en þar er greint frá því að Óðinn bregði sér í kvenmannslíki og gerist læknir prinsessunar Rindar, dóttur konungs Rútena (Rússa). Hann fær konunginn til að binda Rindi niður í lækningaskyni og nauðgar henni síðan. Með nauðguninni er Váli getinn og dagsgamall er hann látinn hefna Baldurs.
Svampur
thumb|250px|Náttúrlegur svampur Svampur er hreinsivirki úr gleypnu efni. Þeir eru notaðir til að þrífa ólek yfirborð. Svampar geta sogið inn mikið vatn eða hreinsiefni. Flestir svampar eru úr viðartrefjum eða plastefni, en það er enn hægt að kaupa náttúrulega svampa. Slíkir svampar eru oftast notaðir til að þvo líkamann eða við málningu.
Svampir eru notaðir í mismunandi samhengi, t.d. við þrif í eldhúsi eða baðherbergi, til uppþvotts, bílaþvotts og fleira. Sérhæfðir svampar eru til sem henta ákveðinni notkun. Til dæmis eru margir svampir ætlaðir til heimilisþrifa með hrjúfri hlið til að skrúbba með.
Í svömpum úr viðartrefjum getur mygla vaxið vel ef þeir eru ekki sótthreinsaðir oft.
Glókrókus
Crocus ancyrensis, eða Glókrókus, er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, einlendur í norður og mið Tyrklandi.
Hann blómstrar milli febrúar til apríl í 1000 - 1600 metra hæð. Hann vex oft við kletta, runna og furur. Ríkur af sykrum og sterkju, hefur hann verið notaður með laukum (Allium) til matar.Hann var algengur í mat í Anatólíu í lok vetrar.
Risotto
right|thumb|Risotto með grænum bænum
Risotto er upprunnið í Norður-Ítalíu þar sem er töluverð hrísgrjónarækt og ræktuð eru sérstök afbrigði hrísgrjóna sem varla njóta sín á annan hátt en í risotto. Algengustu hrísgrjónin sem notuð eru í risotto eru hin svokölluðu arborio-grjón en einnig er hægt að nota önnur ítölsk afbrigði á borð við carnaroli. Þetta eru stutt, þykk hrísgrjón og er helsta ræktunarsvæði þeirra í Po-dalnum.
Það er tiltölulega lítið mál að búa til afbragðs risotto og hægt er að nota það jafnt sem meðlæti og sem sjálfstæðan rétt. Óendanlega mörg afbrigði eru til af risotto og í raun hægt að gera það eftir sínu höfði þegar maður er kominn upp á lagið. Grunnurinn er hins vegar alltaf sá sami.
Paraíba
150px|right Paraíba er fylki í norðaustur-Brasíliu. Fylkishöfuðborgin er João Pessoa.
Dwyane Wade
thumb|right|250px|Dwyane Wade Dwyane Tyrone Wade, Jr. (fæddur 17. janúar 1982) er fyrrum bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilaði síðast fyrir Miami Heat í NBA-deildinni. Wade var skotbakvörður. Sports Illustrated nefndi hann íþróttamann ársins árið 2006.
Wade leiddi Miami Heat til sigurs í úrslitum NBA-deildarinnar árið 2006 og var valinn besti leikmaður úrslitaviðureignarinnar. Tímabilið 2008-2009 var hann stigakóngur deildarinnar. Árin 2016-2018 spilaði hann með Chicago Bulls og Cleveland Cavaliers áður en hann sneri aftur til Miami.
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998
Sveitarstjórnarkosningar árið 1998 voru haldnar 23. maí 1998.
Reykjavík
Reykjavíkurlistinn hélt meirihluta sínum, hlaut 8 borgarfulltúa og Sjálfstæðisflokkurinn fékk 7. Í framboði: Sjálfstæðisflokkurinn, Reykjavíkurlistinn, Húmanistar (áður Flokkur Mannsins) og Launalistinn.
Tengill
Kosningasaga 1998
Tjóðrun
thumb|200x200dp|Dæmi um tjóðrun Tjóðrun (e. tethering) kallast það að deila nettengingu farsíma með öðrum tækjum, oftast tölvu. Tengingunni getur verið deilt í gegnum Wi-Fi, Bluetooth eða snúru (til dæmis USB-snúru). Síminn gegnir hlutverki flytjanlegs beinis.
Í mörgum farsímum eru stýrikerfi sem styðja tjóðrun, til dæmis Windows Phone, Android og iOS. Oft er notkun á tjóðrunarþjónustu ekki innifalin í áskriftum og þarf að borga meira til að nota hana.
Annað íslenskt nýyrði yfir tjóðrun er "Hlekkjun".
Hjallerup
Hjallerup er bær á Norður-Jótlandi í Danmörku. Íbúafjöldi bæjarins er umb 4.000 og liggur bærinn í Brønderslev sveitarfélaginu. Bærinn er þekktur fyrir sinn árlega „Hjallerup markað“.
Hvammur í Dölum
thumbnail|Kirkjan í Hvammi Hvammur í Dölum er bær og kirkjustaður í Hvammssveit í Dalasýslu. Bærinn er fornt höfðingjasetur og landnámsjörð og síðar var þar prestssetur.
Auður djúpúðga Ketilsdóttir nam að sögn allt land meðfram Hvammsfirði og bjó í Hvammi. Ólafur feilan sonarsonur hennar bjó svo í hvammi og sonur hans, Þórður gellir, sem þótti einhver helsti höfðingi Vestlendinga á 10. öld. Eftir hann bjó sonur hans, Þórarinn fylsenni, í Hvammi og síðan Skeggi sonur hans. Dalurinn sem Hvammur er í, Skeggjadalur, er sagður kenndur við hann. Skeggi er líka sagður hafa byggt fyrstu kirkju í Hvammi en það er þó mjög óvíst.
Á 12. öld bjó svo Hvamm-Sturla Þórðarson á jörðinni og Snorri Sturluson er fæddur þar. Eftir lát Sturlu bjó Guðný Böðvarsdóttir ekkja hans þar lengi en enginn sona þeirra kaus sér bústað í Hvammi. Teitur Þorleifsson ríki, lögmaður norðan og vestan, bjó þar á fyrri hluta 16. aldar og gaf guði og kirkjunni Hvamm 1531. Ögmundur Pálsson biskup lét svo Daða í Snóksdal hafa Hvamm og fleiri jarðir og af því urðu deilur þeirra Jóns Arasonar, sem lauk þegar Daði handtók biskup og hann var síðan hálshöggvinn.
Nokkru síðar var Hvammur gerður að prestssetri og á meðal presta þar má nefna séra Ketil Jörundarson, afa Árna Magnússonar, sem var fróðleiksmaður. Árni ólst upp í Hvammi hjá honum. Séra Þórður Þórðarson var þar 1721-1739 og skrifaði Hvammsannál. Það orð lá á að prestar væru afar þaulsætnir í Hvammi og afar fáir færu þaðan. Hvammskirkja var vígð 1884.
Glitfaxaslysið
Glitfaxaslysið var flugslys sem varð 31. janúar 1951, þegar Dakota-flugvél Flugfélags Íslands, Glitfaxi TF-ISG, hrapaði í Faxaflóa í aðflugi að Reykjavíkurflugvelli. Með flugvélinni voru 17 farþegar og þriggja manna áhöfn. Allir fórust og er þetta eitt mannskæðasta flugslys Íslandssögunnar.
Glitfaxi var í áætlunarflugi frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur en þurfti að hætta við lendingu vegna hríðarbyls og flaug þá hring út á Faxaflóa. Þegar flugstjórinn ákvað í samráði við flugturn að gera aðra tilraun til lendingar rofnaði allt samband við flugvélina í aðflugi og varð fljótt ljóst að hún hefði farist. Leitarflokkar fóru strax af stað og gengu fjörur en jafnframt var leitað á landi. Daginn eftir fannst brak úr vélinni á reki úti fyrir Vatnsleysuströnd en flakið hefur aldrei fundist.
Með flugvélinni fórust tvær konur, önnur þeirra flugfreyja vélarinnar, og 18 karlmenn, þar af einn drengur á fyrsta ári. Um fimmtíu börn og ungmenni misstu feður sína í slysinu. Meira en helmingur farþeganna var frá Vestmannaeyjum.
Við hlið Fossvogskirkju er minnismerkið Glitfaxi eftir Einar Jónsson myndhöggvara og var það reist til minningar um slysið og jafnframt alla þá sem farist hafa í flugslysum.
1287
thumb|[[Honóríus IV páfi.]] Árið 1287 (MCCLXXXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Brimarhólmur
thumb|right|Brimarhólmur á korti frá [[1728.]]
Brimarhólmur eða Brimarahólmur (danska: Bremerholm) var upphaflega eyja við Kaupmannahöfn, en síðan tengd landi á 16. öld og reist þar verkstæði danska sjóhersins er var að nokkru rekið með nauðungarvinnu afbrotamanna. Þangað voru m.a. margir íslenskir brotamenn dæmdir. Brimarhólmur var við lýði sem fangelsi frá 16. öld og fram um miðja 19. öld. Frá 17. maí 1741 var hætt að hafa þar aðra afbrotamenn en úr danska sjóhernum og tók Stokkhúsið þá við íslenskum brotamönnum.
Wind (geimfar)
Geimfarið Wind er hluti af alþjóðlegu verkefni sem rannsakar geislun í sólkerfinu okkar. Geimfarinu var skotið á loft af Bandaríkjamönnum 1. nóvember 1994. Í nóvember 1996 var geimferjan komin á Lagrange Punkt númer eitt og fylgdist með sólarvindum. Vegna staðsetningar sinnar, beint fyrir framan jörðina gat það gefið viðvaranir um sólarvinda með eins klukkutíma fyrirvara. Á árunum 1998-2003 færði geimferjan sig hinum megin við sólina, í Lagrange punkt númer þrjú, en færði sig einu ári síðar aftur á sama stað.
BT (verslunarkeðja)
BT var íslensk verslanakeðja sem seldi raftæki og tölvubúnað. Verslunin byrjaði sem lagersala á vegum Tæknivals, en gekk það vel að ákveðið var að opna verslun árið 1995 undir nafninu Bónus Tölvur. Stuttu síðar fékk Bónus lögbann á nafnið og var nafninu þá breytt í B.T. Tölvur. Fyrsta verslunin var staðsett að Grensásvegi 3, en árið 1997 flutti hún í Skeifuna. Þá var nafninu breytt í BT. Síðan voru alls átta aðrar verslanir opnaðar í Kringlunni, Smáralind, Spönginni, Hafnarfirði, Ísafirði, Akureyri, Egilsstöðum, Selfossi. BT varð svo hluti Dagur Group samsteypunnar sem varð gjaldþrota í efnahagskreppunni árið 2008. Eftir gjaldþrotið tóku Hagar BT yfir en samkeppniseftirlitið hafnaði síðar þeirri yfirtöku.
510 f.Kr.
510 f.Kr. var 91. ár 6. aldar f.Kr.
Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)
Gunnar lauk kandídatsprófi frá Háskóla Íslands 1970 og doktorsprófi 1978. Hann kenndi við University College í London 1974 til 1976. Gunnar varð lektor í sagnfræði við Háskóla Íslands 1976 og prófessor árið 1980. Doktorsritgerð Gunnars nefndist Frelsisbarátta Suður-Þingeyinga og Jón á Gautlöndum. Hann ritaði fjölda annarra bóka og bókarkafla, þar á meðal Ástarsögu Íslendinga að fornu, Goðamenningu: stöðu og áhrif goðorðsmanna í þjóðveldi Íslendinga og Sögu Íslands.
Gunnar vann síðustu árin að ritun bókaflokks um íslenska miðaldasögu. Þrjú bindi komu út úr þeim flokki og var Gunnar langt á veg kominn með fjórðu bókina þegar hann andaðist.
Einkalíf
Gunnar var kvæntur Silju Aðalsteinsdóttur og átti hann 3 börn.
Lagrange-punktur
thumb|250px|right|Grænu punktarnir fimm eru Lagrange-punktar. Á öllum öðrum stöðum myndi hlutur velja sinn eigin sporbaug og ekki haldast í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum. thumb|250px|right|Staðsetning Lagrange-punkta. Bláar örvar tákna jafnvægi krafta og rauðar tákna ójafnvægi. Lagrange-punktar fimm og fjögur eru mjög stöðugir, á meðan hinir þurfa sífellt að vega á móti kröftunum sem vega ofan og neðan á þá.
Stærðfræðingurinn Joseph-Louis Lagrange fann þessa punkta, sem eru nefndir eftir honum. Lýsing á þeim birtist í riti hans (enska: Three body problem) sem kom út árið 1772.
Kenningar Jóhannesar Keplers segja að því minni sem sporbaugur reikistjörnu er, því hraðar ferðast hún eftir braut sinni. Lagrange bætti við hinsvegar, að sé hlutur staðsettur í vissum punkti bæði í þyngdarsviði sólar og plánetu, þá jafnist kraftarnir og ferð hlutarins sé þá jöfn hraða plánetunnar. Fimm Lagrange-punktar eru umhverfis sporbaug plánetunnar.
Keyta
Keyta er staðið hland úr húsdýrum sem notað var til þvotta og þrifa á Íslandi fyrir tilkomu sápu.
Keytan var geymd í stórum trétunnum úti í fjósi þar sem hún beið notkunar.
Meðan nóg er af þvagefni í keytu myndast ammóníak í sífellu og leysist upp í vatninu. Vatnslausnin er basísk og leysir því upp sýrur, þar á meðal óhreinindi. Þvottavirkni keytunnar er að hluta til svipuð og virkni venjulegrar sápu. Áður fyrr var keytu blandað saman við vatn þegar ull var þvegin eftir rúningar á vorin.
Einnig notuðu íslenskar konur á sínum tíma keytuna til að þvo á sér hárið, sagt var að keytan gæfi hárinu gljáa og þær fengju hreinna og fallegra hár. alt=Íslensk kýr|thumb|Íslensk kýr Lengi hefur verið vitað að keyta og annað spendýraþvag virkar vel sem áburður og hefur verið borið beint á tún eða blandað saman við kúamykju. Ástæða fyrir þessu er rakin til þvagefnisins sem klofnar með tímanum í ammóníak og fleiri efni.
Það eru u.þ.b. hundrað þúsund tonn af þvagefni framleidd í efnaverksmiðjum í heiminum og helmingur af því er notaður í tilbúinn áburð. Sumt af þvagefninu er notað í fóður fyrir kýr þar sem þær geta unnið mikinn hluta af köfunarefni úr þvagi. Köfunarefni er nauðsynlegt fyrir gras og plöntur til vaxtar og fá þær þessi efni úr ammóníakinu. Einnig er mikið af þvagefni notað til plastframleiðslu.
Þvagefni, úrefni og karbamíð eru efnasambönd köfunarefnis vetnis, súrefnis og kolefnis. Þvagefni var fyrsta lífræna efnið sem unnið var úr ólífrænu efni.
Þvagefni er notað í allskonar varning, má nefna sígarettur, áburð og í tannhvítunarefni.
Lýðveldi
thumb|right|[[Marianne, táknmynd lýðveldisins í París, Frakklandi.]]
Lýðveldi sem stjórnarfar er mjög gamalt en frægasta lýðveldi fornaldar er tvímælalaust Rómaveldi sem var lýðveldi frá 509 f.Kr. til 27 f.Kr. og fylgdi tveimur grundvallarlögmálum varðandi embætti ræðismanns eins og æðsta embætti ríkisins var kallað. Annars vegar var það að enginn skyldi gegna embættinu lengur en eitt ár og hins vegar það að aldrei skyldu færri en tveir menn gegna embættinu á sama tíma.
Í dag eru flest ríki heims lýðveldi en það segir lítið um það hversu lýðræðislegir stjórnarhættir eru, til dæmis er Íran lýðveldi en stjórnarfar þar myndi seint teljast lýðræðislegra en í konungsríkinu Danmörku. Nokkur lýðveldi nútímans eru:
Zuzana Čaputová
Zuzana Čaputová (f. 21. júní 1973) er slóvakískur stjórnmálamaður, lögfræðingur og aðgerðasinni sem er núverandi forseti Slóvakíu. Hún var kjörin forseti í mars árið 2019 og tók við embættinu þann 15. júní sama ár. Čaputová er fyrsti kvenforseti Slóvakíu og auk þess yngsti forseti í sögu landsins.
Čaputová varð þjóðþekkt í Slóvakíu fyrir störf sín sem umhverfislögfræðingur. Hún leiddi tíu ára baráttu gegn því að ríkisstjórn Slóvakíu leyfði byggingu nýrra urðunarstaða nálægt heimabæ hennar, Pezinok. Umhverfissinnar færðu rök fyrir því að urðunarstaðurinn myndi hafa neikvæð áhrif á heilsu borgarbúa með því að menga jörð, loft og vatn í kringum borgina. Čaputová og bandamenn hennar unnu baráttuna árið 2013 þegar hæstiréttur Slóvakíu úrskurðaði að gerð urðunarstaðsins stæðist ekki lög. Čaputová vann Goldman-umhverfisverðlaunin árið 2016 fyrir að leiða baráttuna gegn urðunarstaðnum.
Čaputová ákvað að bjóða sig fram til forseta Slóvakíu eftir að blaðamaðurinn Ján Kuciak var myrtur ásamt konu sinni á heimili sínu árið 2018. Lögreglan í Slóvakíu ályktaði að Kuciak hefði verið myrtur vegna rannsóknarblaðamennsku sinnar á tengslum stjórnmálamanna við skipulagða glæpastarfsemi. Čaputová lagði áherslu á baráttu gegn spillingu og talaði einnig fyrir réttindum aldraðra og minnihlutahópa, umhverfisvernd og umbótum á réttarkerfinu til að færa völd lögreglu og dómstóla burt frá stjórnmálamönnum
Čaputová vann sigur í annarri umferð slóvakísku forsetakosninganna þann 30. mars árið 2019 með 58,38% atkvæða á móti Maroš Šefčovič, framkvæmdastjóra orkumála hjá Evrópusambandinu.
Víðir
Víðir getur átt við eftirfarandi:
Taastrup
Taastrup er bær á austanverðu Sjálandi í Danmörku. Taastrup ásamt samliggjandi byggð telur um 34.500 íbúa (2018).
Framleiðsluráð landbúnaðarins
Framleiðsluráð landbúnaðarins var stofnað árið 1947 til að sjá um sölu, verðmiðlun og verðskráningu á íslenskum landbúnaðarvörum. Starfsemi framleiðsluráðsins var í nánu sambandi við Stéttarsamband bænda, sem hafði með höndum yfirstjórn þess. Framleiðsluráð landbúnaðarins starfaði þar til ný skipan afurðarsölumála landbúnaðarins var tekin upp í ársbyrjun 1995 með stofnun Bændasamtaka Íslands.
Forsaga og stofnun
Þróunin í verðlagningu landbúnaðarafurða á millistríðsárunum var sú að árið 1934 voru sett svonefnd mjólkurlög og kjötlög, oftast nefnd afurðalög. Samkvæmt þeim lögum voru settar á fót tvær nefndir, kjötverðlagsnefnd og mjólkurverðlagsnefnd. Þessar nefndir voru báðar skipaðar fimm mönnum, tveimur frá samtökum bænda og öðrum tveimur frá samtökum neytenda. Formaður beggja nefnda var stjórnskipaður af ríkisstjórninni, og hafði oddaaðstöðu í nefndunum ef ekki varð samkomulag um verð afurðanna. Búnaðarráð var stofnað árið 1946 með lögum, en stofnun þess merkti að bændur misstu yfirstjórn verðlagsmála búvara. Seinna varð breyting á þessu þannig að fimm manna nefnd fór með verðlagsmálin, samkvæmt lögum nr. 11, 2. apríl 1946. Tuttugu og fimm manna ráð, sem hét Búnaðarráð og var eingöngu skipað ríkisskipuðum fulltrúum, kaus fjóra af þessum nefndarmönnum í verðlagsnefndina, sem hét Verðlagsnefnd landbúnaðarafurða. Fimmti maðurinn, sem jafnframt var formaður Búnaðarráðsins, var oddamaður þess og gat ráðið miklu um ákvarðanir. Samtök bænda höfðu á þessum tíma engin áhrif á kosningu fulltrúa í Búnaðarráð, því þeir voru skipaðir af ráðherra til eins árs setu í einu.