cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Savojaættin
thumbnail|hægri|Skjaldarmerki Savojaættarinnar Savojaættin (ítalska: Casa Savoia) er aðalsætt kennd við héraðið Savoja í norðvesturhluta Ítalíu og suðausturhluta Frakklands. Upphaf ættarinnar er rakið til greifans Húmberts 1. (1003 – 1047/8). Greifarnir af Savoja náðu yfirráðum yfir mikilvægum fjallvegum yfir Alpafjöll. Sonur Húmberts, Ottó af Savoja, giftist Adelaide af Tórínó og eignaðist þannig bæina Tórínó, Susa, Ivrea, Pinerolo og Caraglio í Fjallalandi. 1416 var Savoja gert að hertogadæmi. Frakkar lögðu Fjallaland undir sig 1494 og landlaus ættin settist þá að í Tórínó. 1553 hóf Emmanúel Filibert hertogi að ná löndum ættarinnar aftur á sitt vald. Efnahagslegur uppgangur varð í löndum ættarinnar á 17. öld með þróun iðnaðar í Tórínó og verslunar í Nice. Í kjölfar Spænska erfðastríðsins fékk ættin Konungsríkið Sardiníu og varð við það konungsætt. Við sameiningu Ítalíu 1861 lét ættin eftir lönd sín í Frakklandi en varð þess í stað konungar Ítalíu.
Í kjölfar Síðari heimsstyrjaldar var ákveðið í þjóðaratkvæðagreiðslu að gera Ítalíu að lýðveldi. Í stjórnarskrá Ítalíu var auk þess lagt bann við því að afkomendur síðasta konungsins, Húmberts 2. í beinan karllegg stigju fæti á ítalska jörð. Banninu var aflétt 2002 en um leið hafnaði Viktor Emmanúel, prins af Napólí öllu tilkalli til krúnunnar samkvæmt samkomulagi við ítalska ríkið.
Télépopmusik
Télépopmusik er frönsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998.
Textahöfundur
Textahöfundur er maður sem semur söngtexta við sönglög sem samin eru af lagahöfundi eða tónskáldi, öfugt við söngvaskáld sem semur bæði lag og texta.
Þjóðmar
Þjóðmar er íslenskt karlmannsnafn.
Fornpersneska
Fornpersneska er annað tveggja forníranskra mála sem þekkt eru (hitt er avestanska). Hún er forveri miðpersnesku sem var töluð í valdatíð Sassanída. Hún er að mestu þekkt af leirtöflum og innsiglum frá valdatíð Akkamenída, frá um 600 til 300 f.o.t. Slíkar leirtöflur hafa fundist frá því sem í dag eru löndin Íran, Rúmenía, Armenía, Barein, Írak, Tyrkland og Egyptaland. Líkt og önnur persnesk mál var fornpersneska kölluð ariya „íranska“.
Fundist hafa áletranir, töflur og innsigli með fornpersnesku letri í Íran, Tyrklandi og Egyptalandi. Það þróaðist yfir í miðpersnesku, sem líka er þekkt sem pahlavíska, og svo að lokum yfir í nútímapersnesku.
Fornpersneska flokkast sem hljóðletur þar sem meirihluti táknanna eru hljóðtákn. En það inniheldur einnig myndletur. Það hefur einungis þrjá sérhljóða: a, i og u. Stakir samhljóðar sem eru hluti af samhljóðaröð eða eru endi á atkvæði eru ritaðir sem hljóðtákn eins og þeir stæðu með sérhljóðanum a. Þetta hefur verið gert til að auðvelda ritunina en þegar lesið er úr tákninu (sem hluta af orði) fellur a-hljóðið burt.
Fornpersneska er elsta þekkta persneska tungumálið, sem flokkast til vesturíranskra tungumála. Miðperskneska (pahlavíska) og nútímapersneska (íranska) hafa þróast beint frá fornpersnesku. Í dag er persneska rituð með persnesk-arabísku letri.
Nöfn konunga höfðu mikla þýðingu þegar kom að því að ráða úr letrinu. Tilraunir til að ráða úr fornpersneskum fleygrúnum hófust um 1711 þegar áletranir Dareiosar voru birtar af ferðalangnum Jean Chardin. Árið 1802 áttaði Friedrich Münter sig á því að ákveðnar letursamsetningar hlutu að vera orðið „kóngur“. Georg Fredrich Grotefend hélt svo áfram með verkið og áttaði svo á því að eftir konunganöfnum var oft þessi texti „mikli konungur“, „konungur konunguna“ og nafn föður konungsuns. Áframhaldandi ráðning letursins byggðist á vinnu Grotefends og um 1847 höfðu flest táknin verið ráðin.
Samir Okasha
Samir Okasha er prófessor í vísindaheimspeki, menntaður við Háskólann í Oxford. Okasha hefur starfað við háskóla víðs vegar um heim en á árunum 2008 – 2010 gegndi hann starfi forseta Heimspekideildarinnar við Bristol-háskóla á Englandi.
Verk Okasha liggja að mestu innan vísindaheimspekinnar. Hann hefur lagt áherslu á þverfaglega nálgun fagsins og tengjast störf hans til að mynda einnig hagfræði og þróunarlíffræði.
Helstu rit
Okasha hefur gefið út fjöldann allan af fræðigreinum en að auki tvær bækur.
Philosophy of Science: a very short introduction
Árið 2003 gaf hann út inngangsrit um vísindaheimspeki sem ber heitið Philosophy of Science: A Very Short Introduction. Bókin fjallar um vísindaheimspeki og í leiðinni um viðfangsefni vísindaheimspekinnar, það er að segja vísindin. Farið er um víðan völl í leit að svörum við hinum ýmsu spurningum tengdum greininni. ''Hvað eru vísindi? Eru vísindin hlutlæg? Geta vísindin útskýrt allt?'' Okasha veitir yfirsýn yfir megin þemu nútíma vísindaheimspeki. Í byrjun kemur fram stutt yfirlit yfir sögu vísindanna. Okasha heldur síðan áfram með því að rannsaka eðli vísindalegra rökræðna, útskýringar og byltingar í greininni, ásamt kenningum um „realisma“ (hluthyggju um vísindi) og „and-realisma“ (hughyggju um vísindi). Þá er einnig rýnt í heimspekileg málefni í einstaka vísindagreinum eins og vandamál við flokkun í líffræði og eðli rúms og tíma í eðlisfræði. Í lokakaflanum snertir Okasha á ágreiningnum milli vísinda og trúarbragða og að lokum hvort að vísindi séu yfirhöfuð góð í eðli sínu.
Evolution and Levels of Selection
Árið 2006 gaf hann út bókina Evolution and Levels of Selection sem er yfirgripsmikið rit í þróunarlíffræði. Bókin hlaut mikið lof gagnrýnanda og fékk meðal annars hin merku Vísindaheimspekiverðlaun Lakatos.
Jóladraumur
Söguþráður
Sagan gerist í London og fjallar um gamlan nirfil að nafni Ebenezer Scrooge. Scrooge er ríkur og gráðugur viðskiptamaður sem ber enga hlýju til annars fólks, býr einn, heldur ekki upp á jólin, neitar að hjálpa fátæklingum sem til hans leita og þrælar út skrifara sínum, Bob Cratchit, fyrir lúsarlaun. Jólanótt eina er Scrooge vitjað af draugi fyrrum viðskiptafélaga síns, Jacob Marley, sem segir honum að hann hafi verið dæmdur til eilífrar útskúfunar og kvala eftir dauða sinn þar sem hann hafi stundað sömu iðju og Scrooge. Marley tilkynnir Scrooge að hann eigi von á heimsókn þriggja anda jólanna sem muni hjálpa honum að bæta ráð sitt og forðast þannig glötun.
Meginhluti sögunnar fjallar um heimsóknir jólaandanna til Scrooge, en þeir sýna honum hver um sig jól fortíðar, nútíðar og framtíðar. Fyrsti andinn sýnir Scrooge liðna ævi hans sjálfs og hvernig hann þróaðist úr viðkvæmu en góðhjörtuðu barni í kaldlyndan og eigingjarnan mann. Annar sýnir Scrooge jólin sem eru þá að líða og gleðina og hlýjuna sem grípur flesta samborgara hans yfir hátíðina. Sá síðasti sýnir Scrooge framtíð hans sjálfs og hvernig hann mun deyja einsamall og hataður ef hann breytist ekki.
Hildegard
Hildegard er íslenskt kvenmannsnafn af þýskum uppruna.
Jóladraumur
Söguþráður
Með sýnum sínum af fortíð, nútíð og framtíð ákveður Scrooge að bæta ráð sitt og verður þrátt fyrir allt góður maður.
Íslenskar þýðingar
Jóladraumur kom fyrst út óstytt í íslenskri þýðingu Karls Ísfeld árið 1942 og bar þá undirtitilinn Saga um reimleika á jólum. Sagan birtist ásamt tveimur öðrum jólasögum Dickens í bók undir titlinum Jólaævintýri. Árið 1986 kom út önnur íslensk þýðing eftir Þorstein frá Hamri með undirtitilinn Reimleikasaga frá jólum.
Vildís
Vildís er íslenskt kvenmannsnafn.
1486
thumb|right|[[Arthúr prins af Wales|Arthúr, prins af Wales.]] Árið 1486 (MCDLXXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Criminal Minds
Criminal Minds (ísl. Glæpahneigð) er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um lið alríkisfulltrúa sem tilheyra Atferlisgreiningardeild (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í Quantico, Virginíu. Höfundurinn að þættinum er Jeff Davis.
Þann 7. apríl, 2017, tilkynnti CBS að Criminal Minds hafði verið endurnýjaður fyrir þrettándu þáttaröðinni, sem var frumsýnd 27. september 2017.
Tökustaðir
Helstu tökustaðir Glæpahneigðar eru í Kaliforníu þar á meðal Altadena, Glendale, Long Beach og Santa Clarita. Þátturinn hefur einnig verið tekinn upp í Vancouver, Kanada.
Framleiðslufyrirtæki
Þátturinn er framleiddur af The Mark Gordon Company í samvinnu við CBS Television Studios (2009-til dags) og ABC Studios (2007-til dags).
Leikaraskipti
Árið 2006 yfirgaf leikkonan Lola Glaudini þáttinn eftir aðeins sex þætti í seríu 2 og í stað hennar kom leikkonan Paget Brewster sem kom fyrst fram í þætti níu. Í byrjun seríu 3 yfirgefur Mandy Patinkin þáttinn, en ástæða brotthvarfs hans var mismunandi áherslur á söguefnið. Var honum skipt út fyrir leikarann Joe Mantegna.
Þann 25. júní 2010 birtust fréttir um að leikkonurnar A.J. Cook og Paget Brewster myndu yfirgefa þáttinn. A.J. Cook myndi koma fram í tveimur þáttum, á meðan Paget Brewster myndi yfirgefa þáttinn um mitt tímabilið. Þessi ákvörðun CBS kom ekki vel fyrir sjónir aðdáenda og voru undirskriftunarlistar settir af stað til að halda leikkonunum inni.
Þann 29. september 2010 var tilkynnt að leikkonan Rachel Nichols myndi bætast í hópinn og að hún kæmi í staðinn fyrir A.J. Cook.
Tilkynnt var þann 16. apríl 2011 að A.J. Cook myndi koma aftur í þáttinn eftir að hafa gert tveggja ára samning. Paget Brewster mun einnig snúa aftur þar sem ekkert varð úr nýja þættinum hennar "My Life as an Experiment". Leikkonan Rachel Nichols var ekki boðinn nýr samningur eftir enda seríu 6.
Í tilkynningu sem Paget Brewster sendi frá sér þann 15. febrúar 2012, kemur fram að hún mundi yfirgefa Criminal Minds í þeim tilgangi að halda áfram með feril sinn í gaman sjónvarpi.
Þann 14. júní 2012 tilkynnti CBS að leikkonan Jeanne Tripplehorn myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Alex Blake.
Í júlí 2014, tilkynnti CBS að leikkonan Jennifer Love Hewitt myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Kate Callahan. Kemur hún í staðinn fyrir Jeanne Tripplehorn sem yfirgaf þáttinn eftir aðeins tvær þáttaraðir.
CBS tilkynnti í júní 2015 að leikkonan Aisha Tyler myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Dr. Tara Lewis. Kemur hún í staðinn fyrir Jennifer Love Hewitt sem yfirgaf þáttinn eftir aðeins eina þáttaröð.
Söguþráður
Glæpahneigð fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan Atferlisgreiningardeildar (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í Quantico, Virginíu. Deildin sérhæfir sig atferlisgreiningum þar sem þau greina huga og atferli raðmorðingja, hryðjuverkamanna og verstu morðingja Bandaríkjanna.
Verðlaun og tilnefningar
ASCAP Film and Television Music verðlaunin BMI Film & TV verðlaunin
Emmy verðlaunin
Image verðlaunin
Motion Picture Sound Editors, USA
People´s Choice verðlaunin
Young Artist verðlaunin
Grænaskur
Grænaskur (fræðiheiti: Fraxinus mandshurica) er tegund af eskiættkvísl ættuð úr norðvestur Asíu; norður Kína (Gansu, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Jilin, Liaoning, Shaanxi, Shanxi), Kórea, Japan og suðaustur Rússland (Sakhalineyja).
Þetta er meðalstórt til stórt lauffellandi tré, að 30 m hátt, með stofn sem verður að 50 sm í þvermál. Blöðin eru 25 til 40 sm löng, fjaðurskift, með 7 til 13 smáblöð, smáblöðin 5 til 20 sm löng og 2 til 5 sm breið, stilklaus og með tenningu á jaðrinum. Þau verða gullgul snemma á haustin og er tegundin yfirleitt nokkuð snemma með haustlit. Blómin koma að vori, rétt á undan blöðunum, í gisinni blómskipan, þau eru óáberandi og án krónublaða, og vindfrjóvguð. Fræin eru 1–2 sm löng með væng.
Hann er náskyldur Svartaski (Fraxinus nigra) frá austur Norður Ameríku, og hefur stundum verið talinn undirtegund eða afbrigði af honum af sumum höfundum; F. nigra subsp. mandschurica (Rupr.) S.S.Sun, eða F. nigra var. mandschurica (Rupr.) Lingelsheim.
Tvinnbíll
thumb|right|Toyota Prius er tvinnbíll Tvinnbíll er bíll sem hefur tvískipta vél, gengur annars vegar fyrir bensíni (eða dísel), en hjálparvélin er rafdrifin. Sumir tvinnbílar eru sagðir menga allt að helmingi minna en aðrir bílar.
Grænaskur
Stafsetningin á tegundarheitinu er einnig umdeild; sumir (til dæmis Flora of China ) skrifa mandschurica, meðan aðrir (t.d. USDA GRIN ) skrifa mandshurica. Upprunalega skráningin 1857 (rússnesk) var ekki með "c."
Tvinnbíll
Í tvinnbílum er tölva sem safnar gögnum um hraða og ástig á eldsneytisgjöfina og stýrir því hvort báðar vélarnar eru í gangi eða bara önnur. Sumir tvinnbílar vinna þannig að þegar bílnum er startað gengur hann aðeins fyrir rafvélinni og upp að 40-50 km á klst. En þegar farið er hraðar fer bensínvélin í gang.
Automobile hybride électrique
Grænaskur
Vistfræði
Hann þolir margskonar jarðveg, þar á meðal blautan mýrajarðveg og í árdölum, og hefur engar sérstakar kröfur um sýrustig, vex þó illa í mjög súrum jarðvegiH. Hann þarfnast fullrar sólar til að þroskast vel, og að minnsta kosti 50 sm úrkomu á ári. Hann þarf meginlandslagsloftslag með skýrt afmörkuðum árstíðum; kaldir vetur, heit sumur og engin síðvorsfrost.
Fræin eru étin af fjölda fuglategunda.
Nytjar
Þessi tegund er stundum ræktuð sem skrauttré í hlutum Kanada og Bandaríkjunum. Þar er hann notaður í skjólbelti fyrir bóndabæi. Hann þolir líka mjög vel mengun í bæjum og borgum. Hann er einnig gott landslagstré á rökum svæðum, sérstaklega meðfram vegum og síkjum þar sem nægur raki er til staðar. Krónan verður meir egglaga er hann eldist.
Hann þolir illa hafrænt loftslag í ræktun, laufgast of snemma og skaddast af seinum vorfrostum.
Það er verið að rannsaka möguleika á því að fá erfðaþátt úr honum til varnar Agrilus planipennis, asískri skordýrategund sem er upprunalega með áþekka útbreiðslu og grænaskur, en hún hefur orðið mikil plága í Norður Ameríku. Hinsvegar eru einnig umtalsverð afföll af grænaski af hennar völdum í Kna.
Blendingar við svartask hafa verið ræktaðir.
Gylfi
Gylfi er íslenskt karlmannsnafn.
Desventuradaseyjar
Desventuradaseyjar eru smár eyjaklasi um 870 kílómetra undan ströndum Chile.
Austurrísku hagfræðingarnir
thumb|right|Skjaldarmerki Ludwigs von Mises Austurrísku hagfræðingarnir eiga eins og nafnið sýnir hugmyndalegar rætur að rekja til nokkurra hagfræðinga í Austurríki á 19. öld. Carl Menger var einn þeirra hagfræðinga, sem stóðu að „jaðarbyltingunni“ (e. marginal revolution) svonefndu í hagfræði um 1870, en með henni gátu hagfræðingar skýrt verðmyndun á frjálsum markaði betur en áður. Menger lagði meiri áherslu en starfsbræður hans á þeirri tíð á hlutverk tíma og óvissu. Fyrir honum var samkeppni á markaði þróun frekar en niðurstaða. Líkan nýklassískra hagfræðinga af uppboði, þar sem uppboðshaldari kallaði upp verð, uns hann fyndi jafnvægisverð, þar sem framboð og eftirspurn stæðust á, væri óraunhæft, þar sem enginn einn uppboðshaldari væri til og menn byggju ekki við fulla þekkingu. Einn lærisveinn Mengers, Eugen von Böhm-Bawerk, sem var fjármálaráðherra Austurríkis um skeið og prófessor í hagfræði í Vínarháskóla, gagnrýndi vinnuverðgildiskenningu Karls Marx og setti fram flókna kenningu um fjármagn. Böhm-Bawerk hélt málstofu í Vínarháskóla, sem margir kunnir hagfræðingar sóttu, þar á meðal sósíalistarnir Otto Bauer og Rudolf Hilferding, en einnig íhaldsmaðurinn Joseph Schumpeter og frjálshyggjumaðurinn Ludwig von Mises, sem er jafnan talinn helsti leiðtogi austurrísku hagfræðinganna á 20. öld.
Líbía
Líbía (arabíska: ليبيا, umritað Lībiyyā) er land í Norður-Afríku með strandlengju við Miðjarðarhaf, á milli Egyptalands og Alsír og Túnis, með landamæri að Súdan, Tjad og Níger í suðri. Landið skiptist sögulega í þrjá landshluta, Tripolitana, Fezzan og Kýrenæku. Líbía er um 1,76 milljón ferkílómetrar að stærð og 17. stærsta land heims. Landinu stjórnar nú bráðabirgðastjórn eftir að einræðisstjórn Muammar Gaddafi var steypt af stóli árið 2011.
Austurrísku hagfræðingarnir
Mises var kennari Friedrichs A. von Hayeks, sem er einna nafnkunnastur austurrísku hagfræðinganna, þótt þeir deildu ekki alltaf skoðunum um eðli og aðferðir hagfræðinnar. Þeir Mises og Hayek voru hins vegar hjartanlega sammála um, að víðtækur áætlunarbúskapur eins og sósíalistar hugsuðu sér hann væri óframkvæmanlegur. Segja má, að austurrísku hagfræðingarnir hafi flust frá Vínarborg til New York, þegar Mises gerðist kennari í New York-háskóla, en tveir lærisveinar hans, Israel Kirzner og Murray Rothbard, hafa haldið áfram rannsóknum í anda hans. Kirzner þykir merkasti „austurríski hagfræðingurinn“ í lok 20. aldar, en hann hefur einkum skrifað um það hlutverk, sem framkvæmdamenn gegna í því að afla þekkingar og miðla henni um hagkerfið, en það valdi miklu um sköpunarmátt þess.
Líbía
Höfuðborgin Trípólí er jafnframt stærsta borg landsins með 1,7 milljón íbúa. Langflestir íbúar landsins búa við ströndina í borgunum Trípólí, Benghazi og Misrata en suðurhluti landsins er mjög strjálbýll. Þar búa Túbúar í Tíbestífjöllum við landamærin að Tjad. Í vesturhlutanum búa einnig Berbar og Túaregar. 97% íbúa eru múslimar. Efnahagur landsins byggist fyrst og fremst á útflutningi jarðolíu og olíuafurða sem stendur undir 80% af vergri landsframleiðslu og er 97% útflutnings. Árið 2009 var Líbía með einn hæsta stuðul Afríku í vísitölu um þróun lífsgæða og fimmtu mestu landsframleiðslu í álfunni.
Austurrísku hagfræðingarnir
Flestir eða allir austurrísku hagfræðinganna eru frjálshyggjumenn, og margir þeirra eru félagar í Mont Pèlerin Society, alþjóðlegu málfundafélagi frjálshyggjumanna. Þótt þeir séu sammála Chicago-hagfræðingunum um kosti frjálsra viðskipta, gagnrýna þeir þá fyrir að telja, að beita megi aðferðum náttúruvísinda í hagfræði. Austurrísku hagfræðingarnir þykja hins vegar sumir einstrengingslegir í afstöðu sinni til vísinda og stjórnmála, sérstaklega Rothbard og nemendur hans.
Líbía
Líbía á sér mjög langa sögu. Berbar hófu að setjast þar að á síðbronsöld. Föníkumenn stofnuðu þar verslunarstaði við ströndina og á 5. öld f.Kr. ríkti sú stærsta þeirra, Karþagó, yfir stórum hluta Norður-Afríku. Forn-Grikkir stofnuðu aftur borgina Kýrene í austurhluta landsins. Svæðið þar í kring varð síðan þekkt sem Kýrenæka. Persaveldi náði Kýrenæku á sitt vald 525 f.Kr. og næstu ár var landið ýmist undir stjórn Persa eða Forn-Egypta. Eftir landvinninga Alexanders mikla varð Kýrenæka hluti af Ptólemajaríkinu. Eftir sigur Rómverja í orrustunni um Karþagó 146 f.Kr. varð Tripolitana upphaflega hluti af Númidíu en Rómverjar gerðu alla hluta landsins að skattlöndum á 1. öld f.Kr. Borgunum tók að hnigna um leið og Rómaveldi hnignaði. Um miðja 7. öld lagði her Rasjidunkalífadæmisins löndin undir sig. Berbar tóku þá upp íslam en börðust jafnframt gegn auknum yfirráðum Araba næstu aldirnar. Þeir stofnuðu ríki Hafsída 1229 sem ríkti yfir löndunum þar til Tyrkjaveldi lagði þau undir sig 1574. Upphaflega var pasja staðsettur í Trípólí en síðar dey. Á 19. öld tók Líbía þátt í Barbarístríðunum sem Bandaríkin háðu gegn Norður-Afríkuríkjunum til að stöðva sjórán á Miðjarðarhafi og Atlantshafi.
Í kjölfar stríðs Ítalíu og Tyrklands (1911-12) lagði Ítalía héruðin þrjú (Tripolitana, Fezzan og Kýrenæku) undir sig og kallaði þau upphaflega Ítölsku Norður-Afríku en síðan „Líbýu“ frá 1934. Það var upphaflega nafn sem Forn-Grikkir notuðu um alla Norður-Afríku. Andspyrna gegn yfirráðum Ítala var barin niður af mikilli hörku. Bandamenn náðu Líbýu af Ítölum árið 1943 og eftir að stríðinu lauk var landið áfram hernámssvæði. Árið 1951 lýsti Líbýa yfir sjálfstæði og konungsríki var stofnað undir stjórn Idriss konungs. Uppgötvun mikilla olíulinda árið 1959 varð til þess að landið auðgaðist mjög um leið og spenna milli ólíkra hagsmunahópa jókst. Þann 1. september 1969 framdi hópur ungra herforingja undir stjórn hins 27 ára gamla Muammar Gaddafi valdarán. Gaddafi stofnaði síðan alþýðulýðveldi í anda sósíalisma en stjórn hans var í reynd alræðisstjórn. Gaddafi var steypt af stóli og hann drepinn í líbísku borgarastyrjöldinni árið 2011. Fljótlega eftir það braust önnur borgarastyrjöldin í Líbíu út þar sem ríkisstjórnir í Trípólí og Tobruk, ásamt ýmsum herflokkum, tókust á um stjórn landsins. Vopnahlé var samþykkt árið 2020 og sameinuð ríkisstjórn tók við völdum.
Líbía hefur verið aðili að Sameinuðu þjóðunum frá 1955, og á aðild að Samtökum hlutlausra ríkja, Arabandalaginu, Samtökum um íslamska samvinnu og Samtökum olíuframleiðsluríkja. Íslam er opinber trúarbrögð í landinu og 96,6% íbúa eru súnnítar.
Heiti
Nafnið „Líbía“ kemur fyrst fyrir í áletrun frá tímum Ramsesar 2. sem rbw. Þetta nafn var almennt heiti á stóru bandalagi Berba sem bjuggu á frjósömum landsvæðum í Kýrenæku og Marmaríku: „Konungurinn Meryey leiddi 40.000 manna her og bandalag ættbálka sem nefnist „höfðingjar Libua“ í stríði gegn Mernepta faraó árið 5 (1208 f.o.t.)“. Þessi átök eru nefnd í Stóru Karnakáletruninni í vesturhluta Nílarósa á 5. og 6. ríkisári Mernepta og þeim lyktaði með ósigri Meryeys.
Nafnið Líbía er dregið af Libu eða Libúē (gríska: Λιβύη Libyē) sem vísaði almennt til íbúa Kýrenæku og Marmaríku. Það var endurvakið árið 1934 sem heiti á nýlendunni Ítölsku Líbíu til að taka við af eldri heitum Trípólítönu sem áður heyrði undir Tyrkjaveldi. Upphaflega hafði ítalski landfræðingurinn Federico Minutilli stungið upp á þessu heiti árið 1903.
Líbía fékk sjálfstæði árið 1951 sem „sameinaða konungsríkið Líbía“ (arabíska: المملكة الليبية المتحدة al-Mamlakah al-Lībiyyah al-Muttaḥidah), en breytti nafninu í „konungsríkið Líbía“ (المملكة الليبية al-Mamlakah al-Lībiyyah) árið 1963. Eftir að Muammar Gaddafi leiddi valdarán gegn konunginum árið 1969 var nafni landsins breytt í „arabíska lýðveldið Líbía“. (الجمهورية العربية الليبية al-Jumhūriyyah al-‘Arabiyyah al-Lībiyyah). Opinbert heiti landsins frá 1977 til 1986 var „sósíalíska arabíska alþýðulýðveldið Líbía“ (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية) og „hið mikla sósíalíska arabíska alþýðulýðveldi Líbía“ (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى, al-Jamāhīriyyah al-‘Arabiyyah al-Lībiyyah ash-Sha‘biyyah al-Ishtirākiyyah al-‘Udmá) frá 1986 til 2011.
Líbíska þjóðarráðið sem var stofnað 2011 notaði einfaldlega nafnið „Líbía“ og Sameinuðu þjóðirnar viðurkenndu landið opinberlega sem „Líbíu“ árið 2011 eftir beiðni frá fastanefnd Líbíu sem vísaði í stjórnarskráryfirlýsingu Líbíu frá 3. ágúst 2011. Í nóvember 2011 var ISO 3166-1-staðlinum breytt þannig að nýtt nafn landsins varð „Libya“ á ensku og „Libye“ á frönsku.
Í desember 2017 tilkynnti fastanefnd Líbíu Sameinuðu þjóðunum að opinbert heiti landsins yrði hér eftir „Líbíuríki“ en „Líbía“ yrði áfram styttri útgáfa nafnsins.
Landfræði
Líbía er 1.759.540 km² að stærð og er því 16. stærsta land heims. Landið á strönd að Miðjarðarhafi í norðri og landamæri að Túnis og Alsír í vestri, Níger í suðvestri, Tjadí suðri, Súdan í suðaustri og Egyptalandi í austri. Líbía er á milli 19. og 34. breiddargráðu norður og 9. og 26. lengdargráðu austur.
Strönd Líbíu er 1.770 km að lengd, sú lengsta af ströndum allra Afríkuríkja við Miðjarðarhaf. Hafsvæðið við strönd Líbíu er stundum kallað Líbíuhaf. Loftslag er mjög þurrt eyðimerkurloftslag að mestu, en í norðurhéruðunum er mildara Miðjarðarhafsloftslag.
Helsta náttúruváin í Líbíu eru þurr og heitur svækjuvindur (sem í Líbíu nefnist gibli) og blæs úr suðri í einn til fjóra daga í senn á vorin og haustin. Auk hans ganga stundum ryk- og sandstormar yfir landið. Vinjar finnast á víð og dreif í eyðimörkinni í Líbíu. Þær helstu eru Ghadames og Kufra. Líbía er eitt af sólríkustu og þurrustu löndum heims út af ríkjandi eyðimerkurloftslagi.
Líbía var leiðandi í verndun villtra dýra í Afríku þegar El Kouf-náttúruverndarsvæðið var stofnað árið 1975. Eftir fall stjórnar Gaddafis hefur veiðþjófnaður aukist mikið. Dýrafræðingurinn Khaled Ettaieb hefur talað um að fyrir fall stjórnarinnar hafi jafnvel veiðirifflar verið bannaðir, en nú felli veiðiþjófar dýr með stríðstólum og allt að 200 gasellur hafi fundist í fórum hersveita sem drepa þær sér til skemmtunar.
Stjórnsýslueiningar
Sögulega skiptist Líbía milli þriggja héraða (eða fylkja), Tripolitana í norðvestri, Kýrenæku í austri og Fezzan í suðvestri. Þessi þrjú héruð mynduðu fyrst eitt ríki þegar Ítalía vann þau af Tyrkjaveldi árið 1912.
Frá 2007 hefur Líbýa skipst í 22 umdæmi (baladiyat):
John Quincy Adams
thumb|John Quincy Adams John Quincy Adams (11. júlí 1767 – 23. febrúar 1848) var sjötti forseti Bandaríkjanna og þjónaði því embætti frá 1825 til 1829. Hann var opinberlega andvígur þrælahaldi og færði rök fyrir því að ef til borgarastyrjaldar kæmi, þá gæti forsetinn lagt niður þrælahald.
John Quincy Adams var sonur annars forseta Bandaríkjanna, Johns Adams.
Austur-Hérað
Austur-Hérað var sveitarfélag á Austurlandi. Það varð til 7. júní 1998 við sameiningu 5 sveitarfélaga: Egilsstaðabæjar, Eiðahrepps, Hjaltastaðarhrepps, Skriðdalshrepps og Vallahrepps.
Þjóðólfur (nafn)
Þjóðólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Austur-Hérað
Hinn 1. nóvember 2004 sameinaðist Austur-Hérað Fellahreppi og Norður-Héraði undir nafninu Fljótsdalshérað.
Loftskeytastöðin á Melunum
Loftskeytastöðin á Melunum er fyrsta loftskeytastöðin á Íslandi sem bæði gat tekið á móti og sent loftskeyti. Stöðin hóf starfsemi á Melunum í Reykjavík 17. júní 1918. Þetta ár komst því Ísland í fyrsta sinn í eiginlegt þráðlaust samband við umheiminn.
Á loftskeytastöðinni voru 77 metra há möstur sem gátu sent skeyti um 750 km í dagsbirtu en það samsvarar um það bil vegalengdinni á milli Íslands og Færeyja.
Í myrkri var mögulegt að senda loftskeyti allt að 1500 km vegalengd. Öll fjarskipti við skip fóru fram með Morse-kóða.
Húsnæði Loftskeytastöðvarinnar á Melunum var byggt árið 1915 og stendur við Brynjólfsgötu 5.
Hildibjörg
Hildibjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Þiðurlilja
Fritillaria aurea er jurt af liljuætt (Liliaceae), sem var fyrst lýst af Heinrich Wilhelm Schott. Engar undirtegundir finnast skráðar.
Útbreiðsla
Mið Tyrkland á milli 1800-3000m. yfir sjávarmáli.
Lýsing
Laukurinn er 2 sm, oft með smálaukum. Stöngullinn er 4 - 15 sm á hæð, oftast um 8 sm. Laufin lensulaga, stakstæð. Blómin bjöllulaga, gul, með appelsínugulu eða rauðbrúnu mynstri, lítil lykt. Krónublöðin 2 - 5 sm á lengd.
Norður-Hérað
Norður-Hérað var sveitarfélag á Austurlandi. Það varð til 27. desember 1997 við sameiningu 3 sveitarfélaga:   Jökuldalshrepps, Hlíðarhrepps og Tunguhrepps.
Hinn 1. nóvember 2004 sameinaðist Norður-Hérað Fellahreppi og Austur-Héraði undir nafninu Fljótsdalshérað.
Navassaeyja
thumb|right|[[Gervihnattamynd af Navassaeyju]] Navassaeyja er lítil óbyggð eyja í Karíbahafi, hún er ein af smáeyjum Bandaríkjanna og sú eina þeirra sem ekki er í Kyrrahafinu. Ríkisstjórn Bandaríkjanna gerir tilkall til yfirráða yfir eyjunni og bandaríska fiska- og dýralífsstofnunin hefur umsjón með henni. Kalifornískur athafnamaður að nafni Bill Warren gerir einnig tilkall til eyjunnar, samkvæmt bandarísku Gúanóeyjalögunum. Haítí gerir einnig tilkall til eyjunnar.
Landafræði
Navassaeyja er u.þ.b. 5,2 km² að flatarmáli. Hún er í Jamaíkasundi, um 160 km suður af bandarísku herstöðinni við Guantanamo-flóa á Kúbu og fremur skammt frá strönd Haítí eða u.þ.b. ¼ leiðarinnar frá Haítí til Jamaíka um áðurnefnt sund. Hnit hennar eru 18° 24′0″N og 75° 0′30″V.
Landslag eyjunnar einkennist fyrst og fremst af berum klettum, en þó er nægilegt graslendi fyrir geitahjarðir.
Vilfríður
Vilfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Gyrðir
Gyrðir er íslenskt karlmannsnafn.
Þjóðrekur
Þjóðrekur er íslenskt karlmannsnafn.
Samanburðarerfðamengjafræði
Samanburðarerfðamengjafræði byggir á þeirri staðreynd að allar lífverur á jörðinni eru af sama meiði. Skyldar tegundir eru áþekkar að byggingu og erfðamengi þeirra eru einnig mjög svipuð (t.d. er um 1-2% munur á genum manna og simpansa). Mikilvægustu hlutar lífvera eru varðveittir af náttúrulegu vali, t.d. hafa öll spendýr hryggjasúlu og taugafrumur. Á sama hátt varðveitir náttúrulegt val genin sem nauðsynleg eru til að byggja og viðhalda mikilvægum eiginleikum. Með því að bera saman erfðamengi fjarskyldra tegunda, t.d. manns og ávaxtaflugu, má finna gen sem nauðsynleg eru fyrir grundvallarferli (sem mikilvæg eru fyrir starfsemi allra fjölfruma dýra).
Vilgerður
Vilgerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Samanburðarerfðamengjafræði
Markmið fræðigreinarinnar er að þróa aðferðir til að bera saman erfðamengi, skilja þróun gena og prótína, kortleggja þróun litninga, þráðhafta og litningaenda. Hún nýtist til að finna gen, stjórnraðir, mörk innraða og útraða, og mikilvæga hluta einstakra gena og aðrar raðir sem náttúrulegt val hefur varðveitt. Mikilvægt er að velja réttar tegundir til samanburðar. Náskyldar tegundir gefa vísbendingu um nýlegar breytingar, sem einkenna ákveðna tegund eða fjölskyldu, á meðan samanburður á fjarskyldari tegundum sýna hvaða gen og kerfi má kalla grunneiningar viðkomandi lífveruhóps, t.d. að nota Fugu (fisktegund í Japan) sem viðmið fyrir spendýr.
Hildigerður
Hildigerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Gýgjar
Gýgjar er íslenskt karlmannsnafn.
Æxlun
thumb|right|[[Sæði hittir egg við kynæxlun.]] Æxlun er ferli þar sem lífverur gefa af sér afkvæmi til að viðhalda stofni sínum og er hægt að greina í tvo flokka; kynlaus æxlun og kynæxlun (Jón Már Halldórsson, 2004). Aðal munurinn á þessum flokkum er sá að kynæxlun krefst tveggja einstaklinga af gagnstæðu kyni en kynlaus æxlun krefst aðeins eins einstaklings (Jón Már Halldórsson, 2004).
Kynæxlun  er talin auka líkur lífvera til að lifa af í breytilegu umhverfi (Boundless biology, 2013) og er algengasta tegund æxlunar heilkjarna fjölfruma lífvera eins og dýrum, sveppum og plöntum en gerist ekki hjá dreifkjörnungum (Wikipedia, 2021).
Kynlaus æxlun
Kynlaus æxlun á sér stað þegar það er bara ein lífvera til staðar og þarf ekki aðra tegund til þess að fjölga sér og verður því engin blöndun á erfðaefnum. Sumar tegundir plantna og sveppa geta fjölgað sér bæði með kynlausri æxlun og kynæxlun ef aðstæður í umhverfinu eru réttar. (BD. editors, 2020). Þetta er frekar fljótlegt því ekki þarf að finna sér annað kyn og því æxlun nokkuð auðveld og getur verið hröð. Hins vegar veldur þetta því að ekki verður mikill fjölbreytileiki þegar kynlaus æxlun á sér stað, heldur verður hún alltaf eins sem getur gert það að verkum að ef breyttar aðstæður verða í umhverfinu getur það leitt til þess að allar lífverur af sama stofninum geta orðið útdauðar. Þróunarmöguleikar eru einnig mjög litlir. Fáar tegundir fjölga sér eingöngu kynlaust og eru þær flestar þróunarlega ungar (Arnar Pálsson, 2010).
Skipting er mjög algengt t.d hjá bakteríum, þær skipta sér í í tvær “dótturfrumur” sem eru genalega séð alveg eins og foreldrið og því engin breyting á erfðaefnum. Hinsvegar hafa bakteríur þann eiginleika að þær bera erfðaefni “lárétt” frá einni lífveru til annarar í stað “lóðrétt” frá foreldri til barns. Hinsvegar þar sem bakteríur bera einungis eina frumu geta bakteríu breytt erfðaefni sínu sem þroskaðar lífverur.
Til eru nokkrar útfærslur af kynlausri æxlun, þar má nefna knappskot, en þá vex útskot frá foreldrinu en þegar það hefur náð ákveðinni stærð slitnar afkvæmið frá foreldri sínu og verður sjálfstæð lífvera.
Ein af algengustu útfærslunni af kynlausri æxlun er skipting. Skipting er mjög algengt t.d hjá bakteríum og frumum, en þær skipta sér og þá verður til einstaklingur sem er nákvæmlega eins og foreldrið.
Meyfæðing (Parthenogenesis) það er þegar nýr einstaklingur þroskast út frá eggfrumu án þess að frjóvgun hafi átt sér stað. Þetta verða því alltaf kvendýr því þau verða alltaf erfðafræðilega séð eins og mamman, en þetta er t.d þekkt hjá örfáum flugutegundum og m.a hjá meymýi sem heldur sig til á Íslandi. (Jón Már Halldórsson, 2002)
Vaxtaræxlun er vel þekkt t.d hjá kartöflum. En í þeirri æxlun myndnast hnýði neðst á stöngli plöntu, þegar fer að kólna deyja laufblöðin, stöngull og móðirinni en hnýðið liggur í dvala í moldinni þar til fer að hlýna aftur og nýjar plöntur myndast og vaxa upp.
Kynæxlun
Til þess að kynæxlun eigi sér stað þurfa tveir einstaklingar af gagnstæðu kyni að gefa frá sér kynfrumur (einlitna, e. hafa einn litning af hverri gerð) sem síðan sameinst í svokallaða okfrumu (tvílitna, e. hafa tvo litninga af hverri gerð) og til verður erfðafræðilega einstakt afkvæmi sem hefur erfðaefni frá báðum foreldrum (Belk,C. og Maier, V.B., 2019). Kynfrumur verða til við rýriskiptingu (meiosis) sem talað verður ítarlegar um síðar í textanum. Talið er að um 99,9% plantna og dýra fjölgi sér með kynæxlun. Kynæxlun hefur oftast verið útskýrð á tvennan hátt. Fyrst má nefna, til þess að koma í veg fyrir skaðlega stökkbreytingu í kynlausum stofnum og í öðru lagi vegna hraðari þróunargetu í breytilegu umhverfi. Við kynæxlun á sér stað genabreyting sem aðgreinist frá erfðamengi sínu, sem auðveldar stökkbreytingu sem eru af hinu jákvæða hvað varðar hæfni, tengjast erfðalegum bakgrunni og tíðni stofnar eykst í lífverum. (Arnar Pálsson, 2010). Flestar lífverur gefa bara frá sér annað hvort karlkyns kynfrumur eða kvenkyns en þó eru til lífverur sem geta gefið frá sér bæði, þetta er algengt í plönturíkinu en sjaldgæft í dýraríkinu (þeir einstaklingar kallast tvíkynja lífverur) (Belk,C. og Maier, V.B., 2019).
Víxlfrjóvgun (Allogamy)
Er ferlið þar sem eggfruma eins einstaklings er frjóvguð með sæðisfrumu annars. Þetta gerist hjá mannfólki, flestum dýrum og í sumum tilfellum hjá plöntum. Þegar víxlfrjóvgun á sér stað hjá plöntum þá sameinast frjó einnar plöntu við frævu annarrar.
Sjálfsfrjóvgun (Autogamy)
Er ferli þar sem kynfrumur einnar og sömu lífverunnar sameinast í okfrumu og úr verður annar einstaklingur, þetta á sér oftast stað í plönturíkinu. Þær tegundir plantna sem frjóvgast á þennan hátt eru oftast þróunarlega ungar (Arnar Pálsson, 2010).
Jafnskipting (Mitosis)
Er ferli þar sem tvílitna fruma skiptir sér í tvær frumur sem eru erfðafræðilega alveg eins og hefur því alveg eins gen og upphaflega fruman sem skipti sér. Jafnskipting hefur sjö stig, interfasi, prófasi, prómetafasi, metafasi, anafasi, telófasi og frymisskipting.
Prófasi: erfðaefni þjappast saman og verður sýnilegir. Kjarnakornin hverfa, deilikorn færast á sitthvort enda frumunnar og spóluþræðir myndast úr þeim.
Prómetafasi: kjarnahimnan hverfur.
Metafasi: litningar raðast eftir miðri frumunni og þráðhöft tengjast spóluþráðunum.
Anafasi: litningar fara í sundur á þráðhöftum og færast í sitthvorn enda frumunnar meðfram spóluþráðunum.
Telófasi: kjarnahimnur myndast, spóluþræðir hverfa og litningar afþjappast.
Frymisskipting: fruman skiptir sér í tvennt.
(The biology project, 2004).
Rýriskipting (Meiosis)
Er ferli þar sem ein tvílitna fruma skiptir sér í fjórar einlitna frumur með tveim frumuskiptingum. Við rýriskiptingu verður svo einnig tilviljanakennd víxlun á samsætum genum. Rýriskipting hefur 11 stig, interfasi, prófasi I, metafasi I, anafasi I, telófasi I, frymisskipting, prófasi II, metafasi II, anafasi II, telófasi II og frymisskipting.
Interfasi: erfðaefni tvöfaldast, deilikorn og spóluþræðir myndast. thumb|Rýriskipting Prófasi I: erfðaefni þjappast saman og verður sýnilegt. Samstæðir litningar parast og víxlast tilviljanakennt. Kjarnahimna hverfur og spóluþræðir teygja sig yfir frumuna.
Metafasi I: litningar raðast eftir miðri frumunni og þráðhöft tengjast spóluþráðunum.
Anafasi I: litningar fara í sundur á þráðhöftum og færast í sitthvorn enda frumunnar meðfram spóluþráðum.
Telófasi I: kjarnahimnur myndast, spóluþræðir hverfa og litningar afþjappast.
Frymisskipting: fruman skiptir sér í tvennt.
Prófasi II: litningar þéttast í báðum dótturfrumum og verða sýnilegir. Kjarnahimnur hverfa og spóluþræðir teygja sig yfir frumuna. Erfðaefni tvöfaldast ekki.
Metafasi II: litningar raðast eftir miðjum frumunum og þráðhöft tengjast spóluþráðum.
Telófasi II: kjarnahimnur myndast, spóluþræðir hverfa og litningar afþjappast.
Frymisskipting: frumurnar tvær skipta sér og úr verða fjórar frumur með helmingi færri litninga en móðurfruman.
(Your genome, 2016)
Mismunandi ferli æxlunar
Frjóvgun getur átt sér stað bæði innvortis og útvortis. Spendýr, skriðdýr og fuglar nota innvortis frjóvgun sem á sér stað með samförum, en mörg sjávardýr styðjast við útvortis frjóvgun þar sem kvendýrið lætur frá sér eggfrumur í vatnið og karldýrið sprautar sæðisfrumum yfir eggin (Belk,C. og Maier, V.B., 2019).
Kynlaus æxlun vs. kynæxlun
Þegar borið er saman kynlausa æxlun og kynæxlun má sjá mikin mun, kynlaus æxlun þarfnast bara að það sé einn einstaklingur á meðan kynæxlun þarf tvo af sitthvor kyninu. Það gefur því auga leið að kynlaus æxlun sé mun hraðari, sérstaklega í ljósi þess að engin tími fer í að leita sér af annari lífveru af sama stofni heldur getur hún fjölgað sér ein, en hún hefur tvöfaldan æxlunarávinning umfram kynæxlun. Hinsvegar má ekki gleyma því að kynlaus æxlun er ekki með mikin fjölbreytileika enda eru afkvæmin alltaf með sama genamynstur og foreldrið sitt og verður því lítil þróun þegar horft er til framtíðar. Sem er frábrugðið því sem maður sér með kynæxlun, þar sem tveir einstaklingar para sig saman og genin blandast, 46 litningar í heild sinni sem deilist jafnt frá foreldrum, 23 litningar frá föður og 23 litningar frá móður. Þó svo að kynæxlun sé ef til vill aðeins hægari þá til lengri tíma litið er það hentugara. Umhverfisaðstæður og lífskilyrði lífvera breytast með tímanum og aðlögun dýra með kynæxlun hentar því mun betur þegar kemur að því að þróast og mynda nýjar arfgerðir sem nær að aðlagast breyttu umhverfi bæði vegna mismunandi litninga sem þeir erfa frá foreldrum sem og endurröðun þeirra. (Jón Már Halldórsson, 2004).
Heimildir
Belk, C. og Maier, V. B. (2019). Biology: Science for life with physiology. New York: Pearson.
Boundless Biology. (2013, 16.október). Sexual Reproduction. Sótt af https://courses.lumenlearning.com/boundless-biology/chapter/sexual-reproduction/
Jón Már Halldórsson. (2004, 14.maí). Hver er munurinn á kynæxlun og kynlausri æxlun? Sótt af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=4253
Jón Már Halldórsson. (2002, 20.febrúar) Hvernig fjölga flugur sér? Sótt af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2129
Sexual Reproduction. (2021) Wikipedia. Sótt 10.apríl 2021 https://en.wikipedia.org/wiki/Sexual_reproduction
Snæbjörn Pálsson. (2010). Þróun kynæxlunar. Í Arnar Pálsson (ritstjóri), Arfleið Darwins: þróunarfræði, náttúra og menning (bls. 219-241). Sótt af https://notendur.hi.is/snaebj/kafli9.pdf
The biology project. (2004, október). The cell cycle and mitosis tutorial. Sótt af http://www.biology.arizona.edu/cell_bio/tutorials/cell_cycle/cells3.html
Stelkalilja
Fritillaria bithynica er tegund plantna af liljuætt, sem fyrst var lýst af John Gilbert Baker. Engar undirtegundir finnast skráðar.
Lýsing
Stelkalilja er 7 - 20 sm. Laufin eru 5 - 12 oddbaugótt til egglaga, þau neðri vanalega pöruð, þau efri 3 í hvirfingu. Laukurinn að 2 sm að þvermáli. Blómin tvö til fjögur eru bjöllulaga, gulleit til græn að utan og innan, krónublöðin sjaldan með fjólubláar rendur. Blómgast í maí.
Útbreiðsla
Vesturhluti Tyrklands og Chios og Samos-eyjum í austur Miðjarðarhafi. Vex helst í opnum furuskógi eða í eikarkjarri(Quercus coccineus)
Helgi Sverrisson
Helgi Sverrisson (fæddur 1961 í Hafnarfirði) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri. Helgi hefur unnið að gerð heimildamynda, sjónvarpsþátta og kvikmynda í ríflega tvo áratugi.
Helgi vinnur nú að gerð myndarinnar L7 Hrafnar, sóleyjar og myrra ásamt Eyrúnu Jónsdóttur. Með aðalhlutverk fara Victoria Ferrell, Laddi, Edda Björgvinsdóttir, Pétur Einarsson, Magnús Ólafsson, Anna Kristín Arngrímsdóttir, Ísak Hinriksson, Jóhanna Jónas, Sigríður Björk Baldursdóttir, Hannes Óli Ágústsson, Sigurður Hjaltason, Bjartmar Þórðarson.
Helgi er framleiðandi:
The Higher Force (Stóra planið) í leikstjórn Ólaf Jóhannessonar sem var frumsýnd árið 2007.
S stuttmynd sem var sýnd í Ríkissjónvarpinu 2007. Miðill: Queen Raquela eftir Ólaf Jóhannesson. Poppoli.
Þjóðvarður
Þjóðvarður er íslenskt karlmannsnafn.
Tékkóslóvakía
thumb|250px thumb|250px Tékkóslóvakía (tékkneska Československo) var land í Austur-Evrópu. Árið 1993 var landinu skipt í tvö ríki, Tékkland og Slóvakíu.
Þjóstar
Þjóstar er íslenskt karlmannsnafn.
Gýmir
Gýmir er íslenskt karlmannsnafn.
Íslensku tónlistarverðlaunin 2004
Íslensku tónlistarverðlaunin 2004 voru afhent í Þjóðleikhúsinu miðvikudaginn 2. febrúar 2005.
Poppplata ársins
''Mugimama, Is This Mugimusic? - Mugison''
Rokkplata ársins
Hljóðlega af stað - Hjálmar
Tilnefndir:
Dægurtónlist, plata ársins
Tilnefndir:
Söngvari ársins
Páll Rósinkranz
Tilnefndir:
Söngkona ársins
Ragnheiður Gröndal
Tilnefndir:
Flytjandi ársins
Jagúar
Tilnefndir:
Lag ársins
Murr Murr - Mugison
Tilnefndir:
Bjartasta vonin
Hjálmar
Tilnefndir:
Tónverk ársins
Sinfónía eftir Þórð Magnússon
Tilnefndir:
Plata ársins
''Verk fyrir selló og píanó. Bryndís Halla Gylfadóttir sellóleikari og Edda Erlendsdóttir píanóleikari spila tónverk eftir Enescu, Janacek, Kodaly og Martinu.''
Tilnefndir:
Flytjandi ársins
Bryndís Halla Gylfadóttir sellóleikari
Bjartasta vonin
Víkingur Heiðar Ólafsson píanóleikari
Plata ársins
Dansaðu fíflið þitt dansaðu!, Sammi & Tómas R og Jagúar
Tónverk ársins
Ástin eftir Tómas R. Einarsson (Dansaðu fíflið þitt dansaðu)
Flytjandi
Samúel Jón Samúelsson og stórsveitin Jagúar
Hljómplata ársins
Sálmar - Ellen Kristjánsdóttir
Tilnefndir:
Umslag ársins
Mugison - Mugimama, is this monkey music?
Tilnefndir:
Myndband ársins
Björk - Oceana
Tilnefndir:
Útflutningsverðlaunin Reykjavík Loftbrú
Bang Gang og Barði Jóhannsson
Heiðursverðlaun hátíðarinnar
Helga Ingólfsdóttir semballeikari
Hvatningarverðlaun Samtóns
Ágúst Einarsson fyrir bókina Hagræn áhrif tónlistar
Listi yfir íslenskar þungarokkssveitir
Listinn er ekki tæmandi.
Tengill
Listi yfir íslenskar þungarokkssveitir á Metal-Archives
Vilhelmína
Vilhelmína er íslenskt kvenmannsnafn.
Hildigunnur
Hildigunnur er íslenskt kvenmannsnafn.
Haddur
Haddur er íslenskt karlmannsnafn.
21 (Tuttugu og einn)
21 er önnur ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1976. Höfundur gaf út.
Þjóstólfur
Þjóstólfur er íslenskt karlmannsnafn. Það þýðir reiður úlfur.
Dado Coletti
Dado Coletti, réttu nafni Riccardo Broccoletti (f. 27. ágúst 1974, í Róm), er ítalskur kvikmyndaleikari, raddleikari og útvarps- og sjónvarpsstjóri.
Salerni (hreinlætistæki)
Salerni einnig kallað klósett er hreinlætistæki sem menn nota til að gera þarfir sínar. Orðið salerni er oft einnig haft um herbergið sem hýsir hreinlætistækið.
Orðið klósett er talið tökuorð úr dönsku, kloset og að það hafi þangað komið úr ensku, samanber water-closet. Talið er að merking þess sé skyld enska orðinu closed og gæti því hafa þýtt herbergi eða staður þar sem maður gat lokað að sér.
Tilraunir með umhverfisvæn salerni
Tilraunir hafa verið gerðar með umhverfisvæn salerni, aðalega í þeim tilgangi að spara vatn. Eitt slíkt er sagklósett. Það líkist venjulegu vatnssalerni fyrir utan það að salernið notar sag í stað vatns en sagið er hægt að losa beint í jarðveg eða nýta til moltugerðar. Aðrar svipaðar tilraunir með umhverfisvæn salerni eru eldklósett og frostklósett, það fyrra notar eld til að eyða úrganginum, hið síðara notar mjög kalda hluti eins og ís og freon til að frysta úrganginn.
Bill Gate milljarðarmæringur og eiginkona hans Melinda hafa fjárfest 42 milljónum dollara til þess að vísindamenn geti búið til eftirsóknarvert og ódýrt klósett sem þarf hvorki rafmagns né skólplögn og getur búið til orku fyrir fátækt fólk sem á bát. Ýmsa möguleika er verið að kanna eins og örbylgjuklósettið sem notar örbylgjutækni til þess að umbreyta með geislun saur notandans í rafgas sem beisla má og nýta sem orkugjafa. Hjá Caltech hefur líka verið stungið uppnám því að búa til sólarklósett sem að myndi nota sólarorku til þess að breyta úrganginum í vetni.
Röyksopp
thumb|right|Röyksopp á tónleikum í Japan 2005 Röyksopp er raftónlistar-hljómsveit frá Tromsø í Noregi. Í hljómsveitinni eru Torbjørn Brundtland og Svein Berge. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998 í Bergen og gaf út fyrstu plötu sína Melody A.M. árið 2001. Röyksopp er tegund af svepp sem kallast á íslensku gorkúla.
Smáskífur
Af Melody A.M.: Af The Understanding:
Osaka
thumb|Háhýsi í Osaka Osaka (大阪市; Ōsaka-shi ) er þriðja stærsta borg Japans en íbúafjöldi borgarinnar er um 2,7 milljónir. Fólksfjöldi borgarinnar á vinnutíma er hinsvegar sá næst mesti í landinu á eftir Tókýó. Borgin er staðsett við Osaka-flóa á Honsu-eyju og er ein mikilvægasta hafnar og iðnaðarborg landsins og höfuðstaður Osaka-héraðs. Á Osaka-stórborgarsvæðinu búa um 16,6 milljónir manna.
Hildiríður
Hildiríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Villa (mannsnafn)
Villa er íslenskt kvenmannsnafn.
Undir öxinni
Undir öxinni er þriðja ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1980 og gaf höfundurinn bókina út sjálfur. Bókakápuna vann Patricia Creen.
Heimaklettur
Heimaklettur er hæsti klettur Vestmannaeyja (283 m) og jafnframt einn útvarða Heimaeyjar í norðri. Þaðan er útsýni afbragðsgott, m.a. til allra úteyjanna, Eyjafjallajökuls og Mýrdalsjökuls en leiðin upp er talsvert brött.
Heimaklettur er móbergsstapi sem varð til við eldgos undir jökli fyrir um 13000 árum. Efsti partur fjallsins - kollurinn - er bólstrabergsmyndun, og er hann grasi vaxinn.
Undir klettinum, þar sem nyrðri hafnargarðurinn er nú kallast Hörgaeyri. Þar höfðu Eyjamenn hörga sína í heiðni skv. Ólafs sögu Tryggvasonar og síðar var þar reist fyrsta kristna kirkjan á Íslandi.
Norðan í klettinum er grasi vaxin brekka, sem heitir Dufþekja, eftir einum þræla Hjörleifs. Þar hrapaði þrællinn til bana, þegar menn Ingólfs Arnarssonar eltu hann. Eiðið milli Heimakletts og Klifsins, sem heitir Eiðið í daglegu tali, hét upprunalega Þrælaeiði, því að þrælar Hjörleifs sátu þar að snæðingi, þegar menn Ingólfs komu að þeim.
Austan við Miðklett er Klettsvík, þar sem kví háhyrningsins Keikós var komið fyrir árið 1998. Klettshellir í Ystakletti er skammt þar frá. Hellirinn er vinsæll meðal ferðamanna, og þar er oft komið við í bátsferðum og höfð stutt viðdvöl og jafnvel leikið á hljóðfæri á meðan á dvöl þar stendur, því að hljómburður í hellinum er með ágætum.