cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franska
Kanada
thumb|230px|Stoppskilti í [[Kanada, þar sem orðið arrêt „stopp“ er notað, en alþjóðlega orðið „stop“ er notað á slíkum skiltum í Frakklandi.]] Franska er annað stærsta málið í Kanada á eftir ensku, en bæði málin eru opinber á efsta stjórnsýslustigi. Hún er móðurmál 9,5 milljóna sem svarar til 29,4% heildarmannfjölda Kanada, og er annað mál 2,07 milljóna eða 6,4% Kanadamanna. Franska er eina opinbera tungumálið í héraðinu Quebec, en þar hafa 7 milljónir hana að móðurmáli, eða 80,1% allra íbúa. Um það bil 95% Quebec-búa tala frönsku sem móðurmál eða annað mál, en hún er þriðja mál sumra þar. Borgin Montreal er líka í þessu héraði, en hún er önnur stærsta frönskumælandi borg í heimi miðað við fjölda þeirra sem hafa hana að móðurmáli.
Nýja-Brúnsvík og Manitóba eru einu kanadísku héruðin þar sem bæði málin eru opinber, en full tvítyngisstefna hefur eingöngu verið innleidd í Nýju-Brúnsvík, þar sem þriðjungur íbúa er frönskumælandi. Franska er líka opinbert mál í Norðvesturhéruðunum, Núnavút og Jukon. Af þessum þremur héruðum hefur Jukon flesta frönskumælendur, en þeir svara til 4% mannfjöldans þar. Hins vegar er franska ekki opinbert tungumál í Ontaríó, en frönskumælendum er tryggt aðgang að opinberri þjónustu á móðurmáli þeirra með lögum. Lög þessi gilda líka um hluta héraðsins þar sem er töluverður fjöldi frönskumælenda, til dæmis í Austur- og Vestur-Ontaríó.
Annars er margt um frönsumælendur einnig að finna í Suður-Manitóbu, Nova Scotia, á skaganum Port au Port í Nýfundnalandi og Labrador. Minni hópa frönskumælenda er að finna í öllum héruðunum. Höfuðborg Kanada, Ottawa, er líka í rauninni tvítyngd borg, þar sem hún liggur hinum megin á á við Quebec. Borgarstjórnvöldum er skylt að veita þjónustu sína bæði á frönsku og ensku.
Bandaríkin
Samkvæmt manntalinu 2011 er franska fjórða mest talaða tungumálið í Bandaríkjunum, á eftir ensku, spænsku og kínversku. Franska er ennþá annað stærsta málið í fylkjunum Louisiana, Maine, Vermont og New Hampshire. Í Louisiana er margar ólíkar mállýskur að finna, en saman kallast þær Louisiana-franska. Cajun-franska er stærsta þeirra, en flestir mælendur þessarar mállýsku búa í Acadiana. Samkvæmt manntalinu 2000 eru 194.000 manns í Louisiana sem tala frönsku heima. Önnur mállýska sem er náskyld kanadískri frönsku er töluð í Nýja-Englandi. Missouri-franska var einu sinni töluð víða í Missouri og Illinois, en er næstum útdauð í dag.
Asía
Franska var opinbert tungumál í Franska Indókína, nýlendu sem stóð saman af Víetnam, Laos og Kambódíu. Hún er ennþá stjórnsýslumál í Laos og Kambódía, en staða hennar hefur veikst undanfarna áratugi. Í Víetnam talaði yfirstéttin frönsku, en þjónar sem unnu á frönskum heimilum töluðu blendingsmál sem í dag er útdautt. Eftir lok franskrar stjórnar var haldið áfram að nota frönsku í Suður-Víetnam í stjórnsýslu, menntun og viðskiptum. Frá falli Saigon hefur enska ýtt frönskunni úr sæti sem vinsælasta annað málið. Franska heldur stöðu sinni sem öðru máli hjá eldri kynslóðum og efri stéttum, en hún er líka notuð í háskólum.
Miðausturlönd
thumb|230px|Umferðarskilti með franskri þýðingu í [[Líbanon]] Í Líbanon, sem er fyrrverandi frönsk nýlenda, er arabíska eina opinbera málið samkvæmt lögum, en önnur lög gera ráð fyrir notkun á frönsku í tilteknum tilvikum. Franska er víða í notkun hjá Líbönum sem annað mál, en hún er kennd í skólum ásamt arabísku og ensku. Franska er líka notuð á peningaseðlum, umferðarskiltum og opinberum byggingum (með arabísku).
Sýrland var frönsku nýlenda til ársins 1943, en franskan er í raun útdauð þar nema hjá efri og miðstéttunum. Töluvert er um frönskumælendur í Ísrael, og franska er í boði sem annað mál í mörgum skólum.
Eyjaálfa
Franska er opinbert tungumál á eyjunni Vanúatú í Kyrrahafi, þar sem 45% íbúa tala málið. Á Nýju-Kaledóníu, sem er undir yfirráðum Frakklands, geta 97% íbúa talað, skrifað og lesið frönsku. Í Frönsku Pólýnesíu hafa 95% íbúa kunnáttu í talaðri, skrifaðri og ritaðri frönsku, og á Wallis- og Fútúnaeyjum hafa 78% íbúa sömu kunnáttu.
Bókstafir
Franska stafrófið hefur 26 bókstafi:
Sértákn
Franska hefur ýmsa brodda og sértákn:
Málfræði og orðaforði
Málfræði
Franska er svipuð öðrum rómönskum málum að nokkru leyti hvað varðar málfræði. Til dæmis eru bara tvö kyn, engar beygingar eins og á latínu, greinar sem þróast hafa úr latneskum ábendingarfornöfnum og nýjar sagnatíðir sem þróast hafa úr hjálparsögnum.
Orðaröð í fullyrðingarsetningum á frönsku er frumlag–sögn–andlag þó fornafn megi koma á undan sögninni. Frumlagið og sögnin geta skipt um sæti í sums konar setningum, til dæmis spurnarsetningum, en það er ekki skyldubundið, til dæmis: Báðir setningarnar hafa sömu merkingu og eru bornar fram með spurnartónfalli.
Orðaforði
Hæ: Salut
Halló: Bonjour
Bless: Au revoir
Takk : Merci
Já: Oui
Nei: Non
Saga Englands
thumb|250px|[[Stonehenge]]
Saga Englands hefst með komu manna fyrir nokkrum þúsundum ára síðan. Neanderdalsmenn náðu því svæði sem nú er kallað England, innan Bretlands, fyrir 230.000 árum síðan. Þar hófst látlaus mannabúseta fyrir 12.000 árum síðan, undir lok síðustu ísaldar. Á svæðinu eru fjölmargar leifar frá miðsteinöld, nýsteinöld og bronsöld, eins og Stonehenge og Avebury. Á járnöld bjuggu þeir Keltar sem kallaðir eru Fornbretar í Englandi, eins og í öllum hlutum Stóra-Bretlands suðan við Firth of Forth í Skotlandi. En þar bjuggu líka nokkrir ættflokkar frá Gallíu. Árið 43 e.Kr. hófust landvinningar Rómverja á Bretlandi og héldu Rómverjar stjórn héraðsins Brittaníu fram á 5. öld.
Fráhvarf Rómverja úr landinu gerði innrás Engilsaxa mögulega og er hún oft talin vera uppruni landsins England og Englendinga. Engilsaxar voru hópur ýmissa Germana sem stofnuðu nokkur konungsríki sem urðu mikilvæg veldi á svæðinu þar sem nú eru England og suðurhlutar Skotlands. Tungumál þeirra var fornenska, en hún útrýmdi fyrra tungumáli Keltanna, bresku. Engilsaxar börðust við ríki í Wales, Cornwall og Hen Ogledd („gamla norðrið“, þeir landshlutar í Norður-Englandi og Skotlandi þar sem töluð voru brýþonsk tungumál) og börðust einnig sín á milli. Víkingar gerðu margar árásir á Englandi eftir árið 800 e.Kr. og fornnorrænir menn tóku stjórn á stórum hluta þessa svæðis. Á þessu tímabili reyndu nokkrir stjórnendur að sameina ýmis engilsaxnesku konungsríkjanna. Það varð til þess að konungsríkið England myndaðist fyrir 10. öldina.
Árið 1066 sigruðu og unnu Normannar land á Englandi. Það voru mörg borgarastríð og orrustur við önnur lönd á miðöldum. Á endurreisninni var England undir stjórn Túdor-ættarinnar. England sigraði Wales á 12. öldinni og þá sameinuðust England og Skotlandi á 18. öldinni og mynduðu konungsríkið Stóra-Bretland. Á eftir Iðnbyltinguna stjórnaði Bretland stóru heimsveldi um allan heim, sem var það stærsta í heimi. Mörg lönd í heimsveildinu urðu sjálfstæð undan Bretlandi á 20. öldinni en það hafði mikil áhrif á menningu þeirra og leyfir enn áhrifunum.
Forsögulegt
Suðurhluti þess sem varð Brittanía var fyrsti hluti landsins sem menn bjuggu í, vegna loftslags svæðisins á síðustu ísöld.
Rómverska Bretland (Brittanía)
thumb|200px|[[Hadríanusarmúrinn séður frá Vercovicium.]]
Júlíus Caesar gerði innrás í suðurhluta Bretlands árin 55 og 54 f.Kr. og skrifaði um það í ritinu Gallastríðið að mannfjöldi Suður-Brittaníu var stór og líkur mannfjölda Niðurlandanna, sem talaði frumgermanskt tungumál. Málmpeningar hafa verið fundnir sem á eru letruð nöfn sumra leiðtoganna af gjörólíkum ættflokkum sem bjuggu á því svæði sem var Brittania. Fram að landvinningum Rómverja á Bretlandi var fjöldi íbúanna tiltölulega stöðugur og fyrir fyrstu innrás Júlíusar Caesars talaði mannfjöldi þess svæðis sem var Vestur-Bretland keltneskt mál sem talið var vera forveri breskra tungumálanna. Eftir fráhvarf Júlíusar Caesars lenti Bretland aftur í stjórn Forn-Bretanna.
Rómverjar byrjuðu að vinna land á Bretlandi á ný árið 43 e.Kr. undir stjórn Claudíusar keisara. Þeir innlimuðu allt það svæði sem er nú Wales og England á næstu fjörutíu árum og smám saman tóku þeir stjórn mikils hluta af Skotlandi.
Bretland eftir Rómverja
Stjórn Rómverja á Bretlandi brotnaði niður um árið 410 og Germanir settust að í Englandi. Saman voru þeir þekktir sem Engilsaxar og á meðal þeirra voru Jótar frá Jótlandi, margir Saxar frá norðvesturhluta Þýskalands og Englar frá því sem er núna Angeln í Slésvík-Holtsetalandi. Fyrir þessi landnám gerðu nokkrir Frísar innrás í Bretlandi um árið 250.
Engilsaxar byrjuðu að gera innrás á Bretlandi á miðri 5. öldinni og héldu áfram að gera gera innrásir í nokkrar aldir. Jótar voru aðalhópur landnámsmanna í Kent, á Wighteyju og þeim hlutum Hampshire nálægt ströndinni. Saxar voru ríkjandi á öllum öðrum svæðum sunnan við Thames-ána og í Essex og Middlesex. Englar voru aðallega í Norfolk, Suffolk og Miðhéruðum í norðri.
Mannfjöldi Bretlands minnkaði mjög eftir Rómverjatímabilið. Minnkun virðist hafa orsakast af plágu og bólusótt. Vitað er að plága Justinianusar hafi borist á svæðið um Miðjarðarhafið á 6. öldinni og kom til Bretlands í fyrstu árið 544 eða 545 þegar hún var komin til Írlands. Annálar Annales Cambriae töluðu um dauða Maelgwn Gwynedd konungs vegna þessarar plágu árið 547.
Engilsaxneskir landvinningar og stofnun Englands
thumb|200px|Konungsríki og ættflokkar í Bretlandi um árið 600 e.Kr.
Um árið 495 í orrustinni við Mons Badonicus sigruðu Fornbretarnir Engilsaxana, sem hindraði engilsaxneska framrás í vestur í nokkra áratugi. Til eru sönnunargögn frá engilsaxneskum kirkjugörðum um fráhvarf nokkurra byggða þeirra og að frumbyggjar stóðust innrásarmenn um árið 500.
Útþensla engilsaxneska svæðisins hélt afrám á 6. öldinni. Í orrustunni við Deorham sem háð var árið 577 sigruðu Vestursaxar og olli það töku borganna Cirencester, Gloucester og Bath. Það gerði Engilsöxum kleift að fara fram í Bristolsundið og þá klauf það Forn-Breta í West Country frá þeim í Wales. Sigur í orrustunni við Chester um árið 616 var svipaður og klauf Wales frá Forn-Bretum sem bjuggu í Cumbria.
Smám saman fóru Saxar fram í West Country á sjöundu, áttundu og níundu öldunum. Fyrir miðja sjöttu öldina höfðu Englar neytt Breta að svæðinu sem er nú Wales í vestri.
Sjökonungaríkið og kristnitaka
Kristnitaka hófst á Stóra-Bretlandi um það bil árið 600 e.Kr., keltneska kristnitakan í norðaustri og Rómversk-kaþólska kirkjan í suðaustri voru báðar áhrifamiklar. Ágústín, fyrsti erkibiskup af Kantaraborg, tók við embætti árið 597. Árið 601 skírði hann fyrsta kristna engilsaxneska konunginn Aðalbjart af Kent. Síðasti heiðinn engilsaxneskur konungurinn Penda af Mersíu dó árið 655. Síðasti heiðni jóski konungurinn, Arwald af Wighteyjunni, var drepinn árið 686. Engilsaxneska trúboðið byrjaði á meginlandi Evrópu á 8. öldinni sem olli kristnitöku Frankaríkisins fyrir árið 800.
Víkingainnrásin
thumb|200px|England árið 878.
Samkvæmt Annál Engilsaxa var fyrsta skráð árás Víkinganna árið 793 í munkaklaustri á eyjunni Lindisfarne. Hins vegar voru Víkingar búnir að setjast að á Orkneyjum og Hjaltlandseyjum og er mögulegt að það hafi verið margar aðrar óskráðar árásir á undan árásinni á Lindisfarne. Samkvæmt heimildum var gerð árás á Jónu í Suðureyjum árið 794. Koma Víkinganna truflaði þjóðfélag og stjórnmál á Bretlandi. Danaárásirnar stöfuðu af sigri Alfreðar mikla í Edington árið 878. En á þeim tíma hafði Norðhumbría leyst upp, Mersía skipist í tvennt og Austur-Anglía var ekki lengur til. Víkingar gerðu sömuleiðis árásir í norðri og voru ástæða þess að konungsríkið Alba var myndað, sem síðar varð Skotland.
Landnám Norðmanna og Dana hafði mikil áhrif á ensku. Mörg grundvallarorð í nútímalegri ensku eru komin af fornnorrænu en mörg hundruð orð sem eru notuð oftast eru komin af fornensku. Einnig eru mörg staðarnöfn á svæðum þar sem Víkingar settust að upprunalega úr fornnorrænu.
Svæðin sem voru undir stjórn Dana er talin vera Danalög.
Sameining Englands
Árið 899 dó Alfreð mikli og svo kom Játvarður eldri, sonur hans, til ríkis. Játvarður og Aðalráður af Mersíu byrjuðu að byggja virki og bæi eftir stíl Alfreðar. Þegar Aðalráður dó tók konan sín hásæti og héltu áfram að byggja. Við dauða Játvarðar tók Aðalsteinn af Mersíu hásæti.
Aðalsteinn héltu áfram að byggja og stækka konungsríkið og varð fyrsti konungur yfir landið sem nú heitir England.
England undir stjórn Dana og landvinningar Normanna
thumb|200px|[[Orrustan við Hastings í Bayeux-reflinum.]]
Norðurmenn gerðu innrás aftur í England á 10. öld. Stjórn Aðalráðar ráðlausa stóð löngu yfir en loksins missti hann af konungsríkinu sínu þegar Sveinn tjúguskegg réðst svo inn í England. Þegar Sveinn dó fékk Aðalráður konungsríkið sitt aftur. Upp frá þessum tíma dó Játmundur járnsíða, sonur Aðalráðar, sem gerði Knúti ríka, syni Sveins, kleift að verða Englandskonungur. Undir stjórn hans varð konungsríkið stjórnarmiðstöð yfir heimsveldi sem innihélt bæði Danmörk og Noreg.
Synir Knúts tóku hásætið eftir að hann dó, en árið 1042 varð Játvarður góði konungur, sem var innfæddur Englendingur. Játvarður átti engann son, þess vegna voru mikil átök yfir erfðaröðina þegar hann dó árið 1066. Guðini jarl af Wessex, eftirmenn Knúts og Normannar allir reyndu að taka hásæti.
Loks varð Haraldur Guðinason konungur, talið er að Játvarður góði hefði boðið honum sætið á dánarbeði. Vilhjálmur bastarður, Haraldur harðráði og Sveinn Ástríðarson allir kröfðust hásætisins. Játgeir Ætheling var með þá bestu kröfu, en hann var of ungur og ekki víða vinsæll. Stjórn hans stóð yfir í nokkra daga.
Í september 1066 lenti Haraldur harðráði í Norður-England með 15.000 menn og 300 langskip (í hverju skipi voru 50 menn). Með hann var Tostig Guðinason, sem bauð honum stuðning. Haraldur Guðinason sigraði Harald harðráða og Tostig í orrustunni við Stafnfurðubryggju.
Þann 28. september 1066 gerði Vilhjálmur bastarður innrás í England sem þekkt er sem landvinningar Normanna á Englandi. Þann 14. október barðist Haraldur harðráði við hann í orrustunni við Hastings, eftir að ganga frá Yorkshire með hernum sínum. Haraldur var drepinn á orrustuvelli og jóladaginn 1066 varð Vilhjálmur Englandskonungur.
Normannska England
Við normannska landvinninga breytist átt sögu Englands mikið. Vilhjálmur skipaði að Dómsdagsbókin væri skrifuð, skrá yfir landið og eigir mannfjöldans, svo að hann gæti lagt skatt á fólkið. Sökum hennar er hægt að sjá að megnið af landi varð í eigu Normanna í bara tuttugu ár á eftir innrásina. Þeir einokuðu allar stöðurnar hjá ríkísstjórninni og kirkjunni. Vilhjálmur og mennirnir sínir töluðu normannska frönsku í þingi bæði í Englandi og Normandí. Notkun þessa tungumáls stóð yfir í nokkrar aldir og hafði mikil áhrif á þróun nútímaensku.
Á miðöldum voru mörg borgarastríð, stríð við önnur lönd og uppreisnir. England var algerlega sjálfbært og það framleiddi sjálft korn, mjólkurafurðir, nautakjöt og lambakjöt. Hagkerfið var byggt á ullarverslun; ull frá Norður-Englandi var flutt út til borga í Flæmingjalandi, þar sem hún var unnin að fataefni. Textíliðnaður varð vel grunninn í Englandi fyrir 15. öldina.
Hinrik 1., fjórði sonur Vilhjálmar bastarðs, erfði hásætið eftir bróður sinn, Vilhjálm 2., árið 1100. Hinrik var líka þekktur sem „Henry Beauclerc“ vegna góðrar menntunar sinnar. Hann vann mikið að því að bæta samskipti milli Engilsaxa og Engilnormanna. Þegar Vilhjálmur Adelin sonur hans dó árið 1120 ónýttist það verk hans þó að ýmsu leyti og erfðadeilur vörpuðu dökkum skugga á sögu Englands næstu áratugi.
Tilvísanir
fa:تاریخ انگلستان Lielbritānijas vēsture इङ्गल्याण्ड को इतिहास
Aseníska
Aseníska er malasískt mál talað af 3 milljónum. Í dag er aseníska skrifuð með latínuletri en sögulega var notað javí-stafrófið. Talað af Asenum sem búa í Asen-fylki nyrst á Súmötru.
Egó (hljómsveit)
Egó var hljómsveit sem stofnuð var í september 1981 og starfaði frá þeim mánuði til 13. apríl 1984 og svo aftur í nýrri útgáfu frá 2004. Upprunalega sveitin var skipuð þeim bræðrum Bubba og Bergþóri Morthens, Þorleifi Guðjónssyni, Jóhanni Davíð Richardssyni og Ragnari Sigurðsyni. Vinur Bubba úr Utangarðsmönnum, Rúnar Erlingsson, átti eftir að slást í hópinn en það var ekki fyrr en rétt undir lokin.
Saga (1981-1984)
Rétt eftir stofnun hljómsveitarinnar var trommari fundinn, Jóhann Davíð Richardsson. Eftir að sveitin flutti sig úr æfingarplássi í Söginni í Borgartúni í Súðarvoginn slóst Ragnar Sigurðsson gítarleikari með í för. Í viðtali við Dagblaðið og Vísi 23. janúar 1982 sagðist Bubbi ætla að taka upp 14 laga plötu með félögum sínum í Egó Reyndar finnst mér alveg synd að geta ekki tekið upp fleiri lög að sinni. Við erum með 20-25 lög sem ég hefði viljað koma öllum í plast, en það verður að velja og hafna.
Stuttu eftir tónleikaferð sem sveitin tók rangsælis um landið hætti Ragnar í sveitinni og var ákveðið að Beggi yrði eini gítarleikari sveitarinnar. Í lok janúar 1982 voru fréttir að segja að Magnús Stefánsson, fyrrverandi Utangarðsmaður, væri á leiðinni til Brimkló. Bubbi átti svo eftir að hafa hringt snimmhendis í Magga og stuttu síðar gekk hann í Egó, en Jóhann hætti í staðinn. 10. febrúar 1982 hélt hljómsveitin í hljóðver til að taka upp plötu sem Tómas M. Tómasson, fyrrverandi stuðmaður, sá um upptökur á. Fyrsta plata sveitarinnar, Breyttir tímar, kom út 1. apríl 1982 og fór beint á toppinn á vinsældarlistum. Breyttir tímar er viðeigandi titill á fyrstu plötu Egó. Ekki aðeins hefur tónlistin hjá hljómsveitinni tekið 180° beygju frá því hún hélt af stað í haust undir bárujárnsflagginu. Heldur hefur tónlist höfuðpaursins, Bubba Morthens, tekið heljarstökk frá því á dögum hans með Utangarðsmönnunum sálugu. Stökk til hins betra, leyfi ég mér að segja
Árni Daníel Júlíusson, gagnrýnandi Vikunnar. Árið 1983 var í spilunum að þýða nokkur Ególög yfir á ensku. Ekkert varð úr þeim spilum en eitt af lögunum sem komu út úr þýðingunum fékk nafnið "Lítið serbneskt blóm" sem átti eftir að verða Serbinn af plötunni Frelsi til sölu sem kom út þremur árum síðar. Daginn áður en að hljómsveitin ætlaði að fara af stað í tónleikaför í Skandinavíu hætti Magnús Stefánsson í sveitinni. Í kjölfarið gengu trommuleikarinn Jökull Úlfsson og hljómborðsleikarinn Gunnar Rafnarsson í hljæomsveitina en svo kom það á þannig að Jökull var ekki á lausu þá svo að sveitin tók sér frí. Nokkrum mánuðum seinna kom platan Ný spor út sem innihélt lagið Strákarnir á Borginni, sem Bubbi hafði keypt af vinum hans í Egó til að setja það á plötuna. Bubbi kom og söng og strákarnir sitja inn í kontrólherberginu og segja: Já, þetta er helvíti gott, tökum þetta einu sinni aftur. Þá sagði Bubbi bara: Nei, þetta er nógu andskoti gott fyrir Steinar. Þannig að öll þriðja platan var sungin í einni töku hjá Bubba, það var bara hvert lag bara sungið einu sinni
Bjarni Friðriksson, umboðsmaður Egó á þeim tíma. Upptökum á Egóplötunni, sem hafði vinnuheitið "Bless" en átti eftir að heita einfaldlega Egó, lauk í byrjun apríl 1984 og platan kom út þann 13. apríl sama ár. Þessi þriðja plata Egósins kemur svo sannarlega á óvart. Þyngri, kröftugri og í alla staði betri en hinar... Egóplatan er góð og stendur sannarlega undir nafni sem besta Egóplatan.
Jón Viðar Sigurðsson, gagnrýnandi Þjóðviljans.
Smáskífur.
* Komst ekki inn á lokaplötuna.
Lagalistar á plötum Egósins
Í mynd
Egó
Frá upphafi til enda
Varablómaætt
Varablómaætt (latína: Lamiaceae) er ætt blómplantna sem inniheldur að mestu jurtkenndar plöntur og runna. Meðal tegunda sem tilheyra varablómaætt er fjöldi kryddjurta, til dæmis basilíka, mynta, óreganó, salvía, marjoram, sædögg, blóðberg og fleiri tegundir.
Einkenni
Helsta einkenni varablómaættar eru blómin sem mynda tvær varir, þar sem önnur vörin er yfirleitt stærri en hin og efri vörin slútir oft yfir þá neðri. Blómin vaxa í hring utan um stöngulinn. Hvert blóm getur myndað fjögur fræ sem rúlla út um blómbikarinn þegar þau eru þroskuð.
Plöntur af varablómaætt hafa laufblöð í pörum upp eftir stönglinum þar sem hvert blaðpar er hornrétt á næsta blaðpar. Laufin eru einföld og ekki samsett, gjarnan hærð eða með kirtlum. Stöngullinn er oft ferstrendur.
Ættkvíslir og tegundir á Íslandi
Varablómaætt inniheldur 326 ættkvíslir og um eða yfir 7000 tegundir. Á Íslandi finnst nokkur fjöldi innlendra plantna af varablómaætt auk slæðinga:
Slough
thumb|right|Verslunarmiðstöð í miðborg Slough. Slough er borg í Berkshire í Englandi um 34 km vestan við London og 32 km norðaustan við Reading. Borgin var áður hluti af Buckinghamshire. Þjóðvegurinn A4 og járnbrautarlínan Great Western Main Line liggja í gegnum borgina. Borgin er mesta fjölmenningarborg Bretlands og jafnframt með hæst hlutfall félaga í trúfélögum. Í Slough er stærsta iðnaðarsvæði Bretlands í einkaeigu, Slough Trading Estate, þar sem um 400 fyrirtæki eru staðsett. Borgin nýtur nálægðar við Heathrow-flugvöll. Íbúar eru um 161 þúsund (2011).
Neptúnín
Neptúnín er geislavirkur málmur með efnatáknið Np og sætistöluna 93. Stöðugasta samsæta þess, 237Np, er aukaafurð sem verður til í kjarnaofnum og við framleiðslu plútons. Snefill af neptúníni finnst líka í úrangrýti. Dmitri Mendelejev hafði spáð fyrir um tilvist efnisins í lotukerfinu en bandarísku eðlisfræðingarnir Edwin McMillan og Philip H. Abelson urðu fyrstir til að einangra það við Lawrence Berkeley National Laboratory árið 1940. Efnið heitir eftir reikistjörnunni Neptúnusi.
Lónasóley
Lónasóley (fræðiheiti Ranunculus trichophyllus Chaix eða Ranunculus confervoides eða Ranunculus aquatilis) er lítil vatnajurt með hvítum blómum. Hún vex á kafi í vatni en blómin fljóta og blómgast á yfirborðinu.
Edward Moss
Edward Moss (fæddur 11. júlí, 1977) er bandarískur gamanleikari.
Lónasóley
Lónasóley hefur oft fundist í tjörnum og votlendi á hálendi Íslands, allt upp í 770 m hæð.
Sólbreki
Sólbreki (fræðiheiti: Berardius arnuxii), einnig kallaður suðurbarði, er tegund breka.
Vitis vinifera
Vitis vinifera er sú tegund vínviðar sem er langsamlega algengust til víngerðar. Þessi tegund vínviðar er gjarna nefnd „evrópskur vínviður“, og eru allar þekktustu vínþrúgurnar afbrigði hennar. Dæmi um þekktar sortir Vitis vinifera eru:
Dómkirkjan í Coventry
thumb|300px|Dómkirkjan eyðilagðist í loftárásum 1940 Dómkirkjan í Coventry (e. Coventry Cathedral eða St. Michael‘s Cathedral) er helsta kennileitið í ensku borginni Coventry. Hún gjöreyðilagðist í loftárásum 1940. Aðeins turninn og ytri veggirnir stóðu eftir. Rústirnar eru friðaðar og er staðurinn nánast helgur í augum margra Breta. Dómkirkjan er í raun og veru þrjár kirkjur sem tóku við af hver annarri.
Fyrsta kirkjan
Það var Leofric, jarlinn af Mercia, og eiginkona hans, Lafði Godiva, sem stofnuðu munkaklaustur 1043 í Coventry. Þá var kirkja reist og helguð Maríu mey. Kirkja þessi varð að dómkirkju 1102 er biskupinn Robert de Limesey flutti biskupssetur sitt til Coventry. Kirkja þessi var rifinn er Hinrik VIII sagði sig úr sambandi við kaþólsku kirkjuna á 16. öld. Þetta var eina dómkirkjan í Englandi sem var rifin í sambandi við siðaskiptin þar í landi. Aðeins einn turnanna var látinn standa eftir og var hann notaður sem íbúðarhús og síðar sem skóli. Einnig sér í grunn þessarar kirkju, sem og í einn lítinn vegg. Eftir siðaskiptin fram til ársins 1918 var engin dómkirkja í Coventry.
Önnur kirkjan
thumb|Járnkrossinn í rústunum Önnur kirkjan sem þjónaði sem dómkirkja var reist síðla á 14. öld og snemma á þeirri 15. og var helguð heilögum Mikjáli (St. Michael). Kirkjan var ein allra stærsta sóknarkirkja Englands í nokkrar aldir. Turninn er 90 metra hár og er hæsta mannvirkið í borginni. Jafnframt er kirkjan þriðja hæsta kirkja Englands, á eftir dómkirkjunum í Salisbury og í Norwich. 1918 varð Coventry biskupssetur á ný og varð Mikjálskirkjan þá að dómkirkju. En í loftárásum Þjóðverja 14. nóvember 1940 brann kirkjan og eyðilagðist. Aðeins turninn og ytri veggirnir stóðu eftir. Rústir kirkjunnar fengu að standa uppréttar og líta margir Bretar á þær sem helg jörð. Turninn og rústirnar eru friðaðar í dag. Þau standa sem minnisvarði um hörmungar stríðsins. Innst í rústunum hefur járnkross verið settur upp. Eftir loftárásirnar sá steinsmiðurinn Jock Forbes tvo járnbúta liggja í kross og ákvað að binda þá saman. Afsteypa var gerð af þessum krossi og sett upp í kirkjurústunum sem minnismerki um stríðið.
Þriðja kirkjan
thumb|Þriðja kirkjan. Myndin er tekin úr turni rústanna. 1950 var háð samkeppni um afdrif rústanna og byggingu nýrrar dómkirkju. Rúmlega 200 hugmyndir bárust og sigraði hugmynd Basil Spence og Arup-hópsins. Hugmyndin var sú að viðhalda rústunum sem minnisvarða um stríðið og að reisa nýja kirkju beint við hliðina. Hafist var handa við verkið 23. mars 1956 er Elísabet drottning lagði grunnsteininn. Nýja kirkjan var svo vígð 1962. Spíran var sett á turninn með aðstoð þyrlu. Spence var síðar aðlaður fyrir verkið. Kross var gerður úr þremur nöglum sem áður voru í þaki gömlu kirkjunnar við hliðina. Hann var settur á altari og er orðinn að tákni friðar og sætta í heiminum. Ýmsir aðrir merkisgripir eru í nýju kirkjunni. Má þar nefna skírnarfont úr óhöggnu grjóti frá Betlehem og stórt reifi af Jesú sem fyllir nær heilan vegg.
Fleiri naglakrossar
Í dag eru rúmlega 160 krossar til sem gerðir voru úr nöglum bygginga sem sprengdar voru í stríðinu. Einn krossinn sem gerður var úr nöglum kirkjunnar í Coventry var gefinn til Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche í Berlín, en rústir hennar eru einnig stríðsminnisvarði. Slíkir krossar voru einnig settir í öll bresk herskip sem báru heitið HMS Coventry. Einu slíku var sökkt í Falklandseyjastríðinu 1982. Kafarar björguðu krossinum og skipstjórinn, ásamt nokkrum áhafnarmeðlimum, afhenti hann dómkirkjunni í Coventry. Krossinn er nú í skipinu HMS Diamond, sem tengist borginni Coventry.
Frumbyggjar
Frumbyggjar eru þeir sem taldir eru fyrstu íbúar í tilteknu landi eða ríki. Þegar talað er um frumbyggja er yfirleitt átt við samfélög sem hafa tiltekna menningu og eru yfirleitt valdalítill einangraður hópur sem misst hefur völd og áhrif í kjölfar landtöku eða nýlendustefnu.
Sameinuðu þjóðirnar áætla að frumbyggjar í heiminum séu rúmlega 370 milljónir talsins og að þeir búi í rúmum 70 þjóðríkjum. Flestir frumbyggjar búa í Asíu og Suður-Ameríku. Í langflestum tilvikum eru frumbyggjar valdalitlir og einangraðir minnihlutahópar, sem búa við meiri fátækt, lakara heilsufar og verri aðgang að menntun en aðrir sambærilegir hópar. Þá eru fordómar gagnvart frumbyggjum afar algengir.
Frumbyggjar hafa á síðustu áratugum 20. aldarinnar og í upphafi 21. aldar stundað mikla réttindabaráttu á alþjóðavettvangi sem hefur borið umtalsverðan árangur. Helst ber að nefna stofnun Frumbyggjaráðs Sameinuðu þjóðanna og „Réttindayfirlýsingu frumbyggja“ sem Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna tók til umfjöllunar haustið 2006.
1632
Atburðir
thumb|right|Orrustan við Lützen.
Apis nigrocincta
Apis nigrocincta er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu (Indónesíu og Filippseyjum).
Beinar aðgerðir
thumb|right|250px|[[Mohandas Gandhi og fylgjendur í Saltgöngunni 12 mars, 1930. Saltgangan er dæmi um beina aðgerð án ofbeldis.]] Bein aðgerð (e. direct action) er það nefnt þegar hópur fólks grípur til aðgerða til að varpa ljósi á samfélagsleg vandamál, vekja athygli á málstað eða sýna fram á mögulega lausn þeirra. Það geta verið aðgerðir án ofbeldis, eða sjaldnast ofbeldis, sem beinast að einstaklingum, hópum, fyrirtækjum, stofnunum eða yfirvöldum sem viðkomandi mislíkar við hegðun eða athafnir.
Aðferðir án ofbeldis eru stundum í formi borgaralegrar óhlýðni og geta falið í sér hverskonar vísvitandi lögbrot þar sem fólk setja sig í aðstæður sem kalla á handtöku í því skyni að koma pólitískum boðskap á framfæri, meðan hinsvegar eru löglega boðuð verkföll aðferð til mótmæla sem ekki má handtaka fólk fyrir.
Almennt eru beinar aðgerðir notaðar af þeim sem vilja samfélagslegar breytingar og sérstaklega hafa beinar aðgerðir án ofbeldis í gegnum tíðina verið hluti af aðferðum samtaka sem barist hafa fyrir samfélagslegum umbótum.
Ragnar Thorseth
Ragnar Thorseth (f. 17. febrúar 1948) er norskur ævintýramaður, siglingamaður og rithöfundur. Hann fékk ungur áhuga á landkönnun og ævintýrum. Árið 1969 reri hann frá Måløy til Leirvíkur á Hjaltlandseyjum. Næstu ár sigldi hann um Norður-Íshafið og tók þátt í leiðangri á Norðurpólinn 1982. Árið eftir lét hann smíða fyrir sig eftirlíkingu af knerri, Saga Siglar, í Bjørkedalen. Árið 1984 lagði hann upp í hnattsiglingu á skipinu sem tók hann tvö ár.
Árið 1989 stofnaði hann ásamt konu sinni móttöku og upplýsingamiðstöð á Håholmen í Hustadvika í Mæri og Raumsdal og lét smíða annað eintak af knerri, Kvitserk. Árið 1992 fórst Saga Siglar við Spánarstrendur en braki úr bátnum var stillt upp til sýnis í Håholmen.
Árið 2000 sigldi Ragnar Kvitserk til Vestmannaeyja með altari og hellur í stafkirkjuna sem Norðmenn gáfu Íslendingum í tilefni af kristnitökuafmælinu. Á Íslandi keypti Ragnar þrjá íslenska hesta af Sigurbirni Bárðarsyni og flutti með sér til Noregs. Skömmu eftir heimkomuna varð hann fyrir því óhappi að einn hesturinn kastaði honum svo hann lenti með höfuðið á steini. Hann lá í dái vikum saman eftir slysið en hefur náð sér að mestu síðan.
Kasakstan
Kasakstan er stórt land sem nær yfir mikinn hluta Mið-Asíu. Hluti landsins er vestan Úralfljóts og telst til Evrópu. Landamæri Kasakstan liggja að Rússlandi, Kína og Mið-Asíuríkjunum Kirgistan, Úsbekistan og Túrkmenistan og einnig að strönd Kaspíahafsins. Kasakstan var áður Sovétlýðveldi en er nú aðili að SSR.
Heiti
Kasakstan var í upphafi nokkurs konar stórveldi hirðingja. Orðið kasak (kk: Қазақ, ru: Казах) sem merkir „frjáls maður“ eða „hirðingi“ á rætur að rekja til tyrknesku (sbr. einnig orðið kósakki, sem er af sömu rót). Orðið stan merkir „(föður)land“. Nafn landsins gæti því þýtt „hirðingjaland“.
Fornaldarsaga
Árið 500 f.Kr. bjuggu Sakar í Suður-Kasakstan. Sakar voru hirðingjar sem ríktu á svæðum frá Altaífjöllum til Úkraínu. Þó svo að Sakar væru herskáir, urðu þeir að lúta í lægra haldi fyrir Alexander mikla. Í grafhýsi rétt utan við Almaty fundust frægar fornleifar, sem nefndar hafa verið „gullni maðurinn“. Þessi „gullni maður“ er sakneskur stríðsmaður í gylltum einkennisbúningi og þykir merkilegur gripur í Kasakstan, sem og í allri Mið-Asíu.
Djengis Khan
Djengis Khan og heimsveldi Mongólíu lögðu undir sig Kasakstan og Mið-Asíu með stærsta her heims á þeim tíma. Í hernum voru yfir 150.000 hermenn. Rétt eftir að Djengis Khan lést var heimsveldinu skipt á milli sona hans og Kasakstan varð hluti af ríki Chaghatais.
Þrjár hirðir í Kasakstan
Forfeður Kasaka voru Mongólar og Úsbekar. Á 16. öld yfirtóku Kasakar mongólska hirð í Norður-Kasakstan sem hét Gullhirðin. Kasakar sameinuðust í þrjár hirðir. Þessar hirðir voru Miklahirðin í Suður-Kasakstan, Miðhirðin í Mið- og Norðaustur-Kasakstan, og Litlahirðin í Vestur-Kasakstan. Yfir hverri hirð voru þrír kanar. Titlar þeirra voru axíal, bi, og batýr.
Árin 1690 til 1720 voru tímar stóráfalla í Kasakstan. Ojradar frá Mongóliu sögðu Kasakstan, þ.e. hirðunum þremur, stríð á hendur. Hirðirnar þrjár gátu ekki varist þeim þannig að Kasakar tóku þann kost að biðja um aðstoð frá Rússlandi.
Kasakstan undir stjórn Rússa
Árið 1861 sendi Rússland landflótta fólk til Kasakstans. Taras Sjevtsjenko, úkraínskur listamaður og rithöfundur sem vildi frelsa Úkraínu, var á meðal þeirra. Meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð var óöld í Kasakstan. Fleiri uppreisnir urðu, um 150.000 manns létu lífið og um 200.000 flúðu til Kína.
Kommúnismi og Sovétríkin
Árið 1917, rétt eftir að Rússar yfirtóku Kasakstan, stofnaði Alasj Órda flokk sem hét Þjóðernissinnaflokkur Kasakstans og hugðist frelsa Kasakstan á ný. Borgarastyrjöldin í Kasakstan var hörmuleg fyrir Kasaka. Með tíð og tíma ákvað Alasj Órda að ganga í lið með Stalín og bolsévíkum í Rússlandi. Þegar Kommúnistaflokkur Kasakstans (CPK) náði yfirráðum yfir Kasakstan, eftir að borgarastyrjöldinni lauk, voru Alasj Órda og allir í Þjóðernissinnaflokki Kasakstans myrtir að fyrirskipan Stalíns og Kommúnistaflokks Kasakstans. Margt fólk í Kasakstan var myrt í stjórnartíð Stalíns. Margir aðrir flúðu til Kína og Mongólíu. Kasakstan varð Sovétlýðveldi árið 1936.
Stalín og Bækónúr-skotpallurinn
thumbnail|vinstri|210px|Minnismerki í Astönu til að heiðra fólk sem var myrt í vinnubúðum í Kasakstan Stalín sendi þúsundir manna til Kasakstans á árunum 1936 til 1940 til að byggja upp verksmiðjuborgir í Kasakstan. Frá 1940 til 1950 var margt fólk frá öðrum Sovétlýðveldum sent til Kasakstans til að vinna í kolanámum eða vinnubúðum. Margar þessara kolanáma og vinnubúða voru í nágrenni borga eins og Karaganda og Úst-Kamenogórsk. Árið 1953 varð Nikita Kruschev forseti í Sovétríkjunum. Hann lét loka vinnubúðum í Sovétríkjunum en í staðinn hófst hann handa við „Jómfrúarlandaáætlunina“ sem ætlað var að auka frjósemi steppunnar í Kasakstan. Yfir 250.000 km² lands, einkum í Norður-Kasakstan, var uppskorið sem akurlendi á meðan „Jómfrúarlandaáætlunin“ stóð yfir.
Nazarbaev og Lýðveldið Kasakstan
Árið 1989 var Nursúltan Nazarbaev kjörinn forseti í Kasakstan. Tveimur árum síðar féllu Sovétríkin. Nazarbaev vildi ekki ganga úr Sovétríkjunum, en svo fór eigi að síður að hann samþykkti það. Þann 16. desember 1991 varð Kasakstan að lýðveldinu Kasakstan. Borgin Aqmola, sem þá var aðeins lítill kolanámubær, var gerð að höfuðborg Kasakstans. Margir töldu Nazarbaev ruglaðan að gera þetta, en nýja höfuðborgin var hluti af Kasakstan 2030 áætlun hans. Aqmola skipti um nafn var nefnd Astana, sem þýðir á kasöksku „Höfuðborg“. Árið 2019 var borgin nefnd Nur-Sultan í höfuðið á Nazarbaev. Nafnabreytingin var tekin til baka árið 2022.
Kasakstan í dag
hægri|thumbnail|200px|„Hvíta húsið“ í Astana, þar sem forseti landsins býr. Kasakstan er núna lýðveldi í Mið-Asíu og 9. stærsta land í heimi. Höfuðborgin er Astana, sem er á miðri steppunni í Norður-Kasakstan. Auðvaldsskipulag er hægt og rólega að umbreyta efnahagslífi Kasakstans en ríkinu svipar þó enn um margt til Sovétríkjanna gömlu.
Í janúar 2022 fóru fram fjöldamótmæli í Kasakstan vegna hækkunar á olíuverði sem snerust brátt upp í óeirðir og allsherjarmótmæli gegn ríkjandi stjórnvöldum. Ríkisstjórn Kasakstans brást við mótmælunum af hörku og kallaði til hernaðaraðstoðar frá Sameiginlegu öryggissáttmálastofnuninni (CSTO), varnarbandalagi fyrrverandi Sovétlýðvelda. Kassym-Jomart Tokajev forseti gaf her­liðum CSTO og örygg­is­sveitum Kasakstan heimild til að „skjóta til að drepa“ mótmælendur án viðvörunar og sagði mótmælin hafa verið valdaránstilraun að áeggjan erlendra hryðjuverkamanna. Samkvæmt opinberum tölum létust að minnsta kosti 164 manns og yfir 2.200 særðust í óeirðunum, auk þess sem rúmlega sex þús­und voru handteknir.
Stjórnmál
thumbnail|150px|vinstri|Núrsultan Nazarbaev, forseti Kasakstans frá 1991 til 2019. Þann 16. desember 1986, þegar Kasakstan var enn hluti Sovétríkjanna, varð Gennadý Kólbin forseti landsins. Hann var ekki kasakskur heldur rússneskur. Mikhaíl Gorbatsjev, þáverandi aðalritari sovéska kommúnistaflokksins, tilnefndi Gennadý Kólbin sem forseta Sovétlýðveldisins Kasakstans. Mikhaíl Gorbatsjev vissi af mikilli spillingu innan Kommúnistaflokks Kasakstans. Upphlaup varð í Kasakstan vegna þjóðernis Gennadýs Kólbins. Í Almaty fóru fram fræg mótmæli sem nefnd voru Djeltóksan, sem merkir „desember“ á kasöksku. Fáir létu lífið í mótmælunum en margir slösuðust. Í Almaty er minnisvarði við Respúblika Alangý sem heitir Djeltóksan 1986.
Þann 22. júní 1989 varð Nazarbaev forseti Kasakstans. Hann var forseti frá því að Kasakstan varð lýðveldi árið 1991 til ársins 2019. Sara Alpýsóvna eiginkona hans er mjög atorkusöm í efnahagsmálum landsins og er hún einnig forstjóri „líknarmálasjóðs fyrir börn“. Þau eiga þrjár dætur og er sú elsta, Dariga Nazarbayeva, forstjóri ríkisrekinnar sjónvarpsstöðvar í Kasakstan.
Ríkisstjórn
Kasakstan er lýðveldi bundið stjórnarskrá. Forseti landsins er þjóðhöfðingi og getur hann beitt neitunarvaldi. Forsætisráðherra stýrir ríkisstjórn Kasakstans. Núverandi forsætisráðherra er Alihan Smaiylov, en hann var útnefndur árið 2022. Þing Kasakstans skiptist í tvær deildir, neðri deild (madjílis) og efri deild (öldungadeild).
Fylki
Kasasktan er stórt land, sem skiptist í 17 fylki og 3 borgir. Borgirnar eru Almaty, Astana og Bækónúr. vinstri|200px
Landfræði
vinstri|thumbnail|200px|Landkort af Kasakstan (frá [[CIA)]]
Efnahagsmál
Olía hefur lengi verið afar mikilvæg fyrir efnahag Kasakstans. Kasakstan hafði yfir 66.320.000.000 kr. í tekjur af olíu árið 1996. Nazarbaev vildi leggja þjóðartekjurnar fyrir. Margt fólk í Kasakstan sem vinnur í olíuiðnaðinum býr í Vestur-Kasakstan í borgum eins og Aktá og Atýrá. Kasakar segja að Atýrá sé olíuhöfuðborg Kasakstan.
Mörg erlend fyrirtæki starfa í Kasakstan, bæði frá Evrópu og Ameríku og jafnvel Japan. Fjármálamiðstöð Kasakstans er í Almaty.
Fyrirtæki í Kasakstan frá Íslandi
Auðvaldið
Í Kasakstan í dag eru yfirstétt, borgarastétt og lágstétt eins og í hverju öðru auðvaldskerfi. Mánaðartekjur borgarastéttarinnar eru einungis um 30.000 kr. Yfirstéttin býr einkum í fjallahéruðum, í risastórum húsum, en þénar þó einungis eins og millistéttarfólk í Evrópu. Lágstéttin býr við kröpp kjör í Kasakstan. Litlar íbúðir með lélegu vatns-, orku- og fráveitukerfi eru ekki óalgeng sjón í bæjum Kasakstan.
Kazakhstan 2030
„Kazakhstan 2030“ er áætlun Nazarbaevs um að gera Kasakstan að auðugu landi. Nazarbaev vill reyna að selja mikla olíu og laða fyrirtæki frá öllum heimshornum til Kasakstans. Þegar maður fer til Kasakstans má sjá veggspjöld sem á stendur „Kazakhstan 2030“ alls staðar í Kasakstan.
Gjaldmiðill
thumbnail|vinstri|200px|Kasakska tenga 200TГ Tenga er gjaldmiðill Kasakstans. Tenga kemur úr orðinu dengi í rússnesku sem þýðir einfaldlega peningur. Þann 15. nóvember 1993 hætti ríkisstjórn Kasakstans að nota rúblur og tenga var tekin í notkun í landinu.
Samgöngur
thumbnail|hægri|200px|Air Astana flugvél Fokker-50 í Sjimkent Flugfélag Kasakstans heitir Air Astana. Vilji maður ferðast til Kasakstan frá Evrópu verður maður að fljúga með KLM frá Amsterdam, Lufthansa frá Frankfurt, Turkish Airlines frá Istanbul, Air Astana frá London eða Moskvu, eða Aeroflot. Air Astana flýgur til næstum allra áfangastaða í Kasakstan.
Járnbrautarlestir eru líka algeng samgöngutæki í Kasakstan. Hægt er að fara frá Almaty til Astönu á 20 klukkutímum. Einnig eru til hópferðabílar í Kasakstan en þeir eru ekki jafn almennur ferðamáti eins og járnbrautarlestir og flugvélar. Í borgum er hægt að ná í leigubíl með því að veifa hendinni við veginn. Leigubílar eru ekki á vegum hins opinbera heldur einkareknir. Þeir eru ódýr og mjög almennur ferðamáti í borgum eins og Almaty.
Íbúar
Einungis um 53% íbúa Kasakstan eru fæddir í Kasakstan. Allt frá því að Kasakstan gekk Rússlandi á hönd hafa Rússar flust um allt Kasakstan. Flestir Rússar búa Í stærstu borgunum, eins og Astana og Almaty og í Norður-Kasakstan, og eru Rússar stundum fjölmennari en Kasakar. En í bæjum eins og Sjimkent og Túrkistan eru um 80% íbúanna Kasakar. Í Kasakstan býr enn fólk frá því að Stalín sendi fólk frá Sovétríkjunum í vinnubúðir til Kasakstans, svo sem Téténar, Úkraínumenn, Úsbekar og jafnvel Hvít-Rússar. Einnig má þar finna þýska Gyðinga sem flúðu Þýskaland í seinni heimsstyrjöldinni.
Þjóðernishópar í Kasakstan
Tungumál
Kasakska er opinbert tungumál í Kasakstan, en ekki kunna allir þeir sem búa eða eru innfæddir í Kasakstan þá tungu. Rússneska er reyndar töluð meira en kasakska í Kasakstan. Í fyrirtækjum er rússneska opinbert tungumál og kasakska er þar sjaldan eða aldrei töluð. En í stjórnkerfinu er alltaf töluð kasakska vegna þess að Nazarbaev vill að kasakska sé opinbert tungumál í Kasakstan. Í borgum eins og Almaty og Astana, sem eru mjög alþjóðlegar, er rússneska töluð meira en kasakska. En ef maður fer til Suður-Kasakstan og heimsækir borgir eins og Sjimkent og Túrkistan, mun maður einungis heyra kasöksku.
Menntun
Kennsla í skólum í Kasakstan fór áður fram á rússnesku. Frá og með árinu 1991 hefur kennsla farið fram bæði á rússnesku og kasöksku í skólum en sumir skólar nota aðeins annað málið. Í alþjóðlegum skólum er stundum kennt á ensku, en venjulega á rússnesku. Einnig er skóli í Túrkestan þar sem kennt er á tyrknesku. Læsi í Kasakstan er 99,5%. Allir kunna kýrillíska og latneska stafrófið og sumir kunna arabíska stafrófið. Börn í Kasakstan byrja á leikskóla fimm eða sex ára gömul. Árið 2004 voru 100 leikskólar í Kasakstan og í þá gengu 135.856 börn (eða 63% barna á aldrinum fimm til sex ára í Kasakstan). Á leikskólum er bæði kennt á kasöksku og rússnesku, þó oftast er rússneska algengari. Eftir leikskóla hefst grunnskóli og þar á eftir menntaskóli. Nemendur ljúka menntaskóla 18 ára og fara svo í háskóla. Til eru margir háskólar í Kasakstan, sérstaklega í Almaty.
Menning
Menning í Kasakstan verður fyrir áhrifum frá Rússlandi, Mongólíu og Tyrklandi. Inntak hins fullkomna í kasaskri menningu er lífsmáti hirðingjans. Kúlutjöld eru enn mjög almenn í sveitum og eru líka tákn kasöksku menningarinnar. Kasakskt fólk er mjög gestrisið og gleðst alltaf yfir að hitta útlendinga sem hafa áhuga á landi þess.
Matur
thumb|right|200px|Besjbarmak: Þjóðarréttur Kasakstans Besjbarmak er þjóðarréttur í Kasakstan. Hann er úr hveitimjöli og hrossakjöti. Te er mjög almennur drykkur í Kasakstan og mjög ódýrt. Þjóðardrykkurinn í Kasakstan er kúmis, sem er úr geitamjólk. Margar kjörbúðir eru í borgum þar sem fólk getur keypt ávexti, kjöt og fleira.
Trúarbrögð
Íslam er útbreiddast trúarbragða í Kasakstan. Í Kasakstan hefur aldrei verið lagt mikið upp úr trúarbrögðum. Nær 47% íbúa í Kasakstan eru múslimar, en einungis 3% af þeim telja sig trúaða. Því er eins farið með önnur trúarbrögð. Gyðingar frá Rússlandi búa einnig í Kasakstan, einkum í borgunum Almaty og Pavlódar. Kristindómur og búddismi eru líka meðal trúarbragða í Kasakstan, en ekki jafn útbreidd. Samfélagið í Kasakstan er undir áhrifum frá íslam. Þau áhrif leyna sér ekki í Kasakstan, til dæmis í tungumálinu, á kasöksku heilsar maður með orðunum Assalam alaikum, sem er algeng kveðja í íslömskum löndum.
Tónlist
Nú á dögum er tónlist í Kasakstan blanda af poppi og hefðbundinni tónlist. Dombra, sem er kasakskur gítar, er enn notaður í tónlist nútímans, bæði í poppi og hefðbundnari tónlist. Tónlist frá Kasakstan er ekki mjög vinsæl í Kasakstan, vegna þess að mörgum landsmanna þykir tónlist frá Rússlandi, Englandi og Bandaríkjunum skemmtilegri. Hér fyrir neðan eru tenglar á tónlistarmyndbönd frá Kasakstan og einnig má smella á hljómsveitirnir til að lesa meira um þær.
Fjársjóður sjóræningjans
thumb|right|Bob Moran Nr. 6 Fjársjóður sjóræningjans er unglingasaga eftir Henri Vernes.
Söguþráður
Á eyðiströnd í Mið-Ameríkuríkinu Zambara rötuðu þeir Bob Moran og Claude Loarec vinur hans kvöld eitt í óvenjulegt ævintýri, sem hafði örlagaríkar afleiðingar fyrir þá. Áður en þeir vissu af, voru þeir flæktir í hina ótrúlegustu atburðarás, sem lauk með því, að þeir fengu gistingu í skuggalegu fangelsi harðstjórans Porfirio Gomezar. Skjal eitt ritað á fornri mállýzku franskri varð til þess ásamt ágrind fangelsisstjórans, að þeir fengu aftur frelsi sitt en reyndar kostaði það þá nýjar mannraunir og hættulegar. Jafnvel hugaðri menn en Bob Moran hefðu getað látið hugfallast, ef þeir hefðu staðið augliti til auglits við bláu Indíánana og hinn leyndardómsfulla hvíta foringja þeirra. En þeim Moran og vini hans var ekki undankomu auðið. Þeir áttu ekki annars kost en að duga eða drepast. Þeir urðu að brjótast gegnum frumskóginn upp að fossinum, þar sem þeir væntu þess að, fjársjóður Montbucs sjóræningja væri falinn. Þar varð Moran enn einu sinni að verja hendur sínar í erfiðri vígstöðu, en hann gefst ekki upp, vilji hans og taugar eru sem stál.
Sögusvið
San Felicidad - Ille de Cocotiers, Cuidad Porfirio, Zambara - Pueblo Bolivar
Vætulúpína
Vætulúpína (fræðiheiti: Lupinus latifolius ) er 30 til allt að 200 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku, frá Bresku Kólumbíu til Kaliforníuflóa. Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.
Digimon
Digimon (jap. デジモン dejimon) er japönsk sería sem inniheldur anime þáttaraðir, tölvuleiki, leikföng, TCG spil, manga bækur og fleira. Ekkert þeirra hefur hingað til komið út á íslensku. Digimonar eru verur sem lifa í heimi sem hefur þróast í gagnaflutningakerfum jarðarinnar. Þegar þessi stafræni heimur er í hættu þurfa aðalpersónurnar að bjarga honum. Digimon er að stórum hluta byggt á goðsögnum og slíku. Meðal annars er tekið úr austurlenskum trúarbrögðum, kristinni trú og smávegis úr norrænu goðafræðinni.
Stafrænt gæludýr (Virtual Pet)
Virtual Pet er handtölvuleikur, sem leifir manni að að sjá um og ala upp stafrænt gæludýr. Það þarf að gefa því mat, hreinsa upp eftir þeim og fl. Jafnvel hægt að láta gæludýrið sitt berjast við gæludýr annara. Eftir því hvernig gæludýrið var alið upp gæti það tekið á sig mismunandi útlit og eiginleika þegar það ólst upp og ef því var vanræktað dó það.
Frá fyrstu útgáfunni 1997 komu út margar ólíkar útgáfur af leiknum. Sumar þeirra hafa verið gerðar fyrir sjónvarpsseríuna. Nefna má meðal annars Digital Monster, Pendulum og Pendulum X, Progress, Digivice, Accel, Mini, iC, Twin og fleiri.
Digital Monster
Pendulum
Pendulum X
Mini
Digivice
Manga
V-Tamer
Chronicle
Next
D-Cyber
Xros Wars
Re:Digitize  og  Decode
Kínverskar Útgáfur
Doujinshi
Anime myndir
Margar myndir um Digimon komu út í Japan, en birtust nokkrar þeirra ekki í vestræna heiminum. Einnig birtist í Bandaríkjunum mynd, sem er samansett af fyrstu þremur japönskum myndunum.
Anime seríur
Sjö seríur (Digimon Adventure, Digimon Adventure 02, Digimon Tamers, Digimon Frontier, Digimon Savers, Digimon Xros Wars og Digimon Xros Wars: The Boy Hunters Who Leapt Through Time) komu út milli 1999 og 2012.
TCG
Fyrir hvern digimona, sem birtist í þáttunum, myndunum, leikjunum og myndasögunum, er til að minnsta kosti eitt spil. Langflestir eru þó með mörg spil. Margir digimonar birtast sem spil, sem hafa ekki birst annars staðar.