cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
JavaScript
JavaScript (eða Jövuskrift) er forritunarmál sem er oft notað á vefsíðum. Það var upphaflega túlkað (ekki þarf að þýða það fyrirfram, en nú er algengast að sé þýtt á bak við tjöldin, JIT, svo það er ekki lengur hægvirkt) og æðra (líkist meira hugsunum mannsins en þeim ferlum sem tölvan keyrir að lokum). Það má bæði nota til að keyra litlar skriftur og stór hugbúnaðarverkefni. Jövuskrift náði mikilli útbreiðslu þar sem það var eina forritunarmálið sem var hægt að nota til að búa til gagnvirkar vefsíður án þess að notandi þyrfti að hlaða niður aukalegum hugbúnaði fyrir vafrann sinn. Þess vegna er Jövuskriftar-kóði notaður á flestum stærri vefsíðum í dag, þar getur það hvort tveggja framkvæmt litla útreikninga og keyrt heilu tölvuleikina. Jövuskrift er í dag notuð til að skrifa vefsíður, netþjóna, skriftur, forrit, og smáforrit.
JavaScript er stutt af vöfrum (en nú líka notað víðar) en ekki eina forritunarmálið sem hægt er að nota fyrir þá. Bæði er hægt að nota WebAssembly, sem nánast allir vafrar (þ.e. aðrir en Internet Explorer 11) styðja, beint en aðallega með því að nota önnur forritunarmál, s.s. C eða C++, sem þýðast yfir í það. Líka er hægt að nota önnur mál, s.s. TypeScript, sem þýðast yfir í JavaScript (og þar með hafa nákvæmlega sama stuðning í vöfrum), eða jafnvel öll þessi mál saman. Java var áður fyrr stutt vel í vöfrum, en ekki lengur, og þó svo að það eru líkindi milli Java og JavaScript eru það ólík og aðskilin mál sem hafa mjög mismunandi hönnun (þó bæði hlutbundin, er Java t.d. ekki byggt á prótótýpum).
Þó svo að nöfn forritunarmálanna JavaScript og Java séu svipuð, og svo málskipan og stöðluðu forritasöfnin, þá eru forritunarmálin alveg aðskilin og þau hafa mjög mismunandi í hönnun. Við hönnun JavaScript voru áhrifavaldarnir forritunarmálin Self og Scheme. Raðbundna sniðið (e. serialization format) JSON, sem er notað til að geyma gagnagrindur í skrám eða til að senda þær í gegnum netið, byggist á JavaScript (en hægt að nota JSON með hvaða forritunarmáli sem er).
Ásamt HTML og CSS er JavaScript eitt af megintækninni á bak við veraldarvefinn. JavaScript virkjar gagnvirkar vefsíður og er mikilvægur hluti vefforrita. Meirihluti vefsíðna nota það, og vinsælustu vafrarnir hafa sérstakar JavaScript vélar til að keyra kóðann.
Saga
Árið 1995 var Netscape Navigator langvinsælasti vafrinn, en hann skorti skriftumál til að gera síður gagnvirkar. Brendan Eich hannaði þá fyrstu útgáfuna af Jövuskrift á 10 dögum. Málfarsreglum Jövuskriftar svipar nokkuð til forritunarmálsins Jövu, en þó er enginn skyldleiki á milli þeirra. Bæði eiga nöfnin að vísa til tegundar kaffibaunar sem kemur frá indónesísku eyjunni Jövu.
Jövuskrift var stöðluð árið 1997 undir heitinu ECMAScript sem er nú orið að ISO-staðli.
Prentun
Hægt er að láta upplýsingar birtast með eftirfarandi skipan:
Hér þýðir console = mælitækjaborð, og log = að skrá.
Föll
Skrifa má föll (functions) svona:
Hér tekur fallið „Meðaltal“ inn tvær mismunandi tölur, finnur summu þeirra og deilir svo í tvennt. Síðasta lína kóðans prentar svo út meðaltal fimm og átta, sem er sex og hálfur.
Fibonacci-runan
Hin fræga Fibonacci-runa (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, …) er fengin með því að summa saman tvær tölur og summa síðan síðustu töluna við nýju niðurstöðuna, og þannig endalaust áfram. Formleg stærðfræðileg skilgreining á rununni er fræg fyrir að vísa í sig sjálfa, hún lítur svona út:
Þessa skilgreiningu má setja upp í Jövuskrift:
Þorsteinn Gíslason
thumb|right|Þorsteinn Gíslason. Þorsteinn Vilhjálmur Gíslason (26. janúar 1867 – 20. október 1938) var íslenskt skáld, ritstjóri og þýðandi. Þorsteinn vakti máls á stofnun íslensks háskóla. Hann var fylgjandi aðskilnaði við Danmörku og fylgdi Valtý Guðmundssyni að málum gegn heimastjórnarmönnum en síðar breyttist það.
Þorsteinn las norræna tungu og bókmenntir við Kaupmannahafnarháskóla en var meinað að þreyta próf því skólinn viðurkenndi ekki íslenskar bókmenntir eftir 1500. Þorsteinn var ritstjóri Sunnanfara (með Einari Benediktssyni), Bjarka (með Þorsteini Erlingssyni), Skírnis, Óðins, Lögréttu og Morgunblaðsins. Þorsteinn þýddi sálma, þar á meðal sálm 19 og 524 fyrir íslenska sálmabók. Hann þýddi einnig verk eftir Björnstjerne Björnson, Fjodor Dostojevskí, Émile Zola, Rudyard Kipling, Guy de Maupassant, Walter Scott, Gunnar Gunnarsson og Henrik Ibsen.
Þorsteinn var faðir Gylfa Þ. Gíslasonar, menntamálaráðherra 1956-1971, og Vilhjálms Þ. Gíslasonar, útvarpsstjóra 1953-1967. Barnabörn hans voru Þorsteinn Gylfason, Þorvaldur Gylfason, Vilmundur Gylfason, Þór Heimir Vilhjálmsson, Yrsa Ingibjörg Vilhjálmsdóttir og Auður Eir Vilhjálmsdóttir. Allt þjóðþekktir Íslendingar.
Pónik og Einar Júlíusson (1967)
Pónik og Einar Júlíusson er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1967. Á henni flytja Pónik og Einar Júlíusson fjögur lög. Platan er hljóðrituð í mono. Ljósmyndina tók Ljósmyndastofa Páls. Prentun umslags: Valprent hf. Akureyri.
Steven Seagal
Steven Frederic Seagal (fæddur 10. apríl 1952) er bandarískur leikari.
Allium qasyunense
Allium qasyunense er tegund af laukplöntum ættuð frá miðausturlöndum (Ísrael, Palestínu, Sýrlandi og Jórdaníu). Þetta er laukplanta með rjómalitaða blómskipan.
Enska fyrsta deildin
Enska fyrsta deildin (League One) er þriðja efsta deildin í knattspyrnudeildarkerfinu í Englandi. Þátttökuliðin eru 24 talsins, þau tvö efstu og sigurvegarar í umspilskeppni færast upp í ensku meistaradeildina en botnliðin fjögur falla niður í aðra deild.
Saga og nafngift
Þriðja deildin var stofnsett fyrir leiktíðina 1920-21 með 22 liðum. Þegar árið eftir var henni skipt upp í tvennt: norður- og suðurhluta. Efsta liðið í hvorum hluta færðist upp um deild, en neðstu tvö liðin sitthvoru megin máttu sæta því að greidd voru atkvæði um áframhaldandi veru þeirra í deildarkeppninni. Í langflestum tilvikum héldu liðin þó sætum sínum.
Fyrir leiktíðina 1958-59 var deildarkerfið tekið til endurskoðunar, norður- og suðurhlutarnir voru sameinaðir í eina þriðju deild á ný og fjórða deildin stofnuð þar fyrir neðan. Tvö efstu liðin komust nú upp í aðra deild en þau fjögur neðstu féllu. Þessi tilhögun gerði það að verkum að afar erfitt var að komast upp um deild, þar sem sterkustu lið áttu til að stinga af. Til að auka spennuna og gefa fleiri liðum möguleika, var umspilsfyrirkomulag tekið upp árið 1987. Upp frá því hafa liðin næst á eftir toppsætunum tveimur barist um síðasta lausa sætið í deildinni fyrir ofan.
Með stofnun úrvalsdeildarinnar árið 1992 var nöfnum deildanna þar fyrir neðan breytt: önnur deild varð fyrsta deild og svo koll af kolli. Árið 2004 var nafni fyrstu deildarinnar (áður annarrar deildar) breytt í „ensku meistaradeildina“. Þar með breyttist nafn deildanna þar fyrir neðan á ný. Þessar sífelldu nafnbreytingar í ensku deildarkeppninni valda oft misskilningi og freistast ýmsir því til að tala um B-deild, C-deild og D-deild í stað hinna formlegu heita.
Íslensk orðsifjabók
Íslensk orðsifjabók er orðsifjabók með 25.000 íslenskum uppflettiorðum sem var fyrst gefin út árið 1989 eftir Ásgeir Blöndal Magnússon.
Víetnam
Víetnam er land í Suðaustur-Asíu með landamæri að Alþýðulýðveldinu Kína í norðri, Laos í norðvestri og Kambódíu í suðvestri, og strandlengju að Suður-Kínahafi í austri. Landhelgi Víetnams nær auk þess að landhelgi Taílands í vestri, Indónesíu, Filippseyja og Malasíu í suðri og suðaustri. Víetnam er yfir 330 þúsund ferkílómetrar að stærð og nær yfir austurströnd Indókína. Landið skiptist í 58 sýslur og 5 sveitarfélög. Íbúar landsins voru 96 milljónir árið 2019, sem gerir það að 16. fjölmennasta ríki heims. Höfuðborg Víetnams er Hanoí, en stærsta borgin er Ho Chi Minh-borg sem áður hét Saígon.
Fornleifafundir benda til þess að mannvist hafi hafist í Víetnam á fornsteinöld. Þjóðflokkar sem bjuggu í Rauðárdal og nærliggjandi strandhéruðum urðu hluti af ríki Hanveldisins í Kína á 2. öld f.o.t. Næstu þúsund árin var Víetnam hluti af kínverska keisaraveldinu. Fyrstu sjálfstæðu konungsríkin urðu til á 10. öld. Þau stækkuðu smám saman í suður, þar til Frakkar lögðu landið undir sig á 19. öld og Víetnam varð hluti af Franska Indókína. Nútímaríkið Víetnam varð til þegar íbúar þar lýstu yfir sjálfstæði eftir að hernámi Japana lauk 1945. Frakkar reyndu að halda völdum en Víetnamar sigruðu þá í Fyrsta stríðinu í Indókína sem lauk 1954. Eftir það klofnaði landið í tvennt: Norður-Víetnam með kommúnistastjórn, og Suður-Víetnam með andkommúníska stjórn. Átök milli ríkjanna tveggja leiddu til Víetnamstríðsins þar sem Bandaríkjaher beitti sér til stuðnings stjórninni í Suður-Víetnam, en beið ósigur. Stjórn Norður-Víetnam sameinaði landið í eitt Víetnam árið 1975.
Eftir sigur kommúnistastjórnarinnar var landið lengi vel einangrað á alþjóðavettvangi. Árið 1986 hóf Kommúnistaflokkur Víetnams röð umbóta sem áttu þátt í að bæta stöðu Víetnams efnahagslega og pólitískt. Síðan þá hefur vöxtur verið hraður og landið oft í efstu sætum ríkja með mestan hagvöxt á heimsvísu.
Víetnam er stórveldi í sínum heimshluta og er flokkað sem miðveldi. Landið á aðild að fjölda alþjóðastofnana og ríkjasamtaka, þar á meðal Sameinuðu þjóðunum, Sambandi Suðaustur-Asíuríkja, Efnahagssamstarfi Asíu- og Kyrrahafsríkjanna, Samtökum hlutlausra ríkja, Samtökum frönskumælandi ríkja, RCEP og Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Víetnam hefur tvisvar tekið sæti í Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Víetnam var flokkað sem þróunarland af Sameinuðu þjóðunum til 2019 og Bandaríkjunum til 2020.
Spilling, þar á meðal útbreidd mútuþægni, er stórvandamál í Víetnam. Kannanir frá 2005 og 2010 sýndu að íbúar í þéttbýli mátu gagnsæi sem mjög lítið, og að mútugreiðslur til embættismanna og starfsfólks í heilbrigðisgeirum og opinberri þjónustu voru mjög útbreiddar. Peningagreiðslur í rauðum umslögum, sem eru algengar sem óformlegt greiðslukerfi í kringum hátíðir, urðu útbreiddar í heilbrigðiskerfinu eftir tilraunir til markaðsvæðingar eftir 1986. Aðgerðir gegn spillingu hafa bætt ástandið, en þrátt fyrir það var það enn metið mjög slæmt milli 2015 og 2017. Öflugra átak gegn spillingu á að eiga sér stað milli 2021 og 2025.
Heiti
Nafnið Việt Nam (越南) er útgáfa heitisins Nam Việt (南越, sem merkir bókstaflega „Suður-Việt“) sem til eru heimildir um frá valdatíð Triệu-ættar á 2. öld f.o.t. Orðið Việt (Yue) var upphaflega ritað í miðkínversku með tákninu 戉 sem táknar exi (samhljóma orð), í bein- og bronsáletrunum frá Sjangveldinu um 1200 f.o.t., en síðar með tákninu 越. Á þeim tíma vísaði það til höfðingja eða þjóðflokks norðvestan við Sjangveldið. Snemma á 8. öld f.o.t. var þjóðflokkur sem bjó um miðbik Jangtse kallaður Yangyue, sem síðar var notað yfir íbúa sem bjuggu sunnar. Milli 7. og 4. aldar f.o.t. vísaði orðið Yue/Việt til íbúa ríkisins Yue neðar við Jangtse. Frá 3. öld f.o.t. var hugtakið notað yfir þjóðir sem ekki töluðu kínversku og bjuggu í Suður-Kína og Norður-Víetnam, sérstaklega þjóðirnar Minyue, Ouyue, Luoyue (Lạc Việt á víetnömsku), sem líka voru kallaðar Baiyue (Bách Việt, „hundrað Yue“, á víetnömsku). Baiyue/Bách Việt kemur fyrst fyrir í annálnum Lüshi Chunqiu sem var tekinn saman um 239 f.o.t.
Saga
thumb|right|Đông Sơn-bronstromma. Elstu menjar um mannabyggð í Víetnam eru frá Fornsteinöld. Steingervingar tengdir Homo erectus hafa fundist í hellum í Lạng Sơn og Nghệ An í Norður-Víetnam. Elstu leifar frá Homo sapiens í Víetnam eru frá Miðpleistósen. Tennur úr Homo sapiens frá Síðpleistósen hafa fundist í Dong Can, og frá Árhólósen frá Mai Da Dieu, Lang Gao og Lang Cuom. Um árið 1000 f.o.t. varð hrísgrjónarækt á flæðiökrum grundvöllur Đông Sơn-menningarinnar sem er þekktust fyrir íburðarmiklar steyptar bronstrommur. Um þetta leyti komu fram víetnömsku ríkin Văn Lang og Âu Lạc og áhrifa þeirra gætti víða í Suðaustur-Asíu, meðal annar á Malajaeyjum allt 1. árþúsundið f.o.t.
Konungsveldin
Hồng Bàng-veldið þar sem Hùng-konungar ríktu er goðsagnakennt fyrsta konungsveldi Víetnams og sagt stofnað árið 2879 f.o.t. Árið 257 f.o.t. var síðasti Hùng-konungurinn sigraður af Thục Phán. Hann sameinaði Lạc Việt og Âu Việt í eitt Âu Lạc og tók sér konungsheitið An Dương Vương. Árið 179 f.o.t. sigraði kínverski herforinginn Zhao Tuo An Dương Vương og lagði Âu Lạc undir Nanyue. Hanveldið lagði síðan Nanyue undir sig í kjölfar stríðs Han og Nanyue árið 111 f.o.t. Næstu þúsund árin var landið sem í dag er Norður-Víetnam undir yfirráðum Kína. Tímabundnar uppreisnir voru gerðar undir forystu Trưng-systra og lafði Triệu, og landið fékk sjálfstæði um tíma sem Vạn Xuân milli 544 og 602. Snemma á 10. öld naut landið sjálfræðis undir stjórn Khúc-ættar.
Árið 938 sigraði víetnamski lávarðurinn Ngô Quyền her Kínverja frá Suður-Han við Bạch Đằng og landið fékk fullt sjálfstæði í kjölfarið sem Đại Việt (Mikla-Víet). Eftir það gekk landið í gegnum blómaskeið undir Lý-ætt og Trần-ætt. Á tíma Trần-ættar hratt landið þremur innrásartilraunum Mongóla. Á sama tíma blómstraði Mahayana-búddismi í landinu og varð ríkistrú. Kínverska Mingveldið lagði landið undir sig um stutt skeið eftir sigur á Hồ-ætt en endurheimti sjálfstæðið undir Lê-ætt. Á þessum tíma stækkaði Víetnam smám saman til suðurs og lagði að lokum Champa undir sig auk hluta Kmeraveldisins.
Frá 16. öld einkenndist stjórn landsins af innri átökum. Mạc-ætt hóf átök við Lê-ætt og eftir að sigur vannst á Mạc-ætt var Lê-ætt aðeins endurreist að nafninu til. Raunveruleg völd voru í höndum Trịnh-lávarðanna í Norður-Víetnam og Nguyễn-lávarðanna í suðri sem tókust á um völdin í landinu í fjóra áratugi. Samið var um frið og skiptingu landsins á 8. áratug 17. aldar. Á þessum tíma stækkuðu Nguyễn-lávarðarnir veldi sitt í suður svo það náði yfir árósa Mekong, miðhálendið og lönd Kmera vestan við árósana. Skiptingu landsins lauk öld síðar þegar Tây Sơn-bræður sameinuðu löndin tvö um stutt skeið, þar til Nguyễn Ánh sigraði þá með aðstoð Frakka. Hann tók sér keisaranafnið Gia Long og stofnaði Nguyễn-veldið árið 1802.
Franska Indókína
Fyrstu Evrópubúarnir sem áttu í viðskiptum við Víetnam voru Portúgalar sem komu þangað á 16. öld. Eftir að hafa stofnað nýlendur í Makaó og Nagasaki hófu þeir verslun í Hội An um miðbik Víetnam. Jesúítar stunduðu trúboð í Víetnam á 17. öld. Hollenska Austur-Indíafélagið og Breska Austur-Indíafélagið reyndu að koma sér fyrir í Víetnam en gekk illa vegna átaka við íbúa.
Cần Vương-hreyfingin barðist gegn yfirráðum Frakka og myrti um þriðjung allra kristinna Víetnama áður en hún var sigruð árið 1890 í kjölfar víðtækra hefndaraðgerða. Thái Nguyên-uppreisnin var líka barin niður af hörku. Frakkar komu upp plantekrum sem ræktuðu tóbak, indigó, te og kaffi um leið og þeir hunsuðu kröfur landsmanna um aukna sjálfstjórn.
Frakkar héldu yfirráðum sínum í Indókína fram að síðari heimsstyrjöld þegar Japanar réðust inn í Frönsku Indókína í Kyrrahafsstríðinu 1940. Japanar leyfðu frönskum stjórnvöldum sem voru hliðholl Vichy-stjórninni í Frakklandi að starfa áfram í landinu gegn því að fá að setja heri sína þar niður og nýta náttúruauðlindir landsins. Japanar tóku alveg yfir stjórn landsins í mars 1945. Í kjölfarið fylgdi hungursneyðin í Víetnam 1945 sem olli dauða tveggja milljóna manna.
Fyrsta stríðið í Indókína
thumb|right|Skipting Franska Indókína eftir Genfarráðstefnuna 1954. Árið 1941 var Việt Minh-hreyfingin stofnuð undir stjórn Hồ Chí Minh. Hreyfingin sóttist eftir sjálfstæði frá Frökkum og endalokum hernáms Japana. Eftir ósigur Japans og hrun leppstjórnar þeirra í Víetnam í ágúst 1945 upphófst ofbeldisalda í landinu. Việt Minh lagði Hanoí undir sig og lýsti yfir stofnun starfsstjórnar sem aftur lýsti yfir sjálfstæði 2. september.
Í júlí 1945 ákváðu Bandamenn að skipta Indókína við 16. breiddargráðu til að Chiang Kai-shek gæti tekið við uppgjöf Japana í norðurhlutanum og Mountbatten lávarður gert það sama í suðurhlutanum. Bandamenn samþykktu að Frakkar fengju yfirráð yfir Indókína að nýju.
Indverskar hersveitir á vegum Breta og Suðurher Japana voru notuð til að viðhalda lögum og reglu og aðstoða Frakka við að taka stjórnina í sínar hendur. Hồ Chí Minh ákvað að forðast bein átök við Frakka, óskaði eftir því að franskir embættismenn hyrfu frá landinu og að franskir kennarar aðstoðuðu stjórnina við að byggja upp nútímalegt menntakerfi. Starfsstjórn Franska lýðveldisins hafnaði þessum óskum og sendi Leiðangursher Frakka til Austurlanda fjær til að endurreisa nýlenduyfirvöldin. Seint á árinu 1946 hóf Việt Minh skæruhernað gegn Frökkum og þar með Fyrsta stríðið í Indókína. Stríðið stóð til ársins 1954 þegar Frakkar biðu ósigur í orrustunni við Điện Biên Phủ. Á Genfarráðstefnunni 1954 var Hồ Chí Minh í góðri stöðu til að semja um friðarskilmála.
Við endalok nýlendustjórnarinnar var Franska Indókína skipt í þrjú lönd: Víetnam, og konungsríkin Kambódíu og Laos. Víetnam var auk þess skipt í norður- og suðurhluta við 17. breiddargráðu, fram að kosningum sem áttu að fara fram árið 1956. Frjáls för fólks milli landshlutanna var heimiluð í 300 daga og á þeim tíma fluttust flestir útlendingar og kaþólskir Víetnamar frá norðurhlutanum til suðurhlutans af ótta við ofsóknir kommúnista. Bandaríkjaher aðstoðaði við flutningana. Skipting Víetnams átti aldrei að vera langvarandi, en árið 1955 framdi Ngô Đình Diệm valdarán í Suður-Víetnam og lýsti sjálfan sig forseta Lýðveldisins Víetnam. Lýðveldið fékk stuðning frá Bandaríkjunum, Laos, Lýðveldinu Kína og Taílandi, en Alþýðulýðveldið Víetnam í norðurhlutanum fékk stuðning frá Sovétríkjunum, Svíþjóð, Rauðu Kmerunum og Alþýðulýðveldinu Kína.
Víetnamstríðið
Frá 1953 til 1956 stóð stjórn Norður-Víetnams fyrir umbótum í landbúnaði sem leiddu til kúgunartilburða og aftaka meðal þorpsbúa í sveitum. Lengi var talið að um 50.000 hefðu verið tekin af lífi, en nýlegar rannsóknir benda til mun lægri tölu, en þó fleiri en 13.500. Í suðurhlutanum barði Diệm niður andstöðu með því að handtaka þúsundir meintra kommúnista og setja í „endurmenntunarbúðir“. Skæruliðasveitir Việt Cộng, sem voru hliðhollar stjórninni í Hanoí, hófu vopnaða baráttu gegn stjórn Suður-Víetnams seint á 6. áratugnum. Árið 1960 gerði stjórn Norður-Víetnams samninga um hernaðaraðstoð við Sovétríkin.
Stjórn Diệms var höll undir kaþólska trú og óánægja búddista með hana leiddi til mótmælaöldu árið 1963 sem barin var niður af mikilli hörku. Þetta varð til þess að samband stjórnarinnar við Bandaríkin rofnaði og nýs valdaráns þar sem Ngo Dinh Diem var myrtur. Eftir það tók hver herforingjastjórnin við af annarri þar til herforingjarnir Nguyễn Cao Kỳ og Nguyễn Văn Thiệu tóku völdin í sínar hendur um mitt ár 1965. Thiệu sölsaði síðan völdin undir sig með kosningasvindli 1967 og 1971. Á þessum tíma óx kommúnistum ásmegin og Bandaríkin hófu að senda hernaðarráðgjafa til Suður-Víetnam. Tonkinflóaatvikið 2. ágúst 1964 var átylla sem Bandaríkin notuðu fyrir beinum afskiptum. Bandarískir hermenn hófu hernaðaraðgerðir í Víetnam árið 1965 og urðu um 500.000 talsins þegar mest var nokkrum árum síðar. Á sama tíma sáu Alþýðulýðveldið Kína og Sovétríkin Norður-Víetnam fyrir hergögnum og 15.000 ráðgjöfum. Birgðum var komið frá Norður-Víetnam til Việt Cộng í Suður-Víetnam eftir Hồ Chí Minh-slóðinni sem lá um Laos.
Sameining og umbætur
Á sjötta þingi Kommúnistaflokks Víetnams í desember 1986 tók ný kynslóð umbótasinna við valdataumunum í Víetnam. Leiðtogi þeirra var Nguyễn Văn Linh sem varð aðalritari flokksins. Hann hóf röð umbóta sem lutu að því að færa landið frá áætlunarbúskap í átt til meira efnahagslegs frjálsræðis í nafni sósíalísks markaðshagkerfis. Umbæturnar voru kallaðar Đổi Mới („endurnýjun“). Ríkið hélt stjórn á lykilatvinnuvegum en hvatti jafnframt til fjárfestinga einkaaðila og útlendinga. Í kjölfarið óx efnahagur Víetnams hratt samhliða auknum ójöfnuði.
Landfræði
Víetnam er austasti hluti Indókína milli 8° og 24° norður, og 102° og 110° austur. Landið er rúmlega 330 þúsund ferkílómetrar að stærð. Samanlagt eru landamæri Víetnams 4.639 km að lengd og strandlengjan er 3.444 km. Þar sem landið er grennst, í héraðinu Quảng Bình, er það aðeins 50 km breitt, en breiðast er það 600 km í norðurhlutanum. Landið er að mestu hæðótt og vaxið þéttum skógi. Sléttlendi er aðeins 20% af heildarlandsvæðinu en fjöll þekja 40% þess. Hitabeltisskógar þekja um 42% landsins. Mesta þéttbýlið er við árósa Rauðár í norðrinu, á þríhyrndu landsvæði sem er um 15.000 ferkílómetrar að stærð. Árósar Mekong í suðrinu eru ekki eins þéttbýlir. Eitt sinn var þar vík við Tonkinflóa en hún hefur fyllst af framburði árinnar í gegnum árþúsundin. Árósarnir ná yfir 40.000 ferkílómetra og eru aðeins 3 metra yfir sjávarmáli að meðaltali. Um þá liggur net árfarvega og skipaskurða sem bera svo mikið set að ósarnir stækka 60 til 80 metra út í sjó á hverju ári. Efnahagslögsaga Víetnams er 417.663 km² að stærð í Suður-Kínahafi.
Suður-Víetnam skiptist í láglendi við ströndina, Annamfjöll og stóra skóga. Hálendið skiptist í fimm, tiltölulega flatlendar, sléttur með basaltjarðvegi, sem þekja um 16% af ræktarlandi og 22% af skóglendi Víetnams. Jarðvegur í suðurhluta Víetnams er tiltölulega snauður vegna þaulræktunar. Nokkrir litlir jarðskjálftar hafa mælst í landinu, flestir við landamærin í norðri, í héruðunum Điện Biên, Lào Cai og Sơn La, en aðrir undan strönd miðhluta landsins. Norðurhluti landsins er aðallega hálendi og árósar Rauðár. Fjallið Fansipan (líka skrifað Phan Xi Păng) í héraðinu Lào Cai, er hæsti tindur Víetnams, 3.143 metrar á hæð. Undan strönd Víetnams eru margar eyjar. Sú stærsta er Phú Quốc. Hellirinn Hang Sơn Đoòng er með stærstu náttúrulegu hellum heims. Hann uppgötvaðist árið 2009. Stærsta stöðuvatn Víetnams er Ba Bể-vatn, en lengsta áin er Mekong.
Sjávarútvegur
Strandlengja Víetnams er 3260 km og skiptist veiðisvæðið í fjóra aðalhluta; við Tonkinflóa (ásamt Kína), Mið-Víetnam, Suðaustur-Víetnam og við Suðvestur-Víetnam (ásamt Kambódíu og Taílandi) sem er hluti af Taílandsflóa. Á þessu svæði eru yfir 80 hafnir sem hafa burði til að taka við vélknúnum bátum sem voru 81 þúsund árið 2003. Þær eru hins vegar misstórar og ekki allar eru fullbúnar fyrir þróaðan sjávarútveg og lendir mikill hluti aflans í staðbundnum bæjar- og þorpsmörkuðum á verulega gamaldags hátt. Vinnslustöðvar rísa þó hratt við hafnirnar og ísunaraðferðum fleygir áfram á vissum stöðum.
Fiskeldi/vatnarækt í Víetnam er einnig mikilvægur hluti fiskframleiðslunnar og eru mikilvægar tegundir meðal annars steinbítstegundir, rækjur/risa rækjur, humar, krabbi, karfi og tilapia. Innanlandsveiðar utan eldis reka svo lestina en ferskvatnsveiðar voru mikilvægar fyrir efnahag landsins áður fyrr. Ofnýting hafði slæm áhrif á þann iðnað, þó að Mekong-áin sé ennþá mikilvægur hluti af fiskframleiðslu í Víetnam.
Ofninn
thumb|right|Ofninn á stjörnukorti. Ofninn (latína: Fornax) er dauft stjörnumerki á suðurhimni. Ofninn er umlukinn Fljótinu. Hann er eitt þeirra stjörnumerkja sem franski stjörnufræðingurinn Nicolas Louis de Lacaille lýsti á 18. öld eftir rannsóknir sínar í Suður-Afríku.
Krosslaug
thumb|Krosslaug Krosslaug eða Reykjalaug er í Lundarreykjadal í Borgarfirði, um 7 km innan við ármót Tunguár og Grímsár, skammt neðan Brautartungu. Laugin er 43°C, friðlýst og girt er í kring um hana. Veggir laugarinnar voru hlaðnir upp árið 1980 undir umsjón þjóðminjavarðar.
Sögur og sagnir
Sagan segir að vestanmenn hafi látið skíra sig í Krosslaug, er þeir riðu frá Alþingi eftir að kristni var lögtekin á Íslandi árið 1000. Þeir höfðu neitað að láta skíra síg í köldu vatni á Þingvöllum og kusu frekar heita vatnið í Krosslaug, að því er segir í Kristni sögu.
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messías, tónleikar 1986 (CD)
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messías, tónleikar 1986 (CD) er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 1987. Um er að ræða upptöku af heildarflutningi Messíasar eftir Händel í Hallgrímskirkju 11. og 13. desember 1986. Flytjendur eru Pólýfónkórinn, Sinfóníuhljómsveit Íslands og einsöngvararnir Maureen Brathwaite, Anna M. Kaldalóns, Sigríður Ella Magnúsdóttir, Jón Þorsteinsson, Ian Partridge og Peter Coleman-Wright. Stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Stafræn upptaka: Ríkisútvarpið. Hljóðmaður: Hreinn Valdimarsson. Tónmeistari: Bjarni Rúnar Bjarnason.
Kórfélagar Pólýfónkórsins í flutningi Messíasar voru 86 talsins og Sinfóníuhljómsveit Íslands var skipuð 36 hljóðfæraleikurum. Þetta voru fyrstu tónleikar kórsins í Hallgrímskirkju sem var vígð í október sama ár.
Um verkið
Óratórían Messías var samin árið 1741 af Georg Friedrich Händel (1685-1759). Textinn er tekinn saman af Charles Jennens úr trúarlegum texta Biblíunnar. Í fylgiriti með útgáfunni skrifar Ingólfur Guðbrandsson; „Messías er klassískt verk í besta skilningi orðsins og er oftar flutt en nokkurt annað kórverk, þar sem sönglist er í hávegum höfð. Ekkert tónverk liðinna alda hefur náð öðrum eins vinsældum almennings. Vart finnst sú borg í Bretlandi, að Messías sé ekki fluttur um hver jól, en sá siður er nú útbreiddur um heim allan. thumb|left|Frá flutningi Pólýfónkórsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar á Messíasi í Hallgrímskirkju í desember 1986. Snillingurinn Georg Friedrich Händel fæddist í Þýskalandi sama árið og J.S. Bach, 1685, en hafði dvalist 4 ár á Ítalíu og drukkið í sig áhrif ítalskra lista, áður en hann kom til London árið 1710 og settist þar að tveim árum síðar. Händel samdi Messías á tímabili veraldlegs mótlætis og tók verkið hann aðeins 24 daga.
Sú hrifningaralda, sem Messías vakti strax í upphafi, hefur síðan borist um allan hinn siðmenntaða heim. Verkið, sem er í þremur þáttum eins og óperur þess tíma, er einstætt meðal oratoría Händels, þar eð það fjallar ekki um sögulega atburði og í því er engin atburðarás eins og í passíum Bachs. Það er eins konar hugleiðing um Frelsarann, spádómana um komu hans, fæðinguna, þjáningu hans og dauða fyrir syndir mannkynsins, upprisu hans og endurlausn mannsins fyrir trúna á hann. Sterkra dramatískra áhrifa gætir samt sem áður í verkinu, eins og vænta má, þar eð verk Händels eru flest mótuð af dramatískri tjáningu.”
Messías - kaflaheiti
Á diski 1 eru kaflar 1-25 og á diski 2 kaflar 26-53:
École nationale supérieure des mines de Paris
École nationale supérieure des mines de Paris eða École des mines de Paris, þekktur sem Mines ParisTech, franskur grande école og skapandi háskóli PSL Research University. Skólinn var stofnaður árið 1783 að skipun Loðvík 16. konungs
Mines ParisTech er þekkt fyrir framúrskarandi árangur rannsóknasetra sinna og gæði alþjóðlegs samstarfs við aðra virta háskóla um allan heim.
Hann er meðlimur í ParisTech Association.
Gällivare
thumb|right|200px|Gällivare, [[desember 2005]] Gällivare er þéttbýli í sveitarfélaginu Gällivare i Svíþjóð. Þar búa 8 449 manns (2010).
Campanula cana
Campanula cana er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá norður Indlandi til suðvestur Kína.
Claus Meyer
Claus Meyer er félagi í Det Danske Gastronomiske Akademi. Árið 2010 fékk hann Dannebrogsorðuna.
Mzuzu
Mzuzu er höfuðborg Norðursvæðis Malaví og jafnframt þriðja stærsta borg landsins. Í borginni bjuggu um 120 þúsund árið 2003, í miðju landabúnaðarhéraði þar sem ræktað er te og kaffi. Nýr háskóli er í borginni og er ferðaþjónusta einn af aðalatvinnuvegum hennar. Þar koma flestir þeir ferðamenn sem ferðast um norðurhluta landsins. Viphya-skógurinn, sem oft er nefndur stærsti manngerði skógur í heimi, er sunnan við borgina.
Faxaflói
thumb|right|Kort sem sýnir Faxaflóa thumb|Faxaflói, Reykjanesskagi í forgrunni Faxaflói er flói undan Vesturlandi á milli Snæfellsness í norðri og Suðurnesja í suðri. Helstu firðir sem ganga út úr flóanum eru Borgarfjörður, Hvalfjörður, Kollafjörður og Hafnarfjörður.
Í Faxaflóa eru mikilvæg fiskimið. Faxaflói gekk áður fyrr undir nafninu Faxaós.
2. deild karla í knattspyrnu
2. deild karla í knattspyrnu er þriðja hæsta deildin í íslenskri knattspyrnu. Deildin var stofnuð árið 1966 undir nafninu ''3. deild'' og hélt því nafni til 1997 þegar nafninu var breytt í núverandi nafn.
Vara, Svíþjóð
thumb|right|240px|[[Tumleberg]] Vara er borg í Sveitarfélaginu Vara í Svíþjóð. Þar búa 3 889 manns (2010).
Karl 5. Frakkakonungur
thumb|right|Stytta Karls 5. Karl 5. (21. janúar 1338 – 16. september 1380), kallaður Karl vitri, var konungur Frakklands frá 1364 til dauðadags en stýrði þó í raun landinu að mestu frá 1356. Á valdatíma hans nutu Frakkar velgengni í Hundrað ára stríðinu og tókst að vinna aftur mikið af því landi sem þeir höfðu þurft að afsala sér til Englendinga með Brétigny-sáttmálanum.
Krónprins og ríkisstjóri
Karl var af Valois-ætt, sonur Jóhanns konungs 2. og fyrri konu hans, Bonne af Lúxemborg. Hann var með föður sínum í bardaganum við Poitiers í september 1356, þar sem Jóhann konungur var tekinn höndum, en[Karl og menn hans hörfuðu undan og flúðu snemma í bardaganum, að því er hann sagði sjálfur að skipan konungs.
Karl prins hraktist frá París en fór um landið sumarið 1357 og aflaði sér stuðnings og síðsumars 1358 náði hann aftur völdum í París og styrkti stöðu sína svo að þegar faðir hans skrifaði undir samning við Englendinga sem var Frökkum ákaflega óhagstæður neitaði Karl að samþykkja hann og hafði til þess stuðning ráðgjafa sinna og þingsins. Játvarður réðist þá aftur inn í Frakkland og sótti að París en varnir borgarinnar höfðu verið styrktar og Karl hélt svo áfram því starfi og lét reisa virkið Bastilluna.
Játvarður rændi og ruplaði í sveitunum kringum París en gat ekki fengið Karl til að leggja í stórorrustu og gafst á endanum upp á þófinu og dró úr kröfum sínum. Með Brétigny-sáttmálanum, sem undirritaður var 8. maí 1360, fengu Englendingar þriðjung Vestur-Frakklands, aðallega í Gaskóníu og Akvitaníu, og lausnargjaldið fyrir Jóhann konung var lækkað en var þó enn svimhátt. Konungur var látinn laus í október og Loðvík af Anjou, næstelsti sonur hans, varð gísl í hans stað. En þegar Loðvík slapp úr haldi Englendinga og sneri aftur til Frakklands taldi Jóhann konungur það varða heiður sinn og gaf sig sjálfur Englendingum á vald að nýju í janúar 1364. Hann veiktist skömmu síðar og dó í apríl og Karl erfði ríkið.
Konungur Frakklands
thumb|left|Franki sleginn árið 1365. Karl var krýndur í Reims 19. maí 1364 og hélt áfram baráttunni við Englendinga. Hann beitti þeirri baráttuaðferð að stunda skæruhernað en forðast stærri orrustur go bar það góðan árangur. Helsti liðsmaður hans var Bretóninn Bertrand du Guesclin, sem var snjall skæruliðaforingi. Þessar skærur bárust meðal annars til Kastilíu, þar sem Pétur konungur grimmi og Hinrik, óskilgetinn hálfbróðir hans, börðust um völdin og studdu Frakkar Hinrik en Englendingar Pétur. Englendingum veitti framan af betur en mannfall var mikið í liði þeirra og eftir að Svarti prinsinn dró sig í hlé, sjúkur af blóðkreppusótt, náðu Frakkar yfirhöndinni og fór svo að Hinrik drap hálfbróður sinn og varð konungur Kastilíu.
Styrkur Englendinga hafði veikst til muna í Kastilíustríðinu og það notfærði Karl konungur sér og naut nú stuðnings Kastilíumanna. Floti Frakklands og Kastilíu gjörsigraði enska flotann við La Rochelle 1372 og du Guesclin, sem Hinrik hafði gert að yfirhershöfðingja alls franska hersins, gerði strandhögg víða á Englandsströndum og vann sigur í mörgum smærri orrustum. Flestir foringjar enska hersins féllu og Svarti prinsinn flúði heim til Englands og dó þar 1371. Árið 1374 hafði Karli tekist að vinna aftur allar lendur Englendinga á meginlandinu nema Akvitaníu og Calais.
Karl reyndi að gera friðarsamninga við Englendinga til að tryggja varanlegan frið en varð ekki ágengt og óánægja í Frakklandi fór vaxandi vegna hárra skatta sem hann hafði neyðst til að leggja á til að standa undir stríðsrekstrinum. Heilsa hans fór líka versnandi en hún hafði lengi verið slæm, hann var meðal annars með gigt í hægri hendi og graftarkýli á vinstri handlegg sem talið hefur verið hugsanlegt að rekja megi til alvarlegra veikinda (hugsanlega arsenikeitrunar) sem hrjáðu hann 1359 en hann missti þá meðal annars allt hárið og neglur duttu af fingrum hans. Hann dó 16. september 1380 og Karl, tólf ára sonur hans, tók við en föðurbræður hans stýrðu ríkinu fyrstu árin.
Krossblómabálkur
Krossblómabálkur (fræðiheiti: Brassicales eða Capparales) er ættbálkur dulfrævinga sem margir innihalda glúkósínólöt (sinnepsolíu). Nafnið er dregið af því að blóm þessara jurta hafa fjögur krónublöð sem minna á kross.
Karl 5. Frakkakonungur
Konungur Frakklands
Karl 5. var bráðvel gefinn, mjög bókhneigður og átti afar gott bókasafn sem hann efldi stöðugt. Hann lét einnig reisa eða endurbæta fjölda bygginga, þar á meðal Louvre-höll og Bastilluna. Hann þótti fámáll, dulur og alvörugefinn en virðist þó hafa verið mjög tilfinninganæmur og syrgði eiginkonu sína opinskátt, svo og þau börn þeirra sem dóu ung.
Fjölskylda
Karl giftist frænku sinni Jóhönnu af Bourbon, dóttur Péturs 1. hertoga af Bourbon og Ísabellu af Valois, 8. apríl 1350 þegar þau voru bæði tólf ára að aldri. Hjónaband þeirra er sagt hafa verið sterkt og gott en Jóhanna var tæp á geðsmunum eins og ýmsir ættingjar hennar. Þau eignuðust saman níu börn en aðeins synirnir Karl 6. og Loðvík hertogi af Orléans náðu fullorðinsaldri.
Krossblómabálkur
Kálfiðrildaætt (Pieridae) dregur nafn sitt af því að lirfur margra tegunda af þeirri ætt lifa á blöðum jurta af þessum ættbálki.
Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie
Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie – (af Íslendingum stundum kallaðar Árbækur Fornfræðafélagsins) – er danskt tímarit um fornleifafræði, gefið út af Fornfræðafélaginu í Kaupmannahöfn. Tímaritið er nú málgagn danskra fornleifafræðinga.
Fornminjanefndin eða Oldsagskommissionen (stofnuð 1807) gaf út tímaritið Antiqvariske Annaler 1812-1827 (í fjórum bindum), sem telja má undanfara Árbókanna, þó að útgefandinn sé annar. Þar var lýst þekktum og nýfundnum fornminjum, og safnauka Det Kongelige Museum for Nordiske Oldsager (sem síðar varð Þjóðminjasafnið í Kaupmannahöfn).
Árið 1825 var Hið konunglega norræna fornfræðafélag stofnað með það að markmiði að gefa út íslenskar fornbókmenntir og auka þekkingu á fortíð Norðurlanda. Sama ár hóf félagið útgáfu tímarits (Hermod). Árið eftir kom út tímaritið: Tidsskrift for Nordisk Oldkyndighed, sem á næstu áratugum breytti nokkrum sinnum um nafn, og hefur frá 1866 komið út undir ofangreindum titli. (Antiquarisk Tidsskrift var um tíma gefið út samhliða, en er hér samt talið vera grein af stofni Árbókanna):
Þegar Carl Christian Rafn féll frá, 1864, urðu nokkur þáttaskil í þessari útgáfu.
Á fyrstu áratugum tímaritsins birtust þar margar greinar, sem fjalla frekar um sagnfræði en fornleifafræði. Einnig er þar talsvert af greinum um íslenskt efni.
Akraós
Akraós er mikið sjávarlón fyrir innan Akranes og Hítarnes og í það fellur Hítará í sjó fram. Í ósnum eru eyjar og hólmar og úti fyrir honum eru Hvalseyjar er voru í byggð hér áður fyrr, þó engin séu þar vatnsból. Mun það hafa verið reki, dún- og fuglatekja sem taldist þar til hlunninda sem tiheyrðu hinu forna höfuðbóli og kirkjustað, Ökrum.
Rama 1.
Rama 1. var kominn af Mon-þjóðarbrotinu. Faðir hans varð hirðmaður í Konungsríkinu Ayutthaya og hafði þjónað Taksin konungi í stríðum gegn búrmíska Konbaung-veldinu og hjálpað honum við endursameiningu Síams. Á þeim tíma hafði hann orðið einn voldugasti hernaðarleiðtogi Síams. Thongduang var fyrsti síamski aðalsmaðurinn sem hlaut titilin Somdet Chao Phraya, sem jafnaðist á við titla kóngafólks. Árið 1782 tók hann við stjórn Síams og krýndi sjálfan sig nýjan konung. Frægasti atburðurinn á stjórnartíð hans var stríð Búrma og Síams árið 1785, sem var síðasta meiriháttar búrmíska árásin gegn Síam.
Nafn
Líkt og margir valdsmenn í Síam skipti Rama 1. margsinnis um nafn á ævi sinni, og jafnvel eftir dauða sinn, eftir stöðu sinni. Fæðingarnafn hans var Thongduang (einnig ritað Thong Duang ทองด้วง). Ættarnöfn höfðu þá enn ekki verið tekin upp í Síam.
Þegar Thongduang var aðstoðarlandstjóri í Ratchaburi-héraðinu á stjórnartíð Ekkathats, konungs Ayutthaya-ríkisins, var hann kallaður Luang Yokkrabat. Eftir hrun Ayutthaya-ríkisins sæmdi Taksin konungur hann titlunum Phra Ratcharin Chao Krom Phra Tamruat (höfuð lögregludeildarinnar), Phraya Aphaironnarit, Phraya Yommarat, Phraya Chakri og Chaophraya Chakri (ráðherra norðurhéraðana). Loks sæmdi Taksin hann nýja titlinum Somdet Chaophraya Maha Kasatsuek, æðstu aðalsnafnbót sem nokkur síamskur embættismaður hafði borið, sem gerði hann í reynd jafntiginn kóngafólki.
Þegar hann tók við krúnunni árið 1782 tók hann sér nafnið Ramathibodi, líkt og stofnandi Ayutthaya-ríkisins. Titill hans í heild sinni var mun lengri (Phra Borommarachathirat Ramathibodi Sisin Borommaha Chakkraphat Rachathibodin o.s.frv.) og átti að sýna fram á tilkall hans til almennra heimsyfirráða líkt og Síamskonunga fyrri tíma.
Eftir dauða konungsins var hann almennt einfaldlega kallaður Phaendin Ton („fyrsta valdatíðin“) og sonur hans var kallaður Phaendin Klang („miðvaldatíðin“). Þar sem sonarsonur hans, Rama 3., vildi ekki láta kalla sig „síðustu valdatíðina“ batt hann enda á þessa nafnahefð með því að láta setja tvær styttur af Búdda sitt hvorum megin við Smaragðsbúddann við Wat Phra Kaeo og tileinkaði þær föður sínum og afa. Hann fyrirskipaði að forverar hans tveir yrðu framvegis kallaðir með nöfnum Búddastyttnanna. Styttan sem tileinkuð var fyrsta Chakri-konungnum var nefnd Phra Phutthayotfa Chulalok („Búddann á tindi himinsins og kóróna heimanna“). Í taílenskum sagnfræðibókum ber konungurinn enn þetta nafn.
Afkomandi konungsins, Vajiravudh (Rama 6.), sem hafði numið við skóla í Englandi, gerði sér grein fyrir að erfitt yrði fyrir Vesturlandabúa að muna nöfn flestra Síamskonunga. Hann fyrirskipaði því afturvirkt að allir konungar Chakri-ættarinnar skyldu bera konungsnafnið Rama ásamt raðtölu hvers um sig. Þess vegna er þessi konungur nefndur Rama 1. í vestrænum bókmenntum. Árið 1982, 200 árum eftir valdatöku hans, ákvað ríkisstjórn Taílands jafnframt að sæma hann heiðursnafnbótinni Maharat, eða mikli.
Högni Egilsson
Högni Egilsson (f. 3. október 1985) er íslenskur tónlistarmaður og söngvari. Högni hefur verið söngvari hljómsveitarinnar Hjaltalín frá árinu 2004.
Viðeyjarberg
Viðeyjarberg er elsta berg á Reykjavíkursvæðinu. Það er um 2 milljón ára gamalt og kom frá megineldstöðinni Viðeyjareldstöð. Viðeyjarberg kemur fram í Viðey, Geldinganesi, Gufunesi og á svæðinu frá Kleppi og út með Sundahöfn. Það er úr basalti, líparíti og andesíti og er ýmist hraun, gosaska eða innskot.
Árni Helgason
Árni Helgason getur átt við um:
Norðursvæðið
Norðursvæðið (enska: Northern Territory) er svæði í miðjum norðurhluta Ástralíu. Það er fámennast af öllum fylkjum og svæðum Ástralíu með tæpa tvöhundruð þúsund íbúa. Þar eru einungis þrjú byggðarlög sem eitthvað kveður að, það eru höfuðborgin Darwin á norðurströndinni, Alice Springs í suðurhluta svæðisins og Katherine, aðeins fyrir sunnan Darwin. Upphaflega var Norðursvæðið hluti af nýlendunni Suður-Ástralíu (sem nú er fylki), en 1911 var það tekið af henni og gert að sérstöku svæði. Mjög harðbýlt er á svæðinu, meirihluti þess er eyðimörk og ræktarland af skornum skammti. Þar eru þó líka sumar af frægustu náttúruperlum Ástralíu, svo sem Uluru (eða Ayers-klettur), sem er líka einn helgasti staður frumbyggja svæðisins og í norðurhluta svæðisins er Kakadu þjóðgarðurinn. Helstu atvinnuvegir svæðisins eru ferðaþjónusta og námugröftur.
Fritillaria graeca
Fritillaria graeca er Evrópsk jurtategund af liljuætt upprunnin frá Balkanskaga (Albanía, Makedóníu, og Grikklandi) Sumar eldri heimildir segja að tegundin finnist einnig í Serbíu, en öll eintök hafa reynst af afbrigðinu F. g. var. gussichiae, sem nú er talið sér tegund nefnd Fritillaria gussichiae..
Lýsing
Fritillaria graeca er með blóm með rauðum og hvítum röndum og líkist mjög litlum bjöllum - ein á hverjum stilk. Blómgun er á milli apríl og maí. Hún verður um 25 sm há.
Póló og Bjarki (1968 nr. 2)
Póló og Bjarki er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1968. Á henni flytja Póló og Bjarki fjögur lög. Platan er hljóðrituð í mono. Ljósmynd og hönnun: Hallgrímur Tryggvason. Prentun umslags: Valprent hf. Akureyri.
Herman Melville
thumb|right|Herman Melville árið 1860. Herman Melville (1. ágúst 1819 – 28. september 1891) var bandarískur skáldsagnahöfundur, smásöguhöfundur og ljóðskáld af hinu svokallað bandaríska endurreisnartímabili. Hans best þekktu verk eru Typee frá 1846, rómantísk frásögn af lífi hans í Pólýnesíu og skáldsagan hans af hvalveiðiskap Moby-Dick frá 1851.
Hlynur Ólason
alt=Hlynur staddur í Heimaey|thumb|Hlynur í [[Heimaey]] Hlynur Ólason (f. 20. febrúar 2001) er íslenskur frjálsíþróttamaður.
Í byrjun árs 2019 sló hann 15 ára gamalt Íslandsmet ólympíufarans Kára Steins Karlssonar í 3000 metra hlaupi 16-17 ára pilta. Hann hljóp 3000 metrana á 9 mínútum og 10,0 sekúndum og bætti þá gamla metið um u.þ.b. 9 sekúndur sem Kári Steinn setti í Stokkhólmi árið 2003. Þá vann hann 10 km hlaup Reykjavíkurmaraþons Íslandsbanka 2019.
Milwaukee Bucks
Liðið komst í úrslit NBA árið 2021 gegn Phoenix Suns og vann einvígið 4-2 og þar með sinn fyrsta titil í 50 ár.
Kínavaxblóm
Kínavaxblóm (fræðiheiti: Hoya carnosa ) er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af Robert Wight. Útbreiðslan er frá Indlandi til Japan og suður til Malasíu. Hún hefur verið í ræktun í 200 ár á vesturlöndum.
Veiðar
Veiði er það að ná lifandi villtu dýri, vanalega til að drepa það í einhverjum tilgangi. Veiði hefur verið snar þáttur í lífi mannkynsins frá öndverðu, þar eð menn hafa alla tíð haft stóran hluta af viðurværi sínu af þeim. Flest dýr eru veidd til matar, til þess að nota skinn þeirra í klæði eða til þess að þau drepi ekki eða smiti önnur dýr, villt eða tamin, sem menn nýta. Þá eru sportveiðar stundaðar til gamans og sem íþrótt.
Fiskveiði
Langalgengasta útgáfa veiða er að nota net til þess að veiða fisk úr sjó. Það er yfirleitt gert með skipum, og er til dæmis einn mikilvægasta atvinnuvegur Íslendinga. Til eru margar gerðir neta, og það fer eftir því hvaða fisk skal veiða, hvaða net eru notuð. Þá eru til margar gerðir veiðarfæra sem notast við öngul á línu.
Þegar fiskur er veiddur í ferskvatni (ám eða vötnum) er það ýmist gert með netum eða veiðistöngum. Áður fyrr voru gildrur (sk. kistur) líka algengar í ám. Þegar veitt er með veiðistöng, er annað hvort veitt á flugu, spún eða öngul með beitu.
Skotveiði
Í skotveiði eru notaðar byssur. Veiði með boga og örvum þekkist erlendis en er bönnuð á Íslandi. Það fer eftir bráðinni hvaða skotvopn er notað og hvernig skotfæri. Dæmigert er að nota haglabyssu og högl til veiða á fuglum en riffil og kúlur til að veiða spendýr.
Kjölurinn
thumb|right|Kjölurinn á stjörnukorti. Kjölurinn (latína: Carina) er stjörnumerki á suðurhimni. Áður var hann hluti af stjörnumerkinu Argóarfarinu, en franski stjörnufræðingurinn Nicolas-Louis de Lacaille ákvað að skipta því í þrjá hluta: Kjölinn, Seglið og Skutinn. Í stjörnumerkinu eru margar bjartar stjörnur, þar á meðal Kanópus, sem er hvítleitur ofurrisi.
Veiðar
Aðrar aðferðir
Hundar eru stundum þarfasti þjónn veiðimannsins. Íslenskir minkaveiðimenn nota t.d. hunda óspart og siga þeim á minkana. Erlendis eru hundar líka oft látnir drepa refi. Menn hafa haldið ketti (og fleiri rándýr) árþúsundum saman til að veiða mýs, rottur og fleiri smádýr í kring um mannabústaði.
Það var vinsæl íþrótt aðalsmanna forðum, að veiða með aðstoð ránfugla, einkum fálka. Voru þá fálkarnir látnir klófesta bráðina. Í Indlandi þótti höfðingjum líka skemmtilegt að fara á veiðar með blettatígur, láta hann hlaupa og ná bráðinni.
Undirpils
thumbnail|Nútíma undirpils thumbnail|Málverk frá 1660 sýnir barnið Margarítu Teresu í kjól sem haldið er úti af sérstöku undirpilsi samkvæmt tísku þess tíma Undirpils er hluti af nærfatnaði en það er pils sem er borið undir kjól eða pilsi. Undirpils hafa verið notuð gegnum söguna til að breyta útliti þannig að það samræmdist tísku. Stífuð og efnismikil undirpils voru notuð til að halda pilsum og kjólum út.
Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2016
Borgunarbikarinn, Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu, verður haldin í 36. sinn sumarið 2016.
Fyrsta umferð keppninnar hefst 8. og 9. maí. Þá munu liðin í 1. deild hefja leik. Liðin í Úrvalsdeildinni koma inn í keppnina í 16-liða úrslitum 11. og 12. júní.
Stjarnan er núverandi bikarmeistari eftir sigur á Selfossi í úrslitaleiknum 2015.
Markahæstu leikmenn
''Staðan eftir 12. ágúst 2016''
Silkiormur
Silkiormur (fræðiheiti Bombyx mori) er lirfa mölfiðrildis og er notaður við framleiðslu á náttúrulegu silki. Silkiormar lifa eingöngu á laufi mórberjatrésins (Morus alba). Hann er upprunninn í norðurhluta Kína.
Silkiormurinn dregur nafn sitt af því að hann spinnur um sig lirfuhýði úr hrásilki. Hýðið er gert úr einum heilum, 300 til 900 metra löngum silkiþræði.
Björn Sigurðsson (f. 1856)
Björn Sigurðsson (1856 – 1930) var umsvifamikill kaupmaður í Flatey og á Geirseyri við Patrekstfjörð, hafði forgöngu um að stofna Islands Handels og fiskeri Kompagni (IHF) með dönskum fjárfestum. Það fyrirtæki rak tólf kúttera og Thor, einn af fyrstu togurum Íslands. Síðar starfaði hann sem bankastjóri.
Jóhanna af Bourbon, Frakklandsdrottning
thumb|right|Krýning Jóhönnu drottningar. Jóhanna af Bourbon (3. febrúar 1338 – 6. febrúar 1378) var drottning Frakklands frá 1364 til dauðadags, eiginkona Karls 5. Frakkakonungs. Hún var af Valois-ætt eins og hann.
Jóhanna var fædd í Vincennes, dóttir Péturs 1., hertoga af Bourbon, og konu hans Ísabellu af Valois, sem var yngri hálfsystir Filippusar 6. Frakkakonungs. Bróðir hennar var Loðvík 2., hertogi af Bourbon, en einnig átti hún fimm yngri systur, þar á meðal Blönku, drottningu af Kastilíu, sem var myrt af eiginmanni sínum, Pétri grimma Kastilíukonungi.
Jóhanna giftist krónprinsi Frakklands, síðar Karli 5., árið 1350, þegar þau voru bæði tólf ára. Þau voru skyld í annan og þriðja lið þar sem móðir Jóhönnu var afasystir Karls. Í orrustunni við Poitiers 1356 féll faðir Jóhönnu en Jóhann konungur, faðir Karls, var tekinn höndum og eftir það tók Karl í raun við stjórn ríkisins þótt faðir hans sneri aftur um skeið. Hann dó svo 1364 og þá urðu Karl og Jóhanna konungur og drottning.
Hjónaband þeirra virðist hafa verið gott en Jóhanna átti við geðræna erfiðleika að stríða eins og faðir hennar, afi og bróðir. Hún brotnaði alveg niður eftir fæðingu sjöunda barns síns. Þegar hún var að því komin að fæða níunda barnin snemma árs 1378 vildi hún fara í bað en læknar hennar réðu henni frá því. Hún lét það þó sem vind um eyru þjóta og tók sér bað en fékk hríðir og dó af barnsförum. Karl konungur syrgði hana ákaft og dó sjálfur tveimur árum síðar.
Aðeins tveir synir þeirra komust til fullorðinsára, Karl 6., sem sjálfur var geðveikur, og Loðvík hertogi af Orléans. Yngsta dóttirin, Katrín, lifði foreldra sína en dó tíu ára gömul og hafði þá verið gift í tvö ár.
Gabriele D'Annunzio
Gabriele D'Annunzio, fursti af Montenevoso (12. mars 1863 – 1. mars 1938) var ítalskt skáld, blaðamaður, stjórnmálamaður og rithöfundur. Hann var áberandi í ítölsku bókmenntalífi frá 1889 til 1910 og síðar í ítölskum stjórnmálum frá 1914 til 1924. Verk hans sóru sig í ætt við svokallaða hnignunarstefnu (ítalska: Decadentismo).