cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melgresi
Útbreiðsla
Melgresi vex villt á ströndum norður og vestur Evrópu. Náskyld tegund; Dúnmelur (Leymus mollis, áður nefnd Elymus arenarius ssp. mollis) er villt á nyrðri ströndum N-Ameríku. Þó melgresi vaxi á Íslandi einnig til landsins vex það víða annars staðar nær eingöngu sem strandplanta.
Íslandi
Melkorn (eða melbygg) nefndist korn af melgresinu og var á Austurlandi (í Skaftafellssýslum) nýtt til brauðgerðar. Tisma eða tismi nefndist brauðdeigið sem var gert úr melkorni. Melgresið var þá skorið og hrist (talað var um að skaka mel) og korn þess þurrkuð í sofnhúsum. Sofnhús gat verið klefi eða grjóthlaðinn kofi. Sigðagjöld var mjölgrautur úr melkorni, en hann var gefinn hjúum fyrir melskurð.
Nokkuð hefur verið reynt að kynblanda melgresi og hveiti til að; auka fræþéttni melgresis, til að mynda blendingstegund "melhveiti" og/eða fá æskilega eiginleika melgresis í hveiti. Sambærilegt hefur verið reynt með dúnmel.
Inúítar
Í Norðurhluta Kanada er melgresi notað af Inúítum í körfugerð. Sanikiluaq, Nunavut er sérstaklega þekkt fyrir melgresis körfur sínar – hefð sem dó út fyrir tuttugu árum, en hefur gengið í endurnýjun lífdaga. Á Grænlandi er hefð fyrir því að nota hálminn sem innlegg í hefðbundin grænlensk stígvél ("kamik").
Evrópu
í Evrópu hafa stönglarnir verið notaðir til reftunar húsþaka og til grófs vefnaðar. Fræin hafa verið nýtt til matar fyrr á tímum. Svo snemma sem í byrjun 18du aldar hefur melgresi verið notað til að binda sand á sjávarströndum.
Nitur
Leymus arenarius getur aukið vöxt mikið, bæði í hæð og í rótarvexti við aukningu á nitri. Það þekkist að melgresi safni nitri í rótarkerfið. Þetta hjálpar melgresi í samkeppni við annann gróður. Nitur eykur fræmyndun, jafnvel um 70% í íslensku melgresi. Fræþéttnin eykst við aukningu á nitri, samanborið við fosfór og kalí sem gefa bara smávægilega aukningu bæði í fræmagni og þéttleika. Blaðastærð og þéttleiki aukast einnig við aukin næringarefni. Blaðmassi minnkaði um 20% við að fjarlægja nitur, fosfór og kalí. Nitur er hagkvæmt efni til að auka magn og virkni melgresis. Við eldgos eykur melgresi stærð sandalda.
Samlífi
Melgresi myndar svepprót. Svepprótin eykur upptöku næringarefna úr jarðveginum með því að auka mikið við rótarkerfið sem aftur eykur bindingu jarðvegs. Fleiri plöntur koma upp af fræi ef sveppurinn (sem er sambýlingur við melgresi) er til staðar.
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á melgresi.
Aðlögunarhæfni
Melgresi aðlagast vel söltum jarðvegi. Þegar borið er saman saltþol íslensks melgresis og innlands-melgresis, sýnir íslenskt melgresi meira saltþol. Saltþolið virðist erfast. Fræ Íslensks melgresis spírar betur við meiri seltu en innlands-melgresið. Í Finnlandi ber á sama saltþolinu meðfram vegum sem salt er borið á á vetrum. Gildi pH við vegi svipar til pH gildis við sjávarstrendur.
Ónæmiskerfi
Melgresi hefur mikið þol/ónæmi fyrir sýkingum. Allt í allt eru 160 afrit fyrir örveruhemjandi peptíð í smáplöntum. Það eru 30 afrit af kóðun fyrir einstök örveruhemjandi peptíð. Þau eru ekki til staðar í öðrum plöntutegundum, og bæta við ónæmiskerfi plöntunnar sjálfrar. Gera hana þannig ónæmari fyrir sýkingum en nokkurri skyldri tegund.
Leymus arenarius er talin hafa myndast við kynblöndun L. racemosus og annarrar óþekktrar tegundar í mið Evrasíu, eða við fjöllitnunar viðburð (polyploidization event). DNA greining sýnir að innlands- og strand-melgresi eru ekki tölfræðilega frábrugðin hvort öðru. L. arenarius er nýleg tegund og hefur haft lítinn tíma til að mynda erfðafræðilegan breytileika. Leymus arenarius er miklu yngri tegund en N-Ameríski ættingi hennar L. mollis, sem hefur verið til síðan um ísöld. Íslenskt og pólskt L. arenarius sameindalega einsleit.
Club Universidad Nacional
Club Universidad Nacional, eða Pumas eins og félagið er langoftast kallað, er mexíkóskt knattspyrnufélag frá Mexíkóborg.
Mutapa
thumb|right|Kort eftir [[Willem Janszoon Blaeu frá 1635 sýnir hvernig Monomotapa nær yfir stóran hluta sunnanverðrar Afríku]] Mutapa (sjónamál: Wene we Mutapa; portúgalska: Monomotapa) var ríki í sunnanverðri Afríku frá fyrri helmingi 15. aldar til 1760. Ríkið náði frá Sambesí að Limpopo þar sem nú eru ríkin Simbabve og Mósambík. Stofnendur ríkisins voru líklega afkomendur þeirra sem byggðu borgina Simbabve miklu. Höfuðborgin var Zvongombe við Sambesí. Titill konungsins var mwenemutapa. Þegar Portúgalir komu til þessa svæðis um aldamótin 1500 var Mutapa öflugasta ríki sjóna í sunnanverðri Afríku. Áhrif Portúgala og svahílímælandi kaupmanna voru mikil við ströndina og konungar Mutapa nutu góðs af verslun þeirra við Indland. Portúgalir tóku upp formleg samskipti við konungana um 1560. Árið 1629 reyndi konungur Mutapa að reka Portúgali af höndum sér en mistókst og neyddist til að gerast undirkonungur Portúgals að nafninu til. Þótt það hafi engin áhrif haft í reynd jukust völd Portúgala í suðausturhluta Afríku í kjölfarið, líka innanlands. Ástæðan fyrir áhuga Portúgala á landinu voru einkum gullnámur, en margir Portúgalir töldu að þar væri að finna landið Ófír og námur Salómons konungs sem talað er um í Biblíunni. Eftir miðja 17. öld stofnaði Changamire Dombo Rozwi-veldið með Danamombe sem höfuðborg. Konungur Mutapa varð nú ýmist undirkonungur Portúgala eða Rozwi næstu áratugina, eftir því hvor náði meiri áhrifum á svæðinu. Þegar síðasti konungurinn dó 1759 varð borgarastyrjöld vegna ríkiserfða. Sigurvegararnir ríktu eftir það frá Chidima og notuðust við titilinn mambo a Chidima. Þannig ríktu þeir til 1917 þegar síðasti konungur Chidima lést í orrustu gegn Portúgölum.
Alan Moore
thumb|right|Alan Moore Alan Moore (f. 18. nóvember 1953) er enskur myndasöguhöfundur. Þekktustu verk hans eru myndsögubækurnar Watchmen (með Dave Gibson 1986), V for Vendetta (með David Lloyd 1988) og From Hell (með Eddie Campbell 1989). Hann skrifaði fyrir bresk neðanjarðartímarit á 8. áratugnum en varð fyrst þekktur fyrir myndasögur sem birtust í tímaritunum 2000 AD og Warrior. Árið 1983 var hann ráðinn af DC Comics og hóf að skrifa sögur fyrir vinsælar persónur á borð við Leðurblökumanninn og Ofurmennið. Þar komu bækurnar um Watchmen út. Árið 1988 hætti hann störfum fyrir DC Comics og fór að vinna sjálfstætt um stutt skeið. Hann skrifaði þá meðal annars erótísku myndasöguna Lost Girls (með Melinda Gebbie 1991) og From Hell. Hann hóf aftur að skrifa ofurhetjusögur fyrir Image Comics 1993 og sneri aftur til DC 1999 þar sem hann fékk sitt eigið útgáfufyrirtæki, America's Best Comics, þar sem The League of Extraordinary Gentlemen (með Kevin O'Neill) kom út næstu ár.
Kvikmyndir hafa verið gerðar eftir mörgum af sögum Moore, þrátt fyrir að hann hafi sjálfur alltaf verið á móti því.
Vatnabuffall
Vatnabuffall (fræðiheiti: Bubalus bubalis) er taminn asískur nautgripur sem er einnig vinsæll búpeningur í Suður-Ameríku, Suður- Evrópu, Norður- Afríku og víða annars staðar.
Röskva (stúdentahreyfing)
Röskva er frjáls félagasamtök og stúdentahreyfing við Háskóla Íslands, sem hefur boðið fram lista til Stúdentaráðs Háskóla Ísland frá árinu 1988. Undirtitill hreyfingarinnar er „Samtök félagshyggjufólks við Háskóla Íslands“. Röskva er sem stendur með meirihluta fulltrúa í Stúdentaráði.
Saga
Árið 2017 sigraði Röskva kosningar til Stúdentaráðs eftir átta ár í minnihluta og fékk 18 af 27 fulltúum í Stúdentaráði, sem var þá stærsti sigur í sögu Röskvu. Röskva hélt meirihluta sínum áfram og hlaut í fyrsta sinn meirihluta á öllum fræðasviðunum fimm í kosningunum árið 2019. Í kosningunum árið 2020 fékk Röskva 13 af 17 fulltrúum sem var þá stærsti sigur í sögu Röskvu.
Röskva vann svo stærsta sigur í sögu Stúdentaráðs árið 2021 þegar hún fékk 16 af 17 fulltrúum kjörna.
Stefna
Röskva er félagshyggjuhreyfing og er sem slík mótfallin upptöku skólagjalda og fjöldatakmarkana við Háskóla Íslands. Þá hefur það verið skoðun liðsmanna Röskvu að starf Stúdentaráðs skuli ekki einskorðast við hagsmunabaráttu innan veggja Háskólans, heldur eigi ráðið einnig að láta stærri samfélagsleg málefni sig varða, jafnvel þótt þau snerti fleiri en bara stúdenta við Háskóla Íslands. Auk þess hefur hreyfingin vakið athygli á löngum biðlista til stúdentaíbúða og sömuleiðis skort þeirra.
Stjórn Röskvu
Stjórn Röskvu er kjörin á aðalfundi félagsins sem er venjulega haldin í apríl ár hvert.
Stjórn Röskvu, starfsárið 2023-2024 skipa:
Oddviti Röskvu í Stúdentaráði er Kristmundur Pétursson.
Aage Lauritz Petersen
Aage Lauritz Petersen (14. desember 1879 – 2. mars 1959) var danskur verkfræðingur, símstöðvarstjóri í Vestmannaeyjum og lengst af fulltrúi á Skattstofunni í Reykjavík.
Ævi og starfsferill
Aage Lauritz Petersen var sonur dansks málafærslumanns, August Ferdinand Petersen og konu hans Alvilda Laurine Petersen. Í Kaupmannahöfn kynntist hann íslenskri stúlku, Guðbjörgu Jónínu Gísladóttur. Þau eignuðust saman dóttur árið 1902, fluttust árið eftir til Vestmannaeyja og gengu þar í hjónaband.
Við komuna til Íslands var Petersen sagður verkfræðingur og notaði hann þann titil alla tíð. Engin sérstök ástæða er til að draga þann menntunartitil í efa, en notkun verkfræðingsheitisins var þó stundum lausari í reipunum í byrjun tuttugustu aldar en síðar varð. Petersen varð t.d. ekki félagi í Verkfræðingafélagi Íslands, en slíkt var raunar ekki óalgengt fyrir menn sem horfið höfðu til annarra starfa en heyrðu beinlínis til verkfræði. Í grein í Tímariti Verkfræðingafélagsins árið 1946 um hafnarframkvæmdir í Vestmannaeyjum, þar sem Petersen kom nokkuð við sögu, er komist svo að orði að hann „hafi um tíma stundað verkfræðinám“.
Í ársbyrjun 1905 var fyrsta heilbrigðissamþykktin sett í Reykjavík og þar með stofnað embætti heilbrigðisfulltrúa. Petersen var ráðinn til starfsins og bar fyrstur manna þann titil hér á landi. Snerust störf hans að miklu leyti um skólp- og fráveitumál sem voru í miklum ólestri í bænum á þeim tíma. Petersen var jafnframt ráðinn til að vinna nákvæman uppdrátt að bæjarlandinu en um mitt ár 1908 sagði hann sig frá því verki. Um svipað leyti fluttust Petersen og Guðbjörg aftur til Vestmannaeyja. Þar létu þau til sín taka og voru í hópi stofnenda Leikfélags Vestmannaeyja árið 1910, þar sem Petersen var formaður. Þau slitu samvistum árið 1915 og áttu þá fjögur börn.
Vestmannaeyjar komust í símsamband við fastalandið sumarið 1911. Um leið var reist símstöð í Vestmannaeyjum og var Petersen gerður að stjórnanda hennar. Árið 1915 eignuðust Eyjamenn sína fyrstu rafveitu og sinnt Petersen stjórn hennar meðan á dvölinni í Vestmannaeyjum stóð. Hann kvæntist á nýjan leik árið 1917, Guðnýju Magnúsdóttur úr Reykjavík, sem komið hafði til Vestmannaeyja sem símstöðvarstúlka eða símþjónn, eins og það var kallað. Þau eignuðust alls fjögur börn.
Árið 1919 fluttust Petersen og Guðný til Reykjavíkur. Hann var ráðinn til starfa á Skattstofunni og var í fyrstu eini starfsmaður hennar auk Skattstofustjóra. Þar vann hann út starfsævina. Aage Lauritz Petersen fékk íslenskan ríkisborgararétt og náði fullkomnu valdi á tungumálinu, svo mjög að hann tókst á við að smíða íslensk orð yfir ýmis hugtök tengd störfum hans að skattamálum. Hann lést árið 1959.
Anna Polítkovskaja
thumb|right|Anna Politkovskaja, [[2005]] Anna Stepanovna Polítkovskaja (rússneska: Анна Степановна Политковская, 30. ágúst 1958 — 7. október 2006) var rússneskur og úkraínskur blaðamaður, sem var þekktust fyrir harða gagnrýni sína á stríðið í Téténíu og á stjórnarhætti Pútíns, forseta Rússlands.
Polítkovskaja var fædd í New York en foreldrar hennar unnu fyrir Sameinuðu þjóðirnar. Hún útskrifaðist frá MGU árið 1980 með gráðu í fjölmiðlafræði og fékk að námi loknu starf hjá dagblaðinu Ízvestíja. Frá 1999 var hún blaðamaður hjá Novaja Gazeta. Hún kom oft að sáttasamningum og vann meðal annars við að frelsa gísla sem téténskir hryðjuverkamenn héldu í Dúbrovka-leikhúsinu í Moskvu árið 2002.
Anna Polítkovskaja fannst skotin til bana í lyftu fjölbýlishúss sem hún bjó í þann 7. október 2006. Eftir morð hennar lét ritstjóri Novaja Gazeta, Dmítríj Múratov, hafa eftir sér að hún hefði verið að vinna að grein um pyntingar, aftökur og önnur illvirki hersveita Ramzans Kadyrov, forseta sjálfstjórnarlýðveldisins Téténíu, þegar hún var drepin.
Saab
SAAB er sænskur flugvélaframleiðandi (og áður bílaframleiðandi), sem var settur á laggirnar árið 1937 í Linköping í Svíþjóð. SAAB er skammstöfun á "Svenska Aeroplan AB".
Upphaflega framleiddi fyrirtækið eingöngu flugvélar, en þann 10. júní 1947 var fyrsti hugmyndabíllinn kynntur, Saab Exp. Vagn 001. Seint á 6. áratugnum var fyrirtækið virkt í tölvuheiminum, undir nafninu DataSaab.
Árið 1969 sameinaðist Saab fyrirtækinu Scania-Vabis, og á árunum milli 1969 og 1995 kallaðist fyrirtækið Saab-Scania AB.
Fyrirtækið framleiddi almennar flugvélar (nú hætt því) og herflugvélar. Fyrirtækinu var skipt upp, en það fyrirtæki sem tók við framleiðslu bíla hefur síðan verið lokað.
Fyrstu árin
Það var upp úr 1930 að sænska ríkisstjórnin ákvað að auka verulega við innlenda hernaðar framleiðslu og þá sérstaklega fyrir flugherinn. Þetta leiddi til þess að árið 1937 var Svenska Aeroplan AB stofnað. Þetta sama ár sameinaðist SAAB ASJA (Svenska Järnvägsverkstädernas Aeroplanavdelning) og hóf að styrkja og breyta L10 flugvél þeirra svo hún henntaði betur sem herflugvél. Það var svo árið 1940 sem fyrsta flugvélin, SAAB 17, leit dagsins ljós.
Bílaframleiðsla hefst
thumb|[[Ursaab|SAAB 92001 eða UrSaab ]] Við lok síðari heimsstyrjaldarinnar var ljóst að eftispurn eftir herflugvélum yrði ekki nærri eins mikil og hún var á meðan að á stríðinu stóð. Var því ljóst að Saab yrði að leita á ný mið. Í desember árið 1949 hófst framleiðsla á fyrsta bílnum, en hann fékk nafnið SAAB 92.
Tölvumiðlun
Tölvumiðlun var íslenskt hugbúnaðarfyrirtæki sem var stofnað árið 1985. Hjá fyrirtækinu störfuðu um 30 manns.
Advania keypti fyritækið árið 2015.
Saga
Launakerfi
Árið 1987 keypti Tölvumiðlun fyrirtækið Huga hf. og viðskiptasambönd þess. Helsta söluvara Huga hf. var launakerfi og þjónustusamningar því tengdir. Þróun launakerfisins skilaði mjög góðum árangri og árið 1990 gerði Tölvumiðlun samning við 24 sjúkrahús um nýja gerð launakerfis sem síðar varð að útbreiddasta launakerfi landsins, H-laun.
Heilbrigðislausnir
Selmdís
Selmdís er íslenskt kvenmannsnafn.
Tölvumiðlun
Saga
Á árinu 1988 setti Tölvumiðlun upp upplýsingakerfi fyrir sjúkrahús ásamt skrifstofukerfi fyrir ritara. Í framhaldi af uppsetningu upplýsingakerfa sjúkrahúsa hóf Tölvumiðlun markaðssetningu á hinum ýmsu hugbúnaðarkerfum fyrir sjúkrahús.
Kerfin voru kynnt undir heitinu HUS (Heildar Upplýsingakerfi Sjúkrahúsa). Um var að ræða göngudeildarkerfi fyrir hinar ýmsu deildir sjúkrahúsa ásamt leguskráningarkerfi. Tölvumiðlun hefur átt mikið og gott samstarf við Sjúkrahús Reykjavíkur, nú Landsspítalann Háskólasjúkrahús, sem hefur allt frá 1995 notað LEGU legudeildarkerfi og HUS-RIS bókunarkerfi fyrir röntgendeildir.
Þjónusta tengd heilbrigðisgeiranum var færð að mestu yfir í annað félag, eMR hugbúnað og sameinað starfsemi Gagnalindar hf. og heilbrigðissviðs Hugvits hf. Árið 2003 var eMR selt TM Software.
Sérlausnir
Skömmu eftir 1990 hófst samvinna við Fasteignamat Ríkisins þar sem ýmis kerfi voru unnin í samvinnu við tölvudeild fasteignamatsins. Þessi kerfi halda utan um allt fasteignamat, skráningu á þeim, lýsingu í smáatriðum á húsnæði ásamt ýmsum uppflettimöguleikum fyrir fasteignasala og aðra notendur þessara gagna. Ýmist með sérkerfum eða í gegnum internetið.
Í framhaldi af þessari vinnu hefur Tölvumiðlun unnið þinglýsingarkerfi fasteigna í samvinnu við Dómsmálaráðuneytið. Þetta kerfi heldur utan um allar þinglýsingar og skráningar á fasteignum og lausafé. Kerfið hefur verið sett upp hjá sýslumönnum um land allt.
Eignarhald
Eigendur Tölvumiðlunar voru Brynjar Gunnlaugsson, Daði Friðriksson og Gissur Ísleifsson, sem allir höfðu starfað hjá félaginu um árabil.
Rhytisma vitis
Rhytisma vitis er sveppategund sem leggst helst á blöð amerískra vínviðartegunda.
Kylian Mbappé
Kylian Mbappé Lottin (fæddur 20. desember 1998) er franskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Paris Saint-Germain og franska landsliðið. Hann er fimur og fljótur framherji, er sterkur í rekja boltann og vinna einvígi í kapphlaupi um boltann.
Mbappé skaust á stjörnuhimininn með Monaco og hjálpaði liðinu að vinna sinn fyrsta titil í frönsku úrvalsdeildinni í 17 ár tímabilið 2016-2017. Tímabilið eftir hélt hann til PSG og varð annar dýrasti leikmaður sögunnar. Í mars 2023 varð hann markahæsti leikmaður félagsins eftir að taka fram úr Edinson Cavani.
Á HM 2018 varð Mbappé annar táningurinn til að skora á mótinu ( á eftir Pelé) þegar Frakkland vann keppnina. Hann var valinn besti ungi leikmaður keppninnar og skoraði þar 4 mörk. Mbappé vann gullskóinn á HM 2022 og skoraði þrennu í úrslitunum gegn Argentínu sem Frakkland tapaði í vítakeppni.
Mbappé skoraði 4 mörk í landsleik gegn Kasakhstan árið 2021 og var fyrsti leikmaðurinn frá 1958 til að gera svo. Sama ár varð hann yngsti leikmaðurinn í sögunni til að skora þrjátíu mörk í Meistaradeild Evrópu.
Faðir Mbappé er frá Kamerún og móðir frá Alsír. Hann á 2 bræður sem einnig spila fótbolta.
Tannvegsbólga
thumbnail|Blæðandi tannhold thumbnail|Tannholdsbólga (Gingivitis) Tannvegsbólga (fræðiheiti: periodontitis) er langvarandi tannholdssjúkdómur þar sem bólga hefur breiðst út frá tannholdi niður í dýpri vefjarlög. Sýklar frá tannholdi festa sig á yfirborði tanna og mynda tannsýklu og valda bólgu í tannholdi. Ef tannholdsbólga er ekki meðhöndluð þá dreifist hún um dýpri lög stoðvefja og nefnist þá tannvegsbólga. Einkenni tannvegsbólgu geta verið að tannholdið hörfar svo tennur virka stærri, tennurnar færast til og losna og bil getur myndast milli þeirra.
Oddur Einarsson
Oddur Einarsson (31. ágúst 1559 – 28. desember 1630) var biskup í Skálholti frá 1589. Hann var elsti sonur séra Einars Sigurðssonar, prests og sálmaskálds í Nesi í Aðaldal, og fyrri konu hans, Margrétar Helgadóttur.
Æviferill
thumb|right|Úraníuborg. Þangað kom Oddur á námsárum sínum í Danmörku. Þegar Oddur fæddist var faðir hans aðstoðarprestur á Möðruvöllum í Hörgárdal og fæddist Oddur í Möðruvallaseli. Síðar varð Einar prestur í Mývatnsþingum og svo í Nesi 1565. Skömmu síðar dó Margrét en Einar giftist aftur Ólöfu Þórarinsdóttur. Þau voru fátæk og áttu fjölda barna en þó komust bæði Oddur og Sigurður albróðir hans í Hólaskóla. Oddur fór síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla árið 1583 og var þar til 1585. Hann hafði áhuga á stærðfræði og stjörnufræði og 2. mars 1585 er meðal annars getið um komu hans til eyjunnar Hveðnar og í Úraníuborg, hús stjörnufræðingsins fræga, Tycho Brahe, en ekki er vitað hve lengi hann dvaldist þar.
Eftir heimkomuna varð Oddur skólameistari við Hólaskóla í tvö ár. Vorið 1588 sendi Guðbrandur Hólabiskup hann til Alþingis með tillögur sínar varðandi biskupskjör í Skálholtsbiskupsdæmi þar sem hann mælti með Oddi án þess að nefna hann á nafn. Þar notaði hann meðal annars þau rök að Oddur væri mikill lærdómsmaður. Oddur var kosinn á þinginu, fór til Danmerkur um haustið, dvaldi þar um veturinn og var vígður vorið eftir, þrítugur að aldri. Fjölskylda Odds var fátæk og strax á fyrsta ári tók hann föður sinn, stjúpmóður og systkini sín mörg til sín í Skálholt. Síðan fékk hann föður sínum Eydali í Breiðdal, eitt besta prestakall landsins, og gerði hann að prófasti þar.
Oddur þótti mjög ættrækinn, bæði hvað varðaði skipanir í embætti og töku nemenda í Skálholtsskóla, en svo virðist að á hans tíma hafi fáir nemendur úr skólanum farið utan til frekara náms. Í ævisöguflokki sínum yrkir Einar:
Sem biskup þótti Oddur siðavandur og amaðist meðal annars við smalabúsreiðum, vikivökum og hestaati á helgidögum og hefur í þessu verið sammála samtíðarmönnum sínum Guðbrandi Þorlákssyni og Arngrími lærða sem allir voru undir áhrifum frá húmanisma og töldu siðmenningu skorta á Íslandi. Á prestastefnu Odds biskups á Kýraugastöðum í Rangárþingi árið 1592 var gerð svonefnd Kýraugastaðasamþykkt þar sem „heiðinglegar“ skemmtanir eru fordæmdar, og hótað er að svipta altarissakramenti þá sem leggja stund á hvers kyns galdur, líka hvítagaldur í lækningaskyni.
Sonarsonur Odds lýsir honum þannig í Fitjaannál: „Hann var hálærður maður, vitur, hógvær, guðhræddur og góðlyndur, litillátur og gustukagjarn, kom mörgum til góðrar menningar.“ Á síðasta ári Odds brann Skálholtsstaður til kaldra kola, og þar með fjöldi merkra handrita og allt annað innbú. Ári eftir lát hans var Gísli sonur hans og aðstoðarmaður frá 1629 kjörinn biskup í Skálholti.
Ritstörf Odds
Oddur var vel menntaður, fræðimaður og er meðal annars talinn hafa verið fyrstur til að safna íslenskum handritum, en það safn brann að hluta í eldsvoða í Skálholti árið 1630. Árni Magnússon eignaðist seinna leifarnar af handritasafni Odds. Oddur skrifaði ýmis rit, meðal annars um Skálholtsbiskupa, um Jón Arason biskup og fleira, og hann lét eftir sig ýmsar þýðingar þótt fátt eitt af ritum hans væri prentað. Hann hvatti líka aðra til skrifta og það var fyrir tilstilli hans að Jón Egilsson skrifaði Biskupaannál.
Oddi er eignuð Íslandslýsing (Qualiscunque descriptio Islandiae) sem fannst í byrjun 20. aldar í ríkisbókasafni Hamborgar. Vitað var að hann skrifaði slíka lýsingu og að hún var til í handriti í safni Árna Magnússonar, en hún var talin glötuð þar til Jakob Benediktsson færði rök fyrir því að þessi tiltekni texti væri eftir Odd. Sveinn Pálsson þýddi textann á íslensku og fyrir útgáfu 1971. Ástæða þess að ritið kom aldrei út á prenti á sínum tíma hefur líklega verið sú að Brevis Commentarius Arngríms lærða kom út árið 1597, en tilgangur Íslandslýsingar Odds var hliðstæður tilgangi Arngríms.
Fjölskylda
Kona Odds, sem hann giftit 1591, var Helga Jónsdóttir (1567 – 23. október 1662), dóttir Jóns Björnssonar sýslumanns á Holtastöðum í Langadal og Grund í Eyjafirði, sonar Björns Jónssonar prests á Melstað. Hún þótti nokkuð aðsjál og var sagt að hún hefði látið brytann í Skálholti höggva af náttúrulegan steinboga sem var á Brúará til að losna við ágang förufólks. Á meðal barna þeirra voru Árni lögmaður, Gísli biskup og Eiríkur bóndi á Fitjum í Skorradal, sem kallaður var Eiríkur heimski af því að hann vildi ekki læra til prests, faðir Eiríks Oddssonar, höfundar Fitjaannáls. Áður en Oddur kvæntist átti hann tvær dætur í lausaleik.
Burgtor
thumb|Burgtor eins og það lítur út núna. Portin er orðin fjögur. Burgtor er annað af tveimur miðalda borgarhliðum sem enn standa í Lübeck. Hitt er Holstentor. Harðir bardagar áttu sér stað við Burgtorhliðið árið 1806 er her Napoleons hertók borgina. Burgtor er nyrsta byggingin í miðborg Lübeck sem er hluti af heimsminjaskrá UNESCO.
Upphaf
Hliðið sjálft var reist 1444 og var þá innra hliðið af tveimur á þessum stað. Hitt var eldra, eða frá 14. öld. 1622 var svo þriðja hliðinu bætt við og var það yst. Sitthvoru megin við Burgtor gengu borgarmúrarnir í báðar áttir. Hliðið stóð við hliðina á virki einu sem nú er horfið og þaðan er heitið Burgtor komið (Burg = virki, tor = hlið).
Bardaginn um Lübeck
thumb|Bardaginn við Burgtor. 1806 voru Frakkar á þýskri grundu. Napoleon hafði sigrað í orrustunum við Jena og Auerstedt. Blücher herforingi var fyrir prússneska hernum. Hann náði að safna liðinu saman og bjarga 34 fallbyssum að auki og flýja til Lübeck. Frakkar fylgdu í humátt á eftir og réðust á borgina tveimur dögum eftir að Blücher komst þangað. Þar sem Burgtor var veikasta af borgarhliðunum þremur í Lübeck, afréðu Frakkar að ráðast á borgina þar. Prússar vörðust þar af miklu harðfylgi, en voru langtum færri en Frakkar. Blücker skipaði fyrir að hindra inngöngu Frakka með öllum ráðum. Það tókst þó ekki. Eftir fjögurra tíma bardaga við Burgtor kom skipun um að hörfa. Fyrstu Frakkarnir voru þá að komast inn fyrir og opnuðu hliðið fyrir samherja sína fyrir utan. Þá upphófust miklir götubardagar, en í þeim tókst Prússum að hrinda árás Frakka nokkrum sinnum. En að lokum höfðu Frakkar betur og fóru rænandi og ruplandi um borgina. Mörgum Prússum tókst að flýja með Blücher herforingja í gegnum hið vel varða Holstentor. Lübeck var á valdi Frakka.
Síðustu aldir
Burgtor var upphaflega aðeins með eitt gat. Nokkrum árum eftir að Frakkar yfirgáfu borgina á ný, var farið að velta fyrir sér þeirri hugmynd að rífa hliðið til að skapa byggingasvæði. Hliðið var einnig hindrun fyrir síaukna umferð. Slíkum hugmyndum var hins vegar hafnað á þeirri forsendu að verið væri að rífa niður sögulega byggingu. Af sömu ástæðu fékk Holstentor, aðalhlið borgarinnar, einnig að standa. Mylluhliðið í suðri var hins vegar rifið og er horfið. 1850 var ákveðið að rífa borgarmúrana sitthvoru megin við Burgtor og búa til annað gat fyrir umferðina, þannig að hægt var að fara í gegnum hliðið í báðar áttir samtímis. 1875 var enn einu gati bætt við fyrir gangandi umferð. 1920 var svo fjórða gatinu bætt við. Burgtor er því með fjögur port núna. 1912 var innréttuð lítil íbúð í hliðinu. Þar fékk rithöfundurinn Ida Boy-Ed að búa til æviloka. Í dag er aðstaða fyrir myndlistarmenn i hliðinu.
Jákvæð neitunarregla
Jákvæð neitunarregla eða modus ponendo tollens er í rökfræði form gildrar röksemdafærslu. Ekki má rugla modus ponendo tollens saman við modus tollendo tollens eða neikvæða neitunarreglu, sem er yfirleitt kölluð einfaldlega modus tollens.
Ef fullyrt er að önnur hvor tveggja staðhæfinga sé sönn, þá leyfir jákvæð neitunarregla manni að álykta að annar liðurinn sé ósannur ef fullyrt er að hinn sé sannur, en einungis þó ef eðunin í upphaflegu fullyrðingunni um að önnur tveggja staðhæfinga sé sönn er ósköruð.
Á íslensku er eða oft tvíræð og óljóst hvort verið er að meina. Miklu munar þó þegar kemur að því að vega og meta röksemdafærslur á borð við neikvæða játunarreglu.
Þessi röksemdafærsla:
Hér er jákvæðri neitunarreglu beitt: okkur er kleift að neita Q með því að játa P en þó einungis að því gefnu að um óskarað eða sé að ræða í fyrri forsendunni. Ef um skaraða eðun væri að ræða væri ekkert hægt að álykta af forsendunum tveimur.
Tengt efni
Disjunctive syllogism
Bambara
Bambara (Bamanankan, bamana) er tungumál sem talað er í Malí af 10 milljón manns, þar af er mikill minnihluti af ættbálki Bambara sem hefur málið að móðurmáli og er því bambara annað tungumál langflestra.
Einnig talað nokkuð í Senegal, Búrkína Fasó og Fílabeinsströndinni.
Flokkast til Mande-mála.
Brian Greene
right|thumb|Brian Greene Brian Greene (fæddur 3. febrúar 1963) er eðlisfræðingur og einn þekktasti strengjafræðingur heims. Hann hefur verið prófessor við Columbia-háskóla síðan árið 1996. Greene, sem fæddur er í New York var undrabarn í stærðfræði. Hæfileikar hans voru slíkir, að 12 ára gamall hlaut hann einkakennslu hjá stærðfræðiprófessor við Columbia-háskóla þar sem hann hafði þegar farið langt fram úr allri framhaldsskólastærðfræði. Árið 1980 innritaðist Greene í Harvard-háskóla til að leggja stund á eðlisfræði og síðar nam hann við háskólann í Oxford á Englandi.
Bók hans The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, and the Quest for the Ultimate Theory var til þess fallinn að vekja áhuga á strengjakenningunni og M-kenningunni. Hún var útnefnd til Pulitzer verðlauna í flokki bóka sem ekki teljast til skáldsagna. Bókin varð síðar viðfangsefni sjónvarpsþátta á PBS sjónvarpstöðinni þar sem Greene var sögumaður. Seinni bók hans The Fabric of the Cosmos fjallar um tímarúm og eðli alheimsins.
Brian Greene hefur einnig komið að leiklist, t.a.m. var hann leikaranum John Lithgow til aðstoðar vísindalegan texta í sjónvarpsþáttaröðinni 3rd Rock from the Sun og kom einnig fram sem aukaleikari í myndinni Frequency. Nýverið var hann einnig til ráðgjafar við kvikmyndina Deja Vu sem fjallar um tímaflakk og inniheldur hugtök úr fræðilegri eðlisfræði.
Fáni Armeníu
Fáni Armeníu er þrílitur með þremur jafn breiðum þversum borðum í rauðum (efst), bláum (í miðjunni) og gulum (neðst).
Þessir þrír litir hafa tengst landinu í mörg hundruð ár. Til eru margar útskýringar á hvað litirnir eigi að tákna en sú helsta er sú að sá rauði tákni blóð hellt við að verja landið, að sá guli tákni þjóðlegan kraft og starfsgleði, og að sá blái tákni náttúruna í landinu.
Fáninn var fyrst notaður á stutta sjálfstæðistímabilinu eftir fyrra heimsstríð en þá í öðrum hlutföllum en nú.
Ræktunaræti
right|thumb|250px|Þessar bakteríukóloníur vaxa á ræktunaræti sem hleypt hefur verið með agar og steypt í petriskál. Ræktunaræti, oft einfaldlega nefnt æti, er vökvi eða hlaup til ræktunar örvera eða annarra frumna. Æti eru mismunandi að samsetningu eftir því hvaða frumur á að rækta í þeim. Tvær megingerðir ræktunaræta eru annars vegar æti til frumuræktar, það er, ræktunar einstakra frumugerða úr dýrum eða plöntum, og hins vegar örveruæti, það er, æti til ræktunar baktería, fyrna eða gersveppa.
Almenn örveruæti
Örveruætum má gróflega skipta í annars vegar næringaræti („komplex-æti“) og hins vegar skilgreind æti („synþetísk æti“). Næringaræti innihalda flókin eða óskilgreind efni eins og blóð, kjötseyði eða peptón (vatnsrofin prótín), en skilgreind æti innihalda eingöngu þekkt efni, hvert um sig í þekktu magni. Meðal algengra næringaræta má nefna heila- og hjartaseyði (e. brain-heart infusion broth), tryptón-soja seyði (e. tryptic soy broth) og Luria-Bertani seyði. Einnig mætti nefna ölmeski eða brauðdeig sem dæmi um æti fyrir ræktun gersveppa, og hrámjólk sem dæmi um æti fyrir mjólkursýrubakteríur við gerð sýrðra mjólkurafurða á borð við súrmjólk eða jógúrt.
Í skilgreindum ætum er efnasamsetning ætisins að fullu þekkt. Það má því hafa fulla stjórn á því hvaða næringarefni eru til staðar og þannig stjórna að vissu marki þeirri starfsemi sem fruman getur lagt stund á. Þau eru meðal annars notuð til að finna út úr því hvaða næringarefni örverurnar geta nýtt sér og hver ekki. Skilgreind æti innihalda gjarnan, auk orkugefandi næringarefna á borð við sykrur eða amínósýrur, ýmis sölt, steinefni og vítamín. Þau eru gjarnan hönnuð þannig að þau uppfylli aðeins lágmarks næringarþarfir örverunnar sem rækta á og kallast þá lágmarksæti.
Æti má einnig flokka eftir því hvort þau eru föst, hálfföst eða fljótandi. Algengast er að föstum og hálfföstum ætum sé hleypt með agar og er hlaupið steypt í Petriskálar eða ræktunarglös. Agarhlaupið myndar fast yfirborð sem örverurnar geta vaxið á og myndað kóloníur. Fáar örveru geta brotið niður agar og nýtt sér hann sem næringu, og því helst hlaupið á föstu formi.
Frumuræktaræti
Frumuræktaræti eru alla jafna flóknari að gerð en örveruætin og þurfa að innihalda þau hormón og vaxtarþætti sem stjórna vexti viðeigandi vefjagerða í lifandi dýri eða plöntu af þeirri tegund sem um ræðir. Í ræktunarætum fyrir dýrafrumur eru hormónin gjarnan fengin með því að bæta blóðvökva í ætið. Algengt er að frumurnar vaxi á föstu yfirborði undir ræktunarætinu, sem þá er á formi vökva.
Sérhæfð örveruæti
250px|thumb|right|Blóðagar er greiningaræti sem gefur til kynna hvort bakterían sem á því vex er blóðrjúfandi (það er, sprengir rauðar blóðfrumur). Á báðum þessum skálum vaxa bakteríur sem gefa jákvæða svörun eins og sjá má af því að rauði liturinn er horfinn úr ætinu næst gerlagróðrinum. Hægra megin er [[Streptococcus, en Staphylococcus vinstra megin.]] Mikill fjöldi sérhæfðra örveruæta til hefur verið hannaður. Nefna má til dæmis svokölluð valæti, en það eru æti sem aðeins tiltekinn hópur örvera getur vaxið á, og greiningaræti, en það eru æti þar sem tiltekin gerð örvera gefur tiltekna svörun (veldur til dæmis litarbreytingu í ætinu). Sem einfalt dæmi um valæti má nefna æti sem sýklalyfjum hefur verið bætt í, en í slíku æti geta aðeins sýklalyfjaþolnar örveru vaxið. Sama ætið getur verið bæði val- og greiningaræti.
Eftirfarandi eru nokkur dæmi um sérhæfð örveruæti:
Sauðanes (N-Þingeyjarsýslu)
Sauðanes er kirkjustaður og prestssetur á Langanesi, nokkuð fyrir norðan Þórshöfn. Kirkjan á staðnum er helguð Ólafi konungi úr kaþólskum sið og var byggð árið 1889 en altaristaflan er frá árinu 1742.
Vistarbandið
thumb|right|Hey bundið í bagga á [[Arnarvatni árið 1907.]] Vistarbandið var kvöð um að allt jarðnæðislaust fólk skyldi vera í vinnumennsku. Ef karl og kona réðu ekki eigin búi urðu þau að vera vinnuhjú á heimili bónda og eiga þar grið. Venjan var sú að fólk réði sig í ársvist í senn og skyldi skipta um heimili og vinnu á vinnuhjúaskildaga sem lengst af var á krossmessu á vor 3. maí, en fluttist yfir á 14. maí árið 1700 þegar tímatalinu var breytt.
Saga
Lágmarksstærð búa var þrjú kúgildi samkvæmt Píningsdómi frá árinu 1490. Ef einstaklingur réð ekki yfir slíkri eign þá varð hann að gerast vinnuhjú. Þessi lög voru enn þá í gildi á 18. öld og giltu í reynd áfram langt fram á 19. öld. Ef húsbóndi stóð ekki við skyldur sínar við vinnuhjú þá mátti kæra hann fyrir hreppstjóra en vinnuhjú máttu þó ekki yfirgefa bæinn nema með leyfi bónda. Hvorki vinnuhjú né bændur máttu fara frá byggðalagi sínu nema þau fengju skriflegt leyfi prests eða veraldlegra yfirvalda.
Stundum var hægt að losna undan vistarbandi með því að gerast lausamaður. Þá réðu menn atvinnu sinni sjálfir og gátu selt húsbændum vinnu sína. Fram til ársins 1783 þurfti að eiga minnst tíu kúgildi til að vera lausamaður. Lausamennska var bönnuð árin 1783-1863. Þegar lausamennska var leyfð aftur árið 1863 var það með ströngum skilyrðum. Þegar sjósókn jókst var lögum breytt árið 1894 og fór þá lausaganga að vera flestu búlausu fólki aðgengileg.
Algengast var að fólk væri eingöngu vinnuhjú á unga aldri en stofnaði síðan bú ef það fékk leigt jarðnæði og gengi þá í hjónaband. Hins vegar var það hlutskipti margra, sérstaklega kvenna, að vera í vinnumennsku ævilangt. Flestir íslenskir bændur voru leiguliðar en þó var ekki bændaánauð á Íslandi og ekki hægt að skylda bændur til að búa áfram á leigujörð sinni lengur en eitt ár í senn. Sama gilti um vistarbandið, enginn var skyldugur að vera hjá sama bónda lengur en eitt ár í senn.
Ísland er sérstakt vegna þess hve stór hluti þjóðarinnar bjó í ófrjálsu einlífi vinnumennskunnar eða að jafnaði um 25% landsmanna alla 19. öldina sem var hæsta hlutfall í Evrópu.
Vistarband í Danmörku og á Íslandi
Vistarbandið var tekið upp í Danmörku árið 1733 undir nafninu stavnsbånd, vegna áhrifa frá landeigendum og her til að tryggja bændum ódýrt vinnuafl. Það var lagt niður árið 1788.
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1930
Akureyri
Þessar bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri fóru fram 14. janúar. Kosið var eftir nýjum lögum. Bæjarfulltrúar skyldu vera ellefu talsins og kosið um þá alla í einu á fjögurra ára fresti.
Tengt efni
Kosningasaga
Alþjóðastofnun
Alþjóðastofnun eða alþjóðasamtök er samtök fullvalda ríkja sem hafa ákveðin markmið og reglur sem aðilar að þeim þurfa að fullnægja og fylgja eftir. Sem dæmi má nefna Evrópusambandið, Rauða krossinn eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Alþjóðleg félagasamtök, sem á ensku útleggst sem „international non-governmental organization (NGO)“, eru samtök sem fyrir einstaklinga sem starfa þvert á landamæri. Nokkuð er um að þessi hugtök séu notuð frjálslega og þeim ruglað saman en almennt er notast við alþjóðastofnun um samtök ríkja og alþjóðasamtök eða alþjóðleg félagasamtök um frjáls félagasamtök. Margar alþjóðastofnanir eru bundnar við ákveðin svæði eða jafnvel heimsálfur, t.d. Samband Suðaustur-Asíuríkja. Aðrar stofnanir eru hnattrænar, t.d. Sameinuðu þjóðirnar. Flestar alþjóðastofnanir og alþjóðasamtök eiga sér stofnsáttmála. Sem aðildarríki þurfa að samþykkja og, í sumum tilvikum, binda í lög.
Íslenskur fjárhundur
Íslenskur fjárhundur er tegund spísshunda sem kom til Íslands með landnámsmönnum. Þeir voru þolgóðir og voru notaðir til smölunar. Sjúkdómar léku stofninn illa á 19. öld og á miðri 20. öld var hundurinn í útrýmingarhættu. Hundaræktunarfélag Íslands var stofnað árið 1969 til að varðveita kynið. Ýmis litabrigði eru til en gulur er algengur. Íslenski fjárhundurinn er með vakteðli; er forvitinn og fjörugur og geltir þegar ókunnuga ber að garði. Áberandi stærðarmunur er á hundi og tík.
Skyld afbrigði eru norskur búhundur, hjaltneskur fjárhundur og velskur corgi.
Einkenni
Hæð hjá karlhundum 42-48cm, en 38-44 hjá tíkum. Höfuðið er breitt og nokkuð kúpt. Trýnið er frammjótt og frekar stutt. Augun eru miðlungsstór og möndlulaga. Augnlitur er dökkur, en ívið er ljósari á mórauðum og ljósum hundum. Hvarmarnir svartir eða brúnir. Eyrun eru sperrt, breið neðst og enda í broddi. Brjóstkassinn er djúpur og breiður og hálsinn kröftugur. Rófan á að vera hringuð upp á við.
Í menningu
Persóna ein í leikritinu Hinrik 5 eftir William Shakespeare minnist á íslenska hundinn og segir: ''Pish for thee, Iceland dog! thou prick-ear'd cur of Iceland!''. Og er þannig í þýðingu Helga Hálfdanarsonar: ''Svei þér! þú, Íslands eyrnasperrti hundur!''
Arnaldur Indriðason
thumb|Arnaldur Indriðason kynnir bækur sínar á bókamessunni í Frankfurt árið 2011
Arnaldur Indriðason (fæddur 28. janúar 1961 í Reykjavík) er íslenskur spennusagnahöfundur og sagnfræðingur.
Arnaldur er sonur Þórunnar Ólafar Friðriksdóttur og Indriða G. Þorsteinssonar rithöfundar. Hann lauk BA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1996 og starfaði við Morgunblaðið frá því hann útskrifaðist úr Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1981, ýmist í lausamennsku eða fullu starfi. Hann var kvikmyndagagnrýnandi blaðsins frá 1986 til 2001.
Arnaldur hefur sent frá sér tuttugu og fjórar skáldsögur sem allar eru spennusögur. Skáldsögur hans hafa verið þýddar yfir á um 40 tungumál og hlotið góðar viðtökur, sérstaklega í Þýskalandi og Frakklandi en alls hafa selst yfir fjórtán milljónir eintaka af skáldsögum hans og þær hafa komist ofarlega á metsölulista í mörgum Evrópulöndum. Arnaldur hefur einnig unnið útvarpsleikrit upp úr nokkrum bóka sinna sem Leiklistardeild ríkisútvarpsins hefur flutt. Kvikmynd gerð eftir einni skáldsögu hans, Mýrinni, í leikstjórn Baltasars Kormáks, var frumsýnd árið 2006.
Arnaldur hlaut Glerlykilinn, Norrænu glæpasagnaverðlaunin, fyrir Mýrina árið 2002 og aftur ári síðar fyrir Grafarþögn.
Árið 2005 hlaut hann hin virtu ensku glæpasagnaverðlaun Gullrýtinginn frá Samtökum glæpasagnahöfunda fyrir ensku útgáfuna af Grafarþögn. Hann hefur einnig hlotið Grand Prix Littèrature Policiére í Frakklandi, sænsku Martin Beck verðlaunin fyrir Röddina og bandarísku Barry-verðlaunin fyrir Kleifarvatn, svo og fjölmargar aðrar viðurkenningar.
Michel Platini
thumb|right|Michel Platini árið 2010 Michel François Platini (fæddur 21. júní 1955 í Jœuf) er franskur fyrrverandi knattspyrnumaður og þjálfari. Hann spilaði lengsta hlutan af ferlinum með Juventus. Hann vann Ballon d'Or þrisvar: 1983, 1984 og 1985. Árið 1984 vann Michel Platini EM með franska landsliðinu. Platini varð forseti Evrópska knattspyrnusambandsins (UEFA) frá 2007 til 2016. Hann var eftirmaður Lennart Johansson. Platini var rekinn frá sambandinu vegna hagsmunaárekstra í starfi.
Leyndardómar Reykjavíkur 2000
Leyndardómar Reykjavíkur 2000 er skáldsaga sem var skrifuð af helstu íslensku spennusagnahöfundunum um aldamótin. Þeir eru: Arnaldur Indriðason, Árni Þórarinsson, Birgitta H. Halldórsdóttir, Gunnar Gunnarsson, Hrafn Jökulsson, Kristinn Kristjánsson, Stella Blómkvist og Viktor Arnar Ingólfsson. Hver þeirra skrifar sinn kafla.
Tempeh
thumb|Tempeh vafið innan í bananalauf Tempeh er sojaafurð gerð úr gerjuðum heilum sojabaunum. Tempeh er hefðbundinn matur í Indónesíu. Það er gert með því að gerja baunir með því að nota sérstakan svepp Rhizopus oligosporus. thumb|right|Tempeh selt á hefbundnum markaði í Indónesíu. Tempeh er sérstaklega vinsælt á eyjunni Java. Tempeh er líkt tófú á þann hátt að hvoru tveggja er gert úr gerjuðum sojabaunum en í tempeh eru notaðar heilar baunir með öðruvísi eiginleikum og það inniheldur hærra hlutfall af eggjahvítuefnum, trefjum og vítamínum en tófú. Tempeh er þétt í sér og hefur sérstakt bragð.
thumb|right|Tempeh selt á eyjunni Java snemma á 20. öld. Talið er að tempeh hafi upprunalega komið fram á mið- eða austurhluta Java. Tengsl virðast milli tófúgerðar sem barst til Java með kínverskum innflytjendum í á 17. öld og tempehgerðar. Sagnfræðingar hafa sett fram þá tilgátu að tempeh hafi orðið til fyrir tilviljun sem aukaafurð við tófúgerð á þann hátt að sojabaunum sem var hent hafi gerjast af völdum sveppsins Rhizopus oligosporus og það hafi svo komið í ljós að þær voru vel ætar.
thumb|Tempeh búið til með að vefja soðnum sojabaunum inn í bananalauf. Tempeh er unnið úr heilum sojabaunum sem lagðar eru í bleyti og hálfsoðnar. Sérstakar tegundir ef tempeh eru gerðar úr öðrum tegundum bauna og úr hveiti og geta verið úr blöndu af baunum og heilhveiti.
Rúnar Þór
Rúnar Þór (fæddur 21. september 1953 á Ísafirði) er íslenskur tónlistarmaður. Rúnar hefur spilað í fjölda hljómsveita, meðal annars skólahljómsveitinni Trap, Kletta og MS GRM.
Rúnar hefur gefið út 16 sólóplötur. Meðal þekktra laga eftir Rúnar er, Brotnar myndir.
Skottlingur
Skottlingur (fræðiheiti: Stemonitis fusca) er tegund slímsvepps. Skottlingur vex meðal annars á Íslandi á birki og víðitegundum en er hér fátíður. Hann finnst í Vaglaskógi.
Rhytisma ulmi
Rhytisma ulmi er sveppategund sem leggst á blöð amerískra álmtegunda.
Nebula-verðlaunin
thumb|right|Rithöfundurinn [[William Ledbetter með Nebula-verðlaunin árið 2017.]] Nebula-verðlaunin eru bókmenntaverðlaun sem veitt eru fyrir vísindaskáldskap og fantasíur útgefin í Bandaríkjunum. Verðlaunin eru veitt árlega af bandarískum samtökum höfunda vísindaskáldsagna og fantasía, Science Fiction and Fantasy Writers Association. Þau voru stofnuð árið 1966. Verðlaunin eru eingöngu veitt fyrir skáldverk sem koma út á ensku í Bandaríkjunum, en eru ekki bundin við bandaríska höfunda. Verkin eru tilnefnd af félögum í samtökunum og þau sex verk sem fá flestar tilnefningar komast í úrslit. Félagar kjósa síðan milli þessara sex verka.
Verðlaunin eru veitt í átta flokkum, þar á meðal fyrir fjórar lengdir af skáldverki (smásögu, nóvellettu, nóvellu og skáldsögu), bestu barna- og unglingabók og besta handrit fyrir tölvuleik. Ásamt Hugo-verðlaununum eru Nebula-verðlaunin þekktustu verðlaun fyrir vísindaskáldskap í heimi.
René Descartes
René Descartes einnig þekktur sem Cartesius á latínu (31. mars 1596 – 11. febrúar 1650) var franskur stærðfræðingur og heimspekingur og vísindamaður. Descartes er stundum nefndur „faðir nútímaheimspeki“ og „faðir nútímastærðfræði“ en mikið af nýaldarheimspeki var beinlínis viðbragð við kenningum hans.
Æviágrip
Descartes fæddist í La Haye en Touraine (en bærinn heitir í dag Descartes) í Indre-et-Loire í Frakklandi. Móðir hans, Jeanne Brochard, lést úr berklum þegar hann var eins árs gamall. Faðir hans, Joachim, var hæstaréttardómari. Þegar Descartes var ellefu ára gamall hóf hann nám hjá jesúítum í hinum konunglega skóla Hinriks mikla í La Flèche. Að náminu loknu lá leiðin til háskólans í Poitiers, þaðan sem Descartes brautskráðist með gráðu í lögfræði árið 1616. Faðir Descartes ætlaði honum að verða lögfræðingur.
En Descartes starfaði aldrei sem lögfræðingur. Árið 1618 gekk hann í þjónustu Maurice frá Nassau í Hollandi. Descartes hugðist skoða heiminn og uppgötva sannleikann.
Þann 10. nóvember 1618 kynntist Descartes Isaac Beeckman, sem glæddi áhuga hans á stærðfræði og hinni nýju eðlisfræði. Ári síðar, 10. nóvember 1619, var Descartes á ferðalagi um Þýskaland og var hugsi um beitingu stærðfræðinnar til að leysa vandamál í eðlisfræði. Hann dreymdi draum þar sem hann „uppgötvaði undirstöður merkilegra vísinda“. Undirstöðurnar sem Descartes dreymdi um urðu síðar að hnitarúmfræði þeirri sem Descartes fann upp. Hann helgaði líf sitt rannsóknum í stærðfræði, heimspeki og vísindum. Descartes las sér einnig til um hugmynd Ágústínusar um frjálsan vilja, þ.e. að vilji okkar sé óháður vilja guðs.
Árið 1622 sneri Descartes aftur til Frakklands. Næstu árum varði hann í París og víðar í Evrópu. Hann hélt til La Haye árið 1623, seldi þar allar eignir sínar og fjárfesti í skuldabréfum. Arðurinn nægði Descartes til að framfleyta sér til æviloka. Árið 1628 flutti hann til Hollands og einbeitti sér að ritstörfum sínum.
Árið 1633 fordæmdi Rómversk-kaþólska kirkjan Galileo Galilei. Descartes hætti í kjölfarið við útgáfu á riti sínu Um heiminn sem hann hafði unnið að fjögur ár á undan.
Rit Descartes Orðræða um aðferð kom út árið 1637. Hann hélt áfram að semja og gefa út rit um stærðfræði og heimspeki. Árið 1643 fordæmdi háskólinn í Utrecht heimspekilegar kenningar Descartes. Descartes átti í miklum bréfaskriftum vegna þessa. Árið 1663, að Descartes látnum, lét Alexander VII páfi setja rit Descartes á lista yfir bannfærðar bækur.
Descartes lést 11. febrúar 1650 í Stokkhólmi í Svíþjóð, þar sem hann var gestur Kristínar Svíjadrottingar. Dánarorsök var sögð vera lungnabólga. Andlátsorð hans voru „ça, mon âme, il faut partir“ eða „Jæja, sál mín, tími til að fara“
Stærðfræði
Descartes varð þekktur fyrir nýjungar sínar sem fólust í því að nota algebru við lausnir rúmfræðilegra verkefna og einnig á hinn bóginn að nota rúmfræði við lausnir algebruverkefna. Þetta svið stærðfræðinnar er nú þekkt sem „analytísk“ rúmfræði eða hnitarúmfræði. Descartes skrifaði og gaf út bókina La Géométrie, en fyrstu hugmyndir hans um hnitareikning komu út sem dæmi í bókinni Orðræða um aðferð (Discourse de la méthode) 1637. Kartesískt hnitakerfi er nefnt eftir honum.
Heimspeki
Enda þótt heimspeki Descartes sé að einhverju leyti viðleitni til þess að losna undan áhrifum eldri spekinga fela ýmsir þættir í heimspeki hans í sér áhrif frá eldri kenningum, til dæmis aristótelisma, stóuspeki, sem naut vinsælda á ný á 16. öld, og frá kenningum Ágústínusar.
Descartes var einn mikilvægasti hugsuður rökhyggjunnar á 17. öld, ásamt hugsuðunum Baruch Spinoza og Gottfried Leibniz. Hann beitti aðferðafræðilega efahyggju, sem gjarnan er kennd við Descartes en er þó er ekki réttnefnd efahyggja, heldur felst hún í því að vefengja kerfisbundið eigin hugmyndir og trú í þeim tilgangi að finna vísindalegri þekkingu traustan grunn. Það eina sem hann gat ekki efast um var eigin tilvist úr því að hann efaðist. Þetta dró hann saman í þá frægu setningu: Ég hugsa, þess vegna er ég til (latína: Cogito, ergo sum). Frá þessum upphafspunkti leiddi hann út ýmsa aðra þekkingu. Þetta viðhorf — að alla þekkingu skuli að reisa á traustum grunni — nefnist bjarghyggja um þekkingu.
Descartes hafnaði aristótelísku greiningunni á efnislegum hlutum í efni og form sem verið hafði viðtekin í skólaspeki. Einnig hafnaði hann markhyggjuskýringum á náttúrufyrirbærum.
Hugspeki og sálfræði
Descartes gerði skýran mun á sál og líkama. Samkvæmt kenningu hans um tvíhyggju sálar og líkama stjórnast öll líkamsstarfsemi af lögmálum, til dæmis berast boð um sársauka eftir taug til heilans þegar við komumst í snertingu við eld. Hins vegar taldi hann að mannssálin stjórnaðist ekki af vélrænum lögmálum heldur varð að kanna hana með sjálfsskoðun og íhugun.
Hann taldi að heilaköngullinn væri aðsetur hugans og tengdi saman samskipti milli hugar og líkama. Heilaköngullinn er eina líffærið í heilanum sem er ekki tvískipt og hélt því að hann að hann væri nokkurs konar brú milli þess andlega og líkamlega.