cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Þorgeir Þórðarson
Þorgeir Þórðarson var landnámsmaður í Eyjafirði, tengdasonur Helga magra og fékk land í landnámi hans.
Johann Georg Hiedler
Johann Georg og Maria Anna Schicklgruber gengu í hjónaband 1842 og varð Alois þá stjúpsonur Johanns Georgs og tók ættarnafn hans en hafði áður kallast Alois Schicklgruber. Seinna var fullyrt að Alois væri í raun sonur Johanns Georgs, getinn fyrir hjónaband, og árið 1877 fékk hann lagalega staðfestingu á því. Sagnfræðingar telja að þetta sé ekki ólíklegt en einnig hefur verið nefndur til sem hugsanlegur faðir Johann Nepomunk Hiedler, yngri bróðir Johanns Georgs, sem ól Alois upp að nokkru leyti og arfleiddi hann að vænum hluta eigna sinna. Einnig voru um tíma uppi kenningar um að gyðingur að nafni Leopold Frankenberger hefði barnað Mariu þegar hún var vinnukona á heimili fjölskyldu hans í Graz en sú tilgáta þykir nú ósennileg, meðal annars vegna þess að gyðingar voru á þessum árum útlægir frá Graz.
Þorgeir Þórðarson
Landnáma segir að Þórður bjálki hafi verið föður Þorgeirs en segir engin nánari deili á honum. Þorgeir giftist Hlíf dóttur Helga, sem gaf þeim land við botn Eyjafjarðar að austan, frá Þverá til Varðgjár. Þau bjuggu á Fiskilæk en það bæjarnafn er ekki til lengur og er óvíst hvar bærinn var. Sonur þeirra hét Þórir og dóttir þeirra var Helga, dóttir Skeggja Böðólfssonar landnámsmanns í Kelduhverfi.
Friðgeir
Friðgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Lúdó og Stefán - Lúdó og Stefán
Lúdó og Stefán - Lúdó og Stefán er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni syngur Lúdó og Stefán dægurlög. Jón Sigurðsson útsetti og stjórnaði hljóðfæraleik við hljóðritun. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni h.f. Tæknimaður var Sigurður Árnason, sem jafnframt annaðist hljóðblöndun ásamt Lúdó og Stefáni.
430
Árið 430 (CDXXX í rómverskum tölum)
Melanotaenia parva
Melanotaenia parva er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Kurumoi-vatni á Nýju-Gíneu.
Pinkskip
thumb|right|Pinkskip við [[Scheveningen í Hollandi.]] Pinkskip (úr hollensku: pincke, lítið flutningaskip) voru lítil (50 til 200 tonna) einmastra flatbotna flutningaskip með gaffalsegl eða þversegl og grannan skut sem voru algeng í Norðursjó frá 17. öld til 19. aldar. Skipin ristu mjög grunnt og voru því einkum notuð þar sem skjól var fyrir öldugangi, eins og á skipaskurðum, ám og vötnum, og þar sem þurfti að sigla skipinu upp á sandstrendur. Pinkskip voru fremur hraðskreið og meðfærileg skip sem gerði þau að hentugum farkosti þar sem annars voru erfiðar aðstæður til siglinga vegna grynninga, skerja eða kóralrifja.
Pinkskip urðu algeng á Miðjarðarhafinu (ítalska: pinco genovese) þar sem þau gátu borið allt að þrjú möstur með bæði þverseglum og latínseglum.
Alþýðulýðveldið Donetsk
Alþýðulýðveldið Donetsk var ríki á Donbas-svæðinu í Úkraínu sem lýsti yfir sjálfstæði þann 11. maí 2014 og var formlega innlimað í Rússland árið 2022. Höfuðborg og stærsta borg ríkisins var Donetsk og Denís Púshílín var forseti þess frá árinu 2018 til ársins 2022. Á meðan ríkið hélt fram sjálfstæði sínu var almennt litið á það sem rússneskt leppríki.
Aðskilnaðarsinnar í Donetsk, sem aðhylltust nánara samband við Rússland, klufu sig frá Úkraínu í kjölfar úkraínsku byltingarinnar og Krímskagakreppunnar árið 2014. Haldin var atkvæðagreiðsla um sjálfstæði héraðanna Donetsk og Lúhansk þann 11. maí 2014. Í kjölfarið tilkynntu skipuleggjendur atkvæðagreiðslunnar að kjósendur hefðu samþykkt sjálfstæði með um 80 prósentum atkvæða og 75 prósenta kjörsókn. Engir óháðir eftirlitsmenn gátu staðfest niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar og ekkert erlent ríki viðurkenndi lögmæti hennar.
Úkraínsk stjórnvöld viðurkenndu ekki lögmæti atkvæðagreiðslunnar og bentu á að stjórnarskrá landsins heimilaði ekki breytingar á yfirráðasvæði í atkvæðagreiðslu nema öllum landsmönnum væri leyft að kjósa. Rússneskir hermenn fóru inn í Donbas í ágúst 2014 og hafa hjálpað stjórnvöldum þar að verjast tilraunum Úkraínumanna til að endurheimta stjórn í Donetsk og Luhansk. Lítil breyting varð á yfirráðasvæði í hernaðardeilum um héruðin á næstu árum og gjarnan var fjallað um átökin sem „frosin átök.“
Þann 21. september tilkynnti stjórn Alþýðulýðveldisins Donetsk, ásamt leppstjórnum Rússa á hernámssvæðum þeirra í Lúhansk, Kherson og Zaporízjzja, að þær hygðust halda atkvæðagreiðslur um það að gerast hluti af Rússneska sambandsríkinu líkt og hafði verið gert á Krímskaga árið 2014. Atkvæðagreiðslurnar hófust tveimur dögum síðar. Eftir fjóra daga tilkynntu stjórnirnar að yfirgnæfandi meirihlutar kjósenda hefðu samþykkt að héruðin skyldu sameinast Rússlandi. Ýmsir erlendir þjóðarleiðtogar fordæmdu atkvæðagreiðslurnar og sögðu niðurstöður þeirra hafa verið ákveðnar fyrirfram. Volodymyr Zelenskyj Úkraínuforseti sagði þær markleysu og að þær myndu engu breyta um þær fyrirætlanir Úkraínumanna að endurheimta héruðin.
Vladímír Pútín, forseti Rússlands, tilkynnti formlega innlimun héraðanna fjögurra í Rússland þann 30. september 2022 á stórviðburði á Rauða torginu í Moskvu. Þegar Pútín tilkynnti þetta stjórnuðu Rússar engu af héruðunum fjórum í heild sinni.
Thomas Cook Group
thumb|Ferðaskrifstofa í Leeds. Thomas Cook Group var bresk ferðaskrifstofa sem upphaflega var stofnuð sem Thomas Cook & Son árið 1841. Thomas Cook Group myndaðist við samruna Thomas Cook AG og MyTravel Group árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á Bretlandi.
Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmenn víða um heim. Í kjölfarið fóru bresk stjórnvöld í aðgerðina Matterhorn til að fljúga með strandaglópa eftir gjaldþrotið.
Kóði um siglingar á pólsvæðum
thumb|right|Ísbrjótur á ferð við Suðurskautslandið. Kóði um siglingar á pólsvæðum eða Pólkóðinn er alþjóðlegur öryggiskóði sem Alþjóðasiglingamálastofnunin tók upp sem hluta af SOLAS-samþykktinni árið 2014. Kóðinn setur fram reglur um siglingar skipa í Norður-Íshafi og Suður-Íshafi. Hann nær bæði yfir öryggi skipa og á að draga úr hættu á mengunarslysum. Þannig er líka vísað til hans í MARPOL-samþykktinni. Kóðinn flokkar skip í þrjá flokka: A-flokk skipa sem geta siglt í 0,7 til 1,2 metra þykkum ársgömlum ís sem getur innihaldið eldri ís, B-flokk skipa sem geta siglt í þunnum 0,3 til 0,7 metra þykkum ís, og C-flokk skipa sem geta siglt í þynnri ís eða á íslausum sjó.
Kóðinn hefur verið gagnrýndur fyrir að ganga ekki nógu langt í kröfum og eftirliti. Hann nær ekki yfir fiskiskip sem eru 500 brúttótonn eða minni, og ekki yfir loftmengun og útblástur gróðurhúsalofttegunda. Leiðbeiningar um meðferð kjölfestuvatns og notkun botnmálningar eru sett fram sem tilmæli.
Glódís
Glódís er íslenskt kvenmannsnafn.
Vanadín
Vanadín (eða vanadíum) er frumefni með efnatáknið V og sætistöluna 23 í lotukerfinu. Þetta er sjaldgæft, mjúkt og sveigjanlegt frumefni sem finnst blandað í ýmsum steintegundum og er aðallega notað til að framleiða ýmsar málmblöndur. Frumefnið er eitt af þeim 26 frumefnum sem fyrirfinnast að jafnaði í lífverum.
Sunnefa
Sunnefa er íslenskt kvenmannsnafn.
Tístran
Tístran er íslenskt karlmannsnafn.
Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis
Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis hafa staðið, aðallega við Breta og Hollendinga, síðan að bankahrunið á Íslandi varð, haustið 2008, í kjölfar efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–9. Deilurnar hafa snúist um meintar skuldbindingar ríkissjóðs Íslands vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna, íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið Icesave á vegum Landsbanka Íslands og Kaupthing Edge á vegum Kaupþings. Samkvæmt tilskipun ESB eiga íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld hafa verið treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og hafa Bretar sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem olli þeirri keðjuverkun að einkarekin íslensk bankastarfsemi lagðist á hliðina. Sú skoðun hefur verið sett fram, meðal annars af Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, að yfirvöld Bretlands og Hollands beiti áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.
AZ Alkmaar
Alkmaar Zaanstreek, betur þekkt sem AZ Alkmaar, er knattspyrnulið í hollensku deildinni Eredivisie sem er efsta deild Hollands. Liðið er frá borginni Alkmaar og Zaanstreek svæðinu.
Spergill
Spergill (eða aspas) (fræðiheiti Asparagus officinalis) er fjölær matjurt af Sperglaætt. Spergilplantan vex upp úr jörðinni sem hvítir eða grænir sprotar og er höfð til matar. Ekki má rugla spergli við spergilkál (brokkólí), en það er nefnt svo vegna þess að það minnir mjög á spergilinn.
Skátafélagið Kópar
Skátafélagið Kópar er eina starfandi skátafélagið í Kópavogsbæ. Skátafélagið var stofnað 22. febrúar 1946 og er eitt elsta félag Kópavogs. Skátafélagið Kópar er til húsa við Digranesveg 79 í skátaheimili sem heitir Bakki.
Saga Skátafélagsins Kópa
Upphafið að stofnun Skátafélagsins Kópa var að innan Skátafélags Reykjavíkur var starfandi einn flokkur drengja sem bjuggu allir í Kópavogi eða Fossvogi. Þessi flokkur sem kallaðist Kópar stækkaði hratt og varð á endanum heil skátasveit. Á einum sveitarfundi kom upp sú hugmynd að hafin yrði samvinna við kvenskáta úr Kópavogi sem störfuðu í Kvenskátafélagi Reykavíkur og að þau myndu stofna sitt eigið félag í Kópavogi.
Það rættist úr þessari hugmynd og 22. febrúar 1946 var Skátafélagið Kópar formlega stofnað í heimahúsi þáverandi flokksforingja. Með því varð það fyrsta félagið sem stofnað var í Kópavogsbæ ef ekki er talið með sjálft bæjarfélagið. Á fundinum var Jónas S. Jónsson kjörinn fyrsti félagsforinginn og gegndi hann því embætti í fjögur ár áður en Georg Liliberg tók við. Hann var félagsforingi í nokkurn tíma.
Kópar hafa verið með virkt starf fyrir fólk á aldrinum 7-25 ára allar götur síðan. Skátarnir í Kópum starfa í sveitum sem funda vikulega. Þar má sérstaklega nefna dróttskátasveitina DS.Andrómedu fyrir skáta á aldrinum 13-15 ára, sem var sú fyrsta sinnar tegundar á landinu en hún var stofnuð 1962. Mæðrasveitin Urtur studdi einnig mjög vel við bakið á félaginu en nafninu var svo breytt í Selir þar sem að það þótti úrelt að hafa einungis foreldrafélag fyrir mæður en ekki feður.
Hjálparsveit skáta í Kópavogi var stofnuð þann 4. nóvember 1969 af skátum úr Skátafélaginu Kópum. Fyrstu fundir sveitarinnar voru haldnir í húsnæði skátafélagsins en í dag er sveitin ein af öflugustu björgunarsveitum landsins.
Bæli
thumb|Skátaskálinn Bæli að vetri til Skátaskálinn Bæli er á Hellisheiði. Skálinn var endurbyggður 2011. Ekkert rennandi vatn er í skálanum og þurfa skálagestir að flytja vatn með sér á staðinn.
Þristur
thumb|Skátaskálinn Þristur að vetri til Skátaskálinn Þristur er í Þverárdal við Esjurætur. Skálabygging hófst árið 1963. Verkið tók nokkuð langan tíma og var fyrst lokið að fullu í ágúst 1969. Félagið hefur endurnýjað hann nokkrum sinnum í gegnum árin eftir þörfum og hefur hann spilað stórt hlutverk í skátastarfi í Kópavogi. Þristur er enn í mikilli notkun í dag. Skálinn var tekinn í gegn 2008. Ekkert rafmagn er í skálanum en félagsmenn settu upp sólarrafhlöðu sem keyrir loftljós inni í skálanum. Ekkert rennandi vatn er í skálanum en áin Skarðsá/Þverá rennur skammt frá sem má sækja drykkjarvatn í.
Útilífsskóli Kópa
Skátafélagið Kópar býður upp á sumarnámskeið fyrir börn á aldrinum 8 til 12 ára hvert sumar.
Vefsíða Kópa
Skátafélagið Kópar
Föstudagar fyrir framtíðina
thumb|[[Greta Thunberg fyrir framan sænska þingið, 2018]] thumb| [[Brussel 24. janúar 2019]] thumb| [[ Bolzano |Bolzano, 15. febrúar 2019]] thumb| [[Wellington, Nýja-Sjálandi, 15. mars 2019]] thumb| [[Vín (Austurríki)|Vín 15. mars 2019]] thumb| „Sá sem ekki hoppar, hann er fyrir kol“ Föstudagar fyrir framtíðina (enska: Fridays for Future, stutt FFF, einnig skólaverkfall vegna loftslags eða loftslagsverkfalls, upprunalegt sænskt heiti Skolstrejk för klimatet) er alþjóðleg félagsleg hreyfing nemenda sem leggja sig fram um umfangsmestu, skjótustu og skilvirku loftslagsverndarráðstafanir sem mögulegt er til að ná 1,5 gráðu upplausn sem samþykkt var á Alþjóðlegu loftslagsráðstefnunni í París 2015 (COP 21) í Alheims loftslagssamkomulaginu.
Hreyfingin byrjaði á verkfalli hennar Gretu Thunberg fyrir framan þinghúsið í Stokkhólmi og þroskaðist fljótt í stórt alþjóðlegt frumkvæði.
Markmiðin
Markmiðið hreyfingarinnar er að beina athygli að loftlagsmálum og aðgerðum sem þarf að gera.
Havering (borgarhluti)
thumb|200px|Havering á [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðinu.]]
Havering (enska: London Borough of Havering) er borgarhluti í Austur-London á Englandi, og er hluti ytri London. Höfuðborg borgarhlutans er Romford, og aðrar aðalborgirnar eru Hornchurch, Upminster og Rainham. Borgarhlutinn er úthverfasvæði með mörg hús og miklar víðáttur. Ólíkur þeim er Romford stór bær með margar verslanir og næturlíf. Havering nær niður við Thames-ána og er svæði í endurþróun. Árið 2012 var hann með mannfjölda 239.733 manna í 93.200 heimilum. Flatarmál borgarhlutans er 111,4 ferkílómetrar. Hann var stofnaður árið 1965.
Efnahagskreppan á Íslandi hafði áhrif á borgarhlutann því hann var með 12,5 milljónum breskra punda hjá íslenskum bönkum.
Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Landsvirkjun
Landsvirkjun er sameignarfélag í eigu íslenska ríkisins og er stærsti raforkuframleiðandi Íslands. Landsvirkjun rekur 14 vatnsaflsstöðvar og þrjár jarðvarmastöðvar. Rafmagnið er selt annars vegar í heildsölu fyrir almennan markað og hins vegar beint til stóriðju.
Saga
Árið 1983 keypti Akureyrarbær 5% eignarhlut í Landsvirkjun af Reykjavíkurborg. Við þau kaup rann fyrirtækið  Laxárvirkjun inn í Landsvirkjun. Það var helmingafélag ríkisins og Akureyrarbæjar og því tilheyrðu þrjár litlar aflstöðvar í Laxá í Aðaldal og gufuaflstöð í Bjarnarflagi.
Árið 1984 réðist Landsvirkjun í framkvæmdir við Blönduvirkjun og hóf hún rekstur 1991. Árið 1997 hófust framkvæmdir við Sultartangavirkjun í Þjórsá og var hún fullbúin árið 2000. Árið 1999 var Vatnsfellsvirkjun byggð og lauk þeim framkvæmdum 2001. Landsvirkjun keypti Kröflustöð af RARIK árið 1986.
Við gildistöku nýrra raforkulaga árið 2005 var flutningur raforkunnar aðgreindur frá framleiðslunni. Flutningssvið Landsvirkjunar var skilið frá Landsvirkjun og rann það inn í fyrirtækið Landsnet sem nú hefur umsjón með flutningkerfi raforkunnar á Íslandi.
Í nóvember 2006 samþykktu borgarstjórn Reykjavíkur og bæjarstjórn Akureyrar að selja hluti sína í Landsvirkjun. Lögum þar að lútandi var breytt í desember. Við það varð Landsvirkjun sameignarfyrirtæki í eigu ríkisins.
Byggingu Kárahnjúkavirkjunar norðan Vatnajökuls lauk haustið 2008 og hófst raforkuframleiðsla í aflstöð virkjunarinnar, Fljótsdalsstöð í lok mars 2007.
Árið 2005 kom út bókin „Landsvirkjun 1965 - 2005, fyrirtækið og umhverfi þess“.
Starfsemin
Landsvirkjun er orkufyrirtæki í eigu íslenska ríkisins og vinnur rafmagn úr vatnsafli, jarðvarma og vindi. Fyrirtækið vinnur 71% allrar raforku á Íslandi.
Stjórn
Stjórn Landsvirkjunar er samkvæmt lögum um Landsvirkjun skipuð af fjármálaráðherra á aðalfundi fyrirtækisins sem haldinn skal fyrir lok aprílmánaðar ár hvert. Ber hún ábyrgð á fjármálum og rekstri Landsvirkjunar. Stjórn Landsvirkjunar ræður forstjóra sem veitir fyrirtækinu forstöðu. Stjórn og forstjóri fara með stjórn fyrirtækisins.
Í stjórn Landsvirkjunar sitja:
Forstjóri Landsvirkjunar er Hörður Arnarson.
Mannauður
Fastráðið starfsfólk Landsvirkjunar er um 270 á starfsstöðvum víðs vegar um land. Þess utan störfuðu 170 ungmenni og 62 háskóla- og tækninemar við sumarstörf. Framkvæmdastjórar Landsvirkjunar eru eftirfarandi:
Aflstöðvar
Landsvirkjun starfrækir fjórtán vatnsaflsstöðvar og þrjár jarðvarmastöðvar víðs vegar um landið á fimm starfssvæðum. Íslendingar vinna 99% allrar raforku með endurnýjanlegum orkugjöfum. Landsvirkjun vinnur þrjá fjórðu hluta þessarar orku úr vatnsafli og jarðvarma en árleg orkuvinnsla fyrirtækisins er um 14.000 GWst.
Rannsóknir og þróun
Landsvirkjun stundar rannsóknir á lífríki landsins, veðurfari, vatnafari, jöklum, jarðfræði og fleiru í samstarfi við  vísindamenn, háskóla, menntastofnanir og fyrirtæki, innan sem utan landsteina Íslands.
Rammaáætlun
Landsvirkjun er með virkjunarkosti til rannsókna víðs vegar um landið en kostirnir eru misjafnlega langt komnir í undirbúnings- og leyfisferli. Þingsályktunartillaga um vernd og nýtingu landsvæða (rammaáætlun) var samþykkt í janúar 2013 og flokkar hún virkjunarkosti í orkunýtingar-, bið- og verndarflokk á grundvelli laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Flokkunin tekur til alls 67 virkjunarkosta en þar af eru 16 í orkunýtingarflokki, 31 í biðflokki en 20 í verndarflokki.
Þróunarverkefni
Landsvirkjun stendur að  þróunarverkefnum varðandi sæstreng, djúpborun og vindmyllur.
Sæstrengur
Í rúmlega 60 ár hafa verið uppi hugmyndir um lagningu sæstrengs milli íslenska raforkukerfisins og Skotlands. Á árunum 2009 til 2010 fóru fram at huganir á vegum Landsvirkjunar og Landsnets um hvort slíkt verkefni væri tæknilega framkvæmanlegt og arðbært en frekari athuganir fara nú fram. Talið er að ef ráðist verður í lagningu sæstrengs þá muni taka um það bil fimm ár að framleiða og leggja strenginn, reisa landsstöðvar, háspennulínur og fleira.
Djúpborun
Íslenska djúpborunarverkefnið er alþjóðlegt rannsóknarverkefni sem hefur það að markmiði að bora dýpra niður í jörðina en áður hefur verið gert og skila þannig allt að tíu sinnum meiri orku úr hverri holu en hefðbundnar aðferðir. Þegar hefur verið borað niður á kviku í um 2100 km dýpi en sú hola reyndist kvikuhola, ekki djúpborunarhola. Frá árinu 2010 hafa farið fram rannsóknir til að reyna að finna leiðir til að nýta þessa orku.
Vindmyllur
Tvær vindmyllur voru settar upp á Hafinu (sem er sléttlendi ofan Búrfells) í desember 2012 í rannsóknarskyni. Vindmyllurnar eru hvor um sig 900 kW og samanlögð raforkuframleiðsla þeirra er 5,4 GWst/ári, sem nægir til að sjá 1.200 heimilum fyrir rafmagni. Turn vindmyllanna er 55 metra hár og hver spaði 22 metrar á lengd svo heildarhæð myllanna í efstu stöðu er 77 metrar. Safnað er upplýsingum um arðsemi og rekstur vindmyllanna við séríslenskar aðstæður, ísingu, skafrenning, ösku- og sandfok.
Cistanthe salsoloides
Cistanthe salsoloides er plöntutegund sem var fyrst lýst af François Marius Barnéoud, og fékk sitt núverandi nafn af Carolin og M.A. Hershkovitz.
Landsvirkjun
Samfélagsábyrgð
Landsvirkjun hefur sérstaka samfélagsábyrgðarstefnu og hefur frá árinu 2010 rekið sérstakan Samfélagssjóð.
Útgarður
Útgarður nefndist heimili Útgarða-Loka, fjölkunnugs jötuns í norrænni goðafræði. Var Útgarður lengst í austri. Sagt er frá því í Snorra-Eddu þegar þrumuguðinn Þór fór til Útgarðs ásamt fylgisveini sínum, Þjálfa, og hinum viðsjárverða Loka Laufeyjarsyni. Þar lét Útgarða-Loki þá þreyta hinar ýmsu þrautir sem allar reyndust þeim um megn vegna fjölkynngi gestgjafans. Loki og Logi kepptu í kappáti, Þjálfi og Hugi áttust við í kapphlaupi og Þór þreytti þrjár þrautir; hann reyndi að tæma úr drykkjarhorni, lyfta ketti Útgarða-Loka og glíma við fóstru hans, Elli. Reyndist Útgarða-Loki hafa beitt brögðum og sjónhverfingum. Hafði Logi í raun verið eldur, Hugi var hugsun, vökvinn í drykkjarhorninu var úthafið mikla, kötturinn Miðgarðsormur og Elli var ellin. Er Útgarða-Loki fylgdi þeim út daginn eftir veisluna, voru þremenningarnir miður sín þar sem þeim hafði mistekist í öllum þrautunum. Opinberaði þá Útgarða-Loki þá brellur sínar og sagði þeim að hann hefði aldrei boðið þeim inn í heimkynni sín ef hann hefði vitað hversu öflugir þeir væru, því litlu hefði mátt muna að þeir leystu þrautirnar.
Landsvirkjun
Gagnrýni
Meðal margvíslegrar gagnrýni sem birst hefur á starfsemi Landsvirkjunar, einkum virkjanaframkvæmdirnar við Kárahnjúka, má telja bókina Draumalandið eftir Andra Snæ Magnason.
Tenglar
Landsvirkjun í fjölmiðlum
Glóð
Glóð er íslenskt kvenmannsnafn.
Che Guevara
Ernesto Guevara (14. júní 1928 – 9. október 1967), betur þekktur sem Che Guevara, var byltingasinnaður marxisti (kommúnisti) og einn af hershöfðingjum Fídels Castro.
Foreldrar hans voru Ernesto Guevara Lynch og kona hans, Celia de la Serna y Llosa og var hann elstur fimm barna þeirra. Hann fæddist í Rosario í Argentínu. Hann þjáðist af astma. Hann lærði læknisfræði við háskólann í Buenos Aires en tók sér frí til þess að ferðast með vini sínum, Alberto Granado, um Suður-Ameríku. Hvert sem hann fór varð hann vitni að fátækt og slæmri meðferð stjórnvalda á almenningi. Hann skrifaði bók um ferðalag sitt sem nefndist Mótorhjóladagbækurnar sem fór beint á metsölulista New York Times. Síðar var gerð samnefnd kvikmynd eftir bókinni og hlaut fjölda verðlauna. Þegar Che sneri aftur til Buenos Aires lauk hann læknisfræðináminu og hélt til Mexikó þar sem hann kynntist Fidel Castro. Hann gerðist meðlimur í 26. júlí-byltingunni og hélt með Castro til Kúbu. Eftir að Castro hafði náð völdum yfir allri Kúbu 1959 gerði hann Che að iðnaðar- og landbúnaðarráðherra og síðar að seðlabankastjóra. Honum fór fljótt að leiðast þetta líf og hélt til Bólivíu árið 1966. Þar myndaði hann lið skæruliða og ætlaði að bylta stjórn landsins eins og gert hafði verið á Kúbu. Það mistókst hinsvegar og bólivísk stjórnvöld náðu honum. Hann var skotinn þann 9. október 1967, 39 ára að aldri.
Önnur afleiða
Önnur afleiða er afleiða (fyrstu) afleiðu falls. Núllstöðvar hennar gefa upplýsingar um staðsetningu beygjuskila fallsins.
Prestur
Prestur er sá aðili sem hefur öðlast vígslu eða önnur sambærileg réttindi innan trúarbragða til að annast guðsþjónustur eða helgihald fyrir trúbræður sína. Prestsembættið finnst innan margra trúarbragða þó nafngiftir geti verið ólíkar eftir trúarhefðum. Prestar eru almennt álitnir vera í góðu sambandi við almættið og leitar fólk oft til presta til að fá ráðgjöf í andlegum málefnum sem og öðrum.
Í kristni liggja tvö grísk orð að baki orðinu prestur. Annars vegar presbyteros (πρεσβυτερος-öldungur), sem er orðsifjafræðilega skylt íslenska orðinu prestur og hins vegar hiereus (ιερευς) sem vísar til þeirra sem önnuðust fórnir þær meðal gyðinga sem lýst er í Gamla testamentinu. Merking orðsins (þ.e. hiereus) breyttist nokkuð í Nýja testamentinu þar sem Jesú Kristi er lýst sem æðsta presti (Heb. 2.17), meðalgöngumanns milli Guðs og manna.
Meðal mótmælenda er mikilsverðasta hlutverk prestsins í helgihaldi það að annast útdeilingu sakramentanna (skírn og kvöldmáltíðarsakramentið). Í mótmælendatrú mega bæði karlar og konur gegna prestsembætti en því er öðruvísi farið innan rómversk-kaþólsku kirkjunnar og rétttrúnaðarkirkjunnar. Þar mega einungis karlmenn gegna embætti prests og skulu lifa einlífi. Í báðum kirkjudeildum er hlutverk presta í helgihaldi mun veigameira en meðal mótmælenda enda eru sakramenti mun fleiri og helgihald allt umfangsmeira.
Lady Z
Lady Z, (Íslenska Fröken Z) er þriðja bókin í sjálfstæðri ritröð um Zorglúbb úr sagnaflokknum um Sval og Val, sem og dóttur hans á unglingsaldri. Höfundur hennar er listamaðurinn Munuera sem um tíma var aðalhöfundur Svals & Vals-bókaflokksins. Bókin kom út í Belgíu árið 2019, en hefur ekki verið þýdd á íslensku.
Söguþráður
Sagan hefst í Graceland í Bandaríkjunum þar sem Zorglúbb og Zandra dóttir hans eru á ferðalagi. Hún gantast með það við föður sinn að hann þurfi að eignast kærustu, sem hann telur af og frá. Zandra er unnandi rokkkóngsins Elvis Presley, en Zorglúbb er með annað á prjónunum. Hann rænir líkamsleifum söngvarans og klónar hann fyrir rússneskan glæpaforingja sem dáir Elvis. Eftir að hafa þegið stórfé í greiðslu forðar Zorglúbb sér því hann veit sem er að klónuðu eftirmyndirnar eru óstöðugar. Þegar hinn nýskapaði Elvis breytist bókstaflega í graut hyggur Rússinn á hefndir.
Í höfuðstöðvum sínum heldur Zorglúbb áfram að þróa klónunartæknina. Hann gerir fjölmargar eftirmyndir af sjálfum sér, sem allar eru fremur misheppnaðar og ýkja upp einstaka þætti í fari fyrirmyndarinnar. Eitt klónið sker sig þó úr, því það reynist vera kvenútgáfa af Zorglúbb. Fröken Z, eins og þessi nýi kven-Zorglúbb er þegar nefnd, reynist mun betur heppnuð en karlklónin. Zorglúbb dregst að þessari kvenútgáfu af sér og þau bregða sér á stefnumót í Feneyjum sem útsendarar rússneska glæpamannsins spilla.
Fröken Z heldur á fund Rússans og segist ásæla höfuðstöðvar Zorglúbbs og lofar að útbúa herdeild af klónuðum Elvisum fyrir glæpaforingjann og hjálpa honum að koma Zorglúbb fyrir kattarnef. Við tekur blóðugur bardagi þar sem Zorglúbb beitir fyrir sig klónuðum risaeðlum. Það kviknar í höfuðstöðvunum og við það bráðna öll klónin, að Fröken Z einni undanskilinni. Hún og Rússinn skjóta Zorglúbb með köldu blóði og skilja hann eftir til að deyja.
Zandra er vitni að morðinu og verður miður sín, en uppgötvar að um sjónarspil er að ræða. Fröken Z lék tveimur skjöldum til þess að sannfæra glæpaforingjann um að hann hefði náð fram hefndum. Gefið er í skyn að samskiptum Zorglúbbs og Fröken Z sé ekki lokið.
Jean-Baptiste Colbert
thumb|right|Jean-Baptiste Colbert Jean-Baptiste Colbert (29. ágúst 1619 – 6. september 1683) var fjármálaráðherra Loðvíks 14. Frakkakonungs. Hann er talinn vera áhrifamesti merkanílistinn og jafnframt aðalfrumkvöðull þeirrar stefnu. Colbert efldi miðstýringu í efnahagsmálum og kom á opinberu efnahagseftirliti. Einnig endurbætti hann skattakerfið. Hann styrkti handiðnað, afnam tollamúra innanlands, samræmdi mynt, mál og vog og bætti samgöngur. Í hans tíð varð Frakkland eitt mesta flotaveldi heims og eignaðist ýmsar nýlendur í Ameríku. Stefna hans olli straumhvörfum í Evrópu en óhófsemi hirðarinnar í Frakklandi dró mjög úr árangri af henni heima fyrir.
Æviágrip
Jean-Baptiste Colbert ólst upp í kaupmannafjölskyldu í Reims, í Champagne-héraði í Frakklandi. Árið 1629 flutti fjölskylda hans til Parísar þar sem faðir hans vonaðist um að hefja nýjan feril í fjármálum.
Colbert vann undir Richelieu kardináli, La Tellier (utanríkisráðherra Frakklands) og Jules Mazarin (forsetisráðherra Frakklands). Eftir að Jules Mazarin lést árið 1661 vann hann með Loðvík 14. konungi og skipaði hann Colbert sem fjármálaráðherra Frakklands. Þar var Colbert í forsvari fyrir efnahagsstefnu Frakklands.
Kenningar og framlög til hagfræðinnar
Jean-Baptiste Colbert trúði á kenningu Merkantílismi að útþensla viðskipta væri megin þáttur í ríkisauði. Þar þróaði hann kenninguna Colbertisma sem var öll miðuð í þessa átt.
Jean-Baptiste Colbert dekraði við einokunarfyrirtækin sín, sem hann átti þátt í að stofna, stofnaði viðskiptaráð, stýrði fjármagni að útflutningsiðnaði og iðngreinum sem framleiddu vörur í samkeppni við innflutning. Hann kom upp kerfi tolla og innflutningsgjalda til að vernda iðnað innanlands og setti viðskiptahindranir á kaupum af erlendum kaupmönnum við franskar nýlendur.
Colbert hafði engan áhuga á innlendum viðskiptum og taldi hann þau viðskipti gera ekkert fyrir ríkisauðinn. Afleiðingar þess voru þær að franskir bændur og smáframleiðendur gleymdust á meðan stór kaupmannafélög stækkuðu ennþá meira. Hann setti takmarkanir á innanríkistolla á vöruflutningum milli landsvæða og með því styrktist toll- og skattkerfi Frakklands. En forréttindamenn og klerkar voru með undanþágu á skattlagningum, auk þess fengu nýjar iðngreinar, sem Colbert hjálpaði við að stofna, styrki og leiddi það til að skattbyrðin endaði öll mestmegnis hjá frönskum bændum og smáframleiðendum. Hvatning Colberts til útflutningsiðnaðar breytti allri landnotkun þar sem á sumum svæðum Frakklands ríkti mikill matarskortur.
Eftir að Colbert lést árið 1683 hóf röð styrjalda næstu þrjá áratugi. Árið 1715 var franska ríkið gjaldþrota og tóku Fleury kardínáli og Philibert Orry upp stefnu Colberts á ný, ný-colbertismi.
Seint á 18. öld héldu þeir ný-colbertistar fram að stefnurnar hans Colberts væru í heildina réttar. Þeir töldu að eina sem þurfti að laga væri að koma innra hagkerfinu í gott skipulag með því að losa sig við miðaldatakmarkanir, hagræða stjórnvöld og réttlæta ríkisfjármálabyrðina. En franskir frjálshyggjumenn töldu að hugmyndir Colberts væru kolrangar og ætti að forðast þær. Spennan sem skapaðist af anti-colbertisma og vanhæfni eftirmanna Colberts var ein af undirliggjandi orsökum frönsku byltingarinnar 1789.
Colbertismi
Colbertismi er frönsk útgáfa af merkantilísma. Hann varð til út frá stjórnmála- og ríkisfjármálunum í Frakklandi og hann er meira samansafn af hagkvæmum aðferðum í stað kenninga eða efnahagslegra hugsana. Colbert taldi að efnahagur og auður Frakklands ætti að þjóna ríkinu og að ríkisafskipti væru nauðsynleg til að tryggja stóran hlut af takmörkuðum auðlindum í landinu. Markmið Colberts með Colbertismanum var að bæta skattkerfið þar sem að skattbyrði getur aukið auð þjóðarinnar og einnig að bæta verslun og iðnaðinn.
Iðnaðarstefna
Colbert vildi að Frakkland ætti vera sjálfbær þjóð og ekki háð innflutningi frá öðrum þjóðum. Kaupauðgisstefnan var háð stofnun nýlenda og kaupskipaflotum til að efla viðskipti. Colbert trúði að Frakkland ætti að flytja út bestu gæði hvers vöru og til þess þyrfti að framfylgja reglugerðum sem Colbert setti fram. Í fyrsta lagi vildi hann einfalda iðnframleiðslu og það leiddi til hækkun á hagnaði þar sem óhagkvæmar iðngreinar voru felldar niður. Í öðru lagi vildi Colbert vernda neytendur svo þeir myndu kaupa franskar vörur og þar með haldast tekjurnar innanlands. Hann var einnig talsmaður þess að leiðrétta verð ef þörf væri á. Að lokum sagði Colbert að þessar reglugerðir viðhalda gæðum sem myndu halda og auka sölu.
Til að viðhalda sjálfbærni Frakklands taldi Colbert nauðsynlegt að hjálpa nýjum hagkvæmum iðngreinum. Hann veitti nýjum textílverksmiðjum sérstaka athygli vegna margra Frakka sem fluttu inn dúka frá Hollandi, Englandi og Spáni. Textílframleiðendur fengu þar að leiðandi meiri fríðindi en aðrar atvinnugreinar, eins og til dæmis skattalækkanir. Af þeim sökum stofnaði Colbert ráð fyrir ríkisafskipti á efnahagsþróun. Síðan þegar nýjar iðngreinar urðu stöðugar á markaði dró Colbert alla aðstoð til baka á þeirri forsendu að hæfur iðnaður getur lifað af á markaði í samkeppni við önnur sambærilegar iðngreinar.
Til að hafa stjórn á öllum iðngreinum stofnaði Colbert gildakerfi. Gildin gerði það að verkum að þau höfðu taumhald á iðngreinum og var sett fram hundruði reglna og reglugerða. Til dæmis árið 1666 byrjaði Colbert staðal fyrir dúkabreidd þar sem það var refsing fyrir að dúkur reyndist vera af annarri breidd. Reglurnar leidd voru atvinnurekendur sem reyndu að yfirgefa landið til að framleiða í hagkvæmari og regluminna umhverfi en þeir voru fangelsaðir í nokkur ár sem refsing.
Melanotaenia pimaensis
Melanotaenia pimanensis er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Nýju-Gíneu.
Dögglingskvistur
Dögglingskvistur (fræðiheiti Spiraea douglasii ) er skriðull hálfrunni af rósaætt. Hann er upphaflega frá norðvestur N-Ameríku.
Friðjón
Friðjón er íslenskt karlmannsnafn.
Sunneva
Sunneva er íslenskt kvenmannsnafn.
Tjörfi
Tjörfi er íslenskt karlmannsnafn.
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1996
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1996 fóru fram þriðjudaginn 5. nóvember 1996. Bill Clinton sitjandi forseti og Al Gore sitjandi varaforseti unnu sigur á Bob Dole, öldungadeildarþingmanni fyrir Kansas, og Jack Kemp, húsakynna- og þéttbýlisþróunarráðherra Bandaríkjanna.
Hálfdan Einarsson
Hálfdan Einarsson (1732 – 1. febrúar 1785) var skólameistari í Hólaskóla í 30 ár, lengur en nokkur annar. Hann var sæmdur meistaranafnbót af Kaupmannahafnarháskóla 1765 og var eftir það yfirleitt kallaður Meistari Hálfdan.
Hálfdan var sonur séra Einars Hálfdanarsonar á Prestbakka á Síðu og konu hans, Guðrúnar Sigurðardóttur. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla 1749 og lauk guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla vorið 1755, en hafði einnig lagt stund á nám í stærðfræði og eðlisfræði, auk fleiri greina. Hann varð skólameistari á Hólum árið 1755, 23 ára að aldri, og gegndi því starfi til dauðadags 1785.
Hálfdan var vel lærður og þótti góður kennari en nokkuð drykkfelldur. Hann stundaði ritstörf og þýðingar meðfram kennslunni og þýddi meðal annars Konungsskuggsjá á dönsku og latínu, en hún var gefin út að tilstuðlan Ósýnilega félagsins árið 1768. Höfuðverk hans er þó bókmenntasaga Íslands, Sciagraphia Historiae Liteariae Islandicae, sem rituð var á latínu og kom út í Kaupmannahöfn 1777. Fyrir það var hann sæmdur þremur heiðursgullpeningum.
Kona Hálfdanar var Kristín, dóttir Gísla Magnússonar biskups á Hólum.
Kóreskt ginseng
Kóreskt ginseng (Panax ginseng) og amerískt gingseng (Panax quinquefolius) eru plöntur sem eru mikið notaðar í lækningaskyni. Það er erfitt að greina í sundur rætur, blóm og unnar afurðir af kóreska og ameríska ginsenginu, en það hefur leitt til ólöglegra viðskipta þar sem önnur tegundin er seld sem hin og öfugt.
Saga
Nafnið er úr kínversku og er samsett úr orðunum rén sem þýðir maður og shēn sem er tegund af jurt, ástæðan er sennilega sú að rótin er greinótt og lítur út eins og mannslíkami.
Ginseng á rætur sínar að rekja í skóglendi í norður Kína og norður Kóreu. Ameríska ginsengið vex í skóglendi í austurhluta Bandaríkjanna. Plantan krefst jarðvegs sem er ríkur af mold og er skuggsækin en það gerir ræktunina erfiða og því er lítið um villt vaxandi ginseng plöntur. Þar sem komið hefur verið upp ræktunaraðstöðu er auðvelt að tryggja góða mold og skugga. Hægt er að byrja að uppskera rótina eftir 3 ár en talið er að því eldri sem hún verður því betri. Þess vegna er talið að best sé að bíða í 5-10 ár áður en farið er að vinna með rótina.
Hitaveita
thumb|200px|[[Deildartunguhver]] Hitaveita er dreifing varma.
Kóreskt ginseng
Ræktun
P.ginseng tilheyrir plöntufjölskyldunni Araliaceae, ætthvísl Aralia. Ræktun kóreska ginsengsins er nú takmöruð við nokkur svæði í Rússlandi og Kína, plantan vex ennþá villt og er villt vaxandi ginseng talið best. Núverandi framboð á markaði veltur aðallega á því hversu mikið er ræktað, en ræktunin er tímafrek og krefst mikillar vinnu. Aðallega er notast við rót sem fengin er með ræktun en einnig er hægt að framleiða lífivirka hluta ginsengs með líftækni. Allt ginseng sem kemur frá Suður-Kóreu er Panax ginseng, þjár tegundir eru ræktaðar í Kína P. ginseng Meyer, P. quinuefolius L. og P. notoginseng Burkill og í Kanada er aðallega P. quinquefolius L framleitt.
Vöxtur
Á sumrin myndast lítið knappskot á rót plöntunnar, það sest efst á svokölluð ör plöntunnar sem eru staðsett á hálsi rótarinnar, á hverju ári myndast nýtt knappskot efst á örinu, en með þessu er hægt að segja til um hvað plantan er gömul. Jarðstöngull plöntunnar dreifist ekki heldur myndar hann einungis eina plöntu, en sterkar rætur plöntunnar geta stundum haft tvo eða fleiri hálsa sem geta viðhaldið fleiri plöntum, þegar plönturnar fara að spíra eru það eldri plönturnar sem spíra fyrst. Talið er að þegar hausta tekur herpist ginseng rótin saman og grafist lengra niður í jörðina en við það myndast hrukkur í kringum rótina. Háls rótarinnar er alltaf að stækka og með þessu kemur hún í veg fyrir að hækkandi háls og knappskotin sem myndast ár hvert komist upp á yfirborðið. Á haustin þegar lauf plöntunnar hafa fallið af helst stöngullinn á plöntunni og hann helst oft á yfir allt árið. Yfir kaldann vetrartímann leggst plantan í dvala fram á vorið, á hverju ári myndast fleiri lauf á plöntunni s.s. eitt lauf birtist eftir fyrsta veturinn, tvö eftir annan o.s.fv. Plantan frævir sig sjálf (e. self pollinating) og framleiðsla fræjanna á sér stað yfir sumartímann, lítil blóm birtast á neðri hluta stilksins í miðjuhluta laufakvíslsins. Ginseng blómin skreppa saman í nýrnalöguð ber sem eru rauð á lit, en berin birtast á plöntunni á öðru aldursári.
Hitaveita
Orðið „orkuveita“ hefur verið notað í auknu mæli, sem lýsir því betur að flutt er bæði varmi og rafmagn, en orðið „hitaveita“ var tekið inn í mörg önnur tungumál líkt og orðið geysir yfir þetta fyrirbæri: (jarð)hitaveitur. Einkenni varmaorku er að nýta má hana við mishátt hitastig, frá hæsta hita á hverjum stað og allt niður undir umhverfishita. Háhitasvæði geymir hita í jarðhitageymi og hitinn er á bilinu 250 – 350°C og þar er hægt að nota gufuna úr jörðinni til að knýja rafal og framleiða rafmagn, eftir verður þá heitt vatn sem er yfir 100°C heitt og nota mætti það til húshitunar. En eftir það er svo vatnið ekki orðið kalt heldur er við 30-40°C heitt og er nothæft til sundlaugarhitunnar eða snjóbræðslu til dæmis. Ekki er þó oft hægt að nýta varmainnihald vatnsins að fullu niður undir umhverfishita, þó það sé æskilegt markmið. Æskilegt er einnig að dæla afgangsvatninu niður í jarðhitageyminn til að viðhalda þrýstingi í honum.
Kóreskt ginseng
Hagfræði
P. ginseng er notað víða um heim í hinar ýmsar vörur. Það er til bæði eitt og sér og í blöndu með öðrum náttúruefnum. Fjölmjörg lönd um allan heim selja vörur sem innihalda ginseng þar á meðal ísland. Engar almenilegar tölur eru til um sölu á ginseng í  heiminum og erfitt er að halda utan um hversu mikið er selt. Þau lönd sem rækta mest eru Suður-Kórea, Kína, Kanada og Bandaríkin. Heildarframleiðsla á ginseng í heimnum á ári eru 80,080 tonn en 99% af því er framleitt í þessum 4 ofangreindu löndum. Kína framleiðir mest af ginseng, næst á eftir kemur Suður-Kórea og svo Kanada. Kanada er stærsti útflutningsaðilinn en Honkong er stærsti innflutningsaðilinn. Líklegasta skýringin á þessu er sú að ginseng er mikið unnið og blandað út í aðrar vörur sem svo eru fluttar út og seldar til annarra landa. Ginseng er notað í duftformi, hylkjum, töflum, drykkjum, sælgæti og sem mettaður úrdráttur (e. concentrated extract) Á Íslandi er á markaði Rautt eðal ginseng. Á heimasíðu framleiðandans kemur fram að Rautt eðal ginseng sé mjög gott gegn streitu, þreytu, afkastarýrnun og einbeitingarskorti einnig sé það mjög gott fyrir aldraða. Þetta ginseng er frá Kóreu og telur innflytjandinn að það séu meiri gæði í því en kínversku ginseng því það fái fleiri sólarstundir á vaxtartímabilinu. Ginseng er einnig í Chilli Burn og þá í  blöndu með piparmituolíu, dill fræum og chilli og á  sú  vara að auka fitubrennslu og minnka matarlyst. Eflaust eru talsvert fleiri vörur á markaði á íslandi sem innihalda ginseng.
Úrdrættir ginseng
G115: Er mest notaði staðlaði ginseng úrdrátturinn í heiminum, bæði í markaðssetningu þ.e. til kaupa og sölu en einnig til notkunar í rannsóknum. G115 er mettaður vatns útdráttur sem inniheldur P. ginseng markaðssett undir nafninu Ginsana, sem er staðlaður útdráttur sem inniheldur allt að 4% af ginsenoíðum. G115 ginseng úrdrátturinn er vísindalega samþykktur en hann er framleiddur úr rótum plönntunnar Panax Ginseng C.A Meyer. Öryggi og virkni hans hafa verið prófuð um allan heim og gefa niðurstöðurnar góðar vísbendingar um virkni. Úrdrátturinn er staðlaður en það þýðir að hver skammtur inniheldur sama styrk af virkum innihaldsefnum og hefur sömu gæði og virkni í hverjum aðskildum skammti.
Knjáliðagras
Knjáliðagras (fræðiheiti: Alopecurus geniculatus) er lágvaxin grastegund af ættkvísl liðagrasa. Knjáliðagras þrífst best í rökum túnum, deiglendi og á engjum.
Kóreskt ginseng
Úrdrættir ginseng
CVT-E002: er seldur sem COLD-fX® og er það fyrirtæki með einkaleyfi á þessum úrdrætti og er hann unnin úr Panax quinquefolium. Flest hefðbundin framleiðsla á amerísku ginseng rótinni inniheldur ginsenósíða og sykrur í mismiklu magni eftir plönntum. CVT-E002 er stöðluð lausn þar sem 80% af heildarþynd útdráttarins eru fjölsykrur, annað hvort á pyranósa eða fúranósa formi. Þessi úrdráttur inniheldur ekki ginsenósíða, en hann er ríkur af einsykrueiningnum arabínósa, galaktósa, rhamnósa, galacturonic sýru, glúkúronsýra, og leifar af galactosyl.
Hitaveita
Hitaveita á Íslandi
Miklar framfarir urðu í nýtingu lághita til hitunar þegar pípulagnir gátu veitt vatnið. Ein af fyrstu hitaveitum sem vitað er um, var sett á stofn fyrir aldarmótin 1900 í Idaho í Bandaríkjunum. Vatnið var leitt í tréstokkum frá borholum til íbúðarhúsa. Á svipuðum tíma voru gerðar fyrstu tilraunir hér á landi var að veita vatni í lokuðum ræsum um garðlönd á Draflastöðum í Fnjóskadal. Árið 1907 leiddi Erlendur Gunnarsson á Sturlureykjum gufu í steyptum rörum frá gufuhver til íbúðarhúss sem var sex metrum hærra á landinu en hverinn.
Kóreskt ginseng
Lífefnafræðileg samsetning
thumbnail|Ginsenósíðinn protopanaxadiol (Rb1 og Rc) thumbnail|Ginsenósíðinn protopanaxatriol (Rg1) Það er vel þekkt að P. ginseng inniheldur margar tegundir af kemískum innihaldsefnum, svo sem ginsenósíða, rokgjörn sambönd og fjölsykrur en þau gegna hlutverki í lyfjafræðilegri virkni P. ginseng.
Ginsenósíðarnir, sem taldir eru vera aðalástæðan fyrir virkni, eru tríterpen sapóníðar. Þeir hafa þrjár grunnbyggingar sem allar innihalda 17 kolefni í fjögurra hringja keðju með áhangandi sykrum (glúkósi, rammósi, sílósi og arabínósi) á kolefni 3 eða kolefni 20. Ginsenosíðunum er gefið nafn eftir ákveðnu kerfi, þeir eru merktir „Rx“ þar sem R stendur fyrir rót og x bókstaf í stafrófsröð. Þeir ginsenosíðar sem eru minnst skautaðir fara fremst í stafrófsröðina og fá bókstafinn a en ginsenosíði sem er með bókstafinn b (Rb) er aðeins skautaðari en Ra, þannig fer þetta koll af kolli.
Hitaveita
Hitaveita á Íslandi
Fyrr á öldum var brennt eldsneyti á eldstæðum, ekki þekktist þó að stýra útbreiðslu ylsins um húsin, seinna komu til margar gerðir ofna, og var mikill munur á búnaði í húsum heldri manna og almennings. Eins og áður segir varð mikil framför þegar málmrör voru nýtt til að flytja vatn bæði kalt og heitt. Eitt af fyrstu húsum sem var byggt með lögnum var á Seyðisfirði um 1885. Um 1900 voru miðstöðvareldavélar algengar þar sem var hitað upp meðal annars vatn sem var leitt svo um húsin í lögnum. Þar með má segja að ný húshitunartækni hafi tekið við á Íslandi og var því auðvelt að yfirfæra hana að hitaveitum þegar tækni til vinnslu heita vatnsins úr jörðu kom til.
Kóreskt ginseng
Lífefnafræðileg samsetning
Gæði og samsetning ginsenósíða í rótinni fer eftir tegund, aldri, plöntuhluta, hvenær uppskeran er og hvernig rótin er meðhöndluð. Styrkur sapónína fer eftir aldri plöntunnar en þeir ná mestum styrk þegar hún hefur náð um 6 ára aldri. Innihald er mismunandi eftir tegundum en í P. ginseng eru aðal ginsenósíðarnir Rb1, Rc og Rg1 en önnur innihaldsefni sem er að finna eru rokfim olía sem samsett er úr seskvíterpenum, seskvíterpen alkahól, fjölasetýlen, steról, fjölsykrur, sterkja, beta-amýlasi, fríar sykrur, vítamín B1, B2, B5, B7 B12, kólín, fita og steinefni.
Lyfjahvarfafræði og Lyfhrifafræði
Takmarkaðar upplýsingar eru til um lyfjahvarfafræði ginsenósíða en þeir hafa þeir fundist í litlu magni í meltingavegi rotta eftir gjöf um munn. Í tilraun sem gerð var þá var styrkur Rg1 ginsenósíðans 3,29% af því heildarmagni sem gefið var rottu um munn og magn Rb1 gingensósíðans aðeins 0,64%. Ginsenósíðinn Rg1 var alveg horfin úr blóði eftir 24 klukkustundir en Rb1 var hins vegar mælanlegur í þrjá daga. Ekki er vitað hvernig ginsenósíðar eru teknir upp í meltingavegi og dreifing þeirra í líkamanum er heldur ekki þekkt. Vitað er að ginsenósíðarnir verða fyrir niðurbroti eftir að þeir eru teknir inn um munn. Aðgengi þeirra er einnig lélegt og því nær aðeins brot af þeim ginsenósíðunum sem teknir eru inn að hafa áhrif á líkamann.
Hitaveita
Hitaveita á Íslandi
Tæknilegar framfarir á árunum 1900 – 1920 áttu þátt í að koma af stað nýtingu jarðhitans til húshituna og má nefna þrjú atriði: Fyrsta lagi upphitun Stefáns B. Jónssonar á Suður-Reykjum í Mosfellssveit á íbúðarhúsi með hveravatni árið 1909, sem sannaði fyrir mönnum að slíkt væri hægt, Í öðru lagi hitun íbúðarhúss á Sturlureykjum í Reykholtsdal með gufu frá hver sem stóð neðar í landinu en sjálft húsið. Og í Þriðja lagi með Reykhúsaaðferðinni sem svo var kölluð, sem Sveinbjörn Jónsson, sem var síðar framkvæmdastjóri Ofnasmiðjunnar, notaði til að hita upp íbúðarhús á Reykhúsum í Eyjafirði stutt eftir 1920. Aðferð hans var að veita vatni í lokaðri hringrás frá heitri laug inn í hús. Vatnið úr hringrásinni var hitað í varmaskipti niðri í lauginni. Þessi aðferð kom í veg fyrir tvennt, tæringu á rörum, vegna efnainnihalds vatnsins og með þessu móti mátti hita upp hús sem stóðu hærra í landi en laugarnar án þess að kosta til dælingar á vatninu. Eðlismunur á hitaða og kælda vatninu heldur hringrásinni við.
Reykjavík óx á stríðsárunum, og kallaði það á betri nýtingu lauga innan bæjarlandsins. Ofan á það kom svo eldsneytisskortur á styrjaldarárunum frá 1914 – 18. Rafmagnsveita Reykjavíkur hóf borandir við Þvottalaugarnar í júní 1928. Boranir sýndu að ekki var hægt að framleiða rafmagn vegna of lágs hitastigs en vatnið hentaði þó vel til húshitunar. Fljótlega varð ljóst að Laugaveitan myndi aðeins nægja til að hita upp hluta Reykjavíkur og því var farið að athuga víðar. Í Mosfellssveit var borað árið 1933 og í ljós komu miklir virkjana möguleikar en töfðust framkvæmdir vegna þess að heimstyrjöldin síðari braust út. Það var svo árið 1940 voru 2.700 hús tengd við hitaveitu frá Suður-Reykjum í Mosfellssveit.
Kóreskt ginseng
Hefðbundin notkun (e. traditional use)
Í Suður-Kóreu er ginseng notað sem fersk rót, hvítt ginseng sem er þurrkuð rót, Taekuksam sem er fersk rót sett í vatn og svo rautt ginseng sem er ginseng rót sem búið er að gufusjóða og svo þurrka. P. ginseng hefur verið notað í þúsundir ára í kínverskum lækningum. Það er talið verka örvandi, þvagræsandi, magastyrkjandi og almennt séð heilsubætandi. Til er fleiri en ein Panax tegund og er verkun þeirra talin vera mismunandi og því eru þær ekki notaðar í sama tilgangi og í sömu skömmtum. Notkun á P. ginseng skiptis aðallega í tvo flokka. Notkun í stuttan tíma í senn til að bæta þrek, einbeitingu, hraða bataferlum, við stressi, árvekni og til að auka úthald heilbrigðra einstaklinga. En það er einnig notað í lengri tíma og þá aðallega fyrir eldra fólk sem styrkjandi og við hrörnun.
Önnur notkun
P. ginseng er á lista hjá Evrópuþingi sem bragðefni í flokki N2 sem þýðir að það má nota það í matvæli í það litlum skömmtum að ekki komi fram áhrif þess þegar vörunnar er neytt.
Hitaveita
Hitaveita á Íslandi
Utan Reykjavíkur fylgdust sveitafélög grannt með framvindu í hitaveitumálum, á Akureyri fóru fram fyrstu boranir árið 1930, árangur varð þó enginn. Á Ólafsfirði var fyrstu hitaveitu komið á laggirnar árið 1944, vatnið kom úr Skeggjabrekkudal og Ósbrekku. Á Selfossi tók til starfa hitaveita Kaupfélags Árnesinga 1948, vatnið kom frá Laugardælum og síðar frá Þorleifskoti. Hveragerði fékk hitaveitu árið 1952 en þar höfðu áður verið margar einkaveitur. Hitaveita Sauðárkróks tók til starfa 1953, nokkrar litlar hitaveitur bættust við næsta áratug, en fjölgaði mest kringum 1973 og eftir það þegar olíukreppan dundi yfir.
Kóreskt ginseng
Aukaverkanir og ofskömmtun
P. ginseng þolist yfirleitt vel þegar það er tekið um munn en einhverjir finna fyrir aukaverkunum, algengast er svefnleysi. Ekki eins algengar aukaverkanir sem lýst hefur verið eru:
Hitaveita
Um víða veröld
thumbÁhugi erlendis hefur síðustu áratugi beinst mest að raforkuvinnslu úr jarðhita, en möguleikar til þess eru aðeins þar sem háhitasvæði er að finna, sem er aðallega löndum þar sem plötuskil liggja um eða við (sjá mynd af plötuskilum). Fyrsta jarðgufuvirkjunin var í Larderello í Toscana á Ítalíu árið 1904. Stærstu virkjanirnar eru á Geysissvæðinu í Kaliforníu, þó hefur verið hröð uppbygging á síðustu árum á Filippseyjum, í Indónesíu og Mexíkó. Flest lönd sem búa yfir jarðhita, eru á breiddargráðum þar sem hlýtt loftslag ríkir, og því ekki bein þörf fyrir hitun húsa, Ísland sker sig út úr að þessu leiti. Og er Ísland í forystu í því að nýta jarðhita til annars en raforkuframleiðslu, og þá er ekki miðað aðeins við höfðatölu, heldur einnig heildarnotkun.