cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Silfurkóngur
Silfurkóngur (eða Tarpúnn) (fræðiheiti: Megalops atlanticus) er fiskur sem lifir undan ströndum Flórída og er vinsæll veiðifiskur; getur orðið nær tveir metrar að lengd.
Púkk
Púkk er spil sem spilað var með venjulegum spilastokk. Það var eins og alkort og treikant vinsælt jólaspil. Í púkki eru notaðir spilapeningar en það geta verið venjulegir peningar en einnig var hægt að spila um þorskkvarnir, kaffibaunir eða glerbrot. Krakkar söfnuðu miklu af þorskkvörnum til að eiga sem mest af spilapeningum.
Spilarar geta verið frá tveimur og upp í sjö og hver spilari þarf að vela sér spil, tíur, mannspil og ása og einn laufgosann en hann er pamfíllinn. Úr venjulegum spilastokk eru tekin lágspilin frá tvisti til fimmu. Stundum eru sexur og sjöur líka teknar út. Í upphafi fá allir jafna spilapeninga til að spila úr og þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið.
Spilarar geta verið frá tveir til sjö. Hver og einn spilari þarf að velja sér mannspil frá ás til 10 og einn laufgosann sem er panfíllinn.
Þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið. Gefin eru 5 spil á hendi eitt í einu og búnkanum hvolt og eitt spil látið velta, sá litur sem kemur upp er ráðandi. Þannig að ef spaði kemur upp, þá geta þeir sem hafa spaðaásinn á hendi sýnt spilið og rukka þann sem hefur valið sér að vera ás um einn spilapening og svo frv. Hafi einhver laufgosann þarf sá sem er panfílinn að borga sama hvaða litur er ríkjandi. Þess vegna fær sá sem er með laufgosann á hendi greitt frá tveimur ef laufið er ríkjandi. Sá sem er með tvö sex á hendi fær púkið eða sá sem er með panfílinn og eitt sex. Hafi tveir tvö sex eða sex og panfílinn, skiptist púkkið á milli þeirra. Enginn fær greitt nema að sýna spilið sem verið er að rukka fyrir.
Fyrstur lætur út sá sem er sólarhringsmegin við þann sem gefur og ræður hann hvaða spil hann lætur út af sinni hendi. Ef hann t.d. lætur út hjartatíu, þá má sá næsti smeigja hjartaníu undir bunkann og svo má setja ofaná hjartatíuna hjartagosa o.s.frv. Þegar ásinn er kominn, þá má sá sem hann lætur út ráða hvaða spil er næst, eins ef stokkurinn stoppar einhverstaðar þá má sem á síðasta spilið láta út næst.
Þegar spilarar eru búnir með spilapeningana sína, geta þeir slegið lán hjá bankanum og haldið áfram að spila.
Leikurinn hættir þegar allir geta komið sér saman um að hætta, þó einn fari þarf leikurinn ekki að hætta. Ef sá sem er með kónginn fer getur sá sem er með tínuna fengið kónginn ef hann vill. Spilapeningar þess sem hættir gengur til bankans en oftast er sá sem fer eða hættir í spilinu blankur og skuldum vafinn.
En fólk hefur reglurnar eftir sínu höfði, margir vilja ekki leyfa að smegja spili undir vegna þess að það getur valdið misklíð, eins var oft rifist um það hvort það mætti setja eitt spil ofaná eftir að það var búið að trekkja.
Kristnitakan á Íslandi
Kristnitakan á Íslandi er tímabil í sögu Íslands, þegar lögfest var að allir landsmenn skyldu aðhyllast kristni í stað heiðni. Miðað við tímatal þess tíma var kristnitakan árið 1000, og vanalega er miðað við það, en samkvæmt núgildandi tímatali var hún sumarið 999.
Kristniboð
Stuttu fyrir árið 1000 kom hingað saxneskur biskup, sem hét Friðrekur. Hann kom hingað fyrir tilstuðlan Þorvalds víðförla sem hafði tekið skírn af biskupi. Þeim varð lítið ágengt í kristniboði sínu en biskup vígði þó kirkju við Ás í Hjaltadal. Sumar heimildir segja Ólaf Tryggvason konung Noregs hafa fyrst sent hingað Stefni Þorgilsson af Kjalarnesi til að boða kristni. Í Íslendingabók segir Ari fróði að Ólafur konungur hafi sent hingað prestinn Þangbrand. Þar segir að Þangbrandur hafi verið á Íslandi í rúmt ár, skírt meðal annarra þá Hjalta Skeggjason úr Þjórsárdal og Gissur hvíta Teitsson frá Mosfelli og vegið tvo eða þrjá menn sem níddu hann. Hjalti Skeggjason var gerður landrækur fyrir goðgá eða guðlast á Alþingi.
Gíslataka
Segir sagan að Þangbrandur hafi snúið aftur til Ólafs og sagt honum að hann hefði litla trú á því að Íslendingar myndu taka kristni. Á Ólafur þá að hafa reiðst gífurlega. Laxdæla segir frá því að Ólafur Tryggvason Noregs konungur hélt fjórum höfðingasonum sem gíslum til að þrýsta á um kristnitöku. Það voru Kjartan Ólafsson, Halldór sonur Guðmundar hins ríka, Kolbeinn sonur Þórðar Freysgoða og Sverting sonur Runólfs úr Dal.
Atburðarrásin á Alþingi
Sagan segir að hraun hafi runnið á Hellisheiði, er Alþingi var haldið, skammt frá Þingvöllum og stefnt í átt að bæ eins kristna höfðingjans. Töldu heiðnir menn að þetta væri merki um að guðirnir reiddust. Á þá Snorri Þorgrímsson á Helgafelli að hafa mælt „Um hvað reiddust goðin, þá er hér brann hraunið, er nú stöndum vér á?“ og þótti sýna mikla skynsemi. Þorgeir Ljósvetningagoði Þorkelsson lögsögumaður var í málsvari fyrir heiðingja og tilnefndu kristnir Hall Þorsteinsson á Þvottá (Síðu-Hall). Hallur samdi við Þorgeir um að hann skyldi segja upp lög sem allir gætu fellt sig við. En síðan er menn komu í búðir þá lagðist hann niður, Þorgeir, og breiddi feld sinn á sig og hvíldi þann dag allan og nóttina eftir og kvað ekki orð. Um morguninn daginn eftir settist Þorgeir upp og bauð mönnum að ganga til Lögbergs og þar hóf hann upp raust sína og kvað; „''En nú þykir mér það ráð, að vér látim og eigi þá ráða, er mest vilja í gegn gangast, og miðlum svo mál á milli þeirra, að hvorirtveggju hafi nokkuð síns máls, og höfum allir ein lög og einn sið. Það mun verða satt, er vér slítum í sundur lögin, að vér munum slíta og friðinn.''“ Þorgeir kvað það lög að menn skyldu taka kristni en áfram yrði leyft að blóta leynilega, bera út börn og éta hrossakjöt.
Þorgeiri mútað?
Í Brennu-Njáls sögu segir: "En Hallur fór að finna Þorgeir goða lögsögumann frá Ljósavatni og gaf honum til þrjár merkur silfurs að hann segði upp lögin. En það var þó ábyrgðarráð er hann var heiðinn." Þorgeir Ljósvetningagoði lagðist síðan undir feld áður en hann hvað upp lögin um kristni.
Tímasetning
Sumir telja að kristnitakan hafi orðið fyrr. Doktor Ólafía Einarsdóttir leiðir líkur að því í doktorsritgerð sinni, Studier i kronologisk metode i tidlig islandsk historieskrivning, sem hún varði í Lundi í Svíþjóð, 21. maí 1964, að kristnitakan hafi farið fram um sumarið 999.
Viðurlög við heiðni
Við kristnitöku Íslands var trúleysi og heiðni á Íslandi bönnuð. Viðurlög við því að blóta á laun voru þriggja ára útlegð úr landi (fjörbaugsgarð). Í sumum tilfellum var fólk brennt á báli.
Milljónarfélagið
thumbnail|Saltfiskverkun, 1912 Milljónarfélagið var útgerðarfélag sem í raun hét P.J. Thorsteinsson & Co og var með höfuðstöðvar á Sundbakka í Viðey á árunum 1907-1914. Viðey var valinn sem aðalmiðstöð félagsins vegna þess að í Reykjavík vantaði höfn, vatnsveitu og rafmagn.
Félagið nefndist svo vegna þess að hlutafé félagsins átti að vera miljón krónur sem samsvaraði ríkisútgjöldum stofnárið. Helstu hvatamenn að stofnun þess voru Pétur J. Thorsteinsson á Bíldudal og Thor Jensen í Reykjavík auk danskra fjármálamanna, aðallega Aage Møller og Christian Rasmussen í firmanu A.T. Møller & Rasmussen í Leith. Stofnfundur var haldinn í Kaupmannahöfn árið 1907. Eignir Péturs á Bíldudal, Patreksfirði og í Hafnarfirði runnu sem hlutafé til félagsins og námu 205 þúsundum. Félagið lét reisa tvær hafskipabryggjur í Viðey, hafnarbakka, fiskverkunarhús, sem járnbrautarteinar tengdu við bryggjurnar, og kola- og saltgeymslur. Milljónarfélagið varð aldrei það stórveldi sem að var stefnt og árið 1914 - eftir aðeins 6 ár - fór það á hausinn og tók þá Handelsbanken í Kaupmannahöfn Stöðina (Sundbakka) upp í skuldir.
Andri Lucas Guðjohnsen
Andri Lucas Guðjohnsen er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir danska félagið Lyngby BK. Andri var kallaður í fyrsta skipti A-landsliðið haustið 2021 leik í undankeppni HM 2022. Andri er af fótboltaætt en Eiður Guðjohnsen er faðir hans, Arnór Guðjohnsen afi og Sveinn Aron Guðjohnsen.
Friedrich August Wolf
thumb|right|Friedrich August Wolf Friedrich August Wolf (15. febrúar 1759 – 8. ágúst 1824) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og bókmenntarýnir.
Wolf helgaði sig alla tíð að kennslu öðru fremur. Rit hans eru tiltölulega fá. Hann gaf út skýringarrit við Demosþenes (1789) og sex árum síðar Formála að Hómer (1795). Fyrir það rit er hann einkum þekktur. Í kjölfar útgáfunnar spruttu upp deilur milli Wolfs og Christians Gottlobs Heine, sem sakaði Wolf um ritstuld.
Harry Potter og leyniklefinn
Harry Potter og leyniklefinn er önnur bókin um galdrastrákinn Harry Potter eftir rithöfundinn J.K. Rowling. Bókin kom út árið 2000 og nefnist á ensku Harry Potter and the Chamber of Secrets. Helga Haraldsdóttir þýddi á íslensku og bókin var gefin út af bókaútgáfunni Bjarti. Önnur prentun kom út árið 2001.
Kvikmynd eftir sögunni kom árið 2002. Leikstjóri var Chris Columbus og sem fyrr léku Daniel Radcliffe, Rupert Grint og Emma Watson aðalhlutverkin.
Harry Potter snýr aftur í Hogwarts. En Harry kemst að því að leyniklefinn hafði verið opnaður. Í leyniklefanum var sagt vera hræðilegt skrímsli. Þegar vinir hans byrja að verða steingerðir reynir hann að finna út hver opnaði klefann. Þegar Harry loksins finnur klefann kemst hann að því að Voldemort opnaði klefann með hjálp Ginny, systur Rons. Harry þarf að sigra skrímslið, sem var basilíuslanga og Voldemort. Þegar hann var búinn að því bjargaði hann Ginny úr klefanum.
Verslunarleið
thumb|right|Kort sem sýnir Silkiveginn og fleiri verslunarleiðir milli [[Austurlönd fjær|Austurlanda fjær og Miðjarðarhafslandanna.]] Verslunarleið er ferðaleið, yfirleitt milli nokkurra áningarstaða, sem verslunarfarmur er fluttur um. Verslunarleiðir geta legið bæði um land eða haf.
Dæmi um sögulegar verslunarleiðir eru Silkivegurinn frá Kína til Mið-Austurlanda um Mið-Asíu, Kryddvegurinn frá Indlandi og Arabíu til Kína um Indlandshaf, Saharaverslunin milli Sahelsvæðisins og Magrebsvæðisins í Afríku um Saharaeyðimörkina og Þríhyrningsverslunin milli Evrópu og Norður-Ameríku, Afríku og Vestur-Indía um Atlantshafið.
RGB
thumb|right|Mynd sem sýnir blöndun lita í RGB-litakerfi RGB (af heiti frumlita kerfisins: rauður, grænn, blár) er viðlægt litakerfi þar sem litrófið er framkallað með blöndun á rauðu, grænu og bláu ljósi. RGB-litakerfið er aðallega notað við framsetningu lita í raftækjum eins og skjám, stafrænum myndavélum og skönnum en þrílitaskyn augans var vel þekkt löngu fyrir tíma raftækja.
Í RGB-litakerfinu er litleysan svartur (alger skortur á ljósi) en hæsta gildi allra lita myndar hvítan. Þessu er öfugt farið í frádrægum litakerfum eins og þeim sem litprentari notar þar sem hvítur er flöturinn sem prentað er á og því litleysa en svartur verður til við blöndun allra frumlitanna.
RGB er tækjaháð litakerfi. Ólík tæki sýna sama RGB-gildið á ólíkan hátt þar sem munur er á litum og litanæmi þeirra. Eina leiðin til að fá sambærilega framsetningu RGB-gilda milli ólíkra tækja er að nota einhvers konar litastjórnun.
Áshreppur
thumb|Áshreppur (til 2006) Áshreppur var hreppur í Austur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Ás í Vatnsdal.
Aðalatvinnuvegur var landbúnaður. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 66. Hinn 10. júní 2006 sameinaðist Áshreppur Húnavatnshreppi undir merkjum hins síðarnefnda.
Billie Eilish
Billie Eilish Pirate Baird O'Connell (f. 18. desember 2001) er bandarísk söngkona og lagahöfundur. Hún hlaut fyrst eftirtekt þegar hún gaf út fyrstu smáskífuna sína „Ocean Eyes“, árið 2015. Lagið var samið og framleitt af bróður hennar, Finneas O'Connell, sem hún skrifar oft lög með.
Fyrsta breiðskífa Eilish var gefin út árið 2019 og var nefnd When We All Fall Asleep, Where Do We Go? Hún náði fyrsta sæti á hljómplötulistunum Billboard 200 og UK Albums Chart, og var ein mest selda plata það ár. Á henni má finna lagið „Bad Guy“ sem komst í fyrsta sæti á Billboard Hot 100 listanum. Árið eftir var Eilish einn af höfundum lagsins „No Time to Die“ sem var notað í samnefndu James Bond myndinni. Lagið hlaut Óskarsverðlaun fyrir besta frumsamda lagið árið 2022. Önnur breiðskífan hennar, Happier Than Ever, var gefin út árið 2021 og náði fyrsta sæti í 25 löndum.
Úlfaldalest
thumb|right|Koparstunga frá 19. öld sem sýnir úlfaldalest í Sahara. Úlfaldalest er hópur úlfalda sem bera farm eða farþega milli staða. Fyrir tilkomu lestarkerfis og þjóðvega voru úlfaldalestir notaðar á frægum verslunarleiðum eins og Silkiveginum í Mið-Asíu (kameldýr) og í Saharaversluninni (drómedarar).
Matthew Broderick
Matthew Broderick (f. 21. mars, 1962) er bandarískur leikari.
Bangkok
thumb|Bangkok.
Bangkok (á taílensku: Krung Thep, กรุงเทพฯ) er höfuðborg og stærsta borg Taílands. Árið 2010 var íbúafjöldi hennar 8.249.117. Borgin er staðsett á austurbakka Chao Phraya ár stuttu áður en hún rennur út í Taílandsflóa. Hún var í upphafi hafnar- og viðskiptamiðstöð undir stjórn þáverandi höfuðborgar (sem hét Ayutthaya) og hét þá Bang Makok. Þegar þáverandi höfuðborg féll í hendur Búrma árið 1767 var höfuðborgin flutt á vesturbakka árinnar og var þar þangað til Rama I konungur byggði kastala sinn á austurbakkanum og endurnefndi borgina Krung Thep (sem þýðir Borg englanna). Í dag á nafnið Bangkok opinberlega aðeins við um lítinn hluta borgarinnar en er enn notað á vesturlöndum yfir hana alla. Bangkok er mjög fjölþjóðleg borg, með mikið af innflytjendum. Talið er að 50% íbúa borgarinnar eigi ættir sínar að rekja til Kína. Bangkok er efnahagsleg miðstöð Taílands, þar eru allir helstu bankar landsins með höfuðstöðvar og flestra annarra stórfyrirtækja landsins. Ímynd borgarinnar á vesturlöndum er þó oft ansi neikvæð þar sem hún er þekkt fyrir að vera mikil miðstöð ólöglegra útgáfa á tónlist, kvikmyndum og öðru höfundaréttarvörðu efni.
Valtýr Guðmundsson
Valtýr Guðmundsson (1860 – 1928) var alþingismaður og sagnfræðingur og fyrstur Íslendinga til að ljúka doktorsprófi í sagnfræði.
Lögmætisreglan (Evrópusambandið)
Lögmætisreglan er ein af grunnreglum Evrópuréttarins. Samkvæmt reglunni má Evrópusambandið og stofnanir þess ekki grípa til hvaða ráðstafana sem er til að ná markmiðum sínum, heldur þurfa ráðstafanir þess og stofnana þess (t.d. setning tilskipana eða rammatilskipana) að eiga sér lagastoð í sáttmálum um sambandið. Hugmyndin að baki reglunni er að vernda aðildarríkin gegn fullveldisframsali sem þau hafa ekki samþykkt sem og að afmarka verksvið stofnanna sambandsins gagnvart hverri annarri og viðhalda „stofnanalegu jafnvægi“ (þýs. institutionelles Gleichgewicht).
Valtýr Guðmundsson
Valtýr fæddist að Árbakka á Skagaströnd. Hann var eina af þremur börnum föður síns til að komast til vits og ára. Faðir hans dó ungur og móðir hans kvæntist aftur og eignaðist tvær dætur. Hann fluttist ekki með móðurfjölskyldu sinni til Ameríku þegar hann var um sextán ára og hitti móður sína aðeins einu sinni eftir það þegar hann sjálfur ferðaðist vestur.
Lögmætisreglan (Evrópusambandið)
Lögmætisreglan hefur tvær hliðar. Annars vegar snýr lögmætisreglan að Evrópusambandinu sem slíku og takmarkar þá völd sambandsins gagnvart aðildarríkjunum Þurfa aðgerðir sambandsins að vera innan þeirra valdmarka sem aðildarríkin hafa sett sambandinu í samningum um sambandið. Þannig haldast öll völd sem aðildarríkin hafa ekki framselt sambandinu hjá aðildarríkjunum. Hins vegar snýr lögmætisreglan að stofnunum Evrópusambandsins og mælir þá svo fyrir, að hver stofnun megi eingöngu grípa til ráðstafana sem rúmast innan valdmarka stofnunarinnar.
Í stuttu máli verður því Evrópusambandið og stofnanir þess að geta sýnt fram á að gjörðir þeirra eigi sér stoð annað hvort beint eða með túlkun annars vegar sáttmála um Evrópusambandið eða hins vegar sáttmála um starfsemi Evrópusambandsins.
Valtýr Guðmundsson
Valtýr var einn þekktasti Íslendingurinn í kringum 1900 og var keppinautur Hannesar Hafsteins um embætti heimastjórnarráðherra en Hannes hafði betur.
Lögmætisreglan (Evrópusambandið)
Af þessu leiðir til dæmis að stofnanir sambandsins hafa ekki val um hvort þau senda frá sér reglur í formi tilskipunar eða rammatilskipunar ef þau eiga að nota annað hvort formið samkvæmt þeirri lagaheimild sem er að baki setningu reglnanna. Þá þurfa stofnanir sambandsins að halda sig við þá málsmeðferð við setningu reglna sem mælt er fyrir um í lagaheimild að baki reglunum.
Viskí
thumb|Viskíglas. Viskí eða viský (gelíska: uisge beatha) er brenndur áfengur drykkur gerður úr korni. Algengast er að maltað bygg sé meginuppistaða kornblöndunnar, en ómaltað bygg, maltaður eða ómaltaður rúgur, hveiti og maís eru einnig notuð í sum viskí.
Uppruni orðsins
Heitið viskí er alþjóðlegt og hefur borist í flest mál úr ensku, þar sem skosk og kanadísk viskí eru jafnan stafsett whisky, en írsk og bandarísk viskí stafast whiskey. Upphaflega kemur heitið þó úr gelísku, en þar nefnist það uisge beatha (uisce beatha með írskri stafsetningu), sem þýðir bókstaflega vatn lífsins. Gelíska heitið er því bein þýðing á latneska heitinu aqua vitae, en svo nefndust brenndir drykkir í Evrópu allt frá miðöldum. Þess má geta að viskí var um tíma nefnt bretaveig á íslensku
Helstu gerðir
Viskí, eða svipaðir drykkir, er framleitt í flestum kornræktarlöndum, en algengast er að viskí sé flokkað eftir annars vegar upprunalandi og hins vegar kornsamsetningu.
Framleiðslan
thumb|right|Lauklaga koparkatlar í Auchentoshan viskíbrennslunni í [[Dalmuir í Skotlandi.]] Framleiðsla viskís er fremur flókið ferli sem býður upp á mikinn fjölbreytileika afurða. Helstu skrefin eru þó í meginatriðum svipuð á milli framleiðenda og fer hér á eftir gróf lýsing á almennu ferli. Fyrstu skrefin minna nokkuð á bjórgerð, en það má með nokkrum sanni halda því fram að viskí sé einfaldlega eimaður og þroskaður bjór.
Mesking
Kornið er fyrst malað í heppilega kornastærð og því blandað saman við volgt vatn í svokölluðu meskikeri. Blandan er hituð með hægri hræringu upp að 64 °C, en við það hitastig eru amýlasar kornsins virkastir og brjóta nú niður sterkju kornsins í tvísykrur og aðrar smærri einingar. Þegar seigfljótandi vökvinn hefur verið við 64 °C í hér um bil hálfa klukkustund er hann þynntur og hitastigið hækkað til að draga sem mest af sykrunum úr hratinu og í vökvann. Algengt er að vökvinn nái um 85 °C og sé látinn standa við það hitastig í um 15 mínútur. Hratið er nú skilið frá og vökvinn, sem nú nefnist meski, er kældur.
Gerjun
Meskið fer nú í gerjunartank og geri sáð út í. Gersveppurinn, sem venjulega er af tegundinni Saccharomyces cerevisiae gerjar sykrurnar úr korninu og myndar alkohól ásamt bragðefnum og koldíoxíði. Við gerjunina myndast einnig varmi og helst hitastigið í gerjunartankinum við um 35 °C á meðan á gerjun stendur, en hún tekur venjulega um þrjá sólarhringa. Afurðin, sem inniheldur um 5 til 10% alkohól, nefnist gambri og minnir um margt á bjór.
Brennsla
Þessu næst er gambrinn brenndur eða soðinn, en sú aðgerð er í raun tvö- til þreföld eiming í þar til gerðum kötlum eða eimum. Í hverri viskíbrennslu eru því að minnsta kosti tveir koparkatlar, gambraketillinn (e. wash still) og brenniketillinn (e. spirit still). Koparinn í kötlunum leikur lykilhlutverk, því hann hvarfast við eiminn og fjarlægir úr honum ýmis brennisteinssambönd sem annars gæfu óþægilegt bragð. Hér er gambrinn soðinn og eimnum safnað þar til áfengisstyrkurinn er hér um bil 75%. Þéttur eimurinn er síðan þynntur lítillega með vatni (algengur lokastyrkur er um 70% alkohól).
Svarthryggjarækja
Svarthryggjarækja (fræðiheiti: Sicyonia ingentis) rækjutegund af ættinni Sicyoniidae. Á spænsku er þessi tegund kölluð camarón de poedra del Pacífico eða cacahuete. Upphaflega er tegundin frá austurhluta Kyrrahafsins.
Litur hennar er rauðbrúnleitur, neðst á hliðinni er hún mjög rauðleit. Fæturnir eru hvítir með rauðum blettum, henni er oft líkt við blettarækjuna frá Kaliforníu. Tegund þessi hefur oft verið kölluð svarthryggja rækja hér á landi.
Líf hennar spannar rétt í kringum fimm ár. Rækjuna er að finna í sandi og leðju við dýpi frá 45 m að allt að 162 m. Hún lifir í heittempruðum sjó, þar sem hitastigið er í kringum 20°C og finnst í mjög miklu magni í Ventura-Santa Barbara-sundinu. Kynin eru aðskilin hjá þessari tegund. Kvenrækjan verður allt að 18 cm en karlrækjan í kringum 15 cm þar sem mælingar eru frá fálmurum að halanum. Þessi tegund hefur einkennandi hrygg á bakinu sem aðgreinir hana frá öðrum rækjum.
Heimkynni
Upphaflega er tegundin frá austurhluta Kyrrahafsins. Dreifing hennar nær alveg frá Monterey, sem er flói í Kyrrahafinu að Islas Marías, eyjaklasa fjögurra eyja sem tilheyra Mexíkó. Þá finnst hún einnig í hyldýpi við Kaliforníu.
Hrygning
Ólíkt öðrum rækjutegundum ber hún ekki eggin meðsér. Hrygning beggja kynja fer yfirleitt fram á fyrsta lífsári en stundum seinna Á öðru lífsári eða þegar þær eru orðnar 3 cm að lengd eru allar orðnar kynþroska. Að meðaltali hrygna þær 86.000 egg í einu. Í kringum egglos byrjar rækjan að synda mikið meira um hafið en áður. Hrygningartími þeirra standi yfir á milli júní og október og fer fram nokkrum sinnum hjá hverri rækju fyrir sig yfir tímabilið. Í framhaldi af hrygningu fara fram hamskipti hjá báðum kynjum, bæði á veturna og á sumrin.
Matarvenjur
Fæðuvenjur tegundarinnar eru óþekktar, þó er talið að hún éti grot af botninum eins og margar aðrar tegundir rækja. Það er lífrænn úrgangur úr sundruðum lífverum eða saur. Tegundin eins og aðrar tegundir rækja er þó bráð annarra fiskitegunda sem lifa í sjónum. Við Baja í Kaliforníu er svarthryggjarækja helsta bráð Urrara sem er fiskitegund sem lifir á hafsbotninum. Í suður Kaliforníu eru það fiskar á borð við karfa, bleikju, borra og Ástralíumóra sem gera tegundina að bráð sinni. Þá er vitað að kolkrabbar, hákarlar, lúður og skötur geri það einnig.
Veiðar og markaðir
thumb|250px|left|Línurit um landaðan afla. Lengi vel hefur þessi tegund verið veidd í gildrur eða botnvörpu sem er að meðaltali 1300 metra löng við minnstu möskvastærðirnar sem er í kringum 30–50 mm. Oft hefur hún komið fyrir í botnvörpu sem ætluð er fyrir karfa. Þá hefur hún komið með sem meðafli.
Veiðar á tegundinni jukust í kringum 1965 en þá var heildaraflinn í kringum 15 tonn, þó varð snarlega minnkun á veiðum aftur þar sem ekki tókst að koma tegundin vel á markað til sölu. Á þeim árum var aflanum yfirleitt hent og var heildaraflinn sem landað var ekki meira en í kringum tvö og hálft tonn. Erfiðleikar við markaðssetningu reyndust vera til komnir vegna þess að erfitt þótti að taka skelina sem umlykur hana af henni.
Í kringum árin 1974 fóru veiðarnar og stofnarnir að aukast aftur í sveiflum og markaðssetning að takast. Talið er að rekja megi sveiflurnar um aukningu til El Niño sem er veður- eða vatnsfræðilegt fyrirbæri sem hækkar hitastig í sjónum. El Niño á að hafa skapað kjöraðstæður fyrir vöxt og nýliðun. Mest veiddist árið 1999 en það voru í kringum 700 tonn. Árið 2000 hélst veiðin nánast stöðug, en þá var um 650 tonnum landað. Árin sem komu á eftir sýndu ekki eins mikið magn og fóru tölurnar um landaðan afla minnkandi ár eftir ár. Aflinn náði lágmarki árið 2004 en þá voru einungis 24 tonnum landað, veiðin jókst ekki mikið eftir það en tók aðeins við sér árið 2008–2009 þar sem löndun var í kringum 200 tonn. Lækkaði veiðinn en meir árin á eftir. Árið 2014 sást talsverð aukning frá árunum áður en þá var landaður afli í kringum 250 tonn og var það sama að segja með árið 2015, þá var landaður afli í kringum 320 tonn. Ekki er vitað hver nákvæm staða er í dag. Fljótlega tókst mönnum að koma svarthryggjarækjunni á markað, þar sem bragð hennar þykir ómótstæðilegt og eftirspurn varð því orðin mjög mikil. Lágt verð og gott bragð gerir hana að uppáhaldi á meðal fiskkaupenda. Vandamál sem þó fylgja þessari tegund rækju, eru að það hefur reynst erfitt að frysta hana og hún rotnar hratt þegar hún deyr. Við dauða byrjar rækjan að melta sín eigin líffæri sem verður fljótt að svörtu mauki sem þykir ekki heillandi fyrir kaupendur.
Af þeim sökum er hluta af rækjunni landað lifandi og eru þær seldar heilar ferskar til neytandans. Í kringum 20% aflans er oft landað lifandi en hinum 80% ekki, þær dauðu eru samt sem áður seldar á minna verði. Eitt kíló af ferskri lifandi rækju selst á fjóra til tíu dollara á meðan kíló af ferskri dauðri selst á hálfan til sex dollar. Helstu staðir þar sem hægt er að finna tegundina á árstíðarbundnum, asískum mörköðum sem eru í suður Kaliforníu. Þó svo að innra byrgði rækjunnar sé orðið að svörtu mauki er fólki almennt talið óhætt að borða hana eftir að hún hefur verið hreinsuð og skelin tekin af.
Nálægðarreglan
Nálægðarreglan er ein af grunnreglum Evrópusambandsins. Hefur hún það markmið að takmarka völd Evrópusambandsins og stofnana þess.
Nálægðarreglan mælir fyrir um að Evrópusambandið geti eingöngu aðhafst í máli, sem fellur utan einkalögsögu þess (e. exclusive competence), ef hvert Evrópusambandsland eða svæði þess lands getur ekki á fullnægjandi máta náð þeim markmiðum sem stefnt er að. Vegna umfangs eða áhrifa málsins á Evrópusambandið sé sambandið því betur til þess fallið að koma að málinu. Með öðrum orðum þurfa tvö skilyrði að vera fyrir hendi: í fyrsta lagi nást markmið sambandsins ekki með atbeina einstakra ríkja og í öðru lagi nást markmiðin betur vegna umfangs þeirra eða áhrifa á Evrópusambandið.
Með Lissabonsáttmálanum var komið á fót ferli sem gerir þjóðþingum aðildarríkjanna kleift að koma á framfæri athugasemdum sínum telji þau lagafrumvarp framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins brjóta gegn reglunni. Hvert þjóðþing hefur átta vikna frest frá því því var kynnt lagafrumvarpið til að koma athugasemdum sínum á framfæri. Ef athugasemd berst frá einhverju þjóðþingi fer í gang sérstakt ferli. Hvert þjóðþing aðildarríkjanna þarf þá að taka afstöðu til þess hvort það telji umrætt lagafrumvarp brjóta gegn nálægðarreglunni. Hefur hvert þjóðþing tvö atkvæði. Ef einfaldur meirihluti þinganna greiðir atkvæði með því að lagafrumvarpið brjóti gegn nálægðarreglunni er framkvæmdastjórnin skyldug til að endurskoða afstöðu sína til þess hvort lagafrumvarpið samræmist nálægðarreglunni. Getur framkvæmdastjórnin tekið frumvarpið til baka, breytt því eða haldið því óbreyttu. Haldi hún lagafrumvarpinu óbreyttu þarf hún að rökstyðja mál sitt. Að lokum taka þá Ráðherraráðið og Evrópuþingið afstöðu til málsins. Ef 55% Ráðherraráðsins eða einfaldur meirihluti þingmanna Evrópuþingsins þeirrar skoðunar að lagafrumvarpið samræmist ekki nálægðarreglunni, er lagafrumvarpið úr sögunni.
Þá hefur Evrópudómstóllinn vald til að endurskoða ákvarðanir stofnana sambandsins með tilliti til nálægðarreglunnar.
Saga reglunnar innan Evrópusambandsins og tilgangur
Nálægðarreglan kom fyrst inn í rétt Evrópusambandsins með Maastricht-sáttmálanum árið 1992. Hana er nú að finna í 3. mgr. 5. gr. sáttmála um Evrópusambandið. Tillaga að setningu reglunnar var upphaflega sett fram af Þjóðverjum en Bretar urðu ákafir stuðningsaðilar hennar.
Hugmyndin að baki nálægðarreglunni er sú að vinna gegn evrópskri miðstýringu og færa ákvarðanatöku enn frekar til héraða sambandsins. Reglan á að stuðla að varðveislu menningarlegra og sögulegra mismuna og varðveita þjóðarímyndir og venjur.
Önnur regla sem hefur einnig það markmið að draga úr völdum Evrópusambandsins er hin svokallaða meðalhófsregla. Samkvæmt henni má Evrópusambandið ekki grípa til víðtækari ráðstafana en nauðsynlegar eru til að ná því markmiði sem stefnt er að.
Alchemilla sericata
Alchemilla saxatilis er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hún er frá Litlu-Asíu (Tyrkland, Armenía, Georgía, Aserbajan, Íran).
Bændaánauð
Á Íslandi tíðkaðist bændaánauð að evrópskum hætti ekki en á tímabilinu 1490-1894 var í gildi vistarbandið svonefnda.
Örlygur Hálfdanarson
Örlygur Hálfdanarson (21. desember 1929 - 30. október 2020) var íslenskur bókaútgefandi. Hann rak lengi vel Bókaútgáfuna Örn og Örlyg, en stofnaði síðar Íslensku bókaútgáfuna.
Örlygur var einnig talsmaður þess að reisa Viðeyjarstofu eftir upprunalegum teikningum, þegar og ef hús Strætisvagna Reykjavíkur á Lækjartorgi yrði rifið og sagði að þar með kæmi bygging sem rímaði vel við átjándu og nítjándu aldar hús við Lækjargötu og Austurstræti. Viðeyjarstofa átti að vera tveggja hæða hús samkvæmt upphaflegum teikningum, en varð aldrei nema einlyft.
Alnus lanata
Alnus lanata er upprunninn frá Sichuan í Kína.
Ferdinand Buisson
Ferdinand Buisson (20. desember 1841 – 16. febrúar 1932) var franskur heimspekingur, kennslufræðingur og stjórnmálamaður. Hann var einn af stofnendum franska Mannréttindabandalagsins og sat sem forseti þess frá 1914 til 1926. Frá 1902 til 1906 var hann jafnframt forseti franska Menntunarbandalagsins. Árið 1927 hlaut hann friðarverðlaun Nóbels ásamt Þjóðverjanum Ludwig Quidde. Buisson var skipuleggjandi grunnmenntunar í Frakklandi frá 1879 til 1896. Árið 1905 var hann jafnframt formaður nefndar sem falið var að semja lög um aðskilnað ríkis og kirkju. Buisson fann upp hugtakið laïcité sem hefur jafnan verið notað um veraldarhyggju í Frakklandi.
Æska og uppvöxtur
Ferdinand Buisson fæddist þann 20. desember árið 1841 og var kominn úr mótmælendafjölskyldu. Faðir hans var búrgúndi að nafni Pierre Buisson sem vann sem héraðsdómari og síðar rannsóknardómari. Fimmtíu og tveggja ára hafði Pierre kvænst hinni 29 ára gömlu Adèle Aurélie de Ribeaucourt, dóttur vefara frá Picardie.
Ferdinand Buisson gekk í Condorcet-gagnfræðiskólann í París. Hann var felldur í almennu framhaldsnámi, mögulega vegna stjórnmálaskoðana sinna, og bjó sig undir nám í heimspeki samhliða því sem hann vann sem kennari. Hann lenti í öðru sæti í heimspekikeppni árið 1868.
Stjórnmálaferill
Buisson var fylgjandi frjálslyndum túlkunum á mótmælendatrú. Hann fór í sjálfskipaða útlegð frá Frakklandi á árum síðara franska keisaraveldisins frá 1866 til 1870 þar sem hann neitaði að sverja nýju stjórninni hollustueið. Buisson gerðist prófessor við Háskólann í Neuchâtel. Árið 1867 sótti Buisson þrjú heimsþing Friðar- og frelsisbandalagsins (fr. Ligue de la paix et de la liberté), friðarsamtaka sem reyndu að koma í veg fyrir stríð milli Frakklands og Prússlands. Buisson flutti ræðu á síðasta þingi samtakanna í Lausanne árið 1869. Á sama tíma reyndi hann að stofna til frjálslyndrar mótmælendakirkju í Frakklandi og fékk til liðs við sig prestana Jules Steeg og Félix Pécaut.
Buisson sneri heim til Frakklands eftir stofnun þriðja franska lýðveldisins og hóf virka þátttöku í stjórnmála- og samfélagslífi 17. hverfisins í París. Í desember árið 1870 varð Buisson stjórnandi munaðarleysingjahælis í 17. hverfinu. Hælið var hið fyrsta sem rekið var á veraldlegan máta og varð síðar þekkt sem munaðarleysingjahæli Signu. Buisson varð umsjónarmaður í grunnmenntamálum frá 1872 til 1886.
Buisson afþakkaði kennarastöðu í heimspeki þar sem hann vildi geta starfað í þágu fátækra barna. Vegna tengsla sinna við menntamálaráðherrann Jules Simon var Buisson útnefndur í stjórn menntastofnana Parísar. Simon var hins vegar þvingaður til að afturkalla útnefningu Buissons vegna harðra mótmæla kaþólska flokksins og íhaldssamra mótmælenda. Buisson var falið að safna saman í eitt ritverk upplýsingum um menntunaraðferðir víðs vegar úr heimi. Vegna áhyggja af afdrifum barnanna úr munaðarleysingjahælinu hafði Buisson samband við mannvininn Joseph Gabriel Prévost og lét flytja börnin á munaðarleysingjahæli sem hann hafði stofnað í Cempuis. Árið 1880 útnefndi Buisson Paul Robin umsjónarmann yfir hælinu.
Frá 1879 til 1896 fól Jules Ferry, eftirmaður Jules Simons, Buisson umsjón yfir grunnskólamenntun. Árið 1890 varð Buisson prófessor í kennslufræði við Sorbonne-háskóla. Réttritun var á þessum tíma helsta áhersluefnið í frönsku kennsluskránni en Ferry og Buisson, sem unnu saman að því að endurbæta menntakerfið frá árinu 1880, reyndu að draga úr áherslunni á réttritun og leggja hennar í stað áherslu á líflegri og gagnvirkari frönskukennslu. Buisson reyndi að koma á umbótum í franskri réttritunarkennslu en var fyrir vikið sakaður um að draga réttritun niður á lægra stig.
Árið 1898 tók Buisson beina afstöðu með Alfred Dreyfus í Dreyfus-málinu. Hann tók síðan þátt í stofnun franska Mannréttindabandalagsins og var forseti þess frá 1914 til 1926. Buisson var jafnframt meðlimur í frönsku Frímúrarareglunni.
Buisson sat á franska þinginu fyrir Signukjördæmi frá 1902 til 1914 og var ötull talsmaður skyldubundinnar verkmenntunar og kosningaréttar kvenna. Buisson var formaður franska Menntunarbandalagsins frá 1902 til 1906 og hafði umsjón með samningu laga um veraldarhyggju. Árið 1905 varð hann forseti þingnefndar sem samdi lög um aðskilnað ríkis og kirkju í Frakklandi.
Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 tók Buisson þátt í „heilaga bandalaginu“ (fr. Union sacrée), sem var samningur sem franskir vinstrimenn gerðu um að styðja ríkisstjórnina og kalla ekki til verkfalla á meðan á stríðinu stæði. Buisson sat aftur á þingi árin 1919 til 1924 og vann að því að koma á sáttum milli Frakka og Þjóðverja, sér í lagi eftir hernám Ruhr-héraðsins árið 1923. Frá upphafi var Buisson stuðningsmaður Þjóðabandalagsins og hélt fundi ásamt þýskum friðarsinnum í París og Berlín. Buisson hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1927 ásamt þýska prófessornum Ludwig Quidde fyrir sáttatilraunir þeirra milli þjóða sinna. Buisson tileinkaði verðlaunin starfsfólki franskra almenningsskóla.
Kennslufræðiorðabók Buissons
Ferdinand Buisson var aðalhöfundur kennslufræðiorðabókarinnar Dictionnaire de pédagogie et d'instruction primaire, en með honum unnu að henni rúmlega 350 samstarfsmenn, einna helst James Guillaume sem var aðalritstjóri hennar. Fyrsta útgáfa bókarinnar kom út hjá bókafélaginu Hachette frá 1882 til 1887. Bókin var endurútgefin árið 1911. Buisson samdi nokkrar greinar í bókinni, meðal annars um veraldarhyggju, innsæi og bænar. Orðabókin var talin „biblía“ veraldar- og lýðveldissinnaðra skóla í Frakklandi og sumir töldu hana í reynd hafa sett á fót veraldleg trúarbrögð til að koma í stað kristninnar. Buisson hélt því fram að hann hefði einfaldlega haldið eftir siðgæðisboðskapi kristninnar.
Lake District
thumb|250px|[[Sauðfé|Kind á beit upp í fjöllum.]] thumbnail|Scafell Pike. thumbnail|Coniston vatn. thumbnail|Fell hestur (Fell pony).
Lake District (e. Vatnahérað, einnig þekkt sem The Lakes eða Lakeland á ensku) er svæði og þjóðgarður á Bretlandi. Svæðið er á Norðvestur-Englandi og er vinsælt hjá ferðamönnum. Lake District er frægt sökum vatna og fjalla (e. fells) sinna og er tengt við ljóðskáld af 19. öldinni eins og William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge og Robert Southey sem allir skrifuðu um það. Þessi ljóðskáld þrjú eru þekkt sem Lake Poets á ensku. Barnabókahöfundurinn Beatrix Potter bjó hluta ævi sinnar í Vatnahéraðinu.
Umdæmið er um 55 km langt og breitt.
Robert Schumann
thumb|right|250px|Robert Schumann Robert Schumann (8. júní 1810 – 29. júlí 1856) var þýskt tónskáld og áhrifamikill tónlistargagnrýnandi. Hann er eitt frægasta tónskáld rómantísku stefnunnar á 19. öld.
Chitipa
Chitipa eða Fort Hill er höfuðborg Chitipa-héraðs í Malaví. Hún er ekki langt frá landamærum Sambíu og Tansaníu.
Sebastian Ingrosso
Sebastian Ingrosso (fæddur Sebastian Carmi Ingrosso árið 1983) er sænskur plötusnúður og framleiðandi. Hann er einn fjórmenninganna í Swedish House Mafia.
Ævi
Sebastian Ingrosso ólst upp í Stokkhólmi. Hann vann að tónlist með æskuvini sínum Steve Angello. Þeir gengu undir nöfnum á borð Buy Now, Fireflies, General Moders, Mode Hookers, Outfunk og The Sinners.
Tónlist
Ingrosso semur aðallega house-tónlist og gefur hana út á eigin útgáfufyrirtæki, Refune. Lagið „Yeah“, sem hann samdi með Steve Angello, var gefið út á The Politics of Dancing 2 í flutningi Paul Van Dyk. Einnig sömdu Ingrosso og Angello lögin „Bodycrash“ og endurhljóðblönduðu „My Love“ (með Justin Timberlake) en þau hafa reynst vinsæl í útvarpi.
Sebestian samdi lagið „Werk Bitch“ (aka „Work Bitch“) ásamt William Adams og Britney Spears. Lagið er fyrsta smáskífan af nýjustu stúdíó-plötu Britney sem er væntanleg í lok þessa árs (2013). „Werk Bitch“ lagið og myndbandið verða gefin út vestanhafs 16.september næstkomandi.
Actinidia fulvicoma
Actinidia fulvicoma er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína ( Fujian, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Hunan, S Jiangxi og Yunnan.).
Flauelsklukka
Flauelsklukka (fræðiheiti: Campanula sartorii) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Grikklandi.
Indóevrópsk tungumál
thumb|300px|Indóevrópsk tungumál
Indóevrópsk tungumál eru ætt 443 tungumála og mállýskna sem um þrír milljarðar manna tala. Þessari málaætt tilheyra flest tungumál Evrópu og Vestur-Asíu, sem tilheyra sömu ættkvísl. Nútímamál sem tilheyra þessari ætt eru t.d. bengalska, enska, franska, þýska, hindí, persneska, portúgalska, rússneska og spænska (hvert með fleiri en 100 milljón málhafa). Íslenska er einnig indóevrópskt tungumál.
Ættkvíslir
Auk þessara hefðbundnu tíu greina sem hér eru taldar eru nokkur útdauð tungumál sem lítið er vitað um.
Satem-mál og Kentum-mál
Indó-evrópskum tungumálum er oft skipt í satem-mál og kentum-mál eftir því hvernig uppgómmælt lokhljóð þróuðust. Hægt er að sjá muninn á því hvort fyrsta hljóðið í orðinu yfir „hundrað“ er með lokhljóði (t.d. latína: centum) eða önghljóði (t.d. hindí: satám). Almennt séð eru „austrænu“ málin (slavnesku og indó-írönsku málin) satem-mál, en „vestrænu“ málin (germönsku, ítölsku og keltnesku málin) eru kentum-mál. Satem-kentum mállýskumörkin skilja að annars náskyld mál eins og grísku (kentum) og armensku (satem).
Sebastian Roché
Einkalíf
Roché fæddist í París, Frakklandi. Stundaði nám við hinn virta Conservatoire National Superieur d'Art Dramatique skóla í París. Þegar Roché var unglingur þá ferðaðist hann með fjölskyldu sinni í sex ár á skútu til Miðjarðarhafs, Afríku, Suður-Ameríku og Karíbahafs. Roché talar fjögur tungumál, frönsku, ítölsku, ensku og spænsku.
Roché var giftur leikkonunni Vera Farmiga frá 1997-2005.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Roché var í American Masters og kom hann síðan fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Counterstrike, The Hitchhiker, Runaway Bay, South Beach og New York Undercover. Árið 1997 var Roché boðið gestahlutverk í Roar sem Longinus, þar sem hann lék á móti Heath Ledger. Hefur hann síðan verið með stór gestahlutverk í þáttum á borð við Odyssey 5, 24, Fringe, Supernatural og Criminal Minds. Árið 2007 var Roché boðið hlutverk í sápuóperunni General Hospital sem Jerry Jacks, sem hann lék til ársins 2010.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Roché var árið 1988 í Adieu je t'aime. Síðan þá hefur Roché leikið í kvikmyndum á borð við The Last of the Mohicans, The Peacemaker, Seagull, Beowulf og The Adventures of Tintin.
Apis mellifera unicolor
Apis mellifera unicolor er ein undirtegund alibýflugna. Útbreiðsla hennar er í Madagaskar. Hún er fremur smá, breið og dökk. Hún er mjög afkastamikil og friðsöm, en nú undir miklu álagi af Varroa.
Trier
Trier er háskólaborg í þýska sambandslandinu Rínarlandi-Pfalz og er með 112 þúsund íbúa (2019). Trier er með allra elstu borgum Þýskalands og var stofnuð af Rómverjum. Ýmis mannvirki þar í borg eru á heimsminjaskrá UNESCO.
Lega
thumb|Gamla Rómverjahliðið Porta Nigra er með þekktustu mannvirkjum Þýskalands Trier liggur við ána Mósel nær vestast í sambandslandinu, aðeins um 8 km fyrir vestan landamærin að Lúxemborg. Næstu borgir eru Lúxemborg til suðvesturs (30 km), Saarbrücken til suðurs (60 km) og Koblenz til norðausturs (80 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Trier sýnir Pétur postula með stóran lykil á rauðum grunni. Pétur er verndardýrlingur borgarinnar síðan á 12. öld. Merki þetta hefur verið nær óbreytt síðan á 15. öld.
Orðsifjar
Borgin hét upphaflega Augusta Treverorum á tímum Rómverja. Fyrri hlutinn var til heiðurs Ágústusar keisara. Seinni hluti heitisins er dregið af keltneska þjóðflokknum treveri sem bjó þar í grennd. Á tímum Claudiusar keisara var heitið lengt í Colonia Augusta in Treverum. Úr Treverum verður svo Treviris og loks Trier.
Saga Trier
thumb|Módel af rómversku borginni Augusta Treverorum (Trier í dag).
Rómverjar
Það voru Rómverjar sem reistu borgina Trier 16 f.Kr. Þeir höfðu áður, 30 f.Kr., reist herlager á svæðinu, en höfðu yfirgefið það aftur. Borgin varð höfuðborg skattlandsins Belgica. Um miðja 3. öld var biskupsstóll stofnaður í Trier, en hann er sá elsti á þýskri grundu. Fyrsti biskupinn hét Eucharius. Trier varð keisaraborg Vestrómverska ríkisins síðla á 3. öld. Þar sátu keisarar eins og Konstantínus II., Valentiníanus I., Gratíanus, Magnus Maximus og Valentinanus II. Á þessum tíma var Trier stærsta borg Evrópu norðan Alpa. En snemma á 5. öld fóru germanir að flæða yfir lönd Rómverja. 413 og 421 hertóku frankar Trier og rændu hana. Atli Húnakonungur gerði slíkt hið sama 451. 475 náðu frankar borginni endanlega á sitt vald. Eftir það varð hún hluti af frankaríkinu mikla.
Miðaldir
Árið 882 eyddu víkingar borginni nær algjörlega, en þeir höfðu sigld upp eftir Rín og Mósel. Trier varð ekki hluti af þýska ríkinu fyrr en 925, en þá var Hinrik I keisari þar. 1212 veitti Otto IV keisari borginni fríborgarstatus. En Trier var ávallt sterkt biskupssetur. Erkibiskuparnir í Trier voru kjörfurstar í ríkinu og náðu þeir veraldlegum yfirráðum yfir borginni 1309. Þar með missti Trier fríborgarstatus sinn. Þetta fyrirkomulag hélst allt til tíma Napoleons. Trier var höfuðborg kjörfurstadæmisins, en þó bjuggu biskuparnir ekki þar fyrr en snemma á 16. öld. 1473 hittust Friðrik III keisari og Karl hinn kjarkmikli frá Búrgúnd á ráðstefnu í borginni. Sama ár var háskóli stofnaður í borginni sem var starfræktur allt þar til Napoleon lét loka honum. 1512 var haldið mikið ríkisþing í borginni.
Frakkar
thumb|Trier 1646. Mynd eftir Matthäus Merian. Í 30 ára stríðinu var Trier hernumin tvisvar. Fyrst voru það Spánverjar 1634 en síðar voru það Frakkar 1645. Í 9 ára stríðinu voru Frakkar aftur á ferðinni. Erkibiskupinn og kjörfurstinn í Trier, Karl Kaspar, reyndi eftir fremsta megni að haldast hlutlaus í því stríði. Engu að síður gerðu Frakkar umsátur um borgina 1673 og gerðu árásir á hana. Hún féll þó ekki fyrr en eftir níu mánuði. Frakkar víggirtu borgina gríðarlega en urðu frá að hverfa 1675. Frakkar hernámu borgina á nýjan leik 1684 og 1688 og aftur 1702 og 1705 í spænska erfðastríðinu. Frakkar voru enn á ferðinni 1794 en þá hernam franskur byltingarher borgina. 1801 var borgin innlimuð Frakklandi og fengu íbúarnir við það franskar ríkisborgararétt. Við það leystist kjörfurstadæmið Trier upp. Frakkar lokuðu auk þess öllum klaustrum, en einnig háskólanum. Mörg klaustranna voru rifin, öðrum var umbreytt og fengu þau nýtt hlutverk. 6. janúar 1814 náðu Prússar að frelsa borgina og hrekja Frakka á brott. Vínarfundurinn úrskurðaði árið eftir að borgin skyldi tilheyra Prússlandi. Það gekk á ýmsu með prússneska stjórn, enda var borgin enn rammkaþólsk.
Nýrri tímar
thumb|Frakkar yfirgefa Trier 1930. Borgarmúrar Trier fengu að standa langt fram á 19. öld. Helsta tekjulind borgarinnar voru hveiti- og sláturskattar. Flytja þurfti allar slíkar vörur um borgarhliðin allt til 1875. Þegar skattakerfinu var breytt voru nær allir borgarmúrar rifnir til að skapa pláss fyrir nýjar byggingar. Prússar yfirgáfu borgina eftir tap Þjóðverja í heimstyrjöldinni fyrri 1918. Frakkar hernámu hana þá enn einu sinni og héldu henni til 1930. Í heimstyrjöldinni síðari varð Trier fyrir nokkrum loftárásum. Þær verstu urðu í desember 1944, en þá vörpuðu Bandaríkjamenn og Bretar rúmlega 1.500 tonnum af sprengjum yfir borgina. Borgin féll í hendur bandamönnum 2. mars 1945 án teljandi bardaga. Síðan 1946 er Trier hluti af nýstofnuðu Rínarlandi-Pfalz. 1970 var háskólinn endurstofnaður. 1984 voru mikil hátíðarhöld í borginni í tengslum við 2000 ára afmæli Trier. 1986 voru ýmsar byggingar í borginni settar á heimsminjaskrá UNESCO, þar á meðal gamlar rómverskar byggingar (til dæmis Porta Nigra og baðhúsin), dómkirkjan og frúarkirkjan.
Íþróttir
thumb|Rómverskir leikar Aðalknattspyrnulið borgarinnar er Eintracht Trier, en það leikur í neðri deildum. Kvennaliðið í handbolta leikur í 1. deild og varð þýskur meistari 2003. Körfuboltalið karla, TBB Trier, leikur í 1. deild og varð bikarmeistari 1998 og 2001. Hafnaboltaliðið Trier Cardinals varð þýskur meistari 1995 og 1996. Síðan 2000 fer rallakstur fram í og við Trier sem gefur stig á HM í rallakstri.
Byggingar og kennileiti
thumb|Rómversku baðhýsin eru rústir einar í dag thumb|left|Rómverski leikvangurinn thumb|Frúarkirkjan thumb|left|Konstantínusarkirkjan thumb|Gamla rómverjabrúin
Cat Stevens
thumb|Cat Stevens (1972). Yusuf Islam einnig þekktur sem Cat Stevens og Yusuf er breskur tónlistarmaður. Hann fæddist árið 1948 sem Steven Georgiu í London, sonur kýpurgrísks föður og sænskrar móður. Frumraun hans platan Matthew and Son og samnefnt lag  komu út árið 1967 og náðu topp 10 á breska listanum.
Vinsældir Stevens jukust á 8. áratugnum og náðu lög eins og Father and Son, Wild World, Moonshadow, Peace Train og Morning Has Broken miklum vinsældum. Árið 1977 snerist hann hins vegar til íslamstrúar, breytti nafni sínu í Yusuf Islam og hætti afskiptum af popptónlist frá 1979. Árið 2006 hóf Yusuf aftur að gera popptónlist. Árið 2017 notaði hann nafnið Yusuf/Cat Stevens.
Jim Cummings
James Jonah „Jim“ Cummings (f. 3. nóvember 1952) er bandarískur leikari.
Berjablátoppur
Hann hefur allnokkuð verið reyndur á Íslandi og reynst vel.
Ræktuð afbrigði
Meðal ræktaðra afbrigða eru: Best er talið að hafa amk. tvær sortir saman sem blómstra á svipuðum tíma til að tryggja frjóvgun.
Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu
Austuríska karlalandsliðið í knattspyrnu leikur fyrir hönd Austurríkis í alþjóða knattspyrnu og er stýrt af Austuríska knattspyrnusambandinu. Liðið hefur sjö sinnum tekið þátt í lokakeppni HM í fótbólta, seinasta heimsmeistarakeppni sem þeir tóku þátt í var HM 1998 í Frakklandi. Þeir tóku þátt á bæði EM2008 og EM 2016. Enn féllu úr leik strax í riðlakeppninni.
Árásin á Bandaríkjaþing 2021
thumb|right|Lögreglan beitir táragasi fyrir utan þinghúsið í Washington. Árás á Bandaríkjaþing var gerð þann 6. janúar árið 2021 á þinghúsið í Washington á meðan fundur beggja deilda Bandaríkjaþings stóð yfir. Árásin var framin af stuðningsmönnum Donalds Trump fráfarandi Bandaríkjaforseta, sem vonuðust til þess að koma í veg fyrir að þingið staðfesti atkvæði bandaríska kjörmannaráðsins úr forsetakosningunum 2020, þar sem Trump hafði beðið ósigur gegn Joe Biden, frambjóðanda Demókrataflokksins. Trump hafði neitað að viðurkenna ósigur í kosningunum og ítrekað vænt Biden um svindl, en tilraunir hans til að fá niðurstöðu kosninganna hnekkt fyrir dómi höfðu allar mistekist vegna skorts á sönnunargögnum og annarra lagalegra annmarka.
Að minnsta kosti fimm létust í árásinni. Lögregla skaut eina árásarkonu í átökum inni í þinghúsinu og þrír til viðbótar létust af ókunnum orsökum síðar um daginn. Einn lögreglumaður lést úr sárum sínum tveimur dögum eftir árásina.
Árásarmennirnir voru mestmegnis stuðningsmenn Trumps, meðlimir í öfgahægrihreyfingum og Militiahreyfingum og áhagendur samsæriskenningarinnar QAnon. Sumir af þátttakendunum í árásinni kölluðu atburðinn „byltingu“. Aðrir hafa ýmist kallað árásina uppreisn, hryðjuverk eða tilraun til valdaráns. Árásin var fyrsta skipti frá árinu 1814 sem tekið hefur verið yfir þinghúsið í Washington, en þá brutust breskir hermenn inn í það í stríðinu 1812 og kveiktu í því.