cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torfi H. Tulinius
Í næstu bók, ''Skáldinu í skriftinni. Snorri Sturluson og Egils saga (2004), setur Torfi fram nákvæma greiningu á byggingu og merkingarsköpun í Egils sögu'' og setur hana í samhengi við lýsingu á íslensku samfélagi á 13. öld sem byggir á félagsfræði franska félagsvísindamannsins Pierre Bourdieu. Í kjölfarið setur hann fram kenningu um tilurð sögunnar í ranni Snorra Sturlusonar á miðri Sturlungaöld. Árið 2014 kom út í ensk þýðing Victoriu Cribb á endurbættri gerð bókarinnar (The Enigma og Egilll. The Saga, the Viking Poet, and Snorri Sturluson).
Þriðja bók Torfa kom út á frönsku 2023 og heitir Les sagas islandaises: enjeux et perspectives (Éditions du Collège de France, Paris).
Undanfarin ár hefur Torfi haldið áfram að birta greinar um fornsögurnar. Rannsóknir hans hafa beinst að hugmyndum um höfðingsskap á miðöldum og hvernig þær birtast bæði í samtíðarsögum og Íslendingasögum. Á síðustu misserum hefur hann beint sjónum sínum að tengslum ofbeldis og sagnaritunar á 13. öld og stuðst þar við vaxandi svið áfallafræða.
Auk rannsókna sinna á íslenskum miðaldabókmenntum hefur Torfi einnig fengist við franskar bókmenntir auk þess sem eftir hann liggja margvíslegar þýðingar og bera þar hæst þýðingar hans á Sverris sögu, sem kom út á frönsku árið 2010 og á Egils sögu sem kom út á sama tungumáli 2021.
Torfi hefur verið gestakennari við háskólana í Montpellier í Frakklandi, Osló í Noregi og Sydney í Ástralíu, auk þess sem hann var gestafræðimaður við École des hautes études en sciences sociales í París. Árið 2021 var hann gestafyrirlesari í fjórar vikur við Collège de France í boði William Marx, prófessors. Rannsóknir Torfa hafa verið styrktar af Rannís og Rannsóknarsjóði Háskóla Íslands. Torfi hefur verið heiðraður tvívegis af frönskum stjórnvöldum fyrir framlag sitt til franskra fræða með veitingu orðanna „Palmes académiques“ og „Chevalier des arts et lettres“.
Torfi er fæddur 1958, lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð 1976, B.Ed.-prófi frá Kennaraháskóla Íslands 1982, B.A.-prófi í frönsku og íslensku frá Háskóla Íslands 1983, meistaraprófi í frönskum bókmenntum frá Université Lyon II 1985 og doktorsprófi frá norrænudeild Sorbonne-háskóla í París 1992. Hann var settur lektor í frönsku við Háskóla Íslands 1989, skipaður dósent 1992, prófessor í frönsku og miðaldabókmenntum 2002 en hefur verið prófessor í íslenskum miðaldafræðum frá 2009. Frá 2018 til 2022 var hann forseti Íslensku- og menningardeildar Háskóla Íslands.
Golfklúbbur Kópavogs
Golfklúbbur Kópavogs var stofnaður 2. júlí 1990 af 70 félagsmönnum. Eftir að áform um golfvöll í austurhluta Fossvogsdals urðu að engu sameinaðist klúbburinn Golfklúbbi Garðabæjar árið 1994 og Golfklúbbur Kópavogs og Garðabæjar var stofnaður.
Loðvík 8. Frakkakonungur
thumb|right|Loðvík 8. Loðvík 8. (5. september 1187 – 8. nóvember 1226) eða Loðvík ljón var konungur Frakklands frá 1223 til dauðadags. Hann var einnig greifi af Artois frá 1190 og erfði þann titil eftir móður sína.
Loðvík var af ætt Kapetinga, sonur Filippusar 2. Frakkakonungs og fyrstu konu hans, Ísabellu af Hainaut. Móðir hans dó þegar hann var á þriðja ári 23. maí árið 1200, þegar Loðvík var tólf ára, giftist hann Blönku af Kastilíu, sem var hálfu ári yngri. Hjónabandið var hluti af friðarsamningum á milli Filippusar og Jóhanns landlausa Englandskonungs, móðurbróður Blönku.
Englandsherför Loðvíks
Þegar enskir aðalsmenn gerðu uppreisn gegn Jóhanni konungi árið 1216 buðu þeir Loðvík krónprinsi krúnuna. Hann sigldi til Englands með herlið, steig á land 21. maí 1216 og mætti lítilli mótspyrnu. Hann hélt þegar í stað til London og var lýstur konungur Englands í Pálskirkju. Hann var þó ekki krýndur konungur en fjöldi aðalsmanna kom á fund hans og vottaði honum hollustu og það gerði Alexander 2. Skotakonungur einnig.
Ekki leið á löngu þar til Loðvík réð yfir hálfu Englandi og sigurinn virtist vís. En þá dó hinn óvinsæli Jóhann konungur og í ljós kom að margir aðalsmannana kusu fremur að þjóna níu ára syni hans, Hinrik 3., en frönskum konungi. Loðvík tapaði orrustu við Lincoln 20. maí 1217 og þegar hann fékk engan stuðning frá föður sínum, Filippusi konungi, og sjóher hans beið einnig lægri hlut neyddist hann til að semja frið og viðurkenna að hann hefði aldrei verið löglegur konungur Englands.
Konungur Frakklands
thumb|left|Krýning Loðvíks 8. og Blönku. Þann 14. júlí 1223 lést Filippus konungur og Loðvík tók við. Hann var krýndur í Reims 6. ágúst sama ár. Hann hélt áfram stríðinu við Englandskonung en nú á franskri grund og réðist á þær lendur sem Hinrik 3. átti enn á meginlandinu og hertók meðal annars héraðið Languedoc.
Loðvík og Blanka eignuðust þrettán börn en aðeins fimm komust til fullorðinsára. Elsti eftirlifandi sonurinn, Loðvík 9., varð konungur við lát föður síns, tólf ára gamall, og var móðir hans ríkisstjóri fyrstu árin. Önnur börn þeirra voru Róbert greifi af Artois, sem féll í Egyptalandi 1250 í Sjöundu krossferðinni, Alfons, greifi af Poitiers, sem dó á heimleið úr Áttundu krossferðinni, heilög Ísabella og Karl, konungur Sikileyjar.
Gran Sasso
Gran Sasso eða Gran Sasso d'Italia -- „stóri steinn“ er stærsta fjallið í Appennínafjallgarðinum á Ítalíu. Það er staðsett í héraðinu Abrútsi á Suður-Ítalíu. Á Gran Sasso eru tveir tindar; Corno Grande (stóra horn) og Corno Piccolo (litla horn), en á milli þeirra er syðsti jökull Evrópu. Francesco De Marchi frá Bologna kleif fjallið fyrstur manna árið 1573.
Watch the Throne
Watch the Throne er plata eftir Kanye West og Jay-Z sem kom út árið 2011.
Rótargrænmeti
thumb|200px|Ýmsar [[gulrót|gulrótartegundir]] Rótargrænmeti á við grænmeti, sem eru jurtarætur ræktaðar til manneldis. Ræturnar eru í flestum tilfellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kovetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en það er einnig neytt hrátt.
Prótagóras (Platon)
Samræðan á sér stað heima hjá Kallíasi í Aþenu og þangað eru saman komnir allir helstu fræðararnir.
Arthur Balfour
'''Arthur James Balfour, 1. jarlinn af Balfour''' (25. júlí 1848 – 19. mars 1930) var breskur stjórnmálamaður úr Íhaldsflokknum sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1902 til 1905. Sem utanríkisráðherra frá 1916 til 1919 gaf hann út Balfour-yfirlýsinguna í nóvember 1917.
Dimmu Borgir
thumb|right|250px|Tónleikar með Dimmu Borgir árið 2005 Dimmu Borgir er sinfónísk black metal hljómsveit sem hefur verið á toppnum í mörgum Skandinavíulöndum. Hljómsveitin var upphaflega stofnuð í Jessheim í Akurshús í Noregi árið 1993 af Shagrath, Silenoz og Tjodlav. Sveitin gaf skömmu síðar út smáskífu sem bar nafnið Inn I Evighetens Mørke (1994). Þessi stutta breiðskífa seldist upp á vikum og sveitin gaf stuttu seinna út breiðskífuna For All Tid (1994).
Hljómsveitin þróaðist úr hráum svartmálmi yfir í melódískari átt með fleiri meðlimum og hefur haft sinfóníur og kóra í tónlist sinni.
Dimmu Borgir heita eftir hraunmyndununum Dimmuborgum nálægt Mývatni.
Arthur Balfour
Balfour gekk á breska þingið árið 1874 og reis til metorða sem Írlandsmálaráðherra. Í því embætti kvað hann niður bændaóeirðir og beitti sér gegn fjarstöddum jarðleigendum. Hann var andstæðingur þess að Írland hlyti heimastjórn og taldi ekki að það ætti að miðla málum milli þess að Írland yrði áfram hluti af Bretlandi eða yrði sjálfstætt. Frá árinu 1891 var hann þingleiðtogi Íhaldsmanna á neðri deild þingsins á meðan frændi hans, Salisbury lávarður, var flokksformaður og forsætisráðherra. Balfour þótti frábær rökfærslumaður en honum leiddist daglegt amstur flokksstjórnarinnar.
Þokkabót
Þokkabót var íslensk þjóðlagahljómsveit sem flutti tónlist í anda vinstrisinnaðrar þjóðfélagsádeilu og þjóðernishyggju á síðari hluta áttunda áratugar 20. aldar. Fyrsta plata sveitarinnar, Upphafið, kom út árið 1974 og gekk mjög vel, innihélt meðal annars þýðingu á laginu „Litlir kassar“ eftir Peter Seeger, sem varð afar vinsæl, auk annarra slagara sem síðan hafa orðið sígildir, eins og „Nýríki Nonni“. Þær plötur sem síðar komu seldust þó ekki eins vel og hljómsveitin hætti í raun 1976, þrátt fyrir stutta endurreisnartilraun 1978.
Arthur Balfour
Í júlí 1902 tók Balfour við af frænda sínum sem forsætisráðherra. Hann kom á umbótum í varnarmálum Bretlands, m.a. með því að koma á Samúðarsambandinu við Frakka. Ríkisstjórn hans kom á verndartollum til að hæla sérstaklega verslun innan breska heimsveldisins en þetta olli klofningi innan Íhaldsflokksins og margir ráðherrar sögðu sig úr ríkisstjórn Balfours. Balfour vakti einnig reiði almennings í lok seinna Búastríðsins vegna „villimannslegra“ aðferða breska hersins, og með því að flytja inn kínverska verkamenn til Suður-Afríku sem almenningi fannst jaðra við þrælahald. Balfour sagði af sér í desember árið 1905 og Íhaldsmenn hlutu afhroð í þingkosningum næsta ár, þar sem Balfour sjálfur datt út af þingi. Hann komst aftur inn á þing í aukakosningum og var leiðtogi stjórnarandstöðunnar til ársins 1911, en þá sagði hann af sér sem flokksformaður.
Balfour gerðist flotamálaráðherra í samsteypustjórn H. H. Asquith (1915–16). Í desember árið 1916 varð hann utanríkisráðherra í ríkisstjórn David Lloyd George. Honum var oft haldið utan við mikilvægar ákvarðanir í breskri utanríkisstefnu en Balfour-yfirlýsingin um stuðning Breta við Zíonista bar þó nafn hans. Balfour gegndi áfram ýmsum mikilvægum embættum á þriðja áratugnum og lést þann 19. mars 1930 eftir að hafa sólundað miklum auð sem hann hlaut í arf. Balfour giftist aldrei. Balfour var menntaður sem heimspekingur og sem slíkur færði hann rök fyrir því að mannleg rökvísi gæti aldrei komist á snoðir um neinn sannleika. Hann þótti gjarnan fjarrænn í lífsskoðunum sínum og á að hafa sagt: „Ekkert skiptir miklu máli og fátt skiptir neinu máli.“
Þokkabót
Árið 1981 kom út önnur útgáfa af af fyrstu plötunni, Upphafið, sem nefndist Þjófstart. Þessi plata inniheldur sömu lög og Upphafið en að auki lagið „Sveinbjörn Egilsson“.
Aikido
thumb|Tveir aikido-iðkendur Aikido er japönsk bardagalist stofnuð af Morihei Ueshiba, oft kallaður O-sensei (Hinn mikli kennari, en sensei þýðir kennari á japönsku og „o-“ er virðingarforskeyti). Ekki er lögð áhersla á árásir heldur er markmiðið að nota árás andstæðingsins gegn honum. Köst og lásar skipa höfuðsess í aikido.
Andakílsá
Andakílsá er dragá sem fellur úr Skorradalsvatni og rennur um 12 kílómetra leið uns hún fellur í Hvítá í Borgarfirði. Í ánni eru fossar, Andakílsárfossar. Í Andakílsá er Andakílsárvirkjun en hún var byggð á árunum 1946-47. Virkjunin er í dag rekin af Orkuveitu Reykjavíkur. Virkjað afl er 8.2 megavött og ársafköst 32 gígawattstundir. Rennsli árinnar getur sveiflast allt frá 3 til 22 m3/sek.
Upprunalega stafrænt
Efni er upprunalega stafrænt sem verður til í tölvubúnaði en er ekki stafrænt endurgert af öðrum miðli.
Andakílsá
Í ánni veiðist bæði lax og silungur.
Síþreyta
Síþreyta (stundum kallað síþreytuheilkenni, síþreytufár, eða væg heilabólga; á ensku: chronic fatigue syndrome eða myalgic encephalomyelitis) er sjúkdómur sem einkennist af langvarandi þreytu og máttleysi, ásamt öðrum einkennum sem draga úr getu fólks til að inna af hendi hversdagsleg verk. Líkamleg og andleg áreynsla leiðir til versnunar einkenna. Sjúkdómurinn getur komið fram skyndilega eða smám saman. Ekki er vitað af hverju sjúkdómurinn orsakast.
Sjúklingar hafa skerta virkni. Sumir ná að lifa nærri því eðlilegu lífi, aðrir eru rúmliggjandi flesta daga. Fæstir geta sinnt vinnu, skóla, eða fjölskyldu í meira en nokkrar klukkustundir í senn. Sumir eru óvinnufærir vegna verkja. Flestir eiga erfitt með mikla líkamlega áreynslu og bæði líkamleg og andleg áreynsla á það til að valda mikilli versnun einkenna, sem getur varað í nokkra daga. Einkenni koma oft í bylgjum, og þegar sjúklingum líður vel eiga þeir það til að reyna of mikið á sig, sem leiðir til þess að þeim versnar aftur. Svefnvandamál eru algeng. Önnur einkenni geta verið: verkir í vöðvum, liðum, og höfði; hálsbólga og sárir hálseitlar; heilkenni ristilertingar (irritable bowel syndrome); nætursviti; og viðkvæmni fyrir mat, lykt, og hávaða. Hugsanir sjúklinga verða oft þokukenndar. Sjúklingar ná ekki að halda athygli lengi, þeir hafa skert minni, og hægari viðbrögð. Skynjun og rökhugsun er ekki skert.
Orsök síþreytu er ekki þekkt. Rannsakendur beina sjónum sínum að smitsjúkdómum, líffræði, erfðafræði, og sálrænum ástæðum, sem allt eru taldar vera mögulegar orsakir. Ekki er til neitt greiningarpróf fyrir síþreytu og fæst greining því með því að meta einkenni sjúklingsins. Þreytan er ekki vegna áreynslu og hún linast ekki mikið af hvíld. Þó að ýmsir sjúkdómar geti valdið þreytu, þá er óalgengt að sjá þessa miklu óútskýrðu þreytu og virkniskerðingu sem kemur fram í síþreytu. Veirusýking er stór áhættuþáttur fyrir síþreytu, 22% þeirra sem fá einkirningasótt eru með síþreytu 6 mánuðum síðar.
Ekki er til lækning við síþreytu og sjaldgæft er að fólk nái sér alveg. Einungis er hægt að meðhöndla einkennin. Hugræn atferlismeðferð og væg hreyfing getur verið gagnleg fyrir suma en gera einkennin verri hjá öðrum.
Á bilinu 0,007% til 3% fullorðinna eru með síþreytu. Síþreyta er algengust meðal fólks á bilinu 40 til 60 ára og er aðeins algengari í konum en körlum. 25% sjúklinga geta lítið farið út úr húsi eða eru rúmliggjandi í langan tíma, oft áratugum saman. Áætlað er að 75% sjúklinga séu óvinnufærir.
Mælt er með því að þeir sem sýna einkenni síþreytu leiti til læknis til að útiloka ýmsa sjúkdóma sem geta sýnt svipuð einkenni: Lyme-sjúkdóm, svefnvandamál, þunglyndi, áfengis- og lyfjamisnotkun, sykursýki, vanvirkan skjaldkirtil, rauða úlfa, langvinna lifrarbólgu, og krabbamein. alt=|thumb|Söngkonan [[Cher fékk síþreytu í kjölfar einkirningasóttar árið 1992 og þurfti að hætta í tónlistarbransanum um skeið. ]]
Harry Frankfurt
Harry Gordon Frankfurt (fæddur 29. maí 1929; d. 16. júlí 2023) var prófessor emeritus í heimspeki við Princeton-háskóla. Hann kenndi áður við Yale-háskóla og Rockefeller-háskóla.
Frankfurt lauk B.A.-gráðu árið 1949 og Ph.D.-gráðu árið 1954 frá Johns Hopkins-háskóla. Hann fæst einkum við siðfræði, hugspeki og athafnafræði auk rökhyggju 17. aldar. Ritgerð hans „Um kjaftæði“ (e. „On Bullshit“) frá 1986 kom út í bókarformi árið 2005 og varð metsölubók. Þar tekur greinir hann hugtakið kjaftæði (e. bullshit) heimspekilega. Árið 2006 gaf hann út bókina Um sannleika (e. On Truth) sem fjallar um áhugaleysi samfélagsins á sannleikanum.
Meðal heimspekinga var Frankfurt lengi þekktastur fyrir túlkun sína á rökhyggju Renés Descartes; fyrir kenningu sína um frelsi viljans, sem byggir á hugmynd hans um annars stigs langanir, það er að segja langanir manns til þess að hafa einhverjar tilteknar langanir (svo sem ef mann langar ekki til þess að mennta sig en langar til þess að langa það); og fyrir að þróa það sem kallast Frankfurt-gagndæmi (það er hugsunartilraunir sem eiga að sýna fram á möguleikann á aðstæðum þar sem maður hefði ekki getað breytt öðruvísi en hann gerði þrátt fyrir að innsæi okkar segi okkur eftir sem áður að hann hafi breytt af frjálsum vilja). Á síðari árum hefur Frankfurt þó hlotið athugli fyrir pælingar sínar um ást og umhyggju.
Pokaúlfur
Pokaúlfur (fræðiheiti: Thylacinus cynocephalus) er útdautt kjötætu pokadýr sem átti heima á meginlandi Ástralíu og eyjunum Tasmaníu og Nýju-Gíneu. Síðasta þekkta lifandi dýrið var fangað árið 1930 í Tasmaníu. Pokaúlfurinn var tiltölulega feiminn og ásamt því var hann næturdýr, með útlit meðalstórrar hunda, nema stíft skott og kviðpoka svipað og kengúra. Vegna samleitni þróun sýndi að líffærafræði og aðlögun svipað tígrisdýri (Panthera tigris) og úlfi (Canis lupus) á norðurhveli jarðar, eins og dökkar þverrendur sem geisluðu ofan af bakinu og höfuðkúpuform mjög svipað við hunda, þrátt fyrir að vera óskyldur þeim.
Fenrisúlfur
thumb|right|Fenrisúlfur bítur höndina af [[Týr|Tý á teikningu eftir John Bauer (1911).]] Fenrisúlfur (einnig Hróðvitnir „Hinn frægi úlfur“) er skepna í norrænni trú. Fenrisúlfur er jötunn í úlfsham, það er jötunn sem hefur tekið á sig ásjónu úlfs. Hann er sonur þeirra Loka og Angurboðu, en systkini hans eru Miðgarðsormur og Hel. Þau voru send í burt fljótlega eftir að þau fæddust. Fenrisúlfur leikur mikilvægt hlutverk í heimsýn norrænna manna, en samkvæmt Eddukvæðum er hann ein af þeim lykilskepnum sem móta örlög bæði guða og manna þegar Ragnarök ganga í garð. Varast ber að segja Fernisúlfur eins og sumir gera og tengja (óafvitandi) fyrri hluta orðsins við fernisolíu.
Fenrisúlfur fjötraður
Í upphafi stóð ekki mikil ógn af Fenrisúlfi, en hann stækkaði fljótt og ógnaði að lokum jafnvel ásunum. Æsir urðu að gera eitthvað í málunum og ákváðu að binda hann fastan. Fyrst bjuggu þeir til fjötur sem hét Læðingur. Þeir sögðu Fenrisúlfi að frægð og frami myndi fylgja honum ef að honum tækist að leysa sig úr þeim fjötri. Fenrisúlfi fannst það lítið mál að slíta sig úr því. Þaðan er komið máltækið "að leysa úr læðingi" sem merkir "að kalla eitthvað fram".
Loujain al-Hathloul
Al-Hathloul var í þriðja sæti á lista yfir 100 áhrifamestu Arabakonur heims árið 2015. Þann 14. mars 2019 tilkynnti PEN America að Hathloul myndi hljóta PEN/Barbey-ritfrelsisverðlaunin ásamt Nouf Abdulaziz og Eman Al-Nafjan. Verðlaunin voru afhent þann 21. maí á bandarískri bókmenntahátíð PEN.
Fenrisúlfur
Fenrisúlfur fjötraður
Æsir voru farnir að örvænta og sendu Skírni í Svartálfaheim þar sem hann fékk dverga til að búa til fjötur úr 6 hlutum:
Loujain al-Hathloul
Árið 2019 taldi tímaritið Time Hathloul meðal 100 áhrifamestu einstaklinga ársins.
Fenrisúlfur
Fenrisúlfur fjötraður
Nýting þessara hluta í fjöturinn skýrir ástæðu þess að þeir eru ekki (lengur) til. Sá fjötur nefndist Gleipnir og leit sakleysislega út, mjög lítill og þunnur, en var í raun búinn göldrum. Úlfurinn áttaði sig á því að æsir voru að reyna að plata hann vegna þess hve fjöturinn var smár en goðin sannfærðu hann um að ef hann gæti ekki sjálfur losað sig myndu þau losa hann og því til sönnunar lagði Týr hönd sína að veði í gin úlfsins. Fjöturinn slitnaði ekki og missti Týr höndina því að goðin losuðu úlfinn að sjálfsögðu ekki. Fenrisúlfur stendur síðan bundinn í Jötunheimum til ragnaraka.
Loujain al-Hathloul
Störf í þágu kvenréttinda (2014–2017)
Al-Hathloul er þekkt fyrir hlutverk sitt í baráttuhreyfingu kvenna fyrir ökuréttindum kvenna og í baráttu gegn æðri forræðisrétti karla yfir börnum. Þann 1. desember 2014 var hún handtekin og haldið í gæsluvarðhaldi í 73 daga eftir að hún reyndi að aka yfir landamærin frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum til Sádi-Arabíu fyrir að brjóta gegn banni gegn bifreiðaakstri kvenna í ríkinu. Hún er með bílpróf í Sameinuðu arabísku furstadæmunum en sádi-arabíska lögreglan handtók hana engu að síður. Al-Hathloul reyndi að bjóða sig fram í sveitastjórnarkosningum Sádi-Arabíu árið 2015, sem voru þær fyrstu þar sem konur voru kjörgengar, en var bannað að gefa kost á sér.
Fenrisúlfur
Ragnarök
Völuspá segir að í ragnarökum muni Fenrisúlfur losna úr fjötrum sínum. Hann mun verða svo stór að gin hans nær frá jörðu og upp í himin er hann gapir. Fenrisúlfur mun berjast við Óðinn í ragnarrökum og mun vega hann. Víðir, sonur Óðins, mun hefna hans með því að stíga með öðrum fætinum í neðri góm úlfsins, en teygir hönd sína upp í efri góm hans við himin og kjálkabrýtur hann.
Loujain al-Hathloul
Störf í þágu kvenréttinda (2014–2017)
Í september árið 2016 skrifaði al-Hathloul, ásamt 16.000 öðrum, nafn sitt á undirskriftalista til Salmans konungs þar sem skorað var á hann að leggja niður forsjárkerfi karla yfir konum í landinu. Þann 4. júní árið 2017 var hún handtekin á alþjóðaflugvelli Fahds konungs í Damman. Ástæðan fyrir handtökunni var ekki gefin opinberlega upp en Amnesty International taldi hana vera vegna mannréttindastarfa al-Hathloul og hún fékk hvorki aðgang að lögfræðingi né að hafa samband við fjölskyldu sína.
Handtaka og pyndingar á árunum 2018–2020
Loujain Al-Hathloul var rænt frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum í mars árið 2018 og var flutt til Sádi-Arabíu, þar sem hún var handtekin í nokkra daga og síðan látin sæta ferðabanni. Al-Hathloul var aftur sett í gæsluvarðhald þann 15. maí 2018 ásamt Eman al-Nafjan, Aisha al-Mana, Aziza al-Yousef, Madeha al-Ajroush og nokkrum karlmönnum sem höfðu tekið þátt í kvenréttindabaráttu í Sádi-Arabíu. Mannréttindavaktin taldi tilgang handtökunnar þann að hræða „alla sem lýstu yfir efasemdum um réttindaáætlun krónprinsins“.
Í júní árið 2018 hlutu konur ökuréttindi í Sádi-Arabíu en al-Hathloul sat þó áfram í fangelsi. Samkvæmt mannréttindasamtökunum ALQST og Amnesty International voru al-Hathloul og sumar hinna kvennanna pyndaðar í fangelsinu. Meðal annars væru þær lamdar á fótum, þeim var gefið raflost og þær hýddar í pyndingarstöð sem kallaðist „hótelið“ eða „gistiheimili yfirmannsins“. Að sögn systur Loujain al-Hathloul, Aliu (sem býr í Brussel í Belgíu) þurftu Loujain jafnframt að sæta barsmíðum, raflostum og vatnspyntingum frá maí til ágúst 2018. Foreldrar Loujain sögðu að læri hennar hafi verið „svört af marblettum“ þegar þeir heimsóttu hana og að Loujain „[hafi skolfið] án afláts og [ekki getað] haldið taki eða gengið og setið eðlilega“. Að sögn Aliu al-Hathloul heimsótti Sád al-Qahtani Loujain á meðan á pyndingunum stóð, hló að henni, hótaði að nauðga henni og drepa hana og fleygja líki hennar í holræsin. Alia sagði hann hafa pyndað hana alla nóttina á Ramadanhátíðinni. Alia al-Hathloul lýsti því yfir að vegna almennra viðhorfa Sáda í garð kvenna hafi það komið henni á óvart að systir hennar hafi verið pynduð.
Þann 1. mars árið 2019 lýsti opinber saksóknari Sádi-Arabíu því yfir að rannsókn á máli Loujain al-Hathloul væri lokið og að undirbúningur væri hafinn fyrir réttarhöld hennar og hinna aðgerðasinnanna fyrir að grafa undan ríkisöryggi. Réttarhöldin hófust þann 13. mars árið 2019 en sakargiftirnar voru ekki tilgreindar og blaðamönnum og erindrekum var bannað að vera viðstaddir. Í apríl 2019 var þinghaldi í máli Loujain frestað án skýringa.
Í maí árið 2020 hafði réttarhöldum al-Hathloul verið frestað um óákveðinn tíma vegna kórónaveirufaraldursins, sem þykja hafa ógnað heilsu fanga í sádi-arabískum fangelsum.
Loujain al-Hathloul hafði verið haldið í gæsluvarðhaldi án sambands við umheiminn í þrjá mánuði. Þegar hún komst að því að öðrum föngum var leyft að hringja í fjölskyldur þeirra fór hún í sex daga hungurverkfall til að krefjast sömu réttinda. Henni var síðan leyft að hitta foreldra sína. Stjórnvöld Sádi-Arabíu hafa komið í veg fyrir að margir mannréttindafrömuðir, klerkar og meðlimir konungsfjölskyldunnar fái að hafa samband við fjölskyldur sínar eða lögfræðinga.
Þann 15. september 2020 skoruðu um 30 ríki á Sádi-Arabíu að sleppa al-Hathloul úr haldi ásamt fjórum öðrum konum sem höfðu barist fyrir ökuréttindum kvenna. Þann 8. október sama ár hvatti Evrópuþingið Sádi-Arabíu til að leysa alla mannréttindafrömuði úr haldi, þar á meðal Loujain al-Hathloul, í ályktun sem samþykkt var um mannréttindi í konungsríkinu. Meðlimir Evrópuþingsins bentu á aðbúnað margra fangelsaðra andófsmanna og farenda í fangabúðum konungsríkisins og hvöttu aðildarríki Evrópusambandsins til að takmarka þátttöku sína í fundi G-20 í Ríad árið 2020.
Loujain al-Hathloul fór í annað hungurverkfall í lok október 2020. Samkvæmt systrum hennar, sem tilkynntu hungurverkfallið á Twitter, gerði Loujain þetta til þess að krefjast þess að fá reglulegt samband við foreldra sína og systkini. Þann 10. nóvember 2020 tilkynnti sendiherra Sádi-Arabíu í Bretlandi að stjórnvöld væru að íhuga að leysa al-Hathloul úr haldi í aðdraganda G20-fundarins í nóvember sama ár. Lausn hennar var tekin til greina eftir að alþjóðasamfélagið þrýsti á stjórnvöld að sleppa henni vegna margra vikna hungurverkfalls hennar.
Eftir að G20-fundinum lauk þann 25. nóvember 2020 var mál Loujain al-Hathloul flutt til sérstaks dómstóls fyrir hryðjuverk og glæpi gegn þjóðaröryggi. Systir hennar, Lina al-Hathloul, óttaðist að verið væri að þrýsta á Loujain að gangast við glæpum sem hún hefði ekki framið svo hægt yrði að nota falskar játningar gegn henni í réttarhöldunum.
Þann 29. nóvember 2020 gáfu sjö evrópskir erindrekar út sameiginlega yfirlýsingu þar sem fangelsun fimm kvenréttindafrömuða, þar á meðal Loujain al-Hathloul, var fordæmd. Erindrekarnir kröfðust lausnar Hathloul, sem hafði þá verið í fangelsi frá því í maí 2018 eftir að rassía var gegð gegn kunnum gagnrýnendum þáverandi laga sem bönnuðu konum í landinu að aka bifreiðum.
Dómur var felldur yfir Hathloul þann 28. desember 2020. Hún var dæmd til fimm ára og átta mánaða fangelsisvistar. Þann 10. febrúar 2021 tilkynnti systir Hathloul hins vegar á Twitter-síðu sinni að Loujain hefði verið sleppt úr fangelsi.
Sif Ríkharðsdóttir
Sif Ríkharðsdóttir er prófessor í almennri bókmenntafræði við Háskóla Íslands.
Ferill
Sif Ríkharðsdóttir tók við stöðu í almennri bókmenntafræði við Háskóla Íslands árið 2012. Þar áður var hún gestafræðimaður (Visiting Fellow) við Clare Hall við Cambridge háskólann í Englandi (2011). Hún hefur gegnt stöðu prófessors við Háskóla Íslands frá 2017. Rannsóknir hennar beinast aðallega að evrópskum miðaldabókmenntum, tilfinningafræðum, menningarmiðlun og menningarmótum, þýðingum og kynjafræði en bækur hennar og greinar hafa komið út í Bretlandi, Íslandi, Bandaríkjunum og Þýskalandi.
Hún hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum, bæði innan Háskóla Íslands og alþjóðlega. Hún hefur meðal annars verið greinarformaður í almennri bókmenntafræði, verið formaður framhaldsnámsnefndar, setið í vísindanefnd Hugvísindasviðs og setið í stjórn Rannsóknasjóðs Háskóla Íslands. Hún hefur verið formaður fagráða og setið í alþjóðlegum fagráðum fyrir evrópska og innlenda styrki, meðal annars Rannsóknasjóðs Íslands, HERA (Humanities in the European Research Area), Írska rannsóknaráðið (Irish Research Council) og Pólska rannsóknaráðið (National Science Centre of Poland). Hún var forseti norrænu deildar hins alþjóðlega félags í Arthúrsfræðum (International Arthurian Society ) og situr í ritnefnd hjá Boydell and Brewer í Bretlandi og hjá L’Erma di Bretschneider á Ítalíu ásamt því að hafa verið kosin í ýmis trúnaðarstörf hjá Akademíu miðaldafræða í Bandaríkjunum (Medieval Academy of America).
Hún hefur hlotið ýmsa styrki og viðurkenningar, meðal annars Mellon Fellowship til rannsókna á frumheimildum ásamt því að hafa hlotið gestafræðimanna- eða gestaprófessorastöður (Visiting Fellowships/ Visiting Professorship) við Háskólann í Feneyjum, The Institute for Advanced Studies við Háskólann í Bristol, Háskólann í Cambridge og hún var Northern Scholars Lecturer við Háskólann í Edinborg árið 2016. Hún hefur bæði stýrt og tekið þátt í fjölda alþjóðlegra rannsóknarverkefna. Sem dæmi má nefna alþjóðlega rannsóknarverkefnið „Emotion and the Medieval Self in Northern Europe“, sem stýrt er af henni og styrkt af RANNÍS, og verkefnið „Charlemagne: A European Icon“ sem stýrt er af Marianne Ailes og var styrkt af Leverhulme Trust í Bretlandi.
James Patrick Stuart
James Patrick Stuart (fæddur 16. júní 1968) er ensk-bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í All My Children og fyrir að tala inn á The Penguins of Madagascar.
Einkalíf
Stuart er fæddur í Encino, Kaliforníu og er af enskum uppruna. Fjórtán ára gamall þá tók Stuart leiklistarnámskeið við Moulten Playhouse í Kaliforníu. Stundaði hann nám við San Francisco State háskólann í leiklistardeildinni en hætti árið 1988 þegar leiklistin dró hann til Hollywood. Einnig stundaði hann leiklist við Stella Adler´s Conservatory í New York-borg og hjá Arthur Mendoza.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Stuart var árið 1980 í sjónvarpsþættinum Galactica 1980 þar sem hann lék Dr. Zee. á árunum 1990-1995 lék Stuart í sápuóperunni All My Children þar sem hann fór með hlutverk Will Cortlandt. Síðan þá hefur hann komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Seinfeld, Frasier, Spin City, JAG, Nip/Tuck, Ghost Whisperer, American Dad, CSI: Miami og Hot in Cleveland.
Stuart hefur í mörg ár talað inn á bæði sjónvarpsþætti á borð við Wolverine and the X-Men og The Penguins of Madagascar og inn á tölvuleiki á borð við Call of Duty, Kingdom Hearts og Company of Heroes.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Stuart var árið 1990 í Pretty Woman. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við The Disappearance of Garcia Lorca, Gods and Generals, Cruel World, The Who Came Back og Imagaine That.
Verðlaun og tilnefningar
Daytime Emmy-verðlaunin
Felicity Huffman
Felicity Kendall Huffman (f. 9. desember 1962) er bandarísk leikkona, þekkt fyrir leik sinn í kvikmyndum, leiksviðisviði og sjónvarpi. Hún hefur einu sinni verið tilnefnd til Óskarsverðlauna, fimm sinnum til Golden Globe verðlaunanna og hefur auk þess meðal annars hlotið Emmy verðlaun, Obie verðlaun og þrenn SAG (Screen Actors Guild) verðlauna.
Leiklistarferill Huffman hófst í sviðsleiklist en á tíunda áratug síðasta aldar fékk hún mörg aukahlutverk í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Hún er helst þekkt fyrir hlutverk sitt sem Lynette Scavo í þáttunum Aðþrengdar eiginkonur sem framleiddir voru af sjónvarpsstöðinni ABC á árunum 2004 til 2012. Fyrir það hlutverk hlaut hún Emmy verðlaun, þrenn SAG verðlaun, ein Satellite verðlaun og ein Prism verðlaun. Auk þess hlaut hún ellefu tilnefningar til hinna ýmsu annara verðlauna.
Einnig hlaut hún mikið lof fyrir hlutverk sitt sem trans kona í kvikmyndinni Transamerica (2005), en fyrir það hlutverk var hún meðal annars tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta leikkona. Hún lék einnig í myndunum Reversal of Fortune (1990), The Spanish Prisoner (1997), Magnolia (1999), Path to War (2002), Georgia Rule (2007), Phoebe in Wonderland (2008), Rudderless (2014) og Cake (2014). Síðan 2015 hefur hún leikið í þáttunum American Crime sem sjónvarpsstöðin ABC framleiðir.
Guðmundur Jónsson (söngvari)
Guðmundur Jónsson (f. 10. maí 1920 í Reykjavík, d. 5. nóvember 2007) var einn fremsti óperusöngvari Íslands.
Æska og uppvöxtur
Vísir, sunnudagur 3. júll 1977,bls.6 - Árni Þórarinsson
Nám og frami
Alþýðublaðið Sunnudagur 17. febrúar 1945, bls.4-6 - Torolf Smith
Söngvarinn
Starfsferil sinn hóf Guðmundur sem skrifstofumaður en að framhaldsnámi loknu í söng helgaði hann sig söngnum, söngkennslu og störfum á tónlistardeild Ríkisútvarpsins. Árið 1966 varð hann framkvæmdastjóri RÚV og gegndi því til ársins 1985. Guðmundur Jónsson var um áratuga skeið í hópi fremstu og vinsælustu óperusöngvara á Íslandi en hann fór með á fjórða tug hlutverka í óperum og óperettum hjá Þjóðleikhúsinu og íslensku óperunni, þar á meðal titilhlutverk í fyrstu óperusýningu Þjóðleikhússins Rigoletto eftir Verdi 1951. Auk þess fór með ótal önnur söng- og leikhlutverk á sviði og í útvarpi og tók þátt í miklum fjölda tónleika, meðal annars með Karlakór Reykjavikur, innanlands og utan, með Sinfóniuhljómsveit Íslands, Þjóðleikhúskórnum, Söngfélaginu Hörpu og Söngsveitinni Fílharmóníu. Guðmundur kenndi við Söngskólann í Reykjavík um árabil.
Musica, Marz 1950, 3. Árgangur, 2. Tölublað, bls.3-4
Tíminn líður
VÍSIR Laugardagur 10. maí 1980, bls.29. – ATA
Íslensku tónlistarverðlaunin 2006
Ræða Garðars Cortes (brot)
Fálkinn
78 snúninga
45 snúninga
HSH
78 snúninga
SG hljómplötur
LP
Steinar
CD
GKO
CD
Hirohito
thumb|right|Showa keisari Shōwa keisari (昭和天皇) (29. apríl 1901 – 7. janúar 1989) var 124. keisari Japans, en hann ríkti frá 25. desember 1926 þar til hann lést árið 1989. Hann er sá keisari sem lengst hefur setið, eða rúm 62 ár. Valdatímabil hans var nefnt tímabil hins upplýsta friðar (japanska:昭和時代, Shōwa-jidai). Hann varð formlega krónprins 2. nóvember 1916 og 1922 var hann sá fyrsti úr þeirri stétt til að ferðast út fyrir Japan þegar hann fór um England, Holland, Belgíu, Frakkland Ítalíu og Vatíkanið í hálfsárs ferð sinni um Evrópu. Á vesturlöndum er hann betur þekktur undir nafninu Hirohito.
Sagnmyndir
Sagnir hafa þrjár myndir, germynd, miðmynd og þolmynd. Ræðst notkun þeirra af því hvort áhersla er fremur lögð á geranda eða þolanda.
Hirohito
Sonur hans er Akihito, fyrrum keisari Japans.
Fjölskylda
Hirohito kvæntist fjarskyldri frænku sinni, Nagako prinsessu, sem seinna varð Kōjun keisaraynja 26. janúar 1924. Þau eignuðust sjö börn.
Sagnmyndir
Miðmynd
Miðmynd þekkist á því að endingin -st (sem kallast miðmyndarending) bætist við germyndina (t.d. Jón klæddist). Á undan miðmyndarendingunni falla þó niður endingarnar -ur, -r og r-ð
Hirohito
Fjölskylda
Hann var krýndur 10. nóvember 1928 í Kýótó. Hirohito var fyrsti keisari Japans í nokkur hundruð ár sem átti móður sem var opinberlega gift keisaranum.
Sagnmyndir
Miðmynd
Dæmi:
Miðmynd segir frá því hvað gerandi/gerendur gerir/gera við eða fyrir sjálfan/sjálfa sig, t.d. hann leggst, þeir berjast.
Hirohito
Fyrstu árin
Fyrstu ár Hirohitos á valdastóli einkenndust af auknum hernaðarlegum áhrifum í ríkisstjórn landsins. Stjórnir hins keisaralega flota og hins keisaralega hers höfðu frá árinu 1900 haft neitunarvald um myndanir ríkisstjórna.
Sagnmyndir
Miðmynd
Fyrir kemur að germynd lítur út sem miðmynd, t.d. þú stökkst út í lækinn. Til að greina á milli er hentugt að skipta um persónu eða tölu; þú stökkst út í lækinn - > ég stökk út í lækinn - sem leiðir í ljós germynd þar eð endingin -st verður að vera í öllum persónum í miðmynd.
Hirohito
Fyrstu árin
Inukai Tsuyoshi forsætisráðherra var ráðinn af dögum 1932 og var með því banatilræði endir bundinn á raunveruleg borgaraleg yfirráð yfir hernum. Herinn reyndi valdarán árið 1936 í kjölfar skerts stuðnings við herskáan hóp þingmanna í þingkosningum. Nokkrir háttsettir opinberir sem og hernaðarlegir yfirmenn voru ráðnir af dögum í valdaránstilrauninni, sem Showa keisari batt enda á.
Sagnmyndir
Miðmyndarending
Miðmyndarending er endingin -st (áður -zt og í forníslensku -sk) sem bætt er við germyndina til að mynda miðmynd.
Hirohito
Fyrstu árin
Engu að síður voru mestöll pólitísk völd í Japan frá 1930 í höndum herskárrar klíku sem rak stefnu sem dró Japan út í stríðsrekstur; seinna Kína-Japansstríðið og seinni heimsstyrjöldina.
Sagnmyndir
Miðmyndarending
Miðmyndarendingin -st fellur niður á eftir -st eða -sst í germynd:
Miðmyndarendingin í forníslensku
Um árið 1200 endaði -umk í fyrstu persónu eintölu þar sem -mk hlutinn er komin af orðinu mik (gömul mynd persónufornafnsins mig), og í öllum öðrum beygingarmyndum endaði hún á -sk sem er komið orðinu sik (sem er gömul mynd afturbeygða fornafnsins sig).
Hirohito
Seinni heimsstyrjöldin
Að loknu stríði hefur Showa keisari ýmist verið talinn hinn illi hugsuður sem skipulagði hvert ódæðið á fætur öðru í seinni heimsstyrjöldinni eða valdalaust sameiningartákn. Japan dróst inn í seinni heimstyrjöldina eftir að hafa unnið að landvinningum á meginlandi Kína í seinna Kína-Japansstríðinu frá 7. júlí 1937 í kjölfar innrásarinnar í Mansjúríu 1931.
Sagnmyndir
Miðmyndarendingin í forníslensku
Upp úr 1200 fær 1. persóna einnig endinguna -sk/-zk í staðin fyrir -mk. Hætt var að nota -sk um lok 13. aldar (um 1300) og endingin -z notuð í staðinn. Á 14. öld komu endigarnar -zt og -zst fram (og virðist framburðurinn þá orðinn st eins og hann er núna) en á 15. öld er endingin -zt nær eingöngu notuð. Á 15. öld koma fram nýjar endingar; -nzt og -zt og síðar -nst og -st. Á 17. öld var farið að bæta við endinguna -st þannig að hún varð -ustum (berjustum). Á 18. öld endurvöktu málhreinsunarmenn gömlu miðmyndarendinguna -umst og er það endingin sem notuð er í dag (köllumst, berjumst, elskumst..)
Og svo miðmyndarsögnin kallast sé tekin til dæmis í öllum persónum;
Hirohito
Seinni heimsstyrjöldin
Þann 4. september 1941 krafðist keisaradæmið í skjóli sjálfsvarnar að fá að halda landvinningum sínum í Kína áfram og að breskur og bandarískur herafli á svæðinu yrði ekki aukinn. Jafnframt kröfðust Japanir samvinnu við vesturlönd til að afla keisaradæminu þess sem það þarfnaðist, ellegar myndi keisaradæmið ljúka undirbúningi sínum fyrir stríðsrekstur gegn Bandaríkjunum, Bretlandi og Hollandi. Ef ekkert svar bærist fyrir 10. október yrði keisaradæmið illvígt í garð Bandaríkjanna og Bretlands.
Sagnmyndir
Þolmynd
Þolmynd er mynduð með hjálparsögninni ‚að vera‘ eða ‚að verða‘ og lýsingarhætti þátíðar af aðalsögn. Þolmynd leggur áherslu á þolanda setningar en geranda er sjaldnast getið, dæmi:
Frekara lesefni
Trpný rod Passiivi
Hirohito
Seinni heimsstyrjöldin
Þann 7. desember réðust Japanir á Perluhöfn og innrásin í Suðaustur-Asíu hófst. Ekki var aftur snúið.
Hver svo sem raunverulegur þáttur keisarans var í aðdraganda stríðsrekstrarins sýndi Showa stríðsrekstrinum áhuga, enda var öll þjóðin með hugann við átökin. Keisarinn reyndi líkt og Georg VI. konugur Bretlands að blása mönnum kjark í brjóst. Upphaflega voru allar fréttir góðar fréttir en þegar lukkan fór að snúast síðla árið 1942 og snemma 1943 minnkaði samhengi milli frétta sem bárust til keisarahallarinnar og raunveruleikans.
Eftir að Japanir töpuðu Filippseynni Leyte í lok árs 1944 hóf Showa keisari röð einkafunda með háttsettum opinberum embættismönnum í byrjun árs 1945. Að Konoe, fyrrverandi forsætisráðherra, slepptum sem óttaðist kommúníska byltingu meira en ósigur í stríðinu ráðlögðu allir áframhaldandi stríðsrekstur. Showa keisari áleit frið nauðsynlegan, en mikilvægt væri að japanski herinn ynni einhvers staðar mikilvægan sigur sem bætt gæti samningsstöðu Japans. Í apríl 1945 tilkynntu sovésk stjórnvöld að þau myndu ekki endurnýja hlutleysissamkomulag sitt við Japan. Í júní 1945, eftir lok styrjaldarinnar í Evrópu, fundaði ríkisstjórnin til að endurskoða hernaðaráætlunina. Í raun var niðurstaðan enn ákveðnari stefna í því að berjast til síðasta manns. Skjal með samantekt á vonlausri stöðu japanska hersins var útbúið og dreift meðal friðsamlegri ráðherra í ríkisstjórninni. Um miðjan júní sættist ríkisstjórnin á að óska eftir því við Sovétmenn að þeir yrðu málamiðlarar. Þann 22. júní 1945 rauf Showa keisari hefðina, að keisarinn talaði ekki við ráðherrana, á ný og sagði: „Ég óska þess að raunveruleg áætlun um lok stríðsins, án tillits til núverandi stefnu, verði unnin með hraði, og því fylgt eftir að koma þeim í verk.“ Friðarviðræður við bandamenn reindust ómögulegar þar sem að undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar kröfðust Bandamenn skilyrðislausrar uppgjafar af hálfu Japana og japanska ríkisstjórnin setti eitt skilyrði fyrir uppgjöf, að staða keisarans yrði tryggð.
Eftir stríð
Eftir að kjarnorkusprengjurnar féllu á Hiroshima og Nagasaki, ávarpaði Showa keisari japönsku þjóðina í útvarpssendingu 15. ágúst 1945 (japanska:玉音放送 gyokuno-hoso) og tilkynnti skilyrðislausa uppgjöf Japans, þar með vék hann frá fyrri hugmyndum ríkisstjórnarinnar um að vernda stöðu hans. Ávarpið var ekki sent út beint heldur var upptaka spiluð. Þetta var í fyrsta skipti sem almenningur heyrði rödd hans hátignar.
Harry S. Truman reyndi meðal annarra að fá Showa keisara leiddann fyrir dómstól vegna stríðsglæpa. Douglas MacArthur krafðist þess á hinn bóginn að Showa keisari sæti áfram á táknrænan hátt. Showa keisari var ekki ákærður og sat áfram en þurfti að hafna því að vera afkomandi Sólargyðjunar með guðlegan mátt og lýsti hann því yfir mannlegu eðli sínu. MacArthur taldi Showa keisara gagnast Bandamönnum við að fá Japani til að sætta sig við hernámið.
Eftir stríðið vann hann þau verk sem þjóðhöfðingi þarf að vinna, ferðaðist til annarra ríkja til að endurreisa og treysta stjórnmálatengsl. Hann var áhugasamur um sjávarlíffræði.
Akihito tók við krúnunni og Heisei-tímabilið hófst.
Berta af Hollandi
thumb|right|Berta drottning. Filippus sagði hana of feita en listamaðurinn sem gerði þessa mynd hefur verið annarrar skoðunar. Berta af Hollandi (um 1055 – 1093) var drottning Frakklands frá 1072 til 1092 en þá sagði Filippus konungur skilið við hana og tók sér aðra konu.
Berta var dóttir Floris 1., greifa af Hollandi, og konu hans, Geirþrúðar af Saxlandi. Floris dó 1061 og Geirþrúður giftist Róbert 1. greifa af Flæmingjalandi, sem kallaður var Róbert Fríslendingur. Hann gerði friðarsamning við Filippus 1. Frakkakonung árið 1072 og í þeim samningi fólst meðal annars að Filippus skyldi ganga að eiga Bertu.
Níu ár liðu þar til Berta fæddi ríkiserfingjann Loðvík og er sagt að einsetumaðurinn Arnoul hafi beðið fyrir frjósemi drottningar og og gefið drengnum nafn. Þau eignuðust síðan fleiri börn, þar á meðal dótturina Konstönsu, sem giftist Húgó 1. af Champagne og síðan Bohemund 1. af Antiokkíu, og soninn Karl, sem varð ábóti.
Árið 1092 sagði Filippus skilið við Bertu á þeirri forsendu að hún væri of feit. Hann kom Bertu fyrir í virkinu Montreuil-sur-Mer, þar sem hún var í stofufangelsi, tók saman við Bertrade de Montfort, greifynju af Anjou og giftist henni þótt bæði ættu maka á líf. Berta dó ári síðar.
Þinghelgi
Þinghelgi vísar til þess að þingmenn eru undanþegnir lögsóknum eða setu í gæsluvarðhaldi og aðeins þingið getur svipt þá þessum rétti.
Á Íslandi er þessu réttur bundinn í Stjórnarskrá en 49. greinin hljómar svo:
Þinghelgin fellur niður þegar þingmaður missir kjörgengi, t.d. í kjölfar kosninga, og er þá hægt að höfða mál gegn honum.
Finnska karlalandsliðið í knattspyrnu
thumb|Finnska landsliðið í leik á móti Danmörku árið 1933. Finnska karlalandsliðið í knattspyrnu leikur fyrir hönd Finnlands í alþjóða knattspyrnu og er stýrt af finnska knattspyrnusambandinu.
Saga
Finnska knattspyrnusambandið var stofnað árið 1907 og gekk í Alþjóðaknattspyrnusambandið ári síðar, en um þær mundir var Finnland enn hluti af Rússneska keisaradæminu. Fyrsti landsleikur Finna fór fram árið 1911 og sumarið 1912 var liðið meðal þátttakenda á Ólympíuleikunum í Stokkhólmi. Þar höfnuðu Finnar í fjórða sæti eftir að hafa slegið Ítali og Rússa úr leik. Það telst enn í dag besti árangur Finna í alþjóðakeppni.
Finnska borgarastyrjöldin leiddi til klofnings í finnsku íþróttahreyfingunni. Starfrækt voru tvö knattspyrnusambönd, annað borgaralegt sem tefldi fram hinu opinbera landsliði Finnlands en hitt var skipað kommúnistum og sendi lið á alþjóðamót verkamanna. Síðarnefnda sambandið hafi á að skipa mörgum öflugum leikmönnum, en undir lok þriðja áratugarins gekk stór hópur þeirra til liðs við borgaralega sambandið til að eiga kost á að keppa fyrir landsliðið. „Liðhlaupar“ þessir urðu hryggjarstykkið í finnska landsliðinu á fjórða áratugnum og voru í meirihluta í liðinu sem keppti á Ólympíuleikunum í Berlín árið 1936 og féll úr leik í fyrstu umferð. Finnar tóku í fyrsta sinn þátt í forkeppni HM fyrir mótið 1938 en töpuðu öllum leikjum.
Finnar kepptu í knattspyrnukeppni Ólympíuleikanna 1952 sem gestgjafar en féllu út í fyrstu umferð. Liðið tók þátt í forkeppnum allra heimsmeistarakeppna og flestra Evrópumóta en endaði yfirleitt í neðsta sæti síns riðils. Um og eftir 1980 tóku úrslitin örlítið að skána. Finnar byrjuðu forkeppnina fyrir EM 1980 með miklum látum en fataðist flugið í lokaleikjunum og voru að lokum einu stigi frá því að komast áfram. Svipaða sögu má segja af forkeppni HM 1986. Sniðganga fjölda landa á ÓL 1980 þýddi að Finnland komst til Moskvu en mistókst að komast áfram úr riðlakeppninni.
Á tíunda áratugnum komu upp nokkrir afbragðsleikmenn í Finnlandi. Kunnastur þeirra var Jari Litmanen sem lék með hollenska liðinu Ajax. Richard Møller Nielsen sem gert hafði Dani að Evrópumeisturum 1992 tók við stjórn finnska liðsins og freistaði þess árangurslaust að koma Finnum á stórmót og það sama gerðist undir stjórn Roy Hodgson.
Finnar þurftu sigur á útivelli í lokaleik gegn Portúgölum til að komast á EM 2008 en þurftu að sætta sig við markalaust jafntefli. Þau úrslit tryggðu Finnum þó 33. sætið á heimslista FIFA sem er besti árangur þeirra til þessa dags.
Teemu Pukki var í aðalhlutverki í forkeppni EM 2020 þar sem Finnar náðu loksins að tryggja sér sæti í úrslitakeppni. Þeir unnu fyrsta leik sinn á mótinu gegn Dönum þann 12. júní 2021.
Róbert Wessman
Wilhelm Róbert Wessman (f. 4. október 1969) er íslenskur viðskiptafræðingur og forstjóri og eigandi, stofnandi og forstjóri lyfja- og líftæknifyrirtækjanna Alvotech og Alvogen.
Róbert ólst upp á Seltjarnarnesi til sex ára aldurs en fluttist þá í Mosfellsbæ. Foreldrar hans eru Wilhelm Wessman framkvæmdastjóri og Ólöf Svafarsdóttir Wessman snyrtifræðingur. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund og útskrifaðist sem viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands árið 1993. Að útskrift lokinni hóf hann störf hjá Samskip þar sem hann starfaði í sjö ár, fyrst í fjárreiðudeild og síðar í söludeild en starfaði einnig í eitt og hálft ár fyrir félagið í Þýskalandi. Um tíma kenndi hann stærðfræði í Háskóla Íslands.
Alvogen
Róbert hóf störf í lyfjageiranum árið 1999 er hann var ráðinn forstjóri Delta sem síðar sameinaðist Pharmaco en varð svo að fyrirtækinu Actavis árið 2002 en þá tók Róbert við starfi forstjóra þess og gegndi starfinu til ársins 2008. Árið 2009 stofnaði Róbert samheitalyfjafyrirtækið Alvogen í Bandaríkjunum. Eignarhald á félaginu var lengi nokkuð óljóst en árið 2018 birti Morgunblaðið gögn sem sýndu fram á að þriðjungshlutur í félaginu væri undir sjálfseignarstofnun sem Róbert hafði komið á fót á aflandseyjunni Jersey árið 2015.
Í upphafi árs 2021 steig fyrrum samstarfsmaður Róberts hjá Alvotech fram og bar hann þungum sökum og gagnrýndi stjórnarhætti og ósæmilega hegðun Róberts. Stjórn Alvogen rannsakaði starfshætti Róberts og taldi ekki ástæðu til að aðhafast frekar. Alvogen stefndi starfsmanninum fyrir trúnaðarbrot í starfi. Starfsmaðurinn dróg ásakanir sínar til baka 2022 og lýsti yfir trausti á niðurstöður stjórnar um starfshætti Róberts. Sættir í málinu náðust haustið 2022 og Alvogen felldi niður málshöfðunina.
Alvotech
Árið 2013 stofnaði Róbert líftæknilyfjafyrirtækið Alvotech. Höfðustöðvar og hátæknisetur Alvotech er í Vísindagörðum Háskóla Íslands í Vatnsmýri í Reykjavík. Fyrirtækið er einnig með starfsemi í Bandaríkjunum, Þýskalandi og Sviss. Alvotech framleiðir og selur líftæknilyfjahliðstæður um allan heim. Róbert er starfandi stjórnarformaður fyrirtækisins. Alvotech var skráð á Nasdaq New York 2022 og á First North markaðinn í Kauphöll Íslands.
Tilvísanir
Flagðjurt
Flagðjurt (fræðiheiti: Scopolia carniolica ) er fjölær jurt af náttskuggaætt. Hún er ættuð frá austur og suðaustur Evrópu. Hún hefur gjarnan verið bendluð við nornir og galdra vegna eiginleika sinna. Hætta á eitrun er veruleg.
Leicester
Leicester (framburður: /ˈlɛstə/) er borg í austur-miðhéruðum Englands (e. East Midlands) og er söguleg höfuðborg sýslunnar Leicestershire. Borgin er ein sú elsta í Englandi. Þar búa um 332 þús manns (2012).
Lega og lýsing
Leicester stendur við ána Soar nærri Þjóðskógi Englands (National Forest) um miðbik landsins. Næstu stærri borgir eru Coventry til suðvesturs (30 km), Birmingham til vesturs (40 km), Nottingham til norðurs (40 km) og Peterborough til austurs (60 km). London er um 180 km til suðurs. Miðborgin er að miklu leyti í viktoríönskum stíl. Borgin hefur þanist út á 20. öld, þannig að mörg úthverfi voru áður fyrr þorp og bæir.