cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fullveldisdagurinn
Fullveldisdagurinn sem þjóðhátíðardagur
thumb|270px|left|Koparrista af drukknun Eggerts Ólafssonar. Myndskreyting úr í riti Ólafs Ólafssonar (Olavius) Drauma diktur um søknud og sorglegan missir þess Havitra, Gøfuga og Goda Manns Herra Eggerts Olafssonar, Vice-Løgmanns sunnan og austan a Islande a samt Hans dygdum pryddar Konu Frur Ingibjargar Gudmunds Dottur (Kaupmannahöfn: Paul Herman Höecke, 1769). Dagurinn varð þó ekki þjóðhátíðardagur þegar í stað. Fyrstu þrjú árin á eftir var nýi íslenski fáninn að vísu dreginn að hún sumstaðar og kennsluhlé gert í skólum eins og oft tíðkast enn. Árið 1921 var Fálkaorðan stofnuð og á þriðja og fjórða áratugnum var 1. desember oftast valinn til að sæma menn því heiðursmerki. Þá veitir þennan dag forseti Íslands afreksmerki lýðveldisins fyrir björgun úr lífsháska.
Háskólastúdentar hófu hátíðarhöld á fullveldisdaginn á fyrstu árum þriðja áratugarins og héldu tryggð við daginn þegar 17. júní tók við sem þjóðhátíðardagur eftir lýðveldisstofnun 1944 og héldu því áfram til ársins 1960. Var upphaf þess fagnaður sá að árið 1921 minntust stúdentar þessa dags sem fæðingardags Eggerts Ólafssonar náttúrufræðings og skálds og hófu samhliða því söfnun fjár í minningarsjóð hans. Árið eftir, 1922, ákváðu stúdentar að halda 1. desember hátíðlegan sem þjóðminningardag og um leið hefja stórátak til fjársöfnunar fyrir byggingu stúdentagarðs.
Fyrir utan hátíðarhöld stúdenta var þó lítið um viðburði þennan dag að öllu jöfnu. Samkomur voru mjög fátíðar í sveitum enda árstíminn illa til þess fallin við húsakost og samgöngur millistríðsáranna. Samkomur voru því einna helst í kaupstöðum og bar mest á því við Breiðafjörð og Vestfirði en einnig á Mið-Norðurlandi. Dagsins var mest minnst í skólum og samkomur haldnar í héraðsskólum eftir að þeir tóku til starfa kringum 1930. Nokkur dæmi eru einnig úr öllum landsfjórðungum að ungmennafélög í sveitum gengjust fyrir fullveldisfagnaði. Var víða litið á daginn líkt og sunnudag og reynt að hafa aðalmáltíðina í samræmi við það. Eftir stofnun Ríkisútvarpsins árið 1930 var það yfirleitt með hátíðardagskrá 1. desember.
Almanak Þjóðvinafélagsins hefur löngum verið afar gætið við að bæta við nýjum almanaksdögum og í dagatali þess er fullveldisdagsins ekki getið fyrr en árið 1923 og þá orðað sem „Ísland sjálfstætt ríki 1918“. Það hélst til 1967 þegar orðið Fullveldisdagurinn var fyrst haft um 1. desember í almanakinu.
Fullveldisdagurinn varð einn af opinberum fánadögum lýðveldisins með forsetatilskipun árið 1944. Sjaldnast er mikið um hátíðarhöld þennan dag í seinni tíð en oft er gefið frí í skólum.
Jefferson Starship
thumb|right|Meðlimir Jefferson Starship árið 1976. Jefferson Starship er bandarísk rokkhljómsveit frá San Francisco í Kaliforníu. Hljómsveitin var stofnuð 1974 af hópi tónlistarmanna, meðal annars fyrrum meðlimum hljómsveitarinnar Jefferson Airplane, Paul Kantner og Grace Slick. Hljómsveitin hefur gengið í gegnum ýmsar mannabreytingar. Árið 1984 hætti Kantner og setti lögbann á notkun hljómsveitarnafnsins. Nokkrir meðlimir héldu þá áfram sem hljómsveitin Starship. Árið 1992 endurstofnaði Kantner hljómsveitina sem Jefferson Starship: The Next Generation sem kom fram reglulega þar til Kantner lést árið 2016. Árið 2020 gaf hljómsveitin út 11. stúdíóplötu hljómsveitarinnar, Mother of the Sun.
Á löngum ferli hefur hljómsveitin átt átta gullplötur og eina safnplötu sem líka fór í gull. Ein allravinsælasta plata hljómsveitarinnar er Red Octopus frá 1975 með smellinum „Miracles“. Annar stórsmellur, „Count On Me“ kom út á plötunni Earth árið 1978. Árið 1979 breytti hljómsveitin um stíl og gaf út plötuna Freedom at Point Zero með smellinum „Jane“. Þá hafði Grace Slick hætt um stutt skeið. Hljómsveitin hélt áfram að eiga lög á vinsældalistum þar til hún hætti 1984. Eftir endurkomu árið 1992 gaf hljómsveitin út tónleikaplötur og plötur með eldra efni og ábreiðum.
Castel Sant'Angelo
thumb|right|Castel Sant'Angelo frá brúnni. Castel Sant'Angelo eða Englaborg, áður þekkt sem grafhýsi Hadríanusar, er hringlaga kastali í miðborg Rómar. Byggingin var reist frá 135 til 139 samkvæmt beðni Hadríanusar og átti að vera grafhýsi fyrir hann og fjölskyldu hans. Eftir dauða hans var ösku hans komið þar fyrir og eftir það voru aðrir keisarar grafnir þar. Sá síðasti var Caracalla 217. Hadríanus lét líka reisa brúna, Ponte Sant'Angelo, yfir Tíber sem liggur beint að grafhýsinu. 401 var byggingunni breytt í virki og síðan kastala í eigu páfa á 14. öld. Þar byrgði Klemens 7. sig inni þegar hermenn Karls 5. réðust á Róm 1527.
Bólstaðarhlíðarhreppur
thumb|Fyrrum Bólstaðahlíðarhreppur Bólstaðarhlíðarhreppur var hreppur í Austur-Húnavatnssýslu fram til ársloka 2005. Aðalatvinnuvegur er landbúnaður. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 115. Hreppurinn náði yfir Blöndudal austan Blöndu, fremri hluta Langadals og Laxárdals og allan Svartárdal. Fremst í Svartárdal er Stafnsrétt, þangað sem rekið er fé af Eyvindarstaðaheiði. Yst í Svartárdal er félagsheimilið Húnaver, vígt 1957. Fyrir tæpum 90 árum (1924) var stofnaður í sveitinni Karlakór Bólstaðarhlíðarhrepps sem æfði í fyrstu til skiptis á bæjunum en æfir nú í Húnaveri. Hinn 1. janúar 2006 sameinaðist Bólstaðarhlíðarhreppur Áshreppi, Sveinsstaðahreppi, Svínavatnshreppi og Torfalækjarhreppi og er hið nýja sveitarfélag kallað Húnavatnshreppur.
Actinidia glaucocallosa
Actinidia glaucocallosa er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Yunnan.).
Cheech Marin
Richard Anthony „Cheech“ Marin (f. 13. júlí 1946) er bandarískur gamanleikari.
Vínkrókus
Crocus nudiflorus er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem vex frá suðvestur Frakklandi til Spánar.
Oudenaarde
Oudenaarde (franska: Audenarde) er sveitarfélag í Austur-Flæmingjalandi í Belgíu. thumb|right|250px|Ráðhús í Oudenaarde í Belgíu
Klungurklukka
Hún er með fjórar undirtegundir:
Henryk Sienkiewicz
thumb|right|Henryk Sienkiewicz Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (5. maí 1846 - 15. nóvember 1916) var pólskur rithöfundur.
Hann hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1905.
Austurlönd nær
thumb|right|208px|Gervihnattamynd sem sýnir löndin fyrir botni Miðjarðarhafs. Austurlönd nær er almennt notað sem heiti á svæði í Suðvestur-Asíu sem nær yfir botn Miðjarðarhafs (Ísrael, Jórdaníu, Sýrland og Líbanon), Anatólíu (í Tyrklandi) og Mesópótamíu (Írak og austurhluti Sýrlands) og írönsku hásléttuna (í Íran).
Þótt Egyptaland sé að stærstum hluta í Norður-Afríku, er það almennt talið hluti austurlanda nær.
Þetta svæði skarast að stórum hluta við það svæði sem kallað er Mið-Austurlönd.
Handknattleiksárið 1947-48
Handknattleiksárið 1947-48 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 1947 og lauk sumarið 1948. Valsarar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki og Ármann í kvennaflokki. Engir landsleikir fóru fram á tímabilinu.
1. deild
Valsarar urðu Íslandsmeistarar á fullu húsi stiga. Níu lið tóku þátt í Íslandsmóti karla og léku þau einfalda umferð í einni deild.
Ármannsstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna eftir úrslitaleik gegn KR. Sjö lið tóku þátt í Íslandsmóti kvenna og léku þau einfalda umferð í tveimur þriggja og fjögurra liða riðlum.
A riðill
B riðill
Úrslitaleikur 2. úrslitaleikur
Landslið
Engir formlegir landsleikir fóru fram á tímabilinu. Danskur handknattleiksflokkur skipaður leikmönnum úr Kaupmannahafnarliðunum HG og Ajax heimsótti Ísland vorið 1948 og lék m.a. tvo leiki við úrvalslið íslenskra handknattleiksmanna og vann þá báða.
Eðvarð Sigurðsson
Eðvarð Sigurðsson (18. júlí 1910 – 9. júlí 1983) var íslenskur verkalýðsforingi, formaður Dagsbrúnar 1961 til 1982 og VMSÍ 1964 til 1975, alþingismaður fyrir Alþýðubandalagið frá 1959 til 1979.
Giuseppe Verdi
thumb|right|Giuseppe Verdi árið 1876. thumb|200px| Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (annaðhvort 9. eða 10. október 1813 – 27. janúar 1901) var ítalskt tónskáld rómantísku stefnunnar, sem samdi einkum óperur. Hann var meðal áhrifamestu tónskálda Ítalíu á 19. öld.
Samtök hernaðarandstæðinga
thumb|right|Herstöðvaandstæðingar fagna brottför bandaríska setuluðsins frá Íslandi með heimsókn í herstöðina á Miðnesheiði 1. október 2006. Samtök hernaðarandstæðinga (áður Samtök herstöðvaandstæðinga) eru íslensk félagasamtök sem eru þekkt fyrir áralanga baráttu fyrir brotthvarfi bandaríska hersins frá Íslandi. Samtökin berjast gegn hervaldi og ofbeldi sem leið til að leysa deilumál þjóða. Þau krefjast þess einnig að Ísland segi sig úr NATO. Hernaðarandstæðingar eru friðarsinnar og hafa barist gegn stuðningi íslenskra stjórnvalda við stríðsrekstur út um heim svo sem við stríðin í Írak, Afganistan og Líbíu. Einnig berjast þau fyrir banni við framleiðslu kjarnorkuvopna og gegn stuðningi Íslands við kjarnorkuvopnasefnu Bandaríkjanna og NATO.
Sagan
Forverar Samtaka herstöðvaandstæðinga voru Þjóðvarnarflokkurinn og Andspyrnuhreyfing gegn her í landi, bæði stofnuð 1953 og Friðlýst land samtök rithöfunda og menntamanna formlega stofnuð í marz 1958, stóðu að fyrstu keflavíkurgöngunni 19/6/1960, sem er upphaf Samtaka hernámsandstæðinga, stofnuð 10. september 1960. Lengra aftur má rekja mótstöðu við inngöngu Íslands í NATO 1949 og varnarsamninginn sem gerður var við Bandaríkjamenn 1951. Samtök herstöðvaandstæðinga voru formlega stofnuð 1975 en höfðu í raun starfað síðan 1972. Þann 16. maí það ár var kosin „miðnefnd herstöðvaandstæðinga“ á fundi í Glæsibæ til minningar um Jóhannes úr Kötlum sem lést í apríl. Ástæða stofnunarinnar var meðal annars óánægja með vanefndir Vinstristjórnarinnar á því atriði stjórnarsáttmálans að endurskoða skyldi veru hersins á Íslandi. Mótmælagöngur sem farnar voru á árunum 1960-91 og nefndust Keflavíkurgöngur voru frægar um land allt. Meðal þjóðþekktra herstöðvaandstæðinga má nefna Einar Braga skáld, Jónas og Jón Múla Árnasyni, Ragnar Arnalds, fyrrverandi ráðherra, Böðvar Guðmundsson rithöfund, Jakobínu Sigurðardóttur, Vilborgu Dagbjartsdóttur skáld, Kjartan Ólafsson ritstjóra og Vigdísi Finnbogadóttur frv. forseta.
Mótmæli, slagorð og söngvar
Samtökin hafa staðið fyrir fjöldamótmælum gegn styrjöldum og hernaðarhyggju, m.a. gegn Íraksstríðinu og stríðsrekstri NATO í Afganistan og á Balkanskaga. Samtökin taka einnig þátt í hinni árlegu kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn og víðar og Þorláksmessugöngu. Frægasta slagorð herstöðvaandstæðinga er "Ísland úr NATO, herinn burt" en ótal önnur slagorð og mótmælaköll hafa hljómað í aðgerðum. Mörg sönglög eru einnig helguð baráttunni s.s. Þú veist í hjarta þér (Þorsteinn Valdimarsson), Lofsöngur (Böðvar Guðmundsson), Segulstöðvarblús (Þórarinn Eldjárn/Bubbi), Sóleyjarkvæði (Jóhannes úr Kötlum/Pétur Pálsson). Samtökin hafa gefið út hljómplötur og diska með baráttusöngvum herstöðvaandstæðinga.
right|thumb|Baráttusöngvar herstöðvaandstæðinga. Forsíða bæklings með geisladiski sem SHA gáfu út 1999
Dagfari
Dagfari er tímarit og fréttabréf samtakanna. Útgáfa tímaritsins hefur verið óregluleg, en miðað er við að það komi út árlega. Þar birtast vandaðar greinar og umfjöllun um friðarmál og baráttu gegn hernaðaröflum, íslenskum sem erlendum. Fréttabréfið kemur að jafnaði út þrisvar til fjórum sinnum á ári í litlu broti, þar sem birtar eru fréttir og tilkynningar úr félagsstarfinu. Sögu Dagfara má rekja allt til ársins 1961, en þá hófu Samtök hernámsandstæðinga útgáfu blaðs með þessu heiti.
Nútíðin
Núverandi formaður samtakanna er Guttormur Þorsteinsson. Samtök hernaðarandstæðinga hafa aðsetur í Friðarhúsinu, Njálsgötu 87, 101 Reykjavík. Eftir brottför bandaríska herliðsins frá Íslandi þann 1. nóvember 2006 breyttu samtökin nafni sínu úr Samtök herstöðvaandstæðinga í Samtök hernaðarandstæðinga (26. nóvember 2006).
Keflavíkurgöngur o.fl. stóraðgerðir hernáms- og herstöðvaandstæðinga 1960-1991
right|200px|thumb|[[Stefán Pálsson, fyrrum formaður Samtaka hernaðarandstæðinga, flytur ávarp fyrir utan sendiráð Bandaríkjanna í Reykjavík 18. ágúst 2007]]
Tress MacNeille
thumb|240px|MacNeille, [[2007]] Tress MacNeille (f. 1951) er bandarískur leikari.
Páll Melsteð (amtmaður)
Páll var fæddur á Völlum í Svarfaðardal, sonur séra Þórðar Jónssonar prests þar og seinni konu hans Ingibjargar Jónsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Bessastaðaskóla 1809, var skrifari Stefáns Þórarinssonar amtmanns á Möðruvöllum 1809-1813 en sigldi síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla og lauk lögfræðiprófi þaðan 1815.
Páli er svo lýst að hann hafi verið fríður sýnum og manna gjörvilegastur, bráðgáfaður, hygginn og gætinn, manna stilltastur, fámáll og nokkuð dulur í skapi.
Fyrri kona hans (2. nóvember 1815) var Anna Sigríður Stefánsdóttir (20. maí 1790 – 8. júní 1844), dóttir Stefáns Þórarinssonar amtmanns og konu hans, Ragnheiðar Vigfúsdóttur Scheving. Á meðal fjölmargra barna þeirra voru Páll Melsteð sagnfræðingur, sem fæddist árið 1812, áður en faðir hans fór til náms í Kaupmannahöfn, og Sigurður Melsteð alþingismaður. Síðari kona Páls (5. september 1846) var Ingileif Jónsdóttir Bachmann (6. maí 1812 – 13. mars 1894). Þau áttu einn son, Hallgrím landsbókavörð.
Á yngri árum var Páll í kunningsskap við Skáld-Rósu Guðmundsdóttur og talið er að hinar frægu ástavísur hennar "Augað mitt og augað þitt, og þá fögru steina!... " o.s.frv. séu ortar til hans. Það er þó ekki vitað fyrir víst.
Blómatoppur
Blómatoppur (fræðiheiti Lonicera x amoena ) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna hirðingjatopps (L. korolkowii) og rauðtopps (L. tatarica).
Al Ahly SC
Al Ahly Sporting Club (Arabísku:النادي الأهلي الرياضي) oftast þekkt sem Al Ahly, er egypskt knattspyrnufélag með aðsetur í Kaíró. Það spilar í egypsku úrsvalsdeildinni. Þeir eru lang sigursælasta félag egypytalands, þeir hafa unnið egypsku úrvalsdeildina 41 skipti, þeir eru ríkjandi afríkumeistarar.
Titlar
Innanlands: Alþjóðlega:
Dönsku hertogadæmin
Dönsku hertogadæmin er hugtak sem var notað um Slésvík og Holtsetaland eftir 1474, þegar Holtsetaland varð hertogadæmi eins og Slésvík. Á árabilinu 1815-1864 náði hugtakið einnig yfir Láenborg.
Hertogadæmið Slésvík var danskt lén, en Holtsetaland og Láenborg voru þýsk lén. Konungur Danmerkur var því bæði hertogi og lénsherra í Slésvík, en sem hertogi (eða meðhertogi) í Holtsetalandi var hann lénsmaður Þýskalandskeisara.
Íslandsmót FSÍ í hópfimleikum 2012
Íslandsmót FSÍ í hópfimleikum 2012 var haldið í Ásgarði íþróttahúsi Stjörnunnar í Garðabæ í umsjón Stjörnunnar. Sex efstu liðin í hverjum flokki (KK, KVK og Mix) frá undankeppni Íslandsmóts úrvalsdeildar höfðu keppnisrétt á mótinu. Fyrri daginn var keppt í fjölþraut og voru Íslandsmeistarar í fjölþraut og deildarmeistarar krýndir. Síðari daginn var keppt til úrslita á einstökum áhöldum en þrjú efstu liðin á hverju áhaldi í hverjum flokki kepptu til úrslita.
Alchemilla speciosa
Alchemilla speciosa er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hún vex frá Tyrklandi til Kákasusfjalla.
Shrek the Third
Shrek the Third er bandarísk teiknimynd frá árinu 2007 sem Chris Miller og Raman Hui leikstýrðu. Myndin er sú þriðja í Shrek seríunni og fara Mike Myers, Eddie Murphy, Cameron Diaz, Antonio Banderas, Julie Andrews og Justin Timberlake með aðalhlutverkin.
Pípuorgel
thumbnail|Pípuorgel í St. Germain Auxerrois kirkjunni í [[París]] thumbnail|Skýringarmynd af vindhlöðu í pípuorgeli Pípuorgel er hljóðfæri sem oft er í kirkjum. Pípuorgel eru jafnan byggð inn í hús eða skáp og er framhlið orgelhúss oft mjög skrautleg á elstu pípuorgelum. Inn í orgelhúsinu er orgelið sett saman úr fjórum meginþáttum pípum, nótnaborði, blástursverki og vindhlöðu. Pípurnar eru misstórar og mislangar. Þær eru gerðar úr málmi eða tré og þeim er skipað saman í raddir. Í minni orgelum eru frá fimm til fimmtán raddir og oft 61 pípa í hverri rödd. Í stórum orgelum eru miklu fleiri og eru í orgeli Hallgrímskirkju 72 raddir og 5275 pípur. Mörg orgel hafa fleiri en eitt nótnaborð og eru þannig að í hverri áttund eru sjö nótur fyrir heiltóna og fimm fyrir hálftóna.
Pípurnar hljóma ef í þær er blásið með sérstöku blástursverki en þar þarf að vera blásari og búnaður sem tryggir jafnan loftþrýsting inn í orgelpípurnar en þær eru gerðar fyrir tiltekinn þrýsting. Vindhlaðan er lokaður loftþéttur kassi sems tengdur er loftþjöppunni með pípu. Á vindhlöðunni er gat fyrir hverja pípu, og loka fyrir gatinu, tengd viðkomandi nótu í nótnaborðinu. Þegar þrýst er á nótu opnast lokan og hleypir lofti inn á pípuna sem þá syngur sinn tón.
Í Dómkirkjuna kom pípuorgel árið 1840 og var það í notkun til ársins 1894.
Jónas Stefánsson frá Kaldbak
Jónas Stefánsson frá Kaldbak (30. september 1882 – 9. september 1952) var vesturíslenskt ljóðskáld. Hann gaf út tvær ljóðabækur og birti mörg ljóð í Lögbergi og Heimskringlu.
Jónas var frá Kaldbak í Suður-Þingeyjarsýslu. Hann útskrifaðist úr Búnaðarskólanum á Hólum í Hjaltadal. Jónas fluttist vestur um haf árið 1913, settist að í Mikley og kvæntist þar Jakobínu Sigurgeirsdóttur prests að Grund í Eyjafirði. Hann kenndi sig þó alltaf við fæðingarstað sinn, Kaldbak.
Traun
thumb|Traun
Traun er borg í fylkinu Efra Austurríki í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2014 var 24 þúsund.
Apis mellifera scutellata
Apis mellifera scutellata er ein undirtegund alibýflugna. Útbreiðsla hennar er á hálendi mið og suðurhluta Afríku (Kenía, Tansanía og Suður-Afríku, í 600 til 2000m hæð). Hún er önnur formóðir svonefndra drápsbýflugna sem hafa breiðst út í Suður- og Mið- Ameríku og oft valdið verulegum vandræðum.
Þrátt fyrir verulega árásargirni er undirtegundin vel metin í hunangsframleiðslu vegna sjúkdómaþols og hraða uppbyggingar búa og sérstaklega mikillar hunangsframleiðslu. Á síðari tímum hefur komið upp afbrigði af A. m. capensis (skyld og lík undirtegund) sem er með þernur sem geta verpt drottningum (meyæxlun). Vegna skyldleikans virðast þær geta komist inn í búið án vandkvæða, og með fjölda drottninga svelta þær á endanum búið sem þær setjast að í.
Rytjumosaætt
Rytjumosaætt (fræðiheiti Amblystegiaceae) er ætt mosa, sem vaxandi næstum allan heim.
Ættkvíslir
Til Rytjumosaætta teljast 54 ættkvíslir með samtals allt að 200 tegundir.
Tegundir á Íslandi
Á Íslandi eru 27 tegundir mosa af rytjumosaætt:
Rob Paulsen
thumb|240px|Paulsen, [[2011]] Robert Fredrick „Rob“ Paulsen III (f. 1956) er bandarískur leikari.
Ellert Ingimundarson
Ellert Ingimundarson (f. 17. ágúst 1957) er íslenskur leikari.
Elías Rafn Ólafsson
Elías Rafn Ólafsson er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem markmaður fyrir danska félagið FC Midtjylland. Einnig spilar hann með U-21 íslenska landsliðinu.
Elías var kallaður í fyrsta skipti í A-landsliðið haustið 2021 fyrir forkeppni HM 2022. Skömmu áður hafði hann verið valinn leikmaður mánaðarins í dönsku Superliga.
Karl Lachmann
thumb|right|Karl Lachmann. Karl Konrad Friedrich Wilhelm Lachmann (4. mars 1793 – 13. mars 1851) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og bókmenntarýnir. Hann kenndi klassíska textafræði við háskólann í Königsberg og síðar við Humboldt-háskólann í Berlín.
Lachmann hélt því fram að Ilíonskviða Hómers væri samin úr a.m.k. 16 öðrum kvæðum sem hefðu verið sett saman í eitt kvæði og svo aukið vð hana. Kenningar hans höfðu töluverð áhrif á hómersrannsóknir á 19. öld en eru nú taldar úreltar.
Lachmann ritstýrði einnig útgáfu á texta Lucretiusar (1850). Hann gat sýnt hvernig öll þrjú helstu handritin væru komin af sameiginlegri fyrirmynd, sem var 302 blaðsíður með 26 línum á síðu. Hann sýndi enn fremur fram á að sameiginleg fyrirmynd varðveittra handrita hefði verið ritað með lágstöfum og að fyrirmynd þess hefði verið 4. eða 5. aldar handrit með hástafaletri. Lachmann ritstýrði einnig textum Propertiusar (1816); Catullusar (1829); Tibullusar (1829); Genesiusar (1834); Terentianusar Maurusar (1836); Babriusar (1845); og Avianusar (1845) auk annarra höfunda. Hann þýddi einnig sonnetur Shakespeares (1820) og leikritið Macbeth (1829) á þýsku.
Dacrydium spathoides
Dacrydium spathoides er sígrænt tré (um 26 til 34m hátt) frá Nýju-Gíneu.
Skagaströnd
thumb|Kirkjan á Skagaströnd Skagaströnd áður Höfðakaupsstaður er þorp á vestanverðum Skaga sem hefur verið sjálfstætt sveitarfélag, Höfðahreppur, síðan Vindhælishreppi var skipt í þrennt 1. janúar 1939. 11. september 2007 var tilkynnt um að nafni sveitarfélagsins hefði verið breytt í Sveitarfélagið Skagaströnd.
Aðalatvinnuvegur er sjávarútvegur.
Skagstrendingar voru fyrstir til að fá í flota sinn frystitogara árið 1982, bar hann nafnið Örvar HU-21 og var smíðaður á Akureyri.
Fyrir ofan bæinn stendur fjallið Spákonufell og dregur það nafn sitt af gamalli þjóðsögu um spákonuna Þórdísi. Ef horft er á fjallið úr norðri eða suðri þykjast glöggir sjá andlit Þordísar steingervt í borgina.
Hnífur
thumb|150px|Eldhúshnífar
Hnífur er einjárnungur og eggvopn og skiptist í blað og skaft, en haldið er utan um skaftið þegar hnífi er beitt. Sá endi hnífsblaðsins sem gengur upp í skaftið nefnist tangi. Hnífsblaðið er tvískipt: Í fyrsta lagi er það bitið sem nefnist egg. Flatvegur blaðsins, ofan á hnífsblaðinu, nefnist bakki (nema að hnífurinn sé tvíeggja, en þá er enginn slíkur). Ysti hlutinn er svo oddurinn. Í sjálfsskeiðungsskafti nefnist milligerðin, sem er úr járni, skíði. En hnífsblaðið á vasahníf má samkvæmt íslenskum lögum ekki vera lengra en 12,5 sentímetrar.
Tegundir
Hnífar eru til í hinum ýmsu tegundum:
Þjóðtrú
Ýmis þjóðtrú tengist hnífum, t.d. sú að ef vinur gefur manni hníf muni hann skera á vináttuna. Þess vegna er við hæfi að krefjast málamyndagjalds þegar hnífur er gefinn svo að ekki sé um eiginlega gjöf að ræða.
Herranótt
Herranótt er leikfélag í Menntaskólanum í Reykjavík. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum.
Upphaf leikfélagsins má rekja til Skálholtsskóla þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar uppistandi þar sem aðhlátursefnið voru ræður presta á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag vikivakahátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki.
Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í Hólavallarskóla, þaðan í Bessastaðaskóla og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli).
Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið Bjarglaunin (eftir Geir Vídalín) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "...kominn í það angi af frönsku byltingunni"
Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í Reykjavík árið 1846 hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið.
Þekktir leikarar
Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR.
Tengt efni
Frúardagur - leikfélag nemendafélagsins Framtíðin
Hærutoppur
Hærutoppur (fræðiheiti Lonicera x muscaviensis) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna vindtopps (L. morrowii) og heiðatopps (L. ruprechtiana).
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Crocus serotinus
Crocus serotinus, er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem vex á Íberíuskaga og Norður-Afríku.
MH
MH getur átt við:
mh getur átt við:
Hjartalind
thumb|Sverleiki hjartalindar mældur í Belgíu.
Hjartalind (fræðiheiti: Tilia cordata) er tré af stokkrósaætt. Útbreiðsla er í Evrópu til Kákasus og V-Asíu. Tréð verður 20-40 metra hátt. Það blómstrar og eru býflugur tíðir gestir blómanna. Hjartalind eru fræg að fornu og nýju og þeirra oft getið í skáldskap. Það er þjóðartré Tékklands og Slóvakíu. Hjartalind myndar auðveldlega náttúrulega blendinga með fagurlind; garðalind (Tilia × europaea), sem er algengasta gerð linditrjáa í bæjum og borgum Evrópu.
Hjartalind þrífst á Íslandi en vex hægt.
Hoba-loftsteinninn
thumbnail|hægri|Hoba-loftsteinninn. Hoba-loftsteinninn er þyngsti loftsteinn á jörðinni og stærsti náttúrulegi járnklumpur sem fundist hefur. Loftsteinn þessi er nefndur eftir fundarstað sínum, Hoba West bóndabænum, sem er nálægt Grootfontein í Namibíu. Loftsteinninn fannst árið 1920, og hefur ekki verið fluttur frá lendingarstað sínum, en hann skall á jörðina fyrir 80.000 árum síðan.
Steinninn, sem er um 9 rúmmetrar að stærð, er talinn vera að minnsta kosti 200 milljón ára gamall og jafnvel allt að 400 milljón ára. Hann er talinn vega um 50 - 60 tonn. Hann inniheldur 82% járn, um 16% nikkel og nálægt 1% kóbalt. Einnig má finna í honum lítið eitt af krómi, gallíni, germaníni, iridíni, kolefni, kopar, brennisteini og sinki. Loftsteinar, sem innihalda meira en 15% nikkel eru flokkaðir sem ataxít.
Spaðaíþrótt
Spaðaíþrótt er íþrótt sem er leikin með spaða. En það er badminton, tennis, borðtennis og squash.
Skáldalækur
Skáldalækur er bær í Svarfaðardal. Hann er austan Svarfaðardalsár ekki langt frá Dalvík. Næstu bæir eru Hamar og Sakka. Bærinn er ekki nefndur í fornum sögum en sést fyrst í heimildum í kaupbréfi frá 1414. Gottskálk biskup grimmi átti hálfa jörðina á sinni tíð. Ari Jónsson lögmaður átti nokkrar jarðir í Svarfaðardal, m.a. Skáldalæk. Þær voru allar dæmdar undir konung eftir að hann var myrtur í Skálholti árið 1550.
Í manntali 1703 voru ábúendur fimm: Páll Skeggjason (54), Anna Erlendsdóttir (65), Vigdís dóttir þeirra (20), vinnumaðurinn Jón Jónsson (37) og Björg Þorsteinsdóttir (30).
Rithöfundurinn Snjólaug Bragadóttir frá Skáldalæk kennir sig við þennan bæ. Hún fæddist þar 1. janúar 1945. Faðir hennar, Bragi Guðjónsson, fæddist þar einnig. Hann var síðar klæðskerameistari á Akureyri.
Stornoway
thumb|right|Höfnin í Stornoway. Stornoway (norræna: Stjórnavágr, gelíska: Steòrnabhagh) er bær á Ljóðhúsum í Suðureyjum í Skotlandi. Stornoway er stærsti bærinn í Suðureyjum með um 8.000 íbúa. Bærinn er líka stjórnsýslumiðstöð og helsta höfn Vestureyja (Ytri Suðureyja). Ferja gengur frá Stornoway til Ullapool á meginlandi Skotlands.
Fræva
thumb|right|Fræva amaryllis. Fræva (fræðiheiti: pistillum) er kvenleg æxlunarfæri blóms. Frævan myndar fræ blómsins og skiptist í fræni og stíl. Frænið er efsti hluti frævunnar sem frjókornin falla á. Stíllinn er stafurinn upp af egglegi í blómi sem ber frænið. Karlkyns æxlunarfæri blóms nefnist frævill (stamen).
Bjarnarhöfn
Bjarnarhöfn er bær og kirkjustaður í Hraunsvík, vestan Stykkishólms á Snæfellsnesi. Hún var landnámsstaður Bjarnar austræna. Margir merkismenn hafa búið á Bjarnarhöfn í gegnum tíðina. Hjörleifur Gilsson bjó á Bjarnarhöfn um árið 1200. Hann var faðir Arons Hjörleifssonar, sem getið er um í Sturlunga sögu. Þar bjó einnig maður að nafni Marteinn Narfason. Hallgrímur Bachman læknir bjó þar frá 1773 til æviloka 1811. Hann varð fjórðungslæknir árið 1776. Hann hafði numið læknisfræði af Bjarna Pálssyni landlækni og einnig erlendis. Páll Melsted (1791 – 1861) var sýslumaður Snæfellinga 1849 – 1854 og bjó lengst af þeim tíma á Bjarnarhöfn. Á eftir honum bjó þar Þorleifur Þorleifsson (1801 – 1877). Hann var læknir á Snæfellsnesi á öldinni sem leið. Þorleifur var smáskammtalæknir og varð héraðslæknir. Hann var gæddur miklum hæfileikum; hann þótti mjög heppinnn læknir, aflasæll formaður, mikil skytta og dugandi bóndi. En það allra merkilegasta í fari hans var þó fjarsýnisgáfan. Margar sögur fara af því hvernig hann gat nýtt sér þennan hæfileika sinn til lækninga, sagt var að hann gæti séð það á fólki hverjir áttu von og hverjir ekki. Þórir Bergsson (1885 – 1970) rithöfundur, sem réttu nafni hét Þorsteinn Jónsson, átti heima á Bjarnarhöfn ásamt foreldrum sínum 1905-1907.
Thor Jensen (1863–1947) var verslunarstjóri í Borgarnesi frá 1889 til 1894 og á Akranesi til 1899. Hann flutti síðar til Reykjavíkur 1901 og gerðist umsvifamikill útgerðar- og kaupmaður og stóð meðal annars að stofnun útgerðafélaga. Hann keypti Bjarnarhöfn og allt helsta nágrenni árið 1914. Thor rak þar mikið sauðfjárbú og lét reisa þar vönduð fjárhús fyrir 600 fjár sem enn standa. Árið 1921 seldi hann svo Sveini Jóni Einarssyni jörðina og keypti sjálfur jörðina að Korpúlfsstöðum og kom þar upp stæsta kúabúi á Íslandi. Árið 1932 keypti Bæring Elísson Bjarnarhöfnina og bjó þar myndarbúi ásamt Árþóru Friðriksdóttur konu sinni til ársins 1951 er hann seldi jörðina.
Árið 1951 keypti Bjarni Jónsson frá Bjarnarfirði á Ströndum jörðina og bjó þar ásamt konu sinni, Laufeyju Valgeirsdóttur, og átta börnum. Meðal barna þeirra eru Jón Bjarnason, fyrrum ráðherra, og Hildibrandur Bjarnason sem tók við búi á jörðinni. Bjarni flutti þangað með sér sexæringinn Síldina sem var smíðaður í Jökulfjörðum á síðari hluta 19. aldar, og notaði sem fiskibát og eyjabát, á hrognkelsa- og hákarlaveiðar. Síldin er talin elsti súðbyrðingur sem varðveist hefur á Íslandi. Bjarnarhöfn varð þekkt fyrir hákarlaveiðar og -verkun, og upp úr 1970 tóku ferðamenn að sækja þangað til að sjá og upplifa hefðbundna hákarlaverkun. Árið 2001 var sett upp hákarlasafn á jörðinni til að taka á móti ferðafólki.
Washington-samhljómurinn
Hugtakið Washington-samhljómurinn var fundið upp árið 1989 af enska hagfræðingnum John Williamson. Washington-samhljómurinn byggist upphaflega á tíu efnhagslegum umbótum sem alþjóðastofnanir bjóða þróunarlöndum. Umræðan um hugtakið hefur lengi verið umdeild. Að mörgu leyti vegna þess að að það vantar viðurkenningu á hvað er átt við með því og í ljósi þess að algengt er að hugtakið sé notað í víðarara samhengi.
Tilurð
Williamson vísar til tíu efnhagsstefna sem alþjóðastofnanir í Washington: Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþjóðabankinn og Bandaríska fjármálaráðuneytið bjóða upp á sem forsenda fyrir efnhagslegum umbótun í þróunarlöndum. Á níunda áratugnum náðist samkomulag á milli ofangreindra alþjóðastofnanna og Rómönsku Ameríka um efnhagslega uppbyggingu. Rík áhersla var lögð á aðhald í ríkisfjármálum, einkavæðingu og freslun markaðarins. Í umbótunum fólst efnhagslegur stöðugleiki sem lýsir sér í verðfestingu á gjaldeyri, opnun fjármálamarkaða með tilliti til viðskipta, fjárfestinga og stækkun markaðsafla í innlendum hagkerfum. Ýmsir fræðimenn hafa bent á að samvinnan hefur stuðlað að efnhagsuppgangi ýmissa nýiðnvædda landa (e. newly industrialised countries) á borð við Tævan, Suður-Kóreu, Singapúr og Hong Kong en eru þó skiptar skoðanir á því. Hugtakið átti upphaflega að sögn Williamson, að vísa til ofangreindar samþykktar á milli Alþjóðagjaldeyrsissjóðsins, Alþjóðabankans og Seðlabanka Bandaríkjanna um stefnu varðandi uppbyggingu efnahags í Rómönsku Ameríku.
Washington-samhljómurinn í víðari samhengi
Hugtakið hefur síðan þá verið notað í mun víðara samhengi en lagt var af stað með í upphafi. Ekki einungis í umræðunni um þróun og þróunaraðstöð, heldur einnig um verslun, viðskipti og hnattvæðingu. Upp úr 1990 hefur hugtakið oft verið notað sem almenn afstaða gagnvart frjálslyndum gildum þar sem litið er á ríkið sem hindrun fyrir þróun (stundum lýst sem nýfrjálshyggja). Þá er litið á regluverk ríkjanna sem hindrun fyrir flæði fjármagns bæði inn og úr úr ríkjum.
Ólík sjónarmið
Samkvæmt nýfrjálshyggjunni hafi markaðurinn átt að blómsta með aðgerðunum, því ágóðinn myndi skila sér til almennings um leið og hagvöxtur myndi aukast. Afstaðan hefur þó verið gagnrýnd og er hugtakið stundum notað til þess að sýna fram á að frjálshyggjan sem hafði skapast í alþjóðhagkerfinu endurspeglaði í raun hagsmuni Bandaríkjanna. Nóbelsverðulaunahafinn í hagfræði Joseph E. Stiglitz og fyrrum starfsmaður Alþjóðabankans hefur bent á að að mörg þróunarlönd hafi beinlínis verið neydd í aðlögunarstefnunna til þess opna markaði sína fyrir innflutum vörum frá efnahagslegri sterkari iðnríkjum. Afleiðingar þess hafi haft hörmulegar afleiðingar, bæði félagslegar og efnhagslegar.
Heiðinnamannahellir
Heiðinamannahellir í Skíðadal er ekki eiginlegur hellir heldur steinbogi mikill sem sýnist til að sjá sem víður hellismunni. Steinboginn er ofarlega í Heiðinnamannafjalli nálægt mynni Gljúfurárdals. Hann er hluti af berggangi miklum úr fagurlega stuðluðu basalti sem skerst upp í gegn um berglögin. Ganginn má rekja nokkur hundruð metra leið efst í fjallshlíðinni með stefnu til suðsuðvesturs. Boginn er óvenjuleg og fögur náttúrusmíð sem sorfinn er til af vatni og vindum. Hugsanlegt er að þarna hafi verið hellir en að þak hans hafi fallið að hluta einhvern tíma á síðari öldum en steinboginn staðið eftir. Vinsæl en allerfið gönguleið liggur að Heiðinnamannahelli. Hin kunna þjóðsaga Krosshólshlátur tengist hellinum.
Krosshólshlátur
„Heiðinnamannahellir heitir hellir nokkur innarlega í Skíðadal. Þar lá á sú trú að jötunn einn byggi. Krosshóll heitir bær innarlega í Skíðadal. Eitt haust er sagt að þangað kæmi kýr sem enginn þekkti. Bóndinn tekur kúna, elur hana um veturinn og skoðar sem sína eigin. Eina nótt um vorið vaknar bóndi við það að hann heyrir hlátur mikinn og stórkarlalegan. Hann rís upp og lítur út um glugga og sér hvar jötunn einn mikill fer og hefur kú þá á baki sér sem bóndi hafði alið um veturinn. Hlær jötuninn gríðarlega og heyrir bóndi að hann er hróðugur yfir því að bóndinn skyldi hafa alið fyrir hann kúnna heilan vetur, og haft ekki neitt fyrir. Síðar er sagt, þegar einhver hlær mjög hátt, að hann hlæi Krosshólshlátur.“ (Gríma hin nýja V, bls. 165).
Frans 2. keisari
Frans II (12. febrúar 1768 – 2. mars 1835) var síðasti keisari hins Heilaga rómverska ríkis, frá árinu 1792 til 6. ágúst 1806, en þá leysti hann upp keisaraveldið eftir afdrifaríkan ósigur gegn Napóleon Bónaparte í orrustunni við Austerlitz. Árið 1804 hafði hann stofnað austurríska keisaradæmið og varð Frans I, fyrsti keisari Austurríkis frá 1804 til 1835. Hann var því kallaður eini „tvíkeisari“ (Doppelkaiser) heimssögunnar. Frá 1804 til 1806 var hann kallaður keisari bæði Heilaga rómverska ríkisins og Austurríkis. Hann varð jafnframt fyrsti forseti þýska ríkjasambandsins við stofnun þess árið 1815.
Frans var einn hatrammasti andstæðingur franska keisaraveldisins í Napóleonsstyrjöldunum en var sigraður nokkrum sinnum í viðbót eftir orrustuna við Austerlitz. Einn versti persónuósigur hans var að neyðast til að fallast á hjónaband dóttur sinnar, Marie-Louise af Austurríki, og Napóleons þann 10. mars 1810. Eftir að Napóleon sagði af sér eftir sjötta bandalagsstríðið gekk Austurríki í „bandalagið helga“ sem stofnað var á Vínarfundurinn en á þeim fundi var kanslari Frans, Klemens von Metternich, potturinn og pannan. Eftir fundinn endurheimti Frans flest sín gömlu lönd, en Heilaga rómverska ríkið var þó aldrei endurreist. Á fundinum var komið á evrópsku hljómkviðunni og reynt að standa gegn frjálslyndi og þjóðernishyggju. Margir fóru því að líta á Frans sem afturhaldssegg seinna á valdatíð hans.
Grásteinn
thumb|Grásteinn.
Grásteinn er steinn á Álftanesi. Á Grandanum þegar ekið er frá Garðabæ til Álftaness eru vegamót. Bessastaðir eru til hægri, Suðurnesvegur til vinstri og Norðurnesvegur beint áfram. Fyrir sunnan þessi vegamót er sá merki steinn Grásteinn, sem er álagasteinn. Á steininum eru för sem sýna að reynt hefur verið að færa hann úr stað eða brjóta hann niður. En sagan segir að þegar eitt sinn hafi verið reynt að færa hann úr stað sýndist mönnum Eyvindarstaðir standa í björtu báli og hættu við flutninginn. Grásteini fylgir einnig sú trú þeim vegfarendurm sem fara varlega framhjá honum muni vel farnast.
Álfasteinar eru nokkrir steinar fyrir sunnan Grástein. Í þeim áttu að búa álfar. Grásteinn birtist í bíómyndinni Sumarlandið eftir Grím Hákonarson, þar sem hann sjálfur er álfasteinn.
Neslistinn
110px|right|Merki Neslistans Neslistinn er framboðslisti á Seltjarnarnesi. Bæjarmálafélag Seltjarnarness var stofnað 23. apríl 1990. Félagið er fyrsta bæjarmálafélag í sveitarfélögum landsins. Síðan hefur félagshyggjufólk víða um land fylgt fordæmi þess.
Bæjarmálafélag Seltjarnarness hefur boðið fram Neslistann sveitarstjórnarkosninga síðan 1990. Í kosningunum 1990 hlaut listinn 34,4% atkvæða og tvo fulltrúa í bæjarstjórn. Kjörtímabilið á eftir, 1994, hlaut listinn 45,7% og þrjá fulltrúa í bæjarstjórn. Árið 1998 fékk Neslistinn 34,7% og tvo fulltrúa í bæjarstjórn. Í kosningunum 2002 hlaut Neslistinn 39,7% atkvæða og þrjá fulltrúa í bæjarstjórn. Í kosningum árið 2006 hlaut framboðið 32,8% atkvæða og tvo fulltrúa í bæjarstjórn.
Bæjarfulltrúar frá stofnun hafa verið: Siv Friðleifsdóttir, Guðrún Katrín Þorbergsdóttir, Katrín Pálsdóttir, Eggert Eggertsson, Högni Óskarsson, Sunneva Hafsteinsdóttir, Guðrún Helga Brynleifsdóttir og Árni Einarsson.
Emil Gunnar Guðmundsson
Emil Gunnar Guðmundsson (f. 30. júlí 1954) er íslenskur leikari.
Filippus 4. Frakkakonungur
thumb|right|Stytta Filippusar fagra í St. Denis í París. Filippus 4. (vor 1268 – 29. nóvember 1314) eða Filippus fagri var konungur Frakklands frá 1285 til dauðadags. Hann var einnig konungur Navarra og greifi af Champagne sem eiginmaður Jóhönnu 1. Navarradrottningar.
Fyrstu konungsárin
Filippus var af Kapet-ætt, sonur Filippusar 3. Frakkakonungs og fyrri konu hans, Ísabellu af Aragóníu. Hann fylgdi föður sínum í herförina til Aragóníu og sá til þess að koma honum og afganginum af liðinu út úr landinu eftir að konungur veiktist og herförin fór út um þúfur. En Filippus 3. dó í Perpignan og Filippus yngri varð konungur, 17 ára að aldri.
Filippus þótti fríður ásýndum og var því kallaður Filippus fagri en var hins vegar stífur og stirður í umgengni og sumir líktu honum við myndastyttu. Hann lagði mikla áherslu á að styrkja vald konungdæmisins og reiddi sig mjög á embættismannakerfi til að fylgja því fram.
Þann 16. ágúst 1284 giftist Filppus Jóhönnu drottningu Navarra, sem hafði erft krúnuna eftir föður sinn, Hinrik 1., árið 1274. Um leið fékk hann yfirráð yfir eignum hennar í Champagne og Brie, sem lágu að eignarlöndum frönsku krúnunnar og voru því mun mikilvægari fyrir Frakkakonung en fjallaríkið Navarra. Navarra og Frakkland höfðu þó sama þjóðhöfðingja til 1329 en þá skildi leiðir.
Stríð við Játvarð 1.
thumb|left|Filippus og Játvarður 1. heilsast með virktum. Ekki fór alltaf svo vel á með þeim. Játvarður 1. Englandskonungur var jafnframt hertogi af Akvitaníu og því lénsmaður Filippusar og þurfti að votta honum hylli sína. Játvarður var giftur Margréti, hálfsystur Filippusar og samskipti þeirra höfðu verið góð, en fóru að versna eftir fall Akkó 1291.
Árið 1293 kvaddi Filippus Játvarð til frönsku hirðarinnar en Játvarður var önnum kafinn í hernaði í Skotlandi og sinnti ekki kvaðningunni. Filippus greip tækifærið og svipti Játvarð öllum lénum hans í Frakklandi. Þetta leiddi til styrjaldarátaka og var barist um yfirráð yfir Gaskóníu í Suðvestur-Frakklandi, fyrst 1294-1298 og aftur 1300-1303.
Gengið var til friðarsamninga í París 1303 og þar var meðal annars samið um að Ísabella, dóttir Filippusar, skyldi giftast prinsinum af Wales. Þau giftust svo 1308 en í stað þess að innsigla frið milli landanna má að einhverju leyti rekja rætur Hundrað ára stríðsins til þessa hjónabands.
Gyðingar og musterisriddarar ofsóttir
Filippusi veittist erfitt að afla fjár til að kosta átökin og meðal annars handtók hann gyðinga og gerði eigur þeirra upptækar og gerði þá að lokum útlæga úr öllu Frakklandi 22. júlí 1306. Þeir fengu þó að koma aftur 1315. Hann felldi líka gengi gjaldmiðilsins og lagði skatta á franska klerka sem námu helmingi af árstekjum þeirra. Það leiddi til langvinnra deilna við páfann en Filippus hafði betur og kom því til leiðar að aðsetur páfa var flutt til Avignon.
Filippus var stórskuldugur Musterisriddurunum, sem höfðu stundað bankastarfsemi í tvær aldir. Eftir að krossferðirnar voru úr sögunni nutu þeir ekki jafnmikils stuðnings og áður og Filippus greip tækifærið og leysti regluna upp til að losna við skuldir sínar. Föstudaginn 13. október 1307 lét hann handtaka hundruð musterisriddara víða um Frakkland og beita þá pyntingum til að fá þá til að játa að reglan ástundaði trúvillu.
Musterisriddararnir áttu einungis að vera ábyrgir gagnvart páfanum en Klemens V var Filippusi leiðitamur. Hann reyndi þó að efna til réttarhalda yfir riddurunum en þá hafði Filippus þegar látið brenna marga þeirra á báli. Síðasti stórmeistari reglunnar, Jacques de Molay, var brenndur árið 1314. Sagt var að hann hefði bölvað bæði konungi og páfa á banastundinni og sagst mundu kalla þá fyrir dómstól Drottins innan árs. Bæði Filippus konungur og Klemens V páfi voru dánir innan árs.
Nesleturnsmálið og dauði Filippusar
thumb|right|Filippus og Jóhanna með börnum sínum. Filippus og Jóhanna drottning áttu sjö börn. Þrjú dóu ung en þrír synir þeirra komust upp og urðu allir konungar Frakklands, hver eftir annan - Loðvík 10, Filippus 5. og Karl 4. - en urðu allir skammlífir og enginn þeirra eignaðist son sem lifði, svo að Valois-ætt dó út með þeim. Dóttir Filippusar og Jóhönnu, Ísabella, giftist Játvarði 2. Englandskonungi og varð drottning Englands.
Árið 1314 voru tengdadætur Filippusar 4., Margrét af Búrgund (kona Loðvíks 10.) og Blanka af Búrgund (kona Karls 4.) ásakaðar um hórdómsbrot í hinu svokallaða Nesleturnsmáli. Þeim var varpað í dýflissu og meintir elskhugar þeirra voru pyntaðir og teknir af lífi. Þriðja tengdadóttirin, Jóhanna 2. (kona Filippusar 5.) var sökuð um að hafa vitað af framhjáhaldinu eða jafnvel tekið þátt í því en maður hennar stóð með henni og henni var sleppt.
Sagt er að Filippus hafi tekið þetta mál mjög nærri sér og það hafi jafnvel flýtt fyrir dauða hans. Hann fékk slag þegar hann var á veiðum haustið 1314 og dó nokkrum vikum síðar í Fontainebleau. Loðvík 10. sonur hans tók við krúnunni.
Andalúsía
Andalúsía (spænska: Andalucía) er sjálfstjórnarsvæði á Suður-Spáni. Höfuðborg sjálfstjórnarsvæðisins er borgin Sevilla. Andalúsía skiptist svo í þessi átta héruð: Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Jaén, Málaga og Sevilla. thumb|center|500px|Kort.Andalúsía nær frá um 36° til um 39° norðlægrar breiddar. Helstu fjallgarðarnir eru Sierra Morena í norðvesturhlutanum og Baetic-fjallgarðurinn í suðri myndað af Penebetica og Subbetica fjallgörðunum. Á milli fjallgarðanna er Baetic lægðin og Guadalquivirdalurinn og samnefnt fljót sem Sevilla stendur við. Andalúsía er þurrasta og heitasta svæði Spánar með um 150 mm meðaltals ársúrkomu sem getur þó farið upp í 2000 mm á afmörkuðum svæðum. Úrkoman er mest að vetri í vesturhlutanum sem snýr að Atlantshafinu. Stærsta fljótið er Guadalquivir sem er um 660 km og vatnasviðið er um 58.000 km². Í Sierra Morena er jarðvegurinn súr, grýttur og rýr sem hentar best fyrir skógrækt. Í dölum á svæðinu þar sem kalkstein blandast í jarðveginn eru komin skilyrði fyrir kornrækt í skepnufóður. Í Baetic-fjöllunum er jarðvegurinn fjölbreytilegri og þar eru góð skilyrði fyrir ólífurækt. Í Baetic-lægðinni og Guadalquivir-dalnum er jarðvegurinn mjög þykkur og næringarríkur. Þar eru því mjög góð skilyrði til akuryrkju; einkum í ársetjarðveginum í dalnum
Femínismi
Á heimasíðu Femínistafélagsins er skilgreining á femínista:
Tvær grunnhugmyndir femínismans
Margir angar hafa sprottið út frá femínisma. Allir þessir angar eiga það þó sameiginlegt að byggja á annarri tveggja grunnhugmynda femínsmans. Þessar tvær grunnhugmyndir hafa ekki vakið jafn mikla umræðu alls staðar í heiminum en í Svíþjóð hefur umræðan um femínisma mjög tekið mið af þessum tveimur ólíku sjónarmiðum. Annars vegar er um að ræða þá afstöðu að kynin séu ólík með áherslu á líffræðilegan mun kynjanna. Hins vegar þá afstöðu að kynin séu sama tegund, burtséð frá hinum augljósa líffræðilega mun kynjanna.
Áhersla á líffræðilegan mun kynjanna
Þetta sjónarmið femínisma tekur mið af þeim líffræðilega mun sem er á kynjunum. Hér er gengið út frá því að konur og karlar séu í eðli sínu ólík. Á þeim sé líffræðilegur munur sem að gerir þau mjög ólík og hefur gífurlega félagslega þýðingu. Mannskepnan er mótuð af skiptingu vinnunnar í því samfélagi sem hún lifir í, uppeldi og kynferði. Konur eru því mótaðar af því hlutverki sínu að fæða börn. Þær sinna því öðrum störfum en mennirnir og hafa því aðra reynslu en þeir. Þær gefa hins vegar jafn mikið af sér til samfélagsins og eru þar af leiðandi jafn mikils virði og karlarnir.
Aðalpunkturinn hér er því að ná jafnrétti með því að hífa náttúrulega eiginleika konunnar upp á sama stall eiginleika karla. Þær vekja athygli á kynjamuninum því að þær vilja halda honum. Mikil áhersla er hér á móðurhlutverkið.
Áhersla á að konur og karlar séu eins
Þetta sjónarmið femínismans gengur út á að konur og karlar séu í grundvallaratriðum eins, fyrir utan hinn augljósa líffræðilega mun. Þessi munur er álitinn lítilvægur. Hér er litið svo á að sá munur sem að er á kynjunum í samfélaginu sé félagslega skapaður og þar með menningarbundinn. Áherslan hér er því á umhverfið í stað líffræðinnar. Kynin eiga því að njóta sömu tækifæra í lífinu og vera jöfn á öllum stigum samfélagsins. Hér er þess vegna ekki tekið tillit til sameiginlegrar reynslu kvenna.
Saga femínismans erlendis og á Íslandi
Barátta gegn kynbundnu óréttlæti á sér líklega eins langa sögu og kynbundna óréttlætið sjálft. Femínísk kvenréttindabarátta er þó yfirleitt álitin hefjast á 19. öld og miðað við þrjár „bylgjur“ femínismans:
Fyrsta bylgjan
Fyrsta bylgjan miðar við nítjándu öld og fyrstu ár eða áratugi þeirrar tuttugustu. Hún hófst með baráttu gegn nauðungarhjónaböndum, að eiginkonan (og börnin) væri skoðuð sem eign eiginmannsins og þróaðist yfir í baráttu fyrir kosningarétti, jöfnum erfðarétti og öðrum pólitískum réttindum. Á Vesturlöndum skilaði þessi bylgja miklum framförum og er nærtækt að nefna kosningaréttinn og önnur lagaleg réttindi í því samhengi.
Fyrsta bylgjan á Íslandi
Seint á 19. öld var Bríet Bjarnhéðinsdóttir áberandi sem leiðtogi íslenskrar kvenréttindabaráttu. Undir hennar forystu efndu konur til kvennaframboða og náðu góðum árangri í sveitarstjórnarkosningum í Reykjavík. Um sama leyti var Kvenréttindafélag Íslands stofnað. Jafnframt því að brjótast til réttinda í stjórnmálum gerðu konur sig gildandi í líknarstarfi og þótt það teljist ekki beint til réttindabaráttu hefur það líklega aukið veg þeirra félagslega. Fyrsta konan sem komst á Alþingi var Ingibjörg H. Bjarnason árið 1922. Auður Auðuns lauk fyrst íslenskra kvenna lögfræðinámi á Íslandi árið 1929 og sat fyrst íslenskra kvenna sem borgarstjóri Reykjavíkur árið 1959 - 1960 ásamt Geir Hallgrímssyni.
Önnur bylgjan á Íslandi
Á Íslandi eru mest áberandi einkenni annarrar bylgjunnar líklega annars vegar Rauðsokkahreyfingin á 8. áratugnum, sem gekk hart fram í margvíslegri gagnrýni á ríkjandi viðhorf karlaveldisins og hins vegar Kvennalistinn á 9. áratugnum, sem bauð fram í kosningum, náði nokkrum konum á þing og setti um leið þrýsting á aðra flokka að fjölga konum á sínum framboðslistum. Árangurinn varð sá að auka mjög vægi kvenna í stjórnmálum miðað við það sem áður var. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sat sem þingkona Kvennalistans 1991-94.
Þriðja bylgjan
Þriðja bylgja femínismans hófst á tíunda áratugnum og stóð yfir til 2012, með tilkomu fjórðu bylgjunnar. Hún reis sem eins konar svar við því sem annarri bylgjunni hafði ekki tekist. Í henni ríkir andúð á eðlishyggju, hún er fjölmenningarlegri en fyrri bylgjurnar tvær, beinir kastljósi sínu meira að kynferðisofbeldi, mansali og staðalmyndum og er borgaralegri en rauðsokkuhreyfingin á sjöunda áratugnum.