cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hagfræði
Klassísk hagfræði
Hagfræðin sem fræðigrein varð til á 18. öld. Richard Cantillon var með fyrstu mönnum til að skrifa um hagkerfið sem samverkandi heild og ásamt David Hume er hann talinn hafa verið með þeim fyrstu til að lýsa því sambandi peningamagns, veltuhraða og verðlags sem nú heitir peningamagnskenningin. Klassísk hagfræði er notað yfir ákveðinn hóp kenninga sem varð til á 18. og 19. öld. Meðal helstu kenninga sem taldar eru til klassísku hagfræðinnar eru peningamagnskenningin, kenningin um launasjóðinn, fólksfjöldakenning Malthusar og landrentukenningin.
Árið 1798 kom út ritið Ritgerð um lögmál sem stýra mannfjöldanum eftir Thomas Malthus, þar sem hann setti fram þá kenningu að fólksfjöldi vaxi með veldisvexti en að fæðuframleiðsla vaxi línulega og að það leiði til hungursneyðar nema hömlur séu settar á fólksfjölgunina. Malthus taldi að slíkar hömlur væru til staðar í formi hjónabanda, getnaðarvarna og almenns siðgæðis. Því kæmi ekki til hungursneyðar af völdum offjölgunar. David Ricardo taldi að í landbúnaði væru til staðar svokallaðar „innri jaðar-“ og „ytri jaðar“ rentur sem rynnu til landeigenda þegar verð á korni hækkaði, og kenning hans um hlutfallslega yfirburði veitti aukinn rökstuðning fyrir þeirri skoðun Adams Smith að verkaskipting væri af hinu góða. Bæði Ricardo og Malthus eru þekktir fyrir ýmis önnur hugtök og kenningar, þar á meðal vinnuverðgildiskenningu Ricardos, járnlög um laun og jafngildiskenningu Ricardos.
Ýmsir aðrir hagfræðingar eru taldir til klassíska tímabilsins. Jean-Baptiste Say er þekktastur fyrir lögmál Say sem segir að heildarframboð sé alltaf jafnt heildareftirspurn. Nassau Senior er þekktur fyrir vísindalega nálgun sína á hagfræðileg álitaefni, fyrir að gera fyrstur hagfræðinga grein fyrir áhrifum tækniframfara á framleiðni og fyrir að líta á vexti sem greiðslu fyrir notkun tíma. John Stuart Mill samræmdi klassíska hagfræði, útskýrði þróun jafnvægisverðs, lýsti tekjudreifingu samfélagsins og útskýrði hlutverk ríkisins í hagkerfinu. Margir klassískir hagfræðingar trúðu á kenningu um launasjóð, en árið 1869 setti Mill fram rökstuddar efasemdir um kenninguna og er það gjarna talið marka enda klassíska tímabilsins í hagfræði.
Sósíalísk hagfræði og marxismi
thumb|267x267px|[[Karl Marx var upphafsmaður marxisma og einn af upphafsmönnum kommúnisma.]] Um aldamótin 1800 setti hinn franski Saint-Simon fram þá kenningu að framþróun þekkingarinnar myndi leiða til stjórnarhátta þar sem samfélaginu væri stjórnað af vísindaráði með það að markmiði að hámarka iðnframleiðslu. Pierre-Joseph Proudhon var á öndverðum meiði; hann er oft talinn hafa verið fyrsti anarkistinn og taldi hann að afnema bæri allt ríkisvald. Báðir voru þeir þó sammála um að hagsmunir einstaklinga í samfélaginu væru í grundvallaratriðum samþættir og að fólki bæri að vinna saman að sameiginlegum markmiðum.
Karl Marx var ásamt samstarfsmanni sínum Friedrich Engels upphafsmaður marxismans og höfðu þeir gríðarleg áhrif á hagþróun víða hvar í heiminum í gegnum áhrif sín á þróun kommúnisma. Hagfræðikenning marxismans kemur hvað skýrast fram í bók Marx Auðmagnið sem kom út í hlutum árin 1867 og 1894. Kenningin er grundvölluð á þýskri söguspeki og gengur út á að framþróun mannlegs samfélags muni ná hápunkti í byltingu þar sem stétt fjármagnseigenda verði vikið frá völdum og stétt verkafólks öðlast yfirráð yfir öllu fjármagni. Samkvæmt marxisma eru samfélagslegar stofnanir á borð við trúarbrögð og stjórnvald grundvölluð á framleiðsluháttum, sér í lagi verkaskiptingu og einkaeignarrétti. Samkvæmt vinnuverðgildiskenningu Marx má rekja allt virði til vinnu verkamannsins; allur mismunur markaðsverðs framleiðslu og vinnulauna sé arðrán af hálfu fjármagnseigandans. Síaukin verkaskipting leiði til firringar sem hljóti að enda í byltingu.
Sósíalískar hagfræðikenningar héldu áfram að gerjast á 20. öld. Oskar Lange og Abba Lerner lýstu sósíalísku og miðstýrðu hagkerfi þar sem ráðstjórn býr til staðgengilsmarkaði fyrir vöru og þjónustu. Í kerfinu væri ríkisfyrirtækjum fyrirskipað að jafna útsöluverð við jaðarkostnað og jafnframt að lágmarka meðalkostnað. Lange taldi að slíkt kerfi væri enn hagkvæmara en markaðsbúskapur; öll vandamál tengd einokun væru sjálfkrafa leyst.
Nýklassísk hagfræði
Nýklassísk hagfræði er heilsteypt kenning um hagrænt atferli sem snýst um að einstaklingar hámarki nytjar og að fyrirtæki hámarki hagnað með því að jafna jaðarkostnað og jaðarábata. Ólíkt klassískri hagfræði, þar sem virði hluta fer eftir framleiðslukostnaði, er í nýklassískri hagfræði gert ráð fyrir að virði hluta sé huglægt og að markaðsverð hagrænna gæða fari eftir samspili framboðs og eftirspurnar. Jaðarframleiðni, jaðarnytjar, hagræn rökvísi, fórnarkostnaður og Pareto-hagkvæmni eru önnur mikilvæg hugtök í nýklassískri hagfræði.
Nýklassísk hagfræði varð til í mörgum skrefum á nítjándu öld og í byrjun þeirrar tuttugustu. Árið 1838 birti franski stærðfræðingurinn A.A. Cournot líkan sitt um hagnaðarhámörkun einkasala og nýtur það viðurkenningar enn þann dag í dag. Verkfræðingurinn Jules Dupuit var sá fyrsti til að lýsa eftirspurnarferli sem byggir á jaðarnytjum og hafði framsæknar hugmyndir um kostnaðar- og ábatagreiningu. Á seinni hluta átjándu aldar átti sér stað svokölluð „jaðarbylting” þegar ýmsir hagfræðingar komu á svipuðum tíma fram með kenningar um jöfnun jaðarnytja og jaðarkostnaðar. Carl Menger og W.S. Jevons lýstu því hvernig einstaklingar ráðstafa tekjum sínum þannig að jaðarnyt allra gæða séu jöfn. Jevons var jafnframt sá fyrsti til að aðgreina með skýrum hætti á milli jaðarnytja og heildarnytja. Léon Walras bjó til fyrsta heildarjafnvægislíkanið í hagfræði og Eugen Böhm-Bawerk setti fram öndvegiskenningar um vexti og fjármagn.
thumb|264x264px|Joan Robinson endurbætti nýklassískar kenningar um [[einokun og var með helstu fylgismönnum John Maynard Keynes.|left]]
Í bók sinni Principles of Economics sem kom út árið 1890 samræmdi hinn enski hagfræðingur Alfred Marshall nýklassískar kenningar um samkeppni og markaðsjafnvægi. Líkan hans um samspil framboðs og eftirspurnar til langs og skamms tíma, um kostnaðarferla fyrirtækja og um jafnvægi í fullkominni samkeppni eru með þekktustu og mest notuðu niðurstöðum í hagfræði. Marshall og nemandi hans A.C. Pigou lýstu grundvallarhugtökum í velferðarhagfræði, þ.e. neytenda- og framleiðendaábata og ytri áhrifum. Á þriðja og fjórða áratug 20. aldar tóku ýmsir hagfræðingar þátt í að bæta fyrri kenningar um markaði með því að lýsa markaðsformum sem höfðu eiginleika bæði einokunar og samkeppni. Edward H. Chamberlin lýsti líkaninu um einkasölusamkeppni og Joan Robinson endurbætti fyrri kenningar Cournot og Dupuit um einkasölu og verðmismunun.
Þróun þjóðhagfræði á 20. öld
Þjóðhagfræði varð til sem sérstök undirgrein hagfræði í byrjun 20. aldar. Irving Fisher endurbætti peningamagnskenninguna og hinn sænski Knut Wicksell skrifaði um samspil heildarframboðs og heildareftirspurnar, auk þess að lýsa ferlinu þar sem aukning peningamagns veldur aukinni eftirspurn eftir vöru og þjónustu. Á fjórða áratug 20. aldar olli John Maynard Keynes straumhvörfum í hagfræði með bók sinni Almenna kenningin um atvinnu, vexti og peninga. Bókinni var ætlað að útskýra hvers vegna kreppan mikla hefði orðið jafn djúp og raunin var og hvernig þjóðir heims ættu að bregðast við henni. Keynes hafnaði hinu svokallaða lögmáli Say sem segir að verðlag muni ávallt jafna heildarframboð og heildareftirspurn, og taldi að jafnvel þó hagkerfið væri í jafnvægi gæti viðhaldist töluvert atvinnuleysi vegna þess að nafnlaun væru tregbreytanleg. Meginniðurstaða Keynes var að hið frjálsa markaðshagkerfi gæti ekki komist úr kreppunni á eigin spýtur; ríkisinngrip væru nauðsynleg. Meðal mikilvægra hugtaka úr smiðju Keynes eru fjárfestingarmargfaldari, jaðarneysluhneigð og lausafjárgildra. Fylgismenn Keynes þróuðu kenningar hans í ýmsar áttir. John Hicks og Albert Hansen þróuðu IS-LM líkanið sem lýsir samspili peningamarkaðar og vörumarkaðar. Þar er meiri áhersla lögð á peningamálastefnu en í upprunalegum kenningum Keynes. Póstkeynesismi hélt hins vegar fast í þá skoðun Keynes að ríkisfjármál væru mikilvægasta tæki hagstjórnar. thumb|250x250px|[[Milton Friedman var einn áhrifamesti hagfræðingur 20. aldarinnar.]] Árið 1956 setti Chicago-hagfræðingurinn Milton Friedman fram endurbætta útgáfu af peningamagnsjöfnunni þar sem áhersla er lögð á langtímavæntingar um tekjur og verðlag og árið 1968 setti hann fram kenningu um lóðrétta Philipskúrfu. Niðurstaða Friedman var að aukning peningamagns muni ekki leiða til aukningar framleiðslu til langs tíma heldur muni einungis valda varanlegri hækkun verðbólgu. Kenningar hans nutu vaxandi viðurkenningar á sjöunda og áttunda áratug 20. aldar þegar atvinnuleysi og verðbólga jukust samtímis víða á Vesturlöndum. Ásamt öðrum fylgismönnum frjálshyggju lagði Friedman til að ríkið minnki afskipti sín af hagkerfinu til þess að stuðla að aukinni skilvirkni. Nútíma þjóðhagfræði byggir bæði á keynesískum og nýklassískum grunni. Þjóðhagfræðingar reyna að spá fyrir um þróun efnahagsstærða með flóknum tölfræðilegum líkönum sem byggja meðal annars á forsendu um ræðar vændir.
Aðrir straumar á 20. öld
Austurrísk hagfræði er kenningarskóli sem véfengir aðferðafræði hefðbundinnar, nýklassískrar hagfræði. Austurrísk hagfræði leggur áherslu á sjónarhorn einstaklingsins frekar en hópsins og hafnar stærðfræðilegum og raunvísindalegum nálgunum á hagfræðileg álitaefni. Austurrískir hagfræðingar telja ekki einungis að virði sé huglægt heldur sé kostnaður það einnig. Fórnarkostnaður, sem er mikilvægt hugtak í nútímahagfræði, á þannig rætur sínar að rekja til austurríska hagfræðingsins Friedrich von Wieser. Ludwig von Mises fjallaði um peningamál frá sjónarhóli einstaklingsins og um áhrif breytinga í peningaframboði á eftirspurn. F.A. Hayek bætti ofan á kenningar Mises og lýsti austurrísku kenningunni um hagsveiflur, sem byggist á breytingum í samsetningu heildarframleiðslu. Ásamt Hayek var Joseph Schumpeter brautryðjandi í að lýsa því hvernig verðkerfið miðlar upplýsingum um hagkerfið. Schumpeter lýsti jafnframt því hlutverki samkeppnismarkaða að vera vettvangur frumkvöðla til þess að stuðla að framþróun samfélagsins.
Helstu kenningar
Aðferðafræði hagfræðinnar hefur verið beitt við rannsóknir á mörgum sviðum mannlegs atferlis. Þróuðustu kenningar hagfræðinnar eru almenns eðlis og gera tilraun til að útskýra viðskipti og markaðshegðun í stóru og smáu samhengi. Slíkum kenningum er gjarna beitt til að útskýra sértækari fyrirbæri, til dæmis fjármálamarkaði og vinnumarkaði. Ríkjandi kenningar hagfræðinnar eru misumdeildar. Í mörgum tilfellum hafa fleiri en ein hagfræðikenning verið þróuð til að útskýra sama fyrirbærið; sósíalísk hagfræði, stofnanahagfræði og austurrísk hagfræði eru dæmi um kenningalegar nálganir sem komast oft að gagnstæðri niðurstöðu við meginstraumskenningar.
Framleiðslujaðar og ábatinn af viðskiptum
thumb|180px|Hugmyndin um framleiðslujaðar er gjarna útskýrð með tveimur hagrænum gæðum. Tækniframfarir útvíkka jaðarinn. Ein helsta forsenda hagfræðinnar er að flest gæði eru af skornum skammti. Framleiðsluþættir, sem notaðir eru til að framleiða vörur og þjónustu, eru þar engin undantekning. Margir framleiðsluþættir eru notaðir í hagkerfum, þar á meðal vélar, landsvæði, byggingar og síðast en ekki síst vinnuafl. Staðkvæmd er hugtak sem lýsir því hversu vel hagræn gæði geta gagnast í staðinn fyrir hvort annað. Til að nefna dæmi þá geta sérhæfðar vélar í fataframleiðslu ekki notast til að framleiða mat, en vinnuafl í fataframleiðslu getur með réttri þjálfun einnig framleitt mat. Framleiðslujaðar lýsir möguleikum hagkerfisins til að framleiða vörur og þjónustu að því gefnu að allir framleiðsluþættir séu í notkun. Vegna þess að ekki er fullkomin staðkvæmd á milli framleiðsluþátta er framleiðslujaðarinn boginn, eða hvelfdur. Tækniframfarir sem auka hagkvæmni og minnka auðlindanotkun útvíkka framleiðslujaðarinn.
thumb|180px|Í hagkvæmustu stöðu er jaðarskiptahlutfall jafnt jaðarnotahlutfalli. thumb|right|180px|[[Íslendingar hafa hlutfallslega yfirburði í sjávarútvegi og flytja út sjávarafurðir í skiptum fyrir önnur gæði.]]
Samfélaglegt velferðarfall er stærðfræðileg framsetning á samanlögðum valröðunum allra einstaklinga í samfélaginu í neyslu hagrænna gæða. Samfélagsleg jafnnotalína lýsir öllum mögulegum samsetningum hagrænna gæða sem veita samfélaginu sömu velferð þegar þeirra er neytt. Rétt eins og með framleiðsluþætti má ætla að það sé takmörkuð staðkvæmd í neyslu hagrænna gæða; ætla má að samfélagið vilji frekar neyta einhverrar samblöndu af mat og fötum heldur en að einungis sé neytt matar eða öfugt.
Staðkvæmdarhlutfall tveggja hagrænna gæða lýsir því hversu mikið af einni tegund gæða þarf að fórna í skiptum fyrir aðra tegund gæða. Staðkvæmdarhlutfall er bæði skilgreint fyrir framleiðslu og neyslu. Hagkvæmasta samsetning framleiðslu og neyslu einkennist af því að staðkvæmdarhlutfall í framleiðslu er jafnt staðkvæmdarhlutfalli í neyslu. Þetta hlutfall er skilgreint sem verðhlutfall hinna hagrænu gæða. Öll samfélög - hvort heldur heimili, landsvæði eða þjóðir - geta hagnast af viðskiptum við hvort annað. Þetta er vegna þess að verðhlutföll innan samfélaga eru sjaldnast hin sömu. Vegna mismunandi verðhlutfalla hafa samfélög og einstaklingar hlutfallslega yfirburði í framleiðslu mismunandi gæða. Þetta gerir það að verkum að með sérhæfingu í framleiðslu og viðskiptum sín á milli geta samfélög og einstaklingar notið neyslusamsetningar sem er utan við framleiðslujaðar þeirra.
Kenningin um hlutfallslega yfirburði hefur notið almennrar viðurkenningar síðan á 19. öld, en þó að viðskipti auki alltaf velferð samfélaga í heild sinni getur verið að frívæðing viðskipta komi illa við suma einstaklinga innan hagkerfisins. Þetta er gjarnan raunin í atvinnugreinum þar sem verð lækka við frívæðingu viðskipta. Hagrænar ákvarðanir eru kallaðar Pareto-bætandi ef þær auka velferð að minnsta kosti eins aðila í hagkerfinu án þess að skaða velferð neins annars. Aðstæður eru kallaðar Pareto-hagkvæmar ef ekki er hægt að auka velferð neins í hagkerfinu án þess að skaða velferð einhvers annars.
Markaðir
thumb|180px|right|Samspil framboðs og eftirspurnar ræður markaðsverði. Á þessari mynd er framboðið teygnara en eftirspurnin. Markaður er félagsleg og hagræn stofnun þar sem kaupendur og seljendur eiga í viðskiptum með tiltekna vöru, þjónustu eða framleiðsluþátt. Markaðir eru almennt taldir þjóna lykilhlutverki í samhæfingu framleiðslu og neyslu í hagkerfinu en stundum koma markaðsbrestir í veg fyrir að markaðir skili skilvirkri niðurstöðu. Við slíkar aðstæður geta ríkisinngrip leitt til hagkvæmari niðurstöðu en ella. Á sumum mörkuðum, eins og mörkuðum með stóra gjaldmiðla, eru þúsundir eða milljónir aðila og hátækni tryggir hagkvæmni, hraða og öryggi í viðskiptum. Á öðrum mörkuðum, eins og skiptibókamarkaði í litlu bæjarfélagi, eru ef til vill fáir aðilar sem eiga í viðskiptum og hraðinn lítill. Þá er mismunandi hvort vörur séu einsleitar eða misleitar. Fasteignir eru til að mynda mismunandi og verð þeirra þar af leiðandi einnig. Hrávörur eins og olía eru hins vegar einsleitar og einungis eitt verð ríkjandi á markaðnum. Rannsóknir á einstökum mörkuðum eru á verksviði rekstrarhagfræði.
Framboð, eftirspurn og verð
Framboð er hugtak sem lýsir sambandinu á milli verðs og framboðins magns, sem er það magn sem seljendur á markaði vilja selja. Seljendur eru einungis tilbúnir til þess að selja vöruna, þjónustuna eða framleiðsluþáttinn sem um ræðir ef markaðsverðið er hærra en sem samsvarar framleiðslukostnaði. Framleiðslukostnaður felur í sér bæði raunveruleg útgjöld og fórnarkostnað. Almennt gildir að hærra markaðsverð leiðir til hærra framboðins magns. Helstu þættir sem hafa áhrif á framboð eru framleiðslukostnaður, tæknistig, stærð markaðar og væntingar.
Eftirspurn lýsir sambandinu á milli verðs og eftirspurðs magns, sem er það magn sem kaupendur á markaði vilja kaupa. Kaupendur eru einungis tilbúnir til þess að eiga í viðskiptum ef markaðsverðið er lægra en sem samsvarar kaupvilja. Ef um vöru eða þjónustu er að ræða fer kaupvilji eftir þeim notum sem fást, en ef um framleiðsluþátt er að ræða fer kaupvilji eftir jaðarframleiðni framleiðsluþáttarins. Helstu þættir sem hafa áhrif á eftirspurn eru tekjur kaupenda, smekkur þeirra, stærð markaðarins, væntingar og verð stoð- og staðkvæmdarvara.
Samspil framboðs og eftirspurnar ræður markaðsverði. Teygni er hugtak sem lýsir því hversu næmt framboðið eða eftirspurt magn er fyrir breytingum í markaðsverði. Framboð og eftirspurn eru teygin ef lítil breyting í markaðsverði leiðir til mikillar breytingar í framboðnu eða eftirspurðu magni. Alla jafna er eftirspurn teygnari eftir því sem úrval staðkvæmdarvara er meira, eftir því sem um meiri lúxusvöru er að ræða og eftir því sem litið er til lengri tíma. Framboð er teygið ef framleiðsluþættir geta verið notaðir í mismunandi framleiðslu og ef litið er til langs frekar en skamms tíma. Ef framboð eða eftirspurn eru teygin koma breytingar á framboði og eftirspurn frekar fram í magnbreytingum en verðbreytingum, en öfugt ef framboð eða eftirspurn eru óteygin. Neytendaábati lýsir muninum á kaupvilja neytenda og markaðsverði. Framleiðendaábati lýsir muninum á framleiðslukostnaði og markaðsverði, það er hagrænum hagnaði seljenda.
Fullkomin samkeppni
thumb|200x200px|Stórir [[verðbréfamarkaðir komast nærri því að uppfylla skilyrði fullkominnar samkeppni.]]
Fullkomin samkeppni er hagfræðilegt líkan sem lýsir sambandi framboðs, eftirspurnar og framleiðslukostnaðar á tilteknum markaði til langs tíma. Í líkaninu eru nokkrar forsendur gefnar. Gert er ráð fyrir að öll fyrirtæki hafi það að markmiði að hámarka hagnað. Gert er ráð fyrir að mjög margir kaupendur og seljendur séu á markaðnum þannig að enginn aðili hafi markaðsvald. Gert er ráð fyrir að varan sem gangi kaupum og sölum sé einsleit og að engar aðgangshömlur séu á markaðnum. Þá er gert ráð fyrir að allir aðilar hafi fullkomnar upplýsingar og að viðskiptakostnaður sé enginn. Að þessum forsendum gefnum má sýna fram á að til langs tíma er framboðsferillinn flatur, eða fullkomlega teyginn, við það verð sem samsvarar lágmarki langtímameðalkostnaðar. Í langtímajafnvægi er hagrænn hagnaður allra fyrirtækja enginn.
Þó líkanið um fullkomna samkeppni sé mikið notað í fræðilegri umfjöllun, er það ekki mjög gagnlegt þegar raunverulegir markaðir eru skoðaðir. Forsendur líkansins bregðast nær alltaf; vörur eru oft misleitar, ytri áhrif eru stundum til staðar, oftast hafa einhverjir aðilar markaðsvald og viðskipta- og upplýsingakostnaður er nær alltaf til staðar. Þeir markaðir sem komast næst líkaninu um fullkomna samkeppni eru hrávörumarkaðir og gjaldmiðlamarkaðir.
Einokun og fákeppni
Einokun er þegar einungis einn seljandi er á markaði. Það getur gerst ef mikilvægt hráefni er í eigu einungis eins aðila, ef ríkisvaldið veitir einkasöluleyfi eða vegna náttúrulegrar einokunar. Einkasali getur stjórnað markaðsverðinu og velur það með það að markmiði að hámarka eigin hagnað. Einokun hefur í för með sér allratap sem hægt er að draga úr með verðmismunun eða með því að beita samkeppnislöggjöf. Einkeypi er þegar einungis er einn kaupandi á markaði; það hefur svipaðar afleiðingar og einokun.
Fákeppni er þegar fáir seljendur eru á markaði. Það hefur það í för með sér að allir seljendur hafa hvorn annan í huga þegar þeir taka ákvörðun um verðlagningu eða sölumagn. Verðsamráð eru algeng á slíkum mörkuðum en krefjast þess að þátttakendur geti staðið við skuldbindingar sínar gagnvart hvor öðrum. Cournot-líkanið um fákeppni spáir því að verð á fákeppnismarkaði sé þeim mun hærra sem seljendur eru færri. Bertrand-líkanið spáir því að verð á fákeppnismarkaði sé eins og í fullkominni samkeppni.
Einkasölusamkeppni er þegar margir seljendur eru á markaði, en varan sem seld er er misleit. Þetta er algengt markaðsform og á við um flestar neysluvörur og t.d. veitingastaði. Langtímajafnvægi í einkasölusamkeppni svipar til jafnvægis í fullkominni samkeppni, nema að fyrirtæki geta verið rekin með hagrænum hagnaði og þau framleiða minna magn en það sem lágmarkar meðalkostnað. Auglýsingar má útskýra hagfræðilega sem tilraun til að gera vörur misleitar og þannig auka markaðsvald.
Markaðsbrestir
thumb|right|180px|[[Flugeldar|Flugeldasýningar eru dæmi um samgæði. Hægt er að njóta flugelda án þess að þurfa að borga fyrir þá með beinum hætti.]]
Markaðsbrestir eru frávik frá forsendum fullkominnar samkeppni sem valda allratapi. Markaðsvald, þegar einokun eða fákeppni er á markaðnum, er dæmi um markaðsbrest. Önnur dæmi um markaðsbresti eru ytri áhrif, óútilokanleiki og ófullkomnar eða ósamhverfar upplýsingar. Oft má bæta úr markaðsbrestum með ríkisinngripum, en ágæti slíkra ríkisinngripa eru þó meðal helstu álitamálanna í nútíma hagfræði.
Ytri áhrif verða þegar hagrænt atferli hefur í för með sér ábata eða kostnað fyrir þriðja aðila án þess að sá aðili hafi valið að hljóta ábatann eða kostnaðinn. Þau eru ýmist jákvæð eða neikvæð eftir því hvort um er að ræða ábata eða kostnað fyrir þriðja aðilann. Ytri áhrif verða vegna þess að viðskiptakostnaður og/eða skortur á vel skilgreindum eignarrétti veldur því að þeir sem valda ytri áhrifunum og þeir sem verða fyrir þeim geta ekki samið sín á milli um lausn. Í slíkum tilfellum er oft hægt að auka samfélagslega velferð með ríkisinngripum, svo sem Pigou-sköttum eða kvótakerfum.
Óútilokanleg gæði eru þau þar sem ómögulegt er að koma í veg fyrir að einstaklingar njóti gæðanna. Samgæði og náttúrulegar auðlindir eru tveir flokkar óútilokanlegra gæða. Almennt er ómögulegt að krefjast endurgjalds fyrir neyslu óútilokanlegra gæða nema til komi einhvers konar ríkisvald. Án ríkisvalds er of lítið eða ekkert veitt af samgæðum og of mikið notað af náttúrulegum auðlindum.
Ófullkomnar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa lélegar upplýsingar um markaðinn og hefur það í för með sér leitarkostnað. Ósamhverfar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa mismiklar upplýsingar um það sem átt er í viðskiptum með. Hrakval er þegar upplýsingar eru ósamhverfar áður en viðskipti eiga sér stað og veldur því að einungis myndast markaður með gallagripi eða að einungis er átt í kostnaðarsömum viðskiptum. Freistnivandi er þegar upplýsingar eru ósamhverfar eftir að viðskipti eiga sér stað og er algengt vandamál á tryggingamörkuðum. Markaðsaðilar reyna að leysa þessi vandamál með aðskilnaði og merkjagjöf.
Þjóðhagsmælingar og hagvöxtur
thumb|right|200px|Þróun vergrar landsframleiðslu á mann á [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarkvarða á Íslandi og í heiminum öllum.]]
Hagkerfi eru samsett úr mörgum, samtengdum mörkuðum, svo sem vörumörkuðum, vinnumörkuðum og peningamörkuðum. Þjóðhagfræði er sú grein hagfræðinnar sem fæst við þróun heilla hagkerfa. Rannsóknir í þjóðhagfræði notast að miklu leyti við gögn sem safnað er úr öllu hagkerfinu, svokallaða þjóðhagsreikninga eða hagtölur. Verg landsframleiðsla er mælikvarði á efnahagsumsvif í hagkerfi og er ein mest notaða hagtalan. Hún er skilgreind sem summa einkaneyslu, fjárfestingar, samneyslu og útflutnings vöru og þjónustu að frádregnum innflutningi. Allir þessir hlutar vergrar landsframleiðslu hafa vægi í sjálfu sér og er grannt fylgst með þróun þeirra milli mánaða og ára. Meðal annarra mikilvægra hagtalna eru verðbólga, atvinnuleysi, viðskiptajöfnuður, jöfnuður þáttatekna og sparnaðarhlutfall. Þar að auki eru væntingavísitölur og kennitölur úr einstökum atvinnugreinum talsvert notaðar til að spá fyrir um hagþróun. Á Íslandi er hagtölum safnað saman af ýmsum aðilum, aðallega Hagstofu Íslands og Seðlabanka Íslands. Talsverður fjöldi hagtalna er aðgengilegur á vefsíðum þessara aðila.
Gríðarlegur munur er á vergri landsframleiðslu á mann milli landa. Þannig er verg landsframleiðsla á mann á kaupmáttarkvarða um þrjú hundruð sinnum hærri í Katar heldur en Austur-Kongó. Sterk fylgni er á milli vergrar landsframleiðslu á mann og annarra mælikvarða á lífskjör, svo sem lífslíkna, ungbarnadauða, menntunarstigs, stöðugleika í stjórnarfari, frelsis í viðskiptum og hamingju. Þessi fylgni er oftast túlkuð sem tvíhliða orsakasamband; verg landsframleiðsla hefur áhrif á þessa þætti, en ýmsir þættir í samfélaginu hafa jafnframt jákvæð áhrif á verga landsframleiðslu.
Hagvöxtur er vöxtur vergrar landsframleiðslu milli ára að teknu tilliti til verðbreytinga. Samkvæmt ytri hagvaxtarlíkönum ákvarðast hagvöxtur til langs tíma eingöngu af fólksfjölgun og tæknibreytingum. Slíkar kenningar spá því að lífskjör í fátækum og ríkum löndum jafnist út þegar til langs tíma er litið, en raungögn benda ekki eindregið til þess að það sé að gerast. Samkvæmt innri hagvaxtarlíkönum stendur hagvöxtur í jákvæðu sambandi við sparnaðarhlutfall, tækniframfarir og aukna hagkvæmni. Slíkar kenningar benda til þess að stjórnvöld og þjóðir geti haft áhrif á hagvöxt til langs tíma með þeim ákvörðunum sem teknar eru í samfélaginu. Í dag er talið að fjárfestingar í innviðum, fjármagnsstofni og mannauði, tækniframfarir, framleiðni, frelsi í viðskiptum, lág verðbólga og lítil spilling séu helstu aflvakar hagvaxtar. Umdeildara er hvaða áhrif fólksfjölgun og tekjujöfnuður hafa á hagvöxt.
Verðbólga, atvinnuleysi og hagstjórn
thumb|right|220px|Sveiflur í fjárfestingu, til að mynda í byggingariðnaði, eru mikilvægur þáttur hagsveiflunnar og hafa mikil áhrif á [[atvinnuleysi.]]
Hagsveiflur eru skammtímasveiflur í efnahagsumsvifum þar sem landsframleiðsla og atvinnuleysi eru frábrugðin jafnvægisgildum sínum. Í uppsveiflum er hagvöxtur meiri en hann er að jafnaði og atvinnuleysið minna, en í niðursveiflum er þessu öfugt háttað. Meðal líkana sem notuð eru til að útskýra hagsveiflur eru IS-LM líkanið og líkanið um heildareftirspurn og heildarframboð. Í IS-LM líkaninu er lögð áhersla á vaxtastig og peningastefnu hins opinbera. Samkvæmt því ræðst frávik vergrar landsframleiðslu frá jafnvægi af samspili peningamarkaðar og markaða með vöru og þjónustu. Í líkaninu um heildareftirspurn og heildarframboð er gerður greinarmunur á eftirspurnarskellum, sem orsakast af breyttum væntingum eða peningastefnu, og framboðsskellum, sem orsakast af tæknibreytingum, breytingum á verði framleiðsluþátta eða t.d. uppskerubrestum og aflabrestum. Í eftirspurnarskellum er jákvætt samband á milli breytinga í verðbólgu og landsframleiðslu, en í framboðsskellum er sambandið öfugt.
Hagstjórn er tilraun af hálfu hins opinbera til að hafa áhrif á framleiðslustig í hagkerfi. Umdeilt er hvort slíkar tilraunir séu af hinu góða. Þau rök sem oftast eru talin virkri hagstjórn til tekna eru að djúpar hagsveiflur séu slæmar fyrir vellíðan og lífsgæði alls almennings, þær orsakist oft af ytri þáttum svo sem væntingum og að hægt sé að bregðast við þeim með réttum aðgerðum. Þeir sem andvígir eru virkri hagstjórn telja að hagsveiflur orsakist oft af eðlilegri aðlögun í hagkerfinu sem skaðlegt sé að hafa áhrif á. Einnig er bent á að hagstjórnaraðgerðir, svo sem lækkun stýrivaxta, hafi oft ekki áhrif fyrr en mörgum mánuðum eftir að ráðist er í þær. Því geti hagstjórn ýkt sveiflur frekar en dregið úr þeim. Sjálfvirkir sveiflujafnarar eru hagstjórnaraðgerðir sem krefjast ekki ákvarðanatöku og virka samstundis, en ekki með töf. Vel hönnuð skattkerfi og atvinnuleysistryggingar eru dæmi um slíka sveiflujafnara.
Alþjóðaviðskipti
thumb|right|220px|[[McDonalds-veitingastaður í Marokkó. Hnattvæðing er bæði orsök og afleiðing aukinna alþjóðaviðskipta á undanförnum áratugum.]]
Í opnum hagkerfum er átt í viðskiptum við önnur hagkerfi með vörur, þjónustu og fjármagn. Viðskiptajöfnuður lýsir mismuni útflutnings og innflutnings á hverjum tíma ásamt jöfnuði þáttatekna, sem eru launa- og vaxtatekjur erlendra aðila innan hagkerfisins. Fjármagnsjöfnuður er fjárflæði erlendra eigna og skulda. Ef innflutningur er meiri en útflutningur er viðskiptajöfnuður neikvæður, sem þýðir að hagkerfið í heild sinni tekur lán til að fjármagna fjárfestingar eða neyslu. Ef útflutningur er meiri en innflutningur eru hinar aukalegu tekjur notaðar til að fjárfesta erlendis. Þannig geta þjóðir jafnað út sveiflur í neyslu á milli tíma með því ýmist að taka lán eða fjárfesta í útlöndum. Miklar sviptingar í innstreymi og útstreymi fjármagns geta þó einnig leitt til ýktari sveiflna en ella.
Þjóðir heims nota mismunandi gjaldmiðla. Verð gjaldmiðils í samanburði við aðra gjaldmiðla er kallað nafngengi, en verð vöru, þjónustu og framleiðsluþátta í samanburði við önnur lönd er kallað raungengi. Lágt raungengi þýðir að innlendar vörur eru ódýrar miðað við erlendar. Ákveðið samband er á milli raungengis og viðskiptajöfnuðar; ef raungengi er hátt er innflutningur vöru, fjármagns og þjónustu iðulega meiri en útflutningur, en þessu er öfugt háttað ef raungengi er lágt. Hollenska veikin er ákveðin tegund efnahagsörðugleika þegar mikil auðlindagnótt veldur verðbólgu og háu raungengi. Lönd hafa ýmist flotgengi eða fastgengi. Í flotgengisfyrirkomulagi ræðst verð gjaldmiðils af viðskiptum á frjálsum markaði, en í fastgengisfyrirkomulagi deila lönd gjaldmiðli eða binda verð gjaldmiðla sinna við aðra gjaldmiðla. Samkvæmt kenningunni um hagkvæm myntsvæði er æskilegt fyrir lönd að nota sama gjaldmiðil ef hagkerfi þeirra sveiflast í takt og ef vinnuafl og fjármagn geta auðveldlega ferðast á milli landanna.
Rekstrar- og þjóðhagfræði
Vert er að hafa í huga að rekstrarhagfræði og þjóðhagfræði rannsaka sömu fyrirbærin, en frá mismunandi sjónarhorni. Þessi tvö svið hagfræðinnar hafa því mikla skörun. Skilningur á tilteknum fyrirbærum getur krafist bæði rekstrar- og þjóðhagfræðilegrar nálgunar.
Val
Val er íslenskt millinafn.
Bolzanosetningin
thumb|350px|Hringurinn sýnir c, bláu línurnar sýna lokaða bilið [a,b]. Bolzanosetningin er setning kennd við tékkneska stærðfræðinginn Bernard Bolzano.
Hún segir að ef að fall f er samfellt á lokuðu bili [a, b], og að f(a) og f(b) hafa gagnstæð formerki, þá sé til tala c á opna bilinu ]a,b[ þannig að f(c) = 0. Orða má setninguna lauslega þannig að ef samfellda fallið skipti um formerki á bilinu, þá skeri það x-ásinn einhvers staðar á bilinu.
Sönnun
Hér er notaður sá eiginleiki mengja, sem eru takmörkuð að ofan, að þau hafa efra mark. Gefið sé fall f sem uppfyllir skilyrði setningarinnar, við viljum sýna að það skeri x-ás að minnsta kosti á einum stað. Fallið gæti vitaskuld skorið x-ás á fleiri en einum stað, en við takmörkum leit okkar við þann skurðpunkt á x-ás sem næstur er endapunktinum b. Við getum gert ráð fyrir að f(a) < 0 og f(b) > 0, því ef svo er ekki gætum við litið á -f í stað f. Skilgreinum mengi allra staka úr skilgreiningarmengi f þannig að fallgildin eru neikvæð eða núll: Tökum eftir að þetta mengi er ekki tómt, þar sem f(a) < 0 og því a \in A. Auk þess er það takmarkað að ofan þar sem x \leq b fyrir öll x úr A. Skilgreinum því næst efri mörk A sem c. Sýnum að c hljóti að vera núllstöð fallsins f. Ef f(c) > 0 þá er til \delta > 0 þannig að f(x) > 0 ef. Það hefur í för með sér að c - \delta er yfirtala mengisins A, en það er í mótsögn við að c sé efra mark, þ.e. minnsta yfirtala mengisins A. Ef f(c) < 0, þá er til \delta > 0 þannig að f(x) < 0 ef. Sér í lagi er og því, en það er í mótsögn við að x \le c fyrir öll x úr A. Eini möguleikin er því að f(c) = 0. Enn fremur er ljóst að c er úr opna bilinu (a,b) vegna þess að f(a) \ne 0 og f(b) \ne 0.
Filandia
250px|thumb|right Filandia er bær í norðurhluta sýslunnar Quindío í Kólumbíu. Filandia er í sýslunni Filandia.
Vesturlandskjördæmi
Ráðherrar af Vesturlandi
Halldór E. Sigurðsson, Friðjón Þórðarson, Alexander Stefánsson, Eiður Guðnason, Ingibjörg Pálmadóttir og Sturla Böðvarsson voru einnig ráðherrar hluta þess tíma sem þau sátu á þingi fyrir kjördæmið.
Þingmenn Vesturlandskjördæmis
(*)Ingi Björn Albertsson gekk úr Brogaraflokknum á 111. löggjafarþingi og myndaði Frjálslynda hægrimenn, á 112. löggjafarþingi gengu Frjálslyndir hægrimenn í Sjálfstæðisflokkinn.
Eik banki
Eik Banki er færeyskt fjármálafyrirtæki sem var einn af stærstu bönkum landsins. Hann var stofnaður árið 1832 og starfrækti útibú í Danmörku. Bankinn var á sviði viðskiptabanka, verðbréfa og fasteignafjárfestinga. Bankinn var þjóðnýttur af Danmörku í október 2010 vegna slæmrar eiginfjárstöðu. Útibú bankans í Danmörku voru seld síðar til Sparekassen Lolland.
Saga
Í danmörku átti Eik banki dótturfélag, Eik bank Danmark A/S. Árið 2007 tók dótturfyrirtækið yfir útibú Sænska Skandiabankans í Danmörku sem var síðar sameinað fyrirtækinu í desember 2007. Í sama mánuði keypti Eik banki færeyskt útibú Kaupþings banka.
Fyrirtækið og danska dótturfyrirtækið voru yfirtekin af Danska fjármálaeftirlitinu í Október 2010 eftir að bankinn hafði ekki uppfyllt reglur um eiginfjárstöðu. Tilkynnt var um stöðvun viðskipta bankans í fréttum og bankinn afskráður úr Íslensku kauphöllinni.
Dótturfyrirtæki Eik banka (Eik Bank Danmark A/S) var selt til svæðisbankans Sparekassen Lolland fyrir 336 milljón danskar krónur þann 17. desember 2010. Eftir sölu dótturfyrirtækisins var aðalmarkaður fyrirtækisins á viðskiptabankasviði innan Færeyja og eignarhald á stærsta fasteignafjárfestingafélagi færeyja, Inni P/F.
Karlína
Karlína er íslenskt kvenmannsnafn.
Vald (mannsnafn)
Vald er íslenskt millinafn.
Hængur (mannsnafn)
Hængur er íslenskt karlmannsnafn.
Fossbúar
Fossbúar (fræðiheiti: Cinclidae) er ætt spörfugla.
Vefur
Vefur er hópur af nátengdum frumum sem sérhæfa sig til að gegna ákveðnum hlutverkum.
Vefjum er skipt í nokkra flokka, þeir eru helstir:
Kítti
Kítti er límkennt plastefni sem hefur svipaða áferð og leir eða deig notað í byggingarvinnu til að þétta rifur, t.d. til að vatnsþétta sturtubotna. Kítti er oftast dreift með kíttispaða eða kíttisprautu.
Konungur Svíþjóðar
Konungur Svíþjóðar er þjóðhöfðingi Svíþjóðar, þar sem er þingbundin konungsstjórn. Sænska konungsveldið er eitt af þeim elstu í heimi en listar yfir konunga Svíþjóðar hefjast venjulega á Eiríki sigursæla (d. 995).
Varmdal
Varmdal er íslenskt millinafn.
Höður (mannsnafn)
Höður er íslenskt karlmannsnafn.
Analía
Analía er íslenskt kvenmannsnafn.
Vattnes
Vattnes er íslenskt millinafn.
Karlotta
Karlotta er íslenskt kvenmannsnafn.
Noam Chomsky
thumb|right|Noam Chomsky Noam Chomsky (fæddur 7. desember 1928) er bandarískur málvísindamaður, rithöfundur, stjórnmálarýnir og aðgerðarsinni. Hann er prófessor emeritus í málvísindum við Massachussettes Institute of Technology (MIT). Þar hefur hann starfað síðan 1955.
Árið 1968 gaf Chomsky út bókina The Sound Pattern of English ásamt málfræðingnum Morris Halle. Bókin er álitin vera grunnurinn að nútímamálvísindum, þar á meðal hugmyndinni um að tungumálið er meðfæddur eiginleiki („generatíf“ málfræði). Síðan hefur Chomsky talist vera einn fremsti málfræðingur og málvísindamaður nútímans.
Samkvæmt Arts and Humanities Citation Index var vitnað í rit Chomskys oftar en í rit nokkurs annars lifandi manns á árunum 1980-1992. Hann er áttundi á lista þeirra sem hefur verið mest vitnað til frá upphafi. Chomsky hefur skrifað yfir hundrað bækur.
P
P eða p (borið fram pé) er 20. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 16. í því latneska.
Kossageit
thumb|300px|Barn með kossageit í kringum munninn. thumb|Kossageitar-blöðrur á ungabarni sem hafa sprungið. Kossageit (impetigo) er bakteríusýking í ystu lögum húðarinnar. Algengasta gerð kossageitar byrjar sem rautt sár eða blöðrur nærri munni eða nefi sem rofna svo. Úr þeim kemur gröftur og eftir stendur gulleitt hrúður. Eftir hrúðrið kemur fram rauður blettur sem grær alveg án þess að skilja eftir ör. Kossageit veldur ekki sársauka, en hún getur valdið kláða. Með snertingu getur kossageitin smitast yfir á önnur svæði líkamans. Sjaldgæfari birtingarmynd kossageitar er á hand- eða fótleggjum, eða hjá ungabörnum sem vökvafylltar blöðrur.
Kossageit orsakast oftast af bakteríunni Staphylococcus aureus og stundum Streptococcus pyogenes. Fólk losnar vanalega af kossageit af sjálfu sér, en líka er hægt að nota sýkladrepandi krem eða lyf.
Kossageit smitast auðveldlega með snertingu.
Fossbúi
Fossbúi (fræðiheiti: Cinclus cinclus) er tegund fossbúa.
Mílanó meistaramót FSÍ 2012
Mílanó meistaramót í áhaldafimleikum 2012 var haldið 1. apríl 2012 af Fimleikafélaginu Björk í Íþróttamiðstöðinni Björk í Hafnarfirði. Keppt var til verðlauna í fjölþraut og á einstökum áhöldum í frjálsum æfingum. Hjá konum var keppt í kvenna- (16 ára+), unglinga- (13-15 ára) og stúlknaflokki (12 ára og yngri). Hjá körlum var keppt í karla- (19 ára+), unglinga- (15-18 ára) og drengjaflokki (14 ára og yngri).
Höfuðkúpa
thumb|Bein höfuðkúpunnar thumb|Bein höfuðkúpunnar Höfuðkúpan (hauskúpa eða haus(s)kella) (latína: cranium af gríska: orðinu κρανιον) er þyrping beina efst á hryggsúlunni, sem hefur að geyma heilann, augun og efsta hluta mænunnar. Hauskúpa manns er úr 22 beinum af ýmsum stærðum og gerðum, auk tungubeins, tanna og þriggja beina í miðeyra hvoru megin. Hlutar höfuðkúpurnar eru tengdir saman með (tenntum) beinsaumum.
Höfuðkúpunni er skipt í tvennt: kúpubein, sem umlykja heilann og andlitsbein.
Yfirlit yfir bein höfuðkúpunnar sem eru á myndunum til hliðar:
Bolzano-Weierstrass setningin
Bolzano-Weierstraß setningin er setning kennd við tékkneska stærðfræðinginn Bernard Bolzano, og þýska samstarfsmann hans Karl Weierstraß.
Á rauntalnalínunni
Sérhvert óendanleg, takmarkað hlutmengi í rauntalnamenginu \mathbb{R} hefur þéttipunkt í \mathbb{R}. Einnig væri hægt að segja: Sérhver takmörkuð rauntalnaruna hefur samleitna hlutrunu.
Almennt
Sérhvert óendanlegt, algjörlega takmarkað hlutmengi í firðrúmi M hefur þéttipunkt í M.
Skógafoss
thumb|200px|Skógafoss thumb|200px|Staðsetning Skógafoss Skógafoss er 60 m hár og 25 m breiður foss í Skógá við Skóga í Rangárþingi eystra á Íslandi. Fossinn var friðlýstur árið 1987 og telst náttúruvætti. Sögusagnir segja að í helli bak við fossinn hafi landnámsmaðurinn Þrasi Þórólfsson kastað gullkistu sinni.
Tókar
Tókar (fræðiheiti: Tockus) er ættkvísl horna.
Dashiell Hammett
Samuel Dashiell Hammett (27. maí 1894 – 10. janúar 1961) var bandarískur rithöfundur sem varð frægur fyrir harðsoðnar leynilögreglusögur. Meðal frægustu bóka hans er Möltufálkinn um leynilögreglumanninn Sam Spade. Hann barðist í Fyrri heimsstyrjöldinni og fékk þá spænsku veikina og síðar berkla sem áttu eftir að hrjá hann það sem eftir var ævinnar. Eftir stríðið vann hann við ýmis störf, meðal annars á leynilögreglustofu, drakk mikið og byrjaði að skrifa. Skáldsögur hans komu út 1929 til 1934 en eftir það hætti hann skrifum og helgaði sig starfi fyrir vinstrihreyfinguna í Bandaríkjunum. 1937 gekk hann í Bandaríska kommúnistaflokkinn. Í síðari heimsstyrjöldinni tókst honum að komast í herinn, þrátt fyrir veikindi, og var liðþjálfi í bandaríska hernum alla styrjöldina. Við upphaf Kalda stríðsins á McCarthy-tímabilinu lenti hann á svörtum lista þar sem hann neitaði að gefa upp nöfn annarra meðlima í kommúnistaflokknum.
Ian Anderson
thumb|Ian Anderson á tónleikum. thumb|Ian Anderson mundar flautuna. thumb|Ian Anderson árið 1977.
Ian Scott Anderson (fæddur 10. ágúst 1947 í Dunfermline, Skotlandi) er breskur tónlistarmaður og er best þekktur fyrir verk sín með hljómsveit sinni Jethro Tull.
Anderson flutti frá Edinborg til Blackpool þegar hann var 11 ára. Í Blackpool sótti hann listaskóla frá 1964-1966. Fyrstu hljómsveit sína stofnaði hann árið 1963, The Blades, sem var soul og blús band. En nokkrir meðlimir hljómsveitarinnar héldu áfram í Tull.
Anderson syngur, spilar á flautu og gítar. En þar að auki hefur hann gripið í önnur hljóðfæri eins og hljómborð, mandólín, bouzouki, balalaika, saxófón, munnhörpu og ýmsar aðrar flautur. Hann er þekktur fyrir að standa stundum á einum fæti þegar hann spilar á flautuna. Að eigin sögn byrjaði hann að því fyrir slysni og fékk síðar að vita af guðum austrænna trúarbragða sem spiluðu á flautu og stóðu einnig á einum fæti.
Anderson á hús í Englandi og á skosku eyjunni Skye en þar reyndi hann fyrir sér sem laxabóndi á 9. áratugnum þegar hann tók sér hlé frá tónlist.
Árið 2020 tjáði Ian að hann þjáðist af langvinnri lungnateppu.
Samhliða Jethro Tull hefur hann gefið út nokkrar sólóplötur, þar á meðal framhaldið af plötunni Thick as a Brick (1972), eða Thick as a Brick II. Árið 2014 kom út tónleikaplatan Thick as a Brick - Live in Iceland sem er frá tónleikum í Hörpu. Platan A frá 1980 var fyrirhuguð sem sólóplata Andersons en plötuútgáfufyrirtæki hans þrýsti á hann að nota Tull nafnið.
Atli Gíslason
Atli Gíslason var íslenskur stjórnmálamaður og er fyrrum Alþingismaður. Hann lærði lögfræði við Háskóla Íslands, fór svo í framhaldsnám í Osló og í Kaupmannahöfn. Hann varð héraðsdómslögmaður árið 1979 og hæstaréttarlögmaður tíu árum síðar. 21. mars 2011 sagði Atli sig úr þingflokki Vinstri grænna vegna foringjaræðis á Alþingi.
Maki Atla er Rannveig Sigurðardóttir, tjónafulltrúi. Hann á sjálfur þrjú börn, Jón Bjarna, Gísla Hrafn og Friðrik, og eina fósturdóttur, Guðrúnu Ernu.
Mercosur
thumb|Kort yfir ríkin sem mynda Mercosur thumb| thumb|left|Höfuðstöðvar Mercosur í Montevideo, Úrúgvæ. thumb|Mercosur 2005 thumb|Dökkblár: Fullgild aðildarríki Gráblá:Tengd ríki Blátt:Ríki sem fylgjast með Mercosur er efnahagsbandalag nokkurra ríkja í Suður-Ameríku. Í bandalaginu eru núna Argentína, Brasilía, Úrúgvæ og Paragvæ. Venesúela er einnig fullgildur aðili en aðild þess hefur verið óvirk frá 1. desember 2016. Bólivía mun á næstunni verða aðili að Mercosur. Tilgangur Mercosur er að stuðla að frjálsum viðskiptum og frjálsu flæði á vörum, vinnuafli og fjármagni milli ríkjanna. Samþykktum Mercosur hefur oft verið breytt. Eins og er þá er bandalagið tollabandalag og sameiginlegur markaður. Opinber tungumál Mercosur eru spænska, portúgalska og frumbyggjamálið gvaraní.
Saga Mercosur
Mercosur var stofnað árið 1991 með samningum í  Asunción og síðan með öðrum samningum árið 1994 í  Ouro Preto. Upphaf Mercosur má rekja til þess að forsetar Argentínu og Brasilíu skrifuðu árið 1988 undir viðskiptasamninga milli sinna ríkja.
Carl Sandburg
thumb|Carl Sandburg árið 1955 Carl Sandburg (6. janúar 1878 – 22. júlí 1967) var bandarískur rithöfundur, skáld, blaðamaður og sagnfræðingur af sænskum ættum sem vann hin eftirsóttu Pulitzer-verðlaun tvisvar; einu sinni fyrir ævisögu Abrahams Lincoln og í annað sinn fyrir ljóðasafn sitt The Complete Poems of Carl Sandburg. Hann gaf út tvö söfn með frumsömdum þjóðsögum, Rootabaga Stories (1920) og More Rootabaga Stories (1923). Sögurnar hafði hann samið fyrir dætur sínar og þar sem honum þótti að bandarísk borgarbörn vantaði þjóðsögur sem ættu við það umhverfi sem þau þekktu.
Högni
Högni er íslenskt karlmannsnafn.
Viðfjörð
Viðfjörð er íslenskt millinafn.
Lev Tolstoj
thumb|right|Lev Tolstoj 1887 Lev Níkolajevítsj Tolstoj (eða Leó Tolstoj) (rússneska: Лев Никола́евич Толсто́й; 9. september 1828 – 20. nóvember 1910) var rússneskur rithöfundur og leikskáld, heimspekingur og stjórnmálaspekingur, stjórnleysingi, grænmetisæta og friðarsinni. Hann var meðlimur Tolstoj-ættarinnar sem er gömul og áhrifamikil rússnesk aðalsætt og var forríkur landeigandi. Hann er talinn með mestu rithöfundum Rússa. Með frægustu verkum hans eru Stríð og friður og Anna Karenína. Hann boðaði og reyndi að lifa í anda kristilegrar stjórnleysisstefnu.
Svafnesku alparnir
Svafnesku alparnir er fjallgarður í Suður-Þýskalandi.
Vídalín
Vídalín er íslenskt millinafn.
Anastasía (nafn)
Anastasía er íslenskt kvenmannsnafn.
Karolína
Karolína er íslenskt kvenmannsnafn.
10. janúar
10. janúar er 10. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 355 dagar (356 á hlaupári) eru eftir af árinu.
1566
Árið 1566 (MDLXVI í rómverskum tölum)
R
R eða r (borið fram err) er 21. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 18. í því latneska.
1566
Á Íslandi
Fædd
Teck
Teck er fjall fyrir vestan Svafnesku alpana í Þýskalandi og er tindur þess í 775 metra hæð yfir sjávarmáli. Á fjallinu er Teck-kastali sem er kastali Württemberg-ættarinnar.
1566
Á Íslandi
Dáin
Teck
Borgirnar og þorpin Áa, Dettingen undir Teck, Nabern, Bissingen, Niðurlenningen og Brucken umkringja fjallið.
1566
Erlendis
Fædd
Dáin
Forseti Austurríkis
thumb|right|Alexander Van der Bellen er núverandi forseti Austurríkis. Forseti Austurríkis er þjóðhöfðingi Austurríkis. Að nafninu til fer hann með mikil völd, samkvæmt stjórnarskrá Austurríkis, en í reynd eru völd hans að mestu leyti táknræn. Forsetaembættið var stofnað í kjölfar þess að Austurrísk-ungverska keisaradæmið var lagt niður 1921, eftir ósigur þess í fyrri heimsstyrjöld. Frá 1951 hefur forsetinn verið kosinn í almennri kosningu til sex ára í senn. Síðan þá hefur forsetinn ýmist kjörinn úr röðum sósíaldemókrata eða Þjóðarflokksins, með þeirri undantekningu að núverandi forseti, Alexander Van der Bellen, kemur úr röðum Græningja.
Aðsetur forsetans er í Leópoldsálmunni í Hofburg-höll í Vínarborg.
Sameinuðu arabísku furstadæmin
Ríkið var stofnað árin 1971 og 1972 af Sáttastrandarríkjunum sjö sem áður voru undir vernd Bretlands. Yfir hverju furstadæmanna sjö ríkir emír. Emírarnir koma saman í sambandsráðinu sem er æðsti löggjafi og framkvæmdavald landsins. Einn af emírunum er skipaður forseti af ráðinu. Höfuðborgin er Abú Dabí en Dúbæ er fjölmennasta borgin. Arabíska er opinbert tungumál landsins og íslam opinber trúarbrögð. Íbúar eru um níu milljónir en voru innan við 100.000 árið 1963. Stór hluti íbúa eru farandverkafólk og í landinu búa 2,2 karlmenn á móti hverri konu. Verkalýðsfélög eru bönnuð og verkfallsréttur ekki viðurkenndur.
Olíulindir fundust í landinu á 6. áratug 20. aldar og útflutningur hráolíu hófst frá Abú Dabí árið 1962. Olía og tengdar afurðir eru langstærsta útflutningsgrein landsins. Olíubirgðir Sameinuðu arabísku furstadæmanna eru taldar vera þær sjöundu mestu í heimi. Fyrsti forseti landsins, Zayed bin Sultan Al Nahyan, sá til þess að olíuauðnum var varið til að byggja upp innviði, heilbrigðisþjónustu og menntun. Sameinuðu arabísku furstadæmin eru hátekjuland með tiltölulega háa lífsgæðavísitölu. Efnahagslíf furstadæmanna er það fjölbreyttasta meðal ríkja innan Persaflóasamstarfsráðsins. Fjölmennasta borgin, Dúbaí, er alþjóðleg miðstöð fyrir flugsamgöngur og alþjóðaviðskipti. Landið reiðir sig því mun síður á olíu en áður og áhersla hefur verið lögð á að byggja upp ferðaþjónustu og viðskipti. Tekjuskattur er ekki innheimtur í Sameinuðu arabísku furstadæmunum, en þar eru fyrirtækjaskattar og virðisaukaskattur upp á 5% var lagður á árið 2018.
Sameinuðu arabísku furstadæmin eru miðveldi í sínum heimshluta. Landið er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Arababandalaginu, Samtökum um íslamska samvinnu, Samtökum olíuframleiðsluríkja, Samtökum hlutlausra ríkja og Persaflóasamstarfsráðinu.
Landfræði
thumb|left|Kort af Sameinuðu arabísku furstadæmunum. thumb|right|Eyðimerkurlandslag í útjaðri Dúbaí. Sameinuðu arabísku furstadæmin eru staðsett á hernaðarlega mikilvægu svæði rétt sunnan við Hormússund, þar sem mikið af hráolíu frá olíulindum við Persaflóa er flutt í gegn. Landið á bæði strönd að Ómanflóa og Persaflóa.