cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Einært rýgresi
Afbrigði
Vetrarrýgresi hefur vaxtartíma upp á 70 til 100 daga. Það þolir lengri vaxtartíma, t.d. fram á haust og skríður sjaldnar á Íslandi. Það getur gefið endurvöxt fram eftir hausti. Yrki eru ýmist tví- eða fjórlitna.
Alexandersflugvöllur
Alexandersflugvöllur eða Sauðárkróksflugvöllur er flugvöllur við botn Skagafjarðar, á Borgarsandi austan við Sjávarborg. Flugbrautin er rúmlega 2000 metra löng.
Upphaflega var flugvöllur lagður á Borgarsandi 1949. Nýr völlur var svo gerður á 8. áratug aldarinnar og tekinn í notkun 23. október 1976. Árið 1988 var efnt til flughátíðar á Sauðárkróki og hlaut völlurinn þá nafnið Alexandersflugvöllur til heiðurs Alexander Jóhannessyni háskólarektor og frumkvöðuls í flugmálum, en hann var alinn upp á Sauðárkróki og var farþegi í fyrstu flugvél sem lenti þar, en það var þegar sjóflugvélin Súlan lenti fyrir framan Villa Nova á Sauðárkróki sumarið 1928. Fyrsta landflugvélin lenti á Borgarsandi 1938 og var það Agnar Kofoed-Hansen sem flaug henni.
Borgarastríðið á Kosta Ríka
Borgarastríðið á Kosta Ríka var blóðug borgarastyrjöld í Kosta Ríka sem stóð í 44 daga; frá 12. mars til 24. apríl 1948. Um 2.000 manns létu lífið. Orsök átakanna var að þing Kosta Ríka, þar sem stuðningsmenn stjórnarinnar voru í meirihluta, ákvað að ógilda úrslit forsetakosninga í febrúar 1948 þar sem frambjóðandi stjórnarandstöðunnar, Otilio Ulate, sigraði Rafael Ángel Calderón Guardia.
Þetta varð til þess að uppreisnarher, undir stjórn athafnamannsins José Figueres Ferrer, tók upp vopn gegn ríkisstjórn Teodoro Picado Michalski. Andstæðingar Ferrer voru bæði stjórnarherinn, sem fékk stuðning frá Níkaragva undir stjórn Anastasio Somoza García og kommúnistaflokkurinn Framvörður alþýðunnar. Ferrer fékk mikla hernaðaraðstoð frá Gvatemala undir stjórn Juan José Arévalo en afskipti Bandaríkjanna komu í veg fyrir að stjórnin fengi næga aðstoð frá Níkaragva, þar sem Bandaríkjamenn óttuðust valdarán kommúnistanna í Framverði alþýðunnar. Stjórnarherinn varð því brátt uppiskroppa með birgðir og gafst upp.
Veldaröð
Veldaröð er röð þar sem breytistærðin kemur fyrir í síhækkandi jákvæðu heiltöluveldi í hverjum lið. Fáguð föll eru sett fram með samleitnum veldaröðum og því eru veldaraðir geysimikilvægar í fallafræði og tvinnfallafræði, t.d. má setja hornaföllin fram með veldaröðum.
Framsetning
þar sem stuðlarnir a og c eru óháðir breytunni z, en a, b, c og z geta verið rauntölur eða tvinntölur. Ef c = 0 kallast röðin Maclaurinröð (kennd við Colin Maclaurin):
Dæmi um veldaraðir
Jafnhlutfallaröð er röð þar sem allir stuðlar eru 1: Vísisfallið er röð þar sem stuðlarnir eru umhverfa aðfeldis af liðvísi:
Ari fróði Þorgilsson
Ari fróði Þorgilsson (f. 1067 - d. 9. nóvember 1148) var íslenskur rithöfundur og fræðimaður. Hann er talinn fyrstur manna til þess að rita sögur á norrænu (forníslensku), fornar og nýjar. Þá er hann talinn aðalhöfundur Íslendingabókar og Landnámu, tveggja helstu heimildanna um landnám og byggð Íslands.
Ari var sonur Þorgils Gellissonar á Helgafelli en afi hans var Gellir Þorkelsson goðorðsmaður á sama stað og voru þeir komnir í beinan karllegg frá Þorsteini rauð, syni Auðar djúpúðgu. Þorgils drukknaði í Breiðafirði þegar Ari var barn en Gellir dó í Hróarskeldu á heimleið úr Rómarferð 1073. Þegar Ari var sjö ára var honum því komið í fóstur hjá Halli Þórarinssyni hinum milda (eða spaka) í Haukadal og var hjá honum næstu 14 árin. Ari kallar Hall ágætastan ólærðra manna og segir að hann hafi verið bæði minnugur og ólyginn. Hallur var svo gamall að hann mundi til þess að hafa verið skírður af Þangbrandi þriggja ára gamall, og var það vetri fyrir kristnitöku.
Teitur Ísleifsson, sonur Ísleifs Gissurarsonar biskups, var einnig fóstraður í Haukadal. Hann var mun eldri en Ari, sennilega orðinn harðfullorðinn þegar Ari kom í Haukadal og hafði tekið prestvígslu, og kallar Ari hann fóstra sinn. Hann kom á fót skóla í Haukadal og kenndi sveinum þar til prests. Ari var nemandi hans, hlaut klassíska menntun og lærði latínu en nam einnig ýmsan annan fróðleik.
Að námi loknu var hann vígður af Gissuri biskupi Ísleifssyni og gerðist prestur á Stað á Ölduhrygg, sem nú heitir Staðarstaður, en lítið er vitað um ævi hans eftir það. Hann virðist þó hafa verið talinn til höfðingja og kann að hafa átt goðorð eða hluta af goðorði, enda átti Ari Þorgilsson sterki sonarsonur hans hálft Þórsnesingagoðorð.
Íslendingabók segist Ari hafa skrifað fyrir biskupana Þorlák Runólfsson (1118-1133) og Ketil Þorsteinsson (1122-1145) og er því frumgerð hennar skrifuð einhvern tíma á árabilinu 1122-1132 en síðan segist Ari hafa umskrifað hana eftir yfirlestur biskupanna og Sæmundar fróða, líklega á árunum 1134-1138, og er það sú gerð sem varðveist hefur. Hann mun einnig hafa skrifað eða átt þátt í frumgerð Landnámu; Haukur Erlendsson segir í eftirmála Hauksbókar að Ari og Kolskeggur vitri hafi fyrstir skrifað um landnámið.
Viðurnefnið fróði hlaut Ari vegna orðspors um að hafa gott minni. Í Heimskringlu segir Snorri Sturluson hann hafa verið stórvitran og minnugan.
Lúsitanía
Lúsitanía (latína: Lusitania) var rómverskt skattland sem náði yfir það sem nú er Portúgal, auk spænska héraðsins Extremadúra og Salamanca-sýslu. Það var nefnt eftir lúsitönum sem töluðu lúsitönsku og börðust gegn Rómverjum á 2. öld f.Kr. Höfuðborg landsins var Emerita Augusta (nú Mérida á Spáni). Upphaflega var Lúsitanía hluti af skattlandinu Hispania Ulterior en varð að sérstöku skattlandi við upphaf keisaradæmisins.
Týrtajos
Týrtajos (einnig ritað Týrtaíos, forngrísku: ) var forngrískt skáld sem bjó í Spörtu um miðja 7. öld f.Kr.
Billboard Music-verðlaunin
Billboard Music-verðlaunin (eða Billboard Music Awards) eru árleg tónlistarverðlaun veitt af Billboard, tímariti sem sér um ýmsa vinsældalista. Athöfnin hefur verið haldin á hverju ári frá 1990, að undanskildum árunum 2007 til 2010. Áður voru þau haldin í desember, en eftir endurkomuna árið 2011 hafa þau verið veitt í maí.
Ólíkt öðrum verðlaunum sem ákvarða tilnefningar í gegnum The Recording Academy (eins og Grammy-verðlaunin), eru tilnefningar Billboard Music-verðlaunanna valdar út frá sölu hljómplatna, fjölda streyma og útvarpsspilunum. Mælingarnar eru skráðar yfir árs tímabil af Billboard og samstarfsaðilum þess, þar með talið MRC Data og Next Big Sound. Verðlaunað er fyrir bestu plötuna, listamanninn og smáskífuna í mismunandi tónlistarstefnum.
Blóðsýking
Blóðsýking er sýking í blóði af völdum bakteríu, veiru, svepps, eða sníkjudýrs. Ef sýkingin dreifist út um líkamann getur bólgusvar líkamans farið úr böndum og lífshættulegt ástand skapast sem nefnist sýklasótt. Afleiðingin er lækkun blóðþrýstings og líffærabilun. Mjög alvarlegar sýkingar valda sýklasóttarlosti.
Einkenni sýklasóttar eru mismunandi eftir uppruna en lýsa sér í óeðlilegum líkamshita, útbrotum, slappleika, hraðri öndun og hjartslætti, skerti meðvitund og ruglástandi.
Julie McNiven
Julie McNiven (fædd 11. október 1980) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Supernatural og Mad Men.
Einkalíf
McNiven fæddist í Amherst, Masachusetts og stundaði nám við Salem State College. McNiven stundaði loftfimleika sem unglingur við French Woods Festival of the Performing Arts og sótti sumarnámskeið við Circle in the Square.
Ferill
Fyrsta kvikmyndahluverk McNiven var árið 1997 í Old Man Dogs og hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Doses of Roger, Machine Child, The Cave Movie og Sodales. Ferill McNiven í sjónvarpi byrjaði árið 2006 í Waterfront og hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Brotherhood, New Amsterdam, Desperate Housewives, House og Nikita. Árið 2007 þá var McNiven boðið hlutverk í Mad Men sem Hildy sem hún lék til ársins 2009. McNiven lék engilinn Anna Milton í Supernatural sem hún lék frá 2008-2010.
Vatnafurur
Vatnafurur (fræðiheiti: Glyptostrobus) er furutegund af grátviðarætt (Cupressaceae) (áður Taxodiaceae). Eina núlifandi tegund vatnafura er tegundin Glyptostrobus pensilis sem er upprunnin í regnskógum í suðaustur Kína. Ættkvíslin hafði áður mun meiri útbreiðslu, þakti mestallt norðurhvel á Paleósen og Eósen. Elstu þekktu steingervingarnir eru síðan á krítartímabilinu, frá Norður-Ameríku. Hún fékk sitt núverandi útbreiðslusvæði fyrir, og um Pleistósen ísaldirnar. Könglar evrópuvatnafuru (Glyptostrobus europaeus) hafa fundist í setlögum á Íslandi.
Borgarsandur
Borgarsandur er slétt og allvíðáttumikið sandflæmi, nú gróið að miklu leyti, við botn Skagafjarðar að vestanverðu, frá Sauðárkróki að Vesturósi Héraðsvatna. Svört sandfjaran er tæpir fjórir kílómetrar á lengd. Þar er göngu- og útivistarsvæði og vinsælt að láta hesta spretta úr spori.
Borgarsandur er kenndur við bæinn Sjávarborg. Hann er nefndur í Landnámabók; þar segir frá því að Kráku-Hreiðar Ófeigsson „kom í Skagafjörð og sigldi upp á Borgarsand til brots“.
Coccidulinae
Coccidulinae er undirætt í Coccinellidae í ættinni Coccinellidae.
Gulusótt
Gulusótt er veirusýking sem berst með moskítóflugum og getur valdið lifrarbilun, nýrnabilun, innri og ytri blæðingum og skertri heilastarfsemi. Engin meðferð er til gegn sjúkdómnum. Bólusetning er til við sjúkdómnum (bóluefnið stamaril) og endist einn skammtur ævilangt. Gulusótt er fyrst og fremst hitabeltissjúkdómur en skæðir faraldrar hafa komið upp í borgum. Gulusóttarfaraldur kom upp í borginni Fíladelfíu árið 1793 og létust þar 5.000 eða 10% íbúanna. Árin 1795, 1799 og 1803 komu upp faraldrar í New York þar sem þúsundir manna létust. Gulusóttarveiran var fyrsta veiran sem fannst sem veldur sjúkdómi í mönnum.
Viðnámstæki
thumb|hægri|Viðnámstækni Viðnámstæki er óvirkur rafeindaíhlutur sem hefur það hlutverk að skapa rafmótstöðu í rafrás. Straumurinn sem flæðir í gegnum viðnámstæki er í beinu hlutfalli við spennuna á skautum þess. Þessu sambandi er lýst með Ohmslögmáli.
Nombre de Dios
Nombre de Dios (spænska: nafn guðs) er hafnarbær á Atlantshafsströnd Panama við mynni Río Chagres.
Bærinn var upphaflega stofnaður sem spænsk nýlenda árið 1510 af Diego de Nicuesa og var fyrsta byggð Evrópumanna á Panamaeiðinu. Bærinn var alla tíð illa staðsettur við hliðina á mýri og illverjanlegur árásum. Hann var fram á 17. öld viðkomustaður spænska Gullflotans og Silfurlestarinnar, múldýralestar sem flutti góðmálma úr námum inni í landi. 1572 rændi enski sjóræninginn Francis Drake bæinn og náði Silfurlestinni á sitt vald árið eftir. Á 17. öld tók Portobello við hlutverki áfangastaðar Gullflotans. Bærinn er enn til, en er nú miklu minni en hann var á 16. öld.
Fyrir gerð Panamaskurðarins var Nombre de Dios fyrsti áfangastaður skipa sem fóru erfiða leið yfir Panamaeiðið um röð áa og stöðuvatna. Höfn bæjarins er fræg fyrir mikinn fjölda skipsflaka sem liggja þar.
Glitfiskar
Glitfiskar eru ættbálkur geislugga sem inniheldur meðal annars loðnu. Í ættbálknum eru þrettán ættir með samtals um 240 tegundir.
Myrra
thumb|right|Myrra. Myrra er gúmmíkvoða úr myrrurunnanum, litlum þyrnirunna af ættkvíslinni Commiphora sem vex í kringum sunnanvert Rauðahaf. Myrra hefur verið notuð sem reykelsi, ilmefni, krydd og í lækningaskyni frá fornöld og var eitt af því sem Forn-Egyptar fluttu inn frá Púnt. Myrra kemur nokkrum sinnum fyrir í Biblíunni sem sjaldgæft ilmefni sem var notað í reykelsi og ilmolíur.
Tameo Ide
Tameo Ide (27. nóvember 1908 - 17. ágúst 1998) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Málfríður Einarsdóttir
Málfríður Einarsdóttir (23. október 1899 – 25. október 1983) var íslenskur rithöfundur og þýðandi. Hún er þekktust fyrir sérstakan og leikandi ritstíll sinn sem kemur best fram í fyrstu tveimur bókum hennar: Samastaður í tilverunni og Úr sálarkirnunni.
Málfríður fæddist í Munaðarnesi í Stafholtstungum. Hún var dóttir hjónanna Einars Bjarnasonar bónda þar og konu hans Kristjönu Björnsdóttur, ljósmóður. Málfríður lauk brottfararprófi frá Kennaraskóla Íslands 1921 og giftist 1928 Guðjóni Eiríkssyni, kennara. Hann lést árið 1970.
Málfríður lagði stund á ritstörf um árabil. Auk skáldsagna og „minningarbóka“ hennar birtust kvæði og greinar eftir hana í dagblöðum og tímaritum og einnig þýddi hún bækur um ýmisleg efni. Málfríður hlaut viðurkenningu frá Menntamálaráði 1978.
Tenglar
Verk Málfríðar
Kleópatra 2.
Hún giftist bróður sínum, konunginum Ptólemajosi 6., 176 f.Kr. ári eftir andlát móður þeirra Kleópötru 1. sem stjórnaði ríkinu fyrir hönd sonar síns. Þau voru bæði á barnsaldri og stjórn ríkisins í höndum ráðherra. Árið 170 f.Kr. sögðu ráðherrarnir Eulaeus og Lenaeus Selevkídaríkinu stríð á hendur vegna Koíle-Sýrlands. Antíokkos 4. gerði þá innrás í Egyptaland og náði konunginum á sitt vald. Ptólemajos varð þá leppkonungur Antíokkosar. Þegar Antíokkos hvarf á braut kusu íbúar Alexandríu bróður hans, Ptólemajos 8. sem var kallaður „Fyskon“, fyrir konung, en í stað þess að berjast um völdin ákváðu bræðurnir að ríkja saman ásamt systur sinni. Árið 164 f.Kr. steypti Fyskon systkinum sínum af stóli um stutt skeið en árið eftir voru þau endurreist.
Kleópatra og Ptólemajos 6. áttu fjögur börn; Ptólemajos Evpator, Kleópötru Þeu, Bereníku, Kleópötru 3. og Ptólemajos 7. (líklega).
Rakel Helmsdal
200px|thumbnail|Rakel Helmsdal, 2014 Rakel Helmsdal (fædd 1966) er færeyskur rithöfundur.
Lyngrjúpa
Lyngrjúpa (fræðiheiti: Lagopus lagopus scotica eða Lagopus scotica) er lítill fugl af orraætt. Hún er helst frábrugðin dalrjúpu (sem hún er yfirleitt talin undirtegund af) með að fá ekki sérstakan vetrarbúning. Útbreiðslan er í Bretlandi.
Kjartan Ólafsson (rithöfundur)
Kjartan Ólafsson (4. september 1905- 9. mars 1994) var rithöfundur og þýðandi, kennari og hagfræðingur og er þekktastur fyrir ferðasögur sínar. Kjartan stundaði nám víða í Evrópu og var mæltur á margar tungur. Ferðasögur hans þykja óvenju vel stílaðar.
Sjö kraftmiklar kristallskúlur
Sjö kraftmiklar kristallskúlur (á frummálinu: Les sept boules de cristal sem þýðir „kristalskúlurnar sjö“) er þrettánda myndasagan í Tinnabókaflokknum eftir belgíska myndasöguhöfundinn Hergé. Hún er fyrri hluti framhaldssögu þar sem síðari hlutinn er Fangarnir í sólhofinu.
Sagan birtist í dagblaðinu Le Soir á árunum 1943-1944 á meðan nasistar réðu yfir Belgíu í seinni heimsstyrjöldinni en birtingu hennar var frestað við frelsun Belgíu, haustið 1944, þegar Hergé, ásamt öðru starfsfólki blaðsins, sætti rannsókn fyrir að hafa starfað með hernámsliðinu. Sagan hélt síðan áfram sem Fangarnir í sólholfinu í hinu nýstofnaða tímariti Le journal de Tintin árið 1946. Hún kom út á bók í Belgíu árið 1948.
Bókin kom út 1974 á Íslandi í þýðingu Lofts Guðmundssonar.
Söguþráður
Sagan hefst þar sem Tinni situr í lest að lesa um að leiðangursstjóri frægs leiðangurs í Andesfjöllum, Sanders Harðhnútur, fannst í dái heima hjá sér. Farþegi í lestinni segir þetta munu koma fyrir hina meðlimi leiðangursins eins og gerðist fyrir fornleifafræðingana sem opnuðu grafhýsi Tútankamons. Tinni heldur síðan til Mylluseturs til að heilsa upp á Kolbein kaftein. Kolbeinn biður Tinna að koma með sér á sýningu í listahöllinni. Þar sér Tinni að Alkasar hershöfðingi er einn af skemmtikröftunum. Í einu atriði dáleiðir frægur fakír aðstoðarkonu sína, frú Jamilla, svo hún geti svarað hverju sem er. Hann spyr hana hvort ein konan sé gift, og Jamilla játar svo en segir að maður hennar, sem er ljósmyndari nýkominn frá fjarlægu landi, þjáist af dularfullum sjúkdómi og líður svo yfir hana. Síðan kemur tilkynning til konunnar um að hún eigi að fara heim því maður hennar, Flóki, sé veikur. Tinni segir kafteininum að Flóki var ljósmyndari Sanders Harðhnútsleiðangursins. Því næst hitta þeir Alkasar, sem kallar sig Ramon Zorate og hefur suður-amerískann indjána sem aðstoðarmann. Alkasar segir Tinna að Tapíóka náði völdum og hrakti hann úr landi.
Daginn eftir heimsækja Skaftarnir Tinna og sýna honum að brot úr kristallskúlum sem fundust við hlið Sanders Harðhnúts og Flóka. Læknar telja að þær hafi innihaldið svefnlyf. En áður en Tinna og Sköftunum tekst að vara fleiri meðlimi við falla þrír aðrir meðlimir; Dr. Laufi, monsjör Cantonneau og magister Markús, í dá. Þá er bara tveir meðlimir eftir: dr. Hornklofi og prófessor Fimbull Fismann. Skaftönum mistekst að vernda Hornklofa, svo þá stendur bara Fismann einn eftir.
Tinni fer að tala við Kolbein um þetta og þá segist Vandráður vera vinur Fimbuls og bíður þeim með sér að hitta hann. Fimbull gleðst komu Vandráðar og sýnir þeim inkamúmíuna Raskar Kapak, þrumuguðinn, sem þeir komu með úr leiðangrinum. En hitinn sprengir tvö dekk hjá Kolbeini þannig að Tinni og félagar verða að gista hjá Fimbuli. Um kvöldið verður heljarinsþrumuveður. Tinni les þýðingu Fimbuls á rúnum sem fundust í grafhýsi múmíunnar sem segir frá sjö hvítum útlendingum sem taka lík Inkans og munu gjalda fyrir. Skyndilega slær eldingu niður stromp Fimbuls og kemur niður sem eldkúla og eyðir múmíunni. Aðeins skart hennar situr eftir. Samkvæmt spádómnum átti þetta að gerast áður en að hefnd Raskars Kapaks gengi upp. Um nóttina dreymir Tinna, Kolbein og Vandráð sömu martröðina: Raskar Kapak laumast að þeim og kastar riasastórri kristallskúlu. Allt í einu byrjar Tobbi að spangóla fyrir framan svefnherbergi Fimbuls. Tinni, Kolbeinn og lögreglufulltrúinn, sem sá um að gæta hússins, brjóta upp hurðina og finna kristallsbrot á gólfinu og Fimbul í dái.
Næsta dag segja Skaftarnir Tinna að heimsækja sjúkrahúsið þar sem vísindamennirnir sjö liggja og sýnir læknirinn honum að þeir sjá allir ofsjónir á sama tíma. Tinni heimsækir Kolbein sem fær boð frá lögreglunni um að bíll mannræningjanna fannst í hafnarborginni Saint-Nazaire. Í Saint-Nazaire kemur Tinni skyndilega auga á Alkasar. Hann segir Tinna að Síkító, aðstoðarmaður sinn hvarf fyrir nokkrum dögum og hann sjálfur væri á leið til San Theódoros. Hann segir Tinna að Síkító hafi verið ekta Inki. Tinni og Kolbeinn fara svo til La Rochelle til að spyrja vin Kolbeins um málið. En komast að því að hann lagði úr höfn. Vonlitlir ganga Tinni og Kolbeinn um La Rochelle og sparkar Kolbeinn í gamlann hatt og undir honum var múrsteinn. Þeir komast að því að þetta er hattur Vandráðar og spyrja prakkarana hvar þeir fundu hattinn. Þeir segjast hafi fundið hann við bryggju nr. 17. Tinni og Kolbeinn komast að því að eina skipið sem var við bryggju 17 daginn sem Vandráður hvarf var fraktskipið Pakakama sem var á leið til Kallaó í Perú (land Inkanna). Tinna grunar að Vandráður sé um borð og halda þeir félagar til Perú til að bjarga honum.
Miðheimar
Miðheimar er íslenskt veffyrirtæki sem hét upphaflega centrum.is. Það var fyrsta almenna internetveitan á Íslandi og sú fyrsta sem bauð uppá SLIP-aðgang fyrir vefinn. Guðmundur Ragnar Guðmundsson og Róbert Viðar Bjarnason stofnuðu centrum.is árið 1993 en þá voru fyrir Íslenska menntanetið og netaðgangur á vegum Hafró og Háskóla Íslands. Þjónustan byggðist á einni Linuxtölvu (Slackware Linux á 25 MHz 486 með 4 MB vinnsluminni). Tenging við umheimin var með innhringibeini (e. dial-up router) sem keyrði á 9600 bit á sekúndur. Innhringing var á tveimur mótöldum með 1200 eða 2400 bita hraða (plús þjöppun). Árið 1994 tók fyrirtækið Miðheimar yfir reksturinn.
Sindí
Sindí (سنڌي) er indóarískt mál talað af 53 milljónum í Pakistan í Sind-fylki, þar sem það hefur opinbera stöðu, og 5 milljónum á Norðaustur-Indlandi. Sindí er ritað með arabísku letri í Pakistan en devanagari stafrófi á Indlandi.
Þríglýseríð
Þríglýseríð eða þríglyseríð er glýeseríð sem hefur þann eiginleika að glyserólið í því hefur verið estrað með þremur fitusýrum, m.ö.o. það er samsett úr einni glyserólsameind og þremur fitusýrum. Fitufrumur eru að mestu fylltar af þríglýseríð.
Þríglýseríð er alltaf úr glýseról og þremur fítusýrum. Glýseról hlutinn er alltaf eins, en fitusýruhlutinn getur verið mismunandi á tvo vegu, hvað varðar lengd kolefniskeðjunnar og fjölda svokallaðra tvítengja. Mettuð fita er þríglýseríð sem inniheldur eingöngu mettaðar fítusýrur. Það eru fitusýrur með engum tvítengjum. Hvert kolefnisatóm er tengt fjórum öðrum atómum og bindistaðir þess mettaðir. Mettuð fita er aðallega í afurðum landdýra. Ómettuð fita er þríglyseríð sem inniheldur fitusýrur sem hafa eitt eða fleiri tvítengi. Hvert kolefnisatóm er tengt færri en fjórum öðrum atómum og bindistaðir þess eru því ómettaðir, atómið myndar tvítengi úr ómettuðum bindistöðum. Ómettuð fita er aðallega í jurtaolíu og sjávarafurðum.
Heinabergsvötn
Heinabergsvötn voru jökulfljót á Mýrum í Hornafirði. Komu þau undan Heinabergsjökli, ásamt ánni Kolgrímu, og féllu um aura til sjávar. Heinabergsvötn voru fyrr á tíðum mikið vatnsfall og oft komu í þau jökulhlaup þegar svonefndur Vatnsdalur fylltist af vatni. Gerðu þau þá mikinn usla á Mýrum og flæmdust um alla aurana.
Árið 1947 var ákveðið að brúa vötnin og var 38 m löng stálgrindarbrú byggð sem lokið var við árið eftir. Haustið 1948, skömmu eftir vígslu brúarinnar, færðu vötnin sig yfir í farveg Kolgrímu og eftir það stendur brúin á þurru. Þjóðvegurinn liggur nú nokkuð fyrir sunnan brúna og aurar vatnanna hafa verið græddir upp.
Podocarpus decumbens
Podocarpus decumbens er sígrænt tré frá Nýju-Kaledóníu.
Moussa Traoré
thumb|150px|right|Moussa Traoré, [[1989]] Moussa Traoré herforingi (f. 25. september 1936; d. 15. september 2020) var malískur stjórnmálamaður. Hann var forseti Malí frá 1968 til 1991.
Burnirót
Burnirót (eða burn (kvk) ), einnig nefnd blóðrót (fræðiheiti: Rhodiola rosea) er fjölær jurt af helluhnoðraætt sem vex á köldum stöðum, svo sem á norðurslóðum og í fjalllendi í Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku. Hún vex einna helst í þurrum sendnum jarðvegi, allt frá láglendi og upp í 2.280 metra hæð. Burnirót er fremur algeng um mest allt Ísland og eru kjöraðstæður helst í klettum og á öðrum stöðum þar sem sauðfé nær illa til. En vegna þess hve sauðfé er sólgið í hana hefur hún horfið af stórum svæðum.
Á þökum gömlu íslensku torfbæjanna óx burnirót milli bursta út úr veggstálinu milli burstanna og myndaði þar þétta brúska sem urðu gullrauðir þegar leið á sumarið. Vallhumall óx á vegglaginu. Það er gömul trú að burnirót varni bruna.
Latneska heiti burnirótar er samkvæmt tvínafnakerfi Carl von Linné, Rhodiola rosea sem er vísun til rósarilms stöngulsins. Þegar um fæðubótarefni er að ræða er rótin þekktust undir nafninu Arctic Root á Íslandi. Erlendis er einnig mikið notað nafnið Rose Root eða Golden Root.
Lýsing
Burnirótin er rótarmikill þykkblöðungur. Hún er einkynja, það er hver einstaklingur hefur aðeins karlblóm eða aðeins kvenblóm. Karlblómin eru gul á lit en kvenblómin rauðleit. Blómin liggja mörg þétt saman í greinóttum skúf eða hálfsveip á endum hliðarstöngla sem vaxa upp af gildum jarðstöngli. Krónublöðin eru tungulaga, 3–5 millimetrar á lengd en bikarblöðin nokkru styttri. Karlblómin hafa átta fræfla og fjórar vanþroska frævur. Kvenblómin hafa fjórar til fimm þroskalegar gulrauðar frævur, sem verða að 7–10 millimetra löngu hýðisaldini. Stöngullinn er 2–6 millimetra gildur og þétt settur laufblöðum. Blöðin eru venjulega ydd og oft ofurlítið tennt í endann, 2–4 sentimetrar á lengd og 1–1,5 sentimeter á breidd. Bæði stöngull og blöð eru hárlaus.
Lækningarmáttur
Hún á sér langa sögu sem lækningajurt og hafa rót og stilkur plöntunnar verið notuð í þeim tilgangi. Hún hefur til dæmis mjög lengi verið notuð í hefðbundnum kínverskum lækningum þar sem hún er kölluð hóng jǐng tiān (紅景天). Áhrif hennar eiga að stuðla að almennri vellíðan og jafnvægi í líkamanum. Rannsóknir hafa samt ekki getað sannað þessa virkni hennar en hafa þó sýnt fram á ýmsa læknandi eiginleika svo sem það að hún virðist verka vel gegn stressi, þunglyndi, mígreni og einbeitingarskorti og bæta árangur í íþróttum en virkni hennar virðist svipa til ginsengs. Að öðru leiti er burnirótin almennt talin örugg til inntöku en ekki skal neyta hennar lengur en í 2 vikur í senn og gæta skal þess að halda sig við ráðlagða dagsskammta.
Ritaðar heimildir
Skráð saga burnirótar nær langt aftur eða til ársins 77 e.kr. þegar gríski læknirinn Dioscorides skráði læknisfræðilegt notagildi plöntunnar sem hann nefndi rodia riza í lyfjaskránni De materia medica. Carl von Linnaeus endurnefndi plöntuna latneska heitinu Rhodiola rosea í bók sinni, Materia medica sem kom út árið 1749.
Árið 1755 var plantan skráð í fyrstu sænsku lyfjaskrána. Árið 1985, rúmum 200 árum seinna, var burnirót viðurkennd sem náttúrulyf í Svíþjóð og því lýst yfir að hún virkaði við þreytu sem örvandi efni. Í margar aldir hefur plantan verið notuð við hefðbundnar lækningar í Rússlandi, Skandinavíu og öðrum löndum. Linnaeus sagði burnirót hafa herpandi eiginleika og vera notaða við kviðslitum, útferð frá leggöngum, móðursýki og höfuðverk.
Fyrr á öldum var holdsveiku fólki ráðlagt að nota þessa jurt sér til lækninga. Þá var því trúað að te af jurtinni yki hárvöxt ef það væri borið í hársvörð kvölds og morgna þannig að hann yrði rakur.
Plantan var notuð í mismunandi tilgangi eftir heimshluta og menningu. Víkingar notuðu m.a. plöntuna til þess að auka líkamlegan styrk og þol á meðan að kínverskir keisarar sendu menn til Síberíu á eftir „gullnu rótinni“ til notkunar við lækningar. Fólk frá Mið-Asíu áleit að te úr burnirót væri mjög áhrifaríkt við kvefi og flensueinkennum. Mongólskir læknar notuðu plöntuna við berklum og krabbameini.
Alþýðunotkun
Sem íslensk lækningajurt hefur burnirót helst verið notuð vegna barkandi eiginleika sinna, við bólgu og særindum í meltingarvegi. Einnig var hún notuð við niðurgangi, blóðsótt, bólgu í húð og særindum og útferð úr leggöngum. Síberíubúar hafa notað burnirót til þess að auka líkamlegt þol, vinnugetu og langlífi, við háfjallaveiki og til að meðhöndla þreytu, við þunglyndi, blóðleysi, getuleysi meðal karlmanna, iðrasjúkdómum, taugasjúkdómum, kvefi, flensu, berklaveiki, krabbameini, kviðsliti, móðursýki, útferð úr leggöngum kvenna, tíðateppu, geðklofa, getuleysi, höfuðverk, skyrbjúg, gyllinæð og bólgum.
Burnirót er einnig notuð til inntöku sem „adaptógen“ til þess að hjálpa líkamanum að aðlagast og vinna við mikið álag. Hún hefur verið notuð við meðhöndlun krabbameins, sykursýki, svínaflensu, öldrun, lifrarskemmdum og til að bæta heyrn og ónæmiskerfi.
Hefðbundin notkun
Lyfjastofnun Evrópu hefur samþykkt eina ábendingu út frá hefðbundinni notkun á burnirót. Hana á að nota til þess að létta tímabundið á álagseinkennum svo sem þreytu og þróttleysi. Engar aðrar ábendingar byggðar á vísindalegum grunni eru skráðar hjá evrópsku lyfjastofnuninni.
Innihaldsefni
Það er ekki til nákvæm efnainnihaldslýsing fyrir burnirót en talið er að mikilvægustu efnin sem hafa adaptógeníska virkni séu týrósól og salídrósíð (rhodiolosíð) og fenýlprópanóíðar glýkósíð (rósín, rósavín og rósarín). Burnirót inniheldur meira en 30 efnasambönd og má skipta gróflega í 5 flokka:
Salídrósíð er til staðar í öðrum plöntutegundum í meira magni en finnst í burnirót, en það þarf samlegðaráhrif með fenýlprópanóíð-glýkósíðum (rósavíni, rósíni og rósaríni) til að ná fram virkni. Samkvæmt sovéskri lyfjaskrá frá árinu 1989 þarf staðlaður úrdráttur af burnirót að innihalda minnst 3% rósavín og 0,8–1% salídrósíð. Þetta er sama hlutfall og fyrirfinnst í burnirót í náttúrunni eða 3:1.
Verkun
Burnirót hefur verið kennd við ýmiskonar verkun. Sagt hefur verið að hún eigi að gagnast við streitu, þreytu, þunglyndi, svefnvandamálum, truflun á innkirtlastarfsemi, einbeitingaskorti og athyglisbresti. Einnig á hún að hafa hjartaverndandi áhrif, jákvæð áhrif á námsgetu og minni, auk þess sem hún er sögð stuðla að langlífi. Við úrdrátt burnirótarinnar hafa fundist kraftmiklir adaptógenar. Rannsóknir hafa leitt í ljós að þeir verndi dýr og menn gegn geðrænum kvillum, líkamlegu álagi og kvefi. Adaptógenísk áhrif hennar eiga að stuðla að jafnvægi í líkamanum og hjálpa líkamanum að aðlaga sig að erfiðum aðstæðum sem gerir honum kleift að áorka meiru.
In vitro-rannsóknir
Þar sem tilgátur eru uppi um margvíslega verkunarmáta innihaldsefna burnirótar hafa ýmsar rannsóknir verið gerðar á tilraunastofum til að fá betri hugmynd um líkleg áhrif þeirra í mannslíkamanum. Rannsóknir á úrdráttum úr burnirót hafa sýnt verndandi áhrif gegn hvarfgjörnum oxunarefnum. Bæði úrdráttur úr burnirót og salídrósíð einangrað úr burnirót sýndu krabbameinshemjandi áhrif á frumur í rækt.
Einnig hefur verið sýnt fram á að vatns- og etanólúrdrættir úr burnirót hindri angíótensín-1-converting ensím og alfa-glúkósídasa sem gefur tilefni til að rannsaka frekar áhrif úrdráttanna á háþrýsting og insúlínóháða sykursýki (sykursýki af gerð 2).
Þó að in vitro-tilraunir hafi sýnt fram á margvíslegan verkunarmáta burnirótar þýðir það ekki að þau hafi endilega sömu áhrif í mannslíkamanum.
In vivo-rannsóknir (dýratilraunir)
Rannsóknir í dýramódelum hafa sýnt fram á andoxunarvirkni innihaldsefna í burnirót og einnig að úrdráttur úr burnirót geti lækkað blóðsykur hjá sykursjúkum og örvað ónæmiskerfið.
Úrdráttur úr burnirót sem var staðlaður þannig að hann innihélt 3% rósavín og 1% salídrósíð sýndi jákvæð áhrif á þunglyndi og kvíða og hafði örvandi áhrif í dýramódelum. Einnig bentu dýrarannsóknir til þess að úrdráttur úr burnirót geti aukið námsgetu og bætt minni.
Klínískar rannsóknir (tilraunir á mönnum)
Fasa III klínísk rannsókn, slembiröðuð og tvíblind, þar sem staðlaður úrdráttur (SHR-5) á burnirót var borinn saman við lyfleysu og stóð yfir í 6 vikur, sýndi að inntaka á úrdrættinum bætti markvisst líðan einstaklinga með vægt og meðalalvarlegt þunglyndi. 89 þátttakendum var slembiraðað í 3 hópa þar sem tveir fengu staðlaða úrdráttinn SHR-5 (annar 340 mg/dag en hinn 680 mg/dag) og einn hópur fékk lyfleysu. Báðir íhlutunarhóparnir sýndu marktæk jákvæð áhrif á þunglyndi, svefnleysi og tilfinningalegan óstöðugleika.
Yfirlitsgrein (e. systematic review) þar sem 13 klínískar rannsóknir voru metnar sýndi óljósar niðurstöður um hvort burnirót geti gagnast sjúklingum með kransæðasjúkdóma. Ósamræmi var á milli skammtastærða og hvernig burnirótin var meðhöndluð áður en hún var gefin sjúklingum. Það hefði þurft að staðla úrdrætti til að fá betri niðurstöður. Einnig var misræmi á milli hvernig rannsóknirnar voru framkvæmdar og því erfitt að bera þær saman. Þótt einhverjar af rannsóknunum sem voru metnar bendi til þess að inntaka á burnirót geti verið gagnleg sjúklingum með kransæðasjúkdóma, bæði samhliða venjulegri meðferð eða ein og sér, þarf að gera betri rannsóknir til að staðfesta virknina.
Burnirót er markaðssett á Íslandi sem efni til að auka úthald og einbeitingu og þannig árangur í íþróttum og námi. Samantekt hefur verið gerð á klínískum rannsóknum þar sem þessi áhrif eru könnuð. 11 klínískar rannsóknir voru skoðaðar og niðurstaðan er sú að ekki séu til nægilega góðar vísindalegar sannanir fyrir þessarri verkun.
Um flestar klínískar rannsóknir sem gerðar hafa verið á burnirót er sömu sögu að segja: Það er mikil hætta á bjaga eða það vantar upplýsingar til að meta gæði rannsóknanna. Þær hafa flestar fáa þátttakendur og því er styrkur þeirra lítill. Einnig gerir misræmi milli úrdátta, preparata, skammtastærða og meðferðartíma erfitt að meta virkni.
Því er ekki hægt að segja að burnirót virki á ákveðin einkenni og kvilla heldur þarf að gera frekari rannsóknir til að staðfesta virknina. Þetta er ástæðan fyrir því að ekki eru neinar skráðar ábendingar byggðar á vísindalegum grunni heldur eru einungis skráðar ábendingar vegna hefðbundinnar notkunnar.
Skammtastærð
Hver skammtur skal vera um 144–200 mg af þurrkuðum úrdrætti stöngulsins og rótarinnar í einum skammti, einu sinni á dag. Börn og unglingar undir 18 ára skulu ekki nota burnirót þar sem ekki hafa fengist nægilega góðar upplýsingar um áhrif þess á þau. Meðferðarlengd skal ekki vara lengur en í 2 vikur samfleytt. Ef einkenni vara lengur, skal hafa samband við lækni.
Annars konar skammtastærðir:
Urtaveig (tinktúra; 1:5 25% vínandi): 1-3 ml teknir inn þrisvar á dag.
Seyði (1:10): 25–50 ml teknir inn þrisvar á dag.
Burnirót frásogast allra best þegar hún er tekin á tóman maga, minnst 30 mínútum fyrir morgunmat og hádegismat. Eins og á við um allar náttúruvörur, skulu sjúklingar tilkynna lækni sínum þegar þeir taka inn burnirót eða aðrar náttúruvörur. Burnirót ætti ekki að nota í meira en 10 vikur í senn þar sem ekki hefur verið sýnt fram á öryggi langtímanotkunar.
Aukaverkanir
Ekki hafa komið í ljós neinar alvarlegar aukaverkanir sem tengjast notkun á burnirót. Það eru örfáar aukaverkanir sem hafa komið fram en rótin er almennt talin örugg til notkunar og vel þolanleg. Taugaspenna og óróleiki geta fylgt notkun hjá einstaklingum sem hafa tilhneigingu til að vera kvíðnir og áhyggjufullir. Burnirót getur haft áhrif á svefn og valdið líflegum draumum. Hægt er að komast hjá þessum aukaverkunum með því að taka inn burnirót á morgnanna eða fyrri part dags. Burnirót tekin inn um munn getur valdið svima og munnþurrki.
Skortur er á klínískum rannsóknum sem staðfesta aukaverkanir en eins og áður segir er burnirót talin vera mjög örugg til notkunar.
Milliverkanir
Milliverkanir milli innihaldsefna burnirótar og annarra lyfja eru ekki mikið rannsakaðar. Í mónógrafíu frá Lyfjastofnun Evrópu hafa ekki verið skráðar neinar milliverkanir við lyf, náttúrulyf, jurtalyf eða mat.
In vitro-rannsóknir gefa ástæðu til að skoða hugsanlegar milliverkanir við ákveðin lyf. In vitro-rannsókn sýndi að innihaldsefni hennar hindra CYP3A4-ensímið og p-glýkóprótín. Þetta bendir til þess að burnirót geti milliverkað við lyf sem eru hvarfefni fyrir þessi tvö ensím og þar með hækkað þéttni þeirra lyfja í blóði og aukið líkur á aukaverkunum.
Eins og fyrr hefur komið fram er burnirót stundum notuð við þunglyndi, en in vitro-rannsókn á verkun burnirótarúrdráttar á MAO-viðtaka gæti skýrt það, þ.e. vera má að burnirót verki á sömu viðtaka og þunglyndislyfin sem verka á MAO-viðtaka.
Líkt og kemur fram í verkunarkafla þá eru in vitro-rannsóknir sem benda til þess að innihaldsefni burnirótarinnar geti milliverkað við lyf sem hvarfast við p-glýkóprótín og CYP3A4. Því gæti burnirót hugsanlega aukið líkur á aukaverkunum af þeim lyfjum. Því ættu einstaklingar sem eru á annarri lyfjameðferð að ráðfæra sig við lækni áður en þeir hefja inntöku á burnirót.
Frábendingar
Þeir sem eru með ofnæmi fyrir innihaldsefnum burnirótar skulu að sjálfsögðu ekki nota hana. Þar sem burnirót hefur geðdeyfðaráhrif skulu einstaklingar með geðhvarfasýki, sem eru líklegir til þess að verða manískir (e. manic) við inntöku þunglyndislyfja eða örvandi efna, ekki taka hana inn. Plantan virðist ekki milliverka við önnur lyf, en samt sem áður gæti hún aukið áhrif annarra örvandi efna.
Kuomintang
Kuomintang Kína eða KMT; oft þýtt sem Þjóðernisflokkur Kína, er valdamikill stjórnmálaflokkur í Lýðveldinu Kína á Taívan sem situr um þessar mundir í stjórnarandstöðu á taívanska löggjafarþinginu.
Flokksræði Kuomintang á Taívan lauk árið 1987 og ýmsar umbætur frá og með tíunda áratuginum hafa dregið nokkuð úr völdum flokksins. Kuomintang er þó enn einn helsti stjórnmálaflokkur Taívans og sat síðast við völd frá 2008 til 2016. Í kosningum árið 2016 tapaði flokkurinn hins vegar bæði þing- og forsetakosningum fyrir Lýðræðislega framfaraflokknum og frambjóðanda hans, Tsai Ing-wen.
Undirstoð hugmyndafræði flokksins eru „þrjú lögmál fólksins“ sem Sun Yat-sen lagði drög að. MNT er meðlimur í „bláa flokksbandalaginu“ sem styður að stefnt verði að stjórnarsameiningu við meginlandið. Kuomintang hefur þó neyðst til að draga úr sumum kröfum sínum þar sem sameining við meginland Kína er í reynd afar langsótt. Kuomintang heldur opinberlega stefnu um „eitt Kína“ og lítur formlega svo á að ríkisstjórn Lýðveldisins Kína á Taívan sé hin eina lögmæta ríkisstjórn Kína en ekki meginlandsstjórn Alþýðulýðveldisins Kína. Í því skyni að draga úr spennu í samskiptum við alþýðulýðveldið hefur KMT þó frá árinu 2008 viðurkennt stefnu sem útilokar sameiningu, sjálfstæði og valdbeitingu á Taívan.
Sami Khedira
Sami Khedira (fæddur 4. apríl 1987) er þýskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann var hluti af heimsmeistaraliði Þjóðverja á HM 2014.
Sápa
thumb|Handunnin sápa frá [[Marseille.]] Sápa er yfirborðsvirkt efni sem er notað með vatni til þvotta og hreinsunar. Hún er fáanleg í föstu formi sem stykkjasápa (sbr. handsápa) og einnig í duft- eða vökvaformi. Efnafræðin útskýrir sápu sem salt af fitusýrum, en sápa er yfirleitt framleidd með efnahvarfi þar sem fita og sterkur basi eins og vítissódi (natríumhýdroxíð), pottaska (kalíumhýdroxíð) eða vatnssneytt natríumkarbónat koma saman. Oft er basinn unninn úr ösku harðviðar.
Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar
Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar var reist árið 1935 af íþróttakennaranum Jóni Þorsteinssyni. Húsið er númer sjö við Lindargötu og hýsir í dag tvö leiksvið Þjóðleikhússins Kassann og Kúluna.
Saga
Jón Þorsteinsson kom heim til Íslands sem menntaður íþróttakennari og hóf þegar restur íþróttaskóla. Nefndist skólinn upphaflega Müllersskólinn enda var þar einkum staðið fyrir kennslu í hinum vinsælu Müllersæfingum. Auk kennslu fyrir almenning, sá Jón um að þjálfa meðlimi flestallra íþróttafélaga bæjarins í fimleikum.
Miðameríkumenningin
thumb|right|Höggmynd frá tímum Olmeka í Mexíkó. Miðameríkumenningin á við menningarsamfélög frumbyggja í Mið-Ameríku sem hafa staðið frá þróun landbúnaðar um 7.000 f.o.t. fram á okkar daga. Forsöguleg menningarsamfélög hafa fundist við fornleifarannsóknir á þessu svæði og önnur eru þekkt frá sögulegum tíma. Meðal þeirra þekktustu eru samfélög Olmeka, Tolteka, Mixteka, Asteka, Sapóteka og Maja. Þessi menningarsamfélög þróuðu sérstæð trúarbrögð, ritmál, tímatal og byggingarlist. Þau þróuðu elstu ræktunarafbrigði fjölmargra nytjaplantna eins og tómata, belgpipars, kakós, maís, avókadó og vanillu.
Fræhvíta
Fræhvíta (enska: endosperm) er vefur sem myndast innan í fræi blómplantna eftir frjóvgun. Fræhvítan umlykur kímið (plöntufóstrið) og sér því fyrir næringu á formi sterkju, en getur einnig innihaldið fitu eða prótein. Fræhvíta er mikilvæg fæða fyrir sum dýr. Menn nota fræhvítu í mat, til dæmis er malað hveiti gert úr fræhvítu hveitiplöntunnar, hvít hrísgrjón eru fræhvíta hrísgrjónagrassins, kókoshneta inniheldur bæði fljótandi fræhvítu (kókosmjólk) og fasta fræhvítu (aldinkjöt) og fræhvíta byggs er aðalinnihaldsefnið í bjór.
Fræhvíta er þrílitna, ólíkt flestum öðrum vefjum blómplantna, sem eru tvílitna.
Jón Sigurðsson (forseti)
Jón Sigurðsson (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur Jón forseti, var helsti leiðtogi Íslendinga í sjálfstæðisbaráttunni á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem Háskóli Íslands var stofnaður árið 1911 og sem þjóðhátíðardagur Íslendinga („17. júní“) þegar lýðveldið Ísland var stofnað þann 17. júní árið 1944.
Uppeldi og nám
Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á Hrafnseyri í Arnarfirði á Vestfjörðum. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á Steinanesi í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til Reykjavíkur og gerðist kennari og rektor Lærða skólans. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum.
Jón fluttist til Reykjavíkur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem biskupsritari hjá Steingrími Jónssyni, biskupi Íslands í Laugarnesi. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á sögu Íslands og menningu.
Jón hélt til Kaupmannahafnar árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann málfræði en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við Kaupmannahafnarháskóla. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá Árnasafni. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið Ný félagsrit allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73.
Jón var kosinn þingmaður Ísafjarðarsýslu árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem forseti Alþingis árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið forseti fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar Hins íslenska bókmenntafélags. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, Magnús Einarsson á Hvilft í Önundarfirði og segir í skrifum Lúðvíks Kristjánssonar, fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu.
Eiginkona Jóns var Ingibjörg Einarsdóttir, sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 (Jónshús)), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar Austurvegg.
Sjálfstæðisbaráttan
Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga.
Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans Jón Guðmundsson, ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar.
Konungur Danmerkur afsalaði sér einveldi árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón Hugvekju til Íslendinga þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir Gamla sáttmála. Á þjóðfundinum 1851 lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. Jørgen Ditlev Trampe, stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „Vér mótmælum allir“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.
Jón beitti sér fyrir verslunarfrelsi, m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk Adam Smiths. Þrátt fyrir afnám einokunarverslunar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð.
thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „Stein þenna reistu honum landar hans 1881“. Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í Hólavallagarði.
Minning Jóns
thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1928. thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar. Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir Jónshús. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar.
Stytta af Jóni, eftir Einar Jónsson, stóð upphaflega fyrir framan Stjórnarráðshúsið við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af Kristjáni Jónssyni ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á Austurvöll fyrir framan Alþingishúsið, líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti.
Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig vatnsmerkið á öllum íslenskum peningaseðlum.
Beykiætt
Beykiætt (fræðiheiti: Fagaceae) er ætt blómplantna sem meðal annars inniheldur beyki og eikur. Ættin inniheldur um 927 tegundir í 8 ættkvíslum. Beykiætt er meðal vistfræðilega mikilvægustu ætta á Norðurhveli því eikur eru lykiltegundir í skógum tempraða beltisins í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.
Jón Sigurðsson (forseti)
Minning Jóns
Jóns er getið í sögulegu skáldsögunni Þegar kóngur kom eftir Helga Ingólfsson.
Beykiætt
Útlit og einkenni
Flestar tegundir af beykiætt eru sumargræn tré eða runnar. Laufin eru stakstæð og fjaðurstrengjótt. Einkynja blóm vaxa á reklum og aldinið er yfirleitt hneta. Laufin eru oft sepótt og yfirleitt hafa þau bæði blaðstilk og axlablöð. Lauf plantna af beykiætt geta líkst laufum tegunda af rósaætt og skyldum ættum. Aldinin hafa ekki fræhvítu og hver hneta inniheldur eitt til sjö fræ.
Nytjar
Margar tegundir af beykiætt eru efnahagslega mikilvægar. Eikartegundir (Quercus), kastaníur (Castanea) og beykitegundir (Fagus) eru notaðar sem timbur í gólf, húsgögn, skápa og tunnur. Korkur er unninn úr berki korkeikarinnar (Quercus suber). Kastaníuhnetur koma af trjám af ættkvíslinni Castanea. Tegundir úr nokkrum ættkvíslum eru ræktaðar til skrauts og yndisauka. Trjáskífur úr beyki er einnig stundum notað til að bragðbæta bjór.
Casterman
Casterman er belgískt forlag sem sérhæfir sig í myndasögum og barnabókum. Það er staðsett í Tournai, Belgíu. Fyrirtækið var stofnað árið 1780. Árið 1934 yfirtók Casterman útgáfufyrirtækið Le Petit Vingtième sem staðið hafði að útgáfu fyrstu þriggja bókanna í flokknum um Ævintýri Tinna. Casterman hefur líka gefið út aðra myndasöguhöfunda eins og t.d. Jacques Martin (Ævintýri Alexar), François Craenhals (Hin fjögur fræknu m.m.) og C. & V. Hansen (Rasmus klumpur).
Aðgreiningin mikla
Aðgreiningin mikla er hugtak í hagsögu sem var sett fram af fræðimanninum Samuel P. Huntington (fræðimaðurinn Eric Jones talaði einnig um Evrópska kraftaverkið í sama samhengi árið 1981) sem vísar til þeirrar framþróunar sem varð í hinum vestræna heimi á 19. öld, Vesturlönd urðu þar með valdamesta og efnaðasta siðmenningin. Vesturlönd tóku fram úr Kingveldinu í Kína, Mógúlveldinu í Indlandi, Tokugawa-veldinu í Japan og Tyrkjaveldi.
Maníla
thumb|300px|Kort af Maníla Maníla (Manila) höfuðborg Filippseyja, stendur á stærstu eyju eyjaklasans; Lúson við austanverðan Manílaflóa. Höfuðborgarsvæðið, Stór-Manílasvæðið tekur til 17 borga og sveitarfélaga og þar búa rúmlega 11 milljónir manns. Maníla ein og sér hefur 1,5 milljón íbúa og er næst fjölmennesta einstaka borg landsins næst á eftir Quezon borg fyrrum höfuðborg landsins sem telst og til stór Manílasvæðisins.
Á 16. öld óx Maníla frá því að vera fámennar búðir múslima á bökkum Pasig árinnar í aðsetur spænska nýlenduveldisins. Þónokkur hluti borgarinnar eyðilagðist í seinni heimsstyrjöldinni.