cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vinarþel ókunnugra
Vinarþel ókunnugra (e. The Comfort of Strangers) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan. Hún var þýdd á íslensku af Einari Má Guðmundssyni.
Næturvaktin
Næturvaktin er sjónvarpsþáttur sem hóf göngu sína 2007. Þátturinn var sýndur á Stöð 2 á sunnudögum. Fyrsti þátturinn var frumsýndur 16. september og sá síðasti 9. desember. Sögusviðið er lítil bensínstöð á Laugaveginum á næturnar. Á bensínstöðinni ræður ríkjum hinn fertugi vaktstjóri Georg Bjarnfreðarson (Jón Gnarr). Georg er bitur maður sem hefur fimm háskólagráður og ákveðnar skoðanir á tilverunni.
Undirmaður Georgs er Ólafur Ragnar (Pétur Jóhann Sigfússon), starfsmaður á plani og einfaldur og einlægur hnakki sem á einstaklega auðvelt með að koma sér í klandur. Utan næturvaktarinnar vinnar hann sem umboðsmaður hljómsveitarinnar Sólin úr Sandgerði. Nýráðinn starfsmaður í þjálfun er fyrrverandi læknaneminn Daníel (Jörundur Ragnarsson) sem er búinn að slíta öllu sambandi við fjölskyldu og vini út af prófkvíða og þunglyndi. Næturvaktin vann tvenn Edduverðlaun árið 2007 í flokkunum „besta leikna sjónvarpsefnið“ og „vinsælasti sjónvarpsþátturinn“, en síðarnefndu verðlaunin voru valin með áhorfendakosningu.
Árið 2012 var gerð norsk endurgerð sem nefndist Nattskiftet.
Dagvaktin
Haustið 2008 kom önnur þáttaröð sem bar nafnið Dagvaktin. Hún var meðal annars tekin upp á Hótel Bjarkalundi í Reykhólasveit.
Istorrent-málið
Í byrjun nóvember 2007 varð Næturvaktin, ásamt þáttunum Tekinn og Stelpunum, aðalefni viðvörunar Stöðvar 2 til jafningjanetsins Istorrent, þar sem notendur gátu skipst gögnum sem almennt eru varin höfundarrétti. Stöð 2 fór fram á að allir þættir sem sjónvarpsstöðin hafði umráð yfir yrðu teknir af síðunni og hótuðu málshöfðun væri ekki farið að tilmælum þeirra.
Endurgerðir
Árið 2012 var Næturvaktin endurgerð í Noregi undir titlinum Nattskiftet og voru framleiddir 10 þættir.
Árið 2018 var Næturvaktin endurgerð í Þýskalandi undir titlinum Tanken – mehr als super og voru framleiddir 12 þættir. Jón Gnarr gagnrýndi það að ekki hafi fengist leyfi fyrir endurgerðinni og að hann fengi engan höfundarétt fyrir þáttunum.
Axel
Axel er íslenskt karlmannsnafn.
Manúel
Manúel er íslenskt karlmannsnafn af spænskum uppruna.
Olnbogi
Olnbogi er liðamót sem tengja upphandleggsbeinið við sveif og öln í framlegginum. Flest spendýr eru með tvo olnboga og tvö hné, en markverð undantekning er fíllinn, sem er með fjögur hné og engan olnboga.
Púls
thumb thumb|250px|Að mæla púlsinn á úlnliðnum
Púls eða hjartsláttartíðni á við hve mörgum sinnum hjartað herpist saman og slakar á (slær) á einni mínútu. Ef hjartað slær til dæmis 60 sinnum á einni mínútu þá er púlsinn sagður vera 60. Við stórar hreyfingar þurfa vöðvarnir meiri orku og þannig slær hjartað hraðar og púlsin hækkar. Hins vegar hægir hjartað á sér þegar dregur úr líkamsvirkni og púlsinn lækkar.
Chelsea F.C.
Chelsea FC er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni.
20. öld
Chelsea FC var stofnað á kránni Rising Sun (nú Butcher's Hook) við Fulham Road gegnt Stamford Bridge-leikvanginum 10. mars 1905. Stamford Bridge var alltaf fyrsta flokks íþróttaleikvangur en eigandi hans, Gus Mears, vildi nýta hann betur og þá undir knattspyrnulið. Hann skoðaði ýmsa möguleika og meðal annars var reynt að leigja hann Fulham FC sem er staðsett aðeins neðar í götunni. Fulham þáði ekki boðið og því var brugðið á það ráð að stofna alveg nýtt knattspyrnufélag.
Ekki dró mikið til tíðinda hjá félaginu fyrstu 50 árin og satt best að segja var það eina að liðið komst í úrslit ensku bikarkeppninnar árið 1915, þar sem það tapaði fyrir Sheffield United í hinum svokallaða kakíúrslitaleik á Old Trafford í Manchester. Leikurinn fékk nafn sitt frá fyrri heimstyrjöldinni sem þá stóð sem hæst og fjölda hermanna sem voru viðstaddir leikinn. Það voru þó fjölmargir öflugir sóknarmenn sem klæddust blárri treyju Chelsea á þessum tíma og áhorfendamet var sett, svo eitthvað sé nefnt. Það var ekki fyrr en 1952, þegar Ted Drake tók við knattspyrnustjórastöðunni hjá félaginu, að liðið fór að gera atlögu að titlum sem hófst með endurskipulagningu félagsins. Gamla „lífeyrisþegamerkið“ fékk að fjúka og æfingaaðferðir Drakes slógu í gegn hjá leikmönnum sem og góð kaup hans á vinnusömum leikmönnum úr neðri deildum. Þetta bar ávöxt þegar félagið náði að vinna sinn fyrsta Englandsmeistaratitil árið 1955. Á þessu tímabili voru gefin tvö stig fyrir sigur og titillinn vannst með 55 stigum en aldrei hefur hann unnist á svo fáum stigum. 255px|thumb|left|Stamford Bridge Eftir titilsigurinn hætti stjórnin að taka upp veskið og Drake sat uppi með að þurfa að nota 17 ára pilt í lykilstöður og það tókst svo sem ágætlega enda uppgötvaði hann Jimmy Greaves meðal annars á þessum tíma en lykilmenn voru svo seldir einn af öðrum á næstu tímabilum, þar á meðal Greaves, og það var ekki fyrr en hinn skoski Tommy Docherty tók við stjórnartaumunum af ráðþrota Drake sem hjólin fóru að snúast aftur.
En eins og svo oft áður í sögu Chelsea fóru hlutirnir á verri veg áður en liðið náði að sýna fullkomlega hvað í því bjó. Docherty lenti í útistöðum við leikmenn og stjórnarmenn, var þrjóskur og stóð fast á sínu. Hann missti traust allra hjá félaginu eftir að hann rak 8 lykilmenn heim eftir að þeir brutu gegn útgöngubanni hans þar sem þeir dvöldu á hóteli í Blackpool fyrir leik gegn Burnley FC á Turf Moor og það varð á endanum til þess að þessi ungi knattspyrnustjóri sagði af sér þegar stutt var á liðið leiktímabilið 1967-1968. Þegar Dave Sexton tók við liði Chelsea var það í slæmum málum og hann þurfti, líkt og Docherty, þegar hann tók við, að endurbyggja liðið nánast frá grunni.
Sexton var andstæða Dochertys, mjög rólegur og yfirvegaður og tók sinn tíma til að byggja upp þéttan og sterkan hóp leikmanna. Hann keypti sáralítið á sínum 7 árum hjá félaginu og lét sér nægja efniviðinn sem kom upp úr unglingastarfinu. Þrátt fyrir að búa yfir hæfileikaríkum leikmönnum, voru leikmennirnir ekki tilbúnir að sýna sitt „rétta" andlit í hverri viku og það varð fljótt ljóst að Chelsea var best til þess fallið að skapa eftirminnilegar minningar í útsláttarkeppnum og svo fór að liðið varð bikarmeistari í fyrsta sinn árið 1970 eftir úrslitaleik við Leeds United. Tvo framlengda leiki þurfti til að fá úrslit. Fór hinn fyrri á Wembley 2:2 en seinni leikinn, á Old Trafford, vann Chelsea 2:1 með mörkum frá Peter Osgood og David Webb. Hefur sá leikur verið kallaður grófasti úrslitaleikur í sögu ensku bikarkeppninnar. Elstu menn muna vart annað eins stríð milli tveggja liða og þrjóska Chelsea-manna gegn sigurstranglegu liði Leeds entist þeim til sigurs. Ári síðar var leikurinn endurtekinn gegn öðru hvítklæddu liði, þá í Evrópukeppni bikarhafa gegn Real Madrid. Leikið var í Aþenu og aftur þurfti tvo leiki til að skera úr – fór sá fyrri 1:1 en seinni leikinn tveimur dögum síðar vann Chelsea 2:1 og gerðu John Dempsey og Peter Osgood mörkin. Mikið var fagnað í Aþenu þegar þessi fyrsti Evróputitill félagsins vannst. Ekki náðist að byggja á þessum árangri og búa liðið nægilega vel til að ráðast aftur á Englandsmeistaratitilinn.
Bygging nýrrar austurstúku reyndist fjárhag félagsins erfið og fyrr en varði fór að syrta aftur í álinn. Sagan endurtók sig að því leyti að stjórinn hafði ekki næga stjórn á óstýrilátum glaumgosum innan liðsins og tók hann pokann sinn eftir að hafa misst nokkra af bestu leikmönnum í sögu félagsins burt, þar á meðal Peter Osgood (fór til Southampton FC) og Alan Hudson (fór til Stoke City). Erfiðir tímar voru framundan þar sem 7 þjálfarar stýrðu liðinu á jafnmörgum árum. Áhorfendatölur voru í lágmarki. Ungir og efnilegir leikmenn komu áfram í gegnum unglingastarfið og Ray Wilkins varð yngsti fyrirliði í sögu Chelsea, aðeins 18 ára. Á sama tíma voru boltabullur að ná sterkri fótfestu á meðal stuðningsmanna og félagið átti í mestu vandræðum með að sýna fram á að það ætti heima á meðal þeirra bestu í efstu deild og raunar féll félagið niður í 2. deild vorið 1979.
Árið 1981 gafst Brian Mears upp á baslinu, sagði af sér sem stjórnarformaður og Ken Bates keypti félagið. Lauk þar með afskiptum Mears-fjölskyldunnar af félaginu. Bates gaf 1 sterlingspund fyrir félagið til málamynda en var í rauninni að taka við margra milljóna sterlingspunda skuldum. Fór nú í hönd eitt svartasta tímabilið í sögu félagsins og vorið 1983 var það aðeins tveimur stigum frá því að falla niður í gömlu 3. deildina. Þegar Bates tók við var þar fyrir knattspyrnustjórinn John Neal og hann hafði umsjón með endurnýjun leikmannahópsins sumarið 1983. Menn sem ekki þóttu standa sig voru látnir fara en efnilegir (og ódýrir) leikmenn úr neðri deildum og frá Skotlandi keyptir í staðinn, þar á meðal nokkrir vinsælustu leikmenn í sögu félagsins eins og Kerry Dixon, Pat Nevin og Eddie Niedzwiecki. Þetta lið kom öllum á óvart og vann 2. deildina með töluverðum glæsibrag vorið 1984. John Neal var veill fyrir hjarta og ákvað Bates að eftirláta fyrrverandi leikmanni félagsins, John Hollins, knattspyrnustjórastöðuna. Hollins gerði nokkrar breytingar á leikmannahópnum, sem ekki þóttu allar til bóta, og vorið 1989 féll Chelsea aftur í 2. deild. Hins vegar tók það ekki nema eina leiktíð að vinna sig aftur upp í efstu deild undir stjórn Bobby Campbell og þar hefur félagið verið síðan.
Áttundi og níundi áratugurinn voru ólgutímar í sögu Chelsea en þó minnast margir stuðningsmenn þessara tíma með hlýju einfaldlega vegna þess að þeir kunna þá betur að meta núverandi velgengni. Glenn Hoddle tók við liði Chelsea á þeim tíma sem félagið var að losna undan fjárhagsáhyggjunum sem höfðu hrjáð það í um það bil tvo áratugi og hann kom einnig inn með mikla reynslu af Evrópuboltanum og sterkar skoðanir á því hvernig ætti að spila knattspyrnu svo að skemmtun væri að. Að koma slíkum hugsunum inn hjá leikmönnum í enska boltanum var hins vegar allt annar handleggur og Hoddle hófst tafarlaust handa við að gerbreyta því hvernig Chelsea lék knattspyrnu. Þessi tími reyndist mjög mikilvægur í sögu Chelsea því Hoddle og Colin Hutchinson gerðu sér grein fyrir því að það var nú eða aldrei sem Chelsea þurfti að taka á honum stóra sínum til að koma sér í hóp sterkustu liða Evrópu. FA-bikarúrslit, undanúrslit Evrópukeppni bikarhafa, önnur undanúrslit í FA-bikarnum og gerbreytt útlit á liðinu var það það sem Hoddle færði Chelsea og hann lagði grunninn að þeim sigrum sem Chelsea átti eftir að fagna á næstu árum.
21. öld
Chelsea urðu Englandsmeistarar tímabilin 2004-2005 og 2005-2006, 2009–10, 2014–15 og 2016–17 og hafa verið fimm sinnum meistarar frá því að enska úrvalsdeildin var stofnuð. Eiður Smári Guðjohnsen varð meistari tvisvar með félaginu (2005 og 2006).
Í mars árið 2022 voru eigur eigenda Chelsea, Roman Abramovítsj, frystar vegna innrásar Rússa í Úkraínu. Félagið mátti ekki selja miða, varning og hvorki kaupa né selja leikmenn. Aðeins árshafamiðar máttu fara á leiki.
Leikmannahópur
ágúst 2021
Þjálfarar
thumb|150px|2019-2021 stýrði [[Frank Lampard Chelsea.]] thumb|150px|[[Carlo Ancelotti var þjálfari hjá Chelsea 2009-11.]]
Magnheiður
Magnheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Broadway-leikhús
250px|thumb|[[Konungur ljónanna (söngleikur)|Konungur ljónanna í New Amsterdam árið 2003.]] Broadway-leikhús er notað um 39 leikhús sem staðsett eru á og í kringum Broadway breiðgötuna á Manhattan í New York-borg.
Broadway
Dóminíska lýðveldið
Dóminíska lýðveldið (spænska: República Dominicana) er land á eystri hluta eyjunnar Hispaníólu, sem er ein Stóru-Antillaeyja í Karíbahafi, með landamæri að Haítí í vestri. Hispaníóla er næststærst eyjanna í eyjaklasanum (á eftir Kúbu) og liggur vestan við Púertó Ríkó og austan við Kúbu og Jamaíku. Íbúarnir nefna eyjuna einnig Quisqueya, sem er nafn hennar á máli Taínóindíána. Landið heitir eftir höfuðborginni Santó Dómingó.
Taínóindíánar hófu búsetu á eyjunni á 7. öld. Kristófer Kólumbus kom til eyjarinnar árið 1492 og þar stofnuðu Spánverjar fyrstu varanlegu nýlendu Evrópumanna í Ameríku. Eftir þriggja alda yfirráð Spánar og stutt yfirráð Frakka lýsti Dóminíska lýðveldið yfir sjálfstæði frá spænsku krúnunni árið 1821. Aðeins ári síðar gerðu Haítíbúar innrás og lögðu landið undir sig. Íbúar Dóminíska lýðveldisins ráku innrásarherinn burt og samþykktu stjórnarskrá árið 1844 en næstu árin einkenndust af óstöðugleika og nýjum innrásum frá Haítí. Að lokum gerðist Dóminíska lýðveldið aftur spænsk nýlenda en Spánverjar hurfu þaðan á ný árið 1865 eftir tveggja ára stríð. Bandaríkin hófu afskipti af stjórn landsins í upphafi 20. aldar og lögðu landið undir sig með innrás árið 1916. Vegna mótspyrnu íbúanna hurfu Bandaríkjamenn frá landinu 1922 og fyrstu frjálsu kosningarnar voru haldnar árið 1924. Árið 1930 komst einræðisherrann Rafael Leonidas Trujillo Molina til valda með því að beita hernum gegn pólitískum andstæðingum sínum. Trujillo var myrtur árið 1961. Árið 1965 sendu Bandaríkjamenn enn landgönguliða til Dóminíska lýðveldisins til að koma í veg fyrir byltingu kommúnista.
Íbúar Dóminíska lýðveldisins eru tæplega tíu milljónir. Þar af búa tæplega þrjár milljónir í höfuðborginni Santó Dómingó. Spænska er opinbert tungumál og móðurmál 98% íbúanna. Tæp 70% aðhyllast rómversk-kaþólska trú. Kynþáttahyggja er útbreidd og fordómar gagnvart þeldökkum íbúum blandast við andúð á Haítímönnum sem Trujillo beitti ötullega í pólitískum tilgangi. Hagkerfi Dóminíska lýðveldisins er það næststærsta í Mið-Ameríku og Karíbahafinu. Framleiðsluiðnaður er fjölbreyttur og byggist aðallega á ferðaþjónustu, sykurvinnslu, járnnikkel- og gullnámum, vefnaði, sementsframleiðslu og tóbaksframleiðslu. Áætlað atvinnuleysi árið 2013 var 12,5%.
Heiti
Nafn Dóminíska lýðveldisins er dregið af nafni heilags Dóminíkusar, verndardýrlings stjörnufræðinga og stofnanda dóminíkanareglunnar.
Dóminíkanar stofnuðu skóla í nýlendunni sem nefndist höfuðsmannsdæmið Santo Domingo sem nú er háskólinn Universidad Autónoma de Santo Domingo og var fyrsti háskólinn í Nýja heiminum. Dóminíkanar fengust við að mennta íbúa nýlendunnar og vernda Taínóa fyrir ofbeldi og þrældómi.
Lengst af var nýlendan þekkt sem Santo Domingo sem nú er nafn höfuðborgar landsins. Íbúar voru kallaðir „dóminíkanar“ (dominicanos). Þess vegna nefndu uppreisnarmenn landið „Dóminíska lýðveldið“ (la República Dominicana) þegar það fékk sjálfstæði.
Hollywood
thumb|[[Hollywoodskiltið er þekktasta kennileiti Hollywood.]] Hollywood er hverfi í Los Angeles í Bandaríkjunum norðvestan við miðborgina. Vegna sögu hverfisins sem miðpunktar bandarísks kvikmyndaiðnaðar er nafn þess gjarnan notað sem samheiti fyrir gjörvallan sjónvarps- og kvikmyndaiðnað Bandaríkjanna. Nú á dögum hafa þó flest stóru kvikmyndaverin flutt starfssemi sína á aðra staði innan Los Angeles-svæðisins en mörg sérhæfð fyrirtæki sem starfa við kvikmyndir (til dæmis við klippingu, eftirvinnslu, tæknibrellur, lýsingu og leikmuni) eru ennþá staðsett þar.
Dóminíska lýðveldið
Heiti
Í þjóðsöngnum (himno nacional de la República Dominicana) kemur hugtakið „dominicanos“ ekki fyrir, heldur notast það við skáldaheitið quisqueyanos. Orðið Quisqueya kemur úr taínósku og merkir „móðir landa“. Það er oft notað í söngtextum sem annað heiti yfir landið. Nafn landsins er stundum skammstafað la R.D..
Hollywood
Saga Hollywood
Hollywood var upprunnalega smábær í eyðimörk Kaliforníu. Fyrsta húsið sem var byggt í Hollywood var lítið músteina hús árið 1853. H.J. Whitley er sagðist „Faðir Hollywood“ en var það hann sem umbreytti bænum í ríkt og eftirsótt íbúðahverfi. Um aldarmót 20. aldarinnar var það Whitlney sem stóð á baki þess að rafmangs-, gas- og símalínur voru settar upp í nýja úthverfinu. Þrátt fyrir þetta kusu bæjarbúar Hollywood um það að láta sameina bæinn þeirra við Los Angeles en var það vegna vatnsskorts sem ríkti í Hollywood á þessum tíma.
Dóminíska lýðveldið
Stjórnsýslueiningar
Dóminíska lýðveldinu er skipt í 31 sýslu. Höfuðborgin, Santo Domingo, er þjóðarumdæmi (Distrito Nacional). Sýslurnar skiptast í sveitarfélög (municipios) sem eru annað stig sveitarstjórnar í landinu. Bæjarstjórar og bæjarráð stýra 124 sveitarstjórnum og þjóðarumdæminu (Santo Domingo). Kosningar til sveitarstjórna fara fram á sama tíma og þingkosningar.
Hollywood
Saga Hollywood
Árið 1911 var fyrsta kvikmyndaverið var opnað á Sunset Boulevard og áður en langt var um liðið voru 20 fyrirtæki byrjuð að framleiða myndir í bænum. Staðsetning, umhverfi og veðurfar Hollywood gerði það að verkum að það ver mjög eftirsóttur staður til þess að taka upp og framleiða myndir. Staðurinn hefur mjög fjölbreytt landslag og var veðrið yfirleitt sólríkt og heitt.
Dóminíska lýðveldið
Stjórnsýslueiningar
Sýslurnar eru fyrsta stig sveitarstjórnar í landinu. Bæjarskrifstofurnar eru venjulega í höfuðstöðum sýslnanna. Forseti landsins skipar landstjóra (Gobernador Civil) fyrir hverja sýslu, en ekki fyrir Distrito Nacional (9. kafli stjórnarskrárinnar).
Hollywood
Saga Hollywood
Árið 1915 var Hollywood orðin miðpunktur bandaríska kvikmyndaiðnaðarins. En eftir seinni heimstyrjöldinni fór þetta að breytast og fóru menn frekar að taka upp í við alvöru landlag frekar en inni í kvikmyndaveri. Þetta gerði það að verkum að sjónvarps framleiðendur opnuðu upptökuver í gömlu kvikmyndaverunum. Sjónvarpsþáttaiðnaðurinn fór stigvaxandi og á sjötta áratug síðustu aldar og varð Hollywood staðurinn þar sem allir í sjónvarpsþáttaiðnaðinum vildu vera.
Dóminíska lýðveldið
Stjórnsýslueiningar
Distrito Nacional var búið til árið 1936. Áður var þjóðarumdæmið Santo Domingo-sýsla sem hafði verið til frá því landið fékk sjálfstæði 1844. Ekki ætti að rugla því saman við núverandi Santo Domingo-sýslu sem klauf sig frá því árið 2001. Þótt Distrito Nacional sé að mörgu leyti svipað og sýsla, er það ekki með landstjóra og nær aðeins yfir eitt sveitarfélag, Santo Domingo, með bæjarráði (ayuntamiento) og borgarstjóra (síndico) sem sjá um stjórn þess.
Hollywood
Hollywoodskiltið
Skiltið var fyrst byggt 1923 og á því stóð „Hollywoodland“ til þess að auglýsa ný hús sem voru í byggingu á svæðinu. Á fjórða áratugnum var skiltið gert upp og var „land“ hlutinn tekinn af. Skiltið sem við þekkjum í dag var reist árið 1978.
Dóminíska lýðveldið
Íþróttir
Hafnabolti er vinsælasta íþróttagreinin í Dóminíska lýðveldinu. Margir af slyngustu hafnaboltamönnum þjóðarinnar hafa spreytt sig í MBL-deildinni í Bandaríkjunum. Landsliðið hefur einnig verið sigursælt og árið 2013 vann það óopinbert heimsmeistaramót í íþróttinni með fullu húsi stiga.
Dóminíska lýðveldið hefur átt fulltrúa á Ólympíuleikum frá því í Tókýó 1964 og unnið til verðlauna í frjálsum íþróttum, hnefaleikum og tækvondó. Félix Sánchez er kunnasti afreksmaðurinn en hann hlaut gullverðlaun í 400 metra grindahlaupi í Aþenu 2004 og í Lundúnum 2012.
Körfuknattleikur er vinsæl íþróttagrein í dóminíska lýðveldinu og hafa nokkrir leikmenn þaðan keppt í NBA-deildinni. Þá hafa hnefaleikakappar landsins verið sigursælir.
Magnhildur
Magnhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Sönn íslensk sakamál
Sönn íslensk sakamál er sakamálaþáttur framleiddur af Hugsjón sem sýndur var í Sjónvarpinu í febrúar og mars 2001 og árið 2002. Hugsjón hefur endurnýjað framleiðsluna í samstarfi við Skjáeinn og hafa þættirnir [átta talsins] verið sýndir á Skjáeinnum frá árinu 2012
Odra
Odra (pólska Odra, þýska Oder, tékkneska Odra, latína Viadua) er fljót í Tékklandi, Póllandi og Þýskalandi. Það rennur 854,3 km langa leið. Upptök eru við Ostrava í Tékklandi, áin rennur svo út í Eystrasalt.
Sönn íslensk sakamál
Endurhljóðblönduð útgáfa af laginu „Over“ af breiðskífunni Portishead með Portishead var notað sem stef þáttarins.
Mar (mannsnafn)
Mar er íslenskt karlmannsnafn.
1153
Árið 1153 (MCLIII í rómverskum tölum)
1163
Árið 1163 (MCLXIII í rómverskum tölum)
Melampsora
Melampsora er ættkvísl kólfsveppa. Melampsora-tegundir eru sýklar á plöntum.
Beinbrunasótt
thumb|300px|Skýringarmynd yfir einkenni beinbrunasóttar (dengue) thumbnail|Kort sem sýnir svæði þar sem hætta er á beinbrunasótt. Á rauðu svæðunum er sóttin landlæg en bláu svæðin er svæði þar sem mósítóflugur sem eru smitberar finnast Beinbrunasótt (dengue) er smitsjúkdómur í hitabeltislöndum og stafar af smiti Dengue veiru sem er flavi-veira. Smitið berst í fólk með biti moskítóflugna en smitast ekki milli manna. Helstu einkenni beinbrunasóttar er höfuðverkur, bein- og liðverkir og upphleypt flöt útbrot sem koma eftir nokkra daga. Stundum er vægur hiti eina einkenni sjúkdómsins og hann gengur yfir og sjúklingurinn nær sér að fullu. Alvarlegt tilvik eru hins vegar blæðandi beinbrunasótt. Þar eru helstu einkenni hár hiti, blæðingar í slímhúðum og húð og oft fylgir lifrarstækkun. Það getur orðið blóðþrýstingsfall vegna taps á blóðvökva. Þetta er hættulegt ástand sem getur leitt til dauða í 40-50% tilfella ef það ekki er meðhöndlað. Við fullnægjandi vökvagjöf fer dánartíðni niður í 1-2%. Beinbrunasótt er greind með því að mæla mótefni í blóðsýnum.
Ekki er til neitt bóluefni gegn beinbrunasótt. Eina leiðin er að draga úr líkum á smiti með því að verjast biti moskítóflugna.
Valdís Óskarsdóttir
Valdís Björk Óskarsdóttir (f. 6. maí 1949) er íslenskur ljósmyndari, kvikmyndagerðarmaður og klippari. Hún hefur aðallega klippt kvikmyndir, þ.á m. Sódómu Reykjavík, dönsku myndina Veisluna og verðlaunamyndina Eilíft sólskin hins flekklausa hugar, sem Michel Gondry leikstýrði. Hún leikstýrði myndinni Sveitabrúðkaup (2008), sem var fyrsta myndin í fullri lengd undir hennar stjórn. Valdís útskrifaðist sem klippari úr Danska kvikmyndaskólanum (Den Danske Filmskole) árið 1991.
Pommern-bókasafnið í Szczecin
Pommern-bókasafn í Szczecin (pólska: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie) er pólskt bókasafn í Szczecin, það stærsta í Vestur-Pommern. Bókasafnið er staðsett á Podgorna stræti í Szczecin.
Bókasafnið geymir um 1,5 milljón bóka- og tímaritstitla. Síðan 2009 hefur bókasafnið einnig rekið stafrænt bókasafn á netinu.
Alfreð Clausen syngur með Carl Billich
Alfreð Clausen syngur með Carl Billich er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Alfreð Clausen lögin Góða nótt og Ég minnist þín við undirleik Carl Billich. Plötumiðar voru grænir á plötunni sem gaf til kynna að um léttklassísk lög væri að ræða. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Söngvarinn
thumb|left|Alfreð Clausen söng mörg vinsæl lög inn á plötur fyrir Íslenzka tóna.
Skriðklukka
Ræturnar eru næringarríkar og hefur hún því fyrrum verið ræktuð.
Ráðuneyti Gunnars Thoroddsens
Ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var samsteypustjórn nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þingflokka Framsóknarflokksins og Alþýðubandalagsins. Ríkisstjórnin starfaði frá 8. febrúar 1980 til 26. maí 1983.
1173
Árið 1173 (MCLXXIII í rómverskum tölum)
Þorsteinn Geirsson
Þorsteinn Geirsson (4. maí 1638 – 16. apríl 1689) var kennari og síðar skólameistari í Hólaskóla og seinna prestur í Laufási við Eyjafjörð. Hann var sagður mikill gáfumaður og vel lærður.
Í Þjóðminjasafni er minningartafla úr Laufáskirkju með mynd af þeim hjónum, Þorsteini og Helgu, líklega eftir séra Jón Guðmundsson á Felli í Sléttuhlíð.
Vernon G. Little
Vernon G. Little (eða Vernon God Little) er skáldsaga eftir ástralska rithöfundinn D.B.C. Pierre, en fyrir hana hlaut hann Booker-verðlaunin árið 2003. Bókin kom út á íslensku hjá bókaforlaginu Bjarti.
Tadjena-fjöldamorðin
Tadjena-fjöldamorðin voru fjöldamorð á þorpsbúum tveggja þorpa rétt norðan við Tadjena í héraðinu Chlef í vesturhluta Alsír. Morðin stóðu frá 8. desember til 9. desember 1998 um tíu dögum fyrir ramadan. 81 þorpsbúi var myrtur á sérlega hrottalegan hátt með sveðjum, karlar, konur og börn. Að auki var 20 konum rænt. Fjöldamorðin voru hluti af borgarastyrjöldinni í Alsír og eru talin hafa verið framin af íslömsku öfgasamtökunum Vopnaða íslamska hópnum þótt hópurinn hafi ekki lýst ábyrgð á hendur sér.
Ungverski sósíalistaflokkurinn
Magyar Szocialista Párt („Ungverski sósíalistaflokkurinn“, MSZP) er sósíaldemókratískur flokkur í Ungverjalandi, stofnaður 1989, og hefur flokkurinn oft verið við völd í landinu, ýmist einn eða með öðrum flokkum fram til 2010. Hann er afkomandi kommúnistaflokksins MSzMp (Magyar Szocialista Munkáspárt) sem stýrði Ungverjalandi fram til 1989. Ekki má rugla flokkinum við Magyar Kommunista Munkáspárt, sem einnig er afsprengi af MSZMP, en er minni flokkur.
Berghildur
Berghildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Phyllostachys vivax
Phyllostachys vivax er grastegund sem var lýst af Mcclure. Phyllostachys vivax er í ættkvíslinni Phyllostachys. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Notkun
Phyllostachys vivax er ræktaður til skrauts og fyrir stönglana/reyrinn. Einnig eru nýjir sprotar notaðir til matar og er hann talinn einn af þeim bestu til þess. Hann þolir niður að -20°C.
Egill Sigfússon
Egill Sigfússon (1650 – 1723) var kennari og skólameistari í Hólaskóla og síðan prestur í Glaumbæ á Langholti. Hann var gott latínuskáld og sagður mikill gáfumaður.
Egill var sonur séra Sigfúsar Egilssonar dómkirkjuprests á Hólum og áður skólameistara og seinni konu hans Ólafar Sigfúsdóttur. Hann útskrifaðist úr Hólaskóla og hélt síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla. Hann sneri aftur til íslands 1678 og árið 1683 varð hann skólameistari í Hólaskóla og gengdi því starfi í tólf ár, eða til 1695.
Þá var hann vígður prestur í Glaumbæ en missti prestsskap tveimur árum síðar af því að hann hafði eignast son í lausaleik með Sigríði Geirsdóttur, systur Þorsteins Geirssonar sem var skólameistari næstur á undan honum. Hann fékk þó embættið aftur aðeins einu ári síðar en þurfti að borga 50 dali fyrir.
Kona Egils var Þuríður, dóttir Jóns Bjarnasonar bónda í Stafni í Svartárdal. Þau áttu tvær dætur.
Marbjörn
Marbjörn er íslenskt karlmannsnafn.
Magný
Magný er íslenskt kvenmannsnafn.
Kiran Desai
thumb|Kiran Desai Kiran Desai (fædd 3. september 1971) er indverskur rithöfundur. Skáldsaga hennar The Inheritance of Loss vann Booker-verðlaunin árið 2006 og National Book Critics Circle í flokki skáldsagna sama ár. Hún er dóttir rithöfundarins Anita Desai.
Fellsstrandarhreppur
Fellsstrandarhreppur var hreppur í Dalasýslu, sunnan á Klofningsnesi.
Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Fellsstrandarhreppur 5 öðrum hreppum: Haukadalshreppi, Hvammshreppi, Laxárdalshreppi, Skarðshreppi og Suðurdalahreppi undir nafninu Dalabyggð.
Meðaltal
Meðaltal er aðferð til að einfalda talnagögn niður í eina tölu en með henni er stefnt að því að finna miðsækni í ákveðnu þýði. Þetta er framkvæmt með því að finna summu talnanna sem um ræðir og deila þeim með fjölda þeirra. Aðferðin virkar þó eingöngu vel þegar fyrrnefndar tölur dreifast jafnt yfir talnabilið (þ.e.a.s. í normalkúrfu). Önnur leið til þess að finna tölu sem er lýsandi fyrir þýði er að reikna út miðgildið.
Skilgreining
Meðaltal safns X, með N fjölda staka fæst með eftirfarandi hætti:
.
Vegið meðaltal mengis n staka
með tilheyrandi mengi jákvæðra vigtarstuðlun
er reiknað þannig:
Dæmi
Fjöldi talnanna er 3 svo að við vitum að N=3
Þetta reiknast þá út þannig:
Meðaltalið af 2, 6 og 7 er þá 5.
Aritmetický průměr Mittelwert Arithmetic mean Media aritmética Moyenne arithmétique & Rekenkundig gemiddelde Gjennomsnitt &
Magnþóra
Magnþóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Kvikmyndaverin
Kvikmyndaverin eru þar sem kvikmyndir voru framleiddar og gefnar út í Hollywood frá því um 1920 til 1950.
Maídís
Maídís er íslenskt kvenmannsnafn.
Hertogakastalinn í Szczecin
thumb|Hertogakastalinn í [[Szczecin]] Hertogakastalinn í Szczecin (pólska: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie), Póllandi, var aðsetur hershöfðingjanna í Pomerania-Stettin, sem réðu yfir hertogardæmi Pomerania frá 1121 til 1637. Kastalinn var byggður í gotneskum stíl af prinsinum Barnim þriðja á fjórtándu öld.
Berglaug
Berglaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Kómorur
Kómorur eða Kómoreyjar (arabíska: جزر القمر‎, Juzur al-Qumur / Qamar), opinberlega Bandalag Kómora (kómorska: Udzima wa Komori, franska: Union des Comores, arabíska: الاتحاد القمري‎ al-Ittiḥād al-Qumurī / Qamarī), eru sambandsríki þriggja eyja í Indlandshafi undan strönd austanverðrar Afríku Eyjarnar eru nyrst í Mósambíksundi á milli norðurodda Madagaskar og Mósambík. Landhelgi Kómoreyja liggur að landhelgi Madagaskar og frönsku eyjunnar Mayotte í suðaustri, Tansaníu í norðvestri, Mósambík í vestri og Seychelles-eyja í norðaustri. Höfuðborg og stærsta borg eyjanna er Móróní. Meirihluti íbúa aðhyllist opinber trúarbrögð landsins sem eru súnní íslam. Kómoreyjar eru eini aðili Arababandalagsins sem er að öllu leyti á suðurhveli jarðar. Á Kómoreyjum eru þrjú opinber tungumál: arabíska, kómorska og franska.
Eyjarnar eru þrjár eldfjallaeyjar; Ngazidja (Grande Comore), þar sem höfuðborgin Móróní stendur, Mwali (Moheli) og Nzwani (Anjouan). Eyjan Mayotte er hluti af eyjaklasanum og gera Kómoreyjar tilkall til hennar, en íbúar Mayotte hafa kosið að vera áfram hluti Frakklands. Landið er það þriðja minnsta í Afríku. Menning og saga eyjanna er fjölbreytt þar sem saman koma áhrif frá ólíkum menningarsvæðum. Kómoreyjar eru eina Afríkuríkið sem er í senn aðili að Afríkusambandinu, Alþjóðasamtökum frönskumælandi fólks, Samtökum um samvinnu íslamskra ríkja, Arababandalaginu og Indlandshafsráðinu.
Eyjarnar voru fyrst byggðar bantúmælandi fólki frá Austur-Afríku, Aröbum og Ástrónesum. Þær urðu hluti af Franska nýlenduveldinu á 19. öld og fengu sjálfstæði árið 1975. Frá sjálfstæði hafa eyjarnar gengið gegnum yfir 20 valdaránstilraunir og margir þjóðhöfðingjar verið myrtir. Auk pólitísks óstöðugleika búa íbúar eyjanna við mesta tekjuójöfnuð í heimi, með Gini-stuðul yfir 60%, og eru auk þess í neðsta fjórðungi vísitölu um þróun lífsgæða. Árið 2008 lifði yfir helmingur íbúa undir alþjóðlegum fátæktarmörkum, eða 1,25$ á dag. Margir íbúar Kómoreyja sækjast eftir því að flytja til franska héraðsins Mayotte þar sem ríkir mun meiri velmegun.
Heiti
Heiti Kómora er dregið af arabíska orðinu قمر qamar („máni“).
Landfræði
Kómorur eru þrjár eyjar, Ngazidja (Grande Comore), Mwali (Mohéli) og Ndzuani (Anjouan), auk margra smáeyja. Opinber heiti eyjanna eru á kómorsku en alþjóðlega er oftast vísað til þeirra með frönskum heitum þeirra. Höfuðborgin og stærsta borgin er Móróní á Ngazidja. Eyjarnar eru í Indlandshafi, í Mósambíksundi, milli meginlands Afríku (næstu ríki eru Mósambík og Tansanía) og norðurodda eyjunnar Madagaskar.
Kómorur eru 1.861 km² að stærð og því eitt af minnstu löndum heims. Landhelgi eyjanna nær yfir 320 km². Landfræði eyjanna einkennist af hæðum og bröttum fjöllum.
Í manntali árið 2017 skiptust íbúar þannig milli eyjanna:
Ngazidja er stærsta eyjan í eyjaklasanum, 1.147 km² að stærð. Hún er líka yngsta eyjan og því með grýttan jarðveg. Á eyjunni eru tvö eldfjöll; Karthala (virkt) og La Grille (óvirkt). Einkenni á eyjunni er skortur á góðum hafnarstæðum. Mwali, með höfuðborgina Fomboni, er minnst aðaleyjanna fjögurra. Ndzuani, með höfuðborgina Mutsamudu, er þríhyrnd í laginu, með þrjá fjallgarða, Shisiwani, Nioumakele og Jimilime, sem liggja út frá miðfjalli, Ntingui (1.575 m á hæð).
Eyjarnar mynduðust í eldgosum. Karthala, sem er virk dyngja á eyjunni Ngazidja, er hæsta fjall eyjanna, 2.361 metrar á hæð. Þar eru stærstu leifarnar af regnskógi eyjanna. Karthala er eitt af virkustu eldfjöllum heims. Það gaus litlu gosi í maí 2006, og þar áður í apríl 2005 og 1991. Í eldgosinu 2005 voru 40.000 íbúar fluttir burt og gígvatn í öskju eldfjallsins eyðilagðist.
Auk Mayotte gera Kómorur tilkall til Glorioso-eyja sem eru undir stjórn Frakklands sem hluti af Dreifðra eyja í Indlandshafi. Glorioso-eyjar eru eyjaklasi norður af norðurodda Madagaskar austan við Kómorur. Sokkna eyjan Banc du Geyser var áður hluti af Kómorum en Madagaskar tóku hana yfir 1978. Kómorur og Frakkar líta svo á að Banc du Geyser sé hluti af Glorioso-eyjum.
Stjórnmál
Kómoreyjar eru sambandsríki með forsetaræði, þar sem forseti Kómoreyja er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Á Kómoreyjum er fjölflokkakerfi. Núverandi stjórnarskrá Kómoreyja var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu 23. desember 2001 og kosið var um stjórnarskrár og stjórnir hinna eyjanna á næstu mánuðum. Áður var stjórn eyjanna herforingjastjórn. Það markaði tímamót þegar Ahmed Abdallah Mohamed Sambi tók við af Azali Assoumani árið 2006, því það voru fyrstu friðsamlegu valdaskiptin í sögu eyjanna.
Ríkisstjórn Kómoreyja fer með framkvæmdavald, en löggjafarvald sambandsríkisins er í höndum bæði ríkisstjórnar og þings eyjanna. Formáli stjórnarskrárinnar tekur fram að löggjöf skuli innblásin af íslam, að mannréttindi skuli virt, og „sameiginleg örlög“ Kómora. Samkvæmt II hluta stjórnarskrárinnar nýtur hver eyja í sambandsríkinu mikillar sjálfstjórnar, hefur eigin stjórnarskrá (eða grunnlög), eigin forseta og þing. Ríkisstjórn og þing sambandsríkisins eru aðskilin frá stjórnum og þingum eyjanna. Eyjarnar skiptast á að fara með forsæti í sambandsríkinu.
Haukadalshreppur
Haukadalshreppur var hreppur sunnan til í Dalasýslu, kenndur við Haukadal í Dölum.
Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Haukadalshreppur 5 öðrum hreppum: Fellsstrandarhreppi, Hvammshreppi, Laxárdalshreppi, Skarðshreppi og Suðurdalahreppi undir nafninu Dalabyggð.
Guðrún Sóley Gunnarsdóttir
Guðrún Sóley Gunnarsdóttir (f. 15. september 1981) er íslenskur fjármálahagfræðingur og fyrrum landsliðskona í knattspyrnu. Hún hóf knattspyrnuferil sinn í KR en lék einnig með Breiðablik og sænska liðinu Djurgårdens IF Dam. Hún lék yfir hundrað leiki fyrir landslið Íslands í knattspyrnu.
Guðrún Sóley lauk BS prófi í fjármálum frá University of Notre Dame 2005 og MS gráðu í fjármálahagfræði frá Háskóla íslands árið 2008. Hún starfaði um tíma hjá Riksbanken, sænska Seðlabankanum og hefur starfað hjá Seðlabanka Íslands.
Marel (mannsnafn)
Marel er íslenskt karlmanns- og kvenmannsnafn. Í desember 2005 var það eina íslenska mannanafnið sem var listað í mannanafnaskrá sem drengja og stúlkunafn, einungis ein kona ber það þó sem seinna eiginnafn.
Menning
right|220px|thumb|Manndómsvígsluathöfn Yao fólksins í [[Malawi í Afríku.]] right|thumb|220px|Útskriftarathöfn herskóla [[Bandaríkin|bandaríska sjóhersins, í Maryland.]] Menning er sú heild þekkingar samfélags svo sem trú, siðir, saga og tungumál. Margar mismunandi skilgreiningar eru til á menningu. Menning hefur einnig verið skilgreind sem „lífsmynstur heilla samfélaga“. Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO, hefur einnig lagt til að menning sé skilgreind sem: "„... samsafn þeirra trúarlegu, efnislegu, vitrænu og tilfinningalegu þátta sem einkenna hvert samfélag eða samfélagshóp. Listir og bókmenntir teljast til menningar, en einnig lífsstíll, sambúðarform, mannleg gildi, hefðir og skoðanir.“"
Maj
Maj er íslenskt kvenmannsnafn.
Næring
thumb|250px|„Matarpíramídi“ framleiddur af [[USDA.]]
Næring er það þegar frumum og lífverum er gefið nauðsynlegt efni (í formi matar) til þess að lifa af. Hægt er að koma í veg fyrir og draga úr mörgum heilsuvandamálum með hollustufæði.
Mataræði lífverunnar er það sem hún étur og ræðst af því sem lífverunni líkar vel við að éta. Næringarráðgjafar eru einstaklingar sem sérhæfa sig í næringarfræði, áætlanagerð máltíða, efnahagsmálum, undirbúningi og svo framvegis. Þeir eru útlærðir til að gefa einstaklingum (bæði heilbrigðum og veikum) og samtökum örugg ráð um hvað er best að borða.
Slæmtt mataræði getur verið hættulegt heilbrigði einstaklingsins og valdið skortsjúkdómum eins og skyrbjúg, taugakröm og prótínkröm og sjúkdómum sem ógna heilbrigði eins og offitu og efnaskiptaheilkennum auk þess þrálátra kerfabundinna sjúkdóma eins og hjarta- og æðasjúkdóma, sykursýki og beinþynningu.
Næringarefni
Höfuðtegundir næringarefnanna eru sjö: Fita, kolvetni, prótín, steinefni, trefjaefni, vatn og vítamín. Snefilefni eru vítamín og steindir.
Undirstöðufrumefnin (fyrir utan trefjaefni og vatn) gefa orku sem er mæld með Júlum eða kílókaloríum. Kolvetni og prótín gefa 17 kJ (4 kkal) af orku á hvert gramm og fitur gefa 37 kJ (9 kkal) á hvert gramm. Vítamín, steinefni, trefjar og vatn gefa enga orku en eru öll nauðsynleg af öðrum ástæðum.
Kolvetnis- og fitusameindir samanstanda af kolefnis-, vetnis- og súrefnisfrumeindum. Kolvetni geta verið einfaldar einsykrur (glúkósi, frúktósi og galaktósi) eða flóknar fjölsykrur (mjölvi). Fitur eru þríglýseríð gerð úr fitusýrueinliðum festum við glýseról. Sumar en ekki allar fitusýrur eru nauðsynlegar í mataræðinu, það er að segja að þær geti ekki myndast í líkamanum. Prótínsameindir innihalda niturfrumeindir. Einliður prótíns sem innihalda nitur eru amínósýrur, á meðal þeirra eru sumar nauðsynlegar amínósýrur. Þær eru ekki notaðar í efnaskiptum. Ef þær eru notaðar sem orka íþyngir losun nitursins nýrum.
Önnur snefilefni eru andoxunarefni (e. antioxidants) og jurtaefni (e. phytochemicals).
Flestar matvörur innihalda blöndu allra næringarefna. Maður þarf sum næringarefni reglulega en önnur öðru hverju. Ójafnvægi næringarefna geta valdið heilsubresti (bæði ofgnótt eða skortur næringarefnis).
Næringarkvilli
Næringarkvilli eða eldiskvilli er hvers kyns sjúkdómur sem leggst á menn (og dýr) vegna ójafnvægis í fæði, það er að segja vannæringar eða ofnæringar af einhverju tagi.
Tenglar
Norrænt rit um næringarráðgjöf
Heimildir
Nutrado Ravitsemustiede
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (27. ágúst 1770 í Stuttgart í Þýskalandi – 14. nóvember 1831 í Berlín í Þýskalandi) var þýskur heimspekingur fæddur í Stuttgart í Württemberg, í dag í suðvestur Þýskalandi.
Áhrif hans hafa verið þónokkur á margvíslega hugsuði, þeirra á meðal hafa verið aðdáendur hans (F.H. Bradley, Sartre) og andstæðingar hans (Kierkegaard, Schopenhauer, Heidegger, Schelling). Hann er einkum þekktur fyrir tilraun sína til að setja fram alltumvefjandi verufræðilegt kerfi frá rökréttum upphafspunkti.
Maja
Maja er íslenskt kvenmannsnafn.
1641-1650
1641-1650 var fimmti áratugur 17. aldar sem telst til árnýaldar í sögu Evrópu.
Á þessum áratug áttu sér stað breytingar sem höfðu mikil áhrif á stjórnmál heimsins allt fram á 20. öld: Í Kína tók Kingveldið yfir miðstjórnarvaldið sem það hélt til 1912; Enska borgarastyrjöldin hefur verið kölluð fyrsta borgaralega byltingin; og Vestfalíufriðurinn 1648 varð ein af grunnstoðum þjóðríkja 19. aldar með því að festa í sessi hugmyndina um alþjóðasamskipti milli formlega jafngildra fullvalda ríkja og mikilvægi valdajafnvægis í Evrópu.
Atburðir og aldarfar
thumb|right|Der November eftir [[Joachim von Sandrart frá 1643.]] thumb|right|Loðvík 14. og bróðir hans, hertoginn af Orléans á málverki frá miðjum 5. áratugnum.
Þrjátíu ára stríðið
Bardagar héldu áfram í Þrjátíu ára stríðinu, einkum milli keisarahers hins Heilaga rómverska ríkis annars vegar og herja Svía og Frakka hins vegar. Mörg héruð Þýskalands voru orðin að auðn eftir áratugalangar herfarir, sjúkdóma og hungursneyð. Friðarsamningar voru loks undirritaðir í Vestfalíu árið 1648.
Enska borgarastyrjöldin
Einveldistilburðir Karls 1. Englandskonungs leiddu til upphafs Ensku borgarastyrjaldarinnar árið 1642. Bardagar stóðu allan áratuginn og lyktaði með því að Karl var hálshöggvinn árið 1649. Við það lýsti sonur hans, Karl 2., sig konung og reyndi innrás sem mistókst. Hann var ekki viðurkenndur sem Englandskonungur fyrr en árið 1660.
Í borgarastyrjöldinni kom enska þingið sér upp atvinnuher, New Model Army, þar sem kjarninn var róttækir mótmælendur. Herinn varð fljótt pólitískt afl sem átti þátt í því að riddaraliðsforinginn Oliver Cromwell komst til valda.
Dansk-norska ríkið
Dansk-norska ríkið upplifði stutt velmegunarskeið eftir að Kristján 4. dró sig út úr Þrjátíu ára stríðinu með samningi við keisarann 1629, en Torstensonófriðurinn 1643 var sá fyrsti í röð hernaðarósigra fyrir Svíþjóð sem á endanum leiddu til þess að Danmörk missti öll lönd sín austan megin Eyrarsunds. Kristján lést sama ár og Þrjátíu ára stríðinu lauk eftir sextíu ára valdatíma.
Á Íslandi voru biskuparnir Þorlákur Skúlason á Hólum og Brynjólfur Sveinsson í Skálholti áberandi í handritasöfnun í anda fornmenntastefnunnar. Brynjólfur sendi Kristjáni 4. Konungsbók Eddukvæða, eitt frægasta Eddukvæðahandritið, sem gjöf árið 1643.
Kína
Síðasta keisaraveldi hankínverja, Mingveldið, missti miðstjórnarvaldið í Kína þegar mansjúmenn lögðu Peking undir sig og stofnuðu Kingveldið árið 1644.
Landkönnun
Könnun Kyrrahafsins hélt áfram og hollenski skipstjórinn Abel Tasman kannaði Nýja-Sjáland og Tasmaníu og norðurströnd Ástralíu í tveimur leiðöngrum frá Austur-Indíum 1642-1643 og 1644.
Bryndís Benediktsdóttir
Bryndís Benediktsdóttir (f. 1951) er prófessor emeritus við Læknadeild Háskóla Íslands.
Ferill
Bryndís lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1971 og hóf það ár nám í læknisfræði við Háskóla Íslands. Hún lauk kandidatsprófi þaðan 1977 og stundaði framhaldsnám í heimilislækningum og lyflækningum á árunum 1979 til 1987 í Uppsölum í Svíþjóð. Hlaut sérfræðiréttindi í heimilislækningum í Svíþjóð 1984, á Íslandi 1987 og evrópsk sérfræðiréttindi í Sleep Medicine 2009.
Hún tók þátt í að innleiða, móta og efla kennslu í samskiptum læknis og sjúklings við Læknadeild HÍ, en það hafði ekki verið þáttur í námi læknanema þegar hún hóf störf. Mótunarferlið var unnið í samstarfi við læknaskóla á Norðurlöndum, Bandaríkjunum og víðar. Hún byggði upp kennsluna sem hefur fengið vaxandi vægi og hlutdeild í læknanáminu. Námið felur í sér að kenna og þjálfa samskipti læknis og sjúklings, siðfræði, sálfræði og lög sem lúta að læknisstarfinu. Lögð er áhersla á fagmennsku, mannvirðingu og manngæsku í starfi læknis og að gengið sé út frá sjónarhorni sjúklings við að leysa vanda hans, í stað þess að einblína einöngu á sjúkdómsgreiningar. Samstarf við hugvísindasvið HÍ var komið á (Íslensku- og menningardeild) og fagurbókmenntir notaðar við kennslu til að efla skilning og samlíðan í samskiptum læknis og sjúklings og siðfræðikennsla efld til mikilla muna.
Ýmis störf og verkefni
Á starfsárum sínum gegndi Bryndís trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands. Hún sat í deildarráði læknadeildar á árunum 2004-09 og seinna sem varamaður. Á árunum 1998 -2005 var hún fulltrúi HÍ í Nordic Network for Education in Medical Communication og formaður ráðsins 2003. Formaður jafnréttisnefndar læknadeildar 2006-09, í jafnréttisnefnd Heilbrigðisvísindasviðs 2009-12 og í stjórn Rannóknastofu í kvenna - og kynjafræðum, RIKK 2009-10. Hún var fulltrúi HÍ í nefnd um tæknifrjóvgun skipuð af heilbrigðisráðneyti og í stöðunefnd lækna á vegum heilbrigðisráðuneytis frá árinu 2005.
Bryndís sat í ritstjórn Læknablaðsins 2007-11 og The Scandinavian Journal of Primary Health care 1994-2005.
Rannsóknir
Bryndís hefur verið afkastamikill vísindamaður og hafa rannsóknir hennar beinst fyrst og fremst að svefni og svefnsjúkdómum, en einnig áhrifum erfða og umhverfis á heilsu. Stór hluti þeirra hafa verið unnar í alþjóðlegri samvinnu, einkum við rannsakendur á Norðurlöndum og við PENN háskólann, Philadelphiu, BNA. Hún hefur verið rannsakandi og verkefnisstjóri í fjölþjóðlegum rannsóknarverkefnunum: BOLD, SAGIC, RHINE, RHINESSA og ECRHS. Niðurstöður rannsókna hennar hafa verið birtar í virtum erlendum ritrýndum læknatímaritum, en einnig í Læknablaðinu. Hún hefur haldið fjölda fyrirlestra  og birt veggspjöld á alþjóðlegum og innlendum ráðstefnum.
Viðurkenningar
Hún hefur hlotið verðlaun fyrir rannsóknir á svefni. Hún hlaut Astra award for sleep research in Primary care árið 2000 og The Wayne Hening Investor Award á veitt af American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society 2012.
Einkalíf
Bryndís er gift Þórarni Gíslasyni prófessor og yfirlækni og eiga þau fjögur börn.
Blönduós
thumb|Blönduós, gamli bærinn og kirkjan. thumb|Byggðamerki Blönduósbæjar sem notað var þegar bærinn var sjálfstætt sveitarfélag. thumb|Staðsetning Blönduósbæjar eins og mörk sveitarfélagsins voru á árunum 2002 til 2022. Blönduós er bær í sveitarfélaginu Húnabyggð, við ósa Blöndu, eins og nafnið bendir til. Byggðin á Blönduósi stendur í kvos undir bröttum marbökkum, báðum megin Blöndu, og eru bakkarnir víðast um 40 m háir. Bærinn er byggður í landi jarðanna Hjaltabakka og Hnjúka, vestan ár (eða sunnan ár, eins og heimamenn segja) og Ennis austan (norðan) ár. Þjóðvegur 1 liggur í gegnum Blönduós.
Bærinn var upphaflega í tveimur sveitarfélögum, byggðin sunnan ár tilheyrði Torfalækjarhreppi en norðan ár Engihlíðarhreppi, en árið 1914 var Torfalækjarhreppi skipt og byggðin sunnan ár varð að sérstökum hreppi, Blönduóshreppi. Þann 1. febrúar 1936 var byggðin norðan ár svo sameinuð afganginum af kauptúninu. Hreppurinn varð bæjarfélag 4. júlí 1988 og kallaðist þá Blönduósbær og hélst það nafn áfram við sameiningu við Engihlíðarhrepp 9. júní 2002. Íbúar Blönduósbæjar samþykktu sameiningu við Húnavatnshrepp í atkvæðagreiðslu 19. febrúar 2022 og tók sú sameining gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga 2022 undir heitinu Húnabyggð.
Saga
Blönduóss er fyrst getið sem lendingarstaðar í Landnámabók og víða í Íslendingasögum er talað um skipakomur þangað en á síðari öldum virðist ekki hafa verið siglt þangað fyrr en á 19. öld. Eini verslunarstaðurinn í Húnaþingi var þá Höfðakaupstaður (Skagaströnd). Mörgum Húnvetningum þótti þó langt að sækja verslun þangað og þann 1. janúar 1876 var Blönduós löggiltur sem verslunarstaður. Sumarið eftir voru útmældar nokkrar verslunarlóðir og tveir verslunarskúrar reistir. Kaupfélag Austur-Húnvetninga fékk útmælda lóð 1896 og árið 1909 var reist steinsteypt verslunarhús sem enn stendur.
Íbúðarhús risu einnig kringum verslanirnar. Árið 1890 voru 52 íbúar á Blönduósi og um aldamótin voru þeir orðnir 106. Árið 1920 voru á Blönduósi 11 steinhús, 15 timburhús og 31 torfbær. Lögferja kom á ósa Blöndu um það bil sem byggð hófst þar og brú var svo reist á árunum 1896-1897 og var mjög mikil samgöngubót og tengdi líka þorpið, sem var að byggjast upp báðum megin árinnar. Núverandi brú var reist 1962-1963. Á árunum 1894-1895 var gerð bryggja utan við ána og varð Blönduós þá fastur viðkomustaður strandferðaskipa.
Kvennaskóli Húnvetninga var fluttur á Blönduós 1901 og var núverandi skólahús reist 1912. Skólinn starfaði allt til 1978 en var þá lagður niður og eru Textílsetur Íslands og Heimilisiðnaðarsafnið nú í húsakynnum skólans. Á Blönduósi er einnig Hafíssetrið í Hillebrandtshúsi og verið er að koma upp Laxasetri Íslands í bænum.
Gamla kirkjan á Blönduósi var flutt þangað frá Hjaltabakka 1894 og reist sunnan ár. Hún er nú friðuð en ný kirkja var reist norðan ár 1993. Prestssetur hefur verið á Blönduósi frá 1968. Sýslumaður Húnvetninga hefur haft aðsetur á Blönduósi frá 1897 og sama ár varð þar læknissetur. Sjúkrahúsið, Héraðshæli Austur-Húnvetninga, var tekið í notkun 1956.
Atvinnulíf Blönduóss byggist á margs konar matvælaiðnaði og öðrum léttum iðnaði, svo og verslun og þjónustu við íbúa héraðsins og ferðamenn.
Á Blönduósi hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð Veðurstofunnar síðan 1998.
Fyrirtæki á Blönduósi
thumb|left|Ósar Blöndu.
Hinrik 1. Frakkakonungur
thumb|right|Hinrik 1. Mynd úr handriti frá 12. öld. Hinrik 1. (4. maí 1008 – 4. ágúst 1060) var konungur Frakklands frá 1031 til dauðadags og hertogi af Búrgund 1016-1032. Krúnulendur Frakkakonungs voru aldrei minni um sig en á valdatíma hans og hann er þess vegna oft talinn hafa verið veikur og valdalítill konungur en sumir sagnfræðingar telja að hann hafi verið nokkuð sterkur en raunsær og þurft að haga seglum eftir vindi.