cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utanríkisverslun
Utanríkisverslun er þar sem höfuðstóll, vörur og þjónusta eru versluð milli ríkja. Í mörgum löndum skipar utanríkisverslun mikilvægt sæti í landsframleiðslu þeirra. Þó vörur og þjónusta hafi verið versluð milli þjóða og ríkja í mjög langan tíma hefur utanríkisverslun aukist á undanförnum árum með tilkomu fjölþjóðafyrirtækja, fríverslunarsamninga, tollabandalaga og almennrar hnattvæðingar.
Ómega
Ómega (hástafur: Ω, lágstafur: ω) er tuttugasti og fjórði og síðastur bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 800.
Sveigbroddur
Sveigbroddur eða hertogabroddur (fræðiheiti Berberis fransisci-fernardi ) er runni.
Bakarí
thumb|250px|Bakarí í [[Osló, Noregi]] Bakarí er búð sem býr til og/eða selur bakkelsi, búið til af bökurum. Það eru til margar mismunandi gerðir af bakaríum. Til eru bakarí sem þjóna aðeins þeim tilgangi að baka bakkelsið sem síðan er selt í verslunum eða í öðrum bakaríum. Til eru bakarí sem búa til sitt eigið bakkelsi og selja á staðnum. Síðan eru til bakarí sem eru einksonar útibú fyrir önnur bakarí. Þau selja bakkelsi en baka ekkert sjálf, slík bakarí eru oft einnig rekin sem kaffihús.
Campanula mollis
Campanula mollis er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá suður Spáni og NV-Afríku (Alsír og Marokkó).
Glaumbær (bær)
thumb|280 px|Torfbærinn í Glaumbæ.
Glaumbær er bær og kirkjustaður á miðju Langholti, vestan Héraðsvatna í Skagafirði, og tilheyrði áður Seyluhreppi. Þar er nú Byggðasafn Skagfirðinga.
Saga
Margir þekktir höfðingjar bjuggu í Glaumbæ á kaþólskum tíma. Þeirra á meðal var Hrafn Oddsson hirðstjóri, sonur hans Jón korpur og sonarsonur hans Glaumbæjar-Hrafn (Rafn) Jónsson. Hann bauð 360 manns í brúðkaupsveislu dóttur sinnar í Glaumbæ 1360. Soffía dóttir Lofts ríka Guttormssonar bjó í Glaumbæ og sonur hennar Þorleifur Árnason. Sonur hans var Teitur ríki Þorleifsson (d. 1537), sem átti í miklum deilum við Gottskálk Nikulásson Hólabiskup og fleiri höfðingja á fyrri hluta 16. aldar og missti mestallan auð sinn og völd í hendur þeirra.
Fornleifarannsóknir í Glaumbæ hafa leitt í ljós leifar af fornum skála í túninu.
Prestar og kirkja
Samkvæmt máldögum kirkjunnar frá kaþólskum sið voru þá tveir prestar í Glaumbæ, heimilisprestur og sóknarprestur. Nokkru fyrir siðaskipti lagði Jón Arason jörðina undir Hólastól og gerði hana að prestssetri og hefur prestur verið í Glaumbæ síðan. Glaumbær þótti löngum besta brauð í Skagafirði og sátu flestir prestar þar lengi. Einna þekktastur er Gottskálk Jónsson (1524 - 1590), prestur í Glaumbæ frá 1554, sem var mikill fræðimaður og skrifaði meðal annars Gottskálksannál og Sópdyngju, sem er eitt af elstu og merkustu pappírshandritum Íslendinga. Annar þekktur prestur í Glaumbæ var Grímúlfur Illugason (1697 - 1784), sem var þar frá 1727 til dauðadags. Han var talinn göldróttur og gengu ýmsar þjóðsögur af honum.
Núverandi kirkja er byggð 1926, eftir að timburkirkjan sem þar var áður brotnaði í ofsaveðri. Á veggjum hennar eru nú spjöld úr prédikunarstóli sem talinn er hafa verið smíðaður 1685. Hann var seldur á uppboði 1930 og voru spjöldin notuð í farg á hey í nokkur ár, áður en þeim var bjargað.
Byggðasafnið
Byggðasafn Skagfirðinga sem stofnað var 29. maí 1948, fékk afnot af torfbænum í Glaumbæ og opnaði sýningu í honum 15. júní 1952. Á sýningunni er fjöldi muna sem flestir eru tengdir hemilishaldi og verklagi fyrri tíðar. Torfbærinn er samstæða þrettán húsa. Sex snúa burstum fram á hlaðið. Bærinn er sérstæður meðal íslenskra torfbæja að því leyti að mjög lítið grjót er notað í hleðslurnar, enda er það varla að finna í Glaumbæjarlandi.
Tvö gömul timburhús hafa verið flutt á safnlóðina í Glaumbæ. Áshús er frá Ási í Hegranesi, byggt 1884-1886 til að hýsa kvennaskóla fyrir Skagfirðinga. Aldrei varð af því og var það notað sem íbúðarhús til 1977. Í húsinu er nú kaffistofa, sýning og geymsla. Gilsstofa var upphaflega reist á Espihóli í Eyjafirði 1849. Hún var tekin niður 1861 og flutt til Akureyrar og þaðan með skipi til Kolkuóss, reist aftur á Hjaltastöðum í Blönduhlíð, flutt í Reynistað 1872, að Gili í Borgarsveit 1884, til Sauðárkróks 1891 og stóð þar til 1985 þegar hún var flutt að Kringlumýri í Blönduhlíð. Þar stóð hún þar til hún var flutt að Glaumbæ 1996 og endursmíðuð þar sem næst í upprunalegri mynd en lítið var eftir af upprunalegum viðum eftir alla flutningana. Þar er nú safnbúð og skrifstofa byggðasafnsins og aðstaða fyrir starfsfólk.
Þessir grallaraspóar
Þessir grallaraspóar (enska: Those Scurvy Rascals) er bresk tölvuteiknuð 26 þátta sjónvarpsþáttaröð fyrir börn. Hún var frumsýnd á sjónvarpsstöðinni Nickelodeon UK í maí 2005. Þáttaröðin hefur verið sýnd í Ríkissjónvarpinu frá 2007.
Efnahagssamruni
Efnahagssamruni er samræming hagkerfa ólíkra ríkja sem framkvæmd er með því að afnema tolla og önnur verslunarhöft. Tilgangur efnahagssamruna er að stuðla að aukinni skilvirkni þátttökuríkja og lækka verð fyrir drefingaraðila og neytendur. Markmið margra stuðningsmanna efnahagssamruna er fríverslun, þ.e. verslun án neinna tolla og annarra hafta (eins og í Evrópusambandinu), en þar sem fullkomin fríverslun er ekki fýsileg er efnahagssamruni oft annar besti valkosturinn.
Prestssetur
Prestssetur (líka ritað prestsetur) er jörð þar sem prestur situr, þar er heimili sóknarprests og oftast er aðalkirkja eða heimakirkja þar. Í prestaköllum er oft auk aðalkirkjunnar á öðrum jörðum útkirkjur (annexíur) eða bænhús, þar sem messað er stöku sinnum.
Efnahagssamruni
Efnahagssamruna má skipta í nokkur stig:
Tígullykill
Tígullykill (fræðiheiti Primula spectabilis) er blóm af ættkvísl lykla.
Adam Ant
thumb|right|Adam Ant árið 2011 Adam Ant (Stuart Leslie Goddard, fæddur 3. nóvember 1954) er breskur tónlistarmaður og leikari sem er þekktastur fyrir feril sinn sem söngvari í síðpönkhljómsveitinni Adam and the Ants 1977-1982. Hljómsveitin gaf út þrjár breiðskífur og átti smelli á borð við „Antmusic“, „Stand and deliver“ og „Prince Charming“. Hann lék fyrst í kvikmynd Derek Jarman, Jubilee (1977) og hefur síðan leikið í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta.
Lúbamál
Lúbamál eru hópur bantúmála sem eru töluð af um 3 milljónum í suðausturhluta Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó.
Listi yfir CSI:Miami (10. þáttaröð)
Tíunda þáttaröðin af CSI: Miami var frumsýnd 25. september 2011 og sýndir voru 19 þættir.
Framleiðsla
Tilkynnt var 1. febrúar 2012 af CBS að tíunda þáttaröðin af CSI: Miami myndi aðeins hafa nítján þætti svo hægt væri að gera pláss fyrir frumsýningu þáttarins NYC 22. Þann 13. maí 2012, var tilkynnt af CBS að báðum seríunum hafi verið aflýst.
Langholtsskóli
Langholtsskóli er grunnskóli í Reykjavík. Framkvæmdir við Langholtsskóla hófust 1950. Hann er smíðaður eftir teikningum Einars Sveinssonar húsasmíðameistara. Kennsla í skólanum hófst 1952 og var Gísli Jónasson fyrsti skólastjóri skólanns. Fyrsta skólaárið voru 18 kennarar og 710 nemendur áaldrinum 7-12 ára. Skólinn var stækkaður í tveimur áföngum, fyrst 1962 og var sú eining tekin í notkun árið eftir en seinni einingin var ekki tekin í notkun fyrr en 1967. Með tilkomu grunnskólalaganna 1974 var ákveðið að bæta 9. bekknum við svo skólinn yrði fullgildur grunnskóli og þá var orðin þörf á að stækka húsnæðið aftur og var vesturálman tekin í notkun 1975.
Ragnar Hansson
Ragnar Hansson (29. mars 1978) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri, grafískur hönnuður, uppistandari, hlaðvarpsgerðarmaður og stofnandi hlaðvarpsþjónustunnar Alvarpsins. Hann hefur einnig starfað í pólitík með Besta flokknum og Bjartri framtíð.
Maríuhöfn
thumb|250px|right|Eystri höfnin í Maríuhöfn thumb|Hús í Mariehamn. Maríuhöfn (Mariehamn á sænsku, Maarianhamina á finnsku) er höfuðstaður Álandseyja, sem lúta finnskri stjórn. Í Maríuhöfn eru aðsetur ríkisstjórnar Álandseyja, sem og þingsins, og býr rúmur helmingur íbúa Álandseyja í bænum. Íbúar eru tæpir 12.000 (2019) og tala þeir flestir sænsku.
Bærinn heitir eftir Maríu Alexandrovnu, keisaraynju Alexanders II af Rússlandi, en Álandseyjar, eins og Finnland, lutu stjórn Rússa um hríð þar til Rússneska keisaraveldið leið undir lok árið 1917.
Veiðiferðarmyndirnar
Veiðiferðamyndirnar eða Síðustu veiðiferðirnar er íslensk gamanmyndasería. Framleiddar hafa verið tvær kvikmyndir Síðasta veiðiferðin (2020), Allra síðasta veiðiferðin (2022) og ein aukamynd Saumaklúbburinn (2021), þrjár aðrar kvikmyndir eru væntanlegar. Fyrsta kvikmyndin kom út árið 2020. Myndirnar fjalla um vinahóp sem halda í veiðitúr sem fer skyndilega í vitleysu. Örn Marinó Arnarson og Þorkell S. Harðarson leikstýrðu, framleiddu og skrifuðu aðalmyndirnar í seríunni. Myndirnar eru framleiddar af Markell Procuditions, Stöð 2 og Myndform.
Dígamma
Dígamma (hástafur: Ϝ, lágstafur: ϝ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. F|Rómverska F er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 6.
Laugavegur 21
Laugavegur 21 er friðað hús við Laugarveg í Reykjavík. Húsið var byggt árið 1884, Magnús Pálsson múrari lét byggja húsið en yfirsmiður við bygginguna var Ole Johan Haldorsen (Óli norski) og bjó Óli og fjölskylda hans í húsinu fram yfir 1970. Húsið var einlyft og byggt af bindingi sem var múrað í með múrsteini. Óli stækkaði og hækkaði húsið. Hann stundaði vagnasmíði. Hann lét gera brunn í kjallara hússins sem var notaður til að leskja í honum kalk. Þorlákur R. Haldorsson sonarsonur Óla opnaði listagallerí í húsinu árið 1964. Kaffi Hljómalind var í húsinu um tíma. Margs konar starfsemi hefur verið í húsinu.
Ópera
right|thumb|[[Bolsojleikhúsið.]] Ópera er tónlistarform sem byggist á því að leikrit er flutt með söng og hljómsveitarundirleik og má því segja að leikritið sé sungið. Vestrænar óperur urðu til á Ítalíu um árið 1600, en kínversk ópera er mun eldri.
Saga óperunnar
Listformið sem við þekkjum sem óperu á rætur sínar að rekja til Ítalíu á 16. og 17. öld, en til eru eldri tegundir af söngskemmtunum frá miðöldum og endurreisnartímanum. thumb|[[Wolfgang Amadeus Mozart ]] Óperan varð fyrst vinsæl á Ítalíu en breiddist svo út um Evrópu. Ítölsk ópera hélt svo áfram að þróast og varð enn vinsælli á 18. öld og þá alls staðar í Evrópu nema í Frakklandi. Wolfgang Amadeus Mozart samdi margar þekktar óperur á 18. öld, meðal annars Brúðkaup Figaros, Töfraflautuna og  Don Giovanni.
Orðið ópera þýðir vinna á ítölsku og var fyrst notað í klassískri tónlist og í leikhúsum þar í landi. Á 17. öld færðist orðið yfir í önnur evrópsk tungumál. Fyrstu óperurnar voru nútímalegar miðað við aðra sungna endurreisnarlist. Með tímanum urðu óperur fágaðri og meira lagt upp úr því að þær væru heil sýning með söguþræði en ekki bara söngur.
Dafne eftir Jacopo Peri er sögð vera fyrsta óperan í þeirri mynd sem við þekkjum í dag. Þó voru einungis 5 hljóðfæri í verkinu og líktist það því meira kammeróperu. Hún var samin um árið 1597. Dafne var ætlað að vera einhvers konar tilraun til að endurvekja hina sígildu grísku dramatík og var það líka hluti af enn viðameiri endurlífgun fornaldar, en sú hugsun einkenndi endurreisnartímann. Mörg ítölsk tónskáld á þessum tíma töldu að forngrísk verk hefðu upphaflega verið sungin og því átti óperan að endurskapa það listform.
Múhameð 6. Marokkókonungur
thumb|right|Múhameð VI af Marokkó Múhameð VI Marokkókonungur, (Mohammed Ben Al-Hassan), (f.1963) varð konungur Marokkó árið 1999 eftir að faðir hans Hassan II féll frá.
Þann 21. mars 2002 giftist Múhameð Sölmu Bennani í Rabat, höfuðborg Marokkó. Salma er fyrsta eiginkona marokkósks konungs til að vera viðurkennd opinberlega sem slík og til að hafa prinsessutitil.
Þann 8. maí 2003 eignuðust hjónin frumburð sinn Moulay Hassan. Þau eiga einnig dóttur, Lalla Khadija, (f. 2007)
Filippus 6. Spánarkonungur
Filippus 6. (Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y de Grecia) (f. 1968), er konungur Spánar. Hann er þriðja barn og einkasonur Jóhanns Karls Spánarkonungs og konu hans Soffíu Spánardrottningar.
Hann á tvær systur: Helena, hertogaynjan af Lugo, (f. 1963) og Kristín, hertogaynjan af Palma, Mallorca, (f. 1965). Þann 22. maí 2004 giftist Filippus Letiziu Ortiz, sem hlaut tiltilinn prinsessan af Astúríu. Hjónin eignuðust sitt fyrsta barn, stúlkuna Elenóru þann 31. október 2005. Þann 29. apríl 2007 fæddist þeim önnur dóttir, sem hlaut nafnið Sofía.
Fálki
thumb|Útbreiðsla. Dökkgrænn litur eru staðfuglar. Fálki (eða valur) (fræðiheiti: Falco rusticolus) er stór ránfugl í fálkaættkvíslinni sem heldur til í freðmýrum og fjalllendi sem og við strendur og eyjur á Norðurslóðum. Fálkar geta náð 60 cm lengd og vænghaf þeirra getur orðið 130 sm. Lögun og gerð vængja fálka gerir þeim kleift að fljúga óhemju hratt. Á miðöldum voru fálkar taldir fuglar konunga. Þeir eru notaðir í sérstaka íþrótt, fálkaveiðar, sem var áður fyrr nánast eingöngu stunduð af konungum og aðli og voru slíkir fálkar nefndir slagfálkar.
Íslenski fálkinn (fræðiheiti: Falco rusticolus islandicus) er ein deilitegund fálka. Önnur deilitegund er hvítfálkinn (Falco rusticolus candicans) sem verpir meðal annars á Grænlandi.
Fálkar á Íslandi
thumb|Málverk af fálkum, hvítfálki í forgrunni|left thumb| Falco rusticolus Hann er staðfugl á Íslandi. Talið er að 300 - 400 pör af fálkum verpi á Íslandi. Aðalfæða fálka er rjúpur en hann veiðir einnig endur, svartfugla og vaðfugla. Erlendis lifa fálkar einnig á litlum nagdýrum svo sem læmingjum. Í árum sem lítið er um rjúpur fækkar fálkum. Kjörsvæði fálka eru opin svæði. Þeir gera ekki hreiður heldur verpa beint á klettasyllur og nota oft gamla hrafnslaupa. Fálkar verpa oftast 3–4 eggjum. Eggin eru 5 vikur að klekjast út og ungarnir eru 7 vikur í hreiðrinu. Eftir það annast foreldrarnir þá í 3 vikur í viðbót en svo verða þeir að bjarga sér sjálfir. Ungarnir flakka um landið þangað til þeir verða tveggja til fjögurra ára en þá setjast þeir að á eigin varpstað. Fullorðnir fálkar dveljast allt árið á óðali sínu. Talið er að allt að fjórðungur af Evrópustofni fálka verpi á Íslandi. Fálkar eru alfriðaðir á Íslandi. Náttúrufræðistofnun fylgist með stofnbreytingum fálka.
Annað nafn íslenska fálkans er valur. Mögulega kemur það nafn af upprunalegri merkingu þess orðs sem er vopndauði (sbr. að „liggja í valnum“, enda fálkinn mikið veiðidýr og liggur veiðibráð fálkans oftast í valnum.
Valur kemur líka fyrir í norrænni goðafræði, þar sem Freyja, vanadís og frjósemisgyðja, átti valsham, sem hún lánaði Loka þegar endurheimta þurfti Hamar Þórs, Mjölni, frá Þursum.
Samheiti
Fálkinn á sér mörg samheiti. Hann hefur t.d. verið nefndur fjörsungur, forseti, geirfálki (sem er gamalt heiti á fálkanum) og gollungur.
Meinafræði
Meinafræði (eða sjúkdómafræði) er undirgrein líffræðinnar og sérgrein innan læknisfræði sem fæst við rannsóknir á orsökum sjúkdóma og annarra kvilla. Þeir sem leggja stund á greinina kallast meinafræðingar.
Meinafræðin sem sérgrein innan læknisfræði tekur að öllu jöfnu 4-5 ár í sérfræðinámi erlendis. Réttarmeinafræðingar kryfja lík þar sem aðdragandi andláts er óljós, eða hefur borið að með voveiflegum hætti. Þeir vinna náið með rannsóknarlögreglu. Nám þeirra tekur eitt ár til viðbótar við sérfræðinámið.
Við sjúkdómsgreiningu leita meinafræðingar að stórum og smáum breytingum í útliti fruma og vefja og breytingum í efnasamsetningu blóðs.
Fullstytt brot
Fullstytt brot á við almennt brot þar sem teljarinn og nefnarinn eru ósamþátta (þ.e. eiga engan samdeili). Fullstytt brot eru á sínu einfaldasta formi og því er leitast við að fullstytta almenn brot. Það að fullstytta almennt brot er að rita það sem  þar sem engin tala gengur upp í bæði p og q.
Undirstöðusetning reikningslistarinnar gefur að stytta megi fullstytta með því að frumþátta teljarann og nefnarann og stytta almenna brotið með stærsta samdeili þeirra.
Dæmi
Við nýtum okkur undirstöðusetningu reikningslistarinnar sem segir að rita megi allar náttúrulegar tölur stærri en einn sem margfeldi frumtalna á nákvæmlega einn hátt:
og þá má stytta teljara og nefnara með stærsta samdeili 91 og 65 sem er :
Hrafn Brandsson (eldri)
Hrafn Brandsson (eða Rafn Brandsson) eldri (um 1432 – 1483) var íslenskur höfðingi á 15. öld, lögmaður norðan og vestan frá 1479 til dauðadags. Hann bjó á Skriðu (Rauðuskriðu) í Reykjadal. Hrafn var sonur Brands ríka Halldórssonar bónda á Barði í Fljótum og konu hans Rögnu, dóttur Hrafns Guðmundssonar lögmanns í Rauðuskriðu. Hrafn átti í illvígum deilum við Ólaf Rögnvaldsson biskup um margs konar mál. Hann dróst inn í svonefnd Hvassafellsmál, þegar Bjarni Ólason bóndi á Hvassafelli var sakaður um sifjaspell með Randíði, barnungri dóttur sinni. Randíður flúði á náðir Hrafns sem var náfrændi hennar. Ólafur biskup bannfærði hann fyrir að skýla henni. Hrafn var enn í banni þegar hann dó. Það þóttu ægileg örlög að deyja í banni, svo að ættingjar gáfu yfirleitt kirkjunni stórfé til sáluhjálpar hinum látna.
Kona Hrafns var Margrét, dóttir Eyjólfs Arnfinnssonar (um 1395 — 1475) riddara á Urðum í Svarfaðardal og víðar, og konu hans Snælaugar Guðnadóttur frá Hóli í Bolungarvík. Dóttir þeirra var Solveig Hrafnsdóttir abbadís á Reynistað en sonur þeirra var Brandur Hrafnsson, lengi prestur á Hofi í Vopnafirði en síðast príor í Skriðuklaustri. Synir hans voru Snjólfur bóndi í Ási í Fellum, Árni bóndi á Bustarfelli í Vopnafirði og ættfaðir Bustarfellsættar, og Hrafn Brandsson yngri, lögmaður.
Pineus
Pineus er ættkvísl skordýra sem var lýst af Shimer 1869. Pineus er í ættinni barrlýs.
Ættartré samkvæmt Catalogue of Life og Dyntaxa :
Benúe-Kongómál
Benúe-Kongómál eru stærsti undirflokkur Níger-Kongómála. Þetta er stærsti undirflokkur Níger-Kordófanmála. Nafnið benúe í heiti þessa málaflokks er dregið af nafni árinnar Benúe í Vestur-Afríku sem er stærsta þverá Nígerfljóts. Um 700 mál teljast til þessa málaflokks. Benúe-Kongómálum telja um 700 tungumál sem er skipt í fjóra undirflokka. Bantúmál eru stærsti undirflokkurinn.
Jubilee
Jubilee er bresk kvikmynd frá 1978 eftir leikstjórann Derek Jarman. Titill myndarinnar vísar til silfurkrýningarafmælis Elísabetar 2. Englandsdrottningar 1977. Myndin er heimsendamynd þar sem Elísabet 1. ráfar um í rústum Lundúna í óljósri framtíð eftir að Elísabet 2. hefur verið myrt. Í myndinni koma fram fjöldi þekktra breskra pönkara og pönkhljómsveitir á borð við Adam and the Ants, Siouxie and the Banshees, The Slits, Wayne County og Toyah Willcox flytja tónlistina sem Brian Eno sá um. Bæði Nell Campbell og Richard O'Brien úr The Rocky Horror Picture Show (1975) léku í myndinni. Atriði í myndinni eru tekin í borgarhverfum sem enn voru í rúst eftir loftárásir Þjóðverja í Síðari heimsstyrjöld.
Listi yfir stærstu borgir Evrópusambandsins eftir fólksfjölda innan borgarmarka
Eftirfarandi er listi yfir 100 stærstu borgir innan Evrópusambandsins. Einungis er miðað við fólksfjölda innan borgarmarka en ekki stórborgarsvæði. Á listanum eru einungis borgir í ríkjum innan ESB en engar aðrar evrópskar borgir (t.d. Moskva, Osló, Reykjavík, Bern og Zürich).
100 stærstu borgirnar
thumb|right|170px|[[Berlín ]] thumb|right|170px|[[Madríd ]] thumb|right|170px|[[Aþena ]] thumb|right|170px|[[Róm ]] thumb|right|170px|[[París ]]
thumb|right|170px|[[Hamborg ]] thumb|right|170px|[[Varsjá ]] thumb|right|170px|[[Búdapest ]] thumb|right|170px|[[Vín (borg)|Vín ]] thumb|right|170px|[[Barcelona ]] thumb|right|170px|[[München ]] thumb|right|170px|[[Prag ]] thumb|right|170px|[[Napólí ]] thumb|right|170px|[[Stokkhólmur ]] thumb|right|170px|[[Amsterdam ]]
Höfuðborgir eru feitletraðar.
David McCallum
David McCallum (fæddur David Keith McCallum, 19. september 1933) er skoskur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í NCIS, The Man from U.N.C.L.E., The Great Escape, The Greatest Story Ever Told og Sapphire & Steel.
Einkalíf
McCallum fæddist í Glasgow, í Skotlandi. Foreldrar hans voru miklir tónlistarmenn en faðir hans var konsertmeistari hjá Royal Philharmonic hljómsveitinni og London Philharmonic hljómsveitinni. McCallum stundaði nám við Royal Academic of Dramatic Art og gerðist aðsoðarsviðstjóri hjá Glyndebourne óperunni árið 1951. McCallum hefur verið giftur tvisvar sinnum: leikkonunni Jill Ireland 1957 – 1967 og saman eiga þau 3 börn, en hefur verið giftur Katherine Carpenter síðan 1967 og saman eiga þau tvö börn.
Leikhús
McCallum hefur komið fram í leikritum á borð við: Amadeus, Communicating Doors, The Hunting of the Shark, Comedians, The Lion in Winter og Julius Caesar. Lék hann í Run for Your Wife frá 1987 – 1988 í Ástralíu.
Sjónvarp
Í Bretlandi þá kom McCallum fram í nokkrum sjónvarpsþáttum og sjónvarpsmyndum áður en hann kom fram á sjónarsviðið í bandaríkjunum. Kom hann fram í sjónvarpsþáttum á borð við The Outer Limits og Perry Mason áður en honum var boðið hlutverk í bandaríska sjónvarpsþættinum The Man from U.N.C.L.E. sem hinn dularfulli rússneski fulltrúi Illya Kuryakin árið 1964. Persóna McCallum varð mjög vinsæl í bandaríkjunum en þátturinn var sýndur á þeim tíma sem kalda stríðið var í gangi. Fékk hann ógrynni af aðdáendabréfum og var almennt kallaður hinn ljóshærði Bítill og myndaðist oft sannkallað bítlaæði í kringum hann. McCallum fékk tvær tilnefningar til Emmy verðlauna fyrir hlutverk sitt og lék hann í þættinum 1964 – 1968. Endurtók hann hlutverkið í sjónvarpsmyndinni The Return of the Man from U.N.C.L.E.: The Fifteen Years Later Affair frá 1983.
McCallum kom einnig fram í bresku sjónvarpsþáttunum Colditz 1972 – 1974 og Sapphire & Steel frá 1979-1982. Kom hann fram sem gestaleikari í þáttum á borð við: The A-Team, Matlock, Babylon 5 og Sex and the City. McCallum hefur síðan 2003 leikið réttarlæknirinn Donald Ducky Mallard í sjónvarpsþættinum NCIS.
Kvikmyndir
McCallum byrjaði ferilinn sem aukaleikari í breskum kvikmyndum á seinni hluta sjötta áratugarins og fyrsta hlutverk hans var í Whom the Gods Love, Die Young. Lék hann síðan í myndum á borð við Violent Playground, Robbery Under Arms og A Night to Remeber. Fyrst hluverk hans í bandarískri kvikmynd var í Freud the Secret Passion árið 1962 sem var leikstýrt af John Huston. Síðan lék hann í Billy Budd eftir Peter Ustinov. McCallum lék í The Great Escape á móti Steve McQueen, James Garner og Richard Attenborough. Einnig lék hann í The Greatest Story Ever Told frá 1965 eftir George Stevens á móti Max Von Sydow og Charlton Heston. Hefur McCallum síðan þá kom í nokkrum kvikmyndum á borð við King Solomon´s Treasure, Hear My Song og Cherry.
Tónlist
Á sjöunda áratugnum þá gaf McCallum út fjórar plötur með Capitol Records með framleiðandanum David Axelrod: Music...A Part of Me (1966), Music...A Bit More of Me (1966), Music...It's Happening Now (1967) og McCallum (1968). Þekktast lagið hans er Eagle sem Dr.Dre notar síðan sjálfur í The Next Episode. McCallum söng ekki inn á þessar plötur heldur notaði hann blöndu af óbói, frönsku horni og strengjum með gítar og trommum.
Verðlaun og tilnefningar
Drama Desk-verðlaunin
Emmy-verðlaunin
Golden Globe-verðlaunin
Laurel-verðlaunin
Saga Garðarsdóttir
Saga Garðarsdóttir (f. 6. ágúst 1987) er íslensk leikkona, handritshöfundur, grínisti og uppistandari. Hún útskrifaðist úr leiklistardeild Listaháskóla Íslands árið 2012 og hefur starfað við leikhús, kvikmyndagerð og sjónvarpsþáttagerð síðan þá auk annarra starfa.
Ásamt Uglu Egilsdóttir stýrði hún hlaðvarpsþættinum Ástin og leigumarkaðurinn á Alvarpinu frá mars 2014 til mars 2015.
Saga er gift tónlistarmanninum Snorra Helgasyni og giftust þau 2018.
Álmsýki
Álmsýki (fræðiheiti: Ophiostoma ulmi ) er sveppategund sem var lýst af Christine Johanna Buisman, og fékk sitt núverandi nafn af Johann Axel Nannfeld 1934.
Hún er af völdum einhvers af þriggja tegunda sveppa sem valda „Dutch elm disease“: Smitið berst yfirleitt með barkarbjöllum (undirætt Scolytinae).
Campanula mirabilis
Campanula mirabilis er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Kákasus.
Hrafn Brandsson (yngri)
Hrafn Brandsson (Rafn Brandsson) yngri (um 1500 – 1528) var íslenskur höfðingi á 16. öld, sýslumaður og síðan lögmaður. Hann var tengdasonur Jóns Arasonar biskups.
Hrafn var sonur Brands Rafnssonar (um 1470 – um 1557), sem lengi var prestur á Hofi í Vopnafirði en síðast príor á Skriðuklaustri. Hann var vellauðugur og varð ungur að árum sýslumaður Skagfirðinga. Hann var náinn samstarfsmaður Jóns Arasonar og gekk að eiga Þórunni dóttur hans árið 1526; hún var þá aðeins 14-15 ára að aldri. Hrafn bjó fyrst á Hofi á Höfðaströnd. Árið 1527 náði hann með aðstoð tengdaföður síns lögmannsembættinu af Teiti Þorleifssyni ríka í Glaumbæ og tókst að hrekja hann burt úr Skagafirði. Honum tókst einnig að fá fé Teits dæmt undir konung en náði meirihlutanum af því sjálfur og settist að í Glaumbæ.
Hann naut þessa þó ekki lengi því að árið eftir varð hann ósáttur við Filippus svein sinn í drykkjuveislu í Glaumbæ, manaði hann til einvígis við sig á bæjarhlaðinu og hlaut þar svöðusár sem dró hann til dauða fáeinum dögum síðar. Vildu margir kenna bölbænum Teits um dauða hans. Jón Arason náði svo undir sig mestöllum þeim eignum sem Teitur hafði átt.
Þórunn og Hrafn áttu einn son sem dó barnungur. Þórunn giftist síðar Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni á Grund í Eyjafirði og seinast Þorsteini Guðmundssyni á Grund.
Blaðamennska
Blaðamennska er kennd sem fag í háskólum og sérstökum blaðamannaskólum.
Þorvarður Helgason
Þorvarður Helgason (18. maí 1930 - 7. desember 2016) var rithöfundur, þýðandi, fræðimaður, kennari og leikari.
Hann stundaði nám í leiklistarfræði og leikstjórn í Vín á sjötta áratugnum og var einn stofnenda leikhópsins Grímu 1961.
Þorvarður lauk doktorsprófi við heimspekideild Vínarháskóla árið 1969, með ritgerð um skáldið Paul Claudel.
Teruki Miyamoto
Teruki Miyamoto (26. desember 1940 - 2. febrúar 2000) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 58 leiki og skoraði 19 mörk með landsliðinu.
Koppa
Koppa (hástafur: Ϟ, Ϙ, lágstafur: ϟ, ϙ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. Q|Rómverska Q er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 90.
right|thumb|160px|Modern Z-lagaður tilbrigði af koppa.
Handleikjatölva
thumb|[[Playstation Vita og Nintendo 3DS eru áttundu kynslóðar handleikjatölvur]]
Handleikjatölva er leikjatölva sem ætluð er að ferðast með. Hún er lítið, létt tæki með skjá, stýribúnaði, hátölurum og umskiptanlegum eða endurhlaðanlegum rafhlöðum. Handleikjatölvur eru ólíkar öðrum leikjatölvum þar sem stýribúnaðurinn, skjárinn og hátalararnir eru öll í einu tæki.
Fyrsta handleikjatækið kom á markaðinn árið 1976 við útgáfu Auto Race frá Mattel. Seinna framleiddu nokkur önnur fyrirtæki — þar á meðal Coleco og Milton Bradley — sín eigin létt leikjatæki en þessum var ætlað að ferðast með eða nota á borði. Með þessum tækjum var hægt að spila eingöngu einn leik. Elsta handleikjatækið þar sem hægt var að skipta um hylki var Microvision frá Miltion Bradley sem kom út árið 1979.
Talið er að Nintendo hafi gert handleikatölvur vinsælar með útgáfu Game Boy árið 1989. Frá og með 2011 er Nintendo enn einn stærsti framleiðandi handleikjatölva með Nintendo DS og DSi línunum. Nýjasta handleikjatölvan frá fyrirtækinu heitir Nintendo 3DS sem gefur frá sér þrívíddarmyndir en leikendur þurfa ekki að nota gleraugu til að sjá þær. Dæmi um tæki frá öðrum framleiðendum sem eru handleikatölvur eða hægt er að nota sem handleikjatölvu eru PSP og Playstation Vita frá Sony og iPod touch frá Apple.
Fita
Fita eða fituefni (lípíð) er efnasamband fitusýra og glýseróls (og stundum annarra efna á borð við nitur og fosfór) og eru lífræn efni sem að eru illvatnsleysanleg en leysast upp auðveldlega með lífrænum leysum. Hún er helsta forðanæring lífvera og skiptist upp í fitur, vax og stera. right|thumb|200px|Mynd 1:Útlit lípiðs. Lípíð samanstanda af skautuðum haus (P) og óskautuðum hala (U). Á myndinni sést [[fosfólípið (með tvo hala), til hægri við hana er stækkuð mynd sem sýnir efnasamböndin í halanum (glýseról tengt fosfórsýru og fitusýru). ]]
Iron Maiden
thumb|right|Iron Maiden á tónleikum 2006. Iron Maiden er ensk þungarokkshljómsveit sem var stofnuð árið 1975 af bassaleikaranum Steve Harris. Hljómsveitin er ein áhrifamesta þungarokkshljómsveit heims og hefur selt meira en 100 milljón plötur á heimsvísu. Sveitin telst til bresku nýbylgjunnar í þungarokki; NWOMBH (New wave of british heavy metal)
Upphafið
Iron Maiden var stofnuð af Steve Harris í London árið 1975, sem þá var aðeins 19 ára og auk þess efnilegur knattspyrnumaður en hann spilaði með unglingaliði West Ham United í austurhluta London. Ætlunin hjá Harris var að byrja að læra á trommur, en sökum plássleysis ákvað hann frekar að fá sér bassa. Hann fékk sinn fyrsta bassa 17 ára gamall, Fender Telecaster-eftirlíkingu fyrir 40 pund.
Á þessum árum var pönkstefnan vinsælust, en Harris hlustaði frekar á rokkbönd eins og Deep Purple, Jethro Tull, Judas Priest og Wishbone Ash og hafði mestan áhuga á að spila tónlistarstefnu fyrrgreindra hljómsveita. Það sem Iron Maiden samdi var keimlíkt tónlist Gypsy´s Kiss og Smiler. Harris réð til sín söngvarann Paul Day, gítarleikaranna Dave Sullivan og Terry Rance og trommarann Ron „Rebel“ Matthews.
Þessi liðsskipan átti eftir að breytast mjög fljótt, þar sem Steve hafði mjög sterka skoðun og hugmyndir um það hvernig tónlistarstefnan þeirra yrði. Í nóvember sama ár voru bara Matthews og Harris eftir, þá réð hann söngvarann Dennis Wilcock, sem áður hafði verið í Smiler með Harris og gítarleikarann Bob Sawyer (Bob Angelo). Dennis benti Steve á gítarleikarann Dave Murray og var hann samstundis ráðinn. Í lok ársins hætti svo Sawyer. Nú hófst tími mannabreytinga innan bandsins. Inn kom Barry Graham en hann vildi láta kalla sig „Thunderstick“.
Mikill órói var innan Maiden. Murray þoldi hvorki Wilcock né Sawyer og öfugt og endaði það með því að hann var rekinn úr sveitinni. Harris sá á eftir honum en að lokum fengu allir að fjúka. Hann nýtti tækifærið og endurréð Dave. Aftur réð hann fyrrum Smiler meðlim en að þessu sinni var það Doug Sampson, trommari. Löng leit af söngvara lauk þegar Harris fann Paul Di'Anno.
Rísandi frægð
Fyrstu alvöru tónleikar Iron Maiden voru í Ruskin Arms klúbbnum í London, á gamlárskvöld 1977. Maiden hélt síðan áfram að spila á klúbbum við góðar viðtökur. Á þeim tíma voru lögin Prowler, Strange World og Iron Maiden samin. Maiden ákváð loks að fara í hljóðver til að taka upp eitthvað af þessu nýsamda efni. Meðlimirnir fóru í Spacewars stúdíóið í Cambridge og tóku þar upp Prowler, Strange World, Iron Maiden og Invasion. Þeir sendu plöturnar til ýmissa útgefanda og að lokum voru þær gefnar út á plötunni The Soundhouse Tapes, sem var þó aðeins smáskífa. Hún var gefin út í smáu upplagi og þykir ómetanlegur safngripur i dag. Platan vakti jafnframt mikla athygli og fékk bandið strax umboðsmann, Rod Smallwood. Komust þeir einnig í kynni við teiknarann Derek Riggs, sem teiknaði og hannaði goðsagnaveruna Eddie, sem hefur alla tíð verið lukkudýr sveitarinnar og prýtt öll þeirra plötuhulstur.
Smallwood stóð sig nokkuð vel í starfi umboðsmanns og kom á mörgum tónleikum fyrir þá. Hann mælti einnig með því að þeir réðu annan gítarleikara, sem varð Dennis Stratton. Doug Sampson þurfti að hætta í bandinu og í hans stað kom Clive Burr. Rokkið sem tónlistarstefna átti sívaxandi vinsældum að fagna og rokkplötur seldust vel um þetta leyti. Þegar fyrsta lag væntanlegrar plötu kom út sló það í gegn og náði 36. sæti breska vinsældarlistans, en þetta var lagið Running Free. Hljómsveitinni var boðið að koma fram í sjónvarpi í þættinum Top of the Pops þættinum á BBC. Hún samþykkti það með því skilyrði að þeir fengu að spila ‘live’. Þeir fengu það og urðu þar með önnur hljómsveitin til að gera það ( en The Who með Pete Townshend í broddi fylkingar gerðu það fyrstir banda árið 1973).
Fyrsta platan, sem einfaldlega hét Iron Maiden, kom út þann 14. apríl 1980. Umslag plötunnar prýddi fyrsta teikning Dereks Riggs af Eddie. Platan sló í gegn og náði 4. sæti á topplistanum í Bretlandi. Platan innihélt lög á borð við Phantom of the Opera, Iron Maiden og Running Free. Flest laganna voru samin af Harris og Di Anno. Þetta sama ár komu út tvær smáskífur, þær Sanctuary og Women in Uniform. Þær vöktu einna helst athygli fyrir umslögin, en á Sanctuary sést Eddie myrða Margaret Thatcher með öxi, en á Women in Uniform situr Margaret fyrir honum með vélbyssu. Harris fannst Stratton vera að semja of mikið af lögum sem hljómuðu eins og hljómsveitir á borð við 10cc eða The Eagles og að lokum var hann rekinn. Í stað hans var ráðinn æskuvinur Dave Murray, Adrian Smith.
Auknar vinsældir
Önnur plata var væntanleg frá Maiden og fengu þeir í þetta skiptið Martin Birch til að útsetja hana. Birch hafði áður unnið með Deep Purple, Black Sabbath, Rainbow og Whitesnake. Hann breytti hljóminum til hins betra og kom með nýjar áherslur. Þann 2. febrúar kom svo platan út og fékk nafnið Killers. Hún náði 12. sæti á breska listanum, sem voru nokkur vonbrigði miðað við hæðina sem fyrsta platan náði. Meðal laga voru Drifter, Killers og Wrathchild.
Eftir plötuna fóru þeir í tónleikaferðalag um heiminn og auk þess að spila í Evrópu fóru þeir í fyrsta sinn til Kanada og Japan. Plata var gefin út með upptöku af tónleikum í Japan, sem fékk nafnið Maiden Japan. Nú voru Maiden á barmi heimsfrægðar. Þeir spiluðu á 125 tónleikum árið 1981 um heiminn. Di'Anno lifði lífi hinnar dæmigerðu rokkstjörnu; reykti, drakk, dópaði og djammaði mikið. Það var farið að hafa áhrif á rödd hans og var honum sagt að hann mætti ekki drekka neitt sterkara en te til að halda röddinni. Það tókst honum erfiðlega og var hann að lokum rekinn um haustið 1981. Það olli mikilli óvissu um framtíð sveitarinnar.
En í stað Paul Di'Anno var ráðinn Bruce Dickinson, söngvari breska rokkbandsins Samson. Reyndar kallaði Dickinson sig Bruce Bruce eftir persónu úr Monty Python atriði, en breytti því svo aftur í Dickinson þegar hann gekk til liðs við Maiden. Nú fóru hlutirnir fyrst að gerast af alvöru hjá Iron Maiden.
Gullárin
Maiden spilaði á nokkrum tónleikum með Bruce áður en upptökur á þriðju plötunni hófust snemma árs 1982. Hún kom svo út í mars sama ár. Platan hét The Number of the Beast og titillagið innihélt spádóminn um Andkrist (The Beast):
Auk titillagsins inniheldur platan þekktasta lag sveitarinnar, Run to the Hills sem fjallar um baráttu frumbyggja og hvíta mannsins. Fyrri hluti lagsins er frá sjónarhorni frumbyggjanna, en sá seinni frá sjónarhorni hvíta mannsins. Lagið Children of the Damned er byggt á samnefndri mynd frá 1963 og fjallar um sex krakka sem fæðast víðs vegar í heiminum og hafa ofurkrafta. Hallowed by Thy Name fjallar um seinustu augnablik í lífi manns sem er við það að deyja.
Maiden fór í stórt tónleikaferðalag eftir Number of the Beast plötuna, Beast on the Road, og spiluðu meðal annars í fyrsta sinn í Ástralíu og Nýja Sjálandi og síðan fyrir 35.000 manns á Reading-tónleikahátíðinni. Alls voru tónleikarnir um 180.
Hætti Clive Burr sem trommari vegna erfiðra samskipta við Harris. Í hans stað kom trommarinn úr sveitinni Trust, Michael McBrain, kallaður Nicko. Hans fyrsta verkefni var næsta plata þeirra, Piece of Mind. 16. maí 1983 kom hún út og náði hún 33. sæti breska vinsældarlistans. Frægustu lög þeirrar plötu eru The Trooper og Flight of Icarus. Á umslaginu er Eddie hlekkjaður á geðveikrahæli.
Næsta plata fékk nafnið Powerslave og kom hún út 3. september 1984, en hún var fyrsta platan þar sem liðsskipanin breyttist ekki. Á plötuumslaginu var Eddie egypskur Faraó. Lög eins og Aces High, Powerslave og 2 Minutes To Midnight eru þekktust af henni. Lagið Rime of the Ancient Mariner, er byggt á samnefndu ljóði eftir Samuel Taylor Coleridge. Lagið skiptist í 7 parta og er rúmar 13 mínútur á lengd.
Næst kom út live platan Live After Death. Hún var tvöföld og fylgdu með textarnir, sem var frekar óvenjulegt á tónleikaplötum á þeim tíma.
Næsta breiðskífa var Somewhere in Time sem kom út þann 29. júní 1986. Á umslaginu er Eddie í stórborg og með geislabyssu. Lög á borð við Caught Somewhere in Time og Wasted Years eru meðal laga plötunnar. Árið 1988 kom út Seventh Son of a Seventh Son. Nafnið átti vel við, enda var þetta sjöunda plata þeirra. Þrátt fyrir slæma gagnrýni seldist hún vel og náði fyrsta sæti breska vinsældarlistans. Á plötunni má helst nefna lagið Can I Play With Madness og titillagið sjálft. Eftir þessa plötu ákváðu liðsmenn sveitarinnar að taka sér ársfrí.
Breytingar, Dickinson fer
Í þessu fríi sendi Dickinson frá sér sólóplötuna Tattooed Millionare meðal annars með vini sínum Janick Gers. Adrian stofnaði hljómsveitina ASAP, sem stendur fyrir Adrian Smith And Project. Að loknu þessu fríi kom hljómsveitin saman til að taka upp nýja plötu, Martin Birch var ráðinn til að stjórna upptökum. Það gekk ekki áfallalaust fyrir sig og að lokum gekk Adrian út. Þá hafði Bruce samband við fyrrnefndan Janick Gers og bað hann um að koma í stað Adrians. Hann samþykkti það, enda kunni hann flest Maiden lögin. Platan kom út 1. október 1990. Hún hét No Prayer for the Dying. Hún fékk misgóða dóma, en lögin Holy Smoke og Bring Your Daughter to the Slaughter voru gefin út. Platan náði öðru sæti breska listans.
1992 kom svo út platan Fear of the Dark. Á tónleikaferðalaginu eftir plötuna kom sveitin til Íslands, en miðasalan gekk svo illa að fólki var hleypt frítt inn.
Í byrjun ársins 1993 hætti Bruce óvænt í sveitinni. Fékk hljómsveitin 5000 upptökur með söngvurum sem höfðu áhuga á að syngja með þeim. Að lokum var valinn söngvarinn Blaze Bayley úr hljómsveitinni Wolfsbane. Fyrsta plata hans var X-Factor. Hún kom út 1995. Þetta var tíunda plata þeirra og fékk hún slæmar viðtökur (heimild?). Árið 1996 gáfu þeir út safnplötu og eftir gott frí kom platan Virtual XI út árið 1998. Nafnið vísaði til þess að platan var sú ellefta. Hún fékk enn verri dóma en X-Factor. Steve Harris og Bayley töluðust ekki við og Bayley ferðaðist í annarri rútu á ferðalögum. Brátt var staðfest að Dickinson kæmi aftur, og með Adrian Smith með sér.
Endurreisn
Árið 2000 kom út platan Brave New World, hún fékk góða dóma. Meðal laga eru Wicker Man, Dream of Mirrors og Blood Brothers og Brave New World.
Árið 2003 kom svo út Dance of Death platan sem innihélt m.a. Wildest Dreams og Dance of Death. Á plötunni er einnig lagið Face In The Sand sem er fyrsta og eina lagið sem að Nicko McBrain notar tvöfalda bassatrommu.
DVD-diskurinn „The History Of Iron Maiden: The Early Days“ kom út seint 2004 og fór þeir á heimstúr sumarið eftir og komu til Íslands eftir 13 ára bið. Eftir túrinn gáfu þeir út live plötuna „Death on The Road“ sem tekinn var upp í Dortmund á DoD túrnum og DVD diskur með sama nafni kom svo út í febrúar 2006.
A Matter of Life and Death kom út árið 2006, The Final Frontier árið 2010 og tvöfalda platan Book of souls árið 2015.
Jan Dismas Zelenka
thumb|right|Jan Dismas Zelenka Jan Dismas Zelenka (fæddur 16. október 1679 - látinn 23. desember 1745) var bæheimskt tónskáld á barokktímabilinu.
Ævi
Zelenka fæddist í smábænum Louňovice, litlum markaðsbæ suðaustan við Prag. Þar var faðir hans skólastjóri og organisti. Um æsku hans er lítið vitað en miðað við staðsetningu, stöðu föður hans og kaþólska trú hans er líklegast að hann hafi gengið í Jesúítaskólann Clementium í Prag.
Zelenka var mjög góður violoneleikari og árið 1710 gekk hann til liðs við konunglegu sinfóníuhljómsveitina í Dresden, sem Rameau lýsti síðar sem fullkominni. Þangað til hafði Zelenka verið í þjónustu Hartigs baróns í Prag. Zelenka spilaði í Dresden-hljómsveitinni til dauðadags.
Nútíma ryþmablús
Nútíma ryþmablús er tónlistarstefna sem teygir anga sína víða. Hún sameinar einkenni ryþmablús, popp tónlistar, hipp hopp, raftónlistar, sálartónlistar og fönk. Flytjendur hennar eru mestmegnis Afrísk-Amerískir tónlistarmenn. Upphaflega var talað um ryþmablús sem tónlistarstefnu svartra manna í Bandaríkjunum á 5. og 6. áratugnum þegar taktfastari tónlist byggð á jazz og blús var við lýði. Þrátt fyrir það þekkist nútíma ryþmablús aðallega sem ryþmablús eða einfaldlega undir skammstöfuninni R&B.
Saga stefnunnar
Um það leiti sem stjarna diskó tónlistarinnar tók að dofna við upphaf 9. áratugarins tók tók að myndast popp tónlist undir áhrifum frá fönk- og sálartónlist og úr varð ryþmablús eins og hann þekkist í dag. Með breytingum í vinsælli tónlist (e. mainstream) fylgdi ný kynslóð tónlistarhöfunda. Hinir nýju höfundar vinsælu tónlistarinnar hófu að notast við hljóðgervla og trommuheila við gerð tónlistar hinna Afrísk-Amerísku tónlistarmanna. Með nýjum rafknúnum hljóðfærum fóru framleiðendur tónlistarinnar að vinna hana meira og úr varð tónlistarstefna sem innihélt mjúkan söng, takt og laglínu.
9. áratugurinn
Með mikilli framför í tækni við upphaf 9. áratugarins og innkomu hljóðgervla, trommuheila og annarra nýjunga var vegur nútíma ryþmablússins ruddur. Nýjungunum fylgdi taktfastur stíll og melódíur, en þessi nýi stíll hafði mikil áhrif á tónlistarstefnur, en þó ekki aðeins það. Ryþmablúsinn gerði Afrísk-Amerískum Bandaríkjamönnum kleift að syngja um reynslu sína og tilfinningar sínar með eigin orðum. Einn fyrsti svarti tónlistarmaðurinn til að færa sig yfir í hina nýju og vinsælu tónlistarstefnu eftir fall diskósins var Michael Jackson. Árið 1982 kom út platan hans, Thriller, en með henni voru í raun leifar diskósins jarðaðar. Sú plata varð og er enn í dag mest selda plata allra tíma. Aðrir vinsælir ryþmablús tónlistarmenn áratugarins voru meðal annarra Marvin Gaye, Janet Jackson og Whitney Houston. Árið 1986 kom út platan Control með Janet Jackson. Tónlist plötunnar var samin af Janet Jackson ásamt tvímenningunum Jimmy Jam og Terry Lewis, en samstarfið varð til þess að út kom nokkurskonar bræðingur af ryþmískum einkennum fönksins og diskósins með íburðarmiklum hljóðgervils- og trommuheila tónum. Platan var svo vinsæl að ekki var lengur talað um Janet sem litlu systur Michael, heldur var hann stóri bróðir hennar. Velgengni Control hafði mikil áhrif á tónlist næstu ára og hélt Janet Jackson ótrauð áfram sem ein af frumkvöðlum tónlistarsenunnar. Sama ár og Control kom út hóf maður að nafni Teddy Riley að semja ryþmablús tónlist með áhrifum frá hipp hoppinu. Þessi nýja blanda fékk síðar heitið Ný-pörupilta sveifla (e. New jack swing) en hún naut gríðarlegra vinsælda frá lokum 9. áratugarins og fram á þann 10.
10. áratugurinn
Við upphaf 10. áratugarins hélt tónlistarstefnan áfram að þróast og mikið bar á söngkonum eins og Whitney Houston og Mariah Carey sem studdust við söngtækni gospel söngs. Áhrif gospelsöngsins birtust í því að söngvarar stöldruðu lengur á ákveðnum stöfum setninga í texta laga sinna en flökkuðu milli tóna. Þessi tækni heitir tónaflétta (e. melisma) en undir lok 9. áratugarins og við upphaf þess 10. jókst beitin þessara svokölluðu tónaflétta mjög og er í raun enn þann dag í dag gríðarlega einkennandi fyrir ryþmablús tónlist. Fyrrnefnd Mariah Carey var hóf feril sinn árið 1989, en varð á 10. áratugnum ein vinsælasta söngkona ryþmablús senunnar. Michael Jackson gaf út plötuna Dangerous árið 1991 en hún var undir áhrifum ný-pörupilta sveiflunnar sem orðið hafði vinsæl undir lok 9. áratugarins. Sú plata seldist í 30 milljónum eintaka og varð með því mest selda plata áratugarins og ein mest selda plata allra tíma. Við upphaf áratugarins komu Boyz II Men á ný með áhrif sálar tónlistar inn í ryþmablús senuna. Með auknum vinsældum og mikilli þróun stefnunnar fór að berast hljóð úr öðrum áttum í tónlistina. Hljóð ný-pörupilta sveiflunnar fór að dofna en í stað þess fóru flytjendur að auka á harðari trommutakta undir áhrifum austurstrandar hipp hoppinu. Sean Combs (einnig þekktur sem Puff Daddy, P. Diddy eða Diddy) hafði á orði að þessi nýi undirflokkur ryþmablúsins skyldi bera nafnið Sálar hipp hopp. Fyrir miðjan áratuginn var ryþmablúsinn orðin ein vinsælasta tónlistarstefnan og héldu flytjendur á borð við Mariah Carey, Janet Jackson og Boyz II Men að auka á vinsældir stefnunnar. Boyz II Men og Carey sameinuðu krafta sína og sömdu hvern ryþmablús slagarann á fætur öðrum og komu þó nokkrum þeirra í fyrsta sæti Billboard listans í bandaríkjunum. Meðal laga sem urðu til við samstarfið má nefna lagið Fantasy og One sweet day, en það síðar nefnda sat í 16 vikur í fyrsta sæti listans og setti með því met sem enn hefur ekki verið slegið. Lagið var valið vinsælasta lag áratugarins af Billboard tímaritinu en einnig valdi tímaritið Carey og Janet Jackson tvo vinsælustu flytjendur áratugarins. Þegar áratuginn tók að líða undir lok höfðu áhrif sálar tónlistar aukist í sálar hipp hoppinu og varð línan milli ryþmablússins og hipp hoppsins varð mjög óskýr þegar flytjendur á borð við Lauryn Hill og Missy Elliott hófu að gefa út tónlist af báðum stefnum.
1. áratugur 21. aldarinnar
Á nýjum áratugi og nýrri öld fagnaði ryþmablúsinn áframhaldandi vinsældum samhliða vinsældum flytjenda á borð við Beyoncé, Mariah Carey, Jennifer Lopez, Mary J. Blige og Usher en öll áttu þau það sameiginlegt að hafa byrjað feril sinn á tíunda áratugnum en nutu áframhaldandi vinsælda á nýrri öld. Vinsældur Beyoncé jukust þó á nýjum áratug, en á níundaáratugnum hafði hún gert garðinn frægan með stúlknasveitinni Destiny's Child. Hún var árið 2011 heiðruð af Billboard tímaritinu þegar þeir veittu henni tímamótaverðlaun sín til viðurkenningar um velgengni og áhrif innan tónlistarsenunnar. Einnig var hún valin vinsælasta söngkona áratugarins af Billboard tímaritinu og hefur hún selt um 75 milljónir plata um allan heim og er þar af leiðandi einn söluhæsti flytjandi allra tíma. Destiny's Child með Beyoncé innanborðs tókst einnig að verða árangursríkasta ryþmablús-stúlknasveit allra tíma en þær gáfu meðal annars út slagarana Survivor og Say my name. Þrátt fyrir miklar vinsældir hinna reynslu meiri, komu nýir flytjendur fram á sjónarsviðið en til að mynda má nefna að Chris Brown, Rihanna og Ne-Yo voru öll á meðal árangursríkustu flytjenda áratugarins ásamt reynsluríku flytjendunum Usher, Beyoncé, Alicia Keys og Mariah Carey. Við upphaf 1. áratugarins var tónlistarstefnan undir miklum áhrifum frá hipp hoppinu og fór í auknu mæli að bera á einstaka flytjendum í stað drengja- og stúlkna banda þegar leið á áratuginn. Slíkum yfirburðum bjó ryþmablúsinn yfir á markaðnum á áratugnum að öll 12 lögin sem toppuðu vinsældarlista Billboard voru sungin af afrísk-amerískum flytjendum og en þeir flytjendur stóðu fyrir ríflega 80% laganna sem náðu fyrsta sæti á ryþmablús lista Billboard tímaritsins. Undir lok áratugarins var ryþmablúsinn farinn að blandast poppinu í auknu mæli og ræður sú stefna meira og minna ríkjum innan ryþmablússins enn þann dag í dag.
Heimildir
http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/control-19860424
http://articles.chicagotribune.com/2008-08-10/news/0808080318_1_new-edition-new-jack-city-swing
https://archive.is/20130216132022/www.newyorker.com/arts/critics/musical/2008/10/06/081006crmu_music_frerejones
http://blogs.villagevoice.com/music/2012/07/sales_slump_usher_chris_brown.php?page=2
http://www.billboard.com/articles/news/471535/beyonce-accepts-billboard-millennium-award-delivers-show-stopping-performance
http://www.billboard.com/articles/news/266420/artists-of-the-decade
http://www.riaa.com/newsitem.php?id=C91C40E1-A65A-0F81-EBB3-8FE3B7C0ECEA
http://www.newstatesman.com/global-issues/2009/09/world-fashion-gay-india-church