cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elísabet 1.
Gullöld Elísabetar
thumb|220px|Spænski flotinn Strax frá fyrsta degi valdaferilsins setti hún ráðgjöfum sínum skýr markmið til að tryggja að hún og konungsríkið myndi halda velli. Þetta varð til þess að tortryggni, varúð og vægðarleysi einkenndi valdatíð Elísabetar. Hún hélt fast í þann sið að konungsembættið stjórnaði kirkjunni, hún reyndi þó að forðast flóknar guðfræðilegar deilur. Elísabet þurfti hinsvegar að blanda sér í þau trúarstríð sem geisuðu í Evrópu á þeim tíma. Hún neyddist til þess að styðja Hollenska mótmælendur á móti Spænskum kaþólikkum.
Uppreisnir og launráð írskra og enskra kaþólikka angraði Elísabet stöðugt og hún lét setja kaþólska frænku sína, Maríu skotadrottningu í fangelsi. Loks lét hún lífláta hana því hún var talin hættulegur kaþólikki sem gæti gert tilkall til krúnunnar.
Einn frægasti atburður í stjórnartíð Elísabetar var þegar enski flotinn sigraði þann spænska undan ströndum Englands árið 1588. Spænski flotinn var fram að því oft kallaður flotinn ósigrandi.
Meydrottningin
Elísabet I var stundum kölluð meydrottningin. Ráðgjafar og fleiri sem voru í kringum Elísabet vildu að hún gifti sig til að mynda bandalög, styrkja krúnuna og tryggja öryggi ríkisins. Elísabet velti nokkrum bónorðanna fyrir sér en hafnaði þó öllum þeirra á endanum. Hún vildi ekki þurfa að deila eða jafnvel missa öll völd sín til maka síns, svo Elísabet réði ógift. Hún er eina drottningin í sögu Englands sem hefur ekki gift sig.
Andlát
Elísabet I dó árið þann 24. mars árið 1603, þá 69 ára að aldri. Hún lést í Richmond-höll í Surrey. Elísabet var lengi vel langlífasti einvaldur Englands. Hún lést án erfingja og eftir hennar dag tók Jakob I skotakonungur við ensku krúnunni en hann var hennar nánasti ættingi.
Jiangsu
alt=Landakort sem sýnir legu Jiangsu héraðs í austurströnd Kína.|thumb|Kort af legu Jiangsu héraðs í austurströnd Kína. Jiangsu (eða Kiangsu) (kínverska: 江苏; rómönskun: Jiāngsū ) er strandhérað við Gulahaf í austurhluta Alþýðulýðveldisins Kína. Það er eitt af leiðandi héruðum landsins í fjármálum, menntun, tækni og ferðaþjónustu. Jiangsu er ekki stórt að flatarmáli (102.600 ferkílómetrar) en afar þéttbýlt. Íbúar eru um 84.7 milljónir, langflestir Han-Kínverjar. Höfuðborg héraðsins er Nanjing. Héraðið er almennt álitið eitt þróaðasta hérað Kína.
Landfræðileg afmörkun
Jiangsu héraðið er á austurströnd Kína. Það afmarkast af Gula hafi í austri, borghéraðinu Shanghai í suðaustri, og af héruðunum Zhejiang í suðri, Anhui í vestri og Shandong í norðri. Héraðið er með yfir 1.000 km strandlengju meðfram Gulahafi og hið mikla Jangtse-fljót (eða Bláá) fer um suðurhluta þess.
Borgir
Héraðshöfuðborgin er Nanjing, sem var suðurhöfuðborg Kína á tímum Mingveldisins (1368–1644) og höfuðborg stjórnar þjóðernissinna (1928–49). Borgin hefur einnig verið efnahagsleg og menningarleg miðstöð Suður- og Suðaustur-Kína frá fornu fari. Í Nanjing borg bjuggu árið 2020 um 9.3 milljónir manna. Aðrar stórborgir héraðsins eru Suzhou borg (12.7 milljónir íbúa), Xuzhou (9.1 milljónir), Nantong (7.7 milljónir), Yancheng (6.7 milljónir), Wuxi (7.5 milljónir), Changzhou (5.3 milljónir), Lianyungang (4.6 milljónir), Huai'an (4.6 milljónir), Yangzhou (4.6 milljónir), Taizhou (4.5 milljónir), og Suqian (5.0 milljónir). Í kínverska manntalinu árið 2020 var íbúafjöldi Jiangsu héraðs um 84.7 miljónir.
Efnahagur
Allt frá Sui ættarveldinu (581–618) og Tangveldinu (618 – 907) hefur Jiangsu verið þjóðhagsleg og viðskiptamiðstöð, meðal annars vegna byggingar hins mikla skipaskurðar sem hófst á 5. öld f.Kr. og liggur um nokkur héruð Kína. Gríðaröflugar borgir eins og Nanjing, Suzhou, Wuxi, Changzhou og Sjanghæ (sem var aðskilin frá Jiangsu héraði árið 1927) eru allar helstu kínversku efnahagsmiðstöðvarnar. Jiangsu varð að sérstöku héraði árið 1667 á tímum Kangxi keisara. Nafnið er dregið af forskeytunum Jiangning og Suzhou, nöfnum tveggja mikilvægustu svæða innan héraðsins á þeim tíma. Landsvæði héraðsins spannar 102.600 ferkílómetrar. Frá upphafi efnahagsumbóta árið 1990 hefur Jiangsu orðið þungamiðja kínverskrar efnahagsþróunar. Það er almennt álitið eitt þróaðasta hérað Kína mælt með þróun mannauðsvísitölu Sameinuðu Þjóðanna. Héraðið er heimili margra helstu útflytjenda heims á rafeindabúnaði, efnisvöru og vefnaðar. Það hefur einnig verið stærsti viðtakandi Kína í beinni erlendri fjárfestingu frá árinu 2006.
Fred Newman
thumb|Newman árið [[2017]] Fredrick R. "Fred" Newman (f. 6. maí 1952) er bandarískur leikari.
1358
thumb|right|[[Jacquerie-bændauppreisnin bæld niður.]] Árið 1358 (MCCCLVIII í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Archie Kao
Archie Kao (fæddur 14. desember 1969) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í CSI: Crime Scene Investigation og Power Rangers Lost Galaxy.
Laugarneskirkja
Laugarneskirkja er í Laugarnesprestakalli í Reykjavíkurprófastdæmi. Hún var vígð 18. desember 1949. Kirkjan var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni.
Archie Kao
Einkalíf
Kao er fæddur í Washington í Bandaríkjunum. Hann stundaði nám við George Mason-háskólann. Kao var valinn formaður stúdentaráðsins á meðan hann var við nám. Hann ætlaði sér að stunda lögfræðinám og vinna við stjórnmál áður en hann gerðist leikari. Kao bæði talar og skilur mandarín.
Ferill
Kao byrjaði ferill sinn í sjónvarpsþættinum Maybe This Time frá 1996. Var árið 1999 boðið hlutverk í Power Rangers Lost Galaxy sem Kai Chen/Blue. Hann hefur síðan 2000 komið fram sem reglulegur gestaleikari í CSI: Crime Scene Investigation sem tölvutæknimaðurinn Archie Johnson. Kao hefur komið fram í kvikmyndum á borð við: The One, Thank Heaven og The Hills Have Eyes II.
Laugarneskirkja
Söfnuðurinn
Laugarnessöfnuður var stofnaður árið 1940.
Starfsfólk
Vigdís Marteinsdóttir kirkjuvörður
Nivea
Nivea er alþjóðlegt húð- og líkamsverndar fyrirtæki í eigu þýska fyrirtækisins Beiersdorf. Fyrirtækið var stofnað 28. mars 1882 af apótekaranum Carl Paul Beiersdorf. Nivea kemur frá latneska orðinu niveus/nivea/niveum sem þýðir „Mjallhvít“. Á fjórða áratug 20. aldar fór fyrirtækið að gefa út vörur eins og brúnkukrem, rakakrem og hárþvottalögur. Á níunda áratug 20. aldar urðu Nivea vörur mjög vinsælar og varð fyrirtækið heimsfrægt.
Q
Q eða q er 17. bókstafurinn í latneska stafrófinu en er ekki notaður í því íslenska.
Johannes Ewald
right|thumb|Johannes Ewald Johannes Ewald (18. nóvember 1743 – 17. mars 1781) var danskt leikskáld sem skrifaði á mótum upplýsingarinnar og rómantíkurinnar. Hann er þekktur fyrir kvæðið „Kong Kristian stod ved højen mast“ úr söngleiknum Fiskerne frá 1779 sem er sá þjóðsöngur, sem notaður er, þegar einhver úr konungsfjölskyldunni er á staðnum. Þess vegna er þetta kvæði oftast kallað konungssöngurinn.
Hoya lucardenasiana
Hoya lucardenasiana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Rush Hour 2
Rush Hour 2 er grín- og hasarmynd frá árinu 2001. Leikstjóri myndarinnar var Brett Ratner. Myndin er framhald kvikmyndarinnar Rush Hour og undanfari myndanna Rush Hour 3 og Rush Hour 4. Myndin er 90 mínútur.
Í myndinni leita þeir Lee og Carter uppi peningafalsara í Hong Kong. Úr verður mikill eltingaleikur.
Konungskóbra
Konungskóbra (fræðiheiti: Ophiophagus hannah) er kóbra og stærsta eiturslanga í heimi. Hún getur orðið allt að 6 metrum á lengd, vegið allt að 13 kílóum og lifað í um 20 ár.
Heimkynni
Konungskóbran lifir helst í regnskógum eða á svæðum þar sem er skóglendi og mikið regn. Þær er aðallega að finna á sléttum í Indlandi, Suður-Kína og Suðaustur-Asíu. Kóbrurnar kunna vel við sig uppi í trjám en einnig í vatni og uppi á landi.
Útlit
Húðin er annaðhvort ólífugræn, brún eða svört. Gul krossbönd koma niður líkamann. Maginn er rjómagulur og er sléttur og mjúkur. Karlkyns kóbran er gildari og stærri en kvenkyns kóbran.
Mataræði
Konungskóbrurnar lifa aðallega á öðrum slöngum, bæði eitruðum og óeitruðum. Einnig éta þær eðlur, egg og minni spendýr.
Al-Kaída
Al-Kaída (arabíska: al-Qaeda, القاعدة, á íslensku: „bækistöðin“ eða „grunnurinn“) eru íslömsk hryðjuverkasamtök súnní-múslima, sem voru stofnuð af sádi-arabanum Osama bin Laden (f.1957 - d.2011) í Afganistan árið 1988. Yfirlýst markmið samtakanna er að koma á fót „ríki múslima“ eða „íslömsku ríki“ um allan heim.
Fimm múslimar sem voru ákærðir fyrir að aðstoða við árásir Al-Kaída á New York þann 11. september 2001 svöruðu ákærum með því að segjast vinna samkvæmt boði Allah og vitnuðu í 9. kafla Kóranins þar sem segir að múslimar skuli drepa „heiðingjana“ og „vantrúaða“ hvar sem til þeirra náist.
Osama bin Laden var felldur í Pakistan árið 2011 af bandaríska hernum. Hann hafði þá verið búsettur í stóru einbýlishúsi nærri herstöð pakistanska hersins í mörg ár, ásamt konum sínum og börnum.
Eftir dauða Osama bin Laden varð nýr leiðtogi Al-Kaída Ayman al-Zawahiri. Al-Zawahiri var augnlæknir og einn af stofnendum egypska hryðjuverkahópsins Islamic Jihad og var andlegur leiðtogi Al-Kaída í valdatíð Osama bin Laden. Sumir telja að Al-Zawahiri hafi verið helsti skipuleggjandi hryðjuverkanna á Bandaríkin 11. september árið 2001. Al-Zawahiri hefur verið ákærður í Bandaríkjunum fyrir sinn þátt í sprengjuárás á bandarískt sendiráð í Afríku árið 1998 og var dæmdur til dauða í Egyptalandi fyrir þátttöku sína í Islamic Jihad þar í landi. Al-Zawahiri var drepinn af bandaríska hernum í Afganistan árið 2022.
Spænsku Niðurlönd
thumb|right|Spænsku Niðurlönd (grálituð) árið 1700 Spænsku Niðurlönd voru lönd Spánarkonungs í Niðurlöndum. Þessi lönd voru innan hins Heilaga rómverska ríkis en í konungssambandi við Spán. Þau náðu yfir það land sem nú er Belgía, auk Lúxemborgar og hluta af því sem í dag eru Norður-Frakkland og Þýskaland.
Al-Kaída
Á leiðtogatíð al-Zawahiri frömdu al-Kaída og útsendarar þeirra engin meiriháttar hryðjuverk. Starfsemi samtakanna höfðu farið þverrandi frá dauða Osama bin Laden, einkum með uppgangi hryðjuverkahópsins íslamska ríkisins, sem varð upphaflega til sem klofningshreyfing úr al-Kaída, á öðrum áratugi 21. aldar. Þegar al-Zawahiri var drepinn í júlí 2022 voru samtökin að mestu óvirk og að mati sumra sérfræðinga voru þau í raun ekki lengur til.
Spænsku Niðurlönd
Habsborgarar höfðu erft Búrgúndísku Niðurlönd við lát Maríu af Búrgund árið 1482. Kjarni þeirra voru héruðin sautján sem gengu til spænsku Habsborgara við afsögn Karls 5. árið 1556. Hluti þessara héraða lýsti yfir sjálfstæði 1581 sem markar upphaf Áttatíu ára stríðsins og klofnings héraðanna sautján í Hollenska lýðveldið og Spænsku Niðurlönd. Eftir Spænska erfðastríðið gengu Spænsku Niðurlönd til Austurríkis og hétu eftir það Austurrísku Niðurlönd.
866
866 (DCCCLXVI í rómverskum tölum) var 66. ár 9. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Maríanaeyjar
thumb|right|Kort sem sýnir Maríanaeyjar. Maríanaeyjar eru eyjaklasi í Norður-Kyrrahafi á milli 12. og 21. gráðu norðlægrar breiddar og á 145. gráðu austlægrar lengdar, suðsuðaustur af Japan og vestsuðvestur af Hawaii. Eyjarnar eru tindar neðansjávarfjallgarðs sem liggur frá Gvam til Japan. Margar eyjanna eru virk eldfjöll. Norður-Maríanaeyjar eru í samveldissambandi við Bandaríkin (ásamt Púertó Ríkó) en Gvam er bandarískt yfirráðasvæði.
Langflestir íbúar eyjanna búa á Gvam (um 160.000) en um 50.000 búa á Saípan og nokkur þúsund á Tinian og Rota. Aðrar eyjar eru óbyggðar.
Frumbyggjar eyjanna eru Tsjamorrar sem tala ástrónesískt mál. Ferdinand Magellan kom fyrstur Evrópubúa til eyjanna 1521. Skipverjar hans nefndu eyjarnar Islas de los Ladrones („Þjófaeyjar“) því frumbyggjarnir stálu öllu sem þeir gátu úr skipum þeirra. Antonio Pigafetta sem ferðaðist með Magellan ritaði að bátar innfæddra væru búnir þríhyrndum latínseglum. Þær fengu því líka nafnið Islas de las Velas Latinas („Latínseglaeyjar“). Spánverjar gerðu formlegt tilkall til eyjanna árið 1667. Þeir stofnuðu þar nýlendu og nefndu eyjarnar Maríanaeyjar eftir ekkjudrottningu Spánar, Maríu Önnu af Austurríki. Eyjarnar (sérstaklega Gvam) voru mikilvægur áfangastaður á leiðinni frá Akapúlkó í Mexíkó til Manila á Filippseyjum.
Eftir ósigur í stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898 fengu Bandaríkin Gvam í sinn hlut. Spánverjar seldu Þýskalandi hinar eyjarnar, ásamt fleiri Kyrrahafseyjum, árið eftir. Japanar hernámu eyjarnar í fyrri heimsstyrjöld. Í síðari heimsstyrjöld var hart barist á mörgum eyjanna. Japanir lögðu Gvam undir sig daginn eftir árásina á Perluhöfn eða 8. desember 1941. Bandaríkjamenn náðu eynni aftur á sitt vald sumarið 1944. Eftir stríð urðu Norður-Maríanaeyjar hluti af yfirráðasvæði Bandaríkjanna.
Í Maríanadjúpálnum, sem liggur við eyjarnar og dregur nafn sitt af þeim, er mesta hafdýpi sem mælst hefur og þar er því lægsti þekkti punktur jarðskorpunnar.
W
W eða w er 23. bókstafurinn í latneska stafrófinu en er ekki notaður í því íslenska.
Vasahnífur
Vasahnífur (sjálfskeiðingur eða sjálfskeiðungur) er haft um hníf sem er með blað sem er fest með (málm)nagla við skaftið og hægt er að fella fram og leggst þá blaðið í rifu á skaftinu. Slíkir hnífar, þegar þeir eru samanfelldir, meiða ekki og því auðvelt að hafa þá í vasa sér. Vasahnífar eru mikið notaðir af veiðimönnum, hermönnum og útilegufólki. Vasahnífar hafa stundum í hálfkæringi verið nefndir skaftfellingar sökum þess að þeir falla í skaftið, en nafngiftin hefur ekkert að gera með fólk frá Skaftafelli.
Gulönd
Gulönd (fræðiheiti Mergus merganser) er fugl af andaætt. Gulönd er fiskiönd eins og toppönd og lifir mest á hornsíli og seiðum laxfiska. Hún er alfriðuð. thumbnail|500 px|left
Krímskagi
thumb|right|Krímskagi (bleikur) thumb|right Krímskagi er skagi sem teygir sig út í Svartahafið. Samkvæmt manntali frá 2014 búa þar tæplega 2,3 milljónir manna. Meirihluti þeirra telja sig Rússa og tala rússnesku.
Krímskaginn hefur oftar en einu sinni komist í heimsfréttirnar. Krímstríðið var háð á miðri 19. öld á milli Rússa og vestrænna bandamanna ásamt Ottóman-Tyrkjum. Á Jalta-ráðstefnunni sem haldin var í Jalta á Krímskaga undir lok seinni heimsstyrjaldar réðu sigurvegararnir ráðum sínum um skiptingu Evrópu að stríðinu loknu.
Skaginn tilheyrði Úkraínu uns íbúarnir ákváðu að slíta sig frá henni og ganga í sambandsríkið Rússland eftir óeirðirnar í landinu 2014. Í Rússlandi telst hann jafnt sjálfstjórnarsvæði sem er lýðveldi.
Krímskagakreppan 2014
Í febrúar 2014 komu upp eldfimar aðstæður á Krímskaganum í kjölfar óeirða í Úkraínu. Í framhaldi af því hertók rússneski herinn Krímskaga, setti á fót nýja ríkisstjórn skipaða bandamönnum Rússlands  og hélt atkvæðagreiðslu meðal Krímverja þar sem kosið var á milli þess að vera áfram hluti af Úkraínu eða að ganga til liðs við rússneska sambandslýðveldið. Opinber niðurstaða hennar var að afdráttarlaus meirihluti, eða yfir 90%, kaus að slíta sambandinu við Úkraínu og sameinast Rússlandi. Deilt hefur verið um lögmæti, framkvæmd, kjörsókn og meintar niðurstöður atkvæðagreiðslunnar og meirihluti alþjóðasamfélagsins hefur því ekki viðurkennt innlimun Rússlands á Krímskaga. Úkraína er með mál til meðferðar hjá Mannréttindadómstóli Evrópu um mannréttindabrot tengd valdatökunni.
Innrás Rússa í Úkraínu 2022
Rússland gerði innrás í Úkraínu í febrúar 2022. Til að veikja mátt rússneska hersins gerðu Úkraínumenn árás á herstöðvar Rússa á Krímskaga í ágúst sama ár og veiktu flota og herflugvöll umtalsvert með því að sprengja skip og herþotur.
1669
Árið 1669 (MDCLXIX í rómverskum tölum) var 69. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Málverkið Gullgerðarmaðurinn leitar að viskusteininum eftir [[Joseph Wright (1771) sýnir Henning Brand uppgötva fosfór.]]
Múlakvísl
Múlakvísl er jökulá á Suðurlandi með upptök í Mýrdalsjökli.
Áin er brúuð við Selfjall, um 10 km austur frá Vík í Mýrdal.
Betur er fylgst með vatnsmagni í ánni en flestum öðrum ám sökum þess hve góða vísbendingu það þykir gefa um eldgos í Kötlu.
Brú yfir ánna var opnuð í september 1935. Jökulhlaup hafa eyðilagt brýr yfir ána árin 1955 og 2011.
Sigurður Jórsalafari
thumb|right|Krossferð Sigurðar Jórsalafara. Sigurður Jórsalafari eða '''Sigurður 1. Magnússon''' (f. 1090, d. 26. mars 1130) var konungur Noregs frá 1103, fyrst ásamt hálfbræðrum sínum Ólafi og Eysteini, en Ólafur dó 1115 og Eysteinn 1123. Eftir það ríkti Sigurður einn.
Þeir bræður voru allir frillusynir Magnúsar berfætts og hét móðir Sigurðar Þóra. Sigurður hafði þegar á barnsaldri fylgt föður sínum í víkinga- og herferðum hans og var með í herförinni til Bretlandseyja en var skilinn eftir á Orkneyjum og var því ekki með þegar Magnús féll á Írlandi 1103. Þá var Sigurður 12-13 ára.
Vorið 1110 komst liðið um Gíbraltarsund inn á Miðjarðarhaf þar sem barist var við Mára og sjóræningja og í leiðinni voru eyjarnar Ibiza, Menorka og Formentera herteknar (&#8594; Múbassir ibn S& e&#240;a Nasser ad-D&#225;la -al-Nāṣir ad-Dawlah, &#1606;&#1589;&#1585; &#1575;&#1604;&#1583;&#1608;&#1604;&#1577;-). Um sumarið var komið við á Sikiley og snemma um haustið komust Sigurður og menn hans til Landsins helga. Þar heimsóttu þeir Jerúsalem og aðra helga staði, böðuðu sig í ánni Jórdan og fengu flís úr krossi Krists. Jerúsalem var á þessum tíma undir yfirráðum kristinna manna en Norðmennirnir aðstoðuðu Baldvin Jórsalakonung við að ráðast á borgina Sídon í Líbanon og hertaka hana. Í ársbyrjun 1111 lagði liðið af stað heim og kom við í Miklagarði hjá Alexiosi keisara. Síðan var haldið heim landleiðina yfir Rússland. Sagt er að aðeins 100 menn af þeim 6000 sem lögðu af stað í leiðangurinn hafi snúið aftur með Sigurði; hinir höfðu flestir fallið í orrustum eða dáið á leiðinni en allmargir urðu eftir í Miklagarði og gengu í sveit Væringja.
Sigurður gat sér frægð með Jórsalaförinni en þó stóð hann í skugga Eysteins bróður síns meðan hann lifði; þeir voru ólíkir, Eysteinn klókur og vel máli farinn, glæsimenni og vinsæll, Sigurður hraustmenni en ekki fríður, fámáll og þurr á manninn, tryggur vinum sínum en fáskiptinn. Því var ákveðin togstreita á milli þeirra en þeir komust hjá átökum með því að skiptast á að dvelja í suður- og norðurhluta ríkisins.
Eysteinn veiktist og dó sumarið 1123 og eftir það var Sigurður einn konungur. Litlum sögum fer af ríkisstjórnarárum hans og mun það hafa verið friðsemdartími í Noregi. Það breyttist skyndilega þegar hann dó af veikindum í Ósló 26. mars 1130. Kona Sigurðar var Málmfríður, dóttir Mstislavs stórhertoga af Kænugarði (hún giftist síðar Eiríki eimuna Danakonungi), og áttu þau dótturina Kristínu, sem síðar giftist Erlingi skakka. Sigurður átti líka soninn Magnús með frillu sinni Borghildi Ólafsdóttur og tók hann við konungdæminu en brátt komu fram aðrir sem töldu sig eiga kröfu til ríkisins og næstu öldina logaði Noregur í innanlandserjum og átökum milli konunga og konungsefna.
Hollenska lýðveldið
thumb|right|Sjö sameinuð Niðurlönd Hollenska lýðveldið (hollenska: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden „Lýðveldi sjö sameinaðra Niðurlanda“) var lýðveldi í Evrópu sem varð til við klofning sautján héraða frá Niðurlöndum árið 22. júlí 1581, en þá sóru stéttaþing héraðanna sem voru í Utrecht-bandalaginu Afneitunareiðinn og höfnuðu þar með konungdómi Filippusar 2. Spánarkonungs. Við það hófst Áttatíu ára stríðið sem átti eftir að marka landamæri milli ríkjanna tveggja. Hollenska lýðveldið leið undir lok eftir röð uppreisna í kjölfar Frönsku byltingarinnar 1783 til 1795. Við tók hið skammlífa Batavíulýðveldi og síðan Hollenska konungdæmið 1805.
Álftalaukur
Álftalaukur (fræðiheiti: Isoetes echinospora ) er tegund ferskvatnsplantna í ættkvísl álftalauka og af ættinni Isoetaceae. Álftalaukur finnst víða á láglendi Íslands.
Álftalaukur er ein algengasta tegund plantna í Kanada. Hann finnst í grunnum tjörnum og vötnum frá Labrador og Nýfundnalandi til Alaska, og suður til Pennsylvaníu, Wisconsin, Kolorado, og Kaliforníu. Í Þýskalandi finnst hann aðeins á tvemur stöðum: Feldsee og Titisee, hvortveggja í Svartaskógi. Evrópskir stofnar eru án loftaugna, en þau eru til staðar í Norður Amerískum stofnum. Isoetes muricata og Isoetes echinospora var. braunii vísa til Norður Amerískra plantna þegar þær eru taldar aðgreindar frá Evrópskum plöntum.
Vladímír Zhírínovskíj
Vladímír Volfovítsj Zhírínovskíj (25. apríl 1946 – 6. apríl 2022), einnig þekktur undir gælunafninu Zhírík, var rússneskur stjórnmálamaður. Frá falli Sovétríkjanna og stofnun rússneska sambandsríkisins var Zhírínovskíj helsti leiðtogi öfgahægrimanna og öfgaþjóðernissinna í rússneskum stjórnmálum. Hann bauð sig margsinnis fram til embættis forseta Rússlands og var lengi leiðtogi Frjálslynda lýðræðisflokksins á rússnesku ríkisdúmunni.
Zhírínovskíj var þekktur fyrir herskáa orðræðu gegn Vesturlöndum og fyrir ögrandi ummæli gegn ýmsum ríkjum. Meðal annars stakk hann upp á því að réttast væri að breyta Íslandi í fanganýlendu fyrir alla Evrópu. Þrátt fyrir að vera stjórnarandstæðingur að nafninu til var Zhírínovskíj í seinni tíð talinn eiginlegur bandamaður Vladímírs Pútín Rússlandsforseta og studdi stjórnarstefnu Pútíns í flestum málefnum.
Æviágrip
Vladímír Zhírínovskíj fæddist árið 1946 í Almaty í þáverandi kasaska sovétlýðveldinu. Móðir hans var rússnesk en faðir hans var úkraínskur Gyðingur. Zhírínovskíj gerði jafnan lítið úr ætterni föður síns og var vanur að segja: „Móðir mín var rússnesk en faðir minn var lögfræðingur.“ Eftir að upplýsingar um faðerni Zhírínovskíj voru gerðar opinberar á tíunda áratugnum hafnaði hann því í sjö ár að hann væri kominn af Gyðingaættum. Zhírínovskíj hafði þá lengi lofað Hitler og sagt Gyðinga sjálfa bera ábyrgð á Helförinni.
Zhírínovskíj bauð sig fram til forseta Rússlands í fyrsta skipti árið 1991 og hlaut þar um sex milljónir atkvæða og lenti í þriðja sæti, sem gerði hann að þekktum stjórnmálamanni í Rússlandi. Hann átti eftir að bjóða sig fram í öllum forsetakosningum Rússlands það sem hann átti eftir ólifað að undanskildu árinu 2004, en náði aldrei eins góðum árangri og við fyrstu atrennu sína.
Árið 1990 stofnaði Zhírínovskíj Frjálslynda lýðræðisflokkinn. Í aðdraganda þingkosninga sem haldnar voru í Rússlandi árið 1993 fór hann yfir stefnu flokksins og sagði hana vera „þjóðernissósíalisma“ (þ.e. blöndu af þjóðernishyggju og sósíalisma) en gerði greinamun á henni og á „Hitlerisma.“ Zhírínovskíj varð talsmaður þess að Rússar endurheimtu öll landsvæði sem áður hefðu heyrt undir Rússaveldi, meðal annars Eystrasaltslöndin, Úkraínu og Hvíta-Rússland. Hann sagðist hafa metnað til að færa landamæri Rússlands aftur í það horf sem þau voru árið 1865, þegar Rússland réði yfir svæðum á borð við Finnlandi, Póllandi og Alaska, auk þess sem Zhírínovskíj sagðist vilja að Rússland innlimaði japönsku eyjuna Hokkaidō.
Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn vann óvæntan sigur í þingkosningunum 1993. Flokkurinn hlaut um fjórðung atkvæða og varð stærsti flokkurinn á rússnesku ríkisdúmunni. Zhírínovskíj varð þannig um skeið einn sýnilegasti rússneski stjórnarandstæðingurinn á forsetatíð Borisar Jeltsín.
Zhírínovskíj sagðist vilja bæta úr glæpavandamáli í Rússlandi með því að gera landið að gamaldags „lögregluríki“. Þannig yrði landinu stjórnað af þeirri festu sem myndi tryggja „sannkallað lýðræði.“ Hann sagðist vilja að rússneski herinn teldi til sín 3,5 milljónir hermanna og lögreglusveitir yrðu skipaðar tveimur milljónum manna. Zhírínovskíj sá fyrir sér heimsskipan þar sem heiminum yrði skipt í þrenn áhrifasvæði þar sem aðeins Rússland, Bandaríkin og Atlantshafsbandalagið fengju að hafa starfræka heri og rússneska, enska og franska yrðu einu opinberu mál heimsins. Þá yrðu rúblan, Bandaríkjadalurinn og evran einu gjaldmiðlarnir. Zhírínovskíj stakk jafnframt upp á því að Kína yrði skipt upp í sex ríki til að draga úr hættu sem hann sagði stafa af landinu. Meðal annarra ummæla sem Zhírínovskíj lét falla var að nauðsynlegt kynni að vera að varpa kjarnorkusprengjum á Japan og drekkja Þýskalandi í geislavirkum úrgangi.
Á fyrsta áratugi 21. aldar var Zhírínovskíj um skeið varaforseti rússneska þingsins. Hann vakti athygli í því embætti árið 2005 þegar hann lenti í slagsmálum við þingmann í öðrum flokki í beinni sjónvarpsútsendingu.
Í seinni tíð gagnrýndi Zhírínovskíj hinsegin fólk í auknum mæli og studdi við lagasetningar stjórnar Vladímírs Pútín sem bönnuðu „áróður samkynhneigðra.“ Þegar austurríski hinsegin söngvarinn Conchita Wurst vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 lýsti Zhírínovskíj því yfir að niðurstaða keppninnar markaði „endalok Evrópu.“
Zhírínovskíj lést í apríl árið 2022. Hann hafði smitast af Covid-19 árið áður en hélt því fram að hann hefði látið sprauta sig átta sinnum á móti veikinni. Í desember árið áður hafði Zhírínovskíj spáð fyrir það nánast upp á dag hvenær Rússar myndu hefja innrás í Úkraínu.
Royale Union Saint-Gilloise
Royale Union Saint-Gilloise, yfirleitt skammstafað sem Union SG, USG eða einfaldlega kallað Union er belgískt knattspyrnulið sem stofnað var í Saint-Gilles-hverfinu í Brussel en flutti sig á þriðja áratug tuttugustu aldar yfir í Vorst-hverfið í sömu borg. Union var eitt allra sigursælasta félagið í árdaga belgískrar knattspyrnu og varð ellefu sinnum meistari frá 1904 til 1935. Eftir seinni heimsstyrjöldina tók við langvinn eyðimerkurganga. Árið 2021 lék liðið í efstu deild í fyrsta sinn í 48 ár.
Saga
Royale Union Saint-Gilloise var stofnað árið 1897, tveimur árum eftir að keppnin um belgíska meistaratitilinn hófst. Leiktíðina 1901-02 tók félagið fyrst þátt í keppninni um Belgíumeistaratitilinn. Tveimur árum síðar varð það meistari í fyrsta sinn og varði titilinn fimm næstu ár. Á þessum árum tók félagið einnig þátt í millilandakeppnum með ágætum árangri. Union bætti tveimur titlum í sarpinn árin 1913 og 1923. Önnur gullöld félagsins stóð frá 1933 til 1935 þegar liðið var ósigrað í 60 deildarleikjum í röð, sem er ekki met í Belgíu. Þetta skilaði Union Belgíumeistaratitlum númer níu, tíu og ellefu. Það eru enn í dag einu meistaratitlar félagsins, sem einnig hefur orðið bikarmeistari í tvígang, 1913 og 1914.
Vorið 2018 var tilkynnt að Tony Bloom, stjórnarformaður enska knattspyrnuliðsins Brighton & Hove Albion væri nýr aðaleigandi Royale Union. Með nýju eignarhaldi kom mikil peningainnspýting í félagið sem styrktist hratt. Vorið 2021 komst Royale Union upp í efstu deilt eftir nærri fimm áratuga bið og þegar á sínu fyrsta tímabili þar gerði félagið atlögu að belgíska meistaratitlinum, en varð að lokum að sætta sig við 2. sætið.
Gerningaveður
Gerningaveður er óveður sem (fjölkunnugur) maður hefur gert á einhvern sem er á sjó og á að valda drukknun viðkomandi. Talað var einnig um að gera einhverjum gerningaveður eða gera gerningaveður að einhverjum. Gerningaveður er þó oftast haft í merkingunni fárviðri.
Í Ferðabók Eggerts Ólafssonar segir svo:
Jón Árnason segir í Þjóðsögum sínum:
Í Bók Þórðar Tómassonar, Veðurfræði Eyfellings, er gerningaveður flokkað sem óveður eingöngu:
Kaíró
thumb|right|Horft yfir miðborg Kaíró.
Kaíró (arabíska: القاهرة, (umritað: al-Qāhirah)) er höfuðborg Egyptalands. Hún er fjölmennasta borg Afríku og fjórtánda fjölmennasta borg heims, með 20,5 milljónir íbúa á stórborgarsvæði sínu (2018). Borgin stendur á bökkum Nílar, og á eyjum úti í ánni rétt sunnan við þann stað þar sem hún skiptist í þrennt og rennur út í Nílarósa. Borgin liggur skammt frá höfuðborg Forn-Egypta, Memfis, sem var stofnuð um 3100 f.Kr.. Þar sem Kaíró stendur nú var fyrst byggt rómverskt virki kringum árið 150. Elsti hluti borgarinnar er á austurbakka árinnar en brýr tengja nú við borgarhlutana Gísa og Imbabah vestan megin árinnar. Kaíró er ein elsta borg í heimi.
Shell
Shell, frá 2005-2022 þekkt sem Royal Dutch Shell, er fjölþjóðlegt olíufyrirtæki með uppruna bæði í Bretlandi og Hollandi. Samkvæmt tímaritinu Fortune er Shell stærsta fyrirtæki í heimi, og samkvæmt Forbes er annað stærsta fyrirtæki í heimi. Það er líka ein systranna sjö í olíuiðnaði.
Helstu framkvæmdasvæði fyrirtækisins eru framleiðsla, vinnsla, flutningur og markaðssetning kolvatnsefna (beggja jarðolíu og jarðgass). Shell starfar líka í framleiðslu jarðolíuefna og er nýkomið í endurnýjanlega orku, og er að þróa vind-, vetnis- og sólarorkutækni. Shell er skráð hjá kauphöllinni í London og Euronext í Amsterdam. Shell starfar í um það bil 140 löndum. Dótturfyrirtækið Shell Oil Company starfar í Bandaríkjunum, og er eitt stærsta fyrirtæki þeirra. Höfuðstöðvar dótturfyrirtækisins eru staddar í Houston, Texas.
Fyrirtækið var stofnað árið 1907 við sameiningu hollensks fyrirtækis Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij og bresks fyrirtækis Shell Transport and Trading Company Ltd. Fyrirtækin tvö sameinuðust til að keppa við bandaríska fyrirtækið Standard Oil. 60% fyrirtækisins var í eigu Hollands og 40% í eigu Bretlands.
Shell starfar á Íslandi sem Skeljungur hf.
Jarðarupprás
Jarðarupprás er ljósmynd af Jörðinni sem geimfarinn Bill Anders tók á aðfangadag árið 1968 út um glugga Apollo 8 tunglfarsins. Náttúruljósmyndarinn Galen Rowell hjá National Geographic tímaritinu hefur kallað myndina þá áhrifamestu sem tekin hefur verið af jörðinni. Í myndasafni NASA er myndin númer AS8-14-2383. Apollo 8 var fyrsta mannaða flugið til tunglsins, en ári síðar flaug Apolli 11 til tunglsins og lenti.
Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir
Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir (f. 2. júlí 1969) er íslensk leikkona. Hún var með spjallþátt á laugardagskvöldum á undan Spaugstofunni á sínum tíma. Steinunn hefur leikið í ýmsum þáttum og kvikmyndum. Hún lék meðal annars í þáttunum Fangar. Steinunn var gift Stefáni Karli Stefánssyni, leikara og átti með honum 4 börn.
Steinunn er dóttir Bríetar Héðinsdóttur, leikkonu og leikstjóra, og Þorsteins Þorsteinssonar, kennara og þýðanda.
1359
Árið 1359 (MCCCLIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
thumb|right|Stytta af [[Owain Glyndŵr í ráðhúsinu í Cardiff.]]
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Eldkeila
300px|thumb|Cono de Arita, eldkeila í [[Argentína|Argentínu]] 300px|thumb|[[Rainierfjall, eldkeila í Washingtonfylki í Bandaríkjunum]] thumbnail|left|Fujiyama eldfjall, Japan left|thumbnail|[[Plötumót]] thumbnail|Eldgos, [[Mount Redoubt, Alaska, 2009]]
thumbnail|300px|Eldkeila
Lögun
Það er stórt, keilulaga fjall með gíg á efsta tindi, sem samsvarar nákvæmlega þeirri mynd sem mörgum kemur í hug þegar talað er um eldfjall.
Hugtakið eldkeila er haft um hring- eða sporöskjulagað, uppmjótt eldfjall. Gos í eldkeilum eru tíð og stundum langvinn.
Staðsetning
Mörg eldfjöll af þessu tagi eru til í heiminum og meirihluti þeirra er á flekaskilum þar sem stórir jarðskorpuflekar rekast á og annar fer undir hinn. Dæmi um slíkt er eldfjallið Fuji í Japan.
Vegna þessa eru mjög margar eldkeilur í kringum Kyrrahaf, í Alasku, í Andesfjöllum og í Indónesíu, á Eldhringnum.
Á Íslandi rekur jarðskorpuflekana hins vegar hvorn frá öðrum og þar eru því ekki margar eldkeilur til. Þær finnast þó og þekktastar þeirra eru Snæfellsjökull, Öræfajökull og Eyjafjallajökull. Og svo er Hekla að þróast úr eldhrygg í átt til eldkeilu, eins og goshegðun hennar sýnir, en hún er enn mjög ungt eldfjall.
Eldgosin
Eldkeilur hlaðast aðallega upp úr misþykkum gjóskulögum og hraunum. Eldgosin eru ýmis sprengigos, blandgos (gjóska og hraunrennsli) eða hraungos. Algengt er að þar finnist bergtegundir úr þróaðri kviku eins og andesítog rýólít.
Eldgos í eldkeilum eru stundum í toppgíg. En líka er algengt að hliðarsprungur opnist, auk þess sem gosið getur utan megineldstöðvanna, úti í eldstöðvakerfum þeirra. Stundum storknar gasríkt hraunið í gígnum og myndar tappa eða svokallaða hraungúla í gosrásinni. Þegar tapparnir springa, æða eldský eða gusthlaup niður hlíðarnar og geta orðið mörgum að bana. Það gerðist t.d. í eldgosinu við Krakatá í Indónesíu árið 1883. thumb|left|Eldský á [[Mayon eldfjallinu í Filippseyjunum]]
Furðublaðka
Furðublaðka (fræðiheiti: Welwitschia mirabilis) er eina tegundin í furðublöðkuættkvísl og furðublöðkuætt. Hún vex í Kaokoveld eyðimörkinni sem liggur við strönd Angóla og Namibíu. Hún var uppgötvuð af austurríska grasafræðingnum og landkönnuðinum Friedrich Welwitsch 1852. Tegundin er sérstæð fyrir margar sakir, ekki síst fyrir að hún myndar einungis tvö (sjaldan þrjú) blöð sem halda áfram að vaxa allan hennar líftíma, sem er langur, 1000 til 2000 ár. Tegundin er almennt þekkt sem welwitschia í ensku og fleiri tungumálum, en einnig tree tumbo (Friedrich hélt að innfæddir kölluðu hana tumbo). Hún nefnist kharos eða khurub á Nama (Hottentot eða Khoekhoe eru eldri nöfn á málinu), tweeblaarkanniedood ('tvö blöð; drepst ekki') á Afrikaans, nyanka á Damara, og onyanga á Herero. Á kínversku er hún 百歲蘭 (eilíf orkídea)
869
869 (DCCCLXIX í rómverskum tölum) var 69. ár 9. aldar sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Fondation Z
Fondation Z ('Verkefni Z) er þrettánda bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2018 og er sköpunarverk höfundarins Cenis-Pierre Filippi og teiknarans Fabrice Lebeault, sem báðir eru franskir. Þótt flestar persónur bókarinnar séu þekktar úr rötröðinni um Sval og Val er sögusviðið gjörólíkt, svo deila má um hvort bókin teljist í raun Svals og Vals-ævintýri.
Söguþráður
Sagan gerist í fjarlægri framtíð. Vélmenni eru á hverju strái og fólk fer sinna ferða á fljúgandi farartækjum, auk þess sem mannkynið hefur numið fjarlægar plánetur og komist í kynni við vitsmunalíf þar.
Svalur er ungur og kærulaus lærlingur í eftirlitsstofnun hins opinbera sem fylgist með líftækniglæpum. Faðir hans er strangur og metnaðarfullur yfirmaður stofnunarinnar, sonur Sveppagreifans – frægs vísindamanns, sem nýlega hafði horfið sporlaust. Þótt föðurnum misbjóði leti og sérhlífni Svals, er svarti sauðurinn í fjölskyldunni þó Bitla systir hans. Hún hefur gengið til liðs við andspyrnuhreyfinguna og lifir sem útlagi.
Þótt Svalur sé ekki sammála systur sinni í pólitískum skoðunum, eru þau í samskiptum á laun. Hún reynir að sannfæra hann um að hjálpa sér í við að fletta ofan af hinu dularfulla verkefni Z sem virðist teygja anga sína allt frá æðstu stöðum. Svalur neitar en Bitla stelur aðgangskorti hans til þess að komast í mikilvæg gögn.
Bjólfskviða (aðgreining)
Bjólskviða getur átt við um:
Fondation Z
Söguþráður
Þar sem Svalur og Bitla eru að þrátta um hvað gera skuli koma vélmenni aðvífandi með skothríð. Ókunnur maður á loftfari sínu forðar þeim á brott. Þar er kominn Valur, sem er grunsamlega stuttur í spuna. Hann fer með þau á heimili sitt, sem reynist fullt af forngripum frá Jörðinni á sjöunda áratug tuttugustu aldar. Valur er eins og þau að reyna að grafast fyrir hið dularfulla verkefni Z, en grunar að líkt og margir andspyrnumenn hafi hann verið heilaþveginn og rændur minninu – hann vill því komast að því hver hann sé í raun og veru.
Saman halda þau þrjú í leiðangur til annarra reikistjarna, þar sem þau verða vitni að dularfullum og ólöglegum viðskiptum með ræktaðar lífverur, sem minna á löngu horfið lífríki Jarðarinnar. Þar kemur við sögu Sammi frændi, sem Valur telur að sé næstæðsti maðurinn í verkefni Z. Varðmenn uppgötva þau og Bitla er tekin höndum á meðan Svalur og Valur sleppa við illan leik. Þeir halda á tilraunastofu Sveppagreifans og finna þar mikilvægar upplýsingar.
Þeir halda á fund Samma frænda sem fellst á að segja þeim allt það létta. Hann sýnir þeim verkefni Z, sem nefnt var eftir vísindamanninum Zorglúbb sem hafði á laun, með aðstoð Sveppagreifans og fleiri vísindamanna reynt að smíða nákvæma eftirlíkingu af Jörðinni frá seinni hluta tuttugustu aldar, þar sem náttúra og samfélag þess tíma var endurgert í smáatriðum. Markmiðið með þessu leynilega verkefni var að búa til ferðamannastað þar sem hægt væri að upplifa löngu liðna fortíð.
Í miðri frásögninni yfirbugar Sammi frændi félagana tvo og upplýsir að Valur hafi verið tengiliður við stjórnvöld, sem hafi stutt við bakið á verkefni Z til að nýta hina endurgerðu Jörð sem einskonar fangelsi fyrir heilaþvegna andófsmenn og óvini ríkisvaldsins. Sammi ákvað hins vegar að ræna verkefninu. Hann hafði þegar sent Sveppagreifann og Zorglúbb til hinnar tilbúnu plánetu sem vísindamenn, Bitlu í hlutverki hvatvísrar blaðakonu og nú myndu Svalur, Valur og Pési fá sömu örlög sem lyftuvörður á hóteli, spjátrungslegur blaðasnápur og gæluíkorni. Svalur og Valur reyna að sleppa og tekst að láta yfirvöldin hafa hendur í hári Samma, en ekki reyndist unnt að snúa við ferlinu og Svalur og Valur vakna til lífsins í upphafssenu bókarinnar Sveppagaldrar í Sveppaborg.
Rush Hour 3
Rush Hour 3 er grín- og hasarmynd frá árinu 2007. Brett Ratner leikstýrði myndinni. Myndin er 91 mínútur og er framhald af kvikmyndunum Rush Hour og Rush Hour 2.
Myndin fjallar um löggurnar Lee og Carter. Þegar reynt er að drepa þingmanninn Han elta þeir morðingjan til Frakklands. Þar hitta þeir Kenji, sem er höfuðpaur glæpagengis. Þeir byrja að leyta að Shy Shen sem er listi yfir fleiri höfuðpaura. Þeir hitta Geneviève. Shy Shen listin er húðflúraður aftan á henni. En þegar þeir finna það út komast þeir að svikara og verða að berjast við Kenji á endanum.
Panamaeiðið
thumb|[[Kort af Panamaeiðinu]] thumb|[[Gervihnattamynd af svæðinu]] Panamaeiðið er eiði sem aðskilur Norður- og Suður-Ameríku. Álfurnar höfðu verið aðskildar frá því á Krít, þegar Pangea brotnaði upp. Þegar töluvert var liðið á plíósen-tímabilið, fyrir um 3,5 milljónum ára, varð til landbrú á milli meginlandanna þegar karabíska flekann rak til austurs og Panamaeiðið varð til.
Áhrif opnunar Panamaeiðsins var afar mikil á fánur Suður- og Norður-Ameríku, þar sem tegundablöndunin mikla átti sér stað. Áhrif myndunar Panamaeiðsins á loftslag á jörðinni voru mikil þar sem selta Atlantshafsins jókst og Golfstraumurinn fór af stað með djúpsjávarmyndun á mörkum Norður-Atlantshafs og Norður-Íshafs. Leiddi þetta til kólnunar á norðurhveli jarðar og vísaði veginn fyrir komu ísaldarinnar.
Darlington F.C.
Darlington FC,oft kallaðir The Quakers eða Darlo, er enskt Knattspyrnufélag með aðsetur í Darlington, Félagið var stofanað árið árið 1883, enn var stofnað á ný árið 2012 eftir gjaldþrot. Gary John Martin lék um tíma með félaginu.
Mount St. Helens
thumb|Mount St. Helens, degi fyrir gosið árið 1980. thumb|Gosið árið 1980. thumb|Fjallið árið 1982.
Mount St. Helens (eða Louwala-Clough á málum frumbyggja svæðisins) er eldfjall í Washingtonfylki Bandaríkjanna. Fjallið er 96 kílómetra suður af Seattle og 80 kílómetra norðaustur af Portland í Oregon og er hluti af Fossafjöllum. Mount St. Helens er talið vera um 40.000 ára og er yngra en aðrar eldkeilur í fjöllunum.
Eldvirkni
Síðasta stóra gosið fyrir hamfaragosið 1980 varð árið 1843 og eftir 1857 virtist fjallið alfarið hætt að gjósa. Jökull hefur myndast í hvelfingunni í gígnum eftir gosið 1980 og kallast hann Crater glacier. Smærri gos hafa verið á 21. öld.
thumb|800px|center|Víðmynd af fjallinu.
Hoya madulidii
Hoya madulidii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Île-de-France
thumb|Kort.
Île-de-France (/ il də fʁɑ̃s /) er franskt stjórnsýslusvæði í Frakklandi. Það er fjölmennasta hérað landsins með 13 milljónir íbúa árið 2020 og það þéttbýlasta (1010,9 íbúar á ferkílómetra árið 2017) í Frakklandi. Höfuðborgin París er þar.
Þorleifur Repp
Þýðandinn Repp
Þorleifur var fæddur í Reykjadal í Hrunamannahreppi 6.júlí 1794, sonur Guðmundar prests Böðvarssonar prests þar og á Kálfatjörn. Reppsnafnið mun dregið af nafni sveitarinnar, sem þá var oftast kölluð Hreppar eða Ytri-Hreppur. Þorleifur lagði mikla stund á málvísindi, heimspeki og fagurfræði. Hann hataðist við Dani og flutti því til Bretlands, þar sem hann gerðist aðstoðarbókavörður við The Advocates' Library. Frítíma sínum eyddi hann í fræðistörfin og þýðingar af ýmsu tagi. Repp kunni fjölda tungumála: Hann talaði minnst 5 mál, var vel skrifandi á um 12 og rannsakaði í kringum 40. Andrew Wawn hefur sagt um Repp að hann hafi verið frábær þýðandi og bætti við: „Sagt er að menn eigi ekki að þýða [Íslendinga]sögurnar á ensku nema vera jafnvígir á bæði tungumálin og það var raunin með Repp, hann var því sem næst tvítyngdur“. Fátt kom út eftir hann af þýðingum hans. Andrew heldur því þó fram að slík bók, þ.e. þýðingar hans á fornsögunum, hefði breytt sögu íslenskra fræða á Bretlandi á nitjándu öld. Hann hefði sett ný viðmið í þýðingum íslenskra fornbókmennta á ensku. Þorleifur þýddi einnig margt annað, t.d. ensk kvæði á dönsku og Laxdæla sögu á latínu.
Aðstoðarbókavörðurinn Repp
Repp fékk stöðu aðstoðarbókavarðar í The Advocates' Library gegnum Rasmus Rask. Hann hafði bent yfirmönnum bókasafnsins á Repp. Repp var einstaklega hæfur í starfið. Hann var mjög vel lesinn á latínu og grísku. Repp var mjög spenntur fyrir starfinu en það endist ekki lengi. Þar heyrði hann undir David Irving aðalbókavörð en þeim kom mjög illa saman. Eftir stuttan tíma fór Irving að ásaka Repp um lygar og rangfærslur. Þessi rýgur endist allan þann tíma sem Repp vann undir honum. Dæmi má nefna að Repp skildi eitt sinn eftir nafnlausan miða á skrifborði Irvings. Á miðanum var sonnettubrot á ítölsku eftir Ludovico Ariosto, þar mátti lesa úr að bókavörðurinn væri latur og illa innrættur. Þar var auðvelt að rekja miðann til Repps, eina meðlims bókasafnsins sem talaði reiprennandi ítölsku. Árið 1837 var ákveðið að kjósa um hvort Repp skyldi halda áfram störfum sínum. Hann var kosinn í burtu með litlum mun.
Andlát Repps og greftrun
Þorleifur lést í Kaupmannahöfn eftir langa og þunga legu. Síðasta ósk Þorleifs var að hann yrði fluttur til Íslands til greftrunar. Hann hafði illan bifur á Danmörk og Dönum. Dr. Jacobsen, borgarlæknir í Höfn og tryggðarvinur Repps, balsamaði lík hans. Hann var síðan settur í kistu, alfóðraða innan með blýi. Hún beið í Holmens kirkju-kapellunni í Kaupmannahöfn fram að vori. Þá var hún send heim með póstgufuskipinu. Líkið var borið í hús tryggðarvinar hans, Helga biskups Thordersens. Hann gerði þá ættingjum og tengdafólki viðvart. Hann fékk líka Prestaskólastúdenta, góða söngvara, til þess að hefja hinn framliðna til kirkju.
Þorleifur Repp var svo jarðsettur frá Dómkirkjunni. Allt fyrirkomulag við jarðarförina var á borð við landshöfðingja. Dómkirkjan var full, allir embættismenn í Reykjavík voru viðstaddir og allir skólasveinar sem fengu leyfi.
Frakkland
Frakkland eða Lýðveldið Frakkland, (franska République française eða France) er land í Vestur-Evrópu sem nær frá Miðjarðarhafi í suðri að Ermarsundi í norðri og frá Rín í austri að Atlantshafi í vestri. Vegna lögunar landsins gengur það oft undir heitinu „sexhyrningurinn“ (fr. Hexagone) hjá Frökkum sjálfum. Í Evrópu á Frakkland landamæri að Belgíu, Lúxemborg, Þýskalandi, Sviss, Ítalíu, Mónakó, Spáni og Andorra, en handanhafssýslur þess í öðrum heimsálfum eiga landamæri að Brasilíu, Súrínam og Hollensku Antillaeyjum. Landið tengist Bretlandseyjum gegnum Ermarsundsgöngin. Frakkland skiptist í 18 héruð (þar af 5 utan Evrópu) sem ná yfir samanlagt 643.801 km². Þar búa yfir 68 milljónir manna. Frakkland er miðstýrt ríki sem býr við forsetaþingræði. Höfuðborg landsins er París sem er jafnframt efnahagsleg og menningarleg höfuðborg. Aðrar stórar borgir eru Lyon, Marseille, Toulouse, Bordeaux, Lille og Nice. Frakkland og hjálendur þess ná yfir 12 tímabelti, sem er það mesta sem þekkist.
Frakklandi náði hátindi sem hernaðarveldi undir stjórn Napóleons Bónaparte í upphafi 19. aldar. Hann lagði undir sig stærstan hluta af meginlandi Evrópu og stofnaði fyrsta franska keisaradæmið. Frönsku byltingarstríðin og Napóleonsstyrjaldirnar höfðu mikil áhrif á þróun Evrópu og mannkynssöguna alla. Hrun keisaradæmisins var upphafið að hnignunartímabili og endurteknum stjórnarkreppum fram að stofnun þriðja franska lýðveldisins í fransk-prússneska stríðinu 1870. Í kjölfarið blómstruðu vísindi og listir og efnahagsuppgangur varð á tímabilinu sem kallað var Belle Époque („fagra tímabilið“). Frakkland var einn Bandamanna í fyrri heimsstyrjöld og síðari heimsstyrjöld þar sem landið var að hluta hernumið af Þjóðverjum frá 1940 til 1944. Eftir stríð var fjórða franska lýðveldið stofnað, en það leystist upp eftir ósigra Frakka í styrjöldinni í Alsír. Fimmta franska lýðveldið var stofnað af Charles de Gaulle árið 1958. Nær allar nýlendur Frakka fengu sjálfstæði eftir 1960, en margar þeirra hafa enn mikil stjórnmálaleg, menningarleg og efnahagsleg tengsl við Frakkland.
Frakkland hefur lengi talist vera miðstöð lista, vísinda og heimspeki. Landið er í 5. sæti yfir fjölda færslna á Heimsminjaskrá UNESCO og er vinsælasta ferðamannaland heims, með yfir 89 milljón ferðamenn árið 2018. Frakkland er þróað ríki og sjöunda stærsta hagkerfi heims að nafnvirði, og það níunda stærsta kaupmáttarjafnað. Landið situr hátt á listum yfir menntun, heilbrigðisþjónustu, lífslíkur og lífsgæði. Á heimsvísu er Frakkland enn stórveldi og á fast sæti í Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Frakkland er meðal stofnaðila Evrópusambandsins og Atlantshafsbandalagsins. Það á aðild að G7, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu og Samtökum frönskumælandi ríkja.
Saga
Frakkland nútímans tekur yfir svipað svæði og hið forna hérað Gallía þar sem Gallar bjuggu en þeir voru keltnesk þjóð. Á fyrstu öld fyrir Krist var Gallía innlimuð í Rómaveldi og tóku íbúarnir upp latneska tungu og menningu. Kristni skaut rótum í landinu á annarri og þriðju öld eftir Krist. Á fjórðu öld tóku germanskir ættflokkar að streyma yfir Rín sem markaði austurlandamæri Gallíu. Í þeim hópi voru Frankar mest áberandi en af þeim er nafn Frakklands dregið.
Samfelld tilvist Frakklands sem sérstaks ríkis er talin hefjast á 9. öld þegar Frankaveldi Karlamagnúsar skiptist í vestur- og austurhluta. Austurhlutinn náði þá yfir það svæði sem nú er Þýskaland og er þessi skipting oft einnig talin marka upphaf Þýskalands. thumb|266x266dp|Normandíbúar lögðu undir sig England árið 1066. Normannar lögðu undir sig England árið 1066 sem síðar leiddi til togstreitu milli afkomenda Vilhjálms sigursæla hertoga af Normandí og konunga Frakklands í hinu svokallaða hundrað ára stríði.
Frakkland var konungsríki allt til ársins 1792 þegar lýðveldi var komið á í kjölfar frönsku byltingarinnar.
Leirdalsgöngin
thumb|right|Leirdalsgöngin Leirdalsgöngin (norska: Lærdalstunnelen) eru 24,51 km löng veggöng sem liggja milli Leirdals og Aurlands í Sogni og Firðafylki í Noregi. Göngin eru lengstu veggöng í heimi, 8 km lengri en Gotthardgöngin í Sviss. Evrópuvegur E16 liggur í gegnum göngin sem eru síðasti hlekkurinn í vegtengingu milli Oslóar og Bergen án ferja og án erfiðra fjallvega.
Frakkland
Saga
Napóleon Bónaparte náði svo undirtökum í lýðveldinu og lýsti sjálfan sig keisara 1804. Napóleon lagði undir sig stóran hluta Evrópu með landvinningum og með því að koma skyldmennum til áhrifa í mörgum konungsríkjum þess tíma. Napóleon var settur af árið 1815 og var gamla konungsríkið endurreist. Það var svo afnumið með öðru lýðveldinu sem síðar var afnumið með öðru keisaraveldinu undir forustu bróðursonar Napóleons. Honum var svo steypt af stóli og þriðja lýðveldið aftur komið á 1870. Í síðari heimsstyrjöldinni hernámu Þjóðverjar norðanvert Frakkland, en svonefnd Vichystjórn stýrði suðurhlutanum. Að stríðinu loknu var stofnsett svokallað fjórða lýðveldi sem varð loks fimmta lýðveldið með stjórnskipunarbreytingum sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1958.
Friðrik Dór
Friðrik Dór Jónsson (f. 7. október 1988) er hafnfirskur R&B og popp-söngvari og lagahöfundur. Hann er bróðir Jóns Jónssonar.
Frakkland
Saga
Eftir stríðið hafa tekist sættir með Frökkum og Þjóðverjum og hefur samvinna þessara þjóða verið kjarninn í stofnunum eins og Evrópusambandinu en Frakkar hafa verið hvað harðastir stuðningsmenn þess að efla samstarf Evrópuríkja á sviði stjórnmála, varnar- og öryggismála.