cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
3G
3G (stendur fyrir third generation) á við þriðju kynslóð þráðlausrar samskiptatækni. 3G er fjöldi opinna staðla notaður fyrir farsímatæki og farsímafjarskipti. Staðlarnir fara eftir skilyrðum tilgreindum af Alþjóðafjarskiptasambandinu. 3G-tækni gerir manni kleift að hringja í annaðhvort raddsímtal eða myndsímtal, nota internetið og horfa á sjónvarp hvar sem samband er.
Hugtakið 3G felur í sér nokkrar aðrar tæknir, meðal annars:
3G-net og þjónustur er að finna í mörgum löndum en enn er nýrri tækni komin í notkun, 4G.
Strengjasveit
thumb|right|Ensk strengjasveit árið 2010. Strengjasveit er hljómsveit sem er skipuð sömu strengjahljóðfærum og leika á strengi í fullskipaðri sinfóníuhljómsveit. Dæmigerð strengjasveit inniheldur þannig milli 12 og 21 hljóðfæraleikara sem leika á fiðlur (skipt í fyrstu og aðra fiðlu), víólur, selló og oftast (en ekki alltaf) kontrabassa.
Þorlákur Thorlacius Þórðarson
Þorlákur var sonur Þórðar Þorlákssonar Skálholtsbiskups og konu hans Guðríðar Gísladóttur. Hann var settur til náms og var í 2 1/2 ár hjá séra Oddi Eyjólfssyni í Holti, áður skólameistara. Hann útskrifaðist úr Skálholtsskóla 1689, aðeins 14 ára að aldri, en hélt svo áfram námi hjá séra Oddi og fleirum. Árið 1692 sigldi hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla og var þar til 1692, kom þá heim en sigldi aftur árið eftir og var þá veitt skólameistaraembættið í Skálholti, sem hann þjónaði frá hausti 1696.
Hans naut þó ekki lengi við því strax í nóvember sama ár veiktist hann og fékk mikla verki í mjöðm. Hann þjáðist óskaplega í heilt ár og var rúmliggjandi mestallan tímann en dó 4. nóvember 1697. Á meðan hann var veikur gegndi Jón Einarsson skólameistarastarfinu en varð svo heyrari við skólann þegar Þórður Jónsson tók við.
Nýja-Sjáland
Nýja-Sjáland (enska: New Zealand, maóríska: Aotearoa) er land í Eyjaálfu í suðvesturhluta Kyrrahafsins. Meginhluti ríkisins eru tvær eyjar; Norðurey eða Te Ika-a-Māui, og Suðurey eða Te Waipounamu, auk fjölda minni eyja. Nýja Sjáland er í Tasmanhafi í Suður-Kyrrahafi um 1.500 km austan við Ástralíu og um 1.000 km sunnan við Nýju-Kaledóníu, Fídjieyjar og Tonga. Vegna þess hve afskekkt landið er var það eitt síðasta byggilega landsvæðið sem menn námu. Þar þróaðist því sérstætt lífríki. Landfræðilega er Nýja-Sjáland mjög fjölbreytt vegna samblands landriss og eldvirkni. Hæsta fjall Nýja Sjálands heitir Mount Cook og er í Suður-Ölpunum.
Pólýnesar settust að á eyjunum á milli 1250 og 1300 e.Kr. og þróuðu þar sérstaka maóríska menningu. Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman sá eyjarnar fyrstur Evrópumanna árið 1642. Maórar gengu Breska heimsveldinu á hönd 1840 með Waitangi-friðarsamningnum. Árið eftir varð Nýja-Sjáland bresk nýlenda og hluti af Breska heimsveldinu. Árið 1907 varð Nýja-Sjáland sjálfstjórnarsvæði undir bresku krúnunni. Mikill meirihluti núverandi íbúa Nýja-Sjálands eru af evrópskum uppruna og enska er opinbert tungumál ásamt maórísku og nýsjálensku táknmáli. Tæplega 15% íbúa eru Maórar.
Nýja-Sjáland er þróað ríki og situr hátt á alþjóðlegum listum sem bera saman heilsu, menntun, efnahagsfrelsi og lífsgæði íbúa ólíkra landa. Frá 9. áratug 20. aldar hefur efnahagslíf Nýja-Sjálands smám saman verið að breytast úr miðstýrðu landbúnaðarhagkerfi í markaðshagkerfi sem byggist á þjónustu. Löggjafi Nýja-Sjálands er þing Nýja-Sjálands sem situr í einni deild, en framkvæmdavaldið er í höndum ríkisstjórnar Nýja-Sjálands. Forsætisráðherra Nýja-Sjálands er stjórnarleiðtogi. Þjóðhöfðingi landsins er Karl 3. Bretakonungur og landstjóri Nýja-Sjálands fulltrúi hans. Nýja-Sjáland skiptist í 11 héruð og 67 umdæmi. Konungsríkið Nýja-Sjáland nær auk þess yfir hjálenduna Tókelá, sjálfstjórnarlöndin Cooks-eyjar og Niue, og Rosshjálenduna sem er landakrafa Nýja-Sjálands á Suðurskautslandinu. Nýja-Sjáland er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Breska samveldinu, ANZUS-varnarsamstarfinu, Efnahags- og framfarastofnuninni, Samstarfi Kyrrahafseyja og Efnahagssamstarfi Asíu- og Kyrrahafsríkjanna.
Heiti
thumb|left|Brot af korti frá 1657 þar sem heitið Nova Zeelandia kemur fyrir. Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman kom fyrstur Evrópumanna auga á Nýja-Sjáland og nefndi það Staten Landt þar sem hann gerði ráð fyrir því að það tengdist samnefndu landi í Suður-Ameríku. Árið 1645 gáfu hollenskir kortagerðarmenn landinu nafnið Nova Zeelandia eftir hollenska héraðinu Sjálandi (Zeeland). Breski landkönnuðurinn James Cook breytti því síðar í ensku útgáfuna New Zealand.
Núverandi nafn landsins á maórísku er Aotearoa sem ef oftast þýtt sem „land hins langa hvíta skýs“. Það er ekki vitað hvort Maórar höfðu eitt heiti yfir báðar eyjarnar saman fyrir komu Evrópumanna. Aotearoa var þá aðeins heiti á Norðureyjunni. Maórar höfðu nokkur nöfn yfir hvora eyju um sig, þar á meðal Te Ika-a-Māui („fiskur Māuis“) fyrir Norðureyjuna og Te Waipounamu („vötn grænsteinsins“) eða Te Waka o Aoraki („eintrjáningur Aorakis“) fyrir Suðureyjuna.
Á fyrstu evrópsku kortunum voru eyjarnar kallaðar Norðurey, Miðey (nú Suðurey) og Suðurey (nú Stewart-ey) en um 1830 var farið að nota Norður- og Suðurey um tvær stærstu eyjarnar. Landfræðiráð Nýja-Sjálands uppgötvaði árið 2009 að heitin Norðurey og Suðurey höfðu aldrei verið formlega tekin upp. Árið 2013 var ákveðið að formleg heiti skyldu vera Norðurey eða Te Ika-a-Māui og Suðurey eða Te Waipounamu þar sem má nota ýmist enska eða maóríska heitið eða bæði.
Saga
Nýja-Sjáland var eitt síðasta stóra landið sem menn settust að í. Kolefnisgreining, ummerki um skógareyðingu og breytileiki mtDNA meðal Maóra benda til þess að Austur-Pólýnesar hafi fyrst sest að á eyjunum milli 1250 og 1300 og að það hafi verið lokaskrefið í langri röð leiðangra um Suður-Kyrrahaf. Á þeim mörgu öldum sem fylgdu þróuðu íbúarnir sérstaka menningu sem í dag er þekkt sem maórísk menning. Íbúarnir skiptust í ættbálka (iwi) og undirættbálka (hapū) sem stundum unnu saman, kepptu stundum sín á milli og áttu stundum í styrjöldum. Á einhverjum tímapunkti settist hópur Maóra að á Chatham-eyjum (sem þeir nefndu Rēkohu) þar sem þeir þróuðu sérstaka Morioramenningu. Moriorum var nær útrýmt þegar Maórar af Taranaki-ættbálknum lögðu Chatham-eyjar undir sig á 4. áratug 19. aldar. Síðasti Moriorinn sem vitað var um lést árið 1933.
thumb|right|Mynd frá 1863 sem sýnir fund evrópskra landnema og Maóra. Árið 1788 var Arthur Phillip skipaður landstjóri yfir nýlendunni Nýja Suður-Wales sem samkvæmt skipunarbréfi hans náði líka yfir Nýja-Sjáland. Árið 1832 skipaði breska ríkisstjórnin James Busby ráðherra á eyjunum í kjölfar bænarskjals frá Maórum á Norðurey. Þegar franski ævintýramaðurinn Charles de Thierry tilkynnti árið 1835 að hann hygðist stofna ríki á Nýja-Sjálandi sendu Sameinaðir ættbálkar Nýja-Sjálands Vilhjálmi 4. Sjálfstæðisyfirlýsingu Nýja-Sjálands þar sem þeir báðu um vernd. Nýja-Sjálandsfélagið hóf um sama leyti að kaupa land af ættbálkahöfðingjunum til að stofna nýlendu. Þetta varð til þess að Breska nýlenduskrifstofan sendi William Hobson til að gera tilkall til eyjanna fyrir hönd Bretlands og semja við ættbálkahöfðingjana. Waitangi-samningurinn var fyrst undirritaður í Eyjaflóa 6. febrúar 1840. Þann 21. maí sama ár lýsti Hobson því yfir að eyjarnar væru breskt yfirráðasvæði þótt enn ættu margir eftir að undirrita samninginn. Eftir undirritun samningsins jókst landnám fólks frá Bretlandi.
Stjórn Nýja-Sjálands var aðskilin frá stjórn nýlendunnar Nýja Suður-Wales 1. júlí 1841. Nýlendan fékk heimastjórn árið 1852 og fyrsta þing Nýja-Sjálands kom saman árið 1854. Árið 1856 fékk nýlendan sjálfstjórn í öllum málum nema þeim sem vörðuðu Maóra (það fengu þeir hins vegar um miðjan 7. áratuginn). Áhyggjur af því að Suðurey klyfi sig frá nýlendunni leiddu til þess að forsætisráðherrann Alfred Domett flutti höfuðborgina frá Auckland til Wellington við Cook-sund. Átök milli landnema og Maóra um landrými leiddu til Nýsjálensku styrjaldanna á 7. og 8. áratug 19. aldar. Í þeim misstu Maórar stærstan hluta landa sinna.
Fyrsti skipulegi stjórnmálaflokkur Nýja-Sjálands, nýsjálenski frjálslyndi flokkurinn, komst til valda árið 1891. Ríkisstjórn Richard Seddon innleiddi mikilvægar umbætur í félags- og efnahagsmálum. Árið 1893 var Nýja-Sjáland með fyrstu löndum heims sem lögleiddi almennan kosningarétt kvenna og árið 1894 urðu samningar milli atvinnurekenda og verkafólks lögbundnir. Fyrsta almenna eftirlaunakerfið í löndum bresku krúnunnar var sett á stofn af ríkisstjórn Seddons árið 1898.
Að ósk nýsjálenska þingsins lýsti Játvarður 7. því yfir að Nýja-Sjáland væri sjálfstjórnarríki innan Breska heimsveldisins. Westminster-samþykktin var lögleidd 1947 og fól í sér að breska þingið gæti ekki sett Nýja-Sjálandi lög án samþykkis nýsjálenska þingsins.
Nýja-Sjáland tók þátt í bæði fyrri og síðari heimsstyrjöld. Kreppan mikla á 4. áratug 20. aldar hafði líka mikil áhrif og leiddi til fyrstu ríkisstjórnar nýsjálenska verkamannaflokksins 1935. Sú stjórn innleiddi velferðarkerfi og verndartolla. Eftir síðari heimsstyrjöld naut Nýja-Sjáland vaxandi velgengni efnahagslega. Margir Maórar hurfu frá hefðbundnum byggðum sínum og settust að í borgunum. Mótmælahreyfing Maóra varð til snemma á 8. áratug 20. aldar og krafðist aukinnar viðurkenningar maórískrar menningar, endurheimtar lands og að Waitangi-samningurinn væri virtur. Waitangi-dómstóllinn var stofnaður árið 1975 til að skera úr um deilumál vegna samningsins. Ríkisstjórn Nýja-Sjálands hefur samið við marga ættbálka Maóra um bætur vegna þessara brota. Á sama tíma hóf stjórn verkamannaflokksins efnahagsumbætur sem meðal annars fólust í skattalækkunum og að draga úr umsvifum ríkisins.
Landfræði
Nýja-Sjáland er nærri miðju vatnshvelsins og skiptist í tvær stórar eyjar og yfir 700 minni eyjar. Aðaleyjarnar tvær (Norðurey, eða Te Ika-a-Māui, og Suðurey eða Te Waipounamu) liggja sitt hvorum megin við Cook-sund sem er 22 km á breidd þar sem það er grennst. Fyrir utan Norðurey og Suðurey eru fimm stærstu byggðu eyjarnar Stewart-eyja (handan Foveaux-sunds), Chatham-eyja, Great Barrier-eyja (í Hauraki-flóa), D'Urville-eyja (í Marlborough-sundum) og Waiheke-eyja (um 22 km frá miðju Auckland).
Nýja-Sjáland er langt og mjótt. Landið er 1600 km frá norðri til suðurs og breiðast 400 km með um 15.000 km langa strandlengju. Flatarmál landsins er 268.000 km². Landið ræður yfir mörgum eyjum sem liggja langt úti í hafi og hefur langa strandlengju sem þýðir að landhelgi þess er ein af þeim stærstu í heimi, yfir 15 sinnum stærri en fastalandið.
Norðurey er stærsta þurrlendi Nýja-Sjálands. Suður-Alparnir skipta henni eftir endilöngu. Þar eru 18 tindar sem ná 3000 metra hæð. Hæsti tindurinn er Aoraki (Cook-fjall), 3724 metrar yfir sjávarmáli. Fiordland einkennist af bröttum fjöllum og djúpum fjörðum sem urðu til vegna hreyfinga ísaldarjökulsins á þessu suðvesturhorni Suðureyjar. Norðurey hefur minna af fjöllum en meiri eldvirkni. Taupō-gosbeltið hefur myndað stóran hluta af hraunsléttu Norðureyjar. Þar er líka hæsta fjall Norðureyjar, Ruapehu-fjall (2797 metrar). Á hraunsléttunni er líka stærsta stöðuvatn landsins, Taupō-vatn, ofan í gíg eins af virkustu ofureldfjöllum heims. Eldgos og jarðskjálftar eru fremur algeng á Nýja-Sjálandi.
Fjölbreytt landslag Nýja-Sjálands stafar af því að landið er á mörkum Kyrrahafsflekans og Indó-Ástralíuflekans. Nýja-Sjáland er hluti af Sjálandíu sem er örmeginland, um helmingi minna en Ástralía, sem sökk smám saman eftir að hafa losnað frá risameginlandinu Gondvana. Fyrir um 25 milljónum ára urðu breytingar á landreki til þess að Kaikoura-fellingin hófst. Þetta sést best í Suður-Ölpunum sem mynduðust við samþjöppun jarðskorpunnar við Alpamisgengið. Annars staðar er sökkbelti á flekaskilunum, sem myndar Puysegur-djúpálinn í suðri, Hikurangi-djúpálinn austan við Norðurey og Kermadec-djúpálinn og Tonga-djúpálinn enn norðar.
Ásamt Ástralíu myndar Nýja-Sjáland heimshluta sem er nefndur Ástralasía. Landið er líka suðvestasti hluti heimshluta sem nefnist Pólýnesía. Eyjaálfa er heimsálfa sem nær yfir ástralska meginlandið, Nýja-Sjáland og mörg eyríki í Kyrrahafi sem ekki teljast með öðrum heimsálfum.
Strandferðaskip
thumb|right|MS Lofoten var hluti af skipastóli Hurtigruten til [[2002 en er nú notað sem afleysingaskip.]] Strandferðaskip er skip sem flytur minni farm og farþega milli nokkurra hafna á einni strandlengju eftir tiltekinni siglingaáætlun. Á Íslandi voru strandferðaskip í notkun allt þar til innanlandsflug varð almennt á síðari hluta 20. aldar. Sum nútímastrandferðaskip, eins og Hurtigruten í Noregi, eru nú aðallega notuð sem skemmtiferðaskip.
Réttarheimild
Réttarheimildir eru þau viðmið sem viðurkennt er að nota eigi eða megi nota sem grundvöll undir réttarreglu. Vafi getur leikið á því hvað viðurkennt er sem réttarheimild og hefur það valdið ágreiningi meðal fræðimanna hvað rétt er sé viðurkenna.
Réttarheimildir geta verið breytilegar eftir tíð og tímabilum. Er þannig gert ráð fyrir því að með breyttum tímum öðlist nýjar réttarheimildir viðurkenningu, en aðrar glati henni.
Íslenskir fræðimenn hafa löngum leitast við að afmarka réttarheimildarhugtakið.
Skilgreining Sigurðar Líndals
Sigurður Líndal, lagaprófessor, skilgreinir hugtakið í riti sínu Um lög og lögfræði með eftirfarandi hætti:
Með tilvísun í gögn er átt við hlutræn atriði, s.s. lög og dóma, sem vísa má til til stuðnings réttarreglu. Með tilvísun til háttsemi er átt við venju sem hefur skapast hefur á ákveðnu sviði og telst næginlega fastmótuð og viðurkennd til að unnt sé að leggja hana til grundvallar réttarreglu. Með tilvísun til hugmynda er svo vísað til viðmiða sem hafa ekki mótast til hlítar eins og meginreglna laga, eðlis máls og almennrar réttarvitundar. Orðasambandið og hvaðeina annað vísar til þess að í tímanna rás geti nýjar réttarheimildir komið til sögunnar.
Skilgreiningin segir að réttarheimildir séu viðmið sem nota skuli eða nota megi sem stoð undir réttarreglu. Með þessu er vísað til hugmynda Sigurðar um það hvenær réttarheimildir eru bindandi og hvenær er heimilt (ekki bindandi) að nota þær. Um þetta atriði eru uppi nokkuð misjafnar skoðanir og raunar umdeilanlegt hvort að hægt sé að tala um eitthvað "val" í þessum efni.
Helstu réttarheimildir
Meðal helstu réttarheimilda sem beitt hefur verið í íslenskum rétti eru:
Selaættkvísl
Selaættkvísl (fræðiheiti: Phoca) er ættkvísl eiginlegra sela sem telur sjö tegundir, þar á meðal hinn útbreidda landsel og ferskvatnsselinn bajkalsel sem lifir eingöngu í Bajkalvatni.
Настоящие тюлени
Charles Babbage
thumb|200px|Charles Babbage Charles Babbage (26. desember 1791 – 18. október 1871) var enskur stærðfræðingur. Nú er hann þekktastur fyrir að hafa verið upphafsmaður reiknivéla, sem leiddu til tölva nútímans. Hann hannaði reiknivél, sem hann kallaði „Analytical engine“ en tókst ekki að ljúka smíði hennar, meðal annars vegna fjárskorts. Vinkona hans og samstarfsmaður var Ada Lovelace, dóttir Byrons lávarðar, og er hún talin fyrsti forritarinn. thumb|300 px|Líkan af reiknivél Baggage sýnt á ráðstefnu 2008
Marjorie Bruce
thumb|right|[[Steinkista Marjorie Bruce í Paisley-klaustri.]] Marjorie Bruce (desember 1296 – 1316?) eða Marjorie de Brus var skosk konungsdóttir og móðir Róberts 2. Skotakonungs, fyrsta konungsins af Stúart-ættinni.
Marjorie var dóttir Róberts (the) Bruce, jarls af Carrick og síðar Skotakonungs og fyrri konu hans, Ísabellu af Mar, sem lést nítján ára að aldri, skömmu eftir fæðingu Marjorie. Árið 1302 giftist Róbert aftur aðalsjómfrú að nafni Elizabeth de Burgh, sem samkvæmt sumum heimildum var aðeins um 13 ára að aldri, en aðrar heimildir telja hana þó nokkrum árum eldri. Hann var krýndur konungur Skotlands 27. mars 1306 og Marjorie varð þá prinsessa af Skotlandi en naut þeirrar tignar ekki lengi því að á þessum árum voru Skotar að berjast fyrir sjálfstæði sínu frá Englandi og í júní sama ár tapaði faðir hennar orrustu við Játvarð 1. Englandskonung. Hann sendi þá konu sína, dóttur og tvær systur sínar til norðurhluta Skotlands til að tryggja öryggi þeirra en jarlinn af Ross sveik þær í hendur Játvarðs, sem hélt þeim föngnum á mismunandi stöðum í Englandi.
Marjorie var send í nunnuklaustrið í Watton í Jórvíkurskíri og var þar í um átta ár, eða þar til Játvarður 2. sleppti henni úr haldi um 1314, hugsanlega í skiptum fyrir enska aðalsmenn sem teknir höfðu verið til fanga í orrustunni við Bannockburn þá um sumarið. Í þeim bardaga hafði Walter Stewart, stallari Skotlands, þótt sýna sérlega góða framgöngu og fékk hönd hinnar ungu konungsdóttur að launum.
Eyrarsundsbrúin
thumb|right|Eyrarsundsbrúin Eyrarsundsbrúin er blönduð bita- og hengibrú sem tengir saman Danmörku og Svíþjóð yfir Eyrarsund milli Amager og Skáns, rétt sunnan við Málmey. Eyrarsundsgöngin liggja frá Kastrup á Amager fyrsta hluta leiðarinnar yfir á Piparhólma þar sem brúin byrjar. Yfir brúna liggja hraðbraut og tvær járnbrautir.
Smíði brúarinnar lauk 14. ágúst 1999 en vegurinn var vígður 1. júlí árið 2000.
9. árþúsundið
9. árþúsundið er tímabil sem mun hefjast árið 8001 og ljúka árið 9000.
Máldagi
Máldagi er skjal, þar sem skráðar eru eignir kirkju og ýmis réttindi og tekjustofnar sem hún á að njóta. „Máldagi“ hefur einnig merkinguna „samningur“, og e.t.v. var máldagi kirkju upphaflega samningur um eignaskipti milli kirkjubóndans og kirkjunnar. Orðið máldagi var einkum notað í kaþólskri tíð.
Umsjónarmönnum kirkna var skylt að láta skrá máldaga viðkomandi kirkju og halda honum við. Biskupar höfðu eftirlit með því að það væri gert. Einnig átti að lesa máldagann upp einu sinni á ári við fjölmenna messu. Elsti máldagi sem varðveittur er í frumriti er Reykjaholtsmáldagi, um eignir Reykholtskirkju í Borgarfirði. Elsti hluti hans er frá því um 1180. Hugsanlegt er að rithönd Snorra Sturlusonar sé á hluta máldagans.
Sumir biskupar létu skrifa upp máldagasöfn allra kirkna í sínu biskupsdæmi. Meðal elstu máldagasafna eru Auðunarmáldagar, frá 1318, yfir Hólabiskupsdæmi, og Vilchinsmáldagar, frá því um 1397, yfir Skálholtsbiskupsdæmi. Þeir Auðunn rauði Hólabiskup og Vilchin Hinriksson Skálholtsbiskup létu taka saman þessi máldagasöfn.
Íslensku kirkjumáldagarnir eiga sér enga hliðstæðu í Norður-Evrópu, og veita mjög mikilvæga yfirsýn um eignir og búnað íslenskra kirkna frá því á 12. öld og fram yfir siðaskipti.
Miðborg Reykjavíkur
Við Tryggvagötu í Kvosinni standa Tollhúsið, höfuðstöðvar Listasafns Reykjavíkur og Borgarbókasafnsins. Listasafn Íslands stendur við Tjörnina, við hliðina á Fríkirkjunni í Reykjavík. Önnur stórhýsi við Tjörnina eru Miðbæjarskólinn, Fríkirkjuvegur 11, Iðnó, Lækjargata 14a og Tjarnarbíó. Nokkrir almenningsgarðar eru líka við Tjörnina, eins og Hljómskálagarðurinn, Hallargarðurinn og Mæðragarðurinn. Í Kvosinni eru auk þess Fógetagarðurinn og Alþingishúsgarðurinn við Austurvöll. Sundhöll Reykjavíkur stendur við Barónsstíg og Landspítali er þar sunnan við. Einarsgarður er lítill skrúðgarður við enda Barónsstígs.
Austurstræti og Hafnarstræti í Kvosinni voru lengi helstu verslunargötur Reykjavíkur en þegar leið á 20. öld byggðust Bankastræti, Laugavegur og Skólavörðustígur upp sem verslunargötur. Þar er ennþá ein helsta miðstöð verslunar í Reykjavík, en með tilkomu verslunarmiðstöðva á borð við Kringluna á síðustu áratugum 20. aldar dró nokkuð úr aðsókn. Nýtt íbúðar- og verslunarhverfi, Hafnartorg, var reist við Tryggvagötu 2016-2020 samhliða framkvæmdum á austurbakka Reykjavíkurhafnar sem tengja það svæði við Hörpu.
Í hverfinu eru tveir grunnskólar; Tjarnarskóli og Austurbæjarskóli, og þrír framhaldsskólar; Menntaskólinn í Reykjavík, Tækniskólinn og Kvennaskólinn í Reykjavík. Háskóli Íslands í Vatnsmýri taldist áður til miðborgarinnar en síðustu ár hefur verið tilhneiging til að líta á Vatnsmýrina sunnan Miklubrautar sem sérstakan borgarhluta. Tónmenntaskóli Reykjavíkur er í Skuggahverfinu og dansskólinn Kramhúsið er við Bergstaðastræti.
Saga
thumb|right|Kvosin um miðja 19. öld. Hverfinu tilheyrir elsti hluti borgarinnar, Kvosin, þar sem fyrst tók að myndast þorp með Innréttingunum á síðari hluta 18. aldar í núverandi Aðalstræti. Þar er nú eitt hús varðveitt frá þeim tíma, Aðalstræti 10. Veturinn 2001 fór fram fornleifauppgröftur við suðurenda Aðalstrætis þar sem rannsakaðar voru leifar skála frá landnámsöld og menn hafa ímyndað sér að þarna hafi verið skáli Ingólfs Arnarsonar sem fyrstur hóf varanlega búsetu á Íslandi. Hverfið á sér bæði langa og fjölbreytta byggingasögu en þar er að finna byggingar frá öllum tímum frá 18. öld fram á 21. öldina.
Byggð
Í miðborginni er mjög blönduð byggð, en verslanir og önnur fyrirtæki eru helst staðsett í Kvosinni og við tilteknar götur, eins og Laugaveg og Skólavörðustíg. Töluvert er um atvinnuhúsnæði innan um íbúðir í hverfinu svo jafnvel er ómögulegt að skilgreina hluta þess sem annað hvort atvinnusvæði eða íbúðabyggð. Íbúar í miðborginni voru 11.498 talsins árið 2023.
Formleg afmörkun
thumb|Kort. Í samþykkt um skiptingu Reykjavíkurborgar í hverfi frá 2002 er miðborgin afmörkuð með þessum hætti: Í suður og vestur markast hverfið af línu sem er dregin um eftirtaldar götur: Suðurbugt (austurendi), Geirsgötu, Norðurstíg, Vesturgötu, Garðastræti, Túngötu, Suðurgötu, Sturlugötu, Oddagötu, Eggertsgötu, Njarðargötu, beinni línu að horni Einarsness/Skeljaness, Skeljanes og þaðan í sjó. Í austur markast hverfið af línu sem er dregin um Snorrabraut, gamla Flugvallarveg og Hlíðarfót. Samkvæmt þeirri skiptingu tilheyrir Grjótaþorpið Miðborginni en ekki Skerjafjörður sem tilheyrir Vesturbænum.
Í aðalskipulagi frá 1929 voru eftirfarandi hverfi skilgreind í miðborginni: Tjarnarbrekka, Víkin, Arnarhóll, Skuggahverfi, Laufás, Spítalahlíð, Þingholt, Ásgarður og Tungan. Þessi heiti festust misvel í sessi. Enn í dag er algengt að tala um Þingholt og Skuggahverfi, en þessi heiti ná yfir stærra svæði en þau gerðu í upphafi. Í aðalskipulagi Reykjavíkur 2010-2030 eru skilgreindir þrír hverfahlutar í miðborginni: Kvosin, Skólavörðuholt og Skuggahverfi.
Stærstur hluti Miðborgarinnar er í póstnúmeri 101, utan nokkrar byggingar við Snorrabraut og hluti bygginga Háskóla Íslands sem áður voru skilgreindar sem hluti Miðborgarinnar og eru nú í póstnúmeri 102.
Arkímedes
thumb|Teikning af Arkímedes Arkímedes frá Sýrakúsu (287 f.Kr. — 212 f.Kr.) var grískur stærðfræðingur, stjarnfræðingur, heimspekingur, eðlisfræðingur og vélfræðingur. Hann er oft talinn með mestu stærðfræðingum allra tíma. Hann er þekktastur fyrir framlög sín til rúmfræðinnar (geometríu). Hann fann meðal annars upp aðferðir til að reikna rúmmál og yfirborðsflatarmál kúlu og flatarmál fleygbogasneiðar. Hann skrifaði frægt verk um vökvaaflfræði og um jafnvægi. Rit sem hann skrifaði hét Aðferðin. Það glataðist en fannst aftur árið 1906.
Æviágrip
Arkímedes var sonur Phidiasar. Fyrir utan það er ekki mikið vitað um yngri ár og fjölskyldu Arkímedesar. Þó vilja sumir halda því fram að Arkímedes hafi tilheyrt stétt aðalsmanna í borginni Sýrakúsu á Sikiley. Því hefur einnig verið haldið fram að fjölskylda hans hafi verið skyld Hiero II. sem var konungur í Sýrakúsu á þessum tíma. Þegar Arkímedes var búinn að ljúka námi í Sýrakúsu flutti hann til Egyptalands til þess að læra í Alexandríu. Á þessum tíma þótti Alexandría eitt mesta menntasetur heims. Eftir námið í Egyptalandi hélt Arkímedes aftur heim og byrjaði að smíða uppfinningar sínar og koma hugmyndum í framkvæmd.
Uppfinningar Arkímedesar
Arkímedes er þekktur fyrir að hafa fundið lögmálið um uppdrif hluta, sem sökkt er í vökva og sagt er að hann hafi átt aðgæta hvort kóróna konungsins væri ósvikin. Sagt er að hann hafi fundið það er hann var í baði og þegar hann fór í baðið hækkaði yfirborð vatnsins og þannig uppgötvaði hann hvernig hann gæti mælt kórónu kóngsins. Sagt er að hann hafi verið svo glaður er hann áttaði sig á þessu að hann hafi risið upp úr baðinu og hlaupið nakinn um götur borgarinnar Sýrakúsu á Sikiley þar sem hann bjó, hrópandi: „Hevreka! Hevreka!“ („Ég hef fundið það, ég hef fundið það!“). thumb|250|[[Skrúfa Arkímedesar til vatnsflutninga]]Á tímum Arkímedesar var mikið um að vera í Sýrakúsu. Á eyjunni er eitt stærsta og virkasta eldfjall Evrópu, Etna, og á sama tíma var einnig stríð á milli Róm og Karþagó. Sikiley er á milli þessara borga svo hún varð fljótt að vígvelli. Íbúarnir á eyjunni völdu að standa með Karþagómönnum. Rómverjar sigldu til eyjarinnar og gerðu árás á Sýrakúsu. Arkímedes hafði áður verið fenginn til að styrkja varnir borgarinnar. Arkímedes undirbjó varnirnar vel. Hann lokaði öllum leiðum sem Rómverjar hefðu getað farið, bæði inn í borgina og út á sjó. Arkímedes sökkti mörgum stórum skipum Rómverja og margir féllu í gildrum hans í borginni.
Sagan segir að þegar Rómverjar gerðu innrás á Sikiley og tóku hana af Grikkjum hafi Rómverjum verið bannað að drepa Arkímedes. Arkímedes var staddur á ströndinni og teiknaði myndir af hringum í sandinn. Rómverskur hermaður kom að honum og Arkímedes bannaði honum að snerta hringina: „Noli turbare circulos meos!“ („Snertu ekki hringana mína!“) en Rómverjinn drap hann á staðnum.
Heimildir
The Archimedes Palimpsest. (e.d). Archimedes of Syracuse. Sótt 26. apríl af http://archimedespalimpsest.org/about/history/archimedes.php
Manchester City
thumb|Lið City árið 2017. Manchester City er knattspyrnulið sem spilar í ensku úrvalsdeildinni og ríkjandi Englandsmeistari. Liðið var stofnað árið 1880 og hefur unnið efstu deild í Englandi 9 sinnum, þar af ensku úrvalsdeildina 7 sinnum. Leikvangurinn City of Manchester Stadium (Etihad Stadium) var opnaður árið 2003. Árið 2008 var liðið keypt af Abu Dhabi United Group og hefur liðið keypt dýra leikmenn síðan þá og uppskorið eftir því (titlar 2012, 2014 og 2018). Liðið var 5. tekjuhæsta félagsliðið árið 2017.
Árið 2017 setti liðið nýtt met á Englandi þegar það vann 18 leiki í röð. Sama ár spilaði lið undirbúningleik á Laugardalsvelli við West Ham í ágúst. Tímabilið 2017-2018 setti City nýtt stigamet í úrvalsdeildinni þegar það náði 100 stigum. Tímabilið 2022-2023 náði liðið að vinna þrennu; deild, bikar og meistaradeildina.
Eigendur liðsins hafa verið sakaðir um ólöglega fjármálagjörninga. Árið 2023 kærði enska úrvalsdeildin liðið fyrir að brjóta fjárhagslegar reglur.
Tenglar
Manchester City exposed - Umfjöllun Der Spiegel um fjármál Manchester City
.gb
.gb er þjóðarlén Bretlands.
Tenglar
Toppdomän
Guli túnfiskur
Guli túnfiskur (fræðiheiti: Thunnus albacares) er tegund túnfiska af makrílaætt. Hann er með heitt blóð eins og flestar túnfisktegundir. Túnfiskar eru byggðir fyrir hraða og þeir geta synt á allt að 75 km/klst.
Lýsing
Guli túnfiskur er meðal stærstu túnfiskategunda og getur orðið yfir 180 kg, sem er að vísu minna en hinn bláuggatúnfiskur sem getur orðið yfir 450 kg. Það sem einkennir gula túnfiskinn helst er langur gulur seinni bakuggi og langur gulur gotraufaruggi, en hann fær nafnið frá því, að allir uggar hans eru gulir. Búkurinn hans er dökkblár efst og verður síðan silfurlitaður því neðar sem maður horfir á búkinn. Stærsti guli túnfiskur sem sagður er hafa nást var 2,4 m á lengd og vó 200 kg.
Lifnaðarhættir
Guli túnfiskur er uppsjávarfiskur og heldur sig því grunnt og er algengasta dýpið 1–100 m. Hann heldur sig við hitastig á milli 15–31°C. Hann finnst oftast í opnu hafi og sjaldan nálægt rifum. Guli túnfiskur, eins og aðrar tegundir túnfiska, er viðkvæmur gagnvart súrefnisleysi, þess vegna heldur hann sig svona grunnt í hafinu og einnig þarf hann alltaf að vera á hreyfingu, annars klárar hann allt súrefnið í kringum sig og kafnar.
Guli túnfiskur hópar sig oft saman með öðrum túnfiskategundum og sjást oft með hvölum, hákörlum eða höfrungum. Oft sjást þessir hópar nálægt fljótandi hlutum, spítum og pallettum.
Fæða
Fæða gula túnfisks eru aðrir fiskar, krabbadýr eða smokkfiskar. Vegna byggingar hans er auðvelt fyrir hann að ná hröðum fiskur eins og makríl.
Guli túnfiskur er stundum étinn af stærri fiskum sinnar tegundar þegar hann er lítill, en einnig af sjófuglum. Hann getur þó oftast sloppið frá því að vera étinn vegna hraða síns.
Veiði
Ýmsar aðferðir eru notaðar við veiðar á túnfiskum en sú helsta er línuveiði. Einnig er stangveiði stunduð á túnfisk í Ameríku.
H7N9
H7N9 er afbrigði af fuglaflensu. Fuglaflensa frá H7 veirum smitast vanalega milli fugla en sum afbrigði geta smitað menn. Árið 2013 kom í fyrsta sinn tilvik þar sem veira af gerðinni H7N9 smitaði fólk af fuglaflensu. Á þeim mánuði sem leið frá fyrsta skráða tilvikinu hafa 100 manns greinst með veikina og hefur fimmtungur þeirra látist, fimmtungur hefur náð sér en aðrir eru afar veikir ennþá. Flestir hinna smituðu virðast hafa fengið veikina í tengslum við fuglamarkaði. Veiran er bundin við alifugla á fuglamörkuðum og hefur ekki greinst í villtum fuglum.
Oddaverjar
Oddaverjar voru íslensk höfðingjaætt á 12. og 13. öld, kenndir við bæinn Odda á Rangárvöllum og var veldi þeirra mest í Rangárvallasýslu. Ættfaðir þeirra var Sæmundur fróði, sem gerði Odda að fræðasetri og hóf staðinn til mikillar virðingar. Sú virðing jókst enn þegar Loftur sonur hans giftist Þóru, laundóttur Magnúsar berfætts. Sonur þeirra var Jón Loftsson. Hann var mesti höfðingi landsins um sína daga og stóð á móti tilraunum Þorláks biskups helga til að ná valdi á kirkjustöðum. Eftir dauða hans tók Sæmundur sonur hans við goðorðum ættarinnar en Páll, launsonur Jóns, varð biskup í Skálholti.
Eftir að Páll biskup lést 1211 fór veldi Oddaverja hnignandi. Þeir eru jafnan taldir með helstu valdaættum Sturlungaaldar en áttu þó fremur lítinn þátt í erjum og styrjöldum tímabilsins. Þórður Andrésson, sonarsonur Sæmundar Jónssonar, sem Gissur Þorvaldsson lét taka af lífi 1264, hefur verið kallaður síðasti Oddaverjinn.
Ýmsar greinar ættarinnar voru áberandi í röðum stórbænda og höfðingja eftir lok þjóðveldisins.
Daniel Barenboim
thumb|right|Daniel Barenboim Daniel Barenboim (f. 15. nóvember 1942 í Buenos Aires) er argentínsk-ísraelskur píanóleikari og hljómsveitarstjóri af rússneskum gyðingaættum. Hann er meðal annars þekktur fyrir samstarf sitt við Edward Said og árið 2001 vakti hann mikið umtal fyrir að stjórna flutningi á tónlist Wagners.
Varða
Varða er steinhraukur sem er hlaðinn til vegvísunar um fjöll og óbyggðir, en einnig til að sýna landamæri, skil milli bújarða eða benda á siglingaleiðir með ströndum fram og jafnvel vísa á fengsæl fiskimið. Vörður voru þó ekki engöngu hlaðnar steinum, því stundum voru þær einnig hlaðnir úr mold eða aðeins með moldarkögglum, en þær entust síður. Þegar lagðar voru vörður eftir einhverri leið var talað um að vörðuleggja hana. Beinakerlingar voru alkunnar hér á landi. Það voru grjótvörður sem hlaðnar voru upp við alfaraveg. Munurinn á beinakerlingum og vörðum var oftast sú að oftast þegar talað er um beinkerlingar leyndust í þeim vísur, en annars er beinkerling stundum einnig haft um venjulega vörðu.
Vörður voru stundum hlaðnar til minningar um atburði, og sumar þeirra notaðar sem eyktarmörk.
Ursula von der Leyen
Ursula von der Leyen (fædd 8. október 1958) er þýskur stjórnmálamaður og núverandi forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Hún var áður varnarmálaráðherra og vinnu- og félagsmálaráðherra Þýskalands.
Þann 2. júlí árið 2019 útnefndi leiðtogaráð Evrópusambandsins Ursulu von der Leyen í embætti forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Evrópuþingið staðfesti útnefningu hennar með naumum atkvæðamun þann 16. júlí sama ár. Von der Leyen tók við af Jean-Claude Juncker í embættinu þann 1. desember sama ár og varð fyrsta konan til að gegna því. Útnefning hennar í embættið var nokkuð umdeild þar sem von der Leyen hafði ekki verið oddviti neins Evrópuflokks í Evrópuþingkosningunum 2019 og leiðtogaráðið sniðgekk oddvita tveggja stærstu flokkabandalaganna með útnefningu hennar.
Æviágrip
Ursula von der Leyen fæddist í Ixelles í Belgíu og er dóttir Ernsts Albrecht, stjórnmálamanns úr Kristilega demókrataflokknum. Fjölskyldan bjó í Brussel til ársins 1970 á meðan Ernst vann fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Hún nam ásamt systkinum sínum við Evrópuskólann í Brussel. Eftir heimkomuna til Þýskalands var faðir hennar í mörg ár forsætisráðherra þýska sambandsríkisins Neðra-Saxlands.
Frank Fredrickson
Sigurdur Franklin Fredrickson (fæddur Sigurður Franklín Friðriksson; 3. júní 1895 - 28. maí 1979) var vestur-íslenskur íshokkíleikmaður og flugmaður. Hann var einn af mikilvægustu leikmönnunum og þjálfurum í áhuga- og atvinnumannaíshokkí þegar það var í mótun í Norður-Ameríku á fyrri helmingi 20. aldarinnar. Íshokkíferill Fredrickson var truflaður af herþjónustu í fyrri heimsstyrjöldinni og endaði vegna meiðsla á hné árið 1931.
Ursula von der Leyen
Eftir stúdentspróf
Eftir að hafa tekið stúdentspróf nam von der Leyen þjóðhagfræði við Georg-August-háskólann í Göttingen, Hagfræði- og stjórnmálafræðiháskólann í London og Háskólann í Münster á árunum 1977–1980 en útskrifaðist ekki með gráðu. Eftir þjóðhagfræðinámið gekk hún í Læknisfræðiháskólann í Hannover og útskrifaðist með læknispróf árið 1987. Í læknisfræðiskólanum kynntist hún lækninum Heiko von der Leyen, sem hún giftist árið 1986. Hjónin eiga í dag sjö börn. Frá 1992 til 1996 bjó fjölskyldan í Bandaríkjunum. Frá 1996 til 2001 vann hún sem rannsakandi við Læknisfræðiskólann í Hannover.
Bugðunjóli
Bugðunjóli (fræðiheiti: Rumex triangulivalvis ) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Norður-Ameríku hefur fundist einu sinni á Íslandi.
Ursula von der Leyen
Stjórnmálaferill
Árið 2003 var von der Leyen útnefnd í embætti félagsmálaráðherra Neðra-Saxlands í héraðsstjórn Christians Wulff, þrátt fyrir að eiga þá enga fyrri reynslu í stjórnmálum. Árið 2005 varð hún fjölskyldumálaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Angelu Merkel. Hún varð síðar vinnumarkaðsráðherra og varnarmálaráðherra Þýskalands frá árinu 2013. Hún hafði setið í miðstjórn Kristilega demókrataflokksins frá árinu 2004. Gagnrýnendur von der Meyen hafa gjarnan haldið því fram að hún eigi þennan skjóta frama sinn fyrst og fremst föður sínum, sem var áhrifamaður innan Kristilega demókrataflokksins, að þakka. Þá hefur gjarnan verið bent á að Christian Wulff sé fjölskylduvinur Albrecht-fjölskyldunnar og að það kunni að hafa haft áhrif á ákvörðun hans um að útnefna von der Leyen í embætti félagsmálaráðherra í Neðra-Saxlandi. Ævisöguritarar von der Leyen, Elisabeth Niejahr og Peter Dausend, hafa aftur á móti bent á að hún hafi verið í senn íhaldssöm og nútímaleg, öguð og sveigjanleg og bæði veraldarvön og kunn heimaslóðum sínum í Neðra-Saxlandi.
Sem fjölskyldumálaráðherra í stjórn Merkels sá von der Leyen um umbætur á þýska foreldrastyrkjakerfinu, sem hafa frá árinu 2007 náð yfir tvo svokallaða „pabbamánuði“. Árið 2009 hlaut von der Leyen uppnefnið „Zensursula“ (sem samsett er úr fornafni hennar og orðinu „zensur“, sem merkir ritskoðun) eftir að hún mælti með því að netþjónustur ættu að loka á vefsíður sem innihéldu barnaklám.
Frank Fredrickson
Fredrickson var miðjumaður Winnipeg Falcons, kanadíska liðsins sem samanstóð að mestu af Vestur-Íslendingum og vann fyrstu gullverðlaunin í íshokkí á Ólympíuleikunum árið 1920. Fredrickson gekk seinna til liðs við Victoria Aristocrats/Victoria Cougars og hjálpaði þeim að vinna Stanley-bikarinn árið 1925. Í báðum tilvikum var hann liðsfélagi vestur-íslendingsins Haldor Halderson, sem gerði þá fyrstu leikmennina til að vinna gullverðlaun á Ólympíuleikunum og Stanley-bikarinn.
Ursula von der Leyen
Stjórnmálaferill
Árið 2013 varð von der Leyen fyrsta konan til að gegna embætti varnarmálaráðherra Þýskalands. Í því embætti reyndi hún að vinna bug á fjármagnsskorti þýska hersins en samkvæmt varnarmálafulltrúa þýska þingsins úr Jafnaðarmannaflokknum, Hans-Peter Bartels, hefur það ekki tekist. Þingmaðurinn Alexander Müller úr Frjálsa demókrataflokknum hefur sakað hana um að útnefna vini sína í ýmis ráðgjafarembætti.
Frank Fredrickson
Fredrickson var einn af frumkvöðlum í flugi á Íslandi þegar hann kom þangað árið 1920 til að fljúga fyrir Flugfélag Íslands.
Ursula von der Leyen
Doktorsritgerð
Árið 1990 skilaði von der Leyen inn doktorsritgerð sinni undir titlinum C-reaktives Protein als diagnostischer Parameter zur Erfassung eines Amnioninfektionssyndroms bei vorzeitigem Blasensprung und therapeutischem Entspannungsbad in der Geburtsvorbereitung. Löngu síðar varð doktorsritgerð hennar að deilumáli í Þýskalandi þegar vefsíðan „VroniPlag“ tók saman 27 atriði í ritgerðinni þar sem von der Leyen hafði vitnað í eldri ritverk án þess að vísa til heimilda. Læknisfræðiskólinn í Hannover tók mál von der Leyen til rannsóknar og komst að þeirri niðurstöðu að ýmsir vankantar væru á ritgerð hennar en að hún yrði þó ekki svipt doktorsgráðu sinni þar sem hún hefði ekki vísvitandi reynt að villa um fyrir neinum.
Frank Fredrickson
Æskuár
Fredrickson fæddist í Winnipeg, Manitoba sem Sigurður Franklín Friðriksson, en foreldrar hans voru Jón Vídalín Friðriksson og Guðlaug S. Sigurðardóttir. Hann talaði íslensku heima fyrir í æsku og lærði ensku þegar hann byrjaði í skóla.
Áhugamannaferill
Fredrickson stundaði nám við Kelvin Technical Institute og Central Collegiate áður en hann skráði sig í lagadeild Háskólans í Manitoba þar sem hann var fyrirliði íshokkíliðsins. Hann skráði sig í kanadíska herinn í febrúar 1916 til að taka þátt í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann var sendur í flugherinn og var sendur til Egyptalands til þjálfunar. Á leiðinni til baka frá Egyptalandi var skipið sem hann var á, SS Leasowe Castle, sökkt af þýsku tundurskeyti. Fredrickson var síðar sendur til Skotlands til að starfa sem þjálfari og tilraunaflugmaður þar sem var til stríðsloka.
Ursula von der Leyen
Forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins
Í byrjun júlí árið 2019 útnefndi leiðtogaráð Evrópusambandsins von der Leyen í embætti forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Von der Leyen var útnefnd til málamiðlinar þar sem leiðtogar aðildarríkja ESB gátu hvorki komið sér saman um að útnefna Manfred Weber, oddvita Evrópska þjóðarflokksins í Evrópuþingskosningunum 2019, né Frans Timmermans, oddvita Flokks evrópskra sósíalista. Útnefning von der Leyen kom því flestum í opna skjöldu. Í Þýskalandi leiddi útnefning hennar til deilna innan stjórnarsamstarfs Kristilegra demókrata og Jafnaðarmanna. Hinir síðarnefndu gagnrýndu fyrirkomulagið þar sem von der Leyen hafði ekki verið oddviti í Evrópuþingskosningunum. Ósættið leiddi til þess að Angela Merkel kanslari sat hjá í atkvæðagreiðslu um útnefningu von der Leyen til að forðast að styggja samstarfsflokk sinn frekar. Samkvæmt könnun sem fyrirtækið Forsa gerði í júlí árið 2019 styður aðeins þriðjungur Þjóðverja að von der Leyen verði forseti framkvæmdastjórnarinnar. Aðeins um helmingur aðspurðra taldi að hún hefði réttu eiginleikana til að sinna embættinu.
Frank Fredrickson
Áhugamannaferill
Frederickson var fyrirliði Winnipeg Falcons árið 1920 og leiddi liðið til fyrstu gullverðlaununum í íshokkí á Ólympíuleikunum 1920 í Antwerpen. Eftir Ólympíuleikana flutti hann til Íslands til að vinna fyrir Flugfélag Íslands við að kynna flug fyrir þjóðinni. Þann 25. júní 1920 varð hann annar maðurinn til að fljúga flugvél á Íslandi, á eftir Cecil Faber, og sá fyrsti af íslenskum ættum. Á meðan hann var á Íslandi keppti hann í frjálsíþróttum og setti nýtt Íslandsmet í kringlukasti. Í október flutti hann aftur til Kanada.
Atvinnumannaferill
Á tímabilinu 1926 voru laun Fredericksons talin vera 6.000 dollarar, þau hæstu í NHL.
Þann 18. janúar 1927 skoraði Fredrickson fjögur mörk í einum leik fyrir Boston í sigri Bruins á New York Rangers. Hann varð annar leikmaður Bruins til að ná þessu afrek. Liðsfélagi hans, Harry Oliver, hafði náð sama afreki viku áður.
Þann 21. desember 1928 var Fredrickson seldur frá Boston Bruins til Pittsburgh Pirates fyrir Mickey MacKay. Þegar leikið var aftur um Stanley-bikarinn tímabilið 1957–58 var nafn hans grafið, þvert á reglur NHL, á bikarnum með 1929 Bruins. Fredrickson var meðlimur í Pittsburgh Pirates daginn sem Boston vann bikarinn og gerði það hann ólöglegan samkvæmt reglum deildarinnar til að vera á bikarnum með Boston.
Fredrickson þjálfaði íshokkí og lacrosse eftir að hann hætti. Hann þjálfaði Pittsburgh Pirates á tímabilinu 1929, þegar hann spilaði einnig 9 leiki, en liðið fór 5-36-3 og flutti til Fíladelfíu næsta tímabil áður en það féll. Árið 1933 var Fredrickson skipaður þjálfari íshokkíliðs Princeton-háskóla. Á meðan hann var í Princeton eignaðist hann vináttu við Albert Einstein, sem var prófessor þar; þau áttu áhuga á fiðlu. Fredrickson var tekinn inn í Hóquei Hall of Fame árið 1958[1] og er einnig meðlimur í Manitoba Sports Hall of Fame and Museum.
Leikstíll
Fredrickson var náttúrulegur miðjumaður, örvhentur og hraður.
Verðlaun og afrek
hægri|thumb|325x325dp|Fredrickson (lengst til vinstri í öfustu röð) með [[Winnipeg Falcons á leið á Ólympíuleikanna 1920.]]
10. árþúsundið
10. árþúsundið er tímabil sem mun hefjast árið 9001 og ljúka árið 10.000.
Frank Fredrickson
Persónulegt líf
Fredrickson var kvæntur Beatrice Stefánsdóttur sem var einnig af íslenskum-kanadískum uppruna.
Brit
Brit er íslenskt kvenmannsnafn.
María (kvikmynd)
María segir frá samnefndri persónu, leikin af Barbara Auer, sem kemur frá Þýskalandi til Íslands eftir síðari heimsstyrjöld í leit að betra lífi við að vinna á sveitarheimilum. Kvikmyndin er leikstýrð af Einari Heimissyni.
Slippur
thumb|right|Lítill slippur í [[Klakksvík í Færeyjum.]] Slippur eða skipasmíðastöð er staður þar sem skip eru smíðuð, tekin upp til viðgerða og rifin.
Erlendur Þorvarðarson
Erlendur var sonur Þorvarðar Erlendssonar lögmanns og Margrétar Jónsdóttur, systur Stefáns biskups. Hann var í þjónustu Stefáns móðurbróður síns á yngri árum og á þeim tíma (árið 1518) vó hann mág sinn, Orm Einarsson bónda í Saurbæ á Kjalarnesi, í Viðey. Ekki kom það í veg fyri að hann var kjörinn lögmaður sunnan og austan á Alþingi 1521. Ekki virðist hann hafa fengið staðfestingu konungs fyrr en 1538 en gegndi þó lögmannsembætti allan tímann.
Erlendur studdi siðaskiptin þegar þau urðu í Skálholtsbiskupsdæmi en virðist þó hafa verið eitthvað blendinn í trúnni og þótti Gissuri biskupi illt að treysta á hann. Honum er lýst svo að hann hafi verið yfirgangs- og ofstopamaður, hættulegur vinur og skæður mótstöðumaður. Hann þótti harður í horn að taka og duglegur að berja á útlendingum sem hér voru við veiðar og verslun í óþökk Danakonungs.
Árið 1553 missti hann lögsögnina og aleigu sína fyrir ýmsar misgjörðir og sumar alvarlegar, meðal annars manndráp. Hann fór þá til Kaupmannahafnar og tókst árið 1558 að fá útgefið konungsbréf þar sem honum voru gefnar upp sakir og fékk hann hluta eigna sinna aftur. Hann lifði lengi eftir þetta en við litla virðingu.
Erlendur var þríkvæntur og átti líka launbörn. Fyrsta kona hans var Þórunn Sturludóttir frá Staðarfelli, systir Orms lögmanns Sturlusonar. Hún dó þegar þau bjuggu á Kolbeinsstöðum og fóru á kreik sögur um dauða hennar.
Atómskáld
Atómskáld kölluðust íslensk ljóðskáld í kringum 1950 sem tóku ljóðagerðina nýstárlegum tökum. Upphaflega voru þessir höfundar kallaði atómskáld í háðungarskyni en orðið átti eftir að breytast í sæmdarheiti. Atómskáldin sögðu hefðinni stríð á hendur, bragfræðin var iðulega látin lönd og leið, þeir notuðu nýstárlegt myndmál og ljóðin fylgdu ekki ætíð strangri rökhugsun.
Tutufa bufo
Tutufa bufo er sjávarsnigill frá vesturhluta Kyrrahafs.
Kvarki
Kvarkar eru smæstu efniseindir sem þekkjast og mynda sterkeindir, sem ásamt létteindum mynda allt efni alheims. Til eru sex gerðir af kvarka, sem kallast upp (u), niður (d), sérstaða (s), þokki (c), toppur (t) og botn (b). Kvarki finnst aldrei stakur í náttúrunni og ef kalla má kvarka öreind, þá eru þeir einu öreindir, sem allir fjórir frumkraftarnir verka á.
Orðsifjar enska heitisis „quark“
Murray Gell-Mann fékk orðið kvarki lánað úr bók James Joyce, Finnegans Wake, en í henni eru sjávarfuglar sem gefa frá sér „three quarks,“ þ.e.a.s. körruðu þrisvar sinnum, og er orðið líklega myndað þannig að það er samrunni borgarnafnsins Cork (í Munster) og ensku sagnarinnar „quack“, sem haft er um það hljóð sem endur gefa frá sér á ensku, sbr. íslensku sögnina að „karra“ sem haft er um það þegar endur garga.
Fjórvegur
thumb|right|Hinar sjö frjálsu listir. Fjórvegur (quadrivium) nefndust einu nafni fjórar af hinum „sjö frjálsu listum“ í háskólum  miðalda. Greinarnar voru: tölvísi, flatarmálsfræði, stjarnfræði og sönglist.
Þessar fjórar greinar (quadrivium) voru framhaldsgreinar að loknum þríveginum (trivium). Fjórvegurinn var einnig nokkurskonar fornám ef menn ætluðu að nema heimspeki eða guðfræði.
Artes liberales
Sigfús Einarsson
Sigfús Einarsson (30. janúar 1877 – 10. maí 1939) var íslenskt tónskáld sem er þekktastur fyrir lög við ættjarðarljóð margra af íslensku þjóðskáldunum. Sigfús var söngmálastjóri á Alþingishátíðinni 1930 og einn af stofnendum Hljómsveitar Reykjavíkur 1925.
Grace Kelly
thumb|right|Grace Kelly (lengst til hægri) ásamt [[Nancy Reagan og Douglas Fairbanks í móttöku í Winfield House í London fyrir brúðkaup Karls og Díönu 1981.]] Grace Patricia Kelly (12. nóvember, 1929 – 14. september, 1982) var bandarísk leikkona sem var vinsæl á 6. áratugnum. Hún lék fyrir MGM, meðal annars aðalhlutverk í þremur Hitchcock-myndum. Hún fékk Óskarsverðlaun sem besta leikkona fyrir leik sinn í Sveitastúlkan (Country Girl) 1954 þar sem hún lék á móti Bing Crosby og William Holden. Á Kvikmyndahátíðinni í Cannes 1955 kynntist hún Rainier 3. fursta af Mónakó og þau héldu áfram sambandi eftir að hún sneri aftur til Bandaríkjanna. Þau giftu sig 19. apríl 1956 og brúðkaupið var kallað „brúðkaup aldarinnar“. Níu mánuðum síðar fæddist fyrsta barn þeirra, Karólína og ári síðar Albert sem er núverandi Mónakófursti. 1965 fæddist yngsta barn þeira, Stefanía. Nokkrum sinnum kom upp sú hugmynd að Grace sneri aftur á hvíta tjaldið, en slíkar hugmyndir mættu mikilli andstöðu Rainieris og almennings í Mónakó.
13. september 1982 fékk Grace heilablóðfall þar sem hún var að aka Rover P6-bifreið sinni, en í bílnum var einnig Stefanía, dóttir hennar. Bíllinn fór út af veginum og hrapaði niður fjallshlíð. Grace lést á sjúkrahúsi daginn eftir. Stefanía virtist í fyrstu hafa sloppið með minniháttar meiðsli en síðar kom í ljós að hún var með sprungu í höfuðkúpu.
Faðir Grace, Jack Kelly, var kunnur íþróttagarpur og vann til gullverðlauna í kappróðri á Ólympíuleikunum 1920.
Grafarholt og Úlfarsárdalur
Íbúar í Grafarholti og Úlfarsárdal voru rúmlega 6.600 árið 2017.
Guðmundur Kamban
Guðmundur (Jónsson) Kamban (8. júní 1888 – 5. maí 1945) var íslenskur rithöfundur, leikskáld og leikstjóri sem bjó lengst af í Danmörku og skrifaði flest verk sín á dönsku. Þekktustu leikrit hans eru Marmari, Vér morðingjar og Hadda Padda. Eftir síðari heimsstyrjöldina sökuðu andspyrnumenn í Danmörku hann um að vera samstarfsmann þýska hernámsliðsins og myrtu hann sama dag og Þjóðverjar gáfust upp.
1738
thumb|right|[[Gauksklukka.]] Árið 1738 (MDCCXXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Guðmundur Kamban
Æviágrip
Vitað er hverjir voru í litlu handtökusveitinni sem sótti hann á hótelið en það hefur ekki verið gert opinbert. Þannig fékk Ásgeir Guðmundsson aðgang að þessum skjölum þegar hann reit bókina Berlínarblús en þó aðeins með þeim skilyrðum að nöfn þeirra yrðu ekki gerð opinber né heldur að hann setti sig í samband við þá eða aðstandendur þeirra gegn 6 mánaða fangelsi. Hlutu þeir enga refsingu fyrir.
1738
Á Íslandi
Dáin
Guðmundur Kamban
Minningarskjöldur
thumb|Minningarskjöldurinn. Haustið 2021 var minningarskjöldur um Guðmund fjarlægður í Kaupmannahöfn en hreyfing sem vildi heiðra dönsku andspyrnuna í síðari heimsstyrjöld þrýsti mjög á það.
1738
Á Íslandi
Opinberar aftökur
Erlendis
Fædd
Dáin
4. árþúsundið f.Kr.
4. árþúsundið f.Kr. er tímabil sem hófst árið 4000 f.Kr. og lauk árið 3001 f.Kr. samkvæmt gregoríska tímatalinu.