cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu
Dómur Mannréttindadómstólsins um brot á 6. grein
Þorgeir sagði meðal annars, í kjölfar dómsins, að hann vonaðist til að niðurstaðan yrði til þess að 108. grein hegningarlaga yrði breytt eða hún felld niður: „En jafnvel þótt svo verði ekki gert, þá sýnist mér að Hæstiréttur muni þurfa í framtíðinni að fara varlegar en hingað til í að túlka hana.“ Þorgeir þakkaði meðflutningsmanni sínum, sem var áður verjandi hans fyrir sakarrétti Reykjavíkur, Tómasi Gunnarssyni, fyrir að vinna „feykilega vel í þessu máli frá upphafi,“ og sagði niðurstöðuna honum að þakka, ef einhverjum.
Ákveðin lýsing
Greining Russells
Frakkland er lýðveldi og þar er því enginn konungur. Íhugum fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur.“ Er fullyrðingin sönn? Er hún ósönn? Er hún merkingarlaus?
Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu
Dómur Mannréttindadómstólsins um brot á 10. grein
Þá komst dómstóllinn aukinheldur að þeirri niðurstöðu að dómurinn hefði þó ekki falið í sér brot á íslenskum lögum heldur verið í samræmi við 108. gr. laga og dómahefð á landinu. Með öðrum orðum fólu, samkvæmt dómstólnum, lögin sjálf í sér mannréttindabrot, en ekki dómurinn gegn Þorgeiri einn og sér.
Ákveðin lýsing
Greining Russells
Hún virðist ekki vera sönn, því það er enginn núverandi konungur Frakklands. En ef hún er ósönn, þá mætti búast við að neitun hennar væri sönn, það er að segja „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“, m.ö.o. er hærður. En það virðist enn síður vera rétt en upphaflega fullyrðingin.
Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu
Dómur Mannréttindadómstólsins um brot á 10. grein
Ennfremur minnti dómstóllinn, í 63. grein dómsins, berum orðum á að tjáningarfrelsi væri ein af lykilundirstöðum lýðræðislegs samfélags, gildi ekki aðeins um upplýsingar eða skoðanir sem hljóti jákvæðar móttökur, móðgi engan eða séu veigalitlar, heldur einnig um þær sem móðga, „sjokkera“ eða valda fólki ónæði. Allar undanþágur frá tjáningarfelsinu þurfi að túlka þröngum skilningi og stjórnvöld að sýna fram á nauðsyn þeirra með sannfærandi hætti.
Þá var því hafnað í 64. grein dómsins, sem haldið var fram í vörn íslenska ríkisins, að greina mætti milli pólitískrar umræðu og annarrar umræðu sem varðaði almenning. Þeirri vörn ríkisins að Þorgeir hefði þurft að sýna fram á sanngildi þeirra staðhæfinga sem hann hafði eftir viðmælendum var einnig hafnað, í 65. grein dómsins. Í 66. grein hafnaði dómurinn þeirri fullyrðingu íslenska ríkisins að ásetningur höfundar hefði fyrst og fremst verið að rægja lögreglulið Reykjavíkur. Höfundur hafi tekið skýrt fram að hann teldi tiltölulega fáa einstaklinga bera ábyrgð á ofbeldinu sem um var rætt. Réttinum þótti sýnt að hann hefði ætlað að hvetja Dómsmálaráðuneytið til að höfða rannsókn á málunum. Í 67. grein dómsins segir dómstóllinn að umfjöllunarefni greina Þorgeirs hafi varðað almenning alvarlega. Tungumálið sem beitt hafi verið geti ekki talist óþarflega harkalegt. Í 68. grein dómsins segist dómstóllinn hafa komist að þeirri niðurstöðu að ákæran og dómurinn á hendur Þorgeiri hafi verið til þess fallin að draga úr opinni umræðu um mál sem varða almenning.
Sérálit Garðars Gíslasonar
Í fjölskipuðum dómi Mannréttindadómstólsins var einn íslenskur dómari, Garðar Gíslason. Hann skilaði séráliti þar sem hann áleit íslenska ríkið saklaust af broti á 10. grein Mannréttindasáttmálans, og að ekki hefði verið brotið á tjáningarfrelsi Þorgeirs.
Áhrif og afleiðingar dómsins
Málaferlin höfðu veruleg áhrif á íslenskt réttarfar. Beinar afleiðingar á meiðyrðalöggjöf eru tíundaðar hér að neðan. Auk þeirra er almennt talið að þær breytingar sem voru þegar yfirstandandi er Mannréttindadómstóllinn kvað upp úrskurð sinn, sem dómstóllinn vísaði til í rökstuðningi sínum fyrir sýknudómi yfir íslenska ríkinu fyrir meint brot á 6. grein Mannréttindasáttmálans, um réttinn á sanngjarnri málsmeðferð, hafi að miklu leyti stafað af þeim þrýstingi sem málaferlin sköpuðu.
Mannréttindasáttmáli Evrópu lögfestur
Mannréttindasáttmáli Evrópu var lögfestur í kjölfar dómsúrskurðarins. Lagafrumvarp þess efnis var samþykkt af Alþingi árið 1994 sem lög nr. 62/199). Síðan þá gilda því ákvæði sáttmálans sem lög á Íslandi. Enn sér ekki fyrir endann á þýðingu þess, þar sem staða ákvæða hans gagnvart „ósamþýðanlegum“ eldri lögum skýrist ekki síst gegnum meðferð dómstóla.
Beinar afleiðingar á meiðyrðalöggjöf
Á 116. löggjafarþingi Alþingis 1992, mæltu Kristinn H. Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fyrir frumvarpi til laga um að fella 108. gr. hegningarlaganna burt með öllu og var þar vísað til úrskurðar Mannréttindadómstólsins í máli Þorgeirs. Frumvarpið varð ekki að lögum. Nefnd lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar.
8. júlí 1992 skipaði þáverandi Dómsmálaráðherra, Þorsteinn Pálsson, nefnd sem falið var að gera tillögur til ráðuneytisins um viðbrögð við dóminum. Nefndin ritaði ráðherranum bréf 9. október 1992, þar sem fram kom það álit hennar að með því að inna af hendi greiðslur til Þorgeirs Þorgeirsonar, eins og krafist var í dóminum, og kynna dóminn á Íslandi, væri fullnægt þeim kröfum sem þyrfti til að bregðast við dóminum. Í framhaldi af því vann nefndin að lagafrumvarpi um lögfestingu mannréttindasáttmálans og skilaði slíku frumvarpi til Dómsmálaráðherra vorið 1993.
10. apríl 1994 skilaði nefndin greinargerð til ráðherra þar sem fram kom að ekki hefði náðst samstaða um afstöðu nefndarinnar til 108. greinarinnar. Í greinargerðinni voru þess í stað kynntir þrír kostir auk sérálits Ragnars Aðalsteinssonar. Ragnar lagði til að 108. greinin yrði afnumin með öllu með þeim rökum að:
5. janúar 1995 var Eiríki Tómassyni lagaprófessor falið að endurskoða 108. greinina á grundvelli nefndarstarfsins og semja lagafrumvarp. Eiríkur gerði tillögu sem varð að frumvarpi og loks lögum, vorið 1995. Með þeim var 108. greinin felld úr gildi, en verndun opinberra starfsmanna fyrir ærumeiðingum skilgreind í 242. gr. laganna, án þess að tiltekin séu „ótilhlýðilega“ framborin sannindi.
Síðari skírskotanir í tengslum við meiðyrðalöggjöf
Eiríkur Jónsson vísaði enn til máls Þorgeirs í rökstuðningi fyrir tillögu að þingsályktun um að afnema lagaákvæði um refsingar við ærumeiðingum, á 133. löggjafarþingi 2006–2007. Þingsályktunartillagan var samþykkt.
Umfjöllun og viðbrögð fjölmiðla
26. júní birtist forsíðuviðtal við Þorgeir í dagblaðinu Tíminn undir fyrirsögninni „Réttlætið sigraði“. „Þetta er ákaflega gaman þegar réttlætið nær fram að ganga, svo sjaldan sem það nú gerist,“ sagði Þorgeir og bætti við: „Ég lít reyndar ekki á þetta sem mitt mál, réttlætið hefur sigrað.“ Þorgeir sagði meiðyrðalögin sem hann var dæmdur fyrir brot á vera „gamall nýlenduarfur, raunverulega sett í upphafi til að vernda mannorð konungsböðulsins.“ Fjöldi blaðamanna og talsmanna þeirra lýstu og yfir fögnuði vegna niðurstöðu málsins.
Þorgeir þakkaði aftur á móti Tómasi Gunnarssyni, hæstaréttarlögmanni og meðflutningsmanni Þorgeirs, sem hefði skilið „lögfræðilega naívistann“ í Þorgeiri,
Ákveðin lýsing
Greining Russells
Russell, sem byggði á verkum þýska heimspekingsins Gottlobs Frege, sem var í svipuðum pælingum, lagði til í samræmi við ‚lýsingarhyggju sína‘ að þegar við segjum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“, þá séum við að fullyrða þrennt í einu:
Fulyrðing 1 er augljóslega ósönn og fyrst fullyrðing okkar er sameining allra þessara þriggja fullyrðinga er fullyrðing okkar ósönn.
Sömu sögu er að segja um fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“: Fullyrðingar 1 og 2 er þá óbreyttar en í stað 3 fáum við
„Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ er einnig ósönn vegna þess að hún er sameingin fullyrðinganna 1, 2, og 3b og ein þeirra, nefnilega 1, er ósönn.
Formleg framsetning
Þegar ákveðin lýsing er sett fram í formlegu rökfræðilegu samhengi er hún oft einkennd með tákninu iota:
1615
Árið 1615 (MDCXV í rómverskum tölum) var fimmtánda ár 17. aldar sem byrjaði á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Ósakakastali með eftirmynd af turni sem [[Tokugawa Hidetada lét reisa árið 1620.]]
Lán
Að veita lán er lykilatriði í starfsemi margra fjármálastofnana svo sem banka.
Veðlán
Fasteignaveðlán er algengasta tegund veðláns. Við veitingu fasteignaveðláns öðlast lánveitandinn veðrétt í fasteign og getur leitað fullnustu skuldarinnar með því að ganga að fasteigninni ef vanefndir verða á endurgreiðslu lánsins. Um fasteignaveðlán gilda almennar reglur kröfuréttar og veðréttar eftir því sem við á, en um fasteignalán til neytenda gilda þar að auki sérreglur á sviði neytendaréttar (sjá umfjöllun um neytendalán).
Ótryggt lán
Ótryggt lán er lán þar sem engin eign er veðsett gegn skuldinni. Dæmi um ótryggð lán eru kreditkort, yfirdrættir og skuldabréf.
Constantius 2.
Constantius 2. (7. ágúst 317 – 3. nóvember 361) var keisari Rómaveldis á árunum 337 til 361.
Constantius 2. var sonur keisarans Konstantínusar mikla og Faustu, dóttur Maximianusar. Constantius varð keisari árið 337, að föður sínum látnum, ásamt bræðrum sínum Constantinusi 2. og Constansi. Rómaveldi var þá skipt í þrennt á milli þeirra og stjórnaði Constantius austasta hluta ríkisins með Konstantínópel sem höfuðborg. Bræður hans hófu fljótlega að deila sín á milli sem endaði með því að Constantinus var drepinn árið 340 og Constans tók við stjórn allra þeirra landsvæða sem Constantinus hafði stjórnað. Þessi skipting milli Constantiusar og Constans, þar sem Constantius stjórnaði þriðjungi ríkisins og Constans tveimur þriðju, hélst til ársins 350 þegar Constans var myrtur af liðsmönnum hershöfðingjans Magnentiusar, sem í kjölfarið lýsti sjálfan sig keisara. Constantius var á þessum tíma upptekinn við að verjast árásum Sassanída úr Persíu, en ákvað engu að síður að halda vestur á bóginn og mæta Magnentiusi. Það tók Constantius þrjú ár að ráða niðurlögum Magnentiusar sem, eftir að hafa tapað tveimur stórum orrustum, framdi sjálfsmorð í ágúst 353. Þó Constantius hafi eftir þetta verið einn keisari yfir öllu heimsveldinu þurfti hann að berjast gegn nokkrum fleiri valdaræningjum auk þess sem hann þurfti að verjast árásum germana. Þetta varð til þess að hann skipaði frænda sinn Julianus sem undirkeisara (caesar) og fól honum að stjórna vesturhluta Rómaveldis. Constantius sneri sér þá aftur að því að halda Sassanídum í skefjum en Julianus varðist árásum Alemanna í Gallíu. Árið 360 var Julianus hylltur sem keisari (augustus) af herdeildum sínum í Lutetiu (París). Constantius leit á þetta sem valdarán og hugðist halda vestur á bóginn til að takast á við frænda sinn, en á leiðinni, árið 361, veiktist Constantius og lést. Á dánarbeðinu viðurkenndi hann Julianus sem réttmætan erfingja sinn.
Mankala
thumb|right|Mankalaborð. Mankala (arabíska: منقلة‎, manqalä) er flokkur borðspila sem líka eru kölluð sáðspil eða telja og grípa. Þekktustu afbrigðin á Vesturlöndum eru kalaha, oware, sungka og bao. Elstu minjar um leik af þessu tagi eru frá tímum Konungsríkisins Aksúm frá 6. eða 7. öld. Leikurinn hefur svipaða stöðu í Afríku og sums staðar í Asíu eins og skák á Vesturlöndum og í Mið-Austurlöndum.
Skipsskrokkur
Ef skrokkurinn er gerður úr efni sem er léttara en vatn getur hann flotið, jafnvel þótt báturinn fyllist af vatni. Skrokkar sem eru gerðir úr efnum sem eru þyngri en vatn geta samt flotið þar sem þeir innihalda nægilegt magn lofts þannig að samanlagður þéttleiki skrokksins og loftsins verður minni en þéttleiki vatnsins.
Fyrstu bátsskrokkar sem gerðir hafa verið voru líklega holir trjábolir (eintrjáningar) en þegar á steinöld hefur mönnum tekist að smíða báta úr grind sem húðir voru strengdar á (húðkeipur). Síðar var farið að smíða skipsskrokka úr viði með því að festa borð á grind þannig að borðin sköruðust (súðbyrðingur) eða lægju saman (sléttbyrðingur). Með tímanum þróaðist skipsskrokkurinn og skip fengu bæði kjöl og kjölfestu sem gáfu aukinn stöðugleika.
Í dag er algengt að smíða báta úr trefjaplasti en stærri skip úr stáli.
Þegar skipskrokkur er rifinn er efni hans oft nothæft aftur. Efni þetta er nefnt slátur.
Innflutningskvóti
Innflutningskvóti er verslunarhöft þar sem eingöngu má flytja takmarkað magn af tiltekinni vöru inn í ákveðið land á ákveðnu tímabili. Innflutningskvóta má nota ásamt tollum til að ýta undir innlenda framleiðslu á vörum. Innflutningskvótar á búvörur eru nokkuð algengir, t.d. á Íslandi er innflutningskvóti fyrir osta og kjöt.
Erlent lán
Erlent lán er lán sem er tekið frá erlendum aðila. Dæmi um erlent lán gæti verið ef íslenskt fyrirtæki myndi taka lán hjá banka í öðru landi. Slíkt lán gæti svo sem verið í hvaða gjaldmiðli sem er en líklegt má þó telja að lán erlendis frá séu almennt afgreidd í gjaldmiðlum viðkomandi landa. Lántaki getur þá undir eðlilegum kringumstæðum skipt lánsfénu sjálfur í aðra mynt eftir þörfum. Ekki er vitað um nein erlend neytendalán Íslendinga, enda hafa erlendir bankar aldrei boðið neytendalán hér á landi.
Skoda 130
thumb|right|220px|Škoda 130 L. thumb|right|220px|Škoda 130 á Englandi 1989. thumb|right|220px|Škoda 130 GL í Bratislava í Slóvakíu. Skoda 130, Skoda 135 og Skoda 136 var arftaki Skoda 105/120/125 bílanna. Vélar í 130/135/136 voru heldur kraftmeiri en í eldri bílum. Skoda 130/135/136 voru síðustu Skoda-bílarnir með vélina aftur í.
Hvítserkur (klettur)
thumb|280 px|Hvítserkur í Húnafirði Hvítserkur er sérkennilegur brimsorfinn klettur í sjó við vestanverðan botn Húnafjarðar í Vestur-Húnavatnssýslu. Hann stendur rétt í flæðarmálinu, austan við Vatnsnesið. Hvítserkur er hvítur af fugladriti og er sennilegt að nafnið sé dregið af því. Kletturinn er 15 metra hár.
Furulús
Furulús (fræðiheiti: Pineus pini) er skordýrategund sem var fyrst lýst af Macquart 1819. Pineus pini er í ættkvíslinni Pineus og er af ætt barrlúsa. Hún er ættuð frá vestur og mið Evrópu. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Áhöfn
Áhöfn er hópur fólks sem starfar saman um borð í skipi, kafbáti, flugvél eða öðru loftfari. Notkun flókinna farartækja þarfnast nokkurra starfsmanna sem taka að sér sérhæfð verkefni og þannig hefur hver áhafnarmeðlimur skilgreinda stöðu um borð samkvæmt þeirri stöðuskipun sem gildir fyrir hverja tegund farartækja.
Furulús
Hún olli usla í ræktun skógarfuru á Íslandi upp úr 1950. Hún leggst aðallega á skógarfuru, fjallafuru og bergfuru.
Áhöfn
Stundum er áhöfn skips kölluð „skipshöfn“. Orðið „flughöfn“ merkir hins vegar ekki áhöfn flugvélar, heldur er annað orð yfir flugvöll.
.fk
.fk er þjóðarlén Falklandseyja.
Tenglar
Toppdomän
Avannaata
thumb|Avannaata, svipmyndir. thumb|Avannaata. Avannaata er sveitarfélag á norðvestur-Grænlandi. Það er tæpir 523.000 ferkílómetrar að stærð og eru íbúar um 11.000 (2019). Höfuðstaður þess er Ilulissat. Avannaata var stofnað árið 2018 og samanstendur aðallega af fyrrum sveitarfélaginu Qaasuitsup.
Bæversku hreinleikalögin
Bæversku hreinleikalögin (þýska: das bayerische Reinheitsgebot) eru lög sem Vilhjálmur 4. hertogi yfir Bæjaralandi setti 23. apríl árið 1516 í Ingolstadt og kváðu á um að engin efni mætti nota til bjórbruggunar nema vatn, maltað bygg og humla.
Bæversku hreinleikalögin voru byggð á eldri lagasetningu frá München. Eftir að gerið var uppgötvað var það einnig leyft og síðar var notkun hveitimalts leyfð við bruggun á yfirgerjuðum bjór, svokölluðum hveitibjór (þýska: Weißbier).
Halastjarna
thumb|300px|Halastjarna ásamt báðum [[hali|hölum sínum, rykhala og gashala]] Halastjörnur eru smá himintungl, sem ganga á sporbaugum um sól. Þær eru úr ís, gasi og ryki og eru taldar hafa orðið til á svipuðum tíma og sólkerfið í heild sinni. Halastjörnur skiptast í tvo hópa eftir umferðartíma sínum um sól. Halastjörnur með stuttan umferðartíma (innan við 200 ár) kallast períódískar stjörnur eða skammferðarhalastjörnur. Þekktasta stjarnan í þessum hópi er Halley eða halastjarna Halleys. Stjörnur með langan umferðartíma (yfir 200 ár) kallast langferðarhalastjörnur. Dæmi um slíka stjörnu er Hale-Bopp. Sporbaugar halastjarna eru yfirleitt mjög ílangir þannig að í sólnánd eru þær mjög nærri sólu, jafnvel langt innan við braut Merkúrs, en í sólfirð hverfa þær út í rökkur útgeimsins utan við braut Júpíters og sjást þá ekki nema í öflugustu stjörnusjónaukum eða alls ekki. Þegar halastjarnan nálgast sól fer ísinn á yfirborði hennar að bráðna og gufa upp og ryk og gas fer að streym frá henni og mynda hjúp umhverfis kjarnann og hala út frá honum. Við þetta verður halastjarnan nógu björt til að greinast í sjónaukum á jörðinni eða sjást með berum augum. Halinn beinist alltaf í átt frá sólu. Stundum er hann tvískiptur, í ryk- og gashala.
Orðið halastjarna
Íslenska orðið halastjarna á sér ekki hliðstæðu í tungumálum nágrannalandanna. Í fornu máli notuðu menn alþjóðlega heitið kómeta. Orðið sést fyrst í kvæði sem Harmavottur heitir frá um 1630 og var ort um Tyrkjaránið 1627. Þar er minnst á halastjörnu sem sást árið 1618 og var talin vera einn af mörgum forboðum ránsins. Orðið kómeta (enska: comet) er komið úr latínu og er þar dregið af gríska orðinu komē, sem þýðir höfuðhár. Aristóteles notaði fyrstur orðmyndina komētēs til að lýsa fyrirbrigðinu sem stjörnu með hár. Hið stjarnfræðilega tákn fyrir halastjörnu sýnir þar af leiðandi hring með hala sem líkist hári.
Uppruni halastjarna
Skammferðarhalastjörnur eru flestar taldar koma frá svonefndu Kuiperbelti, en það er svæði sem inniheldur þúsundir eða milljónir íshnatta rétt fyrir utan braut Neptúnusar. Langferðarhalastjörnurnar eru hins vegar taldar ættaðar úr svonefndu Oortskýi í útjaðri sólkerfisins.
Tenglar
Erlendir tenglar
Nýja Ísland
Jarðfræðileg staðsetning Nýja Íslands
Nýja Ísland er í Kanada, langt inni í meginlandi Norður-Ameríku, mitt á milli Atlandshafsins og Kyrrahafsins. Á ísaldartímabilinu fyrir um tíu þúsund árum var jökull yfir öllu norðanverðu meginlandi Ameríku. Þegar fór að hlýna og jökullinn hopaði myndaðist afar stórt jökullón sem var að flatarmáli um 350 þúsund ferkílómetrar að stærð sem jafngildir þrisvar til fjórum sinnum flatarmáli Íslands og náði yfir 200 metra dýpt. Á nokkrum þúsundum ára bráðnaði jökullinn alveg. Eitthvað af vatninu gat runnið til sjávar en það sem var eftir, varð að tveimur af stærri stöðuvötnum heims sem heita Winnipegvatn og Manitobavatn.
Við vesturströnd Winnipegvatns er landsvæði sem var nánast óbyggt Evrópumönnum á áratugnum 1881 – 1890 (áratugurinn sem langmesta vesturfaraskeiðið var á Íslandi)en eitthvað af frumbyggjum bjó þar fyrir. Kanadastjórn úthlutaði íslendingum þetta landsvæði sem var nefnt Nýja Ísland og skiptist í fjórar byggðir.
Burtþrá Íslendinga
Á tímabilinu 1846 – 1914 fluttust um 52 milljónir Evrópubúa til Ameríku. Þar af voru um 5% Norðurlandabúar sem voru rétt rúmlega 2,6 milljónir manns og þar af voru um 15 þúsund Íslendingar eða fimmtungur þjóðarinnar á þeim tíma. Sumir fengu heimþrá eða undu sér að einhverjum ástæðum ekki í Ameríku og fluttu aftur til Íslands en þeir eru ekki taldir með í þessum tölum.
Á Íslandi var tímabilið 1881 – 90 mesta vesturfaraskeiðið, langflestir lögðu leið sína til Kanada og má ætla að það hafi stafað af áróðri stjórnvalda í Kanada sem voru í samvinnu við skipafélagið Allan Line. Innflytjendum bauðst meðal annars búskaparland til að búa á ókeypis.
Margar ástæður voru fyrir þessari útþrá og ein af þeim var mikið kuldaskeið sem reið yfir landið. Öskrandi stórhríð skall á 30. maí 1871 svo fé fenti víða í kaf og lömb króknuðu. Um svipað leyti hlupu snjóflóð fram og hafís rak að landi. Askja átti einnig stóran þátt þegar hún gaus árið 1875 og lagði allt að 20 sm þykkt öskulag yfir stóran hluta Austurlands sem varð nánast óbyggilegt um tíma.
Annars er ekki hægt að segja til um ástæðu hvers einstaklings fyrir sig því fólk hafði mismunandi ástæður og aðeins hægt að geta sér til um hið undarlegt sambland uppgjafar og hugprýði sem leiddi fólk útí þetta mikla ævintýri. Enginn vissi upp á hár hvað byði handan hafsins og því er óhætt að segja að fólk hafi tekið mikla áhættu því fólk hafði oft ekkert milli handanna þegar búið var að borga farmiðann til Kanada.
Nýr heimur
Nýja Ísland skiptist í fjórar byggðir: Ísafoldarbyggð tilheyrði strangt til tekið ekki nýlendunni en þar var samt sem áður allnokkur byggð; Árborg tilheyrði ekki upphaflega landnáminu en er nú eitt helsta þéttbýlið eftir að lestarsamgöngur hófust; Íslendingafljót og Gimli urðu fljótlega tveir helstu pólar byggðarinnar og Gimli höfuðstaðurinn.
Fyrstu landnemarnir komu til Nýja Íslands síðla hausts árið 1875. Svæðið taldist varla tilheyra hinum siðmenntaða heimi og fyrstu ummerki sem þeir urðu varir við um mannfólk voru híbýli indjána. Þeir voru eina fólkið sem hafði sest þar að og voru íslendingar því fyrsta hvíta fólkið til að búa þar.
Það er ekki hægt að segja að fyrstu mánuðirnir hafi verið dans á rósum því vetur var fram undan og landnemarnir flestir alls lausir. Nýja Ísland var algjör nýlenda fyrir utan indjánana svo íslensku nýbúarnir þurftu að byrja algjörlega frá grunni og ekki bætti úr skák að þessi fyrsti vetur þeirra var ekki í blíðari kantinum. Fólk hófst handa við að smíða kofaskjól til að hýrast í um veturinn. Einn landnemanna, Skafti Arason, segir frá í lýsingu sinni á þessu nýja upphafi að ekki hafi þurft að byggja yfir neinn kvikfénað því af því tagi var ekkert til nema einn hvolpur sem honum hafði verið gefinn á leiðinni.
Landkostir á Nýja Íslandi voru sagðir nokkuð góðir því landið var skógi vaxið en vel fallið til akuryrkju. Winnipegvatn var talið frekar fiskisælt og loftslag venjulega þurrt og heitt á sumrin en frekar kalt á veturna. Nýbúarnir náðu því að koma undir sig fótunum að lokum þrátt fyrir erfiðan vetur.
Bóluvetur
Haustið 1876 kom annar hópur frá Íslandi í von um betra líf sem innihélt um 1200 manns og var nefndur stóri hópurinn. Það sem tók á móti þeim var hins vegar ekki fögur sjón því mikil veikindi og mannslát herjuðu á vesturfarana þetta sumar og haust.
Það var ýmislegt sem hélst í hendur við að orsaka þessi veikindi og má þar nefna skort á hreinlæti. Hægt er að gera sér í hugarlund að við slíkar frumstæðar aðstæður sem þetta fólk bjó við, er ekki leikur einn að halda hreinlátt heimili. Matur var framandi og drykkjarvatn óhollt og þá sérlega íslendingum sem voru góðu vatni vanir. Eins vissu mæður oft ekki hvernig átti að komast til móts við steikjandi hita á sumrin sem olli börnum þeirra óþægindum. Þetta leiddi til veikinda og þá aðalega bólusóttar sem var virkilega skæð og drap marga.
Gúlag
Kort yfir Gúlag-fangabúðakerfið|thumb Girðing í kringum gúlagið Perm-36|thumb Gúlag er samheiti um þrælkunarbúðir í Ráðstjórnarríkjunum, dregið af rússneskri skammstöfun á Miðstöð vinnubúða (ГУЛАГ, Главное управление лагерей). Leynilögreglan, GPÚ, síðar NKVD, enn síðar MVD, sá um að stjórna búðunum, sem voru dreifðar um öll Ráðstjórnarríkin. Fyrstu búðirnar voru settar upp 1918, skömmu eftir valdatöku bolsévíka. Gúlagfangar grófu Hvítahafskurðinn. Nokkrar bækur hafa komið út á íslensku eftir fanga í slíkum þrælkunarbúðum, en orðið varð frægt, þegar Aleksandr Solzhenitsyn lýsti Gúlaginu eins og eyjum, sem dreifðar væru um öll Ráðstjórnarríkin.
Drekabroddur
Drekabroddur (fræðiheiti Berberis amurensis) er harðgerður runni.
Veirufræði
Veirufræði er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á veirum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast veirufræðingar.
Vinnuhjúaskildagi
Vinnuhjúaskildagi, einnig kallaður hjúaskildagi, hjúafardagi eða hjúadagur var sá dagur ársins sem ráðning eða árvist vinnufólks miðaðist við frá fornu fari. Hann var upphaflega 3. maí, á krossmessu á vor, en þegar tímatalsbreytingin var gerð árið 1700 og teknir voru 11 dagar úr árinu, svo að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember, þá færðist vinnuhjúaskildaginn frá 3. til 14. maí, annars hefðu húsbændur átt inni 11 daga hjá vinnuhjúum. Tilflutningurinn virðist líka hafa hentað betur sem vistaskiptadagur, þar sem sjósókn og fiskverkun voru farin að skipta æ meira máli á þessum tíma og 14. maí passaði betur upp á vertíðir.
MK
MK getur staðið fyrir:
Vinnuhjúaskildagi
Sú kvöð var að allt jarðnæðislaust fólk skyldi vera í vinnumennsku. Ef karl og kona réðu ekki eigin búi urðu þau að vera vinnuhjú á heimili bónda og eiga þar grið. Venjan var sú að fólk réði sig í ársvist í senn og mátti eingöngu skipta um vinnuveitanda á vinnuhjúaskildaga samkvæmt lögum um vistarband. Við því voru viðurlög ef því var ekki fylgt. Lausamennska og flakk var talið lögbrot en einstaka efnaðir einstaklingar úr hópi vinnufólks gátu keypt sér lausamennskubréf sem þýddi það að það réði sér sjálft og þurfti ekki að vera fastráðið á einhverjum bæ.
Elstu heimildir þess að vinnuhjúaskildagi væri miðaður við krossmessu á vor, eða 3. maí, er í samþykkt um vinnufólk og fiskimenn á alþingi frá því um 1400. Þar segir meðal annars: „Skulu allir vinnumenn vera komnir til sumarvistar sinnar að krossmessu forfallalaust, ellegar sé þeir sóttir að ósekju.“
Fardagar
Fyrir þann tíma miðuðust vistaskipti vinnandi fólks við fardaga, eða þá daga sem fólk skildi flytjast búferlum. En fardagar voru frá fimmtudagi í sjöundu viku sumars, frá 31. maí til 6. júní í nýja stíl og lauk með sunnudegi. Fardagar voru ennfremur viðmiðun í ýmsum viðskiptum og réttarathöfnum, einkum innheimtu, og var fardagaárið almennt reikningsár í landbúnaði fram á 20.öld. Eins var með vinnuhjúaskildag eftir að hann var fluttur af fardögum yfir á krossmessu að mikið var við hann miðað í ýmsum viðskiptum og almennum samningum.
Game Boy Color
thumb|Game Boy Color í rauðfjólubláu
Game Boy Color (japanska: ゲームボーイカラー Gēmu Bōi Karā) er handleikjatölva sem kom út 23. nóvember 1998 í Evrópu og naut gríðalegra vinsælda. en hún hafði þann eiginleika að geta spilað leiki í lit og hún spilaði tvenns konar leiki: Game Boy og Game Boy Color leiki sem meðal annars Pokémon.
Game Boy Nintendo
Skjár
Skjár getur átt við um:
Michael Collins (geimfari)
Michael Collins (31. október 1930 – 28. apríl 2021) var bandarískur geimfari og tilraunaflugmaður. Hann er frægastur fyrir að hafa verið í áhöfn Apollo 11 ásamt Buzz Aldrin og Neil Armstrong.
Litla heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu
Litla heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu (sp. Pequeña Copa del Mundo de Clubes) var keppni félagsliða frá Suður-Ameríku og Evrópu sem haldin var í Venesúela á árabilinu 1952 til 1975. Blómatími mótsins var frá 1952 til 1957, en seinna skeið hennar sem stóð slitrótt frá 1963 til 1975 var veigaminna. Keppnin var fyrirvari Intercontinental Cup, þar sem lið frá Evrópu og Suður Ameríku voru í báðum keppnunum. Keppnin missti vinsældir við tilkomu Meistaradeildar Evrópu og Intercontinental Cup. Evrópsk lið fóru með sigur af hólmi í níu skipti af þrettán en suður-amerísk í hin fjögur skiptin.
Saga
Litla heimsmeistarakeppnin var fyrst haldin í Karakas höfuðborg Venesúela í seinni hluta júlímánaðar 1952. Keppnisliðin voru fjögur: Botafogo frá Brasilíu, Millonarios frá Kólumbíu, heimaliðið La Salle og Real Madrid frá Spáni. Mættu þau öll hvort öðru tvívegis og fór svo að lokum að spænsku meistararnir urðu efstir á markatölu.
Árið eftir var mótið haldið í tvígang. Fyrst í febrúar þar sem Millonarios, með Alfredo Di Stéfano í broddi fylkingar varð efst í þriggja liða móti þar sem Rapid Vín frá Austurríki og River Plate frá Argentínu voru einnig meðal þátttakenda. Í júlí sama ár öttu fjögur félög kappi, þar sem Evrópuliðin voru tvö í fyrsta sinn: Roma og Barcelona. Brasilíska liðið Corinthians varð sigurvegari en úrvalslið frá Karakas rak lestina.
Ekki var keppt árið 1954 en ári síðar var þráðurinn tekinn upp að nýju. Þar keppti heimalið ásamt Valencia og Benfica ásamt São Paulo sem tryggði sér toppsætið með jafntefli gegn Valencia í lokaumferðinni. Mótið teygði sig yfir tæpan mánuð og hefur væntanlega reynt á þolrif evrópsku leikmannanna. Spánarmeistarar Real Madrid afþökkuðu þátttöku í keppninni og hljóp Valencia í skarðið þrátt fyrir að hafa einungis hafnað í 5. sæti spænsku deildarinnar.
Árið 1956 mættu þrjú evrópsk lið til keppni: portúgölsku meistararnir í Porto auk Roma og Real Madrid sem hvorugt höfðu þó orðið meistarar í heimalöndum sínum. Fulltrúar Suður-Ameríku voru Vasco da Gama. Spánverjarnir urðu fyrsta liðið í sögunni til að vinna í tvígang.
Tilkoma Evrópukeppni meistaraliða varð til þess að draga úr áhuga evrópskra liða á að leggja í svo langa keppnisferð. Tvö spænsk lið tóku þátt í mótinu 1957 sem reyndist það síðasta að sinni. Það voru Barcelona, sem unnu keppnina og Sevilla. Botafogo og Nacional frá Úrúgvæ voru fulltrúar Suður-Ameríku.
Seinna tímabilið
Litla heimsmeistarakeppnin var endurvakin árið 1963 eftir sex ára hlé. Keppnisliðin voru aðeins þrjú. São Paulo varð meistari í annað sinn en Real Madrid og Porto komu þar á eftir. Mesta athygli vakti þó að Alfredo Di Stéfano var rænt af vinstrisinnuðum skæruliðum meðan á því stóð og haldið í gíslingu í þrjá daga áður en honum var sleppt heilum á húfi.
Tveimur árum síðar var þráðurinn tekinn upp að nýju. Keppnisliðin voru bara tvö, bæði frá Evrópu. Benfica varð meistari eftir sigur á Atlético Madrid í tveimur leikjum og framlengingu.
Árið 1966 varð Valencia meistari eftir keppni þriggja evrópskra liða. Vitória Guimarães frá Portúgal og Lazio tóku einnig þátt í mótinu sem var að þessu sinni kennt við frelsishetjuna Simón Bolívar.
Báðar heimsálfur áttu fulltrúa í keppninni 1967. Athletic Bilbao, sem endað hafði um miðja spænsku deildina, hampaði titlinum. Académica Coimbra sem hafði náð sínum langbesta árangri, öðru sæti í portúgölsku deildinni sama ár, hlaut silfrið en Platenese, argentínskt smálið, rak lestina.
Þrjú evrópsk lið öttu kappi þegar mótið fór næst fram árið 1969. Sparta Prag frá Tékkóslóvakíu varð meistari en Deportivo de La Coruña og Sporting frá Lissabon voru einnig meðal keppenda.
Vitória Setúbal frá Portúgal vann mótið árið 1970 þar sem Santos, Chelsea og Werder Bremen mættu einnig til leiks.
Eftir nokkurra ára hlé var síðasta mótið haldið árið 1975 og var keppnin þá orðin skugginn af sjálfri sér. Boavista frá Portúgal, Real Zaragossa frá Spáni og Rosario Central frá Argentínu öttu kappi við úrvalslið frá Austur-Þýskalandi sem varð síðasta sigurliðið í skrykkjóttri sögu litlu heimsmeistarakeppninnar.
.fm
.fm er þjóðarlén Míkrónesíu.
Tenglar
Toppdomän
Michael Collins
Michael Collins getur átt við um:
Vinnukona
Vinnukona er kona sem vinnur að heimilisstörfum og framleiðslu inn á heimili en stendur ekki sjálf fyrir búi. Á tímum vistarbandsins urðu allir að vera vistráðnir til eins árs. Ævisaga Guðrúnar Ketilsdóttur sem fæddist árið 1759 er líklega elsta varðveitta sjálfsævisaga íslenskrar vinnukonu.
Asparryðsveppur
Asparryðsveppur (fræðiheiti: Melampsora laricis-populina) er sveppategund sem var lýst af Kleb. 1902. Sveppurinn leggst á ösp og er með lerki sem millihýsil. Hann finnst helst á Suðurlandi, en finnst víðar.
Netslóð
Netslóð er dæmi um staðlað gagnaauðkenni (e. URI). Veffang er í almennu tali netslóð sem vísar á vefsíðu en netslóðir geta vísað á margt fleira en vefsíður, t.d. skjalamöppur á FTP-þjóni og margmiðlunarefni sem veitt er um MMS-þjón.
Dæmi um hvernig slóð er brotin niður: ftp://notandi:lykilorð@tildaem.is:992/farartaeki/bifreid?tegund=4dyra#framhluti \___/ \_____________/ \________/ \_/\_________________/\___________/\________/     |            |            |        |          |             |          | samskiptamáti innskráning    hýsill   port        slóð         beiðni  tengill/brot
Flestir nota þó aðeins lítinn hluta af svona slóð við að heimsækja vefsíður á netinu, t.d. bara samskiptamáta- og hýsils-hlutana (e. host).
Bygging
Bygging netslóða segir til um hvernig slóðir eiga að vera byggðar upp og hvað gera eigi við þær.
Hýsill
Hýsill (e. host) getur verið auðkenndur með IP-fangi (e. IP-Address) eða hýsilsnafni (e. host name). Hýsilsnafnið er venjulega DNS lén sem skiptist í tvo hluta; rótarlén (til dæmis .is) og Í dæminu að ofan er lénið "tildaem" og rótarlénið "is". Sérstakar skrifstofur sjá um úthlutun léna og stjórnar oft ein skrifstofa einu rótarléni. Á Íslandi er það ISNIC sem stjórnar úthlutun léna innan .is rótarlénsins. Rótarlénum er svo úthlutað af IANA (Internet Assigned Numbers Authority).
Port
Port-hlutinn segir til um á hvaða porti skuli reyna að tengjast. HTTP-staðallinn notar port 80 og er það því sjálfgefna gildið í flestum vöfrum sleppi notandi að slá port-númer inn.
Slóð
Slóðin segir til um hvaða gögn miðlarinn (hýsillinn) á að senda til biðlarans (notandans).
Beiðni
Beiðnar-hlutinn segir til um skilyrði sem gögnin skulu uppfylla.
Sé slóðar- og fyrirspurnar-hlutunum sleppt er náð í sjálfgefna síðu, sem skilgreind er af hýsli.
Brot/tengill
Tengill/brot segir til um hvar á síðunni eigi að byrja að birta gögnin.
Lögmálið um annað tveggja
Lögmálið um annað tveggja er meginregla í sígildri rökfræði sem felur í sér að annaðhvort er fullyrðing (eða staðhæfing) eða neitun hennar sönn. Á latínu er þetta því stundum nefnt: Tertium non datur: Þriðji kosturinn fyrirfinnst ekki. Lögmálinu um annað tveggja er oft ruglað saman við tvígildislögmálið.
Á táknmáli rökfræðinnar er lögmálið oft sett fram á eftirfarandi hátt:
Útskýring á lögmálinu
Tökum fullyrðinguna „Ísland er eyja“. Samkvæmt lögmálinu um annað tveggja er annaðhvort fullyrðingin eða neitun hennar, þ.e. „Ísland er ekki eyja“, sönn. Í þessu tilfelli er það fullyrðingin sem er sönn. Á sama hátt er önnur hvor setninganna „Ísland er konungsríki“ og „Ísland er ekki konungsríki“ sönn samkvæmt lögmálinu um annað tveggja. Í þessu tilviki er það neitunin sem er sönn. Með því er ekkert sagt um sanngildi hinnar setningarinnar.
1587
thumb|right|Aftaka Maríu Stúart. Árið 1587 (MDLXXXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Verðtryggingarjöfnuður
Verðtryggingarjöfnuður lýsir samhenginu á milli verðtryggðra eigna og skulda fjármálastofnunar. Ef verðtryggðar eignir eru meiri en verðtryggðar skuldir, þá er jöfnuðurinn jákvæður. Jákvæður verðtryggingarjöfnuður veldur því að stofnunin ætti að hagnast á verðbólgu, að öðru óbreyttu.
Efranúpskirkja
thumb|Efranúpskirkja Efranúpskirkja er kirkja á Efra-Núpi í Miðfirði.
Damm
thumb|right|Upphafsstaða á 10x10 borði. Damm er borðspil sem er leikið á skákborði með 8x8 reitum (12 skífur) eða á borði með 10x10 reitum (15 skífur) sem skiptast á hvítir og svartir. Aðeins annar hver reitur (aðeins einn litur) er notaður í spilinu. Takmarkið er að ná öllum skífum andstæðingsins af borðinu með því að hoppa yfir þær á ská.
Þörungafræði
Þörungafræði er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á þörungum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast þörungafræðingar.
Fallsetning
Fallsetningar er setning sem kemur í andlagsstöðu á eftir sögn, og gegnir svipuðu hlutverki og fallorð. Oft er greint á milli tveggja tegunda fallsetninga, skýringarsetninga og spurnarsetninga.
Manuel Azaña
Manuel Azaña Díaz (10. janúar 1880 – 3. nóvember 1940) var spænskur stjórnmálamaður sem var síðasti forseti spænska lýðveldisins. Hann var þjóðhöfðingi Spánar þegar spænska borgarastyrjöldin braust út en neyddist til að flýja land og segja af sér eftir að falangistar undir stjórn hershöfðingjans Francisco Franco náðu Spáni á sitt vald árið 1939. Azaña lést stuttu síðar í Frakklandi.
Masakatsu Miyamoto
Masakatsu Miyamoto (4. júlí 1938 - 7. maí 2002) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 44 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Manuel Azaña
Æviágrip
Manuel Azaña var af auðugum spænskum ættum og fæddist í Alcalá de Henares árið 1880. Hann nam lögfræði við háskóla Ágústínusarreglunnar í El Escorial en var rekinn úr skólanum fyrir að hafa undir höndum myndir sem munkunum þóttu ósiðlegar. Hann bjó um hríð í París og kynntist þar róttækum stjórnmálastefnum. Eftir nám vann Azaña fyrir sér bæði sem lögfræðingur og sem leikritaskáld. Eftir heimkomuna til Spánar tók hann doktorspróf í lögum og vann sem háskólakennari og síðan sem skrifstofustjóri í dómsmálaráðuneytinu.
Á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar vann Azaña sem bókavörður við Athenaeum í Madríd, samdi bækur um frönsk stjórnmál og gaf út tímarit um bókmenntir og stjórnmál sem varð vinsælt meðal menntamanna í höfuðborginni. Eftir stríðið lét einræðisherrann Miguel Primo de Rivera banna tímarit Azaña vegna gagnrýni á ríkisstjórnina sem var oft birt þar. Þetta stuðlaði að því að Azaña lagði bókmenntastörf sín á hilluna og helgaði feril sinn stjórnmálum. Azaña gekk í nefnd til að berjast gegn einræði Primo de Rivera en var handtekinn ásamt samstarfsmanni sínum, Niceto Alcalá-Zamora, árið 1930.
Eftir kosningar árið 1931 leið spænska konungdæmið undir lok og lýðveldi var stofnað á Spáni. Alcalá-Zamora varð forseti Spánar og Azaña varð hermálaráðherra og síðan forsætisráðherra í stjórn hans. Sem hermálaráðherra reyndi Azaña að hreinsa andófsmenn gegn lýðveldinu úr spænsku herforingjaklíkunni og lét meðal annars leysa 200 hershöfðingja og 12.000 liðsforingja úr embætti. Hershöfðinginn José Sanjurjo leiddi árið 1932 misheppnaða uppreisn konungssinna gegn stjórn Azaña en flúði í kjölfarið til Portúgals.
Sem forsætisráðherra á árunum 1931 til 1933 beitti Azaña sér fyrir ýmsum þjóðfélagsumbótum til að gera spænsk lög og réttarkerfi réttlátari. Hann studdi meðal annars kosningarétt kvenna og að jarðeignir stóreignarmanna og trúarreglna yrðu teknar eignarhaldi og þeim skipt á milli smábænda. Aftur á móti gerði stjórn hans lítið til að koma í veg fyrir kirkjurán og kirkjubrennur sem áttu sér stað á þessum tíma. Azaña lagði einnig áherslu á að auka alþýðumenntun á Spáni og á að draga úr áhrifum kaþólsku kirkjunnar í menntakerfinu.
Áhrif Azaña í spænskum stjórnmálum döluðu eftir að hann varð forseti þar sem forseti lýðveldisins átti að vera hafinn yfir flokkastjórnmál. Azaña gerði sér grein fyrir því að lýðveldið stóð höllum fæti vegna síaukinnar þjóðfélagsóeirðar en gat lítið aðhafst sem forseti. Þann 17. júlí gerðu hershöfðingjar valdaránstilraun gegn ríkisstjórninni sem hratt af stað spænsku borgarastyrjöldinni. Árið 1938 flúði Azaña til Barselóna ásamt ríkisstjórn sinni vegna framsóknar þjóðernissinna. Eftir að her Francisco Franco hertók Barselóna 26. janúar 1939 flúði Azaña til Frakklands og sagði af sér sem forseti þann 3. mars.
Azaña lést í bænum Montauban í Frakklandi í nóvember árið 1940.
Salsa tónlist
Salsa er ekki ein tónlistarstefna heldur frekar samheiti yfir margar tónlistarstefnur. Orðið salsa þýðir sósa á spænsku og er það góð myndlíking fyrir salsa því tónlistin er samblanda af mörgum tónlistarstefnum, mismunandi hljómföllum og mörgum framandi hljóðfærum. Salsatónlist er danstónlist, rúmba, mambó og tjsa- tjsa-tjsa sem eru þekktar tónlistarstefnur og dansstegundir. Áður fyrr var fólk meðvitað um hvaða tónlistarflokk innan salsa væri verið að spila út frá einkennum hverrar stefnur fyrir sig. En í dag þekkja flestir einungis nafnið salsa og finnst það skemmtileg tónlist en vita í raun ekki hvað salsa er. Suðuramerískar tónlistarstefnur eins og rúmba, mambó, guaracha og margar fleiri tónlistarstefnur þróuðust út í það að mynda einn tónlistarflokk, salsa.
José Mangual tónlistarmaður frá New York útskýrir hvernig hann upplifir Salsa og tónlistarflokkana. „Ég fór eitt sinn til Þýskalands og datt inn á tal við þjóðverja. Ég sagði þeim að ég væri tónlistarmaður og þeir urðu hrifnir og spurðu mig hvernig tónlist ég spilaði. Ég sagði að ég spilaði salsa og þeir urðu enn hrifnari. En hefði ég sagt guaracha þá hefðu þjóðverjarnir ekki vitað hvernig tónlistarstíl ég spilaði.“
Þetta þekkingarleysi um tónlistarstefnuna salsa er til staðar í dag en áður fyrr vissu flestir hvað guaracha var sem er ein af grunnstefnum salsa. Til þessa að ná frama sem salsatónlistarmaður þarf að kynna sér allar þessa tónlistarstefnur sem koma saman í salsa.
Sagan
Salsa er tónlist sem á rætur sínar að rekja langt aftur í aldir. Rekja má salsa til þræla sem komu til Kúbu frá Afríku. Þá varð til tónlist og dans sem átti eftir að lifa á komandi öldum. Salsa var fyrst skráð, kynnt og markaðsett árið 1970. Það voru innflytjendur frá Kúbu, og Puerto Rico sem tóku með sér tónlistarmenningu landa sinna og fluttu til New York og þar varð til tónlistarlegur suðupottur. Margar tónlistarstefnur komu saman. Þetta var Rúmba, Son, guaracha, tsja-tsja- tjsa, mambó, bóleró, Danzón og plena. Áður en að salsa var markaðsett í New York lifðu allar þessar stefnur í borginni. Það var einn staður í New York umfram aðra sem bauð fólki upp á þessar stefnur. Fólkið gat hlustað á þær og dansað með. Þessi staður hét Palladium Ballroom og var hann frægur fyrir að spila latin tónlist. Þarna kom saman fólk af ýmsum kynþáttum og naut þess að dansa og hlusta á skemmtilega tónlist. Tónlistin sem var spiluð á þessum stað var fjölbreytt og kom frá eyjunum í karabískahafinu. Ef fólk var hrifið af latin tónlist gat það alltaf fundið tónlistina sem að því líkaði best á Palladium Ballroom. Til þess að auka fjörið í dansinum og gera hann þokkafyllri tóku hljómsveitastjórar upp á því að spila hraðari takt og auk þess kölluðu þeir „salsa“ nokkrum sinnum í hverju lagi. Þannig varð tónlistarstefnan salsa til.
Hljóðfæri
Stafir (e. The Clave)|thumbnail|hægri|Stafir eru eitt af grunnhljóðfærum í salsa. Conga Trommur|thumbnail|hægri|Kóngatrommur eru aðal ásláttarhljóðfærið í salsa. Hjóðfærin sem leikið er á í salsa eru takföst hljóðfæri, strengjahljóðfæri, píanó og blásturshljóðfæri. Taktföstu hjóðfærin eru, Bongó trommur, kúabjöllur, timbales trommur, kóngótrommur, claves, guiro og maracas.
Cuban Clave eru tveir viðarhólkar sem eru slegnir saman og það myndast taktfast hljóð. Á íslandi þekkjum við þetta sem stafir. Haldið er á staf í vinstri hendi og síðan er slegið á hann með staf í hægri hendi. Nokkrar tegundir eru til af stöfum sem henta hverju hljómfalli fyrir sig. Stafir eru einfaldir en sá sem spilar á stafina er án vafa mikilvægasti hljóðfæraleikarinn í hljómsveitinni. Það er í raun magnað hvað þessir tveir stafir gera mikið fyrir tónlistina.
Timbales er tegund af trommu. Tromman samanstendur af tveimur sneriltrommum sem standa á járnstandi. Á standinu eru einnig tvær mismunandi stórar kúabjöllur og einn viðarbútur (e. Woodblock).
Kóngatrommur eru trommur sem standa sjálfar eða haldið er á þeim á milli fótanna. Trommurnar eru gerðar úr við. Slagverksleikarinn getur verið með allt upp í fimm trommur fyrir framan sig og hafa þær allar sitthvort hljómfallið. Hljómfallið getur verið mismunandi djúpt, opinn tónn eða lokaður.
Guiro líkjast hristum sem eru með hrufóttan við. Strokið er niður eftir hrufótta viðnum og þá kemur skemmtilegt hljóð.
Tres gítar er sólóhljóðfæri. Þetta er mjög sérstakur gítar sem hefur einungis þrjá strengi. Gítarinn er venjulega stiltur í c-dúr og stundum er hann stilltur í d- dúr. Gítarinn er stundum sextrengja og þá er hann kallaður tvöfaldur tres gítar.
Kontrabassi er stærsta og dýpsta strengjahljóðfærið sem hefur strengina E, A, D og G. Hann heldur hjómaganginum í gegnum lagið.
Þetta eru hljóðfærin sem mynda grunninn í þessari tónlist. Píanó og trompet eru einnig hljóðfæri sem er spilað á og gera tónlistina litríkari.
Tónlistarstefnur sem mynda salsa
Tónlistarstefnur sem koma saman í salsa hafa sitthvort hljómfallið. Allt eru þetta tónlistarstefnur sem eru aðallega þekktar fyrir það hvernig fólk dansaði við tónlistina. Tónlistarstefnurnar koma frá ýmsum löndum. Má þar nefna Rúmbu, Son, Guajira, Boleró, Son montuno og Guaracha sem kom frá Spáni. Rúmba kom fyrst til sögunnar. Rúmba kemur frá Kúbu og spratt upp í hafnarborginni Matanza. Rúmba greinist í þrjá þætti yambú, guaguancó og columbia. Þessir flokkar rúmbu hafa sitt séreinkenni. Yambú er elsti flokkur rúmbu og einkenni hans eru að spilað var á trommur sem líkjast kassa sem er tómarúm að innan og er hann settur á milli fótanna og svo slegið á viðinn. Þessar trommur kallast Cajones. Stafir og hristur (e. maragua) eru einnig hljóðfæri í þessum flokki. Yambú er hægur taktur en guaguancó einkennist af hraðari takti. Hljóðfærin er í grunnin þau sömu en hafa þróast aðeins þá aðallega trommurnar. Trommurnar heita tumbadors (Conga trommur) sem eru aðal ásláttarhljóðfærið í suðuramerískri tónlist. Columbia er þriðji stíllinn og er hann með flóknari hrynjanda. Rúmba lög eru í meginatriðum með sömu uppbyggingu. Yambú -og guaguancólögin byrja á því að stafirnir gefa taktinn með fimm nótna mynstri sem er hjartslátturinn í gegnum allt lagið. Trommurnar koma síðan inn með lagskiptum takti og svo gefur aðalsöngvarinn tóninn. Columbiulögin eru með sama grunn, nema að lögin byrja á því að slá á kúarbjöllu og stafir eru ekki alltaf með.
Tónlistarmenn
Arsenio Rodriguez var frumkvöðull í kúbverskri tónlist. Hann var vel þekktur á Kúbu. Hann spilaði á tres gitar. Hann var mjög hæfileikarríkur tónlistarmaður, samdi tónlist og var góður hljómsveitastjóri. Snemma á fjórða áratugnum innleiddi hann nýja stefnu sem heitir Conjunto. Þar bætti hann hljóðfærum við band sem samastóð af sjö hljóðfærum. Þetta breytti kúbverskri tónlist til frambúðar. Hann fékk innblástur úr afrískri menningu sem hann nýtti í tónlistina. Tónlistin var eins afrísk og hún gat verið. Arsenio settist að í New York á seinni hluta fimmta áratugarins og þar vann hann með flottu listafólki. Á þessum tíma í lífi hans var hann að verða blindur og dó hann bláfátækur árið 1970. Arsenio kom oft fram á dansstaðnum Palladium Ballroom. Hljómsveitin hans var ein sú vinsælast sem kom fram á þessum stað.
Tito Puente er ættaður frá Puerto Rico en bjó í New York. Hann fæddist 1923 og dó árið 2000. Hann var mjög virtur í þessum tónlistarheimi. Hann var kallaður „kóngurinn“. Hann var trommuleikari og spilaði af miklum krafti á timbales trommur. Hann var þekktur fyrir útsetningar sem eru sígildar í þessari tónlist. Hann lagði sitt af mörkum í því að gera tónlist frá eyjunum í Karbískahafinu eftirsóknarverðar. Hann spilaði í meira en 60 ár og lætur hann eftir sig 140 plötur. Tito Puente var ekki hlynntur því að gera allar þessar tónlistarstefnur að einni. En hann gerði það því fólkið vissi frekar hvað salsa væri heldur en son- montuno.
Celia Cruz var talin vera drotting Salsa tónlistarinnar. Hún var glimrandi tónlistarmaður sem söng margar tegurndir af salsa. Hún var kontraalt með gleðilegan tón. Kynþokki hennar heillaði áhorfendur af mismunandi þjóðernum. Hún kom fram í meira en fimm áratugi og gaf út fleiri en 50 hljómplötur.
Grínistar hringborðsins
Grínistar hringborðsins var útvarps - og hlaðvarpsþáttur í umsjón Þorsteins Guðmundssonar. Hann gekk frá 5. janúar til 28. desember 2013 á Rás 2 þar sem honum var fyrst útvarpað á laugardögum, klukkan 15. Í kjölfarið voru þættirnir síðan settir á netið sem hlaðvarp. Frá mars til september 2014 kom þátturinn út hjá Alvarpinu. Grínistar hringborðsins var einn af fyrstu hlaðvarpsþáttum Alvarpsins.
Utanríkisverslun
thumb|250px|[[Silkivegurinn er gamalt dæmi um verslun milli þjóða]]