cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hjúphjól
Mikilvægt er að skilja á milli annars vegar sérbyggðra straumlínulagaðra reiðhjóla sem yfirleitt nota einungis 2 hjól og eru byggð í þeim eina tilgangi að slá hvers kyns hraðamet, og hins vegar hjúphjóla sem er ætlað að vera samgöngutæki til daglegra nota. Þrátt fyrir að vera einnig hraðskreið eru hjúphjólin mun hagnýtari tæki. Að hafa 3 eða fleiri hjól að styðjast við gerir farartækið stöðugra, auðveldar notandanum að stansa án utanaðkomandi aðstoðar, t.d. við umferðarljós, og bætir stýrieiginleika í hliðarvindi osfrv. Þó má færa rök fyrir því að það að nota fleiri hjól eykur núningsviðnám við undirlagið og loftmótstöðuna kringum dekkjabúnað. Hér má nálgast góðar vangaveltur um loftsmótstöðu reiðhjóla. Þrátt fyrir nokkurn mun á eðli og notkun er hjúphjól samt náskyld fyrrnefndum háhraðatækjum.
Framleiðendur þessarar gerðar farartækja eru ekki ýkja margir og tækin eru gjarna heimasmíðuð. Nokkrar gerðir eru þannig hannaðar að höfuð notandans stendur upp úr straumlínulagaðri yfirbyggingunni, sem gefur ökumanninum yfirleitt betri yfirsýn yfir nánasta umhverfi, möguleika á að heyra betur í annarri umferð og eykur kælingu. Auk þess getur myndast töluverður hávaði innan í yfirbyggingunni sem getur verið gott að þurfa ekki að hlusta stöðugt á.
Dæmigerðu drifkerfi hjúphjóls svipar til hefðbundins drifkerfis reiðhjóla. Yfirleitt byggist drifkerfið á fótstigum sem eru notuð til að snúa stóru tannhjóli og keðju sem er tengd smærri tannhjólum sem aftur snúa einu eða fleiri afturhjólum farartækisins. Ýmsar gerðir nota sérstakan búnað til að stýra langri keðjunni frá fótstigunum fremst að gírabúnaði á afturhjólinu. Eitt af einkennum þessara farartækja er að keðjan og drifbúnaðurinn er yfirleitt innbyggð og vernduð fyrir veðri, vindum og óhreinindum frá vegyfirborðinu.
Sögulegt yfirlit
Fyrir Heimsstyrjöldina fyrri byggði Charles Mochet lítið farartæki fyrir son sinn, drifið áfram af fótstigum, sem minnti á bíl. Mochet byggði síðar margar mismunandi gerðir af slíkum farartækjum sem hann kallaði ”Hjólabíl”. Sumar gerðir bjóða upp á tvö sæti, flestar voru knúnar með fótstigum en eftir því sem farartækin þróuðust voru smáar vélar settar í nokkur þeirra. Hjólabílar Mochets voru byggðir með þunnum krossviði festum á stálgrind.
Sumar gerðir þessara faratækja nýttu striga eða álíka efni sem strengt var eða saumað yfir þéttriðið vírnet eða röragrindur og svo málað eða þétt með því að bleyta það upp og láta efnið strekkjast á grindina um leið og það þornaði. Aðferðin var algeng í flugvélasmíði þess tíma og býður upp á létta yfirbyggingu úr aðgengilegum efnum, stundum kölluð ”fuglabúrs”aðferð vegna þess að uppbyggingin líkist hefðbundnum fuglabúrum og vegna þess að röragrindin sést gegnum yfirborðið þegar búið er strengja yfirborðsefnið á grindina. Helstu ókostir þessarrar aðferðar eru kostnaður vegna margra samtenginga í grindinni og sú staðreynd að yfirborð farartækisins samanstendur að lokum af mörgum sléttum flötum, sem dregur úr mýkt húðarinnar og straumlínulögun.
Á áttunda áratugnum var farartækið People Powered Vehicle búið til. Þar var um að ræða tveggja manna farartæki með stálgrind og formsteyptri yfirbyggingu úr plastefnum. Það var ágætlega hannað og vó einungis um 50 kg. Samt sem áður var hönnunin gölluð að ýmsu leyti sem gerði það óhentugt til daglegra nota. Kostir þess voru meðal annars að þægileg sætin var auðvelt að stilla, fótstig farþega og ökumanns voru sjálfstætt tengd drifkerfinu, farangursrými var hæfilegt og veðurvernd góð. Samt sem áður gátu þessir kostir ekki staðist samanburð við neikvæðar hliðar svo sem flókinn, þungan og illa skipulagðan þriggja stiga gírkassa, lélega hemla og pedala sem runnu á fóðringum á stálstöngum, sem gerði erfitt að nota farartækið sem daglegan samgöngumáta.
Í Svíþjóð seldust teikningar að tveggja sæta farartækinu Fantom ágætlega, yfir 100.000 eintök seldust í heildina, en fá þeirra voru í raun og veru smíðuð. Endalok þessa fyrstu ”hjólabíla” urðu svo þegar hagvöxtur jókst og fólk almennt valdi vélknúin farartæki.
Gluggagægir
Gluggagægir er tíundi jólasveinninn kallaður sem kemur til manna, þann 21. desember, samkvæmt þeirri röð sem birt er í Þjóðsögum Jóns Árnasonar frá 1862.
Hjúphjól
Nýrri gerðir hjúphjóla
Áfram hélt smíði stakra eintaka af þessari gerð farartækja en um tíma voru engin slík í stöðugri framleiðslu sem söluvara. Á áttunda áratugnum enduruppgötvaði Carl-Georg Rasmussen sænska faratækið Fantom, endurhannaði það og byrjaði árið 1983 framleiðslu á Leitra. Farartækið hefur verið óslitið í framleiðslu síðan en stöðugt var unnið að endurbótum og hönnunarbreytingum.
Gluggagægir
Gluggagægir lagðist á glugga til að gægjast inn. Ef hann sá þar eitthvað eigulegt reyndi hann að krækja sér í það.
Hjúphjól
Nýrri gerðir hjúphjóla
Margar leiðir eru færar til að smíða hjúphjól. Ein nýrri gerð nýtir ”hjúp-á-grind” aðferðina, þar sem farartækið er samsett af sjálfstæðu reiðhjóli og straumlínulöguðum hjúp utan um það. Hægt er að nota staðlað reiðhjól en oftar eru reiðhjólin sérsmíðuð með sérbyggðum festingum fyrir hjúpinn sem bæði gera það auðveldara að festa yfirbygginguna á grindina en þýða líka að yfirbyggingin getur verið þynnri og þar með léttari. Þessi upbygging, hjúpur-á-grind, gefur aukna möguleika á að staðsetja búnað þar sem hentugast er, þar sem hún krefst ekki sjálfbærrar yfirbyggingar auk þess sem hægt er að útbúa margar mismunandi gerðir yfirbygginga á sömu tegund grindar. Þá er einnig hægt að fjarlægja yfirbygginguna og nota farartækið án hennar. Yfirleitt er þessi gerð farartækja þó óþarflega þung þar sem yfirbyggingin hefur að einhverju leyti eigin styrk sem er þó ekki nýttur til að draga úr þyngd farartækisins.
Gluggagægir
Um hann kvað Jóhannes úr Kötlum:
Hjúphjól
Nýrri gerðir hjúphjóla
Önnur nýleg hönnun, Alleweder, nýtir álplötu sem mótuð er og hnoðuð saman til að útbúa hjúp og grind í einum og sama hlutanum. Þessi aðferð er stundum kölluð sjálfbær eða einingarhönnun. Sama aðferð var nýtt í flugvélasmíði fram til 1920 og hefur verið allsráðandi í bifreiðasmíði frá því nálægt 1970. Kostnaður við smíði Alleweder er umtalsverður, aðallega vegna þess hve göt og hnoð eru mörg. Auk þess er fjöldi straumlínulagaðra forma takmarkaður þegar ál er notað. Efnið er hins vegar fremur ódýrt og frá árinu 2017 er hægt að kaupa þessi farartæki fyrir lægra verð en margar aðrar gerðir. Þar að auki er hægt að kaupa þessa gerð ósamsetta til að lækka sjálft kaupverðið. Álið er þar að auki auðveldara að laga og endurvinna en flest samsett efni.
Önnur algeng hönnun er sjálfbær skel, oftast gerð úr trefjastyrktum plastefnum, oft með innri grind úr samsoðnum álrörum. FRP er hægt að nota til að móta flókin form og því auðveldara með þessari aðferð að ná mikilli straumlínulögun samanborið við ál eða fuglabúrsaðferðina. Með þessari aðferð má einnig nýta trefjaefni sem hafa hátt styrkhlutfall miðað við þyngd sem getur sparað mörg kílógrömm við byggingu farartækisins. Margar gerðir trefja eru nothæfar en þær gerðir sem spara umtalsverða þyngd vegna hærra eiginstyrkshlutfalls auka kostnaðinn oft verulega, jafnvel allt að 100.000,- ISK miðað við þyngdarsparnað um 3 kg af heildarþyngd. Auk þess er oft erfitt að aðskilja innihaldsefni samsettra efna til endurvinnslu. Þrátt fyrir þessar neikvæðu hliðar eru FRP efni algengasta byggingarefnið í nútíma hjúphjólum. Flest hjúphjól eru þriggja hjóla með tvö framhjól. Þríhjól hefur þann kost framyfir tvíhjól að það dettur ekki um koll þegar það stansar. Þar að auki er það stöðugra þegar hliðarvindar ýta á yfirbygginguna. Þrátt fyrir kosti þess að hafa stöðugra farartæki á fleiri hjólum fylgja því líka ókostir, svo sem aukin loftmótstaða og vegviðnám. Fjögurra hjóla gerðir eru til en ekki algengar þrátt fyrir að slíkar gerðir eru enn stöðugri, t.d. í beygjum á miklum hraða og bjóði almennt upp á mun meira farangursrými.
Flest hjúphjól eru afturhjól(a)drifin. Þessi aðferð leyfir hönnuðinum að nýta fleiri staðlaða íhluti reiðhjóla sem hefur bein áhrif á kostnaðarverð. Þær gerðir sem hafa tvö afturhjól eru stundum eingöngu drifin af öðru þeirra. Að drífa eingöngu annað hjólið er einfaldara og ódýrara, drif á báðum afturhjólum eykur hins vegar veggrip en um leið þyngd, flækjustig og kostnað. Hægt er að nota heilan afturöxul en það eykur þyngd, kostnað og núningsviðnám. Mismunadrif eru til líkt og notuð eru í flestum bifreiðum. Önnur leið er að nýta svokallað ”skrall”-drif, þar sem það hjól sem snýst hægar er drifið en það sem snýst hraðar er án átaks. Afturdrifin farartæki nýta oft blakkir til að stýra drífandi keðjunni frá fótstigum að drifbúnaði. Framdrifin hjól þurfa ekki slíkan búnað og eru því alltaf léttari og einfaldari auk þess sem þau geta boðið upp á enn meira farangursrými. Framdrifin hjól nýta þó undantekningalaust umtalsvert magn af sérsmíðuðum íhlutum og eru því mjög sjaldgæf.
Aulinn ég
Aulinn ég (enska: Despicable Me) er bandarísk tölvuteiknuð þrívídddarteiknimynd frá árinu 2010. Þrjár framhaldsmyndir hafa verið gerðar: Aulinn ég 2, Aulinn ég 3 og Minions.
Efni myndarinnar
Í myndinni segir frá ofurbófanum Gru og særðu stolti hans þegar Vektor, áður óþekktur ofurbófi, stelur Giza pýramídanum. Gru einsetur sér að gera betur og ætlar að stela tunglinu því hann langaði til að verða geimfari í bernsku en móðir hans Marlena kæfði þá slíka drauma. Gru leitar til illskubankans um fjármögnun á tunglstuldi og forseti bankans hrífst af áætlun hans og lofar fjármögnun svo fremi sem Gru sé búinn að útvega sér hina nauðsynlegu minnkunargeisla til að minnka tunglið. Gru og fylgismenn hans, sem eru litlar gular verur, stela minnkunargeisla frá leyndum stað í Asíu en Vektor stelur stelur honum strax frá þeim. Gru hyggur á hefndir og að ná aftur geislanum en Vektor heldur til í rammgerðri bækistöð sem Gru kemst ekki að.
Hjúphjól
Nýrri gerðir hjúphjóla
Allar núverandi gerðir hjúphjóla eru framleiddar í litlu magni, stærri framleiðendur búa yfirleitt einungis til fá eintök á viku. Sumar gerðir nýta staðlaða íhluti frá hefðbundnum reiðhjólum en flestar einnig marga sérsmíðaða hluti. Fleiri íhlutir, svo sem 3 hjól í stað 2, auka kostnað og lengja framleiðslutíma sem gerir farartækin dýrari. Fáar tilraunir hafa verið gerðar til fjöldaframleiðslu farartækja af þessari gerð, þeirra þekktust er líklega Sinclair C5. Það tæki hafði eitt framhjól og tvö afturhjól, var fótstigið með aðstoðarrafdrifi og hannað til fjöldaframleiðslu. En hönnunin var mjög gölluð, farartækið var þungt og ekki hægt að stilla fjarlægð milli sætis og fótstiga, sem er mikilvægt til að ná þægilegri stöðu.
Aulinn ég
Efni myndarinnar
Gru tekur eftir að þrjár munaðarlausar systur (Margo, Edith og Agnes) komast um allt og inn í bækistöðina til að selja Vektor smákökur. Gru þykist vera tannlæknir og fer á munaðarleysingjahælið og ættleiðir allar stúlkurnar með það í huga að nota þær til að komast inn í bækistöð Vektors til að fá minnkunargeislann aftur. Uppeldi Grus á stelpunum gengur brösullega en um síðir komast Gru og stelpurnar inn í bækistöð Vektors og Gru tekst að stela smækkunargeislanum. Hann fer svo með stelpurnar í skemmtigarð. Forseti illskubankans vill hins vegar ekki lána Gru þó hann sé nú búinn að fá geislann en leikar fara svo að Gru stelur tunglinu, Vektor stelur stelpunum og vill tunglið sem lausnargjald fyrir þær. Hann fær tunglið en leggur á flótta með bæði tunglið og stelpurnar. En það kemur í ljós að minnkunargeislinn virkar eingöngu í skamman tíma og því stærri hlutur sem er minnkaður þeim mun skemmri tíma virkar hann. Tunglið þenst út í skipi Vektors og gulu kallarnir bjarga stelpunum í sömu mund og tunglið springur út og hoppar aftur út í geim með ofurbófann Vektor í bandi. Gru endurættleiðir stelpurnar og kemur fram við þær eins og eigin dætur og les fyrir þær kvöldsögu um ævintýri sín. Myndin endar á ballettsýningu þar sem stelpurnar dansa ballett fyrir Gru, Marlenu, Dr. Nefario og minion-kallana.
Hjúphjól
Nýrri gerðir hjúphjóla
Ýmsar gerðir hjúphjóla hafa verið notaðar í keppni, sérstaklega í Ástralíu, þar sem HPV Super Series er keppnisröð vöðvadrifinna farartækja og hefur verið keppt þar síðan 1985. Auk þess hafa ýmis hraðamet verið sett, svo sem mesta vegalengd á sólarhring, þar sem Christian von Ascheberg fór 1.219 kílómetra á Milan hjúphjóli, en hann á einnig mettíma yfir 1.000 kílómetra vegalengd sem er 19 klukkustundir og 27 mínútur.
Samanburður, aðrar gerðir reiðhjóla
Hjúpurinn bætir þyngd við farartækið samanborið við hefðbundin reiðhjól. Aukin þyngd krefst aðeins lægri gírunar og gerir þess vegna líka hjúphjólið hægskreiðara þegar ekið er upp brekkur samanborið við önnur hjól.
Sumir hjúpir eru fyrst og fremst til að skýla notandanum fyrir veðri. En um leið og hjúpurinn er að einhverju leyti straumlínulagaður þýðir það aukinn meðalhraða miðað við sömu orkunotkun, t.d. á jafnsléttu eða niður brekkur. Munurinn er í flestum tilfellum nægur til að réttlæta hægari hraða upp brekkur.
Straumlínulöguð yfirbygging er mikilvæg en einnig skiptir miklu máli að minnka þversnið farartækisins til að draga sem mest úr loftmótstöðu. Mörg hjúphjól staðsetja notandann í afturhallandi stöðu sem lækkar heildarhæð farartækisins og minnkar þversniðið verulega. Þar af leiðir að það getur orðið erfiðara að koma auga á þessa gerð farartækja í almennri umferð.
Yfirleitt eru hjúpir hjólanna nægilega léttir til að hafa lítil áhrif á þyngdarpunkt farartækjanna. Það gerir stöðugleika þeirra í beygjum svipaðan öðrum liggihjóla. Að gera hjúphjólið mjórra og þversniðið því smærra dregur einnig úr loftmóstöðu.
Flestar nýrri gerðir hjúphjóla nýta þríhyrnda staðsetningu þriggja hjóla, með 2 framhjól og 1 afturhjól, oftast til að draga úr þyngd og til að auka straunlínulögun hjólanna. Sum nýta fjögurra hjóla uppsetningu. Fjórða hjólið eykur beygjustöðugleika umtalsvert og bætir oftast einnig töluvert við mögulegt farangursrými. Fá slík farartæki eru mjög straumlínulöguð en sum þeirra ná mjög nærri sama meðalhraða og algengari þriggja hjóla útgáfur. Tveggja hjóla hjúphjól geta náð mun lægri loftmótstöðustuðli, þar sem það getur reynst mjög erfitt að lækka loftflæði nærri hjólum farartækjanna. Hvert op á yfirbyggingunni, þar sem hjól stendur út úr henni, býr til loftmótstöðu auk þess sem þriggja hjóla farartæki eru óhjákvæmilega annað hvort töluvert breiðari eða lengri en notandinn. Tveggja hjóla gerðir eru oft nærri jafnbreiðar og litlu lengri en notandinn. Í beinum samanburði getur loftmótstöðustuðull tveggja hjóla farartækja nálgast það að vera helmingur af þeirri mótstöðu sem þriggja hjóla farartæki mælist með. Breytingin frá þremur hjólum að fjórum er hlutfallslega mun minni. Loftmótstaða hefur aukin áhrif eftir því sem hraðinn eykst. Þannig er hraðamet tvíhjóla farartækis yfir 200 metra vegalengd um 145 km/klst (2016) en farartæki með fleiri en 2 hjól hafa mest náð um 120 km/klst (2016), sem þýðir að tveggja hjóla farartækið er um 20% hraðskreiðara. Eftir því sem æskilegur hraði farartækisins er minni hefur loftmótstaða minni áhrif. Auk þess eru tveggja hjóla farartæki viðkvæm fyrir áhrifum hliðarvinds og þurfa stuðning til að halda jafnvægi við mjög lágan hraða. Þess vegna henta tvíhjóla hjúphjól yfirleitt ekki til daglegra nota.
Veðurvernd á bæði við um vind, vatn og hitastig. Þar sem notandinn er að nota krafta sína og hitnar við það er oftast kostur að auka kælingu inni í farartækinu. Margar gerðir nota loftop til að auka kælingu en hindra um leið að regn eða skvettur frá vegyfirborði berist inn í farartækið. Slíkum loftopum er oft hægt að loka þegar kalt er í veðri, sem heldur hitanum frá notandanum inni í farartækinu og gerir hitunarbúnað óþarfan. Í hlýju veðri veitir yfirbyggingin skjól frá sólarljósi en hindrar einnig loftflæði kaldara lofts um notandann og getur þannig skapað óþægilegar aðstæður. Við sumar aðstæður hefur umhverfishiti takmarkandi áhrif á orkunýtingu notandans og því getur hjúphjólið því haft neikvæð áhrif á orkunýtinguna samanborið við hefðbundin hjól. Hins vegar getur notandi náð meiri hraða með minni orkunotkun vegna lægri loftmótstöðu. Stýrandi hjól hjúphjólsins geta rekist í yfirbygginguna ef þeim er beygt nógu mikið. Að gera yfirbygginuna breiðari getur bætt beygjuradíus en fórnar um leið hraða vegna aukins þversniðs. Þar sem kröpp stýring er óþörf á miklum hraða búa mörg hjúphjól yfir mun lélegri beygjuradíus en hefðbundin opin hjól.
Rafknúin hjúphjól
Sum hjúphjól eru að einhverju leyti rafknúin. Flest nota rafdrifnar hjálparvélar, sem þýðir að notandinn þarf að snúa fótstigunum til að fá aðstoð rafhreyfilsins. Evrópskar sérreglur um slíkan búnað gera notandanum einungis kleift að nýta hjálparhreyfilinn á hraðasviði frá 6 til 25 km/klst. Oftast er hjálparhreyfillinn byggður inn í afturhjól farartækisins en einnig eru til gerðar þar sem hreyfillinn er byggður inn í gírabúnað eða miðdrifið.
Rafdrif eykur þyngd farartækisins töluvert, sérstaklega þær rafhlöður sem því fylgja, en eykur líka notagildið töluvert, sérstaklega í landslagi þar sem mikið er um smáar hæðir og ójöfnur. Mikill munur getur verið á staðbundnum reglum og lögum um hjúphjól og mismunandi hversu vel þau falla inn undir reglur um hefðbundin reiðhjól, ekki síst þegar kemur að reglum um rafhjól. Einnig er munur á milli heimshluta, til að mynda er nær útilokað að nota 4 hjól á hjúphjólum í Bandaríkjunum þar sem þau eru þá oft nærri skilgreiningum fyrir bifreiðar.
Heimasmíðuð hjúphjól
Eftir því sem áhugi eykst og aðstæður batna til að útbúa heimasmíðuð hjúphjól hefur þeim fjölgað nokkuð. Flest þessara hjóla eru ódýrari en mörg framleid hjúphjól en oftast eru eiginleikarnir að sama skapi verri og endingin líka.
Flest heimasmíðuð hjúphjól eru líklega af gerð Alleweder, sérstaklega þar sem sú gerð er sérstaklega hönnuð með það í huga. Sumir framleiðendur selja líka sín hjúphjól ósamsett, en hönnun þeirra er sjaldnast miðuð við það og því getur verið erfitt að ljúka samsetningunni nægilega vel.
Oxalis dehradunensis
Oxalis dehradunensis er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá eyjum Karíbahafs (Bahamaeyjar, Kúba, Dóminíska lýðveldið og fl.).
Verkmenntaskólinn á Akureyri
Verkmenntaskólinn á Akureyri (skammstafað VMA) er framhaldsskóli staðsettur á Eyrarlandsholti á Akureyri. Skólinn tók til starfa árið 1984.
Skólinn býður upp á bæði iðn- og tækninám ásamt hefðbundnu bóknámi. Skólinn er áfangaskóli og geta nemendur lokið stúdentsprófi á þremur árum eða lengri tíma. Nemendur geta útskrifast af fleiri en einni braut.
Skólinn hefur eftifarandi námsbrautir: almennt nám, matvælanám, sjúkraliðabraut, vélstjórnarnám, starfsbraut, hársnyrtinám, byggingagreinar, rafiðngreinar, bifvélavirkjun og málmiðngreinar. Jafnframt geta nemendur lokið stúdentsprófi af félagsfræðabraut, náttúrufræðabraut, listnámsbraut, íþrótta- og lýðheilsubraut og viðskipta- og hagfræðibraut en einnig geta nemendur lokið stúdentsprófi með eða að loknu öllu starfs-, iðn- og tækninámi við skólann.
Skólinn hefur um árabil tekið þátt í ýmsum erlendum samstarfsverkefnum þar sem nemendur fá tækifæri til að taka hluta af starfsnámi sínu erlendis. Þá hefur skólinn tekið á móti nemendum og kennurum frá öðrum löndum.
Nemendur VMA koma alls staðar af landinu og geta nemendur utan Akureyrar sótt um á sameiginlegri heimavist VMA og MA sem er í stuttu göngufæri við VMA.
Kaffasvölungur
250px|thumb|vinstri|Kaffasvölungur
Kaffasvölungur (fræðiheiti: Apus caffer) er fugl sem tilheyrir ætt svölunga.
Þjóðhátíðardagur
Þjóðhátíðardagur er hátíðisdagur þar sem fagnað er sérstökum áfanga í sögu þjóðar, ríkis eða þjóðarbrots. Þjóðhátíðardagur getur verið haldinn á afmæli sjálfstæðis, stofnun lýðveldis, á messudegi verndardýrlings eða afmæli konungs. Þjóðhátíðardagar eru oftast frídagar.
Tengt efni
Календар на националните празници Liste de fêtes nationales hr:Dodatak:Popis država po datumu državnosti 建国記念日 Liste over nasjonaldager Список национальных праздников по датам Deň nezávislosti (všeobecne) Luettelo kansallispäivistä Lista över nationaldagar efter land Список країн за Днем Незалежності
Brynja
thumb|Brynja frá [[4. öldin|4. öld.]] Brynja er herklæði til hlífðar búknum. Hún er gerð úr málmi eða öðru hörðu efni. Á 14. öld komst brynjan í notkun riddara sem notuðu þær yfirleitt þegar þeir fóru í bardaga.
Hæstiréttur Bretlands
thumb|150px|Merki hæsiréttar Bretlands.
Hæstiréttur Bretlands (enska: Supreme Court of the United Kingdom) er hæstiréttur varðandi öll mál undir enskum lögum og norður-írskum lögum. Hann hefur líka takmarkaða stjórn varðandi mál undir skoskum lögum. Hæsiréttur Bretlands er æðsta dómstig Bretlands, en undirréttur og æðri dómstóll í Skotlandi er hæstiréttur brotamála þar. Hæstirétturinn hefur lögsögu um þau mál varðandi afhendingu, það er að segja í þeim málum þar sem lög aðskilnu ríkisstjórna þriggja koma til mála. Hann er staðsettur í Middlesex Guildhall í Westminsterborg.
Hæstirétturinn var stofnaður með þriðja grein umbóta stjórnarskrá Bretlands 2005, og byrjaði að vinna þann 1. október 2009. Hann tók við nokkuð völd Lávarðadeildarinnar, sem „Löglávarðarnir“ héldu fyrir. Þessi tólf lárvarðar voru atvinnudómarar sem unnu hjá Lávarðardeildinni og framkvæmdu lagalegt starf þar.
Hæstiréttur Bretlands er ólíkur honum í Bandaríkjunum að því leyti að hann er ekki vald ríkistjórnarinnar.
Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs eru ein fimm verðlauna sem Norðurlandaráð veitir árlega. Verðlaunin eru veitt einu bókmenntaverki skrifuðu á máli eins Norðurlandanna. Verðlaunin geta hlotið skáldsögur, leikverk, ljóðabækur, smásögur eða ritgerðir. Verðlaunin voru sett á fót árið 1962 og er úthlutað af Norðurlandaráði á hverju ári. Upphaflega voru verðlaunin 50.000 danskar krónur en frá 1995 hafa þau verið 350.000 danskar krónur. Valið fer þannig fram að Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð tilnefnir hvert tvö verk. Frá 1985 hafa Færeyjar, Grænland og samíska málsvæðið tilnefnt eitt verk hvert og árið 2011 öðluðust Álandseyjar sama rétt. Fyrsti Færeyingurinn sem fékk verðlaunin var William Heinesen árið 1965, en hann var þá tilnefndur fyrir Danmörku. Nils-Aslak Valkeapää hefur einn Sama fengið verðlaunin, árið 1991.
Tilkynnt er um sigurverk verðlaunanna og þau afhent á Norðurlandaráðsþingi.
Íslenskir rithöfundar hafa átta sinnum hlotið verðlaunin, síðast Auður Ava Ólafsdóttir árið 2018 fyrir skáldsöguna Ör.
Dome Fuji
right|300px|thumb|Stöðvar Japana á Suðurskautslandinu. Dome Fuji (á japönsku: ドームふじ Dōmu Fuji) einnig nefnd Dome F eða Valkyrie Dome er einn hæsti ístindurinn á Suðurskautslandinu, 3810 m yfir sjávarmáli. Tindurinn er á austanverðu Queen Maud Landá yfirráðasvæði Japana og reka þeir þar rannsóknarstöðina Dome Fuji Station.
Generator zla
Generator zla (rússneska: Генератор зла) er 7. breiðskífa Aria.
426
Árið 426 (CDXXVI í rómverskum tölum)
Alvin og íkornarnir: Ævintýrið mikla
Alvin og íkornarnir: Ævintýrið mikla (enska: Alvin and the Chipmunks: The Road Chip) er bandarísk-kvikmynd frá árinu 2015.
Gufuskipafélagið Thore
Gufuskipafélagið Thore eða Thore-félagið er skipafélag sem  Þórarinn E. Tulinius stofnaði  vorið 1903 utan um skiparekstur sinn og var hann aðalhluthafi og framkvæmdastjóri félagsins. Fyrir stofnun félagsins var Sameinaða gufuskipafélagið nær einrátt um ferðir til Íslands og lækkuðu farmgjöld og fargjöld við þessa samkeppni. Thore-félagið tók við rekstri skipa Þórarins en það voru skipin e/s Perwie og e/s Mjölnir. Félagið keypti til viðbótar skipin e/s Kong Inge og e/s Scotland en var einnig með 3-4 leiguskip í siglingum. Árið 1904 missti Thore-félagið tvö skip þegar Scotland strandaði og eyðilagðist við Færeyjar og Kong Inge strandaði við Bakkafjörð. Í stað Scotland keypti félagið 13 ára gamalt gufuskip Kong Tryggve en það kom til Íslands 1904. Árið 1906 og 1907 bættust við tvo skip e/s Kong Helge og e/s Sterling. Skipið Sterling var með rými fyrir 86 farþega á tveimur farrýmum, var 1030 rúmlestir og smíðað 1890. Það var raflýst og með 800 ha gufuvél og gekk 10-11 sjómílur á klukkustund. Sterling var aðallega í ferðum milli Kaupmannahafnar og Reykjavíkur en varð árið 1917 fyrsta strandferðaskip íslenska ríkisins. Kong Inge (uppgert skip eftir strandið 1904) strandaði og eyðilagðist við Flatey á Skjálfanda í febrúar 1906. Kong Tryggve fórst í hafís undan Langanesi í mars 1907 en skipið var þá á leið milli Húsavíkur og Seyðisfjarðar. Thore-félagið keypti svo e/s Ingolf árið 1907 en það skip hvarf í Norðursjó með allri áhöfn í desember 1914.
Árið 1907 voru flutningstekjur Thore-félagsins 727 þúsund kr. og skip á vegum þess fóru 55 millilandaferðir. Árið 1909 fól Alþingi Birni Jónssyni ráðherra að semja við Thore-félagið til 10 ára um siglingar og strandferðir. Félagið fékk 60 þús. árlegan ríkisstyrk gegn því að halda uppi að minnsta kosti 20 ferðum milli Kaupmannahafnar og Íslands, fjórum frá Hamborg og Leith og strandferðum kringum landið. Thore-félagið keypti skipin Austra og Vestra til strandferða en þau skip voru eins og rúmuðu hvort um sig 72 farþega á tveimur farrýmum. Auk þeirra var skipið Perwie í strandferðum. Árið 1910 keypti félagið e/s Ask og var þá með fimm skip í millilandasiglingum en þar voru Sterling, Kong Helge, Ingolf, Mjölnir og Askur.
Hallarekstur varð á strandsiglingum og var Thorefélagið leyst frá samningum frá 1909 að eigin ósk. Strandsiglingaskipin Austri og Vestri voru seld haustið 1912. Árið 1914 þegar Heimsstyrjöldin fyrri hófst lögðust ferðir Thore-félagsins til Íslands niður. Þá átti félagið fjögur skip Sterling, Heklu (sem áður hét Askur), Kong Helge og Mjölnir.
1371
Árið 1371 (MCCCLXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin thumb|right|[[Svarti prinsinn.]]
Erlendis
Fædd
Dáin
Einingarsamtök kommúnista (ml)
Einingarsamtök kommúnista (marx-lenínistar) var maóísk stjórnmálahreyfing sem starfaði frá byrjun áttunda áratugs tuttugustu aldar fram undir miðjan þann níunda. Upphaf hennar má finna meðal íslenskra námsmanna í Noregi á árunum fyrir og eftir 1970. Þá gekk þar yfir mikil róttæknibylgja og var þungamiðja hennar maóistasamtökin AKP (ml). Þetta voru þá sterkustu maóistasamtök í Evrópu. Þegar norskmenntuðu maóistarnir fóru að snúa aftur til Íslands gengu þeir til að byrja með í Fylkinguna með það fyrir augum að gera hana að maóistasamtökum. Það reyndist erfiðara en þeir höfðu haldið. Aðrir námsmenn sem höfðu gengið trotskíismanum á hönd við nám t.d. í Svíþjóð, Þýskalandi og Frakklandi hófu einnig skipulagt starf í Fylkingunni. Barátta þessara tveggja strauma endaði með því að maóistarnir yfirgáfu samtökin 1973 og stofnuðu sín eigin samtök undir nafninu Einingarsamtök kommúnista (marx-lenínistar). Samtökin urðu þó mun þekktari undir skammstöfuninni EIK(ml). Mikil áhersla var lögð á fræðinám með námshringjum og útgáfu á ýmsum bæklingum um fræðikenninguna.
Fyrir utan að halda áfram baráttu við Fylkingartrotskíistana og Alþýðubandalagið voru deilur við hin aðal maóistasamtökin KSML mikilvægur þáttur í starfi samtakanna. EIK (ml) valdi, andstætt við KSML, að vinna með og innan breiðari samtaka t.d. Víetnamhreyfingarinnar, kvennahreyfingarinnar, samtaka herstöðvaandstæðinga og verkalýðsfélaga. Tókst samtökunum um tíma að ná talsverðu fylgi í menntaskólum og háskólanum.
Svo var komið 1979 að það sem eftir var af EIK (ml) og KFÍ-ml (eins og KSML hétu þá) var sameinað í ein samtök sem kölluð voru Kommúnistasamtökin (KS). Þau voru endanlega lögð niður 1985.
Málgagn EIK (ml) var tímaritið Verkalýðsblaðið (1975-1985).
Formaður miðstjórnar EIK (m-l) var alla tíð Ari Trausti Guðmundsson, jarðfræðingur.
Gáttaþefur
Gáttaþefur hafði mjög stórt nef og fann ilminn af laufabrauði langt upp á heiðar og lokkaði það hann til bæja.
Um hann kvað Jóhannes úr Kötlum:
Nornabaugur
Nornabaugur eru sveppir sem spretta í nokkuð reglulegum hring. Hringirnir geta verið allt að tíu metrar í þvermál og haldist ár eftir ár eftir því sem sveppurinn vex lengra út frá miðju hringsins. Þótt sýnilegir æxlihnúðar spretti ekki í hringnum getur hann samt verið greinilegur vegna annars litar eða fellis gróðurs sem er yfir hringnum.
Anasazi
Anasazi var forn menning frumbyggja Ameríku sem náði frá fernum ríkjamörkum Utah, Arizona, Nýju Mexíkó og Colorado. Talið er að afkomendur Anazasi-fólks hafi að einhverju leyti þróast út frá Oshara-menningunni sem aftur þróaðist frá Picosa-menningunni.
Fólkið bjó í húsnæði sem var meðal annars niðurgrafin hús, stórfjölskylduhús, stór hús að hætti Púeblóna og hellar sem grafnir voru inn í kletta í varnarskyni. Samgöngukerfi Anasazi-manna var flókið. Það náði yfir slétturnar í Colorado og tengdi saman hundruð samfélaga og þéttbýliskjarna. Þeir höfðu þekkingu á stjörnufræði og nýttu hana í byggingarlist. Trúarlega byggingin Kiva, sem var aðallega notuð við helgihald, var mikilvægur hluti samfélagsgerðar þessara forna samfélags.
Í nútímamáli hafa fólkið og fornmenning þess verið kölluð Anazasi, í sögulegum tilgangi. Navajó-indíánarnir, sem voru ekki erfðafræðilega skyldir þeim, kölluðu þá þessu nafni. Eftir því sem sagan hermir merkir nafnið „fornir óvinir“. Púeblónar nú á dögum vilja ekki að þetta heiti sé notað.
John Galsworthy
thumb|right|John Galsworthy John Galsworthy  (14. ágúst 1867 – 31. janúar 1933) var breskur rithöfundur og leikskáld. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1932.
Ævi og störf
Galsworthy fæddist í Surrey og var af efnafólki kominn. Hann lauk prófi í lögum frá Oxford en í stað þess að snúa sér að lögmennsku lagðist hann í ferðalög að námi loknu og sinnti fjölskyldufyrirtækinu sem var í reksti flutningaskipa. Í þessum ferðum kynntist hann rithöfundinum Joseph Conrad og tókst með þeim mikil vinátta.
Árið 1897 sendi Galsworthy frá sér sitt fyrsta ritverk, smásagnasafn sem kom út undir dulnefni. Frá 1904 birti hann verk sín undir eigin nafni og skrifaði jöfnum höndum skáldsögur og leikrit. Það voru einkum leikritin sem nutu hylli á þessum árum og var hann í hópi vinsælli leikskálda sinnar tíðar í Bretlandi.
Í dag er Galsworthy þó einkum minnst fyrir skáldsögur sínar um Forsyte-ættina, sem hann samdi á árunum 1906-21. Þær eru fjölskyldudrama um fólk í efri millistétt, ástir þess og örlög.
Galsworthy var eldheitur hugsjónamaður og barðist fyrir ýmsum félagslegum framfaramálum auk þess sem honum var annt um velferð dýra. Hann var í hópi stofnenda rithöfundasamtakanna PEN og var forseti þeirra fyrstu tólf árin. Þegar Galsworthy hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1932 var hann farinn að heilsu og lést fáeinum vikum síðar, en verðlaunaféð lét hann renna til PEN-samtakanna.
Þrátt fyrir talsverðar vinsældir í lifanda lífi gleymdust verk Galsworthy fljótt. Segja má að hann hafi verið enduruppgötvaður í kjölfar vinsælla sjónvarpsþátta um Forsyte-ættina á sjöunda áratugnum, sem leiddu til þess að verk hans tóku að seljast á ný.
The Common Linnets
The Common Linnets (hörfinkurnar) er hollenskt söngdúó sem í eru söngkonan Ilse DeLange, fædd 1977, (Ilse Annoeska de Lange) og söngvarinn Waylon, fæddur 1980 (Willem Bijkerk). Þau eru bæði sjálfstæðir flytjendur og hafa þekkst sem slíkir í mörg ár en hófu að syngja saman árið 2013. Þau tóku þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva í Kaupmannahöfn árið 2014 fyrir hönd Hollands og urðu í öðru sæti á eftir Conchitu Wurst frá Austurríki. Lagið þeirra heitir Calm After The Storm og er í kántrístíl eins og flest lögin þeirra en þau flytja kántrí, blúgrass og popp.
Hin ótrúlegu 2
Hin ótrúlegu 2 (enska: Incredibles 2) er bandarísk teiknimynd frá árinu 2018.
Howard Carter
thumb|right|Howard Carter árið 1924. Howard Carter (9. maí 1874 – 2. mars 1939) var enskur fornleifafræðingur þekktastur fyrir að hafa uppgötvað gröf Tútankamons í Konungadalnum við Lúxor í Egyptalandi árið 1922. Hann lærði hjá William Flinders Petrie. Leit hans að gröfinni hófst fljótlega eftir aldamótin 1900. Eftir að hann lauk rannsókn á innihaldi grafhýsisins hætti hann að starfa sem fornleifafræðingur og gerðist forngripasafnari.
Fýlusnjáldra
Fýlusnjáldra (fræðiheiti: Suncus murinus) er tegund svimsnjáldra.
Kyrrahafsýr
Kyrrahafsýr (fræðiheiti: Taxus brevifolia) er ýviðartegund ættuð frá Kyrrahafssvæðum Norður-Ameríku. Hann vex frá syðst í Alaska suður til mið Kaliforníu, aðallega við fjallgarða Kyrrahafsstrandar norðvestur Ameríku, en er á stökum aðskildum svæðum í suðaustur British Columbia og í norður til mið Idaho.
Lýsing
Kyrrahafsýr er runni eða meðalstórt sígrænt tré yfirleitt að 10 – 15 m hátt, með stofn að 50 sm í þvermál. Einstaka sinnum kemur fyrir að tré verði yfir 20 m há í giljum og öðrum skýldum svæðum. Tréð er sérstaklega hægvaxandi og rotnar gjarnan innanfrá og verður holt. Það gerir það erfitt eða ómögulegt að meta raunverulegan aldur einstaklinga.
Það er með þunnan, hreistraðan brúnan börk. Barrið er lensulaga, flatt og dökkgrænt, 1 - 3 sm langt og 2 - 3 mm breitt, raðað í spíral eftir sprotunum, en sveigt svo það virðist vera í tveim röðum eftir öllum sprotum nema toppsprotum.
Búsvæði
Kyrrahafsýr vex við breytilegt umhverfi; hinsvegar á þurrari svæðum vex hann eingöngu við ár, en á rakari svæðum vex hann upp hlíðar og hryggi. Hann er skuggþolinn, en þolir sól. Skuggþol hans gefur að hann getur orðið undirgróður í skógum.
Afbrigði og undirtegundir
'Taxus brevifolia'' var. reptaneta'''. Heitið reptaneta er úr latínu; reptans sem þýðir "skríðandi eða jarðlægur” sem er einmitt einkennandi fyrir afbrigðið
'Taxus brevifolia'' var. polychaeta'  afbrigðisheitið; polychaeta, er tilvísun í að toppsprotinn líkist burstaormii” Afbrigðið polychaeta'' virðist tiltölulega sjaldgæft.
Tsukasa Hosaka
Tsukasa Hosaka (fæddur 3. mars 1937; d. 21. januar 2018) var japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 19 leiki með landsliðinu.
Emory-háskóli
thumb|right|250px|Candler-bókasafnið í Emory-háskóla í Atlanta. Emory-háskóli (e. Emory University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Atlanta í Georgíu í Bandaríkjunum. Emory var stofnaður árið 1836 og nefndur eftir John Emory, vinsælum biskupi.
Ljósár (kvikmynd)
Ljósár (enska: Lightyear) er bandarísk Disney-teiknimynd frá árinu 2022.
Tenglar
https://kvikmyndir.is/mynd/?id=13886
Morgunverðarklúbburinn
Morgunverðarklúbburinn (enska: The Breakfast Club) er bandarísk unglingamynd eftir John Hughes frá 1985. Myndin fjallar um fimm táninga úr ólíkum skólaklíkum sem hittast í eftirsetu í bókasafni Shermer-menntaskólans í Illinois. Smám saman kynnast þau betur og deila reynslu sinni.
Jón Ásgeir Jóhannesson
Jón Ásgeir Jóhannesson (fæddur 27. janúar 1968 í Reykjavík) er íslenskur kaupsýslumaður og fyrrverandi forstjóri Baugs Group.
Morgunverðarklúbburinn
Myndin var tekin í Maine North High School í Des Plaines í Illinois. Hughes notaði sama skóla sem sviðsmynd í Ferris Bueller ári síðar.
Aðalleikarar myndarinnar eru Emilio Estevez, Paul Gleason, Anthony Michael Hall, John Kapelos, Judd Nelson, Molly Ringwald og Ally Sheedy. Þau voru, ásamt öðrum leikurum myndarinnar Eldur St. Elmos (Rob Lowe, Andrew McCarthy og Demi Moore), kölluð „Brat Pack“ af gagnrýnendum tímaritsins New York, með vísun í leikaraklíkuna „Rat Pack“ frá miðjum 7. áratugnum. Margir af þessum leikurum voru áberandi í vinsælum kvikmyndum 9. og 10. áratugarins.
Jón Ásgeir Jóhannesson
Fyrstu árin
- Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust (2009)
Jóhannes Jónsson, faðir Jóns Ásgeirs, stýrði einni af verslunum Sláturfélags Suðurlands og vann Jón Ásgeir þar á sínum yngri árum, frá 13 ára aldri. Hann var alltaf í sínum eigin viðskiptum með fram vinnu og seldi til að mynda popp í bás í verslunarmiðstöðvum. . Jón Ásgeir gekk í Verzlunarskóla Íslands en hætti án þess að klára námið árið 1989 til að hjálpa föður sínum, þá nýlega atvinnulausum, að setja á laggirnar fyrstu lágvöruverðsverslun á Íslandi, Bónus. Fyrsta verslunin var fjögur hundruð fermetra verslun í Skútuvogi. Á nokkrum árum varð Bónus næststærsti smásali á Íslandi.
Viðskiptaveldi í íslenska góðærinu
Hagkaup, helsti samkeppnisaðili Bónus, keypti árið 1992, helming af hlutabréfum í Bónus. Hagkaup var í eigu barna stofnanda þess, Pálma Jónssonar en Jón Ásgeir giftist síðar einu þeirra, Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur. Baugur Group var stofnað árið 1993 til samræma innkaup verslunarkeðjanna tveggja í kjölfar oft á tíðum átakamikilla viðræðna milli Jóns Ásgeirs og barna Pálma. Baugur keypti Hagkaup árið 1998 og varð Jón Ásgeir forstjóri. Sú staða gerði hann að einum valdamesta einstaklingi í íslensku viðskiptalífi. Í kjölfar þess að Bónus opnaði búð í Færeyjum árið 1994 keypti Baugur nokkrar íslenskar verslanir og hóf landvinninga á erlendri grundu. Nýkaup, Aðföng og Útilíf voru keypt árið 1998 og árið 2001 var fjárfest í Bill´s Dollar Store og Bonus Dollar Store í Bandaríkjunum ásamt Topshop og stórs hlutar í Arcadia Group í Bretlandi. Baugur hélt áfram að stækka erlendis og keypti og seldi stóran hluta í Big Food Group í Bretlandi, sem átti á þeim tíma Iceland Foods og Booker, House of Fraser, Sommerfield og Mothercare árið 2003 og árið 2008 höfðu French Connection, Oasis, Karen Millen, Whistles, Debenhams, Goldsmiths, Woolworths og Moss Bros bæst í hópinn.
Jón Ásgeir sat í mörgum stjórnum. Hann var stjórnarformaður Iceland Foods og Magasin Du Nord og stjórnarmaður í til að mynda Booker, House of Fraser, Hamleys, Oasis/Karen Millen, Whistles og All Saints.
Árið 1999 var Jón Ásgeir í aðalhlutverki í stofnun fjárfestahópsins Orca hvert markmið var að eignast fyrsta íslenska einkavædda bankann, Fjárfestingabanka atvinnulífsins (FBA). FBA sameinaðist Íslandsbanka árið 2000 og fékk nýtt nafn Glitnir. Eign Baugs í bankanum komi Jóni Ásgeir í lykilstöðu í íslenska bankaheiminum. Hann hætti sem forstjóri Baugs Group í maí 2002 og tók við sem stjórnarformaður en varð aftur forstjóri í nóvember sama ár.
Á svipuðum tíma, árið 2002, eignaðist Jón Ásgeir annað af tveimur stærstu dagblöðum Íslands, Fréttablaðið (í gegnum Gunnar Smára Egilsson). Við það jukust völd hans í stjórnmálum þjóðafélagsins.
Undir lok árs 2003 hafði Baugur Group vaxið svo undir stjórn Jóns Ásgeirs að ekkert annað íslenskt fyrirtæki átti jafnmiklar eignir erlendis og það var stærsta fyrirtæki landsins. Í hátindi velgengninnar áttu Jón Ásgeir og eiginkona hans Ingibjörg Pálmadóttir, eigandi lúxushótelsins 101 í Reykjavík, 45 metra langa snekkju og 650 fermetra íbúð í Gramercy Park í New York. Haustið 2007 var það mat Baugs að eignir þess á Íslandi væru meira en 100 milljarða króna virði og þær væru samt aðeins um 35% af heildareignum fyrirtæksins.
Ferill Jóns Ásgeirs var markaður af gagnkvæmu hatri milli hans og hans helsta gagnrýnanda Davíðs Oddsonar sem var einn valdamestu stjórnmálamaður Íslandssögunnar. Ekki er nákvæmlega vitað hversu mikil áhrif Davíð Oddsson hafði á inngrip stjórnvalda og dómstóla í gjörninga Jóns Ásgeirs en það er ljóst að tengslin voru einhver. Samkvæmt greiningu Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, náins vinar Davíðs.
Jón Ásgeir Jóhannesson... varð einn valdamesti maður á Íslandi... eftir að hans helsti gagnrýnandi Davíð Oddsson hvarf úr stóli forsætisráðherra. Markaðskapítalismi áranna 1991 til 2004 breyttist í vinakapítalisma 2004 til 2008. Jón Ásgeir og vinir hans áttu ekki bara 2/3 af smásölumarkaðnum heldur áttu þeir líka nánast alla einkarekna fjölmiðla og einn af þremur stóru bönkunum ásamt því að hafa gott aðgengi að hinum bönkunum tveimur. Það virtist ekki skipta neinu máli fyrir gagnrýnendur að Jón Ásgeir var rannsakaður, ákærður og dæmdur fyrir að brjóta lög... og fékk þriggja mánaða skilorðsbundinn dóm.
Hlutverk í íslensku fjármálakrísunni 2008–2011
Samkvæmt Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem rannsakaði hrunið á Íslandi árið 2008 var Baugur Group og félög tengd því stærstu viðskiptavinir íslensku bankanna fyrir hrun. Lán til Baugs voru áberandi í bókum, Glitnis, Landsbankans og Kaupþings. Eftir tilraunir til að halda Baugi Group á lífi var fyrirtækið lýst gjalþrota 11. mars 2009. Með gjaldþrotinu hurfu að mestu leyti völd Jóns Ásgeirs.
Ákærur og dómar
Þann 17. ágúst 2005 voru Jón Ásgeir og fleiri ákærðir í 40 ákæruliðum fyrir brot á bókhaldsreglum. Flestar ákærurnar fjölluðu um viðskipti á milli hans og fyrirtækisins Baugs. Hæstiréttur Íslands vísaði málinu aftur til Héraðsdóms Reykjavíkur vegna galla.
Í febrúar 2013 fékk Jón Ásgeir 12 mánaða skilorðsbundinn dóm fyrir skattalagabrot og var sektaður um 62 milljónir íslenskra króna. Þessi dómur var ómerktur af Mannréttindadómstól Evrópu 18. maí 2018.
Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu
Þann 18. maí síðastliðinn úrskurðaði Mannréttindadómstóll Evrópu að íslenska ríkið hefði brotið á mannréttindum Jóns Ásgeirs Jóhannessonar vegna þess að það refsaði honum tvívegis fyrir sama atvikið. Þetta var brot á 7. grein Mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um rétt einstaklinga til að vera ekki refsað tvívegis fyrir sama atvik.
Tenglar
Greinar eftir Jón Ásgeir Erlendir tenglar
Kvoðulykill
Kvoðulykill (fræðiheiti Primula glutinosa) er blóm af ættkvísl lykla.
Greiðslukort
thumb|right|Kreditkort Greiðslukort eru spjaldkort sem handhafi getur notað til að greiða fyrir vöru og þjónustu þar sem boðið er upp á slíkar greiðslur og viðeigandi tæki er til staðar. Yfirleitt er greiðslukortið tengt bankareikningi handhafans. Helstu gerðir greiðslukorta eru útlánakort, kreditkort, debetkort, bankakort, geymslukort og eldsneytiskort. Tæknin við að framkvæma greiðslu hefur þróast frá svokölluðum strauvélum sem þrykktu upphleypta stafi á kortinu á greiðsluseðil, til segulkorta og snjallkorta þar sem upplýsingar eru lesnar af segulrönd eða rafrás á kortinu. Snertikort eða nándarkort eru kort sem endurvarpa upplýsingum þráðlaust í móttakara.
Flest greiðslukort eru af staðlaðri stærð (85,60 × 53,98 mm) í samræmi við ISO/IEC 7810-staðalinn.
Ljóðlist
thumb|right|[[Ferskeytla sem eignuð er Gaozong keisara Songveldisins í Kína.]] Ljóðlist er listgrein þar sem megináhersla er lögð á uppsetningu og hrynjandi tungumál, heldur en efnislegt innihald textans og fegurð tungumálsins getur fengið að njóta sín. Verk sem samin eru af ljóðskáldum nefnast ljóð.
Ljóðlist á sér langa sögu og eldri tilraunir til skilgreiningar (t.d. í verkum Aristótelesar) fjölluðu aðallega um framburð í leikritum, sem oft voru flutt í bundnu máli. Áhersla á hrynjandi og rím óx og var mikilvægur þáttur í skilgreiningu ljóðlistar á miðöldum. Frá miðri 20. öldinni hefur skilgreiningin verið útvíkkuð talsvert og skáldskapur í óbundnu máli getur fallið undir skilgreininguna að því gefnu að áhersla sé lögð á fagurfræði málsins.
Þótt skilgreiningin á ljóðum og ljóðlist hafi verið útvíkkuð í seinni tíð eru þó enn til afbrigði ljóðlistar sem lúta mjög ströngum bragfræðilegum reglum. Dæmi um það eru íslenska ferskeytlan og japanska ljóðformið haiku.
Skilgreining á ljóði
Guðmundur Finnbogason sagði: Ljóð er það, sem vér finnum, að er ljóð! Hannes Pétursson segir svo um ljóð og kvæði í Bókmenntum:
Rússneskur úlfhundur
Rússneskur úlfhundur (rússneska: Русская псовая борзая), oftast kallaður borzoi (/ˈbɔːrzɔɪ/ „fljótur“) er tegund af hundi (Canis lupus familiaris). Upprunalega voru þeir fluttir frá Mið-Asíu til Rússlands en þeir hafa svipað útlit og mjóhundar, og er hluti af undirtegund stefnuhunda (e. sighthound).
Kreppa (á)
Kreppa er á sem kemur undan Brúarjökli og sameinast Kverká nokkru norðar og rennur síðan í Jökulsá á Fjöllum. Hún er vatnsmikil og erfið yfirferðar vegna sandbleytu. Nafnið Kreppa er ekki upphaflegt nafn á ánni. Pétur Brynjólfsson sem fór um svæðið 1794 kallaði núverandi Kverkhnúka Dyngjufjöll og Kreppu Dyngjufjallaá. Nafnið Kreppa er talið stafa af bugðum árinnar fyrir norðan Fagradalsfjall eða þrengslum í ánni.
Fagradalsgriðland afmarkast af Kreppu að vestan. Fagradalsgriðland nær yfir Fagradalsfjall og dalina umhverfis það, austan Kreppu, sem rennur í hálfhring umhverfis fjallið.
Škoda 105/120/125
thumb|right|200px|Nokkrar gerðir úr Škoda 105/120/125-línunni á bílasamkomu í Bretlandi 2006. thumb|right|200px|Škoda 105 L. thumb|right|200px|Škoda 105 L. Skoda 105 er bifreið framleidd af Škoda frá 1976 til 1989. Hann var annar Skoda bíllinn með vélina aftur í. Þeir voru mjög algengir á Íslandi á 9. áratugnum. Nú eru mjög fáir eftir.
Sasa hidaensis
Sasa hidaensis er lágvaxin bambustegund ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.
Graz
Graz er borg í Austurríki og jafnframt höfuðborg sambandslandsins Steiermark. Með 274 þúsund íbúa (1. janúar 2015) er Graz næststærsta borgin í Austurríki. Í borginni er háskóli. Miðborgin og Eggenberg-kastali eru á heimsminjaskrá UNESCO. Síðan í mars 2011 er Graz UNESCO City of Design.
Lega og lýsing
Graz liggur við ána Mur sunnarlega í Austurríki í frekar þröngu dalverpi. Fjöll umliggja borgina á þrjá vegu, sem liggur því mjög ílöng í norður/suðurstefnu meðfram Mur. Slóvensku landamærin eru aðeins 40 km fyrir sunnan. Næstu stærri borgir eru Maribor í Slóveníu til suðurs (50 km), Klagenfurt til suðvesturs (130 km) og Vín til norðausturs (190 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Graz er hvítt pardusdýr á grænum grunni. Á höfðinu situr gullkóróna. Pardusdýrið er tilkomið 1315, en á því ári fór aðallinn frá Steiermark í herför með Ottokar II konungi Bæheims til að berjast við Ungverja. Merki Ottokars var hvítt pardusdýr á grænum grunni. Merkið er einnig skjaldarmerki Steiermark, fyrir utan rauðu eldtungurnar og gullkórónuna.
Grasafræði
thumb|right|Hefðbundin verkfæri grasafræðinga. Grasafræði, plöntulíffræði eða plöntuvísindi er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á plöntum. Innan grasafræðinnar eru fjölmargar fræðigreinar sem fást m.a. við æxlun, efnaskipti, vöxt, sjúkdóma og þróun plantna. Þeir sem leggja stund á greinina kallast grasafræðingar.
Graz
Orðsifjar
Borgin dregur heiti sitt af slavneska orðinu gradec, sem merkir lítið virki. Þegar þýskumælandi fólk settist þar að var hljóðmyndinni breytt í Gratz, en síðar í Graz.
Saga Graz
thumb|left|Graz, Georg Matthäus Vischer (1670)
Upphaf
Það voru slavar sem fyrstir reistu virki á staðnum, en héraðið var þá strjálbýlt. Þeir voru kristnaðir af bæjurum og frönkum á 7. öld, en seinna gengu þeir upp í mannhafi Karlamagnúsar. Á 10. öld réðust Ungverjar inn í héraðið. Þegar þeir voru endanlega sigraðir 955, stóð Bæjaraland fyrir germönsku landnámi í og við Graz. Næstu áratugi réðu hinar og þessar ættir yfir bænum. Graz kemur fyrst við skjöl á árinu 1128/29 að talið er. Bærinn var þá lítill, ekki meira en þorp. En 1160 eignast Ottokar III frá Bæjaralandi héraðið og bæinn. Við það myndaðist veglegur markaður í Graz. 1233 fær bærinn sína fyrstu múra. 1379 eignast Habsborgarar Graz. Þeir reistu sér veglegt aðsetur þar og stjórnuðu þaðan héraðinu í kring. Bærinn varð því að nokkurs konar höfuðborg héraðsins í kring, en það náði yfir mestan hluta Steiermark, hluta Kärnten og nyrstu hluta Ítalíu og Slóveníu.
Skólar
Þegar árið 1573 var stofnaður latínuskóli í Graz. Tólf árum síðar stofnaði erkihertoginn Karl II háskóla þar í borg og ári síðar voru skólarnir sameinaðir. Annar skóli var stofnaður á 16. öld af siðaskiptamönnum, nokkurn veginn sem mótvægi við kaþólska háskólann. Stjörnufræðingurinn Johannes Kepler kenndi við þann skóla 1594-1600. Sökum tíðra innrása Tyrkja (osmana) í héraðið á 17. öld fluttu allir Habsborgarar og stjórnkerfi þeirra til Vínar. Tyrkir náðu hins vegar ekki að vinna Graz.