cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Platonismi
Frumspeki og þekkingarfræði: Eðli raunveruleikans
Megin uppistaðan í platonisma er frummyndakenningin. Kenningin kveður á um að raunveruleikinn samanstandi af óbreytanlegum frummyndum sem ekki verða skynjaðar með skynfærum en sem mögulegt er að kanna og skilja með hugsun. Á hinn bóginn er efnisheimurinn samkvæmt kenningunni eins konar eftirmynd af heimi frummyndanna. Frummyndirnar gegna fjórþættu hlutverki í kenningu Platons: frumspekilegu, þekkingarfræðilegu, merkingarfræðilegu og siðfræðilegu hlutverki. Þær eru raunverulegar og stöðugar verundir, ólíkt efnisheiminum sem er sífellt verðandi en er aldrei neitt og þannig eru þær frumspekileg kjölfesta. Af því að þær eru í orðsins fylltsu merkingu eru þær viðföng þekkingar en efnisheimurinn er á hinn bóginn einungis viðfang brigðulla skoðana og þannig gegna þær þekkingarfræðilegu hlutverki. Frummyndirnar eru einnig merkingarmið hugtaka og gegna þannig merkingarfræðilegu hlutverki. Að lokum gegna þær siðfræðilegu hlutverki en eins og fram kemur í 6. bók Ríkisins er stigskipting meðal frummyndanna og efst trónir frummynd hins góða. sem allir góðir hlutir líkjast eða eiga hlutdeild í; þannig er hið góða, sem er gildishlaðið altak, í raun orsök og undirstaða annarra frummynda sem saman mynda raunveruleikann og eru orsakir og undirstöður efnisheimsins.
Frummyndakenningin kemur fyrir í nokkrum samræðum, þar á meðal í Fædoni, Ríkinu, Samdrykkjunni, Parmenídesi og Tímajosi en er einnig afar mikilvæg í ritum síðari platonista og nýplatonista, sem töldu að frummynd hins góða væri sama frummyndin og hið eina, sem um er rætt í Parmenídesi.
Sálarfræði: ódauðleiki og upprifjun
Hin svonefnda upprifjunarkenning Platons, sem er sett fram í samræðunni Menoni, er nátengd frummyndakenningunni. Kenningin kveður á um að allt nám sé upprifjun sálarinnar á meðfæddri þekkingu á frummyndunum. Hugmyndin um ódauðleika og endurfæðingu sálarinnar tengist meðal annars upprifjunarkenningunni en Platon taldi, líkt og aðrir platonistar síðar, að sálin væri ódauðleg og að hún endurfæddist í nýjan líkama að lífinu loknu. Í Fædoni er ódauðleiki sálarinnar til umræðu. Þar er líkamanum meðal annars lýst sem fangelsi sálarinnar. Platon hafði einnig kenningu um þrískiptingu sálarinnar, sem hann setti fram í Ríkinu og notaði þar meðal annars til að útskýra breyskleika. Þessir þrír hlutar sálarinnar voru skynsemi, skap og löngun. Það er eðli skynseminnar að sækjast eftir sannleika og þekkingu og henni er líka eðlislægt að stjórna. Skapið leitar eftir viðurkenningu og er því er eðlilegt að styðja skynsemina en löngunin leitar eftir ánægju, einkum í formi matar, drykkjar og kynlífs en sækist einnig eftir peningum. Hugmyndina um þrískiptingu sálarinnar er ekki að finna í Fædoni og Menoni þar sem sálin virðist vera lögð að jöfnu við það sem Platon kallar í Ríkinu skynsemishluta sálarinnar. Í Fædoni virðist á hinn bóginn margt af því sem gjarnan er talið til sálarlíf mannsins eignað líkamanum, þar á meðal lystin í mat, drykk og kynlíf.
Siðfræði: Sálin og dygðirnar
Öll siðfræði platonista byggir einnig á frummyndakenningu og sálarfræði Platons. Samkvæmt siðfræði þeirra er dygð þekking, þar sem þekking á frummynd hins góða er megin uppistaðan. Sálarhlutarnir þrír, skynsemi, skap og löngun, hafa hver um sig sína dygð, þ.e. viska, hugrekki og hófsemi en réttlætið er sú dygð sem sameinar hinar dygðirnar.
Akademían
thumb|right|250px|Kort af [[Aþena|Aþenu til forna sýnir staðsetningu Akademíunnar í norðvesturjaðri borgarinnar.]]
Platonismi á rætur að rekja til þeirra kenninga og raka sem sett eru fram í samræðum Platons. Í samræðunum er Sókrates oftast aðalpersónan og annaðhvort rannsakar skoðanir annarra eða reifar eigin kenningar. (Á hinn bóginn kemur Platon aldrei sjálfur fyrir í samræðum sínum og talar því aldrei í eigin persónu). Enn fremur eru til heimildir um óskrifaðar og óbirtar kenningar Platons, sem einungis þeir kynntust sem hlýddu á samtöl hans og fyrirlestra í Akademíunni en það var skóli sem Platon stofnaði í Aþenu. Skólinn hélt áfram starfsemi sinni öldum saman eftir andlát Platons. Sögu hans má skipta í þrjú tímabil: gömlu Akademíuna, mið-Akademíuna og nýju Akademíuna.
Árið 266 f.Kr. varð Arkesilás forstöðumaður Akademíunnar. Þá breyttust áherslur skólans mjög og hann varð efahyggjuskóli. Mörgum af samræðum Platons, einkum þeim elstu, lýkur án neinnar niðurstöðu. Akademísku efahyggjumennirnir töldu að hér væri að finna kjarnann í heimspeki Platons: í raun væri ekki hægt að komast að niðurstöðu um neitt. Þetta skeið skólans er nefnt mið-Akademían. Það einkenndist fyrst og fremst af deilum við stóumenn, þar sem Arkesilás og fylgjendur hans gagnrýndu stóíska þekkingarfræði, sem lýsti því hvernig öðlast mætti óhagganlega þekkingu. Arkesilás færði rök fyrir því að samkvæmt kenningum stóumanna væri ekki hægt að vita neitt en sjálfur tók hann aldrei undir forsendur þeirra og hélt engum fram sjálfur. Lakýdes, Evandros, Telekles og Hegesínos fylgdu í kjölfar Arkesilásar sem stjórnendur Akademíunnar. Tímabil nýju Akademíunnar hófst árið 155 f.Kr. þegar Karneades varð skólastjóri. Nýja Akademían var enn efahyggjuskóli en þó var áherslumunur á afstöðu Arkesilásar og Karneadesar; samkvæmt sumum túlkunum (þegar í fornöld) hélt Karneades fram einhvers konar sennileikahyggju, sem leyfði að eitthvað þætti sennilegt þótt möguleikanum á fullvissu (og þar með eiginlegri þekkingu) væri ætíð hafnað. Kleitomakkos tók við af Karneadesi og Fílon frá Larissu tók við af honum. Þá tók við Antíokkos frá Askalon, sem að endingu beindi Akademíunni frá efahyggjunni en akademísk efahyggja hafði þá þegar mildast mjög og orðið fyrir áhrifum frá stóuspeki. Fílon og Antíokkos voru síðustu akademísku heimspekingarnir sem störfuðu innan Akademíunnar sem stofnunar.
Nýplatonismi
Á þriðju öld e.Kr. varð til ný og öflug útgáfa af platonskri heimspeki sem hefur síðan á 18. öld tíðkast að kalla nýplatonisma. Upphafmaður nýplatonismans var Plótínos en hann kvaðst hafa lært frá Ammóníosi Sakkas. Þá voru ýmsar dylhyggjukenningar prjónaðar saman við kenningar mið-platonismans. Samkvæmt nýplatonismanum trónir hið Eina eða frummynd hins góða (sem er sama verundin) á toppi stigveldis raunveruleikans. Hið Eina — eða veran sjálf — er uppspretta alls sem er og getur af sér, líkt og spegilmynd af sjálfri sér, Hugann (nous) — en Hugurinn geymir heim frummyndanna. Heimssálin er svo eftirmynd Hugans rétt eins og Hugurinn er afurð hins Eina. Heimssálin getur síðan af sér verundir efnisheimsins, sem annars er ekki til. Raunveruleikinn er því ein heild, lifandi og gædd sál. Sálin vill sleppa úr haldi efnisheimsins og snúa aftur til uppruna síns, Hugans.
Nemandi Plótínosar, Porfyríos, og eftirmaður hans, Jamblikkos, þróuðu áfram nýplatonska heimspeki í andstöðu við kristni. Akademían var sett á fót á ný en mikilvægasti stjórnandi hennar bar Próklos (dáinn 485). Akademían starfaði áfram til ársins 529 en þá lét Jústiníanis Rómarkeisari loka henni.
Platonismi og kristni
thumb|250px|Margir af kirkjufeðrunum svonefndu, m.a. [[Ágústínus frá Hippó, urðu fyrir miklum áhrifum frá platonisma.]]
Platonismi hafði áhrif á kristni í gegnum Klemens frá Alexandríu og Origenes og kirkjufeðruna frá Kappadókíu, Basil frá Caesareu, Gregoríos frá Nyssa og Gregoríos frá Nazianzos. Ágústínus frá Hippó var einnig undir miklum áhrifum frá platonisma, einkum í gegnum Marius Victorinus. Platonismi var á miðöldum ríkjandi heimspekistefna. Margar platonskar hugmyndir eru nú rótgrónar í kristinni trú. Kristnir álitu frummyndirnar vera hugsanir guðs og að hið Eina væri guð, líkt og platonistar höfðu haldið fram. Platonismi hafði einnig áhrif á bæði austrna og vestræna dulhyggju, sem og á vestræna og íslamska heimspeki. Aristóteles varð á hinn bóginn áhrifamikill á 13. öld ekki síst í gegnum Tómas af Akvínó sem þó var í mörgum atriðum platonsk. Á 16., 17, og 19., öld höfðu samræður Platons sjálfs mikil áhrif á trúarlega hugsuði á Englandi.
Westfalenstadion
thumb|Westfalenstadion. Westfalenstadion eða opinberlega Signal Iduna Park er knattspyrnuvöllur í Dortmund, Norður-Rín-Vestfalíu, Þýskalandi. Völlurinn er heimavöllur Borussia Dortmund og tekur rúmlega 81.000. Hann er rómaður fyrir mikla stemningu áhorfenda, er þriðji stærsti leikvangur Evrópu á eftir Camp Nou og Santiago Bernabéu og er með mestan áhorfendafjölda að meðaltali.
.do
Tenglar
Toppdomän
Árfjarðarbátur
thumb|right|Árfjarðarbáturinn Skårungen Árfjarðarbátur eða Lófótungur er hefðbundin norsk bátsgerð frá Árfirði í Fosen í Suður-Þrændalögum. Þessir bátar voru smíðaðir úr söguðum viði (yfirleitt greni) eftir tilkomu sögunarmylla við lok 18. aldar. Þeir eru náskyldir Nordlandsbátum, með hátt og bratt stefni, eitt mastur með háu trapisulaga þversegli og toppsegli. Í skutnum var lítið skýli sem hægt var að taka af. Stærstu bátarnir af þessari gerð (sex- og áttrónir) voru notaðir til fiskveiða við Lófóten. Þeir komu líka við sögu línuveiða undan Austfjörðum þar sem Íslendingar keyptu þá af Norðmönnum og gerðu út fram yfir aldamótin 1900.
Árfjarðarbátar eru til í nokkrum stærðum. Sá minnsti er feræringur (færing), 12-14 fet á lengd, en sá stærsti er sex- eða áttróinn teinæringur (fembøring), 52 fet á lengd.
London Eye
London Eye eða Millennium Wheel er risastórt parísarhjól á suðurbakka Thamesár í London. Bygging þess var fjármögnuð af British Airways og var það reist í tilefni af aldamótafögnuði Breta. Þegar það var byggt var það stærsta parísarhjól heims. Hjólið er vinsæll ferðamannastaður í London: 3,5 milljónir manns heimsækja það á hverju ári.
Hjólið er 135 m hátt en arktitektarnir voru David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton, Frank Anatole og Nic Bailey. Þau hönnuðu líka klefana sem eru 32 samtals og með loftkælingu. Í hverjum klefa er pláss fyrir 25 manns. Snúningshraði hjólsins er 26 cm/s (0,9 km/klst) og það tekur þá 30 mínútur að snúast einu sinni.
Guadalquivir
thumb|Vatnasvið Guadalquivir. Guadalquivir er fimmta lengsta fljót Íberíuskaga og annað lengsta fljót sem einungis rennur um Spán. Fljótið er 657 kílómetra að lengd og á upptök sín Í Jaén-héraði og rennur til sjávar í Cádiz-flóa. Guadalquivir rennur í gegnum borgirnar Sevilla og Córdoba og er höfn í Sevilla.
Nafn árinnar kemur úr arabísku; al-wādi al-kabīr sem þýðir mikill dalur.
Pollýanna
Pollýanna er aðalpersóna í samnefndum barnabókum eftir bandaríska rithöfundinn Eleanor H. Porter. Fyrsta bókin um Pollýönnu kom upphaflega út árið 1913 en þremur árum síðar var önnur bók gefin út. Aðalpersóna bókarinnar, munaðarlausa stelpan Pollýanna, er þekkt af einstakri bjartsýni og þeim eiginleika að sjá hið jákvæða í hverju því sem á gengur. Segja má að Pollýanna hafi orðið nokkurs konar táknmynd bjartsýni og jákvæðni og vísar fólk gjarnan til hennar þegar eiginleikana ber á góma.
Pollýanna kom fyrst út í íslenskri þýðingu Freysteins Gunnarssonar árið 1945 og hefur verið endurútgefin nokkrum sinnum síðan.
Árið 1960 gerði Disney kvikmynd byggða á sögunni og hlaut leikkonan Hayley Mills sérstök óskarsverðlaun fyrir hlutverk sitt sem Pollýanna.
Ásgarður (gata)
Ásgarður er gata í Fossvoginum í Reykjavík. Gatan liggur í skeifu með báða enda á Bústaðaveginum. Í Ásgarði er mest af raðhúsalengjum, en einnig eru blokkir og einbýlishús við götuna. Gatan er í póstnúmeri 108 og er stundum kölluð Ástgarður.
Nicolas Malebranche
Nicolas Malebranche (6. ágúst 1638 – 13. október 1715) var franskur heimspekingur og rökhyggjumaður. Í ritum sínum reyndi hann að sætta heimspeki Ágústínusar kirkjuföður og Renés Descartes með það að markmiði að sýna fram á hlutverk guðs í öllu gangverki heimsins. Malebranche þekktastur fyrir kenningar sínar um sýn guðs og guðlega orsakahyggju.
Evrópulerki
Evrópulerki (fræðiheiti: Larix decidua) er tegund lerkis af þallarætt. Það er upprunið úr fjalllendi Mið-Evrópu, aðallega Ölpunum og Karpatafjöllum og í vex í allt að 2400 metra hæð. Það lifir hins vegar illa á láglendi þar og er viðkvæmt fyrir sjúkdómum.
Á Íslandi
Á Íslandi vex það vel og betur en rússalerki/síberíulerki, sérstaklega á láglendi. Það getur orðið kræklótt vegna haustkals.
Elstu eintök sem vitað er um eru í Mörkinni, Hallormsstaðaskógi, sáð um 1904. Einnig eru um aldargömul tré í Skrúði í Dýrafirði og á Akureyri. Krónan getur orðið mikil um sig. Evrópulerki, staðsett í Hólavallakirkjugarði, var útnefnt borgartré Reykjavíkur árið 2011. Hæstu tré eru um 24 metrar á hæð (2016).
Árin 1996, 2004 og 2014 hefur evrópulerki verið valið tré ársins af Skógræktarfélagi Íslands.
Norska karlalandsliðið í knattspyrnu
Norska knattspyrnulandsliðið (norska:  Norges herrelandslag i fotball) er fulltrúi Noregs á alþjóðlegum mótum og er stjórnað af norska knattspyrnusambandinu. Heimavöllur Norðmanna er Ullevaal Stadion í Osló. Núverandi þjálfari þeirra er Ståle Solbakken.
Bestu ár norska landsliðsins voru á árunum 1990-1998. Á þeim árum tókst því að komast á þrjú stórmót HM 1994, HM 1998 og EM 2000. 240px|thumb|right|[[John Arne Riise er leikjahæsti leikmaður Noregs frá upphafi með alls 110 landsleiki.]]
Saga
Knattspyrna barst til Noregs frá Bretlandi á níunda áratug nítjándu aldar og hlaut skjóta útbreiðslu. Fyrsta knattspyrnufélagið, Christiania FC, var stofnað 1885 en elsta starfandi félagið er Odd Grenland frá 1894. Norska knattspyrnusambandið var svo stofnsett árið 1902 og efndi það til síns fyrsta knattspyrnumóts það sama ár. Enn liðu þó nokkur ár í að landsliði væri komið á legg.
Fyrsti landsleikurinn
Fyrsti landsleikur Norðmanna fór fram 12. júlí árið 1908 í Gautaborg og voru mótherjarnir Svíar. Leikurinn var haldinn að frumkvæði sænska knattspyrnusambandsins og var þetta fyrsti landsleikur beggja þjóða. Í fyrstu var ákveðið að norska landsliðið skyldi alfarið vera skipað leikmönnum meistaraliðsins Mercantile FK frá Ósló, en þegar til átti að taka reyndust nokkrir leikmenn félagsins meiddir og þurfti því að fylla upp í hópinn með mönnum úr öðrum liðum.
Athygli vekur að í norska liðinu var Paul Hauman, belgískur verkfræðingur sem búsettur var í Noregi og lék með liði Mercantile, en hugmyndir um nákvæmt ríkisfang landsliðsmanna voru ekki fyllilega mótaðar á þessum árum. Hauman er enn til þessa dags eini maðurinn sem leikið hefur fyrir norska landsliðið án þess að vera norskur ríkisborgari. Af öðrum markverðum leikmönnum mætti nefna Tryggve Gran, sem síðar varð kunnur fluggarpur og heimskautafari.
Norðmenn skoruðu fyrsta markið en síðan tóku Svíar öll völd á vellinum. Lokatölur urðu 11:3. Þótt um vináttuleik væri að ræða var grunnt á því góða milli þjóðanna enda ekki nema þrjú ár liðin frá sambandsslitum ríkjanna. Hermir sagan að þegar langt var liðið á viðureignina hafi sænskir áhorfendur dregið norska fánann niður í hálfa stöng. Tryggve Gran brást þá við með því að hlaupa út af vellinum í miðjum klíðum og dregið fánann að húni á ný.
1910-1930: Brösótt byrjun og Ólympíuafrek
Eftir útreiðina gegn Svíum liðu tvö ár í Norðmenn léku landsleik á ný. Aftur voru mótherjarnir Svíar, en að þessu sinni í Ósló. Svíar unnu stórsigur. Norðmenn sendu lið á Ólympíuleikana 1912 en töpuðu stórt á móti Dönum og lutu einnig í lægra haldi fyrir Austurríkismönnum í sérstakri keppni liðanna sem ekki komust í undanúrslit. Raunar tókst Norðmönnum ekki að vinna sigur í landsleik næstu árin og máttu meðal annars sætta sig við 12:0 tap gegn Dönum árið 1917, sem enn er stærsti ósigur landsliðsins í sögunni.
Viðspyrnan hófst á árinu 1918. Þá var ráðinn nýr landsliðsþjálfari, Svíinn Birger Möller. Undir hans stjórn unnu Norðmenn sína tvo fyrstu leiki þetta sama ár. Fyrst á heimavelli gegn Dönum 3:1 og síðan 5:1 stórsigur á Svíum í Gautaborg.
Norðmenn tóku þátt í knattspyrnukeppni Ólympíuleikana 1920 í Antwerpen. Mótherjar þeirra í fyrstu umferð voru lið Bretlands. Bretland var vagga íþróttarinnar og þótt lið þeirra væri einungis skipað áhugamönnum var leikurinn talinn hreint formsatriði. Norðmenn komu gríðarlega á óvart og unnu 3:1, sem lengi voru talin einhver óvæntustu úrslit í alþjóðlegri knattspyrnukeppni. Í næstu umferð reyndist sterkt lið Tékkóslóvakíu þó of stór biti að kyngja.
Þetta fyrsta blómaskeið norskrar knattspyrnu varð skammlíft. Norðmenn unnu raunar frægan sigur á Frökkum í París 1923 og höfðu erkifjendurna Svía undir í nokkrum viðureignum, en frá 1924 til 1928 unnu Norðmenn enga leiki gegn öðrum en Finnum, sem voru lægst skrifaðir allra Norðurlandaliðanna.
1930-1945: Hitler gert gramt í geði
Viðspyrna norska landsliðsins á fjórða áratugnum var að miklu leyti Asbjørn Halvorsen að þakka. Hann hafði dvalist lengi í Þýskalandi fyrst sem leikmaður og síðar þjálfari stórliðsins Hamburger SV en sneri til fósturjarðarinnar árið 1934 og tók við sem aðalknattspyrnustjóri norska knattspyrnusambandsins. Sem slíkur sá hann um að velja landsliðið og sá líka um þjálfun þess.
Undir stjórn Halvorsen mættu Norðmenn til leiks á Ólympíuleikunum 1936 í Berlín. Þar unnu þeir Tyrki í fyrstu umferð, 4:0. Því næst tók við leikur í fjórðungsúrslitum gegn ógnarsterku liði heimamanna. Margir af helstu leiðtogum Nasistaflokksins voru meðal áhorfenda, þar á meðal sjálfur Adolf Hitler. Sagt er að þetta hafi verið fyrsti og eini knattspyrnuleikur Hitlers sem hann horfði á sem þjóðhöfðingi, en Norðmenn komu mjög á óvart og unnu 2:0. Segir sagan að Norðmenn hafi verið svo vissir um ósigur fyrir leikinn að þeir hafi þegar verið búnir að panta farseðla heim á leið. Grípa þurfti til framlengingar í undanúrslitaleiknum við Ítali, sem unnu að lokum 2:1 og urðu síðar Ólympíumeistarar. Norðmenn máttu þó vel við una með bronsverðlaunin eftir 3:2 sigur á Pólverjum þar sem „ofurstinn“ Arne Brustad skoraði þrennu.
Eftir þennan góða árangur á Ólympíuleikunum tóku Norðmenn þátt í sínu fyrsta heimsmeistaramóti í Frakklandi 1938. Leikið var með útsláttarfyrirkomulagi og drógust Norðmenn á móti heimsmeisturum Ítala. ítalir höfðu betur, 2:1, eftir framlengdan leik og vörðu í kjölfarið titil sinn. Eftir mótið var framherjinn Arne Brustad valinn í úrvalslið Evrópu sem keppti við Englendinga á Wembley.
Hernám Þjóðverja árið 1940 kom í veg fyrir öll alþjóðleg knattspyrnusamskipti landsins til ársins 1945. Ýmsir forystumenn knattspyrnuhreyfingarinnar, þar á meðal Asbjørn Halvorsen, voru handteknir og sendir í fangabúðir.
1945-1960: Grjóthörð áhugamennska
Stríðsárin rændu marga lykilmenn norska landsliðsins sínum bestu árum og byggja þurfti liðið upp að nýju í lok seinni heimsstyrjaldarinnar. Norðmenn stóðu grönnum sínum Svíum og Dönum talsvert að baki á þessum árum en unnu þó stórsigra á þjóðum sem voru enn lægra skrifaðar, s.s. 11:0 sigur á Bandaríkjamönnum og 12:0 gegn Finnum árið 1946, sem er enn í dag stærsti sigur landsliðsins.
Árið 1949 lék átján ára piltur sinn fyrsta landsleik, Per Bredesen frá félaginu Ørn-Horten. Hann sló þegar í gegn og svo virtist sem norska landsliðið hefði eignast nýja stórstjörnu. Sú gleði varð skammvinn því árið 1952 gerðist Bredesen atvinnumaður á Ítalíu og lék þar með stórliðum á borð við Lazio og AC Milan næsta áratuginn. Í samræmi við strangar áhugamannareglur Norðmanna var hann því ekki lengur gjaldgengur í landsliðið. Sama gilti um fleiri norska leikmenn sem spreyttu sig í atvinnumennsku á þessum árum. Norska landsliðið var alfarið skipað áhugamönnum sem léku í heimalandinu og varð því veikara en ella.
Sigurleikir Norðmanna á sjötta áratugnum voru fáir og þá helst gegn liðum á borð við Finna og Íslendinga. Þó vannst góður sigur á sterku ungversku landsliði í forkeppni HM 1958, 2:1. Á þessum árum stóð Thorbjørn Svenssen einatt í hjarta norsku varnarinnar en hann lék alls 104 landsleiki á ferlinum og varð á sínum tíma einungis annar leikmaðurinn í sögunni til að komast í 100 leikja flokkinn, sá fyrsti var Englendingurinn Billy Wright.
1960-1990: Atvinnumenn en áframhaldandi basl
Á sjöunda og áttunda áratugnum töldust Norðmenn áfram í hópi lakari landsliða Evrópu. Stöku góð úrslit litu dagsins ljós í æfingaleikjum en inn á milli komu líka ljótir skellir. Meðal bestu úrslitanna mætti nefna 3:0 sigur á firnasterku liði Júgóslava í forkeppni HM 1966, þar sem Norðmenn náðu óvænt öðru sæti í riðlinum á eftir Frökkum. Það dugði þó ekki til að komast í úrslitakeppnina. Fjórum árum síðar unnu Norðmenn óvæntan útisigur á Frökkum í sömu keppni.
Árið 1969 endurskoðaði norska knattspyrnusambandið áhugamannareglur sínar og heimilaði atvinnumönnum erlendis að leika fyrir landsliðið. Það styrkti liðið talsvert og varð líka til þess að fleiri leikmenn hugsuðu sér til hreyfings og freistuðu gæfunnar utan landsteinanna. Þessar rýmkuðu reglur skiluðu sér þó ekki í betri árangri á vellinum fyrst um sinn. Í forkeppni EM 1972 fengu Norðmenn t.d. aðeins eitt stig í sex leikjum og í forkeppni HM 1974 tapaði liðið með níu mörkum gegn einu fyrir Hollendingum.
Norðmenn veittu Svíum og Svisslendingum harða keppni um að komast á HM 1978. Um svipað leyti tefldu Norðmenn fram sterku áhugamannaliði sem tókst að tryggja sér sæti á Ólympíuleikunum 1980 í Moskvu en að lokum fór svo að Norðmenn tóku kalli Bandaríkjamanna og sniðgengu leikana.
Forkeppni HM 1982 varð söguleg. Norska liðið stóð sig bærilega, en bestu úrslitin urðu þó í lokaleiknum eftir að úrslitin voru ráðin. Enska landsliðið kom í heimsókn á Ullevaal. Þrátt fyrir stífa sókn gestanna tókst heimamönnum að vinna 2:1 sigur, sem varð frægur víða um lönd ekki hvað síst vegna hljóðupptöku af útvarpslýsingu íþróttafréttamannsins Bjørge Lillelien sem ákallaði ýmsar kunnar persónur úr enskri sögu með upphrópuninni: „Your boys took a hell of a beating!“
Eftir vonbrigðin í tengslum við Ólympíuleikana 1980 tókst Norðmönnum að tryggja sér sæti á ÓL 1984 í Los Angeles, að þessu sinni var það reyndar sniðganga ýmissa Austur-Evrópuríkja sem varð til þess að Norðmenn komust að. Norska liðinu mistókst að komast upp úr erfiðum riðli eftir tap gegn meistaraliði Frakka. Margir úr leikmannahópnum frá ÓL 1984 áttu síðar eftir að gegna veigamiklu hlutverki í aðalliðinu.
Sigrar í vináttuleikjum gegn Ítölum og Argentínumönnum árin 1985 og 1986 kættu norska knattspyrnuáhugamenn en þeim var jafnóðum kippt niður á jörðina aftur með ljótum skellum gegn sterkari knattspyrnuþjóðum Evrópu. Eftir afleita byrjun í forkeppni EM 1992 ákvað stjórn knattspyrnusambandsins að segja upp þjálfaranum Ingvar Stadheim.
1990-2000: Noregur í hæstu hæðum
Arftaki Stadheim í embætti landsliðsþjálfara var Egil Olsen, oftast nefndur „Drillo“, sem stýrt hafði umgmennalandsliðinu. Fáa óraði fyrir að ráðning hans yrði upphafið að mestu gullöld norskrar knattspyrnusögu. Leikstíll liðsins var að sönnu ekki áferðarfagur. Hugmyndafræði Drillo gekk út á stífan varnarleik þar sem nánast var blátt bann lagt við því að halda knettinum lengi innan liðsins, heldur skyldi flestum sóknum ljúka með örfáum sendingum á fáeinum sekúndum. Óháð fagurfræðinni reyndist þetta mjög árangursrík leikaðferð. Fyrstu merkin mátti sjá í 2:1 sigri á Ítölum vorið 1991 í forkeppni EM.
Frammistaða liðsins undir stjórn Egils Olsen var þeim mun merkilegri í ljós þess að Norðmenn áttu nánast ekki yfir neinum alþjóðlegum stórstjörnum að búa á fyrri hluta tíunda áratugarins. Olsen og stjórnendur knattspyrnusambandsins sýndu einnig mikil klókindi við val á andstæðingum í vináttuleikjum með það að markmiði að komast sem hæst á styrkleikalista FIFA. Það skilaði þeim árangri að í október 1993 og aftur frá júlí til ágúst 1995 komust Norðmenn í annað sæti listans.
Norðmenn lentu í gríðarlega erfiðum riðli í forkeppni HM 1994 ásamt m.a. Englendingum, Hollendingum og Pólverjum. Sigur og jafntefli gegn Englendingum gerðu það að verkum að Norðmenn komust í úrslitakeppnina í fyrsta sinn frá 1938 og skildu Englendinga eftir með sárt ennið.
Keppnin í Bandaríkjunum olli nokkrum vonbrigðum. Í kjölfar sigurs á Mexíkó fylgdi 0:1 tap gegn Ítölum sem léku þó manni færri í 70. mínútur. Öll liðin í riðlinum voru jöfn að stigum fyrir lokaumferðina. Þar gerðu Mexíkó og Ítalía 1:1 jafntefli en Írland og Noregur skildu jöfn 0:0, sem þýddi að Norðmenn sátu eftir á markatölu með heil fjögur stig, jafn mörg og hin liðin þrjú sem öll komust áfram í næstu umferð.
Norðmenn komust ekki á EM 1996 en voru meðal keppnisþjóða á HM 1998 í Frakklandi. Á meðan á undankeppninni stóð unnu Norðmenn 4:2 sigur á Brasilíu, en Norðmenn geta státað af því fágæta meti að hafa aldrei tapað fyrir Brasilíu í karlalandsleik. Það kom sér vel í úrslitakeppni HM 1998 þar sem Norðmenn gerðu jafntefli við Marokkó og Skotland en komust í 16-liða úrslitin með 2:1 sigri á Brasilíumönnum með tveimur mörkum undir lokin. Mótherjarnir í 16-liða úrslitunum voru Ítalir. Andstæðingarnir felldu Norðmenn á eigin bragði með því að skora snemma og pakka svo í vörn. Líkt og sextíu árum fyrr féllu Norðmenn því úr leik gegn Ítölum á HM í Frakklandi. Olsen lét af störfum eftir mótið en aðstoðarmaður hans, Nils Johan Semb, tók við keflinu.
Leikstíll Norðmanna undir stjórn Semb var svipaður og í tíð forverans, þótt liðið nyti óneitanlega góðs af tilkomu nýrra og öflugra leikmanna. Noregur komst í fyrsta og enn sem komið er í eina sinn í úrslitakeppni EM 2000 sem fram fór í Hollandi og Belgíu. Þar vann liðið sigur á Spánverjum í fyrsta leik, 1:0 en tapaði með sömu markatölu fyrir Júgóslövum í næstu umferð. Lokaleikurinn var gegn Slóvenum og hefði sigur tryggt Norðmönnum sæti í útsláttarkeppninni. Þess í stað lögðu Norðmenn höfuðáherslu á að verjast, vitandi að markalaust jafntefli myndi koma þeim áfram svo fremi sem Spánverjar ynnu ekki Júgóslava með einu marki. Það veðmál virtist ætla að ganga upp uns spænska liðið skoraði tvö mörk í uppbótartíma og breytti stöðunni úr 2:3 í 4:3. Norðmenn voru úr leik og fékk þjálfarateymið harða gagnrýni fyrir að sýna ekki meiri dirfsku.
2000-: Kippt niður á jörðina
Fljótlega eftir að forkeppni HM 2002 hófst varð ljóst að Norðmönnum myndi ekki takast að byggja á velgengni liðinna ára. Fáa óraði þó fyrir því að tími norska liðsins í úrslitakeppnun stórmóta (til dagsins í dag) væri liðinn. Gamla landsliðskempan Åge Hareide tók við af Semb snemma árs 2004 og byrjaði með látum. Undir hans stjórn var farið að tala um „Nýja Noreg“ en liðið hafnaði þó að lokum fyrir neðan Ítali í forkeppni HM 2006, þar sem við tóku umspilsleikir gegn Tékkum sem töpuðust.
Litlu betur tókst til í forkeppni EM 2016. Norðmenn máttu sæta sig við þriðja sæti riðils síns sem þó gaf umspilsleiki við Ungverja sem töpuðust. Lars Lagerbäck, fyrrum landsliðsþjálfari Svíþjóðar og Íslands tók við liðinu í miðri forkeppni HM 2018 en náði ekki að snúa erfiðri stöðu við. Í forkeppni EM 2020 lentu Norðmenn á móti sterkum liðum Spánverja og Svía. Liðið hafnaði í þriðja sæti en góð frammistaða í Þjóðadeildinni gaf þó sæti í umspili þar sem norska liðið tapaði fyrir Serbum og mátti enn á nú sitja heima þegar kom að stórmótum. Sama varð upp á teningnum í forkeppni HM 2022 þar sem Hollendingar og Tyrkir skutu þeim ref fyrir rass í lokaumferðinni.
Fikret Alomerović
Fikret Alomerović (fæddur 3. desember 1970, Skopje) er norður-makedónskur knattspyrnumaður.
Leikjafræði
Leikjafræði er þverfagleg grein tengd stærðfræði og hagfræði sem notast við líkön til þess að spá fyrir um mögulega þróun innan lokaðs kerfis þar sem skilgreindir eru þátttakendur og tengdar breytur. Gagnvirk ákvarðanafræði (e. interactive decision theory) er annað heiti yfir leikjafræði sem lýsir greininni ef til vill betur. Fræðin teygir sig yfir breytt svið og hefur þróast yfir í að vera einskonar regnhlíf yfir svið félagsvísindanna þar sem gert er ráð fyrir að leikmenn taki ákvarðanir byggðar á skynsemi og rökfræði. Markmiðið er að nota rökvísi og útsjónarsemi til að ná fram sem bestri útkomu í mismunandi atburðarrásum eða við mismunandi aðstæður. Þetta getur átt við aðstæður þar sem upp koma átök eða þörf er á samvinnu. Leikmennirnir geta verið allt frá fyrirtækjum og stofnunum yfir í einstaklinga og jafnvel þjóðir. Leikjafræði er aðallega notuð í hagfræði, stjórnmálafræði, sálfræði sem og rökfræði og líffræði en getur einnig verið notuð við ákvarðanatökur í daglegu lífi. Leiknum er lýst með því að greina frá reglum leiksins og hvaða útkoma hlýst af hverri samsetningu af ákvörðunum. Þannig geta leikmenn notað líkön og tól Leikjafræðinnar til að fá skýrari sýn á aðstæður með það að markmiði að bæta útkomu ákvarðanna sinna. Þegar hver leikmaður hefur valið þá leikáætlun sem er honum fyrir bestu með það í huga hvaða leikáætlun aðrir leikendur hafa valið er sú lausn kölluð Nash-jafnvægi.
Leikjafræði var fyrst rannsökuð af John von Neumann og Oskar Morgenstern árið 1944.
Eitt þekktasta dæmi leikjafræðinnar nefnist vandamál fangans. Það lýsir þeim valmöguleikum og hugsanlegum útkomum þess þegar tveir einstaklingar, A og B, eru ákærðir fyrir glæp. Þeir eru aðskildir við yfirheyrslur og þurfa að ákveða framburð sinn. Ef báðir þegja fá þeir báðir mildan dóm. Ef annar bendir á hinn og hinn þegir er þeim fyrrnefnda sleppt en sá síðarnefndi fær þungan dóm. Ef þeir benda báðir hvor á annan fá þeir báðir dóma.
Birtingarmynd leikja
Leikjum er skipt upp í tvo flokka eftir því hvort báðir leikendur þurfa að taka ákvarðanir á sama tíma eða hvort annar fær að byrja. Samtímaleikur (e. simultaneous game) er sá leikur þar sem báðir aðilar taka ákvarðanir í einu án vitneskju um ákvörðun hvors annars. Leikmenn verða samt sem áður að vera meðvitaðir um hina leikmennina þegar þeir taka ákvarðanir. Samtímaleikjum er lýst með fylkjum sem sýna mismunandi útkomur við mismunandi samsetningar ákvarðanna. Raðleikur (e. sequential game) er þegar leikmaður 1 tekur ákvörðun fyrst og leikmaður 2 tekur ákvörðun á eftir honum og notar því vitneskjuna um ákvörðun hins til að taka sína ákvörðun. Hver leikmaður verður þá að horfa fram á við til að sjá hvaða áhrif ákvörðun hans mun hafa á ákvörðun mótspilarans og taka út frá því ákvörðun. Raðleikur hefur einnig verið kallaður leikur með fullkomna vitneskju (e. perfect information game). Raðleikir eru sýndir með svokölluðu ákvarðanatré eins og sjá má á myndinni til hliðar. Samtímaleikjum er lýst með fylkjum sem sýna mismunandi útkomur við mismunandi ákvarðanir. Hver punktur milli greina táknar þann stað þar sem ákvarðanir eru teknar og leikmaðurinn er táknaður með númeri við hvern punkt. Línurnar tákna mögulegar ákvarðanir og útkomur eru táknaðar með tölum á botni ákvarðanatrésins. thumbnail|Dæmi um ákvarðanatré
Tegundir leikja
Núllsummuleikir (e. Zero-sum games)
Leikir með og án samvinnu (e. Cooperative or non-cooprerative games)
Samhverfir og ósamhverfir leikir (e. Symmetric and assymetric games)
Einkenni leikja
Leikir geta haft mörg mismunandi einkenni en þau helstu eru útskýrð hér
Leikáætlanir
Leikáætlun er einn af valkostum sem leikmaður getur valið í leik, þar sem ekki einungis hans eigin gjörðir skipta máli heldur einnig gjörðir annarra. Leikáætlun mun ákvarða hvernig leikmaður spilar.
Dæmi: Í skák þá ákveður leikmaður ákveðna leikáætlun um hvernig skákin í heild sinni skuli leikin en ekki hvern einstaka leik. Leikáætlunin þarf ekki einungis að taka mið af eigin gjörðum, hann þarf einnig að taka mið af gjörðum andstæðingsins og ákveða leikáætun sína útfrá því.
Ríkjandi leikáætlun (e. dominant strategy) Leikáætlun er ríkjandi ef hún er ávallt betri en allar aðrar leikáætlanir fyrir einn leikmann sama hvað mótherji hans gerir. Þá er leikmaðurinn með ríkjandi leikáætlun og gjörðir mótherjans skipta engu máli. Sá sem er með ríkjandi leikáætlun ætti að nota hana ef hann vill vinna.
Víkjandi leikáætlun (e. dominated strategy) Leikáætlun er víkjandi ef til er að minnsta kosti ein önnur leikáætlun sem er betri. Leikmaður á að útiloka víkjandi leikáætlun og velja ríkjandi leikáætlun. Ef báðir leikmenn hafa ríkjandi leikáætlun og velja hana þá er um Nash-jafnvægi að ræða.
Nash-jafnvægi er í leikjafræði lausnarregla — búin til af og nefnd í höfuðið á John Forbes Nash — sem vísar til þess jafnvægis sem skapast þar sem tveir eða fleiri leikmenn eru til staðar, þegar hver leikmaður velur leikáætlun sem kemur honum best þegar hann veit hvaða áætlanir allir hinir leikmennirnir hafa valið. Nash-jafnvægi er þá til staðar þegar allir leikmenn vita hvað hinir ætla að gera, og enginn hagnast af því að breyta sinni áætlun.
Lettneska
thumb|Lettneska í [[Lettlandi]] Lettneska (latviešu) er indóevrópskt tungumál talað í Lettlandi. Hún er rituð með afbrigði af latneska stafrófinu, sem einkennist af flötum strikum ofan við -e, -a, og -u en ekki -o, og setillum neðan við -k, -l og -n. Engir tvípunktar eða skástrik eru sett fyrir ofan sérhljóða. Š táknar -sj og C -ts.
Föll nafnorða eru sex í lettnesku en að vísu ber heimildum ekki fyllilega saman um hvort föllin eru 6 eða 7 en fleiri heimildir nefna 6. Tvö málfræðileg kyn er að finna, karlkyn og kvenkyn. Hvorki ákveðinn né óákveðinn greini er að finna. Lýsingarorð beygjast í tölum, föllum og kynjum og geta þar fyrir utan tekið ákveðni-endingar svipað og í norrænum málum. Líkt og í litáísku eru elstu textar frá 16 öld.
Auk litáísku og lettnesku telst hin útdauða fornprússneska til baltneskra mála.
Konstantín Paústovskíj
Konstantín Gregoríjevítsj Pástovskí (rússneska: Константин Гео́ргиевич Паустовский) (19. maí 1892 - 14. júlí 1968) var rússneskur og sovéskur rithöfundur. Hann hefur oft verið kallaður fremstur rússneskra höfunda síðan Maksím Gorkíj leið. Hann var fjórum sinnum tilnefndur til Nóbelsverðlauna í bókmenntum (1965; 1966; 1967; 1968).
Konstantín Pástovskí fæddist og ólst upp í Kænugarður, höfuðborg Úkraínu, þar sem faðir hans var járnbrautarstarfsmaður, en móðir hans var af pólskum ættum. Árið 1913 hóf Pástovskí nám við háskólann í Moskvu, gerðist síðan blaðamaður og reyndi sitt af hverju á byltingarárunum, en 1927 sneri hann sér fyrir alvöru að ritstörfum. Rit hans, skáldsögur, smásögur og ritgerðir, eru í miklum metum bæði í Sovétríkjunum og utan þeirra, en frægust er sjálfsævisaga hans, Mannsævi, sem byrjaði að koma út 1947.
Pástovskí hefur ekki síst verið hælt fyrir grandvarleik sinn og sannleiksást; sjálfur segist hann hafa sett sér þá reglu í ritun sjálfsævisögunnar að segja frá engu öðru en því sem hann var sjálfur vitni að. Eigi að síður, eða kannski vegna þess, gefur bók hans óvenju skýra lýsingu á lífi í Rússaveldi og Sovétríkjunum fyrir byltingu, á byltingar- og borgarastríðsárunum og síðar.
Leikari ársins
Edduverðlaunin fyrir leikara ársins voru aðeins gefin 1999. En næsta ár voru þeim skipt í Leikari ársins í aðalhlutverki og Leikari ársins í aukahlutverki.
Fyrnur
thumb|right|Tré sem sýnir innbyrðis þróunarsöguleg tengsl gerla, forngerla og heilkjörnunga skv. [[Carl Woese 1977.]] Fyrnur (áður betur þekktar sem fornbakteríur eða forngerlar, fræðiheiti: Archaea) eru einn af meginflokkum lífvera og yfirleitt hafður sem sérstakt ríki eða lén í þriggja léna kerfinu (hin lénin eru gerlar og heilkjörnungar). Fyrnur eru einfruma örverur án frumukjarna og eru því dreifkjörnungar. Í hinu hefðbundna sex ríkja flokkunarkerfi voru þær flokkaðar með gerlum, en það tíðkast ekki lengur. Upphaflega var þeim lýst í jaðarvistkerfum, eins og á háhitasvæðum, en með nýjum mælitækjum hafa þær fundist á fjölda búsvæða, þar á meðal í örverumengi mannsins.
Fyrnufrumur hafa sérstaka eiginleika sem greinir þær frá gerlum og heilkjörnungum. Þær skiptast í nokkrar fylkingar, en flokkun þeirra er erfið því flestar þeirra hafa ekki verið einangraðar í tilraunastofum heldur hafa fundist með því að greina erfðaröðun þeirra í sýnum.
Fyrnur og gerlar eru almennt séð lík í útliti og að stærð, þótt nokkrar fyrnur séu gerólíkar, eins og flatar og ferkantaðar frumur Haloquadratum walsbyi. Þrátt fyrir þessi líkindi hafa fyrnur bæði gen og efnaskiptaferla sem líkjast meira heilkjörnungum. Þetta á sérstaklega við um hvata sem koma við sögu í umritun og þýðingu. Aðrir lífefnafræðilegir eiginleikar fyrna eru einstakir, eins og eterlípíð og arkeól sem mynda frumuhimnu þeirra. Fyrnur notast við fleiri orkuuppsprettur en heilkjörnungar, þar á meðal lífræn efni eins og sykrur, ammóníak og málmjónir, og jafnvel vetnisgas. Seltukærar fyrnur (Haloarchaea) nota sólarljós sem orkuuppsprettu og sumar aðrar binda kolefni en engin tegund gerir bæði, ólíkt plöntum og blágerlum. Fyrnur fjölga sér kynlaust, ýmist með skiptingu, hlutun eða knappskotum, en ólíkt gerlum mynda engar þekktar fyrnur dvalargró. Fyrstu fyrnurnar sem uppgötvuðust voru jaðarlífverur, en með bættri tækni til sameindagreiningar hafa fyrnur fundist í nær öllum búsvæðum jarðar, þar á meðal í jarðvegi, hafinu og í mýrlendi. Í hafinu er sérstaklega mikið um fyrnur og fyrnur í svifi gætu hugsanlega verið stærsti hópur lífvera á jörðinni.
Fyrnur eru mikilvægur hluti af lífheimi jarðarinnar. Þær eru hluti af örverumengi annarra lífvera, og sem hluti af örverumengi mannsins finnast þær í þörmum, munni og á húð. Vegna breytileika þeirra leika þær fjölbreytt hlutverk í vistkerfum, í kolefnishringrásum, köfnunarefnishringrásum, endurvinnslu lífrænna efna, og viðhaldi samlífiskerfa örvera.
Engin augljós dæmi hafa fundist um sjúkdómsvaldandi fyrnur, en þær koma fyrir í samlífis- og gistilífissamböndum, eins og metanmyndandi fyrnur í meltingarvegi dýra, þar sem þær taka þátt í meltingunni. Metanmyndarar eru gagnlegir í lífgasframleiðslu og úrvinnslu skólps. Líftækni notast við hvata úr jaðarkærum fyrnum sem þola háan hita og lífræn leysiefni.
Maria de'Medici
Maria var dóttir Frans 1. stórhertoga í Toskana og Jóhönnu frá Austurríki. Hún giftist Hinriki árið 1600 eftir að hjónaband hans og Margot drottningar var ógilt. Elsti sonur hennar, Loðvík, fæddist í Fontainebleau-höll ári síðar.
Hjónabandið var ekki farsælt. Maria átti í átökum við hjákonur Hinriks, en fékk því jafnframt framgengt að Margot drottningu var hleypt aftur til Frakklands. Hún sýndi lítinn áhuga á stjórnmálum meðan Hinrik var á lífi og þegar hann var myrtur og hún varð ríkisstjóri fyrir barnungan son sinn, varð hún háð hirðmey sinni Leonoru Dori og ítölskum eigimanni hennar, Concino Concini. Í utanríkismálum hvarf hún frá hinni hefðbundnu andstöðu Frakklands við Spán enda sjálf af ætt Habsborgara og gekk frá því að börn hennar giftust meðlimum spænsku konungsfjölskyldunnar.
Stærsta verkefni hennar var bygging Lúxemborgarhallar sem hófst 1615 samkvæmt teikningum Salomons de Brosse. Peter Paul Rubens var hirðmálari hennar.
Stefna og stjórnunarhættir þeirra Concinis voru óvinsælir meðal hirðarinnar. Hún var neydd af franska háaðlinum til að kalla saman franska stéttaþingið 1614-1615 í síðasta sinn fram að frönsku byltingunni. Þar kom fram biskupinn Richelieu sem ákafur talsmaður forréttinda kirkjunnar. 1616 gerði hún hann að æðstaráði í ríkisstjórn sinni og ráðgjafa sínum við hlið Concinis.
1617 gerði Charles de Luynes hallarbyltingu og fékk hinn fimmtán ára gamla Loðvík 13. til að taka stjórnina í eigin hendur. Loðvík lét myrða Concini og setti móður sína í stofufangelsi í Blois-höll í Loire-dal. Richelieu var einnig rekinn í útlegð. Tveimur árum síðar slapp hún og tók þátt í tilraun til hallarbyltingar undir stjórn bróður Loðvíks, Gaston hertoga af Orléans. Sveitir Loðvíks brutu byltinguna auðveldlega á bak aftur, en í kjölfarið sættust þau fyrir milligöngu Richelieus sem tók sæti de Luynes við hlið konungs eftir 1621.
Maria reyndi þá að koma Richelieu frá völdum og misheppnuð tilraun hennar og annarra óvina kardinálans til að fá konung til að segja honum upp störfum árið 1630 var kölluð Dagur flónanna. Eftir það var hún aftur rekin í útlegð til Compiègne þaðan sem hún flúði til Brussel 1631 og Amsterdam 1638 þar sem henni var tekið með kostum og kynjum. Litið var á heimsókn hennar sem óopinbera viðurkenningu á sjálfstæði Hollands.
Hún lést að lokum í Köln árið 1642.
Lyngbobbi
Lyngbobbi (fræðiheiti: Arianta arbustorum) er landsnigill í lyngbobbaætt (Helicidae). Hann er uppruninn frá Norður-, Vestur- og Mið-Evrópu (að meðtöldum Ölpunum og Karpatíufjöllum).
Á Íslandi er hann útbreiddur á Austurlandi, en finnst víðar.
Undirtegundir
Nokkrar undirtegundir lyngbobba hafa verið viðurkenndar af stöku höfundum. Þær eru:
Leitarvél
Leitarvél getur ýmist vísað til sérstakra vefja eða virkni á vefsíðu er hefur þá virkni að gera notandanum kleift að setja inn leitarorð eða -frasa og finna þær tilteknu síður sem innihalda það sem sóst er eftir. Þróaðri leitarvélar reyna að greina samhengi orða og orðasambanda í þeim tilgangi að birta eingöngu niðurstöður tengdar því sem notandinn var í raun að leita eftir, til að mynda með því að útiloka ótengdar merkingar orða.
Guðmundur Franklín Jónsson
Guðmundur stofnaði stjórnmálaflokkinn Hægri grænir, bauð fram undir merkjum hans til Alþingis árið 2013 og hlaut 1.7% fylgi. Þó var hann ekki kjörgengur vegna búsetu erlendis. Hann bauð sig fram til forseta árið 2020 og náði 7,6% prósentum, en áður hafði hann ætlað að bjóða sig fram árið 2016 en náði ekki tilskyldum meðmælum.
Guðmundur Franklín gaf kost á sér í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík fyrir alþingiskosningarnar árið 2016.
Hann er meðal annars andsnúinn 3. orkupakkanum og Evrópusambandinu.
Antonio de la Cruz
Antonio de la Cruz (fæddur 7. maí 1947) er spænskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 6 leiki með landsliðinu.
Vigursvið
Fyrir vigursvið ] geturðu sett punkt  og þá muntu fá út vigurinn  og sá vigur mun eiga upptök sín í punktinum P.
Söngvar Satans
Söngvar Satans er bók eftir höfundinn Salman Rushdie. Bókin kom út árið 1988 og olli miklu fjaðrafoki innan íslamstrúar vegna þess hvernig mynd var dregin upp af Múhameð spámanni og var Rushdie dæmdur til dauða (fatva) af æðstaklerki Írans, Ruhollah Khomeini fyrir þessi skrif.
Martin Scorsese
thumb|Martin Scorsese photo: David ShankboneMartin Scorsese (fæddur 17. nóvember 1942) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri. Martin hefur verið átta sinnum tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestu leikstjórnina og vann verðlaunin árið 2006 fyrir að leikstýra kvikmyndinni Hinum framliðnu (e. The Departed). Kvikmyndir sem hann leikstýrir fjalla ósjaldan um umhverfi sem líkist uppruna hans sjálfs, ítalskt-amerískt umhverfi.
Jane Addams
Jane Addams á yngri árum|thumbnail Jane Addams (6. september 1860 – 21. maí  1935) var bandarískur frumkvöðull í félagsráðgjöf og á sviði samfélagsvinnu. Hún var baráttumaður landnemahreyfingar sem vann að ýmsum velferðarmálum, var félagsfræðingur, rithöfundur og í forustu kvenfrelsishreyfinga (súffragettu) og baráttumaður fyrir heimsfriði. Jane Addams fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1932.
Jane Addams fæddist í Cedarville í Illinois, faðir hennar var stjórnmálamaður sem barðist fyrir mannréttindum. Jane stundaði nám í stúlknaskólanum Rockford College. Hún ferðaðist til Evrópu og dvaldi í fátækrahverfum Lundúna og kynnti sér Toynbee House en þar var reist til að bæta aðbúnað og líf heimamanna. Jane setti árið 1889 ásamt vinkonu sinni Ellen Gates Starr á fót Hull House í Chicago en það var stórt hús sem stóð í miðju fátækrahverfi og varð að fræðslu-, félags og menningarmiðstöð og samastaður. Þar var fræðsla og kennsla fyrir innflytjendur og áhersla lögð á dans og listir, barnagæsla fyrir útivinnandi konur og herbergi leigð efnalitlu fólki. Jane vann að því að breyta lögum í þágu almennings og bæta stöðu kvenna. Hún vann að umbótamálum með George Herbert Mead og John Dewey og hafði áhrif á kenningar þeirra.
Árabátur
thumb|right|Þrír árabátar í Noregi Árabátur er bátur sem er aðallega knúinn áfram með árum í róðri, þótt sumir þeirra kunni einnig að bera segl. Árabátur er oftast með þóftur til að sitja á og keipa þar sem árarnar liggja við borðstokkinn. Hefðbundnir norrænir árabátar eru flokkaðir eftir stærð í tvíæringa, feræringa, sexæringa, áttæringa, teinæringa og tólfæringa. Heitið segir til um fjölda þófturúma en þarf ekki að passa við raunverulegan fjölda ára. Talað er um fjórróinn, sexróinn, áttróinn o.s.frv. bát sem þá segir til um fjölda ára.
Árabátar eru aðgreindir frá kanóum og kajökum, þótt þessir bátar séu líka knúnir árum.
Andrej Zvjagíntsev
Andrej Petrovítsj Zvjagíntsev (Rússneska: Андре́й Петро́вич Звя́гинцев; fæddur 6. febrúar 1964) er rússneskur kvikmyndagerðarmaður og handritshöfundur. Hann vann Gullna ljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum fyrir myndina Endurkoman (2003).
Himalaja-einir
Himalajaeinir (fræðiheiti: Juniperus squamata) er sígrænn runni af einisætt sem uppruninn er í Himalajafjöllum og öðru fjallendi suður-Asíu. Hann kýs sól og framræstan jarðveg og verður nokkurra metra hár. Hann er vinsæl garðplanta á Íslandi og hefur reynst vel bæði sunnanlands og norðan. Ýmis undiryrki eru til af honum. thumbnail|left|Himalajaeinir, yrkið Blue star
Áhrif mín á mannkynssöguna
Áhrif mín á mannkynssöguna er skáldsaga eftir Guðmund Steingrímsson. Sagan segir frá Jóni sem starfar sem ljósmyndari á dagblaði í London. Hann fer í langþráð frí til Íslands yfir jólahátíðina, en eftir að til Íslands kemur hefst röð mjög undarlegra atburða sem ekki virðist vera haldbær skýring fyrir. Smám saman kemur í ljós að rætur þessara atburða eiga allir upptök sín í svartri eyðu í minni Jóns.
Áhrif mín á mannkynnssöguna er fyrsta skáldverk Guðmundar, bókin kom út árið 2003.
Foshan
Foshan (kínverska: 佛山市; rómönskun: Fatshan) er fjölmenn borg í Guangdong héraði í suðurhluta Alþýðulýðveldisins Kína.
Borgin nær yfir 3.848 ferkílómetra. Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Foshan 9.042.509 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 9.498.863.
.ca
Tenglar
סיומת אינטרנט Toppdomän
Foshan
Foshan borg liggur við ána Fen sem rennur í ósa Perlufljóts. Borgin er því hluti af efnahagssvæði kennt við óshólma Perlufljóts en það er eitt þéttbýlasta svæði jarðar (alls með um 66 milljónir íbúa). Foshan er staðsett um 25 km suðvestur af Guangzhou borg, höfuðborgar Guangdong -héraðs.
Nafn borgarinnar þýðir bókstaflega „Búddafjall“ og vísar það til lítillar hæðar nálægt miðju borgarinnar þar sem eru þrír bronsskúlptúrar af Búdda sem fundust árið 628. Borgin óx í kringum klaustur sem var eytt árið 1391.
Tungumál
Innfæddir borgarbúar tala kantónska mállýsku. Í borginni er mandarín kínverska einnig töluð, aðallega þó í viðskiptum og menntun en minna í öðrum daglegum samskiptum. alt=Mynd af Foshan forfeðrahofið í Foshan borg, Kína.|thumb|Foshan forfeðrahofið eða Foshan Zumiao er þekkt musteri sem byggir á [[Daoismi|daóima.]]
Atvinnulíf
Allt frá dögum Mingveldisins hefur borgin verið þekkt fyrir ýmsar handalistir og keramikframleiðslu og vandaða flísagerð.