cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hraufuskóf
Útlit
Þal hraufuskófar er stórt, 10-25 cm eða meira. Bleðlarnir eru 2-8 mm breiðir og rætlingar 0,5-1,5 mm langir. Efra borðið er ljós- eða dökkgrátt en neðra borðið svart eða brúnt og stundum með örlitlum gljáa. Hraufuskóf hefur hraufur sem eru aflangar, dökkgráar og verða þéttari nær miðjunni þar sem þær geta runnið saman.
Rannsóknir
Hraufuskóf var notuð sem tilraunalífvera í rannsókn sem sýndi fram á það að mengandi efni í lofti geta haft neikvæð áhrif á vöxt fléttna. Hraufuskóf hefur reynst vera heppileg til rannsókna á magni þungmálma í lofti í Portúgal og hefur hún verið notuð til að kortleggja mengun þar. Á Íslandi hefur náskyld flétta, snepaskóf, verið notuð til að fylgjast með loftmengun frá Grundartanga.
Efnafræði
Snepaskóf inniheldur nokkur þekkt fléttuefni: atranórin, salazinsýru og consalazinsýru.
Þalsvörun snepaskófar er K+ barkarlag gult en miðlag rautt, KC-, C-, P+ miðlag laxagult.
Myndir
<Gallery> Mynd:Parmelia sulcata (26735233488).jpg|Hraufuskóf á trjábol. Mynd:Parmelia sulcata - Lindsey.jpg|Ungt eintak hraufuskófar í Belgíu. Mynd:Evernia prunastri and Parmelia sulcata (24886765906).jpg|Flathyrna (Evernia prunastri) vex upp úr hraufuskóf. Mynd:Lichens on birch - Лишайники на берёзе.jpg|Skeggflétta (Usnea) vex upp úr hraufuskóf á birki. Mynd:Parmelia sulcata BPN1 (2).jpg|Askhirslur hraufuskófar í Póllandi. Askhirslur hafa ekki sést á Íslandi. Mynd:Parmelia sulcata-3.jpg|Svartir rætlingar hraufuskófar. </Gallery>
Eldbríi
Eldbríi (fræðiheiti: Sephanoides sephanoides) er tegund kólíbrífugla.
Sandsíli
Sandsíli eða marsíli (fræðiheiti: Ammodytes marinus) er fiskur af sandsílaætt. Það er afar líkt marsíli. Sandsíli byrjar að hrygna eins árs gamalt. Sandsíli er mikilvæg fæða margra nytjafiska, sjávarspendýra og sjófugla. Mikilvirkustu afræningjar sandsílis eru makríll og þorskfiskar en veiðar sela og sjófugla skipa minna máli. Framboð af sandsíli hefur áhrif á fuglastofna, sérstaklega eru kría og rita viðkvæmar fyrir skorti á sandsílum.
Sandsílastofn við Ísland
Árið 2005 áttu margar fuglategundir við Ísland erfitt með að koma ungum á legg og var orsökin m.a. talin skortur á sandsílum. Rannsóknir við Íslandsstrendur benda til að nýliðun sandsílis 2005 og 2006 hafi brugðist og virðist sandsílastofn við Ísland fara minnkandi. Stofn sandsílis við Vestmannaeyjar virðist hafa orðið fyrir áfalli sem nánast þurrkaði hann út. Tilgátur um hvað valdi hnignun á stofni sandsíla við Ísland og lítilli nýliðun 2005 og 2006 eru m.a. að ákveðin veiðarfæri(dragnót) hafi áhrif, aukið afrán á eggjum, seiði eða fullorðnum sandsílum t.d. af völdum stærri árganga af ýsu og lýsu, skötusel og síld. Einnig er talið mögulegt að aukið afrán á sandsíli stafi af því að helstu afræningja skorti aðra fæðu svo sem loðnu. Talið er að breytingar á sjávarhita og seltu séu aðalorsakavaldar nýliðunarbrests sandsílis 2005 og 2006 en rannsóknir fara nú fram á því. Á veturna liggja hrogn sandsíla í dvala og ræðst þroski þeirra á samspili hita, seltu og birtu og þar með hvenær klak verður. Seiðin sem klekjast út þurfa strax að finna fæðu og ef hlýnun sjávar hefur valdið því að klak verður fyrr án þess að hafa haft eins áhrif á fæðuhóp seiðanna þá er hætta á að seiðin svelti. Straumar og veðurfar geta líka haft áhrif á hvernig seiðin reka um hafið og hvernig þau komast af.
Windermere
thumb|Windermere. Windermere er vatn í Cumbria á norður-Englandi, nánar tiltekið í Lake District. Lengd þess er 18 kílómetrar og er mesta breidd 1,5 kílómetrar. Dýpt er mest 67 metrar. Windermere myndaðist þegar jökull hopaði fyrir 15-17.000 árum og er stærsta náttúrulega stöðuvatn Englands, 14.73 km2. Bowness-on-Windermere er þorp við vatnið en nálæg þorp eru Windermere og Ambleside. Vatnið er vinsæll sumarleyfisstaður.
Eyjar vatnsins er kallaðar holme (hólmar)
Sandsílaætt
Sandsílaætt (fræðiheiti Ammodytidae) eru ætt mjósleginna fiska eða síla. Latneska nafnið Ammodytes vísar til þess að sílin leita í sand til að forðast sjávarföll.
Við Ísland finnast þrjár tegundir fiska af sandsílaætt, það eru sandsíli, strandsíli og trönusíli.
Erfðafræði
Erfðafræði (áður einnig nefnt ættgengisfræði) er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á því hvernig eiginleikar berast á milli kynslóða. Í erfðafræði er rannsakaðir erfðavísar (gena) og eiginleikar þeirra. Erfðavísar stjórna því hvernig lífverur erfa einkenni frá forfeðrum sínum, en börn líkjast foreldrum sínum vegna þess að þau erfðu erfðavísa foreldra sinna. Eiginleikar lífveru — eins og augnlitur, hæð eða blóðtegund — kallast einkenni sem er afleiðing flókins samspils erfðavísa og umhverfis. Þau einkenni sem orsakast eingöngu af erfðum nefnast arfgerð en einkenni sem eru samspil umhverfis og erfðavísa nefnast svipfar.
Erfðavísar samanstanda af löngum sameindum sem nefnast DNA (deoxýríbósakjarnsýra) en DNA er búið til úr einföldum bútum sem raðast í ákveðna röð innan sameindarinnar, en þessi röð hefur að geyma „erfða-skilaboð“[en] á sama hátt og röð bókstafa gefur geymt skilaboð en tungumálið nefnist erfðalykill eða erfðakóði sem inniheldur upplýsingar um uppbyggingu lífverunnar.
Mismunandi afbrigði af sama Erfðavísi nefnast genasamsæta. Stökkbreyting er breyting í genamengi lífveru sem getur búið til nýjar genasamsætir (sjá inngang að þróun).
Tindastóll
Tindastóll getur átt við:
Hareid (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Hareid er sveitarfélag í Mæri og Raumsdal í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 5.126 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Hareid. Sveitarfélagið nær einnig til þéttbýlisins Hjørunavåg og Brandal. Hareid sveitarfélagið liggur að Ulstein-sveitarfélaginu í vestri.
Friðrik Friðriksson (leikari)
Friðrik Friðriksson (f. 12. apríl 1972) er íslenskur leikari.
Ívafsmál
Ívafsmál er safn merkinga sem er ofið saman við texta og fela í sér upplýsingar um textann, til dæmis umbrotsupplýsingar eða upplýsingar um formgerð textans. Þekktasta ívafsmálið er líklega HTML sem notað er til að lýsa stiklutexta á veraldarvefnum. Dæmi um sérhæft ívafsmál fyrir umbrotsupplýsingar er TeX.
Ulstein (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Ulstein er sveitarfélag í Mæri og Raumsdal í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 8.557 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er borgin Ulsteinvik. Til sveitarfélagsins fellur einnig þéttbýlið Sundgot.
Ulstein á landamæri að sveitarfélögunum Hareid í austri og Herøy í vestri.
Leiksvið
thumb|Leiksviðið í rómversku leikhúsi í [[Bosra í Sýrlandi]] Leiksvið er oftast upphækkaður pallur þar sem leikarar framfæra það leikrit sem er til sýningar. Leiksvið getur þó einnig verið neðsti punktur leikhúsins, eins og t.d. hringleikjahúsum Grikkja og Rómverja. Sviðið er miðpunktur sýningarinnar sem sæti áhorfanda snúa að, og er þannig fyrirkomið að allir eiga samskonar möguleika að njóta leiksins.
Giuseppe Conte
Giuseppe Conte (f. 8. ágúst 1964) er ítalskur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem er 58. og fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu. Hann tók við embætti þann 1. júní 2018.
Conte starfaði sem prófessor í einkarétti áður en hann hóf þátttöku í stjórnmálum. Hann var lítið þekktur þar til 21. maí 2018 en þá var stungið upp á honum sem forsætisráðherraefni samsteypustjórnar Fimmstjörnuhreyfingarinnar og Norðursambandsins. Í fyrstu neitaði Sergio Mattarella forseti Ítalíu að staðfesta þessa ríkisstjórn þar sem hann kunni ekki við val þeirra á evruandstæðingnum Paolo Savona sem fjármálaráðherra Þann 31. maí var leyst úr ágreiningnum og Giovanni Tria var gerður að fjármálaráðherra. Conte sór embættiseið sem forsætisráðherra næsta dag.
Þar sem Conte er ekki hátt settur í stjórnmálaflokkunum sem mynduðu ríkisstjórn hans voru persónuleg völd hans sem forsætisráðherra í fyrstu ríkisstjórn hans nokkuð takmörkuð. Formenn Fimmstjörnuhreyfingarinnar og Norðursambandsins, Luigi Di Maio og Matteo Salvini, voru hver um sig ráðherra fjárhagsþróunar og innanríkisráðherra í ríkisstjórninni. Auk þess voru Di Maio og Salvini báðir varaforsætisráðherrar.
Þann 20. ágúst árið 2019 lýsti Conte því yfir að hann hygðist segja af sér sem forsætisráðherra. Afsögn Conte kom í kjölfar þess að Salvini dró Norðursambandið úr ríkisstjórnarsamstarfinu með Fimmstjörnuhreyfingunni. Conte sakaði Salvini um að skapa stjórnarkreppu í eigin þágu til þess að reyna að auka fylgi flokks síns í nýjum kosningum. Í stað þess að boða til nýrra kosninga ákváðu meðlimir Fimmstjörnuhreyfingarinnar hins vegar að mynda nýja ríkisstjórn í samstarfi við ítalska Lýðræðisflokkinn og settu það skilyrði að Conte, sem nýtur mikilla vinsælda meðal meðlima hreyfingarinnar, sæti áfram sem forsætisráðherra.
Conte sagði aftur af sér þann 25. janúar árið 2021. Italia Viva, klofningsflokkur fyrrum forsætisráðherrans Matteo Renzi úr Lýðræðisflokknum, hafði dregið stuðning sinn við stjórn Conte til baka. Conte hafði náð áframhaldandi meirihluta á neðri deild ítalska þingsins en ekki á öldungadeildinni. Eftir afsögn Conte var Mario Draghi, fyrrum seðlabankastjóra Evrópu, boðið að mynda þjóðstjórn til að ljúka kjörtímabilinu.
Í ágúst 2021 var Conte formlega kjörinn forseti Fimmstjörnuhreyfingarinnar. Hann hafði haft náin tengsl við flokkinn en hafði þó verið óflokksbundinn á meðan hann var forsætisráðherra.
Fáni Malaví
thumb|250px|right|[[Mynd:FIAV 011110.svg|23px Stærðahlutföll: 2:3]] Fáni Malaví var tekinn til notkunar 6. júlí 1964, eða þegar landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi.
Wisconsin
Wisconsin er fylki í Bandaríkjunum. Fylkið liggur að Michigan og Lake Superior í norðri, Lake Michigan í austri, Illinois í suðri og Iowa og Minnesota í vestri. Wisconsin er 169.639 að stærð.
Kontinuum
thumb|Kontinuum á tónleikum 2021. Kontinuum er íslensk þungarokkssveit sem stofnuð var árið 2010. Tónlistin er undir áhrifum gotneskts rokks, gotnesks þungarokks og post-rokks. Plata þeirra Earth Blood Magic, var valin rokkplata ársins af Morgunblaðinu 2012.
Wisconsin
left|200px|thumb|Þinghús Wisconsin
Baukaklukka
Baukaklukka (fræðiheiti: Favratia zoysii) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Karawanken fjöllum í suðaustur Ölpunum.
Ástróasísk tungumál
Ástróasísk eða ástróasíatísk tungumál eru ætt tungumála sem eru töluð á meginlandi Suðaustur-Asíu og á litlum svæðum á Indlandi, Bangladess, Nepal og Suður-Kína. Einu málin í þessum flokki sem hafa verið skráð að einhverju leyti eru víetnamska, mon og kambódíska (khmer). Víetnamska og khmer eru einu ástróasísk mál sem hafa opinbera stöðu: víetnamska í Víetnam og khmer í Kambódíu.
Samkvæmt Ethnologue eru 166 ástroasísk tungumál. Þau skiptast í 13 undirflokka.
Felix Bergsson
Felix hefur frá útskrift komið víða við í íslensku leikhúslífi. Hann lék fyrstu árin jöfnum höndum í stóru leikhúsunum og með sjálfstæðum leikhúsum. Meðal hans helstu hlutverka eru Júngkærinn í Íslandsklukku Halldórs Laxness, Tony í West Side Story, Þór í Gauragangi, Nornin í Skilaboðaskjóðunni, Eddy í Blóðbræðrum, Fattur í Hatti og Fatti, Láki í Íslensku mafíunni, Hr. Rokk í Abbababb!, George í Kvetch, Jerry í Svikum og Ljóti andarunginn í Honk. Felix er meðal stofnenda leikhópsins Bandamanna, en sá hópur sýndi víða um heim á árunum 1992 - 2000. Þá stofnaði Felix leikhópinn Á senunni ásamt Kolbrúnu Halldórsdóttur árið 1998. Felix skrifaði og lék fyrsta verk hópsins, Hinn fullkomna jafningja, sem vakti feikilega athygli jafnt innanlands sem utan. Þá fékk hópurinn hin íslensku leiklistarverðlaun, Grímuna, fyrir sýningu ársins, Kvetch, árið 2003 og barnasýningu ársins, Abbababb! árið 2006. Af öðrum sýningum hópsins má nefna söngleikina Kabarett og Paris at night og barnaleikritið Ævintýrið um Augstein.
Felix hefur verið virkur í gerð sjónvarps og útvarpsefnis í þáttum eins og Slett úr klaufunum, Stundin okkar, Fyrirgefðu, 6 til sjö, Bergsson og Blöndal, Gestir út um allt og Popppunktur. Þá hefur Felix stjórnað stórum sjónvarpsviðburðum eins og Íslensku tónlistarverðlaununum, Grímunni, Tónaflóði Rásar 2 á Arnarhóli og söfnunarþættinum Á allra vörum. Hann mun stjórna þáttunum Alla leið á RÚV nú á vorinu og fer sem kynnir RÚV á Eurovision keppnina í Malmö í Svíþjóð.
Felix var formaður í Bandalagi sjálfstæðra leikhúsa, SL, árin 2002-2004, sat í stjórn Höfuðborgarstofu, samtakanna Blátt áfram og Mannréttindaráðs Reykjavíkur. Hann var varamaður í Velferðarráði Reykjavíkur og Menningar og ferðamálaráði og sat í verkefnisstjórnum Vetrarhátíðar og Landnámssýningarinnar í Austurstræti. Hann var einnig varamaður í Þjóðleikhúsráði.
1298
Árið 1298 (MCCXCVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
350px|right|Adólf Þýskalandskonungur settur af og Albert 1. kjörinn í staðinn.
Fædd
Dáin
Sauðaþjófur
Sauðaþjófur er sá sem stelur sauðum, rekur í sína afrétt og/eða merkir sér með sínu eyrnamarki. Oft var um fátæka menn að ræða sem fóru um að nóttu til, helst er rökkur færðist í vöxt síðsumars, og eltu sauði og leiddu heim til bæjar síns í húminu. Næstu daga var svo borðað nýtt kjöt og slátur. Útigangsmenn áttu til að verða sauðaþjófar, og eru til frægar sögur af slíkum þjófnaði. En einnig var um græðgi venjulegra manna að ræða. Í desember 1681 var t.d. stórtækur sauðaþjófur á ferð á Melum í Hrútafirði. Þá var 50 kindum stolið af bóndanum þar, Jóni Auðunssyni. Sauðaþjófurinn kom víðar við og í sömu ferð rændi hann á fleiri bæjum í innanverðum Hrútafirði, þetta 10-12 sauðum á hverjum bæ.
Sumstaðar á Íslandi var því trúað, að ef unglingar söfnuðu hagalögðum, vofði sú hætta yfir, að þeir yrðu sauðaþjófar.
Útbreiðsla búddisma
thumb|Dhamma-hjólið, tákn búddismans thumb|left|300px|Aðalsvæði búddisma og helstu verslunarleiðir á fyrstu öld e.Kr. Búddismi er upprunnin á Indlandi og á sér 2500 ára gamla sögu. Upphafsmaður trúarinnar var indverski prinsinn Siddharta Gátama, sem síðar hlaut tignarheitið Búdda, sem þýðir „hinn upplýsti“. Frá því að Gátama Búdda setti fram kenningar sínar um leiðir úr þjáningu endurholdgunar um 500 árum f.Kr. og fram á 13. öld e.Kr. var búddismi helstu trúarbrögð á Indlandi, jafnhliða hindúisma, jaínisma og öðrum kenningum.
James Graham
James Graham getur átt við um:
Útbreiðsla búddisma
Indverski keisarinn Asoka sem uppi var á þriðju öld f.Kr. styrkti mjög stöðu búddisma og sendi trúboða víða um lönd. Meðal annars er vitað um að búddískir trúboðar fóru allt til Sýrlands og Egyptalands á þessum tíma. Á næstu öldum tók hins vegar búddisma hægt og sígandi að hnigna á Indlandi samfara endurvakningu hindúisma. Afgerandi fyrir afdrif búddismans voru innrásir Húna á sjöttu öld og ekki síst múslima á elleftu öld, þar að kom að trú á kenningar Búdda leið því sem næst algjörlega undir lok á meginlandi Indlands í upphafi þrettándu aldar.
Kenningar Búdda höfðu borist víða þegar fylgi við þær þvarr í upphafslandi trúarinnar. Íbúar Sri Lanka höfðu snúist til búddisma á þriðju öld f.Kr og hefur trúin allt síðan verið höfuðtrú (annarra en minnihlutahóps tamíla sem eru hindúar). Á fimmtu öld e.Kr settist indverski trúfræðingurinn Buddhaghosa að á Sri Lanka og skrifaði þar helstu grundvallarrit sem skilgreina þá grein búddisma sem nefnd er theravada. Á sjöundu öld e.Kr. barst búddismi til Tíbet og varð á skömmum tíma helsta trú landsins. Búddisminn í Tíbet mótaðist einkum af þeim dulspekistraum búddisma sem nefndur er madhyamika og af helgiiðkunum þeim sem nefndar eru tantra.
Á fyrstu fimm öldum e.Kr. náði búddismi festu í öllum löndum Suðaustur-Asíu. Á þessum tíma höfðu hinar ýmsu greinar búddisma allar fylgjendur á þessu svæði en theravada-greinin varð smám saman allsráðandi þar sem nú er Kambódía, Laos og Taíland. Í Víetnam varð hins vegar mahayana-greinin gegnum kínversk menningaráhrif mun sterkari. Þar sem nú er Indónesía og Malasía hurfu kenningar Búdda fyrir trúboði múslima á elleftu öld þó svo að áhrif búddisma (og hindúisma) megi enn finna í trúarheimi almennings í þessum löndum. thumb|Búddastytta í Afghanistan byggð um 550 e. Kr eins og hún leit út áður enn talíbanar sprengdu hana árið 2001. Styttan var um 55 metrar á hæð Kenningar Búdda urðu útbreiddar í Mið-Asíu allt frá fyrstu öld e.Kr. Þar sem nú eru löndin Afghanistan, Úsbekistan, Kirgisistan og héraðið Sinkíang í Kína var búddismi ein aðaltrú allt fram á elleftu öld e.Kr. þegar útbreiðsla íslam hófst fyrir alvöru á þessu svæði. Við upphaf fimmtándu aldar hafði íslam nánast algjörlega yfirtekið trúarlíf fólks í Mið-Asíu. Eins og á flestum öðrum svæðum varð trúarkenning og trúarhefð búddista fyrir miklum áhrifum frá eldri hefðum og öðrum trúarkenningum á þessu svæði. Má þar meðal annars nefna sjamanisma, saraþústratrú og nestorianskri kristni. Meðal annars er talið af ýmsum fræðimönnum að bodhisattvan Amitabha hafi verið undir áhrifum frá kenningum saraþrústratrúar.
Á fyrstu öld e.Kr. fóru kenningar Búdda að berast til Kína eftir verslunarleiðum frá Mið-Asíu og hófst með því fjögurra alda aðlögunartími að eldri hefðum og trúarhugmyndum. Hugtök búddismans voru einkum skilgreind í anda og aðlöguð kenningum daóismans. Meðal annars var það allmennt talið að Laosi, mikilvægasti skapandi daóismans, hafi endurholdgast í Indlandi sem Gátama Búdda. Það var ekki fyrr en á fimmtu öld sem helstu helgirit búddismans voru þýdd úr sanskrít og palí yfir á kínversku. Það var nánast eingöngu hugmyndir mahayana-greinarinnar sem bárust til Kína. thumb|Tíbesk mandala, notuð við hugleiðslu Á sjöttu öld sköpuðust fjölmargar nýjar greinar innan búddismans í Kína. Hinar ýmsu greinar lögðu mismunandi mikla áherslu á mismunandi helgirit og sköpuðu eigin hefð kennimanna. Meðal mikilvægra greina má nefna tien-tai og hua-jen og ýmsar dulspekigreinar með uppruna í madhyamika og jógakara.
Frá sjöundu öld fór kínverski búddisminn að mæta aukinni andstöðu frá konfúsíanisma og daóisma. Yfirvöld fóru einnig að sýna fjandskap við búddisma og stakk vaxandi veldi sangha (munka og nunnureglur) mjög í augun sérlega þar sem þær voru undaþegnar frá sköttum. Keisarinn Wu-tsung hóf miklar ofsóknir á hendur búddistum árið 845 og hefur hreyfing kínverskra búddista ekki náð sér að fullu eftir það. Einu greinarnar sem höfðu áfram mikið fylgi voru Tjang (Zen) og kenning Hins hreina lands. Þegar komið var fram á þréttándu öld hafði konfúsíanismi að nýju náð algjörum menningarlegum og heimspekilegum yfirtökum í Kína. thumb|right|Ensō, tákn zen-búddismans. Búddismi barst til Japan frá Kína og að miklu gegnum Kóreu á sjöttu til áttundu öld. Það voru einkum greinarnar zen og kenning Hins hreina lands sem náðu fótfestu og þá einkum eftir þrettándu öld. Í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar sköpuðust allmargar nýjar greinar búddisma í Japan, má þar nefna Soka Gakkai sem óx frá þeirri grein sem Nichiren (1222–1282) skapaði á þrettándu öld og Risshokoseikai en báðar þessar greinar hafa fengið marga fylgismenn.
Sundrari
Sundrari er lífvera, oft sveppur eða baktería sem brýtur niður lífræn efni til að afla sér næringar. Sundrun er náttúrulegt ferli sem myndi fara fram hvort eð er en sundrarar hraða því.
Hlutverk sundrara í vistkerfi jarðarinnar er afar mikilvægt en án þeirra myndu lífræn efni dauðra lífvera hrúgast upp, hræætur myndu mögulega éta eitthvað af því en skítur þeirra myndi þrátt fyrir það innihalda umtalsvert magn orku og næringar.
Grotætur éta stundum grot sem hefur að hluta eða að fullu verið sundrað af sundrurum.
Kristur (titill)
thumb|250 px|Frelsarinn Kristur (Pantokrator), íkon frá Klaustri heilagrar Katarínu á [[Sínaískagi|Sínaískaga, frá 6 öld]] Kristur er íslenskun á gríska orðinu Khristos, sem þýðir „smurður“. Gríska orðið Khristos (hinn smurði) er bókstafleg þýðing á hebreska hugtakinu „mashiach“ sem á íslensku er „messías“. Kristin trú er nefnd eftir hugtakinu Kristur en kristnir menn telja Jesú frá Nasaret hafa verið Krist. Samkvæmt kenningum gyðingdóms er Kristur enn ókominn.
Kristur er alltaf skrifað með stórum upphafsstaf í bókstaflegri þýðingu Hinn smurði. Í þýðingum Nýja testamentisins eru grísku orðin Iesous Khristos og samsvarandi orðalag næstum alltaf þýtt sem Jesús Kristur sem veldur því að margir halda að Kristur hafi verið hluti af nafni Jesú frá Nasaret. Í upphafi Íslandsbyggðar var Kristur oftast nefndur Hvíti Kristur eða Hvítakristur.
Christ
Víktor Júsjtsjenko
Víktor Andríjovytsj Júsjtsjenko (f. 23. febrúar 1954) er úkraínskur stjórnmálamaður og fyrrum forseti Úkraínu. Hann varð forsætisráðherra 1999 í forsetatíð Leoníd Kútsjma og Júlía Tymosjenko var varamaður hans en þau misstu völd í kjölfar vantrausts á þinginu aðeins tveimur árum síðar. Í aðdraganda forsetakosninganna 2004 var hann forsetaefni stjórnarandstöðunnar en tapaði gegn Víktor Janúkovytsj sem var forsetaefni stjórnarinnar. Í aðdraganda kosninganna veiktist hann og í rannsókn í Bretlandi kom í ljós að eitrað hafði verið fyrir honum með díoxíni. Eitrunin varð til þess að andlit hans afmyndaðist. Hæstiréttur Úkraínu fyrirskipaði að kosningarnar skyldu endurteknar vegna kosningasvindls. Það skapaði öldu mótmæla sem voru kölluð appelsínugula byltingin og áttu stóran þátt í kosningasigri Júsjtsjenkos þegar aftur var kosið.
Stuttnefsbríi
Stuttnefsbríi (fræðiheiti: Ramphomicron microrhynchum) er tegund kólibrífugla.
Víktor Júsjtsjenko
Eftir eitt ár í embætti rak Júsjtsjenko ríkisstjórnina undir forystu Júlíu Tymosjenko vegna ásakana um spillingu. Árið eftir skipaði hann fyrrum andstæðing sinn, Víktor Janúkovytsj, forsætisráðherra og árið 2007 leysti hann þingið upp og kom um leið í veg fyrir að stjórnlagaréttur gæti tekið úrskurð hans fyrir með því að reka þrjá af dómurum réttarins. Í kosningum í kjölfarið myndaði Tymosjenko meirihluta á þingi og varð forsætisráðherra í annað sinn. Júsjtsjenko reyndi aftur að leysa þingið upp árið eftir en það gekk ekki eftir meðal annars vegna andstöðu hans eigin flokks.
Í forsetakosningum árið 2010 fékk hann aðeins 5,45% atkvæða og datt út í fyrstu umferð. Hann bar vitni gegn Tymosjenko í réttarhöldunum yfir henni árið 2011 og bauð sig fram í þingkosningum 2012 en flokkur hans kom ekki manni á þing.
Rokkur
thumb|Öldruð kona spinnur á írskan rokk - frá um 1900 thumb|Myndband af konu að spinna á charkharokk left| Þessi myndræma sýnir Gandhi spinna á charkha rokk. Myndræman er frá  1925-1928. thumb|Sænskur hjólrokkur Rokkur er handknúið eða fótstigið verkfæri með allstóru kasthjóli, til að spinna þráð og vinda þráðinn upp á snældu. Rokkar komu fyrst fram í Indlandi á tímabilinu 500 f.k. til 1000 f.k. Rokkarnir leystu af hólmi eldri tækni sem var að spinna með halasnældu. Spunavélar komu svo í stað rokka á tímum Iðnbyltingarinnar.
Elstu skýringarmyndir sem sýna rokka eru frá Bagdad frá árinu 1234, Kína frá árinu 1270 og Evrópu frá árinu 1280. Fundist hafa ummerki um að rokkar hafi verið í notkun í Kína og Austurlöndum nær þegar á elleftu öld.
Fyrstu rokkarnir voru hinir indversku charkharokkar. Í frelsisbaráttu Indverja kvatti Mahatma Gandhi Indverja til að spinna og vefa efnið khadi á slíka vefstóla og var það bæði liður í frelsisbaráttunni  og til að stuðla að sjálfsögun.
Síðan komu fram svonefndir skotrokkar en það eru handknúnir  rokkar með stóru hliðarhjóli. Orðið skotrokkur eða stólrokkur er einnig notað í íslensku um fótstiginn rokk með hliðarhjóli þ.e. með snældubúnaði (hnokkatré og rokksnældu) við hliðina á rokkhjólinu.
Erfitt er að fastsetja ártöl fyrir þróun rokksins. Í fyrstu voru rokkar handknúnir en sagnir herma að árið 1533 hafi íbúi í Brúnsvík í Neðra-Saxlandi  búið til rokk með fótstigi og þá gat sá sem spann notað fótinn til að tvinna  þráðinn saman og báðar hendur til að spinna. Á 16. öld ná útbreiðslu fótstignir rokkar sem tvinna saman garni.
Í árdaga Iðnbyltingar þurfti að minnsta kost fimm manns á rokkum til að spinna garn fyrir einn vefstól. Lewis Paul and John Wyatt reyndu að auka afköst í spuna og fengu einkaleyfi á rokk sem þeir nefndu Roller Spinning machine árið 1738.
Mesking
thumb|Séð ofan í meskiker í Glenfiddich viskígerðinni í [[Dufftown í Skotlandi.]] Mesking eða moðhitun er aðgerð í bruggun ýmissa korn- og ávaxtadrykkja, svo sem víns, bjórs og viskís, og vinnslu sumra annarra matvæla, til dæmis tabaskósósu. Tilgangur meskingar er að leyfa hinum náttúrlegu niðurbrotsensímum hráefnisins að brjóta niður lífrænar fjölliður á borð við sterkju og prótín til að auðvelda aðgengi gers að næringu og hráefni til gerjunar.
Við meskingu malts er möluðu korninu blandað saman við volgt vatn í þar til gerðu meskikeri og hitað hægt með hræringu upp í um 80°C. Hitunin er venjulega framkvæmd í nokkrum skrefum og lögurinn látinn standa við ákveðin vinnsluhitastig um nokkurn tíma, gjarnan 30 mínútur í hverju skrefi. Vinnsluhitastigin miðast við kjörhitastig ensímanna sem sóst er eftir að starfi í meskinu, og eru gjarnan þrjú:
Afurð meskingarinnar er kölluð meski eða virt og er gerinu sáð þar út í að lokinni síun og kælingu niður fyrir 40°C.
Sætistala
Sætistala átti upprunalega um sæti frumefnis í lotukerfinu. Þegar Mendeleev raðaði frumefnunum, sem þekkt voru á hans tíma, eftir efnafræðilegum eiginleikum, var það augljóst að ef þeim var raðað í röð eftir atómmassa kom í ljós nokkuð ósamræmi. Sem dæmi, ef joði og tellúr var raðað í röð eftir atómmassa, virtust þau vera í vitlausri röð, en ef þeim var víxlað pössuðu þau betur. Með því að raða þeim í röð eftir líkum efnafræðilegum eiginleikum, var tala þeirra í kerfinu sætistala þeirra. Þessi tala virtist vera næstum í hlutfalli við massa frumeindanna, en eins og þetta misræmi gat með sér, virtist sætistalan endurspegla einhverna annann eiginleika en massa.
Sætistala er náskyld massatölunni (þó að ekki skyldi rugla þeim saman) sem er fjöldi róteinda og nifteinda í frumeindakjarnanum. Massatalan kemur oft á eftir nafni frumefnisins t.d. kolefni-14 (sem notað er í aldursákvörðun með geislakolum).
Japönsk tungumál
Japönsk tungumál eru tungumálaætt sem inniheldur meðal annars japönsku og Ryukyu-mál sem töluð eru í Ryukyu-eyjum. Öll mál í ættinni eiga rætur sínar að rekja til frumjapönsku. Japönsk mál eru einangruð tungumálaætt.
Dwarf Fortress (tölvuleikur)
thumb Dwarf Fortress er tölvuleikur þar sem markmiðið er að byggja upp samfélag dverga. Leikurinn er í senn hlutverkjaleikur, borgarsmíði og ævintýraveröld þar sem spilari stýrir hópi dverga sem reyna að byggja farsæla og ríka neðanjarðarborg í fjalli. Á meðan verða spilarar að kjást við hættur í umhverfi, óboðna gesti, vampýrur og aðrar næturverur og stundum brjálaðar ófreskjur og huga að velferð dverga og halda lífi í borgarbúum. Í öðrum hluta leiksins fer spilari í fótspor ævintýramanns á ferðalagi sem slæst við óvini og mismunandi verur.
Ingólfur Sigurðsson
Ingólfur Sigurðsson (fæddur 12. febrúar 1993) er íslenskur knattspyrnumaður sem leikur með knattspyrnuliði Vals. Hann lék áður með unglingaflokki og meistaraflokki KR. Þegar hann var 15 ára fór hann til reynslu til hollenska félagsins SC Heerenveen og var þar eitt tímabil.
Límband
thumb|250px|Límbandsrúlla í haldara
Límband er rönd þakin einhvers konar lími notuð til að festa önnur efni eða hluti saman. Grunnefni undir límið eru ýmisleg, meðal annars pappír, plastfilma, málmfilma og vefnaður. Til eru límbönd sem eru notuð í ákveðnu samhengi, til dæmis í listaverkum eða byggingavinnu. Helstu gerðir límbands eru:
Stöðuheiti í hernaði
Stöðuheiti í hernaði eru mismunandi milli hinna hefbundnu þriggja hluta herja, landhers, flughers og flota.
Eftirfarandi listum er raðað í tignarröð, æðstu stöðurnar efst í hverjum lista.
Lawrence Millman
Lawrence Millman er bandrískur rithöfundur og ferðasagnahöfundur frá Cambridge, Massachusetts. Lawrence Millman hefur dvalist á Íslandi og skrifaði bók um Færeyjar, Hjaltlandseyjar og veru sína hér á landi sem hét Last Places: A Journey in the North. Hann er kunnur í Bandaríkjunum fyrir skáldsöguna Hero Jesse (1982) sem vakti mikla athygli. Bók hans um Írland: Our Like Will Not Be There Again, hlaut PEN-verðlaunin árið 1977. Ljóð hans og sögur hafa birst í nokkrum helstu bókmenntatímaritum í Bandaríkjunum. Hann gaf út bók með sögum Ínúíta sem hét A Kayak Full of Ghosts, og var þýdd á íslensku og nefndist í þýðingu Sigfúss Bjartmarssonar: Drekkhlaðinn kajak af draugum.
Herøy (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Herøy er eyjasveitarfélag í Mæri og Raumsdal í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 8.765 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er borgin Fosnavåg. Til sveitarfélagsins fellur einnig þéttbýlisins Kvalsund, Leinstrand, Moltustranda, Dragsund, Remøy og Leikong.
Sveitarfélagið liggur að sveitarfélögunum Sande í suðvestri, Vanylven og Volda í suðri og Ulstein í austri. Sveitarfélagið er alfarið á eyjum en allar byggðu eyjarnar eru tengdar með brúm.
Snælandsskóli
Snælandsskóli er grunnskóli í Kópavogi sem var stofnaður 1974.
Körfuknattleiksdeild ÍR
Íþróttafélag Reykjavíkur heldur úti öflugu körfuknattleiksstarfi. Körfuknattleiksdeildin hefur aðsetur í íþróttahúsi Seljaskóla í Seljahverfi í Breiðholti. Húsið er einnig þekkt sem Hertz-hellirinn, eftir bílaleigunni Hertz sem er einn öflugasti styrktaraðili ÍR
Félagið heldur úti yngri flokka starfi og meistaraflokkum beggja kynja. Karlalið félagsins leikur tímabilið 2018-2019 í Dominos deildinni en kvennaliðið leikur í 1.deild Íslandsmótsins.
ÍR var eitt af stofnfélögum úrvalsdeildar karla í körfuknattleik og er eitt sigursælasta lið körfuknattleikssögunnar á Íslandi og hefur alls unnið 15 Íslandsmeistaratitla. Aðeins KR og Njarðvík (3 titlar undir öðru nafni) hafa unnið fleiri titla en Breiðhyltingar. Þó nokkur bið hefur hinsvegar verið á Íslandsmeistaratitli í Meistaraflokki karla en sá titill hefur ekki unnist síðan árið 1977. ÍR varð síðast bikarmeistari karla árið 2007.
ÍR hefur einnig verið sigursælt í kvennaflokki, ellefu Íslandsmeistaratitlar hafa unnist, sá síðasti 1975. Eftir að liðið féll úr Úrvalsdeildinni árið 2004 var Meistaraflokkur lagður niður. Árið 2017 var liðið vakið úr dvala og fyrrum leikmaður karlaliðsins, Ólafur Jóhann Sigurðsson ráðinn þjálfari liðsins.
Karlalið ÍR
Leikmenn karlaliðs ÍR tímabilið 2018-2019 eru:
Þjálfari ÍR-inga er Borce Ilievski
Endurkoman í úrslitakeppni 2017-2019
Eftir mögur ár tókst ÍR-ingum að snúa aftur í úrslitakeppni Úrvalsdeildar Karla í Körfuknattleik veturinn 2016-2017. ÍR-ingar komust á gott skrið undir lok tímabils og tryggðu sér 7. sæti deildarinnar og þar með réttinn til að mæta Stjörnunni sem lent hafði í 2. sæti deildarinnar. Þrátt fyrir gott gengi fyrir úrslitakeppni reyndust Garðbæingar full stór biti fyrir óhrætt ÍR liðið og var þeim sópað út úr úrslitakeppninni 3-0.
Einhverjar breytingar urðu á leikmannahóp ÍR fyrir næsta tímabil (2017-2018). Miðherjinn Ryan Taylor, sem leikið hafði með Marshall skólanum í Bandaríkjunum gekk til liðs við liðið sem hóf tímabilið vel. Hver sigurinn kom á fætur öðrum og ljóst var að bjart var yfir körfuboltanum í Breiðholti. Eftir gott tímabil, sem smá hiksti inn á milli, enduðu ÍR-ingar í 2. sæti deildarinnar á eftir deildarmeisturum Hauka. Liðið hafði þá komist í úrslitakeppni annað árið í röð og aftur voru Stjörnumenn mótherjarnir í fyrstu umferð úrslitakeppninnar. Liðin skiptust á sigrum í fyrstu tveimur leikjunum og hafði hvort lið um sig varið sinn heimavöll. Í upphafi þriðja leiks liðanna dró til tíðinda þegar Ryan Taylor virtist hafa slegið landsliðsmiðherjann Hlyn Bæringsson í hnakkann. Hvorugur leikmannanna lék fleiri leiki í rimmunni, Taylor vegna banns og Hlynur vegna meiðsla, sem ÍR vann 3-1. Því næst tók Tindastóll við, Taylor-lausir ÍR-ingar töpuðu fyrsta leiknum í Seljaskóla áður en þeir komu öllum á óvart og nældu sér í óvæntan sigur á einum erfiðasta útivelli landsins. Eftir að hafa jafnað rimmunna 1-1 misstu ÍR-ingar tökin og Tindastóll sigraði 3-1 og hélt áfram í úrslitaviðureignina.
Enn urðu breytingar á liðsskipan Breiðhyltinga, bandarísku leikmenn liðsins hurfu á braut, samningurinn við Ryan Taylor var ekki endurnýjaður og Danero Thomas hélt norður á Sauðárkrók. Ísfirðingurinn Sigurður Gunnar Þorsteinsson kom til liðsins frá Grindavík og bandarísku leikmennirnir Gerald Robinson og Justin Martin skrifuðu undir í Hertz-hellinum. Meiðsli leikstjórnandans Matthíasar Orra Sigurðarsonar settu strik í leik liðsins á tímabilinu. Justin Martin þótti ekki standa undir væntinum og var bakvörðurinn Kevin Capers fenginn til að fylla í skarðið. Eftir erfitt tímabil höfnuðu ÍR-ingar í 7. sæti deildarinnar og fengu það hlutskipti að mæta vel mönnuðu Njarðvíkurliði. Ógnarsterkt lið Njarðvíkur sýndi getu sína snemma í viðureigninni og vann fyrstu tvo leikina. ÍR-ingar, sem höfðu misst Kevin Capers í leikbann eftir atvik í 1.leik, voru því með bakið uppi við vegginn. ÍR-ingar sýndu mátt sinn og megin og jöfnuðu viðureignina 2-2 og tryggðu sér þar með oddaleik í Ljónagryfjunni í Njarðvík. Njarðvíkurliðið átti þar engin svör við sterkum og öguðum varnaleik sem ÍR-ingar sýndu. Synir Borche Ilievski unnu að lokum með 12 stiga mun og komust í undanúrslit Íslandsmótsins, þar munu þeir mæta sínum "forna" fjanda í Stjörnunni.
Ghetto Hooligans
Stuðningsmannasveit ÍR ber hið sérkennilega nafn Ghetto Hooligans, sveitin hefur verið starfrækt í þó nokkur ár og hefur vakið athygli fyrir vasklega framgöngu á áhorfendapöllunum. Sveitin hefur hlotið viðurkenningu sem besta stuðningsmannasveitin í Körfuboltakvöldi á Stöð 2 Sport. Þó hefur saga sveitarinnar ekki bara verið dans á rósum en hún hefur verið gagnrýnd á undanförnum árum. Þekktasta dæmið er eflaust atvik sem kom upp eftir höfuðmeiðsli Hlyns Bæringssonar í viðureign ÍR og Stjörnunnar í úrslitakeppninni 2018. Þá þóttu meðlimir sveitarinnar gera lítið úr höfuðmeiðslum og kölluðu Stjörnumenn í kjölfarið "dramadrottningar".
Íslandsmeistaratitlar (15)
- 1954, 1955, 1957, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1977
Bikarmeistaratitlar (2)
- 2001, 2007
Ellen DeGeneres
thumb|200px|DeGeneres, [[2012]] Ellen Lee DeGeneres (f. 1958) er bandarískur leikari og uppistandari.
Körfuknattleiksdeild ÍR
Bikarmeistaratitlar (1)
- 1979
1.deild kvenna (1)
- 2003
Villarreal CF
thumb|Estadio de la Cerámica. Villarreal Cf er lið frá borginni Villareal á A-Spáni sem spilar í spænsku úrvalsdeildinni í knattspyrnu. Liðið var stofnað árið 1934. Núverandi völlur Estadio de la Cerámica tekur tæp 25.000 í sæti. Liðið spilaði gegn Manchester United í úrslitum Evrópudeildarinnar 2021 og vann 11-10 í vítakeppni. Það var fyrsti titill liðsins.
Badmintondeild KR
Badmintondeild KR var stofnuð 23. september 1963. Á stofnfundinum var Óskar Guðmundsson, margfaldur meistari í greininni, valinn formaður en hann var, ásamt Birgi Þorvaldssyni og Sveini Björnssyni, helsti hvatamaður að stofnun deildarinnar. Rúmlega 70 börn stunda nú æfingar hjá deildinni undir leiðsögn Árna Þórs Hallgrímssonar, sem er aðalþjálfarinn við deildina.
Núverandi stjórn
Formaður: Reynir Guðmundsson Gjaldkeri: Unnur Rán Reynisdóttir Ritari: Árni Kristmundsson Varaformaður: Óskar Bragason Meðstjórnendur: Egill Erlingsson, Júlíus Þorsteinsson, Ólafur Einarsson
Gestur Einar Jónasson
Gestur Einar Jónasson (f. 4. maí 1950) er íslenskur leikari og útvarpsmaður.
Haukugla
Haukugla (Surnia ulula) er meðalstór ugla af ugluætt (Strigidae). Haukskenningin vísar til lögunar vængjanna, sem svipa til hauksvængja, og hins langa stéls. Haukuglan er eini meðlimur ættkvíslarinnar Surnia. Ýmsir meðlimir ættkvíslarinnar Ninox eru einnig kallaðir haukuglur.
Haukuglan er 35–45 cm löng of hefur 69–82 cm vænghaf. Hún hefur kringluleitt höfuð og gul augu, dökkbrúna bakhlið og röndótta framhlið. Söngur hennar minnir á loftbólur og hljómar u.þ.b. eins og lúlúlúlúlúl.
thumb|left|Dreifing haukuglunnar á heimsvísu Haukuglur er að finna í barrskógum tempraða beltisins, bæði í Norður-Ameríku og Evrasíu, venjulega við mörk opnari skógarsvæða. Uglurnar búa sér til hreiður í stórum holum í trjám eða nýta sér yfirgefin hreiður annarra stórra fugla. Þær hræðast menn ekki mjög, og gera árás ef komið er of nálægt ungum þeirra.
Haukugla er að hluta til dægurfugl, og veiðir smánagdýr og smáfugla, m.a. þresti. Hún bíður átekta á grein og nýtir sér snöggt flug til að ná bráð sinni. Hún hefur mjög góða heyrn og getur dýft sér í snjó til að ná nagdýrum undir yfirborðinu.
Haukuglan er ekki farfugl, en á það til að ferðast suður fyrir varpsvæði sín.
Kljásteinn
Kljásteinar geta verið náttúrulegir steinar sem gat hefur verið gert í gegnum eða steinar sem gataðir voru frá náttúrunnar hendi. Kljásteinar finnast stundum margir saman í uppgröftum og er það talin vísbending um að þar hafi staðið vefstaður. Kljásteinavefstólar eða kljásteinsvefstaður eru þeir vefstólar nefndir sem notuðust við slíka steina. Slíkur vefstóll hefur einnig verið nefndur standvefstóll eða steinavefstóll. Það var danski vefstóllinn sem leysti kljásteinavefstólinn af hólmi.
Bacardi
Bacardi er sögufrægur vínframleiðandi sem var stofnaður á Kúbu 4. febrúar 1862. Það hefur aðallega orðið frægt fyrir framleiðslu á rommi. Á 10. áratug 20. aldar eignaðist fyrirtækið mörg vörumerki eins og Martini & Rossi, Dewar's Scotch og Bombay gin. Bacardi-samsteypan er núna stærsti framleiðandi og dreifingaraðili sterkra vína í heiminum.
Fyrirtækið flutti öll vörumerki sín til Bahamaeyja skömmu fyrir byltinguna á Kúbu og eigendur fyrirtækisins fluttu burt þegar ljóst var að Fidel Castro ætlaði sér að gera alvöru úr þjóðnýtingaráformum sínum. Bacardi er nú framleitt á Púertó Ríkó.
1603
Árið 1603 (MDCIII í rómverskum tölum) var ár sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Einkennistákn Tokugawa-ættarinnar.
Ævintýri Indiana Jones
Ævintýri Indiana Jones (enska:The Young Indiana Jones Chronicles) eru bandarískir sjónvarpsþættir sem fjalla um æskuár sögupersónunnar Indiana Jones. Tvær þáttaraðir voru sýndar á árunum 1992–1993 áður en þáttunum var á endanum aflýst. Í kjölfarið á því voru síðan sýndar fjórar sjónvarpsmyndir á árunum 1994–1996. Þættirnir gerast að stórum hluta til í heimsreisu sem Jones fer í ungur að aldri ásamt föður sínum, móður og kennaranum frú Helen Seymour og í fyrri heimstyrjöld þar sem Jones skráir sig í belgíska herinn ásamt vini sínum Remy Baudouin. Í þáttunum heimsækir Jones fjölmörg lönd, þar á meðal Mexíkó, Egyptaland, Kína og fjölda Evrópulanda og kynnist fjöldanum öllum af þekktum persónum úr mannkynssögunni en þeirra á meðal eru Theodore Roosevelt, Pablo Picasso, Sigmund Freud og Charles de Gaulle.
Þriðji viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna
Þriðji viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna (e. Third Amendment to the United States Constitution eða Amendment III) er þriðja grein réttindaskrár Bandaríkjanna (e. Bill of Rights), sem setur hömlur á að hermenn séu vistaðir á almennum heimilum á stríðstímum, en bannar slíkt hið sama alfarið á friðartímum liggi samþykki húseigandans ekki fyrir. Viðaukinn er það ákvæði stjórnarskrárinnar sem hefur farið hvað minnst fyrir á síðustu árum, en var upphaflega mjög mikilvægt og táknrænt í sjálfstæðisbaráttu Bandaríkjanna.
Texti
Viðaukinn er svohljóðandi á ensku í hinum upprunarlega texta stjórnarskrár Bandaríkjanna: Textinn hefur verið þýddur á íslensku á eftirfarandi hátt:
Uppruni
Þriðji viðaukinn er það ákvæði stjórnarskrár Bandaríkjanna sem á sér e.t.v. hvað lengsta forsögu, en það á rætur sínar að rekja aftur til laga sem Hinrik 1. Englandskonungur setti á Englandi árið 1131.
Landsfeður Bandaríkjanna vildu banna dvöl hermanna á almennum heimilum vegna þess að Breska heimsveldið hafði, sérstaklega á tímum Georgs 3. Bretlandskonungs, verið stöðugt með her í amerísku nýlendunum þar sem hermenn voru oft á tíðum vistaðir á almennum heimilum nýlendubúa, bæði á stríðs- og friðartímum. Árið 1765 voru innleid lög sem voru kölluð „The Quartering Act“ og neyddu nýlendubúa til þess að sjá breskum hermönnum fyrir matföngum og gistingu. Þetta hafði í för með sér illa meðferð hersins á einstaklingum og eignum þeirra, og vakti mikla gremju í garð breskra yfirvalda meðal nýlendubúa.
Í kjölfar mótmælanna og Teboðsins í Boston árið 1773 settu Bretar lög sem Bandaríkjamenn nefndu síðar „hin óbærilegu lög“ (e. The Intolerable Acts of 1774), en með þeim voru lögin frá 1765 um vistun hermanna á heimilum hert. „Óbærilegu lögin“ voru ein helsta kveikjan að því að Bandaríkjamenn lýstu síðan yfir sjálfstæði árið 1776. Í sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna (e. Declaration of Independence), sem Thomas Jefferson skrifaði, er Georg 3. Bretlandskonungur sérstaklega ávíttur fyrir að íþyngja nýlendubúum með því að þurfa að vista hermenn (e. „For Quartering large bodies of armed troops among us.“).
Þriðja viðaukanum var því ætlað að taka sérstaklega á þessu. Réttindaskrá Bandaríkjanna tók gildi árið 1791.
Staða ákvæðisins eftir frelsisstríðið
Þar sem lítið hefur verið um stríðsrekstur á meginlandi Bandaríkjanna eftir að frelsisstríðinu lauk, hefur eftir það farið lítið fyrir ákvæði þriðja viðaukans. Hann hefur aldrei verið lagður til grundvallar í úrskurði hæstaréttar Bandaríkjanna, og sárasjaldan hefur verið vitnað til hans af dómstólum. Viðaukinn hefur gjarnan verið túlkaður á þann hátt, að hann kveði á um og tryggi friðhelgi einkalífs einstaklinga gagnvart ríkisvaldinu.
Sande (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Sande er eyjasveitarfélag í Mæri og Raumsdal í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 2.422 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Larsnes, sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu.
Sveitarfélagið liggur að sveitarfélaginu Herøy í norðri og austri.
Tennessee
right|400px|thumb|Kortið sýnir staðsetningu TennesseeTennessee er fylki í Bandaríkjunum. Það er 109.151 ferkílómetrar að stærð. Fylkið liggur að átta fylkjum: Kentucky og Virginíu í norðri, Norður-Karólínu í austri, Georgíu, Alabama og Mississippi í suðri og Arkansas og Missouri í vestri.
Siglufjarðarskarð
Siglufjarðarskarð er íslenskur fjallvegur sem liggur á milli Siglufjarðar og Fljóta í Skagafirði. Það var áður aðalleiðin frá Skagafirði til Siglufjarðar, allt þar til Strákagöng voru opnuð 1967.
Allt í kringum Siglufjörð eru há og brött fjöll og leiðin um Siglufjarðarskarð, sem er í 630 metra hæð yfir sjávarmáli, var greiðfærasta leiðin úr firðinum og þó ærið erfið, bæði vegna þess hve brött hún var Siglufjarðarmegin og ekki síður vegna snjóa og illviðra á vetrum. Eftir að þéttbýli myndaðist á Siglufirði fóru nær allir flutningar fram sjóleiðina.
Sagnir voru um óvætti í skarðinu fyrr á tíð og árið 1735 flutti Þorleifur Skaftason í Múla, sem talinn var kunna ýmislegt fyrir sér, þar messu að boði Steins Jónssonar biskups og er sagt að honum hafi tekist að beina vondum öflum úr skarðinu og í Afglapaskarð, þar skammt fyrir sunnan.
Liège (hérað)
Liege (franska: Liège; hollenska: Luik; þýska: Lüttich) er hérað austast í Belgíu. Það er innan franska menningarsvæðisins í landinu og því hluti af Vallóníu. Austast í Liege býr þó þýskur minnihlutahópur, sem er hluti þýska menningarsvæðisins í Belgíu. Höfuðborg héraðsins heitir sömuleiðis Liege.
Söguágrip
Héraðið Liege varð til árið 1795 eftir að franskur byltingarher hertók Niðurlönd. Svæðið var áður að mestu leyti í eigu furstabiskupanna í borginni Liege, en Frakkar lögðu það furstadæmi niður. Á tímabili voru borgin Liege og svæðið í kring innlimuð í Frakkland. Eftir fall Napóleons 1815 varð héraðið Liege hluti af konungsríki Niðurlanda og síðar, 1839, hluti af konungsríki Belgíu. Upphafsorrusta fyrri heimsstyrjaldarinnar átti sér stað árið 1914 við höfuðborg héraðsins, þegar Þjóðverjar réðust inn í Belgíu til að komast áleiðis til Frakklands. Eftir ósigur Þjóðverja í heimstyrjöldinni fyrri 1918 voru tvö lítil héruð í Þýskalandi innlimuð í Liege. Það voru svæðin í kringum bæina Eupen og Malmedy. Þannig urðu núverandi landamæri héraðsins til. Á nýju svæðunum býr þýskumælandi fólk, þannig að austasti hluti héraðsins tilheyrir þýska menningarsvæði Belgíu. Árið 1940 réðust Þjóðverjar aftur inn í Liege og héldu héraðinu til 1945. Patton hershöfðingi frelsaði borgina. Við það tækifæri dönsuðu íbúar borgarinnar á götum úti og fögnuðu Bandaríkjamönnum. Eftir stríð komst mikill iðnaður á í héraðinu en hefur verið að dala síðustu áratugi. Þó er borgin Liege síðasta borgin á franska menningarsvæðinu þar sem stáliðnaður er enn í gangi.
1299
thumb|right|[[Ósman 1. stofnaði Ósmanaríkið og lagði þar með grunn að 500 ára stórveldistíma Tyrkjaveldis.]] Árið 129 (MCCXCIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Boys in a Band
Boys in a Band er færeysk rokkhljómsveit, stofnuð árið 2006 í Götu. Hljómsveitin samanstendur af gítarleikaranum og söngvaranum Pætur Zachariasson, gítarleikaranum Heini, bassaleikaranum Símun, trommaranum Rógvi og Heri Schwartz sem leikur á Hammond-orgel. Sveitin sigraði Global Battle of the Bands (GBOB) árið 2007.
John Backus
John Backus (3. desember 1924 – 17. mars 2007) var bandarískur tölvunarfræðingur, helst þekktur fyrir fyrsta high-level forritunarmálið (FORTRAN) og þróun á Backus-Naur form eða BNF.
Morgunkorn
thumb|250px|[[Maísflögur í skál.]]
Morgunkorn er spónamatur sem er búinn til úr korni, borðaður sem hluti morgunmatar. Yfirleitt er það borðað kalt og með mjólk eða vatni, en stundum er jógúrti bætt við. Undantekningar eru haframjöl og hafragrautur sem eru borðuð heit. Það eru margar tegundir morgunkorns og fyrirtæki svo sem Kellogg’s, Quaker Oats, Nestlé og General Mills markaðssetja morgunkorn fyrir fólk á öllum aldri.
Breska heimsveldið
thumb|right|Landsvæði Breska heimsveldisins árið 1897 merkt bleikum lit. Breska heimsveldið var stærsta heimsveldi sögunnar og var öflugasta ríki jarðar á hátindi sínum. Það var afrakstur landafundanna miklu sem hófust með sjóferðum og landkönnun Evrópubúa seint á 15. öldinni.
Árið 1921 bjuggu 458 milljónir manna í Breska heimsveldinu, en það var um það bil fjórðungur fólksfjölda heimsins á þeim tíma. Það náði yfir um það bil 33 milljónir km², sem er rúmur fjórðungur af landsvæði jarðar.
Tänndalen
Tänndalen er þéttbýli í sveitarfélaginu Härjedalen í Svíþjóð. Þar búa 66 manns (2010).
Borin frjáls
Borin frjáls (Born free) er bók eftir Joy Adamson. Gísli Ólafsson þýddi og Heimskringla gaf bókina út árið 1963. Hún fjallar um reynslu Adamsons að ala upp ljónahvolp sem heitir Elsa. Árið 1966 var mynd búin til um bókina sem vann Óskarsverðlaunin.
Trönusíli
Trönusíli (fræðiheiti: Hyperoplus lanceolatus) er fiskur af sandsílaætt. Fiskurinn getur orðið allt að 35 sm langur.
Rannsókn á flundru í Borgarfirði bendir til þess að trönusíli séu meðal algengustu fæðutegunda flundru. Lýsa étur einnig trönusíli.
Angelina Jolie
Þrátt fyrir að hafa leikið í kvikmyndinni Lookin' To Get Out sem barn ásamt föður sínum Jon Voight árið 1982, byrjaði leikferill hennar ekki fyrir alvöru fyrr en í Cyborg 2 árið 1993. Fyrsta aðalhlutverkið hennar í stórri mynd var í Hackers (1995). Hún lék í myndum um ævi George Wallace (1997) og Gia (1998). Báðar myndirnar fengu góða dóma gagnrýnenda og vann Angelina óskarsverðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki fyrir framistöðu sína í drama-myndinni Girl, Interrupted árið 1999. Jolie varð frægari eftir að hafa leikið Löru Croft í Lara Croft: Tomb Raider árið 2001 og síðan þá hefur hún unnið sig á stall frægustu og hæst launuðu leikkvenna í Hollywood. Hún hefur átt mestri velgengni að fanga eftir að hafa leikið í hasar-gamanmyndinni Mr. & Mrs. Smith árið 2005 og teiknimyndinni Kung Fu Panda árið 2008.
Eftir að hafa skilið við leikarana Jonny Lee Miller og Billy Bob Thorton bjó Jolie með leikaranum Brad Pitt og vakti samband þeirra athygli um heim allan. Jolie og Pitt eiga þrjú ættleidd börn, Maddox, Pax og Zahara og einnig þrjú önnur börn, Shiloh, Knox og Vivienne. Árið 2016 skildu Jolie og Pitt vegna óyfirstíganlegs ágreinings.