cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María Aznar
Æviágrip
Undir forystu Aznars vann Þjóðarflokkurinn nauman sigur á sósíalistum í þingkosningum árið 1996 en náði þó ekki hreinum þingmeirihluta. Aznar myndaði minnihlutastjórn með stuðningi þjóðernisflokka í Baskalandi og Katalóníu auk nokkurra þingmanna frá Kanaríeyjum. Stuðningur þjóðernishreyfinganna við minnihlutastjórn Aznars þótti óstöðugur um hríð en stjórnin hélt þó út kjörtímabilið. Sem forsætisráðherra var Aznar umhugað að tryggja að Spánn yrði meðal stofnríkja Efnahags- og myntbandalags Evrópusambandsins (EMU). Þetta þótti metnaðarfullt markmið þar sem verðbólga var há á Spáni og skilyrði fyrir stofnaðild að EMU voru ströng. Meðal annars var gert ráð fyrir því að halli á ríkisútgjöldum yrði undir andvirði 3% vergrar þjóðarframleiðslu. Stjórn Aznars náði því markmiði og efnahagur Spánar vænkaði jafnframt nokkuð á stjórnartíð hans með lækkandi atvinnuleysi og verðlagi og samningum sem gerðir voru við verkalýðsfélög um aukinn sveigjanleika við ráðningu starfsmanna.
Stjórn Aznars vann stórsigur í þingkosningum árið 2000 og Þjóðarflokkurinn vann í fyrsta skipti hreinan meirihluta á spænska þinginu. Seinna kjörtímabil Aznars litaðist hins vegar að nokkrum deilumálum, sér í lagi einörðum stuðningi stjórnar hans við Bandaríkin í Íraksstríðinu og stríðinu gegn hryðjuverkum. Stuðningur Aznars við Íraksstríðið varð mjög óvinsæl meðal Spánverja, sem voru flestir mótfallnir því. Einnig voru margir landsmenn óánægðir með viðbrögð stjórnarinnar við olíuslysi þegar gríska olíuskipið Prestige sökk við strendur Galisíu í nóvember árið 2003 og olli bæði skemmdum á náttúrulífi og erfiðaði útgerðir frá Spáni. Stjórn Aznars vann engu að síður varnarsigur gegn sósíalistum í héraðskosningum árið 2003 og horfur Þjóðarflokksins til sigurs í þriðja skipti í röð þóttu góðar í aðdraganda þingkosninga ársins 2004. Aznar ákvað þó að vera ekki aftur forsætisráðherraefni flokksins og steig til hliðar úr formannsstól Þjóðarflokksins fyrir samstarfsmanni sínum, Mariano Rajoy.
Þann 11. mars árið 2004, fáeinum dögum áður en þingkosningar áttu að fara fram, voru framdar mannskæðar sprengjuárásir í Madríd. Aznar var fljótur að kenna basknesku sjálfstæðishreyfingunni ETA um árásina, en brátt kom í ljós að hryðjuverkasamtökin Al-Kaída stóðu á bak við hana. Margir Spánverjar töldu að Spánn hefði orðið að skotmarki Al-Kaída vegna stuðnings Aznars við Íraksstríðið og vændu Aznar jafnframt um að villa um fyrir almenningi með því að útmála ETA sem sökudólgana í aðdraganda kosninganna. Árásin og viðbrögð Aznars við henni áttu sinn þátt í því að í kosningunum tapaði Þjóðarflokkurinn óvænt gegn Sósíalistaflokknum. Þegar kjörtímabili Aznars lauk þann 16. apríl 2004 tók því leiðtogi sósíalista, José Luis Rodríguez Zapatero, við af honum sem forsætisráðherra.
Robert David Hall
Robert David Hall (fæddur 9. nóvember 1947) er bandarískur leikari þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Dr. Albert Robbins í CSI: Crime Scene Investigation.
Einkalíf
Robert fæddist í East Orange í New Jersey. Hall stundaði nám við Tustin (CA) High School og fór í UCLA þaðan sem hann útskrifaðist árið 1971 með gráðu í enskum bókmenntum. Hall er leikinn gítarleikari og fyrrverandi atvinnutónlistamaður. Í nokkur ár þá var hann þekktur útvarps DJ í Los Angeles. Hann hefur einnig ljáð rödd sína í mörgum sjónvarpsauglýsingum og teiknimyndaþáttum.
Árið 1978 þurfti að taka af honum báðar lappirnar vegna áreksturs sem hann lendi í við flutningabíl sem kramdi bílinn hans. Slysið gerði það að verkum að bensíngeymirinn sprakk, með þeim afleiðingum að 65% af líkama hans brann. Notar hann gervilimi til þess að geta hreyft sig. Nokkrar perónur hans, þar á meðal CSI persóna hans hafa talað opinskátt um fötlunina. Er hann áberandi talsmaður fyrir fatlaða Bandaríkjamenn.
Ferill
Ásamt því að hafa verið í CSI: Crime Scene Investigation hefur Hall komið fram í myndum á borð við Starship Troopers og The Negotiator og hefur verið gestaleikari í sjónvarpsþáttum á borð við The West Wing og L.A. Law.
Verðlaun og tilnefningar
Screen Actors Guild verðlaunin
Plinius yngri
Gaius Plinius Caecilius Secundus (63 - um 113), betur þekktur sem Plinius yngri, var rómverskur lögfræðingur, rithöfundur og heimspekingur.
Æviágrip
Plinius fæddist í Comum, á Ítalíu. Hann var sonur landeiganda að nafni Lucius Caecilius og konu hans Pliniu. Plinia var systir Pliniusar eldri.
Faðir Pliniusar lést þegar Plinius var enn ungur að árum. Hann bjó sennilega hjá móður sinni en vitað er að Lucius Verginius Rufus, sem var frægur fyrir að bæla niður uppreisn gegn Neró keisara, var forráðamaður hans. Plinius hlaut í fyrstu menntun heima en var síðar sendur til Rómar þar sem hann nam mælskufræði hjá Quintilianusi og Nicetesi Sacerdos frá Smyrnu. Plinius varð nú nánari móðubróður sínum, Pliniusi eldri, og þegar Plinius eldri lést þegar Vesúvíus gaus árið 79 erfði Plinius allar eigur frænda síns. Í erfðaskránni kom einnig fram að Plinius eldri ættleiddi systurson sinn en slíkt var ekki óalgengt í Róm.
Plinius var álitinn heiðarlegur og hófsamur maður og hlaut hann frama jafnt í hernum og í stjórnmálum (cursus honorum). Hann var vinur sagnaritarans Tacitusar og var vinnuveitandi sagnaritarans Suetoniusar. Plinius þekkti einnig til margra annarra vel kunnra manna síns tíma, m.a. heimspekinganna Artemidorosar og Evfrates sem hann kynntist í Sýrlandi.
Tadanari Lee
Tadanari Lee (fæddur 19. desember 1985) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 11 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Plinius yngri
Æviágrip
Plinius kvæntist þrisvar sinnum, fyrst þegar hann var um átján ára gamall. Næst giftist hann dóttur Pompeiu Celerinu en ekki er vitað hvenær, og í þriðja skiptið kvæntist hann Calpurniu, sonardóttur Calpurnusar Fabatusar frá Comum. Varðveitt eru bréf þar sem Plinius getur þessa síðastnefnda hjónabands, lýsir tilfinningum sínum til Calpurniu og depurðinni þegar ljóst var að þau gátu ekki átt börn.
Plinius lést skyndilega við skyldustörf í Biþyníu um árið 113.
Starfsferill
Starfsferill Pliniusar hófst er hann var átján ára gamall og var í meginatriðum hefðbundinn (cursus honorum).
Plinius starfaði mikið í dómskerfi Rómar, einkum í alþýðudómstólum, sem fjölluðu um erfðamál. Síðar varð hann vel kunnur af því að sækja mál (og verja) í málsóknum á hendur skattlandsstjórum, þ.á m. Baebiusi Massa, landsstjóra Baeticu, Mariusi Priscusi, landstjóra í Afríku, Gaiusi Caeciliusi Classicusi, landstjóra í Baeticu, og Gaiusi Juliusi Bassusi og Varenusi Rufusi, sem voru báðir landstjórar í Biþyníu.
Ferill Pliniusar er almennt talinn fyrirmyndardæmi um rómverska metorðastigann og eru fleiri heimildir fyrir honum en starfsferli flestra annarra frá þessum tíma. Plinius starfaði í raun á flestum sviðum stjórnsýslunnar á sínum tíma.
Ritverk
Plinius hóf að skrifa fjórtán ára gamall er hann samdi harmleik á grísku. Um ævina samdi hann þónokkuð af ljóðum en flest hafa glatast. Hann þótti einnig mikilfenglegur ræðumaður og kvaðst sjálfur fylgja fordæmi Ciceros en hann var þó háfleygari en Cicero og ekki eins beinskeyttur. Eina ræðan sem er varðveitt eftir hann er Panegyricus Trajani. Hún var flutt í öldungaráði Rómar árið 100 og er lýsing á Trajanusi og athöfnum hans í formi lofræðu, þar sem hann er einkum borinn saman við Domitianus. Ræðan er þó heimild um ýmsar athafnir keisarans á ýmsum sviðum stjórnmálanna, tildæmis er varða skatta, aga í hernum og verslun. Plinius skilgreindi ræðuna sem ritgerðum optimus princeps (hinn besta stjórnanda).
Epistulae
Megnið af varðveittum verkum Pliniusar eru hins vegar Bréfin (Epistulae), sendi bréf tilvina og vandamanna. Þessi bréf eru einstök heimild um stjórnsýslusögu rómverska keisaradæmisins og daglegt líf í Rómaveldi á 1. öld. Efnistökin eru allt önnur en í Panegyricus og sumir líta svo á að Plinius hafi búið til nýtt form bókmennta: bréf sem er ætlað útgáfu. Bókmenntaformið er frábrugðið hefðbundnari sagnaritun, þar sem hlutlægnin situr á hakanum án þess að heimildagildið rýrni.
Venjulega er Bréfunum skipt í tvennt, bækur 1 til 9, sem Plinius bjó undir útgáfu, og bók 10. Öll bréfin í 10. bók voru skrifuð til Trajanusar keisara eða af honum meðan Plinius gegndi störfum í Biþyníu. Síðastu bókina ætlaði Plinius ekki að gefa út en hún komút að honum látnum.
Bækur 1-9
Í þessum bókum lýsir Plinius m.a. eldgosinu í Vesúvíusi og andláti frænda síns og lærimeistara, Pliniusar eldri (VI.16). Vegna lýsingar Pliniusar er nú talað um plinísk eldgos. Í fyrsta bréfinu (I.1), skrifað til Gaiusar Septiciusar Clarusar, lýsir Plinius ástæðum sínum fyrir því að safna saman bréfunum til útgáfu. Sum bréfanna lýsa lífinu á villum Pliniusar og eru mikilvægar heimildir um sögu landslagsarkitektúrs. Þau eru elstu varðveittu heimildirnar um hönnun og notkun garða í fornöld.
Efni þessa hluta bréfanna þróast með tímanum. Ferli Pliniusar er lýst í smáatriðum í fyrstu bréfunum. Hann gefur vinum ráð og ýmis meðmæli, ræðir stjórnmál og ýmislegt annað í daglegu lífi Rómverja. Þegar kemur að síðustu tveimur bókum þessa hluta (bókum 8 og 9) er efniðorðið ívið heimspekilegra.
Fræðimenn telja að bækur 1 til 3 hafi verið skrifaðar milli 97 og 102, bækur 4 til 7 hafi verið samdar milli 103 og 107 og bækur 8 og 9 hafi verið samdar árin 108 og 109. Þessar bækur voru aðlíkindum gefnar út smám saman milli 99 og 109.
Bók 10
Eins og áður var getið eru bréfin í bók 10 öll skrifuð til Trajanusar keisara eða af honum til Pliniusar. Venjulega er talið að þau séu varðveitt í upprunalegri mynd. Sem slík eru þau einstök heimild um stjórnsýslu í rómversku skattlandi þessa tíma og eins um rómverska menningu út af fyrir sig. Auk þess má sjá greinilega þá spillinu sem varð til á ýmsum stigum stjórnkerfisins í skattlöndunum og skeytingaleysið um hana. Bréf X.96 er ein elsta heimildin um kristni og ástæður fyrir ofsóknum á hendur kristnum mönnum.
Bréfið um kristnina er athyglisvert vegna þess að efni þess varð ríkjandi viðhorf gagnvart kristnum þaðsem eftir lifði af fornöld. Plinius og Trajanus voru umburðarlyndir gagnvart kristnum mönnum. Kristnir voru ekki teknir fyrir en þeim var refsað líkt og öðrum ef þeir brutu gegn valdstjórninni. Ef þeir voru ásakaðir um glæpi (nafnlausar ásakanir voru ekki teknar gildar) þá áttu þeir þess kost að svara fyrir sig. Einhverjar ofsóknir eru til marks frávik frá þessari reglu en þær heyrðu til undantekninga.
Þar sem svör Trajanusar við fyrirspurnum Pliniusar er einnig að finna í bréfasafninu er safnið þeim mun mikilvægari heimild og um leið læsilegra. Bréfin gefa okkur nasasjón persónuleikum Pliniusar og Trajanusar.
Höskuldsstaðir
Höskuldsstaðir getur átt við:
1131-1140
1131-1140 var 4. áratugur 12. aldar.
Atburðir
Bygging Magnúsarkirkju hófst (1137)
Hof
Hof getur átt við:
Fyrirtæki, stofnanir eða byggingar:
Bæir:
Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar
Ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar tók við völdum 7. apríl 2016 eftir að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði af sér sem forsætisráðherra Íslands í kjölfar Wintrismálsins. Hún er mynduð af Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum og hefur hvor flokkur 19 menn á þingi. Fáar breytingar urðu á ráðherraembættum frá fyrri ríkisstjórn, en Gunnar Bragi Sveinsson tók við embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra af Sigurði Inga og Lilja Alfreðsdóttir varð utanríkisráðherra í stað hans. Daginn eftir þingkosningarnar þann 29. október 2016 skilaði Sigurður Ingi Jóhannsson umboði sínu til Guðna Th. Jóhannessonar forseta Íslands og baðst lausnar fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar. Stjórnin átti síðan eftir að sitja sem minnihluta starfsstjórn til 11. janúar 2017 þegar Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, myndaði stjórn með flokkum Viðreisnar og Bjartrar framtíðar.
Newport (Wales)
Við Newport nútímans var byggt rómverska virkið Caerleon á 1. öld. Newport hefur verið höfn síðan á mið-öldum þegar fyrsti Newport-kastalinn var byggður af Normönnum. Borgin stækkaði ört í byrjun 19. öld þegar höfnin var miðstöð kolaútflutnings frá Suður-Wales. Fram til miðrar 19. aldar var meirihluti borgarinnar velskumælandi en það tók að breytast með enskum og írskum innflytjendum. Árið 1839 varð Newport-uppreisnin (enska: The Newport Rising) þegar tilraun til uppreisnar var gerð gegn breskum valdhöfum með þeim afleiðingum að 20 létust. Einn forsprakki hennar John Frost var dæmdur til dauða en síðar sendur til Ástralíu. Á 20. öld minnkuðu umsvif hafnarinnar og framleiðsla tók við sem mikilvægasta atvinnugrein.
Aðalverslunargötur borgarinnar eru High Street og Commercial Street. Helsta knattspyrnulið borgarinnar er Newport County.
Laholm
thumb|right|200px|Laholm Laholm er þéttbýli í sveitarfélaginu Vadstena i Svíþjóð.Þar búa 6 150 manns (2010).
Nábýlisréttur
Nábýlisréttur (einnig grenndarréttur) er samansafn reglna á sviði einkaréttar, og stundum allsherjarréttar, innan eignarréttar er takmarkar rétt handhafa eignarréttar til þess að nota eignina ef sú notkun hefur eða gæti skert rétt nágrannans til þess að njóta eignar sinnar í friði. Þessar reglur eru aðallega ólögfestar en dæmi um lögfest tilfelli er regla vatnalaga um að ‚öll vötn skuli renna sem að fornu hafa runnið‘ og er kjarnatilvik hennar að óheimilt sé að breyta árstreyminu svo nágranninn fái lítið eða ekkert vatn.
Við beitingu reglnanna hafa ekki verið gerðar kröfur um að eingöngu eigendur aðliggjandi eigna geti krafist réttarins, heldur hver sá sem fyrir áhrifunum verður. Nágrannar eru taldir þurfa að umbera óþægindi sem stafa af hagnýtingu nálægra eigna að einhverju leiti en engin nákvæm mörk liggja fyrir í íslenskri dómaframkvæmd. Fari óþægindin yfir þau mörk geta þó ýmist leitt til fjárbóta og/eða úrbætur á því ástandi sem leiddi til óþægindanna að hluta til eða öllu leiti, og í sumum tilfellum gæti legið fyrir refsiábyrgð.
Brúneiska karlalandsliðið í knattspyrnu
Brúneiska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Brúnei í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslit heimsmeistaramóts.
Húmanísk meðferð
Húmanískar meðferðir Húmanískar kenningar hafa verið kallaðar þriðja aflið í sálfræðinni vegna þess að þær komu fram sem andsvar við bæði atferlishyggjunni og sálaraflshyggjunni. Húmanískir sálfræðingar töldu atferlissinna leggja ofuráherslu á það mælanlega, hegðun, og fórna þannig því sem helst einkenndi manninn, tilfinningar hans og hugsanir. Þrátt fyrir að eiga margt sameiginlegt með sálaraflssinum samþykktu húmanískir sálfræðingar ekki skoðanir þeirra. Þeir töldu sálaraflsfræði of determiniska, þ.e. að duldar hvatir mannsins höfðu of mikil áhrif á hegðun hans. Ólíkt sálaraflssinnum einbeita húmanískir sálfræðingar sér einnig að núverandi ómeðvituðu tilfinningum og leggja áherslu á að einstaklingurinn axli þá ábyrgð sem felist í því að þroskast sem mannseskja. Húmanískir sálfræðingar telja alla menn reyna að öðlast self-actualization, þ.e. að ná því að vera allt sem þeir geta orðið. Þeir leggja áherslu á að maðurinn þroski ást sína, sjálfsmynd og möguleika til fullnustu. Maðurinn sé heild og hann verði að umgangast sem heild. Húmanískar meðferðir eru client-centered. Ein af máttarstoðum meðferðarinnar er að maðurinn reyni að þroskast á öllum þeim sviðum sem hann getur. Meðferðin gengur út frá því að maðurinn sé góður og að annað sé tilkomið vegna þess að hann hefur orðið fyrir hindrunum á leið sinni að self-actualization, og því sé hann ekki í sambandi við eigin tilfinningar. Carl Rogers, einn helsti forvígismaður húmanískrar meðferðar, lagði mikla áherslu á að meðferðaraðilinn hlustaði á það sem einstaklingurinn segði, viðurkenndi skoðanir og vandamál einstaklingsins og sýndi samhygð (empathy). Meðferðaraðilinn hjálpar þannig sjúklingnum til að hjálpa sér sjálfum. Í Gestalt meðferð, sem stundum er talin til húmanískrar meðferðar, er lögð áhersla á að einstaklingurinn samþykki eigin ábyrgð á tilfinningum sínum. Fjölskyldumeðferð, sem byggir á svipuðum forsendum leggur áherslu á að fjölskyldan sé samverkandi heild þar sem allir einstaklingar hennar beri ábyrgð á að leysa úr vandamáli sjúklingsins.
Lónseyri
Lónseyri er eyðibýli á Snæfjallaströnd. Býlið var í byggð fram yfir 1930 en þótti ekki góð jörð. Árið 1930 byggði Jens Guðmundsson steinhús á jörðinni en hann var síðasti ábúandi þar. Húsið stendur enn úti á eyrinni en er í slæmu ástandi.
Cerastium vagans
Cerastium vagans er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Madeira-eyjum.
Víðidalur (Húnaþingi)
Um dalinn rennur Víðidalsá, sem á upptök á heiðunum suður af dalnum og er mikil laxveiðiá. Í hana fellur Fitjá, sem kemur upp á Stórasandi. Í miðjum dalnum rennur Víðidalsá í gljúfrum, 20-25 metra djúpum og hrikalegum. Kallast þau Kolugljúfur og eru sögð kennd við tröllkonuna Kolu.
Íslensk nýsköpun
Nýsköpun í sinni einföldustu mynd er að skapa eða búa til eitthvað nýtt sem og endurbæta það sem þegar er til staðar. Á þetta jafnt við um nýja eða endurbætta vöru, þjónustu, tækni, aðferðafræði, framleiðsluaðferð, stjórnskipulag eða leið til sölu- og markaðssetningar. Nýsköpun er ekki það sama og ný hugmynd heldur er aðeins talað um nýsköpun þegar hugmyndinni eða endurbótinni hefur verið hrint í framkvæmd.
Skilgreiningar
Sprotafyrirtæki er fyrirtæki sem einn eða fleiri frumkvöðlar stofna til. Einnig geta þessi sprotafyrirtæki sprottið upp úr rannsókna- eða þróunarverkefni háskóla, rannsóknarstofnana, annarra fyrirtækja.
Vefsíður um nýsköpun
- Vefur Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands
- Vefur Fjármála- og efnahagsráðuneytisins um nýsköpun hjá hinu opinbera
- Vefur um samfélagslega nýsköpun
1141-1150
1141-1150 var 5. áratugur 12. aldar.
Allsherjarregla
Allsherjarregla er lagalegt hugtak sem segir að halda skuli uppi lögum og reglum í samfélaginu eftir því sem teljist nauðsynlegt.
Sandelviðarbálkur
Santalales er ættbálkur blómstrandi plantna með heimsútbreiðslu, en mest í hitabelti og heittempruðum svæðum. Hann dregur nafn sitt af einkennisætt sinni Santalum (sandalviður). Mistilteinn er algengt nafn fyrir fjölda sníkjuplantna ættbálksins.
Flokkun
Angiosperm Phylogeny website bendir á að Olacaceae (sensu APG II) sé ekki gild ætt og þyrfti að skifta upp. Að auki, bendir til að ágreiningur sé um Santalaceae sem þurfi að innihalda Viscaceae. Rannsóknir byggðar á DNA röðun bendi einnig til að ættin Schoepfiaceae ætti að vera endurvakin (eins og hefur verið gert í APG III-útgáfunni) til að innihalda Schoepfia (áður í Olacaceae), Arjona og Quinchamalium (báðar áður taldar til Santalaceae).
Í flokkunarkerfi Dahlgren er Santalales í yfirættbálkinum Santaliflorae (einnig nefnd Santalanae). Cronquist system frá (1981) notar þessa uppsetningu:
Ættirnar Viscaceae og Eremolepidaceae eru taldar til Santalaceae af APG. Ættkvíslirnar Dipentodon (Dipentodontaceae) ogd Medusandra (ættin Medusandraceae) eru álitnar óstaðsettar af APG II (sem og ættin Balanophoraceae, nú líklegar til að verða endurinnsettar; sjá fyrir ofan). Ættin Medusandraceae skiftist í tvær ættkvíslir: Soyauxia og Medusandra. Sameindarannsóknir staðsetur þær innan ættarinnar Peridiscaceae í ættbálknum Saxifragales. Kínverska ættin Dipentodon er nálægt Tapiscia og er líkleg til að mynda nýjan ættbálk; Huerteales með Tapisciaceae og ættkvíslinni Perrottetia sem var áður í ættinni Celastraceae.
Hængur
Hængur getur meðal annars átt við:
Georgía í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Þjórsárbrú
thumb|Brúin um 1900. Þjórsárbrú er brú yfir Þjórsá við hringveginn. Ný brú var tekin í notkun árið 2003 en hún er tæpum kílómetra frá eldri brú sem var tekin í notkun árið 1895 og endurbætt árið 1949.
Sólbaugur
Sólbaugur (lat. linea ecliptica, en. ecliptic) nefnist ferill sólar á himni yfir eitt ár miðað við fastastjörnur. Skurðpunktar miðbaugs himins og sólbaugs eru vorpunktur og haustpunktur.
Íhaldsflokkurinn (aðgreiningarsíða)
Íhaldsflokkurinn getur átt við:
Arfleiðsluréttur
Arfleiðsluréttur er réttur hvers og eins að eignarrétti til þess að færa eignarrétt að eign yfir til annars í gegnum erfðir, hvort sem það er með erfðaskrá eða án. Þessi réttur getur verið takmarkaður með erfðasamningi, kvöðum skv. erfðaskrá, lagafyrirmælum, eða annars konar kvöðum.
Sigmund Freud
Sigmund Freud (6. maí 1856 – 23. september 1939) var austurrískur geðlæknir og taugafræðingur. Hann er upphafsmaður sálgreiningar og kenningar hans hafa haft mikil áhrif á hugmyndir almennings um sálarlífið. Hann var talsmaður þess að starfsemi líkamans mætti skýra út frá efna- og eðlisfræðilegum lögmálum. Lærði dáleiðslu hjá franska taugalækninum Jean Martin Charcot. Freud þróaði aðferð sem kallaðist frjáls hugrenningaaðferð. Hugrenningar sjúklings gefa sálgreinanda vitneskju um innihald dulvitundar. Með dulvitund er átt við þær hugsanir, viðhorf, óskir, hvatir og tilfinningar sem við höfum ekki beinan og greiðan aðgang að. Dulvitund er lykilhugtak í kenningum Freuds.
Æviágrip
Freud fæddist í Freiberg í Austurrísk-Ungverska keisaradæminu (nú Příbor í Tékklandi) árið 1856. Fjölskylda hans flutti til Vínar þegar hann var fjögurra ára gamall og þar bjó hann þangað til nasistar hernámu borgina 1938. Freud var gyðingur að uppruna en var þó alla tíð yfirlýstur trúleysingi.
Freud var talinn góður nemandi, en þrátt fyrir það var hann lengi að ljúka háskólanámi. Hann nam læknisfræði við háskólann í Vín og smíðaði kenningar í taugalífeðlisfræði. Hann átti í erfiðleikum með að velja námsgrein en læknisfræðin varð að lokum fyrir valinu.
Á námsárum sínum kynntist hann Josef Breuer sem var læknir og lífeðlisfræðingur. Saman ræddu þeir um sjúkdómstilfelli og átti einn af sjúklingum Breuers eftir að hafa mikil áhrif á Freud. Sjúklingurinn var kallaður Anna O. í dagbókum Freuds og þjáðist af því sem á þeim tíma var nefnt sefasýki. Sefasýki Önnu O. lýsti sér þannig að hún gat ekki talað sitt eigið móðurmál, þýsku, en gat talað á ensku og frönsku. Hún gat heldur ekki drukkið vatn, og var tímabundið lömuð. Engar þekktar líffræðilegar skýringar lágu að baki þessum sjúkdómseinkennum, svo talið var að þau væru sálræn. Breuer hafði komist að því að ef hann dáleiddi hana gat hún munað eftir hlutum sem hún mundi ekki eftir annars og að eftir dáleiðsluna voru sjúkdómseinkennin horfin.
Freud fór síðar til Parísar til náms hjá hinum virta taugasérfræðingi Jean-Martin Charcot sem meðal annars rannsakaði sefasýki og notaði dáleiðslu. Árið 1886 sneri Freud aftur til Vínar, giftist og opnaði einkastofu þar sem hann sérhæfði sig í tauga- og heilasjúkdómum. Hann reyndi fyrst að nota dáleiðslu en komst síðar á þá skoðun að hann gæti fengið sjúklinga til að opna sig með því að láta þá leggjast á sófa og tala um hvaðeina sem þeim kom í hug með nokkurs konar frjálsu flæði. Þetta er kallað frjáls hugrenningaraðferð. Síðan greindi hann það sem sjúklingarnir höfðu sagt eða munað og reyndi með því að finna út hvaða atburður hefði valdið einkennum fólks.
Árið 1900 gaf Freud út bókina Túlkun drauma (de: Die Traumdeutung) og setti fram kenningar sínar um hinn dulvitaða huga. Ári síðar gaf hann út bókina Psychologischen Mittwochs-Vereinigung þar sem hann setti fram þær kenningar að gleymska eða mismæli (sem nú kallast á ensku „freudian slip“) væri alls ekki eitthvað út í bláinn heldur væri birtingarmynd dulvitundarinnar og hefði einhverja merkingu. Síðar setti hann fram þær kenningar að kynhvötin væri það sem helst mótaði sálfræði einstaklingsins og að hún væri jafnvel til staðar hjá ungabörnum. Þessar kenningar hneyksluðu fólk þegar þær komu út árið 1905. Frægasta kenning hans er um Ödipusarduldina. Samkvæmt kenningunni laðast drengir kynferðislega að móður sinni og öfunda föður sinn eða hata. Síðar setti Freud fram svipaða kenningu um stúlkur, Elektruduld, þar sem hann hélt fram að allar stúlkur þjáðust af reðuröfund.
Árið 1902 var Freud útnefndur prófessor við háskólann í Vín. Hann safnaði að sér mörgum stuðningsmönnum sem aðhylltust kenningar hans og hjálpuðu til við útbreiðslu þeirra um heiminn. Síðar kom upp skoðanaágreiningur í hópnum og sumir nánustu fylgismenn hans (líkt og Alfred Adler og Carl Jung) klufu sig frá hópnum.
Freud reykti mikið, u.þ.b. 20 vindla á dag, og fékk hann krabbamein í kjálka árið 1923 og gekkst undir margar aðgerðir vegna þess.
Freud skrifaði margar bækur og orðstír hans barst víða. Árið 1933 breiddist nasisminn út um Evrópu og verk Freuds lentu í bókabrennum nasista.
Þar sem Freud var gyðingur litu nasistar til hans með litlum velvilja. Vegabréfið var tekið af honum en vegna mikils þrýstings erlendis frá var honum leyft að halda úr landi og flúði hann þá til Englands. Þar lést hann í september árið 1939, sama mánuð og Heimsstyrjöldin síðari braust út.
Sigmund Freud austurríkismaður og einn þekktasti sálfræðingur allra tíma. Var talsmaður þess að starfsemi líkamans mætti skýra út frá efna- og eðlisfræðilegum lögmálum. Lærði dáleiðslu hjá franska taugalækninum Jean Martin Charcot. Þróaði aðferð sem kallaðist frjáls hugrenningaaðferð. Hugrenningar sjúklings gefa sálgreinanda vitneskju um innihald dulvitundar. Með dulvitund er átt við þær hugsanir, viðhorf, óskir, hvatir og tilfinningar sem við höfum ekki beinan og greiðan aðgang að. Dulvitund lykilhugtak í kenningu Freuds.
Eftirmæli og gagnrýni
Kenningar Freuds hafa lengi verið mjög umdeildar. Helsta gagnrýnin er að hugmyndir hans séu óprófanlegar og geti því ekki talist vísindalegar. Eitt grundvallarhugtakið í Persónuleikakenningu Freuds, dulvitundin, er til dæmis samkvæmt skilgreiningu nokkuð sem ekki er hægt að rannsaka með beinum hætti. Sumir telja líka að kenningin gangi ekki röklega upp.
Almennt má segja að nútímasálfræðingar hafni kenningum Freuds eða styðjist að minnsta kosti ekki við þær. Kenningar hans hafa þó enn nokkur áhrif innan sumra annarra félagsvísinda og í geðlæknisfræði. Staða hans er líka nokkuð sterk í bókmenntafræði, en sálgreining er stundum notuð sem undirstaða bókmenntatúlkunar. Kenningar Freuds hafa líka haft gífurleg áhrif á hugmyndir almennings um sálarlíf manna.
Ritverk
Helstu ritverk Freuds eru þessi:
Zum psychischen Mechanismus der Vergesslichkeit
Í þessari bók talar Freud um gleymsku og segir að það séu tveir athyglisverðir eiginleikar þegar kemur að gleymsku. Annar þeirra er þegar athygli manns beinist í aðra átt frá umræðuefninu. Hinn er, þegar maður getur ekki rifjað eitthvað upp, að þá á maður ekki að hugsa um það í langan tíma, og á endanum kemur það aftur í kollinn á manni.
Die Traumdeutung
Þetta er ein af frægustu bókum Freuds. Þegar Freud fór að grúska í sálfræði þá fór hann að sálgreina fólk, og ein leið til að sálgreina fólk var í gegnum drauma þess. Þegar sjúklingur hans sagði frá draumi, leiddi það oft í sálarlíf einstaklings. Ofskynjanir taldi hann það sama því þær höfðu oft eitthvað að segja um það sem er í gangi í dulvitund sjúklingsins. Hann hélt fram að draumar og ofskynjanir voru hluti af óskum sem manneskjan vildi fá uppfylltar, eins og dagdraumar. T.d. draumar um dauða ástvina eða fjölskyldumeðlima væru yfirleitt duldar óskir einstaklings um að viðkomandi myndi deyja.
Zur Psychopathologie des Alltagslebens
Þessi bók tekur á því sem við gerum dags daglega, og hvernig það tengist sálinni. Eins og gleymskubókin, þá fjallar þessi bók um að gleyma réttum nöfnum og erlendum orðum. Við gleymum þeim ekki einungis, heldur að við munum vitlausa mynd þeirra aftur. Freud talar líka um “accidental slips of the tongue” sem myndi vera á íslensku mismæli. Í dag er talað um þetta sem freudísk mismæli, í höfuðið á honum. Hann heldur þar fram að tungubrjótar sem þessir eru ekki tilviljanir, heldur að dulvitundin sé að reyna að segja að meðvitundin vill ekki segja þessi orð. Svipað með “slips of the pen” sem eru ritvillur. Sumt af þessu gæti verið ástæðan fyrir mislestri: Forgangsspurningar, langvarandi vanar, undirbúningur þess sem les, staða þess sem les eða núverandi ástand, eitthvað sem vekur varnir þess sem les eða persónulegar hvatir (skv. Freud). Síðan kynnir Freud eina frægustu kenningu sína í ritinu, sem er kenning um ödipusarduldina.
Das Ich und das Es
Í þessari bók segir Freud frá þeim hugmyndum sínum að huganum sé skipt í þrennt og frá upphafi yfirsjálfs (e. superego).
Í þessari bók má finna kenningar Freuds um það hvernig hugurinn starfar. Þar er einnig að finna skýra mynd Freuds af meðvitund og dulvitund. Meðvitundin á að vera það sem við gerum og vitum af, en dulvitundin á að vera það sem gerist í huganum á okkur sem við erum ekki vör við, og hefur þar af leiðandi áhrif á meðvitundina.
Dæmi:
Ef einstaklingur ræðst á einhvern annan í reiðiskasti á götu úti, þá finnum við bara reiðina gagnvart manneskjunni sem verið er að ráðast á, við vitum ef til vill ekki að manneskjan sem ráðist er á, lagði árásarmanninn í einelti á yngri árum.
Bókin talar líka um sjálf (e. ego), það (e. id) og yfirsjálf (e. superego). Samkvæmt Freud er sjálfið meðvitund okkar, þaðið er hvatastöð okkar, sem sagt það lætur stjórnast af hvötunum (lífshvöt og dauðahvöt), en yfirsjálfið er siðgæðisvörður hugans. Togstreita milli þaðsins og yfirsjálfsins getur leitt til þess að ýmiss konar varnarhættir séu teknir upp.
Jenseits des Lustprinzips
Í sálgreiningu er gert ráð fyrir því að andleg atvik sé hægt að rekja til vellíðunarlögmálsins, en það er sú kenning að allt sem við gerum er ákveðið af ánægju.
Fritillaria thunbergii
Fritillaria thunbergii er jurt af liljuætt. Hún er upprunnin frá Kazakhstan og Xinjiang héraði í Kína, en ræktuð víðar og orðin ílend í Japan og öðrum hlutum Kína.
Fritillaria thunbergii myndar lauka allt að 30 mm í ummál. stöngullinn er 80 sm hár. Blómin eru fölgul, stundum með fjólubláum blæ eða blettum.
1. deild karla í knattspyrnu 1955
Árið 1955 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 44. skipti. KR vann sinn 15. titil. Sex lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur, ÍA, Valur og Þróttur. Þetta var í fyrsta skiptið sem að lið féll úr deildinni, niður í 2. deild karla. Það lið sem fékk þann vafasama titil, að hafa fallið fyrst liða úr úrvalsdeildinni, var Þróttur
Töfluyfirlit
Allir leikirnir voru leiknir á Melavellinum
Markahæstu menn
Skoruð voru 74 mörk, eða 4,933 mörk að meðaltali í leik.
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html http://www.rsssf.com/tablesi/ijstops.html
Hannes Stephensen
Hannes Stephensen (12. október 1799 – 29. september 1856) var íslenskur prestur og alþingismaður. Hann bjó á Innra-Hólmi og síðar Ytra-Hólmi á Akranesi og var prestur í Görðum.
Hannes var fæddur á Hvanneyri í Andakíl, sonur Stefáns Ólafssonar Stephensen amtmanns og fyrri konu hans, Mörtu Maríu Diðriksdóttur Hölter. Hann varð stúdent frá Bessastaðaskóla 1818, sigldi síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla og lauk guðfræðiprófi þaðan 1824. Hann varð prestur í Görðum á Akranesi 1825 og gegndi því embætti til æviloka. Prófastur í Borgarfjarðarprófastsdæmi var hann frá 1832.
Hannes var alþingismaður Borgfirðinga frá 1845-1856 og var forseti Alþingis 1855 og varaforseti 1849 og 1853. Hann var fulltrúi á Þjóðfundinum 1851 og lét þar mikið til sín taka; þær sögur gengu á eftir að dönsku hermönnunum sem Trampe greifi hafði til taks hefði verið sagt að ef fundinum yrði hleypt upp ætti að skjóta þrjá þingmenn fyrst: „Den hvide“ (þ. e. Jón Sigurðsson), „Den halte“ (Jón Guðmundsson) Og „Den tykke“ (séra Hannes Stephensen), og voru það mestu skörungar fundarins.
Kona Hannesar var Þórunn, dóttir Magnúsar Stephensen, og voru þau bræðrabörn. Þau áttu þrjú börn.
Tylösand
thumb|right|200px|Tylösand Laholm er þéttbýli í sveitarfélaginu Halmstad i Svíþjóð. Þar búa 399 manns (2010).
Benínveldið
thumb|right|Benínborg á 17. öld Benínveldið var konungsríki edómælandi íbúa þar sem nú er syðsti hluti Nígeríu. Ekki skyldi rugla því saman við nútímaríkið Benín sem áður hét Dahómey.
Sagnir herma að ríkið hafi verið stofnað á 13. öld af jórúbaprinsi frá Oyo. Benínborg varð öflugt borgríki á 15. öld og jók veldi sitt í valdatíð konungsins Ewuare (1440-1473). Þessu ríki tók að hnigna eftir aldamótin 1700 vegna þrýstings frá Evrópuveldunum og þrælaverslunarinnar.
Rascal Flatts
Rascal Flatts var bandarísk kántríhljómsveit frá Columbus, Ohio. Hún var stofnuð árið 1999 og samanstóð af þrem meðlimum, Gary LeVox (söngur), Jay DeMarcus (bassi, söngur) og Joe Don Rooney (gítar, söngur). Fyrsta platan þeirra var gefin út árið 2000. Þeir eru einnig þekktir fyrir vinsæla ábreiðu af laginu „Life Is a Highway“ sem var gerð fyrir teiknimyndina Bílar (2006). Hljómsveitin var leyst upp í október 2021.
Húksheiði
Húksheiði er vestust heiðanna þriggja sem saman mynda Tvídægru, heiðaflæmið á milli Vestur-Húnavatnssýslu upp af Miðfjarðardölum og Borgarfjarðar, og er hún kennd við bæinn Húk í Vesturárdal, sem átti heiðina.
Húkur var lengi í eigu Staðarbakkakirkju og þegar jörðin var seld árið 1913 hélt kirkjan afréttinum eftir. Torfustaðahreppar eignuðust svo heiðina árið 1934 og nú er hún eign Húnaþings vestra.
Hlíðarhús á Snæfjallaströnd
Hlíðarhús er eyðibýli sem stendur innarlega á Snæfjallaströnd. Ofan við bæinn fellur Innra-Skarðsá í henni fossinn Möngufoss. Býlið fór í eyði 1932 þegar síðustu ábúendur fluttu þaðan burt en þá voru bæjarhús orðin léleg. Áfram var þó heyjað í nokkur ár af bændum í Æðey en býlið tilheyrir Æðeyjarjörðinni.
Igor Vori
thumb|right|220px|Igor Vori thumb|right|220px|Igor Vori í leik gegn Frakklandi á Evrópumeistaramótinu 2010. Igor Vori (fæddur 20. september 1980 í Zagreb) er króatískur handknattleiksmaður. Hann á króatíska móður og albansk-ættaðan föður frá Kosovo í Serbíu.
Vori lék með króatíska karlalandsliðinu í handknattleik þegar það vann til gullverðlauna á heimsmeistaramótinu í handknattleik karla árið 2003 og á sumarólympíuleikunum 2004 og vann til silfurverðlauna með króatíska landsliðinu á heimsmeistaramótinu í handknattleik karla árið 2005 og á Evrópumeistaramótinu í handknattleik karla árið 2008, þar sem hann var valinn besti varnarmaðurinn. Hann vann aftur til silfurverðlauna með króatíska landsliðinu á heimsmeistaramótinu í handknattleik karla árið 2009 og var valinn leikmaður mótsins.
Jeff Bezos
Jeffrey Preston Bezos (fæddur undir nafninu Jorgensen þann 12. janúar 1964) er bandarískur athafnamaður og margmilljarðamæringur sem er stofnandi netverslunar- og tæknifyrirtækisins Amazon. Bezos er einn af ríkustu mönnum í heimi og hefur nokkrum sinnum verið metinn sá allra ríkasti.
Bezos er menntaður hjá Princeton-háskóla í rafmagnsverkfræði og tölvunarfræði. Hann hóf feril sinn í viðskiptum sem starfsmaður hjá vogunarsjóðum á Wall Street. Bezos stofnaði netbókaverslunina Amazon árið 1994 í bílskúri í Seattle og varði bæði öllu sínu eigin fé í hana og fékk lán frá foreldrum sínum til að koma henni á fót.
Frá árinu 2013 hefur Bezos verið eigandi bandaríska fréttablaðsins The Washington Post. Bezos er jafnframt stofnandi og eigandi eldflaugafyrirtækisins Blue Origin, sem hann hefur heitið að beita bæði til vísindalegrar könnunar tunglsins og til stofnunar ferðamannaþjónustu út í geim.
Bezos tilkynnti í febrúar 2021 að hann hygðist láta af störfum sem forstjóri Amazon en gerast stjórnarformaður fyrirtækisins á seinni hluta ársins.
Ryo Miyaichi
Ryo Miyaichi (fæddur 14. desember 1992) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Hafsteinn Austmann
Hafsteinn Austmann (fæddur 19. júlí 1934) er íslenskur abstrakt myndlistamaður sem vinnur aðallega með vatnsliti, acrylliti og olíuliti.
Æviágrip
Hafsteinn Austmann fæddist á Ljótsstöðum í Vopnafirði 19. júlí 1934. Strax í gagnfræðaskóla var afráðið hvert skyldi stefnt. Árið 1951 innritast hann í Myndlistarskólann í Reykjavík og á árunum 1952-54 stundaði hann síðan nám í Handíða- og myndlistaskólanum. Hleypti hann þá heimdraganum og innritaðist í Academi de la Grande-Chaumiér í París, þar sem hann stundaði framhaldsnám í einn vetur. Á þessum tíma var Nína Tryggvadóttir þegar orðin þekktur listamaður í París. Hún sýndi hinum unga landa sínum vinsemd og áhuga. Það var fyrir hennar tilstilli að Hafsteini var boðið að sýna með hinum virta sýningarhóp Realitiés Nouvelles í París vorið 1955. Hafsteinn hafði kynnst hinni geometrísku afstraktlist í París og tileinkaði sér nú þá liststefnu. Í stað þess að tryggja sig frekar í sessi meðal kollega í París heldur Hafsteinn aftur heim til Íslands.
Fyrstu sjálfstæðu sýninguna sína hér á landi opnar Hafsteinn svo í Listamannaskálanum árið 1956. Á sýningunni voru 70 verk unnin í margvísleg efni; olíumyndir, vatnslitamyndir og guachemyndir, auk verka unnum í tré. Þessi fyrsta sýning Hafsteins vakti mikla athygli og fékk lofsamlega dóma. Hjörleifur Sigurðsson skrifaði m.a. um þá sýningu: „Þótt Hafsteinn Austmann hafi ekki málað lengi, kveður hann sér hljóðs á þann hátt, að menn hljóta að leggja við hlustirnar. Af eldri myndum varð fátt ráðið um hæfileika hans en nýju olíumálverkin taka af allan vafa. Hér er gott málaraefni á ferð. Einkum virðist litakenndin upprunaleg, eins og raunar hjá flestum íslenskum málurum sem einhver töggur er í“.
Á þessum árum vann Hafsteinn jöfnum höndum með olíulitum og vatnslitum, en eftir sína aðra sjálfstæðu sýningu í Listamannaskálanum 1958 tók hann til við að mála eingöngu með vatnslitum. Afrakstur þeirrar vinnu sýndi hann svo í Bogasalnum vorið 1960. Hafsteinn hafði nú þróast frá dökkum og þungum flatarmálsmyndum, sem komu fram á fyrstu sýningu hans, yfir í léttar ljóðrænar afstraktmyndir. Sýningin vakti mikla athygli, sérílagi þar sem hér var á ferðinni ein fyrsta sýning hér á landi þar sem eingöngu voru sýndar vatnslitamyndir. Myndirnar voru skemmtilega ólíkar en mynduðu heildstæða sýningu.
Á árinu 1965 fór Hafsteinn í náms- og skoðunarferðir víða um Evrópu. Hann dvaldi um nokkurra mánaða skeið í Róm og heimsótti auk þess París, London, Amsterdam, Kaupmannahöfn og Stokkhólm. Áhrif og afsprengi þessarar ferðar mátti sjá á sýningu hans í Unuhúsi haustið 1966 — verkin voru nú rómantískari og formin frjálslegri. Samfara húsbyggingu og nýrri vinnustofu tekur nú við tímabil mikillar tilraunastarfsemi, ýmis ný efni eru notuð, en viðfangsefnið að öðru leyti hið samana. Á árunum 1968-69 dvaldi hann í tæpt ár í Árósum í Danmörku, málaði mikið og sýndi með sýningarhópnum „Guirlanden“. Næstu sýningu hér heima hélt hann á Kjarvalsstöðum vorið 1971. Þar kom hann fram þróttmeiri og djarfari en fyrr og mun léttara var yfir verkum hans. Svört form og línur byggja nú upp myndir hans og túlkun hans er persónulegri.
Hafsteinn hefur undanfarna áratugi unnið jöfnum höndum með vatnslitum, acryllitum og olíulitum. Hann hefur frá sínum fyrstu kynnum af afstraktlistinni haldið tryggð við hana, en hleypur ekki úr einum stíl í annan. Hann er átakamaður í list sinni og litameðferðin er hans sterka einkenni. Hann fer sér hægt og vinnur vel úr efniviðnum og ræður nú yfir meiri tækni en flestir okkar afstraktmálara. Hafsteinn er í stöðugri framþróun. Hann er trúr list sinni.
Árið 2013 opnaði Hafsteinn Austmann sýna fyrst heimasíðu: www.haustmann.is
Black Holes & Revelations
Black Holes & Revelations er fjórða breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Muse og kom hún út árið 2006.
Hafsteinn Austmann
Tenglar
Heimasíða
Káinn
Káinn (skírður Kristján Níels Júlíus Jónsson en nefndur K.N. eða Káinn) (7. apríl 1859 – 25. október 1936) var vestur-íslenskt skáld, aðallega þekkt fyrir kersknar og fyndnar ferskeytlur sínar. Káinn fluttist 18 ára til Kanada og starfaði lengst af í vesturheimi sem landbúnaðarverkamaður en undir lokin sem grafari í sinni sveit. Fyrst í Winnipeg og síðan í Duluth og Norður-Dakóta. Káinn var drykkfelldur, en vinsæll hagyrðingur, enda snöggkvæður og fyndinn.
Dr. Stefán Einarsson skrifar í Bókmenntasögu sinni, að þekking Káins á íslenskum skáldskap, „ekki síst hinum íslensku meisturum, og beint samband hans við ameríska kímni, gerði hann að kímniskáldi, og átti hann sem slíkur engan sinn líka og það eigi aðeins meðal landa í Vesturheimi, heldur líka á Íslandi.“
1151-1160
1151-1160 var 6. áratugur 12. aldar.
Blýsýrurafgeymir
thumb|250px|Blýsýrurafgeymir úr bíl Blýsýrurafgeymir, eða aðeins rafgeymir, er endurhlaðanleg rafhlaða. Raymond Gaston Planté hannaði fyrsta blýsýrurafgeyminn 1860. Blýsýrurafgeymar eru um helmingur allra seldra rafgeyma. Einkennandi er fyrir þessar gerðir rafgeyma, að þeir þola harða meðferð við hleðslu og afhleðslu. Blýsýrurafgeymirinn kemur vel út bæði sem varaaflsrafhlaða og startrafhlaða. Helstu ókostir hans eru að þungmálmurinn blý er notaður í rafskautin, en það er hins vegar kostur við hleðslu og afhleðslu en þess vegna verður þyngd rafgeymisins mikil.
Spenna og rafhlöður
Orka verður til við oxun og afoxun. Háð er aðstæðum hvort sú orka er nýtt til raforku, hita eða ljósorku. Í rafhlöðunni er orkan nýtt til að framleiða rafstraum, í rafhlöðunni er viðhaldið jafnri spennu milli tveggja rafskauta og spennumyndun verður vegna efnahvarfa í rafhlöðunni.
Rudyard Kipling
thumb|Rudyard Kipling Joseph Rudyard Kipling (30. desember 1865 í Bombay á Indlandi – 18. janúar 1936) var breskur rithöfundur og ljóðskáld, sem er einkum frægur fyrir dýrasögur sínar sem gerast á Indlandi. Frægastur er hann fyrir Frumskógarbókina. Kipling var talsmaður heimsvaldastefnunnar og kom fram með hugtakið „byrði hvíta mannsins“ sem hann útskýrir í samnefndu ljóði er kom út árið 1899.
Blýsýrurafgeymir
Spenna og rafhlöður
Þegar tengdir eru saman tveir ólíkir málmar sem eru aðskildir með raflausn, þá myndast rafmagn. Rafhlöður byggja yfirleitt á tveimur skautum sem er annars vegar katóðan og grafítskaut og hins vegar anóða sem er sinkskaut. Sinkskautið myndar kápu eða hulstur um frauðkenndan massa sem raflausnin er í og umlykur grafítstöngina. Frauðið er mangadíoxíð (brúnsteinn)ásamt ammóníumklóríði (salmíaki). Þegar ytri rásin er lokuð gefur sinkið frá sér rafeindir.
Rudyard Kipling
Hann fékk bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1907, fyrstur breskra rithöfunda.
Tenglar
Verk Kiplings
Blýsýrurafgeymir
Spenna og rafhlöður
Zn(s) → Zn2+(aq) + 2e-
Ammóníumjónirnar taka við rafeindunum en mangandíoxíðið kemur í veg fyrir að vetni safnist fyrir:
Mangandíoxíðið veldur því að vetnið verður að vatni:
Við katóðuna (jákvæða skautið) afoxast MnO2/NH4Cl :
2MnO2(s) + 2NH4
+(aq) + 2e- → Mn2O3(s) + 2NH3(l) + H2O + orka
Spenna rafhlöðunnar myndast vegna tilhneigingar efnanna til að gefa frá sér og þiggja rafeindir. Spennan ræðst af þeim efnum sem annast flutning rafeindanna á milli skauta rafhlöðunnar. Í efnahvörfunum eyðast sum efnin. Í dæminu hér að ofan eyðist sinkið, brúnsteinninn og salmíakið en ný efni myndast, þ.e. vatn og ammoníak. Spenna rafhlöðunnar fellur þegar efnahvörfin sem valda flutningi rafeindanna geta ekki lengur átt sér stað. Í rafhlöðunni er passað upp á að vetnið sem myndast verði að vatni. Venjuleg alkalíbatterí byggja á þessum efnahvörfum en þar er kalíumh ýdroxíð notað í stað salmíaksins hér að ofan, en þau framleiða um 1,5 V. Rafgeymar í bílum byggja á sams konar efnahvörfum, þar eru það blýanóður sem hvarfast við brennisteinssýru sem er raðað saman til að mynda 12 V:
Pb(s) + SO42-(aq) → PbSO4(s) + 2e-
PbO2(s) + 4H+(aq) + SO42-(aq) + 2e- → PbSO4(s) + 2H2O + orka
Algeng notkun
Þetta eru algeng styrkstærð á blýsýrurafgeymi með sex hlöðum:
Hleðsla og afhleðsla
Þegar blýsýrurafgeymirinn er hlaðinn með stöðugri spennu, þá tekur endurhleðslan fimm sinnum lengri tíma að endurhlaða en að afhlaða. Rétt stilling spennunnar á sviði frá 2,30 V til 2,45 V til að halda stöðugleika. Rafgeymirinn breytir rafstraum í efnaorku, því þegar rafgeymirinn er hlaðinn þá verður efnabreyting í plötnum, þegar hann afhleðst þá verður aftur efnabreyting. Við afhleðslu breytist virka efnið í blýsúlfat PbSO4 á báðum plötunum. Við það þynnist raflausnin og eðlisþyngdin minnkar, svo þegar blýsýrurafgeymirinn hefur aflaðist þá er virka efnið í báðum plötusettum, grátt blýsúlfat PbSO4. Uppgufun getur myndast við hraðhleðslu á blýsýrurafgeymunum, því ef þeir eru hlaðnir hraðar en þeir geta tekið við orkunni, þá hitna þeir og vökvinn getur farið að sjóða sem veldur því að vökvinn gufar upp og plöturnar þorna. Margar gerðir bílarafgeyma eru innsiglaðar til að fyrirbyggja að hættuleg efni geti lekið frá þeim. Þessar gerðir eru hlaðnar með sérstökum hleðsltækjum sem eru með útsláttarrofa sem kemur í veg fyrir ofhitun geymanna. Ef rafgeymir ofhitnar, þá verður efnabreyting sem veldur uppgufun súrefnis og vetnis sem er hættuleg blanda og getur valdið sprengingu. Þess vegna er mikilvægt að rafgeymar séu í lokuðum sýruheldum hólfum.
Líftími og geymsla blýsýrurafgeyma
Líftími blýsýrurafgeyma ræðst einkum af eftirfarandi þáttum: Ávallt skal geyma blýsýrurafgeyma fullhlaðna á þurrum og svölum stað, þó ber að varast að geymarnir mega ekki frjósa. Endurhlaða skal blýsýrurafgeyma að lágmarki á 6 mánaða fresti.
Blýsýrurafgeymar og umhverfið
Meira en 98% af blýsýrurafgeymum er endurunnið, bæði plastið og þungmálmurinn blý, sem gerið það að verkum að blýsýrurafgeymar eru í forystu í endurvinnslu rafgeyma í heiminum. Í þeim blýsýrurafgeymum sem framleiddir eru í dag, þá kemur 60 - 80% af efninu sem notað er til að framleiða þá úr endurunnu plastefni og þungmálminum blý. Hérlendis eru lögð á spilliefnagjöld sem eru háð þyngd rafgeymisins og einnig tollgjöld 10% og vörugjöld 15%. Notuðum blýsýrurafgeymum skal skilað til sorpmóttökustöðva til endurvinnslu.
Steinaldin
Steinaldin (eða steinber) er svonefnt óklofaaldin sem þýðir að aldinið klofnar ekki þegar það er fullþroska (e. indehiscent fruit). Helsta einkenni steinaldinna er einn kjarni (stein).
Peterborough United
Peterborough United er enskt knattspyrnulið frá Peterborough, Cambridgeshire. Það var stofnað árið 1934. Heimavöllur liðsins er Weston Homes Stadium sem tekur um 15.000. Liðið spilar í ensku meistaradeildinni 2021-2022.
Lífdísill
thumb|Lífdísill á flösku Lífdísill (kallast einnig lífdísel eða biodísel) er lífeldsneyti, búið til úr lífrænum efnum, eða lífmassa. Þessi Lífmassi er allt það lífræna efni sem hægt að nýta til að búa til lífdísil, og kemur hráefnið oftast frá plöntum eða dýrum. Það sem allur lífdísill á sameiginlegt er að hann er allur kominn af fitu af einhverju tag. Olíur eru jú bara fitur sem eru fljótandi við herbergishitastig, og kallast þessar fitur þríglyseríð.
Þess vegna er lífdísill endurnýjanlegur orkugjafi.
Lífdísil er hægt að nota óblandaðan á brunavélar, en í dag er hann oftast blandaður við venjulega dísilolíu í ákveðnu hlutfalli. Þessar blöndur eru einkenndar með stafnum „B“, sem stendur fyrir biodiesel, og tölu, til dæmis B5, fyrir dísilolíu með 5% lífdísil blandað út í.
Þegar búið er að blanda lífdísilnum út í venjulega dísilolíu er ekki lengur um lífdísil sem slíkan að ræða. Hann er skilgreindur sem alkóhól-ester úr fitusýrum unnum úr plöntu eða dýraafurðum.
Framleiðsla
Lífdísill er framleiddur með aðferð sem kallast estrun (e. transesterification). Estrun er hvatað efnahvarf alkóhóls, oftast metanóls eða etanóls, og lífmassans sem á að framleiða dísilinn úr.