cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kálfshamarsvík
Á Kálfshamarsnesi er viti sem upphaflega var reistur 1913 en endurbyggður 1939. Stuðlaberg setur svip sinn á umhverfið í Kálfshamarsvík.
Rétt norðan við Kálfshamarsvík er eyðibýlið Saurar, sem var mikið í fréttum snemma árs 1964 vegna draugagangs sem þar átti að vera en síðar þótti allt benda til þess að Sauraundrin ættu sér aðrar orsakir.
Allium tuolumnense
Allium tuolumnense er tegund af laukætt einlend í Tuolumne County, Kaliforníu, þar sem hún finnst eingöngu á litlu svæði í lágfjöllum Sierra Nevada við Rawhide Hill og Red Hills. Hún vex í „serpentine“ jarðvegi.
Lýsing
Allium tuolumnense vex upp af rauðbrúnum lauk sem er 1 til 2 sm langur. Blómstöngullinn er grannur, að 50 sm langur og stakt blað álíka langt.
Blómskipunin er með 20 til 60 blóm, hvert á blómlegg sem er 1 til 2 sm langur. Blómin eru tæplega sentimeters breið fullopnuð, með sex hvít eða bleik, egglaga krónublöð. Fræflarnir eru sex.
Smithsonian-dýragarðurinn
thumb|right|250px|Smithsonian-dýragarðurinn Smithsonian-dýragarðurinn (eða Smithson-dýragarðurinn) er dýragarður í Washington í Bandaríkjunum. Dýragarðurinn tilheyrir Smithsonian-stofnuninni.
Michelangelo Antonioni
thumb|right|Antonioni á efri árum. Michelangelo Antonioni (29. september 1912 – 30. júlí 2007) var ítalskur kvikmyndaleikstjóri. Hann hóf feril sinn sem kvikmyndagagnrýnandi og varð samstarfsmaður Roberto Rossellini. Fyrstu stuttmyndirnar sem hann gerði sjálfur voru í anda ítalska nýraunsæisins en fyrsta kvikmynd hans í fullri lengd, Cronaca di un amore 1950 fjallaði um miðstéttarfólk fremur en verkafólk. Myndir hans frá 6. áratugnum fjölluðu um firringu og brátt fór að gæta formtilrauna á borð við langar tökur og hæga eða enga framvindu í frásögninni.
Um miðjan 7. áratuginn gerði hann samning við framleiðandann Carlo Ponti um þrjár myndir á ensku sem MGM myndi dreifa. Sú fyrsta, Blowup (1966), náði miklum vinsældum, en hinar tvær, Zabriskie Point (1970) og The Passenger (1975) fengu mun síðri viðtökur.
1985 fékk hann slag sem lamaði hann að hluta og gerði hann mállausan. Eftir það gat hann lítið fengist við kvikmyndagerð þótt hann tæki þátt í að gera Beyond the Clouds með Wim Wenders 1995. 1996 fékk hann heiðursverðlaun bandarísku kvikmyndaakademíunnar.
Bath
Bath reis í dölum árinnar Avon við náttúrulega hveri, þar sem Rómverjar byggðu almenningsbaðhús og musteri sem gáfu borginni þáverandi nafn hennar Aquae Sulis. Hverir þessir eru þeir einustu á Bretlandi. Játgeir Englandskonungur var krýndur í dómkirkjunni í Bath árið 973. Vegna heilsulindanna varð Bath vinsæll orlofsstaður á georgíska tímabílinu sem leiddi til mikils vaxtar borgarinnar. Þá voru byggð mörg hús í georgískum stíl.
Bath var skráð á heimsminjaskrá UNESCO árið 1987. Í borginni eru mörg leikhús, minjasöfn og aðrir menningarstaðir sem hafa hjálpað til að gera hana að ferðamannastað með yfir milljón gistinótta ferðamanna, auk þess heimsækja 3,8 milljónir gesta borgina í dagsferðum á hverju ári. Þar eru tveir háskólar, auk margra grunnskóla og framhaldsskóla. Stór hluti íbúa borgarinnar starfar í þjónustugeiranum.
Saga
thumb|200px|Rómversku heilsulindirnar.
Keltar og Rómverjar
Fornleifauppgröftur á svæðinu hefur leitt í ljós að Keltar töldu aðalvatnsból rómverska baðhúsins vera helgidóm og staðurinn var tileinkaður gyðjunni Sulis. Rómverjar kölluðu hana Mínervu en nafnið Sulis var notað áfram eftir hernám Rómverja. Af því var dregið rómverska nafns staðarins, Aquae Sulis, sem þýðir „vötn Sulisar“. Skilaboð til gyðjunnar, sem rispuð voru á málmplötur, svokallaðar „formælingatöflur“ (e. curse tablets), hafa verið endurheimt úr Lindinni helgu. Þessi skilaboð voru skrifuð á latínu og formæltu þeim sem gerðu eitthvað á hlut skrifarans. Ef fötum einhvers var til dæmis stolið í baðhúsi gat hann skrifað nöfn grunaðra manna á töflu sem gyðjan Sulis Mínerva las síðan.
Musterið var reist á árunum 60–70 e.Kr. og baðhúsin voru byggð upp smátt og smátt á næstu þremur öldum. Á meðan hernám Rómverja á Stóra-Bretlandi stóð yfir voru eikarstólpar reknir niður í jörðina sem undirstöður, hugsanlega að boði Claudíusar keisara, og gerðu þeir musterið stöðugt. Umhverfis lindina var reist óreglulega lagað steinhús sem var klætt með blýi. Á 1. öld var reist yfir lindina braggalaga timburbygging og þar inni voru bæði köld og heit böð. Virkisveggir voru umhverfis borgina, mögulega hlaðnir á 2. öld. Eftir brotthvarf Rómverja á fyrsta áratug 4. aldar hnignaði böðunum og loks fylltust þau af sandi og hurfu. Annáll Engilsaxa segir að böðin hafi horfið á 5. öld.
Engilsaxar
thumb|200px|Rúnasteinn til minningar um víking sem dó í Bath.
Bath getur verið staðurinn þar sem orrustan við Mons Badonicus var háð (um 500 e.Kr.), þar sem Arthur konungur er talinn hafa sigrað Saxana, en þetta er umdeilt. Annáll Engilsaxa segir að Bath kom að tilheyra Engilsöxunum árið 577 eftir orrustuna við Deorham. Engilsaxarnir kölluðu staðinn Baðum, Baðan eða Baðon, hvert þýðir „við baðið“ og þaðan er núverandi nafn borgarinnar. Árið 675 byggði Osric konungur af Hwicce klaustur í Bath og hugsanlega notaði virkisveggina sem verndun. Offa af Mersíu tók stjórn á þessu klaustri árið 781 og endurbyggði kirkjuna sem var tileinkuð Petrus. Fyrir 8. öld var götumynstur Rómverja horfið og Bath kom í eigu konungs aftur þegar Alfreð mikli breyti borginni og gerði suðausturhluta hennar að klaustri.
Normannar, miðaldir og Tudorætt
Vilhjálmur 2. gaf borgina konunglegum lækni Jóni af Tours sem varð síðar biskup af Wells og ábóti af Bath árið 1088. Seinna voru ný böð byggð umhverfis lindirnar þrjár.
Í 15. öld féll klaustrið í Bath í niðurníðslu og þurfti að laga kirkjuna. Oliver King biskupinn af Bath og Wells ákvað árið 1500 að endurbyggja kirkjuna en á minna stærð. Nýja kirkjan var kláruð aðeins nokkur ár áður en Hinrik 8. bindi enda á príorklaustrið. Klaustrið fór í eyði fyrr en að það var endurreist sem sóknarkirkjan á Elísabetartímabílinu. Bath fékk opinbera stöðu sem borg árið 1590 frá Elísabetu 1.
Snemma á nútíma
Á tíma ensku borgarstyrjöldarinnar var orrustan við Landsdowne háð við norðurhluta staðarins 5. júlí 1643. Thomas Guidott var efna- og læknisfræðingur sem flutti til Bath þegar hann útskrifaði frá Oxford-háskólanum, þar sem hann opnaði læknastofu árið 1668. Hann kom að hafa áhuga á læknandi eiginleika vatnsins og árið 1676 skrifaði hann ''A discourse of Bathe, and the hot waters there. Also, Some Enquiries into the Nature of the water''. Þetta gerði læknandi eiginleika vatsnsins velþekkta víða um landið og bráðum byrjaði aðallinn að koma þangað til að baða sig.
Nokkrir hlutar borgarinnar voru þróaðir á Stuarttímabílinu. Útþensla borgarinnar fór áfram á georgíska tímabílinu, sem stafaði af því að fleira og fleira fólk var að heimsækja heilsulindirnar og það þurfti gistingu. Arkitektarnir John Wood eldri og John Wood yngri sonur hans gáfu borginni nýjar götur og samar framhliðar sem lét í það skína að þær væru hallarlegar og í klassískum stíl. Mikið af Bath-steininum sem var notað í byggingu í gegnum borgina var grafið úr kalksteinsnámu í Combe Down og Bathampton Down. Námurnar voru í eigu Ralph Allen (1694–1764). Til þess að auglýsa gæði kalksteins gerðu Allen og John Wood samning um að byggja hús úr kalksteini upp í sveit á milli borgarinnar og námunnar. Hann bætti og stækkaði póstþjónustuna á Vestur-Englandi sem hann hafði samning um í 40 ár. Allen var kosinn borgarstjóri árið 1742.
Suðausturland
thumb|Suðausturland.
Suðausturland er svæði á Íslandi sem spannar Vestur-Skaftafellssýslu og Austur-Skaftafellssýslu, nánar tiltekið vestur að Jökulsá á Sólheimasandi og austur að Lónsheiði.
Helstu þéttbýlisstaðir eru: Vík í Mýrdal, Kirkjubæjarklaustur og Höfn í Hornafirði.
Jöklarnir Mýrdalsjökull og Vatnajökull eru áberandi í landslaginu. Sandarnir Mýrdalssandur og Skeiðarársandur eru tilkomnir vegna framburðar og flóða í þessum jöklum. Vernduð svæði liggja innan Vatnajökulsþjóðgarðs (t.d. Skaftafell) og Lónsöræfa. Birkikjarr er þar víða.
Draumsóleyjaætt
Draumsóleyjaætt (fræðiheiti: Papaveraceae) er ætt jurta sem inniheldur 44 ættkvíslir og um það bil 770 tegundir af blómstrandi plöntum í Sóleyjabálki (Ranunculales). Ættin er útbreidd um alla jörð nema að hún er nánast óþekkt í hitabeltinu. Flestar eru fjölærar plöntur, en nokkrar eru runnar og lítil tré.
Einkenni
Laufblöð plantna af draumsóleyjaætt vaxa stakstæð upp af stönglinum og eru gjarnan með djúpar skerðingar á blaðbrúninni. Plöntur innihalda hvítan mjólkursafa.
Blómin hafa tvö bikarblöð sem umlykja blómið áður en það springur út en falla af þegar blómið opnast. Krónublöðin liggja oft í tveimur hringjum og fræflarnir í mörgum röðum umhverfis frævuna. Aldinið er hýðisaldin sem opnsast með litlum götum í annan endann.
Sléttuúlfur
Sléttuúlfur er spendýr sem lifir í Norður-Ameríku. Hann nefnist á ensku coyote eða praire wolf. Nafnið má líklega rekja til upprunalegra heimkynna þeirra á sléttum Norður-Ameríku. Orðið coyote kemur hins vegar af orðinu couytl í máli Nahutl-indjána sem bjuggu á svæðum sem tilheyra í dag Mexíkó. Latneska heiti þeirra merkir hins vegar “geltandi hundur”.
Sléttuúlfar eru afkomendur úlfa fyrir um 1 – 2 milljónum ára. Sléttuúlfar eru þekktir fyrir að vera mjög gáfuð dýr, þeir eru þekktir fyrir að aðlagast og lifa með breytingu náttúrunnar. Sléttuúlfar lifðu upprunalega á opnum sléttum og eyðimörkum, en nú lifa þeir í skógum og upp á fjöllum. Þeir hafa jafnvel numið land í borgum eins og Los Angeles og er nú að finna við flestar borgir í Norður-Ameríku.
Útlit og samskipti
Sléttuúlfar hafa verið kallaðir litli bróðir úlfsins því þessar tegundir eru náskyldar og töluvert líkar í útliti. Karlkynið er um 8-20 kg en kvenkynið er um 7-18 kg. Lengd sléttuúlfs er í kringum 100-135 cm og lengd skottsins er um 40 cm. Ríkjandi litur á feldi sléttuúlfa er ljós grár og rauður. Feldur sléttuúlfa samanstendur af stuttum og mjúkum hárum, og löngum og grófum hárum. Sléttuúlfar eru yfirleitt minni heldur en úlfar, Þeir hafa minni líkamsbyggingu, andlit og vöðvabyggingu. Þeir hafa mjög góða heyrn og lyktarskyn. Sléttuúlfar geta gefið frá sér mörg hljóð til að tjá sig. Þeir gefa frá sér langt spangól, gelta og einnig hljóð sem innihalda, "bark-howls" and "yip-howls."
Lifnaðarháttur
Sléttuúlfar lifa í Norður-Ameríku og reika um slétturnar, skóga, fjöll og eyðimerkur í Kanada, Bandaríkjunum, Mexíkó og Mið-Ameríku. Á meðan maðurinn tekur yfir sífellt meira svæði þurfa sléttuúlfarnir að aðlagast því að lifa í borgum til að finna sér mat. Það er orðið frekar algengt að sjá sléttuúlfa í stórborgum eins og New York og Los Angeles. Sléttuúlfar eru einfarar og merkja þeir svæði sitt með þvagi. Þeir verða meiri félagsverur á veturna til þess að auðvelda sér að finna fæðu. Sléttuúlfar eru næturdýr, þeir sofa á daginn og veiða á nóttinni. Þeir spangóla til að tjá sig um staðsetningu þeirra.
Fæðunám
Sléttuúlfar eru alætur en um 90% af fæðu sléttuúlfs eru spendýr. Stærstur hluti fæðunnar er þó venjulega smærri spendýr svo sem skógarkanínur, mýs, moldvörpur og jarðíkornar. Á sumum svæðum fella sléttuúlfar jafnvel stærri bráðir eins og elgi, hirti og nautgripi. Einnig éta þeir skriðdýr og fugla og jafnvel skordýr eða aðra landhryggleysingja. Fyrir utan manninn eru úlfar helstu afræningjar sléttuúlfsins. Þessar tegundir eru jafnframt í beinni samkeppni hvor við aðra, en þær lifa að miklu leyti á sömu svæðum. Rannsóknir hafa sýnt að úlfar halda stofnstærð sléttuúlfa niðri. Á svæðum þar sem úlfurinn hefur horfið hefur fjöldi sléttuúlfa margfaldast en stofnstærðin hefur aftur á móti minnkað þegar úlfum hefur fjölgað.
Fjölskyldulíf
Sléttuúlfar lifa saman í mörg ár og deila ábyrgð á ungunum. Í sumum tilvikum sér móðirinn aðeins um ungana. Sléttuúlfar lifa saman í fjölskylduhópum. Þegar ylfingarnir eru fullvaxta að hausti þá er algengt að dæturnar verði eftir hjá foreldrunum og hjálpi til við að undirbúa got mæðra sinna næsta vor en synirnir hverfa á braut.
Æxlun og félagskerfi
Sléttuúlfynjan verður kynþroska venjulega á öðru ári. Fengitíminn er í janúar til febrúar en þá gefur úlfynjan frá sér sterka lykt sem laðar að karldýr úr nágrenninu. Þegar úlfynjan hefur valið sér karldýr til að makast við sér parið sameiginlega um uppeldi yrðlinganna. Einkvæni er algengt meðal sléttuúlfa en úlfynjan velur sér venjulega sama karldýr og árið áður. Parið byrjar venjulega á því að leita uppi gamla jarðholu sem hefur verið grafin af greifingja, marðardýri eða jafnvel nagdýri. Afar sjaldgæft er að sléttuúlfar grafi sínar eigin holur. Þegar kemur að goti hverfur úlfynjan niður í jarðholuna og karldýrið sér þá eitt um veiðarnar.
Tierpark Hagenbeck
thumb|right|250px|Tierpark Hagenbeck Tierpark Hagenbeck (eða Dýragarður Hagenbecks) er dýragarður í Hamborg í Þýskalandi, frá upphafi 20. aldar.
Daphne du Maurier
thumb|right|Daphne du Maurier um 1930. Frú Daphne du Maurier, lafði Browning (13. maí 1907 – 19. apríl 1989) var enskur rithöfundur og leikskáld sem er fræg fyrir skáldsögurnar Rebekka, Jamaica-kráin og Máfurinn meðal annarra. Nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar eftir sögum hennar, eins og The Birds eftir Alfred Hitchcock og Don't Look Now eftir Nicolas Roeg sem báðar byggjast á smásögum eftir du Maurier.
Gary Lineker
Gary Lineker (fæddur 30. nóvember 1960) er enskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 80 leiki og skoraði 48 mörk með landsliðinu. Lineker vann gullskóinn á HM 1986 í Mexíkó þar sem hann skoraði 6 mörk. Einnig varð hann markakóngur í gömlu ensku fyrstu deildinni árin 1985, 1986 og 1990. Lineker er nú knattspyrnulýsandi fyrir BBC.
Yotta
Yotta er forskeyti fyrir 10024 (1000^8) og er komið af orðinu okta (átta) í grísku því 10008 (1000^8) er jafnt 1024. Það er venjulega táknað með stafnum „Y“.
Yosemite-þjóðgarðurinn
thumbnail|Staðsetning innan Bandaríkjanna. thumbnail|El Capitan kletturinn. thumbnail|Yosemitedalurinn. Yosemiteþjóðgarðurinn (enska: Yosemite National Park) er þjóðgarður í Kaliforníu. Hann er meðal elstu þjóðgarða í heimi og er rúmir 3000 km2 að stærð. Klettaveggurinn El Capitan er meðal frægustu kennileita þar og sjötti og sjöundi hæsti foss í heiminum eru þar.
Vaxtarsvæði risarauðviðar í Yosemite-dalnum í Kaliforníu var friðað árið 1864.
Varnarmaður
Varnarmaður er leikmaður í íþróttum, til dæmis knattspyrnu eða handknattleik sem spilar aftarlega á vellinum og verst gegn sóknarmönnum í andstæðu liði.
Gallepli
Gall eða gallepli er óeðlilegur útvöxtur á plöntum sem er viðbragð við skaða, sýkingu eða skordýra sem vaxa í vefnum. Nokkrar skordýrategundir sérhæfa sig í að örva gallvöxt sem er þá bæði fæða og vörn fyrir lirfur. Þráðormar geta einnig valdið gallvexti.
Gallepli á eik eru með mjög hátt hlutfall sútunarsýru og voru eitt hið besta hráefni í blek, blönduð við járnsúlfat.
Orðsifjar
Gallepli er talið koma úr latnínu: galla, 'eikar-epli'.
Populus lasiocarpa
Populus lasiocarpa er lauftré sem var fyrst lýst af Daniel Oliver. Populus lasiocarpa er í Víðiætt. Auk aðaltegundarinnar finnst undirtegundin P. l. longiamenta.
Þjóðflutningatímabilið
Þjóðflutningatímabilið var tímabil mikilla fólksflutninga innan Evrópu sem innrás Húna hratt af stað. Germanskir þjóðflokkar tóku sig upp og fluttu suður og vestur á bóginn og bundu þar enda á hið forna ríki Rómverja. Þá yfirgáfu Englar og Saxar Þýskaland og Jótar Danmörku og héldu til Englands, Vandalar fóru vestur gegnum Frakkland og Spán og til Norður-Afríku þar sem mál þeirra var talað þar til Austrómverka ríkið fór gegn þeim og eins fóru margir aðrir germanskir þjóðflokka suður Ítalíuskaga og brutu endanlega niður hið gamla Rómarríki.
Á þessum tíma talaði um ein milljón manna germönsk mál en íbúatala allrar Vestur-Evrópu hefur einungis verið fáeinar milljónir.
Elena Ferrante
Elena Ferrante er dulnefni ítalsks rithöfundar sem hefur slegið í gegn á heimsvísu með Napólífjórleiknum; Framúrskarandi vinkona (2012), Saga af nýju ættarnafni (2013), Þeir sem fara og þeir sem fara hvergi (2014) og Sagan af barninu sem hvarf (2015). Sögurnar fjalla um tvær vinkonur sem fæðast í Napólí árið 1944 og reyna að komast af í umhverfi sem einkennist af ofbeldi og kúgun. Gerðar hafa verið kvikmyndir eftir skáldsögunum Óþægileg ást og Dagar höfnunar og árið 2018 kom út 8 þátta sjónvarpsþáttaröð á ítölsku eftir fyrstu Napólíbókinni.
Galías
thumb|right|Galías Galías er tvímastra, breitt seglskip með hárri framsiglu og lægri  aftursiglu (öfugt við skonnortu þar sem framsiglan er lægri en hinar). Framsegl eru þrjú, stagfokka, klýfir og jagar, en aftan á framsiglu og aftursiglu eru gaffalsegl með gaffaltoppum. Galíasar tíðkuðust nokkuð í Íslandssiglingum á þilskipaöld.
Elena Ferrante
Ekki er vitað hver er á bak við dulnefnið Elena Ferrante.
Galías
Galías var upphaflega herskip sem tíðkaðist á miðöldum, að hálfu leyti róðrarskip og að hálfu leyti seglskip, búið allt að 50 fallbyssum (sbr. galeiða). Seinna voru samskonar skip sem einnig voru nefnd galíasar, notaðir til síldarflutninga milli Íslands og annarra landa svo dæmi sé tekið.
Luchino Visconti
thumb|right|Luchino Visconti Luchino Visconti di Modrone, greifi af Lonate Pozzolo (2. nóvember 1906 – 17. mars 1976) var ítalskur kvikmyndaleikstjóri. Faðir hans var hertogi af Grazzano og fjölskylda hans með þeim ríkustu á allri Norður-Ítalíu. Þrítugur fór hann til Parísar þar sem hann varð aðstoðarmaður Jean Renoir. Í Síðari heimsstyrjöldinni varð hann hluti af hópnum í kringum Vittorio Mussolini og tímaritið Cinema. Sína fyrstu kvikmynd, Heltekinn (Ossessione), gerði hann 1943 í anda ítalska nýraunsæisins eftir skáldsögunni Pósturinn hringir alltaf tvisvar. Myndin var bönnuð af leppstjórn fasista á Norður-Ítalíu.
Visconti hélt áfram að gera myndir í anda nýraunsæisins allan 6. áratuginn en eftir 1960 tóku myndir hans að snúast meira um hnignun aðalsins. 1963 gerði hann stórmyndina Hlébarðinn eftir sögu Giuseppe Tomasi di Lampedusa. 1969 kom síðan út Ragnarök, Dauðinn í Feneyjum 1972 og Ludwig 1975 sem eru saman kallaðar „þýski þríleikurinn“. Á sama tíma fékkst hann við óperuleikstjórn og stjórnaði meðal annars nokkrum frægum uppfærslum með Mariu Callas í La Scala á 6. áratugnum.
Áttund
Áttund í tónlist er tónbil sem spannar frá nótu að fyrsta náttúrulega yfirtóni sínum eða nótunnar sjálfrar áttund hærra eða lægra. Ef við mælum nótur í tíðni eða hertzum þá er áttund upp af A 440Hz (sem er litla a í tónfræði), A 880Hz (sem er einstrikað a, þ.e. a', í tónfræði) og áttund lægri væri A 220Hz (sem er stóra A í tónfræði). Við sjáum því að talan helmingast; A 440Hz tveimur áttundum neðar væri A 110Hz (440Hz/2 er 220Hz og 220Hz/2 er 110Hz).
Í skrifuðu og töluðu máli er búið að gefa áttundum nöfn til að aðgreina samnefndar nótur sem þarf að spila í mismunandi áttundum. Þar sem stafaröðin endurtekur sig þarf að aðgreina a frá a sem er áttund hærra. Við lítum til að mynda á mið-c sem er hvít nóta á miðju píanói. Þá til aðgreiningar var það nefnt einstrikað c eða c' og eru því allar nótur að næsta c fyrir ofan einstrikaðar nótur, frá og með næsta c eru allar nótur tvístrikaðar fram að þriðja c og þar fram eftir götunum.
Fáni Rússlands
thumb|right|250px|Fáni Rússlands Fáni Rússlands er þjóðfáni Rússlands, hans er fyrst getið 1688 á skipaflota Rússa en varð opinber fáni 1896 við krýningu Nikulásar annars.
Athrotaxis
Athrotaxis er ættkvísl með tvemur eða þremur tegundum barrtrjáa. Ættkvíslin er einlend í vestur Tasmaníu, þar sem þær vaxa í tempruðum regnskógum í mikilli hæð yfir sjávarmáli.
Þetta eru meðalstór tré, um 10 til 30 m (sjaldan 40) há og með 1 til 1,5 m í stofnþvermál. Blöðin eru hreisturlík, 3 til 14mm löng, í spíral á sprotanum. Könglarnir eru hnattlaga til egglaga, 1 til 3 sm í þvermál, með 15-35 köngulskeljar, hver skel með 3 til 6 fræjum; þau þroskast á 7-9 mánuðum eftir frjóvgun, en þá opnast þau til að sleppa fræjunum. Frjókönglarnir eru litlir, og sleppa frjóinu snemma vors.
Þær eru mjög viðkvæmar fyrir eldi og fækkað mjög vegna aukningar villieldi eftir að Evrópubúar settust að á eynni.
Tegundir
Tegundirnar þrjár af Athrotaxis eru ýmist taldar þrjár sjálfstæðar tegundir, eða sem tvær tegundir með þá þriðju sem blending hinna tveggja. Ennþá er ekki komin endanleg niðurstaða, þar sem sumar greiningar staðfesta blendingsuppruna, en aðrar sýna hana sem velaðgreinda og ekki blending.
Ræktun og nytjars
Viðurinn er ilmandi og endingargóður, og var áður mikið notaður í Tasmaníu, en er nú of sjaldgæfur til skógarhöggs. Allar þrjár eru lagleg skrauttré með miklu laufi, en ar aðallega plantað í trjásöfnum og grasagörðum. Ræktun fjarri heimkynnum þeirra hefur aðeins gengið þar sem úrkoma er mikil, vetur mildir, og svöl sumur, svo sem í Bretlandseyjum, Kyrrahafsströnd Bandaríkjanna og Nýja Sjálandi.
Marcos Alonso
thumb|Marcos Alonso með Fiorentina árið 2015.
Marcos Alonso Mendoza (fæddur 28. desember árið 1990) er spænskur knattspyrnumaður sem spilar með Barcelona FC. Hann spilar sem bakvörður en tekur oft aukaspyrnur af löngu færi. Alonso hóf ferilinn með Real Madrid en hélt svo til Englands; Bolton Wanderers árið 2010. Árið 2013 fór hann til Fiorentina á Ítalíu og var þar í 3 ár (stuttlega lánaður til Sunderland á Englandi árið 2014) en árið 2016 hann gerði 5 ára samning við Chelsea FC. Þar spilaði hann til 2022 uns hann gekk til liðs við Barcelona.
Faðir Alonso spilaði með Atlético Madrid and FC Barcelona og afi hans með Real Madrid. Báðir léku með landsliði Spánar.
Megumi Tachikawa
Megumi Tachikawa (japanska: 立川 恵 Tachikawa Megumi, fædd 22. febrúar) er mangaka sem þekkt er fyrir myndasögur eins og Saint Tail, Dream Saga og Cyber Idol Mink. Fyrsta birta verk hennar var sagan 16-sai no Tiara, árið 1992.
Harpa Gunnarsdóttir (plata)
Harpa Gunnarsdóttir er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1975. Á henni flytur Harpa Gunnarsdóttir fjögur lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Tónaútgáfan. Pressun: Soundtek. Ljósmynd: Norðurmynd. Prentun: Valprent h.f., Akureyri
Gröf í Öræfum
Gröf í Öræfum er nafn á býli sem lagðist í eyði af völdum eldsumbrota í Öræfajökli 1362 sem þá hét Knappafellsjökull. Gröf í Öræfum er skammt norðan við bæinn Hof á milli Skeiðarársands og Breiðamerkursands.
Elsta heimild um gangabæ
Elstu íveruhús á Íslandi eru skálar með sveigðum langveggjum og eldstæði á miðju gólfi. Fljótlega var farið að bæta viðbyggingum við sjálfan aðalskálann en bæjarrústin á Gröf er sú elsta dæmið um gangabæ. Í gangabæ er inngangurinn í miðju og skiptir bænum í tvennt og er gengið í öll aðalherbergi hússin úr göngunum. Eldstæðið er ekki lengur í skálanum eins og áður og í Gröf voru eldhús og skemma við sitthvorn enda bæjarins. Talið hefur verið að kólnandi veðurfar og skortur á eldiviði eigi þátt í þessari þróun.
Blómleg sveit í Litlahéraði
Öræfasveit kallaðist áður Litlahérað til aðgreiningar frá Fljótsdalshéraði en af heimamönnum var sveitin einfaldlega nefnd Hérað. Svo virðist sem byggð í Litlahéraði hafi verið blómleg. Samkvæmt máldögum voru guðshús þar sautján: tvær hálfkirkjur, ellefu bænhús og fjórar sóknarkirkjur ásamt öðrum bæjum og er fjöldi bæja áætlaður að minnsta kosti 30.
Ásamt hefðbundnum bústörfum sinntu sveitungar í Litlahéraði kornrækt, einkum ræktun á byggi. Við uppgröft sem þar fór fram 1955 – 1957 var grafið upp sofnhús (hús þar sem korn var þurrkað í sérstökum ofni, sofni) og fannst þar einnig kolað bygg. Smæð byggkjarnanna benti til lélegra vaxtarskilyrða. Kristján Eldjárn gerði rannsóknir á sofnhúsinu 1957.
Eldsumbrotin 1362
Öræfajökulsgosið 1362 var geysiöflugt gjóskugos og því fylgdi hrikalegt jökulhlaup sem lagði ekki einungis Gröf í Öræfum í eyði, heldur urðu að minnsta kosti 20 bæir hamförunum að bráð þannig að þeir byggðust ekki aftur. Sumir sópuðust burtu í jökulhlaupinu og aðrir urðu undir aur ásamt því að vikur færði mörg bæjarstæði í kaf enda eru gjóskulögin eftir þetta hamfaragos 20 – 40 cm á þykkt. Rannsóknir á þessu svæði hafa gefið vísbendingar um ákveðna tegund af gjóskuflóði eða svokallað gusthlaup. Gusthlaupið gæti hafa grandað bæjum í Litlahéraði. Gusthlaup fara með gríðarlegum hraða, allt að 300 km á klukkustund. Þau draga til sín allt súrefni og það ásamt miklum hita sem er í þeim er grandar öllu lífi sem fyrir verður. Forrannsóknir benda til þess að býlið Bær sem ekki er langt frá Gröf gæti hafa orðið fyrir gusthlaupi en fleiri rannsókna er þörf.
Elstu heimildir um eldsumbrotin 1362
Stuttu eftir gosið er ritað í Skálholtsannál: ''„Eldar uppi í þrem stöðum fyrir sunnan og hélst það frá fardögum til hausts með svo miklum býsnum, að eyddi allt Litlahérað og mikið af Hornafirði og Lónshverfi, svo að eyddi fimm þingmannaleiðir. Hér með hljóp Knappafellsjökull fram í sjó, þar sem áður var þrítugt djúp, með grjótfalli, aur og saur, að þar urðu síðan sléttir sandar. Tók og af tvær kirkjusóknir með öllu, að Hofi og Rauðalæk. Sandurinn tók í miðjan legg á sléttu, en rak saman í skafla, svo að varla sá húsin.“'' Fyrsta heimild um að aftur sé komið fólk í Öræfi, er máldagi Hofskirkju frá 1387 sem talinn er ritaður af Mikael Skálholtsbiskup eða skrifurum hans.
Fornleifarannsóknir og uppgreftir á 20. öld
Haustið 1954 ætluðu bændur á Hofi að gera kálgarð og tóku þá eftir gamalli tóft er þeir tóku að jafna út garðlandið. Þjóðminjaverði var tilkynnt um fundinn og í kjölfarið var hafist handa við rannsóknir og uppgröft 3. júní 1955. Gísli Gestsson safnvörður Þjóðminjasafnsins gróf upp rústir Grafar og honum til fulltingis var Sigurður Þórarinsson sem frægur var fyrir rannsóknir sínar á gjóskulögum og Kristján Eldjárn þjóðminjavörður. Uppgreftinum lauk 1957. Forngripir úr uppgreftrinum voru 75 talsins. Má nefna sem dæmi:
Að sumu leyti er hægt að líkja atburðum 1362 við atburðina í Pompeii árið 79, þó ekki sé hægt að fullyrða hvort menn og dýr hafi farist í hamförunum á Litlahéraði. Í seinni tíð hafa verið gerðar grunnrannsóknir til að fá enn meiri vitneskju um þetta mjög svo spennandi svæði sem án efa geymir vitneskju um forna tíma.
Bjarni Benediktsson (f. 1970)
Bjarni Benediktsson (f. 26. janúar 1970) er fjármálaráðherra Íslands, formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrum forsætisráðherra Íslands.
Bjarni hefur verið formaður Sjálfstæðisflokkins og oddviti í Suðvesturkjördæmi frá árinu 2009 og setið á Alþingi frá 2003. Bjarni hefur fimm sinnum haft betur gegn keppinautum á landsfundum Sjálfstæðisflokksins.
Menntun
Bjarni útskrifaðist úr Menntaskólanum í Reykjavík árið 1989, lauk námi í lögfræði frá Háskóla Íslands 1995, stundaði nám í þýsku og lögfræði í Þýskalandi 1995 – 1996, LL.M.-gráða (e. Master of Laws) frá Háskólanum í Miami í Bandaríkjunum 1997 og varð löggiltur verðbréfamiðlari árið 1998. Hann starfaði sem fulltrúi sýslumannsins í Keflavík árið 1995 og sem lögfræðingur Eimskipafélags Íslands á árunum 1997 – 1999. Bjarni var lögmaður með eigin rekstur á Lex lögmannsstofu 1999 – 2003 og var faglegur framkvæmdastjóri Lex 2002 – 2003.
Þingstörf
Bjarni hefur setið á Alþingi fyrir Suðvesturkjördæmi frá árinu 2003. Bjarni var fjármálaráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 2013-2017, forsætisráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar frá janúar til nóvember 2017 og fjármálaráðherra að nýju í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, VG og Framsóknarflokks frá 30. nóvember 2017.
Bjarni var formaður allsherjarnefndar Alþingis á árunum 2003 – 2007 og formaður utanríkismálanefndar á árunum 2007 – 2009. Hann sat í stjórnarskrárnefnd af hálfu flokksins á árunum 2004 – 2007 og ennfremur árið 2009.
Utanríkismál
Bjarni er stuðningsmaður aukinnar samvinnu við Bandaríkin, hann hefur lýst yfir „vilja til þess að efla enn frekari tengsl þessara vinaþjóða í framtíðinni. Ný tækifæri og nýjar áskoranir, hvort sem er í viðskiptum milli landanna, ferðamennsku, menningar- og menntamálum, öryggis- og varnarmálum eða málefnum tengdum norðurskautinu eiga að vera okkur hvatning til þess að styrkja böndin enn frekar.“
Bjarni sat hjá við atkvæðagreiðslu á Alþingi um að Ísland viðurkenndi sjálfstæði Palestínu í nóvember 2011, og benti á að ESB hefði Hamas samtökin á lista yfir hryðjuverkasamtök og í því ljósi hefði hann „mikla fyrirvara við að það sé skynsamlegt að stíga þetta stóra skref núna.” Hann studdi álit minnihluta Sjálfstæðismanna um að óvíst sé að „friðvænlegra verði á svæðinu með viðurkenningu Palestínu sem sjálfstæðs og fullvalda ríkis á þessum tímapunkti.” Í yfirlýsingunni sagði jafnframt: „Minni hlutinn bendir á að möguleg áhrif almennrar viðurkenningar á sjálfstæði og fullveldi Palestínu á sjálfar friðarviðræðurnar milli Palestínumanna og Ísraelsmanna eru órannsökuð.”
Viðskiptalíf
Bjarni Benediktsson var stjórnarformaður N1 og BNT á árunum 2005 – 2008. Hann lét af stjórnarformennsku eftir bankahrunið á Íslandi haustið 2008 vegna þess að hann taldi fulla þörf á að helga stjórnmálum alla krafta sína.
Í byrjun desember 2009 skýrði DV frá því að Bjarni hefði í febrúar 2008 skrifað undir samning í umboði eigenda félagsins Vafnings. Flókin viðskiptaflétta fólst í því að félagið Vafningur fékk lánaða 10,5 milljarða króna til þess að endurfjármagna félagið Þáttur International sem var í eigu Milestone og bræðranna Einars og Benedikts Sveinssona. Benedikt er faðir Bjarna. Bjarni sjálfur hefur sagt aðkomu sína hafa verið „fólgin í því að veita Glitni veð í hlutafélaginu Vafningi til tryggingar á láni sem Glitnir hafði veitt því. Aðra aðkomu að málinu hafði ég ekki“.
Í umfjöllun DV er haldið fram að Þáttur International hafi með þessum hætti greitt 15 milljarða króna skuld við bandaríska bankann Morgan Stanley og varnað því að bandaríski bankinn hafi leyst til sín 7% hlut félagsins í Glitni. Bjarni var ásakaður í fjölmiðlum um slæma, jafnvel ólöglega viðskiptahætti.
Í kjölfar hrunsins kannaði Rannsóknarnefndin hversu margir þingmenn hefðu fengið lán hærri en hundrað milljónir króna á tímabilinu 2005 til falls bankanna í október 2008. Bjarni Benediktsson reyndist þá skulda 174 milljónir.
Bjarni Benediktsson stofnaði aflandsfyrirtækið Falson & co á Seychelle-eyjum árið 2006. Það fyrirtæki hélt utan um fjárfestingu Bjarna auk tveggja annarra Íslendinga í fasteignaverkefni í Dúbaí.
Formennska í Sjálfstæðisflokknum
Bjarni var kjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins á landsfundi 29. mars 2009, er Geir H. Haarde hvarf af vettvangi stjórnmála. Hann tilkynnti um formannsframboð sitt, eftir að Geir tilkynnti um ákvörðun sína að hætta, 31. janúar. Bjarni sigraði Kristján Þór Júlíusson í formannskjörinu. Bjarni hlaut 990 atkvæði, tæp 60%, en Kristján Þór 688, tæp 40%. Aðrir fengu minna. Þrír aðrir höfðu lýst yfir áhuga á formannssætinu.
Stuttu eftir að Bjarni hafði verið kosinn til formennsku í Sjálfstæðisflokknum bárust fréttir um það í fjölmiðlum að Sjálfstæðisflokkurinn hefði tekið á móti styrkjum frá FL Group (sem heitir Stoðir í dag) og Landsbanka Íslands upp á samtals 50 milljónir króna. Þetta mál var nefnt Styrkjamálið, Bjarni taldi alla ábyrgð vera á þáverandi framkvæmdastjórum flokksins sem hefðu samkvæmt honum átt að vita af styrkjunum, þá Kjartan Gunnarsson og Andra Óttarsson. Hann dró síðar til baka ummæli sín og sagði fráleitt að draga nafn Kjartans í atburðarrásina, hann hefði ekkert haft með þessi mál tengd styrkjum að gera.
Bjarni var endurkjörinn formaður á landsfundi 26. júní 2010. Bjarni hlaut 573 atkvæði í kjörinu eða 62% greiddra atkvæða en Pétur H. Blöndal alþingismaður fékk 281 atkvæði eða 30%. Alls greiddu 925 atkvæði í kjörinu en auðir seðlar voru 50. Aðrir hlutu færri atkvæði.
Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins sem haldinn var 17.-20. nóvember 2011 bauð Hanna Birna Kristjánsdóttir sig fram til formanns gegn Bjarna. Bjarni hlaut 727 af 1323 greiddum atkvæðum. Hann hlaut því 55 prósent kosningu. Hanna Birna fékk 577 atkvæði og rúmlega 44 prósent atkvæða. Á landsfundi 2013 var hann svo kjörinn með tæplega 80% atkvæða.
Hrun stjórnarinnar leiddi til þess að boðað var til alþingiskosninga í kjölfarið í október 2017. Ríkisstjórn VG, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks undir forsæti Katrínar Jakobsdóttur var mynduð í nóvember 2017. Bjarni varð þá að nýju fjármálaráðherra.
Bjarni var endurkjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins í vali milli þeirra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar þann 6. nóvember 2022. Bjarni hlaut tæp sextíu prósent atkvæða.
Einkalíf
Eiginkona Bjarna er Þóra Margrét Baldvinsdóttir og eiga þau saman fjögur börn.
Árið 2015 leiddi gagnaleki í ljós að Bjarni hafði verið skráður notandi á vefsíðunni Ashley Madison, sem er tengslavefur fyrir gift fólk eða fólk í samböndum sem hyggst halda framhjá maka sínum. Bjarni hafði verið skráður þar undir notendanafninu „IceHot1“. Í yfirlýsingu hjónanna sögðust Bjarni og Þóra hafa skráð sig saman á vefinn upp á grín.
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950 voru sveitarstjórnarkosningar haldnar árið 1950.
Akranes
Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akranesi fóru fram 29. janúar 1950.
Akureyri
Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akureyri fóru fram 29. janúar. Þorsteinn M. Jónsson var kjörinn forseti bæjarstjórnar og Steinn Steinsen bæjarstjóri með stuðningi Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Úrslit bæjarstjórakjörs réðust þó ekki fyrr en í þriðju umferð þar sem Framsókn studdi í fyrstu tveimur umferðunum sinn eigin umsækjanda, Guðmund Guðlaugsson, á meðan fulltrúar Alþýðuflokksins studdu aðra umsækjendur og Sósíalistar sátu hjá. Í þriðju umferðinni var aðeins kosið á milli Steins og Guðmunds og hlaut Steinn þá atkvæði fulltrúa Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks á meðan vinstri flokkarnir sátu hjá.
Hofsós
Þessar hreppsnefndarkosningar á Hofsósi áttu að fara fram 29. janúar. Aðeins kom fram einn listi og var hann því sjálfkjörinn.
Patreksfjörður
Þessar hreppsnefndarkosningar á Patreksfirði áttu að fara fram 29. janúar. Aðeins kom fram listi Sjálfstæðisflokksins og var hann sjálfkjörinn.
Seltjarnarnes
Þessar hreppsnefndarkosningar á Seltjarnarnesi fóru fram 29. janúar 1950. Sjálfstæðismenn náðu meirihluta.
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013
|thumb|right| Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013 var haldið í Svíþjóð dagana 10. til 28. júlí 2013. 12 lið kepptu og sigraði Þýskaland keppnina í áttunda skiptið.
Agathis macrophylla
Agathis macrophylla er tegund af barrtrjám sem vex á eyjum í suðvestur Kyrrahafi (Fíjí, Salómonseyjar, Vanúatú og Santa Cruz-eyjar). Hún verður um 40 m há.
Umsnúin erfðafræði
thumbnail|300 px|Mótefni við fuglaflensu búið til með aðferðum umsnúinnar erfðafræði Umsnúin erfðafræði eða öfug erfðafræði er aðferð eða nálgun við að rannsaka virkni gena með DNA-raðgreiningu.
Żyrardów
thumb|250px|Żyrardów Żyrardów er borg í miðhluta Póllands. Íbúar voru 41.233 árið 2005.
Michael Walzer
thumb|right|220px|Michael Walzer Michael Walzer (3. mars 1935) er stjórnmálaheimspekingur og siðfræðingur og prófessor við Institute for Advanced Study í Princeton í New Jersey. Hann hefur skrifað um ýmis efni, m.a. réttlát og ranglát stríð, þjóðernishyggju, félagslegt réttlæti, umburðarlyndi og fleira. Hann hefur gefið út 27 bækur og á fjórða hundrað greina.
Walzer er venjulega talinn einn meginhugsuður félagshyggju í stjórnmálaheimspeki, ásamt Alasdair MacIntyre og Michael Sandel.
Ræningjatangi
Ræningjatangi er tangi á Heimaey í  Vestmannaeyjum. Tanginn er nefndur eftir sjóræningjum sem komu til eyjanna í Tyrkjaráninu 1627 en talið er að ræningjarnir hafi þar komið á land. Þeir munu ekki hafa siglt inn á höfnina því að þar voru mannaðar fallbyssur á Skansinum.
Skarfakál
Skarfakál (kálgresi, síonsjurt eða skyrbjúgsjurt) (fræðiheiti: Cochlearia officinalis) er planta af krossblómaætt. Skarfakál er með nær kringlóttum blöðum og hvítum blómum í klösum. Skarfakál er gömul lækningajurt og mjög C-vítamínrík og þótti áður fyrr hin besta lækning við skyrbjúgi eins og eitt af nöfnum hennar gefur til kynna. Skarfakál vex einkum við sjó.
Ræningjatangi
Ólafur Egilsson segir í Reisubók sinni að íslenskur maður að nafni Þorsteinn, sem verið hafi á enskri duggu sem ræningjarnir hertóku á leið sinni frá Austfjörðum, hafi vísað þeim til landgöngu á Ræningjatanga.
Ártúnsösp
Populus tristis er trjátegund af víðiætt. Hún er upprunnin nyrst úr Asíu.
Búgínska
Búgínska er ástrónesískt tungumál talað af 3 – 4 milljónum á Súlavesí í Indónesíu. Málið er ritað bæði með latínuletri og sérstöku búgínsku stafrófi af indverskum uppruna.
Sanderla
thumb|left|Sanderla í Texas Sanderla (fræðiheiti: Calidris alba) er vaðfugl af snípuætt og títuættkvísl. Sanderla er svipuð lóuþræl. Hún sést oft í hópum. Hún er fargestur á Íslandi vor og haust.
Sanderlur verpa á túndrusvæðum norðan við 5 °C jafnhitalínu í júlí. Þær velja varpsvæði á þurrum steinum nærri votlendi frá 60 m til 800 m yfir sjávarmáli. Á veturna og á fartíma halda þær sig á sandströndum og leirum og við bakka vatna og áa.
Lærdómsöld
Lærdómsöld er tímabil í sögu Íslands sem er einkum vísað til í tengslum við menningarsögu. Hún nær frá siðaskiptum til upplýsingaraldar, eða frá 1550 til 1770. Nafnið vísar til þess að fornmenntastefnan ruddi sér til rúms með endurnýjuðum áhuga á gömlum íslenskum bókmenntum. Prentverk var rekið á vegum biskupsstólanna en lok tímabilsins miðast við stofnun Hrappseyjarprents.
The Pirate Bay
The Pirate Bay er sænsk torrent-síða sem var stofnuð árið 2003 af Piratbyrån en síðan hefur verið rekin sjálfstætt síðan 2004. The Pirate Bay kallaði sig „stærstu BitTorrent-síðu heims“ og taldist 123. vinsælasta vefsíða heims samkvæmt mælingum Alexa Internet árið 2008.
Nowe Miasto nad Pilicą
thumb|right|200px|
Nowe Miasto nad Pilicą er bær við í miðhluta Póllands. Íbúar voru 3.847 árið 2004.
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2017
,Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2017 var haldið í Hollandi 16. júlí til 6. ágústs 2017. Það var líka Holland sem urðu evrópumeistarar.
Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar (1981)
Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1981. Á henni flytur Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar tvö lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Hljóðriti. Upptökumaður: Sigurður Bjóla. Pressun: Alfa. Ljósmynd: Stefán Peterson. Prentun: Valprent h.f., Akureyri
Búrjatíska
Búrjatíska er mongólskt tungumál sem er talað af um 350.000 manns í Búrjat í Suður-Síberíu, austur, suður og vestur af Bajkalvatni. Það er ritað með kýrillísku stafrófi.
743
Árið 743 (DCCXLIII í rómverskum tölum)
Michael Sandel
Michael Sandel (f. 5. mars 1953) er bandarískur stjórnmálaheimspekingur og prófessor á Harvard-háskóla. Sandel er málsvari félagshyggju í stjórnspeki og er einna þekktastur fyrir gagnrýni sína á kenningu Johns Rawls í Kenningu um réttlæti.
Staðamálin
Staðamálin voru átök biskupa og höfðingja á Íslandi um forræði yfir kirkjum sem höfðingjar höfðu látið reisa á jörðum sínum og farið með sem sína eign, meðal annars þegið hluta af tíund sem var þeim nokkur tekjulind.
Staðamál fóru fram í tveimur hrinum, fyrst þegar Þorlákur helgi Þórhallsson varð Skálholtsbiskup 1178 og hóf árið eftir að krefjast forræðis yfir kirkjustöðum í samræmi við umbætur Eysteins Erlendssonar erkibiskups í Niðarósi. Staðamálum fyrri lyktaði með því að Þorlákur náði forræði nokkurra kirkjujarða en varð annars lítið ágengt annað en gera höfðingjum ljóst að yfirráð þeirra teldust ekki lögleg fyrir kirkjunni.
Hólaskóli (háskóli)
Hólaskóli – Háskólinn á Hólum er rannsóknar- og menntastofnun sem útskrifar nemendur úr þremur deildum.
Saga
Um miðja 11. öld bjó á Hólum Oxi Hjaltason af ætt Hofsverja. Hann lét gera kirkju mikla. Um 1100 átti Illugi Bjarnason jörðina. Þegar ákveðið var að stofna biskupsstól á Norðurlandi, gaf hann Hóla til biskupsseturs.
Fyrsti biskupinn á Hólum var Jón Ögmundsson helgi. Hann tók vígslu árið 1106. Jón hélt skóla á staðnum fyrir prestsefni. Skólinn var kallaður Hólaskóli og má segja að þetta hafi verið háskóli þess tíma. Viðfangsefnin voru fjölbreytt. Fór mikið frægðarorð af skólahaldi hans og kirkjustjórn. Rætur Hólaskóla nútímans teygja sig langt aftur í tímann eða allt til ársins 1106. Frá tíð Jóns Ögmundssonar er orðtakið, sem síðan hefur lifað á vörum Íslendinga; heim að Hólum.
Höfuðstaður Norðurlands
Á sjö alda tímabili voru Hólar hinn raunverulegi höfuðstaður Norðurlands og helsta menningarsetur fjórðungsins, enda starfræktur þar skóli lengst af. Mikill auður safnaðist að Hólum. Þegar veldi biskupsstólsins var sem mest á fyrri hluta 16. aldar, átti hann 352 jarðir og var það um 1/4 af öllum jörðum í Norðlendingafjórðungi. Þá átti Hólastóll víða rekaítök og önnur hlunnindi.
Biskuparnir
Alls sátu 36 biskupar á Hólum, 23 í kaþólskum sið og 13 í lútherskum. Má þar nefna Jón Ögmundarson helga (1106-1121), Guðmund Arason góða (1203-1237), Auðun rauða Þorbergsson (1313-1322), Jón Arason (1524-1550) og Guðbrand Þorláksson (1571-1627) og Gísla Magnússon (1755-1779). Árið 1802 var stóllinn lagður niður og eignir hans seldar.
Vígslubiskupsembættið var stofnað 1910. Vígslubiskup hefur setið á Hólum frá 1986, er hr. Sigurður Guðmundsson þáverandi vígslubiskup flutti á staðinn. Hr. Bolli Þ. Gústavsson tók við af Sigurði og núverandi vígslubiskup Hólastiftis er hr. Jón Aðalsteinn Baldvinsson og tók hann við embættinu í júní 2003.
Guðmundur Arason hinn góði var þekktastur fyrir að eiga í stöðugum deilum við voldugustu höfðingjaættir landsins. Mikið orð fór af honum fyrir ölmusugjafir, bænahald og lækningar. Gvendarskál er sylla í Hólabyrðu, fjallinu fyrir ofan Hóla. Sagt er að Guðmundur góði hafi farið þangað reglulega og beðist fyrir. Fornt altari er í Gvendarskál. Gvendarbrunnur er í túninu framan við kirkjuna.
Jón Arason var síðasti kaþólski biskupinn á Íslandi og barðist hart gegn siðaskiptunum. Hann var hálshöggvinn í Skálholti ásamt tveimur sonum sínum 7. nóvember 1550 og markaði það endalok kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. Jón var höfðingi í lund og eitt mesta skáld sinnar tíðar. Til minningar um Jón var reistur turn við Hóladómkirkju árið 1950.
Guðbrandur Þorláksson er þekktastur fyrir bókaútgáfu sína. Guðbrandur gaf út fyrstu biblíuna á íslenska tungu 1584 og á útgáfa hennar stóran þátt í að íslenskan varðveittist. Guðbrandur var vísindamaður og reiknaði m.a. út hnattstöðu Hóla. Honum hefur stundum verið líkt við Leonardo Da Vinci. Á hans tímum má búast við að margt hafi verið íhugað og skeggrætt í hinum forna Hólaskóla.
Búnaðarskólinn 1882
Árið 1881 keypti Skagafjarðarsýsla Hóla, og ári síðar var stofnaður búnaðarskóli á Hólum sem hefur starfað nær óslitið síðan. Hlutverk skólans hefur breyst í tímans rás og skólinn hefur lagað sig að breyttum aðstæðum. Námið miðar að því að efla atvinnu- og menningarlíf í dreifbýli með fjölbreyttri starfsmenntun á sviði nútíma landbúnaðar. Árið 1999 fékk skólinn aftur hið upphaflega nafn, Hólaskóli.
Háskólastofnun 2003
Árið 2003 fékk Hólaskóli heimild til að starfa sem háskólastofnun og vera með fullt nám til fyrstu háskólagráðu. Á undanförnum árum hefur vísindastarf skólans eflst verulega samhliða námsframboði. Samningar hafa verið gerðir við aðra háskóla um margvíslega viðurkenningu á námi skólans sem hluta af þeirra námi. Margir nemendur hafa unnið framhaldsverkefni til M.Sc. prófs undir leiðsögn kennara skólans. Heimild skólans til að starfa sem háskólastofnun er honum mjög mikilvæg og markar tímamót í sögu hans.
900 ár
Mikið var um dýrðir árið 2006 þegar haldið var upp á 900 ára afmæli biskupsstóls og skólahalds á Hólum. Sérstök vefsíða var sett upp um afmælishaldið, þar sem sjá má dagskrá, myndir og frásagnir af atburðum.
Háskóli 2007
Alþingi samþykkti ný lög um Hólaskóla - Háskólann á Hólum í desember 2006. Nýju lögin eru í samræmi við löggjöf um aðra ríkisháskóla. Lögin styrkja starf skólans mjög mikið og auka tækifæri hans til að þróast enn frekar. Með lögunum fær skólinn m.a. leyfi til að útskrifa meistara- og doktorsnema.
Nýtt ráðuneyti 2008
Háskólinn á Hólum flyst frá landbúnaðarráðuneyti yfir í ráðuneyti menntamála.
Viðurkenning fræðasviða 2007 Háskólinn á Hólum fékk viðurkenningu fræðasviða sinna í apríl 2008. Með henni var faglegt starf skólans formlega staðfest í samræmi við alþjóðleg viðmið um háskóla.
Ný löggjöf 2013
Hinn 1. júlí 2013 tóku gildi ný lög um opinbera háskóla og frá og með þeim degi heyra málaefni Hólaskóla - Háskólans á Hólum undir þau. Á sama tíma féllu lög um búnaðarfræðslu úr gildi.
Ferðamáladeild
Nám í ferðamáladeild undirbýr nemendur fyrir störf í ferðaþjónustu og fyrir framhaldsnám á því sviði. Mikil áhersla er lögð á virk tengsl við stofnanir og fyrirtæki í ferðaþjónustu auk náinna tengsla við menntastofnanir í ferðaþjónustu hérlendis og erlendis. Staðnám eða fjarnám með staðbundnum lotum - blandað nám Aðstæður til náms og búsetu á Hólum eru ágætar, og auðvelda bein tengsl við samnemendur og kennara. Margir nemendur tala einnig um dýrmæta reynslu þess að búa á stað sem Hólum. Fjarkennsla við deildina hófst haustið 2000 og nú eru öll námskeið við hana einnig í boði í fjarnámi. Í mörgum námskeiðum er þó gert ráð fyrir staðbundnum lotum, til dæmis í tengslum við vettvangsferðir eða aðra þætti, sem erfitt er að sinna í fjarnámi. Staðbundnu loturnar eru einnig til þess fallnar að efla tengslin milli nemenda og við kennarana.
Annir og stuttannir
Skólaárinu er skipt í þrjár annir, þar af tvær sem fyrst og fremst byggjast á bóklegu námi (haustönn og vorönn). Þessum önnum er síðan skipt í tvær stuttannir hvorri og einstök námskeið ná ýmist yfir önnina alla eða aðra hvora stuttönnina. Á sumarönn er einkum um verknám að ræða.
Fiskeldis- og fiskalíffræðideild
Námsframboð við fiskeldis- og fiskalíffræðideild Háskólans á Hólum er fyrst og fremst tvíþætt. Annars vegar eins árs diplómunám í fiskeldisfræði og hins vegar rannsóknatengt meistaranám í sjávar- og vatnalíffræði.
Ennfremur hefur verið boðið upp á BS-nám í sjávar- og vatnalíffræði, í samstarfi við Háskóla Íslands.
Kennslu- og rannsóknaaðstaða deildarinnar er í Verinu á Sauðárkróki.
Hestafræðideild
Við hestafræðideild Háskólans á Hólum er boðið upp á tvær mismunandi leiðir til BS-gráðu. Annars vegar BS í reiðmennsku og reiðkennslu, og hins vegar BS í hestafræðum. Báðar námsleiðirnar eru byggðar upp af 180 ECTS, sem samsvara þriggja ára fullu námi.
Námsleiðin BS í hestafræði er í samstarfi við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri, og er skipulögð þannig að fyrstu tvö árin stundar nemandinn sitt nám á Hvanneyri en hið þriðja og síðasta heima á Hólum.
Samhliða námsleiðinni BS í reiðmennsku og reiðkennslu er boðið upp á þá möguleika að útskrifast með diplómu að loknu einu námsári (leiðbeinendapróf) eða tveimur (tamningapróf).