cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mat á umhverfisáhrifum
Sveitarstjórnir
Samkvæmt ákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010 skal í hverju sveitarfélagi starfa skipulagsnefnd ásamt skipulagsfulltrúa. Það er á ábyrgð sveitarstjórnar að kjósa skipulagsnefnd og að ráða skipulagsfulltrúa, sem starfar undir stjórninni. Nefndin annast gerð skipulagsáætlana í umsjón skipulagsfulltrúa, sem jafnframt hefur eftirlit með leyfisskyldum framkvæmdum. Sveitarstjórn getur þó falið nefndinni eða öðrum innan stjórnsýslunnar heimild til fullnaðarafgreiðslu vissra mála, sbr. ákvæði 42. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, svo sem útgáfu framkvæmdaleyfa og afgreiðslu deiliskipulagsáætlana. Endanleg afgreiðsla á aðal- og svæðisskipulagi er þó ávallt í höndum og á ábyrgð sveitarstjórnar. Vegna fyrirhugaðra framkvæmda þarf ætíð að leita umsagnar viðkomandi sveitarstjórnar. Hlutverk sveitarstjórna við mat á umhverfisáhrifum er nokkuð veigamikið, því auk umsagnahlutverks um framkvæmdir innan viðkomandi sveitarfélags og leyfisveitingavalds þá geta framkvæmdir jafnvel verið á vegum sveitarfélagsins sjálfs.
Almenningur
Almenningur er skilgreindur sem einn eða fleiri einstaklingar eða lögaðilar, samtök þeirra, félög eða hópar, skv. ákvæði 4. tl. 2. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.	Almenningi er með lögum tryggð aðkoma að mati á umhverfisáhrifum. Með þessu er sérhverjum aðila er kann að láta sig mál varða veitt aðkoma að matsferlinu. Eitt meginmarkmiða laga um mat á umhverfisáhrifum er að stuðla að samvinnu og sátt meðal þeirra sem hafa hagsmuna að gæta eða láta sig mál varða, sbr. 1. gr. laganna. Fyrir matsskyldar framkvæmdir er framkvæmdaraðila, í samráði við Skipulagsstofnun, skylt að kynna tillögu að matsáætlun fyrir almenningi. Þetta er gert í þeim tilgangi að fá fram ábendingar og formlegar athugasemdir, áður en lengra er haldið. Þegar frummatsskýrslu hefur verið skilað inn til Skipulagsstofnunar og auglýst gefst almenningi enn kostur á því að gera formlegar athugasemdir við umhverfismat framkvæmdar. Í endanlegri matsskýrslu sem skilað er inn til álitsgjafar Skipulagsstofnunar skal framkvæmdaraðili birta allar umsagnir frá umsagnaraðilum og athugasemdir almennings sem bárust vegna frummatsskýrslu og taka afstöðu til þeirra.
Umsagnaraðilar
Samkvæmt ákvæði 23. tl. 2. gr skipulagslaga nr. 123/2010 eru umsagnaraðilar skilgreindir sem opinberar stofnanir og stjórnvöld sem sinna lögbundnum verkefnum á sviði skipulagsmála og leyfisveitingum þeim tengdum. Umhverfisstofnun gegnir margþættu hlutverki. Stofnunin miðlar m.a. upplýsingum um umhverfismál, gerð reglugerða, leyfisveitingar, umsjón með friðlýstum svæðum, og beitir sér fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda ásamt því að veita umsagnir vegna mats á umhverfisáhrifum svo fátt eitt sé nefnt. Minjastofnun Íslands tók til starfa þann 1. janúar 2013 skv. lögum nr. 80/2012 um menningarminjar. Minjastofnun tók m.a. við því hlutverki Fornleifaverndar ríkisins að stuðla að verndun menningarsögulegra minja, kynna þær fyrir almenningi og auðvelda aðgengi að þeim. Minjastofnun veitir leiðbeiningar vegna rannsóknarverkefna og ráðgjöf um meðferð menningarsögulegra minja. Við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda eru menningarminjar einn þeirra þátta sem taka þarf til skoðunar. Eitt hlutverka Minjastofnunar er að veita faglegar umsagnir vegna umhverfismats.
Fjölmargar aðrar opinberar stofnanir eða stjórnvöld geta verið umsagnaraðilar við mat á umhverfisáhrifum s.s. Hafrannsóknarstofnun, Veðurstofa Íslands og Orkustofnun svo dæmi séu nefnd, allt eftir eðli fyrirhugaðrar framkvæmdar.
Tenglar
Vefur Skipulagsstofnunar - um mat á umhverfisáhrifum Leiðbeiningarit um mat á umhverfisáhrifum
Billjarður
Billjarður er heiti yfir stóra tölu sem má einnig tákna sem 1.000.000.000.000.000, sem 1015, eða sem þúsund billjónir. Þúsund billjarðar kallast trilljón.
1302
Árið 1302 (MCCCII í rómverskum tölum)
Fjölvi (forlag)
Fjölvi, einnig ritað Fjölvaútgáfan, er íslenskt útgáfufyrirtæki stofnað af Þorsteini Thorarensen árið 1966.
1302
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
1528
thumb|right|[[Íslandskort Benedetto Bordone.]] thumb|right|Aðmírállinn [[Andrea Doria.]] Árið 1528 (MDXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sigrún Sól Ólafsdóttir
Sigrún Sól Ólafsdóttir (f. 31. ágúst 1968) er íslensk leikkona. Hún starfar sem prufuleikstjóri (casting director).
Lefse
thumb|250px|Að steikja lefse í pönnu.
Lefse er hefðbundið mjúkt norskt flatbrauð. Það er gert úr kartöflumjöli, hveitimjöli eða blöndu af báðum hlutum, smjöri og mjólk eða rjóma. Það er bakað í stórri flatri pönnu. Margir uppskriftir eru að lefse og er það borið fram ýmist flatt eða upprúllað með t.d. sultu, osti eða sykri og kanil.
Trilljón
Trilljón er heiti yfir stóra tölu sem má einnig tákna sem 1.000.000.000.000.000.000, sem 1018, eða sem þúsund billjarðar. Þúsund trilljónir kallast trilljarður.
Viðar Örn Hafsteinsson
Viðar Örn Hafsteinsson, fæddur 6. maí 1985 á Egilsstöðum, er íslenskur íþróttamaður og körfuknattleiksþjálfari.
Körfuknattleikur
Viðar hefur verið þjálfari meistaraflokks karla hjá Hetti síðan haustið 2011 og undir hans stjórn vann liðið 1. deild karla árin 2015 og 2017. Hann stýrði Hetti í Úrvalsdeild karla tímabilin 2015-2016 og 2017-2018, og vakti athygli fyrir lífleg viðtöl.
Knattspyrna
Viðar á að baki yfir 50 meistaraflokksleiki síðan 2003 með Hetti og Spyrni í deild og bikar.
Refalúpína
Refalúpína (fræðiheiti: Lupinus perennis ) er 10 til 40 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku.
Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.
María 2. Englandsdrottning
thumb|right|María Stúart árið 1662 '''María 2. Englandsdrottning''' (30. apríl 1662 – 28. desember 1694) var drottning Englands, Skotlands og Írlands ásamt eiginmanni sínum, Vilhjálmi frá 1689 til dauðadags. Þau Vilhjálmur voru bæði mótmælendatrúar og komust til valda í kjölfar Dýrlegu byltingarinnar þar sem föður Maríu, hinum kaþólska Jakobi 2., var steypt af stóli. Eftir lát hennar ríkti Vilhjálmur einn í átta ár en við lát hans tók systir Maríu, Anna, við krúnunni.
Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar
thumb|Myndmerki lestakerfisins. thumb|Lest við stöðvarstéttina í [[Lancaster Gate (lestarstöð)|Lancaster Gate.]] thumb|Kort af leiðum. Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar (enska: London Underground) er neðanjarðarlestakerfi á Stór-Lundúnasvæðinu á Bretlandi, það var hið fyrsta sinnar tegundar og er þess vegna elsta neðanjarðarlestakerfi í heimi. Rekstur þess hófst 9. janúar 1863 með Metropolitan-járnbrautinni (sem núna er Hammersmith og City-leiðin). Það var líka fyrsta neðanjarðarlestakerfi sem notaðist við rafmagnsknúnar lestir. Þrátt fyrir nafnið er 55% neðanjarðarlestakerfisins ofanjarðar. Bretar kalla kerfið gjarnan the Underground eða the Tube, sem útleggst sem rörið á íslensku.
Eldri brautirnar sem mynda núverandi kerfið voru byggðar upp af ýmsum fyrirtækjum. Þær voru sameinaðar í eitt kerfi árið 1933 undir stjórn London Passenger Transport Board (LPTB), sem er einnig þekkt sem London Transport. Neðanjarðarlestarkerfið sameinaðist árið 1985 við myndun fyrirtækisins London Underground Limited (LUL). Síðan 2003 hefur fyrirtæki þetta verið fullkomlega í eigu Transport for London (TfL), hlutafélag sem sér um samgöngukerfið í Mið-London. Fyrirtækinu er stjórnað af nefnd sem borgarstjóri Lundúnaborgar kýs.
Í kerfinu eru 270 brautarstöðvar og samtals eru brautirnar um það bil 400 km langar. Kerfið er það lengsta í heimi. Auk þess er það neðanjarðarlestakerfið með flestu stöðvar í heimi. Árið 2017-2018 notuðu yfir 1,3 milljarður manna kerfið og er það 11. fjölsóttasta neðanjarðarlestarkerfið í heimi.
Fyrstu neðanjarðarjárnbrautir
Árið 1855 var lög um uppbyggingar neðanjarðarjárnbrautar á milli Paddington og Farringdon Street í gegnum King's Cross. Járnbraut þessi hét Metropolitan-járnbrautin. Lestafyrirtækið Great Western Railway (GWR) fjárfesti í verkefninu þegar samþykkt var að byggja tengingu á milli neðanjarðarjárnbrautarinnar og Paddington-lestarstöðvar. Auk þess samþykkti GWR að hanna sérstakar lestir fyrir notkun í kerfinu.
Vegna fjárskorts drógust uppbyggingar á langinn í nokkur ár en Metropolitan-járnbrautin opnaði 10. janúar 1863. Innan tveggja mánuða voru um það bil 26.000 farþega að nota kerfið á hverjum degi. Hammersith og City-járnbrautin opnaði 13. júní 1864 á milli Hammersmith og Paddington. GWR rak þjónustur á milli Hammersmith og Farringdon Street. Fyrir apríl 1865 hafði Metropolitan-fyrirtækið yfirtekið þjónustur. Þann 23. desember 1865 var nýja leiðin Moorgate Street opnuð. Síðar sama áratuginn voru nýjar leiðir til Swiss Cottage, South Kensington og Kensington opnaðar.
Metropolitan District Railway hóf að reka þjónustur á milli South Kensington og Westminster með vögnum og lestum Metropolitan-járnbrautarinnar. Fyrirtækið var þekkt sem „the District“ og var stofnað árið 1864. Fyrirtækið lauk uppbyggingum járnbratuar sem hét Inner Circle (innri hringurinn) í samstarfi við Metropolitan-fyrirtækið. Áætlað var að byggja innri og ytri hringjárnbrautir í Lúndunum og þetta var hluti þessarar áætlunar. Það var mikil samkeppni milli fyrirtækjanna District og Metropolitan. Þannig drógust uppbyggingar Inner Circle á langinn meðan á fyrirtækin kepptu að byggja nýjar leiðar úti á umhverfunum.
Þessar leiðir voru allar byggðar með aðferð sem kallast „grafa og þekja“ (e. cut-and-cover). Vegna þess var það mikil truflun á yfirborðinu og nokkrar byggingar voru rifnar niður. Í fyrstu voru lestarnir gufuknúnar og þannig voru nokkrir loftræsisháfar byggðir á götunum.
Fyrstu neðanjarðar leiðirnar
thumb|Lest í „rörinu“. „Grafa-og-þekja“ aðferðin var talin vera of mikið niðurrifsverk og þá voru næstu leiðir byggðar miklu dýpra í jörðinni. Þessi aðferð var ódýrari og það var ekki eins mikil truflun á yfirborðinu. City & South London Railway (C&SLR, núna hluti Northern-leiðarinnar) var opnuð árið 1890 á milli Stockwell og King William Street (þessari stöð hefur síðan verið lokað). Hún var fyrsta neðanjarðar rafknúna járnbrautin í heimi. Áður en 1990 hafði járnbrautin verið lengd í báðar áttir, suður til Clapham Common og norður til Moorgate Street. Waterloo and City Railway (W&CR) var önnur þess konar járnbraut og var opnuð 1898. Hún var byggð og rekin af London and South Western Railway.
Þann 30. júlí 1900 opnaði Central London Railway (núna þekkt sem Central-leiðin) á milli Bank og Shepherd's Bush. Henni var gefið gælunafnið „Twopenny Tube“ (tveggja pennía rörið) vegna fargjaldsins og lögunar ganganna. Síðar var orðið „tube“ notað um allt kerfið. Bank-stöðin var skiptistöð á milli C&SLR og W&CR. Fyrir ágúst 1898 var uppbygging Baker Street & Waterloo Railway hafin en var hætt þegar fjármagn þraut.
Sameining
Með fjárfestingu frá Yerkes opnaði District-fyrirtækið nýja leið til South Harrow árið 1903 og lauk tengingunni við Uxbridge-stöðina sem var í eigu Metropolitan-fyrirtækisins árið 1904. Samt sem áður voru þjónustur ekki reknar á nýju leiðinni þar til 1910 vegna ágreinings milli fyrirtækjanna. Í dag eru þjónustur til Uxbridge á Piccadilly-leiðinni heldur en District-leiðinni. Fyrir lok 1905 voru allar leiðir í eigu District-fyrirtækisins og Inner Circle-leiðin rafmagnaðar.
thumb|left|230px|Kort yfir kerfinu árið 1908. Baker Street & Waterloo Railway var opnuð 1906 og stutt á eftir var nafninu breytt í Bakerloo. Fyrir 1907 hafði leiðin verið lengd í báðir áttir norður til Edgware Road og suður til Elephant & Castle. Nýja Great Northern, Piccadilly and Brompton Railway sem var útkoma tveggja verkefnanna sem MDET keypti árið september 1901 var líka opnuð síðar sama ár. Jarðgöngin voru 61 m undir jarðaryfirborðinu og leiðin fór frá Finsbury Park til Hammersmith. Sama ár var CCE&HR var líka opnuð frá Charing Cross til Camden Town með tveimur leiðum fyrir norðan: ein til Golders Green og ein til Highgate (nú heitir Archway).
Í byrjun 1908 var samþykkt milli járnbrautafyrirtækjanna að þau skyldu auglýsa þjónustur sínar með nafninu „the Underground“ til þess að laða að fleiri farþegum. Nýjar auglýsingar voru gefnar út og ókeypis bæklingur með leiðakort allra fyrirtækjanna var prentaður. Á kortinu voru Bakerloo Railway, Central London Railway, City & South London Railway, District Railway, Great Northern & City Railway, Hampstead Railway (stytting á CCE&HR), Metropolitan Railway og Piccadilly Railway. Aðrar leiðir voru á kortinu en voru ekki eins sjáanlegar og hinar. Vegna þess var nafnið „Underground“ notað á lestarstöðum í fyrsta sinn og rafknúnir miðasjálfssalar voru settir upp. Þessu fylgdi kynning táknsins sem heitir „the roundel“ á ensku, það er að segja velþekkta merkið sem er enn í notkun í dag. Myndhönnuðurinn Edward Johnston hannaði þetta tákn auk leturgerðar sem heitir Johnston Underground sem er ennþá notuð í öllum prentuðum efnum og á öllum skiltjum í kerfinu í dag. Tilraunir með nýju korti voru gerðar janúar 1933, það var útlínukort hannað af Harry Beck og gefið út í bæklingum. Kortið varð strax vinsælt og er talið klassískt verk í grafískri hönnun. Uppfærð útgáfa kortsins er ennþá í notkun í dag.
London Transport
thumb|200px|Kerfið var notað sem skjól á [[seinni heimsstyrjöldinnni.]]
Árið 1933 sameinuðust „the Combine“, Metropolitan-fyrirtækið og öll strætisvagna- og sporvagnafyrirtæki í Lundúnum í eitt fyrirtæki sem fékk nafnið London Passenger Transport Board (LPTB). Fyrirtækið var sjálfstandandi óniðurgreitt almannafyrirtæki sem stofnað var 1. júlí 1933. Strax á eftir varð fyrirtækið þekkt undir nafni London Transport (LT).
Stutt eftir það var stofnað byrjaði fyrirtækið á að sameina allar niðurjarðarjárnbrautir í Lundúnum í eitt kerfi. Allar aðskilnu járnbrautirnar voru kallaðar „leiðir“ (e. lines) í kerfinu. Á fyrstu útgáfu kortsins frá LT voru eftirfarandi leiðarnir: District-leið, Bakerloo-leið, Piccadilly-leið, Edgware, Highgate og Moorgate-leið, Metropolitan-leið, East London-leið og Central-leið. Árið 1937 voru styttri nöfn á tveimur leiðum tekin í notkun: Circle-leið og Northern-leið. Í fyrstu var Waterloo og City-leiðin ekki á kortinu því hún var ekki í eigu LT en árið 1937 var henni bætt við.
LT tilkynnti verkefni um að lengja kerfið sem hét New Works Programme og fylgdi tilkynningu um endurbætur á Metropolitan-leiðinni. Lagt var fram að leiðirnar væru lengdar og rafmagnaðar og að fyrirtækið keypti leiðir frá öðrum járnbrautafyrirtækjum. Á fjórða og fimmta áratugum voru nokkrar leiðir keyptar og þeim var breytt í grunnar leiðir neðanjarðarlestakerfisins. Elsti hluti kerfisins sem ennþá er í notkun er hluti Central-leiðarinnar sem fer á milli Leyton og Loughton. Þessi járnbraut var opnuð aðeins nokkrum árum fyrir neðanjarðarkerfið sjálft.
Við byrjun seinni heimsstyrjaldarinnar drógust öll endurbótaverkefni á langinn. Frá miðjum fimmta áratugnum voru margar stöðvar kerfisins notaðar, auk ganga, sem skjól frá Leifturstríðinu. Um það bil 177.500 manns leituðu skjóls í neðanjarðarlestakerfinu og um 200.000 börn notuðu það til að komast upp í sveitina. Í fyrstu var fólki ekki leyft að leita skjóls í kerfinu en síðar buðu stjórnvöldin 22.000 rúmpláss, kamra og veitingaaðstöður. Eftir smástund urðu sérstakar stöðvar með bókasöfnum og kennslustofum notaðar sem kvöldskólar. Seinna í heimsstyrjöldinni voru sérstök skjól byggð undir átta neðanjarðarlestarstöðvum, hvert skjól gæti hýsað um 8.000 manns. Sumum stöðvum var breytt í ríkistjórnarskrifstofur en flestar þessara stöðva eru ekki lengur í notkun.
Kvistagrös
Kvistagrös (fræðiheiti: Cetraria sepincola) er tegund fléttna af litskófarætt. Kvistagrös eru ásætuflétta sem finnst á Íslandi á ilmbjörk og fjalldrapa um allt land en útbreiðsla þeirra er nokkuð gloppótt.
Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar
Lestarstöðvar og leiðir
Ekið er á ellefu leiðum, sem hver um sig er auðkennd með eigin lit. Þessar leiðir eru Bakerloo-leið, Central-leið, Circle-leið, District-leið, Hammersmith og City-leið, Jubilee-leið, Metropolitan-leið, Northern-leið, Piccadilly-leið, Victoria-leið og Waterloo og City-leið.
Kvistagrös
Efnafræði
Kvistagrös innihalda þekkta fléttuefnið prótólichesterinsýru og aðrar ógreindar fitusýrur.
Þalsvörun kvistagrasa er K-, C-, KC- og P-.
Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar
Lestarstöðvar og leiðir
Tólfta leið kerfisins, East London-leiðin, var lokuð árið 2007 vegna endurbyggingar. Hún var opnuð aftur árið 2010 sem hluti kerfisins London Overground, sem er hluti netsins National Rail, og varð tengd við North London-leiðina.
Kerfið þjónar 268 stöðvum með lestum, það eru sex aðrar stöðvar sem voru á East London-leiðinni og þeim er núna þjónað af tímabundnum strætisvögnum. Það eru fjórtán lestarstöðvar útan við Stór-Lundúnasvæðið og fimm þeirra eru útan við M25-hraðbrautina. Það eru sex borgarhlutar (Bexley, Bromley, Croydon, Kingston, Lewisham og Sutton) úr 32 sem eru ekki þjónað af neðanjarðarlestakerfinu, og borgarhlutinn Hackney er með bara lestarstöðvarnar Old Street og Manor House.
Vagnakostur
thumb|Til vinstri: lest notuð á grunnum leiðum, til hægri: lest notuð á djúpum leiðum. Á kerfinu er notað vagnakost sem byggður var á milli 1960 og í dag. Vagnakosturinn í notkun á grunnu leiðunum er táknaður með bókstaf (til dæmis A-vagnakostur, notaður á Metropolitan-leiðinni) þar sem sá sem er í notkun á djúpu leiðunum er nefndur eftir framleiðlsuári (til dæmis vagnakostur 1996, notaður á Jubilee-leiðinni). Aðeins ein tegund vagnakosts er í notkun á hverri leið, nema á District-leiðinni þar sem er notað báða C og D-vagnakosti.
Neðanjarðarlestarkerfi Lundúnaborgar er meðal þeirra fárra neðanjarðarlestarkerfa sem eru með fjórum teinum.
Miðar
thumb|left|200px|[[Oyster-kort]] Á kerfinu er hægt að nota Travelcard-miða sem seldir eru af Transport for London. Stór-Lundúnasvæðið skiptist í sex svæði (e. zones): svæði 1 er í Mið-London og svæði 6 er yst. Það eru nokkrar stöðvar utan Stór-Lundúnasvæðisins á Metropolitan-leiðinni sem liggja á svæðum 7–9. Á mörgum stöðvum eru mannaðar miðasölur, þar sem opið er á ákveðnum tímum, og miðasjálfsalar sem má nota hvenær sem er. Sumir miðasjálfsalar taka peningum, peningaseðlum og kreditkortum; sumir aðeins peningum og aðrir aðeins kortum.
Fargjöld eru ódýrari fötluðum og ellilífeyrisþegum sem búa í London. Síðan 2006 hefur þetta áform verið kallað „Freedom Pass“ og býður upp á ókeypis ferðum á leiðum Transport for London hvenær sem er. Þeim sem má nota úrræðið er gefið kort sem er í raun Oyster-kort en merkið stendur ekki á því.
Síðan 2014 hefur verið hægt að nota snertilaus kredit- og debitkort til greiðslu í lestunum.
Þéttefni
thumb|right|Skýringarmynd sem sýnir [[lögmál Bernoullis.]] Þéttefni eða fast efni er efnishamur, sem veldur mótstöðu vegna þess að frumeindir raðast þétt saman. Þéttefnisfræði eða storkufræði fjallar um slík efni.
Vegna þess hve þétt samanpökkuð atómin eru verður til spenna þegar við snertum fast efni eins og t.d. stein sem byggist upp á milli atóma okkar og atóma steinsins sem veldur því að fasta efnið snertir okkur aldrei sem leiðir af sér að atómin í fasta efninu blandist aldrei saman við annað fast efni. Einungis er hægt er að skilja föst efni í sundur.
Ef fast efni er hitað nógu mikið verður það að lofti og besta dæmið um fjölbreytileika fasa efnis er því líklega vatn (H2O) sem þekkist sem fast efni þegar það er í formi íss. Einnig má nefna plast, járn, við og steina sem dæmi um föst efni sem við þekkjum vel úr okkar daglega lífi
Beretta 92
thumb|right|250px|Beretta 92 thumb|right|250px|Beretta M9 Beretta 92 er ítölsk hálfsjálfvirk skammbyssa, framleidd af skotvopnafyrirtækinu Beretta á áttunda áratugnum. Skammbyssan var hönnuð árið 1972, en var fyrst framleidd árið 1975 – 1976 í 5000 eintökum. Lengd byssunar er 217 mm og þyngdin er 950 g.
Til eru nokkrar gerðir af Beretta 92, t.d. Beretta 96, Beretta M9, Beretta 98 og Beretta 92G (PAMAS-G1), sem er frönsk gerð af Beretta 92, og er hliðarvopn franska hersins. Beretta M9 varð hliðarvopn bandaríska hersins árið 1985. Gerð 92 og M9 notar 9 x 19 mm skot, og komast yfirleitt kringum 15 þannig skot í magasín byssunar. Gerð 96 notar .40 S&W skot, og gerð 98 notar 9x21mm IMI skot.
Beretta skammbyssur eru notaðar af 13 löndum.
Tenglar
Myndband af manni að skjóta úr Beretta 92
Teikningastækkari
thumb|Teikningastækkari notaður til að skala mynd. Farið yfir útlínur rauða formsins og það stækkað. Teikningastækkari (pantograph) er tól til afrita letur eða myndir þannig að hreyfingar eins penna kalli fram sams konar hreyfingar í öðrum penna. Ef farið er í útlínur í einum punkti þá kemur fram sams konar stærri eða minni mynd. Pantograph er einnig notað um strúktúr sem getur dregist sundur og saman eins og skæraspeglar sem festir eru á vegg  og skæralyftur.
Fyrsti teiknistækkarinn var gerður árið 1603. Upphaflega voru teiknistækkarar gerðir til að afrita og skala flatarmálsteikningar. Núna eru slík tól seld sem leikföng. thumbnail|Hönnun á hníf í slíðrum sem byggir á sams konar strúktúr Spegill á vegg sem byggir á sama strúktúr|thumbnail
Tólið polygraph sem byggir á sama og teikningastækkari var notað snemma á 19. öld til að tvöfalda bókstafi.
Lausitz
thumb|right|Kort sem sýnir staðsetningu Lausitz í Evrópu Lausitz (þýska: Lausitz, hásorbíska: Łužica, lágsorbíska: Łužyca, pólska: Łużyce, tékkneska: Lužice) er sögulegt hérað í Mið-Evrópu sem í dag er hluti af þýsku fylkjunum Saxlandi og Brandenborg og pólsku héruðunum Lubusz og Neðri-Slesíu. Það nær frá ánum Bóbr og Kwisa í austri að árdal Saxelfar í vestri. Héraðið skiptist í Efri-Lausitz (suðurhlutinn) og Neðri-Lausitz (norðurhlutinn). Stærsta borgin er Cottbus. Í Lausitz býr sorbískumælandi minnihluti en sorbar hafa búið á þessu svæði frá 6. öld.
Vestur-Slavar settust að í héraðinu snemma á miðöldum. Á 10. öld var Neðri-Lausitz gerð að markgreifadæminu Lausitz og Efri-Lausitz nokkru síðar að markgreifadæminu Meissen. Konungsríkið Pólland gerði skömmu síðar tilkall til svæðisins en á 14. öld varð það hluti af löndum bæheimsku krúnunnar. Í Þrjátíu ára stríðinu varð stærstur hluti Lausitz hluti af kjörfurstadæminu Saxlandi. Eftir Napóleonsstyrjaldirnar varð Neðri-Lausitz hluti af Prússlandi. Eftir Síðari heimsstyrjöld var Lausitz skipt milli Þýskalands og Póllands eftir Oder-Neisse-línunni.
Lútfiskur
thumb|250x250dp|Lútfiskur thumb|250x250dp|Diskur með lútfiski og hefðbundnu meðlæti á veitingastað í [[Osló.]]
Lútfiskur (norska: lutefisk, sænska: lutfisk, finnska: lipeäkala) er fiskiréttur sem er hefðbundinn matur í tilteknum Norðurlöndum. Hann er yfirleitt að finna á jólahlaðborði Norðmanna og Svía. Lútfiskur er gerður úr harðfiski sem er bleyttur í vatn, lagður í lút og svo aftur í vatn.
Aðferð
Lútfiskur er gerður úr harðfiski sem er unninn með lút í sérstakri aðferð. Fiskurinn er fyrst lagður í bleyti í vatn í fimm til sex daga en vatninu er skipt út daglega. Vatnsmettaði fiskurinn er svo lagður í blöndu af köldu vatni og lút í tvo daga. Eftir slíka meðferð bólgnar fiskurinn og verður stærri en hann var í upphafi en próteininnihald fisksins lækkar um helming sem gefur fiskinum sína einkennandi áferð. Að þessu loknu er fiskurinn fullur af lút og hefur sýrustig í kringum pH 11–12 og er því eitraður. Til þess að hann verði ætur verður hann að liggja í bleyti í köldu vatni í 10 daga til viðbótar.
Yfirleitt er notaður harðfiskur unninn úr þorski, löngu, keilu eða ufsa.
Efnahvörf
Prótein í vöðvum fisksins eru með jákvæða hleðslu og sýrustig í kringum pH 5,2. Eftir að fiskurinn hefur legið í bleyti í lút hækkar sýrustigið upp í pH 13, sem drepur gerla og brjóta prótein í fiskinum niður. Próteinin fá í leiðinni neikvæða hleðslu sem gerir það að verkum að þau laða að sér fleiri vatnssameindir (sem hafa örlítið jákvæða hleðslu). Lúturinn brýtur þar að auki fituna í fiskinum niður í fitusýrur sem skilur eftir sér sápukennt efni. Því getur lútfiskur sem ekki hefur verið skolaður almennilega bragðast af sápu.
Neysla
Á Norðurlöndunum byrjar lútfiskstímabilið snemma í nóvember og stendur yfir fram að jólum. Lútfiskur er jafnframt vinsæll meðal Bandaríkjamanna af norrænum uppruna, einkum í Minnesota og Wisconsin. Lútfiskur er yfirleitt borinn fram með ýmsu meðlæti, meðal annars beikoni, mauki úr grænum baunum, kartöflur, sósu, sírópi, geitaosti eða gammelost. Sumir borða lútfisk í lefse-brauði með smjöri, salti og pipari. Í Bandaríkjunum er hann oft borinn fram með bræddu smjöri eða hvítri sósu og lefse. Brennivín er oft drukkið með, eða bjór.
Hoya persicina
Hoya persicina er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Fræðiheitið (persicina) vísar til litar blómanna, en þau eru ferskjulituð.
Títanar
Títanar (grísku: Τιτάν, ft. Τιτάνες) voru tólf tröllvaxin afkvæmi Gaiu og Úranosar í grískri goðafræði og sem í eina tíð voru æðri öðrum guðum. Títanar réðu alheiminum á Gullöldinni. Ef litið er til Hesíódosar kemur fram í bók hans Goðakyni (um uppruna heimsins og ættir guðanna) að títanar voru tólf, en aðrir höfundar hafa talið þá allt frá 6 til 24.
Mest títana voru þau: Ókeanos, hinn mikli Útsær er umflýtur jörðina, og kona hans Teþys, hin endurnærandi Rekja, foreldrar allra linda og fljóta; Hyperíon og Þeia, tvær ljósverur, gátu Helíos (sól), Selenu (Mána) og Eos (Morgunroða); Þemis (réttlætisgyðja) og Mnemosyna (minnið), voldug goðmögn í skipun heimsins; Krónos og Rhea, er tóku stjórn heimsins af Úranosi og Gaiu. Í upphafi var Úranos voldugastur guð. En er synir hans, Kýklópar, ætluðu að verða honum ofjarlar, byrgði hann þá niðri í Tartarosi, þar sem þeir máttu ekki líta ljós sólarinnar. Gaiu líkaði það stórilla, og hvatti hún Títani til að freista þess að frelsa bræður sína.
Sá yngsti, Kronos, þorði einn að hætta á það stórræði. Í iðrum sínum lét jörðin spretta hið fyrsta járn og smíðaði úr því sigð. Með því vopni limlesti Kronos, föður sinn og hratt honum af veldisstóli. Upp af blóði Úranosar spruttu Erinýjur, nornir blóðhefndanna og Gígantar, vopnaðir og herskáir jötnar svipaðir títönum. En fyrir glæp sinn hófst Kronos til valda.
Sjá Títanastríð.
Skipið Titanic (Títaník) var skýrt í höfuðið á títönum.
Þumall (Skaftafellsfjöllum)
thumb|Þumall er fyrir miðri mynd. Þumall (1279 metrar) er blágrýtisdrangur sem stendur í suðurbrún Vatnajökuls, í Skaftafellsfjöllum í Vatnajökulsþjóðgarði. Þumall rís um 120 m yfir umhverfi sitt og var hann klifinn í fysta sinn í ágúst árið 1975.
Tenglar
Íslenski Alpaklúbburinn - Þumall
Sigurður Jóhannsson
Sigurður Jóhannsson (f. 16. mars 1918, d. 2. október 1976) var annar vegamálastjóri vegagerðarinnar og gegndi því starfi frá 1956 til 1976.
13. apríl
13. apríl er 103. dagur ársins (104. á hlaupári) samkvæmt gregoríanska tímatalinu. 262 dagar eru eftir af árinu.
Vetrarólympíuleikarnir 1988
thumb|right|Austurþýski skautadansarinn [[Katarina Witt hlaut gullverðlaun í annað sinn fyrir sömu grein eftir harða keppni við Debi Thomas.]] Vetrarólympíuleikarnir 1988 voru 15. vetrarólympíuleikarnir. Þeir fóru fram í Calgary í Kanada frá 13. til 28. febrúar 1988. Sovétríkin og Austur-Þýskaland unnu langflest verðlaun á leikunum. Þrír íslenskir skíðamenn tóku þátt í leikunum. Keppt var í tíu íþróttagreinum.
What Happens in Vegas
Söguþráður
Í New York-borg er uppstífa verðbréfasalanum Joy Ellis McNally (Cameron Diaz) sagt upp af unnustanum í óvænta afmælispartýinu hans sem hún heldur fyrir hann, fyrir framan alla vini þeirra. Á meðan er hinn rólegi smiður Jack Fuller (Ashton Kutcher) rekinn úr vinnunni, þar sem faðir hans, Jack Sr. (Treat Williams), er yfirmaðurinn. Bæði verða mjög tilfinningalega rugluð og fara þau með bestum vinum sínum, barþjóninum Tipper (Lake Bell), og lögfræðingnum Hater (Rob Corddry) og fara í villta ferð til Las Vegas. Þau hittast af tilviljun þegar þau fá sama hótelherbergið vegna villu í tölvunni. Eftir að hafa leyst misskilninginn og fengið mun betri herbergi og afsláttarmiða á hina ýmsu klúbba, skemmta þau sér og drekka saman og enda Joy og Jack kvöldið á því að gifta sig. Daginn eftir átta þau sig á mistökunum og ákveða að skilja.
Áður en þau ger það, notar Jack smápening sem Joy gefur honum, í spilakassa. Hann fær þrjár milljónir dollara í vinning og Joy minnir Jack á að þau séu gift og þar með eigi hún rétt á helmingnum af peningunum. Parið snýr aftur til New York þar sem þau reyna að skilja. Dómarinn þeirra, (Dennis Miller) fyrirskipar að parið megi ekki skilja fyrr en þau reyni að láta hjónabandið ganga í hálft ár, á meðan þau fara reglulega tíma til hjónabandsráðgjafa (Queen Latifah). Ef þau rækta hjónabandið en munu enn vilja skilnað að sex mánuðum loknum, má hvort þeirra eiga helminginn. Ef annað hvort þeirra sýnir að það leggi ekki metnað í hjónabandið mun dómarinn gera féð upptækt.
Nýgiftu hjónin finna sífellt upp á meiri og betri brögðum til að klekkja á hinu. Til dæmis segir Jack Joy að tíminn hjá hjónabandsráðgjafanum hafi verið færður til að sýna að hún leggi ekki vinnu í hjónabandið og Joy býður fullt af stelpum í íbúðina þeirra til að reyna að fá Jack til að halda framhjá sér. Jack gefur fyrrum unnusta Joy, Mason (Json Sudeikis), trúlofunarhringinn til baka án þess að Joy viti nokkuð af því. Í helgarfríi með vinnunni hennar Joy, finna Jack og Joy sig loksins vera að vaxa og þroskast og þróa með sér samband og átta sig á því að hjónaband þeirra hefur dregið það besta fram í þeim báðum.
Eftir að þau koma heim úr fríinu, er kominn tími til að dómarinn ákveði hvað verði um peningana. Á leiðinni í dómshúsið hittir Joy fyrrverandi unnustann, Mason, og hann segir henni að hann vilji hana aftur. Hann gefur henni trúlofunarhringinn til baka og segir henni að hún sé nógu góð fyrir hann. Joy áttar sig á að Jack hefur planað þetta svo að hún byrji aftur með Mason og haldi þar af leiðandi framhjá honum svo að Jack fengi alla peningana. Joy gengur frá Mason og fer í dómshúsið. Þar segir hjónabandsráðgjafinn að þau hafi virkilega lagt sig fram við að rækta hjónabandið. Dómarinn ákveður að þau fái hvort um sig 1,5 milljónir, fyrir utan skatta, skuldir Joy og þá peninga sem Jack notaði til að stofna sitt eigið smíðaverkstæði. Joy segir dómaranum að hún vilji enga peninga og gefur Jack trúlofunarhringinn aftur og segir að hún vilji ekkert frá honum. Jack áttar sig þá á að hún hefur talað við Mason.
Joy fær stöðuhækkun, en segir yfirmanninum að hún vilji frekar vera hamingjusöm við að gera ekki neitt heldur en að gera eitthvað sem hún hatar og líða illa. Í næsta atriði er Jakc að tala við foreldra sína og segja þau honum að það hafi í rauninni litið þannig út að Jack og Joy væru raunverulega ástfangin. Þá áttar hann sig á mistökunum, fer til vinkonu Joy, Tipper, til að komast að því hvar hún er. Hann hefur grun um að hún hafi farið á strönd (Fire-eyjuna, New York) sem hún sagði honum frá, eini staðurinn þar sem hún er hamingjusöm. Jack biður hana að giftast sér (aftur) og hún játar. Þegar þau tvö sameinast segir Joy að hún hafi hætt í vinnunni sinni og viti ekkert hvað hún ætli að gera næst. Jack minnir hana þá á að þau eiga fullt af peningum. Joy segir að þau hafi unnið stóra vinninginn og Jack getur ekki neitað því (þá á hann bæði við peningana og Joy).
Á meðan kreditlistinn rúllar sést hvað gerðist á milli Tipper og Hater þegar Jack og Joy giftust. Þar sjást Tipper og Hater einnig skipuleggja plan til að hefna sín á Mason, byggt á ráði frá Tipper fyrr í myndinni.
Lesblinda
alt=Mynd af börnum við lestur. Lesblinda tengist ekki greind og er ekki [[sjúkdómur,|thumb|Lesblinda tengist ekki greind og telst ekki vera sjúkdómur.]]
Lesblinda (Dyslexía) er skert hæfni til að lesa skrifað eða prentað mál, þó að sjón og greind séu óskert. Röskunin er talin vera sértækur námsörðugleiki af taugalíffræðilegum uppruna. Áætlað er að allt að 10 til 20 prósent fólks eigi í erfiðleikum með lestur og að mikill hluti þeirra sé lesblindur.
Orðanotkun
Í daglegu tali er talað um lesblindu en ýmis önnur orð eru einnig við notuð um röskunina. Alþjóðaheiti fyrir lesblindu er dyslexía, sem er komið úr grísku þar sem forskeytið „dys“ þýðir erfiðleikar og „lexía“ þýðir orð. Til eru ýmis hugtök um lestrarerfiðleika, svo sem lesblinda, dyslexía, leshömlun, sértækir lestrar- og stafsetningarörðugleikar, orðblinda, torlæsi, leshömlun og svo mætti lengi telja. Sumir telja hugtaka lesblinda vera villandi þar sem gefið er til kynna að vandinn sé tengdur sjón, þrátt fyrir að svo sé ekki. Því hafa sumir vilja fremur nota orðið orðblinda eða lestrartregða. Í seinni tíð hefur verið lögð áhersla á víðtækari skilning á hugtakinu. Vandinn orðavals liggi í því að lesblinda eða leshömlun geti náð yfir margt annað en lestur. Ekki hefur náðst samstaða um annað íslenskt orð sem gæti leyst orðið lesblinda af hólmi. Dyslexía hefur þótt hlutlausara en orðið lesblinda, sem telst vera algengara. Þannig kennir það félag sem mest hefur unnið að málefnum lesblindra á Íslandi, sig við lesblindu. Félag lesblindra vinnur sem hagsmunafélag fyrir þá sem þjást af dyslexíu og kappkostar að því að auka vitund og þekkingu á röskuninni á Íslandi.
Tveir meginflokkar
Lesblindu er gjarnan skipt í tvo flokka: Áunnin lesblinda (e. acquired dyslexia) og þroskafræðileg lesblinda (e. developmental dyslexia). Áunnin lesblinda felst í því að einstaklingur sem áður hafði fulla lestrargetu hlýtur heilaskaða sem veldur vandræðum með lestur. Áunninni lesblindu hefur síðan verið skipt upp eftir því hvaða heilasvæði hafa skaddast og áhrif skaðans nákvæmlega á lestrarhæfileika. Þannig getur skaði á ákveðnum hlutum vinstra gagnaugablaðs orsakað lesblindu og getu til að lesa orð í heilu lagi. Vinstra heilahvelið tekur að jafnaði meiri þátt í úrvinnslu tungumáls en það hægra. Þroskafræðileg lesblinda er röskun hjá einstaklingum sem hafa frá upphafi átt í erfiðleikum með að lesa. Þessi tegund lesblindu virðist ættgeng þar sem hún getur gengið í erfðir. Þroskafræðileg lesblinda telst sértækur námsörðugleiki, sem einkennist fyrst og fremst af vandkvæðum við lestur, en einnig örðugleikum við stafsetningu, stærðfræði og fleira. Uppruni þessarar röskunar er taugalíffræðilegur, en orsakirnar geta verið ólíkar. Erfitt reynist að greina á milli orsakar og afleiðingar lesblindu.
Að baki lesblindu er þannig ýmiskonar röskun sem veldur því að fólk nái ekki lestri eða skrift. Það gerir það verkum að mjög er erfitt að finna eina lausn fyrir alla lesblinda. Fréttir um að einhver hafi fundið lausn á lesblindu eru oftar en ekki fréttir um að viðkomandi hafi aðeins fundið lausn fyrir tiltekinn hóp innan samfélags lesblindra.
Megineinkenni lesblindu
Lesblinda er röskun á hæfni við að lestur úr táknum ritmáls - að breyta bókstöfum í hljóð. Hún lýsir sér í erfiðleikum við að ná sjálfvirkni við lestrarskilning og í slakri ritunargetu. Hún er oft ættgeng og gera má ráð fyrir að rót hennar liggi í genasamsetningum. Ítarlegar rannsóknir á hljóðkerfisfræðilegum hæfileikum hafa sýnt að röskunin fylgir fólki ævilangt. Þó hún hverfi ekki með aldrinum þrátt fyrir að lestrarhæfileiki geti batnað með tímanum.
Börn hafa snemma ríka tjáningarþörf og þeim virðist meðfætt að læra að tala og hlusta. Það á ekki við um lestur. Hann kemur ekki „af sjálfu sér“ heldur verður numinn. Tal er ólíkt prentuðu máli og ekki er beint samband á milli hljóðs í tali og þeirra tákna sem notuð eru við ritun í stafrófsskrift. Lesandi þarf þannig að læra að hlusta með augunum og fyrir suma reynist það erfitt. Flestir lesblindra hafa veika hljóðkerfisvitund, sjá stafi eða heilu orðin stundum á línunni fyrir ofan eða neðan. Þá geta orð virst vera á röngum stað á línunni, eða stafir og tölur verið á hreyfingu, minnkað eða stækkað. Þeir eiga það einnig til að sleppa úr orði, hunsa hástafi og greinarmerki og víxla táknum. Það getur skilað sér í rithömlun eða skrifblindu.
Einkenni lesblindu eru misjöfn eftir einstaklingum og aldri. Að neðan eru nefnd nokkur algeng einkenni. Þau eiga ekki við um alla lesblinda einstaklinga og sumir geta haft einkenni sem ekki eru nefnd hér og því er listinn ekki tæmandi.
Lestur
Stafsetning
Önnur möguleg einkenni
Félag lesblindra á Íslandi
Félag lesblindra á Íslandi (FLÍ) var stofnað árið 2003 til að vinna markvisst að því að auka vitund og þekkingu á lesblindu á Íslandi. Markmið þess er vinna að málum lesblindra og jafna stöðu þeirra í leik, starfi og menntun, á við aðra í samfélaginu. Félagið hefur meðal annars gefið út kennslu- og fræðsluefni um lesblindu og dreift í skólum og á vinnustöðum. Þá hefur það gefið út hljóðbækur, heimildarmynd um lesblindu og sinnt kynningarstarfi í skólum og á vinnustöðum. Það hefur þar að auki framkvæmt viðhorfskannanir um lesblindu á Íslandi, og haldið ráðstefnur og fræðslufundi.
Önnur félög, fyrirtæki og þjónustur
Í gegnum tíðina hafa nokkur önnur samtök og fyrirtæki hafa látið sig málefni lesblindra varða. Sum þeirra eru ekki lengur starfandi og hafa verið afskráð.
Íslenska dyslexíufélagið sem stofnað var árið 1994 af nokkrum háskólanemum var starfandi í fjögur ár. Markmið þess var að bæta stöðu fólks með lesblindu og koma í veg fyrir að hún verði einstaklingnum að fötlun. Félagið er ekki lengur starfandi. Það var leyst upp árið 2020 og fjármunir þess látnir renna til Háskóla Íslands til rannsókna.
Betra nám er fyrirtæki sem veitir sérhæfða ráðgjöf og námskeið fyrir nemendur sem eiga erfitt uppdráttar í skóla. Það veitir upplýsingar og ráðgjöf um lesblindu, athyglisbrest og aðra námsörðugleika. Frá árinu 2004 hefur Betra nám boðið uppá námskeið sem leggur til grundvallar Davis-aðferðafræði sem byggir á þeim kenningum að orsök lesblindu geti legið í ímyndunarafli barna og ungmenna.
Skyn var félag nemenda með sértæka námsörðugleika sem stofnað var árið 2007. Það beitti sér fyrir málefnum sem koma upp innan háskólasamfélagsins og málefnum sem hafa áhrif á það. Félagið er ekki lengur starfandi og hefur verið afskráð.
Hljóðbækur nýtast lesblindum einstaklingum t.d. við nám. Hljóðbókasafn Íslands á mikið safn hljóðbóka og er opið lesblindum einstaklingum sem fengið hafa greiningu. Þá eru Karl og Dóra nýir íslenskir talgervlar sem allir sem greindir hafa verið lesblindir eiga rétt á að fá úthlutað. Blindrafélagið sér um dreifingu þeirra, sjá nánar á www.blind.is.
Kabuki heilkenni
Kabuki heilkenni er sjúkdómur hjá börnum sem lýsir sér í ónæmisbælingu og greindarskerðingu. Kabuki heilkenni er sjaldgæft eða um eitt af 32000 fæðingum. Heilkenningu var uppgötvað og lýst árið 1981 af tveimur japönskum rannsóknarhópum. Einkennið er talið stafa af stökk­breyt­ingu í geni sem hef­ur áhrif á virkni margra litn­inga. Orðið kabuki er komið frá förðun japanskra leikara en andlitsdrættir þeirra sem þjást af heilkenninu þykja líkjast því.
Madúríska
ástrónesískt mál, þriðja stærsta mál Indónesíu eftir javísku og indónesísku.
Töluð af um 10 milljón manns á eynni Madúra, norðurstörnd Jövu og nokkrum nærliggjandi smáeyjum.
Mállýskur eru tvær, austur- og vestur- madúríska.
Ritað með hvort tveggja latnesku letri og javísku (nokkuð breyttu).
Jósef 1.
Jósef 1. getur átt við:
Handknattleiksárið 1957-58
Handknattleiksárið 1957-58 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 1957 og lauk sumarið 1958. KR-ingar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki í fyrsta og eina skipti og Ármannsstúlkur í kvennaflokki. Karlalandsliðið tók þátt í HM í Austur-Þýskalandi.
Landslið
Íslenska karlalandsliðið í handknattleik lék sína fyrstu leiki frá árinu 1950 þegar það tók þátt í HM í Austur-Þýskalandi snemma árs 1958. Liðið lék enga æfingaleiki við aðrar þjóðir og lenti í erfiðum riðli. Það sigraði Rúmena en tapaði fyrir liðum Tékkóslóvakíu og Ungverjalands og komst ekki í milliriðil.
Poisson-dreifing
Poisson-dreifing, nefnd eftir franska stærðfræðingnum Siméon Denis Poisson, er stakræn líkindadreifing sem segir til um líkur á því að fjöldi hendinga gerist á ákveðnu bili í tíma/rúmi, ef þær hafa þekkta meðaltíðni og eru óháðar fyrri tilvikum. Einnig er hægt að nota Poisson-dreifingu fyrir fjölda tilvika á annars háttar bilum s.s. lengd, flatarmáli eða rúmmáli.
Skilgreining
Stakræn slembibreyta X er sögð hafa Poisson-dreifingu með stuðul λ > 0, ef fyrir k = 0, 1, 2, ... ef þéttifall X gefið sem:
Hægt er að nota Poisson-dreifingu fyrir kerfi með miklum fjölda mögulegra gilda, þar sem hvert og eitt er sjaldgæft. Það eru minnst sjö aðferðir til að sanna þéttifall Poisson-dreifingar.
Snæbjörn Jónasson
Snæbjörn Jónasson (f. 18. desember 1921, d. 16. júlí 1999) var þriðji vegamálastjóri vegagerðarinnar og gegndi því starfi frá 1976 til 1992.
Geitaostur
thumb|250px|Nýr geitaostur með kexi.
Geitaostur er ostur unninn úr geitamjólk. Geitamjólk inniheldur svipað heildarmagn fitu og kúamjólk en hærra magn tiltekinna fitusýra í geitamjólk gefur geitaosti sitt einkennandi súra bragð.
Geitaostur hefur verið framleiddur í þúsundir ára og er talinn ein elsta framleidda mjólkurafurðin. Einföld uppskrift að geitaosti gengur út á að láta hrámjólk ysta náttúrulega, skilja ystinginn að og kreista honum. Jafnframt má nota sýru svo sem edik eða sítrónusafa, eða ostahleypi til að skilja ystinginn að.
Mjúkan geistaost má gera heima í eldhúsi með því að hengja grisju fyllta með ystingi upp í nokkra daga svo osturinn þorni og þroskist. Ef þroska skal ostinn í nokkra mánuði er hann yfirleitt settur í bleyti í saltvatn svo börkur myndist og þá settur í geymslu á ostalager.
Geitaostur mýkist þegar hann er hitaður upp en bráðnar ekki eins og kúaostur. Harðari geitaost má baka í ofni til að gera hann mýkri og meira fljótandi.
Reims
thumb|right|Dómkirkjan í Reims Reims er borg í héraðinu Champagne-Ardenne í Frakklandi. Hún stendur í sýslunni Marne í norðurhluta vínræktarhéraðsins Champagne. Borgin er einkum þekkt sem staðurinn þar sem Frakkakonungar voru krýndir frá því á 12. öld. Dómkirkjan í Reims var reist á 13. og 14. öld. Íbúar eru um 183.000 (2017)
Lönd bæheimsku krúnunnar
thumb|right|Kort sem sýnir lönd bæheimsku krúnunnar undir [[Karl 4. keisari|Karli 4. keisara af Lúxemborgarætt árið 1373 miðað við núverandi landamæri]] Lönd bæheimsku krúnunnar voru lén í Mið-Evrópu sem heyrðu undir konunga Bæheims á miðöldum og árnýöld. Til þessara landa mátti í megindráttum telja konungsríkið Bæheim, markgreifadæmið Mæri og slésísku hertogadæmin, auk tengdra svæða. Bæheimska konungsættin (Přemyslid-ætt) bjó þessi lén til árið 1198. Þau urðu hluti af veldi hinna austurrísku Habsborgara árið 1526 og síðar Austurrísk-ungverska keisaradæminu en þá voru hertogadæmin í Slésíu orðin hluti Prússlands og markgreifadæmin í Lausitz orðin hluti Saxlands. Þegar keisaradæminu var skipt eftir fyrri heimsstyrjöld urðu Bæheimur, Mæri og Austurríska Slésía hluti Tékkóslóvakíu. Nú eru þau hluti Tékklands og Austurríska Slésía er nú kölluð Tékkneska Slésía.
Trilljarður
Trilljarður er heiti yfir stóra tölu sem má einnig tákna sem 1.000.000.000.000.000.000.000, sem 1021, eða sem þúsund trilljónir. Þúsund trilljarðar kallast kvaðrilljón.
Trilliard
Madúra
Madúra er eyja sem spannar 4 000 km2 og liggur norðaustur af Java. Brúin Súramadú sem opnuð var fyrir almennri umferð júní 2009 og er lengsta brú Indónesíu liggur yfir Madúra-sund sem skilur eyjarnar að.
Listi yfir íslenskar stafsetningar- og málfræðivillur
Listi yfir algengar málvillur og ritvillur í íslensku, hér eru aðeins skráð orð og orðasambönd sem alltaf teljast röng en ekki bara röng í vissu samhengi.
Kvaðrilljón
Kvaðrilljón er heiti yfir stóra tölu sem má einnig tákna sem 1.000.000.000.000.000.000.000.000, sem 1024, eða sem þúsund trilljarðar. Þúsund kvaðrilljónir kallast kvaðrilljarður.
Osasco
left|100px thumb|380x380dp|Osasco borg, víð-mynd. Osasco er stórborg í Brasilíu með yfir 720 þúsund íbúa (2009). thumb|left|200px|
Podocarpus aracensis
Podocarpus aracensis er sígrænt tré frá Brasilíu.
1529
thumb|right|Umsátrið um Vínarborg. Árið 1529 (MDXXIX í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Konungsríkið Kastilía
thumb|right|Skjaldarmerki Konungsríkisins Kastilíu. Konungsríkið Kastilía var sjálfstætt ríki á Pýreneaskaga á miðöldum og er nú hluti af Spáni. Nafnið kemur fyrst fram í heimildum um árið 800 og er dregið af því að þá var þetta svæði austurhluti konungsríkisins Astúríu og þar reis fjöldi kastala til að verja landamærin gegn Márum.
Greifadæmið Kastilía
Svæðið var þá greifadæmi og fyrsti greifinn sem vitað er um var Rodrigo, um 850, og var hann lénsmaður Astúríukonunganna Ordoño 1. og Alfons 3. Eftir daga hans skiptist greifadæmið niður í minni lén en var sameinað að nýju 931 af Fernán Gonzalez greifa, sem gerði uppreisn gegn konungsríkinu León, sem hafði tekið við af Astúríu. Honum tókst að ná fram sjálfstæði og hann og afkomendur hans í karllegg stýrðu greifadæminu næstu öldina.
Jiménez-ætt
En þegar García Sanchez tók við árið 1017 var hann barn að aldri og Kastilíumenn samþykktu að gangast undir yfirráð Sanchos 3., konung Navarra, sem kvæntur var systur García. Þegar García var ráðinn af dögum 1028 gerði Sancho Ferdínand, yngri son sinn, að greifa í Kastilíu. Kona hans var Sancha af León, systir Bermudos 3. konungs þar. Eftir dauða Sanchos hófu Ferdínand og bróðir hans, García Sanchez 3., konungur Navarra, stríð við Bermudo og felldu hann. Ferdínand tók þá við völdum í León í nafni konu sinnar og kallaði sig konung León og Kastilíu. Var það í fyrsta sinn sem Kastilía kallaðist konungsríki.
Þegar Ferdínand 1. dó 1065 skiptu synir hans með sér ríkinu og varð Sancho 2. konungur Kastilíu, Alfons 6. konungur León og García konungur Galisíu, en systur þeirra fengu borgir í sinn hlut. Bræðurnir Sancho og Alfons gerðu seinna bandalag gegn García bróður sínum og skiptu Galisíu á milli sín. Varla var því lokið þegar Sancho snerist gegn Alfons og rak hann í útlegð með aðstoð El Cid og sameinaði ríkin þrjú að nýju. Urraca systir hans veitti meginhluta hers León skjól í borginni Zamora, sem hún réði. Sancho settist um borgina árið 1072 en var myrtur meðan á umsátrinu stóð og kastilíski herinn hvarf frá. Alfons 6. sneri þá aftur, settist í hásæti í León að nýju og varð nú einnig konungur Kastilíu og Galisíu.
Búrgundarætt
thumb|left|Ríkin á Pýreneaskaga árið 1210. Á valdatíma Alfons 6. jukust samskipti Kastilíumanna við önnur evrópsk konungsríki og hann gifti þrjár dætur sínar frönskum aðalsmönnum. Ein þeirra, Urraca, sem gifst hafði Raymond af Búrgund en var orðin ekkja, settist í hásætið þegar faðir hennar lést og síðan tók sonur hennar, Alfons 7., sem hafði verið krýndur konungur Galisíu árið 1111, við ríkjum í Kastilíu og León árið 1126 og hófst þá valdaskeið Búrgundarættar. Hann skipti ríkinu milli sona sinna tveggja og varð Sancho 3. konungur Kastilíu árið 1157 en Ferdínand 2. varð konungur León og Galisíu.