cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Casinoleikhúsið
thumb|right|Salurinn í Casinoleikhúsinu Casinoleikhúsið (kasínóleikhúsið, bara kasínó eða kassinn) var leikhús við Amalíugötu 10 í Kaupmannahöfn. Það var upphaflega byggt árið 1847 af Georg Carstensen sem byggði einnig Tívolíið og Alhambra. Byggingin var teiknuð af arkitektnum H.C. Stilling. Húsið var rifið árið 1960.
Upprunalega var það meiningin að byggingin yrði notuð sem eins konar vetrartívolí en fljótlega var ákveðið að setja þar upp leiksýningar. Verk eftir H.C. Andersen nutu þar mikilla vinsælda eins og t.d. Óli Lokbrá árið 1850. Þá var tónverk eftir norska tónskáldið Edvard Grieg frumflutt þar árið 1868.
thumb|right|Kröfurnar á hendur [[Friðrik 7.|Friðriki 7. Danakonungi sem settar voru fram á fundinum.]] Leikhúsið er þó ekki síst þekkt fyrir að vera sá samkomustaður þangað sem stór hópur safnaðist þann 20. mars árið 1848 og hlýddi á ræðu Orla Lehmanns. Samþykkt var ályktun á fundinum um að Danakonungur skyldi láta af einveldi. Daginn eftir, þann 21. mars, gengu um 10.000 manns til Kristjánsborgarhallar og kröfðust þess að ráðherrar konungs segðu af sér. Friðrik 7. sem hafði aðeins verið við völd sem konungur í um tvo mánuði varð við óskum mótmælenda og setti Marsríkisstjórnina svonefndu sem meðal annars innihélt Orla Lehmann sem ráðherra. Í sögu Danmerkur er miðað við Casinofundinn (Kasínófundinn) sem upphaf marsbyltingarinnar, sem leiddi svo aftur til afnám einveldis í Danmörku og setningu stjórnarskrár Danmerkur í júní 1848.
Þóra Pétursdóttir var á grímuballi þar fimmtudaginn 12. mars 1874 ásamt hópi af Íslendingum.
Kenai Fjords-þjóðgarðurinn
thumb|Kort. thumb|Two Arm Bay. thumb|Sæljón. thumb|Bear Glacier, skriðjökull Harding Icefield. thumb|Kenai fjords national park.
Kenai Fjords-þjóðgarðurinn (enska:Kenai Fjords National Park) er þjóðgarður á Kenaiskaga í Alaska, Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1980 og þekur um 2700 ferkílómetra. Staðsetning hans er vestur af bænum Seward. Þjóðgarðurinn er þakinn jöklum að helmingi og er ísbreiðan Harding Icefield þeirra mestur. Skriðjöklar Hardingsjökuls hafa mótað fjölmarga firði og heitir þjóðgarðurinn eftir þeim. Ýmis spendýr á landi og legi lifa í þjóðgarðinum: Elgur, úlfur, háhyrningur og hnúfubakur sem dæmi.
Vestur af þjóðgarðinum er Kenai National Wildlife Refuge og í suðri á hann landamæri að Kachemak Bay State Park.
Sýslur í Delaware
Sýslur í Delaware eru 3 talsins.
Einliðaleikur
Heitið er einkum notað vegna keppni í badmintoni, borðtennis eða tennis.
Kalíníngradfylki
thumb|300px|Kaliníngradfylki innan Rússlands thumb|Kort. thumb|Kaliningrad. Kaliníngradfylki (rússneska: Калинингра́дская о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Kaliníngrad. Íbúafjöldi var rúmlega milljón árið 2021.
Litháen og Pólland umlykja Kaliníngradfylki og það á ekki landtengingu við önnur rússnesk svæði. Það tilheyrði Þýskalandi fram til loka síðari heimsstyrjaldar. Fylkið er neft eftir Mikhail Kalinin sovétleiðtoga.
Łódź (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Łódź (pólska: województwo łódzkie) er hérað í Mið-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Héraðið dregur nafn sitt af stærstu borg sinni, Łódź. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.604.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 18.219 ferkílómetrar.
Adda Bára Sigfúsdóttir
Adda Bára Sigfúsdóttir (30. desember 1926 - 5. mars 2022) var íslenskur veðurfræðingur og stjórnmálamaður.
Flugustaðadalur
Flugustaðadalur er dalur í Álftafirði. Í honum eru fjórir bæir í byggð.
Adda Bára Sigfúsdóttir
Foreldrar hennar voru Sigfús Sigurhjartarson alþingismaður og borgarfulltrúi og varaformaður Sósíalistaflokksins og Sigríður Stefánsdóttir. Adda Bára varð stúdent 1946 frá MR. Síðan stundaði hún nám í veðurfræði við Óslóarháskóla 1947-1953 og lauk þaðan cand.real. prófi. Að námi loknu hóf hún störf við Veðurstofu Íslands og var deildarstjóri veðurfarsdeildar 1953-1988. Síðan vann hún að rannsóknum og úrvinnslu veðurfarsgagna við Veðurstofuna til 1998, var m.a. lengi í ritnefnd tímaritsins Veðursins.
Stjórnmálaferill
Adda Bára haslaði sér snemma völl á hinum pólitíska vettvangi. Hún var formaður Æskulýðsfylkingarinnar 1955-1956. Varaþingmaður Reykvíkinga 1957. Fulltrúi Sósíalistaflokksins í borgarstjórn 1962-66 og fyrir Alþýðubandalagið 1970-86. Adda Bára var varaformaður Alþýðubandalagsins frá því að flokkurinn var stofnaður með því nafni 1968 og allt til 1974. Hún var einnig lengi í miðstjórn beggja áðurnefndra flokka. Adda Bára sat í ótal nefndum og ráðum sem verða ekki talin upp hér. Hún varð fyrst til að gegna formlegu starfi aðstoðarmanns ráðherra á Íslandi. Magnús Kjartansson heilbrigðisráðherra réði hana sér til aðstoðar haustið 1971. Þá höfðu lög sem heimiluðu ráðningu aðstoðarmanna verið í gildi í eitt og hálft ár. Aðstoðarmenn ráðherra voru í þá daga stundum kallaðir aðstoðarráðherrar eða vararáðherrar. Þessu starfi gegndi hún til 1974.
Ritstörf
Adda Bára ritaði allmargar greinar í blöð og tímarit bæði um þjóðfélagsmál, veðurfræði og veðurfar. Rannsóknir hennar á úrkomu og úrkomudreifingu eru þekktar og Íslandskort hennar af meðalúrkomu áranna 1931-1960 var fyrsta heildstæða úrkomukortið sem gert var af landinu öllu.
Einkahagir
Adda Bára var gift Bjarna Benediktssyni frá Hofteigi (1922-1968). Synir þeirra voru Sigfús Bjarnason og Kolbeinn Bjarnason, flautuleikari.
Adda Bára var heiðursfélagi í Hinu íslenska náttúrufræðifélagi.
Hamskiptarit járns
Hamskiptarit járns er hamskiptarit sem sýnir hvernig efnahamur blöndu járns og kolefnis breytast eftir kolefnisinnihaldi og hita. Kolefni er mikilvægasta íblöndunarefni járns, en venjulega er miðað við hita að 1600[ °C ] og kolefnisinnihald frá 0 til 6,67% af þyngd eða 0% til 7%. Oft eru þó sýndir hlutar úr línuritinu fyrir þrengri bil í kolefnisinnihaldi og hitastigi. Dæmi um fasa er fljótandi efni frá 1446[°C] til 1528[°C] háð kolefnisinnihaldi og hita. Annað dæmi er gammajárn frá 721[°C] til 1487[°C] með kolefnisinnihald frá 0 til u.þ.b. 1,7% háð kolefnisinnihaldi og hitastigi eins og áður. Sjá línurit hér til hliðar.
Cementít (Fe3C)
Efnafræði heitið er Fe3C. Kolefnisinnihaldið er 6,67% af þyngd. Það er iðulega hörð stökk blanda sem er innskot i efnið og hefur lítið brotþol (u.þ.b. 0,03 [N/mm2]) enn mikið þrýstiþol og teningslaga byggingu. Þegar kolefnisatóm komast ekki lengur fyrir í lausn af ferríti og austeníti (vegna aukins kolefnisinnihalds eða lækkandi hita), myndast cementít, því það getur tekið upp meira af kolefni í krystalbyggingu sinni.
Austenít (γ-járn)
Einnig þekkt sem γ - járn, er efnablanda í föstu formi þar sem járn er blandað kolefni jafndreift um efnið (C). Krystallarnir hafa flatarfyllta byggingu (FCC). Austenít er yfirleitt ekki stöðugt, eða til, við stofuhita en allt stál er þó til í þessu ástandi ef hitastigið er nógu hátt. Sumar stálblöndur eru stöðugar í þessum einsleita fasa jafnvel niður í stofuhita. Austenít er mjúkt og formanlegt.
Ferrít (α-járn)
Einnig nefnt alfa-járn er í föstu formi blanda af kolefni (C) í litlu magni blandað í járn (Fe). Kristallurinn hefur miðlæga byggingu. Ferrít er mýksta ástandið í járn-kolefnislínuritinu.
300|thumb|right|Mynd 2. Kristalbygging ýmisa fasa í járn-kolefnislínuritinu
Perlít (α+Fe3C)
Eutectoid blanda sem inniheldur 0,83% kolefni og myndað við 722[°C] og mjög hæga kælingu. Perlít er mjög fíngerð lagskipt blanda af ferríti og sementíti. Byggingingin samanstendur af ljósum bakgrunni úr ferríti og þunnum flögum úr cementíti.
Ledeburít (α+Fe3C)
Ledeburít er eutektísk blanda af austeníti og cementíti. Það inniheldur 4,3% kolefni og er eutektískur punktur fyrir steypujárn. Ledeburít er í stálinu þegar kolefnið er yfir 2% sem eru skilin á járn-kolefnislínuritinu milli stáls og steypujárns.
Delta-járn (δ)
Delta-járn verður til við hitastig á bilinu 1400 til 1540 [°C]. Það getur verið í bland við bráð sem inniheldur allt að 0,50% kolefni, í bland við austenít með allt að 0,18% kolefni og jafndreift í efni sem inniheldur allt að 0,10% kolefni. Delta járn er með miðlæga kristal byggingu og segulmagnað eins og ferrít.
391
Árið 391 (CCCXCI í rómverskum tölum) var 91. ár 4. aldar og hófst á miðvikudegi samkvæm júlíska tímatalinu. Á þeim tíma var það þekkt innan Rómaveldis sem ræðismannsár Tatíanusar og Symmakusar eða 1144 ab urbe condita.
Savuhaf
thumb|right|Savuhaf Savuhaf er hafsvæði í Kyrrahafi milli eyjanna Savu, Flóres, Tímor og Sumba. Það tengist Indlandshafi í suðri og vestri, Flóreshafi í norðri og Bandahafi í norðaustri. Stærsta borgin við hafið er Kupang á Vestur-Tímor.
Fálkar (aðgreining)
Fálkar getur átt við eftirfarandi:
Krossanes
Krossanes er atvinnusvæði við höfn á Akureyri. Það var áður starfsemi tengd fiskveiðum og fiskvinnslu. Á fyrstu áratugum 20. aldar var þar síldarverksmiðja á vegum norskra aðila og var verksmiðjustjóri norskur maður að nafni Holdö. Ísfélags Vestmannaeyja reisti á Krossanesi byggingar árin 1987-1989. Nú er á Krossanesi verksmiðja sem framleiðir aflþynnur.
Aflþynnuverksmiðjan á Krossanesi
Aflþynnuverksmiðjan var upphaflega í eigu ítalska félagins Becromal og íslenska félagsins Stokks ehf. Becromal tók yfir byggingar Ísfélags Vestmannaeyja reif flestar byggingar og byggði nýjar. Í verksmiðjunni fer fram rafgreining eða rafhúðum á völsuðum álþynnum með lífrænni sýru. Framleiðsla hófst í verksmiðjunni haustið 2009
Vefritið
Vefritið er rit á vefnum (internetinu), sem hóf göngu sína föstudaginn 13. október 2006 undir vefslóðinni Vefritid.is. Það er ritað af hópi ungs fólks, sem telur sig frjálslynt félagshyggjufólk. Stofnendur vefritsins telja að þörf sé fyrir umræðu á grundvelli jafnaðarstefnu en að nóg framboð sé af hægrisinnuðum vefritum. Tilgangur Vefritsins er að vera vettvangur ferskrar umræðu um málefni líðandi stundar.
Kántrí rokk
Kántrí rokk (e. Country rock) líka þekkt sem þjóðlagarokk og suðrænt rokk er undirflokkur af kántrí tónlist sem er samblanda af rokki og kántrí. Þegar talað er um kantrí rokk er oftast verið að vísa í tónlistina hjá rokk tónlistarmönnum sem byrjuðu að spila með miklum kántrí áhrifum frá seint í sjöunda áratugnum yfir í miðjan áttunda áratuginn. Þar má nefna Neil Young, The Byrds og Bob Dylan. Kántrí rokk var vínsælast á áttunda áratugnum þegar The Eagles voru upp á sitt besta.
Tónlistarstíll
Hið almenna kántrí rokk lag er auðsjánlega rokk lag en notar að minnsta kosti eitt hljóðfæri sem er vanalega bara í hefðbundnu kántrí eins og til dæmis fiðla, flygill eða mandólín. Oftast er líka flest hljóðfæri órafmögnuð fyrir utan bassa. Það tíðkast oft að radda samhljómar eru í kántrí stílnum. thumbnail|Bob Dylan að spila í Barcelona
Uppruni
Seint á sjöunda áratugnum þá var rockabilly alveg horfið frá tónlistarsenunni og mótkúltúrinn eða hippahreyfingin var í fullum krafti. Í þessu umhverfi gat kántrí rokk þróast. Platan hans Bob Dylan Nashville Skyline hafði mikil áhrif á að kántrí og rokk gátu runnið saman, af því að platan var næstum einungis því kántrí tónlist en þar sem að Bob Dylan var var virtur í rokk senunni þá opnaði sú plata kántrí senuna fyrir rokkara.
Hápunktur
Kántrí rokk náði hápunkti sínum á áttunda áratugnum. Vinsælust voru Doobie brothers sem komu með ákveðin R&B áhrif Emmylou Harris(sem var fyrrverandi baksöngvari fyir Gram Parsons) var kölluð „drottning kántrí rokks" og Pure prarie league varð mjög vinsælt með 5 topp 40 vinsælustu lögin 1972. The Eagles voru örugglega vinsælastir og plöturnar þeirra Desperado (1973) og Hotel California (1976) fóru í sigurför um Bandaríkin og víðar.
Gram Parsons
Gram Parsons er oft talinn vera faðir kántrí rokks. Hann var meðlimur í The International Submarine Band, the Byrds og The Flying Burrito Brothers. Þessi lagasmiður var frumkvöðull að því að rokkhljómsveitir spiluðukántrí tónlist en sem sóló listamaður fór hann meir og meir í kantrítónlistina. Gram Parsons seldi ekki mikið af plötum en hann hafði mikil áhrif á tónlistarmenn í kringum sig með sínum sérkennilega stíl. Það mætti segja að Gram Parsons hafi haft mestu áhrifin á kántrí rokk en Neil Young er best þekkti kántrí rokk tónlistarmaðurinn. Öll hans verk með Buffalo Springfield, Crosby, Stills, Nash & Young og líka sólóplöturnar hans hafa verið undir miklum áhrifum frá kántrítónlist og hafa átt mikinn þátt í að skapa kántrí rokk. Gram Parsons sagðist aldrei líka vel við nafnið "Country rock" hann taldi stílinn sinn falla betur undir "Country soul" eða kántrí sálartónlist eða jafnvel "cosmic American music" eða alheims Ameríku tónlist.
The Byrds
Þegar Gram Parsons gekkst í lið við the Byrds varð til blanda sem átti eftir að skapa tónlistarstefnuna og hafa gífurleg áhrif á marga tónlistarmenn. Þeir höfðu notið vinsælda áður og náðu svipuðum hæðum og Bítlarnir í Bandaríkjunum á tímapunkti í miðjum sjöunda áratugnum en kántrí áhrif Gram Parsons gerbreytti stefnunni þeirra. Árið 1968 tóku þeir upp sínu fyrsta plötu þessari nýju mynd. Sweetheart of the rodeo er talin ein mikilvægasta og mest einkennandi platan fyrir kántrí rokk af því að hún var fyrsta platan sem að var almennt kölluð kántrí rokk.
Neil Young
Eftir að Neil Youg hætti í kántrí rokk hljómsveitinni Buffalo Springfield árið 1968, þá fór hann að hægt og rólega að gera sjálfan sig að áhrifamesta og einstakasta söngvara/lagasmið af sinni kynslóð. Neil young spreytti sig að sífellu að nýjum tónlistarstílum frá rokkabillí og blús yfir í raftónlist. Þessir mismunandi stílar fengu sam aðeins meiri dýpt þegar litið er á hans aðalstíl, kántrí rokk sem hann átti oft til að taka með hljómsveitinni Crazy Horse. Það voru á hans tíma jafnmargir söngvarar/lagasmiðir og það voru grunge eða kántrí hljómsveitir sem sögðust hafa verið undir áhrifum hans. Neil Young hætti aldrei að endurskapa hljóm sinn og hann er einn af fáum sem að eru jafn mikilvægir fyrir tónlistina í elli sinni og þegar þeir voru ungir.
The Flying Burrito Brothers
The Flying Burrito Brothers hjálpuðu við að gera tenginguna milli rokk og kántrí, og með þeirra fyrsta plötu árið 1969 The Gilded Palace of Sin gerðu þeir stílformið að kántrí rokki. Þótt að hljómsveitin hafi verið vinsæl í stuttan tíma skildu þeir eftir sig plötur sem að áttu eftir að vera gífurlega áhrifamiklar bæði í rokk og kántrí. Þegar Gram Parsons hætti með hljómsveitinni 1970 þá átti hljómsveitin eftir að eiga langan feril sem ein af hinum áhrifamestu hljómsveitunum í kántrí rokki. thumbnail|The Eagles árið 2008 á Long Road out of Eden túrnum. Frá vinstri til hægri eru: Glenn Frey, Don Henley, Joe Walsh og Timothy B. Schmidt
The Eagles
The Eagles sköpuðu Kaliforníu tóninn og voru vinsælustu forsprakkar kántrí rokks. Þeir fínpússuðu stefnuna og gerðu stefnuna afgerandi og viðurkennda. Þeir urðu gífurlega vinsælir með sinni fyrstu plötu The Eagles(1972) platan varð stuttu seinna gullplata. Lögin þeirra standa enn þann dag í dag sem gífurlega vel unnin og metnaðarfull tónlist og með þeirra framlagi til kántrí rokks hafa þeir gert gert stefnuna ódauðlega. Vinsælustu kántrí rokk lögin þeirra eru 'Hotel California', 'Take It Easy', ‘Take It to the Limit, ‘Lyin' Eyes’ og ‘Best of My Love’.
Hagaskóli
Hagaskóli er grunnskóli í vesturbæ Reykjavíkur. Skólinn tók til starfa í hluta núverandi húsnæðis 1. október 1958. Skólinn tók við starfi þess skóla sem áður nefndist Gagnfræðaskólinn við Hringbraut og var að Hringbraut 121. Sá skóli tók til starfa 1. október 1949. Hagaskóli var byggður í áföngum 1956 – 1963 og svo aftur veturinn 1988 – 1989 en þá var byggð ný álma meðfram Dunhaga með 7 kennslustofum.
Þröngt hefur verið í skólanum alla tíð. Vesturbærinn byggðist hratt á 6. og 7. áratugnum og um 240 nemenda árgangar bættust árlega við. Við það að Miðbæjarskólinn var lagður niður og skólahverfið stækkaði þurfti skólinn að vera tvísetinn og kennt fram undir kvöld. Nemendafjöldi fór þá yfir 850.
Fólksfjöldi í hverfinu minnkaði þegar byggðin í Reykjavík teygðist austur á bóginn og hægt var að afnema tvísetningu skólans 1976. Skólahverfi Hagaskóla er allur Vesturbærinn frá Reykjavíkurflugvelli og Lækjargötu út að Seltjarnarnesi. Auk heimafólks hafa jafnan verið allmargir nemendur utan hverfis í skólanum en verulega hefur verið þrengt að möguleikum nemenda utan Reykjavíkur að sækja skóla þar eftir að grunnskólarnir færðust yfir til sveitarfélaga. Nemendum fækkaði nokkuð undir aldarmótin og komu 170 manns inn í hverjum árgangi á þeim tíma þeim hefur þó smámsaman fjölgað eftir það.
Ýmsir þjóðþekktir einstaklingar hafa stundað nám við skólann og má þar nema sem dæmi Boga Ágústsson fréttamann og Pál Óskar söngvara
Sesame Street
Sesame Street er bandarískur barnaþáttur sem Joan Ganz Cooney og Lloyd Morrisett sköpuðu. Þátturinn er þekktur fyrir fræðsluefni og sköpunargáfu sem er miðlað áfram í gegnum brúður Jim Henson´s, hreyfimyndir, stuttmyndir, fyndni og menningarlegar vísanir. Þættirnir hófu göngu sína þann 10. nóvember 1969 og hafa notið gríðarlegra vinsælda síðan.
Saga
Velgengni þáttarins hélt áfram á níunda áratugnum. 1981 þegar ríkistjórnin dró til baka styrk sinn, markaðsetti CTW þáttinn með útgáfu tímarita, höfundarlaunum af bókum, vöruleyfi og innkomu vegna útsendinga erlendis. Námskrá Sesame Street hefur aukist til að innihalda tilfinningaleg efni eins og sambönd, siðfræði og tilfinningar. Margir söguþræðir þáttana voru teknir frá reynslu starfsfólksins, einkum dauða Will Lee 1982 - sem lék Mr. Hooper —og gifting Luis og Maria 1988.
Á síðustu árum hefur Sesame street staðið frammi fyrir félagslegum og efnahagslegum áskorunum, þar á meðal breytingum hvernig börn horfa á sjónvarpsefni, samkeppni frá öðrum þáttum, þróun kapalsjónvarpsins og minnkandi áhorf. Eftir aldarmótin 2000, voru skipulagsbreytingar gerðar á Sesame Street. Til dæmis, frá 2002 varð þátturinn meira í frásagnarformi og innihélt áframhaldandi söguþræði. Eftir þrítugsafmæli þáttarins 1999 og vegna vinsælda Elmo í prúðuleikurunum, innihélt þátturinn einnig vinsælt myndbrot sem var þekkt sem "Veröld Elmo". Eftir fertugsafmæli þáttarins, fékk þátturinn heiðursverðlaun Emmy.
Listi yfir stórmeistara í skák (1991-2000)
Þetta er listi yfir stórmeistara í skák, frá 1991 til 2000. Listinn var síðast uppfærður 22. júlí, 2009 og á listanum eru 413 stórmeistarar.
Hugmegin
Hugmegin eða psychokinesis (úr grísku ψυχή, „psyche“, þýðir sál, hjarta eða lífsandi; og κίνησις, „kinesis“, þýðir hreyfing; bókstaflega „hugarhreyfing“), einnig þekkt sem telekinesis (Gríska ' + ', bókstafleg þýðing er „fjarhreyfing“), er hugtak sem var búið til af útgefandanum Henry Holt um bein áhrif hugarins á efnislega hluti sem er ekki hægt að greina sem miðlun eitthverrar þekktrar líkamlegrar orku. Dæmi um hugmegin eru að aflaga eða færa til hluti og að hafa áhrif á útkomu forrits sem velur tölur af handahófi.
Rannsóknir á fyrirbærum sem sögð eru vera hugmegin eru hluti af dulsálfræði. Sumir rannsakendur hugmegina fullyrða að hugmegin sé til og eigi skilið frekari rannsókir, þó svo að fókus rannsókna í gegnum tíðina hafi færst frá stórum fyrirbærum yfir í tilraunir til að hafa áhrif á teninga og svo á talnaforritin sem velja tölur af handahófi.
Það eru engin beinhörð vísindaleg sannindi fyrir því að hugmegin sé til. Árið 2006 var greint 380 rannsóknir og fundust „mjög lítil“ áhrif, hægt er að útskýra það með hlutdrægni útgefenda þar sem þeir gefa aðeins út jákvæðu niðurstöðurnar en ekki þær neikvæðu. Rannsóknir á hugmeginum hafa í gegnum tíðina verið gagnrýndar meðal annars fyrir að ekki er hægt að endurtaka þær.
Sagan
thumb|right|Franskur svikahrappur í andaljósmyndun Édouard Isidore Buguet (1840-1901) falsar hugmegin á þessari ljósmynd, Fluidic Effect, frá árinu 1875. Hugtakið „telekinesis“ var búið til árið 1890 af rússneskum rannsakanda á yfirskilvitlegum fyrirbærum, Alexander N. Aksakof. Hugtakið psychokinesis eða hugmegin var búið til árið 1914 af bandaríska höfundinum og útgefandanum Henry Holt, í bókinni hans On the Cosmic Relations. Vinur hans, bandaríski dulsálfræðingurinn J. B. Rhine, tók hugtakið upp á arma sína í tengslum við tilraunir til að finna út hvort að manneskja gæti haft áhrif á hvernig teningar falla. Báðum hugtökunum hefur verið lýst með öðrum orðum, svo sem „fjaráhrif“, „fjarlægðaráhrif“. „fjargeðáhrif“,, "miðaður meðvitaður ásetningur". og „hugurinn ofar efninu“. Upprunalega var telekinesis notað til að vísa til hreyfingu hluta sem fundust ekki skýringar á, haldið var að draugar, englar, djöflar eða önnur yfirnáttúruleg öfl stæðu þar að baki. Síðar fóru vangaveltur af stað um að manneskjur stæðu fyrir þessum atburðum og gætu mögulega hreyft hluti án nokkurra tengsla við spíritisma, líkt og miðilsfundi, og þá var psychokinesis bætt í orðasafnið. Á endanum varð psychokinesis viðurkennda orðið hjá dulsálfræðingum. Sjónvarpsþættir, bækur og kvikmyndir nota hins vegar frekar telekinesis til að lýsa hlutum sem færast yfirnáttúrulega, líklega vegna þess að orðið er líkt öðrum hugtökum í sama geira líkt og telepathy eða hugsanaflutningur og teleportation eða fjarflutningur.
Mælingar og athuganir
thumb|right|Dæmi um ósjálfrátt hugmegin birtist á forsíðu franska tímaritsins La Vie Mysterieuse árið 1911. Dulsálfræðingar lýsa tveimur gerðum af mælanlegum og athuganlegum áhrifum hugmegina. Mjög lítil áhrif eru kölluð míkró-PK, þau eru til dæmis stjórnun á sameindum, atómum, öreindum o.s.frv. sem er aðeins hægt að athuga með vísindalegum tækjum. Makró-PK eru stór áhrif sem er hægt að sjá með berum augum.
Ósjálfráð verkun
Ósjálfráðar hreyfingar á hlutum hafa verið tilkynntir og margir dulsálfræðingar telja að þær séu mögulega dæmi um hugmegin. Dulsáfræðingurinn William G. Roll bjó til hugtakið „endurtekin ósjálfráð hugmegin“ (RSPK) árið 1958. Skyndileg hreyfing hluta án ásetnings í viðurvist vitna er talið af mörgum vera hugmegin í undirmeðvitundinni Ósjálfráðar hreyfingar þar sem fólk skaðast ef til vill eru stundum rannsakaðar sem ærsladraugsmál.
McDonald's
thumb|McDonald's Plaza, þar sem aðalstöðvar fyrirtækisins eru thumb|McDonald's Kosher
McDonald's Corporation (nyse: MCD) er bandarískur skyndibitastaður. Hann er stærsta hamborgarakeðja í heimi og þjónar um það bil 47 milljónum viðskiptavina á hverjum degi. Það eru um það bil 31.000 McDonald's veitingastaðir um allan heim. Einu sinni var McDonald's stærsta skyndibitakeðja í heimi en núna eru fyrirtækin Yum! Brands (sem á KFC, Taco Bell og fleiri) og Subway stærri. Margir veitingastaðir fyritækisins eru reknir undir sérleyfi.
Einkum selur McDonald's hamborgara, ostborgara, kjúkling, franskar kartöflur, morgunmat, gos, mjólkurhristing og eftirrétti.
Fyrirtækið var stofnað árið 1940 af Dick og Mac McDonald þegar þeir opnuðu fyrsta McDonald's veitingastaðinn í San Bernardino, Kaliforníu, Bandaríkjunum.
McDonald's á Íslandi
thumb|McDonald's við Suðurlandsbraut fyrir lokun. Á Íslandi hafa fjórir McDonald's veitingastaðir verið opnaðir; við Suðurlandsbraut, í Kringlunni, hjá Smáratorgi og í Hressingarskálanum við Austurstræti. McDonald's við Suðurlandsbraut var sá fyrsti sem opnaði á Íslandi. Hann var opnaður af þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, árið 1993. 26. október 2009 tilkynnti rekstraraðili McDonald's á Íslandi Lyst ehf. að vegna falls krónunnar væri orðið erfitt um aðföng erlendis frá og því verið ákveðið að hætta rekstri undir merkjum McDonald's-leyfisins frá og með 1. nóvember. Fyrirtækið hélt áfram að reka hamborgarastaði undir nafninu Metro.
Fear and Loathing in Las Vegas
Fear and Loathing in Las Vegas er bandarísk kvikmynd frá árinu 1998 sem Terry Gilliam leikstýrði. Johnny Deep og Benicio del Toro fara með aðalhlutverkin í myndinni sem er byggð á samnefndri bók eftir Hunter S. Thompson frá árinu 1971.
1944
Árið 1944 (MCMXLIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Mýrar (Dýrafirði)
thumb|right|Mýrar í Dýrafirði. Mýrar í Dýrafirði er bær og kirkjustaður í Dýrafirði. Þar er eitt stærsta æðarvarp landsins. Kirkja hefur verið á Mýrum að minnsta kosti frá því á 12. öld og var hún helguð Jóhannesi skírara í kaþólskum sið. Núverandi kirkja var reist árið 1897.
Mýra er getið nokkrum sinnum í Sturlungu og meðal annars fór Þórdís Snorradóttir þangað þegar Órækja bróðir hennar hrakti hana frá Vatnsfirði og settist þar að. Neðan við túnið er Gvendarbrunnur sem minnst er á í Guðmundar sögu Arasonar.
Kaupfélag Dýrfirðinga var stofnað á Mýrum 8. júní 1919.
Kangersuatsiaq
thumb|Málverk af Prøven (nú Kangersuatsiaq) frá árinu 1875 Kangersuatsiaq er þéttbýli í sveitarfélaginu Avannaata á norðvesturströnd Grænlands. Íbúar þar voru 173 árið 2014. Kangersuatsiaq er um 50 km suðaustur af Upernavik. Atvinnulíf þar byggist á fiskveiðum. Kangersuatsiaq hét áður danska nafninu Prøven. thumb|Byggðin í Kangersuatsiaq|400px|left
Mánalykill
Mánalykill (fræðiheiti Primula luteola) er blóm af ættkvísl lykla.
Lúxemborgarfranki
Lúxemborgarfranki (franska: franc Luxembourgeois, þýska: Luxemburger Franken, lúxemborgíska: Lëtzebuerger Frang) var gjaldmiðill notaður í Lúxemborg áður en evran var tekin upp árið 2002. Einn franki skiptist í 100 hundraðshluta (franska: centimes, þýska: Cent). Við upptöku evrunnar var gengið fest í 1 EUR = 40,3399 LUF.
Svartsnigill
Svartsnigill (fræðiheiti: Arion ater) er stór landsnigilstegund sem er yfirleitt nær svört á lit. Hann er frá Norður-Evrópu en finnst nú í norðurhluta Norður-Ameríku og nýlega í Ástralíu. Hann finnst á Íslandi aðallega á láglendi.
Fimm ára áætlun
Fimm ára áætlun var miðstýrð efnahags- og þjóðfélagsáætlun í Sovétríkjunum þar sem stjórnvöld settu sér markmið til fimm ára í senn. Það voru alls 13 fimm ára áætlanir. Nokkrar fimm ára áætlanir stóðu ekki yfir í fimm ár því markmiðum var náð fyrr og aðrar misheppnuðust og voru lagðar til hliðar. Fyrstu fimm ára áætlununum var ætlað að flýta fyrir iðnvæðingu Sovétríkjanna og aðaláhersla var lögð á þungaiðnað. Fimm ára áætlanirnar byggðust á kenningu um framleiðsluöflin.
Fyrsta áætlunin var samþykkt árið 1928 og var hún fyrir árið 1929 til 1933 og náðust markmið hennar ári fyrr eða árið 1932. Seinasta fimm ára áætlunin var fyrir árin 1991 til 1995 en hún kom aldrei til framkvæmda því að Sovétríkin liðuðust í sundur árið 1991.
Áætlunarbúskapur í öðrum löndum
Sams konar áætlanabúskapur var tekin upp í flestum kommúnistaríkjum svo sem á Indlandi og í Alþýðulýðveldinu Kína á árunum 1950-60. Stóra stökkið fram á við var önnur fimm ára áætlunin í Alþýðulýðveldinu Kína. Mörg ríki á Vesturlöndum lögðu einnig áherslu á miðstýrðar áætlanir innan markaðshagkerfa með því að setja fram langtíma efnahagsmarkmið.
Berufjörður (Barðaströnd)
thumb|Berufjörður og [[Vaðalfjöll|Vaðalfjöllin]] thumb|Kort - Berufjörður (Barðaströnd) til hæagri Berufjörður er stuttur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu. Hann gengur samhliða Króksfirði og Gilsfirði inn úr Breiðafirði til norðurs. Háaborg skilur að Berufjörð og Króksfjörð til austurs en fjörðurinn liggur að Reykjanesi að vestan. Nokkrar eyjar eru í mynni fjarðarins og er Hrísey þeirra stærst.
Eyðibýli, samnefnt firðinum, er í botni hans og var þar áður þing- og samkomustaður héraðsins. Hafa þar fundist fjölmörg kuml. Hótel Bjarkarlundur er í Berufirði og nálægt því Berufjarðarvatn. Í það rennur lítill lækur, Alifiskalækur, sem segir frá í Gull-Þóris sögu og er hann talinn fyrsta dæmi um fiskirækt á Íslandi.
Kóngakerti
thumb|right|Kóngakerti. Kóngakerti (eða kóngaljós) er þríarma kerti sett í samband við vitringana þrjá og var hér áður fyrr oft steypt um jólin.
Aðferð
Þau voru búin til þannig, að tveir ljósgarnsspottar voru hnýttir nokkuð fyrir ofan miðju kertisraks og látnir ganga á ská upp í steypuprikið sitt hvoru megin við miðrakið og síðan var steypt. Mynduðust þá tveir armar út frá meginstofni kertisins.
Okkarína
Okkarína er blásturshljóðfæri sem er oftast úr leir.
Neðri-Karpatía (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Neðri-Karpatía (pólska: województwo podkarpackie) er hérað í Suður-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Rzeszów. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.022.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 17.844 ferkílómetrar.
1133
thumb|right|[[Hinrik 2. Englandskonungur.]] Árið 1133 (MCXXXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Framhaldsskólinn á Laugum
Framhaldsskólinn á Laugum í Þingeyjarsveit er íslenskur framhaldsskóli. Skólinn var stofnaður haustið 1925 en hefur starfað í núverandi mynd frá árinu 1988. Skólameistari hans er Sigurbjörn Árni Arngrímsson.
Skólahald á Laugum
Frá upphafi skólahalds á Laugum árið 1925 hafa um 7000 manns stundað nám, fyrst í lýðsskóla, síðan alþýðuskóla, þá héraðsskóla og loks í Framhaldsskólanum á Laugum eins og hann heitir nú. Framhaldsskólinn á Laugum er heimavistarskóli og þangað koma nemendur alls staðar að af landinu.
Tildrög stofnunar Laugaskóla má rekja til hinnar svokölluðu Þingeysku menningarbyltingar sem stóð frá sjöunda áratug 19. aldar til þriðja áratugs 20. aldar, en þá var skólinn stofnaður. Segja má að forverar skólans hafi verið fjórir. Fyrstur var stofnaður Hléskógaskóli en hann starfaði ekki lengi og kenndu margir slæmri staðsetningu um. Seinna var skólahúsið fært að Ljósavatni og var þá stofnaður Ljósavatnsskóli og starfaði hann í 11 ár. Unglingaskólinn á Breiðumýri var svo stofnaður árið 1918 og Lýðsskólinn á Laugum var arftaki hans.
Á fundi hjá Sambandi Þingeyskra ungmennafélaga (síðar HSÞ), 24. apríl 1915, var samþykkt tillaga þess efnis að allar deildir sambandsins innu að stofnun héraðsskóla. Í framhaldi af því var farið að huga að stað fyrir skólann. Upphaflega var horft til Grenjaðarstaðar, en á endanum var ákveðið að hinn nýi skóli skyldi rísa á Laugum í Reykjadal. Á Laugum var nægilegt heitt vatn og Sigurjón Friðjónsson á Litlu-Laugum gaf land undir skólann. Var Arnór Friðjónsson, sonur Sigurjóns, fyrsti skólastjóri þess skóla.
Skólinn er nú með heimavistir fyrir 150 nemendur.
Nám
Framhaldsskólinn á Laugum starfar eftir áfangakerfi, en í því felst að námsefni í einstökum námsgreinum er skipt niður í afmarkaða áfanga sem kenndir eru í eina námsönn og lýkur með prófi eða öðru námsmati í annarlok. Allt nám í skólanum er metið til eininga.
Námsbrautir við Framhaldsskólann á Laugum eru fjórar:
1. Náttúrufræðibraut til stúdentsprófs
2. Félagsfræðibraut til stúdentsprófs
3. Starfsnám í íþróttafræði og íþróttagreinum
4. Almenn námsbraut
5. Kjörsviðsbraut
Að jafnaði stunda um 100 nemendur nám við skólann ár hvert.
Skólahúsin
Fyrstur var reistur Gamli skóli eins og hann er kallaður í dag, en einungis tvær burstir og sundlaug í kjallara hans, árið 1925. Þriðja burstin var reist árið 1928. Íþróttahúsið Þróttó var reist árið 1931 og var það um tíma stærsta íþróttahús landsins. Dvergasteinn með heimavist og nýjum smíðasal var reistur árið 1949 og kennaraíbúðir við Dvergastein árið 1957. Norðurálma við Gamla-Skóla með nýjum matsal og heimavistum var reist árið 1961 og kom húsið að góðum notum við Landsmót UMFÍ sem haldið var á Laugum þá um sumarið. Fjall var byggt árið 1967 með heimavist og íbúðarhúsnæði, nýtt Íþróttahús reist árið 1978 og loks Tröllasteinn árið 2000 en í honum eru herbergi fyrir allt að 70 nemendur. Árið 2005 var svo reist vegleg útisundlaug. Árið 2012 var vistin Álfasteinn tekin aftur í notkun eftir hún hafði verið lagfærð.
Félagslíf
thumb|right|150px|Ein af hefðum við skólann er að nýnemar syndi yfir tjörnina á Laugum Við skólann starfar nemendafélag, Nemendafélag Framhaldsskólans á Laugum (NFL) sem rekur sögu sína allt aftur til ársins 1925 þegar skóli var stofnaður á Laugum. Fyrsta veturinn starfaði ungmennafélag við Laugaskóla og að vori kom fram sú tillaga að stofna sérstakt félag nemenda. Fékk það félag nafnið Nemendasamband Laugaskóla og var formlega stofnað 13. apríl 1926. Markmið félagsins voru í upphafi þau að efla gengi skólans, að auka skilning nemenda á íslenskri alþýðumenningu og að auka samheldnieldri og yngri nemenda skólans. Það sér um félagslíf við skólann, ýmis hagsmunamál nemenda og tengsl við aðra skóla.
Haustið 1926 var ráðist í blaðaútgáfu og hafa ýmis blöð komið út á vegum félagsins síðan þá. Fyrstu árin var gefið út Ársrit Nemendasambands Laugaskóla og eru eintök af því til varðveislu á bókasafni Framhaldsskólans á Laugum. Þar er að finna góðar heimildir um starfið í skólanum fyrstu ár hans.
Ýmsar hefðir eru í félagslífi nemenda á Laugum og eiga margar þeirra sér langa sögu. Ein þeirra langlífustu er sú að nýnemar sem það vilja syndi yfir tjörnina á Laugum og séu þannig formlega orðnir Lauganemar. Þá stendur NFL fyrir Tónkvíslinni sem er árleg söngkeppni meðal nemenda skólans annars vegar og hins vegar meðal grunnskóla úr Þingeyjarsýslum.
Friður Níkíasar
Friður Níkíasar er heiti á friðarsamningum milli forngrísku borgríkjanna Aþenu og Spörtu frá mars 421 f.Kr. Með samningunum lauk fyrsta skeiði Pelópsskagastríðsins. Friðarsamningarnir eru nefndir eftir aþenska herforingjanum og stjórnmálamanninum Níkíasi.
Pleistoanax, konungur Spörtu, og aþenski herforinginn og stjórnmálamaðurinn Níkías hófu samningaviðræðurnar. Báðir féllust á að skila öllu því landsvæði sem þeir höfðu náð á sitt vald í stríðinu að Nísaju undanskildri en hún átti að vera áfram í höndum Aþeninga, og Plataju, sem átti að vera áfram undir yfirráðum Þebu. Aþeningar áttu að fá Amfípólis aftur en Aþeningar áttu í staðinn að skila herföngum þeim er þeir tóku eftir orrustuna við Sfakteríu. Úti um allt Grikkland áttu hof að vera opin hverjum þeim sem þar vildi tilbiðja guðina og véfréttin í Delfí átti að verða sjálfráð á ný. Aþena mátti innheimta skatt frá þeim ríkjum sem áður höfðu greitt skatt til hennar en mátti þó ekki neyða þau til þess að verða bandamenn hennar. Aþena féllst enn fremur á að koma til aðstoðar Spörtu ef helótarnir gerðu uppreisn. Allir bandamenn Spörtu féllust á að ganga að skilmálunum, nema Böótía, Kórinta, Elís og Megara.
Sautján fulltrúar beggja aðila sóru þess eið að virða samninginn sem átti að vara í fimmtíu ár. Hvorugur aðilinn var samt sáttur og friðurinn var síðar rofinn.
Krókárgerði
Krókárgerði er eyðibýli undir Öxnadalsheiði, fremst í Norðurárdal í Skagafjarðarsýslu. Var búið þar fram til 1898, en þá var kotið lagt undir Silfrastaðaafrétt. Í eldri heimildum er bærinn stundum nefndur Krákugerði.
Þungaiðnaður
Þungaiðnaður (einnig þungiðja eða stóriðja) er iðnaður sem krefst mikils rýmis, fjármagns og orku svo sem iðnaður þar sem stál og járn eða aðrir málmar eru bræddir og mótaðir. Dæmi um þungaiðnað eru námavinnsla, álbræðsla og olíuefnavinnsla. Þungaiðnaður getur einnig átt við iðnframleiðslu þar sem framleiddir eru stórir hlutir eins og skip, byggingakranar, vörubifreiðar og ýmis mannvirki eða varahlutir.
Krókárgerði
„Undirlendi er þar sáralítið og jörð heldur óræstisleg á alla vegu ef heyskapur er hafður í huga. - Fjallið ofan við bratt og ofur hátt, mosagróið og lyngivaxið upp til hlíða, en ekki grösugt,“ segir Rósberg G. Snædal í þættinum „Óðurinn um eyðibýlið“, sem birtist í bókinni Fólk og fjöll. Þar er hann að fjalla um ljóðið Krókárgerði eftir Ólínu Jónasdóttur skáldkonu, en hún átti um tíma heima í Krókárgerði á æskuárum.
Þekktastur bænda í Krókárgerði er Ormur Jónsson, sem þar bjó lengi á 18. öld og búnaðist ágætlega þótt hann væri barnmargur (sagt er að hann hafi átt 20 börn) og jörðin ekki búsældarleg en þar er gott beitiland fyrir sauðfé. Til marks um það er þessi vísa:
Um tilurð og eyðingu
Um tilurð og eyðingu (forngrísku Περὶ γενεσεως και φθορας, latínu De Generatione et Corruptione) er rit eftir forngríska heimspekinginn Aristóteles. Ritið er í senn heimspekilegs og vísindalegs eðlis en ritið fjallar öðru fremur um frumspeki.
Í ritinu fjallar Aristóteles um tvær af frægustu hugmyndum sínum: orsakirnar fjórar og frumefnin fjögur (jarðefni, loft, eld og vatn).
Fjallanóra
Fjallanóra (fræðiheiti: Cherleria biflora, áður Minuartia biflora ) er fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex fjöllum og í heimskautaloftslagi á Norðurhveli. Á Íslandi er hún um nær allt land, þó síst á suðvesturlandi.
Sviss
Sviss er landlukt ríki í Mið-Evrópu og er í miðjum Alpafjöllum. Sviss er þekkt fyrir hlutleysisstefnu sína og hefur ekki tekið þátt í neinum stríðsátökum á 20. eða 21. öld. Sviss hefur talsverða sérstöðu á Vesturlöndum sökum mikils beins lýðræðis og þjóðaratkvæðagreiðslna. Sviss er ekki aðili að Evrópusambandinu en þar eru þó skrifstofur ýmissa alþjóðastofnanna, svo sem Sameinuðu þjóðanna.
Heiti
Opinbert heiti landsins, Confoederatio Helvetica (Sambandsríkið Sviss eða Eiðsambandið Sviss), er á latínu til þess að forðast að gera upp á milli hinna fjögurra tungumála landsins. Landið á sér einnig opinber heiti á öllum fjórum tungumálum sínum og eru þau þessi: Schweizerische Eidgenossenschaft (þýska); Confédération Suisse (franska); Confederazione Svizzera (ítalska); Confederaziun Svizra (rómanska). Confoederatio merkir samband eða bandalag. Helvetica er nefnt eftir gamla keltneska þjóðflokknum Helvetum sem bjó á svæðinu á tímum Rómverja.
Heitið Sviss er dregið af bæjarnafninu Schwyz, sem síðar gaf kantónunni Schwyz nafn, en hún var ein af héruðunum þremur sem mynduðu upprunalega bandalagið. Íbúar Schwyz voru þekktir fyrir að vera dugandi hermenn og gátu sér gott orð sem slíkir, ekki síst eftir orrustuna við Sempach 1386. Það var þó ekki fyrr en með Sigismundi keisara í upphafi 15. aldar að hugtakið Sviss náði almennri útbreiðslu.
Nafnið á þorpinu Schwyz er fyrst skrásett árið 972 og þá á forminu Svittes (Suittes). Líklegt má telja að þetta orð merki sveitir, það er að segja hersveitir. Menn frá Schwyz eru nefndir Schwyzer og með tíð og tíma var Schwyzerland notað yfir Sviss allt.
Tellsögnin
thumb|Opinbert innsigli Helvetíska lýðveldisins með myndefni úr Tellsögninni Svæðið sem nú heitir Sviss tilheyrði heilaga rómverska ríkinu um aldir. Friðrik II. keisari gerði borgirnar Bern, Zürich, Schaffhausen og Freiburg að fríborgum til að tryggja sér aðgöngu að Alpaskörðunum og þjóðleiðunum til Ítalíu. Að öðru leyti réð Habsborgaraættin yfir svæðinu í kring. Vilhjálmur Tell er þjóðhetja Svisslendinga. Sagan segir að Tell hafi blöskrað yfirráð fógetans Gesslers, sem var á mála hjá Habsborgurum. Gessler setti til dæmis upp hatt sinn á stöng í borginni Altdorf í Uri og fyrirskipaði að allir ættu að hneigja sig fyrir honum. Tell hafi þó neitað þessu og gengið framhjá hattinum án þess að virða hann. Þá tók Gessler til bragðs að handtaka Tell og fyrirskipaði honum að skjóta epli af höfði syni sínum. Þegar honum tókst það, fékk Tell að halda frelsi sínu. En skömmu seinna sat Tell fyrir Gessler og skaut hann til bana með lásboga sínum. Þetta varð til þess að íbúar þriggja héraða hittust í fjalllendinu Rütli við Vierwaldstättersee og gerðu með sér bandalag gegn yfirráðum Habsborgara. Í dag er ekki vitað hvort sögnin af Tell er sönn en hún er skráð í ýmsum heimildum, þar á meðal í Þiðreks sögu sem rituð var á norrænu á miðöldum.
Eiðssambandið
thumb|Stofnskjal Sviss Hvað sem Tellsögninni líður, hittust fulltrúar þriggja héraða (Uri, Schwyz og Nidwalden) árið 1291 og stofnuðu bandalag til varnar yfirgangi Habsborgara. Stofnskjalið er enn til og er geymt í skjalasafni í Schwyz. Á skjalinu eru fulltrúar Nidwalden mættir en þeir notuðu innsigli Obwalden. Nidwalden og Obwalden eru hálfkantónur og mynda saman kantónuna Unterwalden. Því má segja að fjórar kantónur hafi stofnað Sviss sem eiðssamband. Það var þó ekki fyrr en 1315 að Habsborgarar náðu að safna saman liði og gengu til orrustu við uppreisnarmenn í Sviss. Það var Leópold, bróður gagnkonungsins Friðriks frá Austurríki, sem leiddi liðið til orrustu. En Svisslendingar voru reiðubúnir og sátu fyrir herliðinu í þröngum dal við Morgarten á landamærum Uri og Schwyz. Þar beið Habsborgarherinn algjöran ósigur. Á næstu áratugum gengu fleiri héruð til liðs við svissneska sambandið. 1332 var það Luzern, 1351 Zürich, 1352 Glarus og Zug, og loks Bern 1353. Um miðja 14. öld var svissneska sambandið orðið að nokkuð sterku ríki, þrátt fyrir að Habsborgarar reyndu enn að þvinga héruðin til hlýðni og sameina þau undir yfirráð sín.
Orrustur og sjálfstæði
1386 réðust Habsborgarar á ný inn í Sviss. Það dró til orrustu sem háð var við Sempach. Orrusta þessi var hápunktur í baráttu Habsborgara við hina eiðsvörnu. Í henni sigruðu Svisslendingar og með þessum sigri var stórt skref stigið í átt að sjálfstæði landsins. Tveimur árum síðar voru Habsborgarar aftur á ferð. Í orrustunni við Näfels sigruðu Svisslendingar enn á ný en þetta var síðasta orrustan milli þessara tveggja aðila. Eftir tap Habsborgara sömdu þeir frið við hina eiðsvörnu, fyrst til sjö ára, en síðan til 20 ára. Þeir hættu öllu tilkalli til landa hinna eiðsvörnu og misstu þar með þjóðleiðirnar yfir Alpaskörðin. Sviss naut því friðar næstu aldir. 1474 fór svissneskur her að tilstuðlan keisarans Friedrichs III. til Búrgundar og eyddu því ríki. Svisslendingar þóttu nefnilega afbragðs hermenn og voru eftir þetta vinsælir málaliðar. Til dæmis eru varðmenn páfa eingöngu skipaðir Svisslendingum allt frá 1506. Eftir sigurinn á Búrgundum var Sviss orðið sterkt ríki í Mið-Evrópu. Það hélt að sama skapi áfram að vaxa. 1481 bættust Fribourg (Freiburg) og Solothurn við sem kantónur. Eftir Sváfastríðið 1499, sem Svisslendingar tóku þátt í, viðurkenndi Maximilian I. keisari Sviss sem sjálfstætt ríkjasamband fyrir hönd hins heilaga rómverska ríkis. Lögformlega séð var það þó enn hluti af því ríki allt til 1648, er friðarsamningarnir eftir 30 ára stríðið voru gerðir. 1501 bættust við Schaffhausen og Basel (sem seinna klofnaði í Basel-Stadt og Basel-Landschaft). Loks bættist Appenzell við 1513. Næstu kantónur bættust ekki við fyrr en tæpum 300 árum síðar.
Trúarumrót
thumb|Ulrich Zwingli hóf fyrstur manna siðbótina í Sviss 1515 töpuðu svissneskir málaliðar orrustunni við Marignano á Norður-Ítalíu gegn Frans I. Frakklandskonung. Þetta varð til þess að Sviss lýsti yfir hlutleysi og hefur það haldist æ síðan. Einn af þeim sem lifði orrustuna við Marignano af var Svisslendingurinn Ulrich Zwingli. Hann hóf síðan eigin siðbót á kristinni trú í heimaborg sinni Zürich, sem leiddi til þess að stofnuð var ný kirkja 1522 (Reformierte Kirche). Þetta var fimm árum eftir mótmæli Lúthers í Wittenberg, en þó áður en lútherska kirkjan varð til. Nýja kirkjan breiddist hratt út í Sviss, sérstaklega um norðanvert landið. Í austanverðu landinu var kaþólska kirkjan hins vegar enn alls ráðandi. Þetta leiddi til nokkurra innanríkisátaka (kölluð Kappeler-stríðin). Um miðja 16. öldina hóf Jean Cauvin (Jóhann Kalvín) siðbótarstarf sitt í borginni Genf (sem þá var ekki hluti ríkjasambandsins, en þó tengd því). Úr því varð einnig ný kirkja sem breiddist hratt út, ekki bara í Sviss, heldur víða í Evrópu. Kalvínisminn skaut sterkum rótum í Frakklandi, Englandi og Niðurlöndum en þaðan barst hann til Ameríku. Gagnsiðbót kaþólsku kirkjunnar seint á 16. öld tókst ekki að hindra útbreiðslu nýju kirknanna, en hún varð til þess að kantónan Appenzell klofnaði í tvennt 1597 í Appenzell Innerrhoden og Appenzell Ausserrhoden, sem tilheyrðu sitthvorri kirkjunni. Svissneskir meðlimir nýju kirknanna studdu Húgenotta í trúarstríðinu í Frakklandi af miklum dugnaði.
Napoleonstríðin
thumb|Sviss meðan Helvetíska lýðveldið var við lýði 1798 ruddust Frakkar inn í Sviss og hertóku landið. Að tilstuðlan Napóleons, sem þá var orðinn einvaldur, var Sviss breytt í lýðveldi sem fékk heitið Helvetíska lýðveldið. Frakkar höfðu einnig hertekið nærliggjandi landsvæði og stækkuðu lýðveldið talsvert. 1803 voru héruðin St. Gallen, Graubünden, Aargau, Thurgau, Ticino og Vaud sameinuð lýðveldinu en Genf var innlimað í Frakkland. Sviss var í raun leppríki Frakka á þessum tíma meðan Napóleons naut við. Eftir hrakfarir hans í Rússlandsleiðangrinum leystist Helvetíska lýðveldið upp og hið gamla ríkjasamband tók gildi á nýjan leik. Nokkurrar spennu gætti þó milli hinna gömlu og nýju kantóna þannig að lá við borgarastríði. Það var þó ekki fyrr en Vínarfundurinn úrskurðaði 1815 að nýju kantónurnar skyldu tilheyra ríkjasambandinu að friður komst á. Auk þess var Genf bætt við á ný, og sömuleiðis Valais og Neuchâtel. Hlutleysi landsins var auk þess alþjóðlega viðurkennt.
Nýrri tímar
thumb|Þinghúsið í Bern Með 19. öldinni þróaðist Sviss á öllum sviðum þjóðfélagsins. Byltingarkenndir straumar bárust þangað og leiddi þetta til þess að róttækar breytingar voru gerðar á innviðum þjóðfélagsins. 1847 var nútíma sambandsríkið stofnað, ári fyrir byltinguna miklu í Evrópu. Ákveðið var að kalla saman þing árlega í borginni Bern en að sama skapi var ákveðið að Bern yrði ekki höfuðborg, heldur sambandsborg (Bundesstadt). Ný stjórnarskrá tók gildi 1848. Kantónurnar viðhéldu stórum hluta sjálfstæðis síns og fengu að ráða yfir flestum málefnum sínum. Atkvæðagreiðslur innan hverrar kantónu urðu almennar, en sökum íhaldssemi í mörgum þeirra fóru breytingar fram hægt. Til dæmis var kosningaréttur kvenna ekki lögleiddur fyrr en 1971. Í heimsstyrjöldinni fyrri viðhélt Sviss hlutleysi sínu. Landið bauð þó stríðshrjáðum löndum líknaraðstoð, svo sem með því að taka að sér særða hermenn og flóttamenn. Einn þeirra var Lenín en hann bjó í Sviss milli 1914-17. Í stríðslok sótti vestasta hérað Austurríkis, Vorarlberg, um inngöngu í Sviss en var neitað. 1920 gekk Sviss í Þjóðabandalagið, sem hafði höfuðstöðvar sínar í Genf. Í heimsstyrjöldinni síðari viðhélt Sviss einnig hlutleysi sínu. Landið tók á ný við fjölda flóttamanna, sérstaklega Frökkum þegar nasistar réðust inn í Frakkland. Þrátt fyrir hlutleysið kom það mýmörgum sinnum fyrir að þýskar flugvélar eða flugvélar bandamanna rufu svissneska lofthelgi og í nokkur skipti urðu svissneskir bæir fyrir loftárásum af misgáningi. Alvarlegast var er borgin Schaffhausen varð fyrir loftárásum bandamanna 1. apríl 1944. Eftir stríð gekk Sviss hvorki í Sameinuðu þjóðirnar né í NATO. Á hinn bóginn var Sviss einn stofnmeðlima EFTA árið 1960 og landið gekk einnig í Evrópuráðið 1963. Enn í dag er Sviss ekki í Evrópusambandinu. Árið 1979 var síðast stofnuð kantóna í Svissneska sambandinu, Júra, sem áður var frönskumælandi partur Bernarkantónu. Það var ekki fyrr en árið 2002 að Sviss gekk til liðs við Sameinuðu þjóðirnar eftir þjóðaratkvæðagreiðslu.
Landfræði
thumb|Hinir þrír meginhlutar Sviss. Brúnt merkir Alpana, gult merkir dalina og grænt merkir Júrafjöll. Sviss er landlukt og á landamæri að Ítalíu fyrir sunnan, Frakklandi fyrir vestan, Þýskalandi fyrir norðan og Austurríki og Liechtenstein fyrir austan. Í grófum dráttum má skipta landinu í þrjá meginhluta. Alpana í suðri, dalina í norðri og vestri og svo Júrafjöll í norðvestri. Mikið af vötnum og ám er í landinu, sem langflest eru náttúruleg afurð Alpafjalla. Miklir fjalladalir skera Alpana þvers og kruss, og mynda nokkurs konar samgönguæðar um landið. Aðeins syðsti hluti kantónunnar Ticino (Tessin) nær suður fyrir Alpafjöll niður á norðurítalska láglendið. Litla svæðið Büsingen í Schaffhausen (við Rínarfljót), nyrst í Sviss, er eysvæði og tilheyrir Þýskalandi. Sömuleiðis er litla svæðið Campione við Luganovatn í suðri að öllu leyti innan Sviss en tilheyrir þó Ítalíu.
Borgir
Engar milljónaborgir eru í Sviss. Stærsta borgin er Zürich með tæplega 400 þúsund íbúa. Þó búa rúmlega 1,1 milljón manns á stórborgarsvæðinu. Nær allar stærstu borgir landsins eru í norðri og vestri, það er að segja í þýsku- og frönskumælandi hluta landsins. Stærstu borgir í Sviss: