cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Einar Guðmundsson
"Heilsan tilsendist þér, Auðunn Þorsteinsson, eftir maklegleikum. Vil eg þig vita láta það tilfelli sem hér er skéð að Sigríður mín hefir fengið verk undarlegan í sitt auga... og er það okkar beggja meining að það sé af völdum þínum eður þíns sonar Björns, því þið eruð báðir við fjölkyngi og galdra kendir; og batni henni ekki... þá lýsir hún ykkur sinn sáramann eður bana, ef svo reynist. Því máttu taka þig í vakt í tíma, því vita máttu, sé heitur blóðdropi í mér, þá mun eg þar til kosta hjá því Danska yfirvaldi, að þú megir uppbera þitt maklegt straff, sem einum galdramanni eður óbótaþræl hæfir eftir lögum." Úr bréfi Einars til Auðunnar Þorsteinssonar
Einar var þekkt rímna- og sálmaskáld á 17. öld en fá eintök af verkum hans hafa varðveist. Skotlands rímur Einars er aðeins til í einu handriti (í AM 146 a 8vo, með hendi Jóns Finnssonar) en William Alexander Craigie gaf þær út árið 1908.
Heimildir
Einar Guðmundsson. Skotlands rímur: Icelandic ballads on the Gowrie conspiracy. W. A. Craigie (ritstj.). Oxford: Clarendon Press, 1908.
H. P. Lovecraft
thumbnail|hægri|H.P. Lovecraft. Howard Pillips Lovecraft (20. ágúst 1890 – 15. mars 1937) var bandarískur rithöfundur. Lovecraft er þekktur fyrir hryllingssögur sínar sem gerast margar í goðsagnaheimi sem kenndur er við Cthulhu, goðsagnaveru sem gegnir lykilhlutverki í sögum Lovecrafts. Sögur Lovecrafts gerast í skáldaðri útgáfu af Nýja Englandi, en hann fæddist í Providence á Rhode Island og bjó þar stóran hluta ævi sinnar.
Spekirök
Spekirök (á latínu De Sophisticis Elenchis) er rit eftir forngríska heimspekinginn Aristóteles. Það fjallar um rökfræði, nánar tiltekið rökvillur.
Polypodium glycyrrhiza
Polypodium glycyrrhiza er burkni í Polypodiaceae ætt.
Carpentariaflói
thumb|right|Kort sem sýnir Carpentariaflóa Carpentariaflói er stór flói sem gengur inn í norðurhluta Ástralíu, á milli Jórvíkurhöfðaskaga í austri og Arnhemlands í vestri. Í vestri mætir hann Arafurahafi og í austri mætir hann Kóralhafi um Torressund.
Polypodium glycyrrhiza
Hún og tegundin Polypodium sibiricum eru taldar hafa blandast og verið foreldrategundir köldugrass. Lífefnafræðilegar upplýsingar vísa á tegund frá Austur-Asíu sem annað mögulegt foreldri.
Ættkvíslarnafnið er dregið af "poly" (margir) og pous, "podos" (fótur). Seinni hlutinn; "glycyrrhiza" vísar í sætt bragðið af stönglinum sem er vegna polypodoside, sem er 600 sinnum sætara en 6% upplausn af súkrósa.
Útbreiðsla
Polypodium glycyrrhiza vex í Austur-Asíu og vesturhluta Norður-Ameríku.
Karl Adolph Gjellerup
thumb|right|Karl Adolph Gjellerup Karl Adolph Gjellerup (2. júní 1857 – 11. október 1919) var danskt ljóðskáld og rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1919.
Ævi og störf
Gjellerup var prestsonur frá Sjálandi sem missti föður sinn ungur. Hann ólst því upp hjá frænda sínum Johannes Andreas Grib Fibiger sem var kunnur vísindamaður og hlaut Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 1926. Á skólaárum sínum heillaðist hann af Georg Brandes og natúralismanum og skrifaði í þeim anda skáldsögur um frjálsar ástir og guðleysi. Eftir 1885 skifti hann rækilega um stefnu, hafnaði kenningum Brandes en gekk nýrómantíkinni á hönd. Hann var einlægur aðdáandi þýskrar menningar alla tíð. Þegar leið á feril hans tók áhrifa frá austurlenskri heimspeki að gæta í verkum Gjellerup.
Nóbelsverðlaun Gjellerup árið 1919, sem hann deildi með Henrik Pontoppidan, vöktu blendnar tilfinningar í Danmörku. Dálæti hans á Þjóðverjum olli því að sumir kusu að líta á hann sem hálfgerðan Þjóðverja. Verk hans eru í dag að mestu gleymd í heimalandinu.
John R. Commons
John Rogers Commons (13. október, 1862 – 11. maí 1945) var bandarískur hagfræðingur, og var leiðandi afl í mótun vinnumarkaðshagfræði á fyrri hluta 20. aldar.
Æviágrip
Commons fæddist árið 1862 í Ohio og var uppalinn í Indiana. Hann gekk í Oberlin College og lærði þar hagfræði. Þaðan útskrifaðist hann árið 1888 og hóf í framhaldinu nám við Johns Hopkins háskóla, þar sem hann lærði hann undir hagfræðingnum Richard T. Ely.
Commons varði miklum hluta ævi sinnar í kennslu. Árið 1890 hóf hann störf í Wesleyan University og eftir að hann missti stöðuna sína þar kenndi hann í skólunum Oberlin, Indiana University og loks í Syracuse. Árið 1904 hóf Commons störf hjá Wisconsin háskóla og stafaði þar til ársins 1932. Það var Ely, fyrrum kennari Commons, sem fékk hann til að koma til starfa þar. Á meðan Commons starfaði hjá Wisconsin beindist áhugi hans einna helst að vinnumarkaðshagfræði og það má segja að hann hafi verið mikill brautryðjandi á því sviði. Hann hafði einnig mikinn áhuga á félagslegum umbótum og þróun á framhaldsnámi.
Meðfram starfi sínu sem kennari hafði Commons margt fyrir stafni, til að mynda stofnaði hann The American Association for Labor Legislation ásamt John Bertram Andrews árið 1908, en hlutverk félagsins var að hafa áhrif á félagsmálalöggjöf. Hann átti einnig mikinn þátt í að koma á veg lögunum ,,The Wisconsin Industrial Commission‘‘ á árunum 1911-1913. Árið 1913 gerðist hann meðlimur í nýrri atvinnumálanefnd (e. Industrial Relations Commission). Síðar gerðist Commons stjórnarmaður National Bureau of Economic Research.
Kyle Rittenhouse
thumbnail|Rittenhouse árið 2021 Kyle Howard Rittenhouse (f. 3. janúar 2003) er bandarískur maður sem skaut tvo menn til bana og særði einn með AR-15 stíl riffli í óeirðum í Kenosha, Wisconsin í ágúst 2020 þegar hann var 17 ára. Hann var ákærður fyrir morð, morðtilraun og að leggja fólk í hættu. Hann var einnig ákærður fyrir að bera vopn undir lögaldri og að brjóta útgöngubannið sem var í gildi en dómarinn lagði þær ákærur niður. Réttarhöldin voru haldin í nóvember 2021. Kviðdómurinn sýknaði hann af öllum ákærum eftir að Rittenhouse bar vitni að hafa hleypt af skotunum í sjálfsvörn.
John R. Commons
Æviágrip
Commons var giftur konu að nafni Nell og þau áttu saman tvö börn. Hann lést árið 1945 í Flórída.
Kyle Rittenhouse
Jafnvel þótt Rittenhouse og allir mennirnir sem hann skaut væru hvítir voru réttarhöldin mjög umdeild vegna þess að óeirðirnar voru haldnar í nafni Black Lives Matter hreyfingarinnar í kjölfar þess að lögreglan í Kenosha skaut svartan mann, Jacob Blake, og særðu hann alvarlega. Ásökuðu hann margir um að vera rasisti.
John R. Commons
Framlög til hagfræðinnar
Framlag Commons til hagfræðinnar kom helst fram í stofnanahagfræði og vinnumarkaðshagfræði. Commons var virtur fræðimaður sem var fenginn í að rannsaka bandaríska verkalýðssögu af Richard T. Ely og vann hann að því að bæta kjör vinnuaflsins. Árið 1910 gaf hann út ritið A Documentary History of American Industrial Society, sem varð að tíu binda safni og á árunum 1918 til 1935 gaf hann út fjögurra binda safn af ritinu History of Labor in the United States. Þessi verk ýttu undir kenningu hans um að þróun verkalýðshreyfingar hafa stafað af breytingum á markaðsgerð.
Fjallasóti
Fjallasóti (fræðiheiti: Andreaea blyttii), sjaldan nefndur rifsóti, er tegund sótmosa. Hann finnst á Íslandi en er sjaldgæfur. Fjallasóti líkist holtasóta en hefur áberandi miðrák á blöðunum á meðan holtasóti hefur enga miðrák.
Útbreiðsla og búsvæði
Fjallasóti vex í urðum og utan á steinum á snjódældasvæðum og finnst helst hátt upp til fjalla. Þó finnst hann niður í 400 metra hæð yfir sjávarmáli á Vestfjörðum.
John R. Commons
Framlög til hagfræðinnar
Árið 1905 vann Commons náið með Robert M. La Follette við drög lög um almannarétt (e. civil service law). Á árunum sem fylgdu hafði hann áhrif á lög sem tilheyrðu félagsmálarétti, meðal annars réttindi og skyldur vinnumarkaðar, réttindi vinnuafls og lög um atvinnuleysisbætur. Innblástur frumvarpsins um atvinnuleysisbætur kom frá rannsókn hans á evrópskum áætlunum á atvinnuleysisbótum og viðbrögð hans við kreppunni 1920. Frumvarpið var lagt fyrir á þingi í Wisconsin og var ekki samþykkt fyrr en Harold Groves, fyrrum nemandi hans kynnti nýjustu útgáfu frumvarpsins árið 1932. Framlag Commons á sviðum félagsmálalöggjafar byggðist á kenningum hans að í nútíma iðnaðarhagkerfi þyrfti ríkisafskipti ef það ætti að vera skilvirkt.
Sem kennari við háskólann í Wisconsin, þá var Commons mjög vel liðinn. Wisconsin var leiðandi háskóli í vinnumarkaðshagfræði og var áberandi fyrir framúrskarandi framhaldsnám fyrir hagfræðinga. Skólinn veitti fleiri doktorsgráður í hagfræði í samanburði við aðra háskóla og lagði Commons mikla áherslu á hagnýta hagfræði í kennslunni sinni. Það var síðan á níunda áratugnum þegar hagnýt nálgun Commons að hagfræðinni varð fyrir gagnrýni, sem varð til þess að lagt var meiri áherslu á kenningar í hagfræði, frekar en hagnýtni.
Hugmyndafræði Commons
Commons var líklega hvað þekktastur fyrir hugmyndir sínar um félagslegar umbætur. Commons vildi ekki útrýma kapítalisma, en hann gagnrýndi þó svokallaða laissez faire hagfræði þar sem hann taldi að algjört afskiptaleysi hins opinbera myndi leiða til verulegra vandræða. Commons var mikill talsmaður þess að ef nýtt á réttan hátt, þá gæti hið opinbera leitt af sér jákvæðar félagslegar afleiðingar sem ekki myndi nást í alveg frjálsu hagkerfi.
Fyrir honum var mikilvægt að til staðar væri sanngirni fyrir starfsmenn í starfi. Commons taldi að besta leiðin til að ná þessari sanngirni væri með samningagerð milli starfsmanna og yfirmanna, og myndi það ná ákveðinni sátt á milli aðila, þó þurftu báðir aðilar að vera raunsæir í kröfum sínum til að passa að ekki væri farið fram úr sér. Common’s byggði kenningar sínar á reynslu og raunsæi frekar en fræðum þar sem hann taldi að fræðin væru oft ekki í samræmi við raunveruleikann og það gæti verið hættulegt ef stefnur væru ekki í takt við raunveruleika almenningsins. Hann hvatti nemendur sína reglulega til að ná sér í hagnýta reynslu samhliða náminu.
Í öllum sínum verkum þá sýndi hann fram á mikilvægi opinberra stofnana, hvernig þær þróðust og virkuðu, og hafði hann þær sem kjarnann í sínum kenningum. Þessar stofnanir myndu koma á umbótum, sem einstaklingar gætu ekki komið á einn og sér. Stofnanirnar áttu að koma á meiri röð og reglu, án þess þó að umfang þeirra yrði of mikið.
Sigurður Sigurðarson (f. 1944)
Sigurður Sigurðarson (30. maí 1944 - 25. nóvember 2010) var vígslubiskup í Skálholt.
Sigurður fæddist í Hraungerði í Hraungerðishreppi í Árnessýslu. Foreldrar hans voru Sigurður Pálsson, sóknarprestur á Selfossi og síðar vígslubiskup í Skálholtsbiskupsdæmi, og Stefanía Gissurardóttir kona hans. Sigurður var sóknarprestur á Selfossi 1971-1994 og vígslubiskup í Skálholti 1994-2010.
Sigurður lést, 66 ára að aldri, í nóvember 2010.
Lassen Volcanic-þjóðgarðurinn
thumb|Kort. thumb|Lassen Peak. thumb|Fantastic Lava Beds séð frá Cinder Cone. thumb|Cinder Cone og furur í forgrunni. thumb|Háhitasvæði. Lassen Volcanic-þjóðgarðurinn (enska: Lassen Volcanic National Park) er þjóðgarður í norðaustur-Kaliforníu og er hann nefndur eftir eldfjallinu Lassen Peak (3187 m.). Þar finnast háhitasvæði, hraun og óvirk eldfjöll eins og Cinder Cone (2105 m.) og Brokeoff Mountain/Mount Tehama (2815 m.). Einnig eru þar dyngjur: Mount Harkness, Red Mountain, Prospect Peak og Raker Peak sem eru frá um 2100-2600 metrar að hæð. Hraunbreiður eru aðallega úr basalti og andesíti. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1916 en þá hafði Lassen Peak gosið frá 1914 og hélt áfram með millibilum til 1921.
Bermúdeyskur dalur
Bermúdeyskur dalur er núverandi gjaldmiðill Bermúda og hefur verið notaður þar síðan árið 1970. Hann er tengdur við Bandaríkjadal á genginu 1. Einn dalur skiptist í 100 sent. Algengasta táknið fyrir bermúdeyskan dal er $ en jafnframt er notað BD$ til þess að forðast rugling við aðra dali. Dalurinn er ekki notaður í alþjóðaviðskiptum.
Holtið
Holtið getur átt við
Skutulsfjörður
Skutulsfjörður er vestasti fjörðurinn í Ísafjarðardjúpi. Kaupstaðurinn Ísafjörður stendur við fjörðinn. Tveir megindalir ganga inn úr Skutulsfirði, Engidalur og Tungudalur, og skilur fjallið Kubbi þá að. Yst að norðanverðu í Engidal er kirkjugarður Ísfirðinga. Um Engidalinn rennur áin Langá. Golfvöllur og skíðasvæði er í Tungudal en úr honum eru Vestfjarðagöng grafin yfir í Botnsdal í Súgandafirði og Breiðdal í Önundarfirði. Upp úr Tungudal ganga Dagverðardalur eða Dögurðardalur, sem segir frá í Gísla sögu, en þaðan lá áður þjóðvegurinn suður yfir Breiðadals- og Botnsheiði. Enn fremur liggur Seljalandsdalur upp af Skutulsfirði en þar var áður aðalskíðasvæði Ísfirðinga.
Fjallið aftur af eyrinni er nefnt Hlíðarfjall. Um 4/5 upp það er hilla sem nefnd er Gleiðarhjalli. Fjallið á móti eyrinni er nefnt Ernir. Eru á því stórar hvilftir og er sú ytri nefnd Naustahvilft en sú innri Kirkjubólshvilft og er sú ytri vinsæl gönguleið.
Árið 1994 féll snjóflóð í Seljalands- og Tungudali og eyðilögðust skíðamannvirki og sumarbústaðir.
Í fornu máli hét hann Skutilsfjörður. Samkvæmt landnámu gaf Helgi Hrólfsson, frændi Helga magra á Akureyri, honum nafn en hann fann þar „skutil í flæðarmáli“.
Miðstig (málfræði)
Miðstig er miðstigið í stigbreytingu.
Í íslensku
Í íslensku er hægt að mynda miðstig með því að segja "en" eða setja það orð sem eitthvað er eitthvað meira en í þágufall.
Dæmi:
Í latínu
Í latínu er "quam" notað eða sviptifallið.
20. mars
20. mars er 79. dagur ársins (80. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 286 dagar eru eftir af árinu.
Stóra-Pólland (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Stóra-Pólland (pólska: województwo wielkopolskie) er hérað í Miðvestur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Poznań. Árið 2013 voru íbúar héraðsins 3.467.016 samtals. Flatarmál héraðsins er 29.826 ferkílómetrar.
Vistuð stefja
Vistuð stefja (e.: Stored procedure) er undirforrit tiltækt fyrir hugbúnað sem nýta sér venslagagnagrunna.
Rokk og ról
Rokk og ról (e. rock and roll) er tónlistarstefna sem varð til á sjötta áratugi síðustu aldar og er sá áratugur af flestum talinn upphaf rokktónlistar. Fræðingar rekja upphaf rokksins til fyrstu ára sjötta áratugarins og að það hafi þróast úr ryþmablús og kántrítónlist. Little Richard, einn af frumkvöðlum rokksins, hefur oft sagt að Ryþmablús hafi eignast barn og úr því hafi rokkið orðið til. Margir af frægum ryþmablús tónlistarmönnum áttu mikinn þátt í því að skapa rokkið, þar á meðal eru Muddy Waters, Willie Mae Thornton og Ray Charles.
Tæknibreytingar
Á sama tíma og tónlistin var að þróast þá var tæknin einnig að þróast gríðarlega. Framfarir í tækninni höfðu mikil áhrif á tónlistina. Vínylplötur á fimmta og snemma á sjötta áratuginum voru stórar og viðkvæmar, þær skemmdust auðveldlega og voru ill-meðfærilegar. Snemma á sjötta áratuginum urður breytingar á þessu, plötur minnkuðu og gæðin bötnuðu til muna og plöturnar urðu einnig ódýrari og því aðgengilegari fyrir almenning. Á svipuðum tíma varð einnig önnur stór þróun á tækninni. Þetta var þróunin á Lampaútvarpinu (e. Transistor Radio). Útvarpstæki höfðu verið stór, klunnaleg og hljóðgæði misgóð. En með tilkomu lampaútvarpsins minnkuðu útvörpin og urðu einnig mun ódýrari. Útvarp í bíla var einnig lengi mjög dýr kostur en lampaútvarpið breytti því og er útvarp líklegast það fyrsta á blaði sem aukahlutur í bíla í dag.
Á þessum tíma urðu rafmagnsgítarar einnig aðgengilegir fyrir almenningi og varð rafmagnsgítarinn nokkurs konar hljómur rokksins. Helstu gítararnir til að byrja með voru Gibson Les Paul og Fender Stratocaster.
Saga
thumb|alt=Bill Haley og hljómsveit hans á tónleikum.| [[Bill Haley og hljómsveit hans á tónleikum.]] Tónlistar útvarpsstöðvar voru tiltölulega ný fyrirbæri á þessum tíma. Stöðvar eins og WJW í Cleveland byrjuðu að senda út þætti eins og „The Alan Freed Moondog show“ sem spilaði aðallega ryþmablús og rokk og ról. Alan Freed þessi bar líka ábyrgð á því sem að margir segja að séu fyrstu rokktónleikarnir. Þetta voru tónleikar sem kallaðir voru „The Moondog Coronation Ball“. Þeir voru haldnir í Cleveland, Ohio þann 21. mars árið 1952. Fyrir utan það að vera taldir vera fyrstu rokktónleikarnir þá voru einnig svartir og hvítir tónlistarmenn sem koma áttu fram og verður það að teljast nokkuð áhugavert því flestar útvarpsstöðvar, tónleikar og plötufyrirtæki voru ennþá litarskipt. En aðsókn á tónleikana var langt fram úr væntingum þannig að yfirvöld lokuðu tónleikunum eftir fyrsta lagið og varð því raunar ekkert úr þeim.
Fyrsta rokk lagið sem sló í gegn var lagið „Crazy Man Crazy“ með hljómsveitinni Bill Haley and his Comets. Það náði tólfta sæti á popp listunum í Bandaríkjunum. En það var síðan árið 1955 sem fyrsta rokk lagið náði fyrsta sæti á listunum, þetta var lagið „Rock around the Clock“ einmitt með Bill Haley and his Comets. Þess má einnig geta að „Rock around the Clock“ er fjórða mest selda smáskífa allra tíma, seldist hún í yfir 25 milljónum eintaka. Það var síðan sama árið sem tónlistarmenn eins og Little Richard og Chuck Berry komust einnig inn á listana. Little Richard með laginu „Tutti Frutti“ og Chuck Berry með laginu „Maybellene“. Chuck Berry var einn af fyrstu og farsælustu rokk tónlistarmönnum sögunnar. Lög hans eins og áðurnefnt „Maybellene“, „Sweet Little Sixteen“ og „Johnny B. Goode“ höfðu gríðarmikil áhrif á rokksöguna og þá sérstaklega „Johnny B. Goode“ sem var gert nokkurn veginn ódauðlegt í myndinni Back to the Future sem kom út árið 1985. Á þessum tíma hafði rokkið náð nokkurri útbreiðslu í Ameríku og voru hvítir tónlistarmenn byrjaður að sína áhuga á því. Skömmu seinna kom einn frægasti tónlistarmaður allra tíma fram á sjónarsviðið, Elvis Presley, kallaður kóngurinn af fylgismönnum sínum. Elvis varð gríðarlega vinsæll samstundis, bæði meðal svartra og hvítra hópa. Elvis opnaði einnig dyrnar fyrir tónlistarmenn eins og Jerry Lee Lewis og Buddy Holly sem urðu gríðarlega vinsælir.
Endalok blómatíma rokksins
En rokkið þurfti að taka sinn enda eins og flestir hlutir. Flestir eru sammála um það að nokkrir hlutir hafi stuðlað að endalokum rokksins. Árið 1958 var Elvis kallaður í herinn, Chuck Berry átti í nokkuð stöðugum útistöðum við lögin (eitthvað sem átti eftir að halda áfram í gegnum allan hans feril), Jerry Lee Lewis var nokkurn vegin útskúfað úr samfélaginu þegar upp komst að hann hafði gifst þrettán ára gamalli frænku sinni og svo að lokum var það flugslys sem átti sér stað árið 1959. Í þessu flugslysi létust þrír af vinsælustu rokktónlistarmönnum síns tíma, Buddy Holly, Ritchie Valens og J.P. „Big Bopper“ Richardson. Flugslysið átti sér stað þann 3. febrúar og var sá dagur kallaður „The Day the Music Died“ í lagi Don McLean, American Pie sem var gefið út á samnefndri plötu árið 1971 heilum tólf árum eftir slysið.
Gagnrýni
Rokktónlistin var á sínum tíma gríðarlega gagnrýnd. Til að byrja með var rokkið mest vinsælt hjá ungu fólki af lágstéttum og líklegast svörtum uppruna. Þetta gerði það að verkum að eldri, hvíta millistéttin fannst þessi tónlist vera smekklaus og vildi ekkert með hana hafa. Rokk tónlistin var bönnuð á mörgum útvarpsstöðvum og í hundruðum skóla. Sumir gengu svo langt og kölluðu rokkið tónlist Satans. Til að fá hugmynd um hvað hatrið á rokkið var algengt þá hafði Frank Sinatra þetta um það að segja árið 1957. „Rock and roll is the most brutal, ugly, degenerate, vicious form of expression — lewd, sly, in plain fact, dirty — a rancid-smelling aphrodisiac and the martial music of every side-burned delinquent on the face of the earth.“ En unga kynslóðin sigraði eins og sagan sýnir og sést það best þegar Elvis var gestur í þætti Ed Sullivan og áhorfstölur ruku upp úr öllu valdi.
Billi Barnungi
thumb|Kápa belgísku útgáfu bókarinnar. Billi barnungi (franska: Billy the kid) eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 20. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1962, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) árið 1961.
Fróðleiksmolar
thumb|right|William H. Bonney eða Billy the Kid á óársettri ljósmynd
Íslensk útgáfa
Billi barnungi var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 12. bókin í íslensku ritröðinni. Íslenska útgáfan er styttri (ritskoðaða) útgáfa bókarinnar.
Sumarólympíuleikarnir 1976
thumb|right|Ólympíuleikvangurinn í Montréal. Sumarólympíuleikarnir 1976 voru haldnir í Montréal í Quebec í Kanada frá 17. júlí til 1. ágúst. Ákvörðunin um staðsetninguna var tekin vorið 1970, en Los Angeles og Moskva sóttust einnig eftir að halda leikana. Fjöldi Afríkuríkja sniðgekk Ólympíuleikana af pólitískum ástæðum.
Aðdragandi og skipulagning
Montréal gat ekki státað af miklum mannvirkjum sem sæma þóttu Ólympíuleikum og þurfti því að reisa nýja velli og íþróttahús fyrir flestar greinar. Undirbúningurinn fór hægt af stað og framkvæmdir töfðust af ýmsum sökum, meðal annars vegna verkfalla. Íhugaði Alþjóðaólympíunefndin á árinu 1975 að flytja leikana annað.
thumb|left|Ólympíuþorpið sem hýsti íþróttamennina meðan á leikunum stóð. Tímahrakið og vanáætlaður byggingarkostnaður varð til þess að stórtap varð á leikunum, sem reyndust borginni þung byrði. Tókst ekki að ljúka við skuldabaggann fyrr en árið 2006. Dýrastur var Ólympíuleikvangurinn eftir franska arkitektinn Roger Taillibert. Átti að vera hægt að draga þak yfir leikvöllinn í slæmu veðri, en ekki tókst að koma því við fyrir leikana. Þá tókst ekki að ljúka við aðaleinkennistákn leikvangsins, gríðarháan turn, fyrr en mörgum árum síðar.
Keppendum fækkaði nokkuð frá því sem verið hafði í München fjórum árum fyrr. Aðalástæðan var sú að 28 ríki, nær öll frá Afríku, ákváðu að sniðganga leikana. Með því vildu þau mótmæla að Nýja Sjálandi væri heimiluð þátttaka á Ólympíuleikum, en Nýsjálendingar höfðu keppt landsleik í rúgbý við Suður-Afríku og brotið þannig gegn alþjóðlegu banni við íþróttasamskiptum við stjórn hvíta minnihlutans í landinu.
Einstakir afreksmenn
thumb|left|Bärbel Wöckel (fædd Eckel) var í hópi austur-þýsku hlaupadrottninganna á leikunum 1976 og sigraði í 200 metra hlaupi og 4*100 metrum.
Kúbverjinn Alberto Juantorena vann gullverðlaunin í 400 og 800 metra hlaupi. Hann hóf íþróttaferil sinn sem körfuknattleiksmaður og byrjaði ekki að æfa frjálsar íþróttir fyrr en hann var kominn á þrítugsaldur. Hann keppti í fyrsta skipti í 800 metra hlaupi skömmu fyrir leikana.
Líkt og á leikunum 1972, fór Finninn Lasse Virén með sigur af hólmi í 5.000 og 10.000 metra hlaupinu. Daginn eftir úrslitin í 5.000 metrunum keppti Virén í Maraþonhlaupi, en hafnaði þar í fimmta sæti.
Sovétmaðurinn Viktor Saneyev hlaut gullverðlaun í þrístökki þriðju leikana í röð. Hann átti kost á að bæta við fjórða gullinu á Ólympíuleikunum í Moskvu 1980, en hafnaði þá í öðru sæti.
Miklós Németh frá Ungverjalandi sigraði með yfirburðum í spjótkastkeppni karla. Hann setti heimsmet í fyrsta kasti sínu, 94,58 metrar. Næsti maður kastaði nærri sjö metrum styttra.
Austur-Þýskaland, Vestur-Þýskaland og Sovétríkin skiptu á milli sín 31 af 39 verðlaunum frjálsíþróttakeppni kvenna.
thumb|right|"Sugar" Ray Leonard vann til gullverðlauna í hnefaleikum og gerðist síðar atvinnumaður. Fjórtán ára gömul rúmensk fimleikastúlka, Nadia Comaneci, vann til þriggja gullverðlauna og fékk sjö sinnum hæstu einkunn, 10,0. Stjarna leikanna í München, Olga Korbut, var meidd og náði sér ekki á strik í keppninni.
Sovétmaðurinn Nikolai Andrianov vann fern gullverðlaun í fimleikakeppninni. Á ferli sínum vann hann til 15 verðlauna á Ólympíuleikum.
Hnefaleikakappinn Sugar Ray Leonard vann til gullverðlauna í sínum þyngdarflokki fyrir Bandaríkin. Sama gerðu bræðurnir Michael og Leon Spinks. Allir urðu þeir síðar kunnir atvinnumenn í greininni.
Bandarísku sundmennirnir unnu öll gullverðlaun nema ein í karlaflokki og austur-þýsku stúlkurnar öll nema þrenn í kvennaflokki. Kornelia Ender hlaut fern gullverðlaun og setti heimsmet í hverju sundi, þótt tvö þeirra færu fram með hálftíma millibili. Síðar hafa komið fram sterkar vísbendingar um að austur-þýskir læknar hafi gefið mörgum íþróttamönnum stera án vitundar þeirra og varpar það nokkurri rýrð á afrekin.
Boris Onishcenko, sovéskur keppandi í nútímafimmtarþraut, varð uppvís að því að eiga við rafbúnað í skylmingarsverði sínu svo að það gæfi honum fleiri stig en honum bar. Sovésku sveitinni var vísað úr keppni vegna þessa sérstæða svindlmáls.
Þátttaka Íslendinga á leikunum
Íslendingar sendu fjórtán íþróttamenn til keppni á Ólympíuleikunum í Montréal. Flestir voru keppendur í frjálsum íþróttum, átta talsins. Þrír Íslendingar kepptu í sundi, tveir í júdó og einn í Ólympískum Lyftingum Þá höfðu karlalandslið Íslands í blaki, knattspyrnu, körfuknattleik og handbolta öll tekið þátt í forkeppni Ólympíuleikanna án þess að komast í úrslitakeppnina.
Hreinn Halldórsson náði bestum árangri frjálsíþróttamanna. Hann varð fimmtándi í kúluvarpskeppninni, en fyrirfram var Hreinn talinn líklegastur til afreka á leikunum.
Íslenska sundfólkið náði best þrítugasta sæti, en árangurinn þótti góður þar sem sett voru Íslandsmet í sjö af þeim átta greinum sem keppt var í.
Júdómennirnir tveir töpuðu báðir í fyrstu viðureign sinni.
Guðmundur Sigurðsson tók þátt í ólympískum lyftingum og varð í áttunda sæti af nítján keppendum í sínum þyngdarflokki.
Verðlaunaskipting eftir löndum
thumb|right|Kyndillinn sem notaður var við setningu Ólympíuleikanna 1976.
Shigemi Ishii
Shigemi Ishii (fæddur 7. júlí 1951) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 15 leiki með landsliðinu.
Peter Dinklage
thumb|Dinklage, [[2013]] Peter Hayden Dinklage (fæddur 11. júní 1969) er bandarískur leikari og gamanleikari.
Kírovfylki
thumb|300px|Kírovfylki innan Rússlands
Hvítþinur
thumbnail|Barrnálar hvítþins. thumb|Hvítþinur í Lystigarði Akureyrar. Hvítþinur (fræðiheiti Abies concolor) er sígrænt barrtré af þallarætt sem er ættað frá vesturhluta Norður-Ameríku þar sem það vex í 900 - 3.400 metra hæð. Tréð verður 25 – 60 metra hátt með stofn að ummáli allt að tveim metrum. Það er vinsælt sem garðtré og jólatré. Barrnálarnar eru sérstaklega langar.
Kírovfylki
Kírovfylki (rússneska: Ки́ровская о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Kírov. Íbúafjöldi var 1,341,312 árið 2010.
Hvítþinur
Hvítþinur finnst t.d. í trjásöfnum og þjóðskógum Skógræktarinnar á Íslandi. Fullorðin tré eru í Grasagarði Reykjavíkur, Skorradal, Vaðlaskógi gegnt Akureyri og í Hallormsstaðaskógi.
Berlín
Berlín er stærsta borg og höfuðborg Þýskalands með tæpar 3,8 milljónir íbúa (2020) en flestir hafa íbúarnir verið 4,4 milljónir fyrir síðari heimsstyrjöld. Borgin er einnig sú fjölmennasta innan Evrópusambandsins ef miðað er við opinber borgarmörk. Berlín stendur við árnar Spree og Havel í norðaustanverðu Þýskalandi og er umlukt sambandslandinu Brandenborg, en borgin sjálf er sjálfstætt sambandsland.
Upphaf og miðaldir
Upphaf Berlínar má rekja til 13. aldar en þá eru til staðar tveir bæir gegnt hvor öðrum við ána Spree. Þeir hétu Berlin og Cölln. Berlin er dregið af slavneska orðinu berl, sem merkir mýri eða votlendi. Heitið hefur ekkert með birni að gera eins og margir halda, þó að í dag sé björn í skjaldarmerki og fána borgarinnar. Bærinn Cölln var nefnur eftir borginni Köln við Rín. 1307 sameinuðust bæirnir og mynduðu borgina Berlin-Cölln. Aðrir núverandi borgarhlutar eru þó eldri. Til dæmis kemur Spandau fyrst við skjöl 1197 og Köpenick 1209 en þetta voru sjálfstæðar borgir allt fram í byrjun 20. aldar.
Uppgangur og styrjaldir
1415 varð Friðrik I af Hohenzollern-ætt kjörfursti Brandenborgar (og þar með Berlínar). Hohenzollern-ættin átti eftir að ríkja í Berlín sem hertogar, kjörfurstar, konungar og keisarar allt til 1918. 30 ára stríðið á 17. öld hafði geigvænlegar afleiðingar fyrir Berlín. Barist var utan borgar sem innan, aðallega gegn keisaraliðinu. Þriðjungur allra bygginga skemmdust og íbúafjöldinn minnkaði um helming. Eftir stríð náði borgin sér þó furðu hratt. Íbúum fjölgaði, ekki síst er Friðrik Vilhjálmur (kallaður Der grosse Kurfürst), bauð frönskum húgenottum hæli í borginni. Þá risu nokkur frönsk hverfi. Árið 1700 var fimmtungur borgarbúa franskur. Einnig komu innflytjendur frá Bæheimi og Póllandi.
Berlín sem höfuðborg Prússlands
thumb|[[Brandenborgarhliðið 1832]] Árið 1701 krýndi Friðrik III sig til konungs og kallaðist þá Friðrik I. Prússland myndaðist sem konungsríki og varð Berlín þá höfuðborg. Sonur Friðriks I, Friðrik Vilhjálmur, gerði Prússland að stórveldi. Íbúatalan jókst úr 55 þúsund í 100 þúsund í hans tíð. Hann fjölgaði hermönnum úr 5 þúsund í 26 þúsund. Árið 1740 tók sonur hans við, Friðrik II. Hann hernam Slesíu í Póllandi, var einn af sigurvegurunum í 7 ára stríðinu og fékk viðurnefnið Der Grosse (Hinn mikli).
Eftir sigur Napoleons á Prússum í orrustunum við Jena og Auerstedt var leiðin greið til Berlínar. Napoleon og herlið hans þrammaði í gegnum hið nýreista Brandenborgarhlið og hertók borgina. Frakkar urðu hins vegar til þess að menning borgarinnar tók stökk upp á við. Mynduð var borgarstjórn, Humboldt-háskólinn var stofnaður, fyrsta dagblaðið hóf göngu sína.
Í iðnbyltingunni um miðja 19. öld óx Berlín hratt. 1838 var fyrsta járnbrautin lögð frá Berlín og gekk hún til Potsdam. Íbúafjöldinn margfaldaðist. Árið 1819 voru íbúar rétt um 200 þúsund en náðu einni milljón 1877.
1871 var Vilhjálmur Prússakonungur krýndur til keisara í Versölum. Það með varð Berlín að keisaraborg en það stóð aðeins í 37 ár. Við tap Þýskalands í heimstyrjöldinni fyrri var keisaraveldið lagt niður. Við tók Weimar-lýðveldið.
Weimar-lýðveldið
Skömmu eftir að Weimar-lýðveldið var stofnað, voru borgarmörkin útvíkkuð talsvert. Sjö nágrannaborgir voru sameinaðar Berlín, svo sem Köpenick og Spandau. Íbúafjöldinn fór í 3,8 milljónir, talsvert meira en er í dag. Þrátt fyrir háar stríðsskaðabætur sem Þýskaland þurfti að greiða eftir heimstyrjöldina fyrri, var Berlín menningarleg heimsborg. Tími þessi kallast Die Goldenen Zwanziger (Hinn gullni 3. áratugur) og einkenndist hann af mikilli kvikmyndagerð, leikhússýningum, listaviðburðum og næturlíf. Næturlíf þessa tíma eru gerð góð skil í kvikmyndinni Cabaret frá 1972. Einnig áttu vísindin mikla uppsveiflu á þessum tíma í borginni þegar menn á borð við nóbelsverðlaunahafana Einstein, Haber og Hahn stunduðu fræði sín í borginni.
Meðan menningarlífið stóð í blóma, urðu mikil tíðindi í stjórnmálum. Þjóðarflokkur Hitlers (NSDAP) varð æ vinsælli. Hinn aldni ríkisforseti, Paul von Hindenburg, sá sig tilneyddan til að veita Hitler kanslaraembættið í janúar 1933. Mánuð seinna brann ríkisþinghúsið (Reichstag) í Berlín. Hitler leysti þá þingið upp og flokkur hans hrifsaði til sín völdin. Endalok Weimar-lýðveldisins var staðreynd. Í hönd fór eitt grimmasta tímabil í sögu Þýskalands.
Þriðja ríkið og heimstyrjöldin síðari
Strax við valdatöku Hitlers upplifðu gyðingar í borginni sínar fyrstu ofsóknir. Hundruðir flúðu land, ekki síst vísindamenn (til dæmis Lise Meitner, Albert Einstein). Þrátt fyrir þetta voru Ólympíuleikarnir haldnir í Berlín 1936. Nóttina 9.–10. nóvember var kveikt í öllum bænahúsum gyðinga í borginni. Þúsundir gyðinga voru handteknar og verslanir þeirra eyðilagðar. Af upphaflega 75 þúsund gyðingum í borginni, lifðu aðeins 1.200 þeirra þriðja ríkið af.
1939 hófst heimstyrjöldin síðari. Strax ári seinna varð Berlín fyrir fyrstu loftárásum Breta. Skemmdir voru takmarkaðar í upphafi. En þegar Bandaríkjamenn tóku þátt í loftárásunum urðu skemmdirnar gífurlegar. Hitler stjórnaði ríkinu að mestu úr neðanjarðarbyrgi sínu (nálægt Potsdamer Platz) í skjóli fyrir öllum árásum. Loftárásum linnti ekki fyrr en Rússar stóðu fyrir borgardyrunum í apríl 1945 en þá var verulega tekið að halla á stríðsgæfu Þjóðverja. Rússar hertóku borgina eftir ákafa götubardaga. Hitler sjálfur framdi sjálfsmorð í neðanjarðarbyrgi sínu 30. apríl. 2. maí gafst borgin upp. Berlín var þá rjúkandi rúst. Um fimmtungur allra bygginga voru gjöreyðilagðar (600 þúsund íbúðir), þar af helmingur í miðborginni.
Eftirstríðsárin
thumb|[[Checkpoint Charlie var landamærastöð milli bandaríska og rússneska hernámssvæðisins í Berlín]] thumb|Fólk safnast saman við [[Brandenborgarhliðið í desember 1989]] Eftir lok stríðsins var Berlín skipt upp í fjóra hluta á milli hernámsveldanna. Sovétmenn voru í austurhluta borgarinnar en Bretar, Frakkar og Bandaríkjamenn í vesturhlutanum. Yfirmenn herjanna mynduðu sameiginlega borgarstjórn. En brátt kom upp missætti milli herveldanna. Í júní 1948 fór svo að Sovétmenn lokuðu öllum götum og lestarteinum sem lágu í kringum hernámssvæði bandamanna. Þar sem vesturhluti Berlínar var sem eyja í sovéska hernámshlutanum í Þýskalandi, varð hann með öllu einangraður. Matar- og eldsneytisskortur gerði vart við sig í vesturhluta Berlínar. Því tóku Bandaríkjamenn á það ráð að fljúga með matvæli og nauðsynjavörur til borgarinnar. Þessi aðgerð kallaðist Luftbrücke (Loftbrú). Tempelhof-flugvöllur varð því að nokkurs konar lífæð borgarinnar. Þegar Sovétmenn sáu að lokanir þeirra skiluðu ekki tilætluðun árangri, var umferðinni hleypt á aftur. Kalda stríðið var í algleymingi.
1949 var Sambandsríki Þýskalands stofnað með höfuðborg í Bonn. Aðeins nokkrum mánuðum seinna var Alþýðulýðveldi Þýskalands stofnað. Austur-Berlín varð höfuðborg Austur-Þýskalands, en Vestur Berlín var aðeins eitt af sambandríkjum Vestur-Þýskalands. 1961 hóf austurþýska stjórnin að reisa múr meðfram gjörvöllum landamærum ríkjanna tveggja. Var þá einnig reistur múr umhverfis Vestur-Berlín. Tilgangur múrsins var að varna því að fólk frá Austur-Þýskalandi kæmist til vesturs en tugþúsundir manna yfirgáfu Austur-Þýskaland árin áður. Með tilkomu Berlínarmúrsins var einangrun Vestur-Berlínar fullkomnuð. Aðeins tveimur árum seinna kom John F. Kennedy, Bandaríkjaforseti, í heimsókn til Vestur-Þýskalands. Í þeirri för kom hann einnig til Berlínar. Á stórum útifundi fyrir framan ráðhúsið lét hann þessi sögufrægu orð falla: „Ich bin ein Berliner“ (Ég er Berlínarbúi).
Lengd
thumb|right|Stangir úr [[platína|platínu-iridíumblöndu sem notaðar voru sem frummyndir metraeiningarinnar frá 1889 til 1960.]]
Berlín
Eftirstríðsárin
1989 fóru gríðarlegar mótmælaöldur fram í ýmsum austurþýskum borgum. Eftir að Gorbachev, forseti Sovétríkjanna, hélt ræðu í Austur-Berlín um að flóttamönnum frá Austur-Þýskalandi, sem flúðu land í gegnum Ungverjaland og Tékkóslóvakíu, yrðu ekki stöðvaðir, fór mikill neisti um íbúa Berlínar, bæði í austri og vestri. Fólk fór að safnast saman við Berlínarmúrinn. Sumir hömruðu í hann og aðrir klifruðu upp á hann. Í nóvember var ákveðið að létta á ferðabanni og hluti múrsins var opnaður. Samstundis streymdu þúsundir manna yfir til Vestur-Berlínar. Næstu daga voru ýmsar landamærastöðvar opnaðar, bæði í Berlín og annars staðar í Þýskalandi. Fall múrsins var staðreynd. Þó voru löndin bæði ekki sameinuð fyrr en á næsta ári.
Lengd
Lengd er mesta fjarlægð milli tveggja punkta á sama hlut, en getur einnig átt við stærð vigurs. Vegalengd á við fjarlæg milli tveggja staða á yfirborði jarðar. Lengd getur einnig átt við tíma, sbr. „tónverkið var mjög langt“.
Tengt efni
Längenmaß
Berlín
Eftirstríðsárin
1991 var ákveðið að flytja þýska þingið aftur til Berlínar. Sá flutningur fór fram allt til ársins 1999. Berlín var þar með aftur orðin að höfuðborg sameinaðs Þýskalands.
Borgarhlutar
Berlín var lengi vel skipt upp í 23 borgarhluta en árið 2001 voru margir þeirra sameinaðir, þannig að nú eru þeir aðeins tólf talsins. Borgarhlutarnir eru tiltölulega sjálfstæðir, það er þeir hafa sína eigin borgarstjórn, sinn eigin borgarstjóra, sín eigin fjárhagsmál og svo framvegis. Listi borgarhlutana eftir stærð:
Íþróttir
thumb|Ólympíuleikvangurinn í Berlín er heimavöllur [[Hertha Berlin|Herthu Berlín]] Berlín er Ólympíuborg. Þar voru Sumarólympíuleikarnir haldnir árið 1936, meðan þriðja ríkið var við lýði. Borgin sótti um leikana fyrir árið 2000 en þá varð Sydney fyrir valinu.
Mörg íþróttafélög eru starfandi í Berlín. Þekktasta knattspyrnufélag borgarinnar er Hertha Berlin en það hefur tvisvar orðið þýskur meistari, 1930 og 1931. Heimavöllur liðsins er Ólympíuleikvangurinn sjálfur. Íslenski knattspyrnumaðurinn Eyjólfur Sverrisson lék með félaginu 1996-2002. Næst Herthu í vinsældum kemur 1. FC Union Berlin, sem er úr austurhluta Berlínar og leikur á Stadion an der Alten Försterei. Ólympíuleikvangurinn er árlega notaður fyrir úrslitaleik þýsku bikarkeppninnar í knattspyrnu. Á honum fór einnig fram úrslitaleikur í HM í knattspyrnu árið 2006, en þá vann Ítalía Frakkland.
Helsta handboltaliðið er Füchse Berlín. Besti árangur liðsins er þriðja sætið í þýsku deildinni (tvisvar). Nokkrir Íslendingar hafa spilað með og þjálfað liðið, þeirra á meðal eru Dagur Sigurðsson (þjálfari), Bjarki Már Elís­son og Alexander Petersson.
Allt frá 1974 hefur verið haldið Maraþonhlaup í borginni (Berlin-Marathon). Núverandi heimsmet í greininni á Haile Gebrselassie, en hann setti það í hlaupinu í Berlín 2008.
Vinabæir
Berlín viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Þekktir einstaklingar
Listi nokkurra þekktra einstaklinga frá Berlín:
Byggingar og kennileiti
thumb|[[Brandenborgarhliðið eftir fall múrsins]] thumb|Minniskirkjan [[Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche]] thumb|[[Rauða ráðhúsið]] Flestar þekktar byggingar Berlínar eru í borgarhlutanum Mitte, enda var hann miðborg Berlínar fyrir skiptingu, en einnig miðborg Austur-Berlínar fyrir sameiningu. Þekktasta bygging borgarinnar er Brandenborgarhliðið. Það er jafnframt orðið að þjóðartákni Þjóðverja eftir fall Berlínarmúrsins. Múrinn var aðeins í nokkra metra fjarlægð frá hliðinu, sem stóð austan við múrinn, þannig að það myndaði nokkurs konar botnlanga í miðborg Austur-Berlínar. Skammt norður af hliðinu stendur hið fræga ríkisþinghús (Reichstag). Það var reist sem þinghús á keisaratíma Prússlands og þar var Weimar-lýðveldið stofnað. Þegar bruninn í húsinu átti sér stað 1933, notaði Hitler sér hann sem átyllu til að auka völd sín og mynda þriðja ríkið. Þinghús þetta er næstvinsælasti ferðamannastaður Þýskalands, á eftir dómkirkjunni í Köln. Við Friedrichstrasse stóð varðstöðin Checkpoint Charlie. Hún var landamærastöð milli bandaríska og sovéska hernámssvæðanna á tíma kalda stríðsins. Safnaeyjan Museumsinsel er eyja í ánni Spree í miðborginni. Þar eru fjöldi safnhúsa, svo sem Pergamonsafnið (Pergamonmuseum), Bodesafnið (Bodemuseum), Altes Museum og Alte Nationalgalerie. Einnig er á eyjunni dómkirkjan í Berlín (Berliner Dom) og gamla þinghús Austur-Þýskalands (Palast der Republik), sem var rifið 2008. Gendarmenmarkt er stórt bílalaust torg rétt sunnan við breiðgötuna Unter den Linden. Það er af mörgum talið fegursta torg borgarinnar. Þar eru franska dómkirkjan (Französischer Dom), þýska dómkirkjan (Deutscher Dom) og tónlistarhúsið Konzerthaus. Alexanderplatz er stórt og mikið umferðartorg í austurhluta borgarinnar. Þar stendur sjónvarpsturninn en hann er hæsta bygging borgarinnar. Þar nálægt er einnig rauða ráðhúsið (Rotes Rathaus), sem var ráðhús Austur-Berlínar meðan borgin var skipt. Það þjónar enn sem aðalráðhús borgarinnar. Aðra markverða staði og byggingar í Austur-Berlín má nefna Nicolai-hverfið, bænahús gyðinga (Neue Synagoge), stríðsminnisvarðann Neue Wache og leifar Berlínarmúrsins við aðaljárnbrautarstöðina.
Miðborg Vestur-Berlínar var í kringum torgið Breitscheidplatz og breiðgötuna Kurfürstendamm. Við Breitscheidplatz er minningarkirkjan Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche sem eyðilagðist í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari. Turn hennar hefur staðið síðan sem minnisvarði um hrylling stríðsins. Gegnt kirkjunni er verslunarmiðstöðin Europacenter. Þar rétt hjá er dýragarður Vestur-Berlínar, Zoologischer Garten, en hann er elsti dýragarður Þýskalands. Aðrir merkir staðir í Vestur-Berlín eru Pfaueninsel í Zehlendorf, virkið Zitadelle í Spandau, Charlottenburg-kastali, Ólympíuleikvangurinn í Berlín, sigursúlan við breiðgötuna þar sem hin árlega gleðiganga (Love Parade) fer fram, og brúin Oberbaumbrücke í Kreuzberg.
Menning
Leikhús og Óperur
Hátíðir
Ahmaud Arbery
Ahmaud Arbery (8. maí 1994 - 23. febrúar 2020) var svartur maður sem var myrtur af 3 hvítum mönnum í Brunswick, Georgíu þegar hann var úti að hlaupa. Hann hafði gengið inn á byggingarsvæði og þegar feðgarnir Gregory McMichael og Travis McMichael sáu það gripu þeir til vopna og eltu hann uppi á bíl ásamt nágranna þeirra, William Bryan sem var í öðrum bíl. Eftir að bíll feðgana tók fram úr Arbery stökk Travis út vopnaður byssu. Arbery greip í byssuna og þeir börðust um hana en Travis náði yfirhöndinni og skaut hann til bana. Allir mennirnir voru sakfelldir fyrir morð og dæmdir í lífstíðarfangelsi.
Kötludraumur
Kötludraumur er íslenskt sagnakvæði undir fornyrðislagi. Kvæðið er ævagamalt og birtist fyrst í handritum frá ofanverðri 17. öld (elsta handritið frá 1665). Kötludraumur hefur verið feikilega vinsælt sagnakvæði um allt land og kvæðið finnst í a.m.k. 80 íslenskum pappírshandritum. Talið er að kvæðið hafi verið ort einhvern tímann á 14. öld, fyrir tíma Svartadauða.
Silt
Silt er set úr jökulvatni, og er kornastærð efnisins millistig á milli sands og leirs, 0,002–0,063 mm. Sé silti núið milli fingurgóma, finnst fyrir kornum. Silt er ekki burðarhæft efni fyrir mannvirkjagerð.
Orðið silt er hvorugkynsorð og beygist eins og vatn.
Tengt efni
Löss
Urðarlaukur
Allium akaka er tegund af laukplöntum, ættuð frá Íran.
Nokkrar undirtegundir og afbrigði eru nú taldar sjálfstæðar tegundir:
PoppTV
Popp TV er íslensk sjónvarpsstöð sem hefur verið starfandi með hléum frá september 1999. Stöðin hefur ungan markhóp og leggur áherslu á tónlistarmyndbönd. PoppTV er rekin af 365 miðlum.
Calocedrus huashanensis
Calocedrus huashanensis er útdauð barrtrjártegund í grátviðarætt þekkt úr jarðlögum frá Ólígósentímabilsins.
Guðmundur Eyjólfsson ríki
Guðmundur Eyjólfsson ríki (d. 1025) var norðlenskur höfðingi og goðorðsmaður á 10. og 11. öld og bjó á Möðruvöllum í Eyjafirði. Hann er aðalpersónan í Ljósvetninga sögu og kemur við sögu í ýmsum öðrum Íslendingasögum.
Faðir hans var að því er segir í Landnámu Eyjólfur Valgerðarson, sonur Einars sonar Auðuns rotins Þórólfssonar landnámsmanns í Saurbæ í Eyjafirði. Kona Einars var Helga dóttir Helga magra. Valgerður móðir Eyjólfs var Runólfsdóttir Gissurarsonar. Bróðir hans var Einar Þveræingur Eyjólfsson, sem bjó á Þverá (seinna Munkaþverá).
Guðmundur var höfðingi mikill og segir í Ljósvetninga sögu að hann hafi haft hundrað hjóna (vinnuhjúa) og hundrað kúa. „Það var og siður hans að láta löngum vera með sér göfugra manna sonu og setti þá svo ágætlega að þeir skyldu engan hlut eiga að iðja annan en vera ávallt í samsæti með honum.“ Hann var goði og átti þingmenn bæði í Eyjafirði og Þingeyjarsýslu og reið um með þrjátíu menn og heimsótti þingmenn sína.
Kona Guðmundar var Þórlaug dóttir Atla ramma, sonar Sæmundar suðureyska landnámsmanns í Skagafirði. Þau áttu nokkur börn. Í Ljósvetninga sögu segir að synir Guðmundar, Eyjólfur halti og Koðrán, hafi tekið arf eftir hann. Raunar segir Landnáma að móðir Koðráns hafi verið Þjóðgerður dóttir Flóka Vilgerðarsonar en það stenst illa tímans vegna. Eyjólfur kvæntst Yngvildi dóttur Síðu-Halls og var Þórey dóttir þeirra móðir Sæmundar fróða en Þorsteinn sonur þeirra faðir Ketils biskups.
1860 (hljómsveit)
1860 er íslensk hljómsveit. Hljómsveitin gaf út plöturnar Sagan í september 2011 og Artificial Daylight í ágúst 2013.
Lögin Snæfellsnes, Orðsending að austan og For you Forever hafa öll komist á vinsældarlista á Rás 2, X-inu 977 og Bylgjunni.
Erlend útgáfa
Sumarið 2011 fóru meðlimir til New York til að funda með útgáfufyrirtækinu Gravitation sem meðal annars gefur út sænska tónlistarmanninn The Tallest Man on Earth. . Stefnt er að útgáfu stuttskífu undir merkjum fyrirtækisins árið 2012. Stuttskífan var þó ekki gefin út fyrr en 14. maí 2013
Meðlimir og hljóðfæraskipan
Þrátt fyrir að hljómsveitin njóti aðstoðar fjölda tónlistarmanna er sveitin einnig þekkt fyrir snerpu í hljóðfæraskiptum á miðjum tónleikum
Samkvæmt vefsíðu hljómsveitarinnar eru hlutverk meðlima eftirfarandi:
Aðrir hljóðfæraleikarar sem hafa spilað með hljómsveitinni eru meðal annars Óskar Þormarsson á trommum, Ingibjörg Andrea Hallgrímsdóttir á þverflautu, Helga Þórarins á víólu, Eyþór Rúnar Eiríksson, Heiður Hallgríms, Jóhannes Þorleiksson og fleira.
Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur
Önnur ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur tók við völdum 28. nóvember 2021 og skipaði hún, eins og í fyrri ríkisstjórn Katrínar sem starfaði frá 2017 - 2021, Vinstri græna, Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn. Ríkisstjórnarmyndun og kynning stjórnarsáttmála drógst á langinn vegna rannsóknar undirbúningsnefndar fyrir rannsókn kjörbréfa á brotum kosningalaga við talningu í Norðvesturkjördæmi en það var loks afgreitt á Alþingi 25. nóvember 2021. Flokkarnir héldu þingmeirihluta sínum í Alþingiskosningunum 2021, fengu 37 þingmenn kjörna, eitt þingsæti bættist síðar við tveimur vikum eftir kosningar er Birgir Þórarinsson gekk úr Miðflokknum og yfir í Sjálfstæðisflokkinn og þingmeirihluti ríkisstjórnarinnar því 38 þingmenn. Ríkisstjórnin var kynnt á Kjarvalsstöðum og í henni sitja 12 ráðherrar sem skiptist þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur fimm ráðuneyti auk embættis Forseta Alþingis, Framsóknarflokkurinn hefur fjögur og Vinstrihreyfingin - grænt framboð hefur þrjú. Ráðherrum var fjölgað úr 11 í 12 og ráðuneytum úr 10 í 12 frá fyrri ríkisstjórn og verkefni færð til á milli ráðuneyta.
1860 (hljómsveit)
Tilnefningar
Tónlistarverðlaun Íslands 2012
Jakob 2. Englandskonungur
thumb|right|Jakob 2. 1686 eftir [[Nicolas de Largillière.]] '''Jakob 2. Englandskonungur''' (14. október 1633 – 16. september 1701) var konungur Englands, Írlands og Skotlands frá 6. febrúar 1685 þar til hann hrökklaðist frá völdum í Dýrlegu byltingunni 23. desember 1688. Hann var síðasti kaþólski konungur Englands. Hann tók við völdum eftir lát bróður síns, Karls 2., með stuðningi íhaldsmanna þrátt fyrir almenna andstöðu við kaþólikka í landinu. Uppreisn Monmouths sem óskilgetinn sonur Karls 2. leiddi gegn honum var barin niður. Hann ofsótti róttæka mótmælendur, einkum sáttmálamenn í Skotlandi, en reyndi jafnframt að aflétta takmörkunum á kaþólskri trú og banni við því að kaþólikkar gegndu opinberum stöðum. Hann reyndi jafnframt að styrkja stöðu sína með því að stækka fastaherinn og skipa kaþólska stuðningsmenn sína í lykilstöður innan hans. Þessi stefna hans varð til þess að margir íhaldssamir stuðningsmenn hans innan ensku biskupakirkjunnar snerust gegn honum. Þegar tengdasonur hans, Vilhjálmur Óraníufursti, ákvað að gera innrás og ræna völdum í Englandi (meðal annars til að koma í veg fyrir bandalag Englands og Frakklands gegn Hollandi) snerust enn fleiri gegn honum. Jakob reyndi ekki að beita her sínum gegn innrásarhernum og flúði til Frakklands þar sem hann fékk hæli við hirð Loðvíks 14.. Árið eftir reyndi hann að gera innrás á Írlandi sem mistókst. Stuðningsmenn hans sem eftir voru voru kallaðir jakobítar. Sonur hans, James Francis Edward Stuart, og sonarsonur, Charles Edward Stuart, leiddu tvær uppreisnir jakobíta 1715 og 1745 frá Skotlandi sem báðar mistókust.