cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inúítar
Heimskautalíf að fornu
Inúítar notuðu einnig stærri báta sem kallaðir voru umiaq, konubátar. Þetta voru opnir bátar úr skinni og hvalbeini og voru notaðir til flutninga á fólki, vörum og hundum. Sérstök gerð umiaq var notuð við hval- og rostungaveiðar. Að vetrarlagi voru selir veiddir við öndunargöt á ísnum sem nefnd voru aglu. Veiðimenn biðu við vökina þangað til selurinn kom upp til að anda og skutluðu hann svo með sérstöku spjóti.
Inúítar ferðuðust yfir ís og snjó með hundasleðum (fleirtala qamutiit, eintala qamutiq). Sérstakt hundakyn var notað til að draga sleðana. Hundarnir voru bundnir fyrir sleðann, sem gerður var úr beinum og skinnum, þannig að þeir mynduðu blævæng (ekki bundnir saman í eina röð). Á suðlægari búsetusvæðum voru meiðar sleðanna stundum smíðaðir úr viði. Á landi eða í grennd við land voru ýmis kennileiti oftast notuð til að rata rétta leið en Inúítar byggðu einnig vörður (inukshuk), sumar allstórar, til að vísa sér veg. Þeir rötuðu einnig ótrúlega vel um hafís og beittu þar þekkingu sinni á stjörnuhimni og birtustigi.
thumb|200px|Inúíta fjölskylda (1917) Einstaka sinnum söfnuðust Inúítar saman í stærri hópa, einkum að sumarlagi. En oftast lifðu þeir í fjölskylduhópum, 10 til 30 manna, sem fluttu frá einum stað til annars allt eftir árstíð og veiðihorfum. Oftast settust fjölskylduhóparnir um kyrrt yfir veturinn og byggðu sér þá hús sem kölluð voru Qarmaq. Þetta voru híbýli ekki ósvipuð einfaldri gerð íslenskra torfbæja, hlaðin úr grjóti, mold, torfi, viði og hvalbeinum. Snjóhús (igloo) voru einungis notuð á ferðalögum og ekki til lengri íveru. Á sumrin bjuggu Inúítar oftast í tjöldum sem gerð voru úr stoðum sem oftast voru úr hvalbeini og sveipaðar húðum af ýmsum dýrategundum. Til matargerðar notuðu Inúítar aðallega svonefnda Qulliq-lampa og hituðu upp með því að brenna selspik.
Saga Inúíta
Elstu minjar um svonefnda „steinaldar-eskimóa“ eru frá því um það bil 3000 f.Kr. á svæðinu beggja vegna Beringssunds, þ.e. austast í Síberíu og í Alaska. Fyrstu Indíánarnir komu frá Asíu til Ameríku yfir Beringssund um 28.000 f.Kr. Um 2500 f.Kr, þegar loftslag var talsvert hlýrra en nú á þessum slóðum, fluttust hópar þessara „steinaldar-eskimóa“ austur á bóginnr og settust að frá norðurströnd Alaska til Grænlands. Á næstu öldum þróaðist þar svonefnd „frum-Dorset menning“ (sem skiptist í „Independence I og II“ og „Saqqaq-menninguna“). Frá 500 f.Kr fram að 1000 e.Kr – var síðan tími „Dorset-menningarinnar“.
Samhliða þróaðist önnur menning sem nefnd hefur verið „Nýeskimóa-menning“ á vesturströnd Alaska frá 2000 f.Kr fram til 1000 e.Kr. Um árið 1000 var mikið hlýindatímabil á norðurhveli. Þá tóku forfeður nútíma Inúíta sig upp og fluttust austur eftir norðurströnd Alaska, heimskautasvæðum Kanada og allt til Grænlands. Þetta menningarskeið hefur verið nefnt eftir Thule á Grænlandi, en þar fundu fornleifafræðingar fyrstu staðfestu minjar um það. Alls staðar þar sem Thule-Inúítar settust að hurfu fyrirrennarar þeirra, Dorset-fólkið, af sjónarsviðinu. Allt bendir til þess að Dorset-fólkið hafi verið mun verr í stakk búið til lífsbaráttunnar en Thule-Inúítarnir. Þá fyrrnefndu skorti þekkingu á bátagerð, boganotkun og þeir héldu ekki heldur hunda. Thule-Inúítar höfðu þess vegna tæknilega yfirburði, þeir voru meðal annars slungnir í að veiða stórhveli með skutlum úr umiaq-bátum sínum. Hins vegar er með öllu ókunnugt hvernig samskiptum Thule-Inúíta og Dorset-fólks var háttað, hvort þessir hópar sameinuðust eða bárust á banaspjót.
thumb|right|200px|Matseld Inúítakonu í Alaska, 1916 Menning Inúíta var algjörlega löguð að staðháttum heimskautasvæðanna og gerði þá mjög hæfa til að lifa við þær aðstæður sem þau höfður upp á að bjóða. Hins vegar höfðu þeir litla sem enga möguleika að aðlagast suðlægara loftslagi enda bjuggu þeir nær eingöngu norðan við skógarmörk. Samskipti þeirra við Indíána sunnan þessara marka voru oftast fjandsamleg en stöku sinnum virðist þó vöruskiptaverslun hafa átt sér stað milli Indíána og Inúíta.
Á 13. og 14 öld námu Inúítar land á Norður-Grænlandi og settust smám saman að á allri strandlengjunni. Óvíst er hvenær norrænir menn hittu þá fyrst fyrir enginn vafi er á því að þeir skrælingjar sem Ívar Bárðarson talar um að hafi sest að í Vestribyggð um miðja 14. öld voru Thule-Inúítar. Um 1500 voru þeir svo einir eftir í landinu.
Landnám Evrópumanna og önnur samskipti við Inúíta í Kanada, Alaska, Síberíu og á Grænlandi frá 16. öld og fram á vora daga hafa gjörbreytt lifnaðarháttum Inúíta. Flestir þeirra hafa lagt niður forna lifnaðarhætti og eru nú hluti af nútímasamfélagi. Enn eru þó veiðar, bæði á sel, hreindýrum og fiski mikilvægar og á mörgum stöðum mikilvægustu atvinnuvegir Inúítasamfélaganna. Veiðar á hval og rostungum eru nánast aflagðar enda lítið eftir af hinum síðarnefndu (nefna má að á vesturströnd Grænlands veiddust árlega um 20 000 rostungar á fyrstu áratugum 20. aldar en árið 2007 er kvótaheimild til veiða á sama svæði 67 dýr).
Nútíma Inúítar
thumb|200px|Selveiðimaður hjá Cape Dorset (1999) Eftir að hafa nokkrar síðustu aldir verið útkjálkaþjóðir sem lítið hafa haft um eigin mál að segja býr stór hluti Inúíta nú í sjálfstjórnarsamfélögum. Er þar annars vegar Grænland með um 50 000 íbúa, sem fékk heimastjórn 1979 og hins vegar Nunavut með um 30 000 íbúa í Norðaustur-Kanada sem fékk heimastjórn 1999.
Alkenar
alt=Efnabygging etens, minnsta alkensins.|thumb|Efnabygging [[Eten|etens, minnsta alkensins.]] Alkenar eru, í lífrænni efnafræði, ómettuð efnasambönd með minnst eitt tvítengi á milli kolefnisatóma.
Lífefnaleit
Lífefnaleit er hugtak innan líftækni og lyfjafræði og nær til skimunar lífheimsins eftir lífvirkum efnum, þó svo raunar hafi þetta hugtak ekki verið skilgreint með formlegum hætti. Margar nokkuð líkar skilgreiningar eru þó til, og hljóðar ein þeirra svo: „Stuttlega skilgreint er lífefnaleit kerfisbundin leit að genum, náttúrulegum efnasamböndum, sniðum og heilum lífverum í náttúrunni sem nýta má til þróunar á hinum ýmsu afurðum“. Á öðrum stað segir að lífefnaleit sé samansöfnun og skimun á líffræðilegum efnivið í viðskiptalegum tilgangi.
Hvað er lífefnaleit
Lífefnaleit er ferli sem hefur fylgt mannkyninu frá örófi alda en dýr og plöntur hafa lengi vel verið notuð til lækninga. Bæði hafa þessar lífverur verið notaðar í heilu lagi eða að hluta til, með eða án einhverskonar meðhöndlunar. Þessi náttúrlegu efni voru og eru því það sem kallast lyfjavirk, eða lífvirk. Það er ekki langt síðan skilningur manna á efnafræði og öðrum raungreinum (til dæmis sameindalíffræði) fór að gera þeim kleift að sjá fyrir virkni efna og smíða jafnvel flókin efni. Um miðja tuttugustu öld var þessi nýja tækni orðin það fullkomin að hin tilbúnu efni voru orðin jafn góð og þau náttúrlegu og fram í lok aldarinnar voru menn sannfærðir um að þetta væri það sem koma skyldi. Vonast var til að nú væri hægt að greina sjúkdóma með tækni sameindalíffræðinnar og að hægt yrði að hanna sértæk lyf fyrir hvert og eitt sjúkdómstilfelli. Raunin hefur hins vegar orðið önnur og nú binda menn aftur vonir við að finna ýmis gagnleg efni beint úr náttúrunni. Árið 2003 var birt grein þar sem farið var yfir uppgötvanir á náttúrulegum efnum til lyfjaþróunar. Þar var bent á að höfundar höfðu ekki getað fundið neitt lyf sem hafði verið nýsmíðað (de novo) á tímabilinu 1981-2002. Þrátt fyrir þetta höfðu mörg þau náttúrlegu efni sem þróuð höfðu verið lyf úr, verið breytt með tækni og aðferðum nútímanns.
Alkenar
Alkenar sem innihalda aðeins eitt tvítengi hafa almennu efnaformúluna CnH2n þar sem n er 2 eða meira. C táknar kolefni og H vetni.
Lífefnaleit
Lífefnaleit úr sjó
Lífefnaleit úr lífverum á landi hefur verið stunduð lengi, en lífefnaleit úr sjó er tiltölulega nýtt, en ört vaxandi rannsóknasvið. Lífefnaleit úr sjó sameinar greinar eins og sjávarlíffræði, efnafræði og lyfjafræði og mörg efni sem finnast í lífverum sjávar eru möguleg framtíðarlyf eða hafa aðra gagnlega virkni. Ástæðan fyrir því að menn eru farnir að líta til sjávarlífvera eftir nýjum lífvirkum efnum er sú, að lífríki sjávar er fjölbreytt og margar sjávarlífverur framleiða sérstök annarsstigs lífefni sem um margt eru frábrugðin sambærilegum efnum landlífvera. Svampar, kórallar og önnur botnlæg dýr framleiða oft lífvirk efni til varnar gegn rándýrum. Þessi efni hafa oft eiginleika sem geta komið að góðum notum. Það eru því bundnar vonir við að nýstárleg efni finnist úr sjó, sem nýta megi við framleiðslu á lyfjum, snyrtivörum og fleiru. Talið er að sjórinn búi yfir um það bil 80% af öllum plöntu- og dýrategunum í heimi. Þessar tegundir sem þar hugsanlega finnast eru þó flestar óþekktar og menn vonast til að geta kannað þær betur og vonandi fundið fjölda uppspretta gagnlegra lífvirkra efna. Lífefnafræði hafsins er töluvert frábrugðin því sem þekkist í hefðbundinni lífefnafræði þar sem efnin úr sjó hafa oft framandi virka hópa og sérstæðar kolefnisbeinagrindur. Með nýjum aðferðum við að kanna lífríki sjávar má því vonandi finna mörg nytsamleg annarsstigs lífefni. Nú þegar eru mörg efni úr sjó sem verið er að prófa sem krabbameinslyf. Einnig eru til veirulyf sem unnin voru úr ákveðnu rauðu þangi, sýklalyf og bólgueyðandi lyf úr svömpum og kóröllum og vonast er til að límkennt efni framleitt af bergsæknum bakteríum megi nota í framtíðinni til að loka sárum. Spurningar eru þó uppi um það hvort framtíðar lífefnaleit úr sjó eigi eftir að hafa eyðileggjandi áhrif á kóralrif og sjávarlíf.
Alkenar
Einfaldasta dæmið um alkena er eten (etýlen) (C2H4), sem má skrifa sem H2C=CH2 þar sem = táknar tvítengið.
Lífefnaleit
Lífefnaleit úr örverum
Því er almennt trúað að bakteríur og sveppir verði í framtíðinni helsta uppspretta nýrra lífvirkra efna, sökum langrar og mikillar þróunar þeirra ásamt sérstökum efnaskiptum þar sem hin ýmsu efni eru framleidd til aðlögunar að umhverfi. Fjöldi nýuppgötvaðra lífefna úr örverum á landi hefur farið lækkandi og því eru menn farnir að leita til sjávar að bakteríustofnum sem framleiða gagnleg efni. Grunur er á að mörg þeirra lífefna sem einangruð hafa verið úr sjó séu í raun framleidd af örverum sem búa í einhverskonar sambandi við þær sjávarlífverur sem efnin fengust úr. Sumir hafa gengið svo langt að segja að þetta sé raunin með langt flest lífvirk efni úr sjó. Þrátt fyrir að tækninni hafi farið mjög fram og fjöldi genamengja baktería og sveppa hafi verið raðgreind, er það áætlað að 99,9% þessara tegunda séu ekki ræktanlegar með hefðbundnum aðferðum. DNA þeirra má þó einangra úr umhverfissýnum og tjá í öðrum hýsli. Með samblöndu af tækni vísinda í dag er því unnt að skoða eiginleika þeirra örvera sem ekki eru ræktanlegar og leita að lífefnum framleiddum af þeim út frá genamengjum þeirra. Talið er að þessi leið sé vænleg í framtíðinni.
Lífefnaleitar ferlið
Þegar leitað er að lífefnum úr sjó eru sýni tekin af lífverum og þau greind. Hráar lausnir af sýnunum eru prófaðar gegn ýmsum sýklum, sveppum og veirum og geta þeirra til að hemja vöxt eða drepa þessa sýkla er könnuð. Einnig má prófa lausnirnar á krabbameinsfrumum. Ef ákveðin lausn lofar góðu er efnasamsetning hennar greind og efni sem hafa óskaða eiginleika eru prófuð frekar af lyfjafyrirtækjum eða öðrum aðilum. Þegar tekin eru sýni við lífefnaleit er nauðsýnlegt að beita aðferðum sem leyfa að stærri sýni séu tekin í einu (að minnsta kosti ef erfitt og kostnaðarsamt er að komast að sýnatökusvæðinu) eða að það sé hægt að fara á sama svæði í aðra sýnatökuferð. Huga þarf að því að nóg þarf að vera til af sýni fyrir seinni stigs tilraunir og prófanir. Í þessum tilgangi er það gagnlegt að nýta sér GPS punkta til að staðsetja sýnatökusvæði nákvæmlega. Einnig er vert að hafa sérfræðinga með í för sem geta flokkað sýnin nákvæmlega svo öruggt verði að sama lífvera eða sama sýni sé tekið ef farið er aftur í sýnatökuferð. Athuga þarf þó að ekki má ganga á auðlindir náttúrunnar svo heiftarlega að of mikið sé tekið af sýni. Þess vegna er mikilvægt að nýta sér aðferðir til geymslu, ræktunar á nýjum sýnum eða aðrar til að notkun hins tiltekna efnis geti orðið varanleg. Oft er þetta stór hindrun við lífefnaleit, en til að efni komist á markað þarf oft að vera unnt að framleiða það í stórum stíl. Það er sjaldan hægt að taka það mikið magn af sýnum að hægt sé að framleiða efnið beint úr þeirri lífveru sem það fannst í. Stundum eru auðlindir hreinlega ekki nægar og ekki er vænlegt að ganga svo fast á þær að þær klárist. Í öðrum tilfellum er sýnataka erfið, lífverurnar eflaust smáar og ekki auðfinnanlegar. Ef framleiða á efnið á rannsóknarstofu frá grunni getur það einnig oft reynst mjög flókið, dýrt og langt ferli. Ef það tekst hinsvegar að framleiða og hreinsa efnið taka áralangar prófanir á því við (styttri ef efninu er ekki ætlað að verða að lyfi). Lífefnaleit er því alls ekki einfalt ferli.
Alkenar
Arómatar eru oft teiknaðir sem hringlaga alkenar en bygging þeirra og eiginleikar eru það frábrugðin alkenum að þeir eru ekki flokkaðir með.
Lífefnaleit
Dæmi um lyf sem hafa fundist við lífefnaleit
Í grein frá 2006 er lýst yfir 20 nýjum lyfjum sem komu á markað á árunum 2000-2005. Þessi lyf áttu ýmsan uppruna, til dæmis plöntur, örverur og dýr af þurrlendi auk lífvera úr sjó. Samþykkt lyf með uppruna úr plöntum voru fimm talsins:
Mind
Mind er virt breskt tímarit um heimspeki, sem er gefið út hjá Oxford University Press fyrir hönd Mind Association. Í tímaritinu eru birtar greinar innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki. Tímaritið kom fyrst út árið 1876. Árið 1891 hófst útgáfan upp á nýtt og var kölluð „nýja röðin“ (‚New Series‘).
Í upphafi var tímaritið tileinkað þeirri spurningu hvort sálarfræði gætu talist til náttúruvísinda, en eins og áður segir er athyglinni beint að rökgreiningarheimspeki í dag.
Núverandi ritstjóri tímaritsins er Thomas Baldwin, prófessor við University of York.
Frægar greinar
Fræg grein eftir Bertrand Russell, Um tilvísun (On Denoting) var birt í fyrsta sinn í Mind 1905 og Alan Turing setti fyrst fram hugmyndina um Túringprófið í 1950 hefti af Mind.
Norræna myntbandalagið
thumb|right|100 krónu seðill gefinn út af [[Stockholms Enskilda Bank 1876.]] Norræna myntbandalagið var myntbandalag milli Danmerkur og Svíþjóðar sem komið var á 5. maí 1873 þegar bæði löndin settu sama gullfót á sína mynt. Noregur, sem þá var fullvalda ríki í konungssambandi við Svíþjóð, ákvað að taka þátt tveimur árum síðar. Svíar breyttu við þetta tækifæri heiti gjaldmiðils síns úr ríkisdölum í sænskar krónur, Danir úr ríkisbankadölum í danskar krónur og Noregur úr spesíum í norskar krónur sem allar voru með gullfót. Seðlabankar ríkjanna skiptu þessum krónum á milli sín á jöfnu verði og eftir 1901 voru allar myntirnar því teknar góðar og gildar á sama nafnvirði í öllum ríkjunum.
Með sjálfstæði Noregs 1905 voru settar takmarkanir á gjaldeyrisviðskipti.
Íslensk króna var fyrst gefin út af Landsbankanum árið 1876 og var þá bundin dönsku krónunni en var ekki innleysanleg í gulli eins og hún.
Sigurður Jónasson
thumb|Sigurður Jónasson Sigurður Jónasson (f. 19. ágúst 1896, d. 28. október 1965) var umsvifamikill kaupsýslumaður og forstjóri. Hann var fæddur í Lækjarbæ í Miðfirði, sonur hjónanna Jónasar Jónassonar bónda og Sigurborgar Geirmundsdóttur bónda. Hann lést á sjúkrahúsi í Kaupmannahöfn.
Sigurður varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1916 og lauk lögfræðiprófi við Háskóla Íslands 1923. Hann vann sem blaðamaður við Alþýðublaðið samhliða námi en lagði stund á málfærslustörf í Reykjavík frá námslokum til ársins 1925 og var einnig starfsmaður Landsverslunar Íslands 1920-1925. Þegar tóbakseinkasalan var afnumin gerðist Sigurður starfsmaður og síðar framkvæmdastjóri Tóbaksverslunar Íslands 1926-1931. Hann var einn af aðalhvatamönnum þess að tóbakseinkasala var tekin upp aftur og var ráðinn forstjóri Tóbakseinkasölu ríkisins 1. janúar 1932 og gegndi því starfi til 1947. Sigurður var jafnframt forstjóri Raftækjaverslunar Íslands 1930-1935 og forstjóri Raftækjaeinkasölu ríkisins til 1936. Hann stofnaði hlutafélögin Orku og Olíuhöfn 1944-1945, en tilgangur síðarnefnda félagsins var m.a. að reisa olíugeymslustöðvar í nágrenni Reykjavíkur. Árið 1946 keypti Samband íslenskra samvinnufélaga (SÍS) hlut í félaginu og að fullu árið 1950. Olíufélagið hf. var stofnað árið 1946 og var SÍS stærsti hluthafi þess. Sigurður var ráðinn forstjóri Olíufélagsins við stofnun fyrirtækisins og gegndi því starfi til 1952. Eftir það gegndi hann ýmsum störfum, m.a. fyrir Einar Sigurðsson, útgerðarmann í Vestmannaeyjum, og utanríkisráðuneytið, þar til Eysteinn Jónsson, þá fjármálaráðherra, skipaði hann aftur forstjóra Tóbakseinkasölu ríkisins frá 1955 til 1961, er Tóbakseinkasalan var sameinuð Áfengiseinkasölu ríkisins.
Sjálfur sagðist Sigurður hafa efnast á rekstri eigin félags 1925-1931og á húsi sem hann byggði árið 1932.
Sigurður gekk í Alþýðuflokkinn 1918 og sat í bæjarstjórn Reykjavíkur 1928 til 1934. Í kjöri um borgarstjóra Reykjavíkur árið 1932 var Sigurður borgarstjóraefni Alþýðuflokksins en laut í lægra haldi fyrir Jóni Þorlákssyni. Sigurður sagði sig úr Alþýðuflokknum 1933. Hann starfaði síðar í Framsóknarflokknum og var m.a. aðalhvatamaðurinn að stofnun Prentsmiðjunnar Eddu árið 1936 og bauð sig fram á vegum flokksins í Borgarfjarðarsýslu í Alþingiskosningunum 1937, en náði ekki kjöri. Í kosningum til bæjarstjórnar Reykjavíkur 1938 var Sigurður í öðru sæti á lista Framsóknarflokksins, á eftir Jónasi frá Hriflu sem náði einn kjöri af listanum. Í apríl 1942 bar Sigurður upp tillögu um vantraust á Jónas, þáverandi formann Framsóknarflokksins, en var neitað um að bera hana undir atkvæði á sameiginlegum fundi miðstjórnar flokksins, þingmanna og fulltrúaráðs Framsóknarfélaganna í Reykjavík. Í kjölfarið sagði hann sig úr Framsóknarflokknum og bauð fram eigin lista í Reykjavík, Frjálslynda vinstri menn, í Alþingiskosningunum 1942.
Sigurður hvatti snemma til þess að rafmagn yrði notað til húshitunar og var einn mesti hvatamaður Sogsvirkjunar og var fulltrúi ríkisstjórnarinnar við samningagerð um lántöku og efniskaup til Sogsvirkjunar árið 1934.
Sigurður keypti Geysi í Haukadal af erlendum eiganda árið 1935 fyrir 8.000 kr. og gaf íslenska ríkinu hverinn og landsvæði í kringum hann með bréfi til Hermanns Jónassonar forsætisráðherra 20. ágúst 1935.
Alþingi ákvað árið 1941 að skipa ríkisstjóra og hófst þá leit að aðsetri fyrir þjóðhöfðingja Íslands. Sigurður hafði keypt Bessastaði fyrir 150.000 kr. árið 1940 og falaðist Hermann Jónasson forsætisráðherra eftir jörðinni í þessum tilgangi. Í kjölfarið bauð Sigurður íslenska ríkinu að taka við Bessastöðum að gjöf en ríkissjóður myndi greiða kostnað sem hann hefði lagt í vegna endurbóta á jörðinni og húsakosti. Ríkisstjórnin tók boðinu og var afsal gefið út 21. júní 1941. Hafa Bessastaðir síðan verið embættisbústaður þjóðhöfðingja Íslands.
Árið 1955 var Sigurður dæmdur í Hæstarétti fyrir verðlagsbrot Olíufélagsins. Hann var dæmdur til að greiða 100.000 króna sekt og var það þyngsti dómur þeirra einstaklinga sem ákærðir voru, en einn var sýknaður. Fyrirtækinu sem Sigurður veitti forstöðu, Olíufélaginu, var gert að greiða rúmlega milljón kr. í sekt.
Sigurður var ókvæntur og barnlaus.
Betty Williams
Betty Williams (22. maí 1943 – 17. mars 2020) var norður-írskur friðarsinni sem vann friðarverðlaun Nóbels ásamt Mairead Corrigan árið 1976 fyrir að stofna samtök „Friðarfólksins“, sem hvöttu til friðsamlegrar lausnar á átökunum á Norður-Írlandi.
Æviágrip
Eftir að þrjú börn létust í Belfast árið 1976 þegar þau urðu fyrir bifreið hryðjuverkamanns Írska lýðveldishersins sem var á flótta undan lögreglunni ákvað Betty Williams að stofna til samtaka til að mótmæla ófriðinum í Norður-Írlandi. Hún hafði samband við frænku barnanna, Mairead Corrigan, og stofnaði með henni hreyfingu sem gekk á milli húsa til að safna undirskriftum á friðaráskorun. Á sama degi stofnaði Williams litla nefnd kvenna til að vinna að því að koma á friði á Norður-Írlandi. Samtökin byrjuðu smátt en brátt tókst þeim að safna saman þúsundum manna í kröfugöngur til þess að mótmæla ófriðinum og krefjast friðsamlegrar lausnar.
Williams og Corrigan voru sæmdar friðarverðlaunum Nóbels árið 1976, þegar mest fór fyrir friðarhreyfingu þeirra. Á næstu árum eftir verðlaunaafhendinguna spilltist hins vegar samstarf þeirra, einkum vegna ósættis með það hvernig verðlaunafénu skyldi ráðstafað. Williams taldi að sem verðlaunahafar ættu þær Corrigan verðlaunaféð til eigin umráða en Corrigan taldi að það tilheyrði sjóði friðarsamtakanna. Williams sagði sig formlega úr samtökum Friðarfólksins í febrúar árið 1980 og sagði að samtökin væru „ekki orðin annað en eitt skrifstofuveldið í viðbót“. Williams komst í kast við lögin fyrir ölvunarakstur og ákvað að endingu árið 1981 að flytja til Bandaríkjanna til að hefja þar nýtt líf. Þessar uppákomur rýrðu mjög það traust sem fólk bar til friðarsamtakanna.
Zimmermann-símskeytið
thumb|right|Zimmermann-símskeytið eins og það barst til þýska sendiherrans í Washington. Zimmermann-símskeytið kölluðust leynileg samskipti á milli utanríkisráðuneyta Þýskalands og Mexíkó í janúar árið 1917. Símskeytið stakk upp á hernaðarbandalagi Mexíkó og þýska keisaraveldisins ef Bandaríkin kynnu að ganga inn í fyrri heimsstyrjöldina í liði með Bandamönnum gegn Þjóðverjum. Samkvæmt uppástungunni áttu Mexíkanar að endurheimta Texas, Arizona og Nýju Mexíkó, sem Bandaríkin höfðu haft af þeim í stríði ríkjanna árin 1846-1848. Breska leyniþjónustan komst yfir skilaboðin og leysti úr dulmálinu áður en þau bárust til Mexíkó. Þegar skilaboðin voru birt almenningi reiddust Bandaríkjamenn mjög, sérstaklega eftir að þýski utanríkisráðherrann Arthur Zimmermann viðurkenndi opinberlega að skilaboðin væru ófölsuð þann 3. mars. Skilaboðin urðu ein ástæða Bandaríkjamanna fyrir því að lýsa yfir stríði á hendur Þjóðverjum í apríl sama ár. Ráðning dulmálsins var talinn mesti sigur breskra njósnara í fyrri heimsstyrhöldinni og eitt fyrsta skiptið sem heimsatburðir urðu fyrir áhrifum frá njósnum.
Efni
Skilaboðin voru í dulkóðuðu símskeyti frá Arthur Zimmermann, utanríkisráðherra þýska keisaravaldisins þann 19. janúar 1917. Skilaboðin voru til þýska sendiherrans í Mexíkó, Heinrich von Eckhardt. Zimmermann sendi skilaboðin í aðdraganda óhefts kafbátahernaðar sem hefja átti þann 1. febrúar og Þjóðverjar bjuggust við að myndi líklega leiða til stríðs við Bandaríkin. Skilaboðin skipuðu Eckardt að ef Bandaríkin virtust líkleg til að ganga inn í styrjöldina ætti hann að gera mexíkósku ríkisstjórninni tilboð um hernaðarbandalag og fjárstyrk frá Þýskalandi.
Skilaboðin voru á þessa vegu:
Svar Mexíkana
Zimmermann-símskeytið var einn liður í tilraun Þjóðverja til að trufla flutning birgða og annars stríðsvarnings frá Bandaríkjunum til Bandamanna. Með því að fá Mexíkana til að lýsa stríði á hendur Bandaríkjunum vonuðust Þjóðverjar til þess að hægja á útflutningi bandarískra vopna og hermanna. Miðstjórn þýska hersins taldi að þeir gætu sigrað Breta og Frakka á vesturvígstöðvunum og þjarmað að Bretlandi með kafbátahernaði sínum áður en Bandaríkjaher yrði reiðubúinn til að koma Bandamönnum til hjálpar. Sigrar Þjóðverja á austurvígstöðvunum sannfærðu þá um að þeir gætu sent fjölda hermanna til vesturvígstöðvanna án þess að tapa á því.
Venustiano Carranza forseti Mexíkó skipaði nefnd hershöfðingja til að meta möguleikann á því að endurheimta fyrrverandi landsvæði Mexíkó frá Bandaríkjunum líkt og Þjóðverjar stungu upp á. Hershöfðingjarnir komust að þeirri niðurstöðu að slík tilraun væri hvorki gerleg né jafnvel æskileg með eftirfarandi rökum:
Viðbrögð Bandaríkjamanna
Samband Bandaríkjamanna við bæði Þjóðverja og Mexíkana var þegar stirt þegar símskeytið var opinberað. Auk þess var mörgum Mexíkönum í nöp við Bandaríkin, þar sem bandaríski hershöfðinginn John J. Pershing hafði lengi verið í herleiðangri í Mexíkó til að handsama byltingarmanninn Pancho Villa og hafði nokkrum sinnum lent í skærum við Mexíkana. Þegar fréttir af símskeytinu bárust út urðu samskipti ríkjanna enn kaldari.
Bretahatur var þó einnig algengt í Bandaríkjunum, sérstaklega meðal þýsk- og írskættaðra Bandaríkjamanna. Margir Bandaríkjamenn vildu fyrir alla muni forðast að blanda sér í átökin í Evrópu. Þar sem almenningi hafði í upphafi verið (ranglega) sagt að símskeytinu hefði verið stolið í dulráðinni útgáfu frá Mexíkó héldu margir í upphafi að skilaboðin væru fölsun bresku leyniþjónustunnar. Þýskir og mexíkóskir erindrekar ýttu undir þessa túlkun á atburðinum auk þess sem sumir bandarískir fjölmiðlar, sérstaklega þeir sem tilheyrðu William Randolph Hearst, aðhylltust hana. Ríkisstjórn Woodrows Wilson lenti hér á milli steins og sleggju. Bretar höfðu fært sönnur fyrir því að símskeytið væri ósvikið en Wilson gat ekki deilt sönnunargögnunum með bandarískum almenningi án þess að grafa undan bresku leyniþjónustunni.
Að endingu gerði Arthur Zimmermann sjálfur út um allan vafa um staðreyndir málsins. Á blaðamannafundi þann 3. mars 1917 sagði hann bandarískum blaðamanni: „Ég get ekki neitað því. Það er satt.“ Þann 29. mars 1917 flutti Zimmermann síðan ræðu á þýska ríkisþinginu þar sem hann viðurkenndi að símskeytið væri ósvikið. Zimmermann vonaði að Bandaríkjamenn skildu að tilboðið um stríðsstyrk til Mexíkó væri aðeins ætlað til varnar gegn Bandaríkjunum ef þau ákvæðu af fyrra bragði að berjast gegn Þjóðverjum.
Þann 1. febrúar 1917 byrjuðu Þjóðverjar óheftan kafbátahernað gegn öllum skipum á Atlantshafinu undir bandaríska fánanum; bæði ferðamanna- og kaupskipum. Tveimur skipum var sökkt í febrúar og flest bandarísk kaupskipafyrirtæki hættu að sigla yfir Atlantshafið. Almenningsálit kallaði eftir aðgerðum. Wilson hafði þá neitað að lána kaupskipum vopn og herfylgd bandaríska sjóhersins en skipti um skoðum eftir birtingu Zimmermann-símskeytisins. Forsetinn fór með frumvarp fyrir því að bandarísk skip á leið yfir Atlantshafið fengju herfylgd en kom því ekki í gegnum bandaríska þingið.
Sigurrós Þorgrímsdóttir
Sigurrós Þorgrímsdóttir (fædd 16. apríl 1947) er fyrrum bæjarfulltrúi í Kópavogi, fyrrum alþingismaður og var um tíma formaður Breiðabliks.
Þegar Gunnar I. Birgisson tók við embætti bæjarstjóra í Kópavogi sagði hann af sér þingmennsku og Sigurrós sem fyrsti varamaður fór á þing í hans stað 1. október 2005. Í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins fyrir Alþingiskosningarnar 2007 hafnaði hún neðar á listanum en hún sóttist eftir og í kjölfarið dró hún framboð sitt til baka.
Hún hefur verið formaður skólanefndar Menntaskólans í Kópavogi síðan 1998.
Markaðsbrestur
Markaðsbrestur nefnist það þegar framleiðsla á vöru eða þjónustu á markaði er ekki skilvirk. Með því er átt við að hagkvæmara sé að skipuleggja framleiðsluna með öðrum hætti. Sem dæmi um markaðsbresti má nefna: einokunar- og fákeppnismarkaði, samgæði, náttúrulegar auðlindir og ytri áhrif. Markaðsbrestir eru oft notaðir sem réttlæting á inngripi hins opinbera. Andstæða markaðsbrests hefur verið nefndur ríkisbrestur.
Ytri áhrif verða þegar hagrænt atferli hefur í för með sér ábata eða kostnað fyrir þriðja aðila án þess að sá aðili hafi valið að hljóta ábatann eða kostnaðinn. Þau eru ýmist jákvæð eða neikvæð eftir því hvort um er að ræða ábata eða kostnað fyrir þriðja aðilann. Ytri áhrif verða vegna þess að viðskiptakostnaður og/eða skortur á vel skilgreindum eignarrétti veldur því að þeir sem valda ytri áhrifunum og þeir sem verða fyrir þeim geta ekki samið sín á milli um lausn. Í slíkum tilfellum er oft hægt að auka samfélagslega velferð með ríkisinngripum, svo sem Pigou-sköttum eða kvótakerfum.
Óútilokanleg gæði eru þau þar sem ómögulegt er að koma í veg fyrir að einstaklingar njóti gæðanna. Samgæði og náttúrulegar auðlindir eru tveir flokkar óútilokanlegra gæða. Almennt er ómögulegt að krefjast endurgjalds fyrir neyslu óútilokanlegra gæða nema til komi einhvers konar ríkisvald. Án ríkisvalds er of lítið eða ekkert veitt af samgæðum og of mikið notað af náttúrulegum auðlindum.
Ófullkomnar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa lélegar upplýsingar um markaðinn og hefur það í för með sér leitarkostnað. Ósamhverfar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa mismiklar upplýsingar um það sem átt er í viðskiptum með. Hrakval er þegar upplýsingar eru ósamhverfar áður en viðskipti eiga sér stað og veldur því að einungis myndast markaður með gallagripi eða að einungis er átt í kostnaðarsömum viðskiptum. Freistnivandi er þegar upplýsingar eru ósamhverfar eftir að viðskipti eiga sér stað og er algengt vandamál á tryggingamörkuðum. Markaðsaðilar reyna að leysa þessi vandamál með aðskilnaði og merkjagjöf.
Skúmhöttur (Loðmundarfirði)
Skúmhöttur er fjallstindur á milli Loðmundarfjarðar og Borgarfjarðar eystri í Múlaþingi. Hann er 868 metra hár.
Skúmhöttur er úr líparíti, eða ljósgrýti, og er því bjartur yfirlitum. Fyrri liður nafnsins, „skúm“, getur þýtt ryk, dimma (húm) eða hula (skán), og vísar kannski til þess að á tindinum er dökkt líparítlag. En líklegra er þó að nafnið sé til komið vegna þess að stundum leika þokuhnoðrar um tindinn, og hylja hann sjónum, og er þá eins og fjallið sé með „myrkrahatt“.
Frá Skúmhetti ganga þrír Skúmhattardalir, einn norður til Borgarfjarðar eystri, annar austur til Húsavíkur og sá þriðji suðvestur til Hraundals í Loðmundarfirði. Vestan við Skúmhött er Skúmhattarskarð, áður fáfarin gönguleið til Borgarfjarðar.
Suður af Skúmhetti er eyðibýlið Seljamýri í Loðmundarfirði, og á sú jörð land norður á Skúmhött.
Henry Purcell
thumb|200px|right|Henry Purcell Henry Purcell (10. september 1659 (?) – 21. nóvember 1695) var breskt barokktónskáld. Tónlist hans var einstök og hann notaði ýmsa þætti úr ítalskri og franskri tónlist sem hann blandaði við enska tónlist fyrri tíðar.
Æviágrip
Purcell fæddist í Westminster og komst í kórinn í Royal Chapel þar sem hann lærði að syngja og skrifa nótur. Elsta þekkta verk hans er óður til konungsins frá 1670.
1676 var hann gerður að organista við Westminster Abbey. Hann samdi fjölda verka við leikrit, óperettur og óperur, meðal annars við verk John Dryden og Thomas Shadwell. Eitt af frægustu verkum hans er óperan Dido and Aeneas.
Helsta verk Purcells er talið vera Te Deum and Jubilate, fyrsti lofsöngurinn sem saminn er á enska tungu með undirleik hljómsveitar. Verkið var flutt árlega í Pálskirkjunni í London til 1712 þegar það var flutt til skiptis við Utrecht Te Deum and Jubilate eftir Georg Friedrich Händel til 1743 þegar Dettingen Te Deum Händels tók við.
Purcell lést aðeins 36 ára að aldri eftir veikindi, hugsanlega berkla. Ekkja hans gaf út mörg verka hans að honum látnum, þar til hún lést 1706.
Digital Monster X-evolution
Digital Monster X-evolution er áttunda Digimon myndin og er byggð á söguþræði Digimon Chronicle, en þó eru engin menn í henni. Hún er fyrsta Digimon myndin, sem var gerð eingöngu í tölvunni. Hún var frumsýnd 3. janúar 2005 á stöðinni Fuji TV.
Söguþráður
Stafræni heimurinn er að nálgast endalokin. 98 prósent allra digimona hefur verið eytt og eru ekki margir eftir. Sumir digimonar hafa þróast og fengið svokallað X-antibody sem Þýðir að þau geta ekki verið eytt af Yggdrasil. Þessir digimonar eru hataðir og hundeltir. Sumir reyna að drepa þau til að hlaða X-antibody þeirra. Yggdrasil hefur sent út konunglega riddarana til að eyða þessum sérstökum X digimonum, svo að hann geti uppfyllt áætlun sína.
DORUmon hefur fæðst með slíkan antibody í þennan heim. Hann er aleinn og hataður. Þangað til hann hittir War Greymon X, er felur honum digimona barnið Tokomon, sem hann á að passa þar til þeir hittast aftur. Einn dag vitna þau DORUmon og Tokumon hvernig Omegamon, einn af konunglegu riddurunum, eyðir heilan her uppreisnarmanna með einu skoti. Hann verður var við litlu digimonana tvö og kemur að þeim. Til að verja Tokomon ræðst DORUmon á Omegamon og Tokomon ræðst einnig á hann. Þau hafa enga möguleika á að vinna en þó koma þau aftur og aftur að honum, honum til furða. Þegar hann ætlar að höggva að þeim koma Metal Garurumon X og War Greymon X þeim til björgunar og takast á við Omegamon. Mikill bardagi hefst milli þeirra þrjú ofuröfluga digimona. Þegar Omegamon gerir öfluga árás kastar Metal Garurumon X sig yfir DORUmon og Tokomon til að bjarga þeim og deyr þar, eftir að hann gefur X-antibody sinn Tokomon, er verður að Tokomon X. DORUmon öskrar hátt upp út af þessum hörmungi og þróast í DORUgamon og ræðst jafn óðum á andstæðinginn. Áður en Omegamon kemst að þeim stöðvar Dukemon, annar konunglegur riddari, bardagan og tilkynnir að hann mun svíkja Yggdrasil. Omegamon, sem er góður vinur Dukemons, er særður í hjartastað og yfirgefur svæðið. Skömmu síðar standa þeir tveir sem andstæðingar móti hvert öðru og Dukemon banast, en hverfur eitthvert. Furðu lostinn og með sundurtætt hjarta snýr Omegamon aftur til Yggdrasils.
Seinna kemur fram enn annar konunglegur ridddari, Magnamon, sem handtekur DORUgamon og færir hann Yggdrasil. Í ljós kemur að DORUmon er í raun ekki alvöru digimoni heldur var hann skapaður af Yggdrasil og settur inn í þann heim. Nú tekur Yggdrasil gögn DORUgamons til að búa til fleiri digimona og er hann þá settur laus í heiminn á ný. Hann er fundinn meðvitundarlaus af uppreisnarmönnum og færður í leynibúðir þeirra, sem eru í löngum hellisgöngum. Yggdrasil sendir nú þúsunda þeirra nýju skepna, er hann bjó til, út til að útrýma öllum digimonum. Skepnurnar eru svart rauð hvítir drekar og líta þær allar eins út. Skömmu eftir ráðast þær á einn innganginn leynibúðanna og brýst út mikill bardagi er uppreisnarmennirnir reyna að komast út úr öðrum endanum. Þá byrtist Metal Garurumon X, sem hefur öðlast nýtt líf á einhvern hátt og ræðst á skepnurnar til að gefa hinum digimonunum tíma til að flýja. En þegar þau fyrstu komast að hinum endanum sjá þau að þar er einnig allt fullt af þessum skepnum og virðist allt útgangslaust. En loks kemst War Greymon X á staðinn og hefst nú einnig mikill bardagi á þeim enda af hellinum. Nú komust allir í gegnum hellinn, einnig Wizarmon, sem hefur borið meðvitundalausan DORUgamon allan tíman og Metal Garurumon X. Loks vaknar DORUgamon þegar þau, Tokomon X, hittast aftur. Nú hryggist hann yfir bardagann í kringum sig og þróast í DORUgremon. Til furða allra er horfðu á og honum sjálfum til mikillar skelfingar lítur DORUgremon næstum alveg eins út og skepnurnar. Enda hefur Yggdrasil notað gögnin hans til að búa þau til. Hann ræðst þó á skepnurnar og vekur það enn meiri furða hjá uppreisnarmönnunum. Á þeirri stundu koma fleiri þúsundir skepna til að bætast í slagið. Þá birtist Dukemon, sem hlotið hefur X-antibody í gagnageiminum og er nú Dukemon X, til að stöðva þau. Meðan hann berst við skepnurnar leiða War Greymon X og Metal Garurumon X hina digimonana burt. Dukemon X opnar hlið fyrir DORUgremon til Yggdrasils.
Áður en DORUgremon kemst til Yggdrasils verður hann að sigra Omegamon. En hann vill ekki berjast þó að Omegamon heldur áfram árásum sínum. DORUgremon þróast nú í Alphamon, sem er foringi konunglega riddaranna. Omegamon gengur til liðs við hann, þrátt fyrir aðvörunarorð Magnamons. Þegar Alphamon og Omegamon setja fót í veröld Yggdrasils byrjar sá að leysa upp stafræna heiminn. Í þessari veröld hitta þau á Death-X DORUghoramon, er ræðst á konunglegu riddarana. Þegar Alphamon skýtur hann virðist hann vera eyddur en breytist þó í Death-X-mon þegar þeir eru farnir á næsta stigið. Alphamon, sem hefur farið í Ultimate War Blade King Dragon Sword útfærslu og Omegamon eru komnir að kjarna Yggdrasils og átala hann. En hann kýs að svara ei. Þegar þau ráðast á Yggdrasil birtist Death-X-mon til að verja hann. Alphamon hefur komist að því að Death-X-mon og hann sjálfur eru eitt. Tvær hliðir sama hluts. Þá notar hann sverð sitt til að vígja sjálfan sig, Death-X-mon og kjarna Yggdrasils í sama höggi. Alphamon og Death-X-mon renna saman og verða aftur að DORUmon. Omegamon höggvar Yggdrasil endanlega. Úr stafræna heiminum, sem eytt hefur verið, myndast nýr heimur þar sem digimonarnir geta lifað. Að myndinni loknu eru DORUmon og Tokomon X sameinaðir á ný.
Biblía 20. aldar
'''Biblía 20. aldar eða Biblían 1908-1914''', er níunda heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku. Farið var að vinna að henni vegna þeirrar gagnrýni sem Lundúnabiblían hafði fengið.
Biblíufélagið og Haraldur Níelsson
Hið íslenska biblíufélag ákvað árið 1887 að hefja endurskoðun Ritningarinnar, og þá einkum Gamla testamentisins. Þetta dróst þó til 1897, en þá kom frá námi í Kaupmannahöfn hálærður guðfræðingur, Haraldur Níelsson, sem talinn var henta vel til að vinna verkið. Þriggja manna nefnd hafði umsjón með verkinu, Hallgrímur Sveinsson biskup, Þórhallur Bjarnarson lektor við Prestaskólann og Steingrímur Thorsteinsson skáld og yfirkennari við latínuskólann. Hallgrímur var einnig forseti Hins íslenska biblíufélags.
Upphaf þýðingarstarfsins
Vorið 1899 var Haraldur búinn að þýða tvær fyrstu Mósebækurnar og hálfnaður með þá þriðju. Fór hann þá utan og lagði stund á hebresku og Gamla testamentisfræði í Kaupmannahöfn, Cambridge og Þýskalandi. Kom hann heim ári seinna og tók þá þráðinn upp aftur. Árið 1903 fékk hann Gísla Skúlason guðfræðikandídat sér til aðstoðar. Gísli þýddi Króníkubækurnar, megnið af Davíðssálmum og aðstoðaði við þýðingu Konungabókanna og Samúelsbókar. Hinn 22. apríl 1907 var þýðingu Gamla testamentisins lokið, og hafði þýðingarnefndin þá haldið 321 fund.
Að þýðingu Nýja testamentisins starfaði önnur nefnd: Þórhallur Bjarnarson, Jón Helgason síðar biskup og Eiríkur Briem, þá allir kennarar við Prestaskólann. Hófust þeir handa haustið 1899, og þegar Nýja testamentið fór í prentun, 1906, höfðu þeir haldið 183 fundi. Upplagið var 5.000 eintök.
Deilur og útgáfa
Á titilblaði stendur:
Þetta telst önnur nýþýðing Biblíunnar á íslensku, þar sem textinn er endurþýddur í heild sinni. Er hún sögð hafa þegið mikið frá Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar og Guðbrandsbiblíu. Fyrsta nýþýðingin var Viðeyjarbiblía 1841.
Viðtökur nýju þýðingarinnar
Þegar Biblían kom á markað, 1909, fékk hún blendnar viðtökur. Eiríkur Magnússon í Cambridge gat ekki leynt hrifningu sinni, en aðrir fundu útgáfunni ýmislegt til foráttu. Þótti í þýðingunni gæta áhrifa frjálslyndrar nýguðfræði, sem Haraldur Níelsson tengdist sterkum böndum. Einkum hnutu menn um „Jahve“-heitið í Gamla testamentinu, en Haraldur benti á að Jahve væri sérnafn. Voru kvartanir lagðar fyrir Hið breska og erlenda biblíufélag, sem fór fram á nokkrar breytingar. Á Íslandi var ákveðið að ganga lengra í endurskoðun textans, einkum hvað Nýja testamentið snerti. Endurskoðuð útgáfa var svo prentuð í Lundúnum 1912.
En ennþá var „Jahve“ inni. Það var ekki fyrr en Biblían kom í vasabroti 1914, að „Drottinn“ tók sæti hans. Sú útgáfa var endurprentuð margsinnis, síðast 1978.
Hrafney
Hrafney er íslenskt kvenmannsnafn.
Skinka
thumb|right|220px|Skinka Skinka er í fyrsta lagi haft um reykt (og soðið) svínslæri en einnig um sneiðar af hinu sama sem notaðar eru sem álegg.
1248
thumb|right|[[Roger Bacon.]] Árið 1248 (MCCXLVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Hannibal (mannsnafn)
Hannibal er íslenskt karlmannsnafn.
1248
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Dáin
Egg (matvæli)
thumb|Bakki með eggjum úr lausagönguhænum. Egg er okfruma ásamt næringarforða handa nýjum einstaklingi, innilukt í hýði eða skurn, og skiptist í eggjarauðu, sem er aðalnæring fósturvísisins, og eggjahvítu, sem hefur aðallega það hlutverk að verja rauðuna og fósturvísinn en inniheldur einnig næringu, einkum prótein.
Íslandsklukkan (myndlistarverk)
thumb|250px|right|Íslandsklukkan við Sólborg
Egg (matvæli)
Kvendýr ýmissa tegunda, bæði fugla, skriðdýra og froskdýra, verpa eggjum til þess að fjölga sér. Þau egg sem höfð eru til manneldis koma oftast frá alidýrum en þó er einnig nokkuð um að egg villtra dýra séu tínd og höfð til matar.
Flest ætileg egg, meðal annars fugla- og skjaldbökuegg eru samsett úr harðri ytri eggjaskurn, eggjahvítu, eggjarauðu og þunnum himnum sem skilja á milli hluta eggsins. Allir hlutar eggsinns eru ætilegir, þótt eggjaskurnin sé sjaldan höfð til matar. Hún er kalkauðug og fyrir kemur að hún er mulin í duft og höfð í mat.
Egg fugla eru algengur matur og koma egg, sem höfðu eru til manneldis, aðallega úr hænum, öndum og gæsum, en egg margra annarra fugla, bæði villtra og taminna, eru einnig borðuð. Strútsegg eru til dæmis höfð til matar í Afríku. Þau eru um 1,5 kg hvert og eru stærst allra eggja. Á Íslandi eru svartfuglsegg oft höfð til matar og seld í verslunum og einnig egg ýmissa annarra villtra fugla.
Nú á tímum koma langflest hænuegg af stórum búum þar sem varphænurnar eru hafðar í þröngum búrum en einnig er hægt að fá egg úr lausagönguhænum, sem eru þá ekki í búrum, heldur ganga lausar en þó inni í húsi, svo og úr hænum sem fá að ganga frjálsar og fara út. Langflest hænuegg sem seld eru í verslunum eru ófrjóvguð, enda er yfirleitt ekki hafður hani með hænunum á eggjabúum. Ef eggin eru frjóvguð getur ungi farið að myndast í þeim en það gerist þó ekki ef eggin eru geymd í kæli þar sem kælingin kemur í veg fyrir slíkt.
Íslandsklukkan (myndlistarverk)
Íslandsklukkan er útilistaverk eftir Kristin E. Hrafnsson. Hún er í eigu Akureyrarbæjar og er staðsett á Sólborgarsvæðinu við Háskólann á Akureyri þar sem hún „vísar til þeirrar árvekni sem einkennir gott háskólafólk“. Listaverkið var sigurframlag Kristins í samkeppni sem Akureryrarbær efndi til árið 2000 í tilefni þúsaldarafmælis kristnitöku og fyrstu ferða Íslendinga til Norður-Ameríku.
Egg (matvæli)
Egg eru fremur næringarrík; í rauðu úr meðalstóru hænueggi eru um 60 hitaeiningar en 15 í hvítunni. Eggjarauður innihalda A-, D- og E-vítamín en eru kólesterólauðugar og því er yfirleitt ekki mælt með því að borða mjög mikið af eggjum. Eggjahvítur eru aftur á móti nær fitulausar.
Egg eru borðuð allt árið en hafa frá fornu fari tengst páskum sérstaklega. Í mörgum löndum er aldalöng hefð fyrir því að mála og skreyta páskaegg á ýmsan hátt og sumstaðar eru eggin falin og börn látin leita að þeim.
Eggjakast
Þó svo að egg séu vanalega nýtt til matar er þeim stundum hent í hús, bíla og fólk. Slíkt athæfi flokkast sem veigalítið skemmdarverk. Eggjakast getur einnig skaðað eignir (eggjahvíta getur eyðilaggt sumar tegundir bílamálningar) og valdið meiðslum ef eggin lenda í augum manna. Á hrekkjavöku er hefð í sumum löndum fyrir því að börn fari á milli húsa og biðji um nammi, og þar sem þau fá ekkert er algengt að eggjum sé fleygt í hús. Í mótmælum vörubílstjóra árið 2008 hentu mótmælendur eggjum í íslenska lögreglumenn.
Eggjaréttir
thumb|200px|[[Spælegg]]
Kranablaðamennska
Kranablaðamennska er hugtak í blaðamennsku sem Jónas Kristjánsson, fyrrverandi ritstjóri DV smíðaði og notaði í grein sem hann birti 2. desember árið 2000. Þar útskýrir hann kranablaðamennsku þannig „að fjölmiðill fer að því leyti ekki að verklagsreglum, að hann skrúfar frá einu sjónarmiði í fréttaflutningi án þess að leita annarra sjónarmiða, ef ætla má, að þau séu til“. Kranablaðamennsku mætti því útskýra sem blaðamennsku sem styðst aðeins við eitt sjónarhorn í einu, lætur gagnrýnislaust yfir sig ganga sjónarmið úr einni átt, en leitar ekki að gildi hennar með því að gagnrýna hana með skoðunum úr annarri átt.
Þorbjörg
Þorbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Digimon Adventure
Digimon Adventure er teiknimyndasería um Digimon. Stutt áður en fyrsti þátturinn var sýndur, 7. mars 1999, var teiknimynd með sama nafni sýnd í bíóhúsum.
Myndin
Áður en fyrsta serían kom út í Japan var þessi tuttugu mínutna mynd sýnd í bíó. Hún gerist nokkur ár fyrir fyrstu seríunni.
Söguþráður
Tvö börn, Taichi (ekki sá sami og í V-Tamer) og systir hans, Hikari, finna digiegg. Stuttu síðar skríður Botamon úr egginu og vingast við systkynin. En smám saman fer það í hærra og hærra þróunarstig og verður til vandræða í borginni. Þá byrtist annar digimoni, Parrotmon og þau tvö berjast. Til að vernda börnin þróast digimoni þeirra í risa stórt Greymon. Þegar bardaganum lýkur eru báðir digimonarnir horfnir.
Serían
Digimon Adventure er nafn fyrstu seríunnar sem gerð var um Digimon. Hún var gerð af Toei Animation og inniheldur hún 54 þætti, var sá fyrsti þá sýndur 7. Mars 1999 á Fuji TV. Serían átti erfitt í byrjun, en varð hún þó mjög vinsæl eftir nokkurn tíma.
Myndir
Tvær myndir tengjast seríunni. Digimon Adventure og Our War Game!.
Framhald
Framhald af fyrstu seríunni og seinni myndinni er serían Adventure Zero Two.
Söguþráður
Sjö krakkar, Taichi, Yamato, Takeru, Sora, Mimi, Koushiro og Jou eru í útilegu. En veðrið hagar sér underlega á öllum hnettinum og eru fjöllin, þar sem þau eru, engin undantekning. Mikill snjóstormur skellur á og norðurljósið sést á himninum. Það er ómögulegt atbæri fyrir svo sunnanlegt land og Japan, því undrast krakkarnir yfir þessu. Allt í einu birtast digitækin og fær hver eitt. Þá verða þau dregin á eyju í stafræna heiminum. Þar hitta þau hver sinn digimon félaga.
Fyrsta raunin lætur ekki lengi bíða eftir sér. Stór pöddu digimoni, Kuwagamon, ræðst á krakkana og félaga þeirra. Til að vernda krakkana þróast digimonarnir á næsta stigið. Þó er það gagnslaust, því að Kuwagamon er of öflugt. Krakkarnir og digimonar þeirra hrapa í ána. Óviss um hvað þau ættu að gera ákveða þau að fylgja ánni. Loks koma þau að sjónum og hvíla sig þar. Þá ræðst næsti digimoni á þau, Shellmon. Agumon, félagi Taichis, þróast í Greymon og nær að senda skelja digimonan út á sjó. Þá þróast Greymon aftur í Agumon, því að honum skortir orkuna að vera alltaf á svo háu þróunarstigi. Þegar það tekur að dimma ætla krakkarnir að sofa í götulest, sem þau fundu hjá tjörn einni. Bara Taichi, Agumon og Yamato eru vakandi þegar næsta ógnin ræðst á þreyttu krakkana. Í þetta sinn þróast Gabumon í Garurumon þegar sæskrímslið, Seadramon, nær Yamato, félaga Gabumons, og kreistir hann nánast meðvitundalausan. Garurumon tekst þó að sigra skrímslið og bjarga félaga sinn.
Einn dag kemur hópurinn að Pyokomon þorpi. Meramon, verndar digimoni fjallsinns nálægt þorpinu, tryllist og ræðst á það. Piyomon, félagi hennar Soru, Þróast þá í Birdramon og sigrar hann. Svart tannhjól kemur út úr honum og leysist upp. Seinna kemur hópurinn auga á verksmiðju. Þau fara inn til að kanna hana og finna út að allt sem er sett saman þar er tekið í sundur aftur. Einnig komast þau að því að orkan sem verksmiðjan notar er búin til með forriti sem er skrifað á vegg. Þá ræðst Andromon, vélmenna digimoni á þau. Með hjálp forritsins tekst Tentomon, félaga Koushiros, að þróast í Kabuterimon. Hann ræðst á veikan blett Andromons, lærið hanns. Þar kemur annað svart tannhjól í ljós og leysist upp. Andromon verður að góðum digimona aftur, eins og það var með Meramon. Krakkarnir hitta á ferðum sínum fleirum og fleirum tannhjóla digimonum. Þannig þarf Palmon, félagi Mimiar, að þróast í Togemon til að sigrast á Monzaemon og Gomamon, félagi Jous, í Ikkakumon til að sigra Unimon.
Hópurinn hefur klifrað upp á bjarg eilífðarinnar í von um að finna leið til baka á jörðina. En þar ráðast Leomon, sem er tannhjóla digimoni og Ogremon á þau. Krakkarnir sleppa ósködduð og komast að húsi, þar sem matur og bað eru tilbúin þó að enginn er heima. Þegar þau fara að hátta birtist illi digimoninn, Devimon og einnig Leomon og Ogremon til að drepa þau í svefni. En Taichi og Agumon voru vakandi og með ljós digiviceins síns tekst honum að leysa Leomon úr álögunum í skamma stund. Devimon, sem er áttaviltur lætur krakkana dreyfast á eyjunni sem splundrast í marga hluti. Hver hluti eyjunnar stýrir út á sjóinn, fylltur af svörtum tannhjólum, ætluð digimonunum við hinn enda sjósins.