cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blackpool-turninn
thumb|Blackpool-turninn. Blackpool-turninn (enska: Blackpool Tower) er turn í bænum Blackpool, á norður-Englandi.
Turninn var fullbyggður árið 1894 og var hann undir áhrifum Eiffel-turnsins. Hann er 158 metra hár. Lyfta er upp í auga turnsins, útsýnisstaðar í 120 metrum.
Vatnsmerki
thumb|Vatnsmerki í 20 [[Evruseðill|evruseðli.]] Vatnsmerki er mynd eða mynstur í pappír sem verður sýnilegt þegar lýst er í gegnum pappírinn. Vatnsmerki er mótað í pappírsmaukið áður en pappír er þurrkaður þannig að pappírinn verður mismunandi þykkur. Ljós svæði í vatnsmerki eru þannig þynnri en dökk svæði. Vatnsmerki hafa þekkst í pappírsgerð síðan á 13. öld á Ítalíu. Vatnsmerki eru gjarnan notuð sem öryggisatriði í skjölum á borð við peningaseðla, vegabréf eða frímerki sem vörn gegn fölsunum.
Ludvig Holberg
Lífshlaup
Ludvig Holberg fæddist þann 3. desember árið 1684 í norska menntabænum Björgvin. Holberg var ynstur sex bræðra. Faðir hans, Christian Nielsen Holberg, dó á fyrsta aldursári Ludvigs. Fjölskylda Ludvigs missti á svipuðum tíma allar eignir sínar í bruna í Björgvin en móður Ludvigs tókst samt sem áður að veita börnum sínum gott uppeldi. Eftir dauða móður hans árið 1695 var Holberg sendur til ættingja sinna í Guðbrandsdal. Hann fluttist þó fljótlega aftur til Björgvinar og bjó þá hjá móðurbróður sínum, Peder Lem og gekk í latínuskóla.
Ludvig fluttist til Kaupmannahafnar árið 1702 en þurfti þaðan að hverfa til þess að stunda heimiliskennslu hjá prófasti einum þar sem hann æfði sig í að predika. Hann undi sér ekki í þessari stöðu og fór aftur til Kaupmannahafnar og hóf nám í guðfræði við Kaupmannahafnarháskóla og stundaði sjálfsnám í lögfræði, sögu og tungumálum. Hann var ekkert sérlega spenntur fyrir guðfræðinni og lét sér nægja það nám sem dugði til prestvígslu.
Þar eftir sinnti hann aftur heimiliskennslu en nú hjá Smith lektor í Björgvin, en ferðadagbækur Smiths vöktu útþrá Holbergs. Hann skrapaði saman aurum sínum og lagði land undir fót. Hann flakkaði til Hollands í von um að geta haft lifibrauð sitt af tungumálakennslu og þýðingum en fólk forðaðist að ráða hann sökum aldurs, þá var Holberg aðeins tvítugur. Hann varð því uppiskroppa með peninga og þurfti að snúa aftur heim. Hann afréð þó ekki að fara til Björgvinjar og mæta gagnrýni ættingja sinna. Í stað þess fór hann til Kristianssands en voru næg störf sem hugnuðust Holberg. Hann tók að starfa við tungumálakennslu og í Kristianssandi naut hann ungdómsára sinna.
En Holberg gat ekki setið lengi kyrr og slóst í för með námsmanninum Brix til Oxford á Englandi, þar sem hann nýtti árin 1706-8 í háskólanum þar. Hann kunni vel við sig þarna og kenndi frönsku og tónlist og nam sjálfur heimspeki og raunvísindi. Hann eyddi einnig mikið af tíma sínum á bókasafni skólans og í að ræða við aðra nemendur á latínu. Í Oxford byrjaði Holberg á bókinni sinni; Kynning á sögu evrópskra ríkja sem var fyrsta yfirlit yfir mannkynssöguna á dönsku.
Árið 1708 ferðaðist Holberg til Kaupmannahafnar og sá nú ekki meira af föðurlandi sínu. Hann reyndi að afla fjár með því að halda fyrirlestra um ferðalög sín, en það reyndist ekki góður fjárafli. Hann réði sig þá sem aðstoðarferðfélaga prófessorsonar nokkurs og þeir ferðuðust til Dresden og Leipzig.
Eftir að hann kom aftur til Kaupmannahafnar var hann ráðinn sem heimakennari hjá aðmírálnum F. E. Gjedde. Stuttu seinna fékk hann stöðu í Borch Kollegium þar sem hann hélt fyrirlestra um ferðalög, söguritun, tónlist og tungumálanám. Einnig nýtti hann tíma sinn í að rita bókina Introkuktion til det forrige Seculi danske Historie og sendi uppkast af henni til kóngsins sem útnefndi hann sem „extraordinær Professor“, stöðu sem skapaði honum hvorki skyldur né laun og hann neyddist til að yfirgefa Kollegíumið. Mörgum þótti hann ekki verðskulda titilinn þar sem hann hafði ekki magistergráðu.
Holberg hafði nú ekkert lífsviðurværi en fékk loks smá styrk sem hann nýtti til sinnar fjórðu og stærstu reisu. Hann lagði af stað vorið 1714 og ferðaðist til Hollands og Belgíu og svo loks til Parísar þar sem hann bjó í hálft annað ár. Þrátt fyrir nokkuð stöðuga innkomu gat Holberg ekki staðist mátið og yfirgaf Holland og fór til Ítalíu. Hann nýtti árin 1715 og 1716 í að skoða minnismerki og sögu Rómarborgar, en honum var meinaður aðgangur að bókasöfnum sökum andstöðu hans við kaþólsku. Í Róm heillaðist hann af áhugaleikhúsum líkt og hann gerði einnig í Frakklandi og þessi götuleikhús áttu eftir að hafa stór áhrif á skrif hans seinna.
Árið 1716 sneri Holberg aftur heim til Kaupmannahafnar. Hann réði sig í kennslu við Kaupmannahafnarháskóla og tók í fyrstu aðeins einu lausu stöðuna; frumspeki. Seinna kenndi hann latínu og loks fékk hann stöðuna sem hann hafði beðið eftir og var ráðinn til sögukennslu.
Ferðalög Holbergs voru aðalinnblástur hans í seinni skrifum hans. Reynslan af ferðalögunum þroskaði hann sem listamann sem og siðferðislega. Gamlir latneskir gamanleikir og nýrri franskir gamanleikir veittu honum innblástur, en þá sá hann í götuleikhúsum Parísar og Rómarborgar. Skrifum hans má skipta í þrjú tímabil.
Hugmyndafræði
Holberg hitti danska vísindamanninn Jacob Winsløw í París. Winsløw reyndi án árangurs að snúa Holberg til kaþólskrar trúar en það gerði lítið annað en að gera Holberg andsnúinn kaþólsku. Holberg var þrátt fyrir það enginn heiðingi, heldur var hann lútherstrúar. Holberg gagnrýndi kristinfræðikennslu grunnskóla og sagði að börn yrðu að vera komin til manns áður en þau lærðu kristni. „Ef maður lærir guðfræði áður en maður er kominn til manns, verður maður aldrei að manni.“ Holberg trúði á skynsemi einstaklingsins og taldi að fyrsta markmið kennslu ætti að vera að kenna nemendunum að nota sín eigin rök og að fylgja tilfinningunni, í stað þess að læra utan að heilu skólabækurnar með páfagaukaströggli. Þessi hugmyndafræði Holbergs var ný af nálinni í kennslu.
Holberg velti einnig fyrir sér hvernig svona mikil illska gæti fyrirfundist í heiminum þegar allir ættu að geta látið skynsemina ráða. Þar með fjarlægðist hann guðfræðilegar hugmyndir um illsku og nálgaðist þær frá rökfræðilegu sjónarhorni. Holberg var opinn fyrir gagnrýni á Biblíuna og hafði engar áhyggjur af útbreiðslu sólmiðjukenningarinnar. Hann aðhyltist frumgyðistrú (deisma) en fylgjendur hennar trúa á guð með rökrænum hætti. Þeir trúa því að guð hafi skapað alheiminn, en skipti sér ekki af honum eftir það. Holberg trúði ekki á syndafallið heldur aðhyltist frjálsan vilja mannsins. Með ritum sínum vildi hann upplýsa almenning til að bæta samfélagið. Hann var mun hrifnari af stórborgum, sneisafullum af menningu, heldur en smábæjum og náttúru.
Fjármál Holbergs
Líf Holbergs var látlaust fyrstu árin. Hann aflaði sér viðurværis með einkakennslu og sem ferðafélagi heldri manna. Hann reyndi einnig fyrir sér sem einkaþjálfari í Kaupmannahafnarháskóla. Hann fékk styrk til háskólanáms í öðrum löndum, aðallega í skólum sem voru mótmælendatrúar, en það líkaði Holberg ekki. Hann vildi helst sækja nám þar sem menn rifust sem mest um ýmis málefni. Á meðan á dvöl hans í Englandi stóð byrjaði Holberg að skrifa fræðirit um sögu. Seinna skrifaði hann einnig lögfræðirit. Til að efnast sem mest gaf hann sjálfur út verkin sín og seldi þau á einblöðungum til áhugasamra. Hann fékk einnig norskan útgefanda til að gefa út lögfræðibók sína en fjárhagslegur grundvöllur þessara útgáfa var ekki mikill. Holberg ferðaðist yfirleitt fótgangandi í sparnaðarskyni og eins til þess að halda malaríunni niðri, en hann smitaðist af henni á ferðum sínum suður á bóginn. Seinna þegar hann var kominn til meiri efna fjárfesti hann í fasteignum og keypti meðal annars Brorupgård og Tersløsegård. Sá síðarnefndi er eina fasteign Holbergs sem hefur varðveist, en hinar brunnu eða voru rifnar.
Það má sjá á bréfaskiptum Holbergs að hann var íhaldsamur í fjármálum og vildi meðal annars ekki hækka laun kennara við Havrebjerg. Holberg sagði sjálfur að hann væri aðeins tilbúinn að eyða peningum ef að þeim var eytt til nytsamlegara hluta, svo sem lyfja fyrir bændurna á bóndabæjunum hans. Hann studdi einnig Sorø-háskólann á meðan hann var á lífi þar sem mjög erfitt var á fjármagna skólastarf.
Holberg var ógiftur og barnlaus svo að á gamalsaldri ánafnaði Sorø-háskólanum öllum eignum sínum eftir sinn dag. Konungurinn gaf honum þá barónstitil og skipaði svo fyrir um að hann þyrfti ekki að greiða skatta af eignum sínum. Holberg dó í Kaupmannahöfn árið 1754 og var jarðsettur í Sorøkirkjukarðinum. Það er greinilegt að Holberg hafði ekki aðeins áhrif á danska menningu með leikritum sínum heldur var fræðilegt innlegg hans einnig gífurlegt. Hann skrifaði margar fræðibækur sem jafnvel eru enn í dag notaðar til kennslu.
Sigurbjörn Sveinsson
Sigurbjörn Sveinsson ( 19. október 1878 - 2. febrúar 1950) var barnakennari og barnabókahöfundur. Hann var fæddur og uppalinn í Kóngsgarði í Bólstaðarhlíðarhreppi, Austur-Húnavatnssýslu. Hann samdi fyrstu frumsömdu íslensku barnabókina en það var bókin Bernskan sem kom út árið 1907. Hann samdi margar barna- og unglingabækur, leikrit og ljóð og meðan þeirra eru Bernskan, Geislar, Margföldunartaflan og Æskudraumar.
Sigurbjörn samdi barnaleikritið Glókollur sem sýnt var í Þjóðleikhúsinu 1972. Hann þýddi einnig marga sálma og ljóð. Sigurbjörn starfaði hjá Hjálpræðishernum á Ísafirði eftir aldamótin 1900 en stundaði skósmíði á Akureyri á árunum fyrir 1908. Hann var svo barnakennari í Reykjavík til ársins 1919 en þá fluttist hann til Vestmannaeyja. Sigurbjörn var barnakennari í Vestmannaeyjum frá 1919 til 1932. Hann kenndi einnig ensku og hljóðfæraleik í einkatímum.
Sigurbjörn hefur verið nefndur skáld Hjálpræðishersins. Hann samdi sálminn Þú vínviður hreini en sá sálmur er titill fyrstu bókar um stúlkuna Sölku Völku eftir Halldór Laxness.
Radivoje Manić
Radivoje Manić (fæddur 16. janúar 1972) er serbneskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Homo erectus
Hinn upprétti maður (latína: Homo erectus) er útdauð tegund af ættkvísl manna. Búsvæði þessarar tegundar var í Afríku fyrir um 1,6 miljónum ára, en þeir fluttust síðar þegar þeir fengu andlega getu til búferlum til Asíu og Evrópu. (latína: Homo erectus) voru með þróaðri verkfæri en fyrirennari þeirra Homo habilis hafði búið til. Þannig voru þeir betri til veiða. Þeir byggðu sér einnig skýli og vou fyrstu mannaparnir sem gerðu eld.
Játvarður 1.
Æskuár
thumb|left|Játvarður og Elinóra. Játvarður var sonur Hinriks 3. og Elinóru af Provence og var hann elstur fjögurra barna þeirra sem upp komust. Árið 1254 giftist hann Elinóru af Kastilíu, systur Alfons 10. Kastilíukonungs, og samdi faðir hans um ráðahaginn til að afstýra yfirvofandi innrás Kastilíumanna í hertogadæmið Gaskóníu, sem var lénsríki Englandskonunga.
Játvarður var hertogi af Gaskóníu að nafninu til en Simon de Montfort, jarl af Leicester, stýrði héraðinu fyrir hans hönd og hirti tekjurnar af því. Við brúðkaupið var hann líka gerður lávarður af Írlandi og fékk miklar eignir í Englandi og Wales en þessu fylgdu þó engin raunveruleg völd og faðir hans tók mestallar tekjurnar af þessum lendum til sín.
Játvarður var framan af undir miklum áhrifum frá frönskum ættingjum sínum, fyrst fjölskyldu móður sinnar, Savojördum, en síðar hálfbræðrum föður síns, de Lusignan-mönnum. Báðir hóparnir voru valdamiklir við ensku hirðina og óvinsælir meðal landsmanna. Árið 1258 krafðist hópur enskra aðalsmanna endurbóta á stjórnsýslu og var þeirri kröfu raunar fyrst og fremst beint gegn áhrifum Lusignan-manna.
Borgarastyrjöldin
thumb|right|[[Simon de Montfort. Lágmynd í fulltrúadeild Bandaríkjaþings.]] Árið 1263 sendi Hinrik Játvarð í herför til Wales gegn Llywelyn ap Gruffud með takmörkuðum árangri. Um sama leyti sneri Simon de Montfort, sem hafði verið erlendis frá 1261, aftur til Englands og hóf að nýju að skipuleggja andstöðu aðalsmanna við konung. Hinrik virtist að því kominn að láta undan kröfum þeirra en þá tók Játvarður málin í sínar hendur og einbeitti sér þaðan í frá að því að verja völd konungs. Hann sættist aftur við ýmsa sem hann hafði áður deilt við og varð aðalleiðtogi konungssinna í borgarastyrjöldinni sem stóð frá 1264 til 1267.
Játvarður krossfari
Árið 1270 hélt Játvarður af stað í krossferð ásamt Játmundi bróður sínum. Elinóra kona hans fór líka með, enda fylgdi hún manni sínum hvert sem hann fóri. Til að fjármagna krossferð prinsanna fékk konungur þingið til að leggja á nýjan skatt gegn því að hann staðfesti að nýju Magna Carta. Játvarður sigldi af stað 20. ágúst og hélt fyrst til Frakklands en Loðvík 9. Frakkakonungur var leiðtogi krossfaranna. Loðvík var þá kominn til Túnis ásamt bróður sínum, Karli af Anjou, sem hafði sett sjálfan sig í konungsstól á Sikiley, og var markmið þeirra að ná fótfestu í Norður-Afríku. En fljótlega eftir komuna þangað kom upp farsótt í franska liðinu og Loðvík dó 25. ágúst. Þegar Játvarður kom til Túnis hafði Karl samið frið við emírinn og ekkert þar að gera meira. Þau Elinóra héldu því til Sikileyjar til vetursetu.
Karl og Filippus 3., hinn nýi Frakkakonungur, höfðu misst áhuga á krossferðum og Játvarður hélt áfram einn. Hann kom til Akkó 9. maí 1271. Þar var þá helsta vígi kristinna manna í Landinu helga því Jerúsalem hafði fallið í hendur múslima 1244. Hann og riddarar hans áttu í ýmsum skærum við Mamelúka ásamt heimamönnum í Akra en varð ekkert ágengt og í maí 1272 samdi Húgó 3. konungur Kýpur, sem var að nafninu til konungur Jerúsalem og var af Lusignan-ætt, tíu ára vopnahlé við Baibars, soldán Mamelúka.
Játvarður og Elinóra héldu heim á leið í september og þegar þau komu loks til Sikileyjar bárust þeim þau tíðindi að Hinrik 3. hefði dáið 16. nóvember og Játvarður væri orðinn konungur. Ríkisstjórnin var þó í öruggum höndum aðalsmannaráðs og Játvarði lá ekkert á heim, hann heimsótti páfann í Róm, ferðaðist um Ítalíu og Frakkland, bældi niður uppreisn í Gaskóníu og kom ekki aftur til Englands fyrr en 2. ágúst 1274. Þau Elinóra voru svo krýnd 19. ágúst.
Konungur Englands
thumb|left|Játvarður vottar [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusi 3. Frakkakonungi hollustu.]] Þegar heim kom sneri Játvarður sér að því að lagfæra það sem aflaga hafði farið á ríkisstjórnarárum föður hans, koma á röð og reglu og reyna að styrkja völd krúnunnar og ná aftur ýmsum eignum sem tapast höfðu. Hann bældi tvívegis niður uppreisn í Wales og lagði landið undir sig á árunum 1276-1277.
Hann var fenginn til að miðla málum í deilunum um ríkiserfðir í Skotlandi eftir lát Alexanders 3. og síðan Margrétar Skotadrottningar og stýra Skotlandi þar til deilan væri leyst en þegar Jóhann Balliol var orðinn konungur var Játvarður tregur til að sleppa völdum og 1296 réðist hann inn í Skotland og setti Jóhann af.
Hann hafði líka í huga að fara í aðra krossferð og reyndi að koma á friði milli stríðandi konunga á meginlandinu í þeim tilgangi að fá þá með sér í krossferðina en þau áform urðu að engu 1291, þegar fréttist að Akkó hefði fallið í hendur Mamelúka. Krossferð Játvarðar 1271-1272 varð því síðasta krossferðin.
Stríð við Skota og dauði
Hann þurfti líka að snúa aftur til Skotlands því þar hafði William Wallace risið upp og gerst leiðtogi í frelsisbaráttu Skota. Játvarður vann sigur á liði hans í orrustunni við Falkirk 22. júlí 1298 en náði honum ekki og Wallace hélt áfram baráttu sinni með skæruhernaði. Þegar Róbert Bruce gekk í lið með Englendingum fór þeim þó að ganga betur og árið 1305 náðu þeir William Wallace og fluttu hann ti London þar sem hann var tekinn af lífi. En ári síðar lét Róbert Bruce krýna sig konung Skotlands og hóf baráttu fyrir sjálfstæði landsins.
Játvarður var farinn að missa heilsu og stýrði hernum ekki sjálfur gegn honum. Englendingum gekk betur í fyrstu og mikilli hörku var beitt gegn Skotum en það varð til þess að þjappa þeim saman og Róbert konungur safnaði liði að nýju og vann sigur á Englendingum í orrustunni við Loudon-hæð. Játvarður hélt þá sjálfur norður á bóginn til að berjast við hann en veiktist á leiðinni af blóðkreppusótt og dó í herbúðum rétt sunnnan við skosku landamærin 7. júlí 1307.
Stríðsbrölt Játvarðs var dýrt og hann hafði neyðst til að leggja þunga skatta á landsmenn við litla hrifningu þeirra. Hann naut þó yfirleitt virðingar þegna sinna sem stjórnandi og hermaður. Sú virðing var oft óttablandin því Játvarður var skapmikill og yfirgangssamur, sérlega hávaxinn og hermannlegur. Á yngri árum var hann talinn óútreiknanlegur og ótraustur en það breyttist þó heldur með aldrinum. thumb|right|Herbergi Játvarðs í [[Lundúnaturni, endurgert samkvæmt hugmyndum um konungleg húsakynni um aldamótin 1300.]] Arftaki hans, Játvarður 2., erfði miklar skuldir, pólitískt vantraust og stríð við Skotland. Játvarðs er líka minnst fyrir illa meðferð á gyðingum en hann rak þá á endanum alla úr landi 1290 og þeim var ekki heimil landvist í Englandi að nýju fyrr en 1656.
Hjónabönd og fjölskylda
Játvarður var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Elinóra af Kastilíu, sem hann giftist þegar hann var fimmtán ára og hún þrettán. Þau eru sögð hafa elskað hvort annað mikið og hún fylgdi honum í nær öll hans ferðalög, líka á vígvöllinn. Hann var henni trúr alla tíð og syrgði hana mikið þegar hún dó 28. nóvember 1290 eftir 36 ára hjónaband.
Játvarður og Elinóra áttu fjórtán til sextán börn (heimildum ber ekki saman). Fimm af dætrunum komust upp en af fjórum sonum lifði aðeins yngsta barnið, Játvarður, til fullorðinsára. Með Margréti átti Játvarður tvo syni sem náðu fullorðinsaldri.
Þúfutittlingur
Þúfutittlingur eða grátittlingur (fræðiheiti: Anthus pratensis) er lítill fugl af erluætt. Hann er farfugl sem verpir víða í Norður-Evrópu og Asíu og hefur vetursetu í Suður-Evrópu, Norður-Afríku og Suður-Asíu en er staðfugl á Írlandi og Bretlandseyjum en færir sig þar til strandsvæða og niður á láglendi að vetrarlagi.
Þúfutittlingur er brúngulur, mógulur eða gulgrænn. Hann verpir oftast tvisvar á ári. Hann er 15 sm á lengd, vegur milli 15 og 25 grömm og vænghaf er 22-25 sm.
Yellow Submarine
Yellow Submarine er tíunda breiðskífa Bítlana.
Siggi Reim
Sigurður Reimarsson (2. júní 1928 – 27. júní 2016), betur þekktur sem Siggi Reim, starfaði um hríð hjá Lifrarsamlaginu en lengst af starfaði hann hjá Vestmannaeyjabæ við sorphirðu og síðar við hreinsun á götum bæjarins. Siggi Reim var brennukóngur á Þjóðhátíðinni í rúmlega hálfa öld. Siggi fæddist í Vestmannaeyjum.
Svarta sveitin
thumb|320px|left|Svört sveit í Washington D.C., 2003 Svarta sveitin (e. Black bloc) er ótilgreindur hópur manna sem aðhyllist aðferðarfræði sem hefur verið notuð í mótmælum undanfarna tvo áratugi eða svo. Almennt er talið að þessir hópar samanstandi mestmegnis af stjórnleysingjum, en þar sem markmiðið er að torvelda lögreglu að þekkja þátttakendur er erfitt að fullyrða hverjir séu þar á ferð. Enginn fastur hópur eða stofnun stendur fyrir svörtu sveitinni, heldur taka þeir þátt sem vilja. Fyrir kemur að fleiri en ein svört sveit sé starfandi í mótmælum.
Aðferðir sveitanna miða að því að torvelda lögreglu að koma höndum yfir þátttakendurna og að þekkja þá aftur. Í því skyni er klæðnaður svipaður, alsvartur, notast við grímur og í sumum tilvikum skyggð gleraugu.
Tamarind
Tamarind (fræðiheiti: Tamarindus indica) er tré af ertublómaætt sem gefur af sér æta belgi sem eru notaðir víða í afrískri, karabískri og asískri matargerð. Nafnið er úr arabísku og merkir „Indlandsdaðla“. Tréð er þó upprunnið í hitabelti Afríku.
Elinóra af Provence
thumb|right|Elinóra af Provence. Höfuð af höggmynd í [[Westminster Abbey.]] Elinóra af Provence (um 1223 – 24./25. júní 1291) var eiginkona Hinriks 3. Englandskonungs og drottning Englands frá 1236 til 1272.
Hún var næstelst fjögurra dætra Ramon Berenguer 4., greifa af Provence, og Beatrice af Savoja. Systurnar fjórar, sem voru orðlagðar fyrir fegurð, urðu allar drottningar: Margrét varð drottning Frakklands, Elinóra Englandsdrottning, Sanchia (Cynthia) varð drottning Þýskalands og Beatrice drottning Sikileyjar. Gengið var frá trúlofun Elinóru og Hinriks 22. júní 1235 og var þá líklega tólf ára að aldri en hann 28 ára. Þau giftust svo 14. janúar 1236 og hittust í fyrsta skipti á brúðkaupsdaginn. Sama dag var Elinóra krýnd drottning Englands.
Elinóra var vel menntuð, greind og sögð gott ljóðskáld. Hún var líka mjög áhugasöm um tísku og fatnað og innleiddi nýja fatatísku á Englandi. Hún studdi mann sinn eindregið og var honum trú en var þó óvinsæl meðal landsmanna og þó sérstaklega Lundúnabúa, einkum vegna franskra ættingja sinna, sem komust til mikilla metorða við hirð Hinriks. Þegar bát drottningar var siglt niður Thames 13. júlí 1263 var hann grýttur með steinum, leir, fúleggjum og skemmdu grænmeti og Elinóra slapp naumlega undan.
Hún virðist hafa haldið sérstaklega mikið upp á Játvarð son sinn og ríkiserfingja en þegar yngsta barn hennar, Katrín, sem var heyrnarlaus, dó þriggja ára gömul voru báðir foreldrarnir frá sér af sorg. Eftir að Hinrik dó og Játvarður var konungur ól Elinóra upp nokkur barnabörn sín. Hún dó í júní 1291.
Önnur börn þeirra Hinriks sem upp komust voru Margrét Skotadrottning, kona Alexanders 3., Beatrice, kona Jóhanns 2. hertoga af Bretagne og Játmundur krossbakur, jarl af Lancaster.
Guglielmo Marconi
thumb|right|Marconi Guglielmo Marconi (25. apríl 1874 – 20. júlí 1937) var ítalskur eðlisfræðingur sem fann upp og fékk einkaleyfi á kerfi til þráðlausra skeytasendinga, en á slíku kerfi byggja meðal annars útvarp, sjónvarp, farsímakerfi, fjarstýringar og fleira.
Hann var annað barn Giuseppe Marconi, landeiganda í Bologna og konu hans Annie Jameson, sem var barnabarn John Jameson, stofnanda viskýframleiðandans Jameson & Sons. Hann hóf rannsóknir á rafmagni og útvarpsbylgjum hjá Augusto Righi við Bolognaháskóla sem hafði meðal annars gert rannsóknir út frá kenningum Heinrich Hertz. Marconi hóf að gera tilraunir með kerfi til að senda þráðlaus símskeyti líkt og margir aðrir voru að reyna (t.d. Ørsted, Faraday, Hertz, Tesla, Edison og Popov). Ekki er hægt að halda því fram að Marconi hafi fundið upp notkun útvarpsbylgja til merkjasendinga, en hann á heiðurinn af því að hafa hannað fyrsta nothæfa útvarpskerfið sem náði einverri útbreiðslu.
2. júní 1896 lagði hann fram umsókn um einkaleyfi á kerfi til þráðlausra skeytasendinga í London. Ári síðar stofnaði hann Wireless Telegraph Trading Signal Company sem síðar var nefnt Marconi Wireless Telegraph Company). Á þessum árum hélt hann margar sýningar á kerfinu í Bretlandi og Bandaríkjunum þar sem hann lýsti meðal annars Ameríkubikarnum beint frá New York-borg árið 1899. 12. desember 1901 tókst félaginu að senda fyrsta skeytið yfir Atlantshafið en það var ekki staðfest fyrr en með sendingu 17. desember 1902.
Fyrsti viðskiptavinur Marconis var breska flotamálaráðuneytið sem tók kerfið í notkun sem öryggiskerfi fyrir skip á sjó. Kerfið byggði alla tíð á rafneistasendingum sem eingöngu var hægt að nota fyrir sendingar með merkjakerfi eins og Morse, en 1906 tókst Reginald Fessenden að senda hljóðbylgju þráðlaust.
Síðar voru mörg af einkaleyfum Marconis véfengd og flest þeirra felld úr gildi fyrir bandarískum dómstólum en Bandaríkjaher stóð þá meðal annars í málaferlum vegna brots gegn þessum einkaleyfum.
1415
thumb|right|Jan Hus brenndur á báli. thumb|right|Orrustan við Agincourt. Árið 1415 (MCDXV í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
OpenStreetMap
OpenStreetMap (skammstafað OSM) er samvinnuverkefni með það að markmiði að búa til frjálst kort af heiminum. Verkefnið er wiki-verkefni (líkt og Wikipedia) sem hver-sem-er getur lagt fram gögn í og bætt þannig kortagrunninn, en bæði grunnurinn sjálfur og afleidd kort byggð á honum eru undir Open Database License hugverkaleyfinu.
OpenStreetMap grunnurinn er að mestu búinn til af sjálfboðaliðum sem ferðast um með GPS tæki í upptökuham og láta tækið skrá GPS ferla sem sýna hvert leiðin lá. Grunnkortagögnunum er svo breytt með hliðsjón að ferlunum. Einnig eru þó notuð annarskonar gögn við að halda við grunninum, t.d. kortagögn frá hinu opinbera enda hafi þau verið gefin út undir samhæfum leyfum. OpenStreetMap er til dæmis notað í ókeypis forritinu Marble.
Meþódismi
thumb|Wesley kapella í [[London með styttu af  John Wesleyí forgrunni.]] Meþódismi eða meþódistahreyfingin er kristileg siðbótahreyfing meðal mótmælenda sem sækja innblástur í líf og skrif John Wesley. George Whitefield og Charles Wesley bróðir John Wesley voru einnig áhrifamiklir forustumenn hreyfingarinnar. Hreyfingin spratt upp með vakningu innan ensku kirkjunnar á 19. öld og varð sérstök aðskilin kirkja eftir dauða Wesleys. Hreyfingin breiddist út með trúboði um Breska heimsveldið og Bandaríki Norður-Ameríku og víðar. Árið 2013 voru meþódistar um 80 milljónir. Stærsta kirkja meþódisar er United Methodist Church og eru innan hennar um 14 milljónir. Meþódistasöfnuðir á Norðurlöndunum tilheyra þeirri kirkju.
Eyjólfur Pálsson
Eyjólfur Pálsson (d. 1377) varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri árið 1354, eftir lát Þorláks Loftssonar. Hann hafði áður verið prestur og ráðsmaður í Skálholti. Hann er talinn hafa verið af Svínfellingaætt.
Santa Cruz de Tenerife
thumb|right|300px|Santa Cruz de Tenerife thumb|250px|[[Auditorio de Tenerife]] Santa Cruz de Tenerife, einnig nefnd Santa Cruz, er borg á spænsku eyjunni Tenerife sem er ein af Kanaríeyjum. Hún er höfuðborg Kanaríeyja. Íbúar borgarinnar eru um 205.279 (2014). Borgin Santa Cruz er nálægt San Cristóbal de La Laguna.
Runólfur Magnússon
Runólfur Magnússon (d. 1403) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri og var vígður árið 1378, ári eftir lát Eyjólfs Pálssonar sem þar var ábóti næstur á undan.
Ekki er vitað neitt um uppruna Runólfs og fátt um embættistíð hans en hann var ábóti í rúman aldarfjórðung og dó í Svarta dauða 1403 ásamt sex munkum í klaustrinu, en aðrir sex lifðu eftir. Í annálum segir að einungis hafi lifað eftir einn húskarl í klaustrinu. Eftirmaður Runólfs, Jón Hallfreðarson, var vígður tveimur árum síðar.
Búri (hellir)
Búri hellirinn er hraunrör staðsett á suðvestur Íslandi og uppgötvaðist árið 1992, af Guðmundur Þorsteinsson eldfjallafræðingi.
Staðsetning
Hellirinn er nálægt Þorlákshöfn á Reykjanesskaga, um 45 km suðaustur af Reykjavík.
Myndun
Hellirinn er staðsettur í Leitahrauni hraun. Það varð til af neðanjarðar hraunrennsli, þar sem hellirveggurinn kólnaði hraðar en hraunið sjálft, sem tæmdist. Stærsti punkturinn mælist 32 fet (9,8 m) á hæð og breidd. Í lok 0,65 mílna (1,05 km) hellakerfisins fellur 17 metra djúpt hraun á staðinn þar sem hraunið slapp.
Mjólkursýra
thumb|right|Mjólkursýra Mjólkursýra (C3H6O3) er lífræn sýra sem myndast í vöðvum eða rauðum blóðkornum. Hún verður til við ófullkomið niðurbrot þrúgusykurs í vöðvum sem á sér stað vegna skorts á súrefni og berst út í blóðrásina og þaðan til lifrarinnar sem breytir mjólkursýrunni aftur í þrúgusykur og sendir aftur út í blóðrásina og þaðan til vöðvanna. Ferli þetta nefnist mjólkursýruhringurinn. Einnig geta mjólkursýrubakteríur framleitt mjólkursýru með gerjun.
Búri (hellir)
Myndun
Inngangurinn að hellinum er staðsettur í suðurhlíðinni og að hluta til klæddur grjóti. Það er mjög mælt með því að nota hjálm. Ferðasamtök sveitarfélaga bjóða upp á ferðir með leiðsögn inn í hellinn.
Mjólkursýra
Þegar vöðvar eru undir miklu álagi og lungun ná ekki að sjá þeim fyrir nægilegu súrefni þá verður ófullkomið niðurbrot á glúkósa ráðandi vegna þess að það krefst minna magns súrefnis en fullkomið niðurbrot á glúkósa. Lengi vel var talið að söfnun mjólkursýru í vöðvum væri valdur að harðsperrum en það hefur verið sýnt fram á að svo er ekki og að harðsperrur myndist við slit á vöðvum.
Dragan Stojković
Dragan Stojković (fæddur 3. mars 1965) er serbneskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 83 leiki og skoraði 15 mörk með landsliðinu.
Vantrú
Vantrú er félag trúleysingja sem rekur samnefnt vefrit. Vefritið var stofnað í ágúst 2003 og formlegt félag árið 2004. Vefritið hefur oft verið umdeilt vegna hispurslausra greinaskrifa um trúmál og efahyggju. Yfirlýst stefna félagsins er að veita mótvægi við boðun hindurvitna.
Félagið
Meðlimir félagsins eru á annað hundrað talsins á öllum aldri (að lágmarki 18 ára) og af báðum kynjum. Árlega er haldinn aðalfundur þar sem stjórn félagsins er kosin. Í stjórn sitja 5 meðlimir: Sindri Guðjónsson (formaður), Þórður Ingvarsson (varaformaður), Bjarki Sigursveinsson (gjaldkeri), Svavar Kjarrval (ritari) og Hjalti Rúnar Ómarsson (ritstjóri). Í lögum félagsins stendur: „Tilgangur félagsins er að veita mótvægi við boðun hindurvitna og vinna gegn áhrifum þeirra í samfélaginu, s.s. skipulögðum trúarbrögðum, skottulækningum og gervivísindum.“ Félagið hefur veitt trúleysingjum sem ekki hafa viljað koma fram undir nafni tækifæri til að tjá sig opinberlega á vef sínum.
Vefurinn
Vefritið Vantrú.is er stærsta vefrit sinnar tegundar á Íslandi. Vefritið er uppfært daglega eða því sem næst, og opið er fyrir athugasemdir við hverja færslu. Auk þess er á vefnum opið spjallborð. Vantrú hefur haldið uppi þeim sið að hafa aprílgabb á hverju ári.
Ritstjórn vefritsins er í höndum ritstjóra, núverandi ritstjóri er Hjalti Ómarsson. Ritstjórastöðunni gegndu áður:
Önnur starfsemi
Þann 1. október 2004 bauð Vantrú alþingismönnum upp á skyr fyrir setningu þings í Dómkirkjunni. Með því vildu Vantrúarmenn minna á aðskilnað ríkis og kirkju og mál Helga Hóseassonar, sem var á staðnum í boði Vantrúar, og er m.a. þekktur fyrir að hafa ausið skyri yfir þingmenn, forseta og biskup við setningu Alþingis árið 1972.
Gagnrýni
Félagið hefur eignast marga óvini með beinskeyttri og óvenju harkalegri umfjöllun um viðkvæm málefni. Hafa þeir þess vegna fengið á sig mikla og harða gagnrýni.
Þótt móttökur páskabingósins hafi almennt verið góðar hefur þetta athæfi verið gagnrýnt harðlega meðal annars af biskupi Íslands, Karli Sigurbjörnssyni, og fleiri kirkjunnar mönnum. Meðal annars kallaði Kristján Björnsson, sóknarprestur í Vestmannaeyjum, þá „bingófífl“.
Vantrú kærði Bjarna Randver Sigurvinsson stundakennara Háskóla Íslands til Siðanefndar háskólans fyrir ummæli um félagið sem hann lét falla í kennslustund og spunnust af því harðar deilur innan Háskólans. Vantrú dró síðar kæruna til baka og sagði málið hafa ónýst vegna viðbragða starfsmanna Háskólans.
1417
thumb|right|Marteinn V kjörinn páfi. Árið 1417 (MCDXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Úranía
Úranía er íslenskt kvenmannsnafn.
Framsegl
thumb|right|Skonnortan Albanus með fjögur framsegl; jagar að húni fremst og síðan ytri- og innri-klýfi og fokku næst mastrinu. Framsegl eru þríhyrnd stagsegl sem hengd eru í framstagið sem nær milli stafns eða bugspjóts og framsiglu á fjölmastra seglskipum eða masturs á einmastra skútum. Framsegl hafa tvíþætt hlutverk: þau hjálpa til við að knýja skipið áfram og eru líka notuð til að stýra loftstraumi yfir stórseglin aftan við þau.
Hervé Villechaize
thumb|Villechaize árið [[1977]] Hervé Jean-Pierre Villechaize (23. apríl 1943 – 4. september 1993) var bandarískur leikari.
Framsegl
Stundum eru belgsegl líka flokkuð sem framsegl.
Hómilíubók
Hómilíubók (eða Íslensk hómilíubók) er safn af fornum stólræðum og er elsta bók íslensk sem varðveist hefur. Hún hefur auk ræðna að geyma fræðslugreinar og bænir. Hómilíubók er talin rituð um aldamótin 1200 og margir telja hana þjóðargersemi íslenskrar tungu.
Enginn veit hver skráði Hómilíubókina eða hvar hún var niðurkomin á landinu í fimm aldir. Ritaðar heimildir segja þó frá því að hún hafi komst í hendur Svía á ofanverðri 17. öld þegar hún var seld úr landi fyrir 2 ríkisdali og 3 mörk. Og þar er hún nú, geymd í Konunglegu Bókhlöðunni í Stokkhólmi. Hún hefur enda stundum verið kölluð Stokkhólms-Hómilíubók.
Hómilíubók var fyrst gefin út í Lundi 1872 og þá var henni valið það heiti sem hefur fylgt henni síðar.
Margir höfundar hafa tjáð sig um tungumálið í Hómilíubók og þótt mikið til þess koma. Sigurbjörn Einarsson sagði í formála þegar hún kom út 1993:
Jón Helgason prófessor komst þannig að orði í Handritaspjalli um Hómilíubók.
2. deild karla í knattspyrnu 1983
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 29. sinn árið 1983.
Geimklósett
Geimklósett, eða þyngdarleysisklósett, er klósett sem notað er í þyngdarleysi og knúið er lofti, í stað vatns í venjulegu vatnssalerni.
Grunnstoðir geimklósetts
Geimklósett hefur fjóra meginhluta, saurvökva lofttómstúba, lofttómsrými, saurgeymsluskúffa og harðsaurs safnpoka. Saurvökva lofttómstúban er um meters löng plast- eða gúmmíslanga sem er fest við lofttómsrýmið. Sú slanga leiðir inn í viftu sem myndar sogkraft. Klósettið hefur tvær mismunandi slöngur, eina fyrir karl og aðra fyrir konu. Geimfarinn kastar af sér vatni í þar til gerða trekt á slöngunni, þar sem sú stærri er fyrir konu.
Saurgeymsluskúffan er þar sem úrgangurinn er geymdur. Þvagi er dælt inn í eina af þessum skúffum. Þeir frysta svo sýni af þvagi og saur og senda til jarðar til rannsóknar. Harðsaursafnpokinn er búinn til úr sérstöku efni sem meinar gasi eða vökva að komast út. Þegar geimfarinn hefur lokið við saurlát þá snýr hann/hún pokanum og setur í saurgeymsluskúffu.
Normaldreifing
Normaldreifing, einnig kölluð Gauss-dreifing eftir Carl Friedrich Gauss, er dreifilíkan sem sýnir áætlaða dreifingu tölulegra upplýsinga úr stóru úrtaki (t.d. einkunna í stórum bekk, hæð eða þyngd fólks), og gegnir mikilvægu hlutverki í ýmsum fræðum. Einnig er talað um normalkúrfu, þar sem skírskotað er til grafsins sem sýnir dreifinguna. Höfuðsetning tölfræðinnar segir að fyrir nægilega mörg tilfelli munu öll gögn normaldreifast.
Z-gildi
Hægt er að umbreyta mælingum sem fylgja normalkúrfunni í svonefndar staðaleinkunnir, einnig kallaðar z-gildi. Staðaleinkunn greinir frá því hver staða mælingar er gagnvart normalkúrfunni. Z-gildi eru í raun staðalfrávik; +1z táknar þannig eitt staðalfrávik fyrir ofan meðaltal, og -2z táknar tvö staðalfrávik fyrir neðan meðaltal.
Formúlan fyrir staðaleinkunninni er
,
þar sem x er mælingin sem á að breyta í z-einkunn, en x̅ er meðaltal allra mælinganna og S staðalfrávik þeirra.
Normalkúrfa sem er mæld í z-gildum, þar sem staðalfrávik er 1 og meðaltal er 0, kallast stöðluð normalkúrfa.
Pílatus (fjall)
thumb|Pílatus liggur við borgina Luzern Pílatus er fjall í Alpafjöllum, aðeins steinsnar fyrir sunnan borgina Luzern í Sviss.
Lega og lýsing
Pílatus liggur við samskeytin á kantónunum Luzern, Obwalden og Nidwalden við vesturenda stöðuvatnsins Vierwaldstättersee. Fjallið er í norðurjaðri Alpafjalla og er 2.128 m hátt. Á tindinum er hótel, veitingahús og veðurathugunarstöð. Pílatus er þekkt fyrir hin snöggu veðrabrigði en við tindinn getur fyrirvaralítið myndast stormur og óveður.
Ferðamennska
thumb|Gestamiðstöðin á tindi Pílatusar Pílatus er auðklifið fjall fyrir vana göngumenn. Auk þess fer kapallyfta upp fjallið vestanmegin og tannhjólalest austanmegin, sem flytja þúsundir ferðamanna upp á tindinn. Tannhjólalestin er sú brattasta í heimi en mesti brattinn er 48% halli. Á tindinum eru hótel og nokkrir veitingastaðir sem taka á móti ferðamönnum. Ægifagurt útsýni til allra átta er á tindinum. Alpafjöllin teygja sig frá vestri til austurs, Vierwaldstättersee liggur fyrir fótum fjallsins og borgin Luzern er eins og lítil spilaborg. Nokkuð er um jaðaríþróttir í fjallinu, svo sem svifdrekaflug, fjallaklifur og fjallahjólreiðar (mountainbiking).
Þjóðsögur
Alls konar þjóðsögur hafa spunnist um fjallið Pílatus. Það var tiltrú manna áður fyrr að drekar bjuggu þar, sökum tíðra og snöggra veðrabrigða. Einnig að þar byggju nornir og galdramenn. Þekktust er þjóðsagan um Pontíus Pílatus en sumir trúðu því að hann hafi hlotið vota gröf í einni tjörninni í fjallinu. Aðrar sögur fjalla um drekasteininn, mánamjólkina og leyndarmál Dóminíkusarhellisins.
Annað markvert
Ekki er vitað hver eða hvenær Pílatus var fyrst klifinn. En meðal þeirra sem þar hafa komið upp má nefna Viktoríu drottningu og Lenín.
Fjallageitur bjuggu í hlíðum Pílatusar en voru útdauðar þar þegar á 17. öld. Árið 1961 voru fjallageitur á ný settar út í þeirri viðleitni að búa til nýjan stofn á fjallinu. Verkefnið virðist hafa heppnast, því 2004 voru 90 dýr talin.
Evey
Evey er íslenskt kvenmannsnafn.
Bikarkeppni KKÍ (karlar)
Maltbikarinn er Bikarkeppni KKÍ í karlaflokki í íslenskum körfuknattleik sem haldið hefur verið árlega frá 1965. Keppnin er með útsláttarfyrirkomulagi og hefur úrslitaleikurinn frá upphafi farið fram í Laugardalshöllinni.
Sagan
Bikarkeppni KKÍ var fyrst haldin sumarið 1965. Mótið var ætlað liðum sem ekki tóku þátt í 1. deild Íslandsmótsins í körfuknattleik, einkum liðum af landsbyggðinni sem ekki treystu sér til að taka þátt í deildarkeppni að vetrarlagi og varaliðum 1. deildarfélaganna. Fyrir vikið er misjafnt hvort fyrstu mótin eru talin til hinnar eiginlegu bikarkeppni meistaraflokks eða hvort litið sé á þau sem mót í 1. flokki.
Árið 1970 var mótið endurvakið með þátttöku meistaraflokksliða allra félaga og er upphaf bikarkeppninnar oft miðað við það. Þetta fyrsta ár var mótið þó einnig haldið að sumarlagi, með þátttöku fjölda landsbyggðarliða og vakti takmarkaða athygli. Árin 1971-73 fór keppnin fram að haustlagi. Bikarkeppnin var enn leikin sem hálfgert hraðmót, sem fram fór á fáeinum dögum. Bikarkeppnin var færð fram vormisserið árið 1974 og mótið látið teygjast yfir lengra tímabil. Fór vegur keppninnar vaxandi upp frá því.
Bikarmeistaratitlar
Sjá lista yfir titla í íslenskum íþróttum
Þróunarkenning Darwins
thumb|Forsíða fyrstu útgáfu af Uppruni tegundanna. thumb|Skopmynd sem birtist í bresku dagblaði árið [[1871.]] Þróunarkenning Darwins er kenning í líffræði um uppruna og þróun tegunda. Hún var fyrst sett fram í bókinni Uppruni tegundanna eftir Charles Darwin sem kom út árið 1859.
Samkvæmt þróunarkenningu Darwins koma allar lífverur af sama stofni en vegna náttúruvals hafa þær þróast í mismunandi tegundir og lífverur. Charles Darwin benti á að maðurinn væri náskyldur dýrum og þess vegna væri hægt að skýra hátterni hans á sama veg og hægt er að útskýra hátterni dýra. Það er oft kallað lögmálið um líffræðilega samfellu. Lögmálið um líffræðilega samfellu nær einnig til sálfræðilegra eiginleika sem sést á tilraunum Darwins til að bera saman tilfinningar manna og dýra. Þær komu fram í riti hans On the expression of emotions in man and animals.
Náttúruval
Í þróunarkenningu Darwins kom fram kenning hans um náttúruval. Þar lagði hann áherslu á að einstaklingar sömu tegundar væru frá náttúrunnar hendi misjafnlega í stakk búnir til þess að takast á við umhverfið. Þess vegna verða alltaf sumir undir í lífsbaráttunni og hinir hæfustu lifa af. Einstaklingar með eiginleika sem auka líkur á því að þeir komist af eru sem sagt líklegri til að eignast fleiri afkvæmi. Þannig verða þessir hagstæðu eiginleikar smám saman meira áberandi hjá tegundinni í heild.
Saga
Charles Robert Darwin fæddist 12. febrúar 1809 í Shrewsbury, Englandi. Hann er ætíð kenndur við náttúrufræði, en þekktastur er hann fyrir kenningu um þróun lífs á jörðu, sem á Íslandi er ávallt kölluð þróunarkenningin, en einnig er hún kölluð darwinismi.
Hann gaf út bókina Uppruni tegundanna árið 1859 þar sem hann reyndi að sanna að allt líf á jörðinni ætti sameiginlegan uppruna. Árið 1871 gaf hann út bókina Hvernig maðurinn kom til en hún fjallaði um hugmyndir hans um uppruna mannsins. Darwin sannaði að allar lífverur á jörðinni eru komnar af sömu forfeðrum og hafa þróast á löngum tíma jarðsögunnar til að falla sífellt betur inn í ríkjandi umhverfi. Á árunum 1831 til 36 fór Darwin í siglingu um Kyrrahafið, til að kanna strönd Suður Ameríku og nokkrar Kyrrahafseyjar. Hann hélt nákvæma skrá um lífverur sem urðu á vegi hans og birti niðurstöður sínar árið 1859 í ritinu On the Origin of Species by Means of Natural Selection or The Preservation of Favoured Races in The Struggle for Life. Þar setur Darwin fram þróunarkenninguna og hugmyndir sínar um náttúruval.
Þróunarkenning Darwins olli miklu uppnámi, einkum meðal kirkjunnar manna, því að hún stangaðist á við hugmyndir þeirra um sköpunarsögu Biblíunnar. Kenningar Darwins hafa þó staðið að mestu óhaggaðar og hafa styrkst með síðari tíma rannsóknum.
Byltingin sem þróunarkenning Darwins olli er ein sú frægasta sem um getur í vísindasögunni. Kenning hans hefur vakið upp svo mikinn fjölda skrifa og málaferla að það er engu líkt. Eitt frægasta dæmið um það eru Aparéttarhöldin sem haldin voru í Tennessee í Bandaríkjunum árið 1925 gegn kennaranum John T. Scopes. Hann var ákærður og dæmdur fyrir að kenna þróunarkenningu Darwins í trássi við lög ríkisins. Áþekkur dómur féll í Arkansas 1965. Hæstiréttur Bandaríkjanna hefur úrskurðað, m.a. 1968 og 1975, að lög sem banna kennurum að fræða nemendur um þróunarkenninguna séu andstæð stjórnarskránni.
Nú á dögum er þróunarkenning Darwins almennt viðurkennd sem sagnfræðileg og líffræðileg staðreynd. Hugmyndir hans hafa verið þróaðar áfram með frekari rannsóknum í erfðafræði og lífefnafræði og eru ómissandi þáttur í lífvísindum okkar daga.
Tenglar
]
Jón Hallfreðarson
Jón Hallfreðarson (d. 1422) var munkur og ábóti í Þykkvabæjarklaustri frá 1405. Næsti ábóti á undan honum, Runólfur Magnússon, dó í Svarta dauða ásamt helmingi munkanna í klaustrinu. Þess hefur verið getið til að hann hafi verið norskur eða danskur og komið til landsins með Vilkin Skálholtsbiskupi.
Jón sigldi til Noregs 1405 með Vilkin biskupi og Birni Jórsalafara og var vígður ábóti í þeirri ferð en Vilkin dó í Björgvin. Jón sneri hinsvegar aftur og reisti Þykkvabæjarklaustur við eftir pláguna. Hann var valdamikill og var að minnsta kosti einu sinni officialis í Hólabiskupsdæmi. Hann sigldi líka oftar en einu sinni til útlanda á ábótatíð sinni.
Árið 1422 hafði hann verið erlendis og sigldi til Íslands með hirðstjórunum Hannesi Pálssyni og Balthazar van Damme. Þeir fóru á land í Vestmannaeyjum en Jón ábóti ákvað að sigla áfram með skipinu, sem átti að lenda í Þerneyjarsundi. En til þess spurðist aldrei meir og hefur það farist á leið þangað. Eftirmaður Jóns var Jón Þorfinnsson.
AFC Austur
Fjöldi skipta í umspilum
1 Þekktir sem Baltimore Colts fyrir árið 1984. Færðir í AFC Suður árið 2002.
Anto Drobnjak
Anto Drobnjak (fæddur 21. september 1968) er fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 6 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Þrífætla
thumb|[[Fáni Sikileyjar]] Þrífætla (eða þrífætlingur) (gríska: τρισκελής: (triskeles) „þrífættur“) er þrískipt merki samfastra spírala sem snúast um miðpunkt eða þriggja samfastra fótleggja sem minna á pílára í hjóli. Sumir áætla að þrífætlan hafi áður verið fjórfætla og sé skyld hakakrossinum. Þrífætla í brynhosum er merki eyjarinnar Manar á Írlandshafi og er t.d. í fána hennar.
Karó
Karó er íslenskt kvenmannsnafn.
Fáni Sádi-Arabíu
Fáni Sádí-Arabíu er grænn með íslamskri trúarjátningu í hvítum stöfum yfir hvítu sverði. Græni liturinn er sagður hafa verið uppáhaldslitur Múhammeðs spámanns. Fáninn er óbreyttur frá 15. mars 1973. Hlutföll hans eru 2:3.
Fáninn rekur upphaf sitt til græna fána wahabítanna með Shahadah-trúarjátningunni. Þekkist sá fáni frá lokum 19. aldar. Eldri útgáfur gátu jafnframt haft hvíta línu við stangarhliðina.
Sverðinu var bætt við fánann árið 1902, þegar Ibn Sád varð konungur yfir Nejd og stendur sem tákn fyrir mikilfengleika hans og sigra. Fánanum var aftur breytt þegar konungríkið Sádí-Arabía var stofnað 1932.
Þar sem trúarjátningin er heilög má ekki nota fánann á neinn máta sem þykir ósæmilegur, svo sem á boli eða annað þess háttar. Þegar FIFA ráðgerði að búa til fótbolta með fána allra landanna í heimsmeistaramótinu í fótbolta 2002 stóðu Sádar upp og mótmæltu sáran. Af sömu ástæðu er fánanum ekki flaggað til hálfs við hörmungar.
Hjálpræðisherinn
Samkoma Hjálpræðishersins á Lækjartorgi 1903|thumbnail Áhlaup Hjálpræðishersins á fiskiþorp. Málverk eftir Wilhelm Peters|thumbnail Málverk eftir Gustaf Ceterström sem sýnir Katie Booth dóttir stofnenda Hjálpræðishersins prédika á knæpu í París|thumbnail Booth hjónin, stofnendur Hjálpræðishersins|thumbnail Hjálpræðisherinn er trúboðshreyfing og trúfélag sem upprunnið er í Bretlandi á Viktoríutímanum. Upphafsmenn og stofnendur Hjálpræðishersins voru trúboðinn William Booth og  kona hans Catherine Booth. William Booth var trúboði og prédikari í meþódistasöfnuði.
Kristilegt trúboðsfélag verður her
William Booth og kona hans höfðu um áraraðir haldið samkomur sem voru líkar samkomum þar sem endurlífganir (e. revivals) meþódista fóru fram. Árið 1877 kallaði einn predikari í söfnuði þeirra sig flokksforingja og trúboðsliðið hallelújaherinn og verkið sem hann vann Stríðið í Whitby. Upp úr því sprettur að Booth fer að tala um söfnuð sinn sem Hjálpræðisherinn (e. Salvation Army) en nafn hans var áður "trúboðsfélagið kristilega". Þessi herorðræða virkaði svo vel að Booth fór að tala um bænaskothríð og við stöku tækifæri áttu allir liðsmenn á samkomum að rétta upp hendur eftir skipun fyrirliðans. Það þurfti að fara njósnaferðir, halda herráð og herforingjaráðstefnur og í stað safnaðarins var  kominn her og þar voru fylkisstjórar, sveitarforingjar og hundraðshöfðingjar. Hið fyrrverandi meþódiska trúboðsfélag var með aðalbækistöðvar í London og hvarvetna sem það sótti fram þá var dreginn á loft rauður fáni sem á var dregið blóð og eldur; blóð Jesú Krists og eldur heilags anda.
Booth samdi kverið "order and regulations for the Salvation Army" eftir hermannakveri Sir Garnet Wolseleys og varð það handbók liðsmanna Hjálpræðishersins. Haldin var herforingjaráðstefna í ágúst 1878 þar sem hinu kristilega trúboðsfélagi var slitið og kom Hjálpræðisherinn í staðinn. Sama ár stofnaði Hjálpræðisherinn hermannaskóla til að mennta foringjaefni sín. Settar voru upp sölubúðir til að selja einkennisbúninga og greiningarmerki. Einkennisbúnir karlar og konur fóru um torg með hljóðfæraslætti og þá þyrptist að múgur og voru stundum róstur og liðsmenn særðir.
Hjálpræðisherinn og Beinagrindaherinn
Vínsölumenn voru andsnúnir Hjálpræðishernum því innan hans var lögð áhersla á strangt bindindi. Vínsölumenn gerðu út her á móti Hjálpræðishernum sem þeir kölluðu Beinagrindaherinn (e. Skeleton Army). Merki Beinagrindahersins var beinagrind eða hauskúpa með tveimur leggjum. Rimmur voru á milli "herjanna" og voru sumir af liðsmönnum og fyrirliðum Hjálpræðishersins settir í varðahald fyrir róstur og friðarspjöll. Biskupar bresku ríkiskirkjunnar tóku afstöðu með Hjálpræðishernum og veitti erkibiskupinn af Kantaraborg Hjálpræðishernum fjárstyrk. Gengi hersins óx þegar honum auðnaðist að "taka herskildi" illræmt leikhús í útjaðri Lundúna. Það var gert gegnum samskot frá almenningi sem gengu vel. Hjálpræðisherinn fór í útrás viða um lönd Árið 1881 fór ein sveit Hjálpræðishersins undir forustu Katrínar Booth sem var dóttir Booth hjónanna til Parísar til að vinna Parísarborg. Herinn setti upp stórar auglýsingar á breiðgötum borgarinnar og undir stóðu hópar af hallelúja-stúlkum í einkennisbúningum sínum. Fundir Hjálpræðishersins voru um skeið bannaðir í París vegna þess að þeim fylgdi ærsl og órói.