cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ítaló diskó
Uppruni ítaló
Í kjölfar þess að vinsældirnar minnkuðu fór diskó tónlist ofan í undirölduna og tók að þróast. Þá fóru hjólin að snúast í heimi elektrónískrar tónlistar og diskó varð mun elektrónískara. Það var farið að notast mikið við hljóðgervla og trommugervla og á sama tíma voru Ítalir í Bandaríkjunum farnir að þróa nýja stefnu sem varð síðan að hús tónlist. Á Ítalíu hafði diskóið verið vinsælt en diskóið eins og það var í Bandaríkjunum var reyndar kallað Ítaló fönk á Ítalíu. Ein mikilvæg ástæða fyrir mikilli grósku í ítalskri tónlistargerð á þessum árum var efnahagsleg. Snemma á 9. áratugnum var gengið milli Bandaríkja dollarans og Ítölsku lírunar mjög óhagstætt þannig næstum ómögulegt var að koma vel út úr því að flytja tónlist til Ítalíu frá Bandaríkjunum. Þetta varð til þess að áherslan fór öll á innlenda framleiðslu og markaðsetningu, mörg stærstu Ítaló diskó plötufyrirtækin urðu til á þessum tíma, að miklu leyti vegna fjárhagslegra ástæðna. Textarnir í ítaló diskó eru yfirleitt frekar einsleitir. Þemað var oftar en ekki ástartengt en skipuðu þó ekki stóran sess í tónlistinni, og voru meira í aukahlutverki. Það var líka frekar algengt að ítölsku plötusnúðarnir kunnu litla sem enga ensku þannig tölvuraddir komu þeim oft til bjargar. Þrátt fyrir þetta náði ítaló diskó miklum vinsældum í Evrópu, sérstaklega þá í Mið- og Austur Evrópu, og einnig varð stefnan mjög vinsæl í Japan.
Ýmsir ítalskir tónlistarmenn gáfu tónlistina sína út undir dulnefnum. Það var þannig háttað að útgáfufyrirtækin vildu ekki gefa út tónlist einstakra tónlistarmanna, þeir voru oft með stjörnustæla og vesen, þannig fyrirtækin sjálf bjuggu í rauninni til það sem þau gáfu út. Sem dæmi um þetta má nefna Den Herrow en þegar fyrsti söngvarinn fór að verða of kröfuharður þá var hann bara rekinn og einhver annar tók við en Den Harrow voru þrír söngvarar í allt.
„Spagettí-dans“
Flestum ítaló-diskó plötunum var hljóðstýrt af hljóðversnördum sem höfðu mest verið að spila með öðrum listamönnum þegar þeir höfðu komið í hljóðverið, oftast voru þeir hljómborðsleikarar eða plötusnúðar, sem bjuggu ekki yfir mikilli hljóðfærakunnáttu. Hins vegar voru þeir með á hreinu hvað var og var ekki góð danstónlist og hvað áheyrendur vildu heyra.
Áður en hið eiginlega Ítaló varð til kom fram á sjónarsviðið keimlík útgáfa af tónlistinni, hrárri en Ítalóið varð, en þó frekar líkt. Það kallaðist „Spagettí-dans” og var þannig háttað að það voru hvorki slagverk né strengjahljóðfæri, eingöngu hljóðgervlar, trommugervlar og hljómborð. „Spagettí-dans” var nánast að öllu leyti byggt upp eins og Ítalóið átti eftir að verða, 4/4 taktur, áhersla á laglínu og framtíðarkenndan hljóm.
En „spagettí-dans” entist ekki lengi sem slíkt. Nafnið var ekki nógu grípandi og það hljómaði bara frekar kjánalegt. En þá kom þjóðverjinn Bernard Mikulski til sögunar. Bernard átti plötufyrirtækið ZYX og fann upp á nafninu „ítaló diskó” árið 1984 og aðdáendur stefnunnar festu nafnið við tónlistina. Á fyrstu fjórum árunum sem ZYX gáfu út ítaló (1984-1988) voru þeir ótrúlega duglegir við útgáfur og gáfu út 23 safnplötur með ítaló-diskói, 13 undir nafninu „The Best of Italo Disco” og 10 undir „Italo boot mixes”.
Endalok ítaló-diskó
Á meðan ítaló og elektrónísk tónlist varð sífellt vinsælli í Evrópu brenndu Bandaríkjamenn diskó plöturnar sínar og tónlistarmenningin breyttist töluvert þar. Elektró-senan var komin á fulla ferð í Evrópu og skiljanlega fór bandaríkjamenn að þyrsta í eitthvað því líkt. Ítaló-diskó varð aldrei neitt sérstaklega vinsælt í Bandaríkjunum en þó þróaðist frá stefnunni ýmsar stefnur sem urðu risastórar, til dæmis hústónlist en hún varð til í Chicago á miðjum 9. áratugnum. Þrátt fyrir ágæta vinsældir þá náði ítaló diskó aldrei að eins vinsælt og popp eða rokk og þegar hústónlistin kom til í Bandaríkjunum hófst mikil gróska í elektrónískri tónlist þar og hústónlistin varð til ásamt teknó-tónlist í Detroit. Þessar stefnur komu svo til Evrópu og tóku öll völd í elektrónískri tónlist og við það fjaraði ítaló diskó að mestu út.
Endurkoman
Frá árinu 1998, þegar þýska diskó-hljómsveitin Modern Talking tók saman aftur, hefur ítaló-diskó verið að verið að verða aftur vinsælt. Upprisa þessara vinsælda er mestu að þakka tveimur plötufyrirtækjum frá Finnlandi og Hollandi sem hafa verið að gefa út ítaló plötur seinustu ár.
Heimsveldi
thumb|250px|Árið [[1920 var Breska heimsveldið stærsta heimsveldi allra tíma]]
Heimsveldi á upphaflega við voldugt ríki eða hóp ríkja og þjóða sem nær yfir stórt landfræðilegt svæði og er stýrt af einum þjóðhöfðingja (til dæmis konungi eða keisara) eða fámennisstjórn. Heimsveldi þróast oft út frá einu landi þar sem höfuðborgin er. Í tímans rás fá lönd og landsvæði sem heyra til heimsveldinu oft mismunandi stöðu, til dæmis hafa sum ríki fengið heimastjórn frá stjórnarlandi sínu. Sú stefna ríkis að byggja upp heimsveldi kallast heimsvaldastefna.
Á 20. öld töldust Bandaríkin og Sovétríkin til heimsvelda og eftir að Sovétríkin liðu undir lok hefur Kína stundum verið kallað heimsveldi. Þessi heimsveldi eru þó fyrst og fremst efnahagsleg en ekki landfræðileg. Einnig hafa sumir haldið því fram að Evrópusambandið reki heimsvaldastefnu. Alþjóðleg stórfyrirtæki hafa líka stundum verið kölluð heimsveldi.
Munnharpa
thumb|250px|Tvær munnhörpur
Munnharpa eða munnorgel er blásturshljóðfæri sem er helst notað í tónlistarstefnum svo sem blús, bandarískri þjóðlagatónlist, djassi, kántrí og rokki. Spilað er á munnhörpu með því að blása lofti inn í eða draga það út í gegnum götin sem eru á hlíðinni. Vararnir eru settar yfir ákveðin göt til að mynda hljóm af ýmsu tagi. Þrýstingurinn sem verður til þegar blásið er inn í munnhörpu veldur sveifluhreyfingum inni í henni og þannig myndast hljóð.
Alkajos
Alkajos frá Mýtilene (fæddur um 620 f.Kr.) var grískt lýrískt skáld og eldri samtímamaður skáldkonunnar Saffóar. Sagt var að þau hefðu átt í ástarsambandi en þau skiptust á kvæðum. Hann var yfirstéttarmaður og bjó í borginni Mýtilene sem var meginborgin á eynni Lesbos. Hann tók þátt í stjórnmálum og stjórnmálaátökum borgarinnar. Alkajos studdi málstað yfirstéttarinnar gegn „harðstjórum“ sem tóku völdin í Mýtilene í nafni alþýðunnar. Hann varð af þeim sökum að eyða töluverðum tíma í útlegð frá borginni. Hann var sagður hafa sæst við Pittakos, leiðtoga flokks alþýðunnar, og hafa að lokum snúið aftur til Lesbos. Dánarár hans er óþekkt.
Þegar ljóðum hans var ritstýrt og þau gefin út í Alexandríu á helleníska tímanum fylltu þau tíu bókrollur. Kveðskapur Alkajosar hefur einungis varðveist í tilvitnunum síðari tíma höfunda. Af þessum sökum er erfitt að leggja mat á kveðskap hans. Efni kvæðanna, sem voru samin á eólískri mállýsku, var af ýmsu tagi: sálmar til heiðurs guðunum; athugasemdir um hernað eða stjórnmál, stundum nokkuð persónuleg; og að lokum ástarsöngvar og drykkjuvísur, þ.e. kveðskapur af því tagi sem hefði verið lesinn upp á samdrykkjum. Fræðimenn í Alexandríu voru á einu máli um að Alkajos hefði verið næstbesta skáldið af hinum hefðbundnu „kanónísku“ níu lýrísku ljóðskáldum. Brotin sem eru varðveitt eru allnokkur, en auk þess hermdi rómverska skáldið Quintus Hóratíus Flaccus eftir Alkajosi á latínu, en Alkajos var ein af fyrirmyndum Hóratíusar. Þetta gefur okkur einhverja hugmynd um helstu einkenni kveðskapar Alkajosar.
Hippónax
Hippónax frá Efesos var grískt skáld.
Árið 540 f.Kr. rak harðstjórinn Aþenagóras Hippónax frá Efesos. Hann hélt til Klasómenæ þar sem hann varði því sem eftir var ævinnar í fátækt. Höggmyndasmiðirnir Búpalos og Aþenis frá Kíos gerðu grín að Hippónaxi vegna útlits hans og skapgerðargalla, en hann hefndi sín á þeim með því að hæðast að þeim í fjölmargum satírum sínum. Sagt var að þeir hefðu hengt sig líkt og Lýkambes og dætur hans þegar skáldið Arkílokkos frá Paros réðst gegn þeim í kveðskap sínum, en Arkílokkos var forveri og fyrirmynd Hippónaxar.
Hann var grófur í hugsun og orðaforði hans dónalegur og ruddalegur, hann skorti þokka og góðan smekk, og hann vísar oft til mála sem einungis vöktu áhuga þeirra sem þekktu til þeirra. Þetta kom allt í veg fyrir að hann nyti vinsælda á Attíkuskaganum, þar sem Aþena liggur. Á hinn bóginn naut hann vinsælda meðal alexandrískra fræðimanna en þeir gáfu út verk hans í tveimur eða þremur bókum.
Þessi grein er lausleg þýðing á grein úr ensku Wikipedia sem byggir á grein úr Encyclopedia Britannica frá 1911
Dauðarokk
Dauðarokk er undirstefna þungarokksins. Dauðarokkið þróaðist út frá þrassi og fyrstu svartmálmshljómsveitanna á miðjum níunda áratugnum.
Dauðarokk er, í einfaldri mynd, öfgakennt þungarokk. Það einkennist af miklum bjögunarhljóm úr gíturunum, mjög hraðri endurtekinni skiptingu milli tveggja tóna (e. tremolo picking), djúpum öskrum söngvarans, mjög hröðum trommum, molltónum og oftar en ekki tóntegundaleysi (tónsmíði sem ekki byggist á tóntegund eða tóntegundum) og flóknum lögum með mörgum og flóknum taktbreytingum.
Frumkvöðlar stefnunnar eru taldir vera bandarísku hljómsveitirnar Death og Possessed en þær þróuðu tónlist sína út frá þrass- hljómsveitum á borð við Slayer og Kreator og frum-svartmálmshljómsveitum á borð við Celtic Frost og Venom. Hljómsveitirnar Obituary, Carcass, Deicide og Morbid Angel eru einnig taldar meðal frumkvöðla stefnunnar en hafa þó ekki haft jafn mikil áhrif og hinar fyrrnefndu.
Uppruni
Ef að nefna ætti tvær hljómsveitir, sem höfðu hvað mest áhrif á þróun fyrstu dauðarokkshljómsveitanna, væru það sveitirnar Venom og Slayer. Venom, ásamt því að vera frumkvöðlar svartmálms, höfðu einnig áhrif á þrassið og dauðarokkið. Fyrstu tvær plötur þeirra eru taldar áhrifamestar, það er að segja Welcome to Hell, frá 1981 og Black Metal, frá 1982, en frá þeirri síðarnefndu er enska nafn svartmálmssins tekið. Tónlistin þeirra einkenndist af myrkum og hráum tón í bland við hrjúfan söng og ógnvekjandi texta. Textarnir voru þá einkum um djöfladýrkun en það féll vel í kramið hjá öfgakendum þungarokkshljómsveitum. Hljómsveitin Slayer var stofnuð árið 1981 og spiluðu þrass eins og margar frægar hljómsveitir frá þessum tíma, t.d. Metallica og Megadeth. Tónlistin þeirra var þó mun ofbeldisfyllri og hraðari og var því góður grunnur fyrir fyrstu dauðarokkssveitirnar. Textarnir þeirra voru þá einnig í samræmi við fyrstu dauðarokkssveitirnar, það er að segja um dauða, ofbeldi, stríð og djöfladýrkun. Þriðja plata Slayer, Reign in Blood, á að hafa veitt fyrstu dauðarokkurunum mikinn innblástur og hafði mikil áhrif á frumkvöðla stefnunnar.
Um miðjann níunda áratuginn komu svo fram áhrifamestu dauðarokkssveitirnar, Possessed og Death. Possessed var stofnuð í San Francisco árið 1983. Þeir eru kallaðir fyrsta dauðarokkssveitin fyrir hröðu og þungu lögin þeirra í bland við kokhljóðum söngvarans, Jeff Beccerra. Nafn stefnunnar er einnig talið koma frá þeim en fyrsta smáskífa sveitarinnar bar nafnið Death Metal. Hún kom út árið 1984. Aðeins ári seinna kom svo út þeirra fyrsta breiðskífa, Seven Churches. Hún er talin vera fyrsta dauðarokksplatan og jafnframt sú plata sem tengdi þrass við dauðarokkið. Söngvari og forsprakki hljómsveitarinnar segir þá hafa verið undir miklum áhrifum frá Venom, ensku þungarokkssveitinni Motörhead og bandarísku þrass-sveitinni Exodus.
Hljómsveitin Death, sem hét upprunalega Mantas, er dauðarokks hljómsveit stofnuð í Flórída árið 1983. Death er talin vera ein áhrifamesta þungarokkshljómsveit allra tíma og frumkvöðlar í dauðarokks og mulningskjarna (e. grindcore) senunum. Fyrstu plötu þeirra, Scream Bloody Gore sem kom út árið 1987, hefur verið lýst sem hinni fyrstu sönnu dauðarokksplötu. Forsprakki sveitarinnar, Chuck Schuldiner, hefur verið kallaður faðir alls dauðarokks og einnig hinn sanni upphafsmaður stefnunnar. Death eiga sér enn mjög stóran aðdáendahóp þrátt fyrir andlát Chucks árið 2001 og upplausn sveitarinnar sem fylgdi í kjölfarið. Tölur frá 2008 herma að plötur hljómsveitarinnar hafa selst í yfir tveimur milljónum eintaka og af þeim eru yfir 500.000 seldar aðeins í Bandaríkjunum. Cannibal Corpse er eina dauðarokkssveitin sem hefur selt fleiri plötur en Death í Bandaríkjunum.
Auknar vinsældir og þróun stefnunnar
Á seinni plötum Death byrjaði hljómsveitin að færa sig yfir á meiri faglegra og tæknilegra svið en sást á fyrri plötum þeirra. Þeir lögðu því ekki aðeins grunnin að venjulega dauðarokkinu heldur einnig að enn annarri undirgrein þess, sem kallast tæknilegt dauðarokk (e. Technical Death Metal), en gengur einnig undir nafninu framsækið dauðarokk (e. Progressive Death metal). Í þeirri stefnu eru áheyrslur lagðar á enn flóknari takta og gítarriff í flóknari uppsetningu en áður hafði sést. Tilfinningaþrungin gítarsóló heyrast einnig mjög oft í tæknilegu dauðarokki, í bland við þungar og flóknar gítarlínur, hraðar trommur og hin einkenni dauðarokksins.
Dauðarokkið og undirgreinar þess njóta enn mikilla vinsælda í dag meðal þungarokkara, þrátt fyrir að hafa aldrei notið neinnar meginstraumsathygli né neinnar almenningshylli af viti.
Ragnar Bjarnason - Vorkvöld í Reykjavík
Vorkvöld í Reykjavík er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni syngur Ragnar Bjarnason tvö lög með hljómsveit Svavars Gests og lagið Komdu í kvöld með hljómsveit Birger Arudzen. Sigurdór Sigurdórsson syngur svo Þórsmerkurljóð með hljómsveit Svavars Gests. Platan er hljóðrituð í mono. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Lagalisti
thumb|right|Rauð útgáfa af plötuumslaginu.
Telpnakór Langholtsskóla - Litla ljót
Litla ljót er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1968. Litla ljót er ævintýri með söngvum eftir Hauk Ágústsson og flutt af telpnakór úr Langholtsskóla undir stjórn Stefáns Þengils Jónssonar. Um útsetningar og hljómsveitarstjórn sá Carl Billich. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu og sá Pétur Steingrímsson um hana. Teikningu á framhlið gerði Halldór Pétursson.
Sókrates
Sókrates (forngríska Σωκράτης) (4. júní, 469 f.Kr. – 7. maí 399 f.Kr.) var grískur heimspekingur frá Aþenu. Hann fæddist á meðan gullöld Aþenu stóð. Allt sem er vitað um hann kemur aðallega úr ritum Platons (aðrar heimildir eru Aristófanes og Xenófon). Við hann er kennd „sókratísk kaldhæðni“.
Andstætt forverum sínum, náttúruspekingunum, fór hann að íhuga frekar náttúru samfélags og siða þess (þessir heimspekingar eru stundum kallaðir forverar Sókratesar). Þrátt fyrir að vera skynsemdarhyggjumaður eins og flestir samtímamenn hans (sófistarnir) þá var hann mjög andsnúinn geðþóttastefnu sem einkenndi suma þeirra og var sjálfur heittrúaður, en sófistar höfðu á tímum Pelópsskagaófriðarins gagnrýnt trúarbrögð, siði og reglur ríkisins. Með ítarlegri skoðun á þessum málum segja margir að Sókrates hafi verið upphafsmaður siðfræðinnar. Spurningar eins og; „Hverskonar líf er þess virði að því sé lifað?“, „Hvað er vinátta?“, „Hvað er réttlæti?“ drógu athygli spekinganna að nýjum málefnum og margir helstu hugsuða Aþenu urðu lærisveinar hans (þó svo að hann hafi sjálfur sagt að hann hefði enga lærisveina). Meðal þeirra voru Platon og Xenofon.
Æviágrip
Vitneskja okkar um Sókrates er einkum fengin úr þremur samtíma heimildum: samræðum Platons og Xenofons (sem voru báðir lærisveinar og vinir Sókratesar og rituðu um hann verk að honum látnum) og leikriti Aristófanesar, Skýjunum sem var fyrst sett á svið 423 f.Kr. og svo í endurskoðaðri útgáfu 416 f.Kr. meðan Sókrates var enn á lífi. Sjálfur ritaði Sókrates ekkert. Auk þessara samtímaheimilda veitir Aristóteles (384 f.Kr. – 322 f.Kr.) einhverjar upplýsingar um Sókrates og Díogenes Laertíos (uppi seint á 2. öld) ritaði ævisögu hans, sem er varðveitt.
Sókrates fæddist í Aþenu annaðhvort árið 470 f.Kr. eða 469 f.Kr. Hann lést í Aþenu árið 399 f.Kr. eftir að hann hafði verið dæmdur sekur fyrir að spilla ungdómnum og kynna nýja guði til sögunnar.
Platon segir að faðir Sókratesar hafi heitið Sófróniskos og móðir hans Fænarete og að hún hafi verið ljósmóðir. Sókratesi er lýst sem ljótum manni og lágvöxnum en hraustum. Eiginkona hans hét Xanþippa og var mun yngri en hann. Hún átti með honum þrjá syni, Lamprókles, Sófróniskos og Menexenos. Í samræðunni Krítoni gagnrýnir Kríton Sókrates vin sinn fyrir að yfirgefa syni sína þegar Sókrates neitaði að þiggja hjálp vina sinna til þess að flýja úr fangelsinu. Í samræðum Platons er Sókrates oft kaldhæðinn viðmælandi en einlægur í leit sinni að visku. Í eldri samræðunum, sem eru taldar endurspegla að einhverju leyti heimspeki Sókratesar sjálfs, er Sókrates fyrst og fremst gagnrýninn hugsuður sem leitar skilgreininga á siðfræðilegum hugtökum en hefur engar kenningar sjálfur. Í yngri samræðum Platons hefur Sókrates á hinn bóginn ýmsar kenningar, jafnt um siðfræði og önnur viðfangsefni, en alment er talið að þær séu kenningar Platons.
Í nokkrum að samræðum Platons er minnst á herþjónustu Sókratesar. Sókrates virðist hafa barist í liði Aþeninga í þremur orrustum: við Potidaju, Amfipólis og Delíum. Í Samdrykkjunni segir Alkibíades frá hreysti og hugrekki Sókratesar í orrustunum við Potidaju og Delíum og segir hann hafa bjargað lífi sínu í þeirri fyrri (219e-221b). Framgöngu Sókratesar í orrustunni við Delíum er einnig getið í samræðunni Lakkesi (181b). Og í Málsvörn Sókratesar eftir Platon líkir Sókrates málaferlunum við herþjónustuna og segir að ef kviðdómendur telji að honum beri að hörfa frá ástundun heimspekinnar ættu þeir einnig að halda því fram að hermenn ættu að hörfa ef þeir sjá fram á að bíða ósigur og láta lífið í orrustu.
Hin sókratíska aðferð
Hin sókratíska aðferð sem svo hefur verið kölluð eftir aðferð Sókratesar í leit að svörum við spurningum sínum, felst í því að spyrja viðmælanda sinn spurninga og leiða í ljós mótsagnir í skoðunum hans. Með þessari aðferð fær hann fólk til að átta sig á hvað er rangt við sannfæringu þeirra (eða rétt) og hversu mikið (eða lítið) það raunverulega veit. Með þessu sagðist hann fæða visku hjá fólki og kallaði sig því „ljósmóður viskunar“. Aðferðin leiðir líka í ljós sameiginlegar grundvallarreglur samfélagsins sem við köllum siðareglur, þetta er líklegast ein af ástæðum þess að Sókrates er kallaður upphafsmaður eða faðir siðfræðinnar.
Melar (Melasveit)
Melar er gamalt höfuðból og áður kirkjustaður og prestssetur í Melasveit í Borgarfjarðarsýslu. Mikið landbrot hefur verið á jörðinni og er upphaflegt bæjarstæði horfið í sjó ásamt fornum kirkjugarði.
Við Mela var kennd forn höfðingjaætt, Melamenn, sem tengdist Sturlungum. Ýmsir fræðimenn voru af ætt Melamanna og við bæinn er kennt skinnbókarbrotið Melabók, en í því eru brot úr Landnámabók, Vatnsdæla sögu, Eyrbyggju og Flóamanna sögu. Í Melabók Landnámu eru ættir víða raktar til Melamanna og hefur einhver af þeirri ætt skrifað eða látið rita nýja útgáfu til að auka hróður ættarinnar. Talið er að það hafi verið Snorri Markússon lögmaður (d. 1313), stundum nefndur Mela-Snorri, en Guðný, móðir Snorra Sturlusonar, var afasystir hans. Sonur hans var Þorsteinn Snorrason ábóti á Helgafelli og hefur hann líklega einnig átt einhvern þátt í ritun bókarinnar.
Kirkjan á Melum var lögð af 1883 og var síðasti prestur þar séra Helgi Sigurðsson, mikill áhugamaður um söfnun fornra gripa og stofnandi Forngripasafnsins ásamt Sigurði Guðmundssyni málara.
Nú er rekið á Melum stórt svínabú og fengu eigendur nágrannajarðarinnar Melaleitis árið 2011 dæmdar bætur vegna lyktarmengunar þaðan.
Grímur Skútuson
Grímur Skútuson (d. 1321) var norskur munkur sem var vígður til biskups í Skálholti en komst aldrei til Íslands. Hann var áður munkur af Benediktsreglu og ábóti í Hólmi.
Raunar má segja að ekki hafi gengið vel að koma eftirmanni Árna Helgasonar á biskupsstól því að eftir að hann dó var prestur að nafni Ormur Þorsteinsson kosinn og fór hann út með skipi um sumarið til að taka vígslu. Hann dó í Noregi um veturinn óvígður. Þá var Ormur nokkur Steinsson kosinn í hans stað en hann var tregur til, fór í suðurgöngu til Rómar og dó á leiðinni. Það var ekki fyrr en lát hans fréttist til Noregs sem Grímur var kosinn og vígður en hann dó um vorið eða sumarið 1321 á meðan beðið var eftir siglingu til Íslands. Þótt hann væri ekki biskup nema þrjá mánuði tókst honum að eyða drjúgu fé úr sjóðum Skálholtsstóls í kveðjuveislur sínar. Þess vegna var hann kallaður Skurð-Grímur og er stundum ekki talinn með í biskuparöðinni.
Bríet
Bríet getur átt við:
Orðatiltæki
Orðatiltæki er hugtak sem er haft um fast orðasamband (til dæmis „e-ð er ekki heiglum hent“) eða orðtak (til dæmis „vera einn um hituna“), einnig fastar líkingar (til dæmis „fara eins og logi yfir akur“) og kunn orðasambönd (til dæmis „nú falla öll vötn til Dýrafjarðar“). Ekki má rugla orðatiltækjum saman við málshætti, sem eru föst eining og innihalda vissa lífsspeki (byggða á reynslu kynslóðanna) eða lífsviðhorf og eru (oftast) settir fram í einni setningu (til dæmis „Oft verður góður hestur úr göldum fola“).
Boðið upp í dans 3 - Suður-amerískir dansar og jive
Boðið upp í dans 3 - Suður-amerískir dansar og jive er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni leikur hljómsveit Magnúsar Pétursson átta danslög. Platan er gefin út í samvinnu við dansskóla Hermanns Ragnars. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Sextett Ólafs Gauks - Út við himinbláu sundin
Út við himinbláu sundin er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1968. Á henni flytja Sextetts Ólafs Gauks, Svanhildur og Rúnar fjögur lög. Forsíðumyndina tók Óli Páll Kristjánsson.
Etrúría
thumb|right|Svæðið sem menning etrúra náði yfir. Etrúría (venjulega kölluð Tyrrhenia í grískum og latneskum textum) var svæði á Mið-Ítalíu sem náði yfir stærstan hluta Toskana, og hluta Úmbríu og Latíum suður að ánni Tíber. Etrúría var kjarnasvæði menningar Etrúra á 8. öld f.Kr. en hún breiddist síðan út yfir Pódalinn og suður með strönd Tyrrenahafs allt til Kampaníu. Mörg borgríki Etrúra voru reist á grunni eldri þorpa frá tímum Villanovamenningarinnar sem stóð frá 12. öld til 8. aldar f.Kr..
Róm var syðst á þessu menningarsvæði þar sem hún stendur á bökkum Tíberfljóts og nokkrir etrúskir konungar ríktu yfir borginni þar til lýðveldið var stofnað 509 f.Kr. Á 4. öld f.Kr. gerðu Gallar innrás á Appennínaskagann og lögðu undir sig etrúsku borgirnar í Pódalnum. Á sama tíma hófu Rómverjar að leggja hluta Etrúríu undir sig og innlimuðu hana alla við upphaf 1. aldar f.Kr..
Antífon
Antífon var ræðumaður og stjórnmálamaður sem gerði það að atvinnu sinni að semja ræður. Deilt er um það hvort hann sé sá hinn sami Antífon og var sófisti og samtímamaður Sókratesar.
Hugsanlega var hann sá Antífon sem samdi verkið Um sannleikann, þar sem fyrst er rætt um ferningshring eins og Aristóteles getur um í 2. kafla fyrstu bókar Eðlisfræðinnar.
Antífon tók virkan þátt í stjórnmálum í Aþenu og var dyggur stuðningsmaður fámenninsstjórnarsinna. Hann átti þátt í valdaráni hinna Fjögurhundruð árið 411 f.Kr. Þegar lýðræði var komið á aftur árið 403 f.Kr. var hann sakaður um landráð og dæmdur til dauða. Sagnaritarinn Þúkýdídes (viii. 68) hafði mikið álit á honum.
Segja má að Antífon hafi fundið upp pólitíska mælskufræði, en hann ávarpaði ekki lýðinn sjálfur nema í réttarhöldunum yfir sér.
Hann hafði einkum atvinnu af því að semja ræður fyrir þá sem ekki gátu það sjálfir en þurftu á að halda í réttarhöldum, en sérhver maður þurfti að flytja eigið mál í réttinum án hjálpar. Fimmtán af ræðum Antífons eru varðveittar að hluta eða í heild. Tólf þeirra eru taldar vera skólaæfingar um réttarhöld sem aldrei fóru fram. Þeim er skipt í fernur, en hver ferna inniheldur tvær soknarræður og tvær varnarræður. Þrjár ræður voru notaðar í raunverulegum réttarhöldum. Allar ræðurnar fjalla um morðmál. Antífon er einnig sagður hafa samið hndbók um mælskufræði en hún er ekki varðveitt.
Antífon heldur því fram að náttúruleg lög séu mannkyni nauðsynleg, en að lög sem eru einungis mannasetningar séu einungis viðbætur sem byggja á samkomulagi borgaranna. Hann bætir við að mannasetningarlög komi beinlínis í veg fyrir að menn fari eftir náttúrulegum lögum.
Útgáfur, þýðingar og frekari fróðleikur
Aðgengilegar enskar þýðingar er að finna í ritunum:
Umfjöllun um gríska ræðumennsku og mælskulist er að finna í ritinu:
Jón Thoroddsen eldri
Jón Thoroddsen (5. október 1818 eða 1819 – 8. mars 1868) var sýslumaður og rithöfundur og er frægastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsöguna með nútímasniði.
Jón var faðir Þorvaldar Thoroddsens (1855-1921), jarðfræðings og landfræðings, Þórðar Thoroddsen héraðslæknis, Skúla Thoroddsen sýslumanns, ritstjóra og alþingismanns og Sigurðar Thoroddsen landsverkfræðings.
Jón var lipurt ljóðskáld en er þó kunnastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsögurnar með nútímasniði. Eru það Piltur og stúlka sem kom út 1850 og Maður og kona sem hann dó frá ólokinni en hún var gefin út 1876, átta árum eftir dauða hans. Báðar eru sögurnar rómantískar ástarsögur sem gerast í íslenskri sveit. Aðalpersónur þeirra eru fremur litdaufar en aukapersónum er mörgum listilega vel lýst og hafa sumar lifað með þjóðinni fram á þennan dag, sbr. Gróu á Leiti.
Lindifura
Lindifura (fræðiheiti Pinus cembra) er furutegund sem finnst í Ölpunum, Karpatafjöllum, í Tatrafjöllum í Póllandi, Frakklandi, Ítalíu, Austurríki, Þýskalandi, Slóveníu, Slóvakíu, Úkraníu og Rúmeníu. Lindifura vex vanalega í 1500-2200 m hæð. Tréð verður 25-35 m hátt og 1,5 m að ummáli. Nálarnar eru 5 - 9 sm langar og könglarnir eru 4-8 sm langir. Fræin eru 8-12 mm löng.
Á Íslandi
Lindifura var með fyrstu furutegundum sem prófuð var hér á Íslandi. Plöntur frá garðyrkjustöð á Jótlandi voru gróðursettar á Þingvöllum og Grund í Eyjafirði árið 1903. Þessar plöntur uxu hægt og þær kól oft. Árið 1905 voru flutt inn heil býsn af fræi, ein 50 kg, og því sáð í beð á Hallormsstað. Sáningin gekk mjög illa, því aðeins tæplega 90 plöntur lifðu af og náðu sér á strik. Lindifura í Hallormsstaðaskógi var valin tré ársins 2007.
Kristján Jónsson fjallaskáld
Kristján Jónsson fjallaskáld (20. júní 1842 – 9. apríl 1869) fæddist í Krossdal í Kelduhverfi og ólst upp í þeirri sveit og í Öxarfirði. Á árunum 1859-1863 var hann vinnumaður á Hólsfjöllum. Fór hann þá að birta kvæði eftir sig í blöðum, meðal annars Dettifoss, og var þá farið að kalla hann fjallaskáld. Kristján fór í Lærða skólann í Reykjavík 1864 en sagði sig úr honum 1868 og gerðist barnakennari á Vopnafirði þar sem hann dó árið eftir, aðeins tuttugu og sex ára að aldri. Hann var jarðsunginn í Hofskirkjugarði í Vopnafirði. Bölmóður og vonleysi einkennir mörg ljóða Kristjáns eins og reyndar var algengt í ljóðum margra síðrómantískra skálda.
Boðið upp í dans 4 - Barnaleikir og barnadansa
Boðið upp í dans 4 - Barnaleikir og barnadansar er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni leikur hljómsveit Magnúsar Pétursson tíu barnadansa. Platan er gefin út í samvinnu við dansskóla Hermanns Ragnars. Hhljóðritað í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Twistkvöld með hljómsveit Svavars Gests
Twistkvöld með hljómsveit Svavars Gests er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngja Ragnar Bjarnason og Helena Eyjólfsdóttir sex twist-lög með hljómsveit Svavars Gests. Lögin útsetti Magnús Ingimarsson. Finnur Eydal spilar á baritónsaxofón. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Tilurð plötunnar
Í blaðagrein í Vikunni árið 1962 segir Svavar Gests frá tilurð plötunnar:
Höfuðból
Höfuðból voru að fornu stærstu bújarðirnar á Íslandi og aðsetur höfðingja landsins. Jörð sem metin var 60 hundruð eða meira að dýrleika kallaðist höfuðból en meðaljarðir voru gjarna 20-30 hundruð og hjáleigur og kot 10 hundruð eða minni. Á höfuðbólum voru rekin stórbú og oft fylgdu þeim mikil hlunnindi.
Höfuðból voru kjölfesta ættaveldisins og valdagrundvöllur höfðingja. Höfuðbólinu fylgdu oft litlar jarðir og leigulönd sem kölluðust hjáleigur og voru í raun hluti af því en útjarðir voru þær jarðir í nágrenni höfuðbólsins sem tilheyrðu sama eiganda en tengdust því ekki að öðru leyti. Höfuðból gengu að erfðum í karllegg,. Samkvæmt Jónsbókarlögum erfðu synir höfuðbólið en dætur fengu útjarðir og lausafé. Ógift kona gat þó erft jörð eftir föður sinn og kona eftir mann sinn, ef enginn karlkyns erfingi var til staðar.
Íhaldsflokkurinn
Íhaldsflokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður í Reykjavík 24. febrúar 1924 af tuttugu alþingismönnum sem höfðu átt aðild að Borgaraflokknum í Alþingiskosningunum 1923. Íhaldsflokkurinn var fyrsti eiginlegi hægriflokkurinn á Íslandi, myndaður í andstöðu við Framsóknarflokkinn og Alþýðuflokkinn, og hafði á stefnuskrá sinni að lækka álögur á fyrirtæki og leggja niður og sameina ríkisfyrirtæki og stofnanir.
1929 sameinuðust svo Íhaldsmenn Frjálslyndum og mynduðu Sjálfstæðisflokkinn þar sem fyrsti formaður var Jón Þorláksson.
Aðalmálgagn Íhaldsflokksins var Morgunblaðið.
Cíceró
150|thumb|right|Marcus Tullíus Cíceró (106-43 f.Kr.)
Marcus Tullíus Cíceró (3. janúar 106 f.Kr. – 7. desember 43 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður, heimspekingur og rithöfundur, og er almennt talinn meðal bestu höfunda á latínu í óbundnu máli.
Æviágrip
Cíceró fæddist í bænum Arpínum og lést í Formía á flótta undan óvinum sínum.
Að sögn Plútarkosar var Cíceró einstaklega vel gefinn og frambærilegur nemandi. Honum var einkar annt um kveðskap, en hafði þó áhuga á flestum fræðum. Cíceró starfaði undir Gnaeusi Pompeiusi Strabo og Luciusi Corneliusi Sulla á árunum 89-88 f.Kr.
Cíceró ræðismaður
thumb|right|200px|[[O tempora o mores! („Hvílíkir tímar! Hvílíkir siðir!“) Cíceró flytur ræðu gegn Catilínu]]
Cíceró var novus homo sem bókstaflega þýðir nýr maður en þannig voru þeir nefndir sem voru fyrstir í sinni fjölskyldu til að eiga sæti í öldungarráðinu. Árið 63 f.Kr. varð Cíceró aukinheldur fyrsti nýi maðurinn í um þrjá áratugi til þess að verða ræðismaður. Það eina markverða sem hann gerði á embættisári sínu var að koma upp um og bæla niður Samsæri Catilínu. Lucius Sergius Catilína hafði uppi áform um að ræna völdunum í Róm. Cíceró tryggði senatus consultum de re publica defendenda sem var yfirlýsing af hálfu öldungarráðsins um að herlög væru í gildi (kallaðist einnig senatus consultum ultimum) og hrakti Catilínu úr borginni með ræðu sem hann flutti í þinginu þar sem hann réðst harkalega gegn Catilínu. Catilína flýði en skildi eftir bandamenn sína sem áttu að koma af stað uppreisn að innan meðan Catilína réðst á borgina að utan með her sem hafði verið safnað saman meal fylgismanna Súllu í Etrúríu. Cíceró lét taka þessa bandamenn Catilínu af lífi eftir að þeir höfðu játað á sig glæpi sína fyrir framan gervallt öldungaráðið, án dóms og laga en að tillögu þingsins.
Útlegðin
Árið 58 f.Kr., tókst Publius Clodíus Pulcher sem verið hafði svarinn óvinur Cícerós síðan Cíceró bar vitni gegn honum í Bona dea hneykslinu, að láta setja lög um að hver sá sem hefði látið taka af lífi rómverskan borgara án dóms og laga fengi hvorki vatn né eld í Róm, m.ö.o. yrði útlægur. Lögin voru afturvirk og giltu því einnig um Cíceró. Cíceró fór í útlegð til Makedóníu. Hann varð mjög þunglyndur í útlegðinni og íhugaði að svipta sig lífi. Eftir um það bil ár sneri Cíceró aftur til Rómar en þá höfðu vinir hans í Róm fengið öldungaráðið til að kalla Cíceró aftur heim. Á móti honum tók fjöldi fagnandi Rómverja.
Árið 50 f.Kr. magnaðist spennan milli Pompeiusar og Júlíusar Caesar. Cíceró studdi Pompeius en reyndi að forðast það að styggja Caesar um of. Þegar Caesar hélt með her sinn inn í Ítalíu árið 49 f.Kr. flúði Cíceró Róm. Caesar reyndi án árangurs að sannfæra hann um að snúa aftur. Í júní sama ár yfirgaf Cíceró Ítalíu. Árið 48 f.Kr. var Cíceró meðal stuðningsmanna Pompeiusar við Farsalos. Eftir ósigur Pompeiusar í orrustunni við Farsalos náðaði Caesar Cíceró.
Í febrúar árið 45 f.Kr. lést Túllía, dóttir Cícerós. Andlát hennar fékk mjög á Cíceró en hann náði sér aldrei almennilega eftir það.
Andstaðan við Marcus Antonius og andlát
Það kom Cíceró gjörsamlega í opna skjöldu þegar Caesar var ráðinn af dögum 15. mars árið 44 f.Kr. Í bréfi til Treboníusar, eins samsærismannanna, kvaðst Cíceró gjarnan hafa viljað vera í þeirra flokki. Á þeim glundroðatíma sem fylgdi í kjölfar morðsins á Caesari reyndi Cíceró að láta til sín taka á ný í stjórnmálunum. Hann varð fjandmaður Marcusar Antoniusar, sem hafði verið hægri hönd Caesars, og varð það til þess að þegar Oktavíanus (síðar nefndur Ágústus), Marcus Aemilius Lepidus og Antóníus stofnuðu með sér þremenningasamandið síðara sem svo er nefnt heimtaði Antóníus að nafn Cícerós yrði á lista yfir þá sem skyldi taka af lífi. Oktavíanus og Lepidus féllust á það og þar með voru örlög Cícerós ráðin. Hann var drepinn á flótta 7. desember 43 f.Kr. Höfuð hans og hendur voru hafðar til sýnis á torginu í Róm, líkt og Maríus og Súlla höfðu báðir gert við óvini sína. Cíceró var eina fórnarlamb þremenninganna sem var hafður til sýnis með þessum hætti eftir andlát sitt. Plútarkos segir að Fulvía, eiginkona Antóníusar, hafi tekið höfuð Cícerós, togað út tungu hans og rekið hana í gegn með teini og sagt að loksins þegði Cíceró, en Cíceró hafði meðal annars svívirt Fúlvíu í ræðum sínum.
Ræður
88 af ræðum Cícerós voru ritaðar niður en einungis 58 þeirra hafa varðveist. Ræðurnar veita einstaka innsýn í stjórnmálabaráttuna í Róm á síðustu árum og áratugum lýðveldisins.
Stjórnmálaræður
(The Pro Marcello, Pro Ligario, and Pro Rege Deiotaro kallast einu nafni „caesarísku ræðurnar“).
Heimildir
.
Ragnar Bjarnason syngur Nótt í Moskvu og Ship-o-hoj
Nótt í Moskvu og Ship-o-hoj er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngur Ragnar Bjarnason tvö lög með hljómsveit Svavars Gests. Hljómsveitina skipuðu auk Svavars, Magnús Ingimarsson, Reynir Jónasson, Gunnar Pálsson og Garðar Karlsson. Útsetning: Magnús Ingimarsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Prentun: ÞEGG. Pressun: AS Nera í Osló.
Söngur iðnaðarmanna
Kvæðið „Söngur iðnaðarmanna“
thumb|right|500px| „Söngur iðnaðarmanna“ eins og hann birtist Tímariti iðnaðarmanna 1942.
Lag Karls O. Runólfssonar
Tónskáldið Karl Ottó Runólfsson (f. 1900) í Reykjavík samdi lag við kvæðið og eru nótur hans birtar í Tímariti iðnaðarmanna 1. febrúar 1942.
815
Árið 815 (DCCCXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Ellý Vilhjálms - Ég veit þú kemur
Ég veit þú kemur er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1968. Á henni flytur Elly Vilhjálms fjögur lög.
Steingrímur Thorsteinsson
Steingrímur Thorsteinsson (19. maí 1831-21. ágúst 1913) var rektor (skólastjóri) Lærða skólans árin 1872-1913, rithöfundur, þýðandi og skáld.
Steingrímur fæddist á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Hann varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1851 og sigldi síðan til Kaupmannahafnar og settist í Hafnarháskóla. Þar hóf hann nám í lögum en hætti því og lagði stund á fornmálin (grísku og latínu), sögu og norræn fræði. Hann kom til Íslands 1872 og gerðist þá kennari við Lærða skólann í Reykjavík og varð að lokum rektor hans og því embætti hélt hann til dauðadags.
Steingrímur var mikilvirkur þýðandi og sneri meðal annars á íslensku Þúsund og einni nótt og þýddi Ævintýri og sögur eftir H. C. Andersen. Hann var einnig mikilvirt skáld og orti mörg þjóðþekkt kvæði á borð við Öxar við ána og Yfir voru ættarlandi. Þá þýddi hann fjölda ljóða eftir ýmis frægustu skáld Evrópu og orti sjálfur í anda rómantísku stefnunnar.
Þá var Steingrímur eindreginn fylgismaður Jóns Sigurðssonar í þjóðfrelsisbaráttunni og sýnir kvæði hans Vorhvöt vel afstöðu hans í stormum þeirra átaka.
Sonur Steingríms var Haraldur Hamar rithöfundur.
816
Árið 816 (DCCCXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Francis MacDonald Cornford
Francis Macdonald Cornford (27. febrúar 1874 – 3. janúar 1943) var enskur fornfræðingur og skáld. Hann var félagi á Trinity College, Cambridge frá árinu 1899 og gegndi kennslustöðu við háskólann frá árinu 1902. Hann varð Laurence Professor of Ancient Philosophy árið 1931.
Í bók sinni Thucydides Mythistoricus frá árinu 1907 færði hann rök fyrir því að Saga Pelópsskagastríðsins einkenndist af tragískum skoðunum höfundarins, Þúkýdídesar. Ef til vill er Cornford þó betur þekktur fyrir verk sitt Microcosmographia Academica frá árinu 1908, sem er sígild háðsádeila á háskólapólitík rituð af manni sem tók þátt í þeim. Bókin er heimild fyrir mörgum fleygum setningum, svo sem: doctrine of unripeness of time.
Cornford var einnig mikilvægur fræðimaður um fornaldarheimspeki. Rit hans Plato's Cosmology: The Timaeus of Plato frá árinu 1935 er enn eitt mikilvægasta skýringarritið við samræðuna Tímajos eftir Platon og Plato's Theory of Knowledge: The Theaetetus and Sophist of Plato frá 1935 er enn mikilvægt skýringarrit við samræðurnar Þeætetos og Fræðarann eftir Platon. Meðal annarra rita hans um fornaldarheimspeki og fornfræði má nefna Greek Religious Thought From Homer to the Age of Alexander frá árinu 1923, Before and After Socrates frá árinu 1932, Plato and Parmenides frá 1939, From Religion to Philosophy frá 1957
Cornford kvæntist skáldinu Frances Cornford (fædd Darwin), og skáldið John Cornford var sonur þeirra.
Svifryk
Myndun svifryks
thumb|right|225px|Magn koltvísýrings (CO2) í útblæstri dieselhreyfla hefur minnkað verulega, en ekki magn köfnunarefnissýrlinga (NOx) Á Íslandi er svifryk aðallega afurð bæjarumferðar. Litlu agnirnar geta verið ýmis efnasambönd en hinar stærri eru að mestu uppspænt malbik. Dieselknúnar (5 x PM2,5) bifreiðar á nagladekkjum (100 x PM10) framleiða mest svifryk. Dreifing svifryks fer eftir veðri, vindum, umferðarþunga og umferðarhraða. Að öllu jöfnu setjast stærstu agnirnar eftir um klst. en minni agnir svífa mun lengur og berast þar af leiðandi lengri leið. Þær smæstu geta endað nánast hvar sem er á jörðinni.
Samsetning svifryks
Gróft svifryk er að mestu tjara, gúmmí og önnur hörð efni, ekki síst fínn grjótmulningur úr malbiki. Fínt svifryk er að mestu efnasambönd sem verða til við bruna eldsneytis. Þau efni sem eru sérstaklega vöktuð á Íslandi eru: Önnur efni sem fylgst er með eru meðal annars:
Skaðsemi svifryks
thumb|350px|right|Grófasta svifrykið sest í öndunarveg en fínna svifrykið í lungu og blóðrás. Fínt svifryk getur borist í blóðstraum fólks og annarra lífvera gegnum lungun en stærri agnirnar setjast að í lungunum. Talið er að agnirnar geti valdið heilsubresti og vitað er að þær magna þau veikindi sem fyrir eru.
Meðal kvilla sem svifryk hefur áhrif á er astmi, ofnæmi, hjartsláttaróregla og lungnateppa. Börn (sem eru að taka út lungnaþroska) eru sérstaklega næm fyrir svifryksmengun. Lífsgæðaskerðing barna, aldraðra og sjúklinga er veruleg.
Ef hlutfall þeirra sem deyja fyrir aldur fram af völdum svifryks á Norðurlöndunum (sbr. neðangreindar heimildir) er yfirfært á Ísland, þá gætu á annað hundrað Íslendingar dáið fyrir aldur fram árlega af völdum svifryks. Brýnt er að rannsaka hvort að svo geti verið.
Svifryksmengun
Umhverfisstofnun Íslands annast mælingar svifryks í Reykjavík. Fastar mælistöðvar eru við Grensásveg og í Húsdýragarði. Gert ráð fyrir að magn PM10 agna megi ekki fara yfir hættumörk sín hvern sólarhring og árlega. Dagshámarkið er 50 míkrógrömm (μg) að jafnaði en með árshámark að jafnaði 20 μg. Svigrúm til að fara yfir dagshámark sjö sinnum árlega er þegar fullnýtt fyrir árið 2010, og gott betur. Ársmagn milli maí-mánaða 2009 og 2010 er yfir mörkum.
Viðbrögð við svifryksmengun
Aukinn skilningur á skaðsemi svifryks hefur orðið til þess að grasrótarsamtök, bæjarfélög, ríkisstofnanir og alþjóðleg samtök hafa tekið höndum saman gegn þessarri vá. Á Íslandi hafa ákveðnir einstaklingar og íbúasamtök unnið grasrótarstarf, en Reykjavíkurborg, Veðurstofa Íslands og Umhverfisstofnun hafa vakið athygli á þessum mikla vanda sem opinberir aðilar. Fyrir utan mælingar og upplýsingagjöf til almennings hafa kraftarnir beinst að eftirfarandi atriðum:
Reykjavíkurborg hefur lagt áherslu á auglýsingaherferð gegn nagladekkjum, en hefur einnig lagt til að nagladekkjagjald verði tekið upp hér á landi. Það mál er í farvegi, en gæti átt langt í land þó svo að umræðan hafi staðið lengi. Drög að lagabreytingu munu heimila sveitarfélagi að leggja á nagladekkjagjald að höfðu samráði við Vegagerðina. Þá er eftir að fara í viðræður sveitarfélaga um samræmingu gjalda sem gæti orðið tímafrek. Reykjavíkurborg vill einnig þrengja nagladekkjatímabilið. Sekt við að keyra á nagladekkjum eftir 15. apríl er 5.000 kr. á dekk.
Ekkert hefur verið gert til að fækka díselknúnum bifreiðum í bæjarumferð Reykjavíkur. Þeim hefur fjölgað umfram bensínknúnar bifreiðar undanfarin ár, sérstaklega frá 2005 vegna stjórnvaldaðgerða sem miða að fjölgun þeirra. Umhverfisráðuneytið, Orkustofnun Íslands og fleiri aðilar hafa hvatt til notkunar þeirra vegna lægri eyðslu og minna framlags til gróðurhúsaáhrifa. Í samræmi við það gerir fjölskipuð nefnd Vettvangs um vistvænt eldsneyti ráð fyrir því að gjöld á bifreiðar miðist við CO2 framleiðslu þeirra, án tillits til framleiðslu NO2 eða svifryks. Sérfræðinefnd Umhverfisráðuneytisins 2009 gerði tillögu um kerfisbundna útrýmingu bensínknúinna bifreiða.
Alfreð Clausen - Ömmubæn
Alfreð Clausen: Ömmubæn - Mamma mín er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með hljómsveit Jan Morávek og Tónalísum. Tónalísur voru þær Ingibjörg Þorbergs, Svala Nielsen og Sigríður Guðmundsdóttir. Útsetning: Jan Morávek. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Werner Jaeger
thumb|right|Werner Jaeger Werner Jaeger (30. júlí 1888 – 19. október 1961) var þýskur fornfræðingur.
Jaeger fæddist í Lobberich, í Þýskalandi. Hann gekk í skóla í Lobberich og í menntaskóla í Gymnasium Thomaeum í Kempen áður en hann hélt háskólanáms í Marburg. Hann hlaut doktorsgráðu frá Humboldt háskólanum í Berlín árið 1911 fyrir ritgerð um Frumspeki Aristótelesar. Einungis 26 ára gamall varð Jaeger prófessor við háskólann í Basel í Sviss. Einu ári síðar fluttist hann til Kiel og tók við samskonar stöðu þar. Þar var hann þar til árið 1921 en þá sneri hann aftur til Berlínar. Jaeger bjó í Berlín fram til ársins 1936, en þá fluttist hann til Bandaríkjanna vegna óánægju með stjórn Hitlers.
Í Bandaríkjunum tók hann við stöðu prófessors við University of Chicago og gegndi henni til ársins 1939, en þá yfirgaf hann háskólann Chicago og fór til Harvard University í Cambridge, Massachusetts. Hann bjó í Cambridge til dauðadags.
Sverðkettir
Sverðkettir (fræðiheiti: smilodon) eru meðal þekktustu spendýra ísaldarfánunnar og hafa leifar þeirra fundist í nær öllum heimsálfum að undanskilinni Ástralíu. Steingerðar leifar þessara katta eru þó oftast að finna í Evrópu og í Norður-Ameríku, en tegundir sverðkatta héldu mikið til á norðurslóðum fram til ísaldarloka fyrir 11-10 þúsund árum. Einn þekktasti fundarstaðurinn er La Brea í Kaliforníu en leifar þúsunda sverðkatta hafa fundist þar vel varðveittar í tjörupyttum.
Þróunarsaga sverðkatta
Sverðkettir komu fyrst fram á sjónarsviðið á eósen tímabilinu um það bil 42 milljónum ára sem falskir sverðkettir (nimravinae) en tegundir dýra af þessari ættkvísl lifðu fram að lokum míósen um það bil sjö milljónum ára. Í byrjun plíósen komu svo sverðkettir (machairodontinae) sem lifðu fram að pleistósen 11 – 10 þúsund árum.
Þrátt fyrir nafngiftina þá voru ekki allar tegundir sverðkatta náskýld nútíma köttum. Steingerðar leifar þeirra sýna meðal annars beinabyggingu sem samsvara sig fremur beinabyggingu bjarndýra. Sverðkettir höfðu stutta fætur og gátu þess vegna ekki hlaupið hratt eða langt á eftir bráð sinni, voru svipaðir á stærð og ljón en helmingi þyngri.
Sverðkettir draga nafn sitt af ógurlegri stærð vígtanna en rannsóknir hafa leitt í ljós að þær voru allt að 18 cm langar. Vígtennurnar voru notaðar til veiðar en fræðimönnum greinir á um hvernig þeim hafi verið beitt. Sumir steingervingafræðingar eru þeirrar skoðunar að tennurnar hafi verið notaðar til þess að grípa bráðina og halda henni fastri en fleiri eru á þeirrar skoðunar að vígtennurnar hafi verið notaðar til þess að skera bráðina á háls eða rista gat á kviðinn. Þróun sverðtanna meðal nokkurra kattardýra á nýlífsöld (tertíer, 2 – 65 milljón ár) er öllum líkindum tilkomin vegna sérhæfingar þeirra í að leggja að velli stærri og stærri bráð, svo sem mammúta, nashyrninga og aðra stórvaxnar skepnur. thumb|Beinagrind Sverðtennur komu að minnsta kosti tvistar sinnum fram í þróun kattardýra (felidae), fyrst hjá undirættinni nimravinae (fölskum sverðköttum) og síðar hjá macharodontinae (sverðköttum). Elstu kattardýr sem fundist hafa eru Eofelis og Aelurogale (fornkettir) frá síð-eósen í Evrasíu. Á ólígósen þróuðust þau yfir í undirættirnar nimravinae og prolailurinae yfir í felinae (það er að segja þróaða ketti, sem öll núverandi kettir tilheyra) og machairodontinae (sverðketti). Bæði innan nimravinae og machairodontinae má deila sverðköttum upp í tvo hópa. Annan hópinn mætti nefna rýtingstennta ketti, þar sem tennur þessara dýra voru langar (15 – 17 cm, breiðar og þykkar vígtennur með fínar rifflur.
Útdauði
Sverðkettir (machairodontinae) dóu fyrst út í Evrasíu á mið pleistósen en þó voru nokkrir sem lifðu af fram á sið-pleistósen á Englandi. Sverðkettirnir í Norður-Ameríku lifðu fram að mörkum pleistosen og holosen (fyrir 10 – 11 þúsund árum). Ekki er vitað með vissu hvers vegna sverðkettir dóu út en orsakanna er líklega að leita í því hversu sérhæfðir þeir voru í að lifa á stórri bráð. Flestir hinna stóru dýra, hægfara plöntuætna hurfu af sjónarsviðinu á mið-og sið-pleistósen vegna breytinga í veðurfari, sem aftur ollu breytingum í gróðurfari. Þetta þýddi að hinir sérhæfðu sverðkettir sem lifðu á þeim, dóu einnig út. Maðurinn gæti þó einnig hafa átt þátt í aldauða kattanna í Norður-Ameríku. Þar veiddu forfaðir okkar stórar plöntuætur, til dæmis fornfílinn mastodonta og lentu þar með í samkeppni við sverðkettina.
Snareðla
Snareðla (fræðiheiti: Velociraptor sem merkir „snarræningi“) er risaeðlutegund sem lifði á seinni hluta krítartímabilsins. Af steingervingum virðist snareðlan hafa verið fótfrá ráneðla. Hún var allt að 1,8 metrar á lengd og einn metri á hæð og vóg um 20 kg. Hún kann að hafa náð allt að 70 km/h. Snareðlan lifði í mongólíu.
Barðastrandarsýsla
Barðastrandarsýsla getur átt við eftirfarandi:
Ólífa
Ólífa er ávöxtur ólífutrésins (fræðiheiti: Olea europaea) sem er lítið sígrænt tré af smjörviðarætt með náttúruleg heimkynni við Miðjarðarhafið og inn af botni Miðjarðarhafs austur til Kaspíahafs. Tréð nær sjaldan mikilli hæð en getur orðið mörg hundruð ára gamalt og er stofninn þá orðinn mjög breiður, undinn, hrjúfur og sprunginn. Laufin eru ílöng og silfurgræn á lit. Blómin eru hvít. Aldinin eru upphaflega græn en dökkna síðan og verða þá fjólublá eða svarfjólublá á lit.
Úr ávextinum, ólífunni, er unnin ólífuolía sem hefur gríðarmikla menningarlega og efnahagslega þýðingu fyrir Miðjarðarhafslöndin. Þar sem ferskar ólífur eru mjög beiskar á bragðið eru þær yfirleitt verkaðar með gerjun, pæklun eða sýru áður en þeirra er neytt. Til eru þúsundir yrkja ólífutrjáa sem hvert gefur ólíka ávexti með mismikið olíuinnihald.