cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisabeth Shue
Elisabeth Shue (fædd Elisabeth Judson Shue, 6. október 1963) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Leaving Las Vegas, Cocktail, The Karate Kid og CSI: Crime Scene Investigation.
Einkalíf
Shue fæddist í Wilmington, Delaware en ólst upp í New Jersey. Stundaði nám við Wellesley College og Harvard-háskólann en hætti þar til þess að verða leikkona. Snéri aftur til að klára nám sitt í stjórnun árið 2000. Shue er gift kvikmyndaleikstjóranum Davis Guggenheim og saman eiga þau þrjú börn.
Leikhús
Shue kom fram í leikritinu Some Americans Abroad tvisvar sinnum árið 1990 við Mitzi E. Newhouse Theater og Vivian Beaumont Theatre sem Donna Silliman.
Auglýsingar
Shue hefur komið fram í auglýsingum fyrir fyrirtæki á borð við Burger King, Debeers Diamonds og í majónes auglýsingum fyrir Hellmann.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Shue var árið 1982 í sjónvarpsmyndinni The Royal Romance of Charles and Diana. Árið 1984 þá var henni boðið hlutverk í Call to Glory sem Jackie Sarnac sem hún lék til ársins 1985. Hefur hún síðan þá komið fram í þáttum á borð við Dream On, Curb Your Enthusiasm og American Dad. Shue kom í staðinn fyrir Marg Helgenberger í CSI: Crime Scene Investigation sem Julie Finlay árið 2012.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Shue var árið 1983 í Somewhere, Tomorrow, kom hún síðan fram í The Karate Kid og Cocktail. Shue kom í staðinn fyrir Claudiu Wells í Back to the Future myndunum sem Jennifer Parker. Árið 1995 lék hún í Leaving Las Vegas sem Sera og fyrir hlutverk sitt þá var hún tilnend til Óskarsverðlauna, Golden Globe og BAFTA verðlaunanna. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við The Saint, Molly, Gracie, Piranha og Hollow Man.
Verðlaun og tilnefningar
Óskarsverðlaunin
Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films-verðlaunin
BAFTA-verðlaunin
Blockbuster Entertainment-verðlaunin
Chicago Film Critics Association-verðlaunin
Chlotrudis-verðlaunin
Dallas-Fort Worth Film Critics Association verðlaunin
Golden Globe-verðlaunin
Independent Spirit-verðlaunin
Kid's Choice-verðlaunin
Los Angeles Film Critics Association-verðlaunin
National Society of Film Critics-verðlaunin
Paris Film Festival
Screen Actors Guild-verðlaunin
Southeastern Film Critics Association-verðlaunin
Teen Choice-verðlaunin
Loftbyssa
thumb|right|300px|Loftbyssa Loftbyssa er handskotvopn, sem notar samþjappað loft til að skjóta byssukúlum, yfirleitt 4,5 eða 5,5 mm. Oft er notast við handafl til þjappa loftinu þannig að skjóta má einu skoti í senn, en sumar loftbyssur nota kolsýruhylki og má þá skjóta hálfsjálfvirkt mörgun skotum í röð.
Loftriffill eru öflugasta gerð af loftbyssu, en með honum er unnt að skjóta byssukúlu yfir hljóðhraða (um 340 m/s). Loftbyssur voru þekktar á 16. öld og notaðar í hernaði allt fram á seinni hluta 18. aldar og voru að flestu leyti betri vopn en framhlaðingar þess tíma. Riffillinn varð smám saman fullkomnari og kom í stað framhlaðninga og loftbyssa á miðri 19. öld sem aðal fótgönguliðsvopnið. Algengustu loftbyssur nú til dags eru tiltölulega kraftlitlar og eru einkum notuð til að æfa skotfimi. Sérstakar loftbyssur eru notaðar í litbolta. Helstu kostir loftbyssa umfram önnur skotvopn eru að þær eru mun hættuminni (geta þó valdið varanlegu tjóni á augum og heyrn), hljóðlátari og nota mun ódýrari og meðfærilegri skotfæri.
BP
BP plc áður British Petroleum plc er breskt orkufyrirtæki sem er líka þriðja stærsta orkufyrirtæki í heimi og fjórða stærsta fyrirtæki í heimi. BP er fjölþjóðlegt fyrirtæki, stærsta fyrirtæki Bretlands og ein systranna sjö í olíuiðnaði. BP er með höfuðstöðvar í Westminsterborg í London og er skráð hjá kauphöllinni í London og FTSE 100. Fyrirtækið var stofnað árið 1909.
E3
E³ var áður haldið í þriðju viku maí á hverju ári í Los Angeles Convention Center (LACC) í Los Angeles. Árið 2007 mun sýningin verða haldin í Santa Monica í Kalíforníu frá 11. júlí til 13. júlí. Sýningin var haldin í Atlanta í tvö ár um árið 1990. ESA sögðu að yfir 70,000 hefðu komið á sýninguna árið 2005.
Margir leikjahönnuðir sýna leikina sína og leikja tengdann varning. Game Critics Awards verðlaunin hafa verið gefin til besta leiksins á E³ síðan 1998.
Afrin
thumb|Kort af Aleppo héraði í Sýrlandi. Afrin hérað liggur norðvestast í Aleppo héraði thumb|Átök í Afrin 2018 Afrin er hérað og samnefnd borg í norðurhluta Sýrlands. Árið 2005 var fólksfjöldi í héraðinu 172.095 og þá bjuggu 36.562 innan borgarmarka Afrin. Borgin og héraðið heitir eftir Afrin ánni en hún rennur í gegnum miðja borgina. Vegna hernaðaríhlutunar Tyrkja í Afrín hörfuðu Varnarsveitir Kúrda (YPG) og kvennavarðsveitir (YPJ) frá Afrin og borgin komst á vald Sýrlenska frelsishersins og tyrkneskra hersins þann 17. mars 2018. Herveitar TAF og TFSA náðu Afrin á sitt vald 18. mars 2018.
Sigurður Nordal
Sigurður Nordal (14. september 1886 – 21. september 1974) var íslenskur fræðimaður, prófessor við Háskóla Íslands, rithöfundur og skáld. Sigurður gegndi embætti sendiherra Íslands í Danmörku frá 1951-1957.
Sigurður var áhrifamikill í þróun kenninga um Íslendingasögurnar, en hann hélt því fram að sögurnar væru verk einstakra höfunda. Snemma á 21. öldinni eru verk hans og kenningar enn mikils virtar. Orðspor Sigurðar náði langt út fyrir landssteinana. Erlendir fræðimenn töluðu um „íslenska skólann“ í miðaldarrannsóknum og vísuðu þá til verka Sigurðar. Hann stundaði nám við Menntaskólann í Reykjavík og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar árið 1905. Sigurður er einnig þekktur fyrir smíði nýyrðisins „tölva“, en áður en að það orð kom til sögunnar voru tölvur ýmist kallaðar enska nafninu „computer“ eða íslensku heitunum rafeindaheilar og rafeindareiknir.
Kona Sigurðar var Ólöf Jónsdóttir Nordal (1896-1973) og synir þeirra eru Jóhannes Nordal félagsfræðingur og fyrrverandi seðlabankastjóri og Jón Nordal tónskáld og fyrrverandi skólastjóri Tónlistarskólans í Reykjavík.
Útgefin verk Sigurðar
Ritsafn Sigurðar Nordals hefur komið út í 12 bindum:
Rýtingurinn í bakið
thumb|right|Þýsk skopmynd frá 1924 sýnir sósíaldemókratann [[Philipp Scheidemann reka rýting í bakið á þýskum hermönnum í skotgröfum]] Rýtingurinn í bakið (þýska: Dolchstoßlegende) var skýringarsögn um ástæður ósigurs Þjóðverja í Fyrri heimsstyrjöld sem þýskir hægrimenn héldu mjög á lofti eftir 1918. Samkvæmt þessari sögu voru ástæður ósigursins ekki hernaðarlegir yfirburðir Bandamanna heldur svik á heimavígstöðvunum; einkum þeirra lýðveldissinna sem kröfðust afsagnar keisarans, þeirra sem undirrituðu Versalasamningana („Nóvemberglæpinn“) og stofnenda Weimar-lýðveldisins. Samkvæmt sögunni voru þessir aðilar marxistar, sósíaldemókratar og gyðingar.
Koltvísýringur
Koltvísýringur (koldíoxíð, koltvíoxíð eða koltvíildi) er sameind samsett úr einni kolefnisfrumeind og tveimur súrefnisfrumeindum, efnaformúla þess er CO2. Í föstu formi kallast það þurrís (eða kolsýruís). Myndast við bruna í súrefnisríku lofti. Koltvísýrungur uppleystur í vatni myndar kolsýru.
Við bruna jarðefnaeldsneytis myndast koltvísýringur, sem fer út í andrúmsloftið. Er sú gróðurhúsalofttegund, sem talin er eiga mestan þátt í heimshlýnun.
Varast ber að rugla koltvísýringi saman við eitruðu gastegundina kolsýrling (CO).
Ásmundur Öndóttsson
Ásmundur Öndóttsson var ásamt Ásgrími bróður sínum landnámsmaður í Kræklingahlíð í Eyjafirði.
Faðir þeirra bræðra var Öndóttur kráka Erlingsson, sem bjó í Hvinisfirði á Ögðum í Noregi, en móðir þeirra hét Signý Sighvatsdóttir. Grímur hersir vó þá Öndótt vegna deilna um arf eftir Björn, afa Helga magra, en sömu nótt bar Signý ekkja hans allt lausafé sitt á skip og fór með syni þeirra til föður síns og sendi þá síðan til fóstra síns. Þeir vildu þó ekki vera þar og héldu í heimabyggð sína og leyndust þar um veturinn. Sumarið eftir fóru þeir að Grími hersi, brenndu hann inni og þvinguðu Auðun jarl Haraldar konungs, sem þar var gestkomandi, til að greiða sér bætur fyrir Öndótt.
Síðan fóru þeir bræður í Súrnadal og flæktust þar inn í deilumál. Ásgrímur særðist illa og var talinn dauður en komst til skógar og greru sár hans þar. En sama sumar fór Ásmundur til Íslands og vissi ekki að bróðir hans var á lífi. Hann kom í Eyjafjörð til Helga magra frænda síns, sem gaf honum Kræklingahlíð, og er sagt að hlíðin hafi fengið nafn af auknefni Öndótts föður bræðranna og hafa þeir þá verið kallaðir Kræklingar. Ásmundur bjó á Glerá hinni syðri og var kona hans Þorgerður, dóttir Böðólfs Grímssonar landnámsmanns á Tjörnesi og konu hans Þorbjargar hólmasólar, dóttur Helga magra.
Ásgrímur kom seinna til Íslands og eignaðist Kræklingahlíð með bróður sinum og bjó á Glerá hinni nyrðri. Einnig gáfu þeir bræður síðar Eyvindi hana frænda sínum hluta af landnámi sínu.
Dagur hafsins
thumb|right|Bandarískir sjóliðar taka þátt í strandhreinsunarátaki á Hawaii í tilefni af degi hafsins. Dagur hafsins er haldinn hátíðlegur 8. júní ár hvert. Upphaflega stungu tvær kanadískar stofnanir upp á þessum degi á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Rio de Janeiro árið 1992. Áður hafði skýrsla Brundtland-nefndarinnar frá 1987 nefnt að höfin ættu sér enga sterka talsmenn miðað við önnur svið umhverfismála.
Dagur hafsins var síðan formlega tekinn upp af Sameinuðu þjóðunum árið 2008. Stofnanir á borð við The Ocean Project og World Ocean Network ásamt mörgum sædýrasöfnum hafa haldið deginum á lofti frá 2002 og börðust fyrir því að Sameinuðu þjóðirnar tækju daginn upp. Dagurinn er haldinn hátíðlegur 8. júní, næstu helgina, sömu vikuna og allan júnímánuð. Árið 2017 fer dagur hafsins saman við Hafráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.
Hoya isabelaensis
Hoya isabelaensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Ravenna
thumb|right|[[Jústiníanus I keisari og hirð hans. Mósaíkmynd úr kórnum í San Vitale-kirkju í Ravenna.]]
Ravenna er borg í Emilía-Rómanja-héraði á Ítalíu. Borgin er stærsta borgin í Rómanja-hluta héraðsins með 158.784 íbúa (31. desember 2013). Borgin er inni í landi, en tengist Adríahafi með skipaskurðinum Candiano o Corsini. Ravenna hefur tvisvar verið höfuðborg; fyrst Vestrómverska ríkisins, síðan konungdæmis Austgota. Núna er borgin höfuðstaður samnefndrar sýslu.
Kalda stríðið
thumb|right|[[Berlínarmúrinn.]] Kalda stríðið er hugtak notað um tímabilið um það bil á milli áranna 1947-1991 sem einkenndist af efnahagslegri, vísindalegri, listrænni og hernaðarlegri samkeppni á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna og bandamanna þeirra. Bæði stórveldin stóðu fyrir stofnun hernaðarbandalaga. Hugmyndafræði sitt hvors var stillt upp sem andstæðum. Bæði stórveldin stunduðu njósnir um hitt; hernaðaruppbyggingu, iðnaðar- og tækniþróun, þar á meðal geimkapphlaupið. Miklum fjármunum var varið til varnarmála, sem leiddi til vígbúnaðarkapphlaups og kjarnorkuvæðingar. Ekki kom til beinna hernaðarátaka milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, þó stundum skylli hurð nærri hælum, en bæði ríkin tóku beint og óbeint þátt í styrjöldum bandamanna sinna um allan heim sem urðu þá eins konar leppstríð milli þeirra.
Uppruni hugtaksins
Breski rithöfundurinn George Orwell notaði hugtakið „Kalt stríð“ í ritgerð í breska dagblaðinu Tribune árið 1945. Í Bandaríkjunum var það fyrst notað árið 1947 af Bernard Baruch og Walter Lippmann til þess að lýsa aukinni spennu milli stórveldanna tveggja í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar. Hugmyndin var sú að „sigurvegarinn“ myndi sýna fram á yfirburði síns pólitísks kerfis, annars vegar kommúnisma Sovétríkjanna og hins vegar frjáls markaðsbúskaps Bandaríkjanna.
Kalda stríð 20. aldar
Enda þótt Bandaríkin og Sovétríkin hafi verið bandamenn undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar voru uppi afar ólíkar hugmyndir um skipan mála eftir stríðið. Dagana 4.-11. febrúar 1945 hittust þjóðhöfðingjar Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og Bretlands; Franklin D. Roosevelt, Jósef Stalín og Winston Churchill á Jaltaráðstefnunni og réðu ráðum sínum. Niðurstaðan varð sú að Þýskalandi yrði skipt á milli stórveldanna í þrjú svæði og Berlín, sem var staðsett á yfirráðasvæði Sovétríkjanna, var einnig skipt þannig (seinna urðu þau fjögur þegar Frakklandi var úthlutað landsvæði í Suðvestur-Frakklandi).
Austur-Evrópa var á áhrifasvæði Sovétríkjanna. Í frægri ræðu í mars 1946 komst Winston Churchill þannig að orði að „Járntjald“ skipti Evrópu í tvennt. Vegna bágs efnahagsástands í Bretlandi sáu þarlend stjórnvöld ekki fram á að geta veitt Grikkjum og Tyrkjum áframhaldandi efnahagsaðstoð. Af þeim völdum setti þáverandi forseti Bandaríkjanna fram nýja utanríkisstefnu ári 1947 kennda við hann, Truman-kenninguna. Með henni skuldbatt hann Bandaríkin til þess að veita Tyrklandi og Grikklandi fjárhagsaðstoð til þess að koma í veg fyrir útbreiðslu kommúnisma.
Á næstu áratugum breiddist spennan út frá Evrópu til allra heimshorna. Bandaríkin leituðust við að halda útbreiðslu kommúnisma í skefjum. Sú utanríkisstefna Bandaríkjanna var nefnd Truman-kenningin, kennd við Harry S. Truman, forseta Bandaríkjanna, og fólst hún í því að Bandaríkin stofnuðu til stjórnmálasambands og bandalaga í Vestur-Evrópu, Mið-Austurlöndum og Suðaustur-Asíu. Bandaríkjamenn áttu frumkvæðið að Marshallaðstoðinni, sem hófst árið 1948 og stóð í um fimm ár. Sú áætlun var í formi efnahagslegrar aðstoðar handa stríðshrjáðum löndum Vestur-Evrópu svo þau mættu skjótar vinna sig upp úr örbirgð og tryggja þannig stöðugleika í álfunni. Að sama skapi komu þau að stofnun Atlantshafsbandalagsins (NATO), hernaðarbandalags sem var stofnað 1949. Hinum megin Járntjaldsins var Varsjárbandalagið stofnað 1955.
Kalda stríðið fjaraði út á níunda áratugnum í kjölfar baráttu fyrir auknum borgaralegum réttindum í Póllandi og umbótastefnu Mikhaíls Gorbatsjev, perestroika og glasnost. Sovétríkin slökuðu á haldi sínu á Austur-Evrópu og Sovétríkin sjálf liðuðust í sundur árið 1991.
Orfeus (ópera)
thumb|right|Formálinn úr fyrstu prentútgáfu óperunnar frá 1609. Orfeus (ítalska: L'Orfeo, favola in musica) er eitt af fyrstu verkunum sem kallað er ópera. Tónlistin var samin af Claudio Monteverdi við texta Alessandro Striggio fyrir kjötkveðjuhátíð í Mantúu og fyrst sett á svið 24. febrúar árið 1607. Hún var fyrst gefin út á prenti í Feneyjum 1609.
Óperan byggist á grísku goðsögunni um Orfeus og Evridís. Hún er í fimm þáttum með formála.
Embla Ýr Bárudóttir
Embla Ýr Bárudóttir (fædd 1973) er íslenskur rithöfundur.
Embla Ýr lauk BA-prófi í almennum málvísindum við Háskóla Íslands árið 1998. Hún hefur unnið sem þýðandi og prófarkalesari. Fyrsta bók hennar var teiknimyndasagan Blóðregn (2003). Fyrir hana hlaut hún ásamt meðhöfundi sínum, Ingólfi Erni Björgvinssyni, Barnabókaverðlaun fræðsluráðs Reykjavíkur vorið 2004.
Embla er dóttir Árna Björnssonar, þjóháttafræðings.
Flosagjá
Í Nikúlásargjá mun Nikulás Magnússon sýslumaður hafa drekkt sér 24. júlí 1742 en Nikulásargjá er líka stundum nefnd Nikulásarpyttur. Eftir að menn tóku að kasta skildingum í Nikulásargjá af brúnni, sem er hluti af veginum að Þingvallabænum, kalla menn nú staðinn Peningagjá. Margir kannast aðeins við gjána undir því nafni en það er þó ekki eiginlegt nafn hennar.
Tinna Hrafnsdóttir
Tinna Hrafnsdóttir (f. 25. ágúst 1975) er íslensk leikkona og kvikmyndagerðarkona. Fyrsta kvikmynd Tinnu í fullri lengd, Skjálfti (2021), er byggð á skáldsögunni Stóri skjálfti eftir Auði Jónsdóttur. Tinna leikstýrði og skrifaði handrit myndarinnar ásamt því að leika aukahlutverk.
Hringadróttinssaga: Föruneyti hringsins
Myndinni var fylgt eftir með Hringadróttinssaga: Tveggja turna tal. Hún fékk óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku, förðun, tónlist og brellur.
Skræklóa
Skræklóa (fræðiheiti Charadrius vociferus) er farfugl af lóuætt sem hefur einstaka sinnum komið til Íslands. Skræklóa sást á Íslandi á páska­dag 2014 og hefur ein­ung­is þris­var sinn­um áður sést hér á landi en það voru  árin 1939, 1970 og síðast 1980. Skræklóa er varp­fugl víða í Norður-Am­er­íku og er ná­skyld­ur sand­lóu.
Iamamiwhoami
iamamiwhoami er sænsk raftónlistar-hljómsveit.
A lyga
A lyga eða er efsta deild karla í knattspyrnu í Litháen.
Saga
<...>
Landbúnaðarráðuneyti Íslands
Landbúnaðarráðuneyti Íslands einnig þekkt sem Landbúnaðarráðuneytið var eitt af ráðuneytum Stjórnarráð Íslands frá árinu 1970 þar til það var sameinað Sjávarútvegsráðuneytinu í Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið árið 2007.
Saga
Stjórnarráð Íslands tók til starfa 1. febrúar 1904 og var því síðar skipt í þrjár deildir: dóms- og kirkjumáladeild, fjármáladeild og atvinnu- og samgöngumáladeild. Landbúnaður heyrði undir þá síðastnefndu en síðar var nafni þess breytt í Atvinnu- og samgöngumálaráðuneytið. Árið 1947 voru málaflokkarnir frekar aðskildir og síðar hafði Atvinnumálaráðuneytið umsjón með honum.
Þegar lög nr. 73/1969 tóku gildi 1. janúar 1970 var landbúnaðarráðuneytið stofnað með eigin skrifstofu og lögbundið starfssvið. Ráðuneytinu var frá 1987 skipt í fimm starfssvið með sér deildarstjóra. Árið 2007 var ráðuneytið sameinað Sjávarútvegsráðuneyti Íslands og Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið var stofnað.
Málaflokkar
Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands nr. 3/2004 fór landbúnaðarráðuneyti með mál er varða:
Landbúnað og starfsemi tengda landbúnaði. Menntun, rannsóknir og eftirlit í landbúnaði. Landgræðslu og skógrækt. Jarðir í eigu og umsjá ríkisins, þ.m.t. kirkjujarðir. Landnotkun í þágu landbúnaðar og önnur jarða- og ábúðarmál. Áveitur, fyrirhleðslur og framræslu. Framleiðslu- og markaðsmál í landbúnaði, inn- og útflutning landbúnaðarafurða. Inn- og útflutning dýra og plantna og erfðaefnis þeirra, varðveislu erfðaauðlinda í landbúnaði og yrkisrétt. Aðbúnað búfjár og heilbrigði dýra, varnir gegn dýrasjúkdómum, gæði og heilnæmi aðfanga og landbúnaðarafurða. Veiði í ám og vötnum, eldi vatnadýra og önnur veiðimál. Lán og stuðning við nýsköpun og starfsemi á sviði landbúnaðar. Hagrannsóknir og áætlunargerð í landbúnaði.
410
Árið 410 (CDX í rómverskum tölum)
Saaremaa
right|thumb|[[Kort sem sýnir eyjuna Saaremaa og héraðið Saare maakond í Eistlandi]] Saaremaa (á íslensku nefnd Eysýsla) (Þýska og sænska: Ösel) er stærsta eyjan við Eistland. Eyjan liggur í Eystrasalti, sunnan við eyjuna Hiiumaa við mynni Rígaflóa. Á eyjunni er bærinn Kuressaare með um 15.000 íbúa. Eyjan er stærsta eyjan í Saare-sýslu, Saaremaa eða Saare maakond. Í Eysýslu eignaðist Gunnar á Hlíðarenda atgeirinn.
Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna
thumb|right|Höfuðstöðvar FAO í Róm Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (enska: Food and Agriculture Organization, FAO) er alþjóðastofnun innan Sameinuðu þjóðanna sem sérstaklega fæst við baráttu gegn hungri í heiminum með því að stuðla að þróun í landbúnaði, fiskveiðum og skógrækt til að auka næringarframleiðslu og matvælaöryggi. Stofnunin hefur aðsetur í Róm á Ítalíu.
Frumbjarga lífvera
Frumbjarga lífvera er lífvera sem getur framleitt þau lífrænu efni sem hún þarf. Frumbjarga lífverur fá kolefnið, sem þarf í lífrænu efnin, úr koldíoxíði. Orkuna fá þær flestar frá sólinni, en þá kallast þessi efnaframleiðsla ljóstillífun. Sumar bakteríur geta þó notað efni eins og vetnissúlfíð eða járn(II)sambönd sem orkuuppsprettu, og nefnist framleiðslan þá efnatillífun.
Torstensonófriðurinn
thumb|right|Lennart Torstenson, mynd úr [[Svenska Familj-Journalen gerð eftir málverki David Beck (1621-1656)]] Torstensonófriðurinn var styrjöld milli Danmerkur og Svíþjóðar sem varði frá því þegar sænski herinn gerði innrás í Danmörku, 12. desember 1643, til 13. ágúst 1645 þegar friðarsamningar voru undirritaðir í Brömsebro á Skáni. Stríðið er kennt við yfirhershöfðingja sænska hersins í Þýskalandi, Lennart Torstenson, þótt það hafi í raun verið runnið undan rifjum sænska ríkiskanslarans Axels Oxenstierna.
Framvindan
Afskipti Kristjáns IV af málefnum Þýskalands, þar sem hann reyndi að skapa þriðja bandalagið, Eyrarsundstollurinn, sem hefti útflutning Svía á hergögnum, auk þeirrar slæmu hernaðarlegu stöðu sem Svíar voru í eftir ósigur í Kalmarófriðnum (1611–1613), leiddi til þess að sænska stjórnin ákvað innrás í Danmörku í maí árið 1643. Lennart Torstenson var þá staddur í Olmütz með sænska herinn (sem þá var að mestu skipaður málaliðum) og var skipað af sænsku stjórninni að gera innrás í Jótland. Torstenson réðist svo snögglega inn í Danmörku að engum vörnum varð við komið og herinn lagði undir sig allt Jótland í janúar 1644.
Í febrúar réðist Gustav Horn inn í Skán. Sænski flotinn átti svo að flytja hermenn til eyjanna og taka þannig Danmörku alla. Hollendingar, sem voru mjög óánægðir vegna hækkana á Eyrarsundstollinum, gerðu bandalag við Svía og sendu flota til aðstoðar. Þessi fyrirætlan mistókst vegna dirfskulegrar mótstöðu Danakonungs sem hafði nauman sigur í sjóorrustum við Lister Dyb (16. og 21. maí) og Kolberger Heide (1. júlí).
Ferdinand 3. keisari sendi Dönum liðsauka undir stjórn hershöfðingjans Matthias Gallas, en sænski herinn hrakti þá frá Jótlandi.
Frumbjarga lífvera
Sumar lífverur geta nýtt sér orku úr ljósi eða ólífrænum efnum, en þurfa að fá kolefni úr lífrænum efnum. Þær eru ekki flokkaðar sem frumbjarga lífverur, heldur ófrumbjarga.
Torstensonófriðurinn
Framvindan
Stríðinu lauk með friðarsamningum í Brömsebro sem voru Dönum mjög óhagstæðir. Þeir þurftu meðal annars að láta Svíum eftir eyjarnar Gotland og Saaremaa í Eystrasalti, héruðin Jämtland og Härjedalen sem þá voru hlutar Noregs, og auk þess hið hernaðarlega mikilvæga Halland á Skáni í þrjátíu ár. Eyrarsundstollurinn, helsta tekjulind konungs, var lagður niður. Skilyrði samningsins eru skiljanleg miðað við að Oxenstierna leit ávallt á Dani sem hættulegasta óvin Svíþjóðar, en vegna þess hve skilyrði hans voru Dönum óhagstæð má segja að hann hafi leitt til Svíastríðsins 1657.
Frumbjarga lífvera
Ófrumbjarga lífverur eru háðar hinum frumbjarga, þar sem öll lífræn efni eru upprunnin hjá þeim síðarnefndu.
Torstensonófriðurinn
„Kong Christian stod ved højen mast“
thumb|300px|right|Hluti úr málverki Vilhelms Marstrand (1810–1873) Christian IV ved Kolberger Heide Í orrustunni við Kolberger Heide hæfði sænsk fallbyssukúla danska fallbyssu og sendi málmflísar í allar áttir. Kristján IV særðist illa og missti annað augað en stóð þó upp og stýrði liðinu til loka orrustunnar. Konungur lét taka málmflísarnar úr auganu og gera úr þeim eyrnalokka handa sambýliskonu sinni, Vibeke Kruse. Blóði drifin klæði hans voru einnig varðveitt og er hægt að skoða hvort tveggja í Rósenborgarhöll. Þetta atvik var meðal annars gert ódauðlegt í kvæðinu „Kong Christian stod ved højen mast“ úr ''Romance af Fiskerne. Et Syngespil i tre Handlinger'' eftir Johannes Ewald (1779) og einnig í málverki Vilhelm Marstrand frá 19. öld. Atvikið varð þannig snar þáttur í danskri þjóðernisrómantík.
Fyrsta erindi kvæðisins er svona:
Draumur
Draumar eru sýnir, hljóð eða önnur skynjun sem fólk upplifir í svefni, sem mynda oftast samfellda frásögn um eitthvað tiltekið efni. Rannsóknir vísindamanna hafa sýnt fram á að draumar séu oft uppgjör á deginum og hreinsun í undirmeðvitundinni sem hefur geymt miklar, jafnvel ónothæfar upplýsingar yfir daginn. Það er þess vegna sem draumar fylgja oft tilfinningum þess sem dreymir, sbr. martraðir. Rannsóknir hafa einnig sýnt að sum dýr dreymir.
Draumar eiga stóran þátt í menningarsögunni, bæði almenningur og fræðimenn hafa velt fyrir sér tilgangi og merkingu þeirra. Menn trúa því oft að draumar merki eitthvað og að það eigi að taka mark á þeim. Í Íslendingasögunum eru mörg dæmi um að draumar hafi verið fyrirboðar og frægustu draumarnir eru draumar Guðrúnar Ósvífursdóttur í Laxdælu.
Draumakenningar
Þekktustu hugmyndir um tilgang drauma eru komnar frá sálgreinandanum Sigmund Freud sem setti fram kenningar sínar um 1900. Í þá daga lítið sem ekkert vitað um þá heilastarfsemi sem einkennir draumsvefn, en vísindalegar rannsóknir á svefni hófust ekki fyrr en á þriðja áratug 20. aldar. Þar sem Freud gat ekki rennt vísindalegum stoðum undir kenningu sína lagði hann megináherslu á inntak drauma, eins og almenningur hefur gert í gegnum tíðina, og greindi hundruð drauma. Með því að greina drauma fólks taldi Freud sig geta skyggnst inn í dulvitund fólks. Eins og flestar kenningar Freuds hafa samt draumakenningar hans verið umdeildar innan sálfræði, svo ekki sé meira sagt, og sumir sálfræðingar afneita þeim alfarið og telja þær ekki til vísinda heldur hjáfræða.
Rétt eins og Freud greindi sálfræðingurinn J. Allan Hobson fjölda drauma og rannsakaði eðli þeirra. Ólíkt Freud byggði Hobson sínar niðurstöður á þeirri vísindalegu þekkingu sem hefur fengist með heilarannsóknum síðustu áratugina. Menn hættu að leita að duldum skilaboðum í draumum og fóru þess í stað að rannsaka formgerð þeirra. Þá er ekki verið að tala um smættarhyggju sem gengur út á að skýra drauma einvörðungu sem aukaafurð heilabylgna í bliksvefni heldur viðhorf í anda hugfræðinnar. Reynt er að komast að því hvaða áhrif skynjun, hugsun og tilfinningalífið hafa á drauma. Í því samhengi eru draumar vissulega áfram mikilvægt rannsóknarefni.
Grákengúra
Grákengúra (fræðiheiti: Macropus giganteus) er tegund kengúra.
Serge Gnabry
Serge David Gnabry, (fæddur 14. júlí 1995 í Stuttgart) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar með Bayern München og þýska landsliðinu. Móðir hans er frá Þýskalandi og faðir frá Fílabeinsströndinni.
Dunganon
Dunganon eða Karl Einarsson Dunganon (skírður Karl Kjerúlf Einarsson) (6. maí 1897 – 24. febrúar 1972) var listmálari, skáld og landshornaflakkari. Dunganon þóttist frá miðjum aldri vera hertoginn af St. Kildu. Fullur titill var: „Cormorant XII Imperator av Atlantis, Hertogi af Sankta Kilda“.
Karl Kjerúlf Einarsson fæddist á Vestdalseyri við Seyðisfirði Foreldrar hans voru Magnús Einarsson kaupmaður og kona hans Kristjana Guðmundsdóttir á Vestdalseyri. Hann fluttist ungur að árum með foreldrum sínum til Færeyja. Þar tók hann upp nafnið Dunganon. Auk þess gekk hann undir mörgum öðrum nöfnum, svo sem Carolus Africanus gandakallur og próf. Emarson. Liðlega tvítugur strauk hann frá verslunarnámi til Spánar. Þar hóf hann landshornaflakk sem stóð yfir mest alla ævi hans. Hann bjó þó lengst af í Friðriksborg í Danmörku. Dunganon dó í Kaupmannahöfn og arfleiddi Íslenska ríkið að öllum eigum sínum og listaverkum.
Karl Einarsson
Karl Einarsson getur átt við:
Reykjaskóli
thumb|Reykjaskóli Reykjaskóli eða Héraðsskólinn að Reykjum í Hrútafirði er skóli sem stendur á Reykjatanga við austanverðan Hrútafjörð í Vestur-Húnavatnssýslu. Þar er einnig staðsett Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna.
Helförin
thumb|right|Lík í [[Nordhausen-fangabúðunum.]] Helförin er hugtak sem er notað til þess að lýsa skipulögðum fjöldamorðum á evrópskum gyðingum í seinni heimsstyrjöldinni. Fjöldamorðin voru liður í áætlun þýskra nasista undir stjórn Adolfs Hitler til þess að útrýma gyðingum. Um 6 milljónir gyðinga fórust í styrjöldinni og stór hluti þeirra í sérstökum útrýmingarbúðum.
Íslenska orðið 'Helförin' er yfirsetning á enska orðinu Holocaust. Bandaríski myndaflokkurinn Holocaust (1978), var sýndur í íslenska sjónvarpinu 1980 og hlaut heitið Helförin.
Sem algengt nafnorð á holocaust (úr grísku, 'brennifórn') langa sögu sem orð fyrir fjöldamorð. Fyrir seinni heimsstyrjöldina var talað um möguleikann á öðru stríði sem „önnur holocaust“ (þ.e. endurtekning fyrri heimsstyrjaldarinnar). Með vísan til atburða stríðsins notuðu rithöfundar á ensku frá 1945 hugtakið í tengslum við atburði eins og eldsprengjuárásirnar á Dresden eða Hiroshima, eða áhrif kjarnorkustríðs, þó frá 1950 hafi það verið notað í auknum mæli á ensku til að vísa til þjóðarmorðs nasista á evrópskum gyðingum (eða Judeocide). Seint á áttunda áratugnum varð þjóðarmorð nasista almennt viðurkennd, hefðbundin merking orðsins, þegar það er notað óvönduð og með hástöfum, notkun sem dreifðist einnig til annarra tungumála á sama tíma.
Ofsóknir og fjöldamorð nasista jukust í nokkrum stigum. Sett voru lög sem úthýstu gyðingum úr samfélaginu nokkrum árum áður en síðari heimsstyrjöldin braust út. Þegar Þriðja ríkið náði yfirráðum yfir nýju landi í Austur-Evrópu og Rússlandi voru stofnuð sérstök gyðingahverfi til þess að halda gyðingum aðskildum. Sérstakar sveitir þýska hersins myrti mikinn fjölda gyðinga og annarra stjórnmálaandstæðinga nasista innan gyðingahverfanna og annars staðar þar sem þeirra varð vart. Gyðingar í Vestur-Evrópu voru oftast fluttir austur í sérstakar þrælkunarbúðir sem voru reistar víða en flestar í Austur-Evrópu. Skipulagðar útrýmingarbúðir voru teknar í notkun á síðari árum stríðsins.
Afneitun helfararinnar
Sumir menn afneita helförinni eða segja hana ekki hafa gerst með þeim hætti sem almennt er viðurkennt. Í mörgum vestrænum ríkjum liggja þungar refsingar við afneitun helfararinnar.
Cephalotaxus wilsoniana
Cephalotaxus wilsoniana er sígrænt tré frá Tævan. Tegundin er stundum talin afbrigði af Cephalotaxus harringtonii.
RVK Studios
thumb|Merki Fyrirtækisins. RVK Studios er íslenskt kvikmyndaframleiðslufyrirtæki. Framkvæmdastjóri og stjórnarformaður fyrirtækisins er Baltasar Kormákur. Aðrir lykilaðilar í fyrirtækinu eru Agnes Johansen, Sigurjón Kjartansson og Magnús Viðar Sigurðsson. Fyrirtækið framleiðir aðallega íslenskar dramakvikmyndir og sjónvarpsþætti.
RVK Studios hefur framleitt kvikmyndirnar Vargur, Adrift, Eiðurinn, Everest, Brúðguminn, Mýrin, Djúpið, Fúsi og 101 Reykjavík og einnig sjónvarpsþættina Ófærð, Ófærð 2, Allir geta dansað, Ísland Got Talent, Katla, Borgarstjórinn og Hulli.
Ingólfur Örn Björgvinsson
Ingólfur Örn Björgvinsson er fæddur 1964 og lauk lokaprófi úr grafíkdeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1992. Síðan þá hefur hann starfað sem myndskreytir og hönnuður á auglýsingastofum. Fyrsta bók hans var teiknimyndasagan Blóðregn (2003). Fyrir hana hlaut hann ásamt meðhöfundi sínum, Emblu Ýr Bárudóttur, Barnabókaverðlaun fræðsluráðs Reykjavíkur vorið 2004.
Dario Argento
thumb|right|Dario Argento árið 2007. Dario Argento (f. 7. september 1940) er ítalskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur, aðallega þekktur fyrir hryllingsmyndir og spennutrylla. Hann hóf feril sinn í kvikmyndum sem gagnrýnandi en skrifaði síðar handrit með Sergio Leone að myndinni Once Upon a Time in the West. 1970 leikstýrði hann sinni fyrstu kvikmynd, Hver er morðinginn? (L'uccello dalle piume di cristallo). Hann sló fyrst í gegn á heimsvísu með myndinni Dökkrauður (Profondo rosso) 1975.
Hafráðstefna Sameinuðu þjóðanna
thumb|right|Dæmi um plastmengun á sjávarströnd. Hafráðstefna Sameinuðu þjóðanna er ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um málefni hafsins sem fer fram í New York-borg 5.-9. júní 2017. Tilgangur ráðstefnunnar er að vekja athygli á verndun og sjálfbærri nýtingu hafsins.
Talið er að höf jarðar séu í meiri hættu en nokkru sinni fyrr vegna mengunar, ofveiði og áhrifa hnattrænnar hlýnunar. Súrnun sjávar, minnkandi líffjölbreytni og plastmengun í hringstraumum úthafanna er meðal þess sem ógnar heilsu hafsvæða.
Í upphafi ráðstefnunnar sagði António Guterres aðalritari Sameinuðu þjóðanna að hægt væri að leysa þau vandamál sem mannkynið hefði skapað með samhæfðum alþjóðlegum aðgerðum. Til þess þyrfti að horfa framhjá skammtímahagsmunum
Jonna Lee
thumb|right|200px|Jonna Lee Jonna Lee (fædd Jonna Emily Nilson Lee, 3. október 1981) er sænsk söngkona.
Íslandshornið
Íslandshornið er knattspyrnukeppni sem Knattspyrnufélagið Valur setti á laggirnar árið 1917. Mótið fór fram að haustlagi, en síðast var keppt um titilinn árið 1921.
Saga
Knattspyrnufélagið Fram festi kaup á bikar og efndi til fyrsta Íslandsmótsins í knattspyrnu árið 1912. Vegna þessa litu Framarar svo á að mótið væri þeirra eign. Þeir sáu um skipulagninguna og hirtu allan ágóða.
Fótboltafélag Reykjavíkur vildi ekki una þessu og sniðgekk Íslandsmótið árin 1913 og 1914. Að lokum fannst sú lausn á málinu að stofnað var til sérstaks Reykjavíkurmóts, sem Fótboltafélagið hafði umsjón með.
Árið 1917 var Knattspyrnufélagið Valur orðið gildandi íþróttafélag og vildi stofna sitt eigið mót. Egill Jacobsen kaupmaður, gaf félaginu þá verðlaunagrip, útskorið horn. Var ákveðið að nýja knattspyrnukeppnin skyldi nefnast Knattspyrnuhorn Íslands.
Framarar mótmæltu nafninu harðlega, þar sem hætta væri á að því yrði ruglað saman við nafn og verðlaunagrip Íslandsmótsins, knattspyrnubikar Íslands. Þeir neituðu því að taka þátt í mótinu haustið 1917. Í hefndarskyni hótuðu Valsmenn og KR-ingar að taka ekki þátt í Íslandsmótinu 1918. Framarar gáfu þá eftir og lofuðu að taka þátt að ári.
Keppnin um Íslandshornið reyndist þó skammlífari en búist hafði verið við. KR fór með sigur af hólmi tvö fyrstu árin, en því næst unnu Framarar þrisvar í röð og unnu verðlaunagripinn því til eignar árið 1921. Þar sem Knattspyrnufélagið Valur var í mikilli lægð um þær mundir, hafði félagið ekki bolmagn til að festa kaup á nýju horni. Auk þess hafði Knattspyrnuráði Reykjavíkur verið komið á laggirnar. Ráðið hafði yfirumsjón með framkvæmd móta og sá um að hagnaði af miðasölu væri skipt með eðlilegum hætti og því ekki lengur þörf á að hafa jafn mörg mót og knattspyrnufélög.
Primeira Liga
Primeira Liga einnig þekkt sem Liga NOS er efsta deild knattspyrnu í Portúgal. Hún var stofnuð árið 1934 og eru í henni 18 lið. Stærstu liðin stóru þrjú hafa unnið alla titlana nema tvo: Benfica (37 titlar), FC Porto (30 titlar) and Sporting CP (19 titlar). Hin tvö eru Belenenses (titill 1945–46) og Boavista (titill 2000–01).
Skopparakringla
thumb|Nokkrar gerðir af skopparakringlum Skopparakringla er barnaleikfang sem er kringla á standi sem hoppar um leið og hún snýst. Eldri nöfn yfir skopparakringlur eru topar, topra, rennitopar, trítill, skotra og skopra.
Keldudalur
Keldudalur er bær í Hegranesi í Skagafirði, sunnan til í Nesinu að vestan. Þar hefur á undanförnum árum farið fram merkur fornleifauppgröftur.
Páskaegg
thumb|right|300px|Súkkulaði páskaegg Páskaegg kallast sérstakt skraut, sem er annaðhvort skreytt egg, eða í laginu eins egg og notað er til að fagna páskum eða vorkomu. Í kristni tákna páskaegg tóma steindys Jesús,
Uppruni
thumb|right|300px|Algengast í gegnum tíðina hefur verið að páskaegg væru máluð hænuegg Almennt hafa egg í gegnum tíðina verið tákn um frjósemi og endurfæðingu og voru það löngu fyrir tilkomu kristindómsins. Það að skreyta eggjaskurn er forn siður. Fundist hafa 60 þúsund ára gömul skreytt strútsegg í Afríku sem dæmi. Algengt var að setja skreytt strútsegg og tákngervinga strútseggja úr gulli og silfri í grafir bæði meðal forn Súmera og Egypta fyrir meira en fimmþúsund árum síðan.
Meðal kristinna eru páskaegg rakin til frumkristinna söfnuða í Mesapotamíu þar sem tíðkaðist að rjóða egg til minningar um að blóði krists var úthellt með krossfestingunni. Hin kristna kirkja tók samt ekki formlega upp þann sið að tengja páskaeggin við upprisuna fyrr en 1610 en það gerði Páll páfi V.
Þótt siðurinn hafi í gegnum aldirnar verið að nota máluð hænuegg, hafa þau í seinni tíð að miklu leyti verið leyst af hólmi með súkkulaðieggjum eða eggjum úr plasti eða álíka efni sem fyllt hafa verið með sælgæti. Á Íslandi eru súkkulaðiegg, fyllt með sælgæti og málsháttur settur með, nær alsráðandi.
Keldudalur
Undir garðinum fundust svo skýrar minjar af skála frá landnámsöld og skammt frá fannst kumlateigur úr heiðni. Þar voru meðal annars bein úr háfættum mjóhundi (greyhound) sem ekki hafa áður fundist á Íslandi. Leifar ýmissa fornra mannvirkja hafa komið í ljós við framhaldsuppgröft í Keldudal og þykja þær einstaklega vel varðveittar og Keldudalur einhver áhugaverðasti fundarstaður fornleifa á síðari áratugum á Íslandi.
Hómer Simpson
Homer Jay Simpson (16. júlí 1976) er persóna úr Simpsonfjölskyldunni. Kona hans heitir Marge, sonur hans Bart og hann á dæturnar Lisu og Maggie. Homer býr í bænum Springfield og vinnur í kjarnorkuveri bæjarins, þó hann taki raunar oft að sér ýmis önnur störf í skemmri tíma.
D'oh!
D'oh! (borið fram dó!) er einkennisorð Hómers. Hómer lætur þessa upphrópun út úr sér ef honum mistekst eitthvað eða áttar sig á því að honum hefur orðið á. Upphaflega í Tracy Ulmann-skrítlunum skrifaði Matt Groening, höfundur Simpson-þáttanna, „Annoyed Grunt“ og þegar Dan Castellaneta, sá sem er raddgjafi Hómers, spurði Matt hvernig það ætti að bera það fram, svaraði Matt að það mætti vera hvað sem honum þætti best. Dan vildi nota „dooh“ (borið fram „dúúh“) sem Jimmy Finlayson sagði oft í Laurel og Hardy-myndunum en Matt bað hann að stytta þetta þar eð þetta væri teiknimynd, þannig að útkoman varð sú að hann sagði „D'oh“!
Derry Girls
Derry Girls eru breskir sjónvarpsþættir sem voru skapaðir af Lisu McGee og byggja á hennar eigin reynslu af að alast upp í Derry á Norður-Írlandi. Þættirnir voru frumsýndir þann 4. janúar 2018 á sjónvarpsstöðinni Channel 4 og urðu strax mjög vinsælir. Þættirnir gerast á tíunda áratugnum á tímum átakanna á Norður-Írlandi og segja frá fimm unglingum, þeim Erin, Orlu, Michelle, Clare og James. Derry girls eru framleiddir af Hat Trick Productions og eru teknir upp bæði í Derry og Belfast.
Söguþráður Derry Girls er að mestu leiti skáldskapur en þættirnir vísa þó oft til atburða sem áttu sér raunverulega stað á Norður-Írlandi. Þar á meðal má nefna vopnahlés tilkynningu IRA árið 1994 og heimsókn Bills og Hillary Clinton árið 1995. Þá er notast við gamalt myndefni sem sýnir írska stjórnmálamenn 10. áratugarins og birtast þeir þannig í sjónvarpi og útvarpi persónanna.
Fyrsta þáttaröðin var sýnd í janúar og febrúar 2018 og varð vinsælasta þáttaröð frá Norður-Írlandi síðan mælingar hófust árið 2002. Vegna velgengni fyrstu seríunnar var snemma ákveðið að gera aðra seríu og var hún sýnd í mars og apríl 2019. Þriðja serían var síðan áætluð til sýninga árið 2020 en vegna COVID-19 heimsfaraldursins þurfti að fresta tökum. Þriðja og síðasta serían var loks frumsýnd 12. apríl 2022.
Söguþráður
Þættirnir fjalla um Erin Quinn, frænku hennar Orlu, vinkonur þeirra Clare og Michelle og enskan frænda Michelle, James. Þau ganga öll í kaþólska stúlknaskólann Our Lady Immaculate College. Vinirnir lenda í hinum ýmsu ævintýrum og þá koma alls konar skemmtilegar persónur við sögu eins og foreldrar stelpnanna, Joe afi, skólastýran systir Michael, Colm frændi o.fl.
Borgundarhólmur
thumb|right|Rønne er stærsti bær eyjarinnar. thumb|right|Borgundarhólmur er í Eystrasalti. Borgundarhólmur (danska: Bornholm) er eyja í Eystrasalti, sem tilheyrir Danmörku, þótt hún liggi alllangt austur af landinu og sé nær suðurströnd Svíþjóðar en Danmörku. Eyjan er 588,30 km² að flatarmáli og þar bjuggu 40.215 manns árið 2014, en samkvæmt nýjustu tölum er mannfjöldi nú kominn niður fyrir 40 þúsund manns, í fyrsta sinn í meira en öld. Rønne er stærsta borgin. Á eynni eru fjölmargar hringkirkjur, sumar margra alda gamlar. Þar er einnig kastalinn Hammershus, sem var byggður á miðöldum. Nokkurt skóglendi er á Borgundarhólmi, m.a. skógurinn Almindingen (Almenningur) sem er þriðji stærsti skógur í Danmörku, 3.800 ha. Strandlengjan er 141,4 kílómetrar.
395
Árið 395 (CCCXCV í rómverskum tölum)
Dáin
17. janúar - Theodosius I, Rómarkeisari.
Hafrar
Hafrar (fræðiheiti: Avena sativa) eru kornjurt af grasaætt sem ræktuð er bæði til manneldis og sem skepnufóður, einkum fugla- og hestafóður. Stráin eru líka gefin sem fóður og notuð á gólf í básum. Haframjöl er t.d. notað í hafragraut og kex.
Loganair
thumb|250x250dp|Saab 350 rekin af Loganair.
Loganair er skoskt flugfélag með höfuðstöðvar á Glasgow-flugvelli í Paisley. Flugfélagið rekur starfsstöðvar í Edinborg, Inverness, Dundee og Norwich. Loganair einblínir á flug innan Bretlandseyja og þá aðallega innan Skotlands, einkum til og frá eyjunum. Flugfélagið var stofnað árið 1962 af Willie Logan, en þá rak það leiguflug með einni vél frá Edinborg. Árið 1967 keypti flugfélagið þrjár vélar í viðbót og hóf áætlunarflug til Orkneyja og svo Hjaltlandseyja árið 1970.
Í febrúar 2019 þegar flugfélagið Flybmi hætti starfsemi tilkynnti Loganair að það myndi taka við rekstur frá Aberdeen til Bristol, Óslóar og Esbjerg, frá Newcastle til Stafangurs og Brússel og frá Derry á Norður-Írlandi til London Stansted. Eins og er flýgur Loganair til 44 áfangastaða á Bretlandi, Ermasundseyjum, Mön, Írlandi og meginlandi Evrópu. Loganair rekur stysta reglulega áætlunarflugið í heimi frá Vesturey til Papeyjar í Hjaltlandseyjum, en flugtíminn er undir einni mínútu.
Kísiliðjan
thumb|250px|Kísiliðjan og Hlíðarfjall. Kísiliðjan var verksmiðja við Mývatn sem vann kísilgúr úr vatninu og stóð rekstur fyrirtækisins í tæpa fjóra áratugi. Kísiliðjan var stofnuð 13. ágúst 1966, en vinnslu var hætt 28. nóvember 2004 og verksmiðjan rifin ári síðar.
Stofnun
Stofnun Kísiliðjunnar hf átti sér talsverðan aðdraganda. Alþingi setti lög um stofnun verksmiðju til að vinna kísilgúr úr botnleðju Mývatns árið 1964. Lögunum var breytt 1966 þegar undirbúningur fyrir reksturinn hófst. Íslenska ríkið átti 51% hlutafjárins, nokkur sveitarfélög á Norðurlandi áttu 2% og bandaríska fyrirtækið Johns Manville átti 47%. Eigandi botnleðjunámunnar í Mývatni var íslenska ríkið, sem einnig setti upp gufuveitu í Bjarnarflagi í Námaskarði til að sjá verksmiðjunni fyrir gufu, en hún þurfti 20 tonn af gufu á klukkustund til vinnslunnar. Ýmsar aðrar framkvæmdir þurfti vegna verksmiðjurekstursins. Höfnin á Húsavík, sem var útflutningshöfn verksmiðjunnar, var stórlega endurbætt og byggð þar stór vöruskemma. Þá var lagður nýr vegur sem kallaður er Reykjahlíðarvegur milli Húsavikur og Mývatns, en framleiðsluafurð Kísiliðjunnar var flutt eftir þessum vegi. Eldri leiðin þarna á milli var mun lengri. Frá upphafi var gert ráð fyrir ráðstöfunum til að vernda dýralíf og gróður í og við Mývatn, og forða náttúrunni frá óþarfa skemmdum. Einnig var ráðist í ráðstafanir til að fyrirbyggja olíumengun í Mývatni. Vésteinn Guðmundsson var fyrsti framkvæmdastjóri Kísiliðjunnar hf.
Á fyrstu árum verksmiðjunnar urðu ýmsir tæknilegir örðugleikar í rekstrinum, en vel tókst að leysa þau mál. Nokkrum árum eftir að verksmiðjan hóf starfsemi urðu eldsumbrot og jarðhræringar sem ollu miklu tjóni á rekstrinum og mannvirkjum. Verksmiðjan var upprunalega byggð fyrir 12 þúsund tonna afköst á ári, en 1971 var hún stækkuð í 24 þúsund tonn. Aðferðin sem notuð var við votvinnslu hráefnisins með gufu var íslensk uppfinning, sem átti sér enga hliðstæðu í heiminum.
Umhverfisáhrif
Kísiliðjan og starfsemi hennar og nýjar virkjunarframkvæmdir í Laxá urðu til að ýmsir fóru að hafa áhyggjur af því að þessi starfsemi myndi hugsanlega hafa skaðleg áhrif á vistkerfi Mývatns og nágrennis. Við undirbúning Laxárvirkjunnar 1970 beittu Þingeyingar sér fyrir að láta gera vistfræðilega úttekt á vatnasvæði Mývatns og Laxár, en þeir óttuðust að ný virkjun í ánni myndi skaða viðkvæma náttúru á þessum stað. Iðnaðarráðuneytið hófst fljótlega handa um þetta og var hópur 15 sérfræðinga skipaður til að gera fyrstu heildarúttekt á íslensku vatnasvæði sem farið hefur fram. Þessari vinnu var að hluta til lokið árið 1979 með útgáfu skýrslu Péturs M. Jónassonar, forstöðumanns vatnalíffræðideildar kaupmannahafnarháskóla. Líffræðideild Háskóla Íslands hélt rannsóknum áfram undir forystu Arnþórs Garðarssonar, prófessors. Sú vinna fór að hluta fram í sérstakri rannsóknarstöð sem starfrækt var vegna verkefnisins við Mývatn.
Árið 1984 fjallaði Náttúruverndarráð um umsókn Kísiliðjunnar hf. um nýtt 20 ára starfsleyfi fyrir verksmiðjuna. Stjórn Náttúruverndarstöðvarinnar við Mývatn mælti 1985 með því að starfsleyfi yrði aðeins gefið út til 5 ára í ljósi þess að mikið vantaði á að nægilega miklar rannsóknir hefðu verið gerðar á áhrifum kíslivinnsunnar á lífríki vatnsins. Benti Náttúruverndarráð á að íslenska ríkið hefði ekki veitt fjármunum til rannsókna við Mývatn, og væri 5 ára leyfið háð því skilyrði að ríkið stæði fyrir fjármögnun rannsókna næstu árin. Þorgrímur Starri Björgvinsson sagði það skoðun sína í blaðagrein um þetta leyti að Mývatn væri orðið mengað af mannavöldum. Benti hann á að margt benti til að lífríki vatnsins hefði hrunið á rúmum áratug. Sem dæmi um þetta hrun væri að mý hefði ekki sést við vatnið undanfarin þrjú ár, súrefnisskortur í vatninu hefði orðið til að hornsílastofn vatnsins hefði aukist mikið. Silungsstofn vatnsins hefði orðið fyrir miklum skakkaföllum, andastofn vatnsins ætti í erfiðleikum og mikil slýmyndun væri í vatninu. Í umræddri grein setur Þorgrímur Starri fram þá skoðun að mengun vatnsins sé hægt að rekja til starfsemi Kísiliðjunnar hf. og þéttbýlis við vatnið sem tengist verksmiðjunni og starfsmönnum hennar.
Á ráðstefnu um Mývatnsrannsóknir í nóvember 1985 kom fram að hnignun hefði orðið í fiski- og fuglastofnum Mývatns, en rannsóknir á lífríki vatnsins og tengsl þess við Kísiliðjuna hf. væru enn af skornum skammti og ekkert hægt að segja frá vísindalegu sjónarhorni um orsakir og afleiðingar í þessu sambandi. Benti Morgunblaðið á að pólitískar spurningar væru uppi um framtíð verksmiðjurekstursins. Þessum spurningum væri enn ósvarað og miklar rannsóknir þyrfti til að það yrði hægt. Í febrúar 1985 samykkti sveitarstjórn Skútustaðahrepps að mæla með 15 ára starfsleyfi fyrir Kísiliðjuna hf. Milli 70 og 80 manns hefðu fasta vinnu við verksmiðjuna árlega og fjölda afleiddra starfa, og væri þessi rekstur ákaflega mikilvægur í jafn fámennu sveitarfélagi. Leyfi var gefið út til áframhaldandi reksturs Kísiliðjunnar hf. til 15 ára. Sverrir Hermannsson, iðnaðarráðherra, veitti leyfið eftir talsverð fundahöld og fréttaumfjöllun fjölmiðla.
Þorgrímur Starri Þorgrímsson benti sumarið 1988 á að stórfelldur ungadauði væri við Mývatn, og að ein af orsökum þessa væri rekstur Kísiliðjunnar hf. og mengun tengd þeim rekstri. Morgunblaðið benti á að þrátt fyrir slæmt ástand andastofnins og silungastofnins í Mývatni væri enn ekkert hægt að fullyrða um orsakasamhengi, t.d. við frárennsli frá Kísiliðjunni. Jón Pétur Líndal, sveitarstjóri Skútustaðahrepps, benti þá einnig á ferðamannastrauminn til Mývatns sem hugsanlegs orsakavalds.
Í ágúst 1988 átti Kisiliðjan 25 ára afmæli. Morgunblaðið birti af því tilefni viðtal við Róbert B. Agnarsson, framkvæmdastóra Kísiliðjunnar hf. Í þessu viðtali kemur fram hjá framkvæmdastjóranum að samkvæmt nýrri skýrslu um rannsóknir á lífríki Mývatns kæmi ekki fram neitt orsakasamband milli starsfsemi Kísiliðjunnar hf. og sveiflna í dýrastofnum í og við vatnið. Þá kemur fram að Johns Manville hafi selt sinn hlut í Kísiliðjunni til fyrirtækisins Alleghany í New York. Fram kom að rekstur Kísiliðjunnar hf. hefur verið í góðu lagi fjárhagslega undanfarin ár. Síðla árs 1999 voru birtar niðurstöður þriggja erlendra sérfræðinga um ástand lífríkis Mývatns, en niðurstöður þeirra voru túlkaðar með mjög mismunandi hætti af fylgjendum náttúruverndarsjónarmiða og stuðningsmönnum áframhaldandi reksturs Kísiliðjunnar hf. Túlkaði hvor hópurinn niðurstöðurnar sínum sjónarmiðum í vil. Fram kemur að nauðsynlegt er að hefja kísilgúrnám í öðrum hlutum vatnsins, en Náttúruverndarráð setti sig upp á móti slíku. Í lok nóvember 2004 kom fram að litlar líkur væru á endurfjármögnun Kísiliðjunnar hf. en norska fyrirtækið Promek hafði þá um hríð kannað möguleika á að framleiða kísilduft með þátttöku erlendra sem innlendra fjárfesta. Þær viðræður skiluðu ekki neinni niðurstöðu, og var rekstri Kísiliðjunnar hf. hætt. Hinn 6. nóvember 2005 samdi Landsvirkjun við eiganda Reykjahlíðar um kaup á eignum og lóð Kísiliðjunnar hf. Samningur gerður um heildarsamkomulag um nýtingu á svæðinu.
Maís
thumb|(Frá vinstri til hægri) Teosinte, náttúruleg maísplanta og maískólfur dagsins í dag.