cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saksóknari Alþingis
Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til þess að sækja af hendi Alþingis mál sem þingið höfðar fyrir Landsdómi á hendur Geir H. Haarde fyrrverandi forsætisráðherra. Geir er ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.
Aðdragandi málsins er sá að í kjölfar bankahrunsins 2008 var skipuð rannsóknarnefnd til þess að leita sannleikans um aðdraganda og orsök falls íslensku bankanna. Þann 30. desember 2009 kaus Alþingi síðan þingmannanefnd til þess að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum skýrslunar. Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann 12. apríl 2010 og þingmannanefndin skilaði síðan sinni skýrslu 11. september 2010. Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn Geir H. Haarde, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir, Árna M. Mathiesen og Björgvini G. Sigurðssyni vegna „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“. Kosið var um tillöguna og niðurstaðan varð síðan sú að Alþingi ályktaði að höfða ætti mál á hendur Geir H. Haarde. Málið var þingfest þann 7. júní 2011 í bóksal Þjóðmenningarhússins.
Flatur skattur
Flatur skattur er hugtak sem táknar að skattprósenta er alltaf sú sama í tilteknu skattkerfi sem þýðir fyrst og fremst að ekki eru skilgreind þrep í skattkerfinu. Í þrepaskattkerfi borgar skattgreiðandi tiltekið hlutfall skatts af ákveðnum tekjueiningum. Í flatskattskerfi borga allir sama hlutfall sem er reiknað af allri upphæðinni.
Líney
Líney er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristleifur
Kristleifur er íslenskt karlmannsnafn.
Graham Greene
Ævi
Graham Greene er fæddur í Hertfordshire og fór í skóla í Berkhamsted þar sem faðir hans var skólameistari og seinna meir Balliol Háskólann. Eftir útskrift fór hann að vinna hjá tímaritinu The Times, snérist til rómversk kaþólskrar trúar og giftist Vivien Dayrell-Browning árið 1927. Hann var mikið í sviðsljósinu og umdeildur í Bandaríkjunum, sérstaklega eftir að hafa gefið út bókina The Quiet American.Hann kom einni við sögu í Mið-ameríku þar sem hann umgengst menn eins og Fidel Castro og Manuel Noriega. Hann bjó víðsvegar um heiminn um ævina, á stöðum eins og London, Frönsku Rívierunni og Kaprí. Hann bjó Vevey í Sviss þegar hann dó þriðja Apríl, 1991.
Ritferill
Fyrsta bókin hans heitir The Man Within(1929); söguleg spennusaga sem hafði mörg af hans einkennum sem seinna meir áttu eftir að marka bækur hans; Eltingaleikir, svik, sektarkennd og mistök. Hans fyrsta bók sem átti einhverjum vinsældum að fagna var Stamboul train(1932), önnur spennusaga sem var pólitískari og sú fyrsta í röð bóka sem Greene kallaði „entertainments“eða skemmtisögur. Hann hélt áfram á þessari braut með bækur eins og It´s a battlefield(1934), England made me(1935), A Gun for sale(1936), Brighton Rock, The Confidential Agent(1939), Loser Takes it all(1955) og Our Man in Havana(1958).
Rómversk kaþólsk trú hans hafði áhrif á skrif hans. Áhugi hans á miskunn Guðs(the apalling strangeness of the mercy of God) birtist í sögum eins og Brighton Rock, The Power and The Glory(1940), The Heart of the Matter(1948), The End of the Affair((1951) og The Quiet American(1955).
Greene gaf einnig út léttar bókmenntir eins og ferðasöguna Travels with my Aunt(1969) og smásögur: The Basement Room and Other Stories(1935), Nineteen Stories(1947), Twenty-One Stories(1954) og May We Borrow Your Husband?(1967). Einnig skrifaði hann leikrit eins og The Living Room(1953), The Potting Shed(1957), the Complaisant Lover(1959) og Carving a Statue(1964).
Kvikmyndir
Margar frægar kvikmyndir hafa verið gerðar eftir sögum Grahame Greene. Myndir eins og The Quiet American, The End of The Affair, The Power and The Glory og The Tenth Man. Einnig skrifaði Graham Greene sjálfur handrit að, ef til vill, frægustu mynd kennda við hann; The Third Man með Orson Welles í aðalhlutverki.
Línhildur
Línhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Daljökull
Daljökull er einn af mörgum tegundum jökla. Hann verður til þegar snjór og ís safnast í dalskorur á milli tinda og mynda jökul sem skríður niður dalinn.
Ian McEwan
thumb|right|Ian McEwan (2008) Ian McEwan (f. 1948) er enskur rithöfundur, fæddur í Aldershot á Englandi. McEwan hefur hlotið margar viðurkenningar fyrir verk sín, þ.á m. Booker-verðlaunin fyrir skáldsögu sína, Amsterdam.
24. ágúst
24. ágúst er 236. dagur ársins (237. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 129 dagar eru eftir af árinu.
Ástbjörg
Ástbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Ævintýrabækurnar
Ævintýrabækurnar eru bókaröð eftir breska barnabókahöfundinn Enid Blyton. Aðalsöguhetjurnar eru fjögur 11-12 ára börn sem í íslenskri þýðingu Sigríðar Thorlacius heita Jonni, Anna, Finnur og Dísa. Ein af persónum bókanna er páfagaukurinn Kíkí. Ævintýrabækurnar eru átta og komu út frá 1944 til 1955. Kápumyndir eru eftir Stuart Tresilian.
William Faulkner
thumbnail|William Faulkner 1954. William Cuthbert Faulkner (25. september 1897 – 6. júlí 1962) var bandarískur rithöfundur frá Mississippi. Faulkner hlaut Bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1949.
1198
thumb|right|[[Konstansa af Sikiley, keisaradrottning, með Hinrik keisara, manni sínum.]] Árið 1198 (MCXCVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Tregur málmur
Tregir málmar eru í lotukerfinu málmar á milli málmunganna og hliðarmálmanna, bræðslumark þeirra er almennt lægra en hliðarmálmanna, þeir eru einnig mýkri. Tregu málmarnir eru: ál, gallín, indín, tin, þallín, blý og bismút. Efni 113 til 116 eru einnig tímabundið í þessum flokki en þau eru ununtrín, ununquadín, ununpentín og ununhexín.
Biskupstungur
Biskupstungur er heiti á landsvæði og byggðarlagi í uppsveitum Árnessýslu. Biskupstungur ná yfir landsvæðið eða tunguna milli Brúarár og Hvítár. Tungufljót skiptir þessari tungu í tvennt og er vestari tungan kölluð Ytri-Tunga og hin eystri Eystri-Tunga. Vatnaskil á Kili ráða svo mörkum að norðan en Biskupstungur liggja að Svínavatnshreppi hinum forna á þeim slóðum. Biskupstungurnar draga nafn sitt af biskupsstólnum i Skálholti sem er í ytri tungunni. Flestir markverðir staðir í Biskupstungum eru í ytri tungunni; í eystri tungunni er helst að nefna kirkjustaðinn Bræðratungu.
Ástbjört
Ástbjört er íslenskt kvenmannsnafn.
Biskupstungur
Biskupstungnahreppur náði áður yfir landsvæði þetta og sameinaðist hann inn í Bláskógabyggð árið 2002.
Lísa
Lísa er íslenskt kvenmannsnafn.
Þorlákur Loftsson
Þorlákur Loftsson helgi (d. 1354) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri frá 1314 til dauðadags, eða í 40 ár.
Þorlákur var sonur Lofts Helgasonar, ráðsmanns í Skálholti, bónda í Skál og síðast kanúka í Þykkvabæjarklaustri og konu hans Borghildar, dóttur Eyjólfs ofsa Þorsteinssonar og Þuríðar Sturludóttur Sighvatssonar. Bróðir Lofts var Árni Helgason biskup.
Þorlákur hafði forstöðu klaustursins á seinustu árum Loðmundar ábóta og tók formlega við eftir lát hans, sem var um jólin 1313. Hann átti í erjum við munkana í klaustrinu, sem voru honum mjög óhlýðnir. Tveir eða þrír þeirra börðu ábóta og hröktu hann á flótta úr klaustrinu 1342 og er sagt að Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup hafi komið ári síðar og látið setja þá í járn. Einn þeirra var Eysteinn Ásgrímsson, höfundur Lilju.
Hvaða álit sem munkarnir í klaustrinu höfðu á ábótanum, þá virðist hann hafa notið virðingar og hylli almennings og það svo mjög að hann var talinn helgur maður og bein hans voru tekin upp 1360, sex árum eftir lát hans, og höfð í klausturkirkjunni í Þykkvabæ. Eftirmaður hans var Eyjólfur Pálsson.
Alkalímálmur
Alkalímálmar eru efnaflokkur í 1. flokki lotukerfisins. Í honum eru frumefnin litín, natrín, kalín, rúbidín, sesín og fransín. Þeir eru mjög hvarfgjarnir og finnast því sjaldan eða aldrei hreinir í náttúrunni. Alkalímálmar eru silfurgljáandi, mjúkir málmar með lítinn eðlismassa. Þeir ganga auðveldlega í efnasamband við halógena og mynda þá jónísk sölt og við vatn og mynda þá sterk basísk hýdroxíð. Þessi efni hafa eina rafeind í ysta hveli, þannig að besta leiðin frá orkufræðilegu sjónarmiði til að ná fullu rafeindahveli er að tapa þessari einu rafeind og mynda þá jákvætt hlaðna jón.
Vetni, sem aðeins hefur eina rafeind, er stundum sett efst í flokk 1, en er samt ekki alkalímálmur; heldur er náttúruleg staða þess tvíatóma gas. Til þess að fjarlægja einu rafeind þess þarf talsvert meiri orku en til að fjarlægja ystu rafeind alkalímálmanna. Til þess að fylla ysta rafeindahvel vetnisatóms þarf bara eina rafeind, líkt og gildir um halógena, þannig að undir sumum kringumstæðum getur vetni hagað sér eins og halógen og myndað neikvætt hlaðna hýdríð jón. Hægt hefur verið að láta alkalímálma og suma hliðarmálma mynda tvísambönd við hýdríð.
Við ofurþrýsting, eins og ríkir í kjarna Júpíters, gerist vetni málmkennt og hegðar sér eins og alkalímálmur (sjá málmkennt vetni).
Ástdís
Ástdís er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristmann
Kristmann er íslenskt karlmannsnafn.
Pétur Zóphóníasson
Pétur Zóphóníasson (31. maí 1879 – 21. febrúar 1946) var íslenskur ættfræðingur. Hann fæddist í Goðdölum í Skagafirði, lærði við Möðruvallaskóla og fór eftir það í verslunarnám til Kaupmannahafnar. Um aldamótin 1900 flutti hann til Reykjavíkur og hóf þar verslunarstörf. Hann hafði kynnst starfsemi taflfélaga í Danmörku og stóð fyrir stofnun Taflfélags Reykjavíkur ásamt fleirum aldamótaárið. Hann skrifaði kennslubók í skák sem kom út 1906. Hann var ritstjóri og útgefandi Þjóðólfs 1910-11. Þekktastur er hann fyrir ættfræðirit sín, einkum Ættir Skagfirðinga og hið mikla rit Víkingslækjarætt sem kom út í fjórum bindum 1939-1943 en fimmta bindið bættist við 1972. Pétur starfaði einnig mikið fyrir Góðtemplararegluna.
Lísabet
Lísabet er íslenskt kvenmannsnafn.
Sharon Tate
Sharon Marie Tate Polanski (24. janúar 1943 – 9. ágúst 1969) var bandarísk leikkona og fyrirsæta. Á sjöunda áratugnum birtist hún í ýmsum smáhlutverkum í sjónvarpi og var oft ljósmynduð fyrir tískublöð og önnur tímarit. Litið var á hana sem efnilega Hollywood-stjörnu eftir að henni var vel tekið í nokkrum gaman- og dramahlutverkum í bandarískum kvikmyndum undir lok áratugarins.
Þann 9. ágúst 1969 var Tate myrt ásamt þremur vinum sínum á heimili eiginmanns síns, kvikmyndaleikstjórans Romans Polanski. Morðingjarnir voru meðlimir Manson-fjölskyldunnar og höfðu verið sendir til að vinna ódæðisverkið af leiðtoganum Charles Manson. Tate var ólétt af barni þeirra Polanski og komin átta og hálfan mánuð á leið þegar hún var myrt.
Æviágrip
Sharon Tate fæddist þann 24. janúar 1943 og ólst upp sem „hermannsbarn“ þar sem faðir hennar var liðsforingi í Bandaríkjaher. Strax á barnsaldri vakti hún mikla athygli fyrir fegurð sína og vann ýmsar fegurðarkeppnir bæði sem táningur og sem ungbarn. Frá 1960 til 1962 bjó Tate ásamt fjölskyldu sinni í Veróna á Ítalíu, þar sem faðir hennar hafði verið staðsettur áfram herliði sínu. Þar varð Tate vitni að upptökum á nokkrum bandarískum kvikmyndum í grenndinni og hlaut aukahlutverk í nokkrum þeirra. Með þessu var vakinn áhugi hennar á því að hefja leikferil.
Tate flutti til Hollywood árið 1962 til þess að freista þess að hefja feril í kvikmyndum. Þar kynntist hún kvikmyndaframleiðandanum Martin Ransohoff, sem ákvað að ráða hana og reyna að gera úr henni kvikmyndastjörnu. Fyrsta kvikmyndin sem Tate lék í fyrir Ransohoff hét Eye of the Devil og fjallaði um svartagaldur og trúarmorð. Í næstu mynd sinni fyrir Ransohoff, Don't Make Waves, lék Tate á móti stórleikaranum Tony Curtis.
Árið 1967 lék Tate eitt aðalhlutverkið í kvikmyndinni The Fearless Vampire Killers og komst þar í kynni við pólska kvikmyndaleikstjórann Roman Polanski. Tate og Polanski urðu ástfangin og gengu í hjónaband þann 20. janúar 1968. Þau áttu í ástríðufullu sambandi en Polanski átti einnig í samböndum við aðrar konur á meðan á hjónabandi þeirra stóð og hélt því fram að það væri andstætt eðli hans sem karlmanns að halda trúnað við aðeins eina konu. Tate á að hafa sagt um hjónabandið: „Við erum með gott fyrirkomulag. Roman lýgur að mér og ég læt sem ég trúi honum“. Tate varð þunguð af barni þeirra Romans síðla árs 1968. Hún var komin rúma átta mánuði á leið í ágúst árið 1969 og bjó á þeim tíma ásamt Polanski í lúxusíbúð í Benedict Canyon í Los Angeles. Þann 8. ágúst var Polanski á kvikmyndahátíð í Evrópu en Tate ákvað að vera heima frekar en að þiggja boð á frumsýningu á kvikmynd í Las Vegas. Tate hafði boðið til veislu í íbúðinni en aflýst henni á síðustu stundu og því mættu að endingu aðeins þrír kunningjar hennar heim til Tate þetta kvöld: Fyrrum kærasti hennar, hárgreiðslumeistarinn Jay Sebring; vinur Polanski frá Póllandi, Wojciech Frykowski; og kærasta Frykowski, Abigail Folger.
Kvöldið 8. ágúst brutust þrír meðlimir Manson-gengisins, þau Tex Watson, Susan Atkins og Patricia Krenwinkel, inn í íbúðina og myrtu alla viðstadda í húsinu, þar á meðal Tate ásamt ófæddu barni hennar. Auk fólksins í íbúðinni myrtu þau einnig ungan mann, Steven Parent, sem hafði orðið var við ferðir þeirra stutt frá húsinu. Charles Manson hafði skipað fylgjendum sínum að fremja morðin til þess að uppfylla skilyrði fyrir kynþáttastríði sem hann taldi að ætti að brjótast út milli hvítra og svartra Bandaríkjamanna. Húsið hafði hann valið þar sem það hafði áður tilheyrt kunningja hans, Terry Melcher, syni leikkonunnar Doris Day. Tate baðst griða og grátbað morðingja sína að leyfa sér að minnsta kosti að eiga barnið áður en hún dæi en Manson-gengið fór ekki að bónum hennar. Susan Atkins hélt henni niðri eftir að allir kunningjar Tate höfðu verið drepnir og Tex Watson stakk Tate til dauða með hníf.
Kristmar
Kristmar er íslenskt karlmannsnafn.
Ástfríður
Ástfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Reykjavík
Reykjavík er höfuðborg Íslands, fjölmennasta sveitarfélag landsins og eina borgin. Þannig er Reykjavík efnahagsleg, menningarleg og stjórnmálaleg þungamiðja landsins. Í Reykjavík búa tæplega 140.000 manns (1. apríl 2023), þar af eru um 11% innflytjendur. Íbúar höfuðborgarsvæðisins eru um 249 þúsund í sjö sveitarfélögum. Opinbert heiti sveitarfélagsins Reykjavíkur er Reykjavíkurborg.
Ingólfur Arnarson, sem er í Landnámabók sagður vera fyrsti landnámsmaður Íslands, settist að á Íslandi árið 870, að því talið er, og bjó sér ból og nefndi Reykja(r)vík, þar sem borgin stendur nú. Nýlegir fornleifafundir í miðborg Reykjavíkur, einkum í Aðalstræti, Suðurgötu og Kirkjustræti benda til þess sama, og hafa fundist mannvistarleifar allt frá um 870. Sagan segir að Ingólfur hafi gefið bæ sínum nafnið vegna reykjarstróka sem ruku úr hverum í grenndinni.
Saga
thumb|left|Tjörnin í Reykjavík á sjöunda áratug 19. aldar. Í tillögum Landsnefndarinnar fyrri 1774 var mælt með því að gera Reykjavík að „höfuðbæ“ landsins og að tillögu Landsnefndarinnar síðari var ákveðið að flytja biskupsstólinn frá Skálholti til Reykjavíkur og reisa þar nýja dómkirkju. Reykjavík fékk kaupstaðarréttindi árið 1786, í kjölfar afnáms einokunarverslunar í landinu, og sama ár var Hólavallaskóli stofnaður þar. Á nítjándu öld mynduðust þéttar þyrpingar lítilla húsa eða kofa sjómanna í bænum. Alþingi var endurreist í Reykjavík árið 1845. Ári síðar var Menntaskólinn í Reykjavík fluttur frá Bessastöðum í miðbæinn. Árið 1881 var Alþingishúsið fullbúið. Stýrimannaskólinn tók til starfa 1891 eftir að þilskip voru komin til landsins. Árið 1898 var Miðbæjarskólinn við Tjarnargötu fullbúinn. Hann var þó ekki tekinn í notkun fyrr en haustið 1908 og þá hófu tæplega þrjú hundruð grunnskólabörn nám þar. Í nóvember 1906 kom upp taugaveikisfaraldur í Skuggahverfinu.
Fyrsti bæjarstjóri Reykjavíkur, Páll Einarsson, tók til starfa 1908 og fyrstu konurnar sem settust í bæjarstjórn á Íslandi voru kjörnar af kvennalistum sem buðu fram til bæjarstjórnarkosninga í Reykjavík í janúar árið 1908. Vatnsveita Reykjavíkur tók til starfa 1909. Gasstöð Reykjavíkur við Hlemm var tekin í gagnið árið 1910. Gasstöðin starfaði til 1956. Reykjavíkurhafnir voru byggðar í áföngum á árunum 1913–17 bættu mjög skipaaðstöðu. Þaðan af gátu hafskip lagst að bryggju en áður fyrr þurfti að ferja fólk og varning á milli smærri bryggja og hafskipa sem lágu úti fyrir. Veturinn 1917–1918, nefndur Frostaveturinn mikli, var sá kaldasti sem mælst hefur; þá lá hafís í Reykjavíkurhöfn og hitastigið fór niður í -24,5 °C. Í október 1918 barst spænska veikin, sem geysaði víðar í heiminum, til Íslands með skipum frá Kaupmannahöfn og er talið að um þriðjungur bæjarbúa hafi veikst á örfáum vikum. Elliðaárvirkjun var byggð 1921 til þess að sjá ört stækkandi borginni fyrir rafmagni.
Heimskreppan mikla hafði slæm áhrif um allan heim. Á Íslandi náðu þau hámarki í Gúttóslagnum árið 1932 þegar þunnskipuð lögregla þurfti að berjast við verkamenn fyrir utan Góðtemplarahús Reykjavíkur, þar sem haldinn var bæjarstjórnarfundur þar sem lækka átti laun í atvinnubótavinnu á vegum bæjarins. Einu sinni hafði áður skorist alvarlega í odda á milli lögreglunnar og annarra hópa, en það var í Hvíta stríðinu svokallaða rúmum áratugi fyrr. Í mars 1937 var Sundhöll Reykjavíkur vígð og var það fyrsta sundlaug bæjarins. Þann 10. maí 1940 gengu breskir hermenn á land í Reykjavík og hernámu Ísland. Á meðan veru þeirra stóð hófu þeir byggingu varanlegs flugvallar í Reykjavík. Bandaríkjamenn tóku við af Bretunum rúmu ári seinna og fóru ekki fyrr en að stríðinu loknu, 8. apríl 1947.
Landafræði
thumb|right|Esjan í bakgrunni. Reykjavík er á suðvesturhorni landsins. Strandlína Reykjavíkur einkennist af nesjum, fjörðum, skerjum og eyjum. Fjallið Esja (914 m) er þekkt kennileiti í Reykjavík. Elliðaár sem renna í gegnum Elliðaárdal eru virkjaðar. Stærsta eyjan sem liggur nærri Reykjavík er Viðey, þar á eftir eru Engey og Akurey í Kollafirði.
Í Reykjavík hafa verið gerðar samfelldar veðurathuganir frá 1920, en elstu skráðu veðurathuganir eru frá fyrri hluta 19. aldar. Þann 3. janúar 1841 mældist loftþrýstingurinn í Reykjavík 1058,5 hPa, sem er sá mesti sem mælst hefur á Íslandi. Meðal opinna og grænna svæða í Reykjavík má nefna Hljómskálagarðinn, Klambratún, Öskjuhlíð og Elliðaárdal.
Reykjarvík er 2 886 km frá norðurpólnum og 7116 km frá miðbaug.
Veðurfar
Golfstraumurinn gerir veðurfar í Reykjavík mun hlýrra og jafnara á ársmælikvarða en á flestum öðrum stöðum á sömu breiddargráðu. Hitastig að vetrarlagi fer sjaldan undir -10 °C. Lega borgarinnar á suðvesturströnd Íslands ber með sér fremur vindasamt veður og eru rok algeng, sérlega að vetrarlagi. Sumur eru svöl, hitastig venjulega á bilinu 10 °C til 15 °C og fer einstaka sinnum upp undir 20 °C. Þó svo að úrkoma sé ekki mjög mikil í Reykjavík mælist þó úrkoma að meðaltali 213 daga á ári. Lengri þurrkatímar eru sjaldgæfir. Vorið er að öllu jöfnu sólríkast og þá helst maímánuður. Árlegir sólartímar mælast um 1.300 sem er sambærilegt við stóran hluta norðurhluta Evrópu. Hitamet í borginni var sett 30. júlí 2008 og mældist hiti þá 25 7 °C. Kaldast var 21. janúar 1918 og mældist hiti þá -24,5 °C.
Borgarstjórn
Í borgarstjórn Reykjavíkur sitja 23 fulltrúar sem kjörnir eru hlutfallskosningu á fjögurra ára fresti. Frá árinu 1908 til dagsins í dag hafa 22 einstaklingar, þar af 18 karlmenn og fjórar konur, setið sem borgarstjórar Reykjavíkur. Síðast var kosið til borgarstjórnar í sveitarstjórnarkosningum 14. maí 2022. Borgarstjórn kýs sér borgarstjóra, sem er framkvæmdastjóri borgarinnar.
Síðan 2014 hefur Dagur B. Eggertsson úr Samfylkingu verið borgarstjóri. Eftir kosningarnar 2022 mynduðu Samfylkingin, Framsóknarflokkurinn, Píratar og Viðreisn meirihluta í borgarstjórn. Samkvæmt meirihlutasáttmálanum mun Dagur B. Eggertsson sitja sem borgarstjóri til ársloka 2023 en þá muni Einar Þorsteinsson taka við sem borgarstjóri það sem eftir lifir kjörtímabilsins.
Meloidogyne incognita
Meloidogyne incognita er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Þessi þráðormur er ein af fjórum algengustu tegundum heimsins og er með fjölda hýsla. Hann veldur oft stórum, óreglulegum gallvexti á rótum hýslanna. .
Reykjavík
Ráð og nefndir
Borgarráð er framkvæmdastjórn borgarinnar. Þar sitja sjö borgarfulltrúar kosnir af borgarstjórn og sjö til vara, ásamt borgarstjóra. Önnur ráð borgarinnar skipuð kjörnum fulltrúum (árið 2022) eru mannréttinda- og ofbeldisvarnarráð, menningar-, íþrótta- og tómstundaráð, skóla- og frístundaráð, velferðarráð, umhverfis- og skipulagsráð og stafrænt ráð.
Ástgerður
Ástgerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Reykjavík
Ráð og nefndir
Meðan nefnda borgarinnar eru almannavarnanefnd, barnaverndarnefnd, fjölmenningarráð og öldungaráð.
Borgin skipar fulltrúa í stjórnir fyrirtækja sem eru í hennar eigu að hluta eða heild: Brú lífeyrissjóðs, Faxaflóahafna, Orkuveitu Reykjavíkur, Strætó, Sorpu, Slökkvilið Höfuðborgarsvæðisins, Malbikunarstöðvarinnar Höfða, Félagsbústaða og Betri samgangna.
Svið
Starfsemi borgarinnar skiptist á átta fagsvið; íþrótta- og tómstundasvið, skóla- og frístundasvið, menningar- og ferðamálasvið, velferðarsvið, mannauðs- og starfsumhverfissvið, fjármála- og áhættustýringarsvið og þjónustu- og nýsköpunarsvið.
Hverfaskipting
Samkvæmt samþykkt borgarráðs Reykjavíkur frá júní 2003 skiptist Reykjavík í tíu hverfi, hvert með sínu hverfisráði. Þau eru (með tilheyrandi hverfahlutum):
thumb|upright=1.5
Samgöngur
thumb|right|Loftmynd sem sýnir Reykjavíkurflugvöll. Einkabíllinn er algengur samgöngumáti í Reykjavík sem og leigubílar. Strætisvagnar Strætó bs. ganga um allan bæinn og tengja út fyrir borgarmörkin til Akraness, Borgarfjarðar, Akureyrar og víðar. Á undanförnum árum hafa fleiri og fleiri hjólreiðastígar verið lagðir til þess að gera hjólreiðar að raunhæfari samgöngumáta. Oft hefur verið rætt um að koma upp skilvirkari almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu. Meðal þess sem stungið hefur verið upp á síðustu ár eru Léttlestakerfi höfuðborgarsvæðisins og Borgarlína. Eitt af því sem stendur í vegi fyrir slíkum áformum er hvað svæðið er í raun dreifbýlt.
Helsti innanlandsflugvöllur Íslands, Reykjavíkurflugvöllur, er í Vatnsmýri í Reykjavík. Skiptar skoðanir eru um hvort færa eigi hann annað. Þann 17. mars 2001 var haldin atkvæðagreiðsla meðal borgarbúa þar sem naumur meirihluti var fyrir því að flytja flugvöllinn burt. Hins vegar tóku aðeins 37% þátt þannig að kosningin var ekki bindandi.
Söfn
Í Reykjavík eru flest söfn á Íslandi. Elsta listasafnið er Listasafn Einars Jónssonar. Í borginni er einnig að finna Listasafn Íslands og Listasafn Reykjavíkur sem hefur aðstöðu bæði í miðbæ Reykjavíkur og við Miklatún. Listasafn Ásmundar Sveinssonar tilheyrir einnig Listasafni Reykjavíkur. Borgarbókasafn Reykjavíkur er einnig að finna í miðbænum og mörg útibú eru í hverfum borgarinnar.
Þjóðminjasafn Íslands er nærri miðbænum við Háskóla Íslands. Borgarsögusafn rekur meðal annars Sjóminjasafnið í Reykjavík og Árbæjarsafn þar sem hægt er að skoða gömul hús sem þangað hafa verið færð og torfbæinn Árbæ sem safnið dregur nafn sitt af, en hann hefur verið þar frá upphafi. Reðursafnið hefur verið vinsælt hjá ferðamönnum.
Hátíðir
Listahátíð í Reykjavík er gamalgróin hátíð sem rekja má til 1970. Hinsegin dagar hafa verið haldnir í ágúst frá 1999. Menningarnótt hefur verið frá aldamótum 2000. Jazzhátíð Reykjavíkur á rætur að rekja til Norrænna útvarpsjazzdaga í maí 1990 og Innipúkinn hefur verið haldin um verslunarmannahelgi frá því árið 2001 (að undanskildum árunum 2020 og 2021 þegar hátíðin var felld niður vegna COVID-19). Aðrar tónlistarhátíðir eru t.d. Iceland Airwaves um haustið. Hátíðir í júní eru Sjómannadagurinn og 17. júní.
Skipulagsmál
Í Reykjavík er í gildi aðalskipulag fyrir tímabilið 2010-2030 sem samþykkt var árið 2013. Vinna við endurskoðun aðalskipulagsins hófst árið 2007 og hefur Haraldur Sigurðsson skipulagsfræðingur haft umsjón með endurskoðun og breytingum aðalskipulagsins. Sviðsstjóri Umhverfis- og skipulagssviðs við endurskoðun var Ólöf Örvarsdóttir. Formaður umhverfis- og skipulagsráðs við samþykkt áætlunarinnar var Páll Hjaltason arkitekt og fullltrúi Besta flokksins í Borgarstjórn. Aðalskipulag Reykjavíkur 2010-2030 (AR 2010-30) markaði breytingar á áherslum í skipulagi borgarinnar með aukinni áherslu á þéttingu byggðar í stað uppbyggingar nýrra hverfa utan marka byggðar.
Systraborgir/Vinabæir
Reykjavík viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Í júlí árið 2013 lagði Jón Gnarr borgarstjóri til að samstarfssamningur Reykjavíkur og Moskvu yrði endurskoðaður vegna lagasetninga sem beindust gegn mál­efn­um sam­kyn­hneigðra, tví­kyn­hneigðra og trans­fólks í Rússlandi. Lvív í Úkraínu kom í stað Moskvu árið 2023.
Peter Frederick Strawson
Peter Frederick Strawson (fæddur 23. nóvember 1919 í London - 13. febrúar 2006) er heimspekingur sem er oft kenndur við heimspeki hversdagsmáls sem er straumur innan rökgreiningarheimspeki. Hann var Waynflete prófessor í frumspekilegri heimspeki við University of Oxford frá 1968 til 1987. Strawson varð fyrst þekktur fyrir grein sína „On Referring“ sem birtist árið 1950. Í greininni gagnrýndi hann lýsingarhyggju Bertrands Russell (sjá einnig ákveðnar lýsingar).
Meðal mikilvægra skrifa Strawsons eru: Introduction to Logical Theory, Individuals: An Essay in Descriptive Metaphysics, The Bounds of Sense: An Essay on Kant’s Critique of Pure Reason og Entity and Identity.
Strawson var aðlaður árið 1977, og er því einnig þekktur sem Sir Peter Strawson. Sonur hans, Galen Strawson, er einnig heimspekingur.
Kristmundur
Kristmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Ormur Jónsson Svínfellingur
Ormur Jónsson Svínfellingur (d. 5. september 1241) var íslenskur goðorðsmaður og höfðingi á 13. öld.
Hann var sonur Jóns Sigmundssonar (d. 14. júlí 1212) á Valþjófsstað og síðar Svínafelli og konu hans, Þóru eldri (d. 1203), dóttur Guðmundar gríss Ámundasonar. Hálfbræður hans voru Brandur ábóti í Þykkvabæ og biskup á Hólum og Þórarinn goðorðsmaður (d. 1239), faðir Þorvarðar og Odds Þórarinssona. Ormur var sagður vinsælastur af öllum óvígðum höfðingjum á þeim tíma því að hann leiddi hjá sér þann hernað og óöld er flestir hinna vöfðust í en hélt hlut sínum óskertum.
Ormur bjó fyrst á Svínafelli í Öræfum en síðar í Skál á Síðu. Kona hans var Álfheiður Njálsdóttir. Synir þeirra voru Sæmundur Ormsson (um 1227 - 13. apríl 1252, sem giftist Ingunni dóttur Sturlu Sighvatssonar, og Guðmundur Ormsson (um 1235 - 13. apríl 1252). Ögmundur Digur-Helgason í Kirkjubæ, sem giftur var föðursystur þeirra, lét taka þá af lífi og segir frá þeim atburðum í Svínfellingasögu.
Einnig áttu þau soninn Orm, sem fæddist eftir lát föður síns og varð síðar höfðingi Svínfellinga, og dótturina Þóru, sem giftist Kráki Tómassyni af ætt Seldæla, dóttursyni Þórðar Sturlusonar. Laundóttir Orms var Oddný, sem giftist Finnbirni, syni Digur-Helga, hirðmanni og umboðsmanni Hákonar gamla. Hann lést af sárum sem hann hlaut á Þverárfundi.
Gaius Maecenas
Gaius eða Cilnius Maecenas (70 f.Kr. - 8 f.Kr.) var einkavinur og ráðgjafi Ágústusar auk þess að vera bakhjarl margra ungra skálda. Nafn hans varð táknrænt fyrir valdamikla og auðuga velgjörðarmenn listamanna.
Tacítus (Ann. 6. 11) vísar til hans sem „Cilniusar Maecenasar“. Það er hugsanlegt að „Cilnius“ hafi verið ættarnafn móður hans.
Sem náinn vinur og ráðgjafi Ágústusar öðlaðist Maecenas nánast stöðu sem næstráðandi þegar Ágústus var fjarri. Á seinni árum kom fram stirðleiki í vináttu þeirra, sennilega að einhverju leyti vegna þess að Ágústus hélt við konu hans, Terentíu. Þegar Maecenas lést útnefndi hann Ágústus einkaerfingja sinn.
Sennilega er Maecenas frægastur fyrir stuðning sinn við ung skáld. Það útskýrir hvers vegna nafn hans hefur orðið að samheiti fyrir velgjörðarmenn listamanna á mörgum tungumálum. Sagt er að hann hafi uppgötvað skáldið Hóratíus og styrkt Virgil sem samdi Búnaðarbálk (Georgica) til heiðurs honum. Maecenas gaf Hóratíusi villu í sabínsku fjöllunum. Skáldin Propertíus, Varíus Rufus, Plotíus Tucca, Valgíus Rufus og Domitíus Marsus voru einnig skjólstæðingar hans.
Maecenas samdi einnig sjálfur kvæði og ritaði bækur. Um tuttugu brot eru varðveitt úr verkum hans. Sagt er að meðal verka hans hafi verið samræður á borð við Samdrykkjuna og ljóðið In Octaviam („Gegn Octavíu“) en óljóst er um hvað ljóðið fjallaði.
Brúðarmjaðjurt
Brúðarmjaðjurt, eða brúðarvefur (fræðiheiti: Filipendula vulgaris, ) er blómplanta af rósaætt ættuð frá Evrópu, Asor-eyjum, NV-Afríku, Suður-Síberíu og Íran. Hún líkist nokkuð mjaðurt, en er mun fínlegri og lægri. Eitthvað ræktuð á Íslandi og þrífst ágætlega. Hún þolir mun þurrari jarðveg en aðrar mjaðurtir vegna biturra rótarhnýðanna sem voru áður nýtt til matar.
26. ágúst
26. ágúst er 238. dagur ársins (239. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 127 dagar eru eftir af árinu.
Ólafur Rafnsson
Ólafur Eðvarð Rafnsson (fæddur 7. apríl 1963,dáinn 19. júní 2013) var lögfræðingur í Hafnarfirði, forseti Íþróttasambands Íslands og forseti FIBA Europe.
Ólafur var formaður Körfuknattleikssambands Íslands frá 1996 – 2006 þegar hann var kjörinn forseti ÍSÍ.
Félagslið
Á yngri árum lék Ólafur körufuknattleik með Haukum í Hafnarfirði og seinna þjálfaði hann liðið í Úrvalsdeild. Sem leikmaður lék hann 109 leiki í Úrvalsdeild og skoraði 1061 stig. Hann varð Íslandsmeistari með Haukum 1988 og bikarmeistari 1985 og 1986.
Landsliðið
Ólafur lék 7 leiki fyrir landslið Íslands í körfubolta á milli 1985 og 1986.
Fjölskylda
Dóttir Ólafs er Auður Íris Ólafsdóttir, leikmaður landsliðs Íslands í körfubolta.
Andlát
Ólafur varð bráðkvaddur í Geneva í Sviss, fimmtugur að aldri, þar sem hann sótti fund í miðstjórn FIBA World, Alþjóða Körfuknattleikssambandsins.
Tyrkjaveldi
Tyrkjaveldi, einnig nefnt Ottómanveldið eða Ósmanska ríkið, (ottómönsk tyrkneska: دولت عالیه عثمانیه, Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye, tyrkneska: Osmanlı Devleti eða Osmanlı İmparatorluğu) var stórveldi við austurhluta Miðjarðarhafs sem Tyrkir stjórnuðu. Tyrkjaveldi ríkti yfir stórum hlutum Suðaustur-Evrópu, Vestur-Asíu og Norður-Afríku milli 14. og 20. aldar. Tyrkjaveldið var stofnað í norðvesturhluta Anatólíu árið 1299 í bænum Söğüt, af ættbálkahöfðingjanum Ósman (arabíska: Uthmān) sem heimsveldið var síðan kennt við. Ottómanar réðust fyrst inn í Evrópu árið 1354 og hófu að leggja Balkanskaga undir sig. Þar með breyttist ósmanska soldánsdæmið í heimsveldi með lönd í tveimur heimsálfum. Tyrkjaveldi lagði Konstantínópel undir sig árið 1453 og batt þannig enda á Austrómverska keisaradæmið.
Undir stjórn Súleimans mikla náði Tyrkjaveldi hátindi þróunar og útbreiðslu. Í upphafi 17. aldar skiptist ríkið í 32 héruð auk fjölda skattlanda. Sum þeirra voru síðar innlimuð í heimsveldið, en sum héldu eftir mismikilli sjálfstjórn í gegnum aldirnar. Konstantínópel varð höfuðborg heimsveldisins sem Istanbúl og Tyrkjaveldi var í margar aldir milligönguríki í verslun milli Evrópu og Asíu.
Áður var gjarnan sagt að ríkinu hefði tekið að hnigna eftir lát Súleimans mikla, en fræðimenn eru ekki lengur almennt á þeirri skoðun. Ríkið einkenndist af sterku og sveigjanlegu stjórnkerfi, efnahagskerfi og her á 17. og 18. öld. Á löngu friðartímabili, milli 1740 til 1768, dróst Tyrkjaveldi hernaðarlega aftur úr helstu keppinautum sínum, Habsborgaraveldinu og Rússaveldi. Í kjölfarið biðu Ottómanar nokkra alvarlega ósigra seint á 18. öld og 19. öld. Sjálfstæðisstríð Grikkja leiddi til sjálfstæðis Grikklands árið 1830. Þessi áföll leiddu til tilrauna til að nútímavæða ríkið með umbótum sem nefndust Tanzimat. Á 19. öld efldist ríkisvaldið því, þrátt fyrir missi landsvæða á Balkanskaga þar sem mörg ný sjálfstæð ríki urðu til á fyrrum yfirráðasvæði Tyrkjaveldis.
Með byltingu Ungtyrkja árið 1908 var stjórn ríkisins breytt í þingbundið konungsvald, en eftir slæmt gengi í Balkanstríðunum tók nefnd um einingu og framfarir yfir stjórn ríkisins með valdaráni árið 1913 og kom á flokksræði. Stjórnin gerði bandalag við Þýskaland og Tyrkjaveldi varð eitt af Miðveldunum í Fyrri heimsstyrjöld. Innanlandsátök settu mark sitt á ríkið, uppreisn Araba hófst í Vestur-Asíu og stjórnin stóð að þjóðarmorðum gegn Armenum, Assýringum og Grikkjum. Ósigurinn og hernám Bandamanna Tyrkjaveldis leiddu til skiptingar þess og yfirtöku Breta og Frakka á fyrrum yfirráðasvæðum þess í Mið-Austurlöndum. Mustafa Kemal Atatürk leiddi sjálfstæðisstríð Tyrklands gegn Bandamönnum og með stofnun lýðveldisins Tyrklands árið 1922 var Tyrkjaveldi formlega lagt niður.
Smásaga
Smásaga er stutt skálduð frásögn í lausu máli sem er öllu hnitmiðaðri en lengri skáldverk, eins og til dæmis skáldsagan og nóvellan. Í smásögu er oftast aðeins um eina aðalpersónu að ræða og einn tiltekinn atburð í lífi hennar, viðbrögð hennar við honum og/eða öðrum persónum. Góð smásaga getur með fáum orðum brugðið upp ljósi sem fær lesandanum innsýn inn í gangverk persónunnar og ævi hennar.
Smásagan á Íslandi
Um og eftir 1950 breyttist smásagnagerð á Íslandi. Höfundar á borð við Thor Vilhjálmsson, Jón Óskar, Steinar Sigurjónsson, Geir Kristjánsson og Ástu Sigurðardóttur leyfðu sér frjálsara form en tíðkast hafði. Þeir færðu sér í nyt ýmsar eigindir ljóðsins, hrynjandi og stíl, létu sér lítið spennandi um söguþráð og brutu af sé viðjar anekdótu og skrítlu. Hin hefðbundna, raunsæja smásaga hafði á sér svip hlutleysis enda átti hún að vera „gluggi“ út í lífið. Nýja smásagan opnaði leið til huglægari tjáningar, rökvísi ímyndunaraflsins kom í stað atviks, rannsókn sálarlífs í stað könnunar á ytri aðstæðum. Formbylting átti sér stað í prósa.
Heimildir
قصة قصيرة Pripovjetka Novelle Nouvelle Cerpen Novelle Nowela Рассказ קורצע ערציילונג 短篇小說
Tyrkjaveldi
Saga
Tyrkjaveldi var miðpunktur samskipta Vestur- og Austurlanda í rúmlega 600 ár. Tyrkjaveldi var stöðugt  efnahags- og samfélagslega alla 17. og 18. öld. Á blómaskeiði sínu, undir lok 17. aldar, náði ríkið yfir hluta þriggja heimsálfa og innihélt Balkanskagann og suðausturhluta Evrópu, ásamt stærstum hluta Mið-Austurlanda og Norður-Afríku, og náði frá Gíbraltarsundi í vestri til Kaspíahafs í austri og frá Austurríki í norðri til Sómalíu í suðri. Höfuðborg ríkisins var hin forna borg Konstantínópel við Bospórussund, eftir að soldáninn Memed sigursæli náði henni á sitt vald árið 1453.
Á miðri 18. öld dró þó nokkuð úr afli Tyrkjaveldis þegar Habsborgaraveldið og Rússaveldi hófu að sækja að Tyrkjum í bardögum um landsvæði. Á þessu tímabil töpuðu Tyrkir mörgum orrustum, sem leiddi til mikils mannfalls, kostnaðar og landamissis. Þetta varð til þess að stjórn Tyrkja hóf miklar umbætur, nútímavæðingu og endurbyggingu ríkisins.
Stjórnskipulag
Tyrkjaveldi var stjórnað af súnní-múslímum sem oftast töluðu tyrknesku. Heimsveldinu var stjórnað frá Istanbúl þar sem merkir soldánar reistu stórfengleg minnismerki og settu mark sitt á söguna. Fjölmargar þjóðir bjuggu innan heimsveldisins og tilheyrði fólkið ýmsum trúflokkum og talaði ótal tungumál.
Tyrkjaveldið beitti tiltölulega litlu ríkisvaldi og var ekki talin þörf á að skipta sér af daglegum athöfnum fólks. Heimsveldið var það stórt og víðfeðmt að ólíklegt er að þeir hefðu haft tök á að skikka alla til þess að tala tyrknesku og iðka sína trú. Heimsveldið var því í raun eins konar frumeindarstjórn, þ.e. hver hreppur og sýsla hafði nokkuð mikið svigrúm til þess að stjórna sér sjálf svo lengi sem ákveðin skattur væri greiddur til Istanbúl og að lögmæti stjórnvalda þar væri viðurkennt. Ef að peningaflæðið hélt sínu striki sáu stjórnvöld litla ástæðu til þess að efast um völd sín.
Gyðingar og kristnir fengu sjálfræði og trúfrelsi undir stjórn Tyrkja en höfðu þó minni réttindi en múslímskir þegnar ríkisins. Lagalega séð voru þeir ekki jafnréttháir auk þess sem þeir þurftu að borga hærri skatta og ýmiss konar skattálögur sem múslímar voru undanþegnir.
Millet-kerfið
Millet-kerfið var eitt af grundvallarkerfunum í heimsveldinu. Millet þýðir í raun samfélag eða þjóð. Tyrkir skiptu fólki upp eftir trú og var hver trúdeild millet, yfir hverju millet var svo trúarleiðtogi sem var fulltrúi þess samfélags gagnvart stjórnvöldum. Hvert millet bar ábyrgð á sínu fólki og þýddi það að einstaklingur sem fæddist í ákveðnu millet fylgdi þeim lögum og reglum sem giltu þar, honum var fundinn maki innan milletsins og einning séð fyrir vinnu. Ef að deilumál komu upp innan milletsins var það leyst innan þess án afskipta Tyrkja. Tyrkjir beittu sér aðeins í þeim málum sem komu upp á milli mismunandi milleta.
Ástheiður
Ástheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Þrasýmakkos
Þrasýmakkos (forngríska: Θρασύμαχος; um 459-400 f.Kr.) var forngrískur fræðari sem er þekktastur úr Ríkinu eftir Platon.
Hinn sögulegi Þrasýmakkos
Þrasýmakkos var frá Kalkedon við Svartahafið. Hann var fræðari og starfaði einkum í Aþenu. Hann fékkst meðal annars við mælskufræði og stjórnmálafræði.
Varðveitt er brot úr verki hans Um stjórnskipun.
Rabbíni
thumb|250px|[[Moshe Feinstein rabbíni er einn helsti rabbíni sanntrúaðra gyðinga á 21. öld]]
Í gyðingdómi er rabbíni sá sem kennir um Torah. Orðið á rætur sínar að rekja til hebreska orðsins רַבִּי rabi sem þýðir „meistarinn minn“ (fleirtala: rabanim). Orðið רב rav „meistari“ þýðir bókstaflega „hinn mikli“.
Hlutverk rabbínans á upptök sín á tíma faríseanna og talmúdanna þegar lærðir kennarar komu saman til að skrá formlega skrifuðu og munnlegu lög gyðingdóms. Á síðari öldum hafði hlutverk kristinna presta haft áhrif á það rabbína, til dæmis fluttu rabbínar athafnir frá predikunarstóli. Á 19. öld jókst mikilvægi starfsemi þýskra og bandarískra rabbína en þeir predikuðu, gáfu ráðgjöf og urðu fulltrúar gyðinga í samfélaginu.
Innan þeirra ýmsu safnaða gyðingdóms eru misjöfn skilyrði um vígslu rabbína og mismunandi skoðanir um hver má kalla rabbíni. Í öllum útfærlsum gyðingdóms nema rétttrúnaðargyðingdómi og nokkrum öðrum íhaldssömum söfnuðum mega konur og samkynhneigðir verða rabbínar.
Konungsríkið Ísland
Konungríkið Íslands var konungsríki í Norður-Evrópu sem var til 1918-1944. Landamæri þess voru þau sömu og núverandi landamæri lýðveldisins Íslands. Þann 1. desember árið 1918 var Konungsríkið Ísland stofnað sem fullvalda ríki með eigin þjóðfána með setningu sambandslaganna í konungssambandi við Danmörku. Alþingi fékk óskorað löggjafarvald en Danir fóru áfram með utanríkismál og varnarmál, þar á meðal landhelgisgæslu. Konungsríkið var lagt niður árið 1944 þegar Íslendingar stofnuðu lýðveldi. Konungur lagðist gegn þeirri áætlunargerð en sendi íslendingum heillaóskaskeyti við lýðveldisstofnun. Lýðveldi var þannig stofnað á Þingvöllum 17. júní 1944 og féll þá samband Íslands við Danmörku alfarið úr gildi. Eftir að lýðveldið var stofnað kaus Alþingi Svein Björnsson sem ríkisstjóra sem fór með þau völd sem konungur hafði áður haft á tímum konungsríkisins.
Hæstiréttur Íslands kom fyrst saman árið 1920 og sama ár var stjórnarskránni breytt þannig að þingmönnum var fjölgað í 42 og ákveðið að Alþingi skyldi koma saman árlega. Árið 1930 var haldið upp á þúsaldarafmæli alþingis með Alþingishátíðinni. Kreppan mikla hafði skollið á haustið 1929 og náði nú til Íslands. Atvinnuleysi á landinu jókst og til óeirða kom 9. nóvember 1932 við Góðtemplarahúsið við Tjörnina, sem hefur jafnan verið nefnt Gúttóslagurinn. Meirihluti fjórða áratugarins var erfiður Íslendingum, togaraútgerðin var rekin með tapi sem leystist ekki fyrr en gengi íslensku krónunnar var fellt árið 1939 og krónan aftengd breska pundinu og þess í stað tengd bandaríska dollaranum. Seinni heimsstyrjöldin hófst með innrás Þýskalands í Pólland í september 1939 en nokkrum mánuðum síðar, í apríl 1940, réðust Þjóðverjar á Danmörku og hertóku.
Meðal áhrifamestu manna í íslensku þjóðlífi á fyrri hluta 20. aldarinnar var Thor Jensen, kaupmaður og útgerðarmaður, sem rak fyrirtækið Kveldúlf. Synir hans urðu margir hverjir þjóðþekktir, má þar helst nefna Ólaf Thors, sem varð formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra Íslands, Kjartan Thors sem varð framkvæmdastjóri Kveldúlfs, og Thor Thors, fyrsta fastafulltrúa Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Tengdasynir Thors voru líka kunnir og áhrifamiklir, til dæmis Guðmundur Vilhjálmsson, forstjóri Eimskipafélags Íslands, Gunnar Viðar, bankastjóri Landsbanka Íslands, og Hallgrímur Hallgrímsson, forstjóri olíufélagsins Skeljungs. Sonur Ólafs Thors, Thor Ó. Thors, varð framkvæmdastjóri Íslenskra aðalverktaka og tengdasonur Ólafs, Pétur Benediktsson, bankastjóri Landsbankans.
1169
Árið 1169 (MCLXIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Davíð (höggmynd)
Höggmyndin Davíðs:
Stokkhólmsvígin
thumb|right|350px|Stokkhólmsvígin á koparstungu frá 1676 Stokkhólmsvígin voru dráp á mestmegnis aðalsfólki og geistlegum stuðningsmönnum Stens Sture og áttu sér stað frá 4. til 10. nóvember 1520 í kjölfarið á innrás Kristjáns II Danakonungs. Blóðbaðið náði hámarki 8. nóvember þegar um hundrað manns voru teknir af lífi.
Forsaga víganna voru átök milli sænskra stuðningsmanna Kalmarsambandsins, sem Gustav Trolle, erkibiskupinn í Uppsölum, leiddi, og þeirra sem vildu sjálfstæði Svíþjóðar og Sten Sture leiddi. 19. janúar særðist Sten Sture til ólífis í orrustunni við Bogesund. Ekkja Stures, Christina Gyllenstierna var svo sigruð í orrustunni við Uppsali 6. apríl og gafst upp 7. september með því skilyrði að stuðningsmenn þeirra nytu friðhelgi.
Styrkir
Styrkir er áreiti sem fylgir tiltekinni hegðun sem eykur líkurnar á að hún endurtaki sig. Þegar hegðun eykst á þennan hátt kallast það styrking.
Fráreiti
Ef virkt fráreiti er fjarlægt eftir að hegðun á sér stað er talað um neikvæða styrkingu (negative reinforcement). Ef það er t.d. slökkt á rafstraumi þegar rotta stendur á afturfótunum mun hún standa mun oftar á afturfótunum. Ef eiginkona hættir að rífast eftir að eiginmaðurinn vaskar upp er hann mun líklegri til að vaska oftar upp. Jákvæðu áhrifin fyrir viðkomandi felast þannig í því að fráreitið er ekki lengur til staðar eftir að hegðun kemur fram og það þjónar því sem styrkir. Ef fráreiti er ekki lengur til staðar þegar hegðun er sýnd er mun líklegra að hegðunin aukist í framtíðinni. Sumir atferlissinnar líta neikvæðum augum á fráreiti. Ástæðan er sú að áreitið sem styrkti upphaflegu hegðunina (s.s. að horfa á fótbolta í stað þess að vaska upp) hefur ekki verið fjarlægt, þrátt fyrir að neikvæða áreitið hafi vissulega verið fjarlægt (rifrildið). Áreitið sem upphaflega styrkti hegðunina er ennþá til staðar og það getur því ennþá haft áhrif á hegðunina.
Það getur verið erfitt að aðgreina neikvæða styrkingu og jákvæða. Ef maður er svangur og er svo gefið að borða. Er maturinn sem þú færð styrkir fyrir það að vera saddur eða er það að minnka hið neikvæða, þ.e. hungrið, merki um neikvæða styrkingu?
Tengt efni
Sarrus
Díogenes frá Apolloníu
Díogenes frá Apolloníu (um 460 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Apolloníu í Þrakíu. Hann bjó um tíma í Aþenu. Einungis brot eru varðveitt úr ritum hans.
Kristófer
Kristófer er íslenskt karlmannsnafn.
Heimildir
Kristoffer
Karl 11.
thumb|right|Karl 11. á málverki eftir [[David Klöcker Ehrenstrahl frá því um 1690.]] Karl 11. (24. nóvember 1655 – 5. apríl 1697) var Svíakonungur frá 1660 til dauðadags. Hann varð konungur aðeins fimm ára gamall eftir að faðir hans Karl 10. Gústaf lést úr veikindum. Móðir hans Heiðveig Eleonóra af Holstein-Gottorp fór með völdin fyrir hans hönd en hún hafði lítinn áhuga á stjórnmálum og því var stjórn ríkisins í raun í höndum voldugra ráðgjafa í sænska ríkisráðinu á borð við Johan Göransson Gyllenstierna. Framganga hans í Skánarstríðinu gegn Danmörku 1675-1679 aflaði honum aukinna vinsælda og eftir lát Gyllenstierna 1680 tók hann sjálfur meiri þátt í stjórn ríkisins. Eftir stríðið einbeitti hann sér að umbótum í ríkisfjármálunum, í málefnum stjórnkerfisins og hersins. Hann giftist 1680 systur Danakonungs, Úlriku Eleonóru sem ól honum sjö börn, þar á meðal Karl 12. sem tók við völdum eftir lát föður síns.
Morkinskinna
Morkinskinna er konungasaga, sem fjallar um sögu Noregskonunga frá því um 1025 til 1157. Sagan var samin á Íslandi um 1220, og er varðveitt í handriti frá því um 1275.
Handritið
Nafnið Morkinskinna var upphaflega notað um skinnhandritið sem sagan er varðveitt í, GKS 1009 fol., sem er í Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn, nánar tiltekið í „Gammel Kongeling Samling“ (GKS). Þormóður Torfason fékk handritið hjá Brynjólfi Sveinssyni biskupi í Skálholti sumarið 1662, og fór með það til Kaupmannahafnar, þar sem það var afhent bókasafni konungs (Friðriks 3.). Þormóður gaf handritinu nafnið Morkinskinna, af því að í því (eða í bandinu) voru meiri rakaskemmdir en í öðrum handritum sem hann notaði. Síðar var farið að nota nafnið Morkinskinna um þá sérstöku gerð konungasagna sem í handritinu er.
Handritið er ekki heilt, nú eru í því 37 blöð en þau hafa líklega verið 53 í upphafi. Eyður í fyrri hluta sögunnar er hægt að fylla með efni úr öðrum handritum, einkum Flateyjarbók, sem hefur að geyma náskyldan texta. Nokkrar vísur vantar þar og nokkra þætti, og aðrir eru þar í breyttri mynd. Niðurlag sögunnar er glatað, en efnið hefur þar líklega verið hliðstætt Heimskringlu. Tvær rithendur eru á bókinni.
Sagan
Morkinskinna fjallar um sama tímabil og þriðji hluti Heimskringlu. Sagan hefst um 1025 og endar í miðri setningu árið 1157, eftir dauða Sigurðar 2. Haraldssonar. Upphaflega hefur sagan verið lengri, og líklega náð til 1177, eins og Fagurskinna og Heimskringla, sem nota Morkinskinnu sem heimild. Í sögunni eru nú um 328 vísur, eða fleiri en í flestum öðrum fornritum, en eflaust hafa vísurnar verið fleiri þegar sagan var heil. Vísurnar eru flestar undir dróttkvæðum hætti, hrynhendum hætti og fornyrðislagi. Almennt eru frásagnir Morkinskinnu ítarlegri en í Heimskringlu, en mismunurinn virðist minnka undir lokin.
Í Morkinskinnu sameinast þrír straumar í einu riti: Hirðmenning sunnan úr álfu, norræn skáldskaparhefð dróttkvæðaskálda og áhrif frá eldri konungasögum.
Olga Færseth
Andrea Olga Færseth (f. 6. október 1975) er íslensk fyrrum knattspyrnu- og körfuknattleikskona. Hún hóf íþróttaferill sinn í körfubolta með Keflavík.
Knattspyrnuferill hennar byrjaði með Breiðablik þar sem hún varð Íslandsmeistari tvisvar sinnum (1992 og 1994). 1995 gekk hún til liðs við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Með KR varð hún Íslandsmeistari fjórum sinnum í röð (1997, 1998, 1999 og 2000). Á knattspyrnuferli sínum hefur hún skorað 262 mörk í 202 leikjum og er langmarkahæsta knattspyrnukona landsins. Hún lauk ferlinum sínum með Ungmennafélaginu Selfoss þar sem hún skoraði 2 mörk í jafnmörgum leikjum.
Ásthildur
Ásthildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristþór
Kristþór er íslenskt karlmannsnafn.
Iðnskólinn í Hafnarfirði
Iðnskólinn í Hafnarfirði var iðnmenntaskóli sem var rekinn frá 1928–2015 þegar hann var lagður niður og starfsemin færð undir Tækniskólann.
Skólinn var stofnaður 11. nóvember 1928 á fyrsta fundi Iðnaðarmannafélags Hafnarfjarðar og var skólinn rekinn sem kvöldskóli til ársins 1955. Fyrsti skólastjóri Iðnskólans var Emil Jónsson bæjarverkfræðingur, síðar forsætisráðherra. Hann gegndi stöðunni til ársins 1944. Árið 1956 urðu þau tímamót í sögu skólans að ríki og bæjarfélagið tóku við rekstri hans og var hann þá gerður að dagskóla. Þegar stofnuð var grunndeild málmiðna árið 1974 var tekin upp verkleg kennsla við skólann. Grunndeild tréiðna og verklegt nám fyrir háriðnir hófst árið 1977 og á sama tíma hófst kennsla í tækniteiknun. Síðasta grunndeildin var stofnuð 1983 með verklegri kennslu í rafiðnum. Verkdeildirnar hafa verið, og eru ennþá, kjölfesta skólastarfsins. Árið 1990 var komið á fót hönnunarbraut en henni var síðan breytt í listnámsbraut árið 1999. Almenn námsbraut tók til starfa haustið 2000.
Samúel Friðjónsson
Samúel Kári Friðjónsson (fæddur 22. febrúar 1996)er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir norska úrvalsdeildarfélagið Vålerenga. Samúel hóf að spila fyrir Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu árið 2018 og var valinn í 23 manna hóp fyrir HM í Rússlandi.
Alpasmári
Trifolium alpinum er tegund blómstrandi plantna ertublómaætt sem heitir á íslensku alpasmári. Hann er ættaður úr Ölpunum og Pýreneafjöllum.