cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Íslendingasögur
Ritunartími
Skoðanir á aldri eru meðal annars tengdar hugmyndum um uppruna þeirra. Þrettánda öldin er upplausnartími þjóðveldisins og má sjá þess víða stað í sögunum að varað er við erlendu konungsvaldi og upplausn ætta.
Sögurnar eru allar án höfundarnafns og einungis varðveittar í eftirritum, þ.e. ekkert handrit er varðveitt sem gæti verið frumrit viðkomandi sögu.
Uppruni sagnanna
Þrjár meginkenningar eru um uppruna sagnanna: Af öðrum kenningum má nefna goðsagnakenninguna, en hún gerir ráð fyrir að sögurnar séu að stofni til goðsagnir eða mjög mótaðar af goðsagnatengdu efni er tengdist landnámi sem athöfn og stofnun ríkis. Einar Pálsson er upphafsmaður kenningarinnar.
Efni og stíll
Íslendingasögurnar eru veraldlegar sögur. Þær fjalla um Íslendinga á tímabilinu frá landnámsöld til fyrri hluta 11. aldar og gerast að mestu á Íslandi.
Sögurnar einkennast af hlutlægum frásagnarstíl, höfundur tekur ekki beina afstöðu og tilfinningum persóna er ekki lýst (nema í bundnu máli í stöku tilvikum). Ef persónum er ekki lýst þegar þær eru kynntar til sögunnar lýsa þær sér helst sjálfar með verkum sínum og orðum. Annars geta persónulýsingar orðið æði fjölskrúðugar. Sögumaður leyfir almannaróm stundum að heyrast, og er það nánast eina tækið sem hann beitir til að stýra skoðunum lesenda, annað en val á sjónarhorni. Að öðru leyti lætur hann sem minnst á sér bera.
Textinn einkennist af mikilli notkun hliðskipaðra aðalsetninga. Stíllinn er því einfaldur og málsgreinar yfirleitt stuttar og hnitmiðaðar, auk þess sem jafnvægi skapast í frásögninni.
Mikið er um sviðsetningar og samtöl, sem eru allajafna stutt og einkennast af spakmælum. Tilsvör eru oft meitluð og engu er þar ofaukið. Í mörgum sagnanna gefa fyrirboðar eða spásagnir til kynna óorðna atburði. Enginn má sköpum renna, allt er ákveðið fyrir fram og enginn getur flúið örlög sín.
Samfélag
Brúðkaup eru til þess að efla karlmanninn og skapa honum ættartengsl sem nýst geta síðar meir.
Söguhetjurnar eru oftast höfðingjaættar þó það sé reyndar ekki algilt. Lægra settu fólki bregður fyrir til góðs eða ills, en oftast er það í aukahlutverki.
Hetjur og manngildi
Karlmenn eru langoftast í aðalhlutverkum og sjónarhóllinn er þeirra. Konur hrinda þó oft atburðarás af stað, þær eru þrætuepli eða hvetja hetjurnar til stórræða.
Reynir Karlsson
Reynir Gísli Karlsson (27. febrúar 1934 – 12. nóvember 2014) var íslenskur knattspyrnumaður og þjálfari. Hann lék þrjá landsleiki fyrir Íslands hönd á árunum 1956-1957 og var þjálfari A-landsliðs karla í knattspyrnu árið 1967.
Sjálfstjórnarsvæðið Valensía
Sjálfstjórnarsvæðið Valensía (valensíska: Comunitat Valenciana, spænska: Comunidad Valenciana) er spænskt sjálfstjórnarsvæði við Miðjarðarhafsströnd Spánar.
Það skiptist í þrjú héruð, Castellónhérað, Valensíahérað og Alícantehérað.
King Moody
Robert „King“ Moody (f. 1929, d. 2001) var bandarískur leikari.
Samstöðin
Samstöðin er íslenskur fjölmiðill sem stofnaður var árið 2020. Samstöðin lýsir sér á þann hátt að hún sé samfélagssjónvarp og vettvangur fyrir róttæka samfélagsumræðu og raddir þeirra sem ekki fá rúm í umfjöllun meginstraumsmiðla. Fréttir, fundir, myndbönd og hlaðvarpsættir eru gefnir út af fjölmiðlinum.
Innri-Akraneshreppur
Hinn 1. júní 2006 sameinaðist Innri-Akraneshreppur Skilmannahreppi, Leirár- og Melahreppi og Hvalfjarðarstrandarhreppi undir nafninu Hvalfjarðarsveit.
Breiðamerkurjökull
thumb|Breiðamerkurjökull thumb|Breiðamerkurjökull og [[Esjufjöll.]] thumbnail|Breiðamerkurjökull séður úr lofti. thumb|Brotinn jökullinn. Breiðamerkurjökull er skriðjökull sem gengur niður úr Vatnajökli og  Öræfajökli til suðurs og suðausturs og er í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Um árið 1890 náði hann næstum í sjó fram en hefur hopað mikið síðan. Í ofanverðum jöklinum eru nokkur fjöll eða jökulsker, Þeirra mest eru Esjufjöll.
Árið 2017 kom í ljós undan jöklinum leifar af trjástofnum sem bendir til skógur hafi verið á svæðinu fyrir einhverjum þúsundum árum.
Gríniðjan
Gríniðjan var grínflokkur sem framleiddi ýmsa þætti svo sem Heilsubælið frá 1986 til 1987, Fasta liði eins og venjulega árið 1985 og Imbakassann á árunum 1992–1995. Í Gríniðjunni voru Laddi, Pálmi Gestsson, Gísli Rúnar Jónsson, Júlíus Brjánsson, Sigrún Edda Björnsdóttir, Arnar Jónsson, Jóhann Sigurðarson, Ragnheiður Steindórsdóttir og Hrönn Steingrímsdóttir.
Lev Kamenev
Lev Borísovítsj Kamenev (rússneska: Лев Борисович Каменев), fæddur undir nafninu Rozenfeld (rússneska: Ро́зенфельд; 18. júlí 1883 – 25. ágúst 1936) var rússneskur byltingarmaður úr flokki bolsévika og síðar stjórnmálamaður í Sovétríkjunum. Kamenev var einn af nánustu samverkamönnum Vladímírs Lenín á árunum fyrir rússnesku byltinguna. Eftir októberbyltinguna varð hann einn af valdamestu mönnum rússneska sovétlýðveldisins og Sovétríkjanna.
Eftir dauða Leníns árið 1924 myndaði Kamenev þrímenningabandalag ásamt Grígoríj Zínovjev og Jósef Stalín og vann með þeim að því að ýta til hliðar sameiginlegum keppinauti þeirra, Lev Trotskíj. Eftir að Trotskíj var rúinn áhrifum lauk bandalagi þeirra þriggja og Stalín tókst að losa sig við Kamenev og Zínovjev og að endingu reka þá úr Kommúnistaflokknum. Á tíma hreinsananna miklu á fjórða áratugnum var Kamenev handtekinn ásamt Zínovjev og fjölda annarra gamalla bolsévika. Hann var sakaður um landráð og samsæri til að myrða Stalín og var tekinn af lífi af skotsveit ásamt fleiri sakborningum þann 25. ágúst 1936.
Byltingarárin
Kamenev sneri aftur til Rússlands árið 1914 en var handtekinn og sendur í útlegð til Síberíu. Honum var leyft að snúa aftur til vesturhluta Rússlands eftir febrúarbyltinguna árið 1917. Kamenev kom til Petrograd í lok mars það ár og tók þá aftur við ritstjórn Prövdu ásamt Jósef Stalín og Matvej Múranov. Pravda hafði haldið uppi árásum á bráðabirgðastjórn Aleksandrs Kerenskíj, sem hafði tekið við völdum eftir febrúarbyltinguna, en eftir að Kamenev og Stalín tóku við ritstjórninni var tekin upp vinsamlegri stefna þar sem hvatt var til samstarfs við Kerenskíj. Þessi stefna var á skjön við vilja Leníns, sem var enn í útlegð. Lenín hóf að birta byltingaráköll gegn stjórninni eftir að hann sneri heim til Rússlands stuttu síðar.
Á „júlídögunum“ svokölluðu sakaði stjórn Kerenskíj Lenín um að vera erindreka Þjóðverja, sem voru andstæðingar Rússa í fyrri heimsstyrjöldinni. Þetta leiddi til mikillar reiði meðal rússneskra hægrimanna, miðflokka og kósakka, sem gerðu árás á ritstjórnarskrifstofu Prövdu og lögðu hana í rúst. Kamenev var í kjölfarið handtekinn ásamt Lev Trotskíj en Lenín neyddist til að fara í felur. Kerenskíj neyddist til að láta Kamenev og Trotskíj lausa síðar sama ár eftir að hafa staðið af sér misheppnaða uppreisn Lavr Kornílov hershöfðingja.
Í aðdraganda októberbyltingarinnar talaði Kamenev, ásamt félaga sínum, Grígoríj Zínovjev, gegn því að bolsévikar gerðu vopnaða uppreisn gegn stjórninni og mælti með því að þeir færu lýðræðislegar leiðir til að komast til valda. Lenín brást illa við og kallaði þá „svikara gegn byltingunni“. Kamenev og Zínovjev greiddu báðir atkvæði gegn því að uppreisnin yrði hafin á leynifundi miðstjórnar bolsévika í nóvember 1917 en Lenín fékk sínu framgengt. Októberbyltingin var gerð og í henni heppnaðist bolsévikum auðveldlega að kollvarpa stjórn Kerenskíj.
Valdaferill
thumb|left|Kamenev með Lenín árið 1922. Þrátt fyrir ágreining sinn við Lenín hélt Kamenev sæti sínu í miðstjórn flokksins og sast eftir byltinguna í forsæti alrússnesku ráðsamkomunnar sem samþykkti fyrsta þjóðfulltrúaráð (ríkisstjórn) bolsévika í Rússlandi. Á tíma rússnesku borgarastyrjaldarinnar varð Kamenev formaður sovétsins í Moskvu.
Eftir dauða Leníns árið 1924 myndaði Kamenev þremenningabandalag ásamt Stalín og Zínovjev sem fór með mestöll völd í Sovétríkjunum á næstu árum. Kamenev og Zínovjev hjálpuðu Stalín að þröngva Trotskíj frá völdum en lentu síðar í ágreiningi við Stalín vegna ósættis með hugmyndir hans um „sósíalisma í einu landi“. Kamenev og Zínovjev reyndu að mynda bandalag með Trotskíj en Stalín var þá orðinn þeim mun voldugri og lét árið 1927 reka þá alla úr Kommúnistaflokknum.
Eftir að Kamenev var rúinn völdum afneitaði hann fyrri skoðunum sínum og fékk því að gegna minniháttar embættum á næstu árum.
Hreinsanir Stalíns
Hreinsanir Stalíns byrjuðu árið 1934 eftir að Sergej Kírov, einn valdamesti meðlimur Kommúnistaflokksins, var myrtur í Leníngrad. Stalín notaði morð Kírovs sem átyllu til að skera upp herör gegn meintum og raunverulegum andstæðingum sínum. Kamenev og Zínovjev voru báðir sakaðir um hlutdeild í morðinu en voru sýknaðir af ákærunum í janúar 1935. Þeir urðu hins vegar báðir að gangast við „siðferðislegri og pólitískri ábyrgð“ á aðgerðum stuðningsmanna sinna gegn flokknum og voru dæmdir til langrar fangelsisvistar.
Árið 1936 voru Kamenev og Zínovjev aftur ákærðir ásamt fleiri sakborningum, í þetta sinn fyrir samsæri og hryðjuverkastarfsemi á vegum Trotskíjs, sem hafði þá verið gerður útlægur. Meðal annars voru þeir sakaðir um að hafa lagt á ráðin um að myrða Stalín samkvæmt skipun Trotskíjs. Kamenev var þvingaður til að játa á sig glæpina og var tekinn af lífi af skotsveit þann 25. ágúst árið 1936.
Zíonismi
Zíonismi (einnig ritað síonismi) er stefna í stjórnmálum, sem telur að gyðingar eigi rétt á eigin landi, Fyrirheitna landinu. Stefnan er afbrigði þjóðernishyggju og á sér djúpar rætur í gyðingdómi. Zíonisma óx fiskur um hrygg eftir útkomu bókar ungverska blaðamannsins Theodor Herzl, Gyðingaríkið, árið 1896. Eftir stofnun Ísraelsríkis 1948 hafa fylgjendur stefnunnar stutt ríkið. Fylgjendur stefnunnar eru andvígir því að gyðingar samlagist öðrum þjóðum og telja að gyðingar um víða veröld eigi að snúa til Ísrael til að komast undan mismunun vegna gyðingahaturs.
Árið 1903 kom út í Rússlandi rit að nafni Reglur öldunganna í Zíon. Það var þýtt á ótal tungumál og hlaut mikla útbreiðslu. Ritið lýsir áætlunum gyðinga til að ná heimsyfirráðum og er falsað. Því var tekið sem ófölsuðu af nasistum í Þýskalandi sem og víðar, til að mynda í Bandaríkjunum þar sem bílaframleiðandinn Henry Ford dreifði hálfri milljón eintaka um Bandaríkin á þriðja áratugnum. Ritið ól mjög á kenningum um heimsyfirráðastefnu gyðinga.
Eftir helförina naut zíonismi mikillar hylli á Vesturlöndum, ekki síst í BNA, sem eiga sterk tengsl við Ísraelsríki, bæði efnahagsleg og stjórnmálaleg. Stefnan nýtur þó lítillar hylli í íslamsríkjum og er víða fordæmd þar. Eftir ólgu í Palestínu síðustu áratugi 20. aldar hefur gagnrýni Vesturlanda á zíonisma aukist og telja gagnrýnendur zíonisma vera heimsvaldastefnu, byggða á kynþáttahyggju.
Hornhöfðastraumurinn
Hornhöfðastraumurinn er kaldur hafstraumur sem streymir frá vestri til austurs við Hornhöfða. Hornhöfðastraumurinn er í raun hröðun sem verður á Suðurhafsstraumnum þegar hann fer fyrir höfðann. Grein af straumnum verður Falklandseyjastraumurinn við Falklandseyjar.
Lax
thumb|250px|[[Atlantshafslax, Salmo salar.]]
Lax (fræðiheiti: Salmo) er ættkvísl fiska af laxaætt (Salmonidae) og telur um fimmtíu tegundir. Á íslensku orðið lax er samheiti nokkurra fisktegunda af ætt laxfiska, sem einnig inniheldur silunga. Heimkynni laxa er í Atlantshafi og Kyrrahafi, og einnig í ýmsum stöðuvötnum.
Lýsing
Smáir eða miðlungsstórir fiskar, all-þéttvaxnir og nokkuð þunnvaxnir, með mjög sterka stirtlu, en þó vel vaxnir og rennilegir. Höfuðið er miðlungstórt, frammjótt og munnurinn nokkuð stór, með sterkum hvössum tönnum á miðskolts- og efraskoltsbeinum, gómbeinum, plógbeini, tungu og neðra skolti. Gelgjur 9-13, þunnar og breiðar (sem bjúgsverð), tálknbogatindarnir stuttir og digrir. Uggar eru allir smáir, nema spoðurinn; kviðuggarnir eru undir bakugga og dálítil húðtota aftan við rót þeirra. Hreistrið er fremur smátt, slétt; rákin heil. Skúflangar margir. Liturinn er meira eða minna dröfnóttur og seiðin með þverrákir (bröndótt) eða bletti á hliðum. Tíðast fá þær hrygningarbúning og hængarnir eru að jafnaði stærri en hrygnurnar. Annars er litur og margt annað mjög breytilegt á sömu tegundum eftir aldri, dvalarstað, árstíð o. fl.
Stafnes
thumb|right|[[Íslenski hesturinn|Hestar í Fuglavík á Miðnesi. Í bakgrunni sést í Hvalsneskirkju.]] thumbnail|Vitinn. Stafnes (Starnes, Sternes, Stapnes, Stafsnes) er lítið nes á Reykjanesskaga, nánar tiltekið vestast á Miðnesi, nálægt Hvalsnesi. Þar er samnefnd jörð sem tilheyrði Rosmhvalaneshreppi en í dag Suðurnesjabæ. Upphaflega hefur nesið heitið Starnes (líklega eftir melgresi sem vex þar í fjörunni) og kemur fyrir undir því nafni í heimildum frá því um 1270 og síðar. Nafnið Stafnes kemur fyrst fyrir í Jarðabókum undir lok 17. aldar.
Lax
Heimkynni
Ættkvíslin á heima viða í tempruðum og köldum hlutum norðurhvelsins, bæði í Evrópu, Asíu og Ameríku, einkum í kaldtempruðum löndum og sumar tegindir hafa verið fluttar frá Ameríku til Evrópu eða til suðurhvelsins.
Lífshættir
Laxar eru göngufiskar. Þeir klekjast út í ferskvatni og þar alast seiðin upp, oftast í þrjú ár, en ganga þá til sjávar, þar sem laxinn er svo þangað til hann verður kynþroska. Það tekur oftast 1-3 ár. Þá gengur hann aftur upp í ána sem hann ólst upp í og hrygnir þar. Yfirleitt gengur hann í árnar á sumrin, frá maí fram í október, en þó langmest um mitt sumar.
Stafnes
Stafnes er í Hvalsnessókn.
Lax
Lífshættir
Allar tegundir hrygna aðeins í ósöltu vatni, en margir lifa langdvölum í sjó; ýmsir náttúrufræðingar líta svo á, að þær séu að uppruna í raun og veru sjófiskar, sem hafi smámsaman leitað upp í ósalt vatn til hrygningar og hafi sumar orðið innlyksa þar.
Laxar á Íslandi
Hér á landi eru aðeins tvær tegundir af þessari ættkvísl: atlantshafslax (Salmo salar) og urriði (Salmo trutta).
Laxveiði hefur verið stunduð á Íslandi frá landnámsöld. Alls veiðist lax í um 80 íslenskum ám. Laxveiðiár eru flestar á svæðinu frá Þjórsá vestur og norður um land að Laxá í Aðaldal. Fyrr á öldum var laxinn veiddur í net og laxakistur en nú er aðeins leyft að veiða hann í net á örfáum stöðum, annars er hann veiddur á stöng. Nú er lax einnig alinn í eldisstöðvum og er þar þá frá því að seiðin klekjast út þar til fullvöxnum laxinum er slátrað.
Stafnes
Útgerð frá Stafnesi
Á Stafnesi var ein mesta konungsútgerð á Miðnesi frá því fyrir 16. öld og fram um miðja 18. öld. Árið 1548 eru í skilagrein Kristjáns skrifara talin upp á staðnum fimm skip í eigu konungs; einn tólfæringur, tveir teinæringar og tveir áttæringar, en með tímanum minnkuðu skipin og undir lokin voru tvíæringar orðnir algengastir á Miðnesi. Auk konungs gerðu útvegsbændur báta sína út frá Stafnesi, eins og kauphöfninni Básendum lítt sunnan við. Útgerð frá Stafnesi hélst töluverð fram undir miðja tuttugustu öld, en eftir það sáralítil.
Lax
Nýtsemi
Lax er vinsæll matfiskur og er talinn hollur vegna þess að hann inniheldur mikið af Omega-3-fitusýrum. Hann er soðinn, steiktur og grillaður en einnig reyktur eða grafinn. Einnig er hann mjög vinsæll í sashimi og sushi.
Stafnes
Útgerð frá Stafnesi
Við Stafnes hafa verið tíð sjóslys um aldir, enda skerjótt þar úti fyrir. Á síðustu öld má nefna strand togarans Jóns forseta árið 1928, en þá fórust 15 menn og 10 björguðust. Þetta sjóslys mun hafa valdið miklu um stofnun Slysavarnafélags Íslands og fyrstu björgunarsveitar þess, sem er Sigurvon í Sandgerði. Á Stafnesi var reistur viti árið 1925.
Lax
Tegundir laxa
Það eru alls 50 tegundir teljast til laxaættkvíslarinnar :
Tilvísanir
Лосось
Denver
thumb|Denver um vetur. Denver er höfuðborg og fjölmennasta borg Colorado-fylkis. Árið 2019 var íbúafjöldi um 730.000.
„The Mile High City“ er auknefni á borgina, af því að hún er einmitt 1.609 metrum (einni enskri mílu) yfir sjávarmáli. Klettafjöll eru nálæg og draga marga ferðamenn, sérstaklega skíðamenn, að Denver. Borgin er nefnd í höfuðið á James W. Denver.
Mikilvægir háskólar í Denver eru Denver-háskóli, Colorado-háskóli í Denver og Regis-háskóli. Meðal íþróttaliða er körfuboltaliðið Denver Nuggets og ameríska fótboltaliðið Denver Broncos.
Núverandi borgarstjóri er Michael Hancock.
Spandex
thumb|alt=Hjólreiðamaður í stuttum buxum úr spandex. |Hjólreiðamaður í stuttum buxum úr spandex. Spandex, Lycra, eða elastan eru gerviefni og textílefni sem þekkt eru fyrir afar mikinn teygjanleika. Efnið var fyrst búið til árið 1958 af efnafræðingnum Joseph Shivers sem starfaði hjá   DuPont fyrirtækinu í rannsóknarstofu í  Waynesboro í Virginiu. Efnið var fyrst sett á markað sem efni sem kæmi í staðinn fyrir gúmmí og sem efni í nærfatnað kvenna (lífsstykki) og sundföt. Heitið spandex sem er komið frá enska orðinu expands (að þenjast út) er notað í Norður-Ameríku. Á meginlandi Evrópu er algengast að kalla efnið elastane eða  nota orð sem eru dregin af sama stofni svo sem élasthanne (Frakkland), Elastan (Þýskaland, Svíþjóð), elastano (Spánn), elastam (Ítalía) og  elastaan (Niðurlönd) og á Bretlandseyjum og Írlandi og í fleiri löndum er efnið aðallega þekkt undir nafninu 'Lycra'. Spandex er selt undir ýmsum vörumerkjun svo sem Lycra, Elaspan, Creora, Inviya, Roica, Dorlastan, Linel og Espa.
Maine-samsærið
Maine-samsærið eða svikin í Maine (eftir franska héraðinu Maine) var samsæri enskra kaþólikka til að steypa Jakobi konungi af stóli og setja frænku hans Arbellu Stúart á hásætið í hans stað með aðstoð Spánverja. Meintur höfuðpaur samsærisins var Henry Brooke, barón af Cobham.
Samsærið komst upp við yfirheyrslur fanga sem handteknir voru í tengslum við Samsæri Watsons 1603 og réttarhöldin yfir Raleigh fóru fram 17. nóvember það sama ár. Talið er að George hafi reynt að bæta stöðu sína með því að ákæra bróður sinn. Hann var þó tekinn af lífi ásamt öðrum samsærismönnum í Samsæri Watsons þegar árið 1603. Raleigh og Cobham voru báðir teknir af lífi fyrir þátt sinn í samsærinu mörgum árum síðar, eða 1618.
Ladónía
thumb|right|Nimis eftir Lars Vilks. Ladónía (sænska: Ladonien) er örríki sem var stofnað árið 1996 sem hluti af mótmælum sænska listamannsins Lars Vilks vegna úrskurða um brottflutning tveggja listaverka hans í þjóðgarðinum í Kullaberg á Skáni. Listaverkin heita Nimis og Arx og eru risahöggmyndir gerðar úr rekaviði annars vegar en steypu hins vegar. Þau standa á strönd Kattegat rétt fyrir norðan Eyrarsund. 1999 bætti Vilks þriðju höggmyndinni, Omfalos, við, en hún var fjarlægð árið 2001 og reikningurinn sendur Vilks.
Alnus nitida
Alnus nitida er elritegund sem var fyrst lýst af Édouard Spach, og fékk sitt núverandi nafn af Stephan Ladislaus Endlicher. Engar undirtegundir eru skráðar. Alnus nitida er upprunninn úr tempruðu belti Himalajafjalla.
Langafasta
Siður er á Íslandi að á lönguföstu séu Passíusálmar Hallgríms Péturssonar lesnir í Ríkisútvarpinu.
Uppruni
Lönguföstu kristinna má rekja til 40 daga föstu Gyðinga fyrir páska. Heilbrigðissjónarmið virðast hafa ráðið miklu um föstusiði eftir landsvæðum og síðar gildi þess meðal hirðingja að fella ekki lambfylltar ær sem áttu að bera á páskunum. Gyðingar skipuðu því bann við kjötáti sjö vikurnar fyrir Páska og er það frumgerð Lönguföstu eins og hún er tímasett í dag. Páskarnir voru því uppskeruhátíð og nýfæddum lömbum slátrað við mikil hátíðarhöld. Páskalambið sem trúartákn er frá þessum tíma runnið. Á dögum Krists voru gyðingar ekki lengur hirðingjar en páskalambið lifði áfram sem trúartákn en í stað þess voru þeir orðin akuryrkjuþjóð og því var hátíð ósýrða brauðsins búin að bætast við tákn Páskanna.
Páskafasta kristinna manna var upphaflega ekki lengri en föstudagurinn langi og laugardagurinn eftir eða sá tími sem Jesús hvíldi í gröf sinni. Um miðja 3. öld var þó víða orðið siður meðal kristinna safnaða að fast eina til tvær vikur fyrir Páska. En á fyrri hluta 4. aldar varð 40 daga fastan ráðandi. Með því var föstutími gyðinga tekin upp að nýju en þá undir þeim formerkjum að Jesús hafi fastað 40 daga í eyðimörkinni og Móses dvalist jafnlengi á Sínaífjalli. Um miðja 5. öld útskýrði Leó páfi 1. tilgang lönguföstu sem að hún ætti að undirbúa sálina fyrir páskaundrið með innri hreinsun og helgun. Hún var því tími iðrunar fyrir drýgðar syndir. Sjálf fastan var mikilvægasti þáttur þessa undirbúnings.
Föstuhald var misstrangt í kaþólskum sið. Kjöt var efst á bannlistanum, þá egg og smjör, svo fiskur, næst grænmeti og mjólkurvörur en ströngust var fasta upp á vatn og brauð. Mismunandi var hve mikið eða hve oft mátti neyta þessa matar en fasta er ekki megrun né svelti heldur aðhald og agi í mataræði.
Föstuinngangur
Föstuinngangur er upphaf langaföstu sem stendur yfir þrjá daga fyrir öskudag, frá sunnudegi til þriðjudags. Hann fer víðast fram með fögnuði fyrir föstutímann. Gleðskapur við upphaf föstunnar á sér fornar rætur og hefur runnið saman við vorhátíðir í Suður-Evrópu. Algengt var að stéttir samfélagsins hæfu föstu hver sinn dag í föstuinngang og gat því orðið samfeld kjötkveðjuhátíð í nokkra daga. Við siðaskiptin var gerð hörð hríð að þessum siðum og til dæmis bannaði Danakonungur föstugangshlaup í löndum sínum á 17. öld en ekkert er vitað um slíka skemmtun á Íslandi fyrr en á 18. öld. Heimildir geta um matarveislur á þriðjudaginn, sprengidagskvöld, og telja má víst að saga þeirra nái aftur til kaþólskra tíma. Ekki var haldið upp á mánudaginn fyrr en á 19. öld með Bolludeginum en miðvikudagurinn hafi breyst úr iðrunardegi í skemmtidag eftir siðaskiptin á 16. öld.
Kris Kristofferson
thumb|Kris Kristofferson árið 2006 Kris Kristofferson (f. 22. júní 1936) er bandarískur kántrýsöngvari, laga- og textahöfundur og kvikmyndaleikari. Hann er þekktastur fyrir lög á borð við „Me and Bobby McGee“, „Sunday Mornin' Comin' Down“ og „Help me make it through the Night“. Flest lög sín hefur hann samið einn en stöku sinnum í samvinnu við aðra.
Ungdómsárin
Kris fæddist í Brownsville í Texas. Foreldrar hans voru á faraldsfæti en settust loks að í San Mateo í Kaliforníu þar sem Kris lauk framhaldsskólanámi. Faðir hans var yfirmaður í bandaríska flughernum og reyndi að beina syni sínum út á braut hermennskunnar án árangurs. Kris var vaxandi rıthöfundur á þessum tíma og fékk skólastyrk við Merton College í Oxford á Englandi, en hafði áður gengið í Pomona College í Bandaríkjunum. Á skólaárunum í Bretlandi hóf hann að yrkja texta og söng á plötur fyrir Top Rank Records undir nafninu Kris Carson. Þessar plötur nutu ekki mikilla vinsælda.
Árið 1960 lauk hann meistaragráðu í enskum bókmenntum. Hann giftist æskuástinni, Fran Beer sama ár. Loks gekk hann í herinn, varð liðsforingi og lærði þyrluflug og nýttist það honum vel. Snemma á 7. áratugnum var hann staðsettur í Þýskalandi og þar sneri hann sér aftur að tónlist og stofnaði hljómsveit. Árið 1965 hætti hann í hernum og tók upp þráðinn við textagerð. Þá var hann orðinn kennari í West Point-herskólanum.
Tónlistarferill
Kris flutti til Nashville í Tennessee og var ákveðinn í að slá í gegn. Hann vann allt sem til féll á meðan hann reyndi að koma sér á framfæri. Hann átti í fjárhagserfiðleikum vegna meðfædds sjúkdóms sonar síns og þau hjónin skildu. Hann vann við að sópa gólf hjá Columbia Studios í Nashville og hitti þar Johnny Cash, sem fékk hjá honum nokkur lög, sem hann gerði svo ekkert með. Svo varð hann húsvörður hjá sama fyrirtæki og var í þeirri stöðu þegar Bob Dylan var að hljóðrita þar breiðskífuna Blonde on Blonde árið 1966. Hann gat stundum fylgst með upptökum en þorði ekki að ónáða goðið af ótta við að verða rekinn úr vinnunni. Þá vann hann einnig sem þyrluflugmaður á eigin vegum.
Árið 1966 kom út lag eftir hann, sem Dave Dudley söng, „Viet Nam Blues“, og náði það nokkrum vinsældum. Á næsta ári gekk hann til liðs við Epic Records og gaf út tveggja laga plötu með lögunum „Golden Idol“ og „Killing Time“, en þau náðu ekki miklum vinsældum. Á næstu árum fór árangur að koma í ljós með lögum eins og „Jody and the Kid“, „From the Bottle to the Bottom“, „Sunday Mornin' Comin' Down“, „Once more with Feeling“, „Your Time's Comin'“, „Me and Bobby McGee“, „Best of all Possible Worlds“ og „Darbys Castle“. Sumir flytjendurnir voru mjög þekktir í bransanum og má hér sem dæmi nefna Ray Stevens, Jerry Lee Lewis, Faron Young og Roger Miller, en hann söng þrjú síðast nefndu lögin. Loks tókst Kristofferson að ná athygli Johnny Cash með því að lenda þyrlu sinni fyrir utan villu hans og gefa honum nokkrar spólur með lögum eftir sig. Það varð til þess að Johnny Cash kynnti hann sérstaklega á þjóðlagahátíðinni Newport Folk Festival.
Árið 1970 hóf Kristofferson feril sinn sem söngvari. Fyrsta LP-platan var Kristofferson og innihélt nokkur ný lög og nokkur eldri. Hún var gefin út af Monument Records og náði ekki árangri. Þessi plata var hins vegar gefin út aftur ári síðar undir nafninu Me and Bobby McGee og þá fóru hjólin að snúast. Eftirspurn eftir lögum hans og textum jókst og stóru nöfnin fóru að falast eftir verkum hans, svo sem Waylon Jennings, Bobby Bare, Sammi Smith og Johnny Cash. Árið 1970 varð honum eftirminnilegt, því tvær stofnanir kusu sitt hvort lag hans lag ársins, en það voru lögin „For the Good Times“ flutt af Ray Price, kosið af Academy of Country Music og „Sunday Morning Coming Down“ flutt af Johnny Cash, kosið af Country Music Association. Þetta er í eina skiptið sem þessar tvær stofnanir hafa kosið tvö lög sama höfundar á sama árinu.
Árið 1971 kom platan Pearl með Janis Joplin út, nokkru eftir dauða hennar. Sú plata skartaði laginu „Me and Bobby McGee“, sem hefur orðið heimsfrægt í flutningi hennar. Fleiri lög fylgdu í kjölfarið flutt af mörgum frægum söngvurum. Nefna má „Help Me Make It Through the Night“ sem flutt var af Joe Simon og einnig af O.C. Smith, „Me and Bobby McGee“ flutt af Jerry Lee Lewis, Patti Page söng „I'd Rather Be Sorry“ og Peggy Little söng „I've Got to Have You“. Á sama ári gaf hann út aðra breiðskífu sína, The Silver Tongued Devil and I; sló hún í gegn og kom honum alveg endanlega inn á kortið. Skömmu síðar lék hann í sinni fyrstu kvikmynd, The Last Movie, og kom einnig fram á Isle of Wight Festival. Árið eftir lék hann í Cisco Pike og gaf út þriðju breiðskífu sína, Border Lord. Á henni voru eingöngu ný lög og salan var dræm. Hann fékk Grammy-verðlaun það ár, mörg lög hans voru tilnefnd og sum unnu til ýmissa verðlauna. Fjórða breiðskífan, Jesus Was a Capricorn fór af stað hægt og hljótt, en lagið „Why Me“, sem hann gaf út á smáskífu, varð vinsælt og örvaði mjög sölu á stóru plötunum.
Framhaldið
Árið 1982 kom út platan The Winning Hand, með áður óútgefnum lögum fluttum af honum sjálfum, Dolly Parton, Willy Nelson og Brendu Lee. Þau höfðu öll verið á samningi hjá sama plötufyrirtækinu upp úr 1960. Þessi plata var vinsæl sem kántrýplata en náði litlum vinsældum utan þess. Nú giftist hann í þriðja sinn og varð Lisa Meyers þriðja eiginkona hans. Hann lék í kvikmyndunum The Lost Honor of Kathryn Beck, Flashpoint og Songwriter. Í þeirri síðastnefndu lék einnig Willy Nelson, og saman gáfu þeir út plötu með lögum úr myndinni og náði hún miklum vinsældum. Þeir héldu áfram samstarfi og ásamt Waylon Jennings og Johnny Cash stofnuðu þeir stjörnubandið The Highwaymen. Fyrsta albúmið frá þeim hét Highwayman og varð vinsælt. Þeir héldu áfram samstarfi um skeið. Árið 1985 lék Kris aðalhlutverk í Trouble in Mind og gaf út albúmið Repossessed, sem var mjög pólitískt meðvitað, sérstaklega lagið „They Killed Him“ (sem einnig hafði verið flutt af Bob Dylan, sem tileinkaði það hetjum sínum: Martin Luther King, Jesú og Mohandas Gandhi). Á svipuðum tíma kom hann fram í Amerika, sem var umdeild sjónvarpsþáttaröð. Highwayman 2 kom út 1990 og þrátt fyrir vinsældir þeirrar plötu og viðvarandi samstarf og gott gengi The Highwaymen fóru vinsældir Kris sjálfs minnkandi eftir 1990. Hann gekk hins vegar í endurnýjun lífdaga í kvikmyndunum eftir 1996, en þá kom út myndin Lone Star og svo fljótlega Blade, Blade II, Blade Trinity, A Soldier's Daughter Never Cries, Fire Down Below, endurgerð á Planet of the Apes, Payback og The Jacket.
Kris Kristofferson var kosinn í Nashville Songwriters' Hall of Fame árið 1977, Songwriters' Hall of Fame 1985 og í Country Music Hall of Fame árið 2004. Árið 2006 hlaut hann verðlaunin Johnny Mercer Award frá Songwriters' Hall of Fame.
Síðasta albúmið hans heitir This Old Road og er plata með nýju efni, hún kom út í júní 2006.
Félagsmál
Kris er félagi í Veterans for Peace, sem eru friðarsamtök fyrrverandi hermanna og sem slíkur fór hann í nokkrar ferðir til Níkaragva með friðarsinnanum S. Brian Willson á níunda áratugnum.
Eyjabakkajökull
Eyjabakkajökull er skriðjökull sem gengur út af Vatnajökli í norð-austurátt í Austurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Úr Eyjabakkajökli rennur Jökulsá í Fljótsdal, sem síðar verður að Lagarfljóti.
Sikileyjarsund
thumb|right|Kort af Sikileyjarsundi. Sikileyjarsund er um 145 km breitt sund milli Sikileyjar og Túnis í miðju Miðjarðarhafi. Sundið skiptir Miðjarðarhafi í austur- og vesturhluta, þar sem Jónahaf er austan megin og Tyrrenahaf austan megin. Eyjan Pantelleria er í miðju sundinu, en austan við það er Malta og Möltubanki. Mesta dýpi í sundinu er 316 metrar. Ríkjandi hafstraumar eru frá vestri til austurs á yfirborðinu, en frá austri til vesturs við botninn.
Valur Gunnarsson
Valur Snær Gunnarsson (f. 26. ágúst 1976) er íslenskur rithöfundur, blaðamaður, ritstjóri og fyrrum söngvari rokkhljómsveitarinnar Ríkið sem flutti pólitískt rokk.
Árið 2000 gaf hann út sólóplötu, Reykjavík er köld, þar sem hann söng lög eftir Leonard Cohen í eigin þýðingu. Árið 2003 gaf Ríkið út fyrstu og einu plötu sína, Seljum allt, með textum eftir Val. Valur var þekktur fyrir óvenjulega sviðsframkomu þar sem hann leitaði sér fyrirmynda í pönkinu og meðal óheflaðra rokkara. Þegar Valur kom fram ásamt Ríkinu var hann jafnan klæddur hermannajakka, nokkrum númerum of litlum.
Valur var ritstjóri Reykjavík Grapevine til ársins 2005 og hefur eftir það fengist við skriftir og blaðamennsku, m.a. á DV og Fréttablaðinu. Árið 2004 gaf hann út ljóðasafn á ensku, A Fool for Believing (Owings Mills, Md.: Watermark, 2004).
Hann hefur gefið út tvær skáldsögur, Konungur norðursins: Harmsaga Ilkka Hampurilainen. 1 sem kom út 2007 (Mál og menning) og Síðasti elskhuginn sem kom út 2013 (Ormstunga), og hafa þær báðar fengið góða dóma. Í 2015 gaf hann út stutta ævisögu, Paul Luchterhand 1873-1923, og árið 2017 gaf hann út Örninn og fálkinn: Skáldsaga (Mál og menning).
Max Müller
thumb|right|200px|Max Müller Friedrich Max Müller, best þekktur sem Max Müller (6. desember 1823 – 28. október 1900) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og austurlandafræðingur. Hann var einn af upphafsmönnum indverskra fræða og upphafsmaður trúarbragðafræða. Müller samdi bæði fræðilegar og alþýðlegar bækur um trúarbragðafræði.
Árið 1841 skráði Müller sig til náms við háskólann í Leipzig. Þar ákvað hann að einbeita sér að heimspeki fremur en tónlist og kveðskap sem áður hafði átt hug hans allan. Hann hlaut doktorsgráðu árið 1843 en ritgerð hans fjallaði um Siðfræði heimspekingsins Baruchs Spinoza. Hann hafði einnig mikinn áhuga fyrir tungumálum og lærði klassísku málin, forngrísku og latínu en líka arabísku, persnesku og sanskrít. Árið 1844 hélt Müller til Berlínar til að nema undir leiðsögn Friedrichs Schelling. Hann hóf vinnu við að þýða Upanishads fyrir Schelling og hélt áfram að rannsaka sanskrít undir leiðsögn Franz Bopp, sem fyrstur manna rannsakaði kerfisbundið indóevrópsk tungumál. Schelling fékk Müller til að tengja málsögu og sögu trúarbragða.
Verk Müllers ollu auknum áhuga á arískri menningu, þar sem indóevrópsk (arísk) menning var álitin andstæð semískum trúarbrögðum. Müller harmaði mjög að þetta skyldi sett fram í tengslum við kynþætti og kynþáttahyggju og var það fjarri hugmyndum Müllers sjálfs. Müller taldi þvert á móti að uppgötvun sameiginlegs uppruna indverskrar og evrópskrar menningar væri sterk rök gegn kynþáttahyggju.
Árið 1881 gaf Müller út enska þýðingu á fyrstu útgáfu Gagnrýni hreinnar skynsemi eftir þýska heimspekinginn Immanuel Kant. Hann var sammála Arthur Schopenhauer um að fyrsta útgáfan væri hnitmiðaðasta framsetningin á kenningum Kants.
Paul-Henri Spaak
Paul-Henri Charles Spaak (25. janúar 1899 – 31. júlí 1972) var belgískur stjórnmálamaður og einn stofnenda Evrópusambandsins.
Spaak kom úr áhrifamikilli stjórnmálafjölskyldu og gegndi í stuttan tíma herþjónustu í fyrri heimsstyrjöldinni. Eftir stríðið varð hann frægur sem tennisleikmaður og lögfræðingur og vakti athygli á heimsvísu árið 1929 þegar hann tók að sér málsvörn ítalsks stúdents sem hafði verið sakaður um að reyna að koma ítalska ríkisarfanum fyrir kattarnef. Spaak var sósíalisti og hóf þátttöku í belgískum stjórnmálum árið 1932 með belgíska Verkamannaflokknum (sem síðar varð belgíski Sósíalistaflokkurinn). Hann varð ráðherra í fyrsta sinn árið 1935 í ríkisstjórn Pauls Van Zeeland og var síðan forsætisráðherra Belgíu frá 1938 til 1939. Í seinni heimsstyrjöldinni var Spaak utanríkisráðherra í útlagastjórn Huberts Pierlot og stofnaði í því embætti til Benelúx-efnahagssambandsins ásamt Hollandi og Lúxemborg. Eftir stríðið varð Spaak tvisvar forsætisráðherra á ný, fyrst í tæpan mánuð í mars 1946 og svo frá 1947 til 1949. Hann var utanríkisráðherra Belgíu í alls 18 ár á milli 1939 og 1966.
Spaak var ötull stuðningsmaður alþjóðasamstarfs og varð þekktur á heimsvísu fyrir vinnu sína í þágu þess. Árið 1945 var hann valinn forseti fyrsta allsherjarþings hinna nýstofnuðu Sameinuðu þjóða. Spaak hafði lengi kallað á eftir Evrópusamruna og byrjaði snemma að mæla með evrópsku efnahagsbandalagi líkt og því sem hann hafði stofnað með Benelúxlöndunum árið 1944. Hann var fyrsti forseti ráðgjafarnefndar Evrópuráðsins frá 1949 til 1950 og varð síðan fyrsti forseti Kola- og stálbandalags Evrópu frá 1952 til 1954. Árið 1955 var hann útnefndur í hina svokölluðu Spaak-nefnd til að kanna möguleikann á einum sameiginlegum markaði fyrir Evrópu. Hann tók síðan þátt í undirbúningi Rómarsáttmálans árið 1957 sem lagði grunninn að Efnahagsbandalagi Evrópu. Sama ár hlaut Spaak Karlsverðlaunin. Frá 1957 til 1961 var hann annar framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins.
Spaak dró sig úr stjórnmálum árið 1966 og lést árið 1972. Hann nýtur enn mikilla áhrifa í evrópskum stjórnmálum. Meðal annars eru nefd eftir honum góðgerðasamtök, bygging á Evrópuþinginu og sérstök samningatækni.
Daniel McKeague
Daniel "Dan" McKeague (f. 1974) er bandarískur gamanleikari.
Á móti sól
Á móti sól er íslensk hljómsveit, stofnuð haustið 1995. Hana skipa þeir Guðmundur Magni Ásgeirsson söngvari, Sævar Helgason gítarleikari, Heimir Eyvindarson hljómborðsleikari, Þórir Gunnarsson bassaleikari og Stefán Ingimar Þórhallsson trommuleikari.
Þórir og Heimir eru þeir einu sem eftir eru af upprunalegum meðlimum. Stefán gekk til liðs við hljómsveitina vorið 1997, Sævar vorið 1998. Magni bættist í hópinn haustið 1999.
Meyjarklukka
Meyjarklukka (fræðiheiti: Campanula raddeana) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), einlend í Georgíu.
Gísla saga Súrssonar
Vestfirðir, einkum Dýrafjörður, Arnarfjörður og Breiðafjörður, eru meginsögusvið Gísla sögu. Fræðimenn eru ekki á eitt sáttir um hversu sannsöguleg sagan er en allflestir eru þó sammála um að kjarni söguþráðarins sé sannur þótt hann hafi fengið skáldlegan búning. Sagan er til í tveimur gerðum. Lengri gerðin í pappírshandritum sem eru afrit af fornum skinnbókum sem nú eru glötuð. Styttri gerðina er að finna í skinnbók frá 15. öld sem er varðveitt á Árnastofnun og er kallað AM 556 A 4to. Gísla saga var fyrst prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1756.
Sagan segir frá ósættum og mannvígum frá sjónarmiði hins forna siðar frændseminnar að virðing ættarinnar krefjist hefnda ef vegin eru ættmenni. Það hefur verið talið líklegt að atburðir sögunnar, að því leyti sem þeir eru sannsögulegir, hafi gerst á árunum 940 til 980.
Söguþráður
Gísli Súrsson flutti frá Noregi um 950 ásamt fjölskyldu sinni, þar á meðal bróður sínum Þorkatli. Þorbjörn faðir þeirra var nefndur súr vegna þess að hann hafði bjargað sjálfum sér úr eldi með því að dýfa hafurskinnum í sýruker (mjólkursýru) og slökkva eldinn með þeim. Hann keypti sér land í Dýrafirði og bjó á Sæbóli í Haukadal. Eftir lát Þorbjörns bjó Þorkell áfram á Sæbóli en Gísli á Hóli innar í dalnum. Kona Gísla var Auður Vésteinsdóttir.
Fóstbræðralag Haukdæla verður hinsvegar til lítils. Þorgrímur lætur fljótlega í ljós þá skoðun að hann eigi litlum skyldum við Véstein að gegna þar sem þeir séu ekki tengdir fjölskylduböndum. Gísli bregst hart við orðum Þorgríms og sver af sér frekari vináttu við hann. Hefjast nú mannvíg mikil. Vésteinn er myrtur af óþekktum árásarmanni í rekkju sinni um nótt (og eru hinstu orð hans „hneit þar“). Sagan gefur sterklega í skyn að Þorkell, bróðir Gísla, hafi verið morðinginn. Gísli hefur Þorgrím sterklega grunaðan um verknaðinn og drepur hann síðar í lokrekkju hans.
Eftir að Gísli hafði verið veginn reyndi Þórdís að drepa Eyjólf en það misheppnaðist hjá henni og hún særði hann aðeins á læri. Börkur bauð Eyjólfi hvað sem hann vildi í skaðabætur og við það sagði Þórdís skilið við Börk. En Auður fór til Danmerkur ásamt Gunnhildi, konu Vésteins, og gerðist kristin, hún fór í pílagrímsferð til Rómar og sneri aldrei aftur.
Steinmóður Bárðarson
Steinmóður Bárðarson (d. 1481) var prestur í Hólabiskupsdæmi og síðar ábóti í Viðeyjarklaustri í hátt í fjörutíu ár á 15. öld og er talinn í hópi merkustu ábóta klaustursins.
Steinmóður hefur verið talinn sonur Bárðar Njálssonar prests á Kálfafelli Bárðarsonar. Hann kemur við heimildir sem djákn og síðan prestur í þjónustu Jóns Vilhjálmssonar Craxton, biskups á Hólum og síðar í Skálholtsbiskupsdæmi. Hann var orðinn ábóti í Viðeyjarklaustri 1444 en þá hafði verið ábótalaust þar allt frá því að Bjarni Andrésson lést 1428. Í ábótatíð sinni var hann oft officialis, enda var biskupslaust í Skálholti langtímum saman og Marcellus, sem þar var biskup í meira en áratug, kom aldrei til landsins. Einnig mun hann hafa verið officialis í Hólabiskupsdæmi eftir Gottskálk Keniksson.
Steinmóður kemur oftsinnis við skjöl á 15. öld og meðal annars er til páfabréf sem Nikulás V skrifaði honum 3. febrúar 1451 og gefur honum þar fyrirmælium að setja Jón Þorkelsson ábóta í Helgafellsklaustri. Hann var umsvifamikill í fjármálum klaustursins og er talinn hafa átt í deilum og jafnvel vopnuðum átökum við Englendinga í Hafnarfirði.
Sonur Steinmóðs var líklega Þorvarður Steinmóðsson lögréttumaður í Reykjavík en fleiri hafa verið nefndir, þar á meðal Snjólfur, sem féll í bardaga við Englendinga í Hafnarfirði.
Norður-Miðbaugsstraumurinn
Norður-Miðbaugsstraumurinn er hafstraumur í bæði Atlantshafi og Kyrrahafi sem streymir frá austri til vesturs milli 10. og 20. breiddargráðu norður. Hann er í báðum tilvikum suðurhluti hringstraumanna í Norður-Atlantshafi og Norður-Kyrrahafi. Miðbaugsgagnstraumurinn rennur í austurátt sunnan við hann og skilur hann frá Suður-Miðbaugsstraumnum sem myndar norðurhluta hringstraumanna í Suður-Atlantshafi og Suður-Kyrrahafi.
Meradalir
250px|thumb|Hraun rennur inn í Meradali 5. apríl 2021 Meradalir eru dalir á Reykjanesskaga, austan við Geldingadali og voru gróðurlitlar leirflatir áður en hraun fyllti dalina árið 2021. Norður af þeim eru Meradalshlíðar og vestur frá þeim er Kistufell. Meradalir liggja lægra en Geldingadalir. Þann 5. apríl árið 2021 tók hraun að renna í Meradali sem barst úr sprungu sem opnaðist hafði sama dag við Fagradalsfjall ekki langt frá þar sem upphaflega tók að gjósa. Í júní hafði hraunið náð um allan dalinn.
3. ágúst 2022 hófst gos í norðanverðum dölunum.
Rafeindahýsing
Rafeindahýsing eða rafeindaskipan er líkan úr atómfræði, sem lýsir stöðu rafeinda í frumeindum á þann hátt að þær raðast eftir sérstökum reglum á svo kölluð rafeindahvel (einnig kölluð rafeindahvolf eða rafeindasvigrúm) og undirhvolf. Innbyrðist staða rafeindanna ræðst af fjórum skammtatölum:
Eðlis- og efnafræðingar beita skammtafræði, þ.m.t. bylgjujöfnum Schrödingers, til að lýsa rafeindaskipaninni með stærðfræðilegum aðferðum. Almennt er rafeindasvigrúm túlkað sem svæði þar sem líkindi eru á að finna rafeind(ir) sem eru á hreyfingu umhverfis frumeindakjarnann.
right|thumb|300px|1s, 2s, 2px,2py, and 2pz.
Til að gera grein fyrr stöðu þeirra er notaður sérstakur ritháttur, númer hvers hvolfs er ritað ásamt bókstaf sem táknar númer undirhvolf þess hvolfs, fjöldi rafeinda á því undirhvolfi er svo ritaður sem hávísir: 1s2 er lesið „tvær rafeindir á fyrsta undirhvolfi fyrsta hvolfs“ (til að tákna undirhvolfin eru bókstafirnir s, p, d, f og g notaðir, hvolf númer n er með n undirhvolf).
Jónin Cl- er með átján rafeindir sem raðast þá svona á hvolfin: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 þar sem p er annað undirhvolf á gefnu hvolfi. Til styttingar má rita næsta eðalgas á undan í hornklofa og rita svo stöðu hinna rafeindanna (rafeindahýsing neons er rituð 1s2 2s2 2p6 og er upphaf allra efna sem koma í næstu lotum fyrir neðan í lotukerfinu eins og því hægt að nota þetta sem styttingu): [Ne] 3s2 3p6.
Hálffyllt eða fyllt d-undirhvolf er orkulægra heldur en þegar vantar eina rafeind upp á að það sé fyllt eða hálffyllt, og tekur það því rafeind frá næsta s-undirhvolfi.
Herdís Þórðardóttir
Herdís Þórðardóttir (f. 31. janúar 1953) var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Norðvesturkjördæmi á árunum 2007-2009. Hún tók sæti á Alþingi í kjölfar fráfalls Einars Odds Kristjánssonar.
Rey Mysterio
thumb|Rey Mysterio Oscar Gutierrez (fæddur 11. desember 1974) er bandarískur fjölbragðaglímukappi sem gengur undir nafninu Rey Mysterio í World Wrestling Entertainment (WWE).
Skotveiðifélag Íslands
Skotveiðifélag Íslands (SKOTVÍS) var stofnað 23. september 1978 af hópi veiðimanna sem álitu að nauðsynlegt væri að breyta viðhorfum til skotveiða og standa vörð um réttindi almennings til veiða í almenningum og á afréttum utan landareigna lögbýla. Stofnfélagar voru 120, en er orðnir um 1200 talsins (2016), eða um 10% veiðikortahafa.
Tilgangur, markmið og stefna
Tilgangur félagsins er að standa vörð um hagsmuni og réttindi skotveiðimanna á Íslandi og stuðla að sameiningu skotveiðimanna og áhugamanna um skotveiðar og náttúruvernd.
Stefna félagsins miðar að því að skotveiðimenn séu samstíga og axli sjálfir þá ábyrgð að ná sínum markmiðum. Forgangsatriði er að styrkja almannarétt og faglega veiðistjórnun til að tryggja komandi kynslóðum möguleika á því að stunda skotveiðar í íslenskri náttúru. Lykilþáttur í þeirri vegferð er að þekking veiðimanna sé virkjuð og að samvinna sé efld við stjórnvöld, stofnanir, landeigendur og frjáls félagasamtök til að ná sátt um leiðir að sameiginlegum markmiðum.
Skipulag félagsins
Skipulag félagsins miðar að því að allir veiðmenn hafi jafna möguleika á að hafa áhrif á framtíð skotveiða óháð búsetu. Á landinu eru starfandi nokkur svæðisráð, sem eru tengiliðir veiðimanna við SKOTVÍS og starfa að verkefnum sem falla að áherslum veiðimanna á viðkomandi svæði og eru í samræmi við markmið félagsins. Fagráð tryggja að öll málefnavinna sé faglega unnin og að rétt sé staðið að undirbúningi fyrir viðræður við stjórnvöld, stofnanir og aðra hagsmunaaðila auk samskipta við fjölmiðla, almenning og veiðimenn.
Framkvæmdaráð er vettvangur skoðanaskipta svæðisráða, fagráða og stjórnar. Stjórn skipar formann framkvæmdaráðs og formenn fagráða. Veiðimenn á hverju svæði velja talsmenn sinna eigin svæðisráða.
Leitin að upprunanum
Leitin að upprunanum eru sjónvarpsþættir frá 2016 á Stöð 2 í umsjón Sigrúnar Óskar Kristjánsdóttur. Í þeim fylgir Sigrún ættleiddum einstaklingum eftir í leit að líffræðilegum foreldrum sínum. Þættirnir hafa unnið til tveggja Edduverðlauna auk fjölda tilnefninga. Sigrún vann Blaðamannaverðlaun Íslands fyrir umfjöllun sína í þáttunum. Meðaláhorf á þættina var um 27.000 manns á viku.
Cody Cameron
Cody Cameron (f. 1970) er bandarískur leikari.
Héðinn Svarfdal Björnsson
Héðinn fæddist á Akureyri og er menntaður sálfræðingur. Hann býr í Kosta Ríka.
Stökkull
Stökkull getur átt við:
Leirár- og Melahreppur
Leirár- og Melahreppur var hreppur í norðanverðum Hvalfirði. Aðal atvinnuvegur er landbúnaður. Leirár- og Melahreppur hefur nú verið sameinaður Hvalfjarðarstrandarhreppi, Innri-Akraneshreppi og Skilmannahreppi undir nafninu Hvalfjarðarsveit og tók nýja sveitarfélagið til starfa 1. júní 2006. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 129.
Glandieu-foss
Glandieufoss (franska: Cascade de Galndieu) er foss í Ain-sýslu í Auvergne-Rhône-Alpes-héraði í Frakklandi. Hann er 60 metrar hár. Fossinn fellur úr ánni Gland.
Fossinn er við Glandieu á milli þorpanna Brégnier-Cordon og Saint-Benoît. ;
Þrístökk
thumb|right|Fyrrum heimsmethafi [[Willie Banks á Ólympíuleikunum í Seúl árið 1988.]] Þrístökk er frjálsíþróttagrein sem svipar nokkuð til langstökks nema hvað sá sem stekkur skýtur niður fætinum tvö auka skipti eftir fyrsta stökkið. Saman eru þau flokkuð sem flöt stökk á móti hæðarstökkum.
Keppt var í þrístökki á hinum fornu Ólympíuleikum og hún hefur verið föst keppnisgrein síðan Ólympíuleikarnir voru endurvaktir árið 1896.
Samkvæmt reglum Alþjóða frjálsíþróttasambandsins skal stökkið tekið þannig að íþróttamaðurinn lendir fyrst á sama fæti og hann stökk með og tekur þá annað stökkið, en endar með öndverðum fæti.
Nústandandi heimsmet (utanhúss í karlaflokki) er 18,29 m. Heimsmethafi er Bretinn Jonathan Edwards.
La Rioja
La Rioja (spænska: La Rioja) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Auk þess er það eitt af 50 héruðum Spánar.
Eftirherma
Eftirherma er persóna sem hefur þá hæfileika að geta hermt eftir fólki og þekktum einstaklingum. Þekktar eftirhermur á Íslandi eru Pálmi Gestsson og Sólmundur Hólm Sólmundarsson.
Passíusálmarnir
Passíusálmarnir eru sálmar eftir Hallgrím Pétursson, sem hann orti á árunum 1656-1659. Þeir teljast vera höfuðverk hans og hafa verið hluti af páskahefð Íslendinga um margra alda skeið. Sálmarnir eru 50 talsins og í þeim er píslarsaga Krists rakin af mikilli innlifun. Þeir hafa komið út á íslensku oftar en 80 sinnum og hafa verið þýddir á fjöldamörg önnur tungumál. Sálmarnir eru fluttir í Ríkisútvarpinu á föstunni ár hvert, og hafa einnig verið fluttir í heild sinni á Föstudaginn langa í Hallgrímskirkju síðan hún var vígð.
Séra Hjörleifur Þórðarson á Valþjófsstað (d. 1786 um nírætt) þýddi Passíusálma Hallgríms á latínu, og var sú þýðing gefin út í Kaupmannahöfn 1785, og nefndist: Quinquaginta psalmi passionales. Formála Passíusálmanna lýkur með orðunum Vale pie lector (latína: „Sæll, guðhræddi lesandi“ eða „Vertu sæll góði lesandi“).
Íslenskar bókmenntir
thumb|right|Mynd úr [[bókasafni Flateyjar.]] Íslenskar bókmenntir eru stór þáttur í íslenskri menningu og í sjálfsmynd íslensku þjóðarinnar. Þetta er meðal annars vegna hinna heimsþekktu Íslendingasagna, sem voru líklega ritaðar á 12. öld og hins vegar þess að það þótti einstakt að svo rithöfundur frá fámennri þjóð fengi Nóbelsverðlaun þegar Halldór Laxness fékk þau árið 1955. Bókmenntir hafa því sögulega haft merkann sess í sögu Íslands. Á 19. og á fyrri hluta 20. aldar bar mikið á lestrarfélögum á Íslandi þar sem fólk deildi bókum en þörf var á þeim vegna þess hversu strjálbýlt landið var.
Bókaútgáfa í dag einkennis að miklu leyti af „jólabókunum”, svokölluðu en bækur eru vinsæl jólagjöf og mest kemur út af bókum á Íslandi stuttu fyrir jólin. Á ársgrundvelli veltir íslensk bókaútgáfa um 4,6 milljörðum króna. Fimm stærstu bókaútgefendurnir eru með um helming markaðshlutdeild en það eru Forlagið, Bjartur & Veröld, Bókaútgáfan Salka, Uppheimar og Bókafélagið.
HDMI
thumb|200px|HDMI karlkynstengi.
HDMI (High-Definition Multimedia Interface, íslenska: hágæða margmiðlunar tengi) er tegund tengis oftast notað til að tengja Blu-ray spilara við háskerpusjónvarp eða tölvu(leikjatölvu) við flatskjá. HDMI tengi flytur bæði hágæða mynd og hljóð. Hægt er að nota HDMI tengi í staðin fyrir Radio Frequency (RF) samása kapal, composite video, S-Video, SCART, component video, D-Terminal, og VGA tengi.