cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gregoríska tímatalið
Í löndum annara kirkjudeilda tók sums staðar upp undir tvær aldir að koma breytingunni á og flestar deildir austurkirkjunnar hafa ekki enn tekið það upp. Því hefur til að mynda jóladagur þeirra á 20. öld verið þann 6. janúar vegna skekkjunnar sem er í júlíanska tímatalinu, en ekki 25. desember eins og í því gregoríska.
Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum mótmælenda í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 og voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.
Abies ernestii
Abies ernestii (á kínversku: 黄果冷杉 (huang guo leng shan)) er sígrænt tré af þallarætt.
Lýsing
Hann verður 60 metra hár með stofna að 2m að þvermáli. Börkurinn er dökkgrár, flagnar langsum. Krónan er keilulaga. Sprotarnir eru gulir eða gulgráir og verða gráir eða grábrúnir á öðru eða þriðja ári, hárlausir eða gishærðir. Barrnálarnar eru skærgrænar að ofan, 1 til 7 sm langar og 2 til 2.5 mm breiðar, með tvemur ljósgrænum loftaugarákum að neðan, endinn sýldur eða hvass. Könglar sívalir eða egglaga sívalir, fyrst grænir, gulgrænir eða brúngrænir, verða brúngulir til brúnir við þroska, 4 til 14 sm langir og 3 til 3.5 sm breiðir. Fræin 7 til 9 mm löng; vængurinn brúnn til purpurabrúnn, 0.8 til 1.8 sm langur. Frjóvgun apríl til maí, fræ fullþroska í október.
SK Sturm Graz
Sportklub Sturm Graz er austurrískt knattspyrnufélag félagið var stofnað árið 1911. Árið 2014 féll það úr leik í 2. umferð Evrópukeppni félagsliða eftir tap gegn Breiðabliki.
Atacama Large Millimeter Array
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array eða ALMA er alþjóðlegt samstarfsverkefni Evrópu (ESO), Norður Ameríku, austur Asíu og Chile um smíði stærsta stjörnusjónauka heims. ALMA er víxlmælir, röð 66 12 metra og 7 metra útvarpssjónauka sem mæla millímetra og hálfsmillímetra bylgjulengdir (0,3 til 9,6 mm). Stjörnustöðin er í smíðum í 5000 metra hæð yfir sjávarmáli á Chajnantor sléttunni í Atacamaeyðimörkinni í norður Chile. Hún er því hæsta stjörnustöð heims. ALMA er ætlað að rannsaka myndun stjarna snemma í sögu alheimsins og ljósmynda myndunarsvæði stjarna og reikistjarna í Vetrarbrautinni okkar. Kostnaður við verkefnið nemur meira en 1 milljarði bandaríkjadala. Fyrstu mælingar með ALMA hófust síðla árs 2011 en sjónaukinn verður tekinn í fulla notkun árið 2013.
Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna
thumb|right|Litakóðað kort sem sýnir hvaða lönd eru aðilar að Kvennasáttmálanum.{{legend|#00aa00|Aðilar í gegnum undirskrift og gildistöku}} {{legend|#008000|Aðilar í gegnum seinni aðild}} {{legend|#008080|Óviðurkennt aðildarland}} {{legend|#eeee00|Eingöngu undirritað}} {{legend|#ff1111|Ekki aðili}} Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna (skammstafað CEDAW sem stendur fyrir Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) er alþjóðlegur sáttmáli um réttindi kvenna sem var samþykktur árið 1979. Í dag eru 189 ríki aðilar að honum. Hann var undirritaður af íslenskum stjórnvöldum árið 1980 en gekk ekki í gildi á Íslandi fyrr en árið 1985. Kvennasáttmálinn er í sex hlutum og samanstendur af 36 greinum. Hann var gerður að fyrirmynd Alþjóðasamnings um afnám alls kynþáttamisréttis. Bandaríkin og Palau eru einu tvö löndin sem hafa skrifað undir en ekki lögfest samninginn.
Guantanamera
Guantanamera (Stúlkan frá Guantánamo) er kúbverskt lag sem er líklegast þekktast af þjóðernissöngvum Kúbu. Textinn er byggður á ljóði eftir kúbverskt skáld og þjóðernissinna José Martí en umsamið af Julián Orbón. Tónlistina samdi José Fernández Díaz. Til eru nokkrar útgáfur af laginu en endanleg útgáfa innihélt erindi úr ljóði Martí „Yo soy un hombre sincero“.
Knattspyrnudeild KA
Knattspyrnudeild Knattspyrnufélags Akureyrar var stofnuð árið 1928 og sér um knattspyrnuiðkun innan félagsins.
Meistaraflokkur karla
Óli Stefán Flóventsson er þjálfari meistaraflokks karla. Pétur Ólafsson er yfirþjálfari allra flokka knattspyrnudeildar KA.
Leikmenn
(Síðast uppfært 2. júlí, 2013)
(captain)
(Loan at Magni)
Meistaraflokkur kvenna
Þór Akureyri og KA hafa haft samstarf um sameiginlegt lið meistaraflokks kvenna undir merkjum Þór/KA síðan 1999. KS kom inn í samstarfið 2001 og hét liðið Þór/KA/KS þangað til KS gekk úr því eftir 2005 tímabilið.
Bólga
thumb|250px|[[Exem er dæmi um sjúkdóm sem orsakast af of mikilli bólgu.]]
Bólga er ónæmisviðbragð við líkamslegum skaða, sýkli eða ertandi efni. Bólga ver vefi líkamans með því að einangra skemmda vefi og koma í veg fyrir að frekari vefjaskemmdir eigi sér stað, að vinna á móti orsök bólgunnar, að hreinsa upp dauðar frumur og loks skapa æskilegar aðstæður fyrir vefina að gróa.
Merki um bólgu eru hiti, verkir, roði og þroti. Bólga er oftast fyrsta viðbragð líkamans við skaða, ekki eins og sérhæft varnarsvar sem verkar á tiltekinn sýkil. Of lítil bólga getur valdið frekari vefjaskemmdum því þá skapast tækifæri fyrir sýkla að fjölga sér. Hins vegar getur of mikil bólga valdið sjúkdómum svo sem frjókornaofnæmi, tannvegsbólgu, fituhrörnun, liðagigt og jafnvel krabbameini. Því er mikilvægt að líkaminn haldi bólgu í jafnvægi.
Bólga getur verið einkenni sýkingar en sýking er ekki eina orsök bólgu.
Repúblikanaflokkurinn
Repúblikanaflokkurinn (á ensku Republican Party sem merkir „flokkur lýðveldissinna“, gengur oft undir skammstöfuninni GOP fyrir Grand Old Party) er stjórnmálaflokkur í Bandaríkjunum og annar tveggja stórra flokka þar í landi, hinn er Demókrataflokkurinn. Af þeim tveimur er Repúblikanaflokkurinn talinn íhaldssamari en það má rekja til þess að í gegnum tíðina hefur flokkurinn stutt afskiptalausa auðvaldsstefnu, lága skatta og íhaldssöm gildi. Opinbert kennimerki flokksins er fíll og rekja má uppruna þess til ársins 1874 þegar Thomas Nast birti skopmynd af samskiptum tveimur stærstu flokkanna en fíll lék þar hlutverk repúblikana.
Saga
Flokkurinn var stofnaður árið 1854 í Ripon í Wisconsin til þess að berjast gegn útbreiðslu þrælahalds og stuðla að nútímavæðingu Bandaríkjanna. Flokkurinn samanstóð aðallega af fyrrum Viggum (e. Whig party) en sá flokkur hafði leyst upp vegna deilna innan flokksins. Hann var ótengdur nafna sínum Demókratíska repúblikanaflokkinum sem Demókrataflokkurinn á rætur sínar að rekja til. Í byrjun var flokkurinn aðallega bundinn við miðvesturríkin og barðist hann gegn því að þrælahald breiddist út til vesturríkjanna. Áhrif flokksins jukust í miðvesturríkjunum og breiddust út til norðurs og árið 1856 völdu þeir sinn fyrsta forsetaframbjóðanda, það var John C. Fremont landkönnuður. Abraham Lincoln varð hins vegar fyrsti frambjóðandi flokksins sem var kjörinn forseti Bandaríkjanna, það var árið 1861. Hingað til hafa repúblikanar átt 19 forseta, á meðal þeirra þekktustu, fyrir utan Lincoln, eru James Garfield, Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower, Richard M. Nixon, Ronald Reagan og George W. Bush. Frá stofnun og fram yfir miðja 20. öld var flokkurinn sterkastur í norðausturríkjunum, miðvesturríkjunum og á vesturströndinni á meðan demókratar voru ósigrandi í suðrinu. Á síðustu áratugum hefur þetta algjörlega snúist við, repúblikanar sækja langmest fylgi sitt til suðurs á meðan demókratar sækja sitt aðallega til miðvestur- og norðurríkjanna.
Stefnumál
Upphaflegu stofnendur flokksins vildu ekki viðurkenna rétt ríkja til að stunda þrælahald en í dag styður flokkurinn helstu baráttumál ríkja gegn ríkisstjórninni og er á móti því að ríkisstjórnin ráði málum sem hafa í gegnum tíðina verið hlutverk ríkjanna sjálfra að ráða, svo sem menntamál. Repúblikanar vilja hafa skatta lága til að örva efnahaginn og eru almennt á móti því að ríkisstjórnin komi reglu á efnahaginn. Flestir meðlimir flokksins eru þó fylgjandi því að ríkisstjórnin setji reglur þegar kemur að einkalífi fólks í málum sem koma efnahagslegu frelsi ekki við, líkt og fóstureyðingum. Þó er flokkurinn almennt ekki fylgjandi því að setja reglur þegar kemur að byssueign. Repúblikanar eru líklegri til að styðja skipulagðar bænastundir í skólahaldi og vera á móti lögleiðingu jafnra réttinda samkynhneigðra. Utanríkisstefna repúblikana hefur í gegnum tíðina verið sú að hafa vernda land og þjóð og óvægni þegar kemur að hagsmunum þjóðaröryggis þrátt fyrir mótstöðu alþjóðasamfélagsins.
Forsetar Bandaríkjanna úr Repúblikanaflokknum
Nítján af forsetum Bandaríkjanna hafa komið úr röðum repúblíkana.
Drýsill
Drýsill var íslensk þungarokkshljómsveit sem starfrækt var frá árinu 1984 til ársins 1986. Upphaflegir meðlimir hljómsveitarinnar voru Eiríkur Hauksson, Sigurgeir Sigmundsson, Sigurður Reynisson, Jón Ólafsson og Einar Jónsson. Hljómsveitin er aðallega þekkt fyrir framsækna rokktónlist og þungarokk. Hljómsveitin gaf aðeins út eina plötu, Welcome To the Show árið 1985, en hún var aðeins gefin út í 1000 eintökum.
Hljómsveitin kom aftur saman til þess að hita upp á tónleikum á Nasa, árið 2005, fyrir bandarísku þungarokkshljómsveitina Megadeth.
Peter Máté
Peter Máté (f. 1962) er píanóleikari frá Slóvaíku. Hann hefur meðal annars verið hluti af Tríói Reykjavíkur ásamt Gunnari Kvaran og Guðnýju Guðmundsdóttur.
Trịnh Tạc
Trịnh Tạc (hán tự: 鄭柞; 1606 – 1682) ríkti yfir Norður-Víetnam frá 1654 til dauðadags. Hann batt endi á Trịnh–Nguyễn-stríðið með því að semja frið við Nguyễn-lávarðana. Hann lagði líka undir sig Cao Bằng sem var síðasta landsvæðið undir stjórn Mạc-ættarinnar sem hraktist til Kína.
Fraxinus sieboldiana
Fraxinus sieboldiana er tegund af eskitré sem vex í suðausturhluta Kína, Kóreuskaga og Japan.
Varaforseti Bandaríkjanna
Kjörgengi
Tólfti viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna segir, að varaforseti verði að uppfylla sömu skilyrði og forseti, þ.e. að vera 35 ára, að vera fæddur bandarískur ríkisborgari og að hafa búið síðustu 14 árin í Bandaríkjunum, til að vera kjörgengur. Kjörtímabil varaforsetans er hið sama og forsetans. Þeir sverja embættiseið sama dag, varaforsetinn fyrst og síðan forsetinn. Samkvæmt stjórnarskránni er forsetanum óheimilt að sitja lengur en tvö kjörtímabil. Engar slíkar reglur gilda um varaforsetann; hann má sitja eins lengi og hann kýs, eða hefur fylgi til.
Hlutverk og skyldur
Formleg völd og hlutverk varaforseta Bandaríkjanna eru ekki mikil. Um þau segir í stjórnarskrá Bandaríkjanna, að auk þess að taka við forsetaembætti við fráfall eða afsögn forsetans, þá sé hann forseti öldungardeildar þingsins.
Sem forseti öldungardeildarinnar hefur varaforsetinn einkum tvö hlutverk: Annars vegar að greiða oddaatkvæði, ef demókratar og repúblikanar greiða akvæði að jöfnu (50-50) og hinsvegar að hafa umsjón með og staðfesta talningu atkvæða sem kjörmenn hafa greitt í forsetakosningum. Auk þessa, er varaforsetinn yfirmaður NASA og situr í stjórn Smithsonian-stofnunarinnar.
Óformegt vald varaforsetans ræðst fyrst og fremst af sambandi hans við forsetann. Hann er náinn ráðgjafi forsetans og getur því haft töluverð áhrif á gang mála. Hann er oft talsmaður út á við og talar þá fyrir ríkisstjórn landsins.
Þar sem bandaríski forsetinn er bæði þjóðhöfðingi og æðsti maður ríkisstjórnarinnar lenda oft viðhafnarverk tengd því fyrrnefnda á varaforsetanum. Hann mætir gjarnan í jarðarfarir annarra þjóðhöfðingja fyrir hönd forsetans, hittir háttsetta erlenda embættismenn, þjóðhöfðingja og fleira.
Á seinni tímum hefur í auknum mæli verið farið að líta á embættið sem stökkpall til framboðs í forsetaembættið. Í 17 forsetakosningum á milli 1956 og 2020, var í ellefu tilfellum annar frambjóðandinn sitjandi forseti, en í fjórum sitjandi varaforseti (1960, 1968, 1988 og 2000). Fyrrverandi varaforsetar voru þrisvar á þessum tíma í framboði; árið 1968, þegar Richard Nixon keppti við sitjandi varaforseta, Hubert Humphrey; árið 1984 þegar Walter Mondale keppti við sitjandi forsetann Ronald Reagan; og loks árið 2020 þegar Joe Biden bauð sig fram gegn Donald Trump.
Síðan 1974 hefur varaforsetinn ásamt fjölskyldu sinni haft eigin embættisbústað til umráða, er nefnist á ensku Number One Observatory Circle í Washington D.C..
Skjaldarmerki Máritíus
Skjaldarmerki Máritíus er skjöldur, sem skipt er í fjóra reiti. Í efra vinstra horninu er gult skip á bláum grunni sem vísar í fyrstu landnemana. Uppi til hægri eru þrjú pálmatré á gulum grunni sem vísar til gróðursældar landsins. Niðri til vinstri er rauður lykill á gulum grunni og hægra megin niðri er hvít stjarna á bláum grunni sem skín yfir hvítum fjallstindi og vísa lykillin og stjarnan til kjörorða landsins.
Dúdúfugl og hjörtur halda skildinum uppi.
Hrekjanleiki
Hrekjanleiki eða afsannanleiki er mikilvægt hugtak innan vísindaheimspeki. Ýmsir eru þeirrar skoðunar að sé staðhæfing eða kenning ekki gædd þeim eiginleikum að vera afsannanleg, þá sé hún tvímælalaust óvísindaleg. Til að staðhæfing teljist hrekjanleg þarf að vera möguleiki á því að athugun leiði í ljós að staðhæfingin sé ósönn. Til að mynda er setningin; „allar krákur eru svartar“ hrekjanleg því að ein athugun getur leitt í ljós að til sé hvít kráka, sem gerir þá staðhæfinguna ósanna.
Hrakhyggjumenn fullyrða að hver sú kenning sem ekki er hrekjanleg sé algjörlega óvísindaleg. Til að mynda halda fylgjendur Karls Popper því fram að sálkönnunarkenningin sé dæmi um hugmyndafræði frekar en vísindi. Sálkönnuður gæti talið sjúkling sinn vera í afneitun varðandi kynhneigð sína og talið afneitunina vera sönnun þess að hann sé samkynhneigður; stundi hann kynlíf með konum er það einfaldlega talinn máttarstólpi afneitunarinnar. M.ö.o., það er engin leið fyrir sjúklinginn að sýna sálkönnuðnum, á sannfærandi hátt, að hann sé ekki samkynhneigður. Þetta er það sem að Popper kallaði lokaðan hring. Slík staðhæfing, að sjúklingurinn sé samkynhneigður, er ekki hrekjanleg innan sálkönnunarinnar.
Staðhæfingar sem ekki eru hrekjanlegar teljast því, samkvæmt hrakhyggjumönnum, ekki til vísinda heldur hjáfræða.
Klemus Bjarnason
Klemus Bjarnason (um 1645 – 1692) er síðasti Íslendingurinn sem dæmdur var til dauða fyrir galdra. Það var árið 1690, en aftakan fór aldrei fram því Danakonungur sem fáum árum áður hafði gefið út tilskipun um að hann fengi alla dauðadóma til skoðunar breytti dómnum í útlegð frá Íslandi.
Galdramál Klemusar hófst á Bassastöðum við Steingrímsfjörð á Ströndum í ágúst 1688 með því að Kolbeinn Jónsson, annar ábúenda á bænum Hrófbergi, lagði fram kæru á hendur honum fyrir að hafa með fjölkynngi og fordæðuskap valdið "stórkostlegri veiki og kvalræðis krankleika“ sem hafði dregið konu hans til dauða.
Sýslumaðurinn Rögnvaldur Sigmundsson í Innri-Fagradal á Skarðsströnd í Dalasýslu tók málið fyrir á þriggja hreppa þingi að Hrófbergi í september. Þá hafði bæst við önnur kæra frá hinum ábúendanum á Hrófbergi, Jóni Bjarnasyni, um að Klemus hafi verið valdur að veikindum konu hans Ólafar Bjarnadóttur sem meðal annars áttu að hafa valdið því að hún lagðist í flakk á milli bæja.
Klemus hafði áður verið orðaður við galdra og haft á sér illt orð allt frá barnæsku. Aftur var þingað í málinu vorið 1690 og málinu síðan vísað til alþingis. Niðurstaðan á Öxarárþingi varð sú að Klemus „skuli á lífinu straffast og í eldi brennast.“
Sýslumanni var falið að geyma fangann áfram. Hann leitaði álits amtmanns varðandi aftökuna og var skipað að geyma Klemus í ár á meðan amtmaður leitaði álits í Kaupmannahöfn. Þaðan barst svo kóngsbréf árið eftir og var dóminum breytt í ævilanga útlegð. Klemus lést svo úr sótt í Kaupmannahöfn veturinn eftir.
Angelique Rockas
Angelique Rockas er suður-afrísk leikkona, framleiðandi og aðgerðarsinni. Rockas er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Henriettu í kvikmyndinni ' Witches' og fyrir sviðshlutverk sitt í Euripides Medea. Hann hefur einnig komið fram í grísku sjónvarpsþáttunum „Emmones Ideas“ í leikstjórn Thodoros Maragos. Á níunda áratugnum stofnaði Rockas Alþjóðlega leikhúsið, fjölmenningarlegt leikhús,kynnir leikrit eftir Jean Genet, Bertolt Brecht, August Strindberg, Maxim Gorky
Heimildir
.
Milo Đukanović
Milo Đukanović (svartfellska: Мило Ђукановић; f. 15. febrúar 1962) er svartfellskur stjórnmálamaður sem var forseti Svartfjallalands frá árinu 1998 til 2002 og frá 2018 til 2023. Hann hefur jafnframt verið forsætisráðherra landsins fjórum sinnum (árin 1991–1998, 2003–2006, 2008–2010 og 2012–2016) og leiðtogi Lýðræðisflokks sósíalista, voldugasta stjórnmálaflokks landsins, frá árinu 1998. Đukanović hefur verið ráðandi í svartfellskum stjórnmálum í rúm þrjátíu ár og er því einn þaulsætnasti stjórnmálamaður í Evrópu.
Ferill í Júgóslavíu
Milo Đukanović tók þátt í valdaráni serbneska leiðtogans Slobodans Milošević gegn stjórnvöldum í Svartfjallalandi (sem þá var lýðveldi innan Sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu) árið 1989. Đukanović var síðan útnefndur forsætisráðherra Svartfjallalands þegar hann var aðeins 29 ára árið 1991. Hann stjórnaði á þeim tíma umfangsmiklu smygli á meðan viðskiptabann Sameinuðu þjóðanna gegn Júgóslavíu var í gildi á tíunda áratugnum. Đukanović var í forystu Svartfellinga sem gerðu innrás í Bosníu ásamt Júgóslavíuher árið 1991 og tók króatísku hafnarborgina Dubrovnik herskildi á tíma sjálfstæðisstríðs Króatíu.
Đukanović var um skeið bandamaður Milošević en samband þeirra versnaði til muna á tíma Júgóslavíustríðanna, þar sem hvert aðildarríki Júgóslavíu á fætur öðru sagði sig úr sambandsríkinu. Árið 1997 vann Đukanović með naumindum forsetakosningar í Svartfjallalandi en Milošević ákvað þá að skipa keppinaut hans, Momir Bulatović, í embætti forsætisráðherra. Đukanović neitaði að viðurkenna þessa skipan og fór sjálfur áfram með stjórn Svartfjallalands.
Frá sjálfstæði Svartfjallalands
Ríkjasamband Serbíu og Svartfjallalands var stofnað árið 2000 að undirlagi Evrópusambandsins í kjölfar Júgóslavíustyrjaldanna. Svartfjallaland var að miklu leyti sjálfstætt innan þessa ríkjasambands og notaðist meðal annars við aðra löggjöf og mynt en Serbar. Đukanović varð hins vegar talsmaður þess að ríkjasambandinu yrði alfarið slitið og að Svartfjallaland yrði formlega sjálfstætt ríki. Árið 2006 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Svartfjallalandi þar sem landsmenn kusu milli þess að lýsa yfir sjálfstæði eða viðhalda sambandinu við Serbíu. Niðurstaðan varð sú að rúmlega 55 prósent landsmanna kusu að lýsa yfir sjálfstæði.
Á forsætisráðherratíð Đukanović árið 2016 gekk Svartfjallaland í NATO. Landið var þriðja fyrrum lýðveldi Júgóslavíu til að ganga í bandalagið, á eftir Slóveníu og Króatíu. Rússar gagnrýndu inngöngu Svartfjallalands í NATO og sögðu hana sönnun þess að bandalagið væri að beita sér gegn öryggishagsmunum Rússlands.
Đukanović hefur lengi átt í útistöðum við serbnesku rétttrúnaðarkirkjuna í Svartfjallalandi, sem hann hefur sakað um að ganga erinda erlendra stjórnvalda. Í desember árið 2019 skrifaði hann undir umdeild lög sem áttu að takmarka áhrif serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar með því að skylda eigendur kirkna eða jarðeigna kirkna til að sanna að þeir hefðu átt eignirnar árið 1918 en annars myndi ríkið slá eign sinni á þær. Rétttrúnaðarkirkjunni tókst að koma í veg fyrir eignarnámið með því að lýsa yfir stuðningi við stjórnarandstöðuflokka í þingkosningum árið 2020, sem stuðlaði að því að flokkur Đukanović tapaði meirihluta á þingi í fyrsta sinn í um þrjátíu ár.
Đukanović bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum Svartfjallalands árið 2023 en tapaði í seinni umferð gegn mótframbjóðanda sínum, Jakov Milatović.
Kirkja Óháða safnaðarins
Kirkja Óháða safnaðarins stendur við Háteigsveg 56 í Reykjavík, ekki langt frá Háteigskirkju. Kirkjan var fullreist árið 1959 og var vígð sumardaginn fyrsta það sama ár. Þáverandi biskup íslands, Ásmundur Guðmundsson, vígði kirkjuna. Fyrsti prestur safnaðarins var séra Emil Björnsson. Vígsluathöfnin hófst með klukknahringingu en kirkjan hafði fengið nýjar þýskar kirkjuklukkur og á þær er letrað nafn safnaðarins, vígsludagur og ártal, ásamt orðunum Soli deo gloria — guði einum dýrðina.
Kritikal Mazz
Kritikal Mazz var íslensk rapphljómsveit sem samanstóð af þeim Úlfi Kolka (Ciphah), Reptor (Michael Vaughan), Rubin Karl (Scienz),Jakob Reynir Jakobsson (Plain) og Ágústu Evu. Þau gáfu út samnefnda plötu árið 2002 hjá Smekkleysu sem var tilnefnd sem Hiphop plata ársins á Tónlistarverðlaunum Radíó X & Undirtóna. Trausti Júlíusson, gagnrýnandi fyrir Fókus, sagði plötuna vera með bestu hiphop plötum sem komið hafa út á Íslandi.
742
Árið 742 (DCCXLII í rómverskum tölum)
Helgi magri
Helgi magri Eyvindarson var íslenskur landnámsmaður, sem nam land í Eyjafirði. Hann var kristinn og bjó á Kristnesi.
Faðir hans var Eyvindur austmaður Bjarnarson, fæddur á Gautlandi í Svíþjóð. Björn faðir Eyvindar deildi við Sigfast mág Sölvars Gautakonungs, brenndi hann inni og fór að því búnu til Noregs, fyrst til Gríms hersis en þá Öndótts kráku á Ögðum. Á sumrum fór Björn í vesturvíking. Móðir Eyvindar var Hlíf dóttir Hrólfs Ingjaldssonar Fróðasonar konungs. Kona Eyvindar var Rafarta dóttir Kjarvals Írakonungs. Önnur dóttir Kjarvals var Kormlöð móðir Þorgríms Grímólfssonar sem var aftur bróðursonur Álfs egðska. Sonur Þorgríms var Eyvindur faðir Össurar er átti Beru dóttur Egils Grímssonar. Björgu systur Helga átti Úlfur skjálgi Högnason.
Helgi var fæddur á Írlandi. Eyvindur og Rafarta létu Helga í fóstur í Suðureyjum þegar hann var barn að aldri en þegar þau komu að sækja hann tveimur vetrum seinna hafði hann verið sveltur svo að þau þekktu hann ekki. Eftir það var hann kallaður Helgi magri. Hann varð virðingarmaður mikill er hann fullorðnaðist. Hann kvæntist Þórunni hyrnu, dóttur Ketils flatnefs, og áttu þau mörg börn.
Helgi hafði tekið kristni en var blendinn í trúnni og hét á Þór til sjófara og harðræða. Hann ákvað að fara til Íslands með konu sína og börn og nema þar land, til að lifa í friðsemd og viðhafa kristin gildi. Þegar hann sá til lands hét hann á Þór að vísa sér til lands og sigldi síðan norður um land og inn í Eyjafjörð. Þá var sjófært lengra inn í fjörðinn en nú er. Helgi tók land við Galtarhamar, sem nú heitir Festarklettur, nálægt Bíldsá, sem nú kallast Kaupangur. Festarklettur er við Knarrarberg, þar er sagt að knörr víkinga hafi verið lögð við "festar". Galtarhamar dregur nafn sitt aftur til galtar (svíns) Helga, því einn göltur (svín) Helga var kallaður Bíldur. Bíldur var hvítur með dökkan haus, sem kallast að vera bíldóttur eða bíldur. Sagt er að gölturinn Bíldur hafi drepist í ánni við bæinn, því sé áin enn í dag kölluð Bíldsá. Helgi magri átti annan gölt, Sölva, við hann er Sölvadalur kenndur. Bæjarnafnið Kaupangur í Eyjafirði er líklegast dregið af Kaupang í Noregi sem var einn elsti verslunarstaður sem Noregur var með, þegar þar voru Víkingar. Helgi hafði vetursetu við Bíldsá í Kaupangi, þar sem gott útsýni er yfir fjörðinn. Sagt er að þegar hann flutti með fjölskyldu sína, hafi Þórunn kona hans orðið léttari í Þórunnareyju í kvíslum Eyjafjarðarár, skammt frá þar sem Bíldsá rennur í Eyjafjarðará og þar hafi hún alið dóttur sem kölluð var Þorbjörg hólmasól, með vísan í hólma í ánni. Vaðlaheiði dregur nafn sitt að í firðinum var hægt að fara yfir á vaði, þar voru svokallaðir vaðlar, mikið grynni þar sem vatn rann fram, var að hægt var að vaða þar yfir (sbr. vöðlur). Vaðlarnir eru enn til en hafa færst utar í fjörðinn út af framburði Eyjafjarðarár. Svo fór að Helgi settist að á Kristnesi, sennilega vegna jarðhita og nam allan Eyjafjörð. Landnám Helga var það stærsta á Ísland, stærra en landnám Ingólfs Arnarsonar. Þar sem landnám Helga var mjög stórt fengu margir landnámsmenn sem síðar komu land hjá honum, auk þess sem börn hans og aðrir ættingjar fengu hluta af landnámi hans. Nafn bújarða og kennileita í Eyjafirði hafa mikið til haldið sér, vestan megin fjarðar eru það til dæmis Grund (Eyjafjarðarsveit), Espihóll, Stokkahlaðir, Merkigil, Hrafnagil, Kroppur, Kristnes, Naust, Hlíð, Akureyri, Oddeyri, Krossanes, Glerá, Kræklingahlíð, Möðruvellir, Gásir. Austanmegin fjarðar, Eyvindarstaðir, Gnúpufell, Hripkelstaðir, Þverá (seinna Munkaþverá með Munkaþverárklaustur), Uppsalir, Öngulsstaðir, Garðsárdalur, Ytri-Þverá (seinna Þverá), Fiskilækur, Kaupangur, Bíldsárskarð, Varðgjá, Sigluvík, Svalbarð.
Synir Helga magra voru Hrólfur á Gnúpufelli og Ingjaldur á Efri-Þverá en dætur hans voru, Helga, kona Auðuns rotins Þórólfssonar, Hlíf kona Þorgeirs Þórðarsonar, Þórhildur kona Auðólfs landnámsmanns í Öxnadal, Þóra kona Gunnars sonar Úlfljóts lögsögumanns, Ingunn kona Hámundar heljarskinns og Þorbjörg hólmasól kona Böðólfs Grímssonar.
Heimildir:
Landnáma III, 12
Íslendingabók Ara fróða, 2. kafli
Sturlubók
Víga-Glúms saga
2014
Árið 2014 (MMXIV í rómverskum tölum) var 14. ár 21. aldar samkvæmt gregoríska tímatalinu og almennt ár sem hófst á miðvikudegi.
Helgi magri
https://www.visindavefur.is/svar.php?id=70038
https://timarit.is/page/2047532#page/n0/mode/2up
2014
Febrúar
thumb|right|Mótmælendur í Kíev 18. febrúar.
Mars
thumb|right|Ómerktir hermenn í [[Simferopol á Krímskaga.]]
Apríl
thumb|right|Mótmæli í Donetsk 6. apríl.
Maí
thumb|right|Björgunaraðgerðir eftir námuslysið í Soma.
Júní
thumb|right|Opnunarhátíð heimsmeistaramótsins í knattspyrnu 2014.
Júlí
thumb|right|Ísraelskir hermenn og skriðdrekar við landamærin að Gasa.
Ágúst
thumb|right|Eldgosið í Holuhrauni.
September
thumb|right|Bandarískar sprengjuflugvélar taka af stað í átt að skotmörkum í Sýrlandi.
Október
thumb|right|Bandaríkjaher varpar sprengjum á Íslamska ríkið í Kobani.
Nóvember
thumb|right|Ljósmynd af yfirborði halastjörnunnar 67P/Thurjumov-Gerasimenko.
Útvistun
Útvistun er hugtak í viðskiptum sem á við um það þegar fyrirtæki ákveður að semja við undirverktaka um að taka að sér hluta af framleiðslu fyrirtækisins eða þjónustu, sem fyrirtækið sá áður um sjálft. Dæmi um útvistun er fyrirtæki, sem hannar og framleiðir íþróttaskó, sem semur við þrjá mismunandi undirverktaka, þar sem einn framleiðir skóna, annar skóreimarnar og hinn þriðji skókassana, undir vörumerki fyrirtækisins, sem selur vöruna. Útvistun er yfirleitt ætlað að lækka framleiðslukostnað fyrirtækja með því að láta öðru fyrirtæki sem býr yfir meiri sérhæfingu, þekkingu, eða hefur betri aðgang að ódýru menntuðu starfsfólki, eftir framleiðsluna. Útvistun milli landa er drifin áfram af tilhneigingu fyrirtækja í ríkum iðnvæddum löndum til að flytja störf sem gefa minna af sér út til fátækari ríkja, en halda eftir störfum sem gefa meira af sér.
Hoya neoguineensis
Hoya neoguineensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Gíneu.
Armeria welwitschii
Armeria welwitschii er jurt af gullintoppuætt.
Alexander Ogston
Alexander Ogston (1844 - 1929) var skoskur skurðlæknir sem var frægur fyrir uppgötvun sína á stafýlókokkum. Hann var elsti sonur Francis Ogston (1803 – 1887) prófesors í réttarlögfræði við Háskólann í Aberdeen.
Störf
Árið 1862 hóf Ogston læknisfræði og skurðlækningar við Marischal College og úskrifaðist þaðan árið 1865 með sóma, þá 21 árs að aldri. Ári seinna, eða árið 1866 lauk hann mastersprófi. Árið 1874 var hann ráðinn sem skurðlæknir við konunglega sjúkrahúsið í Aberdeen. Hann var aðstoðarprófessor við læknisfræðilega lögfræði og lyfjafræði, lektor í augnlækningum og svæfingalæknir þar til hann var ráðinn yfirprófessor yfir skurðlækningum árið 1882.
Ogsten fylgdi samtímamönnum sínum, eins og Koch, J.C. Ewart frá Edinborg, sem opinberaði mismunandi gerðir baktería og Kohler frá Bern. Eftir rannsóknir Ogsten á lífverum í ígerðum hjá James Davidson, notaði Ogsten kofann á bak við hús sitt sem rannsóknarstofu (fékk hann styrk (£ 50) frá Breska læknisfélaginu (BMA), þar sem hann keypti svo Zeiss smásjá og metyl -aniline lit, sem Koch notaði) til að halda áfram rannsóknum sínum.
Ogsten átti í miklum erfiðleikum með að sannfæra sjúkrastofnanir um niðurstöður sínar á stafýlókokkum. Útibú Bandaríkjanna í Aberdeen tók niðurstöðum hans með vantrú. Ritstjóri breska læknablaðsins sagði á þeim tíma „getur eitthvað gott komið frá Aberdeen“. Eftir vandlegar rannsóknir á niðurstöðum Ogsten, var samtímamaður hans, að nafni Joseph Lister sammála niðurstöðum hans, en jafningi hans að nafni Watson Cheyne var enn efins. Í ljósi þessa efasemda, ákvað Ogsten að kynna uppgötvanir sínar á skurðlækna ráðstefnu í Berlín, þar sem hann hafði áður kynnt blaðið Genu valgum þann 9. apríl 1880. Ogsten afhenti þessa kynningu á ígerðum á þýsku og var hún síðan birt. Hann varð síðan félagi í þýska skurðlækna samfélginu 36 ára að aldri, þrátt fyrir fortíð sína og ári seinna birti Ogsten hugmyndir sínar í Breska læknablaðinu. Eftir það var öllum hans pappírum hafnað en í staðinn birti þá í blaði líffæra- og lífeðlisfræði.
Doronicum fritschii
Doronicum × fritschii er fjölær jurt af körfublómaætt, ættuð frá Austurríki.
2021
Árið 2021 (MMXXI í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjar á föstudegi.
Zumbi
thumb|250px|Stytta af Zumbi í [[Salvadorí  Bahia]] Zumbi (1655 – 20. nóvember 1695), einnig kallaður Zumbi dos Palmares, var síðasti foringi útlaga- og flóttafólksins Quilombo dos Palmares sem bjó þar sem nú er héraðið Alagoas í Brasilíu. Quilombo voru búðir flóttafólks og útlaga af afrískum uppruna. Þessar búðir voru andspyrnuhreyfing á þeim tíma sem þrælahald var við leyfi í Brasilíu, þrælar struku og settust að í Quilombo-búðum og börðust fyrir frelsi sínu og auknum völdum. Quilombo dos Palmares var ríki Maroon fólks sem hafði flúðu frá portúgölskum landsvæðum í Brasilíu. Þar bjuggu þegar mest var yfir 30 þúsund manns. Stríðsmenn þar þurftu að verjast árásum portúgalskra nýlenduherra og urðu sérfræðingar í bardagalistinni capoeira sem upprunnin er í Afríku. thumb|300px|Capoeira eða stríðsdansinn eftir [[Johann Moritz Rugendas, 1835]] Zumbi fæddist frjáls í flóttabúðunum í Palmares árið 1655 og er talinn ættaður frá Imbangala stríðsmönnum í Angóla. Hann var handsamaður af Portúgölum og hnepptur í þrældóm þegar hann var um sex ára gamall. Þar var hann gefinn til trúboða sem hét António Melo og skírður nafninu Francisco. Zumbi var uppfræddur í kristnum fræðum og lærði portúgölsku og latínu og hjálpaði til við messur. Zumbi flúði árið 1670 þá fimmtán ára gamall og komst til baka í fæðingarbæ sinn. Hann varð seinna þekktur fyrir bardaga- og hernaðarlist.
2021
Janúar
thumb|right|Stuðningsfólk Trumps á tröppum þinghússins í Washington.
Febrúar
thumb|right|Mótmæli gegn valdaráni hersins í Mjanmar.
Zumbi
Árið 1678 var landstjórinn í Pernambuco í Pedro Almeida þreyttur á langvarandi árekstrum við Palmares og kom til foringja þeirra Ganga Zumba með ólífugrein. Almeida bauð að allir flóttaþrælar fengju frelsi ef Palmares gengi Portúgölum á hönd og leist Ganga Zumba vel á þá samninga. En Zumbi treysti ekki Portúgölum og neitaði að þiggja frelsi fyrir fólkið í Palmares á meðan aðrir Afríkumenn væru ennþá þrælar. Hann sór þess heit að halda áfram andspyrnu við nýlenduveldi Portúgala og varð hinn nýi leiðtogi Palmares.
2021
Mars
thumb|right|Eldgosið á Reykjanesi.
Zumbi
Zumbi ríkti í Palmares í fimmtán ár en þá var gerð árás á Quilombo-búðirnar í Palmares. Þann 6. febrúar 1694 var Cerca do Macaco, sem var aðalbyggðin og miðstöð Palmares, jöfnuð við jörðu. Zumbi gat flúið og sveit hans hélt áfram andspyrnu í næstum tvö ár en fundu portúgalar dvalarstað hans eftir ábendingu frá uppljóstrara sem var lofað að halda lífi ef hann bendi á dvalarstaðinn. Zumbi var handtekinn og hálshöggvinn 20. nóvember 1695. Portúgalar fluttu höfuð Zumbi til Recife þar sem það var haft til sýnis á aðaltorginu til brjóta niður baráttuþrek og þá goðsögn sem gekk meðal afríkskra þræla að Zumbi væri ódauðlegur. Afkomendur þeirra sem bjuggu í Quilombo höfðust við í héraðinu í hundrað ár í viðbót.
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009
|thumb|right|Merki EM 2009 Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009 var haldið í Finnlandi dagana 23. ágúst til 10. september 2009. Gestgjafarnir Finnar fengu í heimsókn 11 önnur landslið sem unnu sér þátttökurétt þar með sigri í undanriðlum eða umspili.
2021
Maí
thumb|right|Vopnaðir lögreglumenn í Lod í Ísrael 11. maí.
Zumbi
Dagurinn 20. nóvember er haldinn hátíðlegur í Brasilíu sem dagur afrískrar-brasíliskrar vitundar og Zumbi er hetja og frelsistákn afkomenda afríkumanna í Brasilíu og þjóðhetja í Brasilíu.
2021
Júní
thumb|right|Rústir fjölbýlishússins í Surfside.
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009
Þjóðverjar vörðu titil sinn, og hömpuðu bikarnum fimmtu keppnina í röð.
2021
Júlí
thumb|right|Eyðilegging vegna flóða í [[Pepinster í Belgíu.]]
Óli Bjarki Austfjörð
Óli Bjarki Austfjörð (f. 13. nóvember 1996) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur. Fyrsta kvikmynd Óla í fullri lengd, Okkar nótt, er væntanleg árið 2025. Óli hefur verið reglulegur gestur hlaðvarpsins Bíóblaður í umsjón Hafsteins Sæmundssonar.
2021
Ágúst
thumb|right|Talíbanar í Kabúl 17. ágúst.
September
thumb|right|Gíneubúar í Conakry fagna valdaráninu 5. september.
Október
thumb|right|Sojús MS-19 leggur að Alþjóðlegu geimstöðinni.
Nóvember
thumb|right|Magdalena Andersson heldur ásamt ríkisstjórn sinni til fundar við Svíakonung 30. nóvember.
Desember
thumb|right|Nærmynd af gylltum speglum James Webb-geimsjónaukans.
Samtök frönskumælandi ríkja
thumb|right|Fáni samtakanna. Samtök frönskumælandi ríkja (franska: Organisation internationale de la Francophonie, oft stytt í La Francophonie) eru samtök ríkja þar sem franska er almennt töluð eða er hefðbundið mál, og þar sem töluverður hluti íbúa er frönskumælandi eða umtalsverð tengsl eru við franska menningu. 88 ríki eru aðilar að samtökunum, þar af 57 fullgildir aðilar, 7 aukaaðilar og 27 áheyrnaraðilar.
Samtökin voru stofnuð 1970. Kjörorð þeirra eru égalité, complémentarité, solidarité („jafnrétti, gagnkvæmni, samstaða“). Núverandi aðalritari samtakanna er Louise Mushikiwabo frá Rúanda.
Faxe Kondi
thumb|right|Faxe Kondi í 1½-lítra plastflösku Faxe Kondi er danskur gosdrykkur, framleiddur af Faxe Bryggeri A/S. Faxe Kondi inniheldur glúkósa sem er annað heiti yfir þrúgusykur. Einnig fyrirfinnst útgáfa af sportdrykk sem þykir svipa ansi mikið til Faxe Kondi og heitir sá drykkur Onside Sport og er framleiddur af Coca Cola Danmark A/S og TV3 A/S.
Silence
Silence er kvikmynd í leikstjórn Martins Scorsese. Myndin er byggð á skáldsögu frá 1966 eftir japanska rithöfundinn Shūsaku Endō. Þrátt fyrir að myndin gerist í Nagasaki í Japan var hún að öllu leyti tekin upp á Taívan í kringum Taípei. Martin Scorsese hefur sagt að þegar hann var lítill hafi hann lesið sögur um trúboða og hafi langað að verða trúboði. Bókina las hann upprunalega í ágúst og september 1989 þegar hann var að ferðast um Japan.
Í helstu hlutverkum eru Andrew Garfield, Adam Driver, Liam Neeson, Tadanobu Asano og Ciarán Hinds. Myndin fjallar um presta úr Jesúítareglunni á 17. öld sem ferðast frá Portúgal til Japan til að finna týndan kennara og vinna að trúboði.
Myndin var frumsýnd í Róm þann 29. nóvember árið 2016 og var tekin til sýninga í Bandaríkjunum 23 desember.
Laurentius Mule
Laurentius Mule eða Lauritz Múli var danskur hirðstjóri á Íslandi um miðja 16. öld og er þekktastur fyrir það að Jón Arason Hólabiskup rak hann úr Viðey og hrakti hann úr landi.
Á Alþingi 1550 réðu Jón Arason og synir hans öllu sem þeir vildu og voru mjög yfirgangssamir. Ari lögmaður, sonur Jóns, taldi í sjóð silfur sem hann átti að gjalda hirðstjóranum og keyrði á nasirnar á honum og sagði honum að éta. Að þingi loknu riðu þeir feðgar fyrst til Skálholts en síða til Viðeyjar og ráku þaðan Mule hirðstjóra og aðra Dani, svo að þeir hröktust út á skip sem þar lá fyrir utan, og Jón biskup endurreisti klausturlifnað og vígði klaustrið að nýju. Um þetta orti Jón:
Mule hirðstjóri sigldi utan með skipinu sem hann hafði flúið í og kom ekki aftur til Íslands, en umboðsmaður hans var Kristján skrifari.
Ted Bundy
thumb|Ted Bundy í varðhaldi í [[Flórída, 27. júlí, 1978.]] Theodore Robert „Ted“ Bundy (24. nóvember 1946 - 24. janúar 1989) er einn af alræmdustu raðmorðingjum í sögu Bandaríkjanna. Bundy nauðgaði og myrti tugi kvenna vítt um Bandaríkin á árunum 1974 til 1978. Eftir að hafa haldið fram sakleysi sínu í meira en áratug, játaði Bundy að lokum að hafa framið 30 morð. Engu að síður er raunverulegur fjöldi fórnarlamba á huldu. Venjulega nauðgaði Bundy fórnarlömbum sínum og myrti þau að lokum með barefli eða kyrkti. Bundy átti það einnig til að nauðga fórnarlömbum sínum eftir að hafa myrt þau.
Í mótsögn við grimmd glæpa sinna, var Bundy oft lýst sem þokkafullum og vel menntuðum einstaklingi. Vinir og kunningjar mundu eftir Bundy sem myndarlegum manni og vel máli förnum.
Hann ólst upp í heimili móðurforeldra sinna og var sagt að mamma hans væri aðeins eldri systir hans og afi hans og amma væru mamma hans og pabbi. Hann komst aðeins á fullorðinsaldri að hinu sanna þó hann hefði grunað að ekki væri allt með feldu.
Daginn sem hann var tekin af lífi gerði hann tilraun til að fresta aftökunni með því að játa á sig, með réttu eða röngu, fleiri morð en allt kom fyrir ekki og hann var tekinn af lífi í rafmagnsstól. Hann var haldinn bæði almennum kvalarlosta og 'nekrófílíu'. Hann valdi sér helst konur með sítt hár sem þær greiddu til beggja hliða í miðjunni, vegna þess að fyrsta kærasta hans var með þannig hár, en hann hélt því fram að hún hafi svikið hann með því að hætta með honum
Lönd eftir landsframleiðslu
Hægt er að skoða tvenns konar lista:
Carl Gustaf Emil Mannerheim
Carl Gustaf Emil Mannerheim barón (4. júní 1867 – 27. janúar 1951) var finnskur hernaðarleiðtogi og stjórnmálamaður. Mannerheim var leiðtogi hvítliðahersins í finnsku borgarastyrjöldinni 1918, ríkisstjóri Finnlands á árunum 1918 til 1919, foringi finnska varnarhersins í vetrarstríðinu og seinni heimsstyrjöldinni, marskálkur Finnlands og sjötti forseti Finnlands (1944–1946).
Mannerheim er talin þjóðhetja Finna og hans minnst sem stofnföður Finnlands sem nútímaríkis. Mannerheim-safnið í Helsinki er oft talið „það næsta sem kemst þjóðlegum helgireit Finna.“
Æviágrip
Mannerheim byrjaði feril sinn í rússneska keisarahernum og gegndi þar liðsforingjastöðu, m.a. í stríði Rússa við Japani árið 1904. Hann var viðstaddur við krýningu Nikulásar 2. Rússakeisara og hitti keisarann nokkrum sinnum augliti til auglitis.
Eftir byltingu Bolsévika í Rússlandi 1917 lýsti Finnland yfir sjálfstæði sínu en steyptist brátt í borgarastyrjöld milli „rauðliða“ sem studdu stjórn Bolsévika og „hvítliða“ sem studdu finnska þingið. Mannerheim var útnefndur leiðtogi hvítliðahersins og tókst á tveimur og hálfum mánuði að hrekja innlenda og útlenda Bolsévika frá norður- og miðhluta Finnlands. Með hernaðaraðstoð Þjóðverja tókst Finnum svo að frelsa Helsinki og að lokum að hrekja rauðliða úr landi. Eiginlegur sigur hvítliða var unninn þann 29. apríl 1918 þegar Mannerheim tókst að brjóta á bak síðasta vígi rauðliða í Viborg.
Eftir borgarastyrjöldina var Mannerheim lyft upp á stall sem frelsishetju Finnlands. Hann gegndi embætti ríkisstjóra Finnlands á meðan ný stjórnarskrá var rituð en tapaði forsetakjöri fyrir Kaarlo Juho Ståhlberg þann 25. júní. Á næstu árum Mannerheim einkum að sér mannúðarmál og stóð m.a. fyrir stofnun barnaverndarsamtaka og varð formaður finnska Rauða krossins. Hann var gerður marskálkur Finnlands árið 1933.
Árið 1939 gerðu Sovétríkin innrás í Finnland í vetrarstríðinu samkvæmt sáttmála þeirra við Þjóðverja um áhrifasvæði í Molotov-Ribbentrop-sáttmálanum. Mannerheim, þá kominn yfir sjötugt, leiddi enn varnarher Finnlands og þótti sýna innrásarhernum undraverða mótstöðu. Manntap Rússa var tíu sinnum meira en Finna og þótti erfiðleiki þeirra gegn miklu smærri her Finna mikil auðmýking fyrir sovéska herinn og jafnvel einn hvatinn að innrás Þjóðverja í Rússland 1941. Að endingu neyddust Finnar þó til að semja frið við Rússa og láta af hendi stór landsvæði í austri sem Rússar ásældust til þess að geta betur varið Leníngrad árásum úr vestri.
Í seinni heimsstyrjöldinni gengu Finnar í bandalag við Þjóðverja og hjálpuðu þýskum hermönnum að hrekja Sovétmenn frá þeim landsvæðum sem tekin höfðu verið af Finnlandi. Þegar blikur voru á lofti árið 1944 um að Þjóðverjar myndu tapa stríðinu var Mannerheim kjörinn forseti Finnlands og samdi um frið við Sovétríkin og Bretland. Hann sagði af sér árið 1946 og dó árið 1951.
Selás
Selás er hverfi í Reykjavík sem tilheyrir Árbæ. Austur af Selásnum er Rauðavatn og til vesturs er Elliðaár. Í Seláshverfi er grunnskólinn Selásskóli. Þar er einnig mikið af hesthúsum og Reiðhöllin Víðidal.
Vegtollur
Vegtollur er gjald sem ökumenn greiða fyrir afnot af vegi, göngum eða brú. Aðrir vegir eru fjármagnaðir með almennum sköttum eða með sérstökum eldsneytisskatti, þungaskatti og/eða álögum á hjólbarða. Vegtollur er innheimtur í svokölluðu tollskýli.
Angíótensín II
Angíótensín II er hormón sem kemur víða við sögu í stjórnkerfi blóðþrýstings og vökvajafnvægis í mannslíkamanum. Áhrif angíótensíns II sameinast í virkni þess á þvag- og blóðrásarkerfið. Angíótensín II er virka efnið í renín-angíótensín kerfinu.
Renín-angíótensín kerfið
thumb|Renín-angíótensín kerfið Renín-angíótensín kerfið er flókið hormónakerfi sem stjórnar blóðþrýstingi. Renín-angíótensín kerfið virkjast þegar enzýminu reníni er seytt frá nærhnoðrafrumum nærhnoðratækis í aðlægum slagæðlingum nýrnahnoðra t.d. þegar blóðrúmmál minnkar, súrefnisbindigeta nýrnunga er léleg eða blóðþrýstingur fellur. Þegar reníni er seytt út í blóðrásina umbreytir það óvirka peptíðinu angíótensínógen, sem framleitt er í lifur, í angíótensín I. Óvirku angíótensín I er svo breytt í virkt angíótensín II fyrir tilstuðlan angíótensín breytiensímsins (ACE). Angíótensín breytiensímið var áður talið aðeins finnast í háræðaþeli lungna en nú er vitað að breytiensímið finnst í miklu magni í æðaþeli um allan líkamann.
Renín           ACE ↓              ↓                                Angíótensínógen → Angíótensín I → Angíótensín II
Stjórnkerfi angíótensín II
Angíótensín II gegnir margþættu hlutverki á samvægi líkamans (homeostasis) en eitt helsta hlutverk angíótensíns eru bein áhirf þess á rúmmál slagæða og þ.a.l. á blóðþrýsting og örvun þess á seytingu aldesteróns frá nýrnahettuberki. Angíótensín II er virkur æðaþrengir um allan líkamann og spilar stórt hlutverk í viðhaldi blóðþrýstings og blóðflæðis, sérstaklega til nýrna. Hnoðrasíunarhraða (GFR) í nýrungum er viðhaldið innan ákveðinna marka og er það að stórum hluta fyrir tilstuðlan angíótensíns II. Þar sem hnoðrasíunarhraði endurspeglast í þrýstingi í hnoðra hverju sinni (og gegndræpi hans) verður líkaminn að viðhalda ákveðnum blóðþrýstingi og tryggja blóðflæði til nýrna. Þegar blóðþrýstingur fellur eða blóðflæði til nýrna skerðist skynja nærhnoðafrumur í aðlægum slagæðlingum hnoðra minnkað flæði og losa renín. Eins og kom fram hér áðan hvetur renín til myndunar á angíótensín I sem svo verður að angíótensín II fyrir tilstuðlan angíótensín breytiensíms. Angíótensín II sest í sérstaka viðtaka í æðum og veldur æðasamdrætti. Aukið viðnám í æðakerfinu og þá sérstaklega í frálægum slagæðlingum hnoðra eykur þrýstinginn inn í hnoðrum og hnoðrasíunarhraði kemst í fyrra horf. Einnig er talið að angíótensín II auki gegndræpi hnoðra og viðhaldi þannig hnoðrasíunarhraða. Þannig viðhöldum við nægilegri síun blóðs í nýrum þrátt fyrir að heildar blóðflæði um nýrun sé minnkað:
Angíótensín II fer einnig aðrar leiðir til að hafa áhrif á blóðþrýsting. Angíótensín II nemar í undirstúku heila virkja losun þvagtemprandi hormóns (ADH) eða vasópressíns úr aftari hluta heiladinguls. Þvagtemprandi hormón veldur því að vökva er haldið eftir í nýrum þannig að blóðrúmmál eykst og blóðþrýstingi er viðhaldið.
Aukið magn angíótensín II í blóði framkallar þorstatilfinningu og við aukna vökvainntekt eykst rúmmál blóðsins og blóðþrýstingur eykst. Einnig eru angíótensín II viðtakar í hjarta- og blóðrásarstjórnstöðvum í mænukylfu. Þegar þeir virkjast aukast drifkerfisáhrif á hjartað og æðar, þ.e. aukning á útfalli hjartans og aukinn æðasamdráttur sem verður til þess að blóðþrýstingur hækkar. Í nýrnahettuberki hvetur angíótensín (ekki er vitað hvort um sé að ræða angíótensín II eða III) til losunar á aldósteróni. Aldósterón er hormón sem virkar á nýrnapíplur og safnrásir nýrnaog eykur þar endurupptöku á natríum og vatni frá þvagi sem stuðlar enn frekar að hækkuðum blóðþrýstingi.
Angíótensín breytiensímshemlar
Vísindamenn hafa þróað blóðþrýstingslyf út frá þeirri þekkingu sem hefur þróast á blóðþrýstingshækkandi áhrifum angíótensíns II. Aðallega er um að ræða svokallaða blóðþrýstingslækkandi angíótensín breytiensímshemla (ACE-inhibitors) en eins og fram hefur komið hvatar angíótensín breytiensím breytingu óvirks angíótensíns I í virkt angíótensín II. Angíótensín breytiensímshemlar koma þannig í veg fyrir breytingu angíótensíns I í angíótensín II og hindrar þannig öll þau áhrif sem hormónið hefur á blóðþrýsting. :
Önnur áhrif angíótensín breytiensíms er að það veldur niðurbroti á æðavíkkandi hormóninu bradýkínín en þegar angíótensín breytiensímshemlar eru gefnir er komið í veg fyrir niðurbrotið með þeim afleiðingum að blóðþrýstingur lækkar. Angíótensín breytiensímshemlar hafa því tvöfalda virkni, þeir koma í veg fyrir áhrif angíótensín II á blóðþrýsting þannig að viðnám slagæða minnkar, rúmmál bláæða eykst, viðnám í æðum nýrna minnkar auk þess sem að þau stuðla að auknu magni æðavíkkandi braýkíníns í blóði:
Afleiðingin er minnkaður blóðþrýstingur, minni framleiðsla og seytun á þvagtemprandi hormóni og minnkun á seytingu aldósteróns.
Angótensín II viðtakahemlar
Hjá sumum sjúklingum getur hækkað bradýkínin í blóði valdið þurrum, hörðum hósta og hafa því verið þróuð lyf sem kallast angótensín II viðtakahemlar, en þau koma í veg fyrir blóðþrýstingshækkandi áhrif angíótensíns II án þess að hafa áhrif á niðurbrot bradýkíníns. Angíótensín II viðtakahemlar eru hindrunarefni (antagonists) með sérhæfða sækni í AT1 viðtaka angíótensíns II. Þannig koma þeir í veg fyrir að angíótensín II setjist í viðtaka sína í vefjum, hvort sem þeir eru í æðum, heila eða nýrnahettuberki, og blóðþrýstingshækkandi áhrif þess. Áhrif angíótensín II viðtakahemla eru þar af leiðandi æðavíkkun (viðtakar í æðum), minnkun á framleiðslu og seytingu aldósteróns (viðtakar í nýrnahettuberki) og minnkar seytingu á þvagtemprandi hórmóni (viðtakar í heila). Samanlögð áhrif eru minnkun á blóðþrýstingi og lyfið því gefið við háþrýstingi, oft sjúklingum sem eru ónæmir eða með óþol fyrir angíótensín breytiensímshemlum.
Tilvísanir
Angiotensin
Aldauðinn í lok permtímabilsins
thumb|right|Línurit sem sýnir útdauða tegunda í jarðsögunni. Hæsti tindurinn er á milli perm og trías. Aldauðinn í lok permtímabilsins var útdauði fjölmargra tegunda sem átti sér stað við lok permtímabilsins fyrir um 252,28 milljón árum. Talið er aldauðinn hafi orðið á nokkrum milljónum ára eða í nokkrum lotum með margra alda millibili. Aldauðinn í lok permtímabilsins var mesti fjöldaútdauði sögunnar þar sem allt að 96% sjávarlífvera og 70% landdýra dóu út. Um 57% af öllum ættum og 83% af öllum ættkvíslum lífvera dóu út. Vegna þess hve aldauðinn hafði mikil áhrif á líffræðilega fjölbreytni var lífríkið lengur að jafna sig en eftir nokkurn annan fjöldaútdauða í sögunni.
Margar tilgátur eru um af hverju aldauðinn hafi stafað og má þar nefna lækkun sjávarmáls, uppþornun grunnra hafsvæða, hnattræna hlýnun, aukningu á koltvíoxíði í andrúmslofti, hlýnun vegna gróðurhúsaáhrifa, hækkun á meðalhita og lækkun súrefnismagns í andrúmslofti og breytingar á súrefnismagni í sjó. Einnig urðu mikil eldgos í lok perm á svæði sem nú er Síbería (Síberíuflæðibasaltið) og merki eru um að loftsteinn hafið rekist á jörðina. Ein tilgáta er að árekstur stórra loftsteina á suðurhveli jarðar hafi getað komið af stað eldgosum í Síberíu.