cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Web Content Accessibility Guidelines
Web Content Accessibility Guidelines (lausl. „viðmiðunarreglur fyrir aðgengi að vefsíðum“) eru viðmiðunarreglur W3C fyrir vefaðgengi fólks með fötlun. Reglurnar eru þróaðar af verkefninu Web Accessibility Initiative sem hófst árið 1997. Þær eru settar fram sem leiðbeiningar um það hvernig hægt er að hanna vefsíður þannig að þær nýtist öllum og styðji við margs konar aðgangsbúnað, þar á meðal takmarkaðan búnað eins og farsíma. WCAG skilgreinir þrjú stig aðhæfingar: reglur sem allir verða að fylgja (A), reglur sem allir ættu að fylgja (AA) og reglur sem sumir gætu fylgt til að tryggja fleirum aðgengi (AAA).
Fyrsta útgáfa WCAG varð W3C-tilmæli 5. maí 1999. Hún þótti brátt úrelt eftir því sem vefurinn þróaðist. Önnur útgáfa varð að tilmælum 11. desember 2008 eftir langt og strangt umsagnarferli.
Parma
Parma Calcio 1913 er knattspyrnulið borgarinnar.
Frances Marion
thumb|right|Frances Marion Frances Marion (18. nóvember 1888 – 12. maí 1973) var bandarísk blaðakona, rithöfundur og handritshöfundur. Hún er oft nefnd sem frægasti kvenkyns handritshöfundur 20. aldar. Eftir að hafa unnið sem stríðsfréttaritari í Fyrri heimsstyrjöldinni fór hún að vinna hjá kvikmyndafyrirtæki leikstjórans Lois Weber þar sem hún skrifaði mörg handrit fyrir leikkonuna Mary Pickford. Hún fékk Óskarsverðlaunin fyrir bestu leikgerð 1930 fyrir Big House og sömuleiðis fyrir besta söguþráð árið 1932 fyrir The Champ. Hún skrifaði yfir 300 handrit og 130 framleiddar kvikmyndir. Hún leikstýrði og lék stundum sjálf í sumum af fyrstu myndum Mary Pickford.
Rachel Carson
thumb|right|Rachel Carson um 1940. Rachel Carson (27. maí 1907 – 14. apríl 1964) var bandarískur dýrafræðingur og sjávarlíffræðingur. Frægasta rit hennar, Raddir vorsins þagna (1962), markar upphafið á umhverfishreyfingunni. Bókin hafði gríðarleg áhrif í Bandaríkjunum þar sem hún leiddi til stefnubreytingar varðandi notkun skordýraeiturs, einkum DDT.
Íbúar á Íslandi
thumb|330px|Íbúafjöldi á Íslandi 1703 til 2017Á Íslandi búa 376.248 manns (tölur frá 1. janúar 2022).
Íslendingar eru í megindráttum Norðurlandaþjóð hvað varðar menningu og tungumál. Samkvæmt elstu ritheimildum byggðist landið upphaflega af norrænum mönnum, einkum frá Noregi og frá nýlendum víkinga á Bretlandseyjum en með þeim í för voru meðal annars kristnir Írar og Bretar. Íslendingar hafa í gegnum tíðina átt mest samskipti við helstu fiskveiðiþjóðir á Norður-Atlantshafi.
Íbúafjöldi landsins sveiflaðist á milli um 30.000 og 80.000 við hefðbundinn efnahag í bændasamfélagi fyrri alda. Frá miðri 19. öld fjölgaði Íslendingum hins vegar ört, bæði vegna framfara í læknavísindum og breyttra atvinnuhátta. Nú eru íbúar landsins tæplega 370.000 auk þúsunda af íslenskum uppruna sem ekki eru búsett á Íslandi.
Kenningar um uppruna Íslendinga
Til er kenning um að Íslendingar séu að uppruna sérstakur germanskur þjóðflokkur, ólíkur öðrum þjóðflokkum á Norðurlöndum („Herúlakenningin“). Á síðari tímum hafa ýmsar kenningar um uppruna þjóðarinnar verið settar fram með erfðafræðilegum rökum. Þá er talað um að flestar konur sem hingað komu hafi verið upprunnar á Bretlandseyjum en karlarnir aftur norrænir. Þessar kenningar hafa verið gagnrýndar með erfðafræðilegum rökum. Aðrar erfðafræðilegar rannsóknir benda til þess að nútímaíslendingar séu blandaðri en meðaltal Evrópu.
Innflytjendur
Innflytjendur á Íslandi voru þann 1. júlí 2020: 50.700 eða 14,0% mannfjöldans.
Pólverjar eru fjölmennastir innflytjenda og eru 40% allra innflytjenda (2020). Þar á eftir koma innflytjendur frá Litháen (5,2%) og Filippseyjum (4,5%). Pólskir karlar eru 42,3% allra karlkyns innflytjenda. Litháenskir karlar eru næst fjölmennastir (5,8%) og síðan karlar með uppruna frá Bretlandi (3,2%). Pólskar konur eru 34,0% kvenkyns innflytjenda og næst á eftir þeim eru konur frá Filippseyjum (6,2%), þá konur frá Taílandi (4,7%).
Trú og lífsskoðanir
Flestir íbúar Íslands eru í hinni evangelísk-lúthersku þjóðkirkju.
Staða (1. janúar 2020):
Gullgerðarmaðurinn
Gullgerðarmaðurinn (franska: Le faiseur d'or) er tuttugasta bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1970. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Fournier og var þetta fyrsta bók hans eftir að Franquin hætti ritun sagnanna. Hún var gefin út á íslensku árið 1979 og telst sjötta í röðinni í íslenska bókaflokknum.
Söguþráður
Sveppagreifinn ljóstrar því upp í sjónvarpsviðtali að hann lumi á bók hins kunna gullgerðarmanns Nikulásar gráa (Nicolas Flamel). Svalur og Valur óttast að þessar upplýsingar kunni að freista glæpamanna og flýta sér til seturs Sveppagreifans. Í ljós kemur að greifanum hefur verið rænt en Zorglúbb, sem varð vitni að ráninu ber kennsl á Samma, hinn illa frænda Vals, sem leiðtoga mannræningjanna.
Skúrkunum tekst að klófesta bókina og koma upp aðstöðu til gullgerðar í yfirgefnum kastala. Svalur og Valur hafa upp á þeim og endurheimta bók gullgerðarmannsins eftir æsileg átök. Meðan á hamagangnum stendur gangsetur gormdýrið gullgerðarvélina fyrir slysni og tekst óvart að framleiða gull. Sveppagreifinn tekur að lokum vélina í sína umsjá og ætlar að rannsaka hana vísindalega.
Íslensk útgáfa
Gullgerðarmaðurinn var gefinn út af Iðunni árið 1979 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var sjötta bókin í íslensku ritröðinni.
Bernhard
Bernhard er íslenskt karlmannsnafn.
Íslam á Íslandi
right|thumb|Menningarsetur múslima er á efri hæð Ýmishúsins, en frístunda heimilið Askja er á neðri hæðinni. Ýmishúsið er staðsett í Skógarhlíð, [[Reykjavík.]] thumb|Félag múslima á Íslandi er með bænasetur í Ármúla 38 [[Reykjavik á þriðju hæð.]] Íslam á Íslandi er minnihlutatrú. Um 1.200 eru skráðir í íslömsk trúfélög.
529
Árið 529 (DXXIX í rómverskum tölum)
Íslam á Íslandi
Saga
Fyrst var minnst á Ísland í múslímskum heimildum á uppruna sinn í verkum Muhammad al-Idrisi í frægu Tabula Rogeriana hans, þar sem minnst er á staðsetningu Íslands í norðurhöfum.
Langtímaviðskipta- og hernaðarnet víkinga gæti hafa gert það að verkum að ýmsir Íslendingar, komust í beina snertingu við múslimska heiminn á miðöldum; Óbein tengsl eru best vottuð af fundum á arabískum myntum á Íslandi, eins og víða í víkingaheiminum.
Eftir kristnitöku Íslands um 1000 kynntust sumir Íslendingar hinum íslamska heimi í pílagrímsferðum, til dæmis til Jerúsalem, af því tagi sem Nikulás Bergsson ábóti lýsir.
Frá því um það bil seint á þrettándu öld er stórkostleg útgáfa af íslömskum heimi áberandi í íslenskri rómantík á miðöldum, að hluta til innblásin af frásögnum frá meginlandi undir áhrifum frá krossferðunum. Þrátt fyrir að þessi mynd hafi einkennt íslamska heiminn almennt sem „heiðinn“ og endurtók ranghugmyndir um íslam sem voru útbreiddar á miðöldum á Vesturlöndum, þá er hún líka mjög breytileg frá texta til texta og tengir stundum íslamska heiminn við mikinn auð, visku eða riddaramennsku. Rómantíkin hélt áfram að vera miðill fyrir Íslendinga til að hugleiða íslam eftir miðaldatímann, til dæmis í átjándu aldar rómantík Jóns Oddssonar Hjaltalíns, Fimmbræðra sögu, sem sameinaði hefðbundna frásagnarfræði og fræðimennsku.
Kannski er elsta þekkta dæmið um komu múslima til Íslands árið 1627, þegar hollenski músliminn Jan Janszoon og sjóræningjar hans á Barbary réðust inn á hluta Íslands, þar á meðal suðvesturströndina, Vestmannaeyjar og austfirðina. Þessi atburður er þekktur í Íslandssögunni sem Tyrkjaránið. Talið er að 400-800 Íslendingar hafi verið seldir í þrældóm.
Íslam byrjaði að öðlast nærveru í íslenskri menningu í kringum 1970, að hluta með innflytjendum frá íslamska heiminum (til dæmis Salmann Tamimi) og að hluta til með því að Íslendingar kynntust íslamskri menningu á ferðalögum (til dæmis Ibrahim Sverrir Agnarsson). Sumir innflytjendanna komu á eigin vegum; aðrir komu sem flóttamenn, þar á meðal hópar frá Kósovó. Kóraninn var fyrst þýddur á íslensku árið 1993, með leiðréttri útgáfu árið 2003.
Í dag eru um 2000 múslimar á Íslandi, flestir búsettir á höfuðborgarsvæðinu.
Árið 2011 vöktu íslenskir múslimar áhuga Al Jazeera; sjónvarpsstöðin skipulagði heimildarmynd sem fjallaði um múslima á Íslandi og á Nýja-Sjálandi. Al Jazeera hafði áhuga á því hvernig Ramadan væri heiðraður á hærri breiddargráðum þar sem nóttin getur verið óvenjulega löng í samanburði við lönd þar sem meirihluti múslima er.
Frá 2015 hafa komið flóttamenn frá Sýrlandi í ríkara mæli vegna borgarastríðsins þar í landi.
Síberíuklukka
Síberíuklukka (fræðiheiti: Campanula sibirica) er tvíær tegund af klukkuætt (Campanulaceae). Hún vex aðallega í suðaustur Evrópu til vestur Síberíu.
Zagreb
left|thumb|250px|Zagreb left|thumb|350px Zagreb (framburður: [ˈzɑː.greb]) er höfuðborg og stærsta borg Króatíu. Borgin er vísindaleg, efnahagsleg og stjórnsýsluleg miðja landsins. Árið 2001 var íbúafjöldi borgarinnar 779.145 manns, en 1.088.841 á stórborgarsvæðinu. 800px| Zagreb
Orfeus
Orfeus er íslenskt karlmannsnafn.
Orrustan við Fehrbellin
thumb|right|Orrustan við Fehrbellin Orrustan við Fehrbellin var orrusta háð 28. júní 1675 milli herja Svía, undir stjórn Wolmars Wrangel, og Brandenborgara, undir stjórn Friðriks Vilhjálms kjörfursta af Brandenborg og Georgs von Derfflinger hermarskálks. Orrustan fór fram við bæinn Fehrbellin 50 km norðvestur af Berlín. Nokkrum vikum áður höfðu Svíar nýtt sér herför síns gamla bandamanns, Friðriks, til Frakklands og lögðu undir sig stóra hluta furstadæmisins frá Sænsku Pommern og rændu og rupluðu. Friðrik Vilhjálmur sneri þá aftur með her sinn á aðeins tveimur vikum og tókst að leggja víggirta bæinn Rathenau undir sig. Svíar voru þá komnir í slæma stöðu og neyddust til að heyja orrustu við eyðilagða brú yfir ána Rhin meðan verkfræðingar þeirra reyndu að gera við hana.
Brandenborgara höfðu yfirhöndina frá upphafi en Svíum tókst að gera við brúna og koma herliðinu burtu fyrir kvöldið. Mannfall var svipað í báðum liðum, en almennt var samt litið á orrustuna sem sigur Brandenborgara á hinum „ósigrandi“ Svíum. Friðrik Vilhjálmur var eftir þetta kallaður kjörfurstinn mikli og herinn sem hann og Derfflinger leiddu til sigurs varð kjarninn í prússneska hernum. Dagurinn 28. júní var haldinn hátíðlegur í Þýskalandi eftir þetta allt til upphafs Fyrri heimsstyrjaldar. Ósigur Svía varð til þess að hrikta tók í stórveldi þeirra við Eystrasaltið; Brandenborgarar gerðu bandalag við Dani og Hollendinga gegn Svíum og saman lögðu þeir Sænsku Pommern og hertogadæmið Bremen undir sig, Danir gerðu innrás í Skán árið eftir (Skánska stríðið) og Brandenborgarar lögðu síðan undir sig öll yfirráðasvæði Svía á meginlandinu næstu ár; Stettin, Stralsund og Greifswald.
Milla
Milla er íslenskt kvenmannsnafn.
1743
thumb|right|Georg 2. í orrustunni við Dettingen. Árið 1743 (MDCCXLIII í rómverskum tölum)
Brá
Brá er íslenskt kvenmannsnafn.
1743
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Glæsibreiðnefja
Glæsibreiðnefja (fræðiheiti: Psarisomus dalhousiae) er tegund breiðnefja. Hún er eina tegundin sem tilheyrir ættkvísl glæsibreiðnefja (Psarisomus)
Spínat
Spínat (fræðiheiti: Spinacia oleracea) er jurt af skrauthalaætt. Spínat er einær planta (sjaldan tvíær), og getur náð allt að 30 cm hæð. Spínat getur þó lifað veturinn af í tempruðu beltunum. Spínat er mikið notað í salöt og matargerð.
Spínat inniheldur oxalsýru sem hefur neikvæð áhrif við langtímaneyslu. Spínat þarf að sjóða til þess að minnka magn oxalsýrunar.
Búastríðið
Búastríðið á við um tvö stríð sem háð hafa verið, það fyrra á árunum 1880-1881 og hið síðara 11. október 1899-1902, í bæði skiptin milli Búa og Breta í Suður-Afríku. Fyrra stríðið varð þegar Búar risu upp gegn Bretum þegar þeir innlimuðu Transvaal og það síðara vegna mikilla gullfunda síðar á því svæði og reyndu Bretar þá að innlima Búaveldið í annað sinn. Því lauk með Vereeniging sáttmálanum.
Nýíhaldsstefna
Uppruna hreyfingarinnar má rekja til sjöunda áratugs 20. aldarinnar og náði vinsældum hjá þeim sem upplifðu nýju vinstristefnuna sem áras á sín gildi og er þá ný-íhaldsstefnan mótstefna nýju vinstristefnunnar. Aðal stefnumál ný-íhaldsmanna er að sporna gegn breytingum á þeim hefðbundnu bandarísku gildum sem koma að trú, fjölskyldu og bandarísku samfélagi. Þeir héldu því fram að þessi nýja vinstristefna hefði hnignandi áhrif á þessi gildi með baráttu sinni um réttindi kvenna, hinsegin fólks, kynþátta og annara minnihluta hópa.
Lög um Borgaraleg réttindi árið 1964
Árið 1964 náðu ýmsar réttindahreyfingar ásamt Martin Luther King Jr. því fram að svörtum Bandaríkjamönnum voru veitt almenn borgaraleg réttindi og var síðan reynt að tryggja kosningarétt þeirra með lögum árið 1965 sem veitti öllum borgurum jafnan rétt til kosninga. Þrátt fyrir þetta héldu fordómar gegn svörtum áfram og er hægt að finna dæmi um herferðir gegn þessum áföngum.
Jerry Falwell sem var frægur prestur í Road skírnarkirkjunni í Lynchburg Virginíu og einn af mest þekktu evangelísku kristnu mönnum á sjöunda áratugnum talaði gegn þessum áformum Martin Luther Kings Jr. og þessari réttindabaráttu. Fyrst var hann á því að prestar ættu ekki að taka þátt í pólitík. Þó eftir Roe v. Wade málið árið 1973 byrjaði hann að vera mikill talsmaður þess að kristnir ættu að taka þátt í pólitík og hafði hann mikil áhrif á að koma kristnum íhaldsmönnum til Repúblikanaflokksins.
Roe v Wade 1973
Roe v Wade var fordæmisgefandi dómsmál sem kom á lögvæðingu fóstureyðinga árið 1973. Málið hafði mikil áhrif á stjórnmál þar sem það fékk mikið af fólki til þess að taka þátt í umræðunni um fóstureyðingar og voru kristnir íhaldsmenn mjög ákafir í þessum málum. Þetta mál vakti aftur máls á þeim hefðbundnu bandarísku gildum sem höfðu verið grunnur í samfélagi landsins og sáu ný-íhaldsmenn þetta sem beina árás á lifnaðarhátt þeirra og skaraðist á við hugsun þeirra á hvernig Bandaríkin ættu að vera.
National Right to Life Committee
National Right to life Committee voru samtök sem stofnuð voru í kjölfar Roe v Wade málsins. Þau hafa nú meira en 7 milljón meðlimi og er stefna samtakanna að bjarga lífum barna frá fóstureyðingu og er það annað dæmi um þá mótstefnu sem myndaðist gegn nýju vinstristefnunni.
Operation Rescue
Operation Rescue voru samtök stofnuð árið 1982 af Randall Terry og hafa verið talin ein af mest fjandsamlegustu samtökunum sem barist hafa gegn fóstureyðingum á níunda og tíunda áratugnum. Samtökin eru gott dæmi um hversu staðfastir íhaldsmenn gátu orðið í átakamálum sínum. Dæmi um hvernig Operation Rescue kom í veg fyrir fóstureyðingar var til dæmis að líkamlega hindra inngöngu kvenna inn í fóstureyðingarstofur. Eftir að mörg lög voru sett af ríkisstjórninni til þess að stoppa slíkar aðgerðir byrjuðu samtökin í staðin að breiða út boðskap sinn til þess að reyna að hafa áhrif á bæði hug kvenna og valdhafa í stjórnmálum.
Christian Coalition
Christian Coalition voru samtök sem unnu að því að sameina mismunandi hópa kristinna íhaldsinna til þess að ná meiri áhrifum innan stjórnmála. Samtökin voru stofnuð árið 1989 af Pat Robertson en þau voru undir stjórn Ralph Reed sem var framkvæmdastjóri þeirra. Stærstu áform samtakanna var að berjast fyrir kennslu í Bandarískum skólum og vildu þeir draga fram efasemdir á þróunarkenninguna og leggja sérstaklega áherslu á bandarísk gildi og kristna trú.
Tvístirni
thumb|right|Tvístirni með stórri og lítilli stjörnu.
Tvístirni (eða reyndartvístirni) er stjörnukerfi sem inniheldur tvær stjörnur sem snúast hvor um aðra. Brautir þeirra eru sporbaugar með massamiðju stjarnanna í öðrum brennipunkti. Stærð og massi stjarnanna tveggja geta verið mjög ólík og er braut massameiri stjörnunnar ávallt styttri og fer hún hægar á braut sinni kringum massamiðjuna. Annar meðlimurinn getur verið svarthol eins og talið er vera í Cygnus X-1.
Tvístirni er stundum skipt í 5 flokka og geta sum þeirra flokkast í fleiri en einn flokk. Þeir eru taldir upp hér á eftir.
Sýndartvístirni
Sýndartvístirni eru tvær stjörnur sem virðast mjög nálægt hvorri annarri frá okkur séð og þegar fljótt er á litið vera tvístirni, en hafa engin eðlisfræðileg tengsl. Gott dæmi um sýndartvístirni eru stjörnurnar Mizar og Alcor í stjörnumerkinu Stórabirni, en þær er auðvelt að aðgreina með berum augum. Ef kíkt er á þær í litlum stjörnukíki kemur í ljós að Mizar er sjálf tvístirni.
Sýnileg tvístirni
thumb|right|Ljósmynd úr [[Hubble-sjónaukinn|Hubble-sjónaukanum af tvístirninu Síríus þar sem Síríus B sést greinilega neðarlega til vinstri.]]
Einfaldasta gerðin af tvístirnum eru sýnileg tvístirni. Við sjáum þá báðar stjörnurnar og getum fylgst með þeim þegar þær hreyfast um sameiginlega massamiðju. Einn umferðartími getur verið frá einu ári til þúsunda ára. Því nær sem þær eru hvorri annarri, því styttri er umferðartíminn. Dæmi um sýnileg tvístirni eru Mizar, Albireo í Svaninum og Siríus í Stórahundi.
Myrkvatvístirni
thumb|left|Myrkvatvístirni þar sem bláa stjarnan er bjartari. Fyrir neðan er ferill birtustigs kerfisins Við sjáum þvert á brautir sumra tvístirna. Þegar svo er myrkva stjörnurnar hvora aðra til skiptis með reglubundnum hætti. Þá dofnar birta kerfisins tímabundið. Í einum umferðarhring stjarnanna verða því tveir myrkvar, sem geta verið mismiklir, en eru þó alltaf jafn langir. Þegar bjartari stjarnan myrkvast (þarf ekki að myrkvast alveg því hún getur verið stærri) verður aðallágmark, en aukalágmark þegar daufari stjarnan fer aftur fyrir þá bjartari. Deildarmyrkvun er það þegar brautir stjarnanna eru ekki þvert á okkar sjónarhorn, en ná þó að myrkva hvora aðra að hluta. Eitt frægasta myrkvatvístirnið er stjarnan Algol í stjörnumerkinu Perseus. Hún er í raun þrístirni en A og B stjörnurnar mynda tvístirni. Umferðartími hvorrar stjörnu eru 2 dagar, 20 klst. og 49 mínútur og stendur hvor myrkvi yfir í um 10 klst. Birtumunur stjarnanna er svo mikill að við greinum engan birtumun nema með nákvæmum mælitækjum þegar aukalágmarkið stendur yfir. Hins vegar er mjög áberandi þegar aðallágmarkið stendur yfir, en þá fellur birtustig Algol úr 2,1 í 3,4.
Mælitvístirni
Við sjáum stundum ekki aðra stjörnuna en hin sýnilega sýnir mælanlega hreyfingu á himinhvolfinu sem verður vegna þyngdaráhrifa frá hinni. Þannig vitum við að sumar stjörnur eru tvístirni án þess að sjá aðra stjörnuna.
Litrófstvístirni
Hægt er að finna út bylgjulengd ljóss með þessari jöfnu ef maður veit hraða hlutarins miðað við athuganda:
Þar sem \lambda er bylgjulengd ljóss þess sem athugandinn sér þegar hann horfir á hlut sem er á leiðinni á móti honum en \lambda_{0} er bylgjulengd þess ljóss sem hluturinn gefur frá sér. v er hraði stjörnunnar og c er ljóshraðinn. Þessi hlutur getur verið stjarna og er einmitt mikið notað í athugunum á tvístirnum. Með litrófinu er hægt að sjá hraða stjarnanna í áttina beint að eða frá jörðu.
Landnámabók
thumb|Handritssíða úr Landnámubók á [[Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi|Árnastofnun í Reykjavík]]
Landnámabók eða Landnáma er elsta heimild um landnám Íslands. Hún hefur að geyma upptalningu landnámsmanna Íslands. Hún telur einnig upp ættir landnámsmanna, 3000 eiginnöfn og 1400 örnefni. Hún er upprunalega talin hafa verið rituð á fyrri hluta 12. aldar en það eintak er glatað. Til eru fimm endurskrifanir á henni:
1449
thumb|right|[[Kristján 1. Danakonungur og Dóróthea drottning.]] Árið 1449 (MCDXLIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Minna
Minna er íslenskt kvenmannsnafn.
Cerastium purpusii
Cerastium purpusii er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mexíkó.
Rannsókn
Rannsókn er nákvæm og kerfisbundin athugun og skráning á niðurstöðum gerð í þeim tilgangi að öðlast þekkingu eða afla upplýsinga. Vísindarannsóknir eru stundaðar í háskólum undir stjórn prófessora eða á rannsóknarstofnunum og niðurstöður þeirra rannsókna eru birtar í viðurkenndum, ritrýndum fagtímaritum, í bókum eða á ráðstefnum. Einkarannsóknir eru þær rannsóknir, sem eru stundaðar og kostaðar af einstaklingum eða fyrirtækjum. Lögreglurannsókn er gerð af lögreglu í þeim tilgangi að upplýsa meint lagabrot og niðurstöður þeirra eru oft grundvöllur lagadóma.
Fljótshlíð
thumb|right|Horft austur Fljótshlíð til [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökuls.]] Fljótshlíð er sveit í Rangárvallasýslu. Fyrir vestan hana er hinn forni Hvolhreppur, að sunnan Vestur- og Austur-Landeyjar og að suðaustan  Vestur-Eyjafjallasveit. Fljótshlíðarhreppur náði yfir Fljótshlíð en hefur verið lagður niður sem sérstakt sveitarfélag. Löngum voru tvö prestaköll í Fljótshlíð. Annað var nefnt Fljótshlíðarþing, helstu kirkjur í Teigi, í Eyvindarmúla og á Hlíðarenda. Hitt prestakallið var kennt við Breiðabólstað, og undir það féllu að fornu annexíurnar Lambey, Ey, Þorvarðsstaðir og Vellir, auk bænhúss í Vatnsdal. Frá 1880 lögðust Fljótshlíðarþing undir Breiðabólstað.
UK Albums Chart
UK Albums Chart er listi yfir hljómplötur sem fer eftir sölum í smásölu og á stafrænu formi, og eftir streymum í Bretlandi. Hann var fyrst birtur 22. júlí 1956 og er tekinn saman í hverri viku af Official Charts Company (OCC) á föstudögum. Listinn er birtur á BBC Radio 1 (efstu 5) og má finna á OCC vefsíðunni (efstu 100) eða UKChartsPlus (efstu 200). Til að hljómplata komist á listann þarf hún að vera í réttri lengd og á réttu verði. Hún þarf að innihalda fleiri en þrjú lög og lengdin skal vera a.m.k. 20 mínútur. Verðið á henni má ekki vera undir £3,75.
Fljótshlíð
Fjölmargar jarðir í Fljótshlíð eru nú að öllu leyti eða hluta í eigu efnamanna af höfuðborgarsvæðinu sem sumir eru búsettir þar allt árið en aðrir eru þar eingöngu um helgar eða í leyfum. Á fæstum þessara jarða er rekinn hefðbundinn búskapur þótt sumir séu þar með hesta. Nú eru hátt á annað hundrað sumarbústaðir í Fljótshlíð.
2. október
2. október er 275. dagur ársins (276. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 90 dagar eru eftir af árinu.
1448
thumb|right|[[Karl Knútsson Bonde, ríkisstjóri og síðar konungur Svíþjóðar.]] Árið 1448 (MCDXLVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Brák
Brák er íslenskt kvenmannsnafn.
Ormar (mannsnafn)
Ormar er íslenskt karlmannsnafn.
Bernharður
Bernharður er íslenskt karlmannsnafn.
Fullkomin myndbreyting
Fullkomin myndbreyting lýsir þroskunarskeiði skordýra af innvængjuyfirættbálki sem fara í gegnum fóstur, lirfu og púpuform áður en þau verða fullvaxta skordýr. Heitið vísar til þess að ólíkt skordýrum sem undirgangast ófullkomna myndbreytingu líkist lirfa skordýrs sem undirgengst fullkomna mynbreytingu fullvaxta einstaklingi ekki á nokkurn hátt.
Complete metamorphosis Biến thái hoàn toàn
Siðaskiptin á Íslandi
Siðaskiptin á Íslandi urðu um miðja 16. öld og eru gjarnan miðuð við aftöku Jóns Arasonar biskups á Hólum haustið 1550, en hann var tekinn af lífi ásamt sonum sínum í Skálholti. Siðbreytingin hófst þó töluvert fyrir líflát Jóns, en aftakan markaði þáttaskil vegna þess að biskupinn hafði verið helsti andstæðingur hennar á Íslandi og þegar hann var úr sögunni varð miklu auðveldara að koma breytingum í kring.
Við siðaskiptin fluttust eignir kirkjunnar í hendur Danakonungs sem tók við stöðu æðsta manns innan hennar í stað páfa, ítök Dana á Íslandi jukust og lögggjöf varð strangari, ekki síst í siðferðismálum.
Lútherskan berst til landsins
thumb|left|Titilblað Nýja testamentis Odds.
Kristján konungur 3. innleiddi mótmælendatrú í Danmörku 30. október 1536 og kom einnig á siðbreytingu í Noregi og Færeyjum, en ekki verður séð að hann hafi gert neitt til að afla lútherskunni brautargengis á Íslandi næstu árin. Áhrif Lúthers voru þó þegar farin að berast til landsins og Þjóðverjar,sem stunduðu veiðar og verslun hér við land, eru sagðir hafa reist lútherska kirkju í Hafnarfirði þegar árið 1533.
Ögmundur Pálsson biskup í Skálholti, sem var orðinn aldraður, hafði í þjónustu sinni nokkra unga menn sem menntaðir voru erlendis og höfðu kynnst mótmælendahreyfingunni þar og hrifist af henni þótt þeir flíkuðu ekki skoðunum sínum þegar biskup var nærstaddur.
Einn þessara ungu manna var Oddur Gottskálksson, sonur Gottskálks Nikulássonar Hólabiskups. Hann kom heim frá námi í Þýskalandi 1535, þá um tvítugt, og hófst fljótt handa við að þýða Nýja testamentið á íslensku og segir sagan að hann hafi oft verið við iðju sína úti í fjósi í Skálholti. Nýja testamenti Odds var prentað í Hróarskeldu 1540 og er það elsta varðveitta prentaða verkið á íslensku.
Annar ungur menntamaður sem hafði kynnst lútherskunni í Þýskalandi var Gissur Einarsson. Árið 1539 valdi Ögmundur hann sem eftirmann sinn og var hann vígður biskup að Ögmundi lifandi. Gamli biskupinn sá brátt eftir vali sínu, þegar skoðanir Gissurar komu berlega í ljós, en hann var orðinn hrumur og gat lítið að gert, þótt hann væri enn biskup að nafninu til með Gissuri.
Vorið 1541 komu svo danskir hermenn undir stjórn Christoffer Huitfeldt til landsins, handtóku Ögmund og fluttu hann með sér út til Danmerkur en hann dó á leiðinni. Gissur hafði þá frjálsar hendur við að koma hinum nýja sið á en varð þó minna ágengt en hann hefði viljað því ekki voru allir sáttir við siðbreytinguna og Hólabiskupsdæmi var enn rammkaþólskt.
Jón Arason og fjörbrot kaþólskunnar
thumb|Minnisvarði um Jón Arason á Hólum. Danakonungur og fulltrúar hans aðhöfðust ekkert gegn Jóni Arasyni og var Ísland því skipt milli mótmælenda og kaþólskra næstu árin. Það var ekki fyrr en eftir dauða Gissurar 1548, þegar Jón Arason, síðasti kaþólski biskupinn á Norðurlöndum, fór á stúfana og reyndi að leggja Ísland allt undir sig og koma á kaþólsku að nýju sem skarst í odda. Jón reið til Skálholts til að hertaka biskupssetrið og láta kjósa nýjan biskup. En heimamenn voru við öllu búnir og eftir fimm daga umsátur gafst Jón upp á þófinu og hélt burt.
Jón lét svo kjósa Sigvarð Halldórsson ábóta í Þykkvabæ sem biskupsefni og sendi hann út til að fá vígslu, sem hann fékk vitaskuld ekki; Sigvarður lést ytra 1550 og er sagt að hann hafi þá verið búinn að taka lútherstrú. Marteinn Einarsson, biskupsefni mótmælenda var aftur á móti vígður sem eftirmaður Gissurar.
Marteinn kom heim 1549 en þá sendi Jón syni sína, Ara og Björn, að handtaka hann og færðu þeir hann til Hóla þar sem hann var í varðhaldi næsta árið. Vorið 1550 fór Jón í Skálholt, lét grafa lík Gissurar biskups upp og dysja hann utangarðs sem villutrúarmann.
Um sumarið reið Jón til alþingis og fékk þar samþykkt að Íslendingar skyldu taka upp kaþólsku að nýju. Hann og synir hans fóru líka um, handtóku marga helstu forystumenn lútherskra, þvinguðu þá til að taka aftur upp kaþólskan sið eða hröktu þá úr landi. Jón sagði þá að hann hefði nú undir sér allt Ísland nema hálfan annan kotungsson - og átti þá við Gleraugna-Pétur Einarsson, bróður Marteins biskups, og Daða Guðmundsson í Snóksdal, mág Marteins.
Um haustið riðu þeir feðgar vestur í Dali og hugðust ná Daða í Snóksdal á sitt vald, annaðhvort með vopnavaldi eða samningum. Þeir settust upp á Sauðafelli og biðu átekta í nokkra daga en á meðan safnaði Daði liði og yfirbugaði þá eftir stutt átök. Þeir voru fluttir í Skálholt og hálshöggnir þar 7. nóvember 1550. Eru siðaskiptin oftast miðuð við þann dag þótt þau hafi orðið í Skálholtsbiskupsdæmi átta árum fyrr.
Tengt efni
Siðaskiptin
Apis mellifera anatoliaca
Apis mellifera anatoliaca er ein undirtegund alibýflugna. Útbreiðsla hennar er í Tyrklandi. thumb|vinstri|Upprunaleg útbreiðsla undirtegundanna í Evrópu og Austurlöndum nær (eftir síðustu ísöld).
Fasta
Fasta eða föstuhald felst í því að neita sér um suman eða allan mat í lengri eða skemmri tíma. Hún getur verið gerð til heilsubótar, en í trúarbrögðum er hún yfirleitt gerð í yfirbótarskyni.
Kristni
Föstuhald er ekki með einu móti í kristnum sið, á seinni árum einna mest í orþódox kirkjum, meðan ýmsar kirkjudeildir gera engar kröfur um föstuhald. Meðal annars er að þessu vikið í Matteusarguðspjalli 9.15, Markúsarguðspjalli 2.20 og Lúkasarguðspjalli 5.35.
Bahá'í
Bahá'íar fasta frá sólarupprás til sólseturs í 19 daga í mánuðinum ʻAlaʼ ( 1 eða 2 mars – 19 eða 20 mars). Bahá'íar sem eru mjög norðarlega eða sunnarlega, þar á meðal Íslendingar, meiga fasta frá sex að morgni til sex á kvöldin.
Sænska Pommern
thumb|right|Kort sem sýnir Sænsku Pommern árið 1812. Sænska Pommern var sænskt yfirráðasvæði í Vestur-Pommern þar sem nú er Eystrasaltsströnd Þýskalands og Póllands. Yfirráð Svía yfir þessu svæði stóðu í reynd frá landgöngu Svía í Þrjátíu ára stríðsinu 1630 til 1814 þegar Danmörk fékk landið í skiptum fyrir Noreg. Árið 1815 gekk það síðan til Prússlands í kjölfar Vínarþingsins. Svæðið náði upphaflega yfir alla Vestur-Pommern, lítinn hluta Austur-Pommern og eyjarnar Rügen, Usedom, og Wolin.
Primrose Hill
thumb|right|Miðborg London séð frá Primrose Hill. Primrose Hill er 78 metra há hæð í Regent's Park í Norður-London, Englandi. Nafnið er líka notað yfir nærliggjandi borgarhluta. Af hæðinni er gott útsýni yfir miðborg London í suður og Belsize Park og Hampstead í norður. Hæðin er hluti af borgarhlutanum Camden.
Gomlich áhrifin
Gomlich áhrifin lýsa afleiðingum þess er stelpa öskrar við fögnuð, einkum vegna strákahljómsveitar.
Krítías
Krítías (á forngrísku, 460 f.Kr. – 403 f.Kr.) var forngrískur stjórnmálamaður frá Aþenu. Hann var föðurbróðir stjórnmálamannsins Karmídesar og afabróðir heimspekingsins Platons. Krítías var einn af leiðtogum þrjátíumenninganna sem rændu völdum í Aþenunborg í kjölfar ósigurs borgarinnar í Pelópsskagastríðinu. Hann var kunningi Sókratesar. Krítías var einnig þekkt skáld og kunnur af harmleikjum sínum, elegíum og ritum í óbundnu máli.
Platon nefndi eina samræðu, Krítías, eftir frænda sínum. Honum bregður einnig fyrir í öðrum samræðum heimspekingsins.
Ingibjörg Einarsdóttir
Ingibjörg Einarsdóttir (9. október 1804 – 16. desember 1879) var eiginkona Jóns Sigurðssonar, en þau voru bræðrabörn. Hún var sjö árum eldri en hann og elst systkina sinna og sá um uppeldi þeirra og bústjórn við hlið móður sinnar. Þegar Ingibjörg var á tuttugasta og fimmta ári flutti Jón inn á heimili foreldra hennar í Reykjavík. Jón fluttist til Kaupmannahafnar árið 1833 og Ingibjörg sat í festum í 12 ár, en þau voru loks gefin saman 4. september 1845.
Stórhertogadæmið Toskana
thumb|right|Ítalía árið 1796: Stórhertogadæmið er litað appelsínugult Stórhertogadæmið Toskana var stórhertogadæmi sem varð til þegar Píus 5. páfi lýsti Cosimo hertoga af Flórens, stórhertoga árið 1569. Cosimo hafði áður stækkað ríki sitt mikið með því að kaupa eyna Elbu og leggja borgina Siena undir sig. Stórhertogadæmið heyrði að nafninu til undir Heilaga rómverska ríkið. Medici-fjölskyldan ríkti yfir stórhertogadæminu þar til aðalgrein ættarinnar dó út árið 1737 og Frans af Habsburg-Lothringen tók við völdum ásamt konu sinni Maríu Teresu sem fékk titilinn stórhertogaynja. Yngri sonur þeirra, Leópold, fékk stórhertogadæmið í sinn hlut við lát föður síns en þegar hann varð keisari fékk yngri sonur hans, Ferdinand, stórhertogadæmið.
Í frönsku byltingarstríðunum 1799 var landið hernumið af Napoléon Bonaparte sem breytti ríkinu árið 1801 í Konungsríkið Etrúríu sem Ferdinand af Parma fékk í sárabætur fyrir hertogadæmið Parma. Árið 1807 var þetta ríki svo innlimað í Frakkaveldi. Napoléon gerði systur sína, Elisu Bonaparte að stórhertogaynju.
Eftir Vínarþingið var Ferdinand endurreistur. Sonur hans Leópold tók við eftir lát hans en þegar annað ítalska sjálfstæðisstríðið braust út lagði Viktor Emmanúel 2., Sardiníukonungur ríkið undir sig. Í desember 1859 var stórhertogadæmið lagt niður og varð hluti af Sameinuðum héruðum Mið-Ítalíu sem urðu hluti af Sardiníu nokkrum mánuðum síðar.
Bernódus
Bernódus er íslenskt karlmannsnafn.
Tónkvíslin
Tónkvíslin er söngkeppni sem hefur verið haldin af Nemendafélagi Framhaldsskólans á Laugum frá árinu 2006. Fram að 2016 var hún forkeppni fyrir Söngkeppni framhaldsskólanna áður en Nemendafélagið dróg sig úr keppninni í byrjun 2016, ásamt nokkrum öðrum framhaldsskólum. Keppnin er arftaki Söngmundar.
Ormur (mannsnafn)
Ormur er íslenskt karlmannsnafn.
Tónkvíslin
2015 var fyrsta árið sem Tónkvíslin var sýnd í beinni útsendingu bæði í sjónvarpi og á netinu hjá Bravó og var aftur sýnd þar 2016. Tónkvíslin 2017 var sýnd í beinni útsendingu á N4.
Grunnskólarnir sem boðið er að taka þátt í keppninni eru Þingeyjarskóli í Aðaldal, Stórutjarnaskóli í Ljósavatnsskarði, Borgarhólsskóli, Reykjahlíðarskóli í Mývatnssveit, Grunnskóli Raufarhafnar, Grunnskóli Þórshafnar, Grunnskóli Kópaskers og Vopnafjarðarskóli.
2018
Tónkvíslin 2018 var haldin 17. mars. Er það í þrettánda skiptið sem Nemendafélag Framhaldsskólans á Laugum stendur fyrir keppninni. Alls bárust 31 þáttökutilkynning til framkvæmdastjórnar Tónkvíslarinnar og var því Tónkvíslin 2018 fyrsta Tónkvíslin til þess að hafa forval á keppninni.
2018 var keppnin sýnd í beinni útsendingu hjá N4 Sjónvarp í annað sinn, þá fyrst árið 2017. Ólíkt Tónkvíslinni 2016 og 2017 var keppnin forkeppni fyrir Söngkeppni framhaldsskólanna og tók sigurvegari Tónkvíslarinnar þátt í henni.
2017
Árið 2017 fór Tónkvíslin fram í tólfta skipti. Það var laugardaginn 18. febrúar en það kvöld tóku 21 atriði þátt í keppninni. Af 21 atriði voru 11 úr Framhaldsskólanum á Laugum og
Framhaldsskólanum á Húsavík og 10 frá grunnskólum nágrennisins. Í fyrsta skipti komu nemendur Framhaldsskólans á Húsavík við undirbúning á Tónkvíslinni ásamt því sem þeir fengu kost á að vera með atriði á keppninni. Úr hópi grunnskólanema voru keppendur frá Borgarhólsskóla, Þingeyjarskóla og Hrafnagilsskóla.
Keppnin 2017 var fyrsta Tónkvíslin sem var sýnd í beinni útsendingu hjá N4 Sjónvarp. Líkt og árið áður fór sigurvegari Tónkvíslarinnar ekki áfram í Söngkeppni framhaldsskólanna en sú keppni var ekki haldin það ár.
Tónkvíslina 2017 sigraði Gabríela Sól Magnúsdóttir með laginu Saving All My Love For You. Var það í sjötta (og seinasta) skiptið sem Gabríela keppti á Tónkvíslinni en hún hafði unnið fimm sinnum áður. Í öðru sæti var Freyþór Hrafn Harðarson með flutning sinn á Þú átt mig ein og í þriðja sæti var Bjartur Ari Hansson með lagið Mutter sem hann fór með sem lokaverkefni í þýsku.
Sigurvegari keppnisflokks grunnskóla var Friðrika Bóel sem tók lagið Torn. Var þá Kristjana Freydís í öðru sæti og Hafdís Inga í þriðja.
Vinsældarkosningar Tónkvíslarinnar voru sameinaðar í einn keppnisflokk fyrir Tónkvíslina 2017 og voru það þær Ljósbrá, Sandra og Hulda sem unnu símkosninguna. Kepptu þær fyrir Hrafnagilsskóla og fluttu lagið Make You Feel My Love.
Jón Jónsson var gestur kvöldsins og steig á svið í dómarahléinu. Kristján og Lundarnir fluttu upphafsatriði Tónkvíslarinnar. Kynnar kvöldsins voru Arnór Benónýsson, Stefán Valþórsson, Hákon Breki Harðarsson og Hrafnhildur Haraldsdóttir. Framkvæmdastjóri Tónkvíslarinnar var Guðmundur Aðalsteinn Ásgeirsson.
2016
Sigurvegari Tónkvíslarinnar var Elvar Baldvinsson sem tók lagið Nothing Really Matters eftir Mr. Probz. Í öðru sæti var Þórdís Petra með flutning sinn á laginu Will You Still Love Me Tomorrow og í þriðja var Ágústa Skúladóttir með lagið The Best. Sigurvegari símkosningarinnar voru Kristján og Lundarnir með lagið Sorry í íslenskri þýðingu Reynis Þrastarsonar.
Sigurvegari keppnisflokks grunnskóla var Harpa Ólafsdottir sem söng Dancing On My Own eftir Robyn. Í öðru sæti var Alexandra Dögg með Listen og í þriðja sæti var Andrea Pétursdóttir með flutning sinn á Breakeven. Sigurvegari símkosningarinnar var Elfa Mjöll með lagið My Heart Will Go On.
Sérstakur gestur kvöldsins var Eyþór Ingi Gunnlaugsson sem steig a svið bæði í upphafsatriðinu og dómarahléinu. Dómnefnd sátu þau Bylgja Steingrímsdóttir, Stefán Jakobsson og Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson. Kynnar kvöldsins voru Arnór Benónýsson,ákon Breki Harðarsson, og Stefán Valþórsson. Framkvæmdarstjóri Tónkvíslarinnar 2016 var Ágústa Skúladóttir.
2008
Tónkvíslin 2008 var haldin 17. febrúar. Alls tóku 28 keppendur þátt í 17 atriðum, 7 atriði komu úr grunnskólunum og 10 atriði úr Framhaldsskólanum. .
2007
Tónkvíslin 2007 fór fram 18. mars og alls tóku 18 atriði þátt í keppninni. 7 úr grunnskólunum en 11 úr Framhaldsskólanum á Laugum. Kynnar keppninnar voru Jónas Stefánsson og Elín Frímannsdóttir. Dómnefnd skipuðu Pétur Ingólfsson, Stefán Jakobsson og Ína Valgerður Pétursdóttir .
.cr
.cr er þjóðarlén Kosta Ríka.
1483
thumb|right|[[Játvarður 5. og Ríkharður bróðir hans bíða örlaga sinna í Lundúnaturni.]] Árið 1483 (MCDLXXXIII í rómverskum tölum)
.cr
Tenglar
Toppdomän
1483
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sarajevó
right|200px|thumb|Staðsetning Sarajevó innan Bosníu og Hersegóvínu.
Sarajevó (með kýrillísku letri: Сарајево; framburður: ['sarajɛʋɔ]) er höfuðborg og stærsti þéttbýliskjarni Bosníu og Hersegóvínu. Árið 2013 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 275.000 manns.
Sarajevo er staðsett í Sarajevodal í Bosníuhéraði í dínarísku ölpunum. Áin Miljacka rennur í gegnum borgina.
Saga Sarajevo er viðburðarík. Árið 1885 varð Sarajevo fyrsta borg Evrópu og önnur borg í heimi til að taka í notkun rafrænt sporvagnakerfi í allri borginni. Árið 1914 var Frans Ferdinand erkihertogi af Austurríki myrtur í borginni og varð það kveikjan að fyrri heimsstyrjöldinni. Árið 1984 voru vetrarólympíuleikarnir haldnir í Sarajevo. Árin 1992-1996 ríktu umsátursástand og blóðugt stríð í borginni í kjölfar sjálfstæðisyfirlýsingar Bosníu og Hersegóvínu. Hátt í 10.000 manns féllu og um 56.000 manns særðust í sprengjuárásum og árásum leyniskyttna á borgara á meðan á umsátrinu stóð, auk þess sem stór hluti borgarinnar var lagður í rúst.
Föstuboð Þorláks helga
Föstuboð Þorláks helga var tilskipun eða boð Þorláks helga frá 1180 um föstuhald í Skálholtsbiskupsdæmi. Frá þeim segir í sögu hans: “Um daga Þorláks biskups var í lög leitt að halda heilagt Ambrosíusdag og Sessilíudag og Agnesardag og að fasta náttföstur fyrir postulamessur og Nikulásmessu. Hann bauð ríkt að halda frjádaga föstu, svo að engan skyldi tvímælt eta rúmhelgan, nema þann einn, er í páskaviku er. Hann hélt svo ríkt sjálfur frjádaga, að hann át alla þurrt, ef hann var heill, en hann var svo linur og hægur í því, þá er hann var sjúkur, að hann át hvítan mat á imbrudögum og frjádaga, ef hann var þess beðinn...” Föstuboð Þorláks tóku til þeirra, sem voru á aldrinum 16-70 ára og voru heilir heilsu, og nokkru linara var boðið, ef fátækt fólk átti ekki viðeigandi föstumat. Þessi boð eru prentuð í Íslenzku fornbréfasafni.
Færeyska
thumb|300px|right|
Færeyska (føroyskt) eða Føroyskt mál er vesturnorrænt tungumál sem er talað af um það bil 70.000 manns, aðallega í Færeyjum. Það hefur verið opinbert tungumál Færeyja frá 1937.
Eins og íslenska og norn (sem nú er útdautt en var áður talað á Hjaltlandseyjum og Orkneyjum) er uppruni færeyskunnar í þeim fornnorrænu mállýskum sem norrænu landnámsmennirnir töluðu á víkingatímanum.
Færeyska er það tungumál í heiminum sem er líkast íslensku. Það er þó það ólíkt að Íslendingar og Færeyingar geta ekki skilið tal hvers annars án þess að hafa lært málið. Þó er auðveldara fyrir Færeyinga að skilja Íslendinga en öfugt. Ritmálið er mun auðveldara fyrir notendur beggja málanna.
Færeyska hvarf sem ritmál eftir að danska var gerð að kirkjumáli eftir siðaskipti. Það var ekki fyrr en á seinni hluta nítjándu aldar sem nútíma færeyskt ritmál varð til og var þá höfð mikil hliðsjón af íslenskri stafsetningu. Árið 1854 gaf málvísindamaðurinn Hammershaimb út staðal fyrir stafsetningu nútíma færeysku. Í stað þess að skapa stafsetningu sem fylgdi framburði valdi hann að fylgja málsögulegum uppruna orðsins og forníslenskri stafsetningu. Það gerði meðal annars að bókstafurinn "ð" ekki er tengdur neinu fónemi. Eins er með bókstafinn "m" í beygingarendingum sem er borinn fram eins og "n". Margar tilraunir hafa verið gerðar að færa stafsetningu nær framburði en án árangurs. Þetta gerir það að verkum að færeyska ritmálið er vandlært fyrir innfædda þar sem mikið ber á milli um framburð og stafsetningu. Tiltölulega einfalt er hins vegar fyrir Íslendinga að lesa færeysku. Einn helsti aðstoðarmaður Hammershaimbs við að sníða færeyska stafsetningu var Jón Sigurðsson en þeir kynntust á Garði (Regensen) á sínum tíma.
Hljóð og málfræði
Óákveðin greinir er í færeysku ólíkt íslensku. R í færeysku er líkt og í ensku frammælt raddað og ekki rúllandi. Hvorki raddað né óraddað tanntungumælt önghljóð (þ og ð) er í færeysku. Þannig er t.d. faðir- fajir, þetta - hetta og Eþíópía Etíópía. Nefnifall og þolfall fleirtölu er alltaf eins. Eignarfall er lítt notað. Sagnorðabeygingar hafa einfaldast töluvert, fleirtala nútíðar er eins í öllum persónum sbr.
við höfum, þið hafið, þeir hafa Vit hava, tit hava, tey hava við hlaupum þið hlaupið þeir hlaupa vit renna, tit renna, tey renna
Mállýskur
Talsverður mállýskumunur er í færeysku og eru fimm aðalmállýskur:
Faðir vorið á færeysku
Matteusarguðspjallið 6:9-16, nýfæreyska þýtt af Jacob Dahl og Kristian Osvald Viderø, 1961.
Sjá einnig Faðir vor
Ritmál
Færeyska stafrófið hefur 29 bókstafi:
Inspector scholae
Inspector scholae er titill formanns nemendafélaga í tveimur íslenskum framhaldsskólum:
James Chanos
James Chanos (fæddur 1958) er bandarískur kaupsýslumaður og stjórnandi Kynikos Associates, áhættusjóðs sem sérhæfir sig í skortsölu. Chanos er einna þekktastur fyrir það að hafa hagnast á gjaldþroti bandaríska orkufyrirtækisins Enron.
Chanos hefur vakið athygli fyrir svartsýnar spár sínar varðandi Kína en hann telur að verðbóla hafi myndast á kínverskum fasteignamarkaði.
Ponte Buggianese
thumb|right|Ponte Buggianese. Ponte Buggianese er um 8.400 manna bær í Pistoia á Ítalíu.
Hvíta húsið
Hvíta húsið er opinbert aðsetur Bandaríkjaforseta staðsett að Pennsylvania Avenue 1600 í norðvesturhluta Washington, D.C. Allir forsetar Bandaríkjanna frá og með John Adams hafa búið þar.
Húsið var tekið í notkun árið 1800. Bygginguna hannaði húsameistarinn James Hoban í nýklassískum stíl, og sótti innblástur frá hinu írska Leinster húsið sem í dag hýsir írska þingið.
Hvíta húsið er með þekktustu húsum Bandaríkjanna og var árið 2007 í öðru sæti á lista yfir vinsælustu bygginarnar í bandarískri byggingarlist.
Ætibambus
Ætibambus, (á ensku oft nefndur madake, giant timber bamboo eða Japanese timber bamboo) er bambustegund af ættkvíslinni Phyllostachys.
Ætibambus er helsta tegundin sem notuð er í shakuhachi flautur, og nýttur í margs konar list og smíði í Japan og Kína.
Lýsing
Ætibambus getur náð 15–22 m hæð og ummáli að 10–15 cm. Stönglarnir eru dökkgrænir, fremur sverir og mjög beinir. Nýir stönglar spretta síðla vors og vaxa mjög hratt, jafnvel heilan metra á dag. Tegundin blómgast mjög sjaldan, tíminn milli blómgana getur orðið allt að 130 ár. Ætibambus er talinn þola að -18°C frosti án teljandi skemmda.
Útbreiðsla
Þessi tegund er upprunnin í Kína, en er algeng í ræktun víða um heim, sérstaklega í Japan.
Í Kína vex hann í gisnu skóglendi frá Yangtze til Wuling-fjalla upp að 1.800 metra hæð yfir sjó, í héruðunum Fujian, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Shaanxi, Shandong, Sichuan, Taiwan, Yunnan og Zhejiang.
Minný
Minný er íslenskt kvenmannsnafn.
Listi yfir þætti Supernatural: Áttunda þáttaröð: 2012-2013
Áttunda þáttaröðin af Supernatural var frumsýnd 3. október 2012 og sýndir voru 23 þættir.
Persónuleiki
Persónuleiki er almennt talinn vera þeir eiginleikar sem búa í hverjum og einum; skapgerð, gildismat, hugsun, skynjun, tilfinningalíf og svo framvegis. Aðgreina þessir eiginleikar saman manneskjuna frá öðrum.
Listi yfir þætti Supernatural: Áttunda þáttaröð: 2012-2013
Tilkynnt var 3. maí 2012 að yfirhöfundurinn Sera Gamble myndi stíga til hliðar og í hennar stað kæmu Jeremy Carver og Robert Singer.
Persónuleiki
Í gegnum tíðina hafa verið gerðar margar tilraunir til að skilgreina persónuleikann og hafa verið smíðaðar margar kenningar um persónuleikann. Ein af elstu kenningunum um persónuleika má rekja til Hippókratesar.
Lækjagambri
Lækjagambri (fræðiheiti Racomitrium aciculare) er mosi af skeggmosaætt. Hann vex við læki og finnst víða á Íslandi, sérstaklega þar sem loftslag er landrænt en er ekki algengur.
Spevsippos
Spevsippos (407 f.Kr. – 339 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur. Spevsippos var systursonur Platons.
Eftir að Platon féll frá tók Spevsippos við stjórn Akademíunnar og stýrði skólanum í átta ár. Þegar Spevsippos varð of veikur til að geta sinnt starfi sínu tók Xenokrates við stjórninni. Ólíkt Platoni rukkaði Spevsippos nemendur um skólagjöld.
Spevsippos var kunnur fyrir hófleysi og munað. Hann er sagður hafa dáið úr sjúkdómi eða hafa framið sjálfsmorð. Að honum látnum eignaðist Aristóteles bókasafn hans.
Spevsippos aðhylltist kenningar Platons en hafnaði eigi að síður frummyndakenningunni.
Nixon-Pompidou mótmælin
Aðdragandi og skipulag
Forsetar Bandaríkjanna og Frakklands hittust á fundi í Reykjavík í lok maímánaðar 1973. Staðarvalið skýrðist af stirðu sambandi ríkjanna tveggja sem olli því að Pompidou neitaði að fara til Bandaríkjanna. Fyrri fundur leiðtoganna hafði því farið fram á Azoreyjum.
Leiðtogafundurinn fór fram í skugga harðra landhelgisdeilna Íslendinga og Breta, sem höfðu mikil áhrif á þjóðfélagsumræðuna. Viku fyrir fundinn hafði ASÍ til að mynda efnt til mótmæla á Lækjartorgi gegn framferði Breta, þar sem áætlað var að 25 þúsund manns hefðu mætt á fjölmennasta útifund Íslandssögunnar fram að því. Margir kusu að setja landhelgismálið í samhengi við veru Íslands í NATO og veru bandaríska hersins, þar sem Ísland ætti í höggi við meinta bandamenn í NATO.
Samtök herstöðvaandstæðinga, Víetnamnefndin og Æskulýðssambandið ákváðu að efna til sameiginlegra mótmæla í tengslum við leiðtogafundinn. Þau sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu með helstu kröfum aðgerðanna. Þær beindust gegn veru bandaríska hersins á Íslandi, gegn yfirgangi Breta og annarra NATO-ríkja á Íslandsmiðum, gegn stuðningi Efnahagsbandalags Evrópu við málstað Breta, gegn tilraunum Frakka með kjarnorkuvopn í Kyrrahafi, gegn Víetnamstríðinu, gegn heimsvaldastefnu almennt og gegn veru Íslands í NATO.
Skipulag mótmælanna var á þá leið að gengið var frá Vonarstræti, þar sem Gunnlaugur Stefánsson formaður Æskulýðssambandins flutti ávarp. Þaðan var haldið meðfram Tjörninni upp á Barónsstíg og eftir Flókagötu framhjá fundarstað leiðtoganna. Staðnæmst var við Sjómannaskólann þar sem haldinn var útifundur með fjölda ræðumanna, tónlistarflutningi og leiklistargjörningi.
Mikill fjöldi fólks tók þátt í göngunni og voru kröfur tengdar landhelgismálunum mjög áberandi. Aðgerðirnar vöktu sömuleiðis athygli erlendra fjölmiðla sem fylgdust með leiðtogafundinum, en þær voru myndrænni en venja hafði verið til í íslenskum mótmælum. Var þar einkum að þakka myndlistarfólki úr SÚM hópnum sem hönnuðu vönduð og frumleg mótmælaskilti sem síðan voru máluð og smíðuð undir verkstjórn Gylfa Gíslasonar myndlistamanns. Vöktu þar sérstaka athygli gríðarstórir símar með áletruninni Watergate, en Watergate-hneykslið var þá að komast í hámæli.
Fimbulljóðin níu
Fimbulljóðin níu (frá fimbul- sem þýðir ‚mikið‘ eða ‚stórfellt‘ + ljóð; merkir hin níu miklu ljóð) eru ljóð sem Óðinn lærði þegar hann hékk í Aski Yggdrasils í níu daga án matar og drykkjar.