cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hæstiréttur Bandaríkjanna
Brown v. Board of Education (1954)
Með dóminum í máli Brown v. Board of Education komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að lög ríkja þar sem nemendur í opinberum skólum væru aðskildir eftir kynþætti, stæðust ekki stjórnarskrána. Rétturinn sneri þar með við dóminum í máli Plessy v. Ferguson frá 1896. Niðurstaða dómsins var samhljóða um að grundvallaróréttlæti fælist í því að nemendur væru aðskildir í opinberum skólum. Þar með var staðfest að lögbundinn aðskilnaður bryti í bága við grein stjórnarskrárinnar sem fjallar um jafna vernd borgaranna gagnvart lögum, óháð kynþætti, jafnræðisreglunni (e. Equal Protection Clause), sem er hluti af fjórtánda viðaukanum. Dómurinn markaði kaflaskil í mannréttindabaráttu sjötta og sjöunda áratugarins og var mikill áfangasigur fyrir The Civil Rights Movement.
Dómsmálið höfðuðu þrettán foreldrar, fyrir hönd 20 barna sinna gegn skólayfirvöldum í borginni Topeka í Kansas. Málið snerist um að foreldrarnir töldu að reglunum um aðskilnað kynþáttanna í opinberu rými, en jafna stöðu að öðru leyti, væri síður en svo framfylgt. Þess í stað væri aðstaða barnanna, þjónusta hins opinbera og framkoma við börn blökkumanna allt önnur og lakari, en sú framkoma og þjónusta sem ríkið bauð uppá fyrir börn hvítra. Málið er kennt við Oliver L. Brown, en hann var faðir Lindu Brown, sem þurfti að ferðast um langan veg til þess að komast í Monroe Elementary, skóla fyrir börn blökkumanna, en skóli hinna hvítu, Sumner Elementary, var steinsnar frá heimilinu.
Aðskilnaðurinn skaðlegur
Eitt af því sem er markvert við dóminn í máli Brown v. Board of Education er að Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir að aðstaða og framkoma kennara yðri á síðari stigum af sambærilegum gæðum í báðum skólum, væri aðskilnaðurinn í sjálfu sér skaðlegur börnum og stæðist ekki stjórnarskrá. Niðurstaða dómaranna var að börn blökkumanna væru líklegri til að þjást af alvarlegum sálfræðilegum og félagslegum kvillum vegna aðskilnaðarins. Sú niðurstaða var studd rannsóknum bandaríska sálfræðingsins Kenneth Clark. Spurningin snerist því ekki lengur um hvort skólarnir væri jafngóðir, líkt og hugmyndin á bakvið dóminn í máli Plessy v. Ferguson frá 1896 gekk út á, heldur að aðskilnaðurinn sem slíkur, stæðist ekki stjórnarskrána. Stefnan um aðskilnaðinn var studd vísindalegum rasisma (e. scientific rasism) sem þá var að ná fótfestu víða um heim. Þeirri hugmyndafræði var afneitað formlega í kjölfar síðari heimstyrjaldarinnar með yfirlýsingu UNESCO, The Race Question, árið 1950.
Lögbundið réttlæti
Hugmyndin á bakvið dóminn í máli Brown v. Board of Education er að allir eigi rétt á að njóta lögbundins réttlætis (e. equal justice under law), óháð kynþætti. Sú hugmynd lifði áfram og varð síðar grundvöllur að fleiri dómum og yfirlýsingum Hæstaréttar sem og Bandaríkjaþings á árunum þar á eftir. Þar með var bundinn endi á margskonar misrétti í bandarísku samfélagi, lögbundið óréttlæti gagnvart minnihlutahópum aflagt og stjórnarskrárvarinn réttur einstaklingsins varinn. Stærsta skrefið var stigið tíu árum síðar með undirskrift Lyndon B. Johnson á The Civil Rights Act árið 1964, þar sem öll lagaleg mismunun á grundvelli kynþáttar, litarháttar, trúar, kyns eða þjóðernis var bönnuð.
Bolling v. Sharpe (1954)
Dómurinn í máli Bolling v. Sharpe varð til þess að aðskilnaður kynþátta í almennum skólum var aflagður. Dómurinn var kveðinn upp samhliða dómi í máli Brown v. Board of Education þann 17. maí 1954. Hæstiréttur taldi að aðskilnaðurinn stæðist ekki ákvæði fimmta viðauka stjórnarskrárinnar (e. Fifth Amendment), um að allir borgarar eigi rétt á sanngjarni málsmeðferð án þess að vera þvingaðir í varðhald eða lífi og eignum þeirra ógnað (e. Due Process Clause).
Hoya lauterbachii
Hoya lauterbachii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Guíneu.
Hæstiréttur Bandaríkjanna
Bolling v. Sharpe (1954)
Dómsmálið var höfðað af foreldrum barna, líkt og í máli Brown v. Board of Education. Foreldrarnir höfðu óskað eftir því við skólayfirvöld í Washington DC, að nýr skóli, John Phillip Sousa Junior High, myndi verða blandaður skóli en ekki eingöngu fyrir börn hvítra. Beiðninni var hafnað af skólastjóranum Melvin Sharpe og skólinn hélt áfram að taka við hvítum nemendum, eingöngu. Hæstiréttur, með Earl Warren í broddi fylkingar, sneri við ákvörðun skólastjórans og komst að samhljóða niðurstöðu. Warren hafði þá nýlega tekið við sem forseti Hæstaréttar og átti eftir að setja afgerandi mark sitt á niðurstöður réttarins.
Boynton v. Virginia (1960)
Dómsmálið snerist um að ungur blökkumaður, laganeminn Bruce Boynton, neitaði því að yfirgefa sérstakt svæði sem var frátekið fyrir hvíta farþega á veitingastað strætisvagnabiðstöðvar í Virginíu. Þrátt fyrir að hafa verið beðinn af starfsfólki veitingastaðarins um að færa sig yfir á svæði sem var sérstaklega ætlað lituðu fólki (e. colored people), þá neitaði hann ítrekað. Hann var handtekinn og síðar sektaður fyrir að óhlýðnast fyrirmælum um að yfirgefa svæðið. Sambærilegur dómur féll í máli Garner v. Louisiana ári síðar, þar sem hópur stúdenta, blökkumanna, við Southern University í Baton Rouge Louisiana, mótmælti aðskilnaði með því að neita að yfirgefa svæði sérstaklega ætlað hvítum. Þau voru handtekin og ákærð fyrir að raska ró samborgara sinna á grundvelli Disturbing the Peace laganna. Í kjölfarið fengu þau stuðning úr ýmsum áttum meðal annars frá National Association for the Advancement of Colored People og dómsmálaráðuneyti John F. Kennedy. Þeim þóttu friðsöm mótmælin ekki réttlætanleg og að ekki ætti að dæma stúdentana. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að hegðun hópsins hefði í engu raskað ró borgara og í dóminum kemur fram að friðsömum mótmælum megi frekar líka við tjáningu með orðum. Friðsöm mótmæli væru því tengd tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar.
Monroe v. Pape (1961)
Hæstiréttur staðfesti með dómi í máli Monroe v. Pape að framkvæmd laga um borgaraleg réttindi Civil Rights Act frá árinu 1897 stæðist ekki stjórnarskrá og fjórtánda viðaukann. Hæstiréttur sneri þar með við dómi undirdómstóla sem höfðu vísað kröfu Monroe-fjölskyldunnar á hendur lögregluþjónum frá dómi og staðfesti að þeir hefðu brotið gegn fjölskyldunni. Rétturinn beindi jafnframt tilmælum til Bandaríkjaþings um að virða bæri stjórnarskrárvarinn rétt borgaranna og rétt þeirra til sanngjarnar málsmeðferðar af hálfu hins opinbera. Ríkin gætu ekki staðið fyrir því að valdinu væri misbeitt gegn borgurunum, í krafti stofnana hins opinbera. Hæstiréttur hafnaði hinsvegar kröfu gegn Chicago-borg sjálfri, þar sem ekki var talið að borgin gæti verið persóna í skilningi laga. Þessum hluta málsins var snúið við með dómi í máli Monell v. Department of Social Services of the City of New York árið 1978, þar sem staðfest var að borgarstjórnir gætu borið lagalega ábyrgð á því ef opinberir starfsmenn virtu ekki stjórnarskrárvarinn rétt borgaranna. Á þessum tíma var sjaldgæft að æðstu dómstig fjölluðu um mál þar sem opinberir aðilar voru ásakaðir um ofbeldi gagnvart blökkumönnum. Með dóminum tryggði Hæstiréttur framgang fjölda sambærilegra mála auk þess sem ferlar innan opinberra stofnana og lögreglunnar gjörbreyttust í kjölfarið.
Dómsmálið var höfðað af Monroe fjölskyldunni, foreldrum ásamt sex börnum, blökkumönnum, gegn Chicago-borg. Monroe fjölskyldan var vakin um miðja nótt af þrettán lögregluþjónum á heimili sínu í Chicago Illinois. Engar leitarheimildir eða handtökuskipanir höfðu verið gefnar út. Fjölskyldan var látin standa nakin í stofunni á meðan lögregluþjónarnir rótuðu í eigum þeirra, opnuðu hirslur, tæmdu skúffur og skáru í sængurver og rúmdýnur. Fjölskyldufaðirinn var handtekinn og færður til yfirheyrslu á lögreglustöð, þar sem hann var spurður út í ótengt morð sem framið var tveimur dögum áður. Hann var ekki færður fyrir dómara og fékk ekki að hringja heim eða í lögmann, en var sleppt að lokinni yfirheyrslu án nokkurra sakargifta.
Griffin v. Maryland (1964)
Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu í máli Griffin v. Maryland að dómur undirréttar í máli fimm háskólanema frá Maryland, gengi gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ríkið var gert ábyrgt fyrir misbeitingu valds að hálfu opinbers starfsmanns, jafnvel þótt hann hafi ekki verið á vakt sem slíkur, þegar atvikið átti sér stað. Ríkisdómstóll hafði komist að þeirri niðurstöðu að handtakan hafi verið réttmæt, í krafti lögmætrar aðskilnaðarstefnu skemmtigarðs, sem neitaði blökkumönnum um aðgang. Hæstiréttur hafði nokkrum árum áður komist að samskonar niðurstöðu í máli Pennsylvania v. Board of Directors of City Trusts of Philadelphia frá árinu 1957, að ríkin gætu ekki stutt þess háttar „einkarekinn“ aðskilnað kynþátta, enda væri það brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þrátt fyrir að opinberi starfsmaðurinn, lögregluþjónninn, hafi ekki verið á vakt.
Dómsmálið var höfðað af háskólanemunum fimm, sem allir voru blökkumenn. Skemmtigarðurinn var eingöngu ætlaður hvítum, en nemarnir höfðu komist yfir aðgöngumiða sem aðrir höfðu keypt. Nemarnir voru handteknir eftir að hafa neitað að verða við fyrirmælum um að yfirgefa garðinn og voru síðar sakfelldir og sektaðir fyrir að vera þar í óleyfi. Tvö sambærileg mál frá árinu 1964 þar sem Hæstiréttur sneri við niðurstöðu ríkisdómstóla og staðfesti að jafnræðisreglan væri brotin, voru mál Robinson v. Florida, þar sem ríkið hafði ekki staðið fyrir því að banna aðskilnað á veitingastað og mál Bell v. Maryland, þar sem hópur stúdenta höfðaði mál eftir að hafa verið rekinn út af veitingastað vegna stefnu um aðskilnað kynþátta á staðnum. Hæstiréttur felldi niður dóminn yfir stúdentunum fimm og beindi því til Maryland-ríkis að endurskoða löggjöfina.
Loving v. Virginia (1967)
Með dómi í máli Loving v. Virginia komst Hæstiréttur að samhljóða niðurstöðu um að lög í Virginíu, sem bönnuðu hjónabönd fólks af mismunandi kynþáttum, stæðust ekki stjórnarskrána. Dómurinn leiddi til þess að lögin voru afnumin. Þar með var lögbundinni mismunun á grundvelli kynþáttar aflétt, hvað hjónabönd varðar. Þetta var í fyrsta skipti sem rétturinn tókst á við álitamálið með hliðsjón af stjórnarskránni; hvort að það stæðist jafnræðisregluna, sem og sanngjarna málsmeðferð, að ríki gæti komið í veg fyrir hjónaband, eingöngu vegna kynþátta viðkomandi einstaklinga. Ríkisdómstóllinn í Virginíu hafði áður úrskurðað að með hjónabandi Loving-hjónanna, hefði verið brotið gegn Racial Integrity Act frá árinu 1924, sem bannaði hjónaband einstaklings sem væri skilgreinur hvítur (e. white) og annars einstaklings sem væri skilgreindur litaður (e. colored). Hæstiréttur sneri þar við dómi í máli Pace v. Alabama frá árinu 1883, þar sem rétturinn hafði komist að þeirri niðurstöðu að lög sem bönnuðu hjónabönd eða sambúð tveggja kynþátta í Alabama, stæðust stjórnarskrána.
Dómsmálið höfðuðu hjón, Mildred Loving, áður Jeter, sem var blökkukona og Richard Loving, sem var hvítur. Þau höfðu gift sig í Washington DC og síðan flutt til Virginíu. Þar voru þau dæmd af ríkisdómstóli í eins árs fangelsi fyrir að hafa gengið í hjónaband, en blönduð hjónabönd voru bönnuð í Virginíu. Þau játuðu brot sitt, en dómarinn frestaði refsingu í 25 ár, að því gefnu að þau flyttu aftur burt úr ríkinu og kæmu ekki aftur, sem hjón að minnsta kosti í 25 ár. Hjónin fluttu aftur til Washington DC og biðu dóms Hæstaréttar. Niðurstaða Hæstaréttar í málinu leiddi til þess að mikil fjölgun varð á blönduðum hjónaböndum almennt í Bandaríkjunum. Dagsins sem dómurinn féll, þann 12. júní, er minnst sem Loving Day, víða um Bandaríkin. Dagurinn er þó ekki viðurkenndur sem opinber frídagur, þrátt fyrir óskir þar um. Loving Day er ein stærsta hátíð þar sem fjölmenningu og margbreytileika mannlífsins er fagnað sérstaklega. Árið 2013 vísaði alríkisdómstóll í dóminn þegar hann komst að þeirri niðurstöðu að takmarkanir á hjónabandi samkynhneigðra (e. same sex marriage) stæðust ekki stjórnarskrána. Hjónaband fólks af sama kyni er nú heimilt í 32 ríkum Bandaríkjanna.
Roe v. Wade (1973)
Mál Roe v. Wade var eitt umdeildasta dómsmál sem Hæstiréttur hefur fjallað um og markaði dómurinn þáttaskil í bandarískri réttarfarssögu. Með dóminum komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að lög sem bönnuðu fóstureyðingar, stæðust ekki stjórnarskrána. Lögin voru afnumin í kjölfarið og fóstureyðingar urðu þar með löglegar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Hæstiréttur byggði úrskurð sinn á réttinum til einkalífs (e. right to privacy), sem er hluti af jafnræðisreglunni í fjórtánda viðauka stjórnarskrárinnar. Í kjölfar dómsins var barnshafandi konum heimilt að ákveða í samráði við lækni, að fara í fóstureyðingu á fyrsta og öðrum þriðjungi meðgöngu, eða fram að þeim tíma þegar fóstur hefur náð lífvænlegu þroskastigi (e. becomes viable) og getur lifað utan legsins, venjulega á 24. til 28. viku meðgöngu.
Í gegnum þá tæpu fimm áratugi sem fordæmi Roe gegn Wade var í gildi voru fjölmargar tilraunir verið gerðar til að fá honum hnekkt. Í nokkrum málum sem Hæstiréttur hefur fjallað um, hefur slíkt komið til álita, meðal annars í máli Webster v. Reproductive Health Services frá árinu 1989, Planned Parenthood v. Casey frá árinu 1992, Stenberg v. Carhart frá árinu 2000 og í máli Gonzales v. Carhart frá árinu 2007.
Auk deilunnar um lögmæti fóstureyðinga, lýsa átökin í tengslum við Roe v. Wade togstreytunni á milli alríkisins og fylkja Bandaríkjanna um hvar ákvörðunarvaldið eigi að liggja í samfélaginu, en varpa ekki síður ljósi á umræðuna um hvers konar samfélag Bandaríkin eigi að vera.
Hæstirétturinn felldi niður fordæmið úr Roe gegn Wade loks niður þann 24. júní 2022 og dæmdi að rétturinn til þungunarrofs væri ekki stjórnarskrárvarinn. Sitjandi Hæstiréttur var talinn einn sá hægrisinnaðasti og íhaldssamasti í marga áratugi, einkum vegna þess að á einu kjörtímabili frá 2017 til 2021 hafði forsetinn Donald Trump úr Repúblikanaflokknum fengið að skipa þrjá dómara til Hæstaréttar með það að markmiði að endurstilla dómstólinn.
Norma McCorvey (Jane Roe)
Árið 1969 höfðaði Norma Leah McCorvey, 21 árs gömul og barnshafandi kona frá Texas, dómsmál gegn Henry Wade, lögmanni Texas-ríkis. McCorvey tók upp dulnefnið Jane Roe, til þess að vernda einkalíf sitt á meðan málið var fyrir dómi, en fram að þessu hafði hún átt afar stormasamt líf. McCorvey vildi fara í fóstureyðingu og leitaði leiða til þess að framkvæma aðgerðina löglega. Lög Texas-ríkis bönnuðu þó alfarið fóstureyðingu, með þeirri einu undantekningu að heimild fengist ef líf móður væri í hættu. Vinir McCorvey töldu ranglega að lögin heimiluðu fóstureyðingu ef móðurinni hefði verið nauðgað og kvöttu McCorvey til þess að ljúga til um nauðgun og reyna þannig að komast í löglega aðgerð. Ráðagerðin misheppnaðist meðal annars vegna þess að lögregluskýrsla um nauðgun var ekki til staðar. McCorvey ætlaði því að láta framkvæma aðgerðina á ólöglegri læknastofu, en stofunni hafði verið lokað af yfirvöldum.
McCorvey leitaði í kjölfarið til Linda Coffee og Sarah Weddington, tveggja lögmanna sem höfðu auglýst eftir skjólstæðingum með sambærileg mál. Þær tóku að sér að flytja málið og fylgdu því eftir alla leið til Hæstaréttar. Þegar málið var tekið fyrir af Hæstarétti þremur árum síðar var barn McCorvey fætt og hún hafði gefið það til ættleiðingar. Málið hafði því ekki lengur bein áhrif á barnið, né móðurina. McCorvey mætti aldrei í réttinn á meðan málflutningur stóð yfir. Hún hefur síðan breytt um skoðun og barist gegn fóstureyðingum.
Djúpstæðar og langvarandi deilur
Dómurinn í máli Roe v. Wade varð til þess kynda undir langvarandi átök á landsvísu, bæði innan stjórnmálanna sem utan. Deilurnar standa á milli þeirra sem eru hlynntir því að leyfa fóstureyðingar (e. pro-choice) og hinna sem eru á móti fóstureyðingum (e. pro-life). Sumir sem alfarið eru á móti, vilja ganga svo langt að banna allar slíkar aðgerðir, einnig í tilfelli nauðgunar eða þegar um sifjaspell er að ræða og jafnvel þrátt fyrir að heilsu móður sé ógnað með áframhaldandi meðgöngu. Deilan snýst einnig um hvaða stofnanir samfélagsins geti talist bærar til að taka ákvörðun um lögmæti slíkra einstaklingsbundinna aðgerða og hversu mikið réttarkerfið og hið opinbera eigi að skipta sér af persónulegum trúar- og lífsskoðunum eða læknisfræðilegum álitaefnum.
Skilgreining Hæstaréttar á þremur tímabilum meðgöngu sem dómurinn byggir á, er því afar markverð og stendur enn þrátt fyrir að vera umdeild. Engin afskipti eru heimil í löggjöf fylkjanna á fyrsta þriðjungi meðgöngu, takmörkuð afskipti eru heimil á öðrum þriðjungi og háð því að heilsa móður sé í húfi, en heimild er til staðar til að banna fóstureyðingu á þriðja þriðjungi og mörg fylki hafa nýtt þá heimild. Móðurinni er þannig gefið sjálfdæmi á tveimur fyrri þriðjungum, en ófætt barnið nýtur vafans á þriðja þriðjungi, að því gefnu að líf móðurinnar sé ekki í hættu.
Átök um grunngildi samfélagsins
Deilurnar um fóstureyðingar hafa náð inn að kjarna bandarískrar siðmenningar, enda tekist á um almenn fjölskyldugildi, sem og trúarleg og siðferðileg gildi. Lóðin á vogarskálunum eru annars vegar frelsi móður til að taka sjálfstæða ákvörðun varðandi líf sitt og líkama og hinsvegar lífsneistinn, réttur barns eða fósturs til lífs. Við munnlegan málflutning í Hæstarétti var tekist á um hvenær líf manneskju kviknar og á hvaða tímapunkti rétt sé að skilgreina nýjan einstakling gagnvart stjórnarskrá og almennum lögum; við fæðingu, á öðrum eða þriðja þriðjungi meðgöngu eða jafnvel við getnað. Sú umræða stendur enn og hefur oft og tíðum blossað upp fyrir kosningar í Bandaríkjunum og víðar.
Hans Holbein yngri
thumb|180px|[[Sjálfsmynd frá 1542 eða 1543]] Hans Holbein yngri (1497 – 1543) var þýskur listamaður og prentari. Hann er þekktastur fyrir andlitsmyndir og tréskurðarmyndir af dauðadansinum.
Hans Holbein yngri fæddist í Augsburg í Bayern. Faðir hans Hans Holbein eldri var listmálari. Hann fór 19 ára til Basel og þar fékk hann það verkefni að mála borgarstjórann. Í Basel hitti hann Erasmus frá Rotterdam sem hann málaði margar myndir af.
Holbein ferðaðist til Englands árið 1526 og vann sem andlitsmyndamálari í tvö ár. Þegar hann sneri aftur til Basel voru erfiðir tímar fyrir listamenn. Múgur eyðilagði allt sem minnti á kaþólska trú og margar trúarlegar myndir glötuðust.
Holbein sneri aftur til Englands og málaði margar myndir fyrir hirð Hinriks VIII. Eitt þekktasta málverk hans frá þessum tíma og hápunktur málverka endurreisnarinn er málverkið Ambassadørene frá 1533.
Kazuaki Tasaka
Kazuaki Tasaka (fæddur 3. ágúst 1971) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 7 leiki með landsliðinu.
Bárður Ísleifsson
Bárður Ísleifsson (f. 21. október 1905 á Akureyri, d. 6. janúar 2000 í Reykjavík) var íslenskur arktikekt. Hann starfaði ýmist sjálfstætt eða fyrir Húsasmeistara ríkisins. Meðal þekktustu bygginga hans eru Sundhöll Keflavíkur (í samstarfi við Guðjón Samúelsson), Landspítalinn, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, kirkjan á Svalbarðseyri, Reykjalundur, Hjúkrunarskóli Íslands, Sundlaug Vesturbæjar, prófessorabústaðir Háskóla Íslands og húsakynni Landsbankans á Akureyri, Ísafirði og Selfossi.
Ida Pfeiffer
Ida Pfeiffer kom til Íslands árið 1845 og skrifaði um ferð sína til landsins. Talið er að hún hafi tekið eina af fyrstu ljósmyndum sem teknar voru á Íslandi. Bókin Íslandsferð Idu Pfeiffer 1845 kom út á Íslandi árið 2022 hjá Forlaginu. Guðmundur J. Guðmundsson þýddi.
Edinborgarhúsið
Edinborgarhúsið er friðað hús og menningarmiðstöð á Ísafirði. Húsið var byggt af Edinborgarversluninni sem var kringum aldamótin 1900 eitt stærsta verslunarfyrirtæki landsins um aldamótin 1900. Edinborgarverslunin var stofnuð í Reykjavík árið 1895 og var í eigu Ásgeirs Sigurðsson sem ættaður var frá Ísafirði og  skoska verslunarfyrirtækisins Copland and Berrie í Leith. Edinborgarverslunin færði út kvíarnar og opnaði verslunarbúð á Ísafirði árið 1902. Árið 1903 varð Karl Olgeirsson, verslunarstjóri Edinborgarverslunar á Ísafirði og meðeigandi fáum árum síðar.
Bygging Edinborgarhússins hófst eftir að fengin var byggingarlóð fyrir húsið árið 1907 við Pollinn. Þar var byggt hús eftir teikningu Rögnvald Ágúst Ólafsson og bryggja og bryggjuhús. Edinborgarhúsið og bryggjan voru lengi ein mesta mannvirki á Ísafirði. Edinborgarverslun hætti starfsemi á Ísafirði árið 1917 og seldi hlut sinn til Karls verslunarstjóra. Árið 1918 varð Jóhann E. Þorsteinsson meðeigandi og var verslunin rekin undir nafninu Karl & Jóhann til 1923 en þá seldi Karl sinn hluta og Sigurjón Þ. Jónsson kom inn og ráku Sigurjón og Jóhann E. Þorsteinson verslunina til ársins 1926.
Togarafélag Ísfirðinga h.f. sem var stofnað 1925 var til húsa í Edinborgarhúsinu. Félagið keypti og rak togarann Hávarð Ísfirðing frá 1925 til 1939. Á kreppuárunum gekk reksturinn illa og árið 1935 tók Landsbankinn yfir reksturinn, hlutafé var aukið og nafni breytt í h.f. Hávarður. Árið 1938 varð þar félag gjaldþrota og stofnað nýtt hlutafélag með aðkomu Kaupfélags Ísfirðinga. Nýja hlutafélagið var nefnt Valur og var togarinn Hávarður endurskírður og nefndur Skutull.
Kaupfélag Ísfirðinga elfdist mjög á millistríðsárunum og keypti upp ýmsar eignir. Árið 1937 eignaðist kaupfélagið eignir sem höfðu tilheyrt Edinborgarversluninni og þar á meðal Edinborgarhúsið og fiskreiti á lóð hússins. Kaupfélagið átti stóran hlut í útgerðarfélaginu Nirði en það félag gerði út báta sem kallaðir voru Dísirnar. Kaupfélagið verkaði fisk frá Nirði á fiskreitunum og skömmu eftir árið 1945 var settur upp þurrklefi fyrir fisk í Edinborgarhúsinu. Þessi þurrklefi gerði mögulegt að þurrka fisk innan dyra á veturna. Kaupfélag Ísfirðinga átti Edinborgarhúsið í rúmlega 50 ár eða þangað til SÍS tók yfir eigur þess.
Stofnað var einkahlutafélag um menningarmiðstöð í Edinborgarhúsinu 9. september 1992.
Hálfdan Narfason
Hálfdan Narfason (d. 1568) var prestur í Felli í Sléttuhlíð í Skagafirði á 16. öld. Hann var talinn rammgöldróttur og eru til um hann ýmsar þjóðsögur en hin þekktasta segir frá því þegar hann reyndi að sækja húsfreyjuna í Málmey í tröllaheldur.
Hálfdan var bróðursonur Einars Benediktssonar, ábóta í Munkaþverárklaustri, en ætt hans er annars óþekkt. Hann var orðinn prestur á Hólum í Hjaltadal 1507 en var síðar mjög lengi prestur á Felli, allt til dauðadags. Fátt er vitað um hann með vissu en um hann og galdrakunnáttu hans hafa þó spunnist margar sögur. Flestar segja þær frá smáatvikum eða meinlausum glettum, eða þá að séra Hálfdan notar kunnáttu sína öðrum til hjálpar, enda var hann kenndur við hvítagaldur en ekki svartagaldur.
Þekktust er sagan af því þegar bóndinn í Málmey leitaði til Hálfdanar eftir að kona hans hvarf á aðfangadag á tuttugasta og fyrsta vetri þeirra í eynni en enginn mátti búa lengur en tuttugu ár þar (sumir segja nítján). Hálfdan sagðist ekki geta náð konunni aftur en fékkst þó til að reyna. Settust þeir hann og bóndinn þá á gráan hest sem stóð við kirkjugarðinn á Felli og þaut hesturinn á ógnarhraða eftir sjónum út fyrir Dalatá og Siglunes. Í eitt skipti var eins og hesturinn hrasaði og bóndinn rak upp óp en Hálfdan sagði: „Þar skriplaði á skötu og haltu kjafti“.
Þeir héldu áfram þar til komið var undir Hvanndalabjarg (aðrir segja Ólafsfjarðarmúla), þar sem presturinn knúði dyra á bjarginu og komu þá út tvær konur og leiddu Málmeyjarhúsfreyju á milli sín, en hún var orðin „næsta torkennileg og ólík því, sem hún var áður, þrútin og blá að yfirlit og hin tröllslegasta; krossmark var í enni konunnar með réttum holdslit“. Bóndanum varð svo mikið um að hann vildi ekkert við konu sína tala og hurfu þeir frá við svo búið.
Gabon
Gabon er land í Vestur-Afríku (stundum þó talið til Mið-Afríku) með strönd að Atlantshafi (Gíneuflóa) í vestri og landamæri að Miðbaugs-Gíneu, Kamerún og Lýðveldinu Kongó. Frá því landið fékk sjálfstæði frá Frökkum 17. ágúst 1960 hafa aðeins tveir forsetar ríkt þar nánast einráðir. Omar Bongo var þar samfellt við völd frá 1967 til dauðadags árið 2009 og varð þaulsætnasti þjóðhöfðingi Afríku. Snemma á 10. áratug 20. aldar tók Gabon upp fjölflokkakerfi og nýja lýðræðislega stjórnarskrá. Fámenni landsins (tæp 1,7 milljón íbúar) og miklar náttúruauðlindir hafa gert það að verkum að Gabon er eitt af auðugustu ríkjum þessa heimshluta.
Saga
Fundist hafa grafir á Lopezhöfða sem eru taldar vera yfir 8000 ára gamlar og geyma steinaldarverkfæri fyrstu íbúa Gabon. Pygmíar fluttust til landsins seint á 2. árþúsundi f.Kr. og viku síðan fyrir Bantúmönnum þegar þeir síðarnefndu tóku að breiðast út um álfuna. Annars er lítið vitað um sögu Gabon fyrir komu Evrópumanna.
Portúgalskir landkönnuðir komu fyrst til Gabon á 15. öld og nefndu landið Gabon eftir orðinu gabao sem er tegund klæðnaðar. Strönd Gabon varð síðan miðstöð þrælaverslunar og á 16. og 17. öld bættust ensk, frönsk og hollensk kaupskip við þau portúgölsku.
Milli 1839 og 1841 gerðu Frakkar samninga við höfðingja þeirra ættbálka sem bjuggu við ströndina um að svæðið yrði franskt verndarsvæði. Árið 1849 var stofnuðu fangar sem frelsaðir höfðu verið af þrælaskipi borgina Libreville. 1885 gerðu Frakkar landið að nýlendu og frönsk stjórn hófst 1903. Árið 1910 var Gabon gert hluti af Frönsku Miðbaugs-Afríku. Árið 1959 var Franska Miðbaugs-Afríka lögð niður og Gabon, Tsjad, Mið-Afríkulýðveldið og Vestur-Kongó fengu sjálfstæði árið eftir.
Í fyrstu kosningunum buðu tveir listar fram en hvorugur þeirra fékk nægilegan meirihluta. Leon M'Ba varð forsætisráðherra. Í kjölfarið var ákveðið að sameina listana og í kosningunum 1961 bauð einn listi fram og M'Ba varð forseti. Fyrir kosningarnar 1964 var kosningakerfinu breytt og aðeins listi M'Ba gat uppfyllt kröfurnar. Franskar hersveitir komu í veg fyrir valdaránstilraun hersins sem fylgdi í kjölfarið. Í öðrum kosningum sama ár fékk listi M'Ba öruggan meirihluta þingsæta og M'Ba var forseti til 1967 þegar hann lést og varaforsetinn Omar Bongo tók við. Í mars 1968 afnam Omar Bongo fjölflokkakerfið og kom á flokksræði.
Við upphaf 10. áratugarins kom upp mikil óánægja með stjórnarfar og efnahag landsins sem leiddi til fjöldamótmæla og verkfalla. Í kjölfarið var komið á fjölflokkakerfi með nýrri stjórnarskrá. Spennan hélst enn mikil og þegar Bongo var endurkjörinn forseti árið 1993 með 51% atkvæða neitaði stjórnarandstaðan að viðurkenna úrslitin. Alvarlegar óeirðir leiddu til þess að stjórn og stjórnarandstaða gerðu með sér samning, Parísarsamkomulagið, árið 1994 sem leiddi til myndunar þjóðstjórnar. Bongo var endurkjörinn með miklum mun í kosningum 1998 og 2005. Eftir að hann lést árið 2009 var sonur hans, Ali Bongo Ondimba, kjörinn forseti.
Landafræði
thumb|left|Kort af Gabon thumb|right|Gervihnattarmynd af Gabon. Gabon á strönd að Atlantshafi og nokkuð breið slétta liggur upp af vogskorinni ströndinni. Vestasti oddi landsins er Lopezhöfði sem myndar suðurmörk Gíneuflóa. Fljótið Ogooué hlykkjast um landið sem er að stærstum hluta flóðslétta þess. Það rennur út í Atlantshafið rétt sunnan við Port Gentil. Stærsta þverá Ogooué er Ivindo. Önnur fljót eru Komo sem rennur í Gabonvík sunnan við Libreville og Nyanga.
Eftir því sem innar dregur í landið hækkar það og endar í fjöllum þar sem eru upptök helstu þveráa Ogooé. Mikið hefur verið lagt í að vernda náttúru landsins og árið 2002 tilkynnti stjórn Gabon um stofnun þrettán þjóðgarða. Suður- og austurhluti landsins eru gresja.
Skipting í stjórnsýsluumdæmi
thumb|left|Kort sem sýnir skiptingu Gabon. Gabon skiptist í níu sýslur:
Stjórnmál
thumb|right|Omar Bongo, forseti Gabon, á fundi með [[George W. Bush, Bandaríkjaforseta árið 2004.]] Gabon er lýðveldi með forsetaræði á grundvelli stjórnarskrárinnar frá 1961, en henni var breytt árið 1975 og enn endurskrifuð árið 1991. Þingið skiptist í tvær deildir og þar sitja 120 þingmenn sem kjörnir eru til fimm ára í senn. Forsetinn er kjörinn í almennum kosningum til sjö ára í senn. Hann útnefnir síðan forsætisráðherra, ráðherra og dómara í hæstarétt.
Í Gabon hefur verið fjölflokkakerfi frá árinu 1991, en langstærsti flokkurinn er gabonski demókrataflokkurinn sem hefur verið við völd frá því landið fékk sjálfstæði. Stjórnarandstöðuflokkar eru leyfðir en hafa engan raunverulegan möguleika til að komast til valda. Forsetinn hefur mikil völd og getur meðal annars leyst upp þingið og lýst yfir neyðarlögum og skipt um ríkisstjórn.
Menning
Í Gabon búa um fimmtíu þjóðflokkar sem hver og einn eiga sér sitt tungumál og siði sem þó eru smám saman á undanhaldi. Langstærsti þjóðflokkurinn er Fang, en aðrir stórir hópar eru Myene, Bakota, Eshira, Bapounou og Okande. Öll málin eru bantúmál en franska er opinbert tungumál landsins.
Eitt af einkennistáknum Gabon eru grímur með sérstöku lagi fyrir hvern þjóðflokk.
Um tveir þriðju hlutar íbúa Gabon eru kristnir en andatrú frá því fyrir komu Evrópubúa er talin vera trúarbrögð um 20% landsmanna.
Sprengjuhöllin
Sprengjuhöllin er íslensk hljómsveit sem að hefur verið starfandi frá því um haustið 2005. Meðlimir hennar eru Atli Bollason, hljómborð og söngur; Bergur Ebbi Benediktsson, söngur og gítar; Georg Kári Hilmarsson, bassi og söngur; Sigurður Tómas Guðmundsson, trommur og söngur; og Snorri Helgason, söngur og gítar. Hljómsveitin leikur gítardrifið popp og leggur mikið upp úr íslenskri textagerð.
Sprengjuhöllin spilaði á sínum fyrstu tónleikum í fullskipaðri mynd í mars/apríl 2006. Haustið 2006 tók sveitin upp nokkur demó. þ.á m. lagið „Can't dance“ sem fékk þó nokkra útvarpsspilun í kjölfar tónleika sveitarinnar á Grand Rokk á Iceland Airwaves hátiðinni í október. Undir lok ársins 2006 kom Sprengjuhöllin fram í Kastljósi og spilaði þar lagið „Tímarnir okkar“. Stuttu seinna fór sveitin í hljóðver og tók „Tímana okkar“ upp og naut það töluverðra vinsælda á óháðum útvarpsstöðvum á Íslandi, eins og á X-inu 977 og Xfm. Í lok apríl árið 2007 sendi Sprengjuhöllin frá sér lagið „Verum í sambandi“ sem varð fljótlega eitt mest spilaða lag landsins. Sprengjuhöllin tók upp sína fyrstu plötu í júlí og ágúst 2007. Platan hlaut nafnið Tímarnir okkar og kom út 10. október 2007. Rúmu ári síðar kom önnur plata sveitarinnar Bestu kveðjur út. Í millitíðinni samdi hljómsveitin og flutti tónlistina við uppsetningu Leikfélags Akureyrar á leikritinu Fló á skinni. Sveitin kom síðast fram á tónleikum í Kanada í október 2009 og er í „pásu“ skv. viðtölum við hljómsveitarmeðlimi.
Fló á skinni (2008)
(Smáskífan er eingöngu fáanleg með vínylútgáfu Tímana okkar og inniheldur tónlist úr samnefndu leikriti auk lagsins „Hiti“ sem var fyrst sett í útvarpsspilun í mars 2007.)
Danska karlalandsliðið í knattspyrnu
Danska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Danmerkur í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á Parken í Kaupmannahöfn.
Evrópumeistarar 1992
Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á EM 1992 í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í Júgóslavíu dró Júgóslavía sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði Holland og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. 200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]]
Bridgeport
Bridgeport er stærsta borg is Connecticut með tæpa 150.000 íbúa (2020). Borgin er þekkt sem upphafstaður Subway og  frisbee.
Tycho Brahe
Tycho Ottesen Brahe (fæddur 14. desember 1546 í Knudstrup á Skáni í Danmörku, dáinn 24. október 1601 í Prag) var danskur stjörnufræðingur og gullgerðarmaður. Hann lærði stjörnufræði í Mið-Evrópu, og útskrifaðist árið 1570. Hann var lénsherra á eyjunni Hveðn á Eyrarsundi, í hirð Friðriks annars Danakonungs.
Tycho Brahe missti nefið þann 29. desember 1566 í sverðeinvígi við Manderup Parsbjerg. Í kjölfarið lét hann útbúa fyrir sig gervinef úr gulli og silfri og fékk í framhaldi af því áhuga á gullgerðarlist og læknisfræði. Hann kom heim í apríl 1567 með gerfinef sitt. Hann var með afskræmt andlit fyrir lífstíð. Faðir hans vildi helst að hann lærði lögfræði og yrði embættismaður, enda kom hann úr valdamikilli fjölskyldu. Tycho tókst þó hvað eftir annað að fá föður sinn til að senda sig í ferðir til útlanda, til að fullkomna tæki sín til stjörnuskoðunar. Faðir hans dó árið 1571 og ári eftir kynntist hann unnustu sinni, Kristin Jørrgensdatter.
Á sama ári og hann kynntist unnustu sinni, 1572, varð hann vitni að halastjörnuhrapi. Með athugum sínum hrakti hann þá skoðun að halastjörnur væru fyrirbæri í andrúmslofti jarðar. Þvert á móti komst hann að þeirri niðurstöðu að halastjarnan væri sex sinnum fjær jörðu en tunglið.
Eftir lát Friðriks 2. 1588 naut Brahe ekki sömu hylli við hirðina og áður. Hann flutti sig þá til Prag og gekk í þjónustu Rúdólfs 2., keisara rómverska keisaradæmisins. Þar átti hann í samstarfi við stærðfræðinginn Jóhannes Kepler. Arfleifð Tycho Brahe felst í stjörnuathugunum hans sem voru frammúrskarandi á sínum tíma. Út frá athugunum sínum setti hann fram kenningu sína um sólkerfið þannig, að sólin og tunglið hringsóluðu um jörðina, en reikistjörnurnar, aðrar en jörðin, hringsóluðu um sólina. Þetta var í raun sambræðingur úr kenningum Kóperníkusar og Aristótelesar. Með þessu gat hann áfram nýtt eðlisfræði Aristótelesar og nýtt sér betri hringalögun Kóperníkusar.
Tycho er sagður hafa látist vegna þess að hann hafi ekki viljað brjóta kurteisisvenjur hirðarinnar og standa upp frá miðju borðhaldi til að kasta af sér vatni. Af þeim sökum hafi komist ígerð í þvagblöðruna og hann hafi látist ellefu dögum síðar. Sagt er að á dánarbeði sínu hafi hann hrópar "Ó, að ekki verði talið, að ég hafi til ónýtis lifað". Hann var jarðaður í Prag með mikilli viðhöfn. Kona hans lést í fátækt þremur árum síðar.
Hin miklu mannvirki Tycho á Hveðn grotnuðu niður. Uraníuborg var rifin og steinar hennar notuð í önnur hús. Árin 1823-24 voru byggingarnar grafnar upp og eru þau fáu áhöld sem fundust nú á litlu safni.
Welcome to the Hellmouth
Welcome to the Hellmouth (ísl. Velkomin til Vítismunnsins) er fyrsti þátturinn af Vampírubananum Buffy sem var sýndur í sjónvarpi. Þátturinn var sýndur 10. mars 1997. Í þættinum byrjar vampírubaninn Buffy Summers í Sunnydale-miðskólanum og vonast til þess að geta gleymt vampírubanaskyldum sínum og eignast vini í staðinn. En allt verður fyrir ekki þegar nýi Vörðurinn hennar Rupert Giles segir henni að Sunnydale stendur á dulrænum samleitnispunkti sem laðar að sér vampírur og aðrar myrkraverur.
Söguþráður
Þátturinn byrjar með því að strákur og stelpa (Darla) laumast inn í Sunnydale-miðskólann um miðja nótt til gamna sér. Strákurinn er dularfullur og stelpan er feimin og hrædd. Stelpan telur sig heyra eitthvað þannig að strákurinn athugar hvort eitthvað sé þarna. Hann finnur ekkert en er hann snýr sér breytist sakleysislegt andlit stelpunnar í djöfullegt andlit vampíru og hún bítur strákinn í hálsinn.
Næsta morgunn vaknar Buffy við martröð þar sem hún sá djöfullegt andlit gamallar vampíru, vampíruher, kross, kirkjugarð og bók sem á stóð „Vampyr“. Buffy fer niður og borðar morgunmat og lofar móður sinni Joyce að hún muni vera þæg og svo keyrir hún Buffy í skólann. Lúðinn Alexander „Xander“ Harris er á leiðinni í skólann á hjólabretti og dettur þegar hann tekur eftir Buffy. Hann hittir bestu vini sína Willow Rosenberg og Jesse McNally og þau tala saman um nýju stelpuna, Buffy. Buffy hittir Flutie skólastjóra sem er fyrstu ánægður að fá hana í skólann þangað til að hann sér að hún brenndi niður íþróttasalinn í Hemery-skólanum. Buffy reynir að afsaka sig að íþróttasalurinn hafi verið „fullur af vampí- abesti...“ Hann vonast bara að hún verði bara góður nemandi. Þegar að Buffy fer úr skriftsofu skólastjórans missir hún skóladótið sitt í gólfið. Xander hjálpar henni og eftir smávandræðalegt samtal fer Buffy í tími. Eftir að Buffy er farinn finnur Xander stikann hennar á gólfinu.
Í sögutími hittir Buffy hina vinsælu Cordeliu Chase. Henni líkar strax við Buffy vegna þess að hún er frá Los Angeles og spyr Buffy nokkra spurninga til að sjá hversu svöl hún sé og Buffy svarar öllu „rétt“. Buffy sér síðan rétti liti Cordeliu þegar Cordelia gerir lítið úr klæðaburði hinnar feimnu Willow. Buffy er undrandi yfir því hversu andstyggileg Cordelia var. Buffy fer síðan á bókasafnið til að fá bók fyrir sögutímann. Á bókasafninu hittir hún breska bókasafnsvörðinn Rupert Giles. Þegar Giles kemst að því að hún heitir Buffy Summers tekur hann upp leðurbundna bók sem á stendur „Vampyr“ eins og í draumnum. Buffy segist ekki vilja þessa bók og fer út úr bókasafninu. Í búningsklefa stelpnanna finna tvær stelpur líkið stráknum í byrjun þáttarins.
Buffy hittir Willow og spyr hana hvort Willow geti hjápað sér ná upp námskeiðum. Willow segist geta það og segir henni að Giles bóksafnsvörður sé nýkominn til Sunnydale. Xander og Jesse koma til þeirra og byrja tala við Buffy og Xander afhendir Buffy stikann hennar. Buffy segir að stikinn sé til sjálfsvarnar í L.A. „...piparúði er svo gamaldags“. Cordelia kemur og segir Buffy að það verða engar íþróttir út af „voðadauða gaurnum“. Buffy spyr hana hvort það voru einhvað tannafar á líkinu sem slær Cordeliu út af laginu. Buffy brýst inn í búningsklefann (bókstaflega, því hún brýtur hurðina) og finnur vampírutannafar á hálsi stráksins. Buffy fer til Giles og spyr hann hvað er gangi. Giles segir henni að hann sé nýi Vörðurinn hennar og að það hafi ekki verið tilviljun að hún hafi komið til Sunnydale vegna þess að bærinn stendur á dulrænum samleitnispunkti. Buffy segist ekki vilja vera vampírubaninn og fer út af bókasafninu og Giles á eftir henni. Xander kemur allt í einu undrandi undan bókahillunum og heyrði samtalið þeirra. Buffy segir Giles að það muni ekkert slæmt gerast í Sunnydale.
Neðanjarðar eru vampíruhópur leiddur af Luke að endurvekja Meistarann. Hann vill að hinar vampírurnar undirbúi sig fyrir „uppskeruna“ og heimtar „mat“.
Thomas leiðir Willow í grafhýsi í kirkjugarðinum. Darla kemur fljótt inn með Jesse sem er bitinn. Áður en að Thomas ræðst á Willow kemur Buffy og berst við hann og rekur stika í hjartað á honum. Buffy segir Willow, Xander og Jesse að flýja á meðan hún berst við Dörlu. En Luke fleygir henni til hliðar og skipar Dörlu að elta krakkana. Buffy og Luke berjast en hann hefur yfirhendina. Á sama tíma eru Willow, Xander og Jesse króuð af vampírum. Luke ætlar sér að drekka blóð Buffyar... Höfundur: Joss Whedon
Aukaleikarar
Episodi di Buffy l'ammazzavampiri (prima stagione)
Vegalengd
Vegalengd er stysta fjarlægð milli tveggja staða á yfirborði jarðar. Stærðfræðileg skilgreining er að vegalengd sé boglengd þess hluta stórbaugs, með sama geisla og jörðin, sem liggur á milli staðanna.
Aconitum bucovinense
Aconitum bucovinense er fjölært jurt af sóleyjaætt sem er upprunnin frá Karpatafjöllum (Pólland, Rúmenía, Úkraína).
Hann er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1948
Árið 1948 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 37. skipti. KR vann sinn 11. titil. Fjögur lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur og Valur.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru leiknir á Melavellinum ''
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
Grafreitur
right|thumb|Grafreitur á [[Grænlandi]] Grafreitur er staður þar sem lík eða aska eftir líkbruna eru grafin gröf til varðveislu í langan tíma. Grafreitur, sem tilheyrir kirkju, nefnist kirkjugarður og venja er að jarðsetja lík í líkkistu, þ.a. höfuð vísar til vesturs, en fætur til austurs.
Kirkjugarðasamband Íslands (KGSÍ) á og rekur sérstakan vef um íslenska kirkjugarða: gardur.is.
Á vefnum sem var opnaður 9. júní 2001, eru upplýsingar um kirkjugarða oglegstaðaskrár. Kappkostað er að uppfæra þær legstaðaskrár sem fyrir eru í gagnagrunni, þ.e.a.s. að bæta inn nöfnum þeirra einstaklinga sem látist hafa frá því að vefurinn var opnaður og hafa verið grafnir í þá kirkjugarða sem þegar eru komnir inn í gagnasafnið.
Vefurinn byggir á samvirku gagnasafni og inniheldur leyfilegar upplýsingar um látna einstaklinga og legstað þeirra í kirkjugörðum á Íslandi. Tilgangurinn er að skapa almenningi aðgang á aðgengilegan hátt að upplýsingum um legstað látinna manna á Íslandi. Jafnframt eru á þessum vef upplýsingar um viðkomandi kirkjugarða þ.m.t. kort, texti, myndir og teikningar. Nú [Desember 2009] eru 125.908 nöfn í grunninum.
Glerverksmiðjan
Glerverksmiðjan var verksmiðja við Elliðaárvog sem framleiddi gler. Verksmiðjan var reist af fyrirtækinu Glersteypan h.f. Vegna fjárhagsörðugleika stöðvaðist rekstur undir merkjum Glersteypunnar fljótlega en í mars 1956 tók fyrirtækið Glergerðin h.f. við rekstri verksmiðjunnar en það fyrirtæki var stofnað var að tilhlutan  Framkvæmdabanka Íslands sem hafði lánað til verksmiðjubyggingarinnar. Glergerðin tók verksmiðjuna á leigu bókhaldslega séð, en starfsfólk og stjórnendur voru hinir sömu og áður. Sveinn S. Einarsson verkfræðingur var framkvæmdastjóri Glergerðarinnar og Ingvar Ingvarsson forstjóri. Verksmiðjan gat árið 1956 framleitt 12 tonn á dag af rúðugleri og þá unnu við framleiðsluna 65 menn og var unnið allan sólarhringinn.
Glerframleiðsla frá 1951 til 1957
Glersteypan, hlutafélag um að koma á fót glerverksmiðju var stofnað 19. júní 1951 að tilstuðlan bræðranna Ingvars S. Ingvarssonar og Gunnars Á. Ingvarssonar, sona Ingvar Einarssonar skipstjóra og voru gerðar tilraunir með íslensk jarðefni til framleiðslunnar. Fyrirtækið kom sér upp bræðsluofni og hóf starfsemi í hernámsbragga við Langholtsveg en sú  verksmiðja eyðilagðist í bruna í maí árið 1953. Glersteypan h.f. byggði þá glerverksmiðju við Súðarvog. Fyrirtækið fékk til ráðgjafar belgískt fyrirtæki Pierre Rousseau Lodelinsalt og reisti á lóðina við Súðarvog 1400 fermetra járnklætt stálgrindarhús, sem flutt var inn frá Belgíu tilbúið til uppsetningar og svo aðlagað að þörfum verksmiðjunnar. Upp úr hluta byggingarinnar var reistur turn úr stálgrind. Undir hann var settur 6 metra hár steinsteyptur glerbræðsluofn. Verksmiðja undir merkjum Glersteypunnar tók til starfa árið 1955 og var fyrsta glerverksmiðjan sem sett var á fót á Íslandi. Verksmiðjan gekk illa, framleiðslan reyndist gölluð og þurfti að bræða upp hluta hennar og myndaðist fljótlega mikið glerfjall á verksmiðjulóðinni. Fyrirtækið Glersteypan var tekið til gjaldþrotaskipta í ársbyrjun 1957. Framkvæmdabanki Íslands tók við rekstrinum (Glersteypan hf) og rak um skeið verksmiðju til samsetningar á gleri.
Glerfjall og arsenik
Mjög stórt glerfjall var við verksmiðjuhúsið og var þar í mörg ár eftir að glerverksmiðjan hætti starfsemi. Glerhaugurinn var árið 1965 fluttur frá verksmiðjunni og settur undir flugbraut í Fossvogi. Mikið magn af arseniki í tunnum fannst árið 1969 sem talið er hafa verið geymt í eða við glerhauginn.
Húsdýr
Húsdýr eru dýr, sem hafa lengi aðlagast manninum og komið honum að notum með vinnu sinni eða afurðum, oft að lokinni tamningu og ræktun. Þótt sagt sé, að dýrategund teljist með húsdýrum, er ekki átt við, að allir einstaklingar af henni geti kallast húsdýr. Venjulega eru einnig fjölmörg dýr, sem eru algerlega villt. Þannig nýta Samar til dæmis hreindýr sem húsdýr, þótt víða annars staðar gangi þau villt og séu ekki notuð nema til veiða.
Með húsdýrum eru gjarnan talin þau dýr, sem veita fólki félagsskap á heimilum þess, til dæmis skrautfuglar og gullfiskar, þótt lítið annað gagn sé af þeim að hafa. Um slík dýr finnast einnig orðin heimilisdýr og gæludýr. Á íslensku eru þessi tvö orð oft notuð, svo að orðið húsdýr nær fremur til hefðbundinna nytjadýra. Á þýsku er þessu öfugt farið, svo að gæludýr yfirtaka oft í daglegu tali orðið húsdýr (Haustier).
Heimildir, ítarefni, tenglar
Uta uywa Husdyr Domaće životinje 가축 Husdyr Husdyr Домашние животные Husdjur Evcil hayvanlar
Kanansland
thumb|right|Kananítar eins og þeir koma fyrir í fornegypsku [[Hliðabókinni frá 13. öld f.Kr.]] Kanansland (norðvestursemíska: knaʿn; föníska: 𐤊𐤍𐤏𐤍; biblíuhebreska: כנען / knaʿn; masóretíska: כְּנָעַן / Kənáʿan) var landsvæði semískumælandi þjóða fyrir botni Miðjarðarhafs og samsvarar því sem í dag heitir Austurlönd nær, það er Palestína, Ísrael, Líbanon, Jórdanía og Sýrland. Svæðið varð mikilvægt á Amarnatímabili síðbronsaldar þegar þar komu saman áhrifasvæði stórvelda á borð við Hittíta, Forn-Egypta og Assyríu. Nafnið Kanan kemur oft fyrir í heimildum frá 4. árþúsundinu f.Kr. en Kananítar settust að á svæðinu á 8. árþúsundinu f.Kr. Þegar járnöld gekk í garð fyrir 1000 f.Kr. skiptist Kanansland milli Föníka, Ammoníta, Móabíta, Ísraelsmanna og Filistea en nafnið lifði áfram allt þar til Grikkir og Rómverjar lögðu svæðið undir sig.
Hoya leucantha
Hoya leucantha er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Guíneu.
Þreytistríð
Þreytistríð eru langvinn vopnuð átök þar sem annar aðilinn, oftast sá sem á í vök að verjast, reynir að lengja átökin sem mest í þeim tilgangi að þreyta óvininn þ.a. baráttuþrek hans þverri eða að gera honum væntnlegan sigur dýrkeyptan (pyrrosarsigur). Niðurstaða þreytistríðs er yfirleitt mikið mannfall á báða bóga, gífurleg eyðileggining mannvirkja og lands, pólitísk upplausn og jafnvel efnahagshrun. „Sigur“ í þreytistríði er því dýru verði keyptur og deila má um hvað hugtakið sigur merkir í þeim skilningi. Umsátur er ein tegund þreytistríðs, en þekktast er líklega umsátur rómverja um Masadavirkið í Júdeu (nú Ísrael) árið 72, sem lauk með því að um 1000 virkisverja sviptu sig lífi.
Nútímaher forðast þreytistríð því hann er illa búinn efnahagslega og politískt undir langvinn átök. Því er reynt af fremsta megni að ná skjótum hernaðarsigri á vígvelli og knýja þannig óvininn til að leggja niður vopn. Hætt er við að þegar átökum formlegra herja lýkur með uppgjöf annars hersins taki við skæruhernaður, sem getur breytt átökum í þreytistríð.
Dæmi um stríð sem á ákveðnu tímabili má flokka sem þreytistríð: Fyrri heimsstyrjöldin, Víetnamstríðið, stríð Íraks og Írans og hugsanlega stríðið í Írak.
Osmín
Osmín er frumefni með efnatáknið Os og sætistöluna 76 í lotukerfinu. Þetta er harður, stökkur, gráblár eða svarblár hliðarmálmur sem tilheyrir platínuflokknum og er eðlisþyngstur allra náttúrulegra frumefna.
Almenn einkenni
Osmín í málmformi er gríðarlega eðlisþungt. Það er gráblátt eða svarblátt, stökkt og gljáandi, jafnvel við hátt hitastig, en er erfitt í vinnslu. Auðveldara er að framleiða osmín í duftformi, en ef það kemst í snertingu við loft myndar það osmíntetroxíð (OsO4), sem er eitrað. Oxíðið er einnig öflugt oxandi efni, gefur frá sér sterka lykt og sýður við 130°C.
Sökum gríðarlega hás eðlismassa, er osmín yfirleitt talið vera þyngsta þekkta frumefnið, aðeins þyngra en iridín.
Þessi málmur hefur hæsta bræðslumark og lægsta gufuþrýsting allra efna í platínuflokknum. Algeng oxunarstig osmíns eru +3 og +4, en fundist hafa oxunarstig frá +1 til +8.
Notkun
Sökum gríðarlega eituráhrifa oxíðs þess, er osmín sjaldan notað í hreinu formi, en er í staðinn oft blandað saman við aðra málma sem síðan eru notaðir í slitþolna hluti. Osmínmálmblöndur eru gríðarlega harðar og efnið er, ásamt öðrum platínuflokksmálmum, næstum eingöngu notað í odda á lindarpennum, plötuspilaranálar, kúlulegur og rafsnertur.
Osmíntetroxíð hefur verið notað í fingrafarsgreiningu og til að lita fituvefi á sýnisglerjum smásjáa. Blanda 90% platínu og 10% osmíns er notuð í ígræðslur, eins og til dæmi hjartagangráða og staðgengla fyrir lungnaslagæðalokur.