cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haag-samningur um alþjóðlega skráningu hönnunar á sviði iðnaðar
Haag-samningurinn er til í nokkrum gerðum. Þær mikilvægustu eru Haag-gerðin frá 1960 og Genfargerðin frá 1999. Umsækjendur í hverju landi fá aðeins vernd frá landi sem er aðili að sömu gerð Haag-samningsins og þeirra eigið land.
Alþjóðleg skráning iðnhönnunar gildir í fimm ár en er hægt að framlengja um önnur fimm ár upp að því hámarki sem kveðið er á um í lögum hvers lands.
Eugene Bullard
Eugene Jacques Bullard (9. okt. 1895 – 12. okt.1961), fæddur Eugene James Bullard, var fyrsti bandaríski blökkumaðurinn sem varð herflugmaður. Bullard var einn af fáum svörtum orrustuflugmönnum í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann var einnig hnefaleikamaður og djasstónlistarmaður. Í Frakklandi fékk hann gæluheitið „L'Hirondelle noire“ sem á íslensklu þýðir Svarta svalan.
Uppvöxtur
Bullard fæddist í Columbus, í Georgíufylki, hann var sjöunda barnið í 10 manna systkinahópi. Foreldrar hans voru William Bullard og Josephine Thomas. Forfeður hans í föðurætt höfðu verið hnepptir í þrældóm í Georgíu og Virginíu, samkvæmt bandarískum manntalsskrám.
Kynþáttahatur var mikið á æskuslóðum Bullards og fór hann ekki varhluta af því. Er Bullard var einungis barn að aldri, varð hann vitni að því er æstur múgur ætlaði sér að hengja föður hans án dóms og laga. Faðir hans sagði honum frá landi í Evrópu þar sem þrælahald hafði verið afnumið og svartir höfðu nánast sömu réttindi og hvítir. Þetta var Frakkland og Bullard varð harðákveðinn í því að komast þangað.
Árið 1912 komst hann til Norfolk í Virginíufylki og gerðist laumufarþegi á þýsku flutningaskipi sem var á leið til Aberdeen í Skotlandi. Hann kom sér þaðan til og áfram til Lundúna. Til að hafa ofan af fyrir sér, stundaði hann hnefaleika. Honum gafst tækifæri til að fara í keppnisferð til Frakklands, landsins sem hann hafði alltaf dreymt um að heimsækja. Í kjölfarið settist hann að í Frakklandi. Hann stundaði áfram hnefaleika og vann í næturklúbbi.
Fótgönguliði í útlendingahersveitinni
Í ágúst 1914 hófst fyrri heimsstyrjöldin. Bullard vildi berjast fyrir sitt nýja heimaland en erlendir sjálfboðaliðar voru sjálfkrafa sendir í frönsku útlendingahersveitina.
Eftir dvöl í þjálfunarbúðum var Bullard gerður að vélbyssuskyttu í útlendingahersveitinni árið 1915. Hann tók þátt í bardögum við Somme, Champagne og Verdun, þar sem hann særðist alvarlega 5. mars 1916. Hann var heiðraður fyrir hetjulega framgöngu og sæmdur heiðursmerkinu Herkrossinum (fr: Croix de Guerre).
Á meðan Bullard var að ná sér af meiðslum sínum lærði hann að fljúga flugvélum. Er hann var aftur bardagafær bað hann um flutning til flughersins með það að markmiði að verða skytta. Í kjölfarið fór hann í gegnum fyrstu flugþjálfun sína í Châteauroux og fékk flugmannsskírteini númer 6950 frá Aéro-Club de France þann 5. maí 1917. 28. júní 1917 var Bullard gerður að korporál. Þann 27. ágúst gekk hann til liðs við Escadrille N.93 og flaug þar vélum af tegundinni Nieuport og Spad.
Bullard keypti sér trommusett og reyndist ansi liðtækur spilari. Hann hafði ofan af fyrir sér næstu árin sem djasstrommuleikari á næturklúbbi. Hljómsveitin ferðaðist víða og fór meðal annars til Egyptalands. Þar lét Bullard ekki kjuðana nægja, heldur setti á sig boxhanskana og keppti í tveimur keppnum. Árið 1928 keupti hann næturklúbbinn „Le Grand Duc“, þangað komu margir frægir listamenn sem Bullard vingaðist við, þar á meðal Josephine Baker, Louis Armstrong, Langston Hughes og franska flughetjan Charles Nungesser. Hann varð að lokum eigandi annars næturklúbbs, „L'Escadrille“. Frægð Bullard í Montmartre var slík að talið er að Ernest Hemingway hafi byggt eina sögupersónu sína í bókinni The Sun Also Rises á Bullard.
Árið 1923 kvæntist hann hinni frönsku Marcelle Straumann en hún var komin af auðugum ættum. Þau skildu árið 1935 og Bullard fékk forræði yfir börnum þeirra, Jacqueline og Lolitu.
Síðari heimsstyrjöld
Árið 1939 skall heimsstyrjöldin síðari á. Bullard var góður málamaður og hafði meðal annars lært þýsku. Ekki var óalgengt að þýskir diplómatar kæmu á næturklúbb Bullards og bað franska leyniþjónustan hann um að um að fylgjast með þeim og draga upp úr þeim leyndarmál, ef einhver væru. Bullard féllst á það.
Þýskaland gerði innrás í Frakkland 1940. Bullard bauð sig þegar fram og barðist með 51. fótgönguliðssveit við Orléans í júní 1940. Hann særðist í bardaga en slapp að lokum frá Frakklandi og komst til Bandaríkjanna.
Ævilok í Bandaríkjunum
thumb| Bullard á efri árum. Um öxlina er hann með heiðursband Croix de Guerre, heiðursmerki 170. fótgönguliðshersveitar, og húfu franskra bardagasveita. Þó Bullard hafi verið vel þekktur í Frakklandi, var hann öllum ókunnugur í sínu upprunalega heimalandi. Sín síðustu starfsár var hann lyftuvörður í Rockefeller miðstöðinni. Árið 1959 birtist þó við hann sjónvarpsviðtal sem vakti töluverða athygli.
Bullard lést úr magakrabbameini þann 12. október 1961, 66 ára að aldri. Hann var greftraður að hermannasið hernaðarheiður í franska hermannareit Flushing-kirkjugarðsins í Queens- hverfinu í New York. Vinur hans Louis Armstrong er grafinn í sama kirkjugarði. hægri|thumb| Bullard við gröf óþekkta hermannsins í París árið 1954. hægri|thumb| Veggskjöldur með mynd af Bullard í [[Georgía (fylki BNA)|frægðarhöll flugmanna í Georgíu.]] hægri|thumb| Stytta af Eugene Bullard í flugsafninu í borginni Warner Robins í Georgíu. Bullard fékk Alls 14 heiðursmerki og orður frá ríkisstjórn Frakklands. Árið 1954 buðu frönsk stjórnvöld honum til Parísar þar sem hann var einn þriggja sem voru valdir til að tendra hinn eilífa loga við gröf óþekkta hermannsins undir Sigurboganum. Árið 1959 var hann gerður að Chevalier (riddara) í Légion d'honneur. Það var Charles de Gaulle hershöfðingi sem sæmdi hann heiðurstitlinum og kallaði hann um leið „veritable héros français“ („sannkölluð frönsk hetja“).
Einn þáttur íslenska hlaðvarpsins Draugar fortíðar er helgaður Eugene Bullard.
2. deild karla í knattspyrnu 1985
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 31. sinn árið 1985.
Drottningareik
Drottningareik (fræðiheiti: Quercus marilandica) er smávaxin eikartegund sem er ættuð frá austur og mið Bandaríkjunum, frá Long Island til Flórída, vestur til Texas, Oklahoma, og Nebraska.
Sprengjuflugvél
thumb|right|Fljúgandi virkið Boeing B-17 var ein af þekktustu sprengjuflugvélum bandamanna í Síðari heimsstyrjöld. Sprengjuflugvél er herflugvél sem ætluð er til loftárása á skotmörk á jörðu niðri, aðallega með því að varpa á þau sprengjum. Langdrægar sprengjuflugvélar eru ætlaðar til langferða til að eyðileggja innviði og aðflutningslínur óvinahers til að skaða hernaðarstarf hans. Þegar stríð er háð samkvæmt kenningunni um algjört stríð eru langdrægar sprengjuflugvélar lykiltæki til að brjóta mótstöðuafl óvinarins á bak aftur. Slíkum loftárásum er þá beitt jafnt á hernaðarleg skotmörk sem og borgaraleg skotmörk sem áætlað er að styrki hernaðarstarf óvinarins. Skammdrægar sprengjuflugvélar eru aftur á móti ætlaðar til þátttöku í orrustum til að varpa sprengjum á óvinaherinn og styðja þannig framrás eða vörn eigin landhers.
Dæmi um langdrægar sprengjuflugvélar eru Avro Lancaster, Heinkel He-111, Junkers Ju 88, B-17 Flying Fortress, B-24 Liberator, B-29 Superfortress, B-36, B-47, B-52 Stratofortress, General Dynamics F-111, Tupolev Tu-16, Tupolev Tu-160, Tupolev Tu-95 og Gotha G.V. Dæmi um skammdrægar sprengjuflugvélar eru Junkers Ju 87, Iljúsín Il-2, A-10 Thunderbolt II og Sukoi Su-25.
Forngrískar bókmenntir
thumb|right|200px|Brjóstmynd af [[Hómer]] Grískar bókmenntir eiga sér langa sögu. Fyrstu grísku bókmenntirnar voru kviður Hómers, Ilíonskviða og Ódysseifskviða, samdar á síðari hluta 8. aldar f.Kr. en ritaðar niður í Aþenu á 6. öld f.Kr. Síðan á 8. öld f.Kr. eiga grískar bókmenntir sér langa samfellda sögu, jafnt í bundnu máli sem óbundnu. Sennilega er tímabilið fram að hellenískum tíma árið 323 f.Kr. þó frjóasta skeið grískra bókmennta en þá höfðu Grikkir fundið upp flest þau bókmenntaform sem þeir unnu með. Grikkir hófu leikritun og rituðu bæði harmleiki og gamanleiki, þeir rituðu um fortíð sína jafnt sem samtíð og heimspeki og hvers kyns fræði jafnt og skáldaðar sögur. Einungis lítill hluti er varðveittur af því sem Grikkir skrifuðu í fornöld.
Helstu tímabil forngrískra bókmennta
Forngrískar bókmenntir eru bókmenntir Forngrikkja frá upphafi til loka fornaldar. Oftast er átt við klassískar bókmenntir en kristnar bókmenntir eru undanskildar.
Snemmgrískar bókmenntir
Snemmgrískar bókmenntir eru bókmenntir snemmgrísks tíma, þ.e. frá 8. öld f.Kr. fram að klassískum tíma um 480 f.Kr. Elstu varðveittu bókmenntir Grikkja eru kviður Hómers, Ilíonskviða og Ódysseifskviða. Talið er að kviður Hómers hafi verið samdar undir lok 8. aldar f.Kr. en þær byggðu á munnlegum kveðskap sem hafði tíðkast lengi. Ekki er vitað hvenær þær voru fyrst ritaðar. Kviður Hómers eru söguljóð (eða epískur kveðskapur) en þær urðu bókmenntalegur bakgrunnur allra grískra bókmennta.
Annað meginskáld þessa tímabils var Hesíódos. Enda þótt kvæði hans, Goðakyn og Verk og dagar, hafi sama bragform og skáldamál og kviður Hómers er viðfangsefni þeirra þó annað; þau eru gjarnan talin eins konar uppfræðuslukvæði. Kvæði Hesíódosar eru talin hafa verið samin undir lok 8. aldar f.Kr. Í fornöld var gjarnan litið svo á að Hómer og Hesíódos hafi verið samtímamenn.
Á snemmgrískum tíma voru einnig samin lýrísk kvæði undir ýmsum bragarháttum. Þetta voru kvæði sem voru gjarnan sungin við undirleik lýru eða annarra hljóðfæra. Lýrískur kveðskapur gegndi margvíslegu félagslegu hlutverki: hann gat til dæmis verið afþreying á samdrykkjum eða vettvangur fjölmiðlunar á opinberum hátíðum, þar sem pólitískri hugmyndafræði var komið á framfæri. Meðal helstu höfunda snemmgrísks lýrísks kveðskapar voru Arkílokkos, Alkajos, Saffó, Alkman, Hippónax, Fókylídes, Mímnermos, Íbykos, Semonídes frá Amorgos, Símonídes frá Keos, Stesikkoros, Týrtajos og Sólon.
Grísk leikritun varð einnig til á snemmgrískum tíma en hún átti eftir að blómstra á klassískum tíma.
Klassískar grískar bókmenntir
Á klassískum tíma blómstruðu ýmis bókmenntaform, svo sem lýrískur og elegískur kveðskapur, leikritun, bæði harmleikir og skopleikir, hjarðkveðskapur, sagnaritun, mælskulist og heimspeki. Eftir því sem á leið mynduðust ákveðnar venjur, til að mynda er vörðuðu mállýskur í ákveðnum bókmenntagreinum. Þannig myndaðist sú hefð að kórljóð í aþenskum harmleikjum væru á dórísku en ekki attísku.
Mikilvægustu lýrísku skáldin á þessum tíma voru Pindaros og Bakkýlídes en mikilvægustu harmleikjaskáldin voru Æskýlos, Sófókles og Evripídes en mörg önnur skáld sömdu harmleiki, sem voru afar vinsælir í Aþenu, svo sem Agaþon. Varðveittir eru 25 harmleikir í heilu lagi en auk þess eru varðveitt fjölmörg brot úr öðrum harmleikjum.
Venjan er að skipta sögu skopleikja í þrjú tímabil en þau eru gamli skopleikurinn (5. öld f.Kr.), miðskopleikurinn (400 – 323 f.Kr.) og nýi skopleikurinn (323 – 263 f.Kr.) Aristófanes er eina varðveitta skopleikjaskáldið sem samdi skopleiki á tímum gamla skopleiksins svonefnda. Alls eru varðveittir ellefu skopleikir eftir Aristófanes en auk þess eru varðveitt fjölmörg brot úr skopleikjum eftir aðra höfunda, þar á meðal Menandros, sem var talinn bestur þeirra sem sömdu á tíma nýja skopleiksins.
Á þessum tíma rituðu einnig merkustu sagnaritarar Fonrgrikkja. Heródótos frá Halikarnassos er gjarnan nefndur faðir forngrískrar sagnaritunar. Hann ritaði um sögu Persastríðanna á jónísku en er fram liðu stundir áttu flestar bókmenntir í lausu máli eftir að vera ritaðar á attísku, mállýsku Aþeninga. Sagnaritarinn Þúkýdídes frá Aþenu skrifaði samtímasögu um Pelópsskagastríðið. Hann þrengdi nokkuð viðfangsefni sagnaritunar svo að hún varð nánast eingöngu stjórnmál- og styrjaldarsaga.
Auk Heródótosar og Þúkýdídesar má nefna Xenofon en hann ritaði um lok Pelópsskagastríðsins í Grikklandssögu sinni. Tók hann upp þráðinn þar sem frásögn Þúkýdídesar lýkur (um 411 f.Kr.) en Þúkýdídesi entist ekki aldur til að ljúka sögu sinni.
Xenofon ritaði ekki eingöngu um Grikklandssögu heldur samdi hann einnig ýmis rit um heimspeki, svo sem Minningar um Sókrates. Heimspekin varð ein af höfuðgreinum grískra bókmennta í óbundnu máli. Þó höfðu heimspekingar á borð við Parmenídes og Empedókles áður sett fram heimspeki sína í bundnu máli. Merkasti ritsnillingur grískrar heimspeki var Platon en hann var einnig merkasti heimspekingur fornaldar ásamt nemanda sínum Aristótelesi.
Grísk mælskulist blómstraði á klassíska tímanum. Varðveittar eru fjölmargar ræður, bæði ræður sem fluttar voru á pólitískum vettvangi og ræður sem fluttar voru fyrir dómstólum auk sýningaræðna en þær voru einkum ætlaðar til skemmtunar. Helstu varðveittu ræðuhöfundarnir eru Antífon, Andókídes, Lýsías, Ísókrates, Ísajos, Æskínes, Lýkúrgos, Demosþenes, Hýpereides, Deinarkos og Demades.
Hellenískar bókmenntir
Helstu forngrísku skáldin á hellenískum tíma voru Þeókrítos, Kallímakkos og Apolloníos frá Ródos. Þeókrítos var uppi um 310 til 250 f.Kr. Hann var upphafsmaður svonefnds hjarðkveðskapar, sem átti eftir að hafa mikil áhrif á aðrar bókmenntagreinar.
Á þessum tíma var Gamla testamentið þýtt á grísku en þýðingin er oftast nefn sjötíumanna þýðingin.
Merkasti sagnaritari þessa tímabils var Pólýbíos.
Rómverska tímabilið
Á þessum tíma blómstruðu ýmiss konar fræði, svo sem landafræði, heimspeki, sagnaritun. Merkustu sagnaritararnir voru Tímajos, Díodóros frá Sikiley, Díonýsíos of Halikarnassos, Appíanos og Arríanos. Einnig blómstraði ævisagnaritun; þar má nefna Plútarkos, sem ritaði ævisögur ýmissa stjórnmálamanna og herforingja, og Díogenes Laertíos sem ritaði ævisögur heimspekinga.
Meðal heimspekinga sem rituðu á þessum tíma má nefna Plútarkos, læknana Galenos og Sextos Empeirikos og nýplatonistann Plótínos.
Þá má nefna Lúkíanos sem var mesti stílsnillingur þessa tíma. Segja má að rit hans Sannar sögur hafi verið eins konar undanfari vísindaskáldsagna síðar meir.
Á þessum tíma var Nýja testamentið samið á forngrísku.
Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta
Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta eru sérstök viðurkenning sem Félag starfsfólks í bókabúðum veitir árlega einum aðila fyrir framlag til íslenskra bókmennta. Verðlaunin eru veitt í Viku bókarinnar.
Hengigarðarnir í Babýlon
thumb|400px|Málmristumynd frá 16.öld eftir hollenska listamanninn [[Martin Heemskerck. Babelturn sést í bakgrunni.]] Hengigarðarnir í Babýlon (eða Svifgarðarnir í Babýlon) voru eitt af sjö undrum veraldar. Ekki er fullvíst hvort þeir voru til í þeirri mynd sem þeim er lýst í heimildum. Enginn af þeim sem skrifaði um þá hafði séð þá með eigin augum, heldur studdust við sögur.
Saga
Hengigarðarnir og veggirnir umhverfis Babýlon voru byggðir af kónginum Nebúkadnesar II, að því er talið er um 600 f.Kr. Babýlon var forn borg í Babýlóníu, sem var ríki eða fylki í Mesópótamíu til forna, sem var um það bil þar sem Írak nútímans er.
Samkvæmt sögnum, þá var ástæðan fyrir byggingu Hengigarðana sú, að kona Nebúkadnesars, Amyitis, var með heimþrá. Hún var dóttir konungsins frá Medes og land hennar var stórgert, með fjöllum og með eindæmum grænt og ræktað. Svo henni leiddist óskaplega sólbökuð flatneskjan í Mesópótamíu. Þess vegna datt konungi í hug að gleðja hana með því að reisa risastórt gervifjall til þess að endurgera heimkynni hennar.
Lýsing
Gríski landafræðingurinn Strabon (á 1. öld f.Kr.) og gríski sagnfræðingurinn Díodóros frá Sikiley, höfðu báðir lýst görðunum sem eins konar hvelfingum sem risu hver ofan á annarri og hvíldu á ferköntuðum súlum. Þær voru holar að innan og innihéldu mold til þess að planta stærstu trjánum í. Súlurnar og hvelfingarnar áttu að vera úr bökuðum múrsteinum og asfalti. Síðan hékk gróðurinn út yfir svalir og brúnir. Það hefur verið tilkomumikið að sjá þetta gróðri þakta risafjall gnæfa upp úr sólbakaðri sléttunni.
En það sem virkilega gerir Hengigarðana jafnmerkilega og raun ber vitni er sú staðreynd að fólk undraðist mikið hvernig allur þessi gróður hélst lifandi því það þurfti að vökva hann allan. Það hafa fundist töflur sem útskýra nokkuð sem líkist skrúfu Arkímedesar sem notuð var til þess að lyfta vatninu upp þessa miklu hæð. Þaðan hefur það síðan runnið niður fjallið og vökvað plönturnar á hverjum palli.
Vika bókarinnar
Vika bókarinnar er vikulöng dagskrá á Íslandi sem er sérstaklega helguð bókinni og er haldin í kringum alþjóðlegan dag bókarinnar (UNESCO) á dánarafmæli Williams Shakespeare og Miguel de Cervantes 23. apríl ár hvert og sumardaginn fyrsta sem ber upp á bilinu 19. - 25. apríl.
Félag starfsfólks bókaverslana veitir verðlaunin Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta í viku bókarinnar ár hvert.
Mason-sýsla
Mason-sýsla getur átt við nokkrar sýslur í Bandaríkjum Norður-Ameríku:
Bárður Auðunsson
Bárður Auðunsson eða Auðunarson var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri á síðari hluta 15. aldar. Hann varð ábóti 1461; næsti ábóti sem vitað er um á undan honum hét Kolbeinn og er síðast getið 1455.
Colorado-fljót
thumb|Kort. thumb|Fljótið við Horseshoe Bend, Arizóna. thumb|Horft til Miklagljúfurs. Colorado-fljót (enska: The Colorado River, spænska: Río Colorado) er eitt helsta fljót í suðvestur-Bandaríkjunum og í norður-Mexíkó. Lengd þess er 2330 km og vatnasvið þess spannar sjö fylki Bandaríkjanna og tvö ríki Mexíkó.
Bárður Auðunsson
Bárður kemur við bréf 1470 og 1490 en annars er lítið vitað um ábótatíð hans, fremur en flestra annarra ábóta í Þykkvabæjarklaustri á 15. öld. Hann gegndi embætti til 1492 en Guðmundur Sveinsson varð svo ábóti um 1495.
Colorado-fljót
Í umhverfi árinnar eru hrikaleg gljúfur og í vatnasviðinu eru ellefu þjóðgarðar Bandaríkjanna. Stíflur í fljótinu veita vatni um þurrt landslag suðvesturhluta BNA og framleiða rafmagn. Flestar stíflur voru byggðar milli 1910 og 1970, ein sú mikilvægasta er Hoover-stíflan en þar er vatnið/uppistöðulónið Mead-vatn. Af 25 stærri þverám er Græná (Green River) sú stærsta.
Alistair Darling
thumb|right|Alistair Darling Alistair Maclean Darling, Darling barón af Roulanish (f. 28. nóvember 1953) var fjármálaráðherra Bretlands í ríkisstjórn Gordons Browns. Hann var kosinn á breska þingið fyrir Verkamannaflokkinn í Suðvesturkjördæmi í Edinborg í Skotlandi. Darling er menntaður lögfræðingur, hann var fyrst kosinn á þing árið 1987. Verkamannaflokkurinn var við völd í Bretlandi frá 1997 til 2010 og Darling sat, ásamt Gordon Brown og Jack Straw samfellt í ríkisstjórn þennan tíma. Hann var atvinnu- og lífeyrismálaráðherra frá 1998-2002, samgöngumálaráðherra 2002-6, Skotlandsráðherra 2003-6, viðskipta- og iðnaðarráðherra 2006-7 og loks fjármálaráðherra frá því í júní 2007 til maí 2010.
Guðmundur Sveinsson
Guðmundur Sveinsson var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í lok 15. aldar. Hann var eftirmaður Bárðar Auðunssonar og var vígður 1495 eða hugsanlega þegar árið 1492.
Lítið er vitað um Guðmund og hann kemur einungis við skjöl árið 1496, þegar hann átti í deilu við Þorstein nokkurn Arason um óleyfilega hrossatöku. Ekki er víst hvenær hann dó eða lét af embætti en Narfi Jónsson, sem verið hafði príor í Skriðuklaustri, varð ábóti árið 1506.
Harún Alrasjid
Harún Alrasjid (arabíska: هَارُون الرَشِيد‎) (17. mars 763 eða febrúar 766 – 24. mars 809) var fimmti kalífi Abbasída. Viðurnefnið Alrasjid merkir „hinn réttsýni“ eða „hinn rétttrúaði“. Harún var kalífi frá 786 til 809, á hápunkti íslömsku gullaldarinnar. Valdatíð Harúns var blómaskeið á sviði arabískra vísinda, trúariðkunar, menningar, myndlistar og tónlistar. Harún stofnaði bókasafnið Bayt al-Hikma („hús viskunnar“) í Bagdad og Bagdad varð ein helsta menningar-, mennta- og verslunarborg síns tíma. Árið 796 færði Harún hirð sína og stjórnarmiðstöð til Al-Raqqah í Sýrlandi.
Æviágrip
Harún var sonur þriðja Abbasídakalífans, Múhameðs ibn Mansur al-Mahdi, og jemenkrar ambáttar. Móðir hans naut talsverðra áhrifa í stjórn föður hans og hafði síðar sterk áhrif á Harún.
Sem prins leiddi Harún arabíska heri í hernaði gegn austrómverska ríkinu og herjaði á Litlu-Asíu frá 780 til 782. Her hans náði alla leið til Bosporussunds þar sem Konstantínópel var í augsýn þeirra. Harún ætlaði sér ekki að reyna að hertaka höfuðborg Austrómverja, en hann vildi með hernaðinum sýna fram á styrk kalífadæmisins. Austrómverjar féllust á að greiða Abbasídum verndarskatt. Aðeins fjórum árum síðar hætti keisaraynjan Írena að greiða skattinn og stríð braust því út á ný. Sama ár gerðist Harún kalífi Abbasídaveldisins og tók við stjórn herrekstursins. Stríðið endaði með sigri Abbasída árið 798
Kalífi
thumb|Harún Alrasjid tekur á móti sendiboðum Karlamagnúsar á málverki eftir Julius Köckert (1864) thumb|right|Abbasídaveldið á tíma Harúns Alrasjid. Harún stofnaði glæsilegt bókasafn í Bagdad, hús viskunnar, og gerði borgina að menningar- og fræðamiðstöð. Á valdatíð Harúns náði Abbasídaveldið pólitískum, efnahagslegum og menningarlegum hápunkti sínum. Árið 796 flutti hann höfuðborg kalífadæmisins til borgarinnar Al-Raqqah við bakka Efratár.
Harún ræktaði vinskaparbönd við Tangveldið í Kína og jók viðskipti og menningarskipti milli stórveldanna tveggja. Hann átti einnig í samskiptum við Karlamagnús og sendi honum ýmsar gjafir, þar á meðal vatnsklukku og fíl að nafni Abúl-Abbas.
Harún fór að dæmi forvera síns, Ómars 2., og fyrirskipaði kristnum og gyðingum í veldi sínu að bera sérstök auðkennismerki. Kristnum var gert að bera blá belti en gyðingar þurftu að klæðast gulum.
Við byrjun valdatíðar Harúns var Abbasídaveldið nokkuð miðstýrt en skattbyrði tiltekinna hluta veldisins ollu talsverðum samfélagsdeilum. Þessi spenna leiddi til þess að stórveldið fór að klofna. Múhallabidaættin sem réð yfir Ifriqiya (Túnis) fyrir kalífana féll saman og nýja Aglabídaættin sem tók þar við völdum var aðeins undirgefin kalífadæminu að nafninu til. Íbúar núverandi Marokkó klufu sig alfarið frá kalífadæminu og stofnuðu sjálfstætt sjíaíslamskt ríki í Maghreb. Uppreisnir voru einnig gerðar í Egyptalandi, meðal annars vegna hárrar skattlagningar.
Stríð við Býsansríkið
Árið 802 var Írenu keisaraynju steypt af stóli og Nikephoros 1. varð keisari. Hann hætti umsvifalaust að greiða Harún verndarskattinn. Þetta leiddi til annars stríðs milli Abbasídaveldisins og austrómverska ríkisins. Harún gerði innrás í Litlu-Asíu ásamt um 130.000 manna her árið 806. Nikephoros neyddist til að semja um frið árið 807 og hóf að greiða kalífanum verndarskattinn á ný.
Dauði
Harún dó árið 809 í bænum Tus í Khorasan í herför gegn uppreisnarmönnum í Transoxaníu. Sjö árum fyrr hafði hann skipt ríki sínu á milli sona sinna, Al-Amins og Al-Mamuns. Þetta fyrirkomulag leiddi til erfðakreppu og borgarastyrjaldar eftir dauða Harúns. Al-Mamun sigraði eldri bróður sinn árið 813 en borgarastríðið hélt áfram til ársins 827 og veikti mjög kalífadæmið.
Madrídarsamningur um alþjóðaskráningu merkja
Madrídarsamningur um alþjóðaskráningu merkja eða Madrídarkerfið er alþjóðasamningur um skráningu vörumerkja í mörgum löndum. Samningurinn var gerður árið 1891 en aðeins 56 ríki hafa gerst aðilar að samningnum sjálfum. Mörg stór iðnríki á borð við Bandaríkin, Japan og Bretland sniðgengu samninginn en hafa síðan gerst aðilar að bókun við Madrídarsamninginn um alþjóðlega skráningu merkja frá 1989. Með þessu kerfi getur eigandi vörumerkis sem hefur verið skráð í einu landi (grunnumsókn), látið skrá merkið hjá Alþjóða hugverkastofnuninni. Allar breytingar sem gerðar eru á grunnumsókninni ná einnig til alþjóðlegu skráningarinnar.
Zug
Zug er stærsta borgin í kantónunni Zug í Sviss með 25 þúsund íbúa og er jafnframt höfuðborg kantónunnar.
Lega og lýsing
Zug liggur við norðausturodda stöðuvatnsins Zugersee, nokkuð norðarlega í Sviss og rétt norðan við rætur Alpafjalla. Næstu borgir eru Zürich til norðurs (30 km), Luzern til suðvesturs (30 km), Aarau til norðvesturs (55 km) og Vaduz í Liechtenstein til austurs (100 km). Bakkarnir við Zugersee hafa nokkrum sinnum í gegnum söguna gefið sig, þannig að hús og fólk steyptist í vatnið.
Habsborgarborgin
thumb|Elsta myndin af Zug er frá 1547 Í upphafi 13. aldar stofnuðu greifarnir frá Kyburg bæinn við norðausturenda Zugersee. Árið 1242 kemur fyrst fram í skjölum að Zug sé smáborg (oppidum) en 1255 var Zug kölluð castrum (borgarvirki). Borgin var hins vegar lítil og þótti ekki merkileg. Þrátt fyrir það keypti Rúdolf frá Habsborg borgina Zug 1273 aðeins örfáum mánuðum áður en hann varð konungur þýska ríkisins. Habsborgarar reistu góða varnarmúra umhverfis borgina og notuðu hana gjarnan sem herstöð. Árið 1315 söfnuðust herir Habsborgara í Zug og skipulögðu sig áður en þeir gengu til orrustu við Svisslendinga í Morgarten en biðu þar mikinn ósigur. Þegar Luzern gekk í svissneska sambandið 1332 og Zürich 1351 var Zug að öllu leyti umkringt löndum sambandsins.
Franski tíminn
thumb|Zug eftir hamfarirnar 1887 1798 hertóku Frakkar borgina. Við endurskipulagningu á nokkrum héruðum um miðbik Sviss var ný kantóna sköpuð úr Zug, Schwyz, Uri, Nidwalden og Obwalden. Nýja kantónan fékk heitið Waldstätte og var Schwyz höfuðborg hennar. Áhrif þessara gömlu héraða minnkaði við það, enda fékk Waldstätte ekki að senda nema fjóra fulltrúa á þingið, í stað sextán samanlagt áður. Íbúarnir voru mjög óánægðir með þessa ráðstöfun. Strax 1803 klofnaði nýja kantónan aftur í sínar fyrri kantónur. 1814 hurfu Frakkar úr landinu. Eftir það tóku trúarbragðaerjur við á nýjan leik. Árið 1847 töpuðu kaþólikkar, þar með Zug, í Sonderbund-stríðinu. Herir reformeruðu kirkjunnar hertóku því borgina Zug og varð hún að gjalda háar stríðsskaðabætur.
Byggingar og kennileiti
thumb|left|Zytturm thumb|Burg Zug
Rúnar Júlíusson
Guðmundur Rúnar Júlíusson, betur þekktur sem Rúnar Júlíusson (Rúni Júl) (fæddur 13. apríl 1945, látinn 5. desember 2008) var íslenskur tónlistarmaður. Hann var bassaleikari og lék með hljómsveitinni Hljómum, Trúbrot, GCD með tónlistarmanninum Bubba Morthens og mörgum öðrum. Þá rak hann útgáfufyrirtækið Geimstein.
Dauði
Hann lést þann 5. desember 2008 eftir að hann hafði fengið hjartaáfall. Rúnar var að fara á svið að syngja á árlegri útgáfukynningu Geimsteins er hann hneig niður við að teygja sig í gítarinn og andaðist síðar sömu nótt.
Eygló Ósk Gústafsdóttir
thumb|Eygló.
Eygló Ósk Gústafsdóttir (f. 1995) er íslensk landsliðskona í sundi. Hún var valin íþróttamaður ársins árið 2015.
Á íslandsmótinu 2009 sigraði hún í 50 metra baksundi og bætti íslandsmetið í 30,19 sekúndur. Í nóvember sama árs keppti hún á alþjóðlegu móti í Frakklandi þar sem hún bætti 100 metra baksunds telpnamet með 1 mínútu og 3,87 sekúndum og Bætti 800 metra skriðsunds telpnamet með tímanum 8:56,13.
Á íslandsmeistaramótinu 2010, en þá var hún 15 ára, keppti hún í kvennaflokki og vann skriðsund kvenna með tímanum 8 mínútur og 54,13 sekúndur. Hún tók þátt í evrópumeistaramóti unglinga í Serbíu sem var haldið í júlí sama árs og þar fékk hún silfur í 200 metra baksundi.
Á íslandsmeistaramótinu 2011 setti hún þrjú stúlknamet í 200 metra baksundi, 200 metra fjórsundi, 100 metra baksundi. Metið í 100 metra baksundi bætti einnig íslandsmet kvenna.
Á íslandsmeistaramótinu 2012 setti hún sjö íslandsmet í 200 metra fjórsundi, 200 metra skriðsundi, 100 metra baksundi, 200 metra baksundi, auk þess sem hún setti íslandsmet í fjórföldu 200 metra skriðsundi, fjórföldu 100 metra skriðsundi og fjórföldu 100 metra fjórsundi með sundsveit Ægis. Hún náði tímamörkum Ólympíuleikana í London í 200 metra baksundi og fékk keppnisrétt á því móti. Á ólympíuleikunum í London 2012 synti hún á 2 mínútum og 16,81 sekúndu í fjórsundi, hafnaði í 28. sæti af 34 og komst ekki í undanúrslit.
Á opna danska meistaramótinu 2015 náði hún lágmarki HM í Kazzan, Rússlandi og Ólympíuleikana í Ríó, Braselíu og hefur keppnisrétt á þeim mótum. Hún er fyrsti íslendingurinn til að ná því afreki. Sama árs í júlí keppti hún á opna parísarmótinu þar sem hún sigraði B-riðill í 100 metra baksundi og lenti í 9. sæti yfir heildina.
Borgarmúrarnir í Nürnberg
Borgarmúrarnir í Nürnberg eru þeir heillegustu í stórborg í Þýskalandi. Þeir samanstanda af leifum múra og turna víða í borginni.
Saga múranna
thumb|Borgarmúrar í Nürnberg Talið er að fyrstu múrarnir hafi risið þegar á 11. öld, þegar aðeins kastalavirkið var til staðar. Á 13. öld hafði byggðin dreifst beggja megin við ána Pegnitz og voru þá báðir borgarhlutanir víggirtir sér. Það var ekki fyrr en snemma á 14. öld að borgin öll var innan sömu múra. 130 varðturnar höfðu þá verið reistir hringinn í kring. Borgarhliðin voru 7 samanlagt, þaðan sem hægt var að komst í allar áttir. Á 16. og 17. öld var turnum bætt við og múrarnir endurbættir. Þá voru einnig í fyrsta sinn settar fallbyssur á vissa staði. Allur þessi varnarbúnaður sannaði sig í gegnum tíðina, sérstaklega í 30 ára stríðinu. Engum her tókst að komast inn fyrir múrana og slapp Nürnberg því við eyðileggingu allra stríða. Frakkar gengu reyndar bardagalaust í borgina 1796, en þá var búið að semja um komu þeirra. Eina undantekningin var bandaríski herinn, sem þurfti að heyja harða skotbardaga í lok heimstyrjaldarinnar síðari til að ná borginni úr höndum nasista. Í dag er öll miðborgin nánast umvafinn múrum. Hér og þar eru komin göt. Það stærsta er 310 metra breitt. 71 varðturn standa enn og nokkur borgarhlið. Þetta er stærsta samhangandi borgarmúr, ásamt turnum og hliðum í stórborg í Þýskalandi og reyndar í Miðevrópu allri.
Suður-Múlasýsla
thumb|300 px|Suður-Múlasýsla merkt með grænum lit Suður-Múlasýsla var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins. Íbúar eru kallaðir Sunnmýlingar.
Suður-Múlasýsla er á Austurlandi; milli Norður-Múlasýslu og Austur-Skaftafellssýslu. Sýslan nær frá Dalatanga að Hlaupgeira í Hvalnesskriðum. Um fjöll liggja mörkin með annars um Hofsjökul eystri, Lagarfljót og um kræklótt jarðamörk um Vestdals- og Fjarðarheiði að Dalatanga. Alls er sýslan 3980 km². Hún var fyrst nefnd í skjali árið 1603.
Náttúrufar
Margir staðir í sýslunni eru farnir í eyði og á það sérstaklega við inndali og annnes. Þá er mestallur Mjóifjörður í eyði, suðurbyggð Norðfjarðar, Kálkur í Eskifirði og suðurdalir Berufjarðar. Á Héraði er enn mikil byggð. Þar er einna mesta undirlendið í sýslunni sem og í Breiðdal.
Ströndin er vogskorin og firðirnir margir. Þeir eru (taldir að sunnan):
Út af ströndinni eru eyjarnar Seley fyrir mynni Reyðarfjarðar, Andey og Skrúður fyrir utan Fáskrúðsfjörð og Papey fyrir Hamarsfirði.
Í sýslunni eru að minnsta kosti 35 tindar yfir 1.100 metra hæð þó nær hún hvergi inn að miðhálendinu. Þessi tindar eru að mestu úr basaltlagastafla sem myndaðist fyrir 4-13 milljón árum síðan. Þá eru elstu berglögin austast, þ.e. í sjávarmáli við Gerpi, en þau yngstu á Hraununum við Vatnajökul. Margar þekktar megieldstöðvar eru innan sýslunnar og er ein þeirra út af Norðfjarðarflóa, ein í Reyðarfirði, ein í Skriðdal, sú næsta í Breiðdal, tvær í Álftafirði og fleiri þar í suðurfjörðunum. Þá hafa roföfl jökla smám saman sorfið af þessum fjöllum og mynduðu meðal annars dældina þar sem Lagarfljót er í dag. Á nokkrum stöðum er að finna surtarbrand í jarðlagastaflanum sem og geislasteina (zeolíta) í Berufirði. Þá var silfurberg um langan aldur unnið úr Helgustaðanámu í Reyðarfirði.
Fjöll í sýslunni eru gróðurlítil en dalirnir gróskumiklir. Stærsta samfellda gróðursvæðið er Hérað en þar er líka stærstu skógar landsins s.s. Hallormsstaðaskógur.
Stjórnsýsla
Í sýslunni eru þrír kaupstaðir; Egilsstaðir, Neskaupstaður og Eskifjörður. Þá eru þéttbýlismyndanir á Djúpavogi, Breiðdalsvík, Stöðvarfirði, Búðakaupstaður í Fáskrúðsfirði, Búðareyri eða Reyðarfjörður í Reyðarfirði, Brekka í Mjóafirði og í Berufirði. Núverandi Sýslumaður á Eskifirði heitir Inger Linda Jónsdóttir.
Vegamót
Vegamót getur átt við um:
Suður-Múlasýsla
Stjórnsýsla
Þá eru í Múlaprófastsdæmi Vallanesprestakall, með kirkjum að Vallanesi, Þingmúla og Egilsstaðabæ, og Eiðaprestakall, með kirkjum á Eiðum, Hjaltastað, Kirkjubæ og Sleðbrjót í Norður-Múlasýslu.
Sveitarfélög
Í Suður-Múlasýslu eru eftirtalin sveitarfélög (fyrrverandi innan sviga):
Mölflugumaðurinn
Mölflugumaðurinn er nafn sem var gefið óþekktu fyrirbæri sem fjölmargir einstaklingar töldu sig sjá í Point Pleasant í Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum. Yfirvöldum þar barst fjöldi tilkynninga frá fólki sem taldi sig sjá fljúgandi veru í mannslíki. Flestar tilkynningar bárust frá landamærum Ohio á árstímabili, milli nóvember 1966 og nóvember 1967.
Mölflugumanninum hefur verið lýst sem skepnu sem minnir á hávaxin karlmann með glóandi rauð augu og vængi Mölflugu. Honum hefur einnig verið lýst sem höfuðlausum og augun sjáist við brjóstsvæðið. Fólk sem séð hefur Mölflugumanninn lýsir honum sem nær 2 metra háum, með langa og stóra vængi og risaxin glóandi augu. Hann gaf frá sér furðulegt og hávært væl sem heyrðist í nær kílómeters fjarlægð.
Salvador Luria
Salvador Edward Luria (13. ágúst 1912 – 6. febrúar 1991) var ítalskur og bandarískur örverufræðingur og nóbelsverðlaunahafi. Hann er þekktastur fyrir rannsóknir sínar á erfðum baktería og fyrir að sýna fram á notagildi gerilæta sem rannsóknatækja í sameindalíffræði.
Mölflugumaðurinn
Atburðirnir
Mölflugumaðurinn — nafn sem fjölmiðlar gáfu verunni eftir samnefndri persónu úr hinum vinsælu sjónvarpsþáttum um leðurblökumanninn á þeim tíma — sást fyrst þann 12. nóvember árið 1966. Fimm grafarar unnu við að grafa gröf í kirkjugarði nálægt Clendenin í Vestur-Virginíu lýstu fyrir lögreglu að þeir hefðu séð „brúnleita veru, líka manni með vængi“ takast snögglega á loft frá nálægum trjám þar sem þeir unnu og fljúga yfir þá.
Salvador Luria
Ævi og störf
Luria lauk námi í læknisfræði frá Háskólanum í Tórínó árið 1935. Að því loknu gegndi hann herskyldu í eitt ár og hóf svo framhaldsnám í geislalækningum við Háskólann í Róm, en þar kynntist hann nýjum kenningum Max Delbrück um eðli gensins og tók til við að hanna tilraunir með gerilætum sem staðfest gætu kenningar Delbrücks.
Árið 1938 hlaut hann styrk til náms í Bandaríkjunum, og hugðist nýta hann til að starfa með Delbrück. Fasistastjórn Mussolinis varð þó til að torvelda þau áform, því Luria var af gyðingaættum og skömmu eftir að Luria var lofaður styrkurinn voru sett lög sem bönnuðu að gyðingar hlytu rannsóknastyrki. Snuðaður um fjármögnun hélt Luria til Parísar, en flúði á reiðhjóli undan innrásarher nasista til Marseille og þaðan til Bandaríkjanna árið 1940.
Mölflugumaðurinn
Atburðirnir
Næsta kvöld, þann 16. nóvember, þrömmuðu fjölmargir bæjarbúar útbúnir vopnum að verksmiðjunni í leit að fyrirbærinu sem hrellt hafði pörin kvöldið áður, á sama tíma voru hjónin Wamsley og Marcella Bennett með kornunga dóttur sína Teenu í bíl á leiðinni að heimsækja vinafólk sitt nærri því sem kallað var „inúítahúsin“, yfirgefin steypubyrgi sem minntu á snjóhús og voru reist nærri verksmiðjunni til að geyma sprengiefni á sínum tíma. Aðeins börn vinafólksins reyndust hinsvegar vera heima svo lítið varð úr heimsókninni, en þegar þau ætluðu til baka að bílnum sjá þau einhverskonar ásýnd birtast aftan við hann. Frú Bennett sagði að það virtist sem fyrirbærið hefði legið í jörðinni og risið svo hægt upp, stórt og gráleitt með glóandi rauð augu. Þau hlupu til baka að húsinu og á meðan hr. Whamsley hljóp í símann til að hringja á lögregluna gekk veran upp að verönd hússins og kíkti inn um gluggana.
Salvador Luria
Ævi og störf
Luria tók land í New York þann 12. september 1940 og breytti skömmu síðar skírnarnafni sínu úr Salvatore í Salvador Edward. Hann leitaði til Enrico Fermi, en honum hafði hann kynnst í Róm, sem aðstoðaði hann við að fá styrk frá Rockefeller sjóðnum við Columbia háskóla. Skömmu síðar hitti hann loks Delbrück, ásamt Alfred Hershey, og hófu þeir hið farsæla samstarf sitt við Cold Spring Harbor Laboratory og á rannsóknastofu Delbrücks við Vanderbildt háskóla.
Mölflugumaðurinn
Atburðirnir
24. nóvember, bárust tilkynningar frá fjórir einstaklingum, fókið sagðist allt hafa hafa veruna fljúga í loftinu yfir svæði dínamít verskmiðjunar. Morgunin 25. nóvember barst tilkynning aftur, í þetta skiptið frá manni að nafni Thomas Ury, hann hafði verið að keyra eftir þjóðvegi 62 norður af verksmiðjunni, samkvæmt lýsingum hans stóð veran á túni við þjóðveginn, þar sem hún skyndilega breyddi úr vængjunum og tókst á loft og elti bíl hans á ofsahraða, þar sem hann reyndi að flýja og flýtti sér til Point Pleasant til lögreglunar.
Salvador Luria
Ævi og störf
Árið 1943 greindu þeir frá rannsóknum sínum á erfðum baktería. Þar sýndu þeir fram á erfðir í bakteríum fylgja þróunarkenningu Darwins, fremur en kenningu Lamarcks. Einnig sýndu þeir að stökkbreytingar í bakteríum eru slembiháðar og erfast hvort sem viðeigandi áreiti er til staðar eða ekki. Þeir hlutu nóbelsverðlaunin fyrir rannsóknir sínar árið 1969.
Árið 1950, þá við Illinois háskóla í Urbana-Champaign, uppgötvaði Luria að sumar bakteríur framleiða ensím sem klippa DNA við ákveðnar kirnaraðir og vernda þannig bakteríuna gegn framandi erfðaefni. Slík ensím voru síðar nefnd skerðiensím og eru mikið notuð sem rannsóknatól í erfðatækni.
Mölflugumaðurinn
Atburðirnir
Mölflugumaðurinnsást aftur 11. janúar árið 1967, og svo aftur nokkru sinnum það sama ár. Smám saman dró úr tilkynningum og engin hefur borist yfirvöldum síða í nóvember 1967.
Duck Hunt
Duck Hunt er tölvuleikur fyrir Nintendo Entertainment System (NES) leikjatölvuna. Spilandi notar NES Zapper sem er byssa fyrir NES til að skjóta endur á skjánum fyrir stig. Leikurinn var búinn til af Nintendo og gefinn út 1984 í Japan. Endur birtast ein eða tvær í einu og leikmaður fær þrjú skot til að skjóta þær niður.
Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning
thumb|right|Margrét drottning. Margrét af Frakklandi (1282 – 14. febrúar 1318) var drottning Englands frá 1299 til 1307 en var þó aldrei krýnd. Hún var seinni kona Játvarðar 1. Englandskonungs.
Margrét var dóttir Filippusar 3. Frakkakonungs og Maríu af Brabant. Játvarður missti fyrri konu sína, Elinóru af Kastilíu, árið 1290 og syrgði hana mikið. Hann hafði hins vegar miklar áhyggjur af ríkiserfðunum þvi að aðeins yngsti sonur þeirra Elinóru, Játvarður, lifði og þótt hann ætti fimm eldri systur óttaðist Játvarður erfðadeilur og borgarastyrjöld eftir sinn dag ef eitthvað henti Játvarð yngri. Hann fór því að líta í kringum sig eftir nýrri konu.
Hann átti í deilum og stríði við Filippus 4. Frakkakonung og í friðarsamningum þeirra á milli 1394 var ákveðið að Játvarður, sem þá var 55 ára, skyldi ganga að eiga hálfsystur Filippusar, Margréti, sem þá var 12 ára. Hann mun raunar hafa viljað fá Blönku systur hennar, sem var fjórum árum eldri, en hún var lofuð Rúdólf 3., hertoga af Austurríki. Það liðu þó fimm ár þar til brúðkaup Játvarðs og Margrétar var haldið, 8. september 1299. Brúðguminn var þá sextugur en brúðurin 17 ára.
Skömmu eftir brúðkaupið hélt Játvarður norður til Skotlands til að halda áfram að reyna að bæla niður sjálfstæðisbaráttu Skota. Margréti leiddist í London og nokkrum mánðum síðar fór hún norður á bóginn til manns síns. Þetta gladdi hann mjög, enda var hann vanur því að Elinóra fyrri kona hans fylgdi honum hvert sem hann fór. Þrátt fyrir aldursmuninn var hjónabandið gott og samband Margrétar við stjúpbörnin, sem nær öll voru eldri en hún, var einnig gott. Margrét var sögð hafa mildandi áhrif á eiginmann sinn og fékk hann stundum til að sýna mönnum vægð. Ríkiserfðirnar voru líka tryggðar því Margrét fæddi son innan við ári eftir brúðkaupið og síðan annan 1301. Báðir komust upp.
Játvarður dó 7. júlí 1307 og þá tók Játvarður 2. við ríkjum. Litlum sögum fer af Margréti eftir það. Hún settist að í Marlborough-kastala í Wiltshire og dó þar 1318.
Kahimi Karie
Mari Hiki (japanska (比企真理 ), betur þekkt undir sviðsnafni sínu, Kahimi Karie (カヒミ・カリィ) (f. 15. mars 1968) er japönsk Shibuya-kei söngkona. Hún er einkum þekkt fyrir barnslega, hvíslandi rödd sína.
Edwin Ifeanyi
Edwin Ifeanyi (fæddur 28. apríl 1972) er fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Jamala
Súsana Alímívna Dzjamaladínova (f. 27. ágúst 1983), betur þekkt undir sviðsnafninu Jamala, er úkraínsk söngkona, leikkona og lagahöfundur. Hún tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2016 fyrir Úkraínu með laginu „1944“. Árin 2017, 2018 og 2019 var hún í dómnefnd Vidbir, undankeppni Eurovision í Úkraínu.
Jamala er Krímtatari og í laginu „1944“ fjallaði hún um nauðungarflutninga Krímtarara frá Krímskaga sem skipaðir voru af stjórn Stalíns árið 1944. Lagið olli nokkrum deilum þar sem Rússar töldu það vera dæmi um pólitískan áróður sem samræmdist ekki reglum Eurovision. Lagið var víða talið fela í sér gagnrýni á nýafstaðna atburði, nánar tiltekið innlimun Rússa á Krímskaga árið 2014.
Neðanmálsgreinar
<references group="lower-alpha" />
Seljueik
Seljueik (fræðiheiti: Quercus imbricaria) er meðalstór eikartegund sem er ættuð frá Miðaustur-Bandaríkjunum.
Landssamtök lífeyrissjóða
Landssamtök lífeyrissjóða eru heildarsamtök lífeyrissjóða á Íslandi sem hlotið hafa starfsleyfi samkvæmt lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða eða starfa samkvæmt sérlögum um lífeyrissjóða. Landssamtökin hafa innan sinna vébanda 21 lífeyrissjóð sem í voru um 265 þúsund greiðandi sjóðfélagar í lok árs 2017. Allir lífeyrissjóðir landsins eru aðilar að samtökunum. Eignir lífeyrissjóða í Landssamtökum lífeyrissjóða voru um 4.114 milljarður króna í árslok 2017.
Þórarinn Tyrfingsson
Þórarinn Tyrfingsson (fæddur 1947) var formaður Samtaka áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann (SÁÁ) frá 1988 til 2011 og var yfirlæknir allra meðferðarstofnanna sem samtökin ráku frá 1984 til 2017, á Vogi.
Vegamót (hús)
Vegamót er hús númer 100 við Nesveg á Seltjarnarnesi. Húsið var reist árið 1930. Í húsinu hefur lengi vel verið starfrækt einhvers konar verslunarstarfsemi og í dag er þar starfrækt Fiskbúðin Vegamót.
Eldaskáli
Eldaskáli, einnig þekkt sem landnámsskáli, langhús eða bara skáli er heiti yfir þá gerð híbýla sem tíðkaðist hér á landi frá landnámi, þangað til gangabærinn var kominn til sögunnar á 14. öld.
Fjöldi eldaskála frá víkingaöld hefur verið rannsakaður í gegnum tíðina, og bætast sífellt fleiri við. Í grundvallaratriðum eru elstu íslensku eldaskálarnir sömu gerðar og skálar á Norðurlöndum og í byggðum norrænna manna á víkingaöld en þó er sá munur að nánast óþekkt er að skepnur hafi verið geymdar í íslensku skálunum en annarsstaðar var algengt að fjós væru upp undir helmingur af grunnfleti húsanna. Skálar með fjósi undir sama þaki eru stundum kallaðir langhús til aðgreiningar frá hinum sem eingöngu hýstu fólk. Annað einkenni á íslensku eldaskálunum sem greinir þá frá skálum á Norðurlöndunum er að mjög algengt var að þeir hefði minni viðbyggingar, til endanna eða aftanvið.
Gerð
Eldaskálar einkennast einna helst af því að þeir voru aflangir, með bogadregna veggi þannig að þeir voru breiðari um sig miðja en fyrir göflunum og að í þeim miðjum var langeldur. Þá höfðu þeir dyr á annari langhlið, stundum bakdyr á hinni, en stundum tvær dyr sitt hvoru megin á framhliðinni.
Íslenskir eldaskálar höfðu veggi hlaðna úr torfi og stundum með grjóthleðslu í grunninn. Höfðu þeir torfþak og var það oftast þríása og haldið uppi með trégrind sem stóð á tveimur röðum stoða inni í húsinu sem skiptu því langsum í þrennt. Voru stoðirnar ýmist reknar niður í gólfið eða þær stóðu á steinum til að koma í veg fyrir rotnun. Gólf voru úr mold, en meðfram öðrum eða báðum langveggjum var upphækkaður trépallur eða set og þar voru rúmstæði. Þá var algengt að hellur væri á gólfi innan og utan við útidyrnar.
Á miðju gólfi var langeldur þar sem matur var eldaður en hann hefur einnig verið aðal hita- og ljósgjafinn í þessum húsum. Langeldurinn gat verið af ýmsum stærðum óháð stærð skálans, t.d. var skálinn sem grafinn var upp við Aðalstræti í Reykjavík 2001 meðalstór, en í honum var einn stærsti langeldur sem fundist hefur á Íslandi. Aftur á móti er skálinn á Hofstöðum í Mývatnssveit sá stærsti á Íslandi, en hann var með tiltölulega lítinn langeld. Ekki er víst að eldaskálar hafi haft glugga, en reyk hefur verið hleypt út um reykop í þakmæni.
Í nágrenni við víkingaaldaskála finnast oft útihús svo sem fjós eða hlöður. Þá finnast oft svonefnd jarðhús nálægt skálum. Jarðhús voru lítil hús með eldstæðum sem voru að hluta til grafin niður í jörðina. Jarðhúsin finnast oft á elstu bæjarstæðunum og hefur það vakið hugmyndir um að þau hafi verið bráðabirgðahús reist á meðan verið var að reisa aðalskálann. Einnig hefur verið stungið upp á að þau hafi verið baðhús eða dyngjur, vinnustofur kvenna.
Þróun
Elstu skálarnir eru einfaldar byggingar og fyrir utan mögulega jarðhúsin virðist öll starfsemi heimilisins hafa farið fram undir sama þaki. Fólk svaf, borðaði, eldaði, geymdi mat og hélt jafnvel húsdýr í sama eldaskálanum. Skilveggir úr tré hafa þó oft skilið að mismunandi hluta skálans.
Fljótlega var þó byrjað að nýta útveggina til að reisa önnur hús upp við skálann og haft innangengt á milli. Þessar viðbyggingar voru yfirleitt mun minni hús en skálinn og þjónuðu einkum sem eldhús og búr. Vel þekkt dæmi um seinni stig þessarar þróunar er Stöng í Þjórsárdal. Þar var allstór stofa, einhverskonar íveruhús, resit við annan enda skálans en búr og stór kamar aftan við hann. Á Stöng er hægt að tala um eldaskála því þar var langeldur á miðju gólfi en með Gröf í Öræfum sem lagðist í eyði 1362 hefur orðið sú breyting að ekkert eldstæði er lengur í skálanum og bærinn auk þess gerbreyttur að skipulagi þar sem göng lágu eftir honum endilöngum og skiptu honum í tvennt. Við enda þeirra var lítil baðstofa en það hús átti smátt og smátt eftir að verða aðalíveruhús íslenska torfbæjarins.
Orðið skáli hélt sér eftir þróun gangabæja sem heiti yfir aðal svefn- og íverustað bæjarins.
Fleirtala
Fleirtala er hugtak í málfræði og tala, sem gefur oftast til kynna fleiri en eitt fyrirbæri. Dæmi:
Mörg orð hafa tvær eða jafnvel fleiri mismunandi fleirtölur eins og orðið kleinuhringur sem getur bæði verið „kleinuhringir“ eða „kleinuhringar“ í fleirtölu. Til að sjá fleiri dæmi má skoða listann yfir mismunandi rithætti íslenskra orða.
Listi yfir fleirtöluorð í íslensku
Sum orð í íslensku eru fleirtöluorð, en það eru orð sem ekki eru til í eintölu. Tvennt ber að varast við fleirtöluorð. Í fyrsta lagi þegar talað er um þau með tölulýsingarorðum upp að fimm (sbr.: einir, tvennir, þrennir, fernir og svo fimm), þá er ekki sagt tvær buxur, heldur tvennar buxur, þrennar buxur, fernar buxur en svo er auðvitað talað um fimm buxur, því tölulýsingarorð er ekki til um fimm og yfir. Í öðru lagi er orðið báðir ekki notað með fleirtöluorðum, heldur hvor(ir) tveggja.
Hér fyrir neðan er listi yfir helstu fleirtöluorðin í íslensku og með dæmum: