cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tvíburi
Það að eignast tvíeggja tvíbura er arfgengt, enda tvíeggja tvíburar algengari í sumum fjölskyldum. Eineggja tvíburar virðast aftur á móti vera háðir tilviljunum og hefur tíðni eineggja tvíburafæðinga haldist eins í heiminum, á meðan tíðni tvíeggja tvíburafæðinga hefur aukist með tilkomu frjósemisaðgerða. Annað sem eykur líkur á tvíeggja tvíburum er: aldur móður, fjöldi fyrri fæðinga, hæð móður og næring.
Tvíburameðganga kemur oftast í ljós við ómskoðun. Mæðrum eru boðnar fleiri skoðanir á tvíburameðgöngu, en fer fjöldi þeirra eftir því hvort fylgjurnar eru ein eða tvær og svo hvort fósturbelgirnir eru einn eða tveir. Ef fylgjurnar eru tvær er oftast um tvíeggja tvíbura að ræða, þó í 30% tilfella séu það eineggja tvíburar. Ef fylgjurnar eru tvær, eru fósturbelgirnir einnig tveir. Slík meðganga er áhættuminnsta tvíburameðgangan. Ef aðeins ein fylgja er til staðar fyrir tvö fóstur er alltaf um eineggja tvíbura að ræða. Oftast eru fóstrin í sínum fósturbelgnum hvor, en í einstaka tilfellum deila fóstrin einum belg. Slík meðganga er hááhættu meðganga þar sem naflastrengirnir eiga það til að flækjast saman og loka fyrir blóðflæði til fóstranna.
Á Íslandi er meðallengd tvíburameðgöngu 36 vikur. Flestir tvíburar fæðast heilbrigðir og flestar tvíburamæður eru heilbrigðar alla meðgönguna, en þó er aukin áhætta á fyrirburafæðingum og ýmsum meðgöngukvillum, svo sem meðgöngueitrun og e.t.v. meðgöngusykursýki þegar gengið er með tvíbura. Hjá eineggja tvíburum sem deila fylgju getur komið upp blóðflæðisjúkdómur sem kallast tvíbura-tvíbura blóðrennslissjúkdómur (e. Twin-Twin Transfusion Syndrome, TTTS). Einnig getur vaxtarmisræmi orðið vegna galla í fylgju og fleira.
808
Árið 808 (DCCCVIII í rómverskum tölum)
Saxelfur
thumb|right|360px|Þýskt kort af Saxelfi
Saxelfur (en stundum einnig kölluð aðeins Elfin) (tékkneska: Labe; þýska: Elbe; latína: Albis; danska: Elben; sorbneska: Łobjo; pólska: Łaba, - komið úr norrænu elfr, „elfur eða fljót“) er eitt af stærstu fljótum Evrópu ein af helstu siglingaleiðum um Mið-Evrópu. Upptök fljótsins eru í Tékklandi við norðurlandamæri Tékklands og Póllands. Það rennur síðan 1165 km leið um Tékkland og Þýskaland út í Norðursjó við Cuxhaven. Við fljótið standa margar stórar borgir, svo sem Dresden, Magdeburg og Hamborg.
Hellarnir við Hellu
Hellarnir eru staðsettir við bæinn Ægissíðu sem stendur við Ytri-Rangá rétt áður en komið er að Hellu úr vesturátt. Bærinn hefur um aldir verið vinsæll áningarstaður, en beint fyrir neðan bæinn er vað yfir Ytri-Rangá sem oft á tíðum reyndist erfitt yfirferðar. Ægissíða var miðstöð vöru- og póstflutninga fyrir sveitina auk þess sem fyrsta símstöðin á svæðinu var reist á bænum árið 1909. Það gat því orðið gestkvæmt á Ægissíðu og þurfti vinnufólk og börn stundum að gista í hellunum til að skapa rúm fyrir gesti í íbúðarhúsinu.
Manngerðir hellar
Manngerðir hellar eru víða á Suðurlandi. Vitað er um vel á annað hundrað hella á svæðinu frá Ölfusi og austur í Mýrdal. Fyrir framan marga hella hafa verið hlaðnir forskálar og tengjast þeir oft útihúsum og bæjarhúsum. Hellarnir eru einkennandi fyrir Suðurland og einungis er vitað um fjóra hella af sama tagi á Norðurlandi. Hellarnir hafa verið notaðir í áranna rás enda traustari og endingarbetri en húsin sem hlaðin voru úr torfi og grjóti og sumir þeirra eru glettilega stórir samanborið við þau. Sandsteinninn sem hellarnir eru hoggnir í er orðinn til úr foksandi og stundum vatnsbornum sandi á jökulsáraurum í ísaldarlok fyrir um 10.000 árum. Laus sandurinn rann síðan saman í berg, þ.e. mjúkan sandstein. Sandsteinninn er víðast mjög einsleitur að innri gerð og lítið sem ekkert af steinum og hnullungum er í honum. Það gerir það að verkum að auðvelt er að vinna á honum með öxum, hökum, meitlum og öðrum grafartólum. Hellagerð hefur sennilega verið stunduð á Íslandi allt frá landnámstíð og fram á miðja 20. öld. Elsta heimild um manngerða hella á Íslandi er í Jarteinabók Þorláks helga frá 1199. Hellagerð er ekki þekkt í Noregi og landnámsmenn hafa því annað hvort fundið upp á því að grafa hellana, hellarnir að einhverju leyti verið til staðar þegar þeir komu eða þeir lært þá list af öðrum, jafnvel fólki sem fyrir var í landinu. Á víkingaöld var hellagerð til að mynda mikið stunduð á Írlandi og tengdust þeir ýmist hernaði eða trúariðkun. Aldur íslensku hellanna er ekki þekktur en margir hafa reynt að geta sér til um uppruna þeirra.
Munnmælasögur á Suðurlandi, sem sumir rekja til Einars Benediktssonar skálds, segja að hellarnir hafi verið gerðir af Pöpum fyrir landnám norrænna manna. Hellarnir eru því hjúpaðir dulúð og í mörgum þeirra má finna veggristur, fangamörk, ártöl, krossmörk, búmerki og jafnvel rúnir. Hellarnir hafa aðallega verið notaðir fyrir búfénað, hey og matvæli. Eftir tilkomu steinsteyptra húsa á Íslandi fór hlutverk hellanna minnkandi og flestir þeirra standa nú auðir.
Nafngift
Bæjarstæðið er fornt en bæjarnafnið er þó hvorki að finna í Landnámu eða í fornsögum. Ægissíðu er fyrst getið í máldaga Oddakirkju frá 1270 en bærinn er þó að öllum líkindum mun eldri. Nafnið ,,Ægissíða” hefur vafist fyrir mönnum en bærinn stendur átján kílómetra frá sjó. Landnámsbærinn Hrafntóftir stendur fyrir neðan Ægissíðu, nær sjónum, og því ómögulegt að Ægissíða hafi staðið við sjó við landnám.
Fjórar skýringar hafa verið gefnar fyrir nafngiftinni á bænum. Í fyrsta lagi sé nafnið tilkomið vegna tengingarinnar við sjóinn. Ekki vegna þess að bærinn stendur við sjóinn heldur hafi verið siglt frá sjónum upp Rangá og að Ægissíðufossi sem er örlitlu neðar í ánni en þar sem bærinn stendur.
Í öðru lagi  hefur því verið haldið fram að ,,Ægi” sé komið af því að æja. Bærinn stendur við vaðið yfir Ytri-Rangá og því hafa margir ferðalangar í gegnum tíðina komið við á Ægissíðu á leið sinni um landið.
Í þriðja lagi má finna ástæður nafngiftarinnar í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Þjóðsagan er á þá leið að í harðæri endur fyrir löngu hafi jörðin verið seld fyrir eina reykta ærsíðu. Eftir það hafi bærinn fengið nafnið Ærsíða sem með tíð og tíma breyttist í nafnið Ægissíða.
Í fjórða lagi er til sú skýring að nafnið sé af keltneskum toga. Í fornírskum sögum er fjallað mikið um undirheimaguði eða hulduþjóð sem búa í hellum og fornsögulegum grafhýsum Írlands. Bústaðir hulduþjóðarinnar nefndust síde (et. síd). Hulduþjóðin eða guðaþjóðin var kennd við dvalarstað sinn og nefndist áes síde. Þessar hulduverur líktust álfum en Keltar gerðu ekki skýran greinamun á guðum, goðsagnahetjum, álfum og dísum. Írskar þjóðsögur segja því af áes síde, undirheimaþjóð eða hellisbúum. Hugsanlega gæti Ægissíða dregið nafn sitt af þessum írsku hellisbúum
Skráðar heimildir
Fyrstu skráðu heimildir um hellana á Ægissíðu eru í þulu sem Guðlaug Stefánsdóttir í Selkoti á að hafa farið með fyrir Vigfús Þórarinsson sýslumann í lok 18. aldar þar sem hún nefnir átján hella á Ægissíðu.
Árið 1818 er hellanna getið í skýrslu séra Steingríms Jónssonar sem þá var prestur á Odda og varð síðar biskup. Þar segir hann mjög gamla hella standa á Ægissíðu. Helstu skráðu heimildir um hellana er að finna í minnisbókum og skýrslum um búskap hjá Jóni Guðmundssyni bónda á Ægissíðu. Jón hóf búskap á Ægissíðu 1885 og var mikill áhugamaður um hellana, hélt þeim vel við og nýtti þá á ýmsa vegu. Auk þess að nýta hella sem höfðu áður verið í notkun lét hann hreinsa út og taka í gegn nokkra hella sem lengi höfðu legið í vanhirðu.
Hlöðuhellir
Hlöðuhellir er nyrsti hellirinn á Ægissíðu. Hann er tengdur Fjárhelli með göngum. Framan af 20. öld voru hellarnir tveir notaðir, eins og nöfnin benda til, sem hlaða og fjárhús.
Um aldamótin 1900 var Hlöðuhellir nær fullur að mold en hægt var að skríða á maganum inn eftir honum. Árið 1913 var mokað út úr hellinum að þeim hluta þar sem hrunið hafði úr loftinu og strompur gerður við endann. Árið 1927 voru grafin 10 metra göng milli Hlöðuhellis og Fjárhellis.
Hellirinn var notaður sem kartöflugeymsla frá miðri 20. öld og fram á 9. áratuginn. Árið 1967 var forskála hellisins breytt og steyptur breiður og hár inngangur svo að dráttarvél kæmist inn.
Árið 2016 var innri hluti hellisins grafinn upp í samvinnu við Minjastofnun. Hellirinn reyndist vera nákvæmlega helmingi lengri en áður virtist, eða um 22 metrar að lengd. Við uppgröftinn fannst hellisafkimi með ferhyrndu þversniði, en aðrir hellar á Ægissíðu eru hvelfdir. Innst í hellinum fannst sérstök steinhleðsla sem ekki hefur fengist skýring á.
Fjárhellir
Fjárhellir var í notkun þegar Jón Guðmundsson tók við búinu á Ægissíðu árið 1885 og hafði þá verið í notkun í nokkurn tíma. Í búskrá sína ritaði Jón árið 1906 að í Fjárhelli væru hafðar nítján ær og tveir lambhrútar en þegar Þorgils Jónsson var bóndi á Ægissíðu voru allt upp í 60-70 kindur í hellinum. Forskálinn er hlaðinn úr hellugrjóti og torfi og í þakinu eru stórar þunnar basaltshellur eins og tíðkaðist í þekjum húsa á Suðurlandi til að verjast mikilli úrkomu. Hellirinn var ekki eingöngu notaður sem fjárhús heldur var einnig grafið þar fyrir brunni. Brunnurinn er 0,65 metrar í þvermál og 4,5-5 metra djúpur en niður að grunnvatni eru 3,6 metrar. Vatnið var að mestu notað fyrir kindur í hellinum.
Skagahellir
Skagahellir stendur í hólnum Skaga sem bærinn Ægissíða IV hvílir á. Hellirinn er lítill og er nú notaður sem búr, aðallega fyrir kartöflur, og er því eini hellirinn á Ægissíðu sem er enn í notkun. Á þriðja áratug 20. aldar var reist refabú á Skaga rétt við Skagahelli. Hellirinn var þá notaður til að geyma fóður fyrir refina, aðallega kjöt, og svo það skemmdist ekki var hafður ís í hellinum. Á sumum stöðum þekktist að nota hella sem íshús, þá var snjó mokað ofan í hellana að vetri og geymd matvæli í snjónum. Hægt var að halda matvælum köldum með þessum hætti langt fram eftir sumri.
Fyrsta árið eftir að hjónin á Ægissíðu IV byggðu íbúðarhúsið nýttu þau hellinn sem kæligeymslu í staðinn fyrir ísskáp. Þau notuðu hellinn alla tíð til að geyma jarðávexti, saft og sultur enda eru hellar vel til þess fallnir að geyma matvæli því hitastigið í þeim helst nokkurn veginn við þrjár til fimm gráður allan ársins hring.
Fjóshellir
Fjóshellir er ásamt Hlöðuhelli meðal stærstu manngerðu hella sem vitað er um á Íslandi. Hellirinn var ekki notaður sem fjós eins og nafn hans bendir til heldur var hann notaður sem hlaða fyrir fjósið á Ægissíðu fram til ársins 1975. Hellirinn hafði þá verið notaður sem fjóshlaða svo lengi sem elstu menn mundu. Lengi vel lá aðalinngangur hellisins niður úr fjósgólfinu. Niður í hellinn lágu 22 tröppur og yfir tröppurnar voru lagðir teinar og smíðaður trévagn svo auðveldara væri að hífa hey upp úr hellinum. Teinar þessir voru úr gömlu járnbrautinni sem notuð var við gerð Reykjavíkurhafnar. Nú er gengið inn um upprunalega innganginn þar sem reistur var nýr forskáli árið 1999. Innst í hellinum er gólfið hærra, líta má á það sem eins konar svið og nefnist þessi staður í hellinum Kapella eða Gafhlað. Á veggnum innst í Kapellunni er að finna merkilegt krossmark. Í hellinum er einnig að finna tvö hoggin sæti vinstra megin við innganginn og fjölmarga stalla sem hægt er að nota til að lýsa upp hellinn með ljósgjafa eins og kertum, kolum o.fl.
Hellarnir á Ægissíðu eru margir með strompa sem eru að mestu hlaðnir úr grjóti. Stromparnir eru misstórir og mismunandi hve margir strompar prýða hvern helli fyrir sig. Í Fjóshelli eru tveir veglegir strompar, annar gerður af Torfa Jónssyni til að auðvelda vinnu við hey.
Kirkjuhellir
Örnefnið Kirkjuhellir gæti verið frá þeim tíma þegar sögur um Papa fengu byr undir báða vængi. Ástæðan fyrir nafngiftinni er lögun hellisins. Í fremri hluta hans er lágur forhellir en aftar er há hvelfing sem minnir á kirkjuhvelfingu. Margir töldu Kirkjuhelli vera tilkomumesta hellinn á Ægissíðu vegna hvelfingarinnar og hafa þar verið haldnar kaþólskar messur. Hellirinn var um langt árabil notaður sem fjárhús og seinna sem hlaða. Nokkuð hefur hrunið úr loftinu sem er þess vegna orðið óreglulegt en í forskálanum má vel sjá upprunalegt lag innri hellisins sem hefur verið hoggið í hvelfingu. Bæði veðrun og ágangur búfjár hefur gert það að verkum að hvelfingin er ekki jafn tilkomumikil og fyrir um hundrað árum.
Af öryggisástæðum er Kirkjuhellir lokaður.
Hrútshellir
Hrútshellir er lítill kúlulaga hellir staðsettur rétt vestan Kirkjuhellis. Jón Guðmundsson ritaði í minnisbók sína árið 1895: ,,Búinn til Hrútshellir” en Einar Ólafsson á Ægissíðu II taldi að Jón hafi átt við að gerð var stór vegleg viðbygging við hellinn og að hellirinn sjálfur sé því eldri. Sú viðbygging er horfin og sést aðeins grunnur hennar í dag. Hellirinn og viðbyggingin hýstu hrúta eins og nafnið ber til kynna.
Sigurður Þorgilsson frá Ægissíðu byggði reykkofa fyrir ofan Hrútshelli og notaði hellinn fyrir eldstæði. Kveikt var upp í eldivið í hellinum og reykurinn leiddur um rör upp um strompinn og inn í kofann. Þegar reykurinn hafði stigið upp varð hitastigið hæfilegt til að kaldreykja kjöt.
Brunnhellir
Brunnhellir stendur á milli Hrútshellis og Fjóshellis. Hellirinn fannst árið 1913 þegar hestur festi fót í holu og í ljós kom hellir. Á þriðja áratugnum gróf Torfi Jónsson brunn í hellisgólfið sem notaður var fyrir bæinn og fjósið fram til 1940. Hellirinn hefur verið lokaður frá árinu 1949.
Búrhellir
Búrhellar eru sjaldgæfir en þekktastur þeirra er Búrhellir á Ægissíðu. Hellirinn er staðsettur undir einu íbúðarhúsanna á Ægissíðu og er innangengt í hann úr íbúðarhúsinu. Jón Guðmundsson skrifaði í dagbók sína að hann hafi grafið upp gamlan helli árið 1899 og mun það vera Búrhellir sem hafði þá staðið ónotaður um langt skeið. Hellirinn var staðsettur undir smiðju Jóns. Þegar Jón hreinsaði hellinn virtist sem hann hefði hrunið saman innst þar sem Jón taldi að líklega hefði verið forn uppgangur. Hann hlóð fyrir hrunið og er það því ekki sjáanlegt í dag. Brynjúlfur frá Minna-Núpi skrifaði að þegar Jón fann hellinn hafi mátt sjá á hellisveggjum og gólfi hellisins för eftir matarkeröld. Matthías Þórðarson skráði í bækur sínar í upphafi 20. aldar að í hellinum væru holur eftir sjö keröld, sáför, og að hellirinn væri 15 metra langur og með tveimur strompum. Holurnar eru enn sjáanlegar í gólfi hellisins og eru nokkuð djúpar. Á Þjóðminjasafni eru nokkrir munir frá Ægissíðu og fundust flestir þeirra við uppgröft Jóns á Búrhelli. Fyrst um sinn var hellirinn notaður sem geymsla fyrir hey, síðar fyrir eldsneyti og tað og loks sem búr. Árið 1966 var íbúðarhúsið byggt og var þá hellirinn tengdur húsinu og tröppur steyptar frá kjallara að hellisopinu. Þegar grunnur var tekinn af húsinu var komið niður á forna rúst. Rústin reyndist vera forn skáli með langeldi. Var skálinn tengdur hellinum því inngangurinn í hann var úr skálagólfinu. Þar sem förin í gólfinu á Búrhelli benda til þess að þar hafi verið geysistór keröld má ætla að hann hafi verið búr fyrir skálann. Það sem meðal annars greinir húsafyrirkomulag í gegnum aldirnar í mismunandi tímabil er eldunaraðstaðan. Það sem einkennir skála frá landnámsöld eru langeldar. Frá landnámi til 13. aldar notuðust Íslendingar við langeld, og minni lágeldstæði, til að hita upp skála sína og mat, en ekki við útieldhús eða svo kallaðar hlóðir. Eftir 1300 eru eldstæðin hærri og færast út að vegg og hlóðir verða algengar. Skálinn sem fannst undir Ægissíðu gefur því vísbendingar um að þar hafi staðið bær sem byggður var fyrir 1300 og að hellarnir hafi verið notaðir af þeim sem byggðu skálann.
Lambhellar
Tveir hellar eru grafnir í brekkuna sem liggur sunnarlega í landi Ægissíðu. Þeir voru nefndir Fjárhellir og Hlöðuhellir en oftast kallaðir Lambhellar. Hellarnir voru síðast notaðir árið 1962. Fjárhellir er bogalaga og í neðri hluta veggjanna eru hoggnar 30 cm breiðar jötur. Jöturnar eru gerðar úr hellusteinum sem reistir hafa verið upp á rönd. Á veggjum Fjárhellis má sjá nokkur fangamörk, t.d. fangamark Jóns Guðmundssonar, og ártal sem merkir fyrsta búskaparár hans, 1885. Einnig má sjá ÞOD ANO1844 sem líklegast er Þórunn Ólafsdóttir sem árið 1844 var heimasæta á Ægissíðu. Fangamark systur hennar, Valgerðar Ólafsdóttur, má sjá á veggnum á móti. Matthías Þórðarson nefnir einnig fangamark bróður þeirra, OOS, Ólafs Ólafssonar sem nú er horfið. Í Hlöðuhelli eru axarför mjög greinileg og veggjakrot mjög neðarlega á veggnum sem bendir til þess að gólfið sé orðið hátt og grafa megi meira úr honum til að komast niður á upprunalegt gólf. Af lýsingu Matthíasar Þórðarsonar má einnig greina að hellirinn hafi verið mun dýpri árið 1917 en hann er í dag. Lambhellar eru lokaðir af öryggisástæðum.
Hólahellir
Hólahellir er í Hellishólum á mýrunum vestur af Ægissíðu og var notaður fyrir sauðfé. Hætt var að nota hellinn árið 1972. Er hann að fyllast af mold og þarf að skríða til að komast inn í hann. Hellirinn var frekar stór, 21 metrar að lengd og 3-4 metrar að breidd með allt að 2 metra lofthæð. Lítill skúti fannst rétt við Hólahelli árið 1932 þegar fjárrétt var byggð. Skútinn eða holan fékk nafnið Grýluhellir en er á mörkum þess að geta talist til hella.
Höfuðborgarsvæði Ástralíu
Höfuðborgarsvæði Ástralíu hefur ákveðna sjálfstjórn en sú sjálfstjórn er þó miklu minni en fylkjanna. Svæðið hefur eigin 17 manna löggjafarsamkomu, en ríkisstjórn samveldisins hefur þar neitunarvald. Höfuðborgarsvæðið á tvo þingmenn í hvorri deild ástralska samveldisþingsins.
Staðir
Canberra er eina borg svæðisins og þar býr mikill meirihluti íbúanna, en í nágrenni hennar eru enn nokkrir sveitabæir og einstaka þorp sem flest eru eldri en borgin, t.a.m. Hall, sem smám saman er að renna saman við borgina (svæðið er allmiklu stærra en borgin er í dag). Fyrir sunnan borgina er Tidbinbilla friðlandið þar sem hefur mátt sjá áströlsk dýr í sínu náttúrulega umhverfi en friðlandið var að miklu leyti til þess að gestir gætu komið og skoðað náttúruna. Svæðið varð mjög illa úti í skógareldunum 18. janúar 2003 og drápust þá flestöll dýrin. Uppbyggingarstarf hófst strax en langt er þangað til svæðið mun ná sér að fullu. Mikilvægt er þó að geta þess að skógareldar eru mjög mikilvægur þáttur í náttúru Ástralíu og liður í fjölgun margra tegunda. Rétt hjá friðlandinu er geimfjarskiptastöð rekin af NASA. Namadgi þjóðgarðurinn sem í er nyrsti hluti áströlsku alpanna er einnig innan höfuðborgarsvæðisins, rétt hjá áðurnefndu friðlandi.
Saga
Fólk hefur búið þar sem nú er Höfuðborgarsvæði Ástralíu mjög lengi og þar bjuggu frumbyggjaættbálkarnir Walgalu, Ngarigo og Ngunnawal (en úr máli þeirra er nafn höfuðborgarinnar tekið). Evrópumenn komu ekki þangað fyrr en á þriðja áratugi 18. aldar og voru þar þá aðeins einstaka þorp, eins og svo víða í Ástralíu. Árið 1908 var svæðið valið undir hina nýju höfuðborg enda nokkurn veginn mitt á milli Sydney og Melbourne, stærstu borganna, og með góðu aðgengi að vatni. 1911 var haldin keppni um skipulag hinnar nýju höfuðborgar og hana vann Walter Burley Griffin. Bygging borgarinnar hófst 1913 og árið 1927 flutti þingið loks á höfuðborgarsvæðið.
Svarrar
Svarrar (fræðiheiti: Laniidae) eru ætt spörfugla.
Gyðingdómur
thumb|[[Davíðsstjarnan, trúartákn Gyðingdóms]]
Gyðingdómur er trúarbrögð Gyðinga (sem er þó hugtak sem nær yfir meira en einungis fylgjendur gyðingdóms). Þau eru eingyðistrúarbrögð af abrahamískum stofni, eins og kristni og íslam, en Gyðingdómur er eitt elsta dæmið í sögunni um eingyðistrú og einnig eitt af elstu lifandi trúarbrögðum heims með yfir 4000 ára sögu.
Síðustu tvöþúsund árin hefur gyðingdómur ekki haft neina heildarstjórn eða sameiginlegar trúarreglur. Þrátt fyrir þetta hafa allar mismunandi flokkanir og hefðir gyðingdóms haft sameiginlega grundvallarsýn á meginatriði trúarinnar. Það fyrsta og mikilvægasta er trúin á einn almáttugan Guð sem skapaði alheim og heldur áfram að stjórna honum, öll tilbeiðsla annarra guða er bönnuð eins og gerð mynda af honum og að segja nafn hans upphátt. Annað er sannfæring um að Guð hafi valið Gyðinga sem sitt eigið fólk og afhjúpað lögmál sín og reglur gegnum Torah (lögmálið) og gert sáttmála við þá með boðorðunum tíu. Mikilvægur þáttur í gyðingdómi er að stunda fræðimennsku í þessum lögmálum og túlkunum á þeim í Tanakh og öðrum trúarritum og hefðum. Til forna voru gyðingar kallaðir Hebrear. Það búa flestir gyðingar í Bandaríkjunum en í Ísrael er meirihluti íbúanna gyðingar. Maður telst vera gyðingur ef móðir manns er gyðingur.
Trúarathafnir
Trúarlíf í gyðingdómi stjórnast af sérstöku almanaki. Fyrir utan sabbat (hvíludaginn) og tunglkomuna er haldið upp á fjölda hátíða, páska, Sukkot og Jom Kippur svo nokkrar séu nefndar. Miðstöð trúarathafna er sýnagógan en guðsþjónustu er hægt að halda hvar sem er, ekki síst í heimahúsum. Hvar sem tíu gyðingar koma saman er hægt að halda svo kallað minjan sem er fullgild guðsþjónusta. Sá sem stjórnar guðsþjónustunni kallast rabbínn.
Allt lífið stjórnast af trúarlegum reglum með rætur í Tanakh og ritsöfnum sem Mishna og Talmúd. Drengir eru venjulega umskornir (mila) á áttunda degi og er þá gefið nafn, stúlkum er venjulega gefið nafn í sýnagógunni. Á þrettánda ári verður drengur bar mitzvah og er eftir það skuldbundinn að fylgja öllum trúarreglum, stúlkan verður bat mitzvah á tólfta ári.
Margir gyðingar fylgja ströngum matarreglum sem nefndar eru kosher (að hvorki snæða svín né skeldýr til dæmis, eða blanda blóði og mjólkurmat) og öðrum trúarlegum hreinlætisreglum.
Guðþjónustuhús
Bæna- og guðþjónustuhús í gyðingdómi er kallað sýnagóga.
Zíonismi
Stjórnmálastefnan zíonismi hefur djúpar rætur í gyðingdómi og grundvallast á trúnni á Fyrirheitna landinu, sem guð gaf afkomendum Abrahams, samkvæmt hebresku bibíunni.
Kristni
Kristni er sprottin úr gyðingdómi, en iðkendur beggja tilbiðja guðinn Jahve og deila helgiritinu Gamla testamentinu.
Gyðingahatur
Gyðingahatur á við andúð, fordóma, mismunun og ofsóknir á hendur Gyðingum í samfélögum, þar sem þeir eru í minnihluta. Nasismi var stjórnmálastefna, sem grundvallaðist á gyðingahatri og stefndi að útrýmingu gyðinga. Helförin var skipulög tilraun til þess að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd.
WebM
WebM er margmiðlunarsnið fyrir myndrænt efni og hljóð. Það var þróað til að geta miðlað HTML5 myndböndum og HTML5 hljóðskrám. WebM er í þróun hjá Google og hugbúnaður er gefinn út undir BSD höfundarleyfi. Systurverkefni þess er WebP  sem er staðall fyrir stafrænt myndasnið.
Kapalsjónvarp
thumb|220px|[[Samása kapall sem notaður er til að senda kapalsjónvarp]]
WebM
Vafrarnir Google Chrome, Mozilla Firefox og Opera hafa haft frá árinu 2010 innbyggðan stuðning við WebM.
Schuhmacher
Schuhmacher getur átt við eftirfarandi:
Júlíus Havsteen
Júlíus Havsteen (13. júlí 1886 – 31. júlí 1960) var lögreglustjóri á Siglufirði, en lengst af sýslumaður í Þingeyjarsýslu. Hann þýddi einnig Moby Dick eftir Herman Melville, en sú þýðing kom út árið 1970.
Júlíus lauk stúdentsprófi í Reykjavík 1905 og embættisprófi í lögfræði við Kaupmannahafnarháskóla 1912. Sama ár, 12. júlí, kvæntist hann frændkonu sinni, Þórunni Jónsdóttur (10. ágúst 1888 - 28. mars 1939). Júlíus var mikill áhugamaður um öflugri landhelgisgæslu og stækkun landhelgi Íslands. Mun þar að rekja rætur til viðureignar hans við erlenda yfirgangsmenn er hann var lögreglustjóri á Siglufirði á árunum 1914-1919.
Öxney
Öxney er eyja í Breiðafirði við mynni Hvammsfjarðar aðeins steinsnar frá Brokey. Fyrstur til að búa á Öxney var Eiríkur rauði en hann nam þar land eftir að hafa búið á Dröngum þar sem hann fæddist og í Dölum þar sem hann bjó fyrst eftir að hann réðst suður. Var Öxney seinasti staðurinn sem hann bjó á áður en hann hélt til Grænlands. Bærinn á eynni er vestarlega á norðurströndinni en bærinn sem Eiríkur er talinn hafa byggt er lengra inn til landins og hærra. Sökum þess að Eiríkur bjó þar hefur verið gerð nokkur fornleifafræðileg úttekt á eynni og voru gerðar fornleifarannsóknir þar árið 2007.
Júlíus Havsteen
Júlíus Havsteen var var skipaður sýslumaður í Þingeyjarsýslu 27. september 1920. Tók við embætti þar 1. apríl 1921 og gegndi því til 1. júní 1956.
Öxney
Eyjan er í einkaeign en heilsársbúseta féll niður um 1970.
Júlíus Havsteen
Árið 1921 fluttust þau hjónin búferlum til Húsavíkur ásamt 6 börnum og aldurhniginni móður Júlíusar. Árið 1925 varð Júlíus formaður vatnsveitunefndar, þeirrar fyrstu er sveitastjórnin kaus. Júlíus vann ötullega að því að síldarverksmiðja var reist á Húsavík 1937-38. Hann varð einnig formaður hafnarnefndar árið 1933 og allt til þess er hann lét af störfum sem sýslumaður 1956.
Hera
Hera getur átt við eftirfarandi:
Theophilus Carter
Theophilus Carter (fæðingardagur óviss - dó eftir 1894) var breskur uppfinningamaður og húsgagnasali. Hann er frægur fyrir að hafa fundið upp einhverskonar sambreysking vekjaraklukku og rúms, og er talinn fyrirmynd teikninga Johns Tenniel af Hattaranum sem kemur fyrir í Ævintýri Lísu í Undralandi eftir Lewis Carroll. Uppfinning hans, Vekjaraklukku-rúmið, virkaði þannig að það hrinti notandanum á settum tíma ofan í kar af köldu vatni. Það var haft til sýnis í Lundúnum árið 1851. Carter var einnig skápasmiður og átti húsgagnabúð í Oxford frá 1875 til 1894.
Vottorð um viðbótarvernd
Vottorð um viðbótarvernd er sérstæður (sui generis) hugverkaréttur sem gildir aðeins í Evrópusambandinu. Tilgangurinn er að bæta lyfjafyrirtækjum þann langa tíma sem það tekur að fá leyfi fyrir markaðssetningu nýrrar vöru með því að bæta við tímann sem einkaleyfi þeirra gildir. Viðbótarverndin gildir venjulega að hámarki í fimm ár eftir að einkaleyfið er runnið út.
Gljásýrena
Gljásýrena (fræðiheiti Syringa josikaea) er lauffellandi runni af smjörviðarætt, ættaður frá austur og mið- Evrópu.
Efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis
Efnahags- og viðskiptanefnd er ein af átta fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallar almennt um efnahagsmál eins og þau mál er varða viðskipti, skatta og tolla.
Nefndarmenn
Í efnahags- og viðskiptanefnd sitja:
Jack Lemmon
thumb|right|Jack Lemmon árið 1968. John Uhler „Jack“ Lemmon III (8. febrúar 1925 – 27. júní 2001) var bandarískur leikari. Þekktustu kvikmyndir hans eru Enginn er fullkominn (Some Like It Hot, 1959), Roberts stýrimaður (Mister Roberts, 1955) þar sem hann hlaut Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki, Dagar víns og rósa (Days of Wine and Roses, 1962), Kappaksturinn mikli (The Great Race, 1965), Irma la Douce (1963), Makalaus sambúð (The Odd Couple, 1968), Tískukóngur í klípu (Save the Tiger, 1973) þar sem hann hlaut Óskarsverðlaun sem besti leikari, Utanbæjarfólk (The Out-of-Towners, 1970), Kjarnaleiðsla til Kína (The China Syndrome, 1979), Týndur (Missing, 1982) þar sem hann hlaut verðlaun sem besti leikari á kvikmyndahátíðinni í Cannes, Glengarry Glen Ross (1992) og Fúll á móti (Grumpy Old Men, 1993). Hann lék á móti Walter Matthau í mörgum gamanmyndum.
Auk kvikmyndaleiks lék Lemmon í fjölda sjónvarpsmynda og á sviði. Hann varð lærifaðir Kevin Spacey eftir að þeir léku saman í leikriti Eugene O'Neill Dagleiðin langa inn í nótt árið 1986.
Lemmon var tvígiftur. Með fyrri eiginkonu sinni, leikkonunni Cynthia Stone, átti hann soninn Chris Lemmon sem einnig er leikari. Árið 1962 giftist hann leikkonunni Felicia Farr. Hann lést úr krabbameini í blöðruhálskirtli 2001, næstum nákvæmlega ári á eftir félaga sínum Walter Matthau.
Jonzac
Jonzac er vinabær Grindavíkur í Frakklandi. Þar eru dótturfyrirtæki SÍF; Nord-Morue og kæligeymslur þeirra fyrir útflutning Íslendinga á saltfiski staðsettar. Þaðan er saltfiski dreift niður til Spánar, Ítalíu og Grikklands.
Heima
Heima er heimildarmynd um hljómsveitarferðalag Sigur Rósar um Ísland sumarið 2006. Hljómsveitin spilaði meðal annars á Miklatúni, Ásbyrgi, Seyðisfirði, Kirkjubæjarklaustri og fleiri stöðum um allt Ísland. Kvikmyndin var frumsýnd á opnunardegi Alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar í Reykjavík 27. september 2007.
Tenglar
http://www.heimafilm.com/
Skaftárhreppur
Skaftárhreppur er sveitarfélag sem nær yfir alla Vestur-Skaftafellssýslu að Mýrdalshreppi undanskildum. Hreppurinn varð til 10. júní 1990 við sameiningu 5 hreppa: Álftavershrepps, Leiðvallarhrepps, Skaftártunguhrepps, Kirkjubæjarhrepps og Hörgslandshrepps.
Þéttbýlið Kirkjubæjarklaustur stendur við Skaftá og þar er hægt að finna markverða staði eins og Systrafoss, Systrastapa og Stjórnarfoss. Hreppurinn einkennist af landbúnaði og að þar rann eitt víðfeðmasta hraun landsins úr Lakagígum á 18. öld.
Brad
Brad getur átt við eftirfarandi:
Save Your Kisses for Me
Save Your Kisses for Me var framlag Bretlands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1976. Lagið fékk 164 stig og vann kepninna. Lagið er í dag eitt af frægustu lögum keppninar.
Milla Jovovich
thumb|right|Milla Jovovich á [[Comic Con 2007.]] Milla Jovovich (úkraínska: Мілла Йовович, fædd í Kíev 17. desember 1975) er bandarísk fyrirsæta og leikkona af úkraínskum uppruna.
Umberto D.
Umberto D er ítölsk kvikmynd frá árinu 1952 í leikstjórn Vittorio De Sica, gerð í anda nýraunsæisstefnunar (neorealismans). Umberto D. er ásamt Reiðhjólaþjófunum (Ladri di biciclette), Kraftaverk í Mílanó (Miracolo a Milano) og Skóáburði (Sciuscià) taldar vera merkilegustu kvikmyndir leikstjórans og ein af þeim sem heldur nafni hans hvað mest á lofti.
NASA (aðgreining)
NASA getur verið eftirfarandi.
Kókómjólk
Kókómjólk er íslenskur mjólkurdrykkur með kakóbragði framleiddur af mjólkursamsölunni. Klói er kötturinn utan á fernunum og slagorð hans er þú færð kraft úr kókómjólk. 9 sjónvarps auglýsngar voru hannaðar. https://en.vatnslitafelag.is/jon-axel-egilsson
JPEG
JPEG er stafrænt myndasnið sem byggir á þjöppun mynda með gæðatapi. Þetta myndasnið var kynnt árið 1992 og er nú útbreiddasta myndasnið stafrænna mynda. JPEG er skammstöfum sem stendur fyrir Joint Photographic Experts Group en það var hópurinn sem kynnti þetta myndasnið árið 1992. Það er algengt að myndir sem dreift er á netinu séu með þessu myndasniði. Myndir með þessu myndasniði hafa vanalega endinguna .jpg eða .jpeg.
Aragon
Aragon (aragónska og spænska: Aragón, katalónska: Aragó) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Aragon skiptist í 3 héruð: Huesca-hérað, Zaragoza-hérað, and Teruel-hérað. Höfuðborgin er Saragossa.
Jón Sigurðsson frá Kaldaðarnesi
Jón lauk stúdentsprófi í Reykjavík 1906, stundaði síðan nám í norrænum fræðum við háskólann í Kaupmannahöfn, en hvarf brátt að öðrum störfum. Hann var ritari í skrifstofu stjórnarráðs Íslands í Kaupmannahöfn 1909-1912 og fulltrúi sýslumannsins í Árnessýslu 1912-1915. Á árinu 1916 gerðist hann starfsmaður í skrifstofu Alþingis og vann þar um 40 ára skeið, var skrifstofustjóri frá 1921, en lét af þeim störfum sökum aldurs á miðju ári 1956.
Skilaboðaskjóðan
Skilaboðaskjóðan er ævintýra söngleikur byggður á samnefndri bók Þorvaldar Þorsteinssonar sem kom út árið 1986 og naut mikilla vinsælda. Söngleikurinn var frumsýndur á stóra sviði Þjóðleikhússins í nóvember árið 1993 í leikstjórn Kolbrúnar Halldórsdóttur og sló í gegn. Jóhann G. Jóhannsson, tónlistarstjóri Þjóðleikhússins, samdi tónlist fyrir verkið við texta Þorvaldar og vorið 1994 kom út geisladiskur með tónlistinni í flutningi leikara og hljómsveitar leikhússins.
Sagan
Skilaboðaskjóðan segir frá Putta og Möddumömmu sem eiga heima í Ævintýraskóginum þar sem öll ævintýrin gerast. Þegar Nátttröllið rænir Putta til að breyta honum í tröllabrúðu, sameinast allir íbúar skógarins um að bjarga honum áður en sólin sest. En nornin, úlfurinn og stjúpan vilja ekki vera með og þá eru góð ráð dýr.
Guernsey (aðgreining)
Guernsey getur átt við eftirfarandi:
Elín Metta Jensen
thumb|Elín skorar gegn Þýskalandi. Elín Metta Jensen er íslensk fyrrum knattspyrnukona og læknir. Hún spilaði með Val og íslenska landsliðinu.
Actinidia suberifolia
Actinidia suberifolia er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.
Elín Metta Jensen
Elín hóf leik í úrvalsdeild kvenna árið 15 ára gömul árið 2010 og árið 2012 hlaut hún gullskóinn (ásamt Söndru Maríu Jessen) fyrir 18 mörk í jafnmörgum leikjum. Hún varð markahæst ásamt 2 öðrum í Pepsimaxdeild kvenna árið 2019 með 16 mörk.
Elín spilaði með aðallandsliðinu frá 2013. Árið 2017 skoraði hún og gaf tvær stoðsendingar í sigri gegn Þýskalandi.
Hún lagði skóna á hilluna árið 2022 til að einbeita sér að læknisstarfi.
Í öllum keppknum spilaði Elín 411 leiki og skoraði 301 mark.
Tengill
KSÍ - Elín Metta Jensen
Svartbók kommúnismans
thumb|right|Háskólaútgáfan gaf bókina út á íslensku þann 31. ágúst árið 2009. Íslenska útgáfan er 828 blaðsíður og hefur ISBN 978-9979-548-39-3. Svartbók kommúnismans er bók, sem fjallar um glæpi kommúnistastjórna á 20. öld. Höfundar eru nokkrir franskir fræðimenn. Stéphane Courtois var ritstjóri og skrifar formála hennar, eftirmála og tvo kafla. Nicolas Werth skrifar lengstu greinina, sem er um ógnarstjórn Leníns og Stalíns í Rússlandi og síðar Ráðstjórnarríkjunum 1917–1953. Jean-Louis Margolin skrifar tvær langar ritgerðir, um Kína í valdatíð Maós 1949–1976 og Kambódíu undir stjórn rauðu kmeranna 1975–1979. Bókin kom fyrst út í Frakklandi haustið 1997 undir heitinu Le livre noir du communisme: Crimes, terreur, répression. Dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor þýddi bókina á íslensku og var ritstjóri hennar.
Mannfall af völdum kommúnista
Í formála Svartbókarinnar reynir Stéphane Courtois að taka saman, hversu margir hafi týnt lífi af völdum kommúnista.
Samtals eru þetta nær 100 milljónir manna, sem flestar hlutu hörmulegan dauðdaga. Courtois telur, að kommúnisminn verðskuldi þess vegna jafnafdráttarlausa siðferðilega fordæmingu og nasisminn.
Ýmsir glæpir kommúnista
Á meðal þeirra glæpa kommúnista, sem lýst er í Svartbókinni, eru:
Umræður um efni Svartbókarinnar
Svartbók kommúnismans hefur verið þýdd á fjölda mála og víða orðið metsölubók. Komið hafa út sérstök greinasöfn um hana á þýsku og frönsku. Margir hafa lokið lofsorði á bókina, en aðrir hafa gagnrýnt hana. Helstu umræðuefnin eru:
Evrópuráðið samþykkti í janúar 2006 ályktun, þar sem glæpir kommúnistastjórna á tuttugustu öld voru fordæmdir. Ári eftir útkomu Svartbókar kommúnismans í Frakklandi birtist þar Svartbók kapítalismans (Le Livre Noir du Capitalisme), og var hún bersýnilega tekin saman í andmælaskyni við Svartbókina. Hún hefur enn ekki verið þýdd á íslensku.
Fyrri heimildir um glæpi kommúnista
Svartbók kommúnismans er ekki fyrsta heimildin á íslensku um glæpi kommúnista. Ýmis önnur rit hafa komið út um sama efni, þótt höfundar þeirra hafi ekki haft sama aðgang að heimildum og höfundar Svartbókarinnar, þar á meðal:
Morgunblaðið og fleiri íslensk blöð þreyttust ekki heldur á að upplýsa íslenskan almenning um ódæði kommúnistastjórnanna í austri. Morgunblaðið birti til dæmis 1924 greinaflokk eftir sænska málfræðinginn Anton Karlgren, prófessor í slavneskum fræðum í Kaupmannahafnarháskóla, endursagði greinar breska blaðamannsins Malcolms Muggeridge um hungursneyðina miklu í Úkraíu 1932–1933 og skýrði frá vonbrigðum franska rithöfundarins Andrés Gide með Rússlandsferð sína 1936. Einnig birti það í árslok 1945 greinaflokk Arthurs Koestler, „Trúin á Sovét,“ og greinaflokk um blóðbaðið í Kína 1949 eftir valdatöku kommúnista, sem séra Jóhann Hannesson trúboði skrifaði 1952. Því má segja, að Svartbókin fylli frekar út í myndina, sem til var af kommúnismanum, og dýpki fremur en að þar komi margt á óvart.
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta (eða lögmál Leibniz) er verufræðilegt lögmál sem þýski heimspekingurinn G.W. Leibniz setti fyrstur manna fram á 17. öld. Lögmálið kveður á um að ef engin leið er til þess að þekkja eða greina í sundur tvo hluti, þá sé um einn og sama hlutinn að ræða. Það er að segja, tvö fyrirbæri, x og y, eru einn og sami hluturinn ef og aðeins ef x hefur alla eiginleika sem y hefur og enga aðra eiginleika en þá sem y hefur.
Formleg framsetning
Í umsagnarökfræði er lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta sett fram á eftirfarandi hátt:
(Takið eftir að þetta er framsetningarmáti í æðri umsagnarökfræði. Það er ekki hægt að setja lögmálið fram í einfaldri umsagnarökfræði eða setningarökfræði.)
Opinbert fyrirtæki
Opinbert fyrirtæki eða ríkisfyrirtæki er fyrirtæki sem er að mestu eða öllu leyti í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Slík fyrirtæki eru oft stofnuð um rekstur á vegum hins opinbera sem þjónar viðskiptalegum tilgangi. Engin algild skilgreining er á því hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að fyrirtæki teljist opinbert fyrirtæki þar sem hið opinbera getur verið hluthafi í fyrirtækjum án þess að þau verði við það opinber fyrirtæki. Opinber fyrirtæki verða gjarnan til í kjölfar þjóðnýtingar, þar sem ætlunin er að gera rekstur stofnana líkari fyrirtækjarekstri til að bæta skilvirkni, þar sem hið opinbera á í samkeppni við einkafyrirtæki og þar sem hið opinbera fæst við rekstur vegna náttúrulegrar einokunar. Oftast gilda um slík fyrirtæki lög um opinber fyrirtæki eða sérlög um tiltekin fyrirtæki. Stundum er stofnun opinbers hlutafélags undanfari einkavæðingar, en þá eru hlutirnir seldir einkaaðilum í kjölfarið. Stofnun slíkra fyrirtækja hefur líka tengst tilraunum stjórnmálamanna til að breiða yfir opinberar skuldir, stjórnunarmistök og spillingu.
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta
Umdeilanleg beiting lögmálsins
Franski heimspekingurinn René Descartes beitti lögmálinu um samsemd óaðgreinanlegra hluta í ritinu Meditationes de Prima Philosophia (Hugleiðingar um frumspeki) eins og frægt er orðið. Descartes hélt því fram að hann gæti ekki dregið í efa eigin tilvist (hin frægu „Ég hugsa, þess vegna er ég“ rök) en að hann gæti efast um tilvist líkama síns. Af þessu dró hann þá ályktun að persónan Descartes gæti ekki verið eitt og hið sama og líkami Descartes þar eð annað bjó yfir eiginleika sem hitt bjó ekki yfir, það er að segja að vera þekkjanlegt.
Opinbert fyrirtæki
Ríkistengd fyrirtæki eru sjálfstæð einkafyrirtæki þar sem hið opinbera á stóran hlut, er stór viðskiptavinur eða ber mikla fjárhagslega ábyrgð á rekstrinum. Opinber eignarhaldsfélög eru oft notuð til að fara með eign hins opinbera í einkafyrirtækjum. Stundum er umboð hins opinbera til afskipta af stjórnum fyrirtækjanna takmarkað, meðal annars vegna samkeppnissjónarmiða. Sjálfstæð fyrirtæki þar sem hið opinbera er eini eða langstærsti viðskiptavinurinn eru stundum stofnuð í kringum mjög sértæka starfsemi eins og sérhæfð innkaup eða fjármögnun. Stundum á hið opinbera kauprétt á meirihlutaeign í fyrirtækinu.
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta
Umdeilanleg beiting lögmálsins
Heimspekingar nú á dögum hafna þessari röksemdafærslu yfirleitt, venjulega á þeim forsendum að í henni er komist að niðurstöðu um hvað sé satt út frá forsendu um hvað fólk veit. Því er haldið fram að það hvað fólk veit eða trúir segi ekkert um hvernig viðfang þekkingarinnar eða skoðunarinnar er í raun og veru. Ýmis gagndæmi hafa verið gefin til þess að hrekja röksemdafærslu Descartes með niðursöllun í fáránleika á borð við eftirfarandi dæmi:
Gagnrýni
Max Black hefur fært rök gegn lögmálinu um samsemd óaðgreinanlegra hluta í formi gagndæmis. Hann heldur því fram að í samhverfum heimi, þar sem einungis tveir samhverfir knettir eru til, séu knettirnir tveir aðskildir hlutir, þrátt fyrir að þeir hafi alla sömu eiginleikana.
Opinbert fyrirtæki
Dæmi um rekstur sem algengt er að sé settur upp sem opinbert fyrirtæki eru orkufyrirtæki (t.d. olíufélög í Mið-Austurlöndum), ríkisfjölmiðlar, ríkisflugfélög, flugvellir, hafnir og önnur fyrirtæki sem sjá um samgöngur, póstþjónustufyrirtæki og bankar.
Tómasarguðspjall
thumb|P. Oxyrhynchus 655 Tómasarguðspjall er kennt við Tómas postula, og er meðal apókrýfra rita Biblíunnar, eða nánar tiltekið Nýja testamentisins.
Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum Nag Hammadi í Suður-Egyptalandi árið 1945. Á meðal papýrusrita sem þar litu dagsins ljós, var Tómasarguðspjall, en það er talið hafa verið hulið sjónum manna allt frá því á fjórðu öld. Í Tómasarguðspjalli er að finna orð Jesú sjálfs og þeirra sem þegar á fyrstu öld tóku að túlka þau í heimspekilega átt. Ritið er því talið geyma upprunalegustu hefðir, ýmis ummæli og dæmisögur sem eignaðar eru Jesú og eiga sér aðeins hliðstæður í elstu heimildum að baki guðspjalla Nýja testamentisins.
Upphaf Tómasarguðspjalls er á þessa leið:
Árið 2001 kom Tómasarguðspjall út í íslenskri þýðingu Jóns Ma. Ásgeirssonar, sem einnig ritar inngang og skýringar. Það er 50. Lærdómsrit Bókmenntafélagsins.
Dan (aðgreining)
Dan getur átt við eftirfarandi:
Tómasarguðspjall
Árið 2007 kom Tómasarguðspjall út í annað sinn í bók Jóns Ma. Ásgeirssonar og Þórðar Inga Guðjónssonar: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. Þar er texti Tómasarguðspjalls endurskoðaður og skýringar styttar, en einnig eru í ritinu Tómasarkver, í þýðingu Jóns, og Tómas saga postula, hin forna íslenska þýðing, í útgáfu Þórðar. Í bókinni er ítarleg umfjöllun um ritin.
Otur (aðgreiningarsíða)
Otur getur átt við eftirfarandi:
Pauleta
Pauleta, fullu nafni Pedro Miguel Carreiro Resendes (fæddur 28. apríl 1973 í Ponta Delgada, Asóreyjum) er portúgalskur knattspyrnumaður.
Bagdad
Bagdad eða Bagdað (arabíska بغداد, úr persnesku بغداد , „gjöf guðs“) er höfuðborg Írak og Bagdadsýslu. Hún er önnur stærsta borgin í Suðvestur-Asíu á eftir Teheran og önnur stærsta borg Araba-heimsins á eftir Kaíró. Íbúafjöldi árið 2010 var áætlaður um 5.402.000. Bagdad stendur við ána Tígris og var eitt sinn miðstöð hins íslamska menningarheims.
Pauleta
Pauleta er eini portúgalski landsliðsmaðurinn sem hefur aldrei spilað í efstu deild Portúgals. Þann 12. október 2005 bætti hann markamet knattspyrnumannsins Eusébio þegar hann skoraði 42. markið sitt fyrir portúgalska landsliðið.
Amsterdam
Amsterdam er höfuðborg Hollands, þó ekki stjórnsýsluleg höfuðborg þar sem að ríkisstjórnin situr í Haag. Borgin er þekkt fyrir síki sín, gömul hús og frjálsræði.
Lega og lýsing
Amsterdam liggur í héraðinu Norður-Holland, við suðurjaðar Markermeer, sem er syðsti hluti IJsselmeer. Næstu borgir eru Haarlem til vesturs (10 km), Zaanstad til norðurs (10 km), Amstelveen til suðurs (5 km) og Hilversum til suðausturs (15 km). Í gegnum Amsterdam renna árnar Ij og Amstel. Borgin er reist á um það bil 5 milljón trjástofnum. Hundruð síki ganga hringin í kringum miðborgina, sem gefur borginni einkennilega ásýnd. Íbúar eru 780 þús og fjölgar hratt. Á stórborgarsvæðinu búa um 1,1 milljón manns. Mikil höfn er í Amsterdam og liggur hún í ánni Ij, sem tengist Norðursjó með skipaskurði.
Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerki Amsterdam eru þrjár lóðréttar rendur: Rauð, svört, rauð. Í svörtu röndinni eru þrír hvítir krossar, eins og x í laginu. Krossarnir eru svokallaðir Andrésarkrossar, sem vísa til þess að Andrés postuli var krossfestur á slíkum krossi. Einnig merkja krossarnir hinar þrjár hættur sem steðjuðu að borginni fyrrum: Flóð, eldar og pestir. Fáninn er hér um bil eins, nema hvað búið að snúa röndunum í lárétt. Fáninn var ekki formlega tekinn í notkun fyrr en 5. febrúar 1975 þrátt fyrir að borgin hafi notað hann öldum saman.
Orðsifjar
Amsterdam er nefnd eftir ánni Amstel sem rennur í gegnum borgina, en fyrr á öldum var settur varnargarður (dam) við ána (og reyndar víðar til varnar vatni frá Ijsselmeer). Í upphafi var talað um Amstellerdam, en þar er Amstel í eignarfalli.
Söguágrip
thumb|Amsterdam 1538. Elsta mynd sem til er af borginni.
Upphaf
Amsterdam myndaðist í kringum 1250 er fyrstu bændur og fiskimenn settust að í mýrarfláka við ána Amstel. Jörðin var ekki sérlega frjósöm þar, því hún var of blaut. Því var ráðist í að reisa varnargarð (dam) við samflæði ánna Amstel og Ij, en þaðan er heiti borgarinnar komið. Garður þessi er enn til, en er þó undir torginu Dam. Eftir þetta óx bærinn og varð að mikilvægum hafnarbæ. Verslað var aðallega með bjór og fisk. Í upphafi 14. aldar hlaut Amsterdam borgarréttindi og var þá orðin vel þekkt hafnarborg í Evrópu. 1369 gekk borgin í Hansasambandið. Eftir stórbruna 1421 var ákveðið að hús í borginni skyldu eingöngu byggð úr steinum. 1441 hlaut Amsterdam borgarmúra.
Gullaldarárin
Þegar spænska Habsborgarlínan eignaðist Niðurlönd, reyndi spænski konungurinn að þvinga kaþólska trú á íbúana. Þá gerðu Hollendingar uppreisn, sem varð að sjálfstæðisstríði. Amsterdam gekk í fyrstu til liðs við Spánverja. 1577 ákvað borgin að segja skilið við Spánverja og ganga til liðs við Hollendinga. Í desember það ár gengu hollenskir uppreisnarmenn inn í borgina, settu borgarráð af, ráku kaþólikka úr borginni, innleiddu siðaskiptin og settu nýtt borgarráð. Síðan þá hefur Amsterdam verið eitt sterkasta vígi Hollendinga í sjálfstæðisstríði þeirra. Í kjölfarið fluttu margir húgenottar frá Frakklandi og gyðingar frá Spáni og Portúgal til Amsterdam. 1602 var Hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, sem hafði aðalaðsetur í Amsterdam. Siglingar til Asíu og Ameríku færðu borginni mikla auðlegð og verslunarmöguleika. Brátt var svo komið að höfnin, sem var stækkuð, varð að stærstu höfn heims. Borgin varð að þriðju stærstu borg Evrópu og ein helsta fjármálamiðstöð heims. Staða þessi hélst allt til loka 17. aldar, en þá tók London við þessu hlutverki.
Franski tíminn
1795 ráku Frakkar Vilhjálm V af Óraníu, landstjóra Hollands, burt úr Amsterdam, þar sem hann var bæði óvinsæll og ódugandi. Vilhjálmur flúði þá til London. En eiginkona hans var frá Prússlandi og tók prússneskur her Amsterdam í þeirri viðleitni að halda Frökkum frá. En allt kom fyrir ekki. Frakkar hertóku Holland 1797 og breyttu landinu í Batavíska lýðveldið. 1806 gerði Napoleon bróður sinn, Loðvík Bonaparte, að konungi Hollands. Hann settist að í Amsterdam og gerði borgina formlega að höfuðborg ríkisins. Borgin leið hins vegar undir stjórn Frakka. Verslun hrundi sökum efnahagsþvingana Breta. Fátæktin hóf innreið sína í Amsterdam. 1810 kallaði Napoleon bróður sinn heim og innlimaði Holland Frakklandi. Þannig stóðu málin allt til 1814, en þá hurfu Frakkar úr landi. Ný stjórn sameiginlegra Niðurlanda ákvað að þinga í borgunum Brussel og Haag. Holland hlaut hins vegar landstjóra á ný og sat hann í Amsterdam. Þegar Belgar slitu sig úr sambandinu 1830 varð Haag áfram aðsetur hollenska þingsins, en Amsterdam var þó yfirlýst höfuðborg Hollands.
Iðnbyltingin
Í upphafi 19. aldar fóru sjóleiðirnar frá Amsterdam til sjávar að verða mjög erfiðar sökum framburðar í ánum. Þetta varð til þess að höfnin í Amsterdam missti vægi sitt á kostnað borga eins og Rotterdam. Til að bæta efnahaginn var ákveðið að setja upp mikinn iðnað í borginni. Reistar voru stálverksmiðjur sem urðu til þess að borgin stækkaði að muna. Til að geta komið vörum fljótar frá var skipaskurður grafinn vestur til Norðursjávar (Noordzee Kanaal) og austur til Rínarfljóts (Amsterdam-Rijn Kanaal). Þannig mynduðust góðar samgöngur til hafs og til Evrópu. Tíminn til aldamóta 1900 er oft kallaður síðari gullöldin í Amsterdam.