cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basísk kvika
Lýsingarorðið basískt
Hins vegar væri kannski "í stað hinna (...) lýsingarorða basískur – ísúr – súr (...) því réttara að nota kísilrýr (basaltískur) – kísiljafn (andesískur) – kísilríkur (ríólískur) þótt sannlega séu þau risminni."
Arnarsetur
Arnarsetur er dyngjueldstöð austan við Grindavíkurveg þar sem hæst ber norðan við Bláa lónið. Þaðan rann yngsta hraunið á þessu svæði, mjög gróft og torfarið apalhraun. Sagnir eru um arnarvarp þar og er nafnið af því dregið.
Tengill
Arnarsetur - Visit Reykjanes
Auðnir á Vatnsleysuströnd
Auðnir (áður Auðnar) er bær í Kálfatjarnarsókn á Vatnsleysuströnd. Þaðan var stundað mikið útræði fyrr á öldum og var því mannmargt þar á vertíðum. Mikið slys varð þar þann 17. mars 1865 er menn voru að búa sig til róðrar. Þá laust niður eldingu í bæinn og hóp sjómanna sem stóðu þar undir vegg. Tveir menn dóu samstundis og margir voru illa leiknir af bruna. Einn þeirra dó skömmu síðar.
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (5. júlí 1911 – 2. apríl 1974) var forseti Frakklands frá 1969 þar til hann lést árið 1974. Hann var forsætisráðherra Frakklands í forsetatíð Charles de Gaulle frá 1962 til 1968 og vann forsetakosningarnar eftir að de Gaulle hafði sagt af sér 1969. Pompidou hafði lengi verið einn nánasti samstarfsmaður de Gaulle og þótti eðlilegur arftaki hans. Sem forseti var hann hófsamur íhaldsmaður sem bætti samskipti Frakklands við Bandaríkin og stofnaði til jákvæðra sambanda við nýsjálfstæðar fyrrum nýlendur Frakka í Afríku. Pompidou styrkti stjórnmálaflokk þeirra de Gaulle, Bandalag lýðræðissinna fyrir lýðveldið (Union des démocrates pour la République) og gerði hann að helstu hreyfingu Gaullista í Frakklandi.
Sem forseti tók Pompidou þátt í skipulagningu evrópska efnahagsbandalagsins og samþykkti aðild Bretlands að bandalaginu. De Gaulle hafði verið mjög andsnúinn því að Bretar hlytu aðild þar sem hann taldi þá of nána Bandaríkjamönnum, og hafði sem forseti beitt neitunarvaldi sínu gegn samþykkt á aðild þeirra.
Pompidou var þekktur fyrir dálæti sitt á nútímalist. Hann stóð fyrir byggingu ýmissa nýtískulegra mannvirkja í París, þar á meðal Pompidou-safnsins, sem var nefnt eftir honum eftir dauða hans.
Langtímaefling
Langtímaefling er styrking tengsla á milli tveggja taugafrumna sem örvandi taugaboðefnið glútamat miðlar. Langtímaefling er talin undirstaða minnis í heilanum. Fyrirbærið var fyrst fundið í dreka sem er heilastöð í randkerfinu sem sinnir námi og minni. Undirstaða langtímaeflingar er að fyrirtaugaþráður örvi eftirtaugaþráðinn nægilega mikið svo taugamótin þar á milli styrkist.
Margrét af Valois
thumb|right|Margrét af Valois, nítján ára að aldri. Margrét af Valois (14. maí 1553 – 27. mars 1615) eða Marguerite de Valois var drottning Navarra og Frakklands seint á 16. öld, fyrri kona Hinriks 4. Frakkakonungs.
Margrét var næstyngsta barn Hinriks 2. Frakkakonungs og Katrínar af Medici og því systir Frakkakonunganna Frans 2., Karls 9., og Hinriks 3. og Elísabetar Spánardrottningar. Hún var eina barn Hinriks og Katrínar sem var heilsuhraust og lifði mun lengur en nokkurt systkina hennar. Margrét var annáluð fegurðardís, mikil tískudrós og hafði áhrif á tísku og klæðaburð við konungshirðir um alla Evrópu. Hún var líka skáld og rithöfundur. Hún vakti hneykslun með líferni sínu og átti sér marga elskhuga, bæði á meðan hún var gift og eftir að hjónabandinu lauk.
Á Bartólómeusarmessu, sex dögum eftir brúðkaupið, hófust Barthólómeusarvígin, þar sem fjölda húgenotta í París var slátrað. Margrét er sögð hafa bjargað lífi nokkurra leiðtoga húgenotta með því að fela þá í herbergjum sínum. Hinrik neyddist til að játa kaþólska trú þegar morðunum slotaði en var í hálfgerðu stofufangelsi við hirðina. Árið 1576 tókst honum að sleppa og var þá fljótur að varpa kaþólskunni fyrir róða. Margrét varð eftir við hirðina. Hún fór þó seinna til eiginmanns síns í Navarra en samkomulag þeirra var slæmt og bæði áttu í opinberum ástarsamböndum við aðra.
Hinrik eigimaður hennar erfði frönsku krúnuna þegar bróðir hennar var myrtur 1589 en fæstir kaþólikkar sættu sig við hann fyrr en hann tók kaþólska trú fjórum árum seinna. Margrét varð drottning Frakklands en Hinrik tók hana ekki til sín, heldur hélt áfram hjákonur og eignaðist með þeim börn. Hann vantaði þó erfingja og fór árið 1592 að reyna að fá hjónaband sitt gert ógilt. Það tókst með samkomulagi við Margréti 1599 og fékk hún að halda drottningartitlinum. Hún sneri um síðir aftur til Parísar í góðri sátt við Hinrik og hina nýju konu hans, Maríu de'Medici, og helgaði sig listum og góðgerðastarfsemi það sem hún átti eftir ólifað.
Saga Margrétar hefur orðið ýmsum rithöfundum að yrkisefni og Alexandre Dumas eldri skrifaði árið 1845 skáldsögu, La Reine Margot, um hjónaband Margrétar og Hinriks. Kvikmynd var gerð eftir sögunni 1994 og lék Isabelle Adjani titilhlutverkið. Margrét og Hinrik eru einnig fyrirmyndir aðalpersónanna í gamanleiknum Love's Labour's Lost eftir William Shakespeare.
Gulsporður
Gulsporður (Fræðiheiti:Limanda ferruginea) er lítil flatfiskur af Flyðruætt. sem lifir á sandbotni meðfram landgrunni austurstrandar Bandaríkjanna og Kanada. Hann lifir á 35 til 90 metra dýpi og ferðast ekki mikið um. Gulsporður er einn af verðmætustu flatfiskum í Norður Ameríku. Þó var ekki byrjað að veiða hann til matar fyrr en eftir 1930 þegar að mikil eftirspurn varð eftir próteinríkri fæðu vegna seinni heimstyrjaldarinnar.
Útlit og vöxtur
Eftir 2 ára aldur vex hrygnan hraðar og verða því frábrugðnir hængnum. Hrygnan ber 350.000-4.570.00 egg og er því mun stærri en karlfiskurinn og lifir einnig lengur. Kvenfiskurinn gýtur eggjum við hafsbotninn allt frá mars til ágúst, allt fer það eftir hafsvæðum og hitastigi sjávar. Hitastigið þarf að vera 5-12°C. Eggin koma í hollum úr kvenfisknum og karlfiskurinn kemur svo og frjóvgar þau. Eggin eru kúlulaga og stærðin er frá 0,8 til 1 mm í þvermál. Þau eru litlaus en mjög sterk. Lirfurnar brjótast svo úr eggjunum og fljóta upp á yfirborðið þar sem þær vaxa og dafna í 2 mánuði.
Veiðar og afurðir
Veiðar á gulsporð eru annaðhvort með dagróðrarbátum eða skipum sem eru ekki lengur en viku á sjó. Veitt er með botnvörpu. Þegar búið er að koma fisknum um borð og hann geymdur í blöndu af ís og sjó. Rétt geymdur flatfiskur hefur geymsluþol upp á 7-18 daga, það fer eftir tegundum og veiðitíma. Þegar fiskurinn er kominn í land eru flökin allt frá því að vera brúnleit, bleik eða hvít. En eftir að búið er að matreiða fiskinn er það orðið alveg hvítt og beinlaust. Hann er seldur heill ferskur og frystur, í flökum og blokkum. Hann þykir vera mikil munaðarvara. [[File:Gulsporður veiðar.png|Gulsporður veiðar|thumb|300px|left|Stærstu veiðiþjóðir á gulsporði frá árinu 1950
]] Þrír stofnar eru við strendur Bandaríkjanna og samkvæmt skýrslum sem gefnar voru út árið 2015 Þá er gulsporður ofveiddur á öllum svæðum. Árið 2016 veiddu bandaríkjamenn 33 tonn sem metið er á 1.4 milljarð íslenskra króna.
Fæða
Gulsporður étur á daginn, byrjar nær sólarupprás og endar nálægt sólarlagi. Þar sem hann er með lítinn munn velur hann sér minni tegundir til að borða. Þar á meðal eru litlar rækjutegundir,ormar. Einnig borða þeir lítið magn af hryggleysingjum eins og litlum kröbbum. Annað slagið finnst einnig lítill fiskur í maga gulsporðar, það er þá aðallega loðna og litlir marhnútar.
Tvíkynhneigð
thumb|Fáni tvíkynhneigðra Tvíkynhneigð er kynhneigð sem felst í því að laðast að tveimur eða fleiri kynjum. Hugtakið á oftast við um fólk sem laðast að konum og körlum en getur einnig átt við um til dæmis karla sem laðast bæði að konum og trans fólki utan kynjatvíhyggjunnar. Algengur misskilningur varðandi tvíkynhneigð er að tvíkynhneigt fólk hrífist nákvæmlega jafn mikið af konum og körlum. Vissulega getur það verið raunin en margt tvíkynhneigt fólk hrífst oftar, og jafnvel aðallega, að annaðhvort konum eða körlum en er samt tvíkynhneigt.
Fáni tvíkynhneigðra er bleikur að ofan, fjólublár í miðjunni og blár að neðan. Bleiki liturinn merkir að laðast að því sem er ekki andstæða kynið, fjóliblái merkir margkynhneigð og blái liturinn merkir að laðast að andstæða kyninu. thumb|129x129dp|Tunglin Tvö
Svo eru líka tákn sem merkja tvíkynhneigð, eins og þríhyrningarnir tveir og tunglin tvö.
Þríhyrningarnir tveir er tvíkynhneigða útgáfan af bleika þríhyrningnum, sem merkir samkynhneigð. Ekki er samt oft notað þríhyrninga merkið vegna uppruna táknsins. Tunglin tvö eru eitt af þekktustu táknunum sem merkja tvíkynhneigð, merkið var skapað árið 1998 af Vivian Wagner með tilganginn í huga að vera notað í staðinn fyrir þríhyrninganna. thumb|184x184dp|Þríhyrningarnir Tveir
Berengaría af Navarra
thumb|right|Ríkharður og Berengaría sigla til [[Landið helga|Landsins helga.]] Berengaría af Navarra (um 1165 – 23. desember 1230) var drottning Englands frá 1191-1199, kona Ríkharðs ljónshjarta Englandskonungs. Hún kom þó aldrei til Englands á meðan hún var drottning.
Foreldrar Berengaríu voru Sancho 6., konungur Navarra, og kona hans, Sancha af Kastilíu. Lítið er vitað um uppvöxt hennar eða kynni þeirra Ríkharðs en þau munu þó hafa hist einu sinni, mörgum árum fyrir brúðkaup sitt. Berengaría var orðin hálfþrítug þegar þau giftust en á þessum öldum var algengt að konungsdætur giftust á barnsaldri og svo var til dæmis um allar alsystur Ríkharðs.
Ríkharður hafði sjálfur verið heitbundinn Alísu systur Filippusar 2. Frakkakonungs, frá því að hann var tólf ára og hún níu og var hún alin upp við ensku hirðina. Þau höfðu þó aldrei gifst en það orð lék á að Alísa hefði verið hjákona föður Ríkharðs, Hinriks 2. Þegar Ríkharður og Filippus bróðir Alísu höfðu viðdvöl á Sikiley í Þriðju krossferðinni sömdu þeir um að trúlofuninni skyldi slitið en þá hafði hún varað í meira en 20 ár.
Sally Ride
Sally Kristen Ride (26. maí 1951 – 23. júlí 2012) var bandarískur geimfari, eðlisfræðingur og verkfræðingur. Hún fæddist í Los Angeles, hóf störf hjá Geimferðastofnun Bandaríkjanna (NASA) árið 1978 og varð árið 1983 fyrsta bandaríska konan í geimnum. Ride var þriðja konan á heimsvísu sem fór út í geim, á eftir sovésku geimförunum Valentínu Teresjkovu (1963) og Svetlönu Savitsköju (1982). Ride er jafnframt yngsti bandaríski geimfarinn sem hefur farið út í geim, en hún var 32 ára þegar hún gerði það.
Berengaría af Navarra
Ríkharður lét síðan fylgja Berengaríu til sín og hefur væntanlega verið búinn að semja við föður hennar um hjúskaparmálin nokkru fyrr. Þegar hún kom til Sikileyjar stóð fastan yfir og þau gátu því ekki gifst strax. Ríkharður tók hana því með þegar hann hélt áfram ferð sinni. Floti hans lenti í óveðri á austanverðu Miðjarðarhafi og skipið sem Berengaría og Jóhanna Sikileyjardrottning, systir Ríkharðs, voru á hraktist til Kýpur, þar sem stjórnandi eyjarinnar, Ísak Komnenos, hélt þeim föngnum. Ríkharður kom þó fljótt á vettvang, fékk krossferðariddara frá Landinu helga sér til aðstoðar, lagði eyna undir sig og bjargaði konuum. Síðan gekk hann að eiga Berengaríu í Georgskirkjunni í Limassol. Hann tók svo Berengaríu með sér í krossferðina.
Sally Ride
Ride flaug tvisvar út í geim á skipinu Challenger en hætti síðan hjá NASA árið 1987. Hún vann í tvö ár hjá Stanford-háskóla, fyrst hjá alþjóðlegri öryggis- og vopnaeftirlitsstofnun skólans en gerðist síðan eðlisfræðikennari. Helstu viðfangsefni hennar voru rannsóknir á ljóseindafræði og Thomsonsdreifingu. Hún var meðlimur í nefndunum sem rannsökuðu geimferðaslys geimskipanna Challenger (1986) og Columbia (2003). Hún var eina manneskjan sem tók þátt í báðum rannsóknunum. Ride lést úr briskrabbameini árið 2012.
Berengaría af Navarra
Þau urðu ekki samferða heim. Ríkharður var tekinn höndum á leiðinni og haldið föngnum en Berengaría fór um og reyndi að afla fjár til að kaupa hann lausan. Að lokum losnaði hann úr haldi og fór til Englands en tók ekki konu sína með sér. Hann hélt svo til Frakklands að berjast við Filippus 2. um lendur sem hann hafði lagt undir sig en sinnti ekkert um konu sína. Það var ekki fyrr en Selestínus III páfi skipaði honum að taka við henni og vera henni trúr sem hann lét sér segjast. Eftir það var Berengaría með honum en hann virðist hafa lítið sinnt henni. Fátt er vitað um samband þeirra. Þau áttu engin börn og sumir hafa haldið því fram að konungurinn hafi engan áhuga haft á konum. Berengaría tók þó mjög nærri sér þegar Ríkharður dó 6. apríl 1199.
Berengaría er oft sögð eina Englandsdrottningin sem aldrei steig fæti á enska jörð. Hún kann þó að hafa komið þangað eftir lát hans og svo mikið er víst að hun sendi oft fulltrúa sína til Englands tl að reyna að herja út fé sem henni bar sem ekkjudrottningu úr Jóhanni landlausa, bróður Ríkharðs. Bæði Elinóra af Akvitaníu, tengdamóðir Berengaríu, og Innósentíus III páfi reyndu að þrýsta Jóhanni til að borga en þó skuldaði hann henni enn 4000 sterlingspund þegar hann dó. Hinrik 3., sonur hans, stóð hins vegar við allar greiðslur.
Líkindafræði
Líkindafræði er grein innan stærðfræðinnar sem fjallar um fyrirsjáanleika atburða og líkur á því að sá atburður eigi sér stað. Skilgreining á líkindum er vandasöm, en fræðimenn skipta sér að öllu jöfnu í tvær höfuðfylkingar hvað þetta varðar.
Menn eru þó almennt á einu máli um aðalatriðin, þ.e., stærðfræðilegu aðferðirnar sem liggja til grundvallar líkindafræði.
Saga líkindafræðinnar
Elstu þekktu rannsóknirnar á líkindafræði voru stundaðar af Pierre de Fermat og Blaise Pascal, en þeir rannsökuðu m.a. líkindi atburða í Baccara og öðrum spilavítaspilum.
Árið 1933 skilgreindi Andrey Kolmogorov líkindafræðilegar frumsendur, sem eru í dag þekktar sem Kolmogorov-frumsendurnar eða Frumsendur líkindafræðinnar, en þær byggja á mengjafræði.
Tengt efni
Peluang (matematika)
Vjatsjeslav Maltsev
Vjatsjeslav Vjatsjeslavovítsj Maltsev (rússneska: Вячеслав Вячеславович Мальцев), fæddur 7. júní 1964 ), er rússneskur stjórnmálamaður. Hann er meðlimur í stjórnmálaflokknum Parnas. Hann vann prófkjör Parnas í maí 2016.
Tara
Tara getur átt við eftirfarandi:
Bjarg
Bjarg getur átt við eftirfarandi:
Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir
Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir (f. 1961) er íslensk viðskiptakona. Ingibjörg er dóttir Pálma Jónssonar stofnanda Hagkaups og erfði það ásamt þremur systkinum sínum. Ingibjörg er eiginkona Jóns Ásgeirs Jóhannessonar.
Sjúkraliði
Sjúkraliði er fagstétt á heilbrigðissviði. Sjúkraliðar starfa bæði við almenna og sérhæfða umönnun sjúklinga og við þau hjúkrunarstörf sem þeir hafa menntun og faglega færni til að sinna. Sjúkraliðar starfa innan heilbrigðiskerfisins og starfa til dæmis á sjúkrahúsum, öldrunarheimilum, heilsugæslustöðvum og sambýlum fyrir fatlaða, svo að dæmi séu tekin.
Saga
Sjúkraliðanám var fyrst sett á stofn á Íslandi árið 1965 að danskri fyrirmynd. Sjúkraliðaskóli Íslands var stofnaður árið 1975. Sjúkraliðaskólinn var lagður niður árið 1990 og námið flutt í Fjölbrautaskólann við Ármúla/Heilbrigðisskólann og hefur síðar verið aðgengilegt á fleiri menntastofnunum. Framhaldsnám fyrir sjúkraliða hófst við Fjölbrautaskólann við Ármúla/Heilbrigðisskólann janúar 1992.
Störf
Sjúkraliðar starfa undir stjórn þess hjúkrunarfræðings sem fer með stjórn á viðkomandi stofnun eða deild. Sjúkraliðar tileinka sér þekkingu á ákveðnu sérsviði hjúkrunar og taka þátt í hjúkrun og við að aðstoða og leiðbeina sjúklingum í athöfnum daglegs lífs. Þeir þurfa einnig að hafa eftirlit með og fyrirbyggja fylgikvilla sem geta komið upp í kjölfar rúmlegu sem og að leiðbeina sjúklingum við endurhæfingu. Einnig leiðbeina þeir aðstoðarfólki við aðhlynningu og aðstoða við aðlögun nýrra starfsmanna þegar það á við.
Nám
Sjúkraliðanám er viðurkennt starfsnám og nemendur hljóta löggildingu að því loknu samkvæmt reglugerð Heilbrigðisráðuneytisins. Sjúkraliðanám er 120 eininga nám og meðalnámstími á sjúkraliðabraut er 3 ár í skóla auk starfsþjálfunar á launum í 16 vikur.
Meðal áfanga sem kenndir eru má nefna: Heilbrigðisfræði, hjúkrunarfræði bókleg, hjúkrunarfræði verkleg, líffæra- og lífeðlisfræði, líkamsbeiting, lyfjafræði, næringarfræði, sálfræði, siðfræði, sjúkdómafræði, skyndihjálp, sýklafræði og upplýsingatækni. Einnig fer fram vinnustaðatengt nám og starfsnám.
Þeir skólar sem bjóða upp á sjúkraliðabraut eru: Fjölbrautaskólinn við Ármúla, Fjölbrautaskólinn í Breiðholti, Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra, Fjölbrautaskóli Suðurnesja, Fjölbrautaskóli Vesturlands, Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum, Menntaskólinn á Ísafirði og Verkmenntaskólinn á Akureyri.
Sjúkraliði á ýmsum málum
Enska: Licensed practical nurse Danska: Social og sundhedsassistent Sænska: Undersköterska. Norska: Helsefagarbeider Franska: Aide-soignant. Þýska: Gesundheits- und Krankenpflegehelfer.
Tengt efni
Félagsliði
Tenglar
Sjúkraliðafélag Íslands
Narfi Jónsson
Faðir Narfa var að öllum líkindum Jón Narfason, sonur Narfa Sveinssonar lögmanns, sem dó í suðurgöngu til Rómar. Narfi prestur er fyrst nefndur í skjölum árið 1488 en árið 1493 var hann orðinn kirkjuprestur í Skálholti og kallaður officialis. Hann virðist hafa verið náinn samstarfsmaður Stefáns Jónssonar Skálholtsbiskups og þess vegna verið valinn forstöðumaður Skriðuklausturs, en biskup taldist sjálfur ábóti þess. Sama ár og Narfi varð príor var vígður kirkjugarður á Skriðu.
Narfi stýrði klaustrinu fyrstu tíu árin og hefur án efa mótað klausturlífið. Hann keypti ýmsar jarðir fyrir klaustrið, enda þurfti nýstofnað klaustur að komast yfir jarðeignir til að treysta reksturinn. Einnig voru klaustrinu gefnar margar jarðir og þar á meðal gaf Halldór nokkur Brynjólfsson klaustrinu eitt hundrað hundraða gegn því að þar skyldi ævinlega segjast messa til sáluhjálpar honum, foreldrum hans og og öllum kristnum mönnum, lifandi og dauðum. Var því eignastaða klaustursins góð þegar Narfi lét af embætti þar 1506 og gerðist ábóti í Þykkvabæjarklaustri. Eftirmaður hans í Skriðu var Þorvarður Helgason.
Þykkvabæjarklaustur var stærra en Skriðuklaustur og stóð á gömlum merg svo að Narfi færðist upp á við í virðingarstiganum þegar hann tók við embætti þar. Ekki fer sögum af embættisferli hans í Þykkvabæ, enda varð hann ekki langur, Narfi dó 1509. Nokkur ár liðu þar til Árni Steinmóðsson eftirmaður hans var vígður.
Franklin Stahl
Franklin William Stahl (fæddur 8. október 1929 í Boston) er bandarískur sameindalíffræðingur og prófessor á eftirlaunum við Oregon háskóla í Eugene. Hann er þekktastur fyrir tilraunina sem kennd er við hann og Matthew Meselson, en hana framkvæmdu þeir árið 1958 og sýndu með henni fram á að afritun DNA er hálfgeymin (það er, að úr einni tvíþráða DNA-sameind verða tvær sem hvor inniheldur einn „gamlan“ þráð og einn nýsmíðaðan). Síðustu áratugina hefur Stahl fengist mest við rannsóknir á endurröðun DNA í gerfrumum. Honum var veitt Thomas Hunt Morgan orðan fyrir framlag sitt til erfðafræðanna árið 1996.
Dreki (aðgreining)
Dreki getur átt við eftirfarandi:
Víkingavatn
thumb|Vikingavatn Víkingavatn (framburður: [Viːciŋkaˌvahtn̥] ) er grunnt stöðuvatn í norðausturhluta landsins, milli Húsavíkur og Ásbyrgis. Víkingavatn er einnig kallað Litla Mývatn vegna mikils fjölda andategunda og annarra fugla sem þar verpa. Víkingavatn er 2,4 km² að flatarmáli. Það er aðeins 4 m yfir sjávarmáli. Víkingavatn var áður bújörð og var upphaflega í eigu bónda sem hét Víkingur.
Txiki Begiristain
Txiki Begiristain (fæddur 12. ágúst 1964) er spænskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 22 leiki og skoraði 6 mörk með landsliðinu.
Hann er stjórnarformaður Manchester City.
Þrípunktur
Þrípunktur er í eðlisfræði þær hita- og þrýstingsaðstæður sem gefið efni getur samtímis verið í storku-, fljótandi- og gasham í varmafræðilegu jafnvægi. Sem dæmi er þrípunktshiti vatns nákvæmlega 273,16 kelvin eða 0,01 °C og 611,73 pasköl (um 6 millibör), en þrípunktur vatns er einmitt notaður til að skilgreina kelvinkvarðann (sem er SI grunneining).
Beikon
thumb|200px|Beikon úr slögum thumb|200px|Beikon úr hrygg (lúxusbeikon)
Beikon er unnið úr mismunandi hlutum svínakjöts, ýmist slögum, síðubitum eða hrygg. Beikon úr slögum, eins og algengast er í íslenskum verslunum, er feitt (oft 50% eða meira) og í því skiptast á fitu- og kjötrendur. Það er í Englandi oftast kallað „amerískt beikon“. Síðubitar eru kjötmeiri og fituminni og beikon gert úr hrygg er fitulítið og oft kallað „lúxusbeikon“ eða „kanadískt beikon“
Beikon er yfirleitt skorið í þunnar ræmur og steikt á pönnu og borið fram til dæmis með steiktum eða hrærðum eggjum, bökuðum baunum, pönnukökum, ristuðu brauði og ýmsu grænmeti. Það er einnig notað í samlokur, á hamborgara og margt annað, eða skorið í litla bita og sett út í pottrétti, súpur og margt fleira. Í mörgum Evrópulöndum er beikon og annað saltað og/eða reykt svínakjöt fyrst og fremst notað til að bragðbæta ýmsa rétti.
Tímavillti prófessorinn
Tímavillti prófessorinn (franska: L'Horloger de la comète) er 36. Svals og Vals-bókin og fjórða bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1986 og á íslensku síðar sama ár.
Beikon
Orðið er komið úr ensku bacon, sem á rætur að rekja til fornfrönsku bacon, frá fornháþýsku bacho sem þýðir „þjór“ eða „læri“ og er af sama stofni og orðið „bak“.
Tímavillti prófessorinn
Söguþráður
Sveppagreifinn heldur í ferðalag og fær Sval og Val til að gæta heimilis síns. Furðulegt farartæki lendir á garðflötinni og út stígur maður sem er nauðalíkur greifanum, hann kynnir sig þó sem Árelíus, frænda hans úr framtíðinni. Segist hann hafa farið í tímaferðalag fyrir tilstilli halastjörnu á himninum. Í fylgd Árelíusar er fjólubláa furðskepnan Nebbi prumpdýr.
Árelíus, segist ætla að halda til Palombíu til að bjarga ýmsum lífverum sem horfið hafa vegna mengunar eða ágangs manna og flytja þær til framtíðar. Svalur og Valur eru vel kunnugir í Palombíu og bjóðast til að slást í för með honum.
Fyrir slysni sendir Árelíus þá alla til Palombíu, en um leið aftur til miðrar sextándu aldar. Þeir lenda í útistöðum við óvinveitta frumbyggja og eru handsamaðir af portúgalska landstjóranum. franskur njósnari hjálpar þeim að flýja í kapp við tímann, enda virkar tímavélin aðeins á meðan halastjarnan er nærri Jörðu.
Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1986 í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún er númer 21 í íslensku ritröðinni.
RSS (aðgreining)
RSS getur átt við um:
Rússlandsherför Napóleons
Rússlandsherför Napóleons var innrás í Rússland sem Napóleon Bónaparte Frakkakeisari hélt í árið 1812. Aðalástæða hennar var sú að Rússland hafði dregið sig úr meginlandskerfi Napóleons; viðskiptabanni gegn Bretlandi sem átti að knésetja þennan helsta keppinaut franska keisaraveldisins.
Í upphafi innrásarinnar stóðu Frakkar betur að vígi en Rússar og bjuggu yfir mun fjölmennari herafla. Frakkar hertóku Moskvu þann 7. september 1812 en eftir það snerist gæfan Rússum í vil. Frakkar neyddust til að hörfa frá gagnáhlaupi Rússa þar sem Rússar eyddu eigin mat og birgðum frekar en að leyfa Frökkum að komast yfir þær og því gat Napóleon ekki haldið uppi her sínum með rússneskum afurðum líkt og hann hafði ætlað sér. Frekar en að takast á við her Napóleons á hans forsendum beittu Rússar skæruhernaði gegn Frakkaher á meðan hann neyddist til að hörfa. Síðan leiddu sjúkdómar, kaldur vetur auk hörku rússneskra hermanna og borgara til þess að Napóleon beið ósigur. Þessi afgerandi ósigur Napóleons markaði þáttaskil í Napóleonsstyrjöldunum og dró svo úr hernaðaryfirburðum Frakka að Napóleon neyddist til að segja af sér árið 1814.
Napóleonsstyrjaldirnar settu mark sitt á rússneska menningu. Lev Tolstoj skrifaði um Rússlandsherförina í skáldsögu sinni, Stríð og friði. Pjotr Iljitsj Tsjaíkovskíj var einnig fyrir innblæstri frá henni þegar hann samdi 1812-forleikinn. Í seinni heimsstyrjöldinni fór innrás Þjóðverja í Sovétríkin á svipaðan hátt.
Aðdragandi innrásarinnar
Allt byrjaði þetta þegar Napóleon gaf út tilskipun um meginlandsbannið þann 21. nóvember 1806, en með því átti að loka öllum höfnum á meginlandinu fyrir verslun og siglingu frá Bretum. Frakkar vonuðust til að geta sigrað Breta með hafnbanni en Napóleon vissi þó fullvel að jafnvel með fullu hafnbanni á allri Evrópu þá gæti hann ekki svelt Breta, þeir bjuggu einfaldlega yfir of mikilli innanlandsframleiðslu. En var það ekki aðalatriðið, bannið snerist um breskan útflutning. Eftir iðnbyltinguna gat Bretland framleitt mikið af góðum og ódýrum vörum, auk þess sem þeir áttu sterkasta flota heims. Fyrir vikið höfðu þeir auðgast mikið á útflutning. Tekjurnar voru síðan notaðar til að fjármagna herinn og veita öðrum ríkjum fjárhagsaðstoð. Napóleon vonaðist til að geta komið höggi á Bretland með því að skera á útflutninginn og koma á kreppu í Englandi þannig að þeim tækist ekki að fjármagna herinn. Þetta gekk ekki eftir því Bretar fundu aðra markaði í stað þeirra sem þeir töpuðu, til dæmis í Suður-Ameríku. Þess fyrir utan stunduðu þeir gríðarmikla smyglverslun við Evrópu.
Rússland í bandalagi við Frakka
Alexander fyrsti (1777-1825) var keisari Rússlands og hafði fram að þessu barist með Prússum gegn Frökkum. Árið 1807 hittust Alexander og Napóleon á pramma á ánni Niemen við borgina Königsberg og undrituðu friðarsamninga milli landanna þriggja. Napóleon fékk Alexander einnig til að taka þátt í meginlandsbanninu þó svo að það kæmi sér ekki vel fyrir Rússa. Rússar þörfnuðust mjög utanríkisverslunarinnar við Breta og bannið hafði fáa kosti í för með sér fyrir Rússland en þeir fengu þó ný landsvæði. Næstu árin á eftir efldist keisaraveldið gífurlega og Alexander skynjaði að verið væri að undirbúa samsæri gegn sér þar sem Frakkland var alls staðar umhverfis hann. Að auki veitti Napóleon honum enga liðveislu gegn Tyrkjum. Rússar urðu að sætta sig við að nágrannar þeirra, Pólverjar, væru á móti þeim en hlynntir Frökkum og að viðskiptabannið var mjög illa séð hjá efri stéttum Rússlands. Þann 31. desember 1810 sagði Alexander skilið við Frakka og kom aftur á viðskiptasambandi við Bretland. Napóleon reyndi að þvinga Rússland til að taka aftur þátt í meginlandabandalaginu gegn Bretlandi undir því yfirskini að hann væri að vernda Pólland fyrir rússneskri árás. Napóleon safnaði síðan saman einum stærsta her sem nokkurn tíma hefur sést, yfir 600.000 manns og ákvað að gera þá hættu sem honum stafaði af Rússlandi að engu. Þriðjungur af her Napóleons voru Frakkar, þriðjungur Þjóðverjar og 100,000 Pólverjar. Þann 14. júní 1812 gekk Napóleon yfir ánna Neman með her sinn og þar með var innrásin hafin.
Smolensk
Frá miðju sumri 1811 og fram á vor 1812 voru herir Napóleons á stanslausri hreyfingu og stefndu allir að vesturbakka Niemen fljóts. Herir streymdu að frá öllum hornum heimsveldisins og lúðrablástur var tíð heyrn.
Vorið 1812 var Napóleon kominn til Dresden en um sama leyti voru herir hans að sameinast í 10 stórar herfylkingar. Herinn var svo gríðarlegur að hann náði frá Königsberg, upp meðfram Niemen fljóti, og til Varsjá.
Fyrsta, annað og þriðja herfylki samanstóðu af 150,000 manns og áttu að vinna saman á leið til Moskvu. Þeim fylgdi síðan lið um 78,000 manna sem áttu að starfa sem liðstyrkur ef riddaraliðinu tækist illa upp. Rétt norðan við Vistulu voru aðrar þrjár fylkingar sem áttu að starfa saman sem ein heild, þetta voru þær fimmta, sjöunda og áttunda. Við Königsberg var síðan tíunda fylkingin en henni stjórnaði Jacques MacDonald hershöfðingi. Þessi fylking spannaði aðeins 9000 manns en hafði samt sem áður eitt mikilvægasta hlutverkið því Jacques MacDonald átti að vernda vinstri væng hersins, ógna Pétursborg og halda eins mörgum rússneskum hermönnum og mögulegt var í vörn.
Hernaðaráælun Napóleons var mjög einföld, hann ætlaði sér að fara styðstu leiðina til Moskvu og þvinga fram orrustu við Rússa í leiðinni. Napóleon hafði rúmlega þrjá hermenn fyrir hvern rússneska hermann og mun fleiri fallbyssur og því leit þetta ekki út eins og léleg áætlun, þvert á móti hefði þessi hernaðaraðferð átt að enda stríðið við Rússa á 20 dögum með afgerandi sigri Napóleons. Alexander Rússlandskeisari hafði samt kost á að sækja hátt í 400.000 varaliða til að fylla í skörð þeirra sem féllu. Napóleon gerði aðeins ein mjög afdrifarík mistök, hann fól bróður sínum Jérôme Bonaparte vald yfir nærri helmingi hersins. Jérôme hafði verið konungurinn í Vestfalíu en eins og hinir bræður Napóleons þá hafði hann reynst óhæfur til starfsins. Jérôme átti að fara með hluta hersins í suður og mæta þar Pjotr Bagration, rússneskum hershöfðingja. Bagretion var hinsvegar að fara að hitta Barclay hershöfðingja við Smolensk, en Napóleon ætlaði að fara norður með herinn og mæta þar Barclay. Með þessu móti var hægt að sundra hernum áður en hann sameinaðist. Þessi áætlun gekk þó ekki eftir þar sem Jérôme var of lengi á leiðinni og missti af Bagretion og rússnesku herirnir náðu að sameinast við Smolensk.
Sviðin jörð
Sviðin jörð er nafnið sem gefið var hernaðaraðferðinni sem Rússar notuðu gegn Frökkum 1812 og svo aftur gegn Þjóðverjum 1940. Þessi aðferð lýsir sér í því að Rússarnir fá innrásarherinn til að elta sig inn í landið í stað þess að mæta þeim í bardaga. Eftir því sem Rússar færast dýpra inn í landið brenna þeir alltaf jörðina á eftir sér þannig að enginn matur eða skjól sé fyrir innrásarherinn. Eftir því sem líður á innrásina fara birgðir innrásarhersins að minnka auk þess sem það fer að kólna með haustinu, það verður til þess að hermenn innrásarhersins falla í hrönnum og Rússar standa þá betur að vígi.
Michail Barclay var hermálaráðherra Rússa þegar Frakkar réðust inn í landið og það var hann sem stjórnaði aðgerðinni „sviðin jörð“. Sumarið 1812 var mjög þurrt og vatn var af skornum skammti, staða franska hersins var brátt mjög erfið vegna matar- og vatnsskorts og áður en til orrustu kom hafði Napóleon misst um 150,000 menn. Þessi aðferð Barclays var eins og sést afar áhrifarík en hún var einnig mjög dýr, það að brenna kornakra og slátra kjötgripum kostaði mjög mikinn pening og Alexander, sem hafði aðeins fylgt ráðum Barclays, og aðrir herforingjar urðu brátt mjög þreyttir á endalausu undanhaldi og vildu mæta Napóleon í bardaga. Alexander rak því Barclay og réð í staðinn Mikhaíl Kutuzov en hann var líklega elsti hersforinginn í styrjöldinni, 67 ára gamall. Frakkar og Rússar mættust síðan í bardaga 16.-18. ágúst fyrir utan borgina Smolensk. Frakkar sigruðu eins og við var að búast en misstu samt milli 8-9000 manns en Rússar aðeins um 3000. Rússar hörfuðu hratt austur og brenndu Smolensk á eftir sér. Napóleon taldi þetta stórt skref í stríðinu þar sem hann hafði náð á sitt vald hinni heilögu borg Smolensk og rússneski herinn hafði hörfað í skjóli nætur austur til Moskvu, Napóleon ákvað að hvíla herinn um stund í Smolensk og bíða eftir vistum.
Borodino
Þann 7. september mættust herirnir svo aftur við Borodino, rússneski herinn hafði undirbúið sig vel og komið sér upp varnarvirkjum. Á þessum tímapunkti átti Napóleon aðeins um 130.000 menn eftir en Alexander var með um 128.000 manns á vígvellinum og fullt af varaliðum sem hægt var að kalla inn. Eftir orustuna sem stóð í um 12 klukkustundir höfðu 73.600 manns fallið, þar af 28.000 frakkar og 45.600 Rússar. Þetta var súr sigur fyrir Napóleon þar sem Alexander gat strax bætt við nýliðum í herinn sinn en Napóleon var langt að heiman og gat ekkert aðhafst. Viku eftir orrustuna mætti Napóleon að hliðum Moskvu, Sankti Pétursborg var pólitísk höfuðborg Rússlands en Moskva var trúarmiðstöð landsins og var því meira högg fyrir Rússa að sjá hana tekna heldur en Sankti Pétursborg. Þegar herinn gekk inn í borgina sá hann sér til skelfingar að borgin var tóm og í ljósum logum. Í bræði sinni kveiktu margir franskir hermenn fleiri elda. Napóleon lýsti þessari sjón sem því hræðilegasta sem hann hafði séð. Frakkar voru næstum heilan mánuð í Moskvu á meðan Napóleon reyndi að semja um frið við Alexander. Þegar ekkert heyrðist frá honum neyddist Napóleon til að fara lengra inn í Rússland með herinn til að þvinga fram úrslit í stríðinu. Brátt skall veturinn þó á og ákvað Napóleon því að hörfa aftur til Parísar.
Undanhaldið
Stemmingin í franska hernum var mjög góð þegar hann lagði af stað heim á leið enda höfðu allir hermennirnir fyllt bakpoka sína af gulli og gersemum og hlökkuðu til að selja þá þegar heim var komið. Veðrið var milt þegar franski herinn hélt af stað en það kólnaði fljótt, það fór að hvessa og snjóa. Það var fyrst núna sem Rússar byrjuðu að ráðast á Frakka, þeir vildu ekki stóra orrustu heldur beittu leifturárásum og hindruðu Frakkana í að komast yfir þau matvæli sem völ var á. Hermenn Napóleons urðu að slátra hestum sínum til að fá að borða og hirða fötin af dauðum félögum sínum til að halda á sér hita, menn féllu í hrönnum eða voru teknir til fanga af Rússum. Loks kom að Napóleon að ánni Berezina en Rússar höfðu brennt einu brúna yfir hana. Napóleon hafði ætlað sér að fara yfir á ísnum en honum til óhapps hafði hlýnað nokkuð og allur ísinn var bráðnaður. Þetta var fullkominn tímasetning fyrir Rússa til að gera árás. Verkfræðingar Napóleons unnu hörðum höndum að því að byggja brýr yfir fljótið á meðan hermennirnir voru í örvæntingu sinni að reyna að halda Rússum í skefjum. Á endanum komust Frakkar yfir en höfðu þó misst um 40.000 manns. Heimildum ber ekki saman um hversu margir franskir hermenn komust lifandi til baka frá Rússlandi en oftast er talað um milli 60 og 100.000 manns, af 600.000 manna her. Ósigur Napóleons sameinaði Rússland, Prússa og Svía gegn Frökkum og unnu þeir sigur á honum 19. október 1813 við Leipzig í Þýskalandi.
Samantekt
Það eru tveir hlutir sem Napóleon hugsaði ekki um áður en hann lagði í herförina: rússneska vegakerfið og veðrið. Rússland bjó yfir mjög slæmu vegakerfi sem gerði það að verkum að mjög erfitt var að koma matarvögnum áleiðis. Það varð til þess að hermennirnir urðu að lifa næstum alfarið af landinu en þar sem Rússar höfðu brennt það þurftu hermennirnir að fara langar leiðir eftir mat. Þetta leiddi til þess að það varð mjög slæmur agi á hernum. Veðrið var ekki betra, fyrst var of þurrt, svo var of blautt og svo var of kalt. Þessar sífellu veðrabreytingar báru með sér lungnabólgu og fleiri sjúkdóma, gerði þá fáu vegi sem voru ennþá erfiðari yfirferðar sem dró ennfrekar úr krafti hersins og seinkaði matarbyrgðum.
Þorvarður Helgason (príor)
Þorvarður Helgason (d. eftir 1532) var íslenskur prestur sem var í Vallanesi á Völlum frá því fyrir 1490 og síðan prestur á Skriðuklaustri. Hann varð svo príor í klaustrinu þegar Narfi Jónsson fluttist í Þykkvabæjarklaustur 1506.
Þorvarður hélt áfram að kaupa jarðir eins og Narfi hafði gert og auðgaði klaustrið töluvert. Árið 1514 gaf Valtýr Sigurðsson klaustrinu jörðina Hvanná á Jökuldal en hann hafði flúið í klaustrið ári áður og leitað þar griða eftir að hafa vegið mann. Sú tilgáta hefur komið fram að í þeim atburði sé kveikjan að þjóðsögunni um Valtý á grænni treyju. Árið 1524 bar það til að einn munkanna í klaustrinu gerði konu barn en Ögmundur biskup tók vægt á brotinu og skyldaði munkinn meðal annars til að kenna í klaustrinu, svo að einhvers konar skólahald hefur verið þar á dögum Þorvarðar.
Þorvarður lét af embætti árið 1530 og hefur þá verið orðinn aldurhniginn. Hann var áfram munkur í klaustrinu og var enn á lífi 1532. Jón Markússon tók við af honum.
Beinakæfa
Beinakæfa er kæfa úr stórgripabeinum. Beinin eru lögð í sýru og skafin, skafið hitað í potti og bætt í tólg. Beinakæfa var fyrrum notuð ofan á brauð á Íslandi.
National Football League
NFL (eða National Football League) er aðaldeild Ameríska fótboltans í Bandaríkjunum. Deildin samanstendur af 32 liðum, hvaðanæva úr Bandaríkjunum. Deildinni er skipt í tvær minni deildir, Ameríkudeildina (en:American Football Conference (AFC)) og Þjóðardeildina (en:National Football Conference (NFC)). Þessum tveim deildum er síðan aftur skipt niður í norður, suður, austur og vestur riðla og eru fjögur lið í hverjum riðli, eða samtals 32. Fyrir upphaf hvers tímabils spilar lið fjórir æfingaleiki. Þegar að tímabil byrjar spilar lið 16 deildarleiki og eftir það komast tólf lið (sex úr AFC, sex úr NFC) í umspil. Umspilið endar síðan í úrslitaleik á milli sigurvegara AFC deildarinnar og sigurvegara NFC deildarinnar, sá leikur er jafnframt kallaður Super Bowl, og er spilaður í lok janúar eða upphafi febrúar.
Saga
Árið 1920 var deildin stofnuð undir nafninu American Professional Football Association. Tveim árum seinna, árið 1922, var nafninu breytt í National Football League og stendur það nafn enn í dag. Deildin er ein af stærstu íþróttadeildum í Norður-Ameríku. Deildin er einnig í sér klassa hvað varðar áhorfendafjölda og árið 2005 voru 67 593 áhorfendur að meðaltali á hverjum leik, en það eru t.d. 25 000 fleiri manneskjur að meðaltali á leik en var í þýsku úrvalsdeildinni í knattspyrnu, Bundesliga.
Lið í NFL
Það eru 32 lið í NFL deildinni. Hvert lið má hafa mest 53 leikmenn á meðan á hverju tímabili stendur. Þetta er eina stóra deildin í Bandaríkjunum þar sem að öll liðið eru frá Bandaríkjunum, en í öðrum tilvikum eru lið frá Kanada með í Bandarískum deildarkeppnum. Þetta má útskýra með því að kanadískur fótbolti, er meira spilaður þar. Hann er nokkuð frábrugðinn amerískum fótbolta, þó að hann minni mjög á hann.
Frá og með tímabilinu 2002 eru eftirfarandi lið í NFL:
Sigurjón Kjartansson
Sigurjón Kjartansson (fæddar 20. september 1968) er tónlistarmaður, útvarpsmaður, gamanleikari og handritshöfundur. Sigurjón er í íslenska rokkbandinu HAM en í þeirri hljómsveit leikur hann á gítar og syngur. Hann var einn af höfuðpaurunum í Fóstbræðrum og Svínasúpunni og er annar stjórnandi útvarpsþáttarins Tvíhöfða ásamt Jóni Gnarr.
Dreki (heilastöð)
thumb|Staðsetning drekans í [[heili|heilanum.]] Dreki er heilastöð í randkerfinu (í gagnaugablaði mannsheilans sem meðal annars er talin gegna mikilvægu hlutverki í ljósu minni. Hlutverk drekans hefur ekki síst uppgötvast vegna rannsókna á sjúklingum með heilaskemmdir.
H.M. er einn þekktasti sjúklingurinn með heilaskemmd í dreka.
Selabaggi
Selabaggi er gamall íslenskur réttur úr  sel. Hjarta, hryggvöðvar og spik af sel er lagt inn í selsþind og selsgörn vafið utan um. Selbaggar voru oftast soðnir og súrsaðir en einnig þekktist að reykja þá eða eta þá nýja.
Rósroði
Rósroði (lat. rosacea) er langvinnt heilkenni með ólíkum birtingarmyndum. Roðinn birtist á nefi, höku, enni og kinnum.
Einkenni
Algeng einkenni heilkennisins eru:
Flokkun
Ein flokkun skiptir rósroða í 4 undirgerðir og eitt afbrigði :
Orsakir
Ekki er vitað hvað veldur sjúkdóminum en vissir þættir eru þekktir að því að geta framkallað hann og má þar nefna :
Greining
Rósroði er algengari hjá konum að undanskylinni hnúskakvillagerðinni og fólk eftir þrítugt er líklegra að fá rósroða.
Helstu mismunagreiningar (e. differential diagnosis) eru:
Faraldsfræði
Rannsóknir hafa sýnt algengi vera 2-22% hjá fólki með ljósan hörundslit.
Picea chihuahuana
Picea chihuahuana, er meðalstórt sígrænt tré um 25 til 35 metra hátt, og með stofnþvermál að 1 meter. Það er upprunnið frá norðvestur Mexíkó, þar sem það er í 25 lundum (populations) í Sierra Madre Occidental fjöllum í Chihuahua og Durango. Þar vex það í 2300-3200 metra hæð, meðfram ám og lækjum í fjalladölum, þar sem raki í jarðvegi er meiri en takmörkuð úrkoma gefur annars til kynna.
Börkurinn er þunnur og hreistróttur, flagnar af í smáum hringlalega plötum 5 til 10 sm í þvermáli. Krónan er keilulaga, með mjög gisinni greinabyggingu og drúpandi smágreinum. Sprotarnir eru gildir, föl gulbrúnir, hárlausir, og með áberandi nöbbum. Barrið er nálarlaga, 17 til 23 mm langt, þykkt, tígullaga í þversniði, bjart vax-blágrænt með áberandi loftaugarásum; oddurinn er mjög beittur. thumb|vinstri|Grein með barri. Könglarnir eru hangandi, breiðsívalir, 7 til 12 sm langir og 3 sm breiðir þegar eru lokaðir, verða 4 til 5 sm breiðir. Þeir eru með stífar, mjúkávalar köngulskeljar, 1.5 til 2 sm breiðar, grænar óþroskaðar og verða fölbrúnar 6 til 8 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru svört, 4 mm löng, með 10 til 13 mm löngum fölbrúnum væng.
Soong Ching-ling
Soong Ching-ling (27. janúar 1893 – 29. maí 1981) var kínverskur stjórnmálamaður. Hún var þriðja eiginkona byltingarleiðtogans Sun Yat-sens sem leiddi Xinhai-byltinguna árið 1911. Soong var oft kölluð „frú Sun Yat-sen“ eða „móðir lýðveldisins Kína“. Soong Ching-ling var ein af Soong-systrunum, sem allar voru giftar kínverskum áhrifamönnum og höfðu talsverð áhrif á kínversk stjórnmál fyrir árið 1949. Eldri systir hennar, Soong Ai-ling, var gift auðjöfrinum H. H. Kung og sú yngri, Soong Mei-ling, var gift Chiang Kai-shek, samstarfsmanni Sun Yat-sens og síðar forseta Lýðveldisins Kína á Taívan. Maóstar sögðu um systurnar: „Ein elskaði peninga, önnur völd og sú þriðja landið sitt.“
Picea chihuahuana
Picea chihuahuana var fyrst uppgötvað 1942 af mexíkanska grasafræðingnum Maximino Martínez, og er það í útrýmingarhættu með eingöngu 25 lundi (populations), og enginn er með meira en nokkur hundruð tré. Það er náskylt Picea martinezii frá norðaustur Mexíkó, en er frábrugðið meða styttra, blágrænu barri, og minni og nettari köngla með smærri köngulskeljum. Engar aðrar skyldar grenitegundir eru Norður Ameríku, Næstskyldustu tegundirnar eru í austur Asíu.
Soong Ching-ling
Soong gegndi ýmsum mikilvægum embættum eftir stofnun Alþýðulýðveldisins Kína árið 1949. Hún var varaforseti Kína (1949–1975) og varaformaður fastanefndar kínverska þjóðþingsins (1954–1959, 1975–1981). Soong ferðaðist um heiminn snemma á sjötta áratugnum og birtist í umboði Kínverja á ýmsum alþjóðaviðburðum. Í menningarbyltingunni var Soong hins vegar harðlega gagnrýnd. Eftir að Liu Shaoqi forseti var drepinn í hreinsunum Maós árið 1968 gerðust þau Soong og hinn varaforsetinn, Dong Biwu, í reynd þjóðhöfðingjar Kína til ársins 1972, en þá var Dong útnefndur forseti til bráðabirgða. Soong lifði menningarbyltinguna af en birtist æ sjaldnar opinberlega eftir árið 1976. Soong var formlega þjóðhöfðingi Kína sem formaður fastanefndar kínverska þjóðþingsins frá 1976 til 1978. Þegar heilsu Soong hrakaði í maí 1981 var henni veittur titillinn „heiðursforseti Alþýðulýðveldisins Kína“.
Picea chihuahuana
Þetta er mjög laglegt tré og er byrjað að rækta það sem prýðistré í grasagörðum, og sérstaklega á hlýjum svæðum þar sem það er einna hitaþolnast allra grenitrjáa, þolir meiri sumarhita en Broddgreni, sem líkist því í barri.
Jón Markússon
Jón Markússon (d. 1534) var íslenskur prestur sem var á Steinsvaði í Hróarstungu frá því fyrir eða um 1504 fram undir 1522 en fluttist þá í Vallanes á Völlum. Árið 1530 varð hann príor í Skriðuklaustri eftir að Þorvarður Helgason lét af embætti og gegndi þeirri stöðu til dauðadags.
Ætt Jóns er óviss en hann hefur verið sagður af Skógaætt undir Eyjafjöllum. Hann hefur líklega verið orðinn aldraður þegar hann varð príor og ferill hans varð ekki langur. Eftirmaður hans var Brandur Hrafnsson, síðasti príorinn á Skriðuklaustri.
Bandsög
thumb|Unnið við bandsög Bandsög er sög með blaði sem er grannur, tenntur málmborði með samsoðna enda.
Blaðið í bandsöginni gengur líkt og reim yfir tvö hjól sem snúast. Með bandsög er auðvelt að breyta stefnu sagarfarsins meðan sagað er (saga munstur). Hún er einkum notað til að saga í málm- eða tréplötur og við kjötvinnslu.
Diskfléttur
Diskfléttur (latína: Lecanoromycetes) eru stærsti flokkur fléttumyndandi sveppa. Þær flokkast sem undirflokkur af Pezizomycotina í fylkingu asksveppa. Askar diskfléttna losa oftast gró með því að klofna í endann.
Clara Schumann
thumb|right|Clara Schumann 1838 eftir [[Franz von Lenbach.]] Clara Josephine Schumann (fædd Wieck; 13. september 1819 – 20. maí 1896) var þýskur píanóleikari, tónskáld og píanókennari. Hún var einn þekktasti píanóleikari rómantíska tímabilsins og átti yfir 60 ára feril þar sem hún fékkst við breitt svið verka, frá verkum sem sýndu framúrskarandi fingrafimi að alvarlegri tónverkum. Hún samdi einleiksverk fyrir píanó, píanókonsert (ópus 7), kammertónlist, kórverk og sönglög.
Hún ólst upp í Leipzig þar sem faðir hennar, Friedrich Wieck, var píanóleikari og kennari og móðir hennar, Mariane Bargiel, var píanóleikari, söngkona og píanókennari. Hún var undrabarn sem hlaut þjálfun hjá föður sínum og hóf að koma fram opinberlega frá 11 ára aldri. Hún hélt vel sótta tónleika í París og Vín, meðal annars. Hún giftist tónskáldinu Robert Schumann og átti með honum átta börn. Þau voru nánir vinir Johannes Brahms sem þau hvöttu áfram í tónsmíðum. Clara frumflutti mörg af verkum Brahms og eiginmanns síns opinberlega.
Eftir lát Roberts Schumann hélt hún áfram tónleikum í Evrópu í áratugi, oft með fiðluleikaranum Joseph Joachim og öðru kammertónlistarfólki. Frá 1878 var hún píanókennari Hoch-tónlistarskólans í Frankfurt, þar sem nemendur sóttu til hennar alls staðar að úr heiminum. Hún sá um útgáfu verka Roberts Schumann. Hún lést í Frankfurt, en var grafin í Bonn við hlið eiginmanns síns.
Samskynjun
Samskynjun er þegar áreiti sem venjulega skynjast með einu skynfæri skynjast með fleiri skynfærum. Dæmi um þetta er að sumt fólk finnur bragð að tónum eða finnst bókstafir eða tölur hafa lit.
Bláháfur
Bláháfur (fræðiheiti: Prionace glauca) er stór uppsjávarfiskur af ætt mannætuháfa. Hann getur þó leitað niður á allt að 350 metra dýpi til dæmis í fæðuleit.
Vaxtarlag hans er vel aðlagað að ránlífi í uppsjónum, hann er grannvaxinn með langa og oddmjóa eyrugga, stóreygður og trýnið oddmjótt. Hann syndir yfirleitt hægt og rólega en eykur hraða sinn hratt þegar hann skynjar hugsanlega fæðu. Ef það gerist verður hann einn af hraðskreiðustu fiskum heims og hafa vísindamenn metið sundhraða hans á stuttum sprettum allt að 35 km á klukkustund. Sumir halda því reyndar fram að bláháfurinn geti náð mun meiri hraða eða rúmlega 90 km/klst. á mjög stuttum kafla. Slíkt hefur ekki verið sannað og er það dregið mjög í efa þar sem mótstaða vatnsins er það mikil að til að ná þessum hraða þyrfti óhemju mikla orku.
Veiði og veiðisvæði
Bláháfurinn finnst á ýmsum búsvæðum um allan heim. Hann dvelur helst í heitari hafsvæðum á að minnsta kosti 150 metra dýpt, allt að 350 metra dýpt. Þessi hafsvæði eru yfirleitt á breiddargráðunum 20° og 50° norður, en á þessum breiddargráðum er hitastigið frá 7°-16°C. Hann hefur sést í sjó þar sem hitastigið er frá 7° til 25°C heitt. Bláháfurinn heldur sér helst nálægt ströndum, honum finnst gaman að halda sér við ströndina þar sem kafarar og bátar sjá til hans.
Líffræði
Bláháfurinn getur orðið allt að 3,8 til 4 metra langur og 240 kg þungur. Hann verður kynþroska þegar hann er 4-5 ára gamall og orðinn 250 cm langur. Hann vex óvenju hratt, mun hraðar er aðrir stórar hákarlar fyrstu fjögur árin. Elsti bláháfurinn sem veiðst hefur var rúmlega 20 ára gamall samkvæmt talningum á árhringjum í hryggjarliðum. En slíkir hringir myndast líkt og í trjám við samfelldan en breytilegan vöxt eftir árstíðum.
Bláháfurinn er rándýr og hafa margar tegundir fundist í maga han. Þar má nefna sem dæmi kolkrabba, smokkfisk, makríl, túnfisk, humar, krabba, smáhákarla og oft á tíðum sjófugla. Þeir leitast yfirleitt í smærri fiska, en ef þeir finna stór spendýr verður það hluti af matnum þeirra og erum við mennirnir ekkert undanskildir.
Bláháfurinn syndir kringum bráð sína áður en hann ræðst á hana. Þegar á þarf að halda slæst hann í hóp með öðrum bláháfum til þess að ráðast á stærra bráð. Sundhraði og tennur háfsins hjálpa honum og gera honum kleift að rífa húð og hold af bráðinni og jafnvel af flóknustu dýrum. Vitað er til að háhyrningar veiði bláháf.
Matur
Bláháfur notað til neyslu og til að mynda eftirsóknarverður víða í Asíu. Uggarnir eru notaðir í hákarlauggasúpu, lifrin í olíu en kjötsins er einnig neytt og það unnið með ýmsum hætti svo sem þurrkað, saltað, reykt eða steikt. Þrátt fyrir þessa miklu veiði er heimsstofn bláháfsins ekki talinn í hættu, þó sjáanleg fækkun hafi orðið á staðbundnum stofnum.
Chilly Friday
Chilly Friday er grænlensk rokkhljómsveit sem stofnuð var á föstudegi árið 1999 í Nuuk.