cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nemesis
Nemesis merkir upphaflega úthlutun eftir verðleikum. Það er líka sá munur á henni og örlagagyðjunum, að þær ákveða hlutskipti manna fyrir fæðinguna, en Nemesis veitir mönnum lán eða ólán fyrir framdar gerðir, umbunar þeim eða hegnir eftir siðferðilegri réttlætismeðvitund. Hitt er þó lang algengast, að hún leiði óhamingju yfir menn. Þegar ofstopafullum mönnum hefur hlotnast of mikið hamingjulán, þá færir hún þeim gífurlegt tjón til þess að minna þá á, að þeir eru dauðlegir, því að óbrigðul hamingja veitist engum nema guðunum einum.
Dean Court
Dean Court (einnig þekktur sem Vitality Stadium) er knattspyrnuvöllur í Bournemouth á Englandi og heimavöllur A.F.C. Bournemouth. Völlurinn tekur rúm 11.000 í sæti og er minnsti völlur ensku úrvalsdeildarinnar. Áform eru hjá liðinu að byggja nýjan völl.
Dómkirkjan í Konstanz
thumb|Dómkirkjan í Konstanz var notuð fyrir kirkjuþingið mikla 1414-1418. Dómkirkjan í Konstanz (einnig kölluð Frúarkirkjan) er elsta bygging borgarinnar Konstanz í Þýskalandi sem enn er í notkun. Elstu hlutar hennar eru frá árinu 1000. Kirkjan var notuð sem aðalsalur kirkjuþingsins mikla 1414-1418.
Forsaga
Fyrirrennari dómkirkjunnar var sennilega reist 585-590. Sú kirkja var einnig dómkirkja og var mikilvæg miðstöð fyrir kristniboð meðal germana. Á fyrri hluta 9. aldar var sú kirkja rifin og var þá reist ný kirkja. Um 1000 var sú kirkja stækkuð og var þá meðal merkustu rómanskra kirkna í suðurhluta Þýskalands. En kirkja þessi hrundi 1052 af ókunnum ástæðum. Talað er um jarðskjálfta og galla í byggingu.
Byggingasaga
Strax var hafist handa við að reisa nýja kirkju. Notaðir voru nokkrir gömlu múranna, en að öðru leyti var kirkjan nýbygging. Framkvæmdir gengu hægt fyrir sig, þar sem biskuparnir á þeim tíma voru uppteknir við staðarmálin í héraðinu. Kirkjan var vígð 1089 og helguð Maríu mey, heilögum Pelagíusi og heilögum Konrad frá Konstanz. Dómkirkjan var salarkirkja á þeim tíma og samanstóð af einu langskipi og tveimur þverskipum. Engir turnar voru á henni. Dómkirkjan var miðstöð lærdóms á miðöldum. Þangað streymdu munkar frá hinum ýmsu reglum til að stunda nám. Við hlið kirkjunnar var aðsetur biskupanna. Árið 1100 var hafist handa við að reisa turna. Þeir áttu að vera tveir, enda var það siður hjá dómkirkjum. Turnarnir voru því sem næst samvaxnir og ekki með þakkrónu. 1128 hrundi norðurturninn niður og varð því að reisa hann frá grunni. Enn gengu framkvæmdir hægt og voru turnarnir ekki fullgerðir fyrr en 1378. Báðir fengu þeir flöt blýþök.
Kirkjuþingið mikla
1414 kallaði Sigismund keisari saman kirkjuþing kaþólsku kirkjunnar. Höfuðmálin voru tvenn. Í fyrsta lagi að jafna klofning kirkjunnar, en á þessum tíma voru þrír starfandi páfar samtímis. Í öðru máli að leysa úr Hússítastríðinu í Bæheimi. Til þessa þing mættu keisarinn sjálfur, Jóhannes XXIII páfi (hinir tveir neituðu að mæta), kardinálar, erkibiskupar og biskupar, ásamt trúfræðingum, verkafólki og þjónustuliði. Þetta voru þúsundir manna. Dómkirkjan var aðalfundarstaður, en í henni voru haldnir 45 aðskildir fundir eða ráðstefnur næstu fjögur árin. Í þeim voru haldnar um 200 trúarræður. Á einum fundinum var trúarleiðtoginn Jan Hus dæmdur til dauða sem trúníðingur. Hann var síðan brenndur á báli á torginu fyrir utan. Páfadeilan var leyst á fundi í kirkjunni með því að ríkjandi páfar voru settir af og ákveðið að velja nýjan páfa. Páfakjörið fór þó ekki fram í kirkjunni sjálfri, heldur í húsi einu nálægt höfninni og hefur síðan hlotið heitið Kirkjuþingshúsið (Konzilgebäude). Nýr páfi varð Oddo di Colonna frá Ítalíu, sem valdi sér heitið Martin V. Hann var síðan boðaður í dómkirkjuna, þar sem hann hlaut fyrst prestvígslu og síðan biskupavígslu. Páfavígslan fór síðan fram á torginu fyrir utan. Þetta er eina páfakjörið sem fram hefur farið norðan Alpa.
thumb|Dómkirkjan 1819. Miðturninn er ekki kominn.
Siðaskiptin
1526 var biskupinn rekinn úr borginni vegna áhrifa af siðaskiptunum. Það voru endalok kirkjunnar sem dómkirkja. Siðaskiptin voru formlega framkvæmd ári síðar og var kirkjunni breytt í lúterska sóknarkirkju. Öll verðmæti hennar og listaverk voru tekin. Sum voru brædd, önnur seld og enn öðrum fleygt í Rínarfljót. Þannig glötuðust t.d. 60 ölturu úr kirkjunni fyrir fullt og allt. 1548 neytt Karl V keisari borgarbúa til að taka upp kaþólska trú á nýjan leik. Kirkjan var þá endurvígð sem kaþólsk kirkja og er hún það enn í dag.
Nýrri tímar
1850 fékk kirkjan nýjan turn. Hann var settur á milli gömlu turnanna, sem báðir fengu lítið hvolfþak. Þannig hækkaði kirkjan talsvert og er nú 78 metra há.
thumb|Gröfin helga thumb|left|Jesús á gulldiski
Mauritiuskapellan
Mauritiuskapellan (Mauritiusrotunde) er lítil kapella sem upphaflega stóð fyrir aftan dómkirkjuna, en er samföst henni í dag. Það var biskupinn Konrad frá Konstanz sem lét reisa hana eftir seinni för sína til Jerúsalem árið 940. Kapellan öll er 11 metra í þvermál, en í miðju hennar er eftirmynd af gröf Jesú. Gröfin er einnig hringlótt. Hún er 2,43 metra í þvermál og 4,65 metra há. Hún var smíðuð um 1260 og var sennilega upphaflega úr gulli eða gullhúðuð. Mýmargar styttur eru á hringnum, m.a. af postulunum.
Bankeryd
thumb|right|220px|[[Kirkjan í Bankeryds]] Bankeryd er þéttbýli í sveitarfélaginu Jönköping i Svíþjóð. Árið 2010 bjuggu þar 8.107 manns.
Dómkirkjan í Konstanz
Mauritiuskapellan
thumb|Abraham heldur á predikunarstólnum
Grafhvelfing
Grafhvelfing dómkirkjunnar er elsti hluti byggingarinnar. Hún tilheyrði fyrirrennara dómkirkjunnar, sem hrundi 1052. Í hvelfingu hvílir þó aðeins heilagur Pelagíus, sem varð píslarvottur á 6. öld. Líkamsleifar hans voru sett í kirkjuna á 10. öld, jafnvel fyrr. Þær eru geymdar í steinkistu. Ef til voru leifar annarra í hvelfingunni fyrir siðaskiptin, áður en verðmæti og listaverk voru fjarlægð. Í grafhvlfingunni eru fjórir gullslegnir diskar frá miðöldum. Sá stærsti þeirra er 194 cm í þvermál og sýnir Jesú skegglausan. Hinir þrír diskarnir eru yngri og minni. Þeir eru frá 12. eða 13. öld og eru 90-94 cm í þvermál. Þeir eru til heiðurs dýrlingunum Konrad frá Konstanz og Pelagius, sem báðir voru biskupar í dómkirkjunni áður fyrr. Fjórði diskurinn er með örn, en hann er tákn Jóhannesar guðspjallamanns. Diskarnir voru allir fjarlægðir 1973 og settir á safn. Í grafhvelfingunni eru eingungis eftirmyndir.
Predikunarstóll
Gamli predikunarstóllinn var eyðilagður í siðaskiptunum. Núverandi stóll er frá 1680 og er úr hnetuviði. Stór og klunnaleg stytta af Abraham heldur stólnum uppi. Á 18. öld héldu menn að þetta væri Jan Hus sem brenndur var á báli 1414 á kirkjuþinginu mikla. Sannleikurinn kom ekki í ljós fyrr en á fyrrihluta 19. aldar. Á fjórða áratug 19. aldar var styttan notuð fyrir auglýsingu um kirkjuþingið mikla. Eftir notkunina var hún, ásamt öðru dóti, urðuð. Hún fannst ekki fyrr en löngu seinna og var sett á sinn stað aftur undir predikunarstólinn 1986.
Kirkjuklukkur
Samtals eru 19 bjöllur í turnum dómkirkjunnar. Þær vega samanlagt 35 tonn. Þar með eru þær næstþyngsta klukknaverkið í Þýskalandi, á eftir dómkirkjunni í Köln.
Roger Moore
Roger Moore (fæddur 14. október 1927 - látinn 23. maí 2017) var enskur leikari og kvikmyndaframleiðandi. Hann er þekktastur fyrir að hafa farið með hlutverk James Bond í samnefndum kvikmyndum og þáttaröðinni Dýrlingurinn (The Saint).
Fengitími
Fengitími er sá tími árs sem dýr eru reiðubúin til mökunar. Fengitíminn er ýmist einu sinni á ári eða oftar en allt fer það eftir dýrategundum. Atferli dýra breytist oft mjög um fengitímann, og jafnvel svo að dýrin taka ekki eftir hættum sem að þeim steðja.
Georg von Hertling
Georg Friedrich, Graf von Hertling (31. ágúst 1843 – 4. janúar 1919), var bæverskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bæjaralands frá 1912 til 1917 og síðan forsætisráðherra Prússlands og kanslari Þýskalands frá 1917 til 1918. Hann var fyrsti stjórnmálamaðurinn úr skipulögðum stjórnmálaflokki sem gegndi kanslaraembættinu.
Fengitími
Um orðanotkun
Orðið fengitími er haft almennt um riðtímann, en einnig um þann tíma þegar hleypt er til ánna, en það er tímabil sem spannar frá því skömmu fyrir jól fram í janúar. Orðið hrygningartími er aðeins haft um fiska enda orðið komið af orðinu hrogn.
Georg von Hertling
Æviágrip
Hertling varð heimspekikennari í Háskólanum í München og samdi bækur um Aristóteles (1871) og Albertus Magnus (1880). Frá 1875 til 1890 og frá 1893 til 1912 sat hann á þýska ríkisþinginu og frá 1909 til 1912 var hann leiðtogi þýska Miðflokksins á þinginu. Árið 1891 gerði ríkisstjóri Bæjaralands Hertling að þingmanni til lífstíðar í efri deild bæverska héraðsþingsins.
Sem leiðtogi stærsta flokksins á bæverska héraðsþinginu var Hertling árið 1912 útnefndur forsætisráðherra og utanríkisráðherra Bæjaralands. Hann var fyrsti forsætisráðherrann sem var útnefndur í embættið í valdi meirihluta á þingi. Lúðvík 3. konungur Bæjaralands gaf honum síðar greifanafnbót. Eftir að fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 studdi Hertling ríkisstjórn Theobalds von Bethmann-Hollweg kanslara en afþakkaði boð um að taka við kanslaraembættinu þegar Bethman-Hollweg neyddist til að segja af sér árið 1917. Eftir að Georg Michaelis féll úr embættinu í nóvember sama ár féllst Hertling á að taka við kanslaraembættinu og gerðist jafnframt forsætisráðherra Prússlands. Hertling var fyrsti stjórnmálamaðurinn sem gegndi þessum embættum; forverar hans höfðu verið stjórnsýslumenn eða hermenn.
Hertling var íhaldsmaður sem vildi stefna að algerum sigri Þýskalands. Vegna aldurs síns og íhaldssemi var hann illa í stakk búinn til að keppast um völdin við yfirstjórn hersins sem laut forystu hershöfðingjanna Pauls von Hindenburg og Erichs Ludendorff. Líkt og Michaelis á undan honum var í síauknum mæli litið á Hertling sem strengjabrúðu Hindenburgs og Ludendorffs, sem höfðu á síðasta kafla styrjaldarinnar í raun breytt Þýskalandi í herforingjastjórn. Á stjórnartíð Hertlings fór allt út um þúfur fyrir þýska herinn á vesturvígstöðvunum. Þar sem Hertling tókst ekki að leysa úr kreppunni neyddist hann í lok ársins 1918 til að segja af sér svo furstinn Maximilian von Baden gæti gerst kanslari og samið um frið við bandamenn.
Íþróttafélag Hafnarfjarðar
Íþróttafélag Hafnarfjarðar, skammstafað ÍH, er íslenskt íþróttafélag í Hafnarfirði. Það var stofnað árið 1983. Til að byrja með var félagið stofnað utan um handknattleiksdeild félagsins. Síðar eða árið 1996 var stofnaður meistaraflokkur í knattspyrnu og hóf félagið þáttöku í 3. deild. Eftir nokkura ára baráttu náði félagið sumarið 2006 að vinna sig upp í 2 deild en liðið leikur í dag í þriðju efstu deild. Handknattleiksdeild félagsins var endurvakin fyrir tímabilið 2013-2014 og endaði liðið í 7. sæti í fyrstu deild.
Gikkverkun
Gikkverkun er hugtak í jarðfræði og haft um það þegar einn þáttur hefur áhrif á annan og veldur þannig jarðskjálfta óbeint, eins og til dæmis þegar smávægilegar þrýstingsbreytingar í jarðskorpunni gætu stjórnað því hvenær skjálftahrinurnar verða þó þær valdi þeim ekki. Talað er um fylgni milli skjálftavirkninnar við aðra þætti, til dæmis eins og þegar hækkandi vatnsþrýstingur minnkar núning á sprunguflötum og losar þannig um spennu sem fyrir er í jarðskorpunni. Lónið veldur þannig ekki skjálftunum, það gerir spennan.
Vísindaheimspeki
Vísindaheimspeki er undirgrein heimspekinnar, sem rannsakar heimspekilegan grundvöll og heimspekilegar afleiðingar vísindanna, þar á meðal formlegra vísinda, náttúruvísindann og félagsvísindanna. Vísindaheimspeki er nátengd þekkingarfræði og málspeki ásamt því að skarast við greinar frumspeki og verufræði sem er sú grein sem snýr að því að fjalla um tilveru hlutanna. Vísindaheimspeki leitast við að svara spurningunni um hvað það er sem einkennir vísindi og hvað gerir eitt að vísindum en annað ekki. Vísindaheimspekin fer ofan í það hvernig tilraunir og athuganir ásamt gerð kenninga hafa leitt vísindamenn þeim kenningum og staðreyndum sem við lifum við og notum í dag.
Markmið vísindaheimspekinnar
Vísindaheimspeki leitast við að skýra hluti á borð við:
Afleiðsla
Afleiðsla kallast það þegar dregin er ályktun af almennari forsendum og ályktunin er nauðsynleg afleiðing þeirra. Það er að segja, ef forsendurnar eru sannar, þá verður niðurstaðan að vera sönn líka ef röksemdafærslan er á annað borð gild (röksemdafærsla er ógild ef allar forsendurnar geta verið sannar en niðurstaðan ósönn). Þvert á við um aðleiðslu, þá virkar afleiðsla frá því almenna yfir á það einstaka. Almenna hluti eins og það að menn eru dauðlegir er því hægt að heimfæra upp á einstaklinginn með þessum hætti:
Gallinn á afleiðslunni er þó sá að hún gefur okkur engar nýjar upplýsingar, til að hún virki þarf maður að vita bæði það almenna og það einstaka.
Aðleiðsla
Aðleiðsla er röksemdafærsla þar sem alhæft er út frá takmörkuðum vitnisburði. Í aðleiðslu styðja forsendurnar niðurstöðuna en tryggja hana ekki.
Eftirfarandi er dæmi um aðleiðslu:
Afmörkunarvandinn
Afmörkunarvandinn er vandi innan vísindaheimspeki sem leitast við að aðgreina raunveruleg vísindi frá gervivísindum (einnig kallað hjáfræði). Algengt viðmið til að kanna þetta notast við kenninguna um hrekjanleika sem Karl Popper setti fram um miðja 20. öld. Ef kenning er sögð vera hrekjanleg þá er ekki verið að segja að hún sé ósönn heldur er verið að benda á að kenningin inniheldur staðhæfingar sem hægt er að meta og rannsaka gagnvart reynslu meðal annars. Hrekjanleg kenning er sem sagt á þann veg að við gætum komist að því ekki allar staðhæfingar hennar standast nákvæma skoðun. Karl Popper taldi að þær vísindalegu kenningar sem ekki væru hrekjanlegar, væru í raun ekki vísindalegar kenningar heldur einungis gervivísindi. Minnihluti vísindamanna, eða um 11%, telur afmörkunarvandann þó vera leystan og er hann því einn áleitnasti vandinn innan vísindaheimspekinnar.
Bombus tibetanus
Bombus tibetanus er tegund af humlum, ættuð frá austurhluta hálendisplötu Tíbet (Sichuan, Yunnan, Gansu og Qinghai).
Kyrkislöngur
Kyrk­islöng­ur kallast slöngur, án vígtanna og eiturs, sem kyrkja og kremja bráð sína til bana. Slöngurnar grípa gjarnan bráðina fyrst með kjaftinum áður en þær vefja líkamanumm utan um hana og kyrkja. Um er að ræða athæfisflokkun eða aternisflokkun en ekki ættræna flokkun rétt eins og skiptingin í farfugla og staðfugla.
Stærstu slöngur heims eru kyrkislöngur og þær eru jafnframt meðal þyngstu skriðdýra á eftir krókódílum og stærstu skjaldbökum. Þær stærstu geta banað fullorðnum manni og jafn vel gleypt hann.
Hroki og hleypidómar
Hroki og hleypidómar (enska: Pride and prejudice) er ein frægasta skáldsaga rithöfundarins Jane Austen og var fyrst gefin út árið 1813. Sagan fylgist með aðalpersónunni Elizabeth Bennett þegar hún glímir við vandamál sem tengjast mannasiðum, uppeldi, samvisku, menntun og hjónabandi í samfélagi landeigendaaðalsins á fyrri hluta 19. aldar í Englandi. Elizabeth er önnur fimm dætra sveitaherramanns og búa þau nálægt skáldaða bænum Meryton í Hertfordshire, nálægt London.
Þrátt fyrir að sagan gerist við upphaf 19. aldar vekur hún hrifningu margra nútíma lesenda og er nálægt því að vera á toppnum á lista yfir „mest elskuðu bækurnar“. Hún er orðin ein vinsælasta skáldsaga enskra bókmennta og hefur fengið töluverða umfjöllun hjá bókmenntafræðingum. Nútíma áhugi á bókinni hefur getið af sér fjöldann allan af dramatískum skáldsögum og sögum sem reyna að líkja eftir eftirminnilegustu persónum Austen og umfjöllunarefnum bókarinnar. Bókin hefur selst í meira en 20 milljónum eintaka um allan heim.
Freyja (bjór)
Fósturlandsins Freyja er íslenskur tær hveitibjór frá Ölvisholti sem var settur á markað 2009 og auglýstur sem „fyrsti íslenski hveitibjórinn“. Bjórinn er léttur og bragðmildur, kryddaður með appelsínuberki og kóríander að belgískri fyrirmynd (Witbier) með þýskum hallertau-humlum. Hann er 4,5% að styrkleika.
Á miðanum er mynd af ljóshærðri konu í upphlut án skyrtu sem mundar íslenska fánann.
George Grenville
George Grenville (14. október 1712 – 13. nóvember 1770) var breskur stjórnmálamaður úr röð Vigga sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1763 til 1765. Grenville kom úr áhrifamikilli stjórnmálafjölskyldu og steig fyrst á breska þingið árið 1741. Hann var þá einn af „hvolpum Cobhams“, hópi ungra þingmanna sem fylgdu Cobham lávarði að málum.
Árið 1754 varð Grenville féhirðir sjóhersins og gegndi því embætti til ársins 1761. Í október árið 1761 gerðist hann leiðtogi neðri deildar breska þingsins og komst upp á kant við tengdabróður sinn, William Pitt eldri, sem hafði sagt sig úr ríkisstjórninni. Grenville varð síðan ríkisritari norðurdeildar Bretaveldis og flotamálaráðherra í ríkisstjórn Bute lávarðar. Þann 8. apríl 1763 sagði Bute lávarður af sér og Grenville tók við sem forsætisráðherra.
Ríkisstjórn Grenville reyndi að hafa hemil á ríkisútgjöldum og tók valdmannslega stefnu í utanríkismálum. Þekktasta aðgerð Grenville-stjórnarinnar var Stamp-lagasetningin árið 1765 sem kom á almennum skatti á nýlendur Bretlands í Ameríku. Skatturinn var mjög óvinsæll í Ameríku og var síðar felldur niður. Samband Grenville við samstarfsmenn sína og við konunginn versnaði stöðugt og svo fór að lokum að Georg 3. leysti hann frá störfum og gerði Rockingham lávarð að forsætisráðherra í hans stað. Síðustu fimm ár ævi sinnar sat Grenville í stjórnarandstöðu og sættist opinberlega við Pitt.
Mein Kampf
Mein Kampf (ísl. Barátta mín) er ritverk eftir Adolf Hitler, einræðisherra Þýskalands og foringa Nasistaflokksins, sem kom fyrst út árið 1925. Bókin er í senn bæði sjálfsævisaga og stefnuyfirlýsing. Í henni tvinnar Hitler saman sjálfsævisögulegum staðreyndum og hugmyndafræði sinni um þýska þjóðernisstefnu.
Hitler skrifaði bókina með hjálp ritara síns, Rudolfs Hess, á meðan hann sat í fangelsi í Landsberg í Bæjaralandi árið 1924, en þangað var hann sendur vegna þátttöku sinnar í bjórkallarauppreisninni árið áður. Fyrsta bindið (Eine Abrechnung) kom fyrst út þann 18. júlí árið 1925 og það síðara árið 1926 (Die Nationalsozialistische Bewegung).
Upphaflega valdi Hitler nafnið Fjögur og hálft ár [af baráttu] gegn lygum, heimsku og hugleysi (þýska: Viereinhalb Jahre [des Kampfes] gegen Lüge, Dummheit und Feigheit) en útgefandi hans, Max Amann, stytti það niður í Mein kampf, eða Baráttan mín.
Bókin seldist vel. Um 287.000 eintök höfðu selst þegar nasistar náðu völdum í Þýskalandi árið 1933. Bókin rauk út eftir það og á árinu 1933 voru yfir milljón eintök prentuð. Upplagið var orðið 5,2 milljónir á 11 tungumálum árið 1939. Árið 1943 höfðu yfir 10 milljón eintök verið prentuð af bókinni. Bókin er bönnuð í Austurríki og Rússlandi.
Valdir kaflar úr bókinni hafa verið þýddir á íslensku og gefnir út á bók.
Hitler skrifaði 200 blaðsíðna handrit að framhaldsbók árið 1928, sem hefur verið kölluð Zweites Buch eða „Önnur bókin,“ en hún var aldrei gefin út.
Hofsá (Vesturdal)
Hofsá er á sem rennur um Vesturdal í Skagafirði og sameinast Vestari-Jökulsá þar sem hún fellur fram úr Hofsdal við Bjarnastaðahlíð, spölkorn innan við kirkjustaðnum Goðdali.
Áin er bergvatnsá að mestu og kemur úr lækjum og vötnum uppi undir Hofsjökli. Hún er þó jökullituð eftir að Fossá, sem kemur úr Hofsjökli, fellur í hana nokkru innan við eyðibýlið Þorljótsstaði, en ofan við ármótin er hún tær. Þar kallast fjallshlíðin austan árinnar á löngum kafla Runa eða Þorljótsstaðaruna og áin tekur nafn af henni og kallast þar Runukvísl. Þar er ágætt silungsveiðisvæði, allt inn að Runufossi.
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum eða Árnastofnun (upphaflega Handritastofnun Íslands) er íslensk háskólastofnun með sjálfstæðan fjárhag og heyrir undir menntamálaráðherra. Hlutverk hennar er að vinna að rannsóknum í íslenskum fræðum og skyldum fræðigreinum, einkum á sviði íslenskrar tungu og bókmennta, miðla þekkingu á þeim fræðum og varðveita og efla þau söfn sem stofnuninni eru falin eða hún á. Forstöðumaður frá árinu 2008 er Guðrún Nordal, prófessor í íslenskum bókmenntum fyrri alda.
Handritastofnun Íslands var stofnuð með sérstökum lögum í menntamálaráðherratíð Gylfa Þ. Gíslasonar 14. apríl árið 1962. Tilefnið að stofnun hennar var yfirvofandi lausn Handritamálsins þar sem Íslendingar fengu afhent nokkur af dýrmætustu miðaldahandritunum sem rituð höfðu verið á Íslandi, frá Árnasafni í Danmörku. Fyrsti forstöðumaður stofnunarinnar var Einar Ólafur Sveinsson, sagnfræðingur og fyrstu húsakynni hennar voru í húsnæði Landsbókasafnsins. 1970 flutti stofnunin á nýreistan Árnagarð við Háskóla Íslands og 1972 var nafni hennar breytt í Stofnun Árna Magnússonar með nýjum lögum.
Árið 2006 samþykkti Alþingi Íslendinga lög um Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Samkvæmt þeim voru Íslensk málstöð, Orðabók Háskólans, Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, Stofnun Sigurðar Nordals og Örnefnastofnun sameinaðar frá og með 1. september 2006. Hin nýja stofnun tók við skyldum stofnananna fimm og þeim verkefnum sem þær sinntu.
Stofnunin flutti í Hús íslenskra fræða árið 2023 eftir að hafa verið í Árnagarði í áratugi.
Stríð Hollands og Portúgals
thumb|right|„Kort af frelsun borgarinnar Salvador í Brasilíu“, [[João Teixeira Albernaz I 1631]] Stríð Hollands og Portúgals voru langvinn vopnuð átök hollensku verslunarfélaganna Austur-Indíafélagsins og Vestur-Indíafélagsins við Portúgalska heimsveldið. Þau fólust aðallega í árásum hollenskra skipa á nýlendur og verslunarstaði Portúgala. Á vissan hátt var þetta stríð útflutningur á Áttatíu ára stríðinu í Evrópu milli Hollands og Spánar, þar sem Portúgal var á þessum tíma í konungssambandi við Spán. Stríðið hafði þó í raun lítið með Evrópu að gera og snerist aðallega um tilraunir Hollendinga til að skapa nýlenduveldi og stjórna nýlenduversluninni. Stríðið hófst með orrustunni um Bantam í Indónesíu 27. desember 1601 og því lauk með Haagsáttmálanum árið 1661 þar sem Holland lét Portúgal eftir Hollensku Brasilíu.
Helsta niðurstaða stríðsins var að Portúgal hélt nýlendum sínum í Afríku og Suður-Ameríku en Holland náði að tryggja sér yfirráð yfir nýlendum í Austurlöndum fjær og Suður-Asíu. Englendingar, sem stundum studdu Hollendinga í stríðinu, högnuðust verulega á þessum átökum milli þessara keppinauta sinna.
Nürnberg-réttarhöldin
thumb|300 px|Mynd af nokkrum þeirra sem voru dæmdir í Nürnberg-réttarhöldunum. Fremri röð frá vinstri: [[Hermann Göring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel. Aftari röð frá vinstri: Karl Dönitz, Erich Raeder, Baldur von Schirach, Fritz Sauckel.]] Nürnberg-réttarhöldin voru nokkur réttarhöld sem helst eru þekkt fyrir ákærur á hendur fyrrum valdamönnum í Þýskalandi nasismanns. Réttarhöldin voru haldin í borginni Nürnberg, Þýskalandi, frá 1945 til 1949, þrátt fyrir kröfu Sovétmanna um að þau yrðu haldin í Berlín. Þekktust þessara réttarhalda eru réttarhöldin yfir stríðsglæpamönnum þar sem 24 af helstu leiðtogum nasista voru sakfelldir. Þau réttarhöld fóru fram frá 20. nóvember 1945 til 1. október 1946.
Meðal þeirra sem voru ákærðir í réttarhöldunum voru Rudolf Hess, Hermann Göring, Albert Speer og Joachim von Ribbentrop.
Sofía
Sofía getur átt við
Elly Vilhjálms og Ragnar Bjarnason - Hvert er farið blómið blátt
Hvert er farið blómið blátt er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Þar syngja Elly og Ragnar ásamt hljómsveit Svavars Gests fjögur lög.
Dalai Lama
thumb|[[Gendun Drup, fyrsti Dalai Laman]]
Þessi grein fjallar um embætti Dalai Lama, fyrir umfjöllun um núverandi Dalai Lama sjá greinina Tenzin Gyatso
Dalai Lama (á tíbetsku: ཏཱ་ལའི་བླ་མ་; nánast borið fram sem: taa la’i bla ma) er embætistitill eins aðalleiðtoga lamasiðar, helstu gerðar búddisma í Tíbet. Í þeirri grein búddisma eru prestar og munkar nefndir lama (kennari) og Dalai Lama er æðstur kennimanna í Gelug-reglu tíbetskrar búddista. Dalai Lamarnir voru einnig valdamestu stjórnmálaleiðtogar Tíbet frá því á sautjándu öld fram til ársins 1951 er Kínverjar hertóku Tíbet.
Þegar Dalai Lama deyr þá hefst leit að eftirmanni hans því að samkvæmt trú tíbetskra búddista endurholdgast Dalai Lama sem lítill drengur og á þessi hefð rætur aftur til fimmtándu aldar. Drengir sem eru fæddir rétt eftir andlát Dalai Lama eru kannaðir og fyrir þá eru lögð próf. Þegar hinn endurborni Dalai Lama þykir fundinn er viðkomandi drengur sendur í klaustur og bíður hans þar löng og mikil þjálfun og menntaferill.
Hingað til hafa verið fjórtán Dalai Lamar og sá fyrsti fæddist árið 1391 e. Kr. Flestir Tíbetar líta á Dalai Lama sem endurholdgun búddans Avalokiteshvara sem í Tíbet er nefndur Chenrezig, སྤྱན་རས་གཟིགས་, búdda kærleikans og miskunnseminnar, og sýna þeir leiðtoga sínum mikla virðingu.
Núverandi Dalai Lama er Tenzin Gyatso. Hann fæddist 4. júlí 1935 í Norðaustur-Tíbet og er hann er fjórtánda endurholdgun Dalai Lama og er þjóðhöfðingi og andlegur leiðtogi flestra Tíbeta. Árið 1989 hlaut Dalai Lama friðarverðlaun Nóbels fyrir að stuðla að friðsamlegri baráttu Tíbeta fyrir sjálfstæði frá Kína en Dalai Lama hefur ávallt neitað að beita ofbeldi í baráttunni fyrir bættum hag landa sinna og frelsun Tíbet. Hann hefur haft mikil áhrif á fjölda fólks alls staðar í heiminum með boðskap sínum og persónuleika. Sérhver Dalai Lama er sögð vera sama sálin klædd nýju holdi. thumb|[[Tenzin Gyatso, núverandi Dalai Lama]]
Dalai Lama á Íslandi
Dalai Lama kom til Íslands 2009 og dvaldi þar í þrjá daga og hélt fyrirlestur í Laugardalshöll. Hann kom þann 31. maí 2009 og fór af landi 3. júní 2009. Hann tók þátt í samtrúarlegri friðarstund í Hallgrímskirkju þar sem fulltrúar allra stærstu trúfélaga landsins voru saman komnir. Hann fór einnig í heimsókn í Háskóla Íslands og tók þátt í pallborðsumræðum ásamt prófessorum af hugvísindasviði. Hann heimsótti líka Alþingi og sat á fund með utanríkismálanefnd Alþingis og ræddu um málefni Tíbets, umhverfis- og mannréttindamál. Þann 2. júní 2009 hélt hann fyrirlestur um lífsgildi, viðhorf og lífshamingju og svaraði spurningum áhorfenda í Laugardalshöll. Dalai Lama var mjög snortinn eftir heimsóknina til Íslands og þakkaði fyrir góðar móttökur.
Joseph Smith
thumb|200px|right|Joseph Smith, Jr., teikning gerð af Charles William Carter, 1886. Joseph Smith (fæddur 23. desember 1805 í Sharon í Vermont-fylki í Bandaríkjunum, dáinn 27. júní 1844 í Carthafe í Illinois-fylki) er meginspámaður og stofnandi mormónasafnaðarins - Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu.
Joseph Smith fæddist inn í mjög fátæka fjölskyldu, fimmta barnið af ellefu. Vegna fátæktar fékk Joseph litla skólagöngu, nánast eingöngu að lesa og skrifa og einfaldan reikning. Hann og fjölskyldan lögðu hins vegar mikla áherslu á lestur Biblíunnar.
Fjölskyldan flutti fáum árum eftir fæðingu Josephs til borgarinnar Palmyra í New York-fylki. Þar gekk yfir mikil kristin vakningaralda og fjölmargir söfnuðir tókust á um hina réttu kenningu. Jospeh varð fyrir miklum áhrifum af þessu en gat ekki valið á milli kenninganna. Samkvæmt sögu mormóna birtust þeir Guð og Jesús Joseph Smith árið 1820, en þá var hann 14 ára.
Jesús sagði Joseph að hann ætti ekki að ganga í neinn þá starfandi söfnuð heldur ætti að axla það verkefni að endurreisa hina raunverulegu kirkju Jesús Krists. Joseph sagði fjölskyldu sinn frá tíðindunum og fékk stuðning hennar. Söfnuðirnir í nágrenninu tóku boðskapnum hins vegar mjög fjandsamlega eins og gefur að skilja.
Þremur árum seinna, segir sagan, var Joseph Smith heimsóttur af englinum Moroni sem sagð honum meðal annars að hann mundi finna og þýða heilaga bók ritaða á gullplötur. Bókin væri ritsafn fornra spámanna í Ameríku. Smith vildi þegar finna plöturnar en Moroni ráðlagi honum að bíða um stund.
Árið 1827 náði Smith í plöturnar sem hann hafði fundið í Cumorah hæðinni í Manchester, New York-fylki. Joseph Smith þýddi plöturnar á þremur mánuðum og nefndi bókina sem þar var að finna Book of Mormon eða Mormónsbók eftir Mormón, einum aðalspámanni bókarinnar. Að lokinni þýðingu afhenti Smith englinum Moroni plöturnar aftur. Bókin var fyrst gefin út 1830. Sama ár stofnaði Smith Kirkju Krists sem hefur verið nefnd Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu frá árinu 1836. Joseph Smith fékk fjölmargar vitranir og opinberanir á æfinni og skrifaði um þær, hann gerði einnig ýmsar þýðingar meðal annars hluta af Biblíunni. Ritverk hans hafa verið gefin út sem Kenning og sáttmálar og Hin dýrmæta perla.
Framámönnum annarra safnaða var mjög uppsigað við Joseph Smith og hann var handtekinn meir en þrjátíu sinnum og ásakaður fyrir ýmis afbrot en aldrei sakfelldur. Hann var að lokum myrtur 38 ára gamall. Joseph og bróðir hans Hyrum voru skotnir 27. júní 1844 af 150 manna lýð sem réðist inn í fangelsi í Illinois þar sem þeir sátu ákærðir fyrir uppþot og siðleysi.
Í mormónakirkjunni voru 26 000 safnaðarmeðlimir við andlát Joseph Smiths.
Markgreifadæmið Baden
thumb|right|Kort af markgreifadæminu Baden. Markgreifadæmið Baden var markgreifadæmi innan Heilaga rómverska ríkisins frá 1112 til 1803 þegar það var sameinað biskupsfurstadæminu Konstanz og varð við það kjörfurstadæmið Baden og síðar stórhertogadæmið Baden. Milli 1535 og 1771 var því skipt milli tveggja markgreifadæma, Baden-Durlach og Baden-Baden. Markgreifarnir urðu þekktir sem Badenætt, sem var grein af Zähringen-ætt frá Schwaben.
Höfuðstaður markgreifadæmisins var upphaflega Baden-Baden en varð síðar Karlsruhe.
Andrew Huxley
Sir Andrew Fielding Huxley (fæddur 22. nóvember 1917, dáinn 30. maí 2012) var breskur lífeðlisfræðingur og handhafi Nóbelsverðlaunanna í lífeðlis- og læknisfræði árið 1963.
Æviágrip
Andrew Huxley fæddist í Hampstead í Lundúnaborg þann 22. nóvember árið 1917. Hann var yngsti sonur útgefandans og rithöfundarins Leonard Huxley og seinni konu hans, Rosalind Bruce. Hann var því hálfbróðir líffræðingsins Julian Huxley og rithöfundarins Aldous Huxley og sonarsonur líffræðingsins T. H. Huxley.
Um miðjan fjórða áratuginn hófu Andrew Huxley og Alan Hodgkin tilraunir sínar á taugafrumum með það að markmiði að leiða í ljós hvernig boð berast eftir taugasímum frá miðtaugakerfi til annarra frumna og vefja. Í byrjun unnu þeir með taugafrumur úr froskdýrum, en eftir að þeir skiptu yfir í frumur úr smokkfiski, en þær hafa óvenju stóra og svera síma, auðnaðist þeim að setja upp tilraunir með spennuþvingu (e. voltage clamp) sem gerðu þeim kleift að mæla spennubreytingar yfir frumuhimnu taugasímans. Að lokinni Heimsstyrjöldinni síðari héldu þeir áfram rannsóknum sínum og lögðu fram líkan það sem við þá er kennt og lýsir boðspennu og flutningi hennar eftir taugasíma.
Ásgeir Blöndal Magnússon
Ásgeir Blöndal Magnússon (2. nóvember 1909 – 25. júlí 1987) var málfræðingur, forstöðumaður Orðabókar Háskólans og sá lengi um þættina Daglegt mál í Ríkisútvarpinu. Á síðari árum ævi sinnar vann hann að orðsifjaorðabók sem kom út að honum látnum.
Líf
Hann fæddist 2. nóvember árið 1909 í Arnarfirði en ólst að mestum hluta upp í Þingeyri. Hann stundaði nám við Menntaskólann á Akureyri og lauk stúdentsprófi þaðan árið 1942 og cand.mag.-prófi frá Háskóla Íslands árið 1946. Árið 1947 gerðist hann starfsmaður Orðabókar Háskólans og vann hann þar þangað til hann hætti störfum sökum aldurs seint árið 1979. Hann var gerður að heiðursdoktor við heimspekideild Háskóla Íslands árið 1986, við 75 ára afmæli Háskóla Íslands en lést árið 1987.
Baden-Baden
|thumb|Baden-Baden 1643. Mynd eftir Matthäus Merian. thumb|Barack Obama og Angela Merkel á leiðtogafundi NATO í Baden-Baden 2009. Baden-Baden er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í suðvesturhluta Þýskalands. Borgin er heimsþekktur heilsubær. Þar búa 53 þúsund manns (31. des 2013).
Lega
Baden-Baden liggur nær vestast í Baden-Württemberg, milli Rínarfljóts og Svartaskógs. Næstu borgir eru Karlsruhe fyrir norðan (30 km), Stuttgart fyrir austan (50 km) og Strassborg í Frakklandi fyrir suðvestan (40 km).
Orðsifjar
Rómverjar nefndu bæinn Aurelia Aquensis, sem merkir Vötn Árelíusar. Aurelius var auknefni keisarans Caracalla. Germanir þýddu heitið einfaldlega og nefndu bæinn Baden, sem merkir böð (í fleirtölu). Um aldir hét borgin einungis Baden, oft kallað Baden in Baden til aðgreiningar annarra borga sem heita Baden. En 1931 var ákveðið að breyta heiti borgarinnar í Baden-Baden til betri aðgreiningar.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er rauð skáhallt rönd á gulum grunni. Efst er gullkóróna í formi borgarveggja. Merkið kom fyrst fram 1421 og tilheyrði þá hertogunum í Zähringen. Kórónunni var ekki bætt við fyrr en á 19. öld.
Portúgalska heimsveldið
thumb|right|Kort sem sýnir landkönnun og landnám Portúgala á 15. og 16. öld Portúgalska heimsveldið var langlífast evrópsku nýlenduveldanna. Upphaf þess má rekja til ársins 1415 þegar Hinrik sæfari lagði borgina Ceuta undir sig en endalok þess miðast annað hvort við afhendingu Maká til Kína árið 1999 eða sjálfstæði Austur-Tímor 2002. Heimsveldið varð í upphafi til vegna landkönnunar Portúgala á 15. og 16. öld. Bartolomeu Dias fór fyrir Góðravonahöfða 1488, Vasco da Gama kom til Indlands 1498 og Pedro Álvares Cabral kom að strönd Brasilíu árið 1500.
Lönd sem áður voru portúgalskar nýlendur eru meðal annars Angóla, Mósambík, Saó Tóme og Prinsípe, Brasilía og borgirnar Diu og Góa á Indlandi.
1861-1870
1861-1870 var 7. áratugur 19. aldar.
Campanula choruhensis
Campanula choruhensis er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi.
Hunangsbý
Hunangsbý (fræðiheiti: Apis) eru ættkvísl býflugna sem einkennast af því að þær gera sér fjölær býflugnabú úr vaxi þar sem þær safna hunangi. Sjö tegundir hungangsbýa eru nú viðurkenndar og 44 undirtegundir. Áður voru tegundirnar taldar vera 6-11 talsins. Þekktasta hunangsbýið er vestræna alibýflugan sem er alin sem húsdýr til að framleiða hunang og vax og til að frjóvga nytjajurtir. Hunangsbý eru aðeins lítið brot af þeim 20.000 tegundum sem teljast til býflugna. Sumar skyldar tegundir býflugna af öðrum ættkvíslum framleiða líka hunang þar á meðal broddlausar býflugur en aðeins flugur af ættkvíslinni Apis teljast sönn hunangsbý. Býflugnafræði er undirgrein skordýrafræði sem fæst við rannsóknir á býflugum.
Orðsifjar
Ættkvíslarnafnið Apis er Latína fyrir "bý".
Erfðafræði
Litningafjöldinn í þremur greinum býflugna er: Micrapis 2N = 16, Megapis 2N = 16, and Apis 2N = 32. Drónar allra tegunda hafa 1N litningafjölda. Genamengi Apis hefur verið kortlagt.
Micrapis
Apis florea og Apis andreniformis eru smáar býflugur frá Suður- og Suðaustur-Asíu. Þær gera smá berskjölduð bú í trjám og runnum. Stingir þeirra ná yfirleitt ekki í gegn um mannshúð, svo meðhöndlun þeirra þarfnast bara lágmarks varnarbúnaðs. Þær eru fornastar af núverandi býflugum, kannski aðskildar öðrum stofnum um Bartonian (um 40 milljón árum síðan eða aðeins seinna), en virðast ekki hafa aðgreinst frá hvor annarri í langan tíma fyrir Neogene. Apis florea eru með minna vænghaf en systurtegundin. Apis florea er einnig al gular nema vinnubý sem eru með svartan skjöld (scutellum).
Megapis
Tvær tegundir er viðurkennd í undirættkvíslinni Megapis. Þær byggja vanalega staka eða fáar berar plötur hátt í trjám, á klettum, og stundum byggingum. Þær geta verið mjög árásargjarnar og geta auðveldlega stungið fólk til bana.
Apis
Þetta eru þrjár eða fjórar tegundir. Hið rauðleita Koschevnikovs bý (Apis koschevnikovi) er frá Borneó. Apis cerana, austræna hunangsbýið, er hefðbundin hunangsfluga Suður- og Austur-Asíu, höfð í búum svipað og A. mellifera, þó í miklu minna mæli og staðbundnara. Enn er óljóst með undirtegundirnar A. c. nuluensis og Apis nigrocincta. Nýjustu greiningarnar/kenningarnar eru að þetta séu sjálfstæðar tegundir, og að A. cerana sé jafnvel undirættkvisl. A. mellifera, algengasta ræktaða tegundin, var þriðja skordýrið til að vera með genamengið kortlagt. Þær virðast hafa orðið til í Austur-Afríku og breiðst út þaðan til Norður-Evrópu og austur til Asíu til Tien Shan-fjallakeðjunnar. Margar undirtegundir hafa aðlagast að svæðisbundnum aðstæðum og veðurfari; að auki, blendingar svo sem Buckfast bý, hafa verið ræktuð. Hegðun, litur og lögun geta verið breytileg frá einni undirtegund (eða afbrigði) til annarrar.
Apis mellifera er ekki innfædd í Ameríku, svo hún var ekki til þar er fyrstu Evrópubúarnir komu þangað. Hinsvegar voru aðrar býflugnategundir haldnar hjá innfæddum. Um 1622 komu Evrópskir innflytjendur með alibýflugur (A. m. mellifera) til Ameríku, og fljótlega þar á eftir með undirtegundina (A. m. ligustica) auk annarra. Margar ræktunarjurtir sem treysta á býflugur(Apis) hafa einnig verið fluttar inn síðan á nýlendutímanum. Villisvermir breiddust hratt út að sléttunum miklu, yfirleitt á undan innflytjendunum. Býflugurnar komust ekki af sjálfsdáðum yfir Klettafjöllin; þær voru flutt af Mormónum. til Utah eftir 1840, og með skipi til Kaliforníu um 1850.
Býflugnarækt
Tvær tegundir hunangsflugna, A. mellifera og A. cerana indica, eru oft ræktaðar til nytja.
Lífsferill
Eins og hjá flestum félagsskordýrum, inniheldur bú eina drottningu(frjótt kvendýr); árstíðabundið allt að nokkur þúsund drónar(frjóir karlar); og tugi þúsunda ófrjórra kvenkyns vinnuflugna.
Yfirvetrun
Á kaldari svæðum, hætta býflugurnar fæðuleit þegar hitinn fer niður fyrir 10°C og safnast saman í miðju búsins til að mynda vetrarþyrpingar (enska: "winter cluster"). Vinnubýin safnast saman í kring um drottninguna, og skjálfa (til hitamyndunar) til að halda miðjunni við 27°C hita við upphaf vetrar og hækka í 34°C þegar hún byrjar aftur að verpa. Vinnubýin skiptast á að vera við miðjuna og jaðar svo engu þeirra verði of kalt. Við jaðar þyrpingarinnar fer hitinn niður í 8 - 9°C. Þeim mun kaldara sem verður, þeim mun þéttari verður þyrpingin. Um veturinn borða þær hunangið til að viðhalda líkamshitanum. Magn hunangs sem þær þurfa fer eftir lengd og hörku vetrar, en þörfin á tempruðum svæðum er frá 15-50 kg.. Að auki, eru sumar tegundir, þar á meðal alibýflugur auk Apis cerana, færar um hitastjórnun að sumri eins og vetri.
Frjóvgun
Tegundir Apis eru ósérhæfðir frjóvgarar, og frjóvga margar tegundir plantna, en alls ekki allar plöntur. Af öllum býflugum er það aðeins A. mellifera sem hefur verið notuð í atvinnuskyni við frævun ræktunarplantna. Verðmæti þessarar þjónustu er talin hlaupa á milljörðum dollara. Býflugur safna 66 lb (um 1,8 kg) af frjókornum á ári, á búið.
Hunang
Hunang er flókinn vökvi sem er myndaður úr blómasafa og sætuefni frá plöntum (stundum í gegn um blaðlýs) og trjám, sem er safnað saman, umbreyttur, og geymdur í búinu sem forði. Allar núlifandi tegundir af Apis hafa verið afrændar af mönnum til neyslu, þó að til framleiðslu hafa aðeins A. mellifera og A. cerana verið nýttar að marki. Hunang hefur stundum líka verið tekið frá býflugum af öðrum ættkvíslum. Til að sækja eitt gramm þurfa þær 50 ferðir. Að baki 1 kg af hunangi liggja 15 milljón flugstundir eða 20 milljón blómaheimsóknir.
Nektar
Nektar, vökvi með hátt gildi súkrósa, myndast í sérstökum kirtlum plantna nefndum "nectaries" á ensku. Hann er mikilvæg orkuuppsprettu fyrir býflugur.
Býwax
Vinnubý á vissum aldri mynda vaxið í sérstökum kirtlum á afturbol. Þær nota vaxið til að mynda veggi og hólf rammanna. Eins og með hunangið er vaxið til ýmissa nota fyrir manneskjur.
Frjókorn
Býflugur safna frjókornum í sérstaka vasa á leggjum og bera í búið. Í búinu, er frjókornið nýtt sem prótein uppspretta. Við sumar aðstæður er hægt að safna aukafrjókorni úr búum A. mellifera og A. cerana. Það er notað til heilsubótar.
Bý Brauð
Vinnubý blanda saman frjókornum, hunangi og efni úr kirtlum (þeirra) og láta það gerjast í römmunum til að mynda býbrauð. Brauðið er étið af vinnuflugum (3-11 daga) sem síðan mynda svonefnt drottningarhunang sem drottningin og lirfur neyta.
Propolis
Propolis eða býflugnalím er gert úr trjásafa og balsam og resín. Þær tegundir af býflugum sem gera sér bú í holum trjám nota propolis til að fylla í rifur í búinu. Apis florea nota propolis til að verjast maurum með því að þekja greinina sem búið hangir úr og búa til klístraðan varnargarð. Propolis er notað af mönnum sem heilsubót á ýmsan veg, og einnig notað í snyrtivörur.
Samskipti
Vitað er að býflugur eiga samskipti með mörgum mismunandi efnum og lyktarefnum, eins og er algengt hjá skordýrum, en þær nota sérhæfða hegðun sem virkar eins og dans til að tjá sig um gæði og gerð mataruppsprettu, og hvar hún er staðsett. Breytilegt er á milli tegunda hvernig þær tjá sig.
Yoshiteru Yamashita
Yoshiteru Yamashita (fæddur 21. nóvember 1977) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Kauppi & Kauppi
Kauppi & Kauppi er sænskt hönnunartvíeyki sem samanstendur af Johann Kauppi og eiginkonu hans Nina Kauppi. Þau eru þekktust fyrir Ohm Pendant sem framleitt er af Ifö Electric.
Bikarkeppni HSÍ (konur)
Bikarkeppni HSÍ í kvennaflokki var fyrst haldin veturinn 1975-76. Um er að ræða útsláttarkeppni og hefur úrslitaleikurinn í seinni tíð farið fram í Laugardalshöllinni sama dag og úrslitin í bikarkeppni karla.
Sigurvegarar:
SS
SS getur átt við eftirfarandi:
Juniperus pingii
Juniperus pingii er tegund af barrtré í einisætt. Uppruninn frá Kína.
1851-1860
1851-1860 var 6. áratugur 19. aldar.
Kvikefni
Kvikefni er efni, sem er þeirrar gerðar að það aflagast samfellt við skerspennu, hversu lág sem hún er. Getur átt við vökva, gas, rafgas eða efni sem hvorki eru vökvar né þéttefni. Jöfnur Navier-Stokes og samfelldnifjafnan eru notuð til að lýsa hreyfingu kvikefna. Seigja er eiginleiki kvikefna og lýsir andófi þeirra gegn ytir kröftum.
Vaxtarga
Útlit
Askgróin eru glær, einhólfa, sporbaugótt og 9-14 x 5-6,5 míkron að stærð.
Útbreiðsla og búsvæði
Vaxtarga vex á basalti um allt land frá láglendi upp í um 1500 metra hæð. Hæst hefur hún fundist ofarlega á Snæfelli í um 1750 metra hæð. Hún hefur stundum fundist vaxandi á beinum, trjáberki og morknum viði.
Vaxtarga er mjög algeng á Íslandi. Hún er með algengustu fléttum í átta af 64 landvistgerðum í vistgerðaflokkun Náttúrufræðistofnunar Íslands. Flestar vistgerðanna eru lítið grónir melar, skriður eða grasmóar. Vaxtarga er þó einnig með algengustu fléttum í mýrahveravist, sem hefur mjög hátt verndargildi, og í grasmóavist, ljónslappaskriðuvist og grasvíðiskriðuvist sem eru á lista Bernarsamningsins um verndun villtra dýra plantna og vistgerða í Evrópu og njóta þar með sérstakrar verndar.
Efnafræði
Vaxtarga inniheldur fléttuefnin zeórín, úsninsýru og rangiforminsýru. Þalsvörun vaxtörgu er K- eða K+ daufgul, C-, KC + gul og P neikvæð.
Tranås
thumb|right|240px|Tranås, [[apríl 2007]] Tranås er borg í Sveitarfélaginu Tranås í Svíþjóð. Árið 2010 bjuggu þar 14.197 manns.
San Diego
thumb|right|200px|San Diego San Diego er borg í Suður-Kaliforníu í Bandaríkjunum, skammt frá landamærum Mexíkó. Hún er næststærsta borg Kaliforníu og áttunda stærsta borg Bandaríkjanna. Íbúar voru rúmlega 1,2 milljónir árið 2006.
1841-1850
1841-1850 var 5. áratugur 19. aldar.
Ásgeir Jónsson frá Gottorp
Ásgeir Jónsson (30. nóvember 1876 – 23. maí 1963) var íslenskur bóndi og rithöfundur á 20. öld. Hann fæddist á Þingeyrum í Húnavatnssýslu, sonur Jóns Ásgeirssonar frá Þingeyrum, (f. 16. mars 1839, d. 29. júlí 1898) og Signýjar Hallgrímsdóttur. Ásgeir lést í Reykjavík 86 ára þar sem hann bjó síðustu árin. Hálfsystkin Ásgeirs samfeðra voru, Guðjón bóndi á Leysingjastöðum, Ásgeir Magnús, bóndi á Sellátrum í Reyðarfirði, Láru og Jenny báðar ógiftar og barnlausar, Fanny kona Jóhanns bónda Guðmundssonar í Holti í Svínadal, Ásgeir Lárus ráðunaut hjá Búnaðarfélagi Íslands, Magnús bókbindari í Reykjavík, Jakobína sem fór til Ameríku og Jónínu konu Helga Jónssonar frá Sellátrum við Reyðarfjörð.
Ásgeir varð búfræðingur frá Hólum 1905 og stundaði fram yfir þrítugt ýmis sveitastörf, einkum fjárhirðingu og tamningar hesta. Hann hóf búskap að Gottorp í Vestur-Húnavatnssýslu 1908-1942. Í Gottorp varð hann landsfrægur fyrir ræktun á fé og fór fé hans, Gottorpsféð, víða um land sem kynbótafé. Síðar var hann búsettur í Reykjavík til æviloka. Þar stundaði hann einkum ritstörf meðan heilsa hans leyfði. Eftir hann liggja bækurnar; Horfnir góðhestar I, (1946) og Horfnir góðhestar II, (1949), Samskipti manns og hests, (1951) og Forystufé, (1953). Ásgeir varð riddari hinnar íslensku fálkaorðu 1952. Heiðursfélagi Landssambands Hestamanna nr. 1, hestamannafélaginu Fák í Reykjavík og Léttfeta í Skagafirði.
Þau hjónin frá Gottorp eru jarðsett í steyptum heimagrafreit á jörðinni, við svokallað Kerlingarsíki sem gerður var árið 1963 og var það síðasti heimagrafreitur sem leyfi var veitt fyrir á Íslandi. Þar hjá var í Blesi, hinn frægi hestur Ásgeirs, heygður á staðnum þar sem hann stóð jafnan og horfði yfir til æskustöðvanna í Vatnsdalnum.
Um miðja 20 öldina eignaðist bróðursonur Ásgeirs, Steinþór Ásgeirsson frá Gottorp, f. 1912 verktaki í Reykjavík, jörðina, ásamt með eiginkonu sinni, Þorgerði Þórarinsdóttur (ólst upp hjá Ásgeiri og Ingibjörgu), f. 1918, og ráku þar hrossabú um áratugaskeið. Í dag er jörðin enn í eigu þessarar sömu ættar, því hana eiga dóttir Steinþórs og tveir synir hennar. Íbúðarhúsið í Gottorp stendur enn og er notað sem sumarbústaður.
1831-1840
១១៣៧១ 1831-1840 var 4. áratugur 19. aldar.
Allium amphibolum
Allium amphibolum er tegund af laukplöntum ættuð frá Altai, Tuva, Kasakstan, Mongólíu, og héraðinu Xinjiang í vestur Kína.
Íslensk þjóðlög
Íslensk þjóðlög getur átt við:
.ls
.ls er þjóðarlén Lesótó.
Kungälv
thumb|right|240px|Kungälv Kungälv er borg í Sveitarfélaginu Kungälv í Svíþjóð. Þar búa 24.000 (2017).
.ls
Tenglar
Toppdomän
Flugfélag Austurlands (2015-)
Flugfélag Austurlands er flugfélag stofnað af þremur bræðrum frá Neskaupstað sem sjá um útsýnisflug frá Egilsstaðaflugvelli. Flugfélagið var stofnað árið 2015 og fékk flugrekstrarleyfi árið 2019.
Um samsæri Catilinu
thumb Um samsæri Catilínu (á latínu: Bellum Catilinae eða De Catilinae coniuratione) var fyrsta útgefna ritverk rómverska sagnaritarans Sallustiusar og segir frá atburðum ársins 63 og 62 f.Kr. Fornfræðingurinn Theodor Mommsen hélt því fram að fyrir Sallustiusi hefði vakað að hreinsa velgjörðarmann sinn Júlíus Caesar af aðild að samsærinu.
Sallustius gerir ráð fyrir að í Rómaveldi hafi átt sér stað siðferðishnignun sem hann virðist telja að ógni pólitískum stöðugleika og friði.
Lungnafiskar
Lungnafiskar (fræðiheiti: Dipnoi) eru ferskvatnsfiskar þekktir fyrir einkenni sem eru frumstæð meðal beinfiska, þ.á.m. eiginleikan til að anda að sér lofti, auk líffæra sem eru frumstæð meðal holdugga, t.d. blaðlaga ugga og þróaða innri beinagrind.
Berghveljur
thumb|Graftólítar thumb|Steingerðar leifar af graftólítanum Spirographtus spiralis Berghveljur eða graftólítar voru sambýlisdýr sem nú eru útdauð en voru einkennandi á Ordóvisíum jarðsögutímabilinu. Orðið graftólíti er komið úr grísku úr graphtos sem merkir að skrifa og lithos sem merkir berg en graftólítasteingervingar litu stundum út eins og híeróglýfur höggnar í berg. Graftólítar voru dýrasvif og dýrin mynduðu fljótandi nýlendur sem flutu um öll heimsins höf. Graftólítasteingervingar finnast í öllum gerðum sjávarsets og eru algengastir í svörtum skífum frá ordóvisíum og sílúr en kjöraðstæður fyrir steingervinga eru súrefnissnauðar aðstæður þar sem lítið var um lífverur sem átu dauða graftólíta. Graftólítar eru góðir einkennissteingervingar og eru notaðir til að skipta steingervingum frá Ordóvisium og Silúr niður í lífbelti.
Roy Lichtenstein
Roy Lichtenstein (27. október 1923 – 29. september 1997 í New York-borg) var bandarískur myndlistarmaður sem einkum tengist popplistastefnunni.
Evangelísk-lúthersk kirkja
Hin evangelíska lútherska kirkja er kirkjudeild sem stundar og boðar þá grein kristinnar trúar sem Marteinn Lúther stofnaði og er kennd við hann og boðun fagnaðarerindisins (evangelíon). Kennilega greinir hún sig frá öðrum kirkjudeildum með Ágsborgarjátningunni (frá 1530), höfuðjátningu lútherskra manna. .
Evangelískt-lútherskar kirkjur eru oft undir ríkisvaldinu, og kallast þá þjóðkirkjur.