cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolludagur
Bolludagur á Íslandi
Flengingar og bolluát berst líklega til Íslands fyrir dönsk eða norsk áhrif á síðari hluta 19. aldar, líklega að frumkvæði þarlendra bakara sem settust hér að. Heitið Bolludagur er ekki þekkt fyrr en eftir aldamót og mun orðið til hérlendis. Upphaflega bárust siðirnir að slá köttinn úr tunnunni og að marsera í grímubúningum frá Danmörku fyrir 1870 en lagðist víðast hvar af eftir aldamótin. Þessir siðir héldust samt áfram á Akureyri en 1915 færðust þeir yfir á öskudaginn og hafa síðan smásaman breiðst þaðan út aftur sem öskudagssiðir. Heitið bolludagur sést fyrst á prenti 1910 en annars var dagurinn oft kallaður flengingardagur.
Maskadagur
Á Ísafirði, Bolungarvík og nágrenni færðust ekki allir siðir bolludagsins yfir á öskudag. Þar viðhélst sá siður að strákar klæddu sig upp og gengu í hús með leik, söng og betli líkt og krakkar gera á öskudaginn. Þar heitir þessi dagur Maskadagur og má rekja uppruna hanns aftur til síðari hluta 19. aldar líkt og bolludaginn og hefur hann haldist síðan. Upp úr 1940 var farið að halda grímudansleiki og krakkar eignuðust daginn en upphaflega tóku fullorðnir líka þátt í leiknum og hefur þessi siður haldist síðan. Ólíkt þeim söng sem tíðkast á öskudaginn var líka sú hefð áður fyrr að leika stutt leikrit og átti þá sá sem verið var að betla af að geta sér til um hverjir það væru sem földu sig bakvið grímur og búninga. Sá siður hefur þó lagst af og grímubúningar og söngur eins og á öskudeginum tekið alfarið við. Lengst af var bara gengið í hús en í seinni tíð hafa krakkar farið að fara í verslanir og fyrirtæki fyrri part dags líkt og tíðkast á öskudaginni en á kvöldin er gengið í heimahús. Sökum þessa fá krakkarnir frí á Sprengidag, enda stendur dagurinn yfir fram á kvöld, en ekki á Öskudag líkt og tíðkast annarstaðar á landinu. Tilheirandi Maskadagsböll eru haldin þennan dag þar sem krakkar jafnt sem fullorðnir koma saman uppáklædd í búningum til að skemmta sér.
Bolluát á bolludag
Á Íslandi hefur tíðkast í yfir hundrað ár að borða bollur á þessum degi og í Þjóðólfi 1910 er talað um bolluát á bolludaginn. Þó mun það hafa þekkst eitthvað áður og í matreiðslubók Þ.A.N. Jónsdóttur frá 1858 er uppskrift að langaföstusnúðum, þ.e. bolludagsbollum. Reykvísk bakarí fara að auglýsa bollur á bolludaginn á öðrum áratug aldarinnar og í Morgunblaðinu 1915 er kvartað yfir hnignun bolludagsins: „... það eina sem virðist vera eftir af kætinni frá fyrri tímum á »bolludaginn«, er óhemju kökuát barnanna — og full búðarskúffan af smápeningum hjá bökurum bæjarins. »Bollan« kostar því miður þrjá tveggeyringa í þetta sinn!“
Áætlað hefur verið að íslenskir bakarar baki um eina milljón bolla fyrir bolludaginn en einnig eru margir sem baka bollur heima. Bollurnar eru nú oftast bornar fram með sultu og rjóma innan í og hattur bollunnar skreyttur með súkkulaðihulu eða glassúr en þó eru margar aðrar útgáfur til. Tvær tegundir af bollum eru algengastar: vatnsdeigsbollur (sem eru mjúkar og frauðkenndar) og gerbollur (sem eru öllu fastari í sér). Bollur bolludagsins breytast lítið frá ári til árs, en bolluskrautið breytist alltaf lítillega eftir smekk tímans. Í Morgunblaðinu 1935 auglýsir bakaríið Freia til dæmis eftirfarandi bollutegundir á bolludeginum:
Ýmsir hafa líka þann sið að borða fisk- eða kjötbollur á bolludaginn og má rekja það að minstakosti aftur á fjórða áratug 20. aldar en þá auglýsti niðursuðuverksmiðja S.Í.F. fiskbollur á bolludaginn undir slagorðinu: „Gerið bolludaginn þjóðlegan“. Fyrst og fremst hafa það þó verið rjóma-og krembollur sem einkennt hafa mataræðið þennan dag.
Carbapenem
thumb|200px|Grunnbygging carbapenem sýklalyfja Carbapenem er samheiti yfir ákveðinn flokk beta-laktam sýklalyfja. Sakir byggingar sinnar eru þau almennt þolin gagnvart betalaktam-sundrandi ensímum, þar á meðal ESBL (e. extended spectrum beta-lactamases) og AmpC-myndandi lífverum. Meðal karbapenema má nefna imipenem, meropenem, ertapenem og doripenem. Þau carbapenem sem til eru í dag verka ekki á meticillin-ónæman Staphylococcus aureus (MÓSA). Einnig eru þær bakteríur sem framleiða ensímið metalló-beta-laktamasa ónæmar fyrir lyfjaflokknum, en meðal þeirra má nefna ýmsar Gram-neikvæðar bakteríur líkt og S. maltophilia, og P. aeruginosa.
Bolludagur
Bolluvendir
Það er einnig rík hefð fyrir því að föndraðir séu bolluvendir, oftast úr litríkum pappírsræmum sem límdar eru á prik. Börn flengja svo foreldra sína með eða forráðamenn með vendinum og hrópa: „Bolla! Bolla! Bolla!“. Sá siður að vekja menn með flengingum á bolludaginn er talinn hafa borist til Danmerkur frá mótmælendasvæðunum í norðanverðu Þýskalandi og síðan til Íslands með dönskum kaupmönnum á 19. öld. Í upphafi taldist flenging ekki gild nema flengjarinn væri alveg klæddur og fórnarlambið óklætt, og því ekki óalgengt að börn vöknuðu snemma til að geta „bollað“ foreldra sína í rúminu. Sá sem er flengdur getur losnað undan þjáningunum með því að gefa bollu í staðinn, og fyrir hvert högg átti barnið að fá eina bollu.
Carbapenem
Carbapenem sýklalyf
Impipenem er breiðvirkt sýklalyf og hefur góða verkun á ýmsar loftháðar og loftfælnar gram-jákvæðar og gram-neikvæðar bakteríur. Það er gefið ásamt ensím-hindranum cilastatin, sem hindrar þar með afvirkjun lyfsins í nýrum af ensíminu dehydropeptíðasa. Það hefur aðeins meiri virkni gegn enterókokkum en samanborið við önnur lyf í hópnum. Imipenem ætti ekki að gefa flogaveikum, nýrnabiluðum né við sýkingu í miðtaugarkerfi. Imipenem og meropenem eru notuð empirískt á ýmsar gerðir sýklasótta (e. sepsis).
Bolludagur
Bolluvendir
Flengingar þessar eiga sér líklega kaþólska fyrirmynd í táknrænum hirtingum á öskudag. Vöndurinn minnir á stökkul sem notaður var til að dreifa vígðu vatni við föstuinngang. Sumir telja hýðingarnar upprunalega lið í frjósemisgaldri og með þeim eigi að vekja alla náttúruna til lífs og starfa þegar vorið sé í nánd.
Carbapenem
Carbapenem sýklalyf
Meropenem hefur svipaða virkni og imipenem en þolir dehýdrópeptíðasa (ensím í nýrum sem afvirkjar imipenem). Af lyfjum í lyfjaflokknum er það helst gefið við miðtaugakerfissýkingu. Imipenem og meropenem eru notuð empirískt á ýmsar gerðir sýklasótta (e. sepsis).
Ertapenem er helst gefið við samfélagslungnabólgu. Það hefur lengri helmingunartíma en önnur í flokknum en hefur enga virkni á P. aeruginosa.
Doripenem er notað við spítalalungnabólgu og í sýklasótt frá þvagrás eða kviðarholi.
Eskimó-aleútísk tungumál
Þó aleútíska og inúítamál séu náskyld er enginn efi á að þar er um að ræða aðskilin tungumál sem þróuðust sitt í hvora áttina fyrir um 3.000 árum. Hins vegar eru tungumálafræðingar (og talendur sjálfir) ekki á einu máli um hvort tala eigi um mállýskur eða sjálfstæð mál innan inuítatungu. Þrátt fyrir að mikill munur sé á milli kjarnamálsvæða eru hvergi skörp skil milli svæða.
Ættartré
Óvíst er hvernig eskimó-aleútísk mál eru skyld öðrum málaættum en þau eru a.m.k. óskyld öðrum málum frumbyggja Ameríku.
104
Árið 104 (CIV í rómverskum tölum)
Silfurlykill
Silfurlykill (fræðiheiti Primula marginata) er blóm af ættkvísl lykla.
Blindvarpa
Blindvarpa (fræðiheiti: Talpa caeca) er tegund moldvarpa.
Umhverfisnefnd Alþingis
Umhverfisnefnd var ein af fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu dýravernd og stjórnun veiða á villtum fuglum og spendýrum, mengunarvarnir, náttúruvernd, rannsóknir á sviði umhverfismála, skipulags- og byggingarmál og varnir gegn ofanflóðum. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni umhverfisnefndar í dag að mestu leyti undir umhverfis- og samgöngunefnd.
Þunglyndi
Þunglyndi getur vísað til:
Herðubreið
Herðubreið er 1686 metra hátt móbergsfjall norðan Vatnajökuls innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Hún er í Ódáðahrauni og er oft nefnd „Drottning íslenskra fjalla“ vegna þess hve mörgum finnst hún formfögur. Fjallið myndaðist við eldgos undir jökli. Á toppi þess eru hraunlög og hefur gosið því náð upp úr jöklinum. Slík fjöll, þ.e.a.s. móbergsfjöll með hraunlögum að ofan, kallast stapar. Herðubreið var valin þjóðarfjall Íslendinga í kosningu árið 2002.
Fyrst var gengið á Herðubreið með vissu árið 1908 en fram að því hafði hún verið talin ógeng. Það gerðu Sigurður Sumarliðason og þýski jarðfræðingurinn Dr. Hans Reck í ágúst það ár nánar tiltekið 13. ágúst 1908. Þann 21. apríl 2009, 101 ári seinna, fór Björn Böðvarsson vélsleðakappi úr Mývatnssveit á topp Herðubreiðar á vélknúnu ökutæki fyrstur manna, er hann náði toppnum á vélsleða sínum.
HM
HM getur átt við:
Skátafélagið Fossbúar
Skátafélagið Fossbúar eru starfandi á Selfossi en allir í Árborg og svæðinu í kring eru velkomnir
Miguel Ángel Asturias
thumb|right|Miguel Angel Asturias Miguel Ángel Asturias (19. október 1899 – 9. júní 1974) var gvatemalískur rithöfundur og sendiherra. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1967.
Tenglar
Verk Asturias
MTV Video Music-verðlaunin
MTV Video Music-verðlaunin (eða MTV Video Music Awards, stytt VMAs) er bandarísk verðlaunahátíð í umsjón rásarinnar MTV. Veitt eru ýmis verðlaun sem koma að tónlistarmyndböndum eða að gerð þeirra. Verðlaunin voru fyrst afhent árið 1984 og hafa síðan verið veitt árlega undir lok sumars, oft í ágúst eða september. Upphaflega voru þau gerð sem samsvarandi verðlaun fyrir Grammy-verðlaunin í myndbandsflokknum.
Staðhæfing
Í heimspeki er staðhæfing skilin sem inntak eða merking fullyrðingar en óháð tilteknum miðli, þ.e. tungumáli.
Segja má að ólíkar setningar sem merkja það sama tjái sömu staðhæfinguna, það er að segja þær staðhæfa það sama um heiminn. Til dæmis staðhæfir íslenska setningin „snjór er hvítur“ það sama og enska setningin „snow is white“, þýska setningin „Schnee ist weiss“ og franska setningin „la neige est blanc“. Engu að síður eru setningarnar ólíkar setningar á mismunandi tungumálum, sem eru í sumum tilvikum myndaðar úr alls óskyldum orðum. Þær staðhæfa samt allar nákvæmlega það sama, nefnilega að snjór sé hvítur. Því má segja að í krafti merkingar sinnar tjái þær allar sömu staðhæfinguna. Einnig getur verið að ólíkar setningar á sama tungumáli tjái sömu staðhæfinguna.
Í sumum kenningum um sannleikann eru staðhæfingar teknar sem sannberar (þ.e. staðhæfingar eru taldar geta verið sannar eða ósannar) fremur en setningar eða fullyrðingar.
Í hugspeki er því stundum haldið fram að hugsun sé máltengd vegna þess að íbyggin viðhorf geri ráð fyrir getunni til að skilja staðhæfingar og sé þar með hugtakaleg því getan til að mynda og nota hugtök sé nauðsynleg til þess að geta skilið ólíkar staðhæfingar.
Í hversdagslegu máli er oft ekki gerður neinn greinarmunur á staðhæfingu og fullyrðingu.
Tenglar
Proposition
Sandreyður
Sandreyður (fræðiheiti: Balaenoptera borealis) er tegund skíðishvala. Hún tilheyrir reyðarhvalaætt (Balaenopteridae) ásamt fjórum öðrum tegundum í Norður-Atlantshafi en reyðarhvalirnir eru hnúfubakur, steypireyður, langreyður, sandreyður og hrefna.
Lýsing
Sandreyður er grannvaxin og rennileg, hausinn er um 20-25% af heildarlengd. Hornið er aftursveigt og aftarlega á bakinu. Bægslin eru fremur lítil, um 9% af heildarlengd. Sandreyðurin er oftast dökkgrá á baki en ljósari á kviði, sum dýr eru þó nánast jafngrá um allan skrokkinn.
Kýrnar eru heldur stærri en tarfarnir eins og er um flesta skíðishvali, 14 til 19 metrar á lengd og upp undir 26 tonn á þyngd. Tarfarnir eru 13 til 18 metra langir en svipaðir á þyngd og kýrnar.
Útbreiðsla og hegðun
Sandreyði má finna í öllum heimshöfum og hún er dæmigerður farhvalur. Tegundin heldur sig að mestu á heittempruðum svæðum í í hitabeltinu að vetrarlagi en fer á fæðuríkari kaldsjávarsvæði á sumrin.
Fæðuvalið er fjölbreytt og mismunandi eftir svæðum. Fæðan er einkum sviflæg krabbadýr en einnig í minna mæli smokkfiskar, loðna, sandsíli og hrognkelsi. Fæðuöflun er að mestu bundin við sumartímann og líffræðingar hafa fundið út að sandreyður á Íslandsmiðum étur um 835 lítra (samsvarandi 776 kg) af átu á dag.
Sandreyður er mjög hraðsynd og getur náð allt að 40 kílómetra hraða á klukkustund á styttri sprettum.
Að sumarlagi fer sandreyðurin oftast einförum eða í litlum hópum.
Veiðar og fjöldi
Veiðar á sandreyði hófust seint og ekki fyrr en farið var að nota gufuskip og sprengiskutla til hvalveiða. Það var 1885 sem Norðmenn hófu veiðar á Norður-Atlantshafi,en það var þó ekki fyrr en öðrum stærri tegundum (steypireyði og langreyði) hafði fækkað mjög sem veiðar á sandreyði færðust í aukana. Óvíst er um heildarfjölda enda hafa skipulagðar talningar á sandreyði ekki farið fram í áratugi. Við hvalatalningu árið 2015 var talið að rúmlega 10.000 dýr lifðu í Norður-Atlantshafi.
Guðlaugstungur
Guðlaugstungur eru víðfeðmt og gróskumikið landsvæði á hálendinu upp af Blöndulóni. Svæðið er mikilvægt varp- og beitiland heiðagæsar. Guðlaugstungur, SVörtutungur og Álfgeirstungur (Ásgeirstungur) voru friðlýstar árið 2005. Friðlýsta svæðið nær frá Hofsjökli niður að ármótum Blöndu og Haugakvíslar við Blöndulón. Svæðið er langstærsta heiðargæsabyggð í heimi en um fjórðungur íslensk-grænlenska heiðagæsastofnsins verpir þar. Á svæðinu eru einhver mestu og samfelldustu votlendissvæði miðhálendisins. Fuglalíf á svæðinu er fjölskrúðugt og eru 28 tegundir árvissir varpfuglar. Mest er af heiðlóu, lóuþræl, þúfutittlingi og heiðagæs. Guðlaugstungur eru að mestu háslétta í 540-500 m.y.s.
Gloppuhnjúkur
right|thumb|Gloppuhnjúkur í Skíðadal, Rauðuhnjúkar fjær. Gloppudalur og Draugadalur eru sitt hvoru megin við Gloppuhnjúk. Húsið heitir Þverárholt Gloppuhnjúkur er í Skíðadal upp af bænum Kóngsstöðum. Hann er 1017 m hár og hlaðinn úr rúmlega 10 milljón ára gömlum basaltlögum. Að baki hans eru Rauðuhnjúkar yfir 1200 m háir. Sitt hvoru megin við hnjúkinn eru smádalirnir Gloppudalur og Draugadalur. Í Gloppudal er lítið fjallavatn eða tjörn, Gloppuvatn. Úr því fellur Gloppuá til Þverár sem aftur fellur í Skíðadalsá. Kóngsstaðadalur/Þverárdalur gengur til vesturs milli hárra fjalla inn af Gloppuhnjúk.
Skíðdælsk stemma:
Robots
Robots (íslenska: Vélmenni) er Bandarísk teiknimynd frá 2005, framleidd af Blue Sky Studios og útgefin af 20th Century Fox. Hún var leikstýrð af Chris Wedge og er talsett af Paulu Abdul, Halle Berry, Lucille Bliss og Terry Bradshaw. Myndin er um vélmennið Rodney sem reynir að hitta átrúnaðargoðið sitt í fyrirtækinu sínu í vélmennaborg. Myndin var frumsýnd á Íslandi 18. mars 2005.
Masanobu Izumi
Masanobu Izumi (fæddur 8. apríl 1944) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Oxalis hirta
Oxalis hirta er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá S-Afríku.
Landspítali
thumb|200px|right|Merki Landspítala thumb|Landsspítalinn árið 1935. [[Gamli kennaraskólinn til vinstri. Í forgrunni eru lestarteinar sem lágu frá Öskjuhlíð að höfninni.]] thumb|Spítalinn 1934. thumb|Nýr Landspítali í byggingu árið 2023. Landspítali er stærsta sjúkrahús á Íslandi og háskólasjúkrahús. Það varð til árið 2000 við samruna Landspítalans (Ríkisspítala), sem tók til starfa 20. desember 1930, og Sjúkrahúss Reykjavíkur (Borgarspítalans). Reglugerð um samrunann var gefin út 3. mars 2000. Stofnfundur spítalans var í Borgarleikhúsinu 16. maí 2000. Hinn nýi spítali nefndist Landspítali - háskólasjúkrahús (skammstafað LSH) til 1. september 2007, þegar nafninu var breytt í Landspítali, en skammstöfunin hélt sér.
Svið
Skipuriti Landspítala var breytt frá 1. október 2019. Á Landspítala eru nú þrjú svið; meðferðarsvið, aðgerðasvið og þjónustusvið. Einnig skrifstofa Landspítala en undir henni eru skrifstofa forstjóra, skrifstofa framkvæmdastjóra hjúkrunar og lækninga, skrifstofa fjármála og skrifstofa mannauðsmála.
Stjórn
Framkvæmdastjórn stjórnar daglegum rekstri Landspítala. Hana skipa forstjóri og 8 framkvæmdastjórar.
Skátafélagið Goðar
Skátafélagið Goðar er því miður ekkki starfandi í dag en hefur verið búsett á Þórshöfn og ef einhver hefur áhuga á að endurvekja félagið er hægt að hafa samband við skátamiðstöðina
Skátafélagið Hamar
Skátafélagið Hamar er staðsett í Grafarvogi
Charles Lindbergh
thumb|right|Charles Lindbergh Charles Augustus Lindbergh (4. febrúar 1902 – 26. ágúst 1974) (stundum kallaður „Slim“, „Lucky Lindy“ og „The Lone Eagle“) var bandarískur flugmaður, rithöfundur, uppfinningamaður, könnuður og stjórnmálafrömuður. Lindbergh flaug fyrstur manna yfir Atlantshafið einn síns liðs á eins hreyfils flugvélinni the Spirit of St. Louis. Ásamt Ameliu Earhart var Lindbergh brautryðjandi í sögu flugsins. Lindbergh hlaut mikla viðurkenningu í Bandaríkjunum fyrir afrek sín og annað starf í þágu flokksins. Hann var á tímabili orðaður við framboð til forseta Bandaríkjanna. Lindbergh var áberandi meðal Bandaríkjamanna sem voru andvígir þátttöku í seinni heimsstyrjöldinni. Franklin D. Roosevelt forseti leit stjórnmálaafskipti Lindberghs ekki vinsamlegum augum en sá síðarnefndi, sem var undir nokkrum áhrifum frá hugsuðum á borð við Oswald Spengler, viðraði meðal annars áhyggjur af framgöngu gyðinga í Bandaríkjunum, hugmyndir um æðri kynstofn og samúð í garð nasisma, en Lindbergh varð sæmdur einni æðstu orðu þriðja ríkisins, arnarkrossinum, árið 1938.
Otiorhynchus
thumb|right|180px|Otiorhynchus sp.
Otiorhynchus (stundum stafað Otiorrhynchus) er stór ættkvísl af ranabjöllum. Margar tegundir af ættkvíslinni, þar á meðal eggkeppur (O. sulcatus) og húskeppur (O. ovatus), eru alvarlegar plágur í ræktun, bæði lirfur og fullorðnar. Lirfurnar nærast á plönturótum. Bjöllurnar eru ófleygar og nærast á nóttinni á blöðum. Ættkvíslin er upprunnin frá palearktíska svæðinu. Hinsvegar hafa 16 tegundir verið fluttar til Norður-Ameríku (nearktíska svæðisins) eru orðnar algengar þar.
Fjöldi tegunda eru Troglofauna, hellategundir sem vantar augu.
Það eru yfir 1.500 tegundir í þessari ættkvísl, sem skiptist í a.m.k. 105 undirættkvíslir.
Meðal tegunda eru:
Ben Shenkman
Ben Shenkman (fæddur 26. september 1968) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Burn Notice, Damages og Law & Order.
Einkalíf
Shenkman er fæddur og uppalinn í New York-borg og stundaði nám við Brown-háskólann. Útskrifaðist hann með MFA-gráðu frá Tisch School of the Arts við New York-háskólann.
Leikhús
Shenkman byrjaði leikhúsferil sinn árið 1994 í Angels of America. Hefur hann síðan þá komið fram í leikritum á borð við Versus, Proof, Anthony and Cleopatra og Knickerbocker.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Shenkman var árið 1996 í New York Undercover. Hefur hann síðan þá komið fram í þáttum á borð við Ed, ''Love Monkey, Private Practice og Grey's Anatomy.
Shenkman hefur leikið stór gestahlutverk í Canterbury´s Law sem Russell Kraus, í Burn Notice sem Tom Strickler, í Damages sem Curtis Gates og The Paul Reiser Show sem Jonathan.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Shenkman var árið 1994 í Quis Show. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við The Siege, Table One, People I Know, Just Like Heaven og Blue Valentine.
Verðlaun og tilnefningar
Emmy-verðlaunin
Golden Globe-verðlaunin
Svíþjóð í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Svíþjóð hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 60 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið. Landið hefur einungis ekki keppt í þrjú skipti síðan (, og ). Síðan 1959 hefur sænska framlagið verið valið í gegnum sjónvarpsflutta keppni. Síðan 1967 hefur hún gengið undir nafninu Melodifestivalen. Í keppninni árið var Svíþjóð eitt af fyrstu löndunum til að taka upp símakosningu. Svíþjóð er eina landið sem hefur haldið keppnina á fimm mismunandi áratugum, þrisvar í Stokkhólmi, tvisvar í Malmö og einu sinni í Gautaborg.
Svíþjóð er með einn besta árangurinn í keppninni og hefur unnið í sex skipti, rétt á eftir i með sjö sigra. Landið er með flestu topp-5 úrslit á 21. öldinni, eða samtals ellefu. Í heildina hefur Svíþjóð endað 25 sinnum í efstu fimm sætunum. Sigrarnir sex voru með ABBA, Herreys , Carola , Charlotte Nilsson , Loreen og Måns Zelmerlöw.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Asíameríka
Asíameríka var risastór eyja sem varð til úr risameginlandinu Lárasíu. Asíameríka var aðgreind frá Evrasíu í vestri og austurhluta Norður-Ameríku í austri. Þetta land náði yfir það sem í dag eru Kína, Mongólía og vesturhluti Norður-Ameríku. Landið var til frá Síðkrítartímabilinu fram að Eósentímabilinu og aftur á Pleistósentímabilinu. Talið er að það muni aftur verða til innan 50 milljón ára.
Fylking (flokkunarfræði)
thumb|150 px Fylking er heiti flokka lífvera og er fylking næsta stig neðan við ríki. Á latínu nefnist fylking, phylum þegar um dýr er að ræða en divisio séu plöntur til umfjöllunar. Byggist sú skipting á úreltri skiptingu lífheimsins í tvö ríki, plöntur og dýr. Dæmi um fylkingu er asksveppir (Ascomycota) sem ásamt kólfsveppum (Basidiomycota) og fjórum öðrum fylkingum mynda svepparíkið (Fungi).
Rjómi
thumb|Mynd af þeyttum rjóma ofan á heitu [[súkkulaði.]] Rjómi er mjólkurafurð sem verður til þegar mjólkurfita er skilin frá ófitusprengdri mjólk. Áður var þetta gert með því að láta mjólkina standa þar til rjóminn settist á yfirborðið og þá var hann fleyttur ofan af en fitusnauðari hluta mjólkurinnar var rennt undan og því nefnist hann undanrenna. Seinna komu skilvindur til sögunnar og nú er mjólk skilin í stórvirkum vélum í mjólkurbúum.
Vegna þess að rjómi er ekki fitusprengdur er hægt að þeyta hann en þá setjast fitukúlurnar utan um loftbólur og bindast saman með hjálp próteins. Þannig eykst rúmmál hans um helming. Hérlendis er rjómi til þeytingar með 36% fituinnihaldi, auk þess sem fá má matreiðslurjóma sem er 15% feitur, en víða erlendis er hægt að fá feitari rjóma (double cream), allt að 48%. Hleyptur rjómi (clotted cream) er raunar 55% feitur.
Eftir gerilsneyðingu rjóma þarf að halda honum köldum í lengri tíma en við vinnslu t.d. nýmjólkur vegna „innri hita“ sem myndast í fitukúlunum. Ef ekkert væri að gert myndi hitastig rjómans hækka á nýjan leik og þannig skemmast.
Sýrður rjómi er rjómi sem hefur verið sýrður með mjólkursýrugerlum og þykknar við það.
Nefbjörn
Nefbjörn (fræðiheiti: Nasua nasua) er smávaxið spendýr af ætt hálfbjarna frá Suður-Ameríku.
Þrjátíu ára stríðið
Þrjátíu ára stríðið var röð styrjalda sem átti sér stað í Þýskalandi á árunum 1618 til 1648. Öll helstu stórveldi Evrópu drógust inn í átökin. Lengi vel var stríðsins minnst sem skæðustu styrjaldar sem Evrópa hafði háð fram til Napóleonsstyrjaldanna. Herfarir hluteigandi og plágur sem þeim fylgdu lögðu mörg héruð Þýskalands því sem næst í auðn.
Aðdragandi
thumb|100px|right|Ferdinand 2. keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Augsborgarfriðurinn (1555) staðfesti að þýsku furstarnir (225 að tölu) gætu valið héruðum sínum trú (lútherstrú eða kaþólska trú) samkvæmt skilyrðinu cuius regio, eius religio í Hinu heilaga rómverska keisaradæmi sem náði á þeim tíma yfir Þýskaland, Austurríki, Ungverjaland og Bæheim. Keisarinn var kosinn til ævilangrar setu af sjö kjörfurstum sem voru greifinn í Pfalz, hertoginn af Saxlandi, markgreifinn af Brandenburg og konungurinn í Bæheimi, auk erkibiskupanna í Mainz, Trier og Köln. Keisaradæmið var í reynd orðið erfðaveldi Habsborgara sem fylgdi hertogadæminu í Austurríki. Hertoginn af Austurríki var auk þess venjulega einnig konungur Ungverjalands og Bæheims, en þar með hafði hann eitt atkvæði við kjör nýs keisara.
Í kringum árið 1615 var ljóst að til átaka myndi koma í Evrópu. Spánn stefndi að því leynt og ljóst að leggja undir sig Holland sem gert hafði uppreisn gegn Spáni 1561 og lýst yfir sjálfstæði árið 1581 með fulltingi Breta. Spænsku Niðurlönd voru enn undir leppstjórn Spánar, þar sem Habsborgarar voru við völd, og gerður hafði verið vopnahléssamningur árið 1609 sem átti að gilda til 1621. Til þess að koma her og hergögnum frá Spáni til Spænsku Niðurlanda þurftu Spánverjar að geta ferðast eftir Rínarfljóti, en þar var fyrir þeim kjörfurstinn í Pfalz sem var kalvínisti. Ljóst var að bæði Frakkar og Bretar myndu gera það sem þeir gætu til að standa gegn fyrirætlunum Spánverja. Það bjuggust því allir við að styrjöld hæfist árið 1621 og að hún myndi eiga sér stað í Niðurlöndum og við Rínarfljót. Raunin varð hins vegar allt önnur.
Uppreisnin í Bæheimi (1618-1625)
thumb|right|Vetrarkonungurinn Friðrik V Matthías keisari og konungur Bæheims, sem verið hafði umburðarlyndur gagnvart framsókn mótmælendatrúar, tilnefndi árið 1617 Ferdinand af Styrju sem eftirmann sinn í embætti. Ferdinand þótti óbilgjarn kaþólikki og hafði bælt niður mótmælendur í hertogadæmi sínu. Í Bæheimi voru á þessum tíma margir kalvínistar auk hússíta og útrakista sem voru umbótahreyfingar innan kaþólsku kirkjunnar en litnar hornauga af henni. Þótt Habsborgarar hefðu ríkt sem konungar í Bæheimi óslitið frá 1526 var konungurinn samt kosinn af háaðlinum. Þegar Ferdinand sendi tvo sendimenn til Prag árið 1618 til að undirbúa kjör sitt, var þeim hent út um glugga á konungshöllinni af mótmælendum. Þeir lentu að vísu mjúklega í heyi (eða skít, í sumum heimildum). Aðallinn kaus svo Friðrik V, kjörfursta í Pfalz, sem konung yfir Bæheimi. Bæheimska uppreisnin breiddist út til nærliggjandi héraða, Slésíu, Mæri og Lausitz og furstinn í Transylvaníu, Bethlen Gábor réðist inn í Ungverjaland til stuðnings mótmælendum. Í Bæheimi flýðu kaþólikkar til borgarinnar Pilsen og bjuggust til varnar. Hershöfðinginn Ernst von Mansfeld tók borgina 21. nóvember 1618. Mansfeld hafði verið sendur til aðstoðar uppreisnarmönnum af hertoganum af Savoja sem einnig óttaðist innrás Spánverja.
thumb|200px|left|Orrustan við Hvítafjall Friðrik var greifi af Pfalz og kalvínisti og því álitinn sjálfsagður útvörður mótmælenda á Rínarfljóti gegn yfirvofandi innrás Spánverja. Auk þess þótti ljóst að Ferdinand myndi ekki sætta sig við að missa konungdóm í Bæheimi. En þótt Friðrik væri lattur til þess, hélt hann engu að síður til Prag til að taka við konungdómi um haustið 1619. Hann ríkti sem konungur um veturinn 1619-1620 (hann var síðar kallaður „vetrarkonungurinn“) en krýning hans fór fram haustið eftir. Í millitíðinni hafði Ferdinand verið kosinn keisari, eftir málamyndamótmæli frá fulltrúa Pfalz, og gert bandalag við hinn kaþólska Maximilian I af Bæjaralandi. Með blessun hins lútherska Jóhanns Georgs af Saxlandi, sendu þeir saman herlið til Bæheims undir stjórn Tillys hershöfðingja. Mansfeld var sigraður í orrustu við Sablat og hvarf af vettvangi með leifar liðs síns. Herir keisarans unnu síðan endanlegan sigur yfir uppreisnarmönnum í orrustunni við Hvítufjöll 8. nóvember 1620, einungis tveimur mánuðum eftir krýningu Friðriks. Friðrik þurfti að flýja í útlegð og eyddi næstu árum í að afla stuðnings við kröfu sína um konungdóm í Bæheimi. Í Bæheimi fóru fram svo umfangsmiklar trúarhreinsanir að mótmælendaaðallinn hvarf algerlega og Bæheimur varð rómversk-kaþólskur eftir. Lönd mótmælendafursta voru tekin og seld kaþólskum aðalsmönnum eins og Albrecht von Wallenstein. Her Tillys hélt áfram herför sinni til Pfalz og lagði Rínarhéruðin undir sig með stuðningi Spánverja 1623. Maximilian af Bæjaralandi var gerður að kjörfursta sama ár.
Stutt ævintýri Danakonungs (1625-1629)
thumb|left|[[Kristján IV Danakonungur]] Kristján IV hafði árið 1613 unnið sigur gegn Gustav Adolf II Svíakonungi í Kalmarófriðnum. Eftir orrustuna við Hvítufjöll hafði hann náð að nýta sér ótta mótmælenda til að tryggja syni sínum erkibiskupsstól í Bremen-Verden og neytt Hamborg til að samþykkja dönsk yfirráð yfir Holtsetalandi. Á þessum tíma var Gustav Adolf upptekinn í átökum við frænda sinn Sigmund Vasa III konung Póllands. Kristján IV ætlaði sér að tryggja dönsk áhrif í héruðunum við Saxelfi og einnig tryggja að Gustav tæki ekki frumkvæðið sem verndari mótmælenda í Þýskalandi.
thumb|right|Albrecht von Wallenstein Þann 5. maí 1625 réðist Kristján IV inn í Þýskaland með 15-20.000 manna herlið og fjárstuðning frá Frökkum. Mansfeld, sem þá hélt sig í Hollandi, hélt liði sínu til stuðnings Kristjáni. En Wallenstein, sem hafði hagnast verulega á hreinsununum í Bæheimi, bauð keisaranum þjónustu sína og hélt gegn Mansfeld með um 50.000 manna liðssafnað og gjörsigraði hann við Dessau 25. apríl 1625. Þann 27. ágúst 1626 tapaði Kristján svo orrustu gegn Tilly við Lutter am Barenberg, missti meginhluta riddaraliðs síns, þar á meðal Enevold Kruse sem hafði verið hirðstjóri á Íslandi, og flýði undan herjum keisarans til Sjálands. Wallenstein rak flóttann og hertók Jótland en komst ekki yfir á eyjarnar þar sem hann hafði engan flota. Þess í stað settist hann um Stralsund (Strælu) sem hefði gefið honum aðstöðu til að koma upp flota á Eystrasalti. 1. janúar 1628 gerði Kristján bandalag við Svía og sameinuðum flota Svía og Dana tókst að aflétta umsátrinu. Í maí 1629 náði Kristján að semja frið við keisarann í Lübeck án þess að láta eftir lönd og dró sig endanlega út úr stríðinu í Þýskalandi.
Eftir þessa sigra gaf keisarinn út fyrirmæli 1629 um að þau lönd sem höfðu verið kaþólsk við Ágsborgarfriðinn 1555 en höfðu síðar gerst mótmælendatrúar, skyldu nú verða kaþólsk biskupsdæmi á ný og að kaþólska kirkjan fengi aftur lönd sem furstarnir höfðu gert upptæk á þessum tíma. Þessi skipun varð til þess að stríðið hélt áfram, þar sem hún þýddi að margir mótmælendafurstar hefðu misst umtalsverðan hluta af löndum sínum.
Sænsk íhlutun (1630-1635)
thumb|left|250px|Gustav Adolf II konungur Svía thumb|150px|right|Tilly hershöfðingi Árið 1630 sagði keisarinn Wallenstein upp störfum sem hershöfðingja. Wallenstein réði þá yfir her sem taldi fleiri en 100.000 manns, sem var stærri her en nokkur hafði áður safnað saman, þótt stór hluti hans hafi vafalaust verið flóttafólk frá stöðum sem Wallenstein hafði sjálfur lagt í rúst með hernum. Ferdinand óaði við því veldi sem hershöfðinginn hafði komið sér upp og kærði sig ekki um að hann færi út í uppbyggingu flota á Eystrasalti, eins og hann hefur líklega ætlað sér. Niðurstaða þessa var að Wallenstein lét Tilly eftir stjórn hersins og sneri aftur til landa sinna í norðurhluta Bæheims, sem hann kallaði Friedland.
12. janúar 1628 hafði sænska þingið gefið konunginum, Gustav Adolf II, heimild til að taka þátt í styrjöldinni í Þýskalandi. 1629 gerði hann vopnahlé við Pólverja og sá sér leik á borði að stíga fram á völlinn sem verndari mótmælenda í Þýskalandi, niðurlægja í leiðinni Kristján IV og tryggja sér fótfestu í Pommern. Auk þess reri Richelieu kardináli að því öllum árum að fá hann til að ráðast inn í Þýskaland til að draga úr veldi Habsborgara, sem nú virtust ósigrandi, bæði í Þýskalandi og á Spáni. Frakkar hétu Svíum háum upphæðum í stríðsstyrk í þessum tilgangi.
Þann 25. júní 1630 sté Gustav Adolf á land á Rügen (Ré) með mikið lið vaskra og vel þjálfaðra hermanna, riddara og skyttna. Gustav var fljótur að tryggja sér bandalag við kjörfurstana í Saxlandi og Brandenburg og sjá til þess að peningar héldu áfram að streyma frá Frakklandi. Hann mætti her Tillys við Breitenfeld 17. september 1631 og hafði afgerandi sigur þótt saxneskir bandamenn hans flýðu af hólmi í miðri orrustu. Ári síðar mætti hann Tilly aftur við Lech-fljótið þar sem Tilly féll 30. apríl 1632.
Gustav Adolf var þekktur fyrir að skipa her sínum þannig að skytturnar voru innanum riddaraliðið og skutu með fram eða yfir hestana. Einnig hafði hann þjálfað skyttur sínar til að stilla sér upp í raðir þannig að þeir fremstu fóru aftast til að hlaða þegar þeir voru búnir að hleypa af, en heildin skaut viðstöðulaust. Gustav Adolf notaði aðra nýjung sem voru léttar leðurfallbyssur sem reyndust illa þegar á hólminn var komið. Með þessum tækninýjungum náði konungur undraverðum árangri í fyrstu átökunum, en andstæðingar hans lærðu fljótt og brátt náði blönduð skipan riddaraliðs og skyttna miklum vinsældum í báðum herjum, ef því varð við komið. Einkum byggði Svíakonungur þó á því að hersveitir hans voru ferskar, vel þjálfaðar og agaðar. Með tímanum varð her hans þó brátt mjög blandaður málaliðum og flóttafólki sem börðust fyrir ránsfeng eins og aðrir herir. Eftir því sem á leið fækkaði í úrvalssveitunum og orðstír Svía fór hratt versnandi.
thumb|right|200px|Fall Gustavs Adolfs við Lützen 1632 Um þetta leyti virtist Gustav Adolf vera ósigrandi og keisarinn sá sér þann einn kost að kalla aftur á Wallenstein. Þá um vorið náði Wallenstein að safna miklu liði á fáum vikum og fór gegn her Svía, sem þá höfðu með góðum árangri hertekið mikið svæði í norðurhluta Bæjaralands þangað sem styrjöldin hafði ekki fyrr náð. Wallenstein og Gustav mættust við Lützen nálægt Leipzig. Svíar héldu orrustuvellinum, en konungur féll. Harmi slegnir Svíarnir ákváðu að reka ekki flóttann til að eyða óvinahernum, eins og hefði verið ráðlegt. Axel Oxenstjerna tók við stjórn hersins, og Kristín, dóttir konungs, tók við stjórn Svíþjóðar. Keisaraherinn náði að safnast saman á ný og tveimur árum síðar gerðu þeir út um frekari íhlutun Svía í orrustunni við Nördlingen 5. september 1634 undir stjórn Ferdinands kardinála sonar Spánarkonungs og Ferdinands konungs Ungverjalands elsta sonar keisarans. Fyrr um árið (25. febrúar 1634) hafði Wallenstein verið myrtur að ósk keisarans, grunaður um landráð vegna tilrauna hans til að semja um frið milli fylkinganna.
„Sænska tímabilinu“ svokallaða lauk með því að þýsku furstarnir gerðu með sér friðarsamning í Prag í maí árið 1635. Samningurinn fól í sér að eignir kaþólsku kirkjunnar frá því fyrir Ágsborgarfriðinn yrðu ekki endurheimtar, að þýsku furstadæminn skyldu ekki halda sérstaka heri, að þýsku furstunum væri bannað að mynda bandalög sín á milli og að kalvínismi væri löglegur. Með þessu var bundinn endir á bandalög furstanna við Svía, og keisaradæmið gat virst sameinað við bak Ferdinands. Samningurinn dugði samt ekki til að stöðva átökin í Þýskalandi.
Lokakafli átakanna (1636-1648)
thumb|right|Orrustan við Rocroi 1643 Með friðarsamningunum í Prag var staða sænska hersins, undir stjórn Johans Banér, orðin nokkuð vafasöm. Oxenstjerna tók því þá ákvörðun að kalla Frakka til stuðnings. Richelieu hafði enn miklar áhyggjur af styrk Habsborgara og átti frumkvæði að bandalagi milli Svía, Hollendinga og Frakka. Á móti sendi Spánn herlið inn í Frakkland og Þýskaland. Her Spánar var almennt talinn sá sterkasti í Evrópu á þeim tíma, enda stærsti atvinnuher sem til var. Í fyrstu náðu Spánverjar góðum árangri gegn óöguðum frönskum aðalsmönnum. Spænski herinn sótti inn í Frakkland og nálgaðist París en 1638 tókst Bernard af Saxe-Weimar að hrekja Spánverja burt og valda þeim þungum búsifjum í röð orrusta sem þó náðu ekki að gera út um stríðið.
Richelieu kardínáli lést árið 1642 og ári síðar tók Mazarin kardínáli við sem ráðsmaður hins barnunga Loðvíks XIV þegar hann tók við völdum 14. maí 1643. Fimm dögum síðar unnu Frakkar frægan sigur á Spánverjum í orrustunni við Rocroi. Mazarin hóf að reyna að koma á friði, enda ljóst að Þýskaland var rústir einar og Spánn yrði þess seint umkominn að hertaka Holland.
Við lát Banérs 1641 varð Lennart Torstenson yfirhershöfðingi sænska hersins í Þýskalandi. 1642 hóf hann herför um Brandenburg, Slesíu og Mæri og gjörsigraði her keisarans við Breitenfeld 23. október 1642. 1643 var hann skyndilega kallaður til að gera innrás í Danmörku Kristjáns IV í stríði sem kallað hefur verið Torstensonófriðurinn en ári síðar réðist hann aftur inn í Þýskaland og vann sigra á her keisarans sem virtist alveg heillum horfinn.
Friðarsamningarnir í Vestfalíu
thumb|right|Undirritun friðarsamninganna í Vestfalíu 1648 Friðarsamningar voru gerðir milli stríðandi fylkinga í borgunum Münster og Osnabrück í Vestfalíu. Borgirnar voru tvær þar sem leiðtogar mótmælenda og kaþólikka neituðu að hittast. Samningurinn sem batt enda á stríð Spánar og Hollands var undirritaður 30. janúar, en sá sem tók til Frakka, Svía og keisaradæmisins þann 24. október. Skilyrði samningsins voru að miklu leyti runnin undan rifjum Mazarins kardínála og tóku fullt tillit til landakrafna Frakka og Svía. Helstu atriði samninganna voru:
thumb|left|[[Mazarin kardínáli]]
Í stjórnmálasögu er gjarnan (með nokkurri sögulegri ónákvæmni) talað um ríkjakerfi Evrópu sem byggir á sjálfsákvörðunarréttinum og samskiptum milli sjálfstæðra ríkja sem „Vestfalíukerfið“. Vestfalíufriðurinn festi vissulega í sessi mörk ríkja sem við þekkjum í dag og fól í sér viðurkenningu á sjálfstæði Hollands og Sviss og gerði að Hið heilaga rómverska keisaradæmi varð vart meira en nafnið eitt, en hugmyndir þess tíma eru engu að síður langt frá þeim þjóðríkishugmyndum sem síðar komu fram. Vestfalíufriðurinn gekk fyrst og fremst út á samskipti milli voldugra ættarvelda sem einokuðu stjórnmálalífið á 17. öld. Engu að síður er þrjátíu ára stríðið (ásamt einveldishugmyndum) eitt af þeim skrefum sem stigin voru á þessum tíma í átt til þjóðríkja 19. og 20. aldar. Með friðarsamningunum hefst tímabil alþjóðasamskipta og utanríkisstefnu í Evrópu.
Eyðilegging stríðsins
270px|left|thumb|Bóndi biður hermann griða Þýsku héruðin urðu mjög misilla úti í styrjöldinni. Sum, eins og Hamborg, náðu að styrkja stöðu sína og sluppu við öll átökin, en önnur misstu allt að helming íbúa sinna. Taka verður tillit til þess að í Þrjátíu ára stríðinu notuðu stríðandi fylkingar markvisst prentaða áróðursbæklinga til að útmála mannvonsku andstæðingsins og eymd fórnarlambanna. Því verður að taka t.d. tölum um mannfall með nokkrum fyrirvara. Engu að síður er ljóst að ástandið á stöðum eins og Pommern, Würzburg og Pfalz, Brandenburg, Bæjaralandi og Bæheimi, var skelfilegt eftir stríðið, og fólksfækkun af völdum stríðsins meiri en helmingur allra íbúa.
thumb|250px|right|Umsátrið um Magdeburg 1631 Beinn orsakavaldur fólksfækkunar voru herfarir hershöfðingjanna fram og aftur um sömu héruðin með heri sem sumir voru illa launaðir málaliðaherir sem börðust fyrir ránsfeng. Venjan var þegar stríðsaðilar urðu uppiskroppa með fé til að greiða hermönnunum, þá gáfu þeir leyfi til að taka ránsfeng í bæjum og borgum sem fyrir þeim urðu. Þetta gat leitt til öldu ofbeldis, nauðgana og morða, þegar hermennirnir fóru hömlulaust að reyna að kreista þau verðmæti sem þeir gátu út úr borgurum og bændalýð. Til er áhrifamikil lýsing á eyðingunni í Magdeburg þegar borgin féll fyrir her Tillys og Pappenheims 20. maí 1631. Af 20.000 manna íbúafjölda borgarinnar voru 400 eftir og borgin brunnin til grunna, eftir að herirnir höfðu farið um hana ránshendi stjórnlaust.
Óbeinir orsakavaldar voru hungursneyðir og sjúkdómar. Herfarirnar leiddu til þess að uppskeran eyðilagðist og búfénaði var slátrað fyrir hermennina. Þannig urðu mörg sveitahéruð illa úti og fólkið lagðist í flakk og bættist jafnvel í raðir hersins sem hafði eyðilagt fyrir því lifibrauðið þegar hann færði sig yfir í næsta hérað. Herirnir voru þannig samasafn eiginlegra hermanna, málaliða og manna sem neyddir höfðu verið í herinn, hestasveina og þvottakvenna, gamalmenna og barna. Við þetta mynduðust svo kjöraðstæður fyrir útbreiðslu sjúkdóma eins og taugaveiki, iðrakreppu og kýlapest.
Sveinn Rúnar Hauksson
Sveinn Rúnar Hauksson (f. 10. maí 1947) er íslenskur læknir sem kunnastur er fyrir störf sín að friðar- og mannúðarmálum, meðal annars sem formaður Félagsins Ísland-Palestína um árabil.
Sveiglykill
Sveiglykill (fræðiheiti Primula maximowiczii) er blóm af ættkvísl lykla.
Sveinn Rúnar Hauksson
Ævi og störf
Sveinn Rúnar fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hann lauk stúdentsprófi frá MR árið 1967 og læknanámi við Háskóla Íslands. Á háskólaárunum var hann virkur í starfi Verðandi, félagi róttækra stúdenta og gegndi starfi framkvæmdastjóra Stúdentaráðs árið 1974. Hann var jafnframt virkur í starfi ýmissa samtaka einkum á sviði alþjóðamála, má þar nefna Víetnamnefndina sem hann veitti forstöðu 1972-75 og Grikklandshreyfinguna.
Rétt um tvítugt vakti Sveinn Rúnar athygli fyrir störf sín í þágu TENGLA, sem voru sjálfboðaliðasamtök á sviði geðheilbrigðismála, sem áttu talsverðan þátt í að vekja umræður um stöðu geðsjúkra í byrjun áttunda áratugarins.
Að loknu framhaldsnámi í Danmörku árið 1979 sneri Sveinn Rúnar aftur til Íslands og varð formaður miðnefndar Samtaka herstöðvaandstæðinga 1979-80. Þegar leið á níunda áratuginn tók hann í vaxandi máli að einbeita sér að málefnum Palestinumanna. Hann var fyrsti formaður Félagsins Ísland-Palestína, sem stofnað var síðla árs 1987 og gegndi því starfi um langt árabil.
Sveinn Rúnar er tvíkvæntur. Seinni kona hans er Björk Vilhelmsdóttir fv. borgarfulltrúi.
Sveinn Rúnar hefur lengi verið einn kunnasti berjatínslumaður þjóðarinnar og er hann reglulega fenginn til að leggja mat á berjastprettu í fjölmiðlum.
Utanríkismálanefnd Alþingis
Nefndarmenn
Í utanríkismálanefnd sitja:
Vandamál fangans
Vandamál fangans, stundum nefnt valþröng fangans eða ógöngur fanganna, lýsir því hvernig að tveir einstaklingar geta valið milli þess að vinna saman og að svíkja hvor annan. Það hjálpar okkur að skilja jafnvægið milli samvinnu og samkeppni í okkar daglega umhverfi. Vandamál fangans er eitt þekktasta dæmi leikjafræðinnar og er best lýst á eftirfarandi hátt:
Samkvæmt leikjafræðinni tekur sérhver einstaklingur rökrétta ákvörðun byggða á eiginhagsmunum. Samkvæmt þeirri kenningu er skynsamlegra að svíkja frekar en að vera þögull þar sem ávinningurinn er meiri. Hins vegar velja manneskjur oftar að vinna saman en gert er ráð fyrir í kenningu leikjafræðinnar sem byggir á að einstaklingar taki ákvarðanir eingöngu út frá eiginhagsmunum. Fyrir báða aðila er ríkjandi leikáætlun að svindla. Hins vegar ef báðir svindla getur það komið þeim verr en ef þeir hefðu ákveðið að þegja.
Skátafélagið Heiðabúar
Skátafélagið Heiðabúar er miðsvæðis í Reykjanesbæ
28. febrúar
28. febrúar er 59. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 306 dagar (307 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Ríkistrúarbrögð
thumb|450px|Kort yfir lönd sem hafa opinber ríkistrúarbrögð.
Umfang og eðli stuðnings ríkis við trúarbrögð eru mismunandi eftir löndum. Einfaldasta fyrirkomulag stuðnings er áhersla á ákveðin trúarbrögð (með eða án fjárhagslegs stuðnings) ásamt trúfrelsi. Strangasta fyrirkomulagið getur falið í sér bann á öllum trúarbrögðum nema þeim opinberu.
Einu ríkistrúarbrögðin í dag eru kristni, íslam og búddismi.
Jaðarþungarokk
Jaðarþungarokk (e. alternative metal) er tegund þungarokks og jaðarrokks sem var vinsæl á 10. áratugnum.
1015
Árið 1015 (MXV í rómverskum tölum)
Jaðarþungarokk
Tónlistarstefnan heldur í grunneinkenni þungarokks en tekur einnig einkenni annarra stefna. Hljómsveitir sem kenndar hafa verið við jaðarþungarokk blönduðu þungarokki við til dæmis framsækið rokk, bílskúrspönk, fönk, rapp, iðnaðarrokk og ofskynjunarrokk. Margar af helstu sveitum jaðarþungarokksins þykja einkennast af tilraunakenndri tónlist sem notast við hljóð sem áður var að mestu óþekkt innan þungarokksins.
Einkenni stefnunnar
Stefnan er blanda af jaðarrokki og þungarokki Margar jaðarþungarokkssveitir notast við melódískan og skýran söng, oft með rapp-ívafi. Stefnan heldur alltaf í öflugt gítarspil þungarokksins, en fær áhrif úr fönkinu í til dæmis bassaleiknum. Trommuspil stefnunnar er oft þungt og hratt. Notast er við margskonar söngtækni en þar mætti nefna melódískan söng, öskur og jafnvel „growl“ eins og tíðkast í dauðarokki.
Stefnan er þess eðlis að erfitt að er að skilgreina hana nákvæmlega. Hún er af mörgum álitin vera einskonar hópur af þungarokkssveitum sem voru tilbúnar til þess að að fara út fyrir hin hefðbundnu mörk þungarokksins og gera tilraunir með það. Einnig álíta sumir jaðarþungarokkið vera einskonar uppfærslu af gamla þungarokkinu. Vinsæl undirstefna jaðarrokksins, nýmetallinn, hefur þó skýrari og staðlaðari einkenni. Þar er gítarinn oft aðeins notaður til þess að halda takti, frekar en í til dæmis þau gítarsóló sem tíðkast í hefðbundu þungarokki. Takturinn sem notast er við sýnir skýr einkenni úr fönki og hip-hoppi. Hljómsveitir hafa oft plötusnúða innan raða sinna til að undirstrika þessi áhrif. Mikil vinnsla á tónlistinni tíðkast í nýmetalnum, þar sem hreinn og slípaður hljómur er í hávegum hafður. Mikið er nýst við bjögunareffekta og slíkt á bæði við um hljóðfæraleik og söng til þess að fá fram þann hljóm sem óskað er eftir.
Saga
thumbnail|Hljómsveitin Tool að spila á Hróárskelduhátíðinni 2006 Stefnan á líklega upphaf sitt í fönk-þungarokki 9. áratugsins, þar sem þungum gítarleik þungarokksins var blandað við bassastíl fönksins. Jaðarrokksveitir eins og Red Hot Chili Peppers og Fishbone voru í hópi þeirra fyrstu sem blönduðu fönki og þungarokki saman og mótuðu þannig þessa nýju stefnu. Svipuð blanda á þungarokki og fönki kom fram seinna hjá jaðarþungarokksveitunum Living Colour og Faith No More, þó báðar sveitir hafi einnig einkenni úr enn öðrum tónlistarstefnum. Aðrar jaðarþungarokksveitir prófuðu sig áfram með öðrum blöndum eins og til dæmis Jane's Addiction með framsækið rokk og Soundgarden með ofskynjunarrokk. Jaðarþungarokkið þykir hafa verið einskonar svar við hár-þungarokksveitum 9. áratugsins sem voru af mörgum taldar eiga meira skylt við popp. Þessar nýju hljómsveitir sóttust eftir því að sækja í rætur þungarokksins en koma fram með nýjan blæ samtímis því. Í raun má segja að jaðarþungarokkið hafi í upphafi ekki verið nein afmörkuð stefna heldur bara aukinn vilji hljómsveita til þess að prófa sig áfram og gera tilraunir með þungarokk. Þess vegna er flokkunin á upphafssveitum stefnunnar heldur óskýr. Sumar sveitirnar eru einnig grugg, en jaðarþungarokk fékk mikið af vinsældum sínum út frá vinsældum gruggtónlistar.
Dragreipi
Dragreip(i)  (falur, ráseil , bras eða upphal) er reipi sem notað er til að draga upp segl, fána eða rá. Á seglskipum er dragreipið yfirleitt skorðað í blökk til að ná meira átaki. Á sumum bátum er seglið dregið upp með tveimur dragreipum sem leika á hjólum (blökkum) í mastrinu, svo kölluðu hærra og lægra hjól. Til forna var húnbora gat á siglutoppi sem dragreip gekk í gegnum.
Jaðarþungarokk
Saga
Um miðjan 10. áratuginn var búið að ryðja brautina fyrir hina nýju tónlistarstefnu og fleiri sveitir sem flokka mátti skýrar undir jaðarþungarokk komu fram. Hljómsveitin Tool gaf út plötuna Undertow 1993, sem þykir vera mjög lýsandi fyrir jaðarþungarokksstefnuna og ruddi enn frekar veginn fyrir sveitir eins og Nine Inch Nails og Rage Against The Machine. Stefnan var þá tekin að skiptast nokkuð upp í þungt jaðarþungarokk eins og Tool spilaði og rapp-þungarokk eins og Rage Against The Machine einkenndust af. Sumar af eldri þungarokkssveitum 9. áratugsins höfðu tekið eftir vinsældum stefnunnar og sóttu jafnvel smá innblástur í sveitir jaðarþungarokksins til dæmis Metallica með The Day That Never Comes.
Dragreipi
Þeir menn sem sáu um dragreipið á bátum á öldum áður nefndust dragreipismenn. Dragreipismaður réð hversu hratt var siglt; hækkaði hann og lækkaði seglið eftir því hve mikið báturinn þoldi. Og þegar segltökumenn hryggjuðu inn seglið voru það oft dragreipismaðurinn sem sagði til um sjó og vind. Stundum var dragreipismanni fyrirskipað þannig: Láttu krikta í nafni drottins - en þá átti að gefa dragreipið eftir í hendi og lækka seglið.