cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alex Ferguson
Ferguson hefur áður stýrt liðunum East Stirlingshire, St. Mirren og Aberdeen, auk þess sem að hann stýrði skoska landsliðinu tímabundið. Sem þjálfari Aberdeen 1978-1986 vann hann 3 deildartitla og 4 bikartitla. Hann tók svo við Manchester United þann 6. nóvember 1986 og hætti árið 2013. Hann var afar sigursæll með liðinu og vann 13 titla í ensku úrvalsdeildinni, 5 FA bikara og 2 titla í Meistaradeild Evrópu. Ferguson hlaut viðurkenningu englandsdrottningar árið 1999 fyrir framlag sitt til knattspyrnu.
Árið 2018 fékk Ferguson heilablóðfall. Hann fór í aðgerð og lá á sjúkrahúsi í nokkra daga, en þaðan var hann útskrifaður og náði fullum bata.
Fáni Jemens
Fáni Jemens samanstendur af þremur láréttum borðum. Efsti borðinn er rauður en fyrir neðan hann er hvítur borði og svo er neðsti borðinn svartur. Hlutföll fánans eru 2:3.
Fáninn er með þremur af fjórum arabískum litum þar sem aðeins grænn vantar. Fáninn er byggður á þeim fánum sem Norður-Jemen og Suður-Jemen höfðu þar til þau sameinuðust að nýju 1990. Báðir þessir fánar voru með stjörnum sem ekki var haldið við.
Fáninn tók formlega gildi 22. maí 1990.
Galdraskræða Skugga
Galdraskræða Skugga er bók eftir Jochum M. Eggertsson rithöfund, sem nefndi sig Skugga. Í bókinni er fjallað um galdra og galdrastafi, bæði hvítagaldur og svartagaldur. Helstu heimildir bókarinnar eru gömul handrit sem eru á Landsbókasafni og gamlar vestfirskar og norðlenskar galdraskræður.
Kverið kom fyrst út 1940 en var endurútgefið af Bókavörðunni 1982.
Southampton F.C.
Southampton Football Club er enskt knattspyrnulið frá Southampton, Hampshire, sem spilar í ensku úrvalsdeildinni. Frá 2001 hefur heimavöllur liðsins verið St Mary's Stadium en áður var liðið á vellinum The Dell í 103 ár. Liðið hefur unnið FA-bikarinn einu sinni. Besti árangur liðsins í efstu deild er annað sæti 1983-84.
Árið 2023 féll liðið í þriðja skipti úr ensku úrvalsdeildinni.
Meðal þekktra leikmanna liðsins eru Kevin Keegan, Matthew Le Tissier, Alan Shearer, Gareth Bale, Sadio Mané, Virgil van Dijk, James Ward-Prowse og Danny Ings.
Met
Flestir leikir Terry Paine – 815 : 1956–1974
Flest mörk Mick Channon – 228 : 1966–1977, 1979–1982
Flest mörk á einu tímabili Derek Reeves – 44 : 1959–60
Flest mörk í einum leik Albert Brown – 7 : gegn Northampton Town, 28 December 1901
Hæsta verð fyrir leikmann
Katharine Hepburn
thumb|right|Katharine Hepburn Katharine Houghton Hepburn (12. maí, 1907 – 29. júní, 2003) var bandarísk leikkona sem var þekktust fyrir að leika skapmiklar konur. Hún hóf feril sinn á Broadway og sló í gegn í Hollywood eftir 1932. Hún fékk Óskarsverðlaun fyrir sína þriðju kvikmynd, Morning Glory (1933), sem besta leikkona í aðalhlutverki. Næstu áratugi fékk hún oft tilnefningu, meðal annars fyrir kvikmyndirnar Kenjótt kona (The Philadelphia Story) þar sem hún lék á móti Cary Grant, og Drottning Afríku (The African Queen) þar sem hún lék á móti Humphrey Bogart. Árið 1968 vann hún aftur verðlaunin fyrir hlutverk í kvikmyndinni Gestur til miðdegisverðar (Guess Who's Coming to Dinner) þar sem hún lék á móti Spencer Tracy. Þau léku saman í níu kvikmyndum og áttu í áralöngu ástarsambandi sem stóð þar til Tracy lést 1967, aðeins nokkrum dögum eftir tökur myndarinnar. Árið eftir deildi hún verðlaununum með Barbra Streisand fyrir kvikmyndina Vetrarljón (The Lion in Winter). Hún vann verðlaunin aftur 1982 fyrir hlutverk sitt í Síðsumar (On Golden Pond). Næstu ár tók hún þátt í sjónvarsmyndum en hætti að leika 1994.
Norodom Sihamoni
Norodom Sihamoni (fæddur 14. maí 1953) er konungur Kambódiu. Hann er sonur Norodom Sihanouks og konu hans Norodom Monineath Sihanouk. Sihamoni var valinn konungur eftir að faðir hans hafði sagt af sér konungsembættinu árið 2004.
Æviágrip
Sihamoni á opinberlega 13 systkini en einungis eitt þeirra, yngri bróðir hans Norodom Narindrapong (fæddur 1954 og lést 2003), var alsystkin. Það er ekki alveg ljóst hver formleg staða móður hans var gagnvart föðurnum, Sihanouk prins, þegar Sihamoni fæddist. Hún var dóttir kambódískrar prinsessu, Pomme Peang og fransk-ítalsks bankamanns, Jean-François Izzi. Sennilega var hún ein af fjölmörgum opinberum og óopinberum hjákonum Sihanouks þegar hún varð ólétt af Sihamoni. Samkvæmt vefsvæði um konungaættir giftust Sihanouk og Monineath tvisvar, 12. apríl 1952, þegar hún var 15 ára, og aftur 5. mars 1955 og þá öllu hátíðlegra. Hún fékk síðarmeir titilinn drottning og ber hann enn.
Sihamoni hefur dvalist stærsta hluta lífsins utan Kambódíu. Árið 1962 var hann sendur, níu ara gamall, til Tékkóslóvakíu. Þar bjó hann fram til 1975 og gekk í grunnskóla og menntaskóla og lærði síðar ballettdans og músík við listaháskóla. Hann lék 1967 aðalhlutverk í kvikmynd föður síns, Le petit price og vann árið 1971 fyrstu verðlaun í tékkóslóvaskri keppni í klassískum balletdansi.
Árið 1975 hélt hann frá Prag og fór í kvikmyndanám í Norður-Kóreu. Hann lét að vilja föður síns 1977 og flutti til Kambódíu. Þar var hann settur í stofufangelsi af Rauðu khmerunum ásamt öðrum í konungsfjölskyldunni fram að innrás Víetnama í Kambódíu 1979. Sihamoni flutti síðan til Frakklands 1982 og bjó þar þangað til hann var kallaður heim til að taka við embætti konungs 2004. Í Frakklandi dansaði hann, kenndi og setti upp danssýningar. Sihamoni hafði eigin danshóp í Frakklandi, Ballet Deva. Sihamoni er ókvæntur og á engin börn. Opinberlega er hann sagður lifa í ævilöngu skírlífi (eða eins og faðir hans, Sihanouk prins sagði: „célibataire à la manière de Jean-Claude Brialy“. Brialy var þekktur samkynhneigður franskur kvikmyndaleikari). Það að Sihamoni mun ekki eignast erfingja er hins vegar ekki vandamál í Kambódíu þar sem hefð og núverandi stjórnarskrá segir að velja eigi kóng úr röðum konungsfjölskyldunnar, það er ekki sjálfsagt, og hefur í raun verið sjaldgæft, að elsti sonurinn taki við embætti.
Fimmliðaháttur
Fimmliðaháttur er forngrískur órímaður bragarháttur. Hann hefur einnig verið nefndur pentametur eða fimmtarbragur á íslensku.
Braglína fimmliðaháttarins skiptist í tvo hluta með braghvíld á milli. Í hvorum hluta eru tveir réttir þríliðir og eitt sérstakt áhersluatkvæði (stúfur). Fimmliðaháttur myndar distíkon ásamt hexametri en er aldrei sjálfstæður bragarháttur.
Hér er dæmi um atkvæðaskiptingu fimmliðaháttarins: (Ath: S stendur fyrir sterka áherslu, v fyrir veika áherslu):
Ásmundur,/ Einar og / Jón /|/ Ingólfur/, Halldór og / Sveinn.
S v v   / S v v     / S / | / S v v   / S v v       / S.
Þessi línugerð kemur aðeins við sögu í bragarhætti þeim sem kallast distíkon eða elegískur háttur. Heitið distíkon (tvíhenda) stafar af því, að þar standa saman tvær ljóðlínur, sú fyrri daktílskt hexametur og hin síðari pentametur.
Fimmliðahætti má lýsa sem hexameturs-ljóðlínu þar sem áhersluveiku atkvæðin hafa verið stýfð aftan af 3. og 6. braglið og línan síðan sögð vera tvisvar tveir og hálfur bragliður, samtals fimm bragliðir. Annar stýfði liðurinn (Jón) kemur þá næst á undan rofinu, og hinn (Sveinn) í línulok. Frægasta kvæði, sem ort er á íslensku undir elegískum hætti, er án efa ljóð Jónasar Hallgrímssonar, Ísland.
Ísland! / farsælda- / frón | og/ hagsælda / hrímhvíta / móðir!
SS  /  Svv   / S | v   / Svv    / Svv     /Sv
''Hvar er þín / fornaldar-/ frægð/ | / frelsið og /manndáðin / best?
Allt er í heiminum hverfult og stund þíns fegursta frama lýsir sem leiftur um nótt, langt fram á horfinni öld. Landið var fagurt og frítt og fannhvítir jöklanna tindar, himinninn heiður og blár, hafið var skínandi bjart. Þá komu feðurnir frægu og frjálsræðis hetjurnar góðu, austanum hyldýpis haf, hingað í sælunnar reit. Reistu sér byggðir og bú í blómguðu dalanna skauti; jukust að íþrótt og frægð, undu svo glaðir við sitt. Hátt á eldhrauni upp, þarsem ennþá Öxará rennur ofaní Almannagjá, alþingið feðranna stóð. Þar komu Gissur og Geir, Gunnar og Héðinn og Njáll. Þá riðu hetjur um héröð, og skrautbúin skip fyrir landi flutu með fríðasta lið, færandi varninginn heim. Það er svo bágt að standa í stað, og mönnunum munar annaðhvort afturábak ellegar nokkuð á leið. Hvað er þá orðið okkart starf í sexhundruð sumur? Höfum við gengið til góðs götuna frammeftir veg? Landið er fagurt og frítt, og fannhvítir jöklanna tindar, himininn heiður og blár, hafið er skínandi bjart. Enn á eldhrauni upp, þar sem Öxará rennur ofaní Almannagjá, alþing er horfið á braut. Nú er hún Snorrabúð stekkur, og lingið á lögbergi helga blánar af berjum hvert ár, börnum og hröfnum að leik. Ó þér unglinga fjöld og Íslands fullorðnu synir! Svona er feðranna frægð fallin í gleymsku og dá!
Kynfæri
Kynfæri eru þau líffæri dýrs sem tengjast kynæxlun. Kynfæri eru hluti af æxlunarkerfinu. Aðalkynfæri karla eru eistun en aðalkynfæri kvenna eru eggjastokkarnir. Utanáliggjandi kynfæri karla eru getnaðarlimurinn og pungurinn, en hjá konum liggja kvensköpin og leggöngin út á við.
Í spendýrum með legköku eru kvendýr með tvö kynfæraop: leggöngin og þvagrásina, en karldýr eru eingöngu með þvagrás. Í kynfærum beggja kynja er mikið magn taugaenda, sem gerir það að verkum að kynfærin eru mjög tilfinninganæm. Þægilegt þykir að koma við þau.
Í flestum löndum, einkum íhaldssömum löndum, telst ósæmilegt að bera kynfærin á almannafæri.
Síberíugreni
Síberíugreni, Picea obovata, er grenitegund ættuð úr Síberíu, frá Úralfjöllum austur til Magadan Oblast, og frá trjálínu norðurslóða suður til Altai-fjalla í norðvestanverðri Mongólíu.
Lýsing
Þetta er meðalstórt sígrænt tré, 15 til 35 metra hátt með stofnþvermál að 1,5 metrum, keilulaga krónu með hangandi smágreinum. Sprotarnir eru gulir eða gulbrúnir en verða smám saman gráleitir, breytilega hærðir (gisin- til þétthærðir). Barrið er nálarlaga, 1 til 2 sm langt, tígullaga í þversniði, gljáandi grænt yfir í grágrænt með lítt áberandi loftaugarákum. Könglarnir eru sívalt-keilulaga, 5 til 10 sm langir og 1,5 til 2 sm breiðir, grænir eða purpuralitir, verða gljáandi brúnir við þroska 4 til 6 mánuðum eftir frjóvgun, köngulhreistrið stíft og mjúklega ávalt.
Þetta er mikilvæg timburtegund í Rússlandi, og er viðurinn notaður í almenna smíði og í pappírsframleiðslu. Barrið er notað til að gera grenibjór.
Köngulskeljar síberíugrenis eru étnar af lirfum Cydia illutana
Ræktun á Íslandi
Síberíugreni hefur lítið verið reynt á Íslandi, en eitt tré stendur í Lystigarðinum á Akureyri og þrífst ágætlega þrátt fyrir ýmis áföll.
Flokkun
Síberíugreni blandast mikið við rauðgreni þar sem þessar tvær tegundir mætast í Norðaustur-Evrópu; tré á breiðu svæði, frá því nyrst í norðaustanverðum Noregi og Norður-Finnlandi austur til Úralfjalla eru flokkuð sem blendingurinn Picea × fennica (Regel) Komarov (eða P. abies subsp. × fennica, ef þessar tvær tegundir eru álitnar undirtegundir); þau eru frábrugðin dæmigerðum P. obovata austan frá Úral að því leyti að köngulskeljar eru síður ávalar og gjarnan þríhyrningsyddar.
Bob Hope
thumb|hægri|Bob Hope árið 1978 Bob Hope (fæddur Leslie Townes Hope þann 29. maí 1903, lést 27. júlí 2003) var bresk-bandarískur uppistandari, leikari, söngvari, dansari, íþróttamaður, og höfundur. Ferill hans stóð yfir í meira en 80 ár og var hann í meira en 70 kvikmyndum þar af 54 með honum í aðalhlutverki. Hann lauk ferli sínum árið 1997 og lést svo hundrað ára gamall að heimili sínu í Toluca Lake hverfinu í Los Angeles.
Enskur leikur
Enskur leikur er skákbyrjun, sem hefst með leiknum 1.c4.
Ódóvakar
thumb|Mynt slegin í Ravenna á Ítalíu árið 477, með mynd af Ódóvakar. Ódóvakar (eða Auðvakur) (um 431 - 493) (einnig ritað Odoacer eða Ódóaker) var herforingi og valdamaður á Ítalíu á 5. öld, þekktastur fyrir að hafa gegnt lykilhlutverki í falli Vestrómverska keisaradæmisins. Í kringum árið 470 varð Ódóvakar einn valdamesti herforinginn innan vestrómverska hersins en hann var þó ekki rómverji heldur „barbari“, líklega af germönskum uppruna. Árið 476 var Ódóvakar lýstur konungur Ítalíu af hermönnum sínum og stuttu síðar rak hann Rómúlus Ágústus keisara í útlegð. Þessi atburður er yfirleitt talinn marka fall Vestrómverska keisaradæmisins og, í stærra samhengi, endalok fornaldar og upphaf miðalda. Ódóvakar ríkti eftir þetta sem konungur Ítalíu til dauðadags, árið 493.
Ævi
Lítið er vitað um Ódóvakar áður en hann kom til Ítalíu í kringum árið 470, en talið er að hann hafi verið af aust-germönskum ættum. Um tíma leiddi hann sameiginlegan her Herúla, Rúga og Skíra, sem gerðu uppreisn innan vestrómverska hersins, en vestrómverski herinn samanstóð á þessum tíma að mestu leyti af germönskum herdeildum. Af þessum sökum er vanalega talið að Ódóvakar hafi verið ættaður frá einum af þessum þremur þjóðflokkum. Talið er að Ódóvakar hafi stutt germanska herforingjann Ricimer þegar sá síðarnefndi deildi við keisarann Anþemíus um völdin, sem endaði með því að Anþemíus var tekinn af lífi. Eftir dauða Ricimers árið 472 varð Ódóvakar einn valdamesti heforinginn í hópi germanskra bandamanna (foederati) Vestrómverska ríkisins.
Á þessum tíma náði beint vald vestrómverska keisarans einungis yfir Ítalíu auk svæða norðan Alpafjalla og í Dalmatíu á Balkanskaga. Árið 475 tók æðsti yfirmaður vestrómverska hersins, Órestes, völdin af keisaranum Júlíusi Nepos, sem flúði til Dalmatíu þar sem hann hélt völdum til ársins 480. Órestes skipaði í hans stað son sinn, táninginn Rómúlus Ágústus, keisara Vestrómverska ríkisins. Austrómverski keisarinn viðurkenndi þó ekki vald Rómúlúsar Ágústusar og hélt áfram að líta á Júlíus Nepos sem réttmætan keisara.
Árið 476 leiddi Ódóvakar uppreisn germanskra herdeilda gegn Órestesi og Rómúlusi Ágústusi, að talið er vegna þess að Órestes neitaði að úthluta landareignum til germanskra hermanna. Uppreisnin leiddi til þess að Órestes var tekinn af lífi í ágúst 476 og í kjölfarið lýstu hermenn Ódóvakars hann konung Ítalíu (rex Italiae). Ódóvakar leiddi þá her sinn til Ravenna, sem þá var aðsetur vestrómverska keisarans, og þann 4. september rak hann Rómúlus Ágústus í útlegð og tók sjálfur völdin í ríkinu. Þessi atburður hefur með tímanum orðið einn þekktasti atburður fornaldar þar sem vaninn er að miða við hann sem endalok Rómaveldis og að sama skapi endalok fornaldar og upphaf miðalda. Þó er þessi skilgreining umdeild þar sem Austrómverska keisaradæmið stóð enn styrkum fótum, auk þess sem enn voru leifar Vestrómverska ríkisins í Dalmatíu og í norður-Gallíu.
Ódóvakar sóttist ekki eftir keisaratitli en óskaði þó eftir viðurkenningu austrómverska keisarans Zenons á valdi sínu. Zenon veitti Ódóvakar titilinn patricius (aðalsmaður) en hélt áfram að viðurkenna Júlíus Nepos sem vestrómverskan keisara. Stuttu eftir valdatöku Ódóvakars gáfu Vandalar eftir vald sitt á Sikiley og afhentu Ódóvakar. Árið 480 var Júlíus Nepos myrtur í Dalmatíu og tók Ódóvakar völdin á svæðinu. Í kjölfarið lagði Zenon niður embætti vestrómversks keisara. Rómverska öldungaráðið hélt áfram að funda í Róm, þrátt fyrir endalok heimsveldisins, og virðast samskipti Ódóvakars við stofnunina hafa verið að mestu góð. Einnig hélt Ódóvakar uppi vinsamlegum samskiptum við kaþólska páfann í Róm þó hann hafi sjálfur aðhyllst aríanisma.
Austgotneski konungurinn Þjóðrekur mikli leiddi her sinn til innrásar í ríki Ódóvakars árið 489. Keisarinn Zenon hafði egnt Þjóðrek til herfararinnar og lofað honum ríki á Ítalíu myndi hann steypa Ódóvakar af stóli. Þjóðrekur sigraði Ódóvakar í nokkrum orrustum og hóf að lokum umsátur um Ravenna, þar sem Ódóvakar hafði búist til varnar. Eftir langt umsátur sömdu Þjóðrekur og Ódóvakar um sameiginlega stjórn á Ítalíu og í kjölfarið, í mars árið 493, hleypti Ódóvakar Þjóðreki inn í borgina. Mennirnir tveir hittust svo í veislu til að fagna samkomulaginu en þegar veislan stóð sem hæst dró Þjóðrekur sverð sitt úr slíðri og veitti Ódóvakar banahögg.
4
Árið 4 (IV í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á þriðjudegi eða almennt ár sem byrjaði á miðvikudegi.
Dáin
Flokkur:4
0er
Íþróttabandalag Hafnarfjarðar
Íþróttabandalag Hafnarfjarðar eða ÍBH eru samtök íþróttafélaga í Hafnarfirði.
1. deild karla í knattspyrnu 2006
Leikar í '''1. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 52. sinn árið 2006.
Stærri-Árskógur
right|thumb|240px|Minnisvarði um [[Látra-Björgu. Kirkjan í Stærra-Árskógi á Árskógsströnd í baksýn. Höfundur verksins er Sigurður Guðmundsson.]] Stærri-Árskógur er bújörð, kirkjustaður og fyrrum prestssetur á Árskógsströnd við Eyjafjörð. Bærinn tilheyrir Dalvíkurbyggð. Upp af bænum er Kötlufjall og þar skerst Þorvaldsdalur inn milli hárra fjalla og tilheyrir jörðinni að hluta. Úr honum fellur Þorvaldsá til sjávar á Árskógssandi. Skáldkonan Látra-Björg var fædd í Stærra-Árskógi og þer er minnismerki um hana.
Dred Scott-málið
Dred Scott-málið (formlega nefnt Dred Scott gegn Sandford) var dómsmál sem fór fyrir hæstarétt Bandaríkjanna í ákæru Dreds Scott gegn John F. A. Sanford árið 1857. Í málinu var dæmt gegn Dred Scott, svörtum þræl sem hafði reynt að gera tilkall til frelsis síns í ljósi þess að hann hefði búið um hríð í fylki þar sem þrælahald var bannað með lögum.
Á seinni dögum hefur ákvörðunin fengið á sig það orð að vera eitt versta glappaskot í sögu hæstaréttarins og er jafnvel talað um hana sem eina kveikjuna að bandarísku borgarastyrjöldinni. Úrskurðurinn útilokaði að blökkumenn gætu átt ríkisborgararétt í Bandaríkjunum og felldi ýmis eldri lög úr gildi til að takmarka rétt ríkisvaldsins til að banna þrælahald í tilteknum fylkjum.
Staðreyndir málsins
Dred Scott (1799 – 1858) var þræll sem hafði flust búferlum ásamt húsbónda sínum, Peter Blow, frá Virginiu til St. Louis í Missouri árið 1830. Eftir dauða Blows árið 1832 var Scott seldur herskurðlækninum dr. John Emerson sem tók Scott með sér til fylkisins Illinois og síðan til Wisconsin árið 1836. Í báðum þessum fylkjum var þrælahald ólöglegt.
Dred Scott hefði getað krafist frelsis síns á þeim tveimur árum sem hann bjó í Illinois samkvæmt stjórnarskrá fylkisins. Staðarlög upphéldu fordæmi dómsákvörðunar úr máli James Somerset gegn Charles Stewart árið 1772 sem mælti fyrir um að maður gæti ekki talist þræll án þess að hafa lagalega stöðu þræls. Þar sem Illinois var þrælalaust ríki var engin slík staða til og því ómögulegt samkvæmt staðarlögum að líta á Scott sem þræl. Auk þess höfðu yfirvöld Missouri oft frelsað þræla ef húsbændur þeirra leyfðu þeim að ferðast um eða búa á þrælalausum svæðum lengur en örskamman tíma. Dred reyndi þó ekki að krefjast frelsis síns og sneri meira að segja aftur heim til Emersons í Missouri ásamt konu sinni, Harriet Scott, án nokkurrar fylgdar árið 1838.
Eftir dauða Emersons árið 1843 reyndi Scott í fyrsta sinn að kaupa frelsi þeirra hjónanna en Irene Emerson, ekkja Johns, hafnaði tilboði hans. Scott neyddist því til að leita til yfirvalda og leggja fram kæru til að heimta frelsi sitt – þar sem hann hafði búið í átta ár í fylkjum sem bönnuðu þrælahald taldi hann sig eiga lagalega kröfu fyrir því að teljast frjáls borgari. Fyrsta tilraun hans til að vinna frelsi sitt fyrir rétti árið 1850 mistókst vegna formgalla – enginn gat fært skriflega sönnun fyrir því að Scotthjónin tilheyrðu fr. Emerson, og því var ekki hægt að veita þeim frelsi. Í annarri réttarmeðferð árið 1850 var dæmt Scott í vil en þegar John F. A. Sanford, bróðir fr. Emerson, áfrýjaði dómnum til hæstaréttar Missouri var dómsákvörðuninni snúið við tveimur árum síðar. Þegar áfrýjunardómstóll Missouri stóð við þann dóm áfrýjaði Scott málinu loks til hæstaréttar Bandaríkjanna.
Meðferð málsins
Talsverður pólitískur þrýstingur var á dómarana til þess að dæma gegn Scott. Frá lokum fimmta áratugarins hafði þingið stöðugt sóst eftir stuðningi hæstaréttarins til þess að gera út af við deilumál um þrælahald og augu almennings beindust að dómurunum á meðan rætt var um mál Scotthjónanna, sér í lagi eftir að kom á daginn að lögfræðingar Sanford ætluðu að beita sér gegn frelsiskröfu Scott með því að færa rök fyrir að lögin sem bönnuðu þrælahald í Illinois væru andstæð stjórnarskránni. Þegar James Buchanan, tilvonandi forseti Bandaríkjanna, komst að því að meirihluti dómaranna hyggðist dæma gegn Scott sendi hann dómaranum Robert Grier, sem var frá norðurhluta Bandaríkjanna, bréf og reyndi að fá hann til þess að láta af andstöðu sinni varðandi málsmeðferðina og dæma með meirihlutanum. Hugsunin var sú að ef dómurinn hlyti stuðning a.m.k. eins dómara að norðan myndi niðurstaðan síður kynda undir ágreiningi norður- og suðurfylkja Bandaríkjanna um lagalega stöðu þrælahalds og rétt alríkisstjórnarinnar til að hafa taumhald á því.
Dómur og röksemdafærsla hæstaréttarins
thumb|right|Roger B. Taney, forseti bandaríska hæstaréttarins þegar dæmt var í Dred Scott-málinu. Þann 6. mars 1857, tveimur dögum eftir að Buchanan tók við embætti, tilkynnti Taney dómsúrskurð hæstaréttarins. Hæstirétturinn neitaði að viðurkenna tilkall Scotthjónanna til frelsis síns á eftirfarandi forsendum:
Í fyrsta lagi taldi hæstirétturinn ekki að Scotthjónin væru í raun ríkisborgarar Bandaríkjanna vegna litarafts þeirra og þar með að þau hefðu engan rétt til að höfða mál fyrir bandarískum rétti. Taney leit svo á að ekki hefði verið litið á fólk af afrískum uppruna sem ríkisborgara þegar stjórnarskrá Bandaríkjanna var rituð þar sem það var ekki hluti af neinu þeirra samfélaga sem tók þátt í stofnun ríkisins 1787. Óhugsanlegt væri að orðræða sjálfstæðisyfirlýsingar Bandaríkjanna um að „allir menn væru fæddir jafnir“ hefði einnig átt við um blökkumenn vegna þess að slík fullyrðing stangaðist um of á við athæfi stofnfeðranna, ríkjandi viðhorf vesturlandabúa á þeim tíma og lagasetningar varðandi þrælahald sem voru leyfðar samhliða sjálfstæðisyfirlýsingunni.
Taney réttlætti þetta sjónarmið enn frekar með því að benda á að
Að öllu sögðu frábað Taney sér rétt til að leggja siðferðislegt mat á innihald stjórnarskrárinnar og kvaðst eingöngu vera í stöðu til að túlka hana í samræmi við ásetning stofnfeðranna við ritun hennar. Söguleg túlkun Taney á viðhorfi Bandaríkjamanna til blökkumanna á tíma sjálfstæðisstríðsins skipti því sköpum í ákvörðun hans og sætti einna mestri gagnrýni andófsmanna hennar.
Fullyrðing Taney um að innfæddir blökkumenn gætu ekki talist ríkisborgarar var þó ekki úr lausu lofti gripin. Nánast hver einasti dómur í fylkjum bæði að sunnan og norðan hafði komist að svipaðri niðurstöðu: þeim að frjálsir blökkumenn væru hvorki ríkisborgarar né borgarar stakra fylkja. Fjórir fyrrum ríkissaksóknarar – Caleb Cushing, John MacPherson Berrien, William Wirt og Hugh S. Legare – höfðu blátt áfram útilokað ríkisborgararétt blökkumanna. Hæstiréttur Taney sjálfs hafði auk þess sett fordæmi um að þegar þrælaeigandi flytti þræl sinn með sér í þrælalaust fylki skyldi fylkið sem þeir komu frá ráða lagalegri stöðu þrælsins. Strangt til tekið útilokaði Taney þó ekki með öllu möguleikann á því að ríkisstjórnin gæti veitt erlendum blökkumönnum ríkisborgararétt, aðeins að innfæddum, frjálsum blökkumönnum sem áttu ættir að rekja til þræla frá Afríku gæti hlotnast ríkisborgararéttindi. Hann útilokaði einnig ekki að stök fylki gætu veitt blökkumönnum ríkisborgararétt en tók út af fyrir að borgararéttindi samkvæmt lögum eins fylkis hefðu endilega í för með sér borgararéttindi í Bandaríkjunum öllum.
Röksemdafærsla Taney var á þá leið að fyrst ekki var hægt að líta á blökkumenn sem ríkisborgara væru öll mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar málinu óviðkomandi. Eini hluti stjórnarskrárinnar sem skipti máli væru eignarréttarákvæði hennar. Fimmti viðauki stjórnarskrárinnar bannaði ríkisvaldinu að gera eignir ríkisborgara upptækar án formlegrar málsmeðferðar. Samkvæmt túlkun Taney þýddi þetta að ekki væri löglegt að svipta þrælaeiganda þræl sínum þótt hann tæki hann með sér í fylki þar sem þrælahald var bannað. Auk þess ætti ríkisvaldið alls engan rétt á að banna borgurum að taka eigur sínar hvert sem þá fýsti innan landsvæða Bandaríkjanna. Þannig úrskurðaði dómurinn í raun að hvers kyns hömlun á þrælahaldi innan ríkisins væri andstæð stjórnarskránni og ógilti formlega fyrri lagasetningar líkt og Missouri-málamiðlunina frá árinu 1820 sem hafði mestu bannað þrælahald norðan við breiddargráðuna 36°30 innan landsvæðisins sem keypt hafði verið frá Frakklandi í Louisiana-kaupunum.
Taney hefði auðveldlega getað dæmt gegn málstað Scott á óumdeildan máta með því að vísa til sjálfsákvörðunarréttar fylkjanna um stöðu þrælahalds en ásetningur hans var ekki einfaldlega að meina Dred Scott að öðlast frelsið. Þegar mál Scott kom til kasta hæstaréttarins hafði það þegar tekið á sig rammpólitíska mynd og kom Scotthjónunum sjálfum svo að segja lítið við. Taney vildi gera endanlega út um deiluna um þrælahald í Bandaríkjunum í þágu suðurríkjanna. Hann vildi ógilda Missouri-málamiðlunina formlega, koma í veg fyrir að alríkisstjórnin setti hömlur á þrælaeign, stemma stigu við uppgangi hins nýja Repúblikanaflokks með því að grafa undan hugmyndum þeirra um þrælahald og neita innfæddum blökkumönnum um borgararéttindi fyrir fullt og allt.
Andóf og mótrök
thumb|right|John McLean hæstaréttardómari Tveir dómaranna, John McLean og Benjamin R. Curtis, voru ósammála niðurstöðu meirihlutans. Þeir gagnrýndu meðferð málsins og bentu á að ef Dred Scott skorti rétt til þess að kæra málið til hæstaréttar eins og Taney hélt fram ætti hæstirétturinn heldur ekki umboð til að dæma það, aðeins til að vísa því frá án frekari umfjöllunar. Því hefði Taney ekki umboð til þess að ógilda Missouri-málamiðlunina í úrskurði sínum – málið hefði aldrei átt að fara svo langt.
McLean var ósammála því að Scott skorti borgaralegan rétt til þess að höfða mál fyrir rétti og benti á að ekki væri nauðsynlegt að njóta allra borgaralegra réttinda til þess að geta talist ríkisborgari eða til að höfða mál; t. d. ættu konur og börn ekki kosningarétt og nutu þó almennra ríkisborgararéttinda. Annað lykilatriði í mótrökum McLean var að sá kafli stjórnarskrárinnar sem tryggði borgurum stakra fylkja almenn borgararéttindi Bandaríkjamanna var afritaður nánast orð fyrir orð úr svipaðri grein í bandalagsákvæðunum frá árinu 1776, nema hvað að orðið „borgari“ hafði komið í stað fyrir „frjálsa íbúa“. Þetta taldi McLean sýna með skýrum hætti hver skilgreiningin á ríkisborgara hefði verið þegar stjórnarskráin var samin. McLean benti einnig á ýmis fordæmi fyrir því að þrælahald væri málefni sem fylkin settu sínar eigin reglur um og að menn eins og James Madison forseti hefðu haldið lögum um þrælahald og eignarrétt yfir mannfólki utan við stjórnarskrána einmitt vegna þess að þeir vildu ekki bendla hana við þrælahald.
thumb|right|Benjamin R. Curtis hæstaréttardómari Curtis mótmælti einnig þeirri fullyrðingu Taney að ekki hefði verið litið á neina blökkumenn sem ríkisborgara þegar stjórnarskráin var rituð og benti á að í fimm fylkjanna þrettán sem komu að stofnun Bandaríkjanna – New Hampshire, Massachusetts, New York, New Jersey og Norður-Karólínu – höfðu þeir bæði átt borgararéttindi og kosningarétt á þeim tíma. Í júní 1778, á meðan bandalagsákvæðin voru til umræðu á öðru meginlandsþinginu, höfðu fulltrúar Suður-Karólínu jafnvel gert tilraun til að bæta við skilyrði um að hinir „frjálsu íbúar“ sem sáttmálinn tryggði borgararéttindi þyrftu einnig að vera hvítir en sú tillaga var felld með atkvæðum átta fylkja gegn tveimur. Þessi tilraun til þess að útiloka sérstaklega borgararéttindi blökkumanna virðist sýna fram á að Bandaríkjamenn á tímum sjálfstæðisbaráttunnar hefðu ekki litið á það sem sjálfsagt mál að blökkumenn yrðu skildir út undan. Curtis sagði ekkert benda til þess að skilgreiningin á borgara hefði breyst þegar stjórnarskráin var tekin upp í stað bandalagsákvæðanna þótt orðalagið hefði breyst lítillega.
Mótrök Abrahams Lincoln
Í ræðu sinni árið 1857 í Illinois samsinnti Abraham Lincoln, seinna forseti Bandaríkjanna, McLean og Curtis og bætti við að ef farið væri eftir túlkun Taney á stjórnarskránni þyrftu stórir hópar hvítra manna einnig að teljast „óæðri“. Röksæmdafærsla Taney var á þá leið að ekki væri hægt að túlka þann hluta sjálfstæðisyfirlýsingarinnar sem tryggði „öllum mönnum“ jafnrétti nema sem svo að átt væri við hvíta menn því að stofnfeður Bandaríkjanna hefðu greinilega ekki komið fram við blökkumenn sem jafningja. Lincoln benti á að þeir hefðu heldur ekki komið fram við allar stéttir hvítra manna sem jafningja, né veitt þeim jöfn réttindi í hvívetna – til dæmis höfðu verið kröfur um lágmarkseign sem skilyrði fyrir kosningarétti og kjörgengi í mörgum fylkjanna við stofnun Bandaríkjanna. Kröfur um lágmarkseign sem nam eign á landsvæði upp á fimmtíu ekrur höfðu smám saman verið felldar úr gildi á árunum 1792 – 1856.
Lincoln taldi dómsúrskurðinn í Dred Scott-málinu byggðan á rangtúlkun á sögu Bandaríkjanna, sér í lagi þá hugmynd að viðhorf til bandarískra blökkumanna hefði skánað á árunum frá stofnun lýðveldisins. Lincoln taldi þeirri þróun vera þveröfugt farið og benti á að síðan þá hefðu blökkumenn verið sviptir kosningarétti í öllum fylkjum þar sem þeim hafði í upphafi verið leyft að kjósa, ýmsar reglugerðir hefðu verið settar sem gerðu þrælaeigendum erfiðara fyrir að frelsa þræla sína og þingið skipti sér í mun meiri mæli af rétti stakra fylkja til að banna þrælahald innan landamæra sinna. Hann hafnaði einnig þeirri röksemdafærslu að orðræða stjórnarskrárinnar um jafnrétti væri einungis uppfylling á kröfu stofnfeðranna um jafnrétti milli breskra borgara í Bretlandi og í bresku nýlendunum því þessi túlkun virtist svipta þann meirihluta Bandaríkjamanna sem áttu rætur að rekja annað en til Bretlands jafnrétti sínu. Að mati Lincolns var túlkun Taney á stjórnarskránni og sjálfstæðisyfirlýsingunni svo þröng að ef farið yrði eftir henni ættu þær ekkert erindi við samtímann.
Afdrif Scottfjölskyldunnar
Eftir úrskurð hæstaréttarins voru Dred, Harriet og dætur þeirra tvær seld Henry Taylor Blow, sem var æskuvinur Dreds og sonur Peters Blow, fyrsta húsbónda hans. Þrátt fyrir uppeldi sitt í suðurríkjunum voru Blow og systkini hans andsnúin þrælahaldi og höfðu því lengst af fjármagnað málsókn Scotthjónanna. Blow veitti fjölskyldunni frelsi sitt eftir að málinu var lokið en Dred fékk ekki að njóta þess lengi – hann dó úr berklum aðeins níu mánuðum síðar. Harriet og dætur hennar lifðu hins vegar nógu lengi til þess að upplifa þrælastríðið og ógildingu Dred Scott-ákvörðunarinnar í kjölfar þrettándu og fjórtándu viðaukanna við bandarísku stjórnarskrána árin 1865 og 1868 sem bönnuðu þrælahald alfarið og tryggðu öllum þeim sem fæddust á landsvæði Bandaríkjanna ríkisborgararétt. Harriet dó árið 1876, þá sextíu og eins árs að aldri.
5
Árið 5 (V í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á fimmtudegi.
Dáin
Flokkur:5
0er
La Rochelle Business School
La Rochelle Business School er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í La Rochelle. Hann er stofnaður 1988. La Rochelle BS var í 79. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2019 samkvæmt The Finanical Times. La Rochelle BS býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 17 500 hollvini (alumni).
Blátt oní blátt
Blátt oní blátt er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1978. Á henni flytur Óðinn Valdimarsson tólf lög. Upptaka í stereó: Tónaútgáfan. Pressun: Soundtek Inc. New York. Hönnun og ljósmynd: Hallgrímur Tryggvason. Prentun: Valprent hf Akureyri.
Mary Simon
Simon fæddist í Kangiqsualujjuaq í Nunavik í Québec. Hún vann í stuttan tíma sem framleiðandi og kynnir fyrir CBC North á áttunda áratugnum. Hún hóf síðar störf í þágu hins opinbera og varð meðlimur í framkvæmdastjórn Inúítasambands Norður-Québec. Simon tók þátt í að semja um Charlottetown-sáttmálann, sem var frumvarp að stjórnarskrárbreytingum sem var að endingu hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992. Hún varð fyrsti sendiherra Kanada í málefnum norðurslóða frá 1994 til 2004 og lék lykilhlutverk í samningaviðræðum um stofnun Norðurskautsráðsins. Hún var einnig sendiherra Kanada í Danmörku frá 1999 til 2002. Þann 6. júlí 2021 tilkynnti Justin Trudeau forsætisráðherra að Simon hefði verið útnefnd til að taka við af Julie Payette sem landstjóri Kanada.
Ungmennasamband Kjalarnesþings
Ungmennasamband Kjalarnesþings eða UMSK eru samtök íþróttafélaga á Álftanesi, í Garðabæ, Kjósarhreppi, Kópavogi, Mosfellsbæ og á Seltjarnarnesi.
Abdel Latif Moubarak
thumb|Abdel latif Moubarak Abdel Latif Moubarak (arabíska عبد اللطيف مبارك ;, fæddur 30. október 1964 í Súes ) er egypskt skáld. Hann er meðlimur í rithöfundasambandinu í Egyptalandi og meðlimur í arabísku rithöfundunum á netinu. Hann skrifar ljóð á sígildri arabísku og með egypsku málfari. Moubarak lauk BA -prófi ​​í lögfræði frá Ain Shams háskólanum. Hann er talinn eitt mikilvægasta skáld níunda áratugarins; hann birti ljóð í nokkrum bókmenntatímaritum í Egyptalandi og arabaheiminum, þar á meðal Al-Ahram. Hann samdi mörg lög um byltinguna 2011 í Egyptalandi. Fékk verðlaun fyrir yfirburði og sköpunargáfu arabíska fjölmiðlasambandsins árið 2014 og verðlaun austurakademíunnar fyrir ágæti og sköpun árið 2021.
Himalajagreni
Himalajagreni, eða Picea smithiana er grenitegund frá vestur Himalaja og aðliggjandi fjöllum, frá norðaustur Afghanistan, Indlandi til mið Nepal. Það vex í 2,400 til 3,600 metra hæð í skógum með Cedrus deodara, Pinus wallichiana og Abies pindrow.
Lýsing
thumb|left|Nývöxtur, sýnir sérstaklega langar barrnálar þessarar tegundar Himalajagreni er stórt sígrænt tré, um 40 til 55 metra hátt (örsjaldan að 60 m), og með stofnþvermál að 1 til 2 metrum. Það er með keilulaga krónu með láréttum greinum og yfirleitt hangandi smágreinum.
Sprotarnir eru föl-gulbrúnir og hárlausir. Barrið er nálarlaga, það lengsta á öllum grenitegundum, 3 til 5 sm langt, tígullaga í þverskurði, græn með óáberandi loftaugarákir. Könglarnir eru breið sívalt-keilulaga, 9 til 16 sm langir og 3 sm breiðir, grænir fyrst, en verða daufbrúnir við þroska og opnast 5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun; köngulhreistrið er stíft og ávalt.
Himalajagreni er vinsælt prýðistré í stórum görðum í vestur Evrópu vegna hangandi smágreinanna. Það er líka að nokkuð haft í skógrækt til timburs og pappírs framleiðslu, þó að það með hægari vöxt en rauðgreni dragi úr mikilvægi þess utan við náttúrulegt útbreiðslusvæðið. Nafnið morinda er dregið af nafni trésins á nepölsku.
Mirabal-systurnar
Mirabal-systurnar (spænska: Las Hermanas Mirabal) voru fjórar systur frá Dóminíska lýðveldinu sem voru þekktar fyrir andóf gegn einræðisstjórn Rafaels Trujillo og stóðu fyrir ýmsum mótmælaaðgerðum gegn henni. Þrjár af systrunum, þær Patria, Minerva og Maria Teresa, voru myrtar þann 25. nóvember árið 1960 af útsendurum Trujillo-stjórnarinnar. Sú fjórða, Dedé, lést í hárri elli þann 1. febrúar 2014.
Systurnar gengu á sjötta áratugnum til liðs við andspyrnuhreyfingar gegn stjórn Trujillos og mynduðu eigin hóp sem þær kölluðu „Fiðrildin“ (spænska: Las Mariposas). Þær tóku þátt í því að gefa út dreifirit um fórnarlömb Trujillos og söfnuðu hráefnum í vopn og sprengiefni sem átti að nota þegar kæmi til uppreisnar. Systurnar voru oft handteknar fyrir aðgerðir sínar en héldu þeim jafnan áfram strax og þeim var sleppt úr haldi.
Morðið á Mirabal-systrunum gerði þær að „táknmynd hetjulegrar baráttu kvenna og fórnarlamba ofbeldis“ meðal Dóminíkumanna. Árið 1999 kaus allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna að lýsa dauðadag systranna, 25. nóvember, alþjóðlegan baráttudag gegn kynbundnu ofbeldi þeim til heiðurs.
Arnór Sighvatsson
Arnór Sighvatsson (fæddur 2. febrúar 1956) er íslenskur hagfræðingur. Hann er aðstoðarseðlabankastjóri Seðlabanka Íslands.
Nám og störf
Arnór vann á Hagstofu Íslands 1988 til 1989. Hann starfaði við Seðlabanka Íslands sem hagfræðingur, deildarstjóri og staðgengill aðalhagfræðings bankans á árunum 1995 til 2004. Hann var aðalhagfræðingur Seðlabankans og framkvæmdastjóri hagfræðisviðs á árunum 2004 til 2005. Hann var aðstoðarmaður framkvæmdastjóra Norðurlandaskrifstofu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á árunum 1993 til 1995.
Aftaka
Aftaka er einn flokkur manndrápa, og er orðið notað þegar ríki, samfélag, hersveit eða annar hópur fólks stendur að baki ákvörðun um að ráða manneskju af dögum í nafni eða þágu laga, réttlætis, hugmyndafræði, ofsókna, öryggis, trúar, til að valda ógn og skelfingu eða af öðrum ástæðum sem hópurinn sammælist um að séu knýjandi. Orðið er aðeins haft um aflífanir á mönnum en aldrei dýrum.
Ned Zelić
Ned Zelić (fæddur 4. júlí 1971) er ástralskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 32 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Aftaka
Múgæðisaftaka (enska: lynching), telst það er hópur manna, þá einatt múgur eða æstur hópur, ræðst á manneskju eða manneskjur og tekur af lífi án dóms og laga, í krafti tilfinninga, haturs og/eða hugmyndafræði.
7
Árið 7 (VII í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á laugardegi.
Aftaka
Aftökur á vegum dómstóla
Það telst aftaka þegar manneskja er drepin til uppfyllingar á dauðadómi lögmæts dómstóls. Til framkvæmdar á dauðarefsingu hafa mörg ríki beitt opinberum aftökum, og er almenningur þá hvattur til að fylgjast með aðgerðinni, enda er refsingunni þá ekki aðeins beint gegn hinum dæmda heldur ætlað að fæla aðra frá sömu brotlegu breytni. (Sjá nánar færslu um dauðarefsingar.) Þegar dauðarefsing og aftökur tíðkuðust á Íslandi, á tímabilinu 1550 til 1830, var ekki óalgengt að fyrir alvarlegustu brot væri þess krafist í dómsorði Alþingis að höfuð brotamanns yrði fest á stjaka að lokinni afhöfðun, og látið standa þar, á opinberum vettvangi, öðrum til viðvörunar.
7
Dáin
Flokkur:7
Aftaka
Aftökur á vegum dómstóla
Þó er ekki sjálfsagt að aftökur á vegum dómstóla séu opinberar. Samkvæmt ársskýrslu mannréttindasamtakanna Amnesty International yfir dauðadóma og aftökur árið 2018 er talið að kínversk stjórnvöld taki fleira fólk af lífi en stjórnvöld nokkurs annars ríkis og nemi aftökur í Kína þúsundum á ári. Um þessar aftökur eru þó engin talnagögn aðgengileg, enda eru þær ekki opinberar heldur varðveittar sem ríkisleyndarmál.
7
Dáin
0er
Aftaka
Aftökur í tengslum við hernað
Manndráp sem framið er á vígvelli herja eða í öðrum beinum átökum telst ekki aftaka, en aftaka er það þegar herdómstóll dæmir menn af lífi og framfylgir dómnum að því loknu. Sögulega eru aftökur býsna algeng aðferð nýs yfirvalds, eða hóps sem gerir tilkall til yfirráða, til að treysta vald sitt á svæði eða yfir samfélagi. Til dæmis má nefna aftökuna á Jóni Arasyni, biskup, og sonum hans tveimur, við siðaskiptin á Íslandi. Ógrynni fólks hefur látið lífið í aftökum sem beitt hefur verið í þágu trúarofsókna, ofsókna gegn minnihlutahópum og við þjóðarmorð.
Parasitaxus
Parasitaxus usta er sjaldgæf tegund af barrtrjám í gagnviðarætt sem vex á Nýju-Kaledóníu. Hún er eina tegund sinnar ættkvíslar. Þetta er runni, allt að 1,8m hár sem vex í þéttum, afskekktum skógum Nýju-Kaledóníu, og var fyrst uppgötvuð og lýst af Vieillard 1861. Þetta er eini þekkti sníkju-berfrævingurinn, og sníkir hann eingöngu á Falcatifolium taxoides. Fræðiheitið túlkast sem: brenndur sníkju-ýviður, en ustus þýðir brenndur eða visinn.
Aftaka
Aftökur í tengslum við hernað
Upp úr aldamótunum 2000 hafa staðið deilur um lagalegan og siðferðilegan grundvöll fyrir þeim manndrápum sem herir og/eða leyniþjónustur framkvæma með drónum, en slíkum aðgerðum svipar að mörgu leyti frekar til aftöku en hefðbundins hernaðar.
Aftökur á Íslandi
Aftökum fjölgaði á Íslandi eftir siðaskipti og var þá dæmt eftir Stóradómi. Innan rannsóknarverkefnisins Dysjar hinna dæmdu við Háskóla Íslands hefur verið unnið að kortlagningu aftökustaða á Íslandi. Þar má finna gögn um 238 skrásettar aftökur, sem birtast í töflunni hér að neðan. Þessar aftökur áttu sér allar stað á tímabilinu 1550 til 1830, það er frá upphafi siðaskipta til loka þess tíma sem oftast er kenndur við upplýsingu. Sjá nánar í færslunni Aftökur á Íslandi.
Stóra-Saltvatn
thumb|Kort af vatninu. thumb|Nákvæmara kort. thumb|Loftkort. thumb|Við strönd vatnsins. thumb|Fuglalíf og eyjan Antelope Island.
Stóra-Saltvatn (enska: The Great Salt Lake) er stórt stöðuvatn í norður-Utah. Vatnið er stærsta saltvatn á vesturhveli og er um 4400 ferkílómetrar að stærð. Það er leifar af forsögulega vatninu Bonneville-vatn sem dvínaði fyrir um 17.000 árum. Vatnið er það stærsta að flatarmáli í Bandaríkjunum fyrir utan Vötnin miklu. Það er þó breytilegt að stærð því það er grunnt og hefur frá 1963 sveiflast frá um 2500 ferkílómetrum yfir í 8500 ferkílómetra. Rétt suður af vatninu er Salt Lake City, stærsta borg Utah..
Vatnið er mun saltara en sjór og bera fljót steinefni og salt í það. Þó það hafi verið kallað Dauðahaf Bandaríkjanna er þar fuglalíf, skeldýr og flugur. Fiskar eru af mjög skornum skammti.
Universal Studios
thumb|250px|Universal Studios
Universal Studios (US) er bandarískt kvikmyndafyrirtæki og dreifingaraðili. Fyrirtækið er nú dótturfyrirtæki UIP sem er í eigu NBCUniversal.
Auður Haralds
Auður Haralds (f. 11. desember 1947) er íslenskur rithöfundur. Fyrsta skáldsaga hennar, Hvunndagshetjan: þrjár öruggar aðferðir til að eignast óskilgetin börn árið 1979, vakti mikla athygli sem opinská grátbrosleg lýsing á hlutskipti kvenna við upphaf ákveðins kafla í kvennabaráttu á Íslandi. Hún fylgdi henni eftir með Læknamafían 1980 og Hlustið þér á Mozart? 1982.
Skömmu síðar komu út fimm bækur hennar um Elías sem byggðu á innslögum sem hún skrifaði fyrir Stundina okkar, sem Sigurður Sigurjónsson lék, og unglingabókin Baneitrað samband á Njálsgötunni. 1987 kom svo út: Ung, há, feig og ljóshærð.
Cary Grant
thumb|right|Cary Grant Archibald Alexander Leach, betur þekktur sem Cary Grant, (18. janúar 1904 – 29. nóvember 1986) var enskur leikari, fæddur í Bristol, sem hélt ungur til Bandaríkjanna og hóf þar feril sem vaudeville-skemmtikraftur og síðan í söngleikjum á Broadway. Hollywood-ferill hans hófst hjá Paramount Pictures 1932 þar sem hann lék í fjölda kvikmynda næstu ár. Í einni af hans fyrstu kvikmyndum lék hann eitt aðalkarlhlutverkið á móti Marlene Dietrich í Móðurást (The Blonde Venus). Eftir nokkrar myndir sem gengu illa fór hann yfir til Columbia Pictures 1936. Þar náði hann hátindi frægðar sinnar í rómantískum gamanmyndum á borð við Hann, hún og leópardinn (Bringing Up Baby - 1938) og Kenjótt kona (The Philadelphia Story - 1940) þar sem hann lék á móti Katharine Hepburn. Árið 1941 lék hann í Illur grunur eftir Alfred Hitchcock, en alls lék hann í fjórum spennumyndum eftir Hitchcock.
Um miðjan 6. áratuginn stofnaði hann sitt eigið fyrirtæki og framleiddi nokkrar kvikmyndir sem Universal dreifði. Hann var þannig með fyrstu Hollywood-stjörnunum sem fór út úr kvikmyndaverunum, sem annars stjórnuðu öllu sem tengdist ferli leikara á þeirra snærum. 1966 dró hann sig í hlé þegar hann eignaðist barn með eiginkonu sinni Dyan Cannon sem var 33 árum yngri en hann. Hann lést úr heilablæðingu.
Jakob Björnsson (orkumálastjóri)
Jakob Björnsson (30. apríl 1926 - 15. febrúar 2020) var íslenskur verkfræðingur og orkumálastjóri frá 1973 til 1996.
Æska
Foreldrar Jakobs voru Björn Guðmundur Björnsson bóndi í Fremri-Gufudal í Austur-Barðastrandasýslu og Sigríður Ágústa Jónsdóttir húsfreyja en hún lést þegar Jakob var 7 ára. Eftir lát móður sinnar fluttist Jakob á Hnífsdal með föður sínum og þaðan til Siglufjarðar er hann var á tíunda ári.
Franskur leikur
Franskur leikur, stundum kölluð Frönsk byrjun en oftar Frönsk vörn, er skákbyrjun, sem hefst á leiknum 1.e4 e6 og hefur algengasta framahald 2.d4 d5.
Jakob Björnsson (orkumálastjóri)
Starfsferill
Jakob hóf störf hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur árið 1953. Hann varð yfirmaður orkudeildar raforkumálastjóra árið 1958 og gegndi því starfi til ársins 1961 en þá hóf hann störf sem verkfræðingur hjá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen. Jakob kom að stofnun seinnihlutadeildar verkfræðináms við Háskóla Íslands og varð síðan prófessor við skólann. Hann var orkumálastjóri frá 1973-1996 þegar hann lét af störfum fyrir aldurs sakir. Hann var stundum kallaður hug­mynda­smiður stóriðju­stefnu stjórn­valda. Jakob fékk árið 2005 viðurkenningu frá Landsvirkjun fyrir framlag til íslenskra orkumála. Á starfsferli sínum skrifaði hann fjölda greina um stóriðju-, virkjana- og orkumál og hélt greinarskrifum áfram og var virkur þátttakandi í þjóðfélagsumræðunni eftir að starfsferli hans lauk.
Línuleg leit
Línuleg leit eða runuleit er hugtak í tölvunarfræði yfir leitunaralgrím þar sem leitað er að staki í lista með því að bera hvert stak í listanum við stakið sem leitað er að þar til stakið er fundið. Það er einfaldast allra leitaralgríma og sértilfelli af jarðýtuleitaralgríminu. Tímaflækja reikniritsins er í versta falli í réttu hlutfalli við fjölda staka (N) í listanum og því að stærðargráðunni O(N) en í besta falli, þegar stakið sem leitað er að er fremst í listanum, er flækjustigið O(1).
Dæmi á blendingsmáli
Eftirfarandi kóði á blendingsmáli lýsir í meginatriðinum hvernig línuleg leit gæti verið útfærð. Við látum k vera númer staks á lista:
fyrir hvert stak á listanum: ef það stak jafngildir stakinu sem leitað er að, þá hættum við leit og skilum sætanúmeri staksins á listanum skilum k
8
Árið 8 (VIII í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á sunnudegi.
Dáin
Flokkur:8
0er
Picea torano
Picea torano, er grenitegund upprunnin frá Japan.
Úlfabaunir
Úlfabaunir (líka kallað lúpína) er ættkvísl dulfrævinga í ættinni Fabaceae. Yfir 200 tegundir tilheyra ættkvíslinni, með meginútbreiðslu í Norður og Suður Ameríku. Minni útbreiðslusvæði eru í Norður-Afríku og við miðjarðarhafið. Fræ ýmissa tegunda úlfabauna hafa verið notuð sem fæða í yfir 3000 ár við miðjarðarhaf og í allt að 6000 ár í Andesfjöllum (Uauy et al., 1995), en þau hafa aldrei fengið sömu viðurkenningu eins og sojabaunir eða baunir eða aðrar belgjurtir. Megin úlfabaun Andesfjalla Lupinus mutabilis var ræktuð í stórum stíl, en ekkert erfðaval annað en að velja stærri og vatnsmeiri fræ hafa verið gerð. Notendur lögðu fræið í bleyti til að fjarlægja megnið af beiskjuefnunum og elduðu þau til að gera þau æt, eða létu þær sjóða og þurrkuðu þær til að búa til kirku. Spænsk áhrif leiddu til breytinga á mataræði innfæddra og aðeins nýlega hefur áhugi á úlfabaunum vaknað á ný. Tegundirnar nýta sér samlífi við Bradyrhizobium gerla til að vinna nitur úr lofti. Alaskalúpína hefur verið notuð í landgræðslu á Íslandi.
Paramount Pictures
thumb
thumb|250px|Paramount Pictures
Paramount Pictures (PPC) er bandarískt kvikmyndafyrirtæki og dreifingaraðili. Fyrirtækið er nú dótturfyrirtæki UIP sem er í eigu ViacomCBS.
Stéttarfélag háskólamanna á matvæla- og næringarsviði
Stéttarfélag háskólamanna á matvæla- og næringarsviði (SHMN) er íslenskt stéttarfélag þeirra sem eru með próf frá háskóla eða hliðstæðum menntastofnunum og starfa á sviði matvælafræða, næringarfræða eða skyldra greina. SHMN er aðildarfélag Bandalags háskólamanna.
Miðbæjarskólinn
thumb|Miðbæjarskólinn. Miðbæjarskólinn er bygging í miðbæ Reykjavíkur við Fríkirkjuveg 1 við Tjörnina sem var upphaflega barnaskóli. Húsnæðið er nú notað á vegum Kvennaskólans. Á hundrað ára afmæli hússins árið 1998 var það sagt „eitt merkasta hús borgarinnar.“ Miðbæjarskólinn er friðað hús.
Miðbæjarskólinn var fullbyggður 1898 en formlega vígður þann 10. október 1908. Á fyrsta starfsári Miðbæjarskólans voru þar 285 börn, 304 árið eftir en eftir að lög um fræðsluskyldu barna tóku gildi 1907 jókst fjöldi nemenda úr 472 og í 772. Árið 1930 var nafni skólans breytt í Miðbæjarskólinn.
thumb|right|1908 Björn Jónsson heldur ræðu í porti Barnaskólans vegna [[Sambandsmálið|Sambandsmálsins. Mannfjöldi fylgist með.]]