cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kolbogalampi
Kolbogalampi (eða kolbogaljós) er rafmagnsljós sem kom fram í upphafsskrefum þróunarinnar á glóðarperunni. Ljósið framkallaðist í boga milli tveggja skauta. Englendingurinn sir Humphrey Davy smíðaði fyrsta kolbogaljósið árið 1801.
Ábær
Ábær er eyðibýli og kirkjustaður í Austurdal, á eystri bakka Austari-Jökulsár í Skagafirði. Lítil, steinsteypt kirkja stendur enn uppi að Ábæ sem var vígð 1922, en bærinn sjálfur fór í eyði 1950. Ábæjarsókn var þjónað frá Goðdölum fyrst um sinn en árið 1907 var hún lögð til Mælifells. Önundur víss, sem nam land í Austurdal, eftir því sem Landnámabók segir, bjó á Ábæ.
Veitingarskálinn Ábær (nú N1 Ábær) á Sauðárkróki dregur nafn sitt af bænum, en honum stýrði meðal annars þingmaðurinn og fyrrum utanríkisráðherrann Gunnar Bragi Sveinsson áður en hann hóf þingstörf.
Á Íslandi eru margir Árbæjir en heitið Ábær er einsdæmi á landinu og tók Margeir Jónson heitið fyrir í sinni víðkunnu ritgerð um Torskilin Bæjarheiti í Skagafirði. Skýrist heitið af því að bærinn er ekki aðeins við eina á heldur tvær, Austari-Jökulsá og þveránna við bæjinn sem myndast í Ábæjardal fyrir ofan bæjinn og ennfremur gilinu ögn utar. Var því bærinn nefndur Bær milli áa, sem í gamla málinu var Bær millum á. Síðan kemur bara smá þoka upp úr 1100 og þegar henni léttir heitir bærinn þessu nafni.
Ábæjar Skotta
Ábæjar-Skotta er þekktur draugur í íslenskum þjóðsögum og er kennd við bæinn. Hún lék fjölda manna illa, einkum í innanverðum Skagafirði, drap búsmala og hræddi fólk og sagt var að hún hafi ráðið nokkrum mönnum bana.
Amundsenflói
thumb|right|Amundsenflói ísi lagður Amundsenflói er flói í Norðvesturhéruðum Kanada á milli Bankseyju og Viktoríueyju og meginlandsins. Hann er um það bil 400 km langur og um 150 km breiður þar sem hann mætir Beaufort-hafi í vestri. Hann heitir eftir Roald Amundsen sem kannaði þetta svæði milli 1903 og 1906. Flóinn er vesturendi Norðvesturleiðarinnar milli Atlantshafs og Kyrrahafs.
Hólmavík
thumb|right|Hólmavík við Steingrímsfjörð.
Hólmavík er stærsta kauptúnið á Ströndum og er jafnframt verslunar– og þjónustumiðstöð sýslunnar. Hólmavík er í sveitarfélaginu Strandabyggð. Íbúar í þorpinu voru 302 árið 2023. Þorpið stendur undir Kálfanesborgum, innan við miðjan Steingrímsfjörð að vestanverðu og hefur byggst úr landi Kálfaness.
Saga Hólmavíkur
Áður en Hólmavíkurþorp varð til var um tíma þurrabúðarlóð í vestanverðri Hólmavíkinni, austan undir Höfðanum. Árið 1883 fluttu Sigurður snikkari og kirkjusmiður Sigurðsson og Guðrún Jónsdóttir frá Felli í Kollafirði að Kálfanesi og bjuggu þar eitt ár. Síðan fluttu þau niður í víkina og byggðu sér nýjan bæ töluvert utar. Sonur þeirra er skáldið Stefán frá Hvítadal og er hann talinn fyrsti maðurinn sem fæddur er á Hólmavík.
Þann 3. janúar 1890 varð Hólmavík löggiltur verslunarstaður, en frá miðri 19. öld hafði verið verslað um borð í skipum kaupmanna sem sigldu á Skeljavík. Þeirra á meðal var kaupmaðurinn R. P. Riis sem byggði svo verslun á Hólmavík árið 1897, en árið áður hafði verið byggður þar annar verslunarskúr. Verslunarfélag Steingrímsfjarðar, sem var forveri Kaupfélags Steingrímsfjarðar, var svo stofnað 29. desember 1898.
Um aldamótin 1900 voru byggðar fyrstu bryggjur á Hólmavík, tvær trébryggjur sem hétu eftir eigendunum, Riisbryggja og Kaupfélagsbryggja. Þorpið byggðist síðan upp í kringum útgerð, þjónustufyrirtæki og verslun.
Um 1950 varð langvarandi aflabrestur þess valdandi að atvinnuleysi varð nokkurt og fólki fækkaði í þorpinu. Ekki rættist úr aftur fyrr en með rækjunni laust fyrir 1970. Síðan þá má segja að atvinnuástand hafi verið gott þó að fólksfækkun hafi verið nokkur eins og víðar á landsbyggðinni.
Atvinnulíf
Helstu atvinnugreinar á Hólmavík hafa löngum verið verslun og ýmis þjónusta, auk útgerðar. Ferðaþjónusta hefur verið vaxandi atvinnugrein síðustu ár og þar er upplýsingamiðstöð ferðamála. Galdrasýning á Ströndum er með höfuðstöðvar á Hólmavík og hefur verið einn helsti vaxtarbroddur í ferðaþjónustu og ímyndarsköpun Strandamanna í greininni. Til ársins 2000 var rekið sláturhús á Hólmavík hvert haust. Þar eru einnig miðstöðvar Orkubús Vestfjarða og Vegagerðar ríkisins. Tvær bankastofnanir voru á Hólmavík, Sparisjóður Strandamanna og Arion banki, en útibúi Arion banka hefur nú verið lokað. Stærstu vinnustaðir á Hólmavík eru Hólmadrangur hf, sem rekur fullkomna rækjuverksmiðju og Heilbrigðisstofnunin Hólmavík þar sem rekin er heilsugæsla.
Fáni Panama
thumb|Núverandi fáni Panama. Hlutföll eru 2:3
Núverandi fáni Panama tók gildi 4. júní 1904. Maria Ossa de Amador, eiginkonu forsetans Manuel Amador Guerrero, er eignuð hönnunin.
Aðrar tillögur um fána
thumb|Önnur tillaga að fána Panama sem ekki hlaut hljómgrunn.
Frakkinn Philippe-Jean Bunau-Varilla teiknaði fyrsta fánann sem gerð var tillaga um. Þótti sú teikning minna nokkuð á fána Bandaríkjanna, með liggjandi borða og ferhyrning með tveimur gylltum sólum sem áttu að tákna þá tvo hluti sem sameinuðust við byggingu Panama-skurðsins.
Teikningu Bunau-Varilla var þó ekki ýkja vel tekið af leiðtoga landsins Manuel A. Guerrero, sem í staðinn stóð á bak við núverandi fána sem á að tákna einingu stjórnmálaflokka landsins.
Ilmur Kristjánsdóttir
Ilmur Kristjánsdóttir (fædd 19. mars 1978) er íslensk leikkona, grínisti og stjórnmálamaður. Hún er þekkt fyrir að leika í Ófærð, Stelpunum, Ástríði og sex skaupum (2006, 2007, 2008, 2013, 2015 og 2018). Hún lék í öllum seríum Stelpnana frá 2005 til 2014 og skrifaði allar einnig.
Hún hefur líka leikið í landssöfnununum fyrir RÚV. Á allra vörum, 2012, Dagur rauða nefsins, 2017 og Stúlka ekki brúður, 2019.
Einkalíf
Ilmur er gift Magnúsi Sigurði Viðarssyni og eiga þau einn son, fæddan 1. janúar 2014. Ilmur á líka dóttur, fædda 2006 úr fyrra hjónabandi.
Stjórnmálaferill
Árið 2014 var Ilmur fulltrúi Bjartrar framtíðar sem frambjóðandi í borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík. Hún var kosin í sem formaður velferðarnefndar árið 2015.
Þorleifur Grímsson
Þorleifur Grímsson ríki (um 1490 – 1560) var íslenskur sýslumaður á 16. öld, einn ríkasti maður landsins um sína daga. Hann bjó lengst af á Möðruvöllum í Eyjafirði.
Þorleifur var sonur Gríms Pálssonar sýslumanns á Möðruvöllum og konu hans Helgu Narfadóttur frá Narfeyri. Grímur var launsonur Páls Brandssonar á Möðruvöllum, sonar Brands Jónssonar lögmanns, en móðir hans er óþekkt. Páll Brandsson var auðugur og giftur stórríkri konu, Ingibjörgu dóttur Þorvarðar Loftssonar, og áttu þau tvo syni. Í plágunni síðari 1494 dó Ingibjörg og erfðu synirnir auðævi hennar. Þeir dóu einnig í plágunni og erfði faðir þeirra þá en dó svo sjálfur. Grímur átti engan erfðarétt eftir föður sinn þar sem hann var óskilgetinn, en samkvæmt Jónsbókarlögum áttu skilgetin börn óskilgetinna barna erfðarétt og féll allur arfurinn því til tveggja sona Gríms sem þá voru fæddir, Þorleifs og Benedikts.
Grimur flutti þá að Möðruvöllum og ólst Þorleifur þar upp. Um arfinn spunnust miklar deilur sem stóðu í rúm tuttugu ár því Þorvarður Erlendsson lögmaður, systursonur Ingibjargar Þorvarðardóttur, gerði tilkall til hans. Grímur þurfti að fara frá Möðruvöllum 1511 eftir konungsúrskurð, svonefnda Möðruvallaréttarbót, en náði þeim aftur eftir dauða Þorvarðar og sættist endanlega við systkini hans á Alþingi 1515. Þar með lauk Möðruvallamálum, sem svo voru kölluð.
Þorleifur giftist ungur Sigríði Sturludóttur og átti með henni tvær dætur, Halldóru konu Ara Jónssonar lögmanns og Þorbjörgu konu Orms Sturlusonar lögmanns. Sigríður dó ung og eftir lát hennar sigldi Þorleifur árið 1519 og dvaldi erlendis í sjö ár. Hann kom heim 1526, sama ár og faðir hans dó, tók við búi á Möðruvöllum og fékk sýsluvöld í Eyjafirði. Síðari kona hans var Sólveig Hallsdóttir. Börn þeirra voru Þuríður, sem fyrst var gift Árna Péturssyni í Stóradal og svo Eirík Snjólfssyni lögsagnara á Ási í Fellum, Grímur sýslumaður, sem dó af slysförum, og Hallótta kona Brands Ormssonar á Silfrastöðum. Sagt er að hann hafi verið mjög kvensamur. Hann átti að minnsta kosti þrjú launbörn en sagt er að þau hafi verið mun fleiri.
Eftir að Ari lögmaður, tengdasonur Þorleifs, var tekinn af lífi 1550 varð Þorleifur forráðamaður dætra hans, Helgu og Þóru. Nokkrum árum síðar leitaði Staðarhóls-Páll Jónsson ráðahags við Helgu. Þorleifi var það mjög á móti skapi þótt hann neyddist á endanum til að gefa samþykki sitt og var hann ekki viðstaddur brúðkaupið; raunar mun hann um það leyti hafa flutt sig suður að Strönd í Selvogi og þar dó hann 1560. Miklar deilur spunnust um arfinn eftir hann. Þóttu Ormur tengdasonur hans og Páll maður Helgu ganga freklega um búið á Möðruvöllum og hröktu þeir Sólveigu ekkju Þorleifs þaðan.
Haraldur Ringsted
Haraldur Ringsted Steingrímsson (fæddur 19. mars 1971) er tónlistarmaður frá Húsavík. Hann hefur m. a. spilað í pönkhljómsveitinni Rotþróin, INRI, Niður, Grjóthrun í Hólshreppi en einnig fengist við leiklistartónlist með áhugaleikfélaginu Hugleikur. Haraldur hefur einnig getið sér góðs orðs sem hljóðmaður og stjórnað upptökum í hljóðveri fyrir aðrar hljómsveitir (t.d. Brain Police, Múm, Mínus, ofl).
CSS
CSS (af Cascading Style Sheets; oft hreinlega kallað stílsnið) er mál sem notað er til að skilgreina útlit skjala, oftast vefsíðna. CSS segir vafranum hvar kassar eigi að vera og hvernig texti eigi að líta út, sá texti er settur fram í HTML.
Munur á gömlu HTML og XHTML/HTML og CSS
Í eldri útgáfum HTML var hægt að skilgreina rauðan texta svona:
Í útgáfu 4.01 t.d. og öllum útgáfum XHTML þykir eðlilegra að skilgreina útlit textans í sérstakri CSS-skrá með eftirfarandi hætti:
Og stiklutextinn sjálfur lítur einfaldlega svona út:
Til að tengja skjölin tvö saman þarf að vísa í CSS skjalið innan  hluta (X)HTML skjalsins.
Einnig er hægt að hafa stílreglurnar í  hluta HTML skjals, innan í   marki.
Veljarar
Þótt veljarar séu oft bara listi yfir mörk þarf stundum að sigta sum úr, eða jafnvel láta stílinn gilda fyrir allt skjalið – hvort sem það er XML- eða HTML-skjal.
klasar
Hægt er að tengja mörk saman með klösum (e. classes). '''Það er gert með því að láta markið vera með eigindið  sem hefur klasann sem gildi. Hægt er að hafa mark í mörgum klösum og er þá  eigindið látið innihalda bilskiptan lista (lista þar sem gildin eru aðskilin með bili) með klösunum. Klasarnir eru valdir með því að hafa punkt og svo klasann strax á eftir. Hægt er að hafa nafnið á markinu á undan. Þetta myndi líta nokkurn veginn svona út:
ID
'''Hægt er að velja mörk eftir því hvaða „ID“ þau hafa. Í HTML er það gildi  eigindisins og í XML er það gildi  ''' (strangt til tekið þarf ekki að vera   á undan   en eigindið verður að vera í XML nafnaplássinu (XML Namespace). Það er gert með því að hafa ferhyrning („ “) á undan id-inu. Einungis eitt mark er með hvert ID svo að það þarf að hafa kommuskiptan lista yfir ID-in ef velja á mörg mörk.
Gerviklasar
Gerviklasar eru klasar marka sem þurfa ekki endilega að hafa  eigindið skilgreint, heldur uppfylla þeir þau skilyrði sem hver klasi setur. Tvípunktur („ “) er hafður á undan nafni gerviklasans frekar en punkturinn á undan „venjulegu“ klösunum. Mörk geta færst á milli gerviklasa við aðgerðir notandans.
Giosuè Carducci
thumb|right|Giosuè Carducci Giosuè Carducci (27. júlí 1835 – 16. febrúar 1907) var ítalskt skáld og rithöfundur. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1906, fyrstur Ítala.
Ævi og störf
Carducci fæddist í bænum Pietrasanta í Toskanahéraði. Faðir hans var læknir og einlægur stuðningsmaður sameiningar Ítalíu. Komu stjórnmálaafskipti hans fjölskyldunni í nokkur vandræði og þurfti hún oft að flytjast búferlum. Í skóla drakk Carducci í sig allt sem tengdist sögu og menningu Rómaveldis og Grikklands hins forna. Eftir útskrift gerðist hann kennari og tók að senda frá sér ljóð.
Hann varð prófessor í ítölskum bókmenntum við Háskólann í Bologna, þar sem hann varð vinsæll fyrirlesari. Hann tók virkan þátt í þjóðmálaumræðu og var þar gagnrýninn á íhaldssemi kaþólsku kirkjunnar. Á stjórnmálasviðinu var hann lengi frjálslyndur lýðveldissinni, en varð með tímanum sífellt hallari undir konungsvaldið. Samhliða eigin ritstörfum var hann mikilvirkur þýðandi og þýddi t.a.m. ljóð eftir Goethe og Heinrich Heine á ítölsku.
Hryggjarstykki
Hryggjarstykki var handrit sem innihélt sögu Noregskonunga og var ritað af Eiríki Oddssyni um 1150-1170. Það er nú týnt. Efni Hryggjarstykkis var byggt að hluta á munnlegum frásögnum fólks sem upplifði þá atburði sem hún segir frá, þ.e. sögu Haraldar gilla, Magnúsar blinda og annarra þeirra sem þátt tóku í norska innanlandsófriðnum frá 1130. Hlutar Hryggjarstykkis voru teknir upp í önnur rit, svo sem Heimskringlu og Morkinskinnu.
Giosuè Carducci
Ævi og störf
Carducci lést árið 1907, árið eftir að hafa hlotið bókmenntaverðlaun Nóbels.
Hryggjarstykki
Snorri Sturluson segir í Heimskringlu:
1594
thumb|right|[[Sigmundur 3.|Sigmundur Svíakonungur.]] Árið 1594 (MDXCIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Sjávarfang
thumb|right|[[Jan van Kessel; Kyrralífsmynd með sjávarfangi.]] Sjávarfang er allt það sem kemur úr sjónum og haft er til matar, hvort sem það er þari eða sjávardýr. Algengast er þó að nota orðið yfir fisk og skelfisk. Sjávarfang er mikilvæg uppspretta fæðu í mörgum samfélögum manna.
Stórþörungar
Stórþörungar (þari) eru rauð- eða brúnleitir þörungar sem eru notaðir í matvæli eða íblöndun í matvæli. Einnig eru þeir notaðir sem áburður fyrir gróður.
Smásæir þörungar
Meðal smásærra þörunga eru grænþörungar og blágrænbakteríur (áður blágrænþörungar). Þessir þörungar eru notaðir í heilsuvörur eins og til dæmis fæðubótarefni, snyrtivörur, lyfjavirk efni og bætiefni í matvæli eða fóður. Spirulina eru blágrænbakteríur. Þeir eru næringarrík fæða og innihalda meira af æskilegum næringarefnum en nokkur önnur þekkt planta, korn eða jurt. Spirulina hjálpar til við að vernda ónæmiskerfið, lækka kólesteról og hjálpar til við að taka upp steinefni.
Þörungar sem þykkingarefni
Úr rauðþörungum (Gelidium og Gracilaria ættkvíslum) er unnið hleypiefnið agar fyrir sælgæti og önnur matvæli. Agar er einnig mikið notaður í rannsóknavörur eins og til dæmis örveruæti. Hreinsaða sykran agarósi er notuð til dæmis í rafdráttargel, frumuhjúpun og fleira. Þessi markaður er stöðugur þar sem framboð er nóg. Brúnþörungar (Ascophyllum, Durvillaea, Ecklonia, Laminaria, Lessonia, Macrocystis) eru notaðir sem alginöt (algin) til að þykkja vatnslausnir þar sem þeir mynda stöðug hitaþolin gel með Ca++. Þeir eru til dæmis notaðir í textílprent (þykkja litalausnir), matvæli (sósur, drykki, krem, hlaup, kjötvörur), líftækni (immobilized cells), heilbrigðisiðnað (sáraumbúðir, lyfjahjúp), pappírsiðnað og fleira. Markaðurinn er mestur í textílprentun og þá aðallega í Asíu og Tyrklandi.
Þörungar til manneldis
Það er aldagömul hefð í Japan, Kína og Kóreu að nýta þörunga til manneldis en þeir eru oft ríkir af steinefnum, snefilefnum og vítamínum. Sem dæmi um matvæli má nefna sushi, wasabi, nori, kombu. Söl og marinkjarni eru vel þekkt fæða hérlendis.
Þörungar sem fæðubótarefni
Arthrospira eða spirulina eru notaðir sem uppbót fyrir vannærða. Einnig eru til gögn um það að þeir hafi veiruhemjandi og frumuhemjandi virkni en það er ekki enn fullrannsakað.
Clorella sp eru grænþörungar og eru þeir ónæmisörvandi.
Dunaliella sp eru einnig grænþörungar og innihalda litarefnið Beta-karotene sem er forveri A-vítamíns.
Haematococcus pluvialis er líka grænþörungur en hann inniheldur litarefnið astaxanthin sem er notað í fiskafóður og er antioxidant.
Nokkrar tegundir brúnþörunga hafa fjölsykrur sem gefa vísbendingar um ónæmiseflingu, veiruhemjandi og örveruhemjandi áhrif. Gerðar hafa verið tilraunir á Írlandi með þróun á drykkjum með þörungaextröktum.
Þörungar í snyrtivörum
Rauðþörungurinn Porphyridium sp er með fjölsykrur með súlfathóp og hefur hann hemjandi áhrif á herpes veiruna eða frunsu eins og hún er kölluð. Þessi þörungur er ákjósanlegur í húðvörur þar sem hann er bólguhemjandi og hefur sólarvarnar og sefjandi áhrif. Einnig er hann olíukenndur og er því hentugur fyrir krem. Þessi rauðþörungur er ræktaður á þurru landi í Ísrael.
Þörungar eru einnig notaðir í margt annað eins og t.d fóður (fiska, sæeyru, húsdýr), líf-eldsneyti (biodiesel, bio-oil), tilraunir (vatnshreinsun (nitursambönd og þungmálma), mengaðan jarðveg, þurrkað mjöl) og efnaverksmiðjur (framleiðsla verðmætra efna í stórþörungum, genaklónun úr örþörungum).
Plöntusvif - Svifþörungar
Svif eru örsmáar lífverur sem fljóta um í höfum og vötnum. Þessar lífverur eru of smáar til að geta fært sig um set af eigin rammleik og reka því með straumum. Svif skiptist í plöntusvif, dýrasvif og bakteríusvif. Í plöntusvifi þá er hver planta aðeins ein fruma. Svifþörungar hafa auk blaðgrænu gul og brún litarefni og aðgreining í flokka er meðal annars byggð á mismunandi litarefnum.
Helstu flokkar svifþörunga:
Á Bíldudal er verksmiðja sem nýtir kísilþörunga til framleiðslu á skepnufóðri. Mjólkin sem kýrnar framleiða er fyrir vikið fituríkari og próteinríkari en annars.
Húsaskóli
Húsaskóli er grunnskóli í Grafarvogi í Reykjavík. Skólinn var stofnaður árið 1991.
Pálína Jónsdóttir
Pálína Jónsdóttir (f. 16. maí 1968) er íslensk leikkona.
Sasa sinica
Sasa sinica er lágvaxin (um 1,5m ) bambustegund sem var lýst af Yi Li Keng. Hún er einlend í Kína (Anhui og Zhejiang).
Podocarpus costalis
Podocarpus costalis er sígrænn runni frá Filippseyjum og Tævan.
Jesifine Jinder
thumb|Josefine Jinder (2015) Astrid Maria Josefine Jinder, betur þekkt sem Little Jinder (fædd 20. febrúar árið 1988) er sænsk söngkona og. Hún er dóttir Åsa Jinder.
Josefine Jinder gaf sína fyrstu plötu í ágúst árið 2008. Í mars árið 2009 kom út Youth Blood 12", báðar útgáfurnar komu út hjá bandaríska plötuútgáfu fyrirtækinu Trouble & Bass. Síðan hefur hún ferðast mikið og haldið tónleika og spilað bæði í evrópu og bandaríkjunum.
120
Árið 120 (CXX í rómverskum tölum)
Stefán Jónsson (1905 - 1966)
Stefán Jónsson (fæddur árið 1905, látinn árið 1966.) var rithöfundur og kennari og er líklegast hvað þekktastur fyrir kvæði sín og sögur, ætluð börnum og unglingum, og má þar helst nefna Guttavísur og Hjaltabækurnar þrjár, Sagan hans Hjalta litla, Mamma skilur allt og Hjalti kemur heim.
Verk
Guttavísur eða Sagan af Gutta litla, sem flestir Íslendingar kannast við, kom fyrst út árið 1938 í hefti ásamt nokkrum öðrum kvæðum en áður hafði Stefán sent frá sér smásöguna Konan á klettinum og hlotið fyrir hana fyrstu verðlaun í smásagnakeppni Eimreiðarinnar árið 1933. Hann hlaut sömu verðlaun árið 1940 fyrir smásöguna Kvöld eitt í september. Af öðrum verkum Stefáns má nefna smásagnasafnið Við morgunsól (1966), skáldsögurnar Vinir vorsins (1941) og Óli frá Skuld (1957) og myndskreytta barnakvæðið En hvað það var skrýtið (1949). Stefán skrifaði tvær skáldsögur fyrir fullorðna, Sendibréf frá Sandströnd (1960) og Vegurinn að brúnni (1962).
Stefán var giftur Önnu Aradóttur.
Kvæðið- En hvað það var skrýtið - er eftir Pál J. Árdal (1955)- en - En hvað það var skrítið - eftir Stefán Jónsson (1949)
Útgefin verk Stefáns Jónssonar
Skáldsögur
Smásögur
Ljóð
Baden-Württemberg
Baden-Württemberg er sambandsland í suðvestanverðu Þýskalandi. Það á landamæri að Bæjaraland i (Bayern), Rínarlandi-Pfalz (Rheinland-Pfalz) og Hessen, auk Frakklands og Sviss. Íbúar eru rúmar 11,1 milljón (2020). Höfuðstaður Baden-Württemberg er Stuttgart, en meðal annarra borga má nefna Heidelberg, Freiburg, Baden-Baden, Karlsruhe, Mannheim og Ulm. Meðal markverðra náttúrufyrirbæra í Baden-Württemberg má nefna Rínarfljót, Svartaskóg og Bodenvatn.
Fáni og skjaldarmerki
Fáninn samanstendur af tveimur láréttum röndum, svartri að ofan og gulri að neðan. Svarti liturinn stendur fyrir héruðin Württemberg og Hohenzollern. Guli liturinn stendur fyrir Baden. Fáninn var samþykktur 1953. Skjaldarmerkið sýnir þrjú svört ljón á gulum grunni. Þau eru merki Staufen-ættarinnar og hertoganna frá Sváfalandi (Schwaben). Til sitthvorrar handar eru hjörtur og griffill. Efst eru skildir gamalla héraða innan sambandslandsins. Miklar deilur risu um myndun skjaldarmerkisins og var það ekki samþykkt fyrr en 1954.
Söguágrip
thumb|Gróft kort af Baden-Württemberg
Borgir
Stærstu borgir Baden-Württembergs (31. des 2013):
Hamraskóli
Hamraskóli er grunnskóli í Grafarvogi í Reykjavík. Skólinn hóf starfsemi árið 1991.
Höfuðsótt
Höfuðsótt eða sullaveiki er sjúkdómur í sauðfé sem var mjög algengur fyrr á öldum. Höfuðsótt stafaði af því að kindin át egg höfuðsóttarbandormsins og lirfan úr egginu gróf sér síðan leið úr úr meltingafærum kindarinnar í heila hennar. Þar bjó hún um sig og varð að vökvafylltri blöðru sem nefnist sullur. Ormurinn lifði annars í þörmum hunda og þeir urðu að komast í sull í kind til að viðhalda hringrásinni. Á Íslandi var unninn bugur á sullaveikinni með skipulagðri hundahreinsun sem sveitarfélög stóðu fyrir allt frá því snemma á 19. öld.
Konungsríkið Sardinía
thumb|right|Kort af konungsríkinu Sardiníu frá [[1839.]] Konungsríkið Sardinía var konungsríki sem stóð þar sem nú er Norðvestur-Ítalía frá 1297 til 1861 þegar Ítalía var sameinuð. Ríkið var stofnað svo að segja úr engu sem sárabót fyrir Jakob réttláta konung Aragón eftir átök Angevína og Aragón um Konungsríkið Sikiley (sem meðal annars hafði leitt til sikileysku aftansöngvanna 1282). Með sérstakri tilskipun gerði Bónifasíus 8. páfi Jakob að konungi Sardiníu með licentia invadendi fyrir Sardiníu og Korsíku.
Konungar Aragón og Spánar (frá 1479) ríktu yfir konungsríkinu sem í reynd náði bara yfir Sardiníu. Við lok Spænska erfðastríðsins 1713 fékk hertoginn yfir Savoja, Viktor Amadeus 2., yfirráð yfir Sikiley. Spánn reyndi að leggja aftur aftur undir sig eyjarnar 1720 sem lauk með ósigri og friðarsamningum í Haag þar sem Viktor Amadeus fékk Sardiníu í skiptum fyrir Sikiley sem Austurríska keisaradæmið fékk. Konungsríkið Sardinía var síðan konungsríki Savojaættarinnar þar til við sameiningu Ítalíu að ákveðið var að Ítalía yrði konungsríki og óskað eftir því að konungur Sardiníu gerðist konungur Ítalíu.
Þrátt fyrir nafnið var stærstur hluti ríkisins í Fjallalandi og Savoja og höfuðborg ríkisins var Tórínó.
Skotalykill
Skotalykill (fræðiheiti Primula scotica) er blóm af ættkvísl lykla sem var fyrst lýst af William Jackson Hooker.
Lýsing
Blöðin eru 1-5 sm löng og 0,4-1.5 sm breið, oddbaugótt, aflöng eða spaðalaga, heilrend eða gistennt, bogtennt, oftast mikið mélug á neðra borði. Blómstönglar um 4 sm. Blómskipunin 1-6 blóma. Krónublöð 5-8 mm, dökkpurpuralit með gult gin, sjaldan hvít, flipar öfug-hjartalaga, djúpsýld. Litningafjöldi er 2n = 54
Útbreiðsla og búsvæði
Skotalykill vex eingöngu á norðurströnd Skotland s, til dæmis á en:SutherlandSutherland, Caithness og Orkneyjum. Hann er skyldastur Dofralykli (P. scandinavica) sem vex í Skandinavíu og fjarskyldari norðurslóða tegundinni Maríulykli (P. stricta). Á Orkneyjum finnst hann helst í sjávarhömrum við Yesnaby.
Ræktun
Skotalykill myndar auðveldlega fræ í heimalandinu, svo auðvelt ætti vera að fá það í gegn um Prímúluklúbba. Skammlíf hérlendis.
Gustaf
Gustaf er Íslenskt og Sænskt karlmannsnafn.
Ýmsir ritháttættir eru til af nafninu:
Holtavörðuvatn
Holtavörðuvatn er stöðuvatn á Holtavörðuheiði í 326 metra hæð, nálægt veginum yfir heiðina vestan megin við veginn.
Dans les Griffes de la Vipère
Í klóm kolkrabbans (franska: Dans les Griffes de la Vipère) er 53. bókin í bókaflokknum um Sval og Val og sú þriðja eftir höfundanna Yoann og Fabien Wehlmann. Hún var gefin út á bókarformi á frönsku árið 2013 eftir að hafa birst sama ár í teiknimyndablaðinu Sval. Árið 2019 kom hún út í íslenskri þýðingu.
Söguþráður
Svalur og Valur undirrita samninginn í skyndi fyrir orð Janusar einkaspæjara án þess að lesa hann. Blaðinu er borgið og Svalur hefur fullar hendur fjár, sem hann ver þó nær öllu til góðgerðarmála. Svalur og Janus halda á fund hins dularfulla velgjörðarmanns á einkaeyju í Karíbahafinu, sem reynist rammgert virki fullt af tækniundrum.
Á eyjunni rennur upp fyrir Sval að hann hefur verið blekktur. Aðstoðarkona auðkýfingsins dularfulla reynist vera lögmaðurinn sem knésetti myndasögublaðið í dómsalnum. Forstjóri Viper Group-auðhringsins (sem lesendur þekkja sem manninn sem fjármagnaði Tunglævintýri Zorglúbbs í fyrri bók) er siðblindingi sem sankar að sér myndasöguhetjum æsku sinnar. Samningurinn sem Svalur undirritaði veitti stórfyrirtækinu í raun fullt eignarhald á lífi hans. Í ljós kemur að forstjórinn hefur margoft leikið þennan leik, en missir jafnóðum áhugann á nýju „leikföngunum“ sínum, sem neyðast til að lifa gleðisnauðri tilveru í allsnægtum á hitabeltiseyjunni.
Svalur kemst í kynni við blásnauða frumbyggja eyjarinnar sem hrakist hafa frá heimkynnum sínum vegna umsvifa Vipère. Þeir hjálpa honum að koma skilaboðum til Nínu (franska: Ninon), barnungrar vinkonu Svals frá Brussel, sem aftur kemur skilaboðum til Vals og Bitlu. Sval tekst með hjálp Bitlu að flýja undan útsendurum Viper og leitar skjóls í Sveppaborg.
Þegar Sval verður ljóst að forstjórinn illi ætlar að leggja líf allra vina sinna í rúst, gefst hann upp og býr sig undir að snúa aftur til eyjarinnar. Janus einkaspæjari fær hins vegar samviskubit og lekur út viðkvæmum upplýsingum um Viper-fyrirtækið, með þeim afleiðingum að hlutabréf þess hrynja. Svalur er frjáls maður og myndasögublaðinu borgið.
Í blálok sögunnar kemur hins vegar í ljós að til að fjármagna björgunarleiðangurinn hafði Bitla haft samband við gamlan fjandvin, Don Vito Cortizone, sem hringir til að innheimta greiðann…
Íslensk útgáfa
Bókin Í klóm kolkrabbans var gefin út af Froski útgáfu árið 2019 í íslenskri þýðingu Anítu K. Jónsson. Hún er merkt sem 56. bókin, þótt hún teljst sú 53. í opinberu ritröðinni á frönsku. Skýringin á misræminu liggur í að Froskur telur með nokkrar bækur með eldri sögum en opinbera röðin hefur að geyma.
Mark Harmon
Mark Harmon (fæddur Thomas Mark Harmon, 2. september 1951) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í NCIS, Chicago Hope og St. Elsewhere.
Einkalíf
Harmon fæddist í Burbank, Kaliforníu í bandaríkjunum. Stundaði nám við Los Angeles Pierce College en skipti yfir í Kaliforníuháskólann í Los Angeles þaðan sem hann útskrifaðist með B.A. gráðu í samskiptum árið 1974. Var valinn fallegasti maður ársins 1986 af People´s tímaritinu. Harmon giftist leikkonunni Pam Dawber árið 1987 og saman eiga þau tvo stráka.
Þann 1. október 2012 var Harmon heiðraður með stjörnu á Hollywood Walk of Fame göngugötunni sem er staðsett við 6253 Hollywood Blvd.
Fótboltaferill
Spilaði amerískan fótbolta sem leikstjórnandi á meðan hann stundaði nám. Var leikstjórnandi UCLA Bruins liðsins árin 1972 – 1973. Fékk hann National Football Foundation verðlaunin fyrir fjölhæfni sína árið 1973. Þau tvö ár sem hann var leikstjórnandi liðsins þá vann Kaliforníuháskólinn 17 leiki en tapaði aðeins 5. Var árið 2010 gefinn inn í íþróttaheiðurshöll Pierce College skólans.
Leikhús
Harmon hefur leikið í nokkrum uppfærslum í Los Angeles og Toronto. Kom fram sem Bobby í Wrestlers og The Wager í The Cast Theatre í Los Angeles. Í lok áttunda áratugsins var hann hluti af uppfærslunni Key Exchange í Kanada. Fékk tækifæri til þess að leika gegn eiginkonu sinni Pam Dawber í uppfærslunni af Love Letters.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpsframkoma hans var í Kellogg's sjónvarpsauglýsingu með föður sínum. Fyrsta hlutverk hans í sjónvarpsþætti var í Ozzie's Girls frá 1973. Sem fylgdi á eftir með gestahlutverkum þáttum á borð við Adam-12, Police Woman, Centennial og 240-Robert. Fyrsta stóra hlutverk hans var í Flamingo Road sem Fielding Carlisle. Serían lifði stutt og eftir hana þá fékk hann hlutverk í St. Elsewhere árið 1983 sem læknirinn Robert Caldwell sem hann lék til ársins 1986. En persóna hans var samkynhneigð og var látin smitast af alnæmisveirunni,varð söguþráðurinn þekktur fyrir að vera fyrsti sinnar tegundar í sjónvarpi þar sem aðalpersóna hlýtur veiruna. Lék rannsóknarlögreglufulltrúann Dickie Cobb í sjónvarpsþættinum Reasonable Doubts frá árunum 1991-1993. Árið 1996 þá var honum boðið hlutverk í Chicago Hope sem læknirinn Jack McNeil. Lék síðan leyniþjónustumanninn Simon Donovan í The West Wing sem lífvörður C.J. Cregg. Hefur síðan 2003 leikið NCIS alríkisfulltrúann Leroy Jethro Gibbs í CBS dramaþættinum NCIS.
Verðlaun og tilnefningar
Emmy verðlaunin
Golden Boot verðlaunin
Golden Globes verðlaunin
National Football Foundation
People´s Choice verðlaunin
Selásskóli
Selásskóli er grunnskóli í Árbæ í Reykjavík. Skólinn var stofnaður 1986.
Primula specuicola
Primula specuicola er blóm af ættkvísl lykla.
Kunitaka Sueoka
Kunitaka Sueoka (1. febrúar 1917 - Nóvember 1998) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Sámsey
right Sámsey (Samsø á dönsku) er dönsk eyja í Kattegat, milli Jótlands og Sjálands. Þar búa um 3.650 (janúar 2020) manns í 22 bæjum. Eyjan er meðal annars þekkt fyrir kartöflurækt.
Sagnaritarinn Þormóður Torfason gerðist sekur um morð á verti nokkrum í Sámsey árið 1672 á leið heim frá Íslandi. Fyrir þetta var hann dæmdur til dauða, en var síðan náðaður.
Orðsifjar; kemur fyrst fyrir 1075 sem Samse. Orðsifjar annars ekki þekktar. Talið er að orðið sé upprunalega ósamsett og -ey því síðari tíma umbreyting.
Hæsta grund er 64 m. Ballebjerg.
Frúarkirkjan í Halle
thumb|300px|Frúarkirkjan séð að austan. Turnbrúin sést vel á myndinni. Frúarkirkjan í Halle er fjögurra turna kirkja í miðborg þýsku borgarinnar Halle. Hún var reist á 16. öld og hófust siðaskiptin í Halle í henni. Hún er óvenjuleg að því leyti að í kirkjunni er engin kór, heldur tvær turnhliðar, ein að framan og ein að aftan. Lík Lúthers var geymt til skamms tíma í þessari kirkju 1546. Á 18. öld spiluðu Bach-feðgarnir á orgel kirkjunnar.
Byggingarsaga
thumb|left|Albrecht frá Brandenborg lét reisa kirkjuna. Snemma á 16. öld varð Albrecht von Brandenburg ríkjandi biskup í borginni. Honum fannst að Halle ætti að skarta glæsibyggingum og því afréð hann að reisa Frúarkirkjuna. Til þess urðu tvær aðrar kirkjur, sem stóðu hlið við hlið, að víkja, þ.e. Maríukirkjan og Geirþrúðarkirkjan. Gömlu kirkjurnar voru farnar að taka við lúterstrú og því þótti biskupi ráð að fjarlægja þær fyrir nýja glæsikirkju. Aðeins turnar gömlu kirknanna fengu að standa. Frúarkirkjan var síðan reist á grunni þessara tveggja kirkna 1529-1554. Gömlu turnarnir eru sem sé turnar núverandi kirkju. Sökum þessa fékk nýja kirkjan engan kór. Skipið var reist milli gömlu turnanna og því eru framturnarnir allt öðruvísi en afturturnarnir. Afturturnarnir voru tengdir með brú. Hún gerði vaktmanninum þar kleift að fara turna á milli til að vara borgarbúa við eldsvoða og aðra óáran. Kirkjan sjálf er 88 metra löng.
Saga kirkjunnar
thumb|Skírnarskráning Georgs Friedrichs Händel í kirkjuþjónustubók Frúarkirkjunnar árið 1685. Þrátt fyrir að vera höfuðkirkja biskupsins í Halle, fór fljótlega að bera á nýja siðnum í predikunum prestanna. Fljótlega eftir að áhrifa Marteins Lúthers fór að gæta í Halle fór Justus Jonas að predika lúterstrú og var honum vel tekið af borgarbúum. Kirkjan var þá enn í byggingu og varð söfnuðurinn að sitja að hluta til undir berum himni. 1541 kom það í hlut Jonasar að tilkynna formlega viðtöku lúterstrúar í borginni. Albrecht biskup, sem þá var orðinn nokkuð fullorðinn, lét þar við sitja og yfirgaf Halle fyrir fullt og allt. Reyndar lét hann taka alla dýrgripi og listaverk úr kirkjunni og hafði hann það á brott með sér. Lúther sjálfur predikaði í kirkjunni þrisvar eftir þetta, árin 1545 og 1546. Á síðarnefna árinu lést Marteinn Lúther í borginni Eisleben. Lík hans var flutt til Wittenberg, en meðan líkfylgdin kom við í Halle var lík hans geymt í frúarkirkjunni. 24. febrúar 1685 var Georg Friedrich Händel skírður í þessari kirkju, en hann er þekktasta barn borgarinnar. Árið 2006 var lítið Lúthersafn opnað í kirkjunni. Þar er m.a. að sjá dauðagrímu hans og afþrykki af höndum hans. Á brúnni milli framturnanna eru haldnir lúðratónleikar í dag, sérstaklega um jólin.
Orgel
Orgelið í kirkjunni var smíðað 1663-64 og er meðal elstu orgelum í Mið-Þýskalandi. Það kostaði á sínum tíma 200 ríkisdali. Meðan Georg Friedrich Händel var enn kornungur fékk hann að æfa sig á orgelinu. 1746-1764 var Wilhelm Friedemann Bach organisti í kirkjunni, en hann var sonur meistarans Johanns Sebastians Bach. Bach yngri er oft kallaður Hallescher Bach til aðgreiningar frá föður sínum. Reyndar fékk Bach eldri einnig að spila á orgel í kirkjunni, en það var nýrra orgel frá 1716. Það orgel var viðgert 1984 og er í dag með 4.170 pípur. Sú stærsta er fimm metra há, en sú minnsta aðeins sex millimetra.
Sítrus
Sítrus (fræðiheiti: citrus) er ættkvísl blómstrandi trjáa og runna af glóaldinætt. Af plöntum í ættkvíslinni koma sítrusávextir, þar á meðal sítrónur, appelsínur, mandarínur, klementínur, skrápsítrónur, greip og límónur.
Frúarkirkjan í Halle
Listaverk
Mýmörg málverk hanga í kirkjunni, aðallega frá 15. og 16. öld. Altaristaflan er frá 1529. Hún sýnir Maríu mey með ungbarn, sitjandi á hálfmána. Sitthvoru megin eru hliðartöflur sem hægt er að loka. Altarið sjálft er fengið frá annarri hvorri fyrirrennarakirkjunni og er frá 1430. Predikunarstóllinn er mikilfenglegur. Hann er úr sandsteini og var smíðaður 1541. Þak hans er frá 1596.
Sítrus
Saga
Á mismunandi tímum hafa sítrusplöntur verið taldar upprunnar frá Asíu, þar sem þær voru fyrst ræktaðar, Evrópu eða Flórída. En evrópskir sítrusar (svo sem Citrus × aurantium) komu upphaflega frá Indlandi á tímum Alexanders mikla, og "innfæddar" appelsínur Flórída komu með spænsku landvinningamönnunum, Sítrónur komu til Evrópu á tímum Rómaveldis.
Nafn
Ættkvíslarheitið kemur úr latínu þar sem það vísar til skrápsítrónunnar (C. medica) sem nefnist citron á ensku og latínu en nafnið náði svo yfir sítrónur og límónur síðar í norður-Evrópu, eða til lífviðar (Thuja). Það tengist fornu Grísku orði yfir Líbanon Sedrus, κέδρος (kédros). Það mun vera vegna líkinda á ilmi sítruslaufa og sedruslaufa.
List yfir sítrusávexti
Ættkvíslin Citrus er talin vera upprunnin í Suðaustur Asía. Fyrir áhrif manna voru fáar tegundir:
Blendingar og afbrigði
Flokkað eftir foreldri. Þar sem hver blendingur er af að minnsta kosti tveimur foreldrategundum, þá eru þeir skráðir nokkrum sinnum.
Citrus maxima-afkomendur
Citrus medica-'afkomendur'
Citrus reticulata-'afkomendur' Aðrar/Óstaðfest
Drahşan Arda
Drahşan Arda (fædd 1945) er tyrkneskur kennari og fyrsta konan með FIFA-dómararéttindi. Hún dæmdi fyrsta leik sinn 26. júní 1968 í Þýskalandi.
Elinóra, mærin fagra af Bretagne
Elinóra af Bretagne (um 1184 – 10. ágúst 1241), sem kölluð var Mærin fagra af Bretagne, var dóttir Geoffrey Plantagenet, fjórða sonar Hinriks 2. Englandskonungs, og konu hans Konstönsu hertogaynju af Bretagne.
Geoffrey faðir Elinóru dó árið 1186 og lét eftir sig tvær dætur, Elinóru og Matthildi, sem dó ung, en sjö mánuðum eftir dauða hans fæddist sonurinn Arthúr. Bróðir Geoffreys, Ríkharður konungur ljónshjarta, dó barnlaus 1199 og þá var Arthúr næstur í erfðaröðinni þar sem faðir hans hafði verið eldri en Jóhann landlausi, fimmti sonur Hinriks 2. En Jóhann gerði kröfu til þess að vera tekinn til konungs fremur en hinn 12 ára gamli Arthúr, enda hafði Ríkharður útnefnt hann arftaka sinn á banabeði, og eftir orrustuna við Mirabeau voru Arthúr og Elinóra tekin höndum. Arthúr hvarf árið 1203 og er talið að Jóhann hafi látið fyrirkoma honum eða jafnvel drepið hann sjálfur.
Elinóra var höfð í haldi í Corfe-kastala í Dorset. Með réttu hefði hún átt að erfa hertogadæmið Bretagne eftir að Arthúr bróðir hennar var úr sögunni (móðir þeirra sagði af sér 1194 og þá varð hann hertogi) en aðalsmenn í hertogadæminu vildu ekki hætta á að hafa hertogaynju sem væri fangi Jóhanns landlausa, sem gæti þá stýrt Bretagne í gegnum hana, svo að þeir gerðu yngri hálfsystur hennar, Alix, að hertogaynju í staðinn. Elinóra átti líka í raun fullgilt tilkall til ensku krúnunnar eftir að Jóhann dó en þess í stað var níu ára sonur hans, Hinrik, gerður konungur.
Ormaveiki
Ormaveiki er sýking af völdum ýmissa tegunda bandorma, flatorma eða þráðorma. Húsdýr jafnt og villtar tegundir geta verið haldnar ormaveiki, og er maðurinn engin undantekning. Á Íslandi hefur ormaveiki oft gert usla í sauðfjárræktinni. Þannig valda iðraormar skitupest sem magnast þegar fé er illa fóðrað. Ormalyf gegn þeim kom til sögunnar á fjórða áratug 20. aldar. Lungnaormar valda hins vegar vanþrifum í fé. Ormalyf eru einnig notuð gegn þeim. Sem dæmi um sýkil má nefna sullaveikibandorminn.
Garnaveiki
Garnaveiki er sjúkdómur í sauðfé, geitum og nautgripum af völdum Mycobacterium paratuberculosis, sem er náskyld bakteríum sem valda berklum og holdsveiki í fólki. Til er bóluefni við garnaveiki.
Saga
Þjóðverjinn Heinrich A. Johne uppgötvaði veikina árið 1905. Veikin barst til Íslands árið 1933 með karakúlfé sem flutt var til landsins til kynbóta. Garnaveiki kom fyrst upp á Útnyrðingsstöðum í Suður-Múlasýslu árið 1938. Á 6. áratug 20. aldar fóru fram fjárskipti um nær allt land til að útrýma hinum svokölluðu karakúlsjúkdómum en ekki tókst að uppræta garnaveikinni því sýkillinn getur lifað lengi í jarðvegi, lengur en sá tími sem jarðir voru fjárlausar, og nautgripir geta borið veikina í sauðfé.
Orsök
Baktería veldur sjúkdómnum en hún dreifist með saur sýktra kind. Sýkingarhættan er mest í þröngum högum eða húsum. Sauðfé og geitur geta sýnt einkenni sjúkdómsins frá 1 árs aldri en nautgripir frá 2ja ára aldri. Einkennin sjást 1-2 árum eða lengur eftir sýkingu.
Einkenni
Sjúkdómurinn veldur ólæknandi bólgu í slímhúð garna og meðfylgjandi skituköstum. Kindin þrífst illa, verður sútarleg og horast niður þrátt fyrir ágætis átlyst. Það tekur hana nokkurn tíma að veslast upp og drepast. Kindur sem virðast heilbrigðar geta verið smitberar. Hraustur einstaklingur virðist stundum geta haldið aftur af sjúkdómseinkennum en aukið álag, t.d. meðganga eða léleg fóðrun leiða sjúkdómseinkenni í ljós.
Aðgerðir
Garnaveiki er ólæknandi. Varnir geng henni felast í því að bólusetja öll ásetningslömb sem fyrst eftir að þau hafa verið valin. Bóluefnið inniheldur dauða garnaveikisýkla sem vekja upp mótefnamyndun hjá lambinu. Vel heppnuð bólusetning ver lambið langoftast ævilangt gegn garnaveiki. Hafi bólusetning heppnast vel skila ásetningsgimbrarnar mótefni gegn garnaveiki til væntanlegra lamba sinni með broddi en það virðist verja þau gegn smiti fram í september. Eftir það er öruggast að bólusetja sem fyrst, því frá þessum tíma eru lömbin óvarin gegn smiti alveg þar til 3-4 vikum eftir bólusetningu. Þar sem talin er hætta á garnaveikismiti er öruggast að taka lömbin sem fyrst frá fullorðnu fé og beita þeim á land sem hefur verið friðað fyrir sauðfé a.m.k. á síðastliðnu vori og forðast um megn að beita mjög þétt.
Á Íslandi bera sveitarstjórnir ábyrgð á að garnaveikibólusetningar séu framkvæmdar (þar sem það á við). Lengst af sáu sérstakir bólusetningarmenn í hverri sveit um að öll ásetningslömb væru bólusett. Á síðustu árum hafa héraðsdýralæknar á hverju svæði haft alla umsjón með garnaveikibólusetningum og yfirleitt framkvæmt þær sjálfir. Vel heppnuð bólusetning skilur eftir sig bólguhnút á bólusetningarstað (gjarnan í hárlausa blettinum aftan við bóg) sem finnst oftast ævilangt. Finnist engin merki um bólgu nokkrum vikum eftir bólusetningu er öruggast að sprauta lambið aftur.
Útbreiðsla á Íslandi
Garnaveiki er nokkuð útbreidd um landið en þó hefur sumstaðar tekist að útrýma henni og annars staðar hefur hún aldrei komið upp. Þar sem lítil sem engin hætta er talin á garnaveiki, eru ásetningslömb ekki bólusett. Þau svæði þar sem ásetningslömb eru nú ekki bólusett gegn garnaveiki eru eftirtalin: Vestfjarðakjálkinn allur, Miðfjarðarhólf, Norðurland austan Skjálfandafljóts, Austurland allt að Berufirði og Suðurland frá Jökulsá á Breiðamerkursandi að Markarfljóti. Annarsstaðar eru ásetningslömb bólusett. Garnaveiki eru einna útbreiddust í Árnessýslu, Borgarfirði, einkum norðan Hvítár allt vestur í Kolbeinsstaðahrepp og í Skagafirði.
Norðlingaskóli
Norðlingaskóli er grunnskóli í Norðlingaholti í Reykjavík. Skólinn var stofnaður árið 2005.
Truflunarkenningin
Truflunarkenningin er kenning um minni manna.
Ein ástæða fyrir því að við gleymum er hömlun. Þegar gleymska verður í skammtímaminni er það vegna þess að yngra nám hefur truflandi áhrif á eldra nám. Það er kallað afturvirk hömlun.
Það kom í ljós að nemunum gekk mun betur að muna listann eftir að hafa farið strax að sofa. Það er vegna þess að þegar þeir voru vakandi barst þeim sífellt nýtt nám (utanaðkomandi áreiti) sem hafði truflandi áhrif á eldra námið (listana með samstöfunum).
Árið 1969 var önnur rannsókn gerð sem gekk út á að nemendur áttu að læra tölur utanað. Svefntíminn var frá 4 til 8 klukkutímum, og tilraunin var gerð í 12 nætur. Þeir enstaklingar sem sváfu minnst áttu í mestu erfiðleikunum með að muna tölurnar.
Sálfræðingar telja að hömlun eigi þátt í gleymsku, bæði í STM og LTM. Eldra nám getur haft truflandi áhrif á yngra nám, jafnvel þurrkað það út, og öfugt. Framvirk hömlun er sú truflun sem fyrra nám hefur á síðara nám. Framvirk hömlun hefur verið könnuð með tilraunum, dæmi: rannsóknir Underwoods. Hann lét þátttakendur læra lista af merkingarlausum samstöfum. Eftir sólarhring áttu þeir að rifja hann upp. Í ljós kom að þeir mundu tæp 80% af samstöfunum. Því næst voru sömu þátttakendur látnir læra annan lista með sama hætti. Sú frammistaða var heldur lakari en í hinni fyrstu, um 70%. Þetta var endurtekið þangað til þátttakendurnir höfðu alls lært 20 lista. Minnið varð lakara eftir því sem listunum fjölgaði. Af þessu má sjá að hér eru greinileg áhrif framvirkrar hömlunar.
712
Árið 712 (DCCXII í rómverskum tölum)
Spirou et Fantasio à Tokyo
Spirou et Fantasio à Tokyo (íslenska: Svalur og Valur í Tókýó) er 49. Svals og Vals-bókin og sú þriðja eftir þá Morvan og Munuera. Hún kom út á bókarformi árið 2006 eftir að hafa birst sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval. Bókin hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Svalur og Valur eru staddir í Tókýó fyrir orð vinar síns galdrameistarans Ító Kata án þess að vita eiginlegt erindi sitt. Þeir mæta á blaðamannafund vegna opnunar gríðarstórs skemmtigarðs sem helgaður er Jedótímabilinu í sögu Japans. Garðurinn var reistur á undraskjótum tíma á landi sem áður var afdrep heimilisleysingja í borginni.
Forstöðumaður skemmtigarðsins, töframaðurinn Garo flytur setningarræðu með barnungan pilt sér við hlið. Lítil stúlka stekkur fram og skipar honum að láta bróður sinn af hendi. Við tekur mikill eltingaleikur þar sem öryggisverðir garðsins, sem reynast félagar í japönsku mafíunni, eltast við stúlkuna en Svalur og Valur koma henni til hjálpar. Í eltingaleiknum koma fram magnaðir dulrænir hæfileikar barnsins, sem getur leyst mikla krafta úr læðingi með hugarorkunni.
Stúlkan leitar skjóls á hótelherbergi þeirra félaga, ásamt fjölda vina sinna úr röðum heimilisleysingja borgarinnar. Mafíósarnir ráðast til atlögu en Svalur, Valur og stúlkan sleppa og ná fundi Ító Kata. Með honum eru galdramennirnir Alkasar, Cappucino og Atana. Þeir upplýsa að stúlkan og tvíburabróðir hennar búi yfir gríðarlegri hugarorku, en Garo hafi rænt börnunum, haldið þeim föngnum með dáleiðslu og látið þau reisa skemmtigarðinn á örskotsstundu. Stúlkunni hafi hins vegar tekist að strjúka.
Við tekur æsilegt uppgjör þar sem Svalur, Valur, hersveit heimilisleysingja og stúlkan með yfirskilvitlegu hæfeileikana berjast við mafíuna sem nýtir sér krafta drengsins dáleidda. Svalur og félagar sigra og glæpamennirnir fá makleg málagjöld.
Falsvinir
Falsvinir (eða svikatengsl) er haft um orð ólíkra tungumála sem sýnast jafngild, hljóma eða líta eins út eða (virðast) eiga sér sameiginlegan orðstofn. Dæmi um falsvini er enska orðið „harm“ og íslenska orðið „harmur“. Íslenska orðið þýðir ekki skaði, eins og það enska, heldur sorg. Orðin teljast því vera falsvinir. Annað dæmi er enska sögnin „to have“ sem þýðir að hafa og latneska sögnin „habere“ sem einnig þýðir að hafa en algeng mistök eru að telja að skyldleiki sé með orðunum; svo er þó ekki en enska sögnin er á hinn bóginn skyld latnesku sögninni „capio“ sem þýðir að taka.
Rotþróin
Rotþróin er pönkhljómsveit frá Húsavík sem starfað hefur með mislöngum hléum frá því 1987. Stofnendur Rotþróarinnar voru þeir Eggert Hilmarsson, Borgar Þór Heimisson og Haraldur Ringsted. Árið 1997 flutti Borgar Þór bassaleikari hljómsveitarinnar búferlum til Danmerkur og tveimur árum seinna var hljómsveitin endurvakin með Vilhjálm Pálsson á bassa. Þannig skipuð hefur hljómsveitin starfað með hléum til í dag. Rotþróin gaf út kasettuna Haltu kjafti, éttu skít, boraðu gat á Reykjavík árið 1991.
Heilbrigðisráðherra Íslands
Heilbrigðisráðherra er ráðherra í ríkisstjórn Íslands og starfar í dag undir velferðarráðuneytinu ásamt félags- og jafnréttismálaráðherra.
Velferðarráðherra (2011–2013)
Með sameiningu heilbrigðisráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins var velferðarráðuneytið stofnað. Sérstakur velferðarráðherra var starfandi frá 2011 til 2013 en eftir það var aftur settur sér heilbrigðisráðherra og félagsmálaráðherra.
Íþróttafélagið Höfrungur
Íþróttafélagið Höfrungur er íþróttafélag á Þingeyri sem stofnað var 20. desember árið 1904. Heimavöllur þess er Þingvöllur. Höfrungur rekur íþróttastarf bæjarins og kemur að hátíðum og verkefnum með ýmsum hætti, s.s. þrettándabrennu, söngvakeppni og 17. júní-hátíðarhöldum.
Nellika
Nellika (eða drottningarblóm) (fræðiheiti: Dianthus) er ættkvísl skrautplantna innan hjartagrasættar. Margar tegundir nellika eru ræktaðar sem garðplöntur og til afskurðar.
Karahaf
thumb|right|Kort sem sýnir Karahaf thumb|Í svifnökkva, Khivous-10, við strönd Karahafs Karahaf er hafsvæði í Norður-Íshafi norðan við Síberíu. Það heitir eftir ánni Kara sem rennur í það. Karasund og eyjan Novaja Semlja skilja það frá Barentshafi í vestri og eyjaklasinn Severnaja Semlja skilur það frá Laptevhafi í austri.
Karahaf nær yfir 880 þúsund ferkílómetra svæði og meðaldýpt þess er 110 metrar. Það er mun kaldara en Barentshaf sem hlýnar vegna hafstrauma. Karahaf er því ísi lagt í meira en níu mánuði á ári. Mikið af ferskvatni rennur í hafið úr fljótunum Ob, Jenisei, Pjasína og Tajmira svo saltmagnið í hafinu er breytilegt.
Podocarpus crassigemmis
Podocarpus crassigemmis er sígrænt tré frá Nýju-Gíneu.
Sasa hubeiensis
Sasa hubeiensis er lágvaxin (0,5 til 1 m ) bambustegund sem var fyrst lýst af Cheng Hua Hu, og fékk sitt núverandi nafn af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Hubei og Jiangxi).