cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Danmörk
Danmörk var áður mun víðáttumeira ríki en það er í dag. Bæði átti það miklar lendur austan Eyrarsunds, Skán, Halland og Blekinge og einnig bæði héruðin Slésvík og Holtsetaland og náðu landamærin suður fyrir Hamborg þegar veldið var sem mest. Danska konungsættin er elsta ríkjandi konungsætt í heimi. Á nítjándu öld gekk Noregur úr konungssambandi við Danmörku og var þá um tíma undir sænska konunginum. Á 20. öld fékk svo Ísland sjálfstæði frá Dönum, en Færeyjar og Grænland eru enn í konungssambandi við Danmörku þó að bæði löndin hafi fengið heimastjórn.
Heiti
thumb|left|200px|Jalangurssteinarnir Mikið er deilt um orðsifjar „Danmerkur“, sambandið milli Dana og Danmerkur og sameiningu Danmerkur í eina þjóð. Deilurnar snúast um forskeytið „Dan“ og hvort það eigi við ættflokkinn Danir eða konunginn Dan, og merkingu viðskeytisins „-mörk“. Oftast er forskeytið talið eiga rætur að rekja til orðs sem þýðir „flatt land“, tengt þýska orðinu Tenne „þreskigólf“, enska den „ hellir“ og sanskrít dhánuṣ- (धनुस्; „ eyðimörk“). Viðskeytið „-mörk“ er talið eiga við skóga í Suður-Slésvík, kannski svipað nöfnunum Finnmörk, Heiðmörk, Þelamörk og Þéttmerski. Í fornnorrænu var nafnið stafað Danmǫrk.
Fyrsta þekkta notkun orðins „Danmörk“ í Danmörku sjálfri er á Jalangurssteininum, sem eru rúnasteinar taldir hafa verið settir upp af Gormi gamla (um árið 955) og Haraldi blátönn (um árið 965). Orðið „Danmörk“ er notað á báðum steinunum, í þolfalli „tanmaurk“ ([danmɒrk]) á stóra steininum og í eignarfalli „tanmarkar“ ([danmarkaɽ]) á litla steininum. Íbúar Danmerkur eru kallaðir „tani“ ([danɪ]) eða „Danir“ á steinunum.
Fornsaga
Búið hefur verið í Danmörku síðan um það bil 12.500 f.Kr. og eru sannindamerki um landbúnað frá 3600 f.Kr. Bronsöldin í Danmörku var frá 1800–600 f.Kr. og þá voru margir haugar orpnir. Í þeim hafa fundist lúðrar og Sólvagninn. Fyrstu Danir komu til landsins á rómversku járnöld (1–400 e.Kr.). Þá var verslun milli Rómaveldisins og ættflokka í Danmörku og rómverskir peningar hafa fundist þar. Ennfremur finnast sannindamerki um áhrif frá Keltum, meðal annars Gundestrup-potturinn.
Víkingaöld
Frá 8. öld til 11. aldar voru Danir meðal þeirra sem þekktir voru sem Víkingar. Víkingar námu Ísland á 9. öld með viðkomu í Færeyjum. Frá Íslandi sigldu þeir til Grænlands og þaðan til Vínlands (líklega Nýfundnalands) og settust þar að. Víkingar voru snillingar í skipasmíðum og gerðu árásir á Bretlandi og Frakklandi. Þeir voru líka mjög lagnir í verslun og viðskiptum og sigldu siglingaleiðir frá Grænlandi til Konstantínusarborgar um rússneskar ár. Danskir víkingar voru mjög virkir á Bretlandi, Írlandi og í Frakklandi og settust að í sumum hlutum Englands og náðu þar völdum (þ.e. Danalög).
Landfræði
Danmörk á aðeins landamæri að Þýskalandi og er lengd landamæranna 140 km. Strandlengjan er 7 314 km. Hæsti punktur er Møllehøj, á mið-austur Jótlandi, 171 (170,86) metra hár. Flatarmál Danmerkur er 42 434 km2. Danmörk á ekki verulegt hafsvæði og bætist innan við þúsund ferkílómetrar við heildaryfirráðasvæði Danmerkur sé það tekið með í 43 094 km2. Stöðuvötn þekja 660 km2.
Stjórnmál
thumb|right|Margrét Þórhildur hefur verið Danadrottning frá 1972 Í Danmörku er formlega þingbundin konungsstjórn. Drottning Danmerkur, Margrét 2., er þjóðhöfðingi sem fer formlega með framkvæmdavald og er forseti ríkisráðs Danmerkur. Eftir upptöku þingræðis í Danmörku er hlutverk þjóðhöfðingjans aðallega táknrænt eins og formleg skipun og uppsögn forsætisráðherra Danmerkur og annarra ráðherra í ríkisstjórn Danmerkur. Drottningin ber ekki sjálf ábyrgð á stjórnarathöfnum og persóna hennar er friðhelg.
Danmörk er í fimmta sæti í lýðræðisvísitölu Economist og í fyrsta sæti spillingarvísitölu Transparency International.
Stjórnvöld
thumb|left|Fundarsalur danska þingsins í Kristjánsborgarhöll sem hýsir auk þess hæstarétt og skrifstofu forsætisráðherra Stjórnskipan í Danmörku byggist á stjórnarskrá Danmerkur sem var samin árið 1849. Til að breyta stjórnarskránni þarf hreinan meirihluta á tveimur þingum og síðan einfaldan meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu með minnst 40% þátttöku. Henni hefur verið breytt fjórum sinnum, síðast árið 1953.
Þjóðþing Danmerkur (Folketinget) fer með löggjafarvald og situr í einni deild. Það er æðsti löggjafi landsins, getur sett lög um alla hluti og er óbundið af fyrri þingum. Til að lög öðlist gildi þarf að leggja þau fyrir ríkisráðið og þjóðhöfðingjann sem staðfestir þau með undirskrift sinni innan 30 daga.
Í Danmörku er þingbundin konungsstjórn og fulltrúalýðræði með almennum kosningarétti. Þingkosningar eru hlutfallskosningar milli stjórnmálaflokka þar sem flokkar þurfa minnst 2% atkvæða til að koma að manni. Á þinginu eru 175 þingmenn auk fjögurra frá Grænlandi og Færeyjum. Þingkosningar eru haldnar á fjögurra ára fresti hið minnsta en forsætisráðherra getur óskað eftir því að þjóðhöfðingi boði til kosninga áður en kjörtímabili lýkur. Þingið getur neytt forsætisráðherra til að segja af sér með því að samþykkja vantraust á hann.
Framkvæmdavaldið er formlega í höndum drottningar, en forsætisráðherra og aðrir ráðherrar fara með það fyrir hennar hönd. Forsætisráðherra er skipaður sá sem getur aflað meirihluta í þinginu og er venjulega formaður stærsta stjórnmálaflokksins eða leiðtogi stærsta flokkabandalagsins. Oftast er ríkisstjórn Danmerkur samsteypustjórn og oft líka minnihlutastjórn sem reiðir sig á stuðning minni flokka utan ríkisstjórnar til að ná meirihluta í einstökum málum.
Frá þingkosningum 2019 hefur Mette Frederiksen verið forsætisráðherra í eins flokks minnihlutastjórn Jafnaðarmannaflokksins með stuðningi annarra vinstri- og miðjuflokka.
Dómsvald
Í Danmörku gildir rómverskur réttur sem skiptist milli dómstóla á sviði einkaréttar og stjórnsýsluréttar. Dómskerfi landanna sem mynda konungsríkið er aðskilið en hægt er að skjóta málum frá Færeyjum og Grænlandi til hæstaréttar Danmerkur sem er æðsta dómsvald í Danmörku.
Greinar 62 og 64 í stjórnarskránni kveða á um sjálfstæði dómstóla frá ríkisstjórn og þingi.
Alþjóðatengsl og her
thumb|right|Danskir hermenn í þjálfun í Þýskalandi Alþjóðatengsl Danmerkur mótast að miklu leyti af aðild landsins að Evrópusambandinu sem Danmörk gekk í árið 1973. Danmörk hefur sjö sinnum farið með formennsku í Evrópuráðinu, síðast árið 2012. Danmörk batt enda á hlutleysi landsins sem hafði verið hornsteinn utanríkisstefnunnar í tvær aldir eftir Síðari heimsstyrjöld þegar landið var hernumið af Þjóðverjum. Danmörk varð þannig stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu 1949. Danmörk rekur virka utanríkisstefnu með áherslu á mannréttindi og lýðræði. Á síðari árum hafa Grænland og Færeyjar í auknum mæli tekið sjálfstæðar ákvarðanir í utanríkismálum, meðal annars í tengslum við fiskveiðar, hvalveiðar og Evrópumál. Færeyjar og Grænland eru hvorki aðilar að Evrópusambandinu né Schengen-svæðinu.
Her Danmerkur (Forsvaret) hefur á að skipa um 33.000 manna liði á friðartímum sem skiptast milli landhers, flota og flughers. Drottningin er yfirmaður heraflans.
Danska neyðarþjónustan hefur á að skipa um 2.000 manns og um 4.000 starfa í sérhæfðum deildum eins og dönsku landvarnasveitinni, rannsóknarþjónustunni og leyniþjónustunni. Að auki eru um 55.000 sjálfboðaliðar í danska heimavarnaliðinu. Danmörk hefur verið virkur þátttakandi í alþjóðlegum friðargæslusveitum, þar á meðal í Kosóvó, Líbanon og Afganistan. Um 450 danskir hermenn voru í Írak frá 2003 til 2007. Danmörk hefur haft umsjón með aðstoð Atlantshafsbandalagsins við Eystrasaltslöndin.
Stjórnsýslueiningar
Héruðin voru stofnuð við sveitarstjórnarumbæturnar árið 2007 og tóku við af sextán ömtum. Á sama tíma var sveitarfélögum fækkað úr 270. Nú er íbúafjöldi sveitarfélaga að jafnaði meiri en 20.000 með nokkrum undantekningum. Sveitarstjórnir og héraðsráð eru kosin í beinum kosningum á fjögurra ára fresti. Síðustu sveitarstjórnarkosningar í Danmörku voru haldnar árið 2013. Sveitarfélögin eru grunnstjórnsýslueining í héraði og jafngilda löggæsluumdæmum, héraðsdómsumdæmum og kjördæmum í sveitarstjórnarkosningum.
Í héraðsráðum sitja 41 fulltrúi kjörnir til fjögurra ára í senn. Yfir héraðsráðinu er héraðsráðsformaður sem ráðið kýs sér. Héraðsráðin fara með heilbrigðisþjónustu, félagsþjónustu og atvinnuþróun, en ólíkt ömtunum innheimta þau ekki skatta. Heilsugæslan er að mestu fjármögnuð með sérstöku 8% heilbrigðisframlagi og fjármunum frá ríkinu og sveitarfélögum. Önnur mál sem ömtin báru ábyrgð á voru flutt til hinna stækkuðu sveitarfélaga.
Héruðin eru mjög misfjölmenn. Höfuðborgarsvæðið er þannig meira en þrisvar sinnum fjölmennara en Norður-Jótland. Meðan ömtin voru við lýði höfðu sum sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, eins og Kaupmannahöfn og Frederiksberg, fengið sömu stöðu og ömtin.
Efnahagslíf
Danmörk býr við þróað blandað hagkerfi og telst vera hátekjuland samkvæmt Heimsbankanum. Árið 2017 var Danmörk í 16. sæti á lista yfir lönd eftir þjóðartekjum á mann kaupmáttarjafnað og í 10. sæti að nafnvirði. Danmörk er með hæstu löndum á vísitölu um viðskiptafrelsi. Hagkerfi Danmerkur er það 10. samkeppnishæfasta í heimi og það 6. samkeppnishæfasta í Evrópu, samkvæmt World Economic Forum árið 2018.
Danmörk er með fjórða hæsta hlutfall háskólamenntaðra í heimi. Landið situr í efsta sæti hvað varðar réttindi verkafólks. Landsframleiðsla á vinnustund var sú 13. hæsta í heimi árið 2009. Tekjuójöfnuður í Danmörku er nálægt meðaltali OECD-ríkja, en eftir skatta og opinbera styrki er hann umtalsvert lægri. Samkvæmt Eurostat er Gini-stuðull Danmerkur sá 7. lægsti í Evrópu árið 2017. Samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eru lágmarkslaun í Danmörku þau hæstu í heimi. Í Danmörku eru engin lög um lágmarkslaun, þannig að þetta stafar af öflugum verkalýðsfélögum. Sem dæmi má nefna að vegna samninga verkalýðsfélagsins Fagligt Fælles Forbund og atvinnurekendasamtakanna Horesta, hefur starfsfólk hjá McDonald's og öðrum skyndibitakeðjum í Danmörku 20 dollara á tímann, yfir helmingi meira en starfsfélagar þeirra fá í Bandaríkjunum, auk þess að fá greidd sumarfrí, foreldraorlof og lífeyri. Aðild að verkalýðsfélögum í Danmörku var 68% árið 2015.
Danmörk á hlutfallslega mikið ræktanlegt land og efnahagur landsins byggðist áður fyrr aðallega á landbúnaði. Frá 1945 hafa iðnaður og þjónusta vaxið hratt. Árið 2017 stóð þjónustugeirinn undir 75% af vergri landsframleiðslu, framleiðsluiðnaður var um 15% og landbúnaður innan við 2%. Helstu iðngreinar eru framleiðsla á vindhverflum, lyfjaframleiðsla, framleiðsla á lækningatækjum, vélar og flutningstæki, matvælavinnsla og byggingariðnaður. Um 60% af útflutningsverðmæti er vegna útflutningsvara, en 40% er vegna þjónustuútflutnings, aðallega skipaflutninga. Helstu útflutningsvörur Danmerkur eru vindhverflar, lyf, vélar og tæki, kjöt og kjötvörur, mjólkurvörur, fiskur, húsgögn og aðrar hönnunarvörur. Danmörk flytur meira út en inn af mat og orku og hefur í mörg ár búið við jákvæðan greiðslujöfnuð þannig að landið á meira útistandandi en það skuldar. Þann 1. júlí 2018 jafngilti staða erlendra eigna 64,6% af vergri landsframleiðslu.
Dönsk króna (DKK) er gjaldmiðill í Danmörku. Hún er fest við evru á genginu 7,46 krónur á evru, í gegnum gengissamstarf Evrópu. Þrátt fyrir að Danir hafi hafnað upptöku evrunnar í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2000 fylgir Danmörk stefnu Efnahags- og myntbandalags Evrópu og uppfyllir kröfur fyrir upptöku evrunnar. Í maí 2018 sögðust 29% svarenda í Danmörku í könnun frá Eurobarometer vera hlynnt myntbandalaginu og evrunni, meðan 65% voru á móti því.
Stærstu fyrirtæki Danmerkur miðað við veltu eru: A.P. Møller-Mærsk (skipaflutningar), Novo Nordisk (lyfjaframleiðandi), ISS A/S (eignaumsýsla), Vestas (vindmyllur), Arla Foods (mjólkurvörur), DSV (flutningar), Carlsberg Group (bjór), Salling Group (smásala), Ørsted A/S (orkufyrirtæki), Danske Bank (fjármálafyrirtæki).
Trúarbrögð
thumb|right|[[Dómkirkjan í Hróarskeldu hefur verið grafkirkja dönsku konungsfjölskyldunnar frá því á 15. öld.]] Yfir 72% íbúa Danmerkur eru skráðir í dönsku þjóðkirkjuna sem er lútersk-evangelísk þjóðkirkja. Þrátt fyrir þennan mikla fjölda eru aðeins um 3% sem mæta reglulega í messur. Í stjórnarskrá Danmerkur er kveðið á um trúfrelsi en einn meðlimur dönsku konungsfjölskyldunnar verður að vera meðlimur þjóðkirkjunnar.
Múslimar eru rétt um 3% íbúa Danmerkur og eru fjölmennasti minnihlutatrúarhópur landsins. Árið 2009 voru nítján trúfélög múslima skráð í Danmörku. Samkvæmt tölum danska utanríkisráðuneytisins eru íbúar sem hafa önnur trúarbrögð um 2% íbúa landsins.
Íþróttir
thumb|left|[[Niels Kristian Iversen keppir í speedway]] Danir hafa náð langt á alþjóðavísu í fjölda íþróttagreina. Knattspyrna er langvinsælasta íþróttin í Danmörku og er danska úrvalsdeildin efsta deildin. Þekktustu knattspyrnumenn Danmerkur eru Allan Simonsen, Peter Schmeichel og Michael Laudrup. Handbolti hefur vaxið að vinsældum síðustu áratugi og danska karlalandsliðið í handknattleik hefur unnið flest verðlaun allra liða í Evrópumóti karla í handbolta. Danska kvennalandsliðið í handknattleik hefur sigrað Evrópumót kvenna í handbolta þrisvar og unnið alls til fimm verðlauna.
Vatnaíþróttir eins og kappsiglingar, kappróður, kanó- og kajakróður, sund og stangveiði eru vinsælar íþróttagreinar í Danmörku. Paul Elvstrøm vann gullverðlaun í siglingum á fjórum Ólympíuleikum í röð. Danmörk er mikið hjólreiðaland og danski hjólreiðamaðurinn Bjarne Riis sigraði Tour de France árið 1996. Golf, tennis, badminton og íshokkí eru líka vinsælar greinar. Lene Køppen og Camilla Martin urðu heimsmeistarar í badminton 1977 og 1999. Danir hafa náð langt í speedway-mótorhjólakappakstri og unnið Speedway-heimsbikarinn nokkrum sinnum.
Á ólympíuleikunum í London 2012 unnu Danir til gullverðlauna í kappróðri og hjólreiðum karla og silfurverðlaun í siglingum, skotfimi karla, kappróðri kvenna og badminton karla.
12. október
12. október er 285. dagur ársins (286. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 80 dagar eru eftir af árinu.
Armur
thumb|250px|Vinstri armur fullorðins karlmanns.
Armur eða handleggur er útlimur á dýrum með tvo leggi (eins og manni). Armurinn nær frá öxlinni niður til úlnliðarins. Olnboginn er liðamót í arminum sem gerir hann beygjanlegri. Armurinn skiptist í tvo hluta: upphandlegginn sem er tengdur öxlinni, og framhandlegginn sem nær frá olnboganum niður til úlnliðarins.
Bein
Upphandleggsbein er eitt þriggja langra beina armsins. Það er tengt herðablaðinu við öxlina og hinum tveimur löngu beinunum, sveifinni og ölninni, við olnbogann. Olnboginn er hjöruliðamót við enda upphandleggsbeinsins, sveifarinnar og alnarinnar. Torvelt er að brjóta upphansleggsbeinið.
Vöðvar
Vöðvar armsins skiptast í tvö lög: annað framanvert og hitt aftanvert. Vefurinn sem skilur lögin tvö að er tengd himnu upphandleggsbeinsins. Í hverju lagi eru vöðvarnir allir á sömu taug og gegna sama hlutverki.
Taugar
Vöðvahúðtaug (nervus musculocutaneus) er aðaltaug armsins og er framhald af armflækjunni (plexus brachialis). Sveifartaug (nervus radialis) er framhald af aftanverðum strengi vöðvahúðtaugar. Brot á sveifinni getur skemmt þessa taug.
Miðtaug (nervus medianus) rennur í gegnum framhandlegginn og stýrir fremri vöðvum hans. Sinaslíðursbólga er einkenni sem stafar af langvarandi þrýstingi á miðtaugina. Ölnartaug (nervus ulnaris) á uppruna sin í miðlægum strengi aðalarmtaugar og stýrir nákvæmum fingrahreyfingum.
Æðar
Armslagæð (arteria brachialis) er aðalæð armsins. Hún er framhald af handarkrikaslagæðinni (arteria axillaris). Innanarmsbláæð (vena basilica) og utanarmsbláæð (vena cephalica) eru aðalbláæðar armsins.
Naomí
Naomí er íslenskt kvenmannsnafn.
Clipperton-eyja
thumb|right|Kort af Clipperton-eyju Clipperton-eyja (franska: Île de Clipperton eða Île de la Passion) er óbyggt 9 km² hringrif í austurhluta Kyrrahafs, 1080 km suðvestan við Mexíkó og 2424 km vestan við Níkaragva. Eyjan heyrir undir Frakkland.
Eyjan heitir eftir enska sjóræningjanum John Clipperton sem barðist við spænsk skip á 18. öld og er sagður hafa komið þangað. Um tíma hafa gúanósafnarar búið á eyjunni og 1914 bjuggu þar um 100 manns. Íbúar voru háðir vistum frá Akapúlkó og þegar átök hörðnuðu í mexíkósku byltingunni hættu sendingar að berast. Árið 1917 voru allir karlmenn eyjarinnar dánir, margir úr skyrbjúg, en sá síðasti var drepinn af konu sem hann hafði nauðgað. Sama ár var eftirlifandi konum og börnum bjargað af bandarísku skipi. Eftir það hefur enginn haft fasta búsetu á Clipperton-eyju.
Valdimar Birgisson
thumb|right|Valdimar Birgisson Svíakonungur. Mynd í Skara-dómkirkju. Valdimar Birgisson (um 1240 – 26. desember 1302) var konungur Svíþjóðar frá 1250 til 1275, þegar hann var settur af.
Halldóra Tumadóttir
Halldóra Tumadóttir (um 1180 – 1247) var íslensk kona á Sturlungaöld. Hún var af ætt Ásbirninga og Haukdæla, dóttir Tuma Kolbeinssonar og konu hans Þuríðar, dóttur Gissurar Hallssonar í Haukadal, og því systir þeirra Kolbeins og Arnórs Tumasona. Stjúpfaðir hennar var Sigurður Ormsson á Svínafelli í Öræfum og þar ólst hún að einhverju leyti upp.
Valdimar Birgisson
Valdimar giftist Soffíu, elstu dóttur Eiríks plógpenings Danakonungs, árið 1260 og áttu þau allmörg börn. Árið 1272 átti hann í ástarsambandi við yngri systur hennar, Juttu, og er sagt að þau hafi átt barn saman. Juttu var þá komið fyrir í klaustri en skriftafeður Valdimars fyrirskipuðu honum að fara í pílagrímsferð til Rómar í yfirbótarskyni. Það gerði hann árið 1274 en þegar hann sneri aftur lenti hann í deilum við bræður sína, fyrst Eirík hertoga af Smálöndum og síðar Magnús hlöðulás, en deilur þeirra áttu sér líklega mun eldri rætur. Bræðurnir gerðu uppreisn gegn Valdimar, sem neyddist til að flýja til Noregs ásamt Soffíu drottningu. Hann reyndi að snúa aftur en var þá tekinn til fanga og neyddur til að segja af sér. Magnús hlöðulás tók völdin og var kjörinn konungur. Valdimar var svo sleppt úr haldi og hann gerður að hertoga af Gautlandi 1277. Um svipað leyti sagði Soffía drottning skilið við mann sinn og sneri heim til Danmerkur.
Halldóra Tumadóttir
Halldóra giftist Sighvati Sturlusyni 1197 og bjuggu þau framan af í Dölum en fluttust árið 1215 að Grund í Eyjafirði og bjuggu þar síðan, þar til Sighvatur og fjórir synir þeirra féllu í Örlygsstaðabardaga 1238. Þótt bæði Kolbeinn ungi og Gissur Þorvaldsson væru náfrændur Halldóru hröktu þeir hana frá Grund ásamt Tuma yngri, sem einn lifði af sonum hennar fyrir utan Þórð kakala, sem var í Noregi. Hún hitti Þórð þegar hann kom í land á Gásum 1242 og lifði að sjá hann verða valdamesta mann landsins því að hún dó haustið 1247. Þá lifði Þórður einn af sjö sonum þeirra Sighvats en auk þess áttu þau dæturnar Sigríði og Steinvöru.
Alexander von Humboldt
thumb|Alexander von Humboldt, málverk eftir [[Joseph Karl Stieler|Joseph Stieler frá 1843.]] Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander Freiherr von Humboldt (14. september 1769 – 6. maí 1859) var prússneskur náttúruvísindamaður og landkönnuður. Hann var yngri bróðir heimspekingsins, málvísindamannsins og stjórnmálamannsins Wilhelms von Humboldt (1767-1835).
967
967 (CMLXVII í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
Charlotte Corday
Marie Anne Charlotte de Corday d’Armont (27. júlí 1768 – 17. júlí 1793), þekktari undir nafninu Charlotte Corday, var frönsk kona sem myrti franska byltingarmanninn Jean-Paul Marat árið 1793. Hún var dæmd fyrir morð og tekin af lífi undir fallöxi nokkrum dögum síðar.
Æviágrip
Charlotte Corday fæddist til eignalausrar lágaðalsfjölskyldu nærri Vimoutiers í Normandí. Vegna fjárhagsörðugleika fjölskyldunnar var Charlotte send í klaustur til að gerast nunna þegar hún var þrettán ára. Á árum sínum í klaustrinu fór Corday að kynna sér rit heimspekinga á borð við Voltaire, Rousseau og Montesquieu og þróaði með sér bæði sterkar stjórnmálaskoðanir og mikla fórnfýsi. Corday bjó í klaustrinu til ársins 1791, en þá þjóðnýtti nýja byltingarstjórnin eignir kirkjunnar og leysti upp trúarreglur á borð við þá sem Corday tilheyrði.
Corday sneri heim til föður síns. Hún var á þessum tíma mjög hlynnt stjórnarskrárbundinni konungsstjórn líkt og þeirri sem hafði verið komið á eftir byrjun byltingarinnar. Konungsstjórnin var hins vegar alfarið lögð niður þegar Loðvík 16. reyndi að flýja land árið 1792 og lýðveldi var stofnað. Í byrjun ársins 1793 var konungurinn fyrrverandi síðan tekinn af lífi og Gírondínar, sem aðhylltust svipaðar hugmyndir og Corday, voru ofsóttir og hreinsaðir úr byltingarstjórninni. Í kjölfarið hófst Ógnarstjórn hinna róttæku Fjallbúa, þar sem fjöldi meintra gagnbyltingarmanna var tekinn af lífi.
Með valdatöku Fjallbúanna snerist Corday gegn byltingunni. Hún fór að líta á blaðamanninn og byltingarmanninn Jean-Paul Marat sem helsta málgagn og táknmynd Ógnarstjórnarinnar og einsetti sér að ráða hann af dögum til þess að bjarga lýðveldinu. Í dreifibréfi sem hún skrifaði í júlí 1793 sagði hún:
"„Fjallbúarnir hrósa sigri með glæpum og kúgun, nokkrar ófreskjur ataðar blóði okkar brugga viðbjóðsleg launráð og leiða okkur nær brúninni á þúsund mismunandi vegu.“"
Corday hugðist í fyrstu myrða Marat fyrir framan allt franska þjóðþingið til þess að senda Fjallbúunum skilaboð en þegar hún kom til Parísar komst hún að raun um að Marat mætti ekki lengur á samkomur þingsins af heilsufarsástæðum. Corday mælti sér því mót við Marat og sagði honum að hún hefði undir höndum upplýsingar um áætlaða uppreisn Gírondína í Caen. Marat tók við henni, sitjandi í baðkari sínu, og skrifaði niður nöfn Gírondínanna sem hún gaf honum. Corday dró þá fram hníf og stakk Marat til dauða. Jacques-Louis David átti síðar eftir að mála frægt málverk af dauða Marats í baðkarinu sem gerði Marat að píslarvætti í augum byltingarsinna.
Corday var í kjölfarið handtekin og ákærð fyrir morðið á Marat. Við réttarhöldin gekkst Corday við morðinu en sagðist með því hafa hefnt fjölda saklausra lífa og hafa komið í veg fyrir frekari ódæðisverk. Hún var dæmd sek og síðan tekin af lífi undir fallöxi þann 17. júlí 1793.
Á hjara veraldar
Á hjara veraldar er kvikmynd eftir Kristínu Jóhannesdóttur frá 1983.
1936
Árið 1936 (MCMXXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Búranovo
Búranovo (rússneska: Бура́ново; údmúrt: Брангурт, Brangúrt) er þorp í Údmúrtíu í Rússlandi. Þar búa 658 manns (2011).
A Padroeira
A Padroeira er brasilískur sjónvarpsþáttur.
Brjóstkassi
thumb|250px|Brjóstkassinn
Brjóstkassi er grind beina í brjósti allra dýra nema steinsugu og froska. Brjóstkassinn samanstendur af hryggsúlu, rifjum og bringubeini. Brjóstkassinn verndar hjartað og lungun.
Brjóstkassi mannsins samanstendur af beini og brjóski. Hann nær utan um brjóstholið, heldur axlargrindinni uppi og myndar kjarna beinagrindar mannsins. Venjulegur brjóstkassi er með 24 rifbeinum, bringubeini, rifjabrjóski og 12 brjóstliðum. Brjóstkassinn er ásamt vöðvum undirstaða hálsins, brjóstsins, efri hluta magans og baksins.
Daðey
Daðey er íslenskt kvenmannsnafn.
Cerastium pauciflorum
Cerastium pauciflorum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá norðaustur Evrasíu.
Roughness and Toughness
Roughness and Toughness er breiðskífa gefin út 2003 af íslensku rokkhljómsveitinni Graveslime. Hún var frumraun hljómsveitarinnar ásamt því að vera seinasta plata þeirra en hljómsveitin hætti áður en plötunni var dreift í búðir.
Breiðskífan var tekin upp af Tim Green í Studio Veðurstofan í Reykjavík, hljóðblönduð í hljóðveri Tim Green, Louder Studios í San Francisco en John Golden sá um masteringu.
Á plötunni eru vísanir í hljómsveitir á borð við Mogwai, Primus og Nirvana, meðal annarra og inniheldur hún rokkaða útgáfu af „Chariots of Fire“.
Guðlaugur Kristinn Óttarsson, (e.þ.s Godkrist) spilaði á gítar í laginu „American Sleeper“.
Sýslur í Iowa
Sýslur í Iowa eru 99 talsins.
Vinir vors og blóma
Það var ákveðið á fyrsta degi að Vinir Vors & blóma væri saman komin til að skemmta öðrum númer eitt og tvö og númer þrjú, ásamt hljómsveitarmeðlimum sjálfum. Því var þessi skilgreining "Píkupopp" eitthvað sem hópurinn gekkst við frá degi eitt.
Hljómsveitin Vinir Vors og blóma var stofnuð í Stykkishólmi 6. Febrúar 1993. Sveitin er í rótina Busarnir, en í kjölfarið á því ágæta bernskubreki voru drengnir inn í bandið Birgir Nielsen trommuleikari og Gunnar Þór Eggertsson gítarleikari, úr soul-hljómsveitinni Testemony. Þeir tveir ásamt Þorsteini Gunnari Ólafssyni söngvara, Siggeiri Péturssyni bassaleikara og Njáli Þórðarsyni hljómborðsleikara mynduðu Vini Vors & blóma og starfaði bandið í þeirri mynd til 30 september 1996, þegar VV&b hættu formlega.
Yfir þennan stutta tíma voru gefnar út 3 breiðskífur eftir að landað var þriggja platna samningi við Skífuna, sem þótti meiriháttar díll á þeim tíma. Útgáfan gaf út þrjár plötur og greiddi fyrir þær og bandið fékk ekki aur. En það skipti ekki máli, málið var að koma út tónlist sem hægt væri að nálgast og hlusta á. Fyrsta plata hljómsveitarinnar kom út á þjóðhátíðardag Íslendinga 17. júní 1994 og bar það látlausa nafn “ÆÐI”. Platan mokseldist, enda var um einskonar safnplötu að ræða. Þarna voru lögin Gott í kroppinn, Maður með mönnum, Frjáls, Æði, Læt þau dreyma og Bál svo einhver séu nefnd. Öll þessi lög rötuðu í mikla útvarpsspilun sem gerði þessa fyrstu útgáfu svona vinsæla.
Önnur plata sveitarinnar var gerð í svolitlum skýjaborgum, þ.e. eftir mikla velgengni var ákveðið að ráðast í stórvirki, Hótel Flúðir voru teknar á leigu, þangað komu útsetjararnir Golli og Sigurður Gröndal úr Loðinni Rottu/Pláhetunni, dregnir voru þjóðkunnir laga og textahöfundar að borðinu (t.a.m. Egill Ólafsson og Bubbi Morthens) og nú átti að gera tímamótaverk, þar sem átti að koma saman fagmannleiki fram í fingurgóma og píkupopp sem átti að gleðja landann upp úr sófum, það tókst ekki, sennilega þar sem þessi tvö atriði mynda kannski ekki samhljóm. Enn “Twisturinn” kom út í júníbyrjun 1995 og í raun og veru það eina sem þessi útgáfa skildi eftir sig af vinsældum var lagið “Losti”. Það kom þó ekki að sök, troðfullt var út úr dyrum þetta annað starfsár VV&b eins og árið áður.
Þriðja plata VV&b kom út í júní (eins og hinar tvær)1996, þarna ákvað sveitin að gera “píkupopp-plötu” og var gengið svo langt í því að ná fram rétta andanum að það var ekki samið lag eða hljóðritað nema það væri sól á lofti (til að enginn sem kæmi að verkefninu fyndi fyrir vetrar-doða) einnig voru settir saman rýnihópar (ath þetta er árið 1996, svo markaðsdvergurinn hafði stigið inn með faglegum hætti:-), sem áttu að segja til um hvort þetta væri hresst og “Vina-legt" efni sem þarna væri á borðum. Afraksturinn var svo hljómplatan Plútó, sem gekk vonum framar og fékk frábærar viðtökur. “Ó, ljúfa líf” endurgerð negrasálmsins sem Flosi Ólafsson þýddi eftirminnilega varð meirháttar smellur, á eftir fylgdu lögin “Satúrnus” þar sem Kiddi Bigfoot rappaði á ensku í íslensku lagi, “Faus (eitt skot)”, “10.000 (þúsund feta klúbburinn)” og Dúndrið fengu öll frábærar viðtökur.
Fyrstu ár VV&b voru sannkallað ævintýri, sérstaklega fyrir óreynda píkupoppara utan að landi (3 af 5), allt gerðist svo hratt. Lagið “Gott í kroppinn (fyrsta útg. 1993)” rataði á “Lagasafnið 3” safnplötubálkur sem gefin var út af studio Stöðin, eða Axel Einarssyni. Á þessum tíma (1993) vann Arnþór Örlygsson. eða Addi800 eins og hann er vanalega kallaður, í Stöðinni, og hópnum varð honum til vina og fyrir hans þrýsting setti Axel “Gott í kroppinn” á Lagasfnið 3. Á þessum tíma var meira en að segja það að fá útvarpsspilun, en það þýddi ekkert að gefast upp. Allir vinir og vandamenn voru hvattir til að biðja um “Gott í kroppinn” á Rás2, Stjörnunni FM 102.2 og Bylgjunni (sem þá var tiltölulega ný útvarpsstöð sem allt unga fólkið hlustaði á). Viti menn, lagið rataði beint í 21. sæti “Íslenska Listans” á Bylgjunni, og vinsældir lagsins jukust frá þeim tíma og Hansi Bjarna gerði lagið vinsælt á Sólinni FM 100,6. Stuttu síðar var VV&b að spila á “Hressó” þangað sem Jón Trausti þáverandi útgáfustjóri í Skífunni kom og vildi ræða við VV&b um plötusamning, mánuði eftir það var bandið byrjað að taka upp plötu (ÆÐI) og spila 3-4 daga í viku á sveita- og skólaböllum.
Um Hvítasunnu 1994, var “Gott í kroppinn læf” hljóðritað. Lagið var orðið nokkuð vinsælt og hljómsveitin tók þá miklu áhættu að halda dansleik í Logalandi í Borgarfirði, Hvítasunnudag. Bandið stóð berfætt, á hörklæðum einum fata á Langasandi á Akranesi við myndatöku fyrir fyrstu plötuna. Að því búnu var tætt upp í Logaland, þar sem stóð til að halda alvöru Hvítasunnuball og taka upp “Gott í kroppinn” live. Það sem kom þessum drengjum mest á óvart var að, VV&b komust varla að húsinu, troðningurinn var byrjaður uppúr kvöldfréttum og óhætt að segja að mun færri hafi komist að en vildu. Miðasalan fór fram í Lancer bifreið af ’87 árgerð og ef vel hefði átt að vera þurfti heilsprautun á bílinn eftir þetta eina ball. Stemmingin endurspeglast svo í upptökunni úr Logalandi á “Gott í kroppinn” þar sem troðið varð út úr dyrum, þess má einnig geta að þessi dansleikur var allur hljóðritaður, svo þarna eru sannarlega geymdar gersemar sem gaman væri að gramsa í og setja á veraldarvefinn einn góðan veðurdag.
Þetta markaði upphafið að sumrinu 1994 hjá VV&b, það var troðið út úr dyrum allsstaðar sem bandið hélt ball. Meira að segja í Þorlákshöfn varð ágangurinn svo mikill að einn ballgestanna sem ætlaði að smygla sér inn á ballið í gegnum glugga, áttaði sig ekki á því að hann kom bakkandi inn um glugga á sviðinu, fyrir allra augum. Brá svo ógurlega þegar hann sá hvar hann var, svo hann fór sjálfviljugur sömu leið út og stóð í rifnum fatalörfunum fyrir neðan gluggann skömmu síðar.
Á þeim forsendum sem bandið var stofnað, þetta átti að vera sérstakt, upplifun, ekki þannig sérstakt að gagnrýnendur og poppspekúlantar myndu illa halda vatni og jafnvel þurfa aðstoð við, heldur eftirminnilega upplifun fyrir þann sem mætir, sér og heyrir. Viðkomandi varð að langa að koma aftur, tala um það og mæta með fleiri.
En lykilatriðið var líka að VV&b yrðu að hafa gaman að þessu, annars væri betra heima setið en af stað farið. Lögin sem VV&b spiluðu voru mikið í syrpum og jafnvel bara stuttir bútar úr lögunum, þá þeir bútar sem allir kunnu og allir sungu með. Bil á milli laga var bannað, svo einfalt var það, því var þetta orðið þannig að fyrsta lagið hófst og svo kom óslitið prógramm til enda. Alltaf leikið í búningum af einhverju tagi, grímubúningum, lúðrasveitabúningum, skota-pilsum, Hör-fötum og fleira. Skreytingar á sviði og meira að segja var einusinni gengið svo langt að óska eftir gömlum sjónvörpum í smáauglýsingum DV, til að myndskreyta sviðið. Það var klippt saman 4 tíma myndbrot á VHS spólu, klippur með blikki og lit-effectum úr gamalli SegaMega drive leikjatölvu ásamt frægum video atriðum, svo var eitt videotæki tengt í öll sjónvörpin (sem fylltu lestar hljómsveitarrútunnar sumum til mikilla ama), allt þetta til að aðgreina VV&b frá öðrum böndum á markaðnum.
Í mars 1995, léku VV&b á 28 böllum af 31 degi í mars, sem dæmi um geggjunina sem var í gangi. Þessi hópur lék í óbreyttri mynd til loka september 1996 og var svolítið táknrænt að síðasta ballið var í Logalandi, einmitt þar sem má segja að þetta allt hafi byrjað.
En sumarið 2004 kom fyrirspurn um að leika á Hótelinu í Stykkishólmi í tilefni Danskra daga. Hópnum var hóað saman á símafund og niðurstaðan var að þetta yrði eingöngu gert á þeim forsendum sem upphaflega voru gerðar fyrir VV&b og að original hópurinn mundi taka þetta eina “come-back”. En þar sem Steini söngvari er búsettur í Luxemburg og hafði ekki tök á að taka þátt að þessu sinni, voru góð ráð dýr. Hvað með Bergsvein Arilíusson, sagði einn? Þetta var rætt í þaula, og ákvörðun tekin um að vanda vel til verka og taka “general prufu” föstudag á NASA við Austurvöll, og svo laugardaginn á Dönskum dögum í Stykkishólmi. Æfingar hófust og hópurinn small svo saman. Troðfullt á NASA, troðfullt á Dönskum dögum og það var ekki hægt annað en að spila nokkur böll til viðbótar með Bergsveini. VV&b spiluðu þónokkuð 2004, enn meira 2005 og 2006. Það sem er fyndið við þetta er að í dag er bandið búið að starfa lengur í “come-back-inu” en það gerði frá 1993 til 1996.
Og VV&b eru ennþá að. Ennþá eru skilyrði, það verða allir að komast, má ekki vera of oft og hljómsveitin verður að hafa gaman að þessu, annars er ekki hægt að vera heiðarlegur.
Páll Pétursson Beyer
Páll Pétursson Beyer (d. 1717) var norskur maður sem var umboðsmaður og síðan landfógeti á Íslandi snemma á 18. öld og gegndi jafnframt embætti amtmanns þótt ekki bæri hann þann titil.
Ætt hans er ókunn en hann kom hingað sem þénari eða smásveinn Christians Müllers amtmanns árið 1688 og var í þjónustu hans um tíma en varð síðan undirkaupmaður í Grundarfirði og Stykkishólmi í nokkur ár. Þegar Jens Jörgensen var bolað úr umboðsmannsstarfinu árið 1702 var Páll Beyer settur í hans stað og starfaði sem landfógeti næstu ár.
Árið 1706 sigldi hann til Kaupmannahafnar með jarðabókina og kom aftur vorið eftir og hafði þá fengið landfógetaembættið. Sama sumar yfirgaf Müller amtmaður landið fyrir fullt og allt þótt hann héldi embættti sínu áfram og sinnti Páll einnig störfum amtmanns og stiftamtmanns næsta árið. Oddur Sigurðsson lögmaður fékk þó fljótt umboð stiftamtmanns en Páll gegndi amtmannsembættinu í umboði Müllers. Skiptu þeir Oddur landinu í raun á milli sín, þannig að Oddur réði öllu norðan lands og vestan en Páll sunnan og austan. Næstu níu árin voru þeir valdamestu menn landsins og var það enginn friðsemdartími því báðir voru drykkfelldir og róstusamir uppivöðsluseggir. Í veislu á Alþingi 1708 flugust þeir á í illu og er sagt að nærri hafi legið að þeir stórsköðuðu hvor annan.
Séra Jón Halldórsson í Hítardal segir í Hirðstjóraannál: „Var honum mannlega háttað í mörgu við ekkjur og fátæklinga og aðra, sem fyrir því urðu, þá hann var gáður. Enginn spekingur var hann haldinn og hneigður mjög til drykkjuskapar, og með honum óviti og ofstopasamur, hvert er truflaði hans reikninga, sem mjög voru óklárir eftir hann, mörgum til mæðu og skaða, og kölluðu sumir hans heppni, að hann var frá, áður en til reikninganna kæmi.“ Hér vísar séra Jón til þess að Páll var kallaður utan 1717 þar sem hann hafði ekki staðið skil á afgjöldum af landinu í nokkur ár. Var Kornelíus Wulf sendur til að gegna landfógetaembættinu á meðan Páll væri erlendis að ganga frá sínum málum. Kona Páls og börn sigldu burt með kaupskipi en sjálfur fór hann með herskipi um haustið, veiktist undan Noregsströndum og dó í Stafangri.
Skapti Ólafsson og félagar - Ef að mamma vissi það
Skapti Ólafsson og félagar er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1957. Á henni syngur Skapti Ólafsson tvö rokklög útsett af Magnúsi Ingimarssyni. Um er að ræða fyrstu rokklög sem tekin eru upp á Íslandi. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Fargesia nitida
Fargesia nitida er hnaus-bambus upprunninn frá Szechwan, Kína. Meðalstór til smár og mjög þolinn fyrir kulda, en þolir ekki háan sumarhita. Þessi tegund blómstraði síðast árin 2002-2005, svo ekki er búist við blómgun næstu 120 árin. Þessi blómgun hefur valdið hinum viðkvæma stofni risapöndu erfiðleikum því þær lifa nær eingöngu á bambus.
Oppdal
thumb|Oppdal thumb|Oppdal stöð Oppdal er þéttbýli og stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins Oppdal í Þrændalögum í Noregi. Í byggð eru 4.390 íbúar og í sveitarfélaginu 7.066 (2022). Oppdal er staðsett í 545 metra hæð yfir sjávarmáli við Dovrebanen (járnbraut milli Óslóar og Þrándheims) og E6. Akstursfjarlægð til Þrándheims er 118 km.
Oppdal er miðstöð fyrir umferð milli Suður-Noregs og Norður-Noregs með Dovrebanen lestartengingunni og fyrir krosstengingu frá Møre og Romsdal með rútum sem að hluta samsvara brottförum á Dovrebanen.
Mikið af starfseminni í Oppdal byggist á ferðaþjónustu og hefur staðurinn í mörg ár verið þekktur sem vetraríþróttastaður. Á Oppdal eru alls fjórar skíðalyftur, Vangslia, Hovden, Stølen og Ådalen. Hér hafa verið skipulögð heimsbikarkeppnir í svigi, risasvigi og ofur-G. Auk biðstofna er í Oppdal stöð einnig ferðamannaskrifstofa og þjóðgarðsmiðstöð fyrir Dovrefjell-Sunndalsfjella þjóðgarðinn. Oppdal er þekkt sem hliðið að Dovrefjell og Jotunheimen. thumb|Menningarmiðstöðin Oppdal Oppdal er verslunarmiðstöð svæðisins, með nokkrum verslunarmiðstöðvum og sérverslunum. Í miðstöðinni eru einnig Oppdal læknastöð, Auna læknastöð og Oppdal heilsugæsla. Menningarmiðstöðin Oppdal er staðsett við ráðhúsið í miðbæ Oppdal. Í húsinu eru sundlaug, bókasafn, kvikmyndahús, listagallerí, almennur salur, frístundaklúbbur og ráðstefnusalur vinstri|thumb|Oppdal Þorpssafn Í miðbæ Oppdal er Aune Barneskole (grunnskóli), Oppdal Ungdomsskole  (framhaldsskóli), einkaskólinn Oppdal kristilegur grunnskóli (OKG), sem einnig er með framhaldsskólastig, og Oppdal Videregående skole (menntaskóla).
Oppdalskirkja er krosskirkja úr renniviði með ytri klæðningu af standandi þiljum. Kirkjan var byggð um 1650 og vígð 12. mars 1651 af Erik Bredal biskupi.
Naómí
Naómí er íslenskt kvenmannsnafn.
968
968 (CMLXVIII í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
Stjórnmálahneyksli
Stjórnmálahneyksli er hneyksli sem tengir stjórnmálamenn eða embættismenn ríkisins við athafnir þar sem þeir hafa tekið þátt í eða eru flæktir inn í ólöglega, spillta eða siðlausa gjörninga. Stjórnmálahneyksli getur falið í sér brot á landslögum eða áform um slíkt. Sum stjórnmálahneyksli eru kynlífshneyksli þar sem stjórnmálamaður kemur við sögu.
Jón Rögnvaldsson
Jón Rögnvaldsson getur átt við:
Parmes
Parmes er íslenskt karlmannsnafn.
Michelle Obama
Michelle LaVaughn Robinson Obama (f. 17. janúar 1964) er bandarískur lögfræðingur og rithöfundur sem var forsetafrú Bandaríkjanna frá 2009 til 2017. Hún er gift Barack Obama, 44. forseta Bandaríkjanna, og er fyrsta fyrsta þeldökka konan sem hefur verið forsetafrú í Bandaríkjunum. Obama ólst upp í suðurhluta Chicago í Illinois og útskrifaðist úr Princeton-háskóla og Harvard-lagaskólanum. Snemma á lagaferli sínum vann Michelle hjá lögfræðistofunni Sidley Austin, þar sem hún kynntist eiginmanni sínum. Barack og Michelle giftust árið 1992 og eiga tvær dætur saman.
Michelle Obama tók þátt í kosningabaráttu eiginmanns síns árin 2007 og 2008. Hún flutti ræðu á flokksþingi Demókrataflokksins árið 2008 og aftur árið 2012 til stuðnings eiginmanni sínum og árið 2016 til stuðnings Hillary Clinton.
Sem forsetafrú reyndi Obama að vera konum fyrirmynd, vekja athygli á fátækt, menntun, næringu, hreyfingu og heilsusamlegu mataræði.
Hans J. G. Schierbeck
Hans Jacob George Schierbeck (24. febrúar 1847 – 7. september 1911) var danskur læknir sem starfaði í um áratug sem landlæknir á Íslandi.
Hörður Torfason syngur eigin lög
Hörður Torfason syngur eigin lög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram víða í Reykjavík og meðal annars í Veitingastaðnum Klúbbnum sem var við Borgartún undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ljósmyndir og útlit Björn Björnsson.
1711
thumb|right|[[Loðvk, le Grand Dauphin|Loðvík af Frakklandi, le grand dauphin.]] Árið 1711 (MDCCXI í rómverskum tölum)
Hans J. G. Schierbeck
Ævi og störf
Árið 1883 var Schierbeck settur landlæknir á Íslandi og gegndi þá jafnframt forstöðu Læknaskólans. Hann sagði sig frá embætti árið 1894 og flutti þá alfarinn frá Íslandi. Hann gerðist síðar stiftsyfirlæknir á Norður-Sjálandi.
1711
Á Íslandi
Fædd
Hans J. G. Schierbeck
Arfleið á Íslandi
Koma Schierbecks til Íslands 1883 hafði í för með sér ýmsar jákvæðar nýjungar í íslenskum heilbrigðisvísindum. Hann vakti athygli lækna á mikilvægi aukins hreinlætis, en talsvert hafði skort á í þeim efnum. Hann gerði sömuleiðis miklar rannsóknir á holdsveiki, sem var þrálátari sjúkdómur hér á landi en víðast hvar annars staðar í Evrópu.
1711
Á Íslandi
Dáin
Eins og skepnan deyr
Eins og skepnan deyr er kvikmynd eftir Hilmar Oddsson um ungan rithöfund sem fer á æskuslóðir til að veiða sitt fyrsta hreindýr. 1987 var kvikmyndin valin sem framlag Íslands til Óskarsverðlaunana.
Pwd
<tt>pwd</tt> (enska print working directory: „prenta þá möppu sem verið er að vinna í“) er skipun í UNIX-legum stýrikerfum sem birtir slóðina að núverandi vinnumöppu. Hún er innbyggð í nokkrum UNIX- skeljum eins og <tt>sh</tt> og <tt>bash</tt> og Forritunarmálið C hefur POSIX-föllin <tt>getcwd</tt> og <tt>getwd</tt> sem gera sama gagn.
Dæmi
Ef <tt>pwd</tt> væri slegið eitt og sér inn í útstöð:
þá þýðir það að notandinn sé staðsettur í möppunni <tt>/home/erna</tt> sem er heimamappa notandans <tt>erna</tt>. Í næsta dæmi byrjar notandinn möppunni <tt>/home/erna/.emacs.d</tt>, færir sig niður möppuskipunina í heimamöppuna, þaðan í rótarmöppuna <tt>/</tt> og þaðan í möppuna <tt>/var/log</tt>:
1711
Erlendis
Fædd
Dáin
Dagbjörg
Dagbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Sög
thumb|250px|Handsög Sög er verkfæri til að skera í sundur efni, t.d. við. Hún hefur tennt blað og er ýmist knúin áfram með handafli (handsög), rafmangi, gufuafli, eldsneyti eða vatni. Blaðið er oft gert úr stáli.
Palaú
Palaú (palaúíska: Beluu er a Belau) er eyríki í Kyrrahafi, um 500 km austan við Filippseyjar. Palaú er hluti af Míkrónesíu og nær yfir um 250 eyjar sem mynda vesturhluta Karlseyja. Fjölmennasta eyjan er Koror en höfuðborgin, Ngerulmud, er á eyjunni Babeldaob. Landhelgi eyjanna liggur að landhelgi Indónesíu, Filippseyja og Míkrónesíu.
Sög
Fyrstu sagirnar frá forsögulegum tíma voru gerðar úr tinnuflögum, sem skörð voru höggvin í og flest í handarhald úr viði eða beini. Sagir, sem voru það stórar að hægt var að fella með þeim tré, voru ekki búnar til fyrr en maðurinn fór að bræða málmgrýti. Forn-Egyptar notuðu sagir úr eir, en Rómverjar járnsagir ekki ólíkar þeim sem notaðar eru núna.
Palaú
Fólk frá Filippseyjum tók að setjast að á eyjunum fyrir um 3000 árum. Evrópumenn komu þangað fyrst á 18. öld. Eyjarnar voru hluti af Spænsku Austur-Indíum til 1885. Eftir ósigur Spánar í stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898 seldu Spánverjar þær til Þýskalands þar sem þær urðu hluti af Þýsku Nýju-Gíneu. Japanir lögðu eyjarnar undir sig í Fyrri heimsstyrjöld. Í Síðari heimsstyrjöld lögðu Bandaríkjamenn þær undir sig. Eyjarnar voru síðan í umsjá Bandaríkjanna til ársins 1994 þegar þær fengu sjálfstæði í frjálsu sambandi við Bandaríkin.
Sög
Fyrr á öldum voru trjábolir ristir niður í borð (borðvið) með handafli, en til þess voru notaðar tvískeftar stórviðarsagir og klósagir. Trjábolunum var komið fyrir á trönum, sem reistar voru yfir steinlagða gryfju, og unnu síðan tveir menn að söguninni. Annar maður stóð upp á trönunum, en hinn niður í gryfjunni. Sá sem stóð uppi dró sögina upp og sá um að sögin fylgdi krítarstrikinu, sem saga átti eftir. Sá sem niðri var dró sögina niður og hafði oft barðastóran hatt á höfði til að fá ekki sag í andlitið.
Palaú
Efnahagur Palaú byggist aðallega á ferðaþjónustu, sjálfsþurftarbúskap og fiskveiðum. Ríkið er mjög háð fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum. Bandaríkjadalur er opinber gjaldmiðill eyjanna. Flestir íbúa eru Míkrónesar, Melanesar eða Ástrónesar, en stórir hópar af filippeyskum og japönskum uppruna búa einnig á eyjunum. Enska og palaúíska (sunda-súlavesímál) eru opinber tungumál en japanska, sonsorolíska og tobíska eru opinberlega viðurkennd sem staðbundin tungumál.
Sög
Um 1420 fann þýskur hugvitsmaður upp sög, sem drifin var með vatnsafli í vatnsmyllu. Sagarblaðið gekk upp og niður eins og sagað hafði verið með stórviðar- og klósögum. Vatnssagir voru annað hvort með einu blaði eða mörgum blöðum, sem spennt voru í grind svo hægt var að saga mörg borð eða planka í einu. ´
Palaú
Stjórnmál
Palaú er lýðveldi þar sem forseti Palaú er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Ríkisstjórnin fer með framkvæmdavald, en löggjafarvaldið skiptist milli ríkisstjórnarinnar og þjóðþings Palaú. Dómsvaldið er aðskilið frá framkvæmda- og löggjafarvaldi. Stjórnarskrá Palaú er frá 1981.
Sög
Talið er að ein elsta vatnssög í Noregi hafi verið byggð í Larvík 1540. Á byggðasafninu í Hjerl Hede í Danmörku er til bolsög frá því um 1880, sem drifin er með gufuafli. Blaðið í söginni er lárétt og nefnist skurður sagarinnar bolskurður. ´
Palaú
Stjórnmál
Ríkisstjórnir Bandaríkjanna og Palaú gerðu með sér samkomulag um frjálsa aðild árið 1986, svipað þeim sem Bandaríkin gerðu við Míkrónesíu og Marshall-eyjar. Samkomulagið gekk í gildi árið 1994 og við það hætti Palaú að vera verndarríki og varð að fullu sjálfstætt, síðast landa innan Verndarsvæðis í Kyrrahafi í kjölfar Ályktun Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 956.
969
969 (CMLXIX í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
Sög
Um 1781 byrjaði Walter Taylor myllusagari frá Southampton á Englandi að rista trjáboli með hringlaga sagarblaði (hjólsög), sem drifið var með mylluhjólsafli í ánni Itchen.
Sagtennur eru sérhannaðar og skerptar þannig að hver tönn tekur með sér spón úr viðnum, þegar sagað er. Sagartennur eru skekktar eftir ákveðnum reglum, en skekking er það þegar hver tönn er beygð sitt til hvorrar hliðar. Almennar reglur um skekkingu tanna er sú, að aldrei má skekkja tennur meira en 1/3 af tannhæð.
Palaú
Stjórnmál
Samkomulagið kveður á um frjáls samskipti ríkjanna með áherslu á stjórnarfar, efnahagslíf, öryggis- og varnarmál. Palaú er ekki með eigin her og Bandaríkjaher sér um varnir landsins. Samkvæmt samkomulaginu hefur Bandaríkjaher leyfi til dvalar á Palaú í 50 ár. Þar er lítil verkfræðingasveit á vegum Bandaríkjaflota og strandgæslan er á vegum Bandarísku strandgæslunnar.
Stjórnsýslueiningar
Palaú skiptist í sextán fylki (sveitarfélög til 1984):
Sög
Handsagir
Þá skiptast þær í hópa eftir sagarblaðinu; hvort það hafi tennur sem saga bæði þegar er ýtt og togað. Í Evrópu og Norður-Ameríku eru mest notuð blöð sem bíta meira þegar þeim er ýtt frá notandanum en öfugt í Japan og í Asíu allri; þar sem sögin hefur meiri áhrif á efnið þegar hún er dregin.
Vélsagir
thumb|right|Keðjusög
1935
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Mette Frederiksen
Mette Frederiksen (f. 19. nóvember 1977) er danskur stjórnmálamaður, núverandi forsætisráðherra Danmerkur og formaður danska Jafnaðarmannaflokksins. Hún hefur hefur setið á danska þjóðþinginu frá árinu 2001 og var vinnumálaráðherra í ríkisstjórn Helle Thorning-Schmidt frá 2011 til 2014 og dómsmálaráðherra frá 2014 til 2015. Hún tók við af Thorning-Schmidt sem leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins þann 28. júní árið 2015.
Frederiksen er önnur konan sem gegnir embætti forsætisráðherra Danmerkur og auk þess yngsti forsætisráðherra í sögu landsins.
Æviágrip
Frederiksen fæddist í Álaborg. Faðir hennar var leturfræðingur en móðir hennar kennari. Hún gekk í gagnfræðiskólann í Aalborghus og lagði stund á stjórnendanám og félagsvísindi við Álaborgarháskóla. Eftir að hún útskrifaðist árið 2000 vann hún sem ráðgjafi fyrir ungmenni hjá danska alþýðusambandinu.
Frederiksen var kjörin á danska þjóðþingið fyrir Kaupmannahafnarkjördæmi í þingkosningum í nóvember árið 2001. Eftir kosningar árið 2005 var hún útnefnd talsmaður Jafnaðarmannaflokksins fyrir félagsmálefni. Eftir kosningarnar varð hún einnig varaformaður þingflokks Jafnaðarmanna.
Í maí árið 2010 komst það í hámæli að Frederiksen og aðrir leiðtogar Jafnaðarmanna hefðu skráð börn sín til náms í einkaskólum. Frederiksen og flokksfélagar hennar voru sökuð um hræsni þar sem flokkurinn hafði lengi talað fyrir mikilvægi ríkisrekinna menntastofnana. Árið 2005 hafði Frederiksen gagnrýnt foreldra sem sendu börnin sín í einkaskóla. Frederiksen svaraði gagnrýnendum með því móti að viðhorf hennar til einkaskóla hefði mildast með árunum og að það hefði verið meiri hræsni hjá henni að setja eigin stjórnmálaframa í efra sæti en hag dóttur sinnar.