cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slóvenía
Nýöld
Vegna takmarkaðra atvinnutækifæra fluttust um 300.000 Slóvenar til annarra landa milli 1880 og 1910, flestir til Bandaríkjanna, en líka til Suður-Ameríku (aðallega Argentínu), Þýskalands, Egyptalands og stærri borga í Austurríki-Ungverjalandi, aðallega Vínarborgar og Graz). Hæst hlutfall Slóvena í Bandaríkjunum er í Cleveland, Ohio, en margir settust líka að í Pittsburgh, Chicago, Pueblo í Colorado, Butte í Montana, norðurhluta Minnesóta og Salt Lake Valley. Karlmennirnir fluttu með sér kunnátu í námavinnslu. Þrátt fyrir brottflutning fjölgaði íbúum Slóveníu töluvert. Hlutfall læsi var óvenjuhátt, eða 80-90%.
Fyrri heimsstyrjöld
Mikið mannfall var meðal Slóvena í fyrri heimsstyrjöld, sérstaklega í tólf orrustum við Isonzo sem áttu sér stað við núverandi landamæri að Ítalíu. Hundruð þúsunda Slóvena voru kvaddir í austurríska herinn og yfir 30.000 féllu. Nokkur hundruð þúsund hröktust í flóttamannabúðir í Austurríki og Ítalíu þar sem farið var með þá sem óvini ríkisins. Nokkur þúsund létust úr hungri og sjúkdómum milli 1915 og 1918. Stórir hlutar Littoral-héraðs voru lagðir í rúst.
Með Rapallo-samningnum 1920 urðu um 327.000 Slóvenar eftir innan landamæra Ítalíu. Eftir Rómargönguna þegar fasistar náðu völdum á Ítalíu voru þessir ítölsku Slóvenar þvingaðir til að taka upp ítalskt mál og menningu. Þetta olli fjöldaflótta Slóvena, sérstaklega millistéttarfólks, frá Littoral og Tríeste, til Júgóslavíu og Suður-Ameríku. Þeir sem urðu eftir skipulögðu andspyrnuhreyfingar. Sú þekktasta var TIGR-samtökin stofnuð 1927 til að berjast á móti kúgun fasista gegn Slóvenum og Króötum í Venezia Giulia.
Konungsríkið Júgóslavía
Alþýðuflokkur Slóveníu hóf baráttu fyrir sjálfsákvörðunarrétti og krafðist stofnunar hálfsjálfstæðs suðurslavnesks ríkis innan veldis Habsborgara. Flestir aðrir slóvenskir flokkar tóku tillöguna upp og í kjölfarið fylgdi sameiginleg yfirlýsing, Maíyfirlýsingin. Austurrískir stjórnmálamenn höfnuðu kröfunni, en eftir upplausn Austurrísk-ungverska keisaradæmisins 1918 tók Þjóðarráð Slóvena, Króata og Serba við völdum í Zagreb þann 6. október 1918. Þann 29. október var lýst yfir sjálfstæði í Ljúbljana og á króatíska þinginu, sem leiddi til stofnunar Ríkis Slóvena, Króata og Serba.
Þann 1. desember 1918 rann Ríki Slóvena, Króata og Serba saman við Serbíu og varð hluti af Konungsríki Serba, Króata og Slóvena. Árið 1929 var þetta ríki nefnt Konungsríkið Júgóslavía. Slóvenía var iðnvæddasti og vestrænasti hluti ríkisins og varð miðstöð iðnframleiðslu sem var fjórum sinnum meiri en í Serbíu og 22 sinnum meiri en í Norður-Makedóníu. Vöxtur iðnframleiðslu var hraður á 3. áratugnum og vel gekk að takast á við afleiðingar heimskreppunnar miklu.
Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í Karintíu varð suðurhluti héraðsins hluti af Austurríki. Á hinn bóginn varð héraðið Prekmurje hluti Júgóslavíu. Slóvenskumælandi íbúar nærliggjandi héraða í Ítalíu, Austurríki og Ungverjalandi, urðu að þola þvingaða aðlögun að ríkjandi menningu.
Seinni heimsstyrjöld
Í stríðinu var núverandi landsvæði Slóveníu skipt í þrjá hluta sem var skipt milli Þriðja ríkisins, Ítalíu og Ungverjalands. Að auki var héraðið Prekmurje og nokkur þorp í Neðri-Savadal innlimuð í Sjálfstæða Króatíu sem var leppríki nasista.
Öxulveldin gerðu innrás í Júgóslavíu í apríl 1941 og unnu sigur á nokkrum vikum. Suðurhluti hernámssvæðisins, þar á meðal Ljúbljana, varð hluti af Ítalíu, meðan Þjóðverjar hernámu norður- og austurhluta landsins. Nasistar hugðust framkvæma umfangsmiklar þjóðernishreinsanir á þessum svæðum og hröktu Slóvena þaðan inn á yfirráðasvæði Nedić-stjórnarinnar í Serbíu (7.500) og leppríkis Króata (10.000). Að auki voru um 46.000 Slóvenar reknir til Þýskalands. Þar á meðal voru börn sem orðið höfðu viðskila við foreldra sína og var komið fyrir hjá þýskum fjölskyldum. Á sama tíma voru þýskumælandi íbúar útlendunnar Gottschee á hernámssvæði Ítala fluttir til svæða sem slóvenskir íbúar höfðu verið hraktir frá. Um 30 til 40.000 Slóvenar voru skráðir í þýska herinn og sendir á austurvígstöðvarnar. Notkun slóvensku var bönnuð í skólum og takmörkuð á opinberum vettvangi.
Ítalar lögðu undir sig suður- og miðhluta Slóveníu og nefndu þá Ljúbljanasýslu. Þjóðfrelsishreyfing Slóvena var stofnuð í apríl 1941. Hreyfingin var undir stjórn kommúnista og varð hluti af andspyrnuhreyfingunni í Slóveníu sem aftur var hluti af andspyrnuhreyfingu Júgóslavíu undir stjórn Josip Broz Tito.
Þegar andspyrnan hófst sumarið 1941 jókst ofbeldi ítalskra hersveita gegn slóvenskum borgurum. Ítölsk yfirvöld flutt um 25.000 manns í ítalskar fangabúðir, eða 7,5% íbúa hernámssvæðisins. Alræmdustu búðirnar voru Rab-fangabúðirnar og Gonars-fangabúðirnar. Ítalar fjármögnuðu gagnskæruliðahópa sem voru myndaðir af kaþólskum Slóvenum gegn ofbeldi andspyrnunnar. Eftir vopnahléð á Ítalíu í september 1943 tóku Þjóðverjar við stjórn Ljúbljanasýslu og Littoral-héraðs og gerðu þau hluta af Aðgerðasvæði við strönd Adríahafs. Þeir skipulögðu Slóvenska heimavarnarliðið gegn andspyrnuhreyfingum og settu upp leppstjórn í Ljúbljana. Andspyrnan breiddist hins vegar út og kom á sínu eigin stjórnkerfi sem varð grunnurinn að sambandsstjórn Slóvena innan sósíalísku Júgóslavíu. Árið 1945 unnu júgóslavneskir andspyrnumenn sigur á hernámsliðinu og stofnuðu Sambandsríki alþýðunnar Júgóslavíu. Sósíalíska lýðveldið Slóvenía varð hluti af sambandsríkinu með kommúnistastjórn.
Um 8% af íbúum Slóveníu létu lífið í síðari heimsstyrjöld. Slóvenskir gyðingar sem flestir bjuggu í Prekmurje létu lífið í helförinni. Þýskumælandi íbúar, sem áður höfðu verið um 2,5% íbúa, voru ýmist hraktir burt eða drepnir í kjölfar stríðsins. Hundruð Istríu-Ítala og Slóvena sem voru andsnúnir kommúnisma voru myrt í foibe-fjöldamorðunum og yfir 25.000 flúðu eða voru hrakin á brott frá Slóvensku Istríu. Um 130.000 manns, aðallega pólitískir andstæðingar kommúnista, voru teknir af lífi á milli maí og júní árið 1945.
Sósíalistaríkið Júgóslavía
Þegar Júgóslavía var endurreist í kjölfar stríðsins var Sósíalíska lýðveldið Slóvenía stofnað og varð eitt af sambandsríkjum Júgóslavíu. Júgóslavía var sósíalistaríki, en vegna deilna Títós og Stalíns árið 1948 ríkti mun meira einstaklings- og athafnafrelsi þar en í löndum Austurblokkarinnar. Árið 1947 urðu Littoral-hérað og Innri-Karníóla, sem Ítalía hafði lagt undir sig eftir fyrri heimsstyrjöld, hlutar af Slóveníu.
Milli 1949 og 1953 var rekin stefna um samyrkjuvæðingu landbúnaðarins sem mistókst. Við tók tímabil aukins frjálsræðis undir yfirskriftinni, sjálfstjórn verkamanna. Nýja stefnan var hugarsmíð slóvenska marxíska hugsuðarins Edvard Kardelj sem var einn aðalhöfundur títóismans. Meintir andstæðingar þessarar stefnu, innan og utan kommúnistaflokksins, voru ofsóttir og þúsundir voru sendar á fangaeyjuna Goli otok.
Seint á 6. áratugnum jókst menningarlegt frelsi og frjáls för yfir landamærin að vestrænum ríkjum heimiluð. Fram á 9. áratuginn naut Slóvenía mikils sjálfræðis innan sambandsríkisins. Árið 1956 stofnað Tito, ásamt fleiri þjóðarleiðtogum, Samtök hlutlausra ríkja. Á 6. áratugnum óx slóvenska hagkerfið hratt og iðnvæðing jókst. Með enn frekari valddreifingu í Júgóslavíu á 7. áratugnum varð verg landsframleiðsla í Slóveníu 2,5 sinnum meiri en meðaltalið í Júgóslavíu.
Andstaða við stjórnina var mest meðal menntafólks og varð sérstaklega áberandi eftir lát Títós 1980 þegar bæði efnahagur og stjórnmál í Júgóslavíu urðu erfiðari. Átök um efnahagsaðgerðir birtust í almenningsálitinu þar sem mörgum Slóvenum þótti sem verið væri að arðræna landið til að fjármagna dýran rekstur sambandsstjórnarinnar í Belgrad.
Vorið í Slóveníu
Árið 1987 krafðist hópur menntamanna sjálfstæðis Slóveníu í 57. tölublaði tímaritsins Nova revija. Nefnd um vernd mannréttinda hóf baráttu fyrir lýðræðisumbótum. Í september 1989 voru samþykktar nokkrar stjórnarskrárbreytingar til að koma á þingræði í Slóveníu. Þann 7. mars breytti slóvenska þingið nafni landsins í „Lýðveldið Slóvenía“. Í apríl 1990 fóru fyrstu lýðræðislegu kosningarnar fram og sameinuð stjórnarandstaða leidd af Jože Pučnik vann sigur. Upphaf byltingarinnar í Slóveníu var næstum ári á undan byltingunum 1989 í Austur-Evrópu, en fór að mestu framhjá alþjóðasamfélaginu. Þann 23. desember samþykktu yfir 88% íbúa að lýsa yfir sjálfstæði Slóveníu. Þann 25. júní 1991 lýsti Slóvenía yfir sjálfstæði. Snemma morguns þann 27. júní sendi Alþýðuher Júgóslavíu herlið til að koma í veg fyrir stofnun nýs ríkis, sem leiddi til tíu daga stríðsins. Þann 7. júlí var Brijuni-samþykktin undirrituð og komið á vopnahléi meðan útfærslu sjálfstæðis Slóveníu var frestað í þrjá mánuði. Við lok mánaðarins hurfu síðustu hermennirnir frá Slóveníu. Landið slapp því við þau stríðsátök sem léku aðra hluta Júgóslavíu grátt á tíunda áratugnum.
Í desember 1991 var ný stjórnarskrá tekin upp, og þar á eftir komu lög um einkavæðingu fyrirtækja. Aðildarríki Evrópusambandsins viðurkenndu sjálfstæði Slóveníu 15. janúar 1992 og landið fékk inngöngu í Sameinuðu þjóðirnar 22. maí 1992.
Slóvenía tók þátt í stríðinu í Afganistan frá 2001 til 2021. Landið gekk í Evrópusambandið 1. maí 2004. Slóvenía á eitt sæti í Evrópuráðinu og sjö slóvenskir þingmenn voru kosnir á Evrópuþingið 13. júní 2004. Sama ár gerðist Slóvenía aðili að NATO. Í kjölfarið tókst Slóveníu að uppfylla skilyrði Maastricht-sáttmálans og tók upp evru 1. janúar 2007. Landið var fyrsta fyrrum kommúnistaríkið sem fór með forsæti Ráðs Evrópusambandsins í sex mánuði 2008. Þann 21. júlí 2010 gerðist Slóvenía aðili að OECD.
Vonbrigði með misskiptingu og innlenda auðmenn komu fram í mótmælum 2012-2013. Nefnd til að koma í veg fyrir spillingu í Lýðveldinu Slóveníu gagnrýndi embættisfærslu stjórnar og stjórnarandstöðu 2012 til 2013. Í kjölfarið bentu lögfræðingar á þörf fyrir breytingar á lagaumhverfinu til að koma í veg fyrir geðþóttastjórn.
Landfræði
thumb|250px|[[Triglav er hæsta fjall Slóveníu (2.864 m).]] Sagt er að fjögur svæði mætist í Slóveníu: Alpafjöllin, Dinarísku alparnir, Pannóníska sléttan og Miðjarðarhafið. Hæsta fjall Slóveníu heitir Triglav (2.864 m). Meðalhæð yfir sjávarmáli er 557 m. Slóvenía er þriðja mest skógi vaxna land Evrópu, á eftir Finnlandi og Svíþjóð. Rúmlega helmingur landsis (11.691 km²) er þakinn skógi, hluti þeirra er ævaforn. Stærst þeirra svæða er Kočevje. Graslendi þekur 5.593 km², 2.471 km² teljast til garða og engja. Loks eru 363 km² undirlagðir aldingörðum og 216 km² af vínekrum. Strandlengja Slóveníu er 47 km.
Ríkjandi loftslagsbelti eru miðjarðarhafsloftslag við strendurnar, alpaloftslag við fjöllin og meginlandsloftslag í austurhluta landsins. Meðalhitastig er -2 °C í Janúar og 21 °C í Júlí. Meðalúrkoma er 1.000 mm við strendurnar en svo 3.500 mm í Ölpunum, 800 mm í suðvestri og 1.400 mm á miðju landi.
Fyrstu landfræðilegu svæðisskiptingar Slóveníu voru þróaðar af landfræðingunum Anton Melik (1935-1936) og Svetozar Ilešič (1968). Nýrri svæðisskipting sem Ivan Gams lagði til skiptir Slóveníu upp í eftirfarandi yfirsvæði:
Samkvæmt nýrri landfræðilegum skiptingum skiptist landið í fjögur yfirsvæði. Þau eru Alpasvæðið, Miðjarðarhafssvæðið, Dínaríska svæðið og Pannoníska svæðið. Svæðin eru skilgreind út frá hæð og loftslagi (meginlandsloftslag, alpaloftsslag og miðjarðarhafsloftslag), en ekki eru glögg skil á milli þeirra.
Þessum yfirsvæðum er svo skipt í mörg og fjölbreytt undirsvæði. Ríkjandi þáttur í skilgreiningu þeirra er jarðfræðileg samsetning og hæð landsins.
Stjórnmál
thumb|right|Forsetahöllin og aðsetur ríkisstjórnarinnar í Ljúbljana. Slóvenía er fjölflokka þingræði. Þjóðhöfðingi Slóveníu er forseti landsins sem er kjörinn í lýðræðislegum kosningum á fimm ára fresti og gegnir mikilvægu hlutverki sem sameiningartákn. Forsetinn er jafnframt æðsti maður hers Slóveníu. Forsætisráðherra fer fyrir framkvæmdarvaldinu ásamt stjórnarráði ráðherra, sem kjörnir eru af þinginu.
Slóvenska þingið er tvískipt. Það samanstendur af þjóðþinginu (Državni zbor) og þjóðarráðinu (Državni svet). Þjóðþingið samanstendur af 90 sætum. 88 sæti eru skipuð fulltrúum sem eru kjörnir með hlutfallskosningu. Tvö sæti eru frátekin fyrir innfæddu ungversku og ítölsku minnihlutahópana.
Þjóðarráðið hefur 40 sæti, sem samanstendur af fulltrúum hagsmunahópa á sviði velferðar, hagkerfis, fagmanna og sérhópa. Þingkosningar eru á fjögurra ára fresti, en þjóðarráðskosningar eru haldnar með óbeinum hætti á fimm ára fresti.
Stjórnsýslueiningar
Einu formlegu stjórnsýslueiningar landsins eru sveitarfélögin (občine) sem eru 212 talsins. Fyrir hverju sveitarfélagi fer sveitarstjóri (župan) sem er kosinn til fjögurra ára í senn, og sveitarstjórnir (občinski svet). Í flestum sveitarfélögum er bæjarráðið kosið með hlutfallskosningu, en í nokkrum minni sveitarfélögum er notast við meirihlutakosningu. Sveitarstjórinn skipar formann bæjarráðs. Celje, Koper, Kranj, Ljubljana, Maribor, Murska Sobota, Nova Gorica, Novo Mesto, Ptuj, Slovenj Gradec og Velenje teljast til bæjarfélaga (þéttbýlis).
137
Árið 13 (CXXXVII í rómverskum tölum)
Slóvenía
Söguleg skipting
thumb|right|250px|Slóvenía er skipt, samkvæmt hefð, í átta svæði. Eins og gefið er upp í Enciklopedija Slovenije (Alfræðirit Slóveníu) eru hefðbundin landsvæði Slóveníu byggð á gamalli skiptingu Slóveníu í fjögur krúnulönd Habsborgara (Carniola, Carinthia, Styria og Littoral), og svæði þeirra eru:
Síðustu tvö svæðin eru yfirleitt talin saman sem strandsvæðið (Littoral eða Primorska). Hvíta-Carniola (Bela krajina), sem er hluti Neðri-Carniolu, er yfirleitt talið sem hluti sérstaks svæðis.
Tölfræðileg skipting
thumb|right|400px|Slóveníu skipt í tólf svæði. Slóveníu er, frá og með maí 2005 skipt í tólf svæði vegna lagalegra og tölfræðilegra álitaefna. Verið er að undirbúa nýja skiptingu landsins í á bilinu 12-14 svæði. Þó getur hugsast að þessi tólf svæði haldi sér. Eftir á að opinbera tillögur þess efnis. Að því loknu verður málið rætt á þingi.
Efnahagslíf
Slóvenía er hátekjuland ($23,250 árið 2006), með hæstu vergu landsframleiðslu af þem löndum sem nýlega gengu inn í ESB eða um 90% af meðaltali innan Evrópu. Verðbólga hefur minnkað mikið undanfarið og er nú um meðaltal innan Evrópu. Hagvöxtur hefur verið mikill síðustu ár (5.2% fyrstu 9 mánuði 2006, 4.0% árið 2005, 4.4% árið 2004, áætlaður 4.8% 2007), eftir að hafa verið aðeins 2.7% 2003 áður en landið gekk inn í ESB. Landið var það fyrsta af nýju Evrópusambandslöndunum til að taka upp evru árið 2007. Það hefur verið hluti af Efnahags- og framfarastofnuninni frá 2010.. Efnahagsþróun er mjög ólík milli héraða.
Frá síðustu aldamótum hafa bankar, símafyrirtæki og opinber þjónustufyrirtæki verið einkavædd. Höft á erlenda fjárfestingu hafa verið afnumin og gert er ráð fyrir að áhugi á erlendri fjárfestingu muni aukast næstu ár.
Íbúar
Íbúar Slóveníu eru um 2 milljónir talsins. Þéttleiki byggðar er 101 íbúar á ferkílómetra sem er með því minnsta sem gerist innan Evrópu (samanborið við til dæmis 402 í Hollandi og 195 á Ítalíu). Tölfræðihéraðið Karníóla-Karst er dreifbýlast en Mið-Slóvenía þéttbýlust.
Slóvenía er á meðal þeirra Evrópulanda þar sem þjóðin eldist hvað örast, sem stafar af lágri fæðingartíðni og auknum lífslíkum. Næstum allir íbúar Slóveníu yfir 64 ára aldri eru komnir á eftirlaun, bæði karlar og konur. Hópur vinnandi fólks fer því minnkandi þrátt fyrir aðflutning. Tillaga um að hækka eftirlaunaaldurinn úr því sem nú er (57 ár fyrir konur og 58 ár fyrir karla) var fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu í júní 2011. Töluverður munur er á lífslíkum karla (78,2 ár) og kvenna (84 ár). Fæðingartíðni árið 2014 var metin á 1,33 börn á konu, sem er nokkuð undir jafnvægishlutfallinu 2,1. Meirihluti barna (58,6% árið 2016) fæðist utan hjónabands.
Árið 2009 var tíðni sjálfsmorða í Slóveníu 22 á 100.000 íbúa á ári, sem er með því mesta sem gerist í Evrópu. Frá 2000 til 2010 hafði þessi tíðni samt lækkað um 30%. Töluverður munur er á kynjum og landsvæðum.
Menning
thumb|right|Heyþurrkhjallur í Slóveníu. Meðal þekktustu fulltrúa slóvenskrar menningar á heimsvísu eru hljómsveitin Laibach og heimspekingurinn Slavoj Žižek.
Varðveittar sögulegar byggingar í Slóveníu eru meðal annars 2.500 kirkjur, 1.000 kastalar, rústir og herragarðar, býli og sérstakar byggingar til heyþurrkunar sem nefnast kozolci.
Fjórir staðir í Slóveníu eru á heimsminjaskrá UNESCO. Škocjan-hellar og karstlandslagið þar í kring eru verndað svæði. Gömlu skógarnir í kringum Goteniški Snežnik og Kočevski Rog í suðausturhluta landsins eru líka friðaðir. Idrija-kvikasilfursnámurnar eru á listanum og líka forsögulegu stauraþorpin í Ljúbljanamerski.
Einn mest ljósmyndaði staður landsins eru byggingarnar á Bledeyju. Kastalinn er safn og veitingastaður. Í nágrenni Postonja er Predjamakastali hálffalinn í helli. Á söfnum í Ljúbljana og annars staðar má sjá einstakar minjar eins og Divje Babe-flautuna og hjólið frá Ljúbljanamerski sem er talið elsta varðveitta hjól heims. Í Ljúbljana er að finna arkitektúr frá tímum barokksins og Art Nouveau auk samtímabyggingarlistar. Nýstárlegar gönguleiðir og brýr í Ljúbljana eftir slóvenska arkitektinn Jože Plečnik eru eitt af því eftirtektarverðasta við borgina.
Ítalía
Ítalía (ítalska: Italia), opinbert heiti Ítalska lýðveldið (Repubblica Italiana), er land í Suður-Evrópu. Landið liggur aðallega á Appenínaskaga sem gengur til suðausturs út í Miðjarðarhafið og minnir í lögun dálítið á stígvél. Að norðan nær landið allt upp í Alpafjöll. Lönd sem liggja að Ítalíu eru Frakkland, Sviss, Austurríki og Slóvenía. Einnig umlykur Ítalía tvö sjálfstæð ríki, San Marínó (sem er nálægt austurströndinni og Rímíní) og Vatíkanið eða Páfagarð, sem er hluti af Róm. Campione d'Italia er útlenda Ítalíu í Sviss. Róm er höfuðborgin og stærsta borg landsins. Íbúar Ítalíu eru um 58 milljónir og landið er þriðja fjölmennasta aðildarríki Evrópusambandsins.
Von (Bubbi Morthens)
Von er plata með íslenska tónlistarmanninnum Bubba Morthens og kúbversku hljómsveitinni Sierra Maestra. Í byrjun árs 1992 spratt upp orðrómur um að Bubbi væri á leiðinni til Kúbu að taka upp plötu. Í viðtali við Morgunblaðið 19. mars 1992 sagðist Bubbi upphaflega ætlað til Brasilíu að taka upp plötu, en síðan skipt um skoðun á minningartónleikum Guðmunds Ingólfssonar píanóleikara. Þar kom Bubbi fram með svokallaðri salsasveit með þeim Gulla Briem, Tryggva HÜbner, Pálma Gunnarssyni og Reyni Jónassyni. Þar fluttu þeir minnigarlag um Guðmund, sem hafði nafnið Þínir löngu grönnu fingur. Hann talaði síðan um hvernig að eftir flutninginn þá hafi hann verið baksviðs að tala við Tómas R. Einarsson og talað um að hann vildi vilja gera heila plötu í stíl Þinna löngu grönnu fingra og að hann vildi fara til Brasilíu að taka plötuna upp."Tómas stakk þá upp á því að ég færi frekar til Kúbu og tveimur dögum síðar var þetta allt komið í gang"6. maí 1992 hélt Bubbi með Eyþóri Gunnarssyni, Gunnlaugi Briem og tæknimanni ferðarinnar, Bergi Grímssyni. Þegar komið var til Kúbu lentu þeir Bubbi og félagar í mjög ströngu tékki, en þegar að Bubbi framvísaði bréfi sem sagði að þeir væri "í boði háttsettra manna" breyttist viðmótið"Eftir nokkra mæðu fórum við á alþjóðaflugvöllinn og þar tók á móti okkur móttökunefnd, með ræðum og tilheyrandi. Þá komumst við að því að við vorum fyrstu vestrænu tónlistarmennirnir sem komu til Kúbu í 34 ár"Platan kom út þann 12. nóvember 1992 og til að kynna hana komu þeir félagar í Sierra Maestra til landsins til að fara í tónleikaferð með Bubba um landið. Við sem höfum notið tónlistar Bubba Morthens gegnum árin tökum við þessari nýju plötu fagnandi og vonum um leið að leit hans að hinum eina sanna tóni og sannleikanum í list sinni linni aldrei.
Ítalía
Mikill fjöldi þjóða og menningarsamfélaga hafa staðið á Ítalíu frá fornu fari. Ýmsar fornþjóðir bjuggu þar sem í dag er Ítalía, og einn hópur þeirra þróaði ítalísk mál. Frá upphafi klassískrar fornaldar stofnuðu Föníkumenn og Grikkir nýlendur við strendur og á eyjum í kringum Ítalíu. Forn-Grikkir stofnuðu það sam kallað var Magna Graecia á Suður-Ítalíu. Á sama tíma stóðu ríki Etrúra og Kelta á Mið- og Norður-Ítalíu. Ítalískur ættbálkur sem nefndist Latínar lögðu smám saman undir sig stærra landsvæði um miðjan skagann í kringum borgina Róm. Rómaveldi lagði síðan undir sig allan skagann og eyjarnar og stóran hluta Evrópu, Mið-Austurlanda og Norður-Afríku næstu aldirnar. Rómaveldi kom á Rómarfriði og breiddi út Rómarrétt, rómverskar hefðir, tækni, trúarbrögð, byggingarlist, myndlist og bókmenntir.
Rómaveldi klofnaði í Vestrómverska keisaradæmið, þar sem latína var töluð, og Austrómverska keisaradæmið, þar sem gríska var töluð. Vestrómverska keisaradæmið féll vegna innrása þjóða úr norðri á Þjóðflutningatímabilinu á ármiðöldum. Á síðmiðöldum blómstruðu borgríki um alla Ítalíu vegna fjármálastarfsemi, verslunar og sjóflutninga á Miðjarðarhafi. Þessi litlu ríki auðguðust sem milliliðir í verslun við Asíu og nutu oft mikils frjálsræðis, þótt þau heyrðu að nafninu til undir stærri ríki. Endurreisnin hófst á Ítalíu og breiddist þaðan til annarra hluta Evrópu. Á endurreisnartímanum fór áhugi vaxandi á húmanisma, landkönnun, raunvísindum og myndlist. Á þeim tíma blómstraði ítölsk menning, en efnahagslegt mikilvægi svæðisins minnkaði þegar nýjar siglingaleiðir til Asíu voru uppgötvaðar. Ítalíustríðin á 15. og 16. öld leiddu til þess að Ítalía skiptist í mörg örríki sem heyrðu undir erlendar konungsættir og nutu minna sjálfstæðis en áður.
Í kjölfar frönsku byltingarinnar og Napóleonsstyrjaldanna í upphafi 19. aldar hófst barátta fyrir sameiningu Ítalíu í eitt þjóðríki. Eftir sjálfstæðisbaráttu var konungsríkið Ítalía formlega stofnað árið 1861. Iðnvæðing Norður-Ítalíu hófst í stórum stíl eftir sameininguna og undir lok aldarinnar gerðist Ítalía nýlenduveldi. Norður-Ítalía nútímavæddist hratt meðan Suður-Ítalía glímdi við fátækt og vanþróaðan landbúnað á stórjarðeignum. Á þessum tíma fluttust stórir hópar Ítala til Ameríku í leit að tækifærum. Ítalía var í liði með bandamönnum í fyrri heimsstyrjöld, en vonbrigði með niðurstöður stríðsins og ótti við byltingu verkafólks leiddu til valdatöku fasista árið 1922. Ítalía gerðist síðan bandamaður Þýskalands nasista og eitt af öxulveldunum í síðari heimsstyrjöld. Eftir ósigur fasista og hernám Ítalíu var konungdæmið afnumið og lýðveldi stofnað. Eftir erfiðleika í kjölfar stríðsins hófst ítalska efnahagsundrið með miklum vexti iðnframleiðslu á 6. áratug 20. aldar.
Von (Bubbi Morthens)
Sigurður Þór Salvarsson, gagnrýnandi DV Eftir velgengni plötunnar var bæði íhugað að gera endurgerð af plötunni á ensku og að Sierra Maestra myndi koma til Íslands til að taka þátt í tónleikaferð sem notuð væri til að kynna plötuna en hætt var við báða viðburði vegna fjármagnsskorts
Ítalía
Ítalía er háþróað iðnríki sem er með 9. stærsta hagkerfi heims að nafnvirði, áttunda mesta þjóðarauð heims og þriðja stærsta gullforða heims. Landið situr hátt á listum yfir lönd eftir lífslíkum, lífsgæðum, gæðum heilbrigðisþjónustu og menntun. Landið er stórveldi í sínum heimshluta og hefur mikil áhrif á heimsvísu  í efnahagslegu, hernaðarlegu, menningarlegu og stjórnmálalegu tilliti. Ítalía er einn af stofnaðilum Evrópusambandsins og fjölda annarra alþjóðastofnana, eins og Sameinuðu þjóðanna, Atlantshafsbandalagsins, OECD, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Alþjóðaviðskiptastofnuninni, G7 og G20, Miðjarðarhafsbandalaginu, Latínubandalaginu, Evrópuráðinu, Schengen-bandalaginu og fleirum. Ítölsk vísindi og menning, tíska og listir, matargerð og íþróttir, lögfræði, fjármálastarfsemi og verslun, hafa lengi haft mikil áhrif um allan heim. Ítalía er fimmta mest heimsótta ferðamannaland heims og á flesta staði á Heimsminjaskrá UNESCO (58).
Saga
Á Ítalíu hafa komið upp mörg menningarsamfélög frá því í fornöld en hugmyndin um Ítalíu sem ríki varð þó ekki til fyrr en með sameiningu Ítalíu (risorgimento) um miðja 19. öld. Þrátt fyrir það er alvanalegt, þegar talað er um sögu Ítalíu, að fjalla um hluti eins og sögu Stór-Grikklands (Magna Graecia), sögu Rómaveldis, miðaldir, þegar Býsans, Frankaveldi og fleiri tókust á um yfirráð á skaganum, sögu borgríkjanna á Norður-Ítalíu og ítölsku endurreisnina.
Sameining Ítalíu
Nútímaríkið Ítalía varð til 17. mars 1861 þegar meirihluti borgríkjanna á Ítalíuskaganum sameinaðist í eitt konungsríki undir stjórn konungs af Savoja-ættinni, Viktors Emmanúels 2., eftir yfir þrjátíu ára baráttu. Fyrst um sinn stóðu Róm og nærliggjandi héruð utan við ríkið þar sem þau töldust hluti Páfaríkisins (Patrimonium Petri) en 20. september 1870 var Rómaborg hertekin eftir stutt átök og gerð að höfuðborg. Afleiðing þessa varð sú að páfinn neitaði að viðurkenna Ítalíu sem ríki fram að Lateransamningunum 1929.
Lýðveldisstofnunin
Margir stjórnmálamenn sem höfðu haft embætti í fasistastjórinni gengu í endurnýjun lífdaga í nýstofnuðum miðjuflokki, Kristilega demókrataflokknum sem fór síðan óslitið með völd til 1993.
Ítalía varð félagi í NATO árið 1949 og gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum 1955. Mikill vöxtur var í efnahagslífinu frá 1958 til 1963 og Ítalía var ekki lengur með fátækustu þjóðum Evrópu (Ítalska efnahagsundrið). Á 8. áratugnum bar mikið á misskiptingu auðs og hryðjuverkum af hálfu vinstri- og hægrisinnaðra öfgahópa (Blýárin). Einnig bar mikið á misvægi milli Suður-Ítalíu, þar sem efnahagslífið var bundið við landbúnað, stöðnun ríkti og skipulögð glæpastarfsemi blómstraði, og hinnar iðnvæddu og ríku Norður-Ítalíu, þar sem efnahagslífið byggði á framleiðsluiðnaði.
Landfræði
Norðurlandamæri Ítalíu eru í Alpafjöllunum, en frá þeim liggja Appennínafjöllin eftir endilöngum skaganum. Hæsti tindur Ítalíu er Mont Blanc (4.810 m) en hæsti tindur Appennínafjallanna er Gran Sasso (2.912 m). Ítölsku vötnin eru stór stöðuvötn við rætur Alpana sem ísaldarjökullinn skapaði.
Stærsta samfellda undirlendi Ítalíu er Pódalurinn þar sem áin Pó rennur ásamt þverám sínum úr Alpafjöllunum, Appennínafjöllunum og Dólómítunum 652 km leið út í Adríahaf. Önnur þekkt fljót á Ítalíu eru Arnó, Adige og Tíberfljót.
Þjóðgarðar á Ítalíu eru 25 talsins.
Dýralíf
Á Ítalíu finnast yfir 100 tegundir spendýra (þar með talin sjávarspendýr). Af einlendum tegundum eru tvær tegundir snjáldurmúsa (Soricidae), ein tegund leðurblaka (Chiroptera) og ein tegund stúfmúsa (Arvicolinae, e. vole).
Korsíkukrónhjörtur (Cervus elaphus corsicanus) finnst á Sardiníu, Í Appennínafjöllum finnast villisvín (Sus scrofa) og fjallagemsan (Rupicapra pyrenaica ornata), í ítölsku Ölpunum finnst alpasteingeit í allt að 4.600 metra hæð. Rándýr eru meðal annars gaupa (lynx lynx), úlfur (canis lupus) og skógarbjörn (ursus arctos).
Yfir 500 fuglar verpa á Ítalíu eða eru flækingar. Storkar, spætur, finkur og gaukar eru meðal algengra tegunda. rósastari (Sturnus roseus) er algengur á ökrum. Ránfuglar eins og gammar og ernir eru á staðbundnu svæði í landinu: T.d. Bonelli-örninn (aquila fasciata) og egypskur hrægammur (neophron percnopterus).
Blómstursaumur
thumbnail|Blómstursaumur er þekktur úr enskum kirkjutextílum frá miðöldum sem nefnasta  svo nefnast Opus anglicanum
Ítalía
Stjórnmál
thumb|right|Ítalska þinghúsið, [[Montecitorio, í Róm.]] thumb|right|[[Palazzo Chigi er stjórnarhöllin í Róm.]] Ítalía er lýðveldi með fulltrúalýðræði og þingræði eftir að ákveðið var að leggja ítalska konungdæmið niður í þjóðaratkvæðagreiðslu 2. júní 1946. Stjórnarskrá Ítalíu sem kveður á um stjórnskipan lýðveldisins gekk í gildi 1. janúar 1948.
Blómstursaumur
Blómstursaumur er útsaumsgerð. Á 18. öld varð tíska að sauma blómsturbekki neðst í pils, svuntur og samfellur. Um miðja 19. öld verða blómstursaumaðar sessur vinsælar. Blómstursaumur er frjáls útsaumur en með blómamynstrum. Útsaumssporið er eins og varpleggur en nálsporið er klofið af þræðinum.
Ítalía
Stjórnmál
Forseti Ítalíu er þjóðhöfðingi landsins og er kjörinn af sameinuðu þingi til sjö ára í senn. Forsetinn má ekki sitja lengur en eitt kjörtímabil og ekki verða forseti í annað sinn. Forsetinn er einingartákn þjóðarinnar og á að tryggja að stjórnarskrá sé fylgt þegar hann undirritar lög frá þinginu. Forsetanum ber einnig að bera undir þingið lagafrumvörp sem fengið hafa tiltekinn fjölda undirskrifta almennings, en með þeim hætti geta almennir borgarar knúið fram að lagafrumvörp séu tekin fyrir á þinginu.
Ítalska þingið skiptist í tvær deildir: fulltrúadeild, þar sem 630 fulltrúar sitja og öldungadeild þar sem sitja 315 kjörnir fulltrúar auk öldungadeildarþingmanna sem skipaðir eru ævilangt. Kjördæmin eru 26 talsins, og skipting þeirra er nokkurn veginn eftir héruðum. Langbarðaland greinist þó í þrjú kjördæmi, Fjallaland, Venetó og Latíum og Kampanía og Sikiley skiptast í tvö. Þessi héruð kjósa 618 þingmenn til fulltrúadeildarinnar, 12 þingmenn til viðbótar kjósa ítalskir ríkisborgarar sem búa erlendis. Til öldungadeildarinnar er kosið eftir sambærilegum kjördæmum, þar sem sitja 315 kjörnir fulltrúar þar af sex fyrir ítalska ríkisborgara sem búa erlendis. Auk þeirra sitja öldungadeildarþingmenn sem forsetinn skipar til lífstíðar og geta þeir verið fimm talsins auk fyrrum forseta lýðveldisins. Hvert löggjafarþing getur setið hámark fimm ár en eftir það er boðað til þingkosninga.
Ríkisstjórn Ítalíu fer með framkvæmdavaldið og skiptist í þrennt: forsætisráðherra Ítalíu, ráðherra og ríkisstjórnina sjálfa sem er fundur eða ráð fyrrnefndra stofnana.
Dómsvaldið er á mörgum dómstigum en æðst þeirra er stjórnlagadómstóll Ítalíu sem dæmir um það hvort lög standist stjórnarskrána. Æðstaráð dómsvaldsins er æðsta vald í málefnum dómsvaldsins og sér um skipan dómara. Ráðið skipa að 1/3 dómarar sem þingið tilnefnir, en að 2/3 dómarar stofnanir dómsvaldsins kjósa. Þannig er reynt að tryggja sem mest sjálfstæði dómsvaldsins, bæði gagnvart framkvæmdavaldinu og löggjafarvaldinu.
Stjórnsýslueiningar
right| Ítalía skiptist í tuttugu héruð (regioni) sem hvert hefur sinn höfuðstað. Fimm héraðanna (Friúlí, Sardinía, Sikiley, Trentínó og Ágústudalur) hafa takmarkaða sjálfsstjórn sökum menningarlegrar sérstöðu. Héruðin skiptast í nokkrar sýslur (province) sem aftur skiptast í mörg sveitarfélög (comuni) sem eru 7.904 talsins.
Efnahagslíf
thumb|right|Kauphöllin í Mílanó. thumb|right|Ferðamenn í Feneyjum. Ítalía er eitt af sjö helstu iðnríkjum heims og níunda stærsta hagkerfi heims á eftir Bandaríkjunum, Kína, Japan, Þýskalandi, Indlandi, Bretlandi, Frakklandi og Kanada. Samkvæmt Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu er Ítalía sjötti stærsti útflytjandi heims á framleiðsluvörum.
Langstærstur hluti fyrirtækja á Ítalíu eru lítil eða mjög lítil fyrirtæki. Ítölsk stórfyrirtæki eru yfirleitt í eigu fjölskyldna stofnendanna eða erlendra fjárfesta. Hugmyndin um almenningshlutafélag í dreifðri eign hefur ekki notið fylgis á Ítalíu og ítalskir sparifjáreigendur þykja yfirleitt íhaldssamir.
Sterk skil eru á milli Norður- og Suður-Ítalíu hvað efnahagslíf varðar. Mestöll iðnvæðing á Ítalíu frá því á 19. öld fór fram í norðurhlutanum og þar eru langflest framleiðslufyrirtækin með starfsemi sína. Mílanó er þannig réttnefnd efnahagsleg höfuðborg Ítalíu og þar er ítalska verðbréfaþingið. Efnahagslíf suðurhlutans byggðist aftur á móti á landbúnaði og þar er enn í dag meira atvinnuleysi og vanþróaðra efnahagslíf þrátt fyrir margar tilraunir til að efla atvinnulíf með ýmsum aðgerðum, meðal annars með ríkisreknum iðnfyrirtækjum. Skilin á milli hins ríka norðurhluta og vanþróaða suðurhluta hafa þó haft tilhneigingu til þess að færast suður á bóginn með árunum.
Auk framleiðsluiðnaðar er ferðaþjónusta mikilvæg atvinnugrein á Ítalíu sem er í fjórða sæti (á eftir Frakklandi, Spáni og Bandaríkjunum) hvað varðar fjölda heimsókna erlendra ferðamanna á ári (yfir 39 milljónir).
Ítalía flytur inn langstærstan hluta alls hráefnis og 75% þeirrar orku sem nýtt eru í landinu.
Frá upphafi 10. áratugar 20. aldar hefur ítalska ríkið reynt að halda jafnvægi í ríkisfjármálum í tengslum við aðildina að Evrópubandalaginu og með því hefur tekist að halda verðbólgu og vöxtum niðri. Ítalíu tókst þannig að uppfylla öll skilyrðin fyrir aðild að myntbandalagi Evrópu og tók upp evru í stað lírunnar árið 1999. Ýmis vandamál plaga þó ríkisfjármálin, svo sem mikil og landlæg skattsvik og skuldir ríkisins sem námu 107,4% af landsframleiðslu árið 2006.
Íbúar
Íbúar Ítalíu eru um 60 milljónir og landið er það þriðja fjölmennasta innan Evrópusambandsins, á eftir Þýskalandi og Frakklandi. Íbúar á ferkílómetra eru 196,17, sem er yfir meðaltali Evrópusambandsins. Dreifing íbúa er mjög ójöfn. Þéttbýlustu svæðin eru í Pódalnum (þar sem um helmingur mannfjöldans býr) og á stórborgarsvæðum í kringum Róm og Napólí. Stór svæði í Alpafjöllum, í hálendi í Appennínafjöllum, á hásléttum Basilíkata og eyjunum Sardiníu og Sikiley, eru mjög dreifbýl eða óbyggð.
Seint á 19. öld og í byrjun 20. aldar fluttist fólk í stórum stíl frá Ítalíu til annarra landa, sérstaklega til Ameríku (Bandaríkjanna, Brasilíu, Argentínu og Úrúgvæ) og Mið- og Norður-Evrópu (sérstaklega til Þýskalands). Áætlað er að 750.000 manns hafi flust þaðan árlega frá 1898 til 1914. Talið er að um 60 milljónir manna af ítölskum uppruna búi utan Ítalíu, en um 4,2 milljónir með ítalskan ríkisborgararétt búa erlendis. Á 20. öld urðu síðan miklir fólksflutningar innanlands frá suðri til norðurs. Þetta stafaði af hröðum vexti iðnaðar á Norður-Ítalíu á tímum ítalska efnahagsundursins eftir miðja 20. öld. Til 1970 var fæðingartíðni fremur há á Ítalíu, en hnignaði hratt eftir það og er nú aðeins 1,34 barn að meðaltali á hverja konu. Þjóðin hefur elst hratt síðustu áratugi. Lífslíkur eru 85,1 ár hjá konum og 80,6 ár hjá körlum. Árið 2010 voru einn af fimm Ítölum yfir 65 ára aldri og miðaldur var 46,5 ár, sem gerir Ítala að fimmtu elstu þjóð heims. Fólksfjöldi og fæðingartíðni á Ítalíu væru enn lægri en raunin er ef ekki væri fyrir innflytjendur.
Aðflutningur fólks erlendis frá hefur farið vaxandi frá 10. áratug 20. aldar. Í lok árs 2020 voru íbúar af erlendum uppruna rúmlega 5 milljónir, eða 8,46% íbúa. Stærstu hóparnir koma frá Rúmeníu (1,1 milljón), Albaníu (um 400 þúsund) og Marokkó (um 400 þúsund). Að auki búa um 400.000 erlendir ríkisborgarar í landinu tímabundið, samkvæmt skýrslu frá 2015.
Tungumál
Opinbert tungumál Ítalíu er ítalska, eins og kemur fram í lögum nr. 482/1999 og stöðulögum Trentínó-Suður-Týról, sem eru hluti af stjórnskipunarrétti í landinu. Um allan heim er talið að 64 milljónir eigi ítölsku að móðurmáli og 21 milljón í viðbót talar ítölsku sem annað mál. Ítalska er oft töluð með staðbundnum framburði, sem er ekki það sama og ítalskar mállýskur eða minnihlutamál. Með stofnun skólakerfis á landsvísu dró úr breytileika tungumála sem töluð eru í landinu á 20. öld. Stöðlun ítölskunnar jókst enn frekar á 6. og 7. áratugnum þegar ríkisfjölmiðlar tóku upp staðlaðan framburð.
Söguleg minnihlutamál sem eru formlega viðurkennd eru albanska, katalónska, þýska, gríska, slóvenska, króatíska, franska, próvensalska, fríúlíska, ladínska, okkitíska og sardiníska. Fjögur þessara mála eru auk þess opinber mál, til hliðar við ítölsku, í tilteknum héruðum: franska í Ágústudal, þýska í Suður-Týról, ladínska í sumum hlutum sömu héraða og hluta Trentínó, og slóvenska í Tríeste, Gorizia og Údíne. Mörg önnur tungumál eru töluð í landinu en njóta ekki formlegrar viðurkenningar. Líkt og Frakkland hefur Ítalía undirritað Evrópusáttmála um svæðisbundin tungumál og tungumál minnihlutahópa, en ekki fullgilt hann.
Vegna aðflutnings fólks frá öðrum löndum eru stórir hópar búsettir á Ítalíu sem eiga sér önnur móðurmál en ítölsku eða staðbundnu málin. Samkvæmt Tölfræðistofnun Ítalíu er rúmenska algengasta móðurmálið meðal fólks af erlendum uppruna á Ítalíu: Nær 800.000 manns tala rúmensku sem fyrsta mál (21,9% af erlendum íbúum 6 ára og eldri). Önnur algeng fyrstu mál eru arabíska (töluð af um 475.000 manns eða 13,1% af erlendum íbúum), albanska (380.000 íbúar) og spænska (255.000 íbúar).
Trúarbrögð
thumb|right|[[Samkomuhúsið mikla í Flórens var reist um miðja 19. öld.]] Árið 2017 sögðust 74,4% Ítala aðhyllast kaþólska trú. Árið 1985 var hætt að skilgreina kaþólska trú sem ríkistrú á Ítalíu. Ítalar eru fimmta fjölmennasta kaþólska þjóð heims og fjölmennasta kaþólska þjóð Evrópu.
Árið 2011 var talið að aðrir kristnir söfnuðir á Ítalíu teldu 1,5 milljón í rétttrúnaðarkirkjunni (2,5% íbúa ), 500.000 í hvítasunnukirkjum og evangelískum kirkjum (þar af 400.000 meðlimir í samtökunum Assemblies of God), 251.192 vottar Jehóva, 30.000 valdensar, 25.000 sjöunda dags aðventistar, 26.925 í kirkju hinna síðari daga heilögu, 15.000 baptistar (auk 5.000 fríbaptista), 7.000 lúterstrúar og 4.000 meþódistar.
Ein af elstu minnihlutatrúarbrögðum Ítalíu er gyðingdómur. Ítalskir gyðingar hafa búið í landinu frá dögum Rómaveldis. Ítalía hefur í gegnum tíðina oft tekið við gyðingum sem voru hraktir frá öðrum löndum, sérstaklega Spáni. Um 20% ítalskra gyðinga týndu lífinu í Helförinni. Vegna þessa og brottflutnings eftir síðari heimsstyrjöld eru gyðingar á Ítalíu nú aðeins um 28.400.
Mikill aðflutningur fólks á síðustu tveimur áratugum hefur leitt til aukningar í trúfélögum sem ekki eru kristin. Á Ítalíu búa 120.000 hindúar frá Suður-Asíu, 70.000 síkar með 22 síkahof um allt land.
Til að standa vörð um trúfrelsi veitir ítalska ríkið 0,8% af tekjuskatti til viðurkenndra trúfélaga. Á skattframtalinu er hægt að velja að framlagið renni til kristinna trúfélaga, gyðinga, búddista og hindúa. Íslam stendur utan við þetta þar sem ekkert trúfélag múslima hefur gert samkomulag við ítalska ríkið. Skattgreiðendur sem vilja ekki styrkja trúfélög geta ákveðið að framlag þeirra renni til velferðarmála.
Menning
thumb|right|Rústir [[Forum Romanum í Róm.]] Allt frá tímum Etrúra og Rómaveldis hefur framlag Ítalíu til heimsmenningarinnar verið gríðarlegt. Mikilvægi ítalskrar menningar hefur meðal annars stafað af því að þar var miðpunktur Rómaveldis, þar hefur páfinn, höfuð hins rómversk-kaþólska heims, haft aðsetur lengst af og þar kom endurreisnin upp, sem markaði þáttaskil milli miðalda og nýaldar. Ítalía er það land sem geymir flestar heimsminjar á Heimsminjaskrá UNESCO (41).
Á tímum Rómaveldis var latína opinbert tungumál, en á Ítalíuskaganum voru töluð mörg tungumál; rómönsk, púnversk, etrúsk og gallversk. Ítalska þróaðist út frá ýmsum latneskum mállýskum á miðöldum. Elstu merki um hana er að finna í textum frá 10. öld en hún var fyrst viðurkennd sem bókmenntamál með verkum rithöfunda á borð við Dante Alighieri, Giovanni Boccaccio og Francesco Petrarca á 13. og 14. öld.
Bókmenntir
thumb|right|Gosi er ein af þekktustu og mest þýddu skáldsögum sem samdar hafa verið á ítölsku. Latínubókmenntir urðu til á Ítalíu með leikritun á latínu á 3. öld f.Kr. Rómversk sagnaritun, heimspeki, ljóðlist, leikritun, ræðulist og sagnalist, hefur lengi haft mikil áhrif á bókmenntasögu heimsins með verkum eftir Pliníus eldri, Pliníus yngri, Virgil, Hóratíus, Propertíus, Óvidíus og Livíus, svo örfá dæmi séu tekin.
Notkun ítölsku hófst þegar skáld tóku að yrkja á alþýðumáli í stað latínu á 13. öld. Meðal þeirra fyrstu voru Frans frá Assisí og Giacomo da Lentini sem er talinn hafa fundið upp sonnettuna. Annað frægt ítölskuskáld var húmanistinn Francesco Petrarca sem orti sonnettur á ítölsku, en skrifaði annars flest sín helstu verk á latínu.
Á endurreisnartímanum orti Dante Alighieri Hinn guðdómlega gleðileik á ítölsku og sýndi þar með fram á að hægt væri að nota málið í löngu söguljóði um alvarleg efni. Hann festi þannig ítölskuna í sessi sem bókmenntamál, auk þess að finna upp þríhenduna. Annar rithöfundur á 14. öld, Giovanni Boccaccio, náði miklum vinsældum með sagnasafninu Tídægru. Niccolò Machiavelli ritaði Furstann á 16. öld og skömmu síðar orti Ludovico Ariosto riddarakvæðið Orlando furioso. Torquato Tasso orti sagnakvæðið Gerusalemme liberata um átök milli kristinna manna og múslima, seint á 16. öld. Sagnasöfn eftir Giovanni Straparola og Giambattista Basile urðu þekktustu ævintýrasöfn Evrópu í upphafi nýaldar. Aðrir þekktir ítalskir höfundar á 17. og 18. öld voru skáldið Giambattista Marino, vísindamaðurinn Galileo Galilei, heimspekingurinn Tommaso Campanella, líbrettistinn Metastasio og leikskáldið Carlo Goldoni.
Rómantíska stefnan náði vinsældum á Ítalíu í upphafi 19. aldar og fór saman við baráttuna fyrir sameiningu Ítalíu með verkum Vittorio Alfieri, Ugo Foscolo og Giacomo Leopardi. Sögulega skáldsagan I promessi sposi eftir Alessandro Manzoni hefur verið nefnd sem frægasta ítalska skáldsagan, en hún er almennt lesin í skólum.
Seint á 19. öld kom raunsæið inn í ítalskar bókmenntir í formi verisma, en helstu forvígismenn hans voru Giovanni Verga og Luigi Capuana. Emilio Salgari gaf út röð vinsælla ævintýrabóka um indverska sjóræningjann Sandokan undir lok 19. aldar. Á sama tíma samdi Carlo Collodi hina frægu sögu Gosa (Pinocchio), sem er ein af mest þýddu barnabókum heims. Um aldamótin 1900 var symbólismi vinsæl stefna með verkum Gabriele d'Annunzio og um 1911 kom listastefnan fútúrismi fram á Ítalíu, með skrifum Filippo Tommaso Marinetti, og hafði mikil áhrif á ítalska myndlist og ljóðlist.
Meðal þekktustu höfunda Ítalíu á 20. öld eru nóbelshöfundarnir Giosuè Carducci, Grazia Deledda, Luigi Pirandello, Salvatore Quasimodo, Eugenio Montale og Dario Fo; en auk þeirra má nefna Italo Calvino, Giuseppe Ungaretti, Carlo Levi, Alberto Moravia, Elsa Morante, Giuseppe Tomasi di Lampedusa, Natalia Ginzburg, Pier Paolo Pasolini, Umberto Eco og Oriana Fallaci. Meðal vinsælla höfunda á 21. öld má nefna Roberto Saviano, Elena Ferrante og Valerio Massimo Manfredi.
Sarah Vowell
thumb|Vowell, [[2007]] Sarah Jane Vowell (fædd 1969) er bandarískur gamanleikari.
Saragossasáttmálinn
Saragossasáttmálinn er friðarsamningur sem var gerður á milli Spánverja og Portúgala 22. apríl 1529. Jóhann 3. konungur Portúgals og Karl 1. Spánarkonungur skrifuðu undir sáttmálann í borginni Zaragoza.
Sáttmálinn skilgreindi yfirráðasvæði Spánverja og Portúgala í Asíu til þess að leysa Mólúkkaeyjamálið, þegar bæði konungsríkin kröfðust yfirráða á þessum eyjum, með Tordesillas-sáttmálann frá árinu 1494 til hliðsjónar. Deilurnar byrjuðu árið 1520 þegar könnunarleiðangrar beggja konungsríkjanna komu að Kyrrahafinu, þar sem engin mörk voru sett fyrir austurhvel jarðar.
Húsavíkurkirkja
Húsavíkurkirkja er þrílit timburkirkja sem stendur í miðju bæjarstæði Húsavíkur við Skjálfanda og er með sterkum einkennum svonefnds schweitzerstíls. Rögnvaldur Ólafsson, arkitekt, teiknaði kirkjuna og var hún vígð 2. júní 1907. Húsavíkurkirkja er krosskirkja, byggð úr norskum við. Aðalhleðslumaður við grunn kirkjunnar var Jón Ármann Árnason steinsmiður, Fossi, Húsavík. Yfirsmiður var Páll Kristjánsson smiður og kaupmaður á Húsavík.
Kirkjan var ómáluð að innan til ársins 1924 en þá var hún máluð af Freymóði Jóhannssyni listmálara.
Árið 1982 var byggingin friðuð.
Muggi
Muggi er hugtak úr bókunum um Harry Potter eftir J. K. Rowling og nær yfir allt venjulegt fólk sem ekki getur galdrað og kemur ekki úr galdrafjölskyldu. Fólk af galdramannaættum sem ekki getur galdrað er kallað skvibbar í bókunum.
Börn mugga geta haft galdrahæfileika, en það er ansi sjaldgæft. Flestir muggar vita ekki af galdraheiminum nema að það sé galdramaður í ættinni. Niðrandi orð sem notað er yfir mugga er blóðníðingur.
Dæmi um mugga eru foreldrar Hermione Granger og frændfólk Harry Potters. J.K. Rowling íhugaði að láta Dudley Dursley, frænda Harry Potter, eignast barn með galdrahæfileika. Hún ákvað þó að gera það ekki þar sem það væri ómögulegt að víkjandi galdragen myndi erfast í gegnum Vernon Dursley.
Begriffe der Harry-Potter-Romane Univers de Harry Potter הארי פוטר - מונחים Glossario di Harry Potter Bloedzuiverheid Волшебство мира Гарри Поттера Blod (Harry Potter)
Karl-Heinz Körbel
Karl-Heinz "Charly" Körbel (fæddur 1. desember 1954 í Dossenheim) er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður sem lék allan sinn feril sem varnarmaður fyrir Eintracht Frankfurt. Hann er núna einn af stjórnendum ungmenna akademíu Eintracht Frankfurt.
Mývatn
thumb|[[Gervigígur við Mývatn]] thumb|Kort yfir Mývatn og umhverfi thumbnail|Mývatn úr lofti Mývatn er stöðuvatn í Suður-Þingeyjarsýslu, skammt frá Kröflu. Mývatn er fjórða stærsta stöðuvatn Íslands, um 37 ferkílómetrar að stærð. Vatnið er fremur grunnt, eða fimm metrar þar sem dýpst er. Í vatninu eru um 40 litlar eyjar og þykja þær gefa vatninu ægifagurt yfirbragð. Innrennsli í vatnið er að mestu frá lindum sem eru víða við það austan- og sunnanvert. Úr Mývatni rennur Laxá.
Mývatn er einna þekktast fyrir fjölskrúðugt fuglalíf - t.d. eru fleiri andategundir þar en á nokkrum öðrum stað heimsins. Kísiliðjan vann kísilgúr úr vatninu af í tæpa fjóra áratugi, en vinnslu var hætt 28. nóvember 2004 og verksmiðjan rifin ári síðar.
Sumir telja vatnið vera ofauðgað, þ.e. ofmettað af næringarefnum. Við Mývatn hefur verið starfrækt sjálfvirk veðurathugunarstöð síðan 1996.
Peder Severin Krøyer
thumb|Sjálfsmynd frá 1897 Peder Severin Krøyer 23. júlí 1851 – 21. nóvember 1909 var danskur listmálari og myndhöggvari. Hann er þekktur sem forsprakki málara sem kenndir eru við Skagen en þangað fór hann á hverju sumri. Þessi hópur er þekktur sem Skagamálararnir.
Ísókrates
Ísókrates (436 – 338 f.Kr.) var forngrískur mælskufræðingur og einn af attísku ræðumönnunum tíu. Hann rak skóla í Aþenu. Á sínum tíma var hann ef til vill einn áhrifamesti mælskufræðingur Grikklands.
Phyllostachys bissetii
Phyllostachys bissetii er bambustegund sem var lýst af Mcclure. Hann verður um 5 til 12 m. hár (yfirleitt aðeins 6m) og er talinn með þeim harðgerustu í ættkvíslinni. Ættaður frá Kína (Sichuan og Zhejiang). Nýir sprotar eru ætir hráir.
Skírt smjör
Skírt smjör er smjör sem hefur verið unnið þannig að  þurrefni og  vatn hafa verið fjarlægð og  smjörfitan ein er eftir. Skírt smjör hefur mun hærra brennslumark en venjulegt smjör og hentar mun betur til steikingar.
Lykilorð
Lykilorð (einnig kallað leyniorð eða aðgangsorð í tölvunarfræðilegu samhengi) er leynilegt orð eða röð stafa notað til að fá aðgang að einhverju. Verður að halda lykilorði leyndu frá þeim sem er ekki veitt aðgang. Oft eru lykilorð í raun og veru ekki orð, frekar röð stafa sem er alveg erfitt að giska á, eins og æskilegt er. Sum lykilorð samanstanda af nokkrum orðum og þá eru „lykilfrasar“. Önnur lykilorð eins og leyninúmer samanstanda eingöngu af tölustöfum. Venjulega er lykilorð stutt og auðvelt að muna eftir og slá inn í tölvu.
Lykilorð hafa verið notuð síðan forna tíma til að takmarka aðgang að byggingum og byggðum. Varðmaður væri staddur við sérstakt svæði og veitti aðgang þeim sem þekktu lykilorðið. Nú á dögum eru lykilorð notuð ásamt notandanöfnum við innskráningu til að fá aðgang að meðal annars stýrikerfum, farsímum og hraðbönkum. Tölvunotandi þurfi lykilorð til margra nota: til að skrá inn í tölvuna, ná í tölvupóst frá netþjónum, opna forrit, tengja gagnagrunnum og tölvunetum, nota ákveðnar vefsíður eða jafnvel lesa dagblöð.
Þó að lykilorð séu notuð víða í daglegu lífi eru ókostarnir þeirra nokkrir: auðvelt er að giska á, stela eða gleyma þeim. Þar sem mikið öryggi þarf eru lykilorð oft notuð ásamt öðrum upplýsingum til að fá aðgang að einhverju kerfi, til dæmis hjá sumum netbönkum þarf að slá inn auðkennisnúmer með lykilorðinu. Sum fyrirtæki og skólar biðja tölvunotendurna sína um að breyta lykilorðum á reglulegu millibili, t.d. á þriggja mánuða fresti. Oft eru reglur um lengd lykilorða og af hverjum stöfum þau mega samanstanda.
Cerastium hintoniorum
Cerastium hintoniorum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mexíkó.