cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Úkraína
Saga
Eftir fall Rússneska keisaradæmisins 1917 lýsti Úkraína yfir sjálfstæði sínu um skamma hríð (1917 – 1920) en var þá innlimað á ný, nú inn í Sovétríkin. Tvær hungursneyðir af mannavöldum riðu yfir landið (1921 – 1922 og 1932 – 1933) þegar samyrkjubúskapur var innleiddur með valdi í landinu, yfir átta milljónir manna létu lífið í þessum hörmungum. Úkraína varð að blóðugum vígvelli í Síðari heimsstyrjöld þar sem herir Þýskalands og Sovétríkjanna börðust hatrammri baráttu sem kostaði sjö til átta milljónir mannslífa. Sjálfstæði náðist á ný með falli Sovétríkjanna 1991 en mörg vandamál blasa við hinu unga lýðveldi. Völd ríkisins eru enn þá gríðarleg og spilling er mikil sem hefur tafið fyrir efnahagsumbótum, einkavæðingu og innleiðslu borgaralegra réttinda.
Landfræði
Úkraína er stórt land í Austur-Evrópu og liggur að mestu leyti á Austur-Evrópusléttunni. Úkraína er annað stærsta Evrópulandið á eftir Rússlandi. Landið er 603.628 km² að stærð með 2.782 km langa strandlengju við Svartahaf og Asovshaf. Úkraína er milli 44. og 53. breiddargráðu norður og 22. og 41. lengdargráðu austur.
Landslag Úkraínu einkennist af frjósömum sléttum (eða gresjum) og hásléttum, sem margar ár renna um á leið sinni til Svartahafs. Meðal þeirra eru Dnjepr, Donets, Dnjestr og Pívdennyj Búg. Í suðvestri liggja landamæri Úkraínu að Rúmeníu við Dónárósa. Einu fjöll Úkraínu eru Karpatafjöll í vestri. Hæst þeirra er Hoverla fjall, 2061 metrar á hæð, og Krímfjöll á Krímskaga, syðst við ströndina. Í Úkraínu eru líka hálendissléttur, eins og Volyn-Podillia-sléttan í vestri, og Dnipro-hálendið við bakka Dnjepr. Í austri eru suðvesturásar Mið-Rússlandshásléttunni þar sem landamærin að Rússlandi liggja. Donets-hryggurinn og Asovshálendið eru við Asovshaf. Snjóbráð úr fjöllunum rennur út í árnar og fossar myndast þar sem er skarpur hæðarmunur.
Héraðaskipting
Úkraína skiptist í 24 héruð (úkraínska: область), 1 sjálfstjórnarlýðveldi (Sjálfstjórnarlýðveldið Krím) og 2 borgir með sérstöðu: Höfuðborgina Kænugarð (Kyjív) og Sevastópol:
Poecilia gillii
Poecilia gillii er fiskitegund sem var fyrst lýst af Kner, 1863. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Radiolinja
Radiolinja var finnskt farsímanet stofnað 19. september 1988. Þann 27. mars 1991 var fyrsta GSM-símtalið flutt yfir net Radiolinja en það var opnað almenningi 1. júlí sama ár. Þegar Radiolinja hóf starfsemi sína var fyrsta farsímafyrirtæki Finnlands, Telecom Finland (síðar Sonera, í dag hluti af sænska fyrirtækinu TeliaSonera), búið að setja upp fyrstu kynslóðar farsímanet byggt á Norræna farsímakerfinu. Þannig var stofnun Radiolinja líka byrjun samkeppni á farsímanetssviðinu í Evrópu.
Radiolinja leiddi inn margar nýjungar í farsímatækni, meðal annars fyrstu smáskilaboðin (SMS) frá einni manneskju til annarrar, send árið 1993; heimsins fyrsti farsímaþjónustupakki, sem kom á markaðinn árið 1996; og fyrsta margmiðlunarefnið sem rukkað var fyrir í farsímum, hringitónn, sem halinn var niður árið 1998.
Í dag heiti fyrirtækið Elisa, sem er árangur nokkura sameininga við önnur fyrirtæki.
Tilia kiusiana
Tilia kiusiana er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Tomitaro Makino & Yasuyoshi Shirasawa. Hún er upprunnin í suður- og mið-Japan og ílend á Kóreuskaga.
Æðsti ráðherra Skotlands
Æðsti ráðherra Skotlands (enska: First Minister of Scotland, gelíska: Prìomh Mhinistear na h-Alba, skoska: Heid Meinister o Scotland) er pólitískur leiðtogi Skotlands og stjórnandi skosku ríkisstjórnarinnar. Æðsti ráðherrann sér um myndun, þróun og kynningu stefnu Skosku ríkisstjórnarinnar. Auk þess er hann fulltrúi Skotlands innan Bretlands og erlendis og ber ábyrgð á stjórnskipulegum málum varðandi valddreifingu og skosku ríkisstjórnina.
Æðsti ráðherrann er skoskur þingmaður og kosinn af skoska þinginu áður en hann er tilnefndur af konunginum. Æðsti ráðherrann skipar aðra ráðherra í embætti. Sem leiðtogi skosku ríkisstjórnarinnar stendur æðsti ráðherrann skoska þinginu reikningsskil gjörða sinna.
Alex Salmond var kosinn í stöðu æðsta ráðherra 16. maí 2007 og var svarinn í embætti daginn eftir. Þann 7. nóvember 2012 varð hann sá æðsti ráðherra sem hafði verið í embætti lengst af öllum, eða í 2.002 daga. Þetta var einum degi lengur en fyrirrennari hans Jack McConnell. Núverandi æðsti ráðherra Skotlands er Nicola Sturgeon, en hún tók við af Alex Salmond þegar hann sagði af sér eftir ósigur hans í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sjálfstæði árið 2014.
Hjólaleið
thumb|right|Upphækkaðar hjólareinar í Kaupmannahöfn í Danmörku. thumb|right|Blandaður hjóla- og göngustígur í Nordhorn í Þýskalandi. thumb|right|Hjólarein með aðskildum umferðarljósum í London. Hjólaleiðir eru innviðir sem nýtast til hjólreiða. Þetta á við um flesta almenna vegi, göngustíga þar sem blönduð umferð hjólandi og gangandi er leyfð og vegi sem eru sérhannaðir fyrir hjólandi umferð eins og hjólareinar, sérstaka hjólastíga, hjólagötur, blandaða stíga og blandaðar götur. Hjólaleiðum tilheyra líka hjólastæði, hjólaviðgerðaaðstaða, sérstök umferðarskilti og umferðarljós fyrir hjólandi, og þar fram eftir götunum.
Hönnun og skipulag gatnakerfisins hefur mikil áhrif á það hversu gagnlegt og öruggt er að hjóla. Samtengt net hentugra hjólaleiða gerir notendum kleift að ferðast beinustu leið á milli staða án óþarfa krókaleiða. Langar hjólaleiðir liggja um dreifbýli og landsnet hjólaleiða eru til í mörgum löndum með númeruðum langleiðum. Hjólahraðbrautir eru nýtilkomin tegund hjólaleiða sem ná yfir tugi kílómetra með fáum gatnamótum.
Tegundir hjólaleiða
Hjólandi umferð er heimil á flestum vegum nema þar sem umferð er bæði mikil og hröð, eins og á hraðbrautum og í veggöngum í Evrópu. Hjólandi umferð lýtur þá sömu umferðarreglum og önnur ökutæki. Aksturshjólreiðar, þar sem hjólað er á vegum innan um vélknúin ökutæki, eru algengar þar sem ekki eru aðrir innviðir til hjólreiða. Kostir slíkra hjólreiða eru taldir aukið umferðaröryggi eftir því sem fleiri hjóla (ökumenn læra að gæta sín á hjólandi), greiðari hjólandi umferð og bætt nýting umferðarmannvirkja sem þegar eru fyrir hendi. Á móti hefur verið bent á að margt hjólafólk upplifi sig ekki öruggt innan um vélknúna umferð og að hjólreiðar eru mun almennari í löndum þar sem hjólandi umferð er aðskilin frá vélknúinni.
Í sumum löndum er öllum heimilt að hjóla á gangstéttum og stígum sem ætlaðir eru gangandi fólki, stundum með þeim fyrirvara að gangandi umferð eigi réttinn. Annars staðar eru hjólreiðar á gangstéttum bannaðar en oft með undantekningu fyrir börn. Á Íslandi var öll umferð reiðhjóla á gangstéttum bönnuð til 1981. Fyrst eftir að hjólreiðar á gangstéttum voru leyfðar á Íslandi fækkaði slysum á hjólreiðafólki nokkuð.
Hjólavísir
Hjólavísir er merki sem er málað á akrein á akvegi til að sýna að um er að ræða akrein fyrir blandaða umferð hjólandi og akandi. Í löndum með hægri umferð er vísirinn málaður á hægri helming akreinarinnar til að sýna að hjólreiðamenn eigi að halda sig hægra megin. Hjólavísar eru aðallega notaðir í Bandaríkjunum og Kanada en þá er að finna víða um heim. Hjólavísar eru taldir auka öryggistilfinningu hjólandi vegfarenda.
Hjólagata
thumb|right|Hjólagata í Linköping í Svíþjóð. Hjólagata er gata í þéttbýli þar sem hjólandi umferð hefur forgang fram yfir vélknúin ökutæki. Oftast er um að ræða götur með lágum hámarkshraða (30 eða 20 km götur) og lítilli umferð þar sem gegnumakstur bifreiða er hindraður. Hjólagötur eru merktar með skiltum og stundum lituðu malbiki til að gefa skýr skilaboð um forgang. Slíkar merkingar hafa færst í vöxt í miðborgum á meginlandi Evrópu síðustu ár sem liður í viðleitni til að draga úr vélknúinni umferð, enda umferðarhraði þar oft takmarkaður.
Hjólarein
Hjólarein er sérstök akrein sem er einungis ætluð hjólandi umferð. Hjólareinar eru aðgreindar frá öðrum akreinum með mismunandi hætti: stundum eru þær hafðar í sömu hæð og gangstéttar, stundum eru þær aðgreindar með lágum kantsteinum og stundum einfaldlega með samfelldri eða brotinni málaðri línu. Stundum er breið rönd tekin frá milli hjólareinarinnar og akvegarins til að gera enn meiri aðskilnað en annars staðar er aðskilnaðurinn bara mjó rönd við vegöxl með hjólamerkingum. Oftast er ætlast til þess að umferð á hjólarein sé í sömu átt og umferðin á veginum við hliðina, nema um sé að ræða gegnstreymisrein sem hleypir hjólandi umferð á móti umferð á einstefnugötu. Hver hjólarein er því aðeins fyrir hjólandi umferð í eina átt. Hjólareinar eru algengar í þéttbýli þar sem umferðarhraði er takmarkaður og í dreifbýli þar sem umferð er lítil.
Hjólastígur
Hjólastígur er sérstakur stígur sem er aðskilinn frá annarri umferð (gangandi og vélknúinni). Stundum er stígnum skipt í tvennt með miðlínu til að aðgreina umferð úr ólíkum áttum. Umfangsmikil net hjólastíga er að finna í löndum þar sem hjólreiðar eru mjög útbreiddar, eins og í Danmörku og Hollandi. Utan þéttbýlis eru hjólastígar stundum hluti af landsneti hjólastíga í viðkomandi landi. Sérstakir hjólastígar eru notaðir þar sem mikill aðskilnaður milli hjólandi og vélknúinnar umferðar er æskilegur vegna mikillar hraðaumferðar eins og á aðalleiðum í dreifbýli í námunda við borgir. Hjólastígar og blandaðir stígar eru stundum lagðir á eða við aflagða vegi eða brautarteina.
Hjólahraðbraut
thumb|right|Hjólahraðbraut í [[Enschede.]] Hugmyndin um hjólahraðbraut kom fyrst fram í Hollandi eftir aldamótin 2000 og á við samfellda langa hjólaleið sem tekur við mikilli umferð og þar sem veruleg fjárfesting er lögð í leiðina með merkingum, umferðarljósum og öðrum innviðum. Á hjólahraðbrautum er gert ráð fyrir hraðfara hjólandi umferð og að hjólandi umferð eigi að jafnaði réttinn. Reynt er að hafa sem fæst gatnamót, krappar beygjur og aðrar hindranir á leiðinni til að auka skilvirkni hennar. Í sumum tilvikum eru gerðar brýr og rampar til að tengja hraðbrautina við aðrar hjólaleiðir án gatnamóta. Hjólahraðbrautir geta annars verið blanda af hjólareinum, hjólastígum og götum með blandaðri umferð. Fyrsta hjólahraðbrautin var lögð milli Breda og Etten-Leur í Hollandi, 7 km leið, árið 2004. Árið 2015 hóf þýska ríkið gerð 100 km hjólahraðbrautar milli Duisburg og Hamm í Mið-Þýskalandi.
Merkingar og umferðarljós
Merkingar hjólaleiða eru mjög misjafnar eftir löndum. Algengt er að nota litað malbik og mynd af hjóli til að gefa hjólaleið til kynna. Blá skilti með mynd af hjóli eru líka algeng þar sem ætlast er til að fólk hjóli. Hins vegar eru reglur sem gilda um hjólaleiðir og merkingar mjög ólíkar milli landa. Sum staðar gefur heil eða brotin lína til kynna hvort önnur umferð sé leyfð á leiðinni en annars staðar er öll önnur umferð bönnuð á aðskildum hjólaleiðum nema annað sé sérstaklega tekið fram með skiltum. Merkingar eru lykilþáttur í þróun langleiða sem oft liggja að stórum hluta um almenna vegi. Vegvísar með númeri leiðarinnar og fjarlægðum til næstu áfangastaða eru þá notaðir til leiðbeiningar.
Sérstök umferðarljós ætluð hjólandi umferð eru notuð við gatnamót þar sem hjólandi umferð er aðskilin frá bæði gangandi og vélknúinni umferð. Í Danmörku hefur græn bylgja verið notuð til að auka forskot hjólandi umferðar á gatnamótum.
Hjólastæði
thumb|right|Hjólastæði á mörgum hæðum í Amsterdam. Örugg geymsla fyrir reiðhjól á áfangastað er lykilatriði í þróun hjólaleiða. Hjólagrindur eru algengasta tegund hjólastæða. Sumar grindur hafa þann ókost að erfitt er að læsa stelli hjólsins við grindina og hætta er á að gjarðir bogni. Hjólabogar og aðrar hærri hjólagrindur hafa því rutt sér til rúms síðustu ár. Þar sem slíkir innviðir eru ekki til staðar er algengt að hjólum sé læst við þau götugögn sem fyrir hendi eru, eins og stöðumæla, ljósastaura, grindur og bekki. Sum staðar er slíkt athæfi bannað með lögum.
Hjólaskýli, sem verja hjól fyrir veðri og vindum, hjólaskápar, sjálfvirkar hjólageymslur og mönnuð hjólastæðahús eru umfangsmeiri innviðir sem krefjast meiri fjárfestingar og eru algengastir þar sem hjólreiðar eru mjög almennar.
Reiðhjólaþjófnaður er svo mikið vandamál í mörgum löndum að hann stendur þróun hjólreiða fyrir þrifum. Ýmsar aðferðir hafa verið notaðar til að stemma stigu við þjófnaði, eins og til dæmis hjólaskráningarkerfi og staðsetningartæki.
Búningsaðstaða
thumb|right|Vetrarhjólreiðar í Helsinki. Vegalengdir og veðurfar gera það oft að verkum að erfitt er að klæðast vinnufötum þegar hjólað er til vinnu. Fyrir fólk sem hjólar langar leiðir til og frá vinnu og/eða fólk sem þarf að klæðast sérstökum vinnufatnaði eða einkennisbúningum er búningsaðstaða með sturtu á áfangastað oft nauðsynleg til að hægt sé að hjóla með góðu móti.
Hjólaleigur
Hjólaleigur eru oft hluti af starfsemi hjólaverkstæða. Sjálfvirkar hjólaleigur þar sem hægt er að leigja hjól í stuttan tíma og skila á öðrum stað hafa vaxið í borgum síðustu ár. Sumar slíkar leigur rukka mánaðargjald eða ársgjald fyrir fólk sem ferðast reglulega til vinnu.
Hjólaverkstæði og viðgerðaaðstaða
Hjólaverkstæði eru verkstæði sem fæst við samsetningu, viðgerðir og viðhald reiðhjóla. Reiðhjólavirkjar starfa á hjólaverkstæðum. Sum hjólaverkstæði veita fólki aðstoð og aðstöðu til að gera við hjólin sín sjálft. Stundum eru slík verkstæði eða reiðhjólasamlög mönnuð með sjálfboðaliðum.
Aðstaða til smáviðgerða er stundum sett upp á völdum stöðum við hjólaleiðir. Oft eru þetta hjólaviðgerðastandar þar sem hægt er að festa hjólið upp til að gera við sprungna slöngu, pumpa með loftþrýstingsmæli og helstu lyklar.
Hönnun gatnakerfa
Hægt er að hanna gatnakerfi þannig að þau verði hagstæðari hjólreiðafólki með ýmsum hætti. Aðgerðir til að draga úr og hægja á umferð, hindra gegnumakstur og auðvelda blandaða notkun gatna hafa þau áhrif að gera hjólreiðar öruggari og hentugri. Gatnamót sem eru hönnuð til að taka mið af hjólandi umferð auka öryggi umtalsvert því þar er mesta hættan á slysum. Hringtorg eru sérstaklega hættuleg hjólreiðafólki. Sérstök umferðarmerki og umferðarljós, breiðari ytri akrein, leyfi til að hjóla á forgangsakreinum og gegn umferð í einstefnugötum eru líka aðgerðir sem hefur verið gripið til til að bæta umhverfi hjólandi vegfarenda. Við hönnun yfirborðs vega þarf að taka sérstakt tillit til hjólreiðafólks sem er á mjórri dekkjum en bifreiðar.
Dregið úr umferð
Hægt er að draga úr umferð á leiðum sem hjólandi vegfarendur nýta sér með ýmsum leiðum. Gatnakerfi eru hönnuð þannig að vélknúinni umferð er beint frá þessum leiðum, til dæmis með hjáleiðum og hringvegum umhverfis þéttbýlisstaði.
Eins er hægt að draga úr umferð með óbeinum hætti, með því að draga úr getu innviða til að rúma vélknúna umferð. Þetta getur falið í sér fækkun akreina, takmörkun á umferð við tilteknar tegundir bifreiða á vegbrúm og gerð gatna með takmarkaðri umferð. Nokkrar borgir hafa skipt miðborgarsvæðum í umferðardilka án möguleika á akstri úr einum dilk í annan til að koma í veg fyrir gegnumakstur og draga úr umferð. Þannig er þýsku borginni Göttingen til dæmis skipt í fjóra dilka sem ekki er hægt að aka á milli. Þar er helmingur allra ferða farinn á hjóli.
Önnur nálgun er að takmarka fjölda bílastæða. Bæði Amsterdam og Kaupmannahöfn hafa notað þessa aðferð í áratugi til að takmarka umferð. Í báðum borgum er hlutur reiðhjóla í heildarumferð milli 30 og 40%.
Hægt á umferð
thumb|right|Samnýtt rými í Brighton á Englandi. Venjan er að nota hámarkshraða til að draga úr umferðarhraða. Á síðustu árum hafa samnýtt rými, þar sem allir ferðamátar eiga sama rétt, rutt sér til rúms. Margt bendir til þess að ökumenn fari hægar og gæti sín betur þegar þeir aka um slík rými.
Gerð samfelldra og stórra svæða þar sem hámarkshraði er 30 km/klst hefur þau áhrif að draga úr slysum á gangandi og hjólandi vegfarendum. Minni hraði dregur líka úr aðskilnaði milli hverfishluta vegna umferðar og eykur þannig samheldni hverfanna. Í Bretlandi hafa samtökin Twenty is Plenty barist fyrir því að sjálfgefinn (ómerktur) hámarkshraði í þéttbýli verði 20 mi/klst (um 30 km/klst). Margir þéttbýlisstaðir í Bretlandi hafa skilgreint sig sem 20 mi/klst svæði með merkingum.
Tvístefna í einstefnugötum
Einstefnugötur geta lengt leið hjólandi vegfarenda og fjölgað gatnamótum sem þeir þurfa að fara um. Vegna þessa hafa sum lönd heimilað tvístefnuhjólreiðar í götum sem annars eru einstefnugötur, ýmist með almennri lagaheimild eða með gagnstreymisreinum, mjóum akreinum sem hleypa hjólandi umferð á móti umferðarstefnu. Þýsk rannsókn bendir til þess að slíkar ráðstafanir dragi úr árekstrum hjólandi við bifreiðar.
Oft er takmarkað í hvaða einstefnugötum hægt er að hjóla gegn umferð. Í Belgíu er það aðeins heimilt þar sem umferðarhraði er 50 km/klst og gatan er að minnsta kosti 3 metrar á breidd. Sumir hafa hvatt til þess að leggja einstefnugötur niður sem aðferð til að draga úr umferð vegna þess hvað hún gerir hjólandi umferð erfitt fyrir.
Hönnun gatnamóta
Almennt eru gatnamót sem gera ráð fyrir frjálsu flæði bifreiða með aðreinum og afreinum hættulegar fyrir hjólandi. Hjólreiðasamtök hafa mælt með því að hafa beygjur hvassari, leggja niður aðreinar og breyta hringtorgum í ljósastýrð gatnamót til að auka öryggi gangandi og hjólandi vegfarenda.
Ljósastýrð gatnamót notast oft við umferðarnema til að sjá hvort ástæða sé til að hleypa umferð úr tiltekinni átt. Vandinn er að sumir þessara nema nema hjólandi umferð illa. Græn bylgja þar sem mörg umferðarljós eru tengd saman til að tryggja gott flæði gegnum mörg gatnamót í röð hefur líka verið gagnrýnd fyrir að forgangsraða í þágu vélknúinnar umferðar. Í Danmörku hefur græna bylgjan verið notuð á helstu hjólaleiðum til að tryggja betra flæði hjólandi umferðar.
Samþætting við almenningssamgöngur
thumb|right|Hjól flutt með almenningsvagni í Palo Alto í Kaliforníu. Samþætting hjólaleiða við almenningssamgöngur leikur stórt hlutverk í áætlunum til að auka hlut hjólreiða. Í löndum þar sem hjólreiðar eru almennar er algengt að fólk ferðist með hjóli á næstu lestar- eða strætóstöð og noti síðan almenningssamgöngur til að komast það sem eftir er leiðarinnar. Hjólið er þá ýmist sett í örugga geymslu á stöðinni eða tekið með um borð og notað á áfangastað. Í sumum tilvikum eru sjálfvirkar hjólaleigur staðsettar við lestarstöðvar fyrir fólk sem hjólar það sem eftir er leiðarinnar frá stöðinni til vinnu. Til að þetta sé mögulegt þurfa því að vera öruggar hjólageymslur á eða við stöðvar, heimild til að taka reiðhjól með í lestina eða vagninn og hjólaleigur.
Heimild til að taka reiðhjól með í almenningsvagna og lestar er algeng en oft háð skilyrðum. Stundum er aðeins heimilt að geyma reiðhjól í sérmerktum farþegavögnum í lestum. Í sumum tilvikum þarf að greiða fargjald fyrir hjólið. Stundum er heimildin bundin við tíma þegar lítið er að gera og stundum er það háð aðstæðum og ákvörðun vagnstjóra hverju sinni.
Lög og reglur
Mjög misjafnt er milli landa hvort og þá hvernig hjólaleiðir eru skilgreindar í lögum og reglugerðum. Oft gilda ólíkar reglur innanlands milli fylkja og jafnvel sveitarfélaga. Í flestum tilvikum þar sem hjólastígar eða hjólareinar eru skilgreindar á annað borð er notkun vélknúinna ökutækja á þeim bönnuð með öllu. Í sumum tilvikum er gerð undanþága fyrir létt bifhjól. Í sumum löndum er hjólandi umferð með sama hætti bönnuð á gangstéttum og í göngugötum, þó með undanþágu fyrir börn í mörgum tilvikum. Hjólreiðar á gangbrautum eru stundum á gráu svæði þar sem vafi getur leikið á hvort hjólandi umferð falli undir umferð ökutækja eða gangandi umferð.
Í mörgum löndum eru hjólreiðar heimilar á almennum vegum og um þær gilda sömu lög og reglur og aðra umferð. Réttur hjólandi til að nota vegina er til dæmis skilgreindur í Vínarsamningnum um umferð á vegum frá 1968. Oft eru hjólreiðar þó bannaðar á hraðbrautum og í veggöngum. Stundum er ætlast til þess að hjólandi umferð haldi sig nær vegkantinum. Misjaft er eftir löndum hvort hjólreiðar eru bannaðar þar sem til staðar eru hjólareinar eða sérstakir hjólastígar. Í Danmörku, Belgíu og Hollandi er til dæmis skylda að nota hjólareinar við vegi ef þær eru til staðar. Í Frakklandi og Þýskalandi eru ólíkar merkingar notaðar eftir því hvort notkun hjólareina er skylda eða ekki.
Staðlar
Til er mikill fjöldi staðla og leiðbeininga um hönnun, merkingu og flokkun hjólaleiða. Slíkir staðlar eru unnir á ýmsum stigum stjórnsýslunnar og oft í samstarfi við samtök hjólreiðafólks. Dæmi um slíka staðla eru Urban Bikeway Design Guide frá samgöngustofum borga í Bandaríkjunum, Sustrans Design Manual frá bresku samtökunum Sustrans, stígaflokkunarkerfi dönsku vegagerðarinnar, gæðastaðall sænska hjólreiðasambandsins fyrir ferðaleiðir og EuroVelo-vottunarstaðallinn.
Deilur um aðgreiningu
thumb|right|Ryk hefur safnast fyrir á hjólarein. Skiptar skoðanir eru meðal hjólreiðafólks um það hvort aðgreining frá vélknúinni umferð sé æskileg í öllum eða flestum tilvikum. Algeng skoðun er að fjárfesting í sérstökum innviðum fyrir hjólandi umferð sé besta leiðin til að auka hlut hjólreiða með vísun í borgir þar sem hjólreiðar eru mjög almennar og sérstakar hjólareinar algengar eins og í Kaupmannahöfn og Amsterdam. Bent er á að slíkir innviðir henti betur hægfara hjólandi vegfarendum, til dæmis börnum og eldra fólki, og að kannanir sýna að flestir upplifi meira öryggi í þannig aðstæðum en innan um vélknúin ökutæki.
Þetta viðhorf hefur oft verið gagnrýnt. Bent hefur verið á að ekki sé endilega víst að þótt auknir innviðir hafi aukið hlut hjólreiða í borgum eins og Amsterdam og Kaupmannahöfn þýði það að sama muni gerast annars staðar. Báðar þessar borgir eru tiltölulega flatlendar og vegalengdir stuttar vegna þess hvernig þær eru skipulagðar. Eins er ekki víst að sama hönnunin henti öllum. Hjólaleiðir sem eru hannaðar þannig að 12 ára börn geti farið þar örugg um, geta verið óhentugar fyrir fullorðið hjólafólk á hraðskreiðum hjólum sem þarf að komast hratt milli staða. Þeim gæti hentað betur að vera úti á veginum innan um bílana, en í mörgum tilvikum (eins og í Hollandi og Danmörku) er slíkt bannað þar sem hjólareinar eru fyrir hendi á annað borð. Gerð aðgreindra hjólainnviða gæti þannig virkað öfugt og dregið úr áhuga margra á því að hjóla.
Í mörgum tilvikum hefur reynslan sýnt aukningu hjólreiða þar sem fjárfest hefur verið í aðskildum innviðum fyrir hjólandi umferð, en ekki öllum. Í sumum tilvikum hefur aukningin verið langt undir væntingum, sem bendir til þess að fleira þurfi til að fólk vilji hjóla í stað þess að ganga eða aka milli staða.
Hugmyndin um að aðgreining auki öryggi hjólandi vegfarenda hefur líka verið gagnrýnd á þeim forsendum að með því að „fela“ hjólreiðafólkið fyrir ökumönnum, gái þeir síður að sér sem leiðir til aukinnar áhættu þar sem þessir tveir hópar mætast, eins og á gatnamótum. Þar sem hjólreiðar innan um bílaumferð eru algengar læra ökumenn að gæta sín á hjólandi og hætta á slysum minnkar.
Eins hefur uppbygging aðgreindra innviða verið gagnrýnd vegna þess að reynslan sýni að þegar kemur að þjónustu eins og hreinsun og viðhaldi vega lenda slíkir innviðir neðarlega í forgangsröðinni. Þannig eigi til að safnast rusl, aur og snjór á hjólareinar og hjólastíga, sem er seint og illa hreinsaður. Bent hefur verið á að stígarnir eru stundum þannig að snjóruðningstæki og götusóparar eiga erfitt með að athafna sig á þeim. Þá hefur verið bent á að algengt er að atvinnubílstjórar noti hjólareinar sem tímabundin stæði. Allt verður þetta til þess að hjólastígar og hjólareinar nýtast hjólandi vegfarendum illa til að komast leiðar sinnar.
Af þessu leiðir sú gagnrýni að uppsetning illa hannaðra stíga sem ekki er haldið við, og sem verða síðan átylla til að banna hjólreiðar á vegum, sé fyrst og fremst í þágu bifreiða og dragi í raun úr nytsemi hjólreiða þótt yfirlýst markmið sé að auka hana.
Fjaðurá
thumb|Fjaðurá. Fjaðurá (einnig nefnd Fjaðrá eða Fjarðará) er á í Holtsdal í Vestur-Skaftafellssýslu, ekki ýkja langt frá Kirkjubæjarklaustri. Við ána er kennt gljúfur, Fjaðrárgljúfur, sem nýlega hefur orðið að vinsælu kjörlendi ljósmyndara. Fjaðurá rennur í Skaftá.
Nafnið
Í Lesbók Morgunblaðsins árið 1948 birtist grein um Skaftafellssýslu og sagði þar meðal annars frá Holtsdal:
Sigurður Ólafsson - Síldarvalsinn
Sigurður Ólafsson og Soffía Karlsdóttir er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Sigurður Ólafsson hinn geysivinsæla Síldarvals og Soffía Karlsdóttir og Sigurður syngja saman Ég býð þér upp í dans, sem einnig náði almannahylli. Tríó Jan Morávek leikur undir og Jan útsetur. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
1164
thumb|right|[[Ólafur helgi Noregskonungur.]] Árið 1164 (MCLXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Doutzen Kroes
thumb|right|Doutzen Kroes Doutzen Kroes (fædd í Eastermar 23. janúar 1985) er hollensk fyrirsæta.
Hellnahellir
thumb|right|Hellnahellir
Hellnahellir á Landi er mestur allra manngerðra hella á landinu. Hann er grafinn í mjúkan sandstein og er nálægt 50 m langur og bæði hár og víður. Hellirinn greinist í þrjá hluta, Heyhelli, Gamlahelli og Göngin. Veggjaristur og fornar hleðslur eru í hellinum. Bærinn Hellar (eða Hellur), þar sem hellirinn er, tekur nafn sitt af manngerðum hellum enda er ekki öðrum hellum til að dreifa á þeim slóðum. Ekki er þó víst að hann heiti eftir Hellnahelli sjálfum. Á Hellum eru tveir aðrir hellar uppistandandi, Lambhellir og Hestahellir. Allir eru hellarnir gamlir og stórir og með góðum forskálum. Í hlaðvarpanum fyrir framan bæinn á Hellum eru tvær lautir sem nefndar eru Kirkjur og eru það augljóslega leifar af hellum sem hafa hrunið. Fátt er vitað um aldur þessa mikla hellis en ljóst er þó að hann hefur orðið til á löngum tíma og á sér a.m.k. þrjú byggingarstig. Veggjaristur í honum segja ekki mikið um aldurinn en sýna þó að hann er a.m.k. frá 17.öld. Sagnir um að hann hafi orðið fyrir tjóni í jarðskjálfta um 1600 benda til enn hærri aldurs. Freistandi er að álykta að bærinn heiti eftir hellinum eða elstu hlutum hans. Sé svo er hellirinn eldri en frá 1332 því bæjarnafnið kemur fyrir í bréfi frá því ári. Raunar er ekkert sem mælir gegn því að hann sé eldri, jafnvel frá landnámsöld. Því hefur verið haldið fram að hann kunni að vera enn eldri og gerður af pöpum fyrir landnám norrænna manna en það er þó ólíklegt.
Ermarsundsgöngin
thumb|250px|Ermasundsgöngin
Ermarsundsgöngin (enska Channel Tunnel, Chunnel eða Eurotunnel; franska le tunnel sous la Manche) eru 50,450 km járnbrautargöng undir Ermarsundinu á Dover-sundi sem tengja saman Folkestone í Kent á Englandi og Coquelles nálæg Calais á Frakklandi. „Göngin“ hafa þrjú aðgreind göng: tvö einbreið göng 7,6 m að þvermáli og ein þjónustugöng 4,8 m að þvermáli á milli.
Þau voru stórverk og höfðu mörg þjófstört, verkefnið byrjaði 1988 og lauk árið 1994. Ermarsundsgöngin eru önnur stærstu járnbrautargöng í heimi á eftir Seikan-göngunum í Japan.
Verkefnið kostaði £ 4,65 billjónir sem er jafnt og um 12 billjónir í dag. Unnið var á báðum hliðum hjá Folkestone í Englandi og nálægt Calais í frakklandi. Hraðinn á lestinni er merkilegur því það tekur hana aðeins 35 mínútur að fara yfir 50 kílómetra. Árið 2015 græddi fyrirtækið 500 milljónir en áður tapaði það miklum peningi og gat ekki borgað skatta núna ætti það að geta borgað skattana og haldið rekstri áfram. Lestinn er opinn allan sólarhringinn og miði, til og frá kostar £ 31
Árið 1802 var kom fyrsta hugmyndin af þverrásargöng, þar færu hestvagnar í gegn og átti að vera lýst með olíu lömpum
Mombasa
thumb|right|Fílstennurnar í Mombasa.
Mombasa er önnur stærsta borg Kenía á eftir Naíróbí. Hún stendur á Mombasaeyju við strönd Indlandshafs í suðurhluta landsins. Íbúar Mombasa eru rúmlega 915 þúsund talsins (2009). Kilindinihöfn er mikilvæg höfn sem var opnuð 1896 þegar vinna hófst við Úgandajárnbrautina sem liggur frá Mombasa til Úganda. Mombasaflugvöllur er alþjóðlegur flugvöllur.
Virkir í athugasemdum
Þegar fjölmiðlar tengdu sig við athugasemdakerfi (ummælakerfi / kommentakerfi) Facebook fengu harðorðir notendur vettvang til að láta í sér heyra. Margir þeirra höfðu verið með blogg á bloggveitu Morgunblaðsins Blog.is. Í frumútgáfu athugasemdakerfa fjölmiðla birtist setningin "Virkur í athugasemdum" hjá þeim sem mest höfðu sig í frammi á þeim vettvangi. Síðar var þessum viðbótum eytt úr ummælakerfinu en þeir sem hafa verið mest áberandi hafa verið uppnefndir "Virkir í athugasemdum. Þeir sem eru orðljótastir hafa verið kallaðir "Myrkir í athugasemdum". Sumir þeirra sem stunda þessa iðju teljast vera nettröll.
Telia Company
TeliaSonera AB er sænskt-finnskt farsímanet sem myndað var árið 2002 eftir sameiningu sænska fyrirtækisins Telia við finnska fyrirtækið Sonera. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi en stundar starfsemi í öðrum norður- og austurevrópskum löndum, Mið-Asíu, Suður-Asíu og á Spáni. Samtals voru áskrifendur fyrirtækisins 182,1 milljón í byrjun ársins 2013. Hlutabréf fyrirtækisins eru skráð í kauphöllunum í Stokkhólmi og Helsinki.
Kaólín
thumb|right|Kaólín Kaólín eða postulínsleir tilheyrir hópi leirsteinda.
Lýsing
Kristaleinkenni sjást ekki þar sem kristalar eru örsmáir og blaðlaga. Myndar hvítleit lög og hreiður þar sem hveravatn og gufa hafa ummyndast í feldspatríkt berg. Leirinn er þéttur í sér, þjáll og límkenndur þegar hann er rakur og auðvelt er að móta hluti úr honum.
Heimild
Каолин Kaolien Kaolin
Játvarður góði
Játvarður góði (um 1003 – 5. janúar 1066) var konungur Englands frá 1042 til dauðadags og er yfirleitt talinn síðasti konungurinn af Wessex-ætt. Hann var tekinn í helgra manna tölu árið 1161 og er verndardýrlingur bresku konungsfjölskyldunnar.
Uppruni og útlegð
Játvarður var sonur Aðalráðs konungs ráðlausa og Emmu af Normandí. Þegar Danir gerðu innrás í England 1013 fór Emma drottning til Normandí með börn sín. Aðalráður dó í apríl 1016 og Játmundur járnsíða, eldri hálfbróðir Játvarðar, tók þá við ríki en dó sjö mánuðum síðar og Knútur mikli tók við ensku krúnunni. Hann giftist svo Emmu, móður Játvarðar. Játvarður var áfram í útlegð í Normandí næsta aldarfjórðunginn, á meðan Knútur og síðan synir hans, Haraldur hérafótur og Hörðaknútur (hálfbróðir Játvarðar) réðu ríkjum. Hann komst til metorða þar og var meðal annars einn þeirra sem Róbert hertogi af Normandí, frændi hans, útnefndi sem forráðamenn Vilhjálms sonar síns þegar hann hélt í pílagrímsferð til Landsins helga.
Sæmundargata
Sæmundargata er gata á háskólasvæðinu í Vesturbæ Reykjavíkur. Gatan stendur austan við Suðurgötu og nær frá Hringbraut í norðri og að Eggertsgötu í suðri. Gatan er kennd við Sæmund fróða Sigfússon og hlaut hún nafn sitt árið 1990.
Játvarður góði
Uppruni og útlegð
Árið 1036, eftir að Knútur mikli dó og Haraldur hérafótur sonur hans sölsaði undir sig völd í Englandi, fóru þeir Játvarður og Alfreð bróðir hans til Englands til að reyna að komast til valda en varð lítið ágengt. Játvarður sneri aftur til Normandí en Alfreð féll í hendur Guðina jarls af Wessex, sem lét blinda hann með glóandi skörungum og dó Alfreð skömmu síðar af sárum sínum.
Sæmundargata
Í svokallaðri Skeifu fyrir framan aðalbyggingu Háskóla Íslands stendur höggmynd Ásmundar Sveinssonar, Sæmundur á selnum og var hún sett upp árið 1970. Á svæði á milli Odda og Gimli stendur brjóstmynd Ásmundar Sveinssonar af Björgu Caritas Þorláksson, fyrstu íslensku konunni sem lauk doktorsprófi. Styttan var reist skömmu eftir aldamótin 2000 og mun vera sú fyrsta sem reist er af nafngreindri konu utandyra í Reykjavík.
Játvarður góði
Konungur Englands
Árið 1041, þegar Hörða-Knútur hálfbróðir Játvarðar hafði tekið við ríkjum í Englandi, var Játvarður kvaddur heim og hugsanlega gerður að meðkonungi hans. Hörða-Knútur lést svo 8. júní 1042 og Játvarður var einróma kjörinn konungur. Móðir hans studdi þó Magnús góða Noregskonung og lét Játvarður fangelsa hana um tíma. Samband þeirra mæðgina var ekki gott og virðist Emma hafa haft lítið dálæti á börnum sínum af fyrra hjónabandi.
Ríkiserfðir
thumb|right|Útför Játvarðar, sýnd á Bayeux-reflinum. Játvarður og Edit voru barnlaus og ekki ljóst hver ætti að erfa krúnuna. Játvarður kallaði bróðurson sinn, Játvarð útlaga son Játmundar járnsíðu, heim árið 1056 en hann hafði dvalið nær alla ævi í útlegð í Ungverjalandi. Hann dó þó nokkrum mánuðum síðar. Játvarður útnefndi son hans, Játgeir Ætheling, erfingja sinn en hann naut lítils stuðnings enskra aðalsmanna, enda barn að aldri og talinn útlendingur. Játgeir var 14 ára þegar Játvarður afabróðir hans dó 5. janúar 1066 og Haraldur Guðinason var ekki seinn á sér að hrifsa krúnuna og láta kjósa sig konung. Aðrir gerðu þó einnig kröfu til ríkiserfða og voru þar helstir þeir Vilhjálmur hertogi af Normandí og Haraldur harðráði Noregskonungur.
Heilagur Játvarður
Hinrik 2. fékk Alexander III páfa til að taka Játvarð í dýrlingatölu árið 1161 og er hann verndardýrlingur konunga, erfiðra hjónabanda og fráskilinna. Hann var einnig verndardýrlingur Englands til 1348, þegar heilagur Georg tók við því hlutverki, en Játvarður er þó enn verndardýrlingur bresku konungsfjölskyldunnar.
Helgi Hrafn Gunnarsson
Helgi Hrafn Gunnarsson (f. 22. október 1980) var þingmaður Pírata í Reykjavíkurkjördæmi norður frá 2013 til 2016 og formaður þingflokks 2014 til 2015.
Helgi ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningunum 2016 heldur einbeita sér að innra starfi Pírata. . Fyrir Alþingiskosningarnar 2017 tilkynnti Helgi að hann hygðist að bjóða sig fram á ný.
Lokinhamrar
Lokinhamrar er eyðijörð í Lokinhamradal yst í norðanverðum Arnarfirði. Beggja vegna dalsins eru há fjöll og sæbrattar hlíðar. Guðmundur G. Hagalín fæddist og ólst upp á Lokinhömrum og er umhverfi Lokinhamra sögusvið í mörgum ritum hans. Heimildarmyndin Síðasti bóndinn í dalnum frá 2001 fjallar um síðasta ábúanda að Lokinhömrum Sigurjón Jónasson sem brá búi árið 1999 og er honum fylgt eftir um tveggja ára skeið. Vegur kom ekki til Lokinhamra fyrr en árið 1974 og sveitasími var þar í notkun allt til ársins 1989. Áður en vegurinn Kjaransbraut kom frá Dýrafirði voru forvaðar beggja vegna dalsins á leið í kaupstað og varð á vetrum að sæta sjávarföllum til að komast til Stapadals sem er næsti bær innar í Arnarfirði. Um langt skeið voru eingöngu tveir bæir í Lokinhamradal í byggð en það voru Lokinhamrar og Hrafnabjörg.
Força de um Desejo
Força de um Desejo er brasilískur sjónvarpsþáttur.
Rafn
Rafn er íslenskt karlmannsnafn.
Frelsisstyttan
thumb|200px|Frelsisstyttan [[kopar|eirgræna árið 2005.]]
Elie Wiesel
Wiesel hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1986 fyrir störf sín sem formaður bandarísku forsetanefndarinnar um helförina og ýmis önnur mannréttindastörf.
Æviágrip
Elie Wiesel fæddist þann 30. september árið 1928 undir nafninu Eliezer Wiesel í bænum Sighet í Rúmeníu. Foreldrar hans voru kaupmenn af gyðingaættum. Wiesel lærði trúfræði gyðinga á unga aldri og átti það eftir að hafa áhrif á ritstörf hans síðar meir.
Wiesel var tæplega ellefu ára þegar seinni heimsstyrjöldin braust út. Hann var sendur ásamt fjölskyldu sinni til útrýmingarbúðanna í Auschwitz árið 1940. Þar voru móðir hans og yngri systir teknar af lífi í gasklefunum. Wiesel var síðar fluttur til útrýmingarbúðanna í Buchenwald ásamt föður sínum, sem lét þar lífið. Bandaríkjaher frelsaði Wiesel úr haldi ásamt öðrum föngum búðanna í stríðslok þann 11. apríl árið 1945.
Líkt og margir aðrir evrópskir gyðingar hafði Wiesel hug á að flytja til Palestínu eftir stríðið en stjórn Bretlands, sem réði þá yfir verndarsvæði í Palestínu, neitaði honum um fararleyfi þangað. Þess í stað var Wiesel vistaður á heimili fyrir fjölskyldulaus ungmenni í Normandí. Frá 1948 til 1951 nam Wiesel bókmenntir, sálfræði og heimspeki við Sorbonne-háskóla í París og vann fyrir sér sem blaðamaður, þýðandi og kennari í biblíufræðum með náminu. Hann varð á þessum tíma fullfær á frönsku.
Árið 1956 gaf Wiesel út bókina Og heimurinn hefur verið þögull um reynslu sína sem fangi í útrýmingarbúðum nasista. Bókin var skrifuð á jiddísku, var 800 bls. að lengd og kom í upphafi aðeins út í Argentínu. Wiesel tókst ekki að fá verkið gefið út á frönsku fyrr en árið 1960, en þá hafði það verið stytt niður í 125 bls. og bar titilinn Nótt. Bókin var þýdd á mörg tungumál og vakti athygli fólks á útrýmingarherferð nasista og reynslu gyðinga á styrjaldarárunum.
Wiesel gaf í kjölfarið út nokkrar stuttar sögur með sjálfsævisögulegu ívafi þar sem hann lýsti reynslu gyðinga af stríðinu og sektarkennd þeirra sem lifðu af helförina yfir því að hafa lifað á meðan ættingjar þeirra dóu. Sú vinsælasta af bókum hans frá þessum tíma var bókin Betlari í Jerúsalem, þar sem Wiesel fjallaði um sex daga stríðið. Wiesel tók jafnframt þátt í réttindabaráttu sovéskra gyðinga og í baráttu þeirra til að mega flytja úr landi.
Árið 1969 kvæntist Wiesel Marion Erster Rose, gyðingakonu sem einnig hafði lifað af helförina. Wiesel-hjónin settust að í New York og eignuðust tvö börn. Wiesel hóf störf sem kennari við Boston-háskóla árið 1976 og vann þar sem prófessor í bókmenntum.
Wiesel hlaut á ferli sínum fjölmörg verðlaun fyrir störf sín í þágu gyðinga og ýmissa mannréttindahópa. Hann hlaut frönsku bókmenntaverðlaunin Prix Livre-Inter, Gullorðu bandaríska þingsins fyrir unnin afrek og loks friðarverðlaun Nóbels árið 1986. Þrátt fyrir að njóta mikillar virðingar fyrir störf sín í mannréttindamálum var Wiesel þó einnig gagnrýndur fyrir meint tómlæti sitt gagnvart glæpum Ísraelsstjórnar í garð Palestínumanna.
Poecilia butleri
Poecilia butleri er fiskitegund sem var fyrst lýst af Jordan, 1889. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Líneik Anna Sævarsdóttir
Líneik Anna Sævarsdóttir er þingmaður fyrir Framsóknarflokkinn.
Tilia chinensis
Tilia chinensis (á kínversku = 椴树 ) er trjátegund sem var lýst af Carl Maximowicz. Hún er einlend í Kína. Hún er meðal annars ræktuð vegna hunangs. Sérstaklega þekkt er lindihunang frá Changbai-fjalli.
Útbreiðsla
Tilia chinensis vex í 1800-3100(-3900) metra hæð yfir sjávarmáli í Kína (Gansu, Henan, Hubei, Shaanxi, Sichuan, Xizang og Yunnan).
Pinot noir
Pinot noir er rauðvínsþrúga frá héraðinu Búrgund í Frakklandi. Nafnið er úr frönsku og merkir „svartur köngull“. Það vísar til litarins á þrúgunum og hversu þétt þær sitja í klasanum. Pinot noir er ræktuð um allan heim en hún er talin erfiðari í ræktun en mörg önnur yrki. Þrúgan er mjög móttækileg fyrir bragði úr jarðvegi og gerjun og pinot noir-vín hafa því breiðan bragðvönd sem ruglar oft smakkara. Almennt séð er pinot noir með litla eða meðalfyllingu með keim af svörtum kirsuberjum, hindberjum eða kúrenum.
Plast
thumb|right|Plast„blóm“ í öllum regnbogans litum. Plast er gerviefni sem framleitt er til margvíslegra nota. Margir nútímahlutir eru gerðir úr plasti vegna endingar þess og þess hversu ódýrt það er. Plast er framleitt úr olíu.
Kristján 2.
Kristján 2. (2. júlí 1481 – 25. janúar 1559) var konungur Danmerkur og Noregs frá 1513 til 1523 og konungur Svíþjóðar frá 1520 til 1521 innan Kalmarsambandsins. Hann var sonur Hans konungs og Kristínar af Saxlandi. Í Svíþjóð var hann þekktur sem Kristján harðstjóri vegna þess hvernig hann lagði landið undir sig og hlutdeild sína í Stokkhólmsvígunum. Eftir þau missti hann stjórn á Svíþjóð með þeim afleiðingum að Kalmarsambandið leystist endanlega upp og Svíþjóð varð sjálfstæð undir stjórn Gústafs Vasa 1.
Stríðsreksturinn í Svíþjóð og gegn Hansasambandinu var byrði á aðlinum í Noregi og Danmörku og á endanum gerði aðallinn á Jótlandi uppreisn og bauð frænda hans Friðriki greifa af Holtsetalandi konungdóminn. Kristján flúði til Hollands og dvaldi þar í útlegð. Hann gerði tilraun til að endurheimta krúnuna í árið 1531 sem endaði með uppgjöf árið eftir og fangelsun í Sønderborg-kastala og síðan Kalundborg til dauðadags. Greifastríðið (1534 til 1536) var háð til að reyna að koma honum aftur til valda, gegn syni Friðriks, Kristjáni 3.
Kristján 2. átti hollenska ástkonu sem hét Dyveke og var dóttir Sigbritar Villomsdóttur. Kristján hitti hana í Björgvin í Noregi 1507 (eða 1509) og varð hún frilla hans sömu nótt. Hún dó 1517 eftir að hafa borðað eitruð kirsuber, að talið er. Úr því varð mikil rekistefna. Kristján ákærði höfuðsmann Torben Oxe fyrir að hafa eitrað fyrir henni, og var hann dæmdur og hálshöggvinn.
Bogi (nafn)
Bogi er íslenskt karlmannsnafn.
Þorleifur Kortsson
Þorleifur Kortsson (d. í júlí 1698) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 17. öld og hefur orðið þekktastur fyrir galdraofsóknir og galdrabrennur, einkum í Strandasýslu á meðan hann var þar sýslumaður.
Þorleifur var sonur Korts Þormóðssonar klausturhaldara í Kirkjubæjarklaustri og konu hans Þórunnar Hákonardóttur frá Nesi við Seltjörn. Hann var ekki skólamenntaður en hafði lært skraddaraiðn erlendis. Hann var „lítill vexti og einsýnn, aðsópslítill og orðfár á þingum, óáleitinn við menn en þó fégjarn og fésæll.“ Árið 1651 varð hann sýslumaður í Strandasýslu. Þar fékk hann fljótt á sig orð fyrir harða framgöngu gegn meintum galdramönum, mun harðari en aðrir ráðamenn höfðu áður sýnt. Árið 1654 lét hann til dæmis brenna þrjá menn á báli í Trékyllisvík fyrir galdur. Hann fékk síðar einnig Ísafjarðarsýslu og þar varð sama sagan.
Þorleifur var kosinn lögmaður norðan og vestan 1662 eftir að Magnús Björnsson sagði af sér. Hann fluttist þá að Þingeyrum og bjó þar síðan lengi en var síðast í Bæ í Hrútafirði og dó þar. Hann sagði af sér embætti 1679.
Kona Þorleifs var Ingibjörg (1615-1703), dóttir Jóns eldri Magnússonar sýslumanns í Haga á Barðaströnd og sonardóttir Magnúsar prúða, og var hann þriðji maður hennar. Hún bjó ekkja í Bæ þegar manntalið 1703 var tekið og var þá tæplega níræð en dó sama ár. Börn þeirra voru Hannes Þorleifsson fornfræðingur, Jón klausturhaldari á Þingeyrum, Þórunn kona Lárusar Hanssonar Scheving sýslumanns og Guðmundur ríki í Brokey.
Åboland
thumb|Kort. Åboland (finnska: Turunmaa) er landsvæði við suðvesturströnd Finnlands. Það er kennt við borgina Åbo á sænsku, þó borgin sjálf sé ekki á landsvæðinu.
Íbúar voru um 21.700 árið 2020. Við ströndina eru flestir sænskumælandi og teljast í hópi Finnlandssvía, en innanlands er meirihluti íbúa Finnar.
Þetta landsvæði er að mestu myndað úr fyrrum sveitarfélögum: Dragsfjärd, Houtskär, Iniö, Kimito, Korpo, Nagu, Pargas og Västanfjärd, sem eru öll í eyjaklasunum í kringum Turku. Þessi eyjaklasasveitarfélög voru sameinuð í Väståboland og Kimitoön þann 1. janúar, 2009. Åboland er meðal þéttbýlustu Finnlandssvíasvæða, með Austurbotni, suður Nýlandi og Álandseyjum.
Eina borgin er Pargas, þar sem meira en helmingur fólksfjöldans býr. Það eru meira en 20.000 eyjur í Åbolandi.
Daldís
Daldís er íslenskt kvenmannsnafn.
Rafnar
Rafnar er íslenskt karlmannsnafn.
19. október
19. október er 292. dagur ársins (293. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 73 dagar eru eftir af árinu.
Borgarstjóri Reykjavíkur
thumb|right|Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri Reykjavíkur síðan 2014 Borgarstjóri Reykjavíkur er æðsti embættismaður Reykjavíkurborgar. Borgarstjóri framkvæmir samþykktir borgarstjórnar og er yfirmaður starfsmanna borgarinnar. Hann er oftast valinn úr hópi borgarfulltrúa þó hann geti líka verið ráðinn. Núverandi borgarstjóri er Dagur B. Eggertsson og tók hann við embætti 16. júní 2014.
Sögulegt yfirlit
Í bæjarstjórnarlögum fyrir Reykjavík sem sett voru árið 1907 var í fyrsta sinn kveðið á um embætti borgarstjóra. Embættið var auglýst árið 1908 og sóttu tveir um stöðuna, þeir Páll Einarsson og Knud Zimsen. Páll var ráðinn til sex ára en að þeim tíma loknum ákvað hann að hætta störfum og Knud Zimsen tók við embættinu. Hann hélt því til ársins 1932. Frá árinu 1935 til 1994 komu allir nema einn af borgarstjórum Reykjavíkur úr röðum Sjálfstæðisflokksins, sem hélt lengi vel hreinum meirihluta í borginni. Í kosningunum 1994 stofnuðu þáverandi félagshyggjuflokkar (Alþýðuflokkurinn, Alþýðubandalagið, Kvennalistinn og Framsóknarflokkurinn) sameiginlegan framboðslista sem kallaður var Reykjavíkurlistinn undir forystu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Reykjavíkurlistinn bauð fram og hélt meirihluta í borginni til ársins 2006 þegar flokkarnir sem mynduðu listann (þá Samfylkingin, Vinstrihreyfingin - grænt framboð og Framsóknarflokkurinn) buðu fram undir eigin merkjum á ný. Nýtt framboð, Besti flokkurinn, sem leiddur var af Jóni Gnarr bauð fram í Sveitarstjórnarkosningunum 2010 og varð stærsti flokkurinn í borgarstjórn í kjölfar efnahagshrunsins á Íslandi 2008. Þá mynduðu borgarfulltrúar flokksins meirihluta ásamt Samfylkingunni og varð Jón Gnarr borgarstjóri. Besti flokkurinn bauð ekki fram aftur í Sveitarstjórnarkosningunum 2014 en þá varð Samfylkingin stærsti flokkurinn í borgarstjórn með fimm borgarfulltrúa og tók Dagur B. Eggertsson við sem borgarstjóri. Fór Samfylkingin fyrir meirihluta ásamt Vinstri hreyfingunni - grænu framboði, Bestaflokknum og Pírötum.
Í kosningum til borgarstjórnar árið 2018 varð Sjálfstæðisflokkurinn á ný stærsti flokkurinn með naumum mun yfir Samfylkginguna. Gamli meirihlutinn frá kosningunum 2014 hélt að mestu leyti í sinni mynd, utan þess að Viðreisn kom í stað Besta flokksins. Eins bættust við þrír nýir flokkar sem ekki höfðu áður setið í borgarstjórn: Miðflokkurinn, Sósíalistaflokkur Íslands og Flokkur fólksins. Núverandi meirihluti Reykjavíkurborgar er myndaður af Samfylkingunni, Viðreisn, Vinstrihreyfingunni - grænu framboði og Pírötum en í minnihluta sitja borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins, Miðflokksins, Sósíalistaflokks Íslands og Flokks fólksins.
Starf
Starf borgarstjóra felst í tveimur meginhlutverkum, annars vegar að starfa sem framkvæmdarstjóri Reykjavíkurborgar og hins vegar að koma fram sem opinber fulltrúi hennar. Iðulega er borgarstjóri jafnframt pólitískur leiðtogi meirihluta borgarstjórnar. Svo þarf ekki að vera, enda getur borgarstjóri verið ráðinn á faglegum forsendum eða verið pólitískur fulltrúi sem hefur þó ekki sérstakar leiðtogastöðu.
Hann getur tekið sæti á fundum nefndar borgarinnar og hefur þar bæði málfrelsi og tillögurétt. Einnig gegnir hann skyldum sem prókúruhafi borgarsjóðs og undirritar skjöl varðandi kaup og sölu á fasteignum, lántökur og annað sem varðar fjárhagslegar skuldbindingar og ráðstafanir eftir að borgarstjórn hefur samþykkt þær. Borgarstjóri fer líka með eignarhluta Reykjavíkurborgar í svokölluðum B-hluta fyrirtækjum.
Borgarstjórar
Eftirtaldir hafa gegnt embætti borgarstjóra í Reykjavík:
Bolli (mannsnafn)
Bolli er íslenskt karlmannsnafn.
Hringitónn
Hringitónn er hljóð sem sími gefur frá sér til að tilkynna innhringingu eða smáskilaboð. Í dag eru flestar hringitónar ekki lengur „tónar“ sem slíkar en frekar einhvers konar hágæðamelódía eða lag. Sala á hringitónum hefur verið mjög arðbær í gegnum tíma en hún náði hámarki á miðjum fyrsta áratug 21. aldar. Árið 2006 tilkynnti Og Vodafone 208% aukningu í sölu á hringitónum miðað við árið 2005. Fyrir tilkomu snjallsíma voru margar farsímar með forrit sem gerði manni kleift að semja sína eigin hringitóna.
Heimasímar hringja þegar rafstraumur kemur frá símstöðinni; upphaflega knúði þessi straumur rafbjöllu sem bókstaflega hringdi. Þetta kerfi er enn í noktun víða um heiminn: í Evrópu er sendur á 60–90 volta riðstraumur á 25 hertsa tíðni. Í Norður-Ameríku fer straumurinn út á 90 voltum á 20 hertsa tíðni. Farsímar virka á öðruvísi hátt: þeir hringja þegar farsímanetið sendir símanum tilkynningu um innkomandi símtal.
Hringitónum má skipta í nokkra flokka:
Jennifer Lopez
Jennifer Lynn Lopez (f. 24. júlí 1969) er bandarísk leik- og söngkona, plötuframleiðandi, dansari, fatahönnuður og sjónvarpsþáttaframleiðandi. Hún er ríkasta manneskjan af Suður-Amerískum ættum í Hollywood samkvæmt Forbes.
Fjölmiðlar hafa mikið fylgst með einkalífi hennar. Hún hefur átt í frægum samböndum við Ojani Noa, Cris Judd, Sean Combs, Ben Affleck og Marc Anthony. Fyrstu börn hennar, tvíburarnir Max og Emme, fæddust þann 22. febrúar 2008.