cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Árni beiskur
Árni virðist svo hafa verið sérlega tryggur Halli syni Gissurar og hljóp með honum út úr Flugumýrarbrennu um haustið 1253. Hallur var særður til ólífis en Árni, sem var orðinn roskinn, hrasaði í dyrunum og féll flatur. Brennumenn spurðu hver þar væri á ferð en Árni svaraði: „Árni beiskur er hér og mun ég ekki griða biðja. Sé ég og, að sá liggur hér skammt frá mér, er mér líkar eigi illa að ég hafi slíka för og hann“ - og átti þá við Hall. Kolbeinn grön, frændi Snorra, sem var einn brennumanna, sagði þá: „Man engi nú Snorra Sturluson, ef þú fær grið.“ Síðan var Árni drepinn.
Geimgreftrun
thumb|right|Líkamsleifar Gene Roddenberry (þriðji frá hægri) voru þær fyrstu sem sendar voru út í geim. Geimgreftrun er það þegar jarðneskum leifum fólks er skotið út fyrir lofthjúp jarðar. Líkamsleifunum er ekki dreift í geimnum heldur er þeim komið fyrir í geimfari þar sem þær annað hvort brenna upp með geimfarinu þegar það hrapar aftur til jarðar, ná einhverjum áfangastað í geimnum (til dæmis Tunglinu) eða fljúga út úr Sólkerfinu. Yfirleitt er aðeins hluti af ösku eftir bálför fluttur út í geiminn.
Fyrsta tunglgreftrunin fór fram 6. janúar 1998 þegar hluta af ösku bandaríska jarðfræðingsins Eugene Merle Shoemaker var komið fyrir í geimfarinu Lunar Prospector og því skotið á loft. Það lenti á einu af pólsvæðum Tunglsins 31. júlí 1999. Árin 2012 var ösku nokkur hundruð manna skotið á braut um jörðu með eldflauginni Falcon 9 á vegum geimútfarafyrirtækisins Celestis.
Fullveldi
Fullveldi (e. sovereignity) felur í sér fullt vald ríkis til að stjórna sjálfu sér (og eftir atvikum öðru landsvæði). Fullvalda ríki fer með æðstu stjórn, dómsvald, löggjafarvald og framkvæmdavald, yfir landsvæði og þjóð. Í hverju ríki er fullveldishafinn þ.e. sá sem fer með fullveldið, sá einstaklingur, samkoma eða stofnun sem fer með löggjafarvaldið t.d. þjóðhöfðingi eða þjóðþing, allt eftir stjórnarfari. Fullveldis-hafinn getur framselt vald sitt tímabundið, t.d. til erlendra ríkja eða yfirþjóðlegra stofnana, en getur tekið það til baka að vild.
Fullvalda ríki er jafnframt sjálfstætt ríki. Ekkert ríki getur talist fullvalda án sjálfstæðis. Ísland hlaut fullveldi 1. desember 1918 undan Danmörku og hlaut um leið sjálfstæði sem Konungsveldið Ísland. Við þetta fékk ríkisstjórn Íslands fullt ríkisvald þótt þjóðhöfðinginn væri áfram Danakonungur. Ísland opnaði sendiráð í Kaupmannahöfn 1920 og var viðurkennt sem sjálfstætt ríki af Danmörku, en eingöngu sjálfstæð ríki geta verið með sendiráð. Ísland fól Danmörku að framkvæma tímabundið visst ríkisvald í umboði sínu, t.d. var Hæstiréttur Íslands stofnaður 1920 og framkvæmdi Danmörk viss utanríkis- og varnarmál allt til 1940. Það ár opnaði Ísland sendiráð í Bretlandi og Svíþjóð. Dönsk sendiráð flögguðu bæði danska og íslenska fánanum og báru tvö skjaldarmerki 1918-44. En Danmörk gerði enga milliríkjasamninga sem bundu Ísland og framkvæmdu engin utanríkismál nema með umboði frá Íslandi. Frá 1918 fékk Ísland sjálfstæða aðild að alþjóðastofnunum eins og Alþjóðahafrannsóknarráðinu ICES 1938. Staða Íslands þá var hliðstæð stöðu bresku samveldislandanna í dag. Bretadrottning er t.d. þjóðhöfðingi Kanada og annarra samveldislanda. Þegar Íslandi var breytt úr konungsveldi í lýðveldi 17. júní 1944 breyttist stjórnarfarið en ekki fullveldið. Framsal Íslands á vissu ríkisvaldi á konungstímabilinu 1918-1940 er hliðstætt framsali þess í dag á ríkisvaldi til alþjóðastofnana eins og Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstólsins.
Hugtakið fullveldi skilgreindi ríki í alþjóðastjórnmálum frá lokum þrjátíu ára stríðsins með undirritun Vestfalíufriðarins og ætíð síðan. Eftir því sem líða tók á 20. öldina tók milliríkjasamstarf á sig nýjar myndir eins og í tilfelli Evrópusambandsins og í krafti hnattvæðingarinnar urðu stórfyrirtæki valdameiri en áður þekktist. Boutros Boutros-Ghali, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, sagði í ræðu árið 1992 að tími hins algilda og útilokandi fullveldis væri liðinn og það sem meira væri hefði hugtakið aldrei staðið undir nafni.
Seljalandsá
Seljalandsá getur átt við:
Varnarsveitir Kúrda
thumb|right|Fáni Varnarsveita Kúrda (YPG) Varnarsveitir Kúrda eða Þjóðvarnarsveitirnar (kúrdíska: یەکینەکانی پاراستنی گەل eða Yekîneyên Parastina Gel), yfirleitt stytt í YPG, eru kúrdísk hernaðarsamtök í Sýrlandi sem leiða Lýðræðissveitir Sýrlands (SDF) í sýrlensku borgarastyrjöldinni. Flestir meðlimir YPG eru kúrdar en í samtökunum eru einnig arabar og fjöldi erlendra sjálfboðaliða.
Saga og skipulag
Varnarsveitir Kúrda voru stofnaðar árið 2004 sem hernaðararmur kúrdísku vinstrihreyfingarinnar Lýðræðislega einingarflokksins í Sýrlandi. Áhrif YPG jukust verulega eftir að sýrlenska borgarastyrjöldin braust út og varnarsveitirnar urðu leiðandi afl meðal annarra kúrdískra skæruhreyfinga. Systurhreyfing YPG sem berst við hlið hennar í norður- og austurhluta Sýrlands ber nafnið Varnarsveitir kvenna (YPJ) og er eingöngu skipuð konum.
Síðla árs 2015 unnu Varnarsveitirnar afgerandi sigur gegn hryðjuverkasamtökunum íslamska ríkinu (ISIS) í umsátri um bæinn Kobanî í Sýrlandi. Í umsátrinu naut YPG herstuðnings Bandaríkjanna og annarra bandalagsþjóða sem börðust einnig gegn ISIS. Upp frá því hafa Varnarsveitirnar aðallega barist gegn íslamska ríkinu en stundum einnig gegn öðrum uppreisnarhreyfingum innan Sýrlands.
Árið 2015 stofnuðu Varnarsveitirnar Lýðræðissveitir Sýrlands (SDF) að áeggjan Bandaríkjamanna. Lýðræðissveitirnar eru regnhlífasamtök sem ætlað er að auðvelda aröbum og sýrlenskum minnihlutahópum að taka þátt í hernaðarbaráttu Varnarsveitanna. Á árunum 2016 til 2017 tókst Varnarsveitunum að frelsa al-Raqqah, „höfuðborg“ íslamska ríkisins í Sýrlandi, undan yfirráðum hryðjuverkasamtakanna.
thumb|right|Meðlimur í kvennasveit YPG árið 2014. Ýmsir vestrænir miðlar líta á YPG sem sigursælustu og skilvirkustu hernaðarandstæðinga ISIS í Sýrlandi. Varnarsveitirnar eru léttbúnar og hafa fá hergögn eða brynvarin ökutæki undir höndunum.
Ríkisstjórn Tyrklands hefur gagnrýnt Varnarsveitirnar fyrir meintan stuðning þeirra við Verkalýðsflokk Kúrda (PKK), sérstaklega eftir að uppreisn kúrda hófst í suðurhluta Tyrklands árið 2015. Á öryggisráðstefnu í júlí árið 2017 lét bandaríski hershöfðinginn Raymond A. Thomas þau orð falla að Lýðræðissveitir Sýrlands væru í reynd annað heiti á YPG sem ætlað væri að auðvelda almannatengsl hópsins með því að forðast beintengingu við Verkalýðsflokk Kúrda, sem Bandaríkjastjórn skilgreinir sem hryðjuverkasamtök. Ash Carter, þáverandi varnarmálaráðherra Bandaríkjanna, staðfesti einnig að „veruleg tengsl“ væru á milli Varnarsveita Kúrda og PKK. Dan Coats, yfirmaður leyniþjónustustofnana Bandaríkjanna, skilgreindi YPG einnig sem „hernaðararm PKK í Sýrlandi“ í yfirheyrslu við öldungadeild Bandaríkjaþings árið 2018. Vegna þessara tengsla hefur ríkisstjórn Tyrklands skilgreint YPG sem hryðjuverkahóp og hóf innrás í Norður-Sýrland árið 2018 til þess að ná Afrin-héraði úr höndum Varnarsveitanna.
Erlendir sjálfboðaliðar í YPG
Í borgarastyrjöldinni hefur fjöldi erlendra sjálfboðaliða frá vesturlöndum, aðallega uppgjafarhermenn af báðum kynjum, gengið til liðs við Varnarsveitirnar til þess að berjast gegn jihadistum. Í fyrstu voru erlendir sjálfboðaliðar fáir en þeim fjölgaði verulega eftir sigur YPG í orrustunni um Kobanî. Þann 11. júní 2015 tilkynnti Sýrlenska mannréttindavaktin að 400 sjálfboðaliðar frá Ameríku, Evrópu og Ástralíu hefðu gengið til liðs við YPG og að átta þeirra hefðu látið lífið, þar á meðal ein kona.
Í maí árið 2015 var stofnuð sérstök herdeild innan YPG undir nafninu „al-Shahid Sarkan“ (íslenska: Sarkan píslarvottur) fyrir tyrkneska sjálfboðaliða úr marx-leníníska kommúnistaflokknum í Tyrklandi (MLKP). Þann 10. júní 2015 stofnuðu Varnarsveitirnar í Rojava herdeild undir nafninu „Alþjóðlega frelsisherdeildin“ fyrir erlenda sjálfboðaliða. Herdeildin var stofnuð að undirlagi MLKP með tilvísun í Alþjóðasveitir sjálfboðaliða sem börðust í spænsku borgarastyrjöldinni. Í herdeildinni eru tyrkneskir, spænskir, grískir, þýskir, albanskir, sirkasískir, arabískir, armenskir og lazískir sjálfboðaliðar.
Þann 12. júlí árið 2017 tilkynntu Varnarsveitirnar að átta erlendir sjálfboðaliðar hefðu fallið í valinn; einn Bandaríkjamaður, tveir Bretar, tveir Þjóðverjar, tveir Ástralir og einn Kanadamaður.
Talið er að frá 2013 til 2018 hafi um 1.500 til 2.000 útlendingar gengið til liðs við YPG. Erlendu sjálfboðaliðarnir eru fjölbreyttur hópur: Meðal þeirra eru ópólitískir ævintýramenn og spennufíklar án fyrri reynslu í hernaði, gamlir uppgjafahermenn, öfgahægrimenn sem leita að tækifærum til að berjast við jihadista og öfgavinstrimenn sem laðast að byltingarfyrirheitum Lýðræðislega einingarflokksins um lýðræðislegt fylkjasamband í Rojava.
Íslenski aðgerðasinninn Haukur Hilmarsson gekk til liðs við Varnarsveitir Kúrda árið 2017 og barðist í orrustunni um al-Raqqah. Talið er að Haukur hafi verið drepinn í árás Tyrkja á hernámssvæði YPG í Afrin-héraði í febrúar árið 2018.
Gina Lollobrigida
thumb|Gina Lollobrigida Luigia "Gina" Lollobrigida (4. júlí 1927 – 16. janúar 2023) var ítölsk leikkona, ljósmyndari og stjórnmálakona.
1. deild karla í knattspyrnu
1. deild karla í knattspyrnu (Lengjudeild karla) er næstefsta deildin í Íslandsmótinu í knattspyrnu. Í deildinni eru 12 félög. Deildin hét 2. deild karla frá 1955 til 1996. Lista yfir þjálfara í 1. deild karla má nálgast hér: Þjálfarar í íslenskri knattspyrnu
Meistarasaga
Eftirfarandi lið hafa unnið sér þátttökurétt í Úrvalsdeild karla í knattspyrnu eftir að hafa lent í tveimur efstu sætunum (eða þremur þegar efsta deild var stækkuð árið 2008). Frá 1955 til og með 1974 var bara eitt lið sem fór upp að hverju sinni en frá 1975 hafa tvö lið farið upp á ári hverju, að árinu 2007 undanskildu þegar deildirnar voru stækkaðar.
Þátttaka liða
Eftirfarandi tafla sýnir þáttöku liða sem hlutfall af 60 tímabilum. Þróttur hefur spilað flest tímabil í 1. deild, eða 41 af 60. Í töflunni er tímabilið 2014 tekið með.
Ameríka
thumb|[[Heimsálfa ]] Ameríka er heimsálfa á milli Atlantshafsins og Kyrrahafsins. Henni oft skipt í tvennt, Norður- og Suður-Ameríku. Einnig stundum í latnesku Ameríku og N-Ameríku, en latneski hluti N-Ameríku er gjarnan kallaður Mið-Ameríka. Bandaríki Norður-Ameríku eru oft kölluð Ameríka í daglegu tali, einkum þar í landi.
Heimsálfan er nefnd eftir Amerigo Vespucci, sem var fyrsti Evrópubúinn sem hélt því fram að Ameríka væri ekki Austur-Indíur, heldur áður ófundið landsvæði.
Létteind
Létteind er heiti á níu minnstu öreindunum, sem hafa allar hálftöluspuna og flokkast því sem fermíeindir. Þær eru rafeind, mýeind og táeind auk andeinda ásamt tilsvarandi fiseindum, sem hugsanlega hafa engan massa. Rafeindir ásamt kjarneindum mynda efni.
Sambeyging
Sambeyging eða fallasamræmi kallast það að beygja saman nafnorð og lýsingarorð sem eina heild. Ef samnafn fer á undan sérnafni til skýringar er sérnafnið almennt beygt líka nema sérnafnið sé fleiryrt (samanstandi af fleira en einu orði).
Dæmi
Dæmi um sambeygingu þar sem lýsingarorðið lítill beygist veikt í kvenkyni með kvenkyns nafnorðinu telpa með viðskeyttum greini:
Jökulsá í Lóni
thumb|Jökulsáin þar sem hún kemur niður að Lóni.
Jökulsá í Lóni er jökulsá á Suðausturlandi. Hún á upptök sín í Austur-Vatnajökli, nánar tiltekið Vesturdalsjökli. Hún rennur í gegnum hrikalegt landslag Lónsöræfa áður en hún kemur niður á flæðurnar í Lóni og lýkur sinni ferð í Lónsvík. Árið 2004 var opnuð göngubrú, sú stærsta á landinu, þar sem áin kemur niður að að Eskifelli. Áður hafði verið gerð göngubrú árið 1953 í Nesi nálægt Illakambi.
Kevin James
Kevin George Knipfing (fæddur 26. apríl 1965) er bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Doug Heffernan í sjónvarpsþáttunum The King of Queens.
Neytendasamtökin
Á vegum samtakanna koma út fjögur tölublöð Neytendablaðsins á ári. Þau gefa sömuleiðis út útgáfurit um ýmiss málefni sem neytendur varða. Félagsmenn fá einnig aðgang að læstri heimasíðu samtakanna þar sem ýmsar upplýsingar standa til boða og þeim er boðin lögfræðiþjónusta.
Skipulag
Í lögum samtakanna segir að hlutverk þeirra sé :
Saga
Neytendasamtökin voru stofnuð að frumkvæði Sveins Gunnars Ásgeirssonar lögfræðings 26. janúar 1953. Eitt fyrsta málið sem laut að samtökunum var Hvile-Vask málið sem snerist um auglýsingu á dönsku „undra“ þvottaefni. Efnafræðingar á vegum samtakanna efnagreindu þvottaefnið og komust að þeirri niðurstöðu að það væri á engann hátt frábrugðið öðrum að því undanskildu að magn bleikiefnis var meira en í öðrum þvottaefnum. Samtökin sendu því frá sér fréttatilkynningu þar að lútandi og var í kjölfarið stefnt af innflytjanda þvottaefnisins. Neytendasamtökin töpuðu málinu fyrir sjó- og verslunardómi vorið 1957 en áfrýjuðu til hæstarétts og unnu málið 1959.
EMac
eMac („education Mac“) var Macintosh-borðtölva frá Apple, upphaflega fyrir menntamarkaðinn. Hún var mun ódýrari en iMac tölvan, og hafði PowerPC G4 örgjörva og 17 þumlunga skjá. Apple setti eMac tölvuna fyrst á markað 29. apríl 2002. Þann 5. júlí 2006 hætti Apple að framleiða eMac.
Falur Harðarson
Falur Harðarson (fæddur 1968 í Keflavík) er íslenskur körfuknattleiksmaður. Hann hóf ungur að æfa körfuknattleik og lék lengst af með Keflavík en lék einnig eitt ár með finnska liðinu ToPo Honka og einn vetur með  KR. Hann lék einnig í fjögur ár í háskóla í Suður-Karólínu, Bandaríkjunum.
Falur lék 106 A-landsleiki á ferlinum, síðast árið 2000.
Eftir farsælan feril sem leikmaður tók Falur við þjálfun meistaraflokks karla hjá Keflavík ásamt Guðjóni Skúlasyni (2004-2005) og leiddu þeir félagar liðið til sigurs í Íslandsmótinu.
Vísifingur
Vísifingur er einn af fingrum mannshandar staðsettur milli þumals og löngutangar.
Vísifingur er ýmist annar eða þriðji lengsti fingur handar þar sem hann getur lent hvorum megin sem er við baugfingur.
Fleiri karlmenn en konur hafa baugfingra sem eru lengri en vísifingur. Tilraunir á öpum sýna að með því að sprauta testósteróni í fóstur má framkalla skemmri vísifingur í hlutfalli við baugfingur. Ennfremur hefur verið sýnt fram á að karlmenn sem hafa skemmri vísifingur eru líklegri til að sýna hegðun sem er dæmigerð fyrir hátt hlutfall testósteróns svo sem árásargirni.
Tindaklukka
Tindaklukka (fræðiheiti: Campanula raineri) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Ölpunum (Ítalíu og Sviss).
Þungeind
Þungeindir eru massamiklar eindir, samsettar úr þremur kvörkum. Þær eru fermíeindir með sterka víxlverkun. Kjarneindir eru þær þungeindir, sem ásamt rafeindum mynda efni.
Persepolis F.C.
Persepolis Futbol Club, einnig þekkt sem Persepolis og sem Perspolis er íranskt knattspyrnufélag frá Teheran, Íran. Félagið var stofnað 1963 af hópi svissneskra fjárfesta. Persepolis FC spilar heimaleiki sína á Azadi vellinum, sem tekur c.a 80.000 áhorfendur í sæti.
Hoya brittonii
Hoya brittonii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Oddur Önd
Daffy Duck  (Oddur Önd ) er teiknimyndapersóna sem kemur fyrir í þáttum eins og Looney Tunes og Merrie Melodies frá Warner Bros. samsteypunni. Daffy kom fyrir í 133 Looney Tunes/Merrie Melodies-teiknimyndum á gullöld teiknimyndaiðnaðarins, en aðeins Kalli kanína og Porky Pig komu fram í fleiri þáttum.
Daffy Duck er einn þeirra fjölmörgu persóna sem komu fram í kvikmyndinni Hver skellti skuldinni á Kalla Kanínu frá árinu 1988.
Apó
thumb|300px|Apó er hæsta fjall Filippseyja Apó er eldfjall á Filippseyjum og jafnframt hæsta fjall landsins. Ekki er vitað hvort eldfjallið er virkt, en það er einn vinsælasti áfangastaður útivistar- og fjallgöngumanna á Filippseyjum. Fjallið er þjóðgarður og er á heimsminjaskrá UNESCO.
MacBook Pro
thumb|15 þumlunga MacBook Pro
Apó
Lega og lýsing
Apó er sunnarlega á eyjunni Mindanaó, í héraðinu Cotobato. Stórborgin Davaó er 40 km í norðvestri frá tindinum, Digos City 25 km til norðausturs og Kidapawan City 20 km til vesturs. Apó er 2.954 m hátt og þarmeð hæsta fjall Filippseyja. Gígskálin er lítil, aðeins 500 m í þvermál, en í kringum hana eru þrír tindar. Ekki er vitað hvenær Apó gaus síðast, en ekkert gos hefur verið í því á sögulegum tíma. Nokkur jarðhiti er í fjallinu. Þar er einnig jarðvarmaorkuver, hið eina slíka á Mindanaó. Það framleiðir 106 MW. Í hlíðum Apó og við fjallsræturnar búa 6 mismunandi ættbálkar manna: Manobo, Bagobo, Ubo, Ata, K‘Iagan og Tagacaolo. Fólk þetta lítur á Apó sem heilagt fjall.
MacBook Pro
MacBook Pro er lína af Macintosh-fartölvum frá Apple fyrir atvinnumarkaðinn. Apple settu MacBook Pro fyrst á markað 10. janúar 2006, sem tók við af PowerBook G4 fartölvunum. Hún var fyrsta Macintosh-tölvan með Intel Core Duo og Intel Core 2 Duo örgjörva. MacBook Pro hefur 13 eða 16 þumlunga skjá.
Apó
Þjóðgarður og heimsminjar
thumb|Bikarblóm í regnskógi við Apó 1936 var Apó lýstur þjóðgarður af Manuel Quezon forseta og 2004 sem náttúruverndarsvæði. 2009 var svæðið síðan sett á heimsminjaskrá UNESCO, enda einstakt í heimi fyrir að hýsa dýra- og plöntutegundir sem finnast hvergi annars staðar. Þar verpa t.d. 272 fuglategundir, en af þeim finnast 111 tegundir hvergi annars staðar. Þjóðarfugl Filippseyja og ein stærsta arnartegund heims verpir eingöngu þarna og er í útrýmingarhættu. Í fjallinu eru þrenns konar frumskógar sem ná nærri því alla leið á tindinn.
Útivistarsvæði
Apó er eitt vinsælasta útivistarsvæði Filippseyja. Það var svo vitað sé fyrst klifið 10. október 1880 af Don Joaquin Rajal, spænska landstjóranum í Davaó. Á síðustu áratugum streymir fólk upp á tindinn, sem þykir frekar auðveldur viðfangs og krefst ekki mikillar sérkunnáttu. Hins vegar tekur tvo til fjóra daga að komast á tindinn og til baka, allt eftir því hvaða leið er farin. Hundruðir manna fara á tindinn árlega.
Claytonia ozarkensis
Claytonia ozarkensis er plöntutegund sem var lýst af John M.Mill. & K.L.Chambers. Hún vex í Bandaríkjunum.
890
890 (DCCCXC í rómverskum tölum) var 90. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Leah Remini
Leah Remini (fædd 15. júní 1970) er bandarísk leikkona að ítölskum uppruna og er hún þekktust fyrir hlutverk sitt sem Carrie Heffernan í sjónvarpsþáttunum The King of Queens.
Gemsar
Gemsar er kvikmynd um unglingavinahóp í Reykjavík. Leikstjóri og höfundur handrits var Mikael Torfason.
Eldvatn
Eldvatn getur átt við 3 ár í Vestur-Skaftafellssýslu: - frá vestri til austurs
Umaru Musa Yar'Adua
thumb|right|Umaru Musa Yar'Adua árið 2007. Umaru Musa Yar'Adua (16. ágúst 1951 – 5. maí 2010) var forseti Nígeríu frá 2007 til dauðadags. Hann var lýstur sigurvegari í hinum umdeildu forsetakosningum 2007 sem voru harðlega gagnrýndar af alþjóðlegum eftirlitsmönnum fyrir víðtækt kosningasvindl. Hann gaf út yfirlit yfir eignir sínar skömmu eftir embættistökuna, fyrstur nígerískra forseta.
Í nóvember 2009 fór hann til Sádí-Arabíu til að leita sér lækninga við gollursbólgu og kom ekki fram opinberlega eftir það. Við þetta skapaðist pólitískt tómarúm þar sem forsetinn hafði ekki skipað varaforsetanum, Goodluck Jonathan, að taka við. Í febrúar 2010 tók öldungadeild þingsins þá umdeildu ákvörðun að skipa Jonathan starfsforseta á grundvelli neyðarréttar. Yar'Adua sneri aftur til Nígeríu nokkrum dögum síðar. Hann lést í forsetahöllinni 5. maí sama ár.
Jörundur hundadagakonungur
Jørgen Jørgensen (fæddur 29. mars 1780 í Kaupmannahöfn í Danmörku – látinn 20. janúar 1841 í Hobart í Tasmaníu), sem í daglegu tali er kallaður Jörundur hundadagakonungur, var danskur sjómaður og ævintýramaður sem réð í stuttan tíma árið 1809 yfir Íslandi sem „verndari og hæstráðandi“ landsins eftir að hafa framið valdarán gegn dönskum stjórnvöldum.
Jørgen bjó í Bretlandi framan af og dáðist að öllu sem enskt var. Síðar þvældist hann inn í Íslandsævintýri sitt og varð þar „hæstráðandi til sjós og lands“ (nokkurs konar ígildi konungs) um nokkurra vikna skeið og er viðurnefni hans á Íslandi dregið af því að þetta bar til um hundadagana. Eftir að hann var fluttur aftur til Bretlands var hann meira og minna fangi, vegna þess að hann var forfallinn spilafíkill og greiddi sjaldan skuldir sínar. Að lokum var hann fluttur sem fangi til Ástralíu. Hann fékk frelsi nokkrum árum áður en hann dó.
Nám og störf
Jørgen Jørgensen var sonur konunglegs úrsmiðs í Kaupmannahöfn, sem var mikils metinn maður. Vegna þess að drengurinn var haldinn mótþróa gegn því skólanámi, sem honum var ætlað, sendi faðir hans hann á sjóinn og kom honum í siglingar og nám í siglingafræði á breskum kaupskipum þegar hann var um 15 ára aldur. Hann var fullnuma fyrir tvítugt. Þá gekk hann í breska flotann og var á nokkrum herskipum. Eftir það á kaupskipum og rannsóknarskipum, sem sigldu til Ástralíu. Hann var á skipinu Lady Nelson, sem fann sundið á milli meginlands Ástralíu og Van Diemens-lands, eins og Tasmanía hét þá. Síðar varð hann fyrsti stýrimaður á Lady Nelson og flutti skipið fanga frá Bretlandi til Ástralíu. Einnig voru framkvæmdar mælingar við strendur Ástralíu. Eftir þetta varð hann skipstjóri á selveiðiskipi og svo stýrimaður á hvalveiðiskipi. Þannig þvældist hann um mikinn hluta heimsins til sumarsins 1806 er hann kom til London. Þar tókst honum að komast í kynni við mennta- og vísindafrömuðinn Sir Joseph Banks, sem var góðkunningi konungsins og ráðgjafi hans í vísindalegum málefnum. Vináttu þeirra lauk eftir Íslandsævintýri Jörundar nokkrum árum síðar. thumb|HMS 'Sappho' náði skipi Jørgensen, 'Admiral Juul', á vald sitt þann 2. mars 1808 Eftir þetta fór hann til Kaupmannahafnar, sem hann hafði ekki séð síðan á unglingsárum sínum. Á þessum tíma áleit Jörgensen sig eiginlega breskan sem átti eftir að reynast honum erfitt. Í ágúst 1807, gerðu bresk herskip árás á Kaupmannahöfn og hertóku borgina eftir þriggja vikna umsátur. Í kjölfarið hertóku Bretar þau skip sem þeim þótti einhvers virði og yfirgáfu Danmörku. Í kjölfarið sögðu Danir Englandi stríð á hendur og allir Danir á aldrinum 18 til 50 ára voru gerðir herskyldir og þar með sat Jørgensen fastur. Sem reyndur sjómaður og skipstjórnandi var hann skikkaður til að gerast skipstjóri á dönsku herskipi sem hét Admiral Juul. Þann 2. mars 1808 lenti hann í sjóorustu við breska skipið Sappho og gafst upp eftir um hálftíma bardaga. Vegna tengsla sinna við Bretland þótti ýmsum Dönum grunsamlegt þegar skip Jørgensen lenti í höndum óvinanna og var jafnvel talinn föðurlandssvikari í Danmörku. Í Bretlandi fékk hann að ganga laus þó honum hafi verið bannað að yfirgefa landið.
Íslandsferðir
thumb|right|alt=Dökkblár fáni með með þremur hvítum þorskfiskum í efri stangarreit|Fáni Jörundar í embætti hans sem þjóðhöfðingja Íslands. Á meðan dvöl Jørgensen á Englandi stóð heyrði hann af því að vöruskortur væri mikill á Íslandi vegna stríðsátaka í Evrópu. Hann kom sér í kynni við sápukaupmanninn Samuel Phelps og skipulagði með honum kaupför til Íslands í þeim tilgangi að kaupa tólg eða mör til sápugerðar. Hann taldi Phelps trú um að hann yrði honum mikils virði, meðal annars sem túlkur, en greindi ekki frá því að hann væri stríðsfangi í farbanni. Skipið Clarence var tekið á leigu til fararinnar. Jörundur fór með sem túlkur, en fulltrúi Phelps hét Savignac. Þeir sigldu frá Liverpool í desember 1808 og komu til Hafnarfjarðar í janúar 1809.
Ástandið á Íslandi var ekki jafn slæmt og Jørgensen hafði talið. Á þeim tíma var Íslendingum þá enn bannað að versla við aðra en danska þegna og reyndu embættismenn, með tilstuðlan kaupmanna, að koma í veg fyrir að breska skipið gæti nokkuð selt af vörum sínum. Savignac var ekki tilbúin að gefa eftir og neyddi embættismenn að gefa út undanþágu. Vörum var umskipað og sat Savignac eftir til að selja vörur á meðan Clarence hélt til Englands.
Nú var ráðgerð ný ferð. Að þessu sinni var Phelps sápukaupmaður með í för og var hann studdur af Sir Joseph Banks og jafnvel af flotamálaráðuneytinu og verslunarráðuneytinu. Phelps lánaði Jörundi 1000 pund til þess að losa hann úr skuldum, en um leið tókst Jörundi að slá hina og þessa kunningja sína um 360 pund að láni, svo að hann var með fullar hendur fjár. Að þessu sinni hét skipið Margaret & Anne og var látið úr höfn frá Gravesend snemma laugardags þann 3. júní 1809.
Skipið kom til Reykjavíkur miðvikudaginn 21. júní. Þá kom í ljós að undanþágan sem Savignac hafði kríað út fyrr á árinu var ekki mikils virði og hafði lítið selst af þeim vörum. Trampe greifi ítrekaði bann við verslun. Jörundur, Phelps og Savignac töldu sig illa svikna og ákváðu þeir í kjölfarið að taka völdin í eigin hendur.
Byltingin
<div style="background: #EEEEEE; border: 1px solid #cccccc; padding: 2em; margin: 2em; font-style: italic;">
Geti nokkur með rökum sannað, að einhver hafi brotið á móti þessari auglýsingu, þá skal sá hljóta verðlaun af 50 rd.
Seinni auglýsingin var í 20 greinum og hófst þannig: Ísland er laust og liðugt frá Danmerkur Ríkisráðum. Einnig þessi auglýsing var undirrituð af Jörgen Jörgensen. Þannig var fyrsta sjálfstæðisyfirlýsing Íslands orðin að veruleika. Þann 11. júlí birtist enn ein auglýsing og var fyrsta grein hennar þannig að loknum talsverðum formála: (... Það gjörist þess vegna hérmeð heyrum kunnugt)
Undirskriftin var: '''Reykjavík þann 11. júlí 1809, Útgefið undir Vorri Hendi og Signeti, Jörgen Jörgensen, Alls Íslands Verndari og Hæstráðandi til Sjós og Lands.'
Varnir landsins voru treystar með því að Phelps, sápuframleiðandi, lét byggja virki, sem kallað var Phelpsvirki á batteríinu niðri á Klöpp, sem var fyrir neðan og vestan fyrrverandi Útvarpshús við Skúlagötuna í Reykjavík. Þessi klöpp og umhverfi hennar er nú allt komið undir mikla landfyllingu neðan við Skúlagötu. Í virki þessu áttu að verða sex fallbyssur. Yfir því blakti fáninn sem Jörundur hafði sjálfur hannað: Blár, með þrjá hvíta, flatta þorska.
Til Bretlands aftur
Byltingunni lauk eftir tæpa tvo mánuði. Breska herskipið Talbot kom inn til Hafnarfjarðar og fengu þeir þar fréttir af ástandinu. Hraðaði skipstjórinn sér þá til Reykjavíkur og kallaði Phelps og Jörund fyrir sig. Að kvöldi sama dags tókst Trampe greifa að flýja frá borði á Margaret & Anne og komst hann um borð í Talbot. Þann 19. ágúst flutti Jörundur sig um borð í Margaret & Anne og völdum hans var lokið á Íslandi. Skipið fór þó ekki af stað til Bretlands næstu daga vegna slæms veðurs. Þann 22. ágúst undirrituðu Jones, skipherra á Talbot, Samuel Phelps, Magnús Stephensen etatsráð og Stefán Stephensen amtmaður samkomulag um að allar auglýsingar og aðgerðir Jörundar skyldu ógildar með öllu. 25. ágúst var svo haldið af stað til Bretlands og voru bæði Trampe greifi og Jörundur fluttir út nauðugir, Trampe um borð í Margaret & Anne, en Jörgensen um borð í skipinu Orion, sem var skip Trampes. Áhöfn Orions var fangar um borð í Margaret & Anne. Þeim líkaði vistin illa og kveiktu þeir í ullarfarmi skipsins strax á öðrum degi siglingarinnar. Varð uppi fótur og fit um borð og skipstjórinn var ófær um að halda stjórn. Orion var talsvert á eftir, en er það bar að, tók Jörundur að sér stjórn hins brennandi skips og reyndi hvað hann gat til að bjarga því, en það var um seinan. Áhöfnin bjargaðist hins vegar öll yfir í Orion, sem nú var snúið til baka til Reykjavíkur. Þetta var mikið björgunarafrek og hlaut Jörundur af þessu nokkurn heiður.
Nú var umskipað í Reykjavíkurhöfn. Talbot var ekki farið og tók Jones skipherra Trampe greifa og fleiri um borð í herskipið, en á Orion voru Jörundur, Phelps og fleiri. Orion sigldi beina leið til London, en Talbot kom ekki þangað fyrr en tveimur vikum síðar. Skömmu eftir það var Jörundur handtekinn. Ekki fyrir að hafa gert uppreisnina á Íslandi, heldur fyrir að hafa brugðist heiðursmannsloforðinu um að halda kyrru fyrir sem stríðsfangi. Í fangelsinu kynntist hann argasta lýð og meðal annars lærði hann þar fjárhættuspil og ýmis svindlbrögð og var eftir það forfallinn spilafíkill. Eftir fimm vikur í þessu fangelsi var kveðinn upp dómur yfir honum. Hann skyldi vera fangi um borð í fangaskipi með öðrum stríðsföngum. Kröfum um að framselja hann til Danmerkur var alfarið hafnað.
Fangi
Í október 1809 var Jörgensen fluttur um borð í fangaskipið Bahamas. Þetta var frekar lítið skip en þó voru um borð 800 fangar af ýmsu þjóðerni. Margir þeirra voru danskir stríðsfangar eins og hann, en það var honum frekar andstætt, því að allir Danir voru honum ævareiðir fyrir að láta Breta ná herskipinu Admiral Juul. Þarna var hann fangi í tæpt ár og notaði tímann til að skrifa, en hann var allafkastamikill rithöfundur, þó að deila megi um gæðin. Hann var látinn laus af skipinu í september 1810 gegn drengskaparheiti um að halda kyrru fyrir í Reading, sem er smáborg um 65 km vestan við London.
Í Reading hélt hann áfram ritstörfum og lét gefa út eftir sig eitt og annað. Hann kom sér í mjúkinn hjá yfirstéttarfólki, ævinlega tungulipur. Mörgum þótti upphefð í því að fá að kynnast þessum ævintýramanni. Þarna sat hann í farbanni þar til í júlí 1811, að hann var látinn laus. Hann fór beina leið til London og lifði þar í sukki og svalli og sólundaði öllum eigum sínum og safnaði skuldum fram á árið 1812. Þá var honum varpað í skuldafangelsi. Þar gengu menn „frjálsir“ en urðu að greiða fyrir veru sína. Í þessu „fangelsi“ hitti hann fyrrum félaga frá Íslandsferðinni, því að þar var Savignac fyrir og hafði það nokkuð gott. En Jörgensen var haldinn slíkri spilafíkn, að í stað þess að greiða skuldir sínar og kaupa sig þannig lausan, spilaði hann öllu fé frá sér hvað eftir annað.
Newgatefangelsi
Aldrei gat hann haldið sér frá spilum og nú lenti hann í fangelsi vegna skulda fyrir alvöru. Hann var settur í Newgatefangelsið, sem veitti honum ekkert frelsi eins og hann hafði notið í hinu fyrra. Hann komst í starf á sjúkradeild fangelsisins og stóð sig vel þar. Þarna var hann í nokkur ár, en 1821 í nóvember var hann látinn laus með því skilyrði að hann yfirgæfi Bretland áður en mánuður væri liðinn. Að sjálfsögðu stóð hann ekki við það og breytti í engu lifnaðarháttum sínum. Svo að hann lenti aftur í Newgate í október 1822.
Ástralía
Í árslok 1825 var Jörgensen fluttur um borð í fangaskip og var áfangastaður Nýja Suður-Wales. En hann fékk því framgengt að hann var fluttur um borð í annað skip, sem fór til Van Diemenslands (Tasmaníu). Það skip hét Woodman. Á leiðinni var hann aðstoðarmaður skipslæknisins og stundaði jafnframt njósnir fyrir skipstjórann. Þegar til Hobart kom þótti honum mikið til um þá breytingu, sem orðin var frá því hann var þar við rannsóknir í óbyggðum aldarfjórðungi fyrr. Nú var þarna 8000 manna bær. Hann fékk meðmæli frá skipstjóranum til landsstjórans og var vægt tekið á honum. Honum tókst að vinna sig upp í Hobart og fékk stöðu sem eftirlitsmaður með hinum föngunum. Síðar varð hann lögregluþjónn í Hobart og giftist þar. Kona hans var írsk og hét Nora Corbett. Að sjálfsögðu var hún fangi eins og hann. Þau giftu sig í janúar 1831. Það var víst ekki hamingjuríkt hjónaband. Hann sagði af sér lögregluþjónsstöðunni og þau fóru bæði að lifa í slarki og drykkjuskap. Jörgensen vann við skriftir og liggur ýmislegt eftir hann frá þessum tíma. Þau bjuggu í húsi númer 4 við Watchorn stræti. Jörgensen var greiddur út 200 punda arfur frá Kaupmannahöfn (líklega eftir föður hans). Einhvern tíma um 1835 fór hann fram á að vera náðaður og var það veitt, þó með því skilyrði, að hann kæmi aldrei aftur til Bretlands. En hann mátti fara hvert annað sem honum sýndist og var frjáls eftir það. Hann fór þó hvergi. Kona hans dó 17. júlí 1840 og hann lifði áfram sama slarklifnaði og fyrr. Hann dó í Hobart 20. janúar 1841 á 61. aldursári. Sagt er að hann eigi afkomendur í Ástralíu. Jörundur var grafinn við hlið Nóru konu sinnar i grafreit kaþólikka í Hobart. Árið 1911 var kirkjugarðurinn aflagður og reistur heimavistarskóli yfir grafstæðin. Þá voru þau bein sem lágu ómerkt í garðunum grafin upp, sett í kassa og jarðsett að nýju við hlið skólahússins. Þar er því að líkindum að finna jarðneskar leyfar Jörundar undir litlum minningarsteini. Síðar var gert bílastæði kennara á þessum stað og stendur steinninn í útjarðri þess. Á honum er að finna eftirfarandi áletrun: "In our labour rest most sweet/Grateful coolness in your heat./Solace found in your mind. - Here lie the remains of unknown Tasmanian Catholics (1825-1870)"
Puebla (fylki)
thumb|Kort. Puebla er fylki í mið-Mexíkó. Íbúar eru um 6,6 milljónir og er stærð fylkisins 34.306 km2. Höfuðborgin er Puebla ein stærsta borg landsins. Puebla er milli fjallgarðanna Sierra Nevada og Sierra Madre Oriental. Meðal eldfjalla eru Citlaltépetl (5.747 m.), Popocatépetl (5.452 m.) og Iztaccíhuatl (5.286 m.).
Í Puebla eru ýmsir frumbyggjahópar og er nahúatl algengasta tungan. Ýmsar hátíðir eru haldnar í fylkinu, þar á meðal Dagur hinna dauðu (Día de los Muertos).
2. árþúsundið
2. árþúsundið er í gregoríska tímatalinu tímabilið sem hófst við upphaf ársins 1001 og stóð til loka ársins 2000.
Risaborg
Risaborg er mjög stórt stórborgarsvæði eða keðja af samliggjandi stórborgarsvæðum. Bandaríkjamaðurinn Jean Gottman var fyrstur til þess að nota hugtakið til að lýsa hinu risavaxna BosWash stórborgarsvæði á austurströnd Bandaríkjanna. Svæðið inniheldur m.a. stórborgirnar Boston í Massachusetts, New York, Philadelphiu, Baltimore og Washington D.C..
Samgöngubætur eins og hraðbrautir og lestir eru oft hvatar að myndun risaborga.
Forth
Forth getur átt við:
Eyjólfur Konráð Jónsson
Eyjólfur Konráð Jónsson (13. júní 1928 í Stykkishólmi — 6. mars 1997), stundum kallaður Eykon, var þingmaður Sjálfstæðisflokksins 1974-95 og ritstjóri Morgunblaðsins 1960-74.
Ludwig Mies van der Rohe
thumbnail|hægri|IBM-skýjakljúfurinn í [[Chicago.]] Ludwig Mies van der Rohe (27. mars 1886 – 17. ágúst 1969) var þýskur arkitekt sem er almennt talinn vera einn af frumkvöðlum nútímabygginarlistar ásamt Walter Gropius og Le Corbusier. Verk hans einkennast af einföldum formum úr stáli og gleri. Hann kallaði list sína „skinn og bein“-arkitektúr og var þekktur fyrir notkun orðtakanna „minna er meira“ og „guð er að finna í smáatriðunum“.
Bergtittlingur
250px|thumb|Bergtittlingur
Bergtittlingur (fræðiheiti: Anthus spinoletta) er lítill spörfugl sem verpir í fjöllum Suður-Evrópu og fornnorðurskautssvæðinu austur til Kína.
Mac Pro
thumb|Mac Pro "late 2013"
Mac Pro er borðtölva framleidd af Apple. Tölvan inniheldur Intel Xeon örgjörva og PCI Express. Forveri hennar er Power Mac G5. Hún er öflugasta Macintosh-tölvan seld af Apple í dag.
Apple kynnti Mac Pro tölvuna þann 7. ágúst 2006 á WWDC.
Transport for London
Transport for London (TfL) er enskt opinbert fyrirtæki sem stjórnar samgöngukerfi stórborgarsvæðis Lundúna. Nefnd stjórnar Transport for London og eru meðlimir nefndarinnar kosnir af borgarstjóra Lundúna. Samtök voru stofnuð árið 2000 til að taka við af London Regional Transport en þau tóku fyrst við stjórn neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar árið 2003.
Transport for London stjórnar aðgöngumiðakerfinu, að meðtöldum Travelcard og Oyster-kort sem nýtast yfir kerfinu.
Jerry Stiller
thumb|Jerry Stiller Jerry Stiller (fæddur 8. júní 1927; d. 11. maí 2020) var bandarískur leikari. Hann var þekktur fyrir hlutverk sín sem Frank Costanza, faðir George Costanza í sjónvarpsþáttunum Seinfeld og Arthur Spooner, faðir Carrie Heffernan í sjónvarpsþáttunum The King of Queens. Stiller er faðir leikarans Ben Stiller og leikkonunar Amy Stiller.
Anthony Kenny
Sir Anthony John Patrick Kenny  (f. 16. mars 1931 í Liverpool á Englandi) er enskur heimspekingur sem fæst einkum við hugspeki, trúarheimspeki og heimspekisögu, einkum fornaldarheimspeki, miðaldaheimspeki og skólaspeki sem og heimspeki Ludwigs Wittgenstein.
Aníta Hinriksdóttir
thumbnail|Aníta eftir sigurhlaupið í Rieti 20. júlí 2013Aníta Hinriksdóttir (fædd 13. janúar 1996) er íslensk frjálsíþróttakona sem keppir fyrir ÍR.
Íþróttaferill
Aníta varð heims- og Evrópumeistari í 800 metra hlaupi ungmenna með aðeins sex daga millibili í júlí 2013 og bætti Norðurlandameistaratitli í safnið tæpum mánuði síðar. Hún vann 800 m hlaupið á heimsmeistaramóti 17 ára og yngri í Donetsk í Úkraínu 14. júlí 2013, 20. júlí 2013 var hún hlutskörpust í sömu grein á Evrópumóti 19 ára og yngri í Rieti á Ítalíu og 17. ágúst sigraði hún örugglega í sömu grein á Norðurlandamóti 19 ára og yngri í Espoo í Finnlandi. Aníta bætti eigið Íslandsmet þegar hún hljóp 800 metra á 2:00,49 mínútum á ungmennamóti í Mannheim í Þýskalandi 30. júní 2013. Þann 17.ágúst 2016 bætti hún síðan Íslandsmetið aftur á Ólympíleikunum í Ríó. Það var bæting um þrjátíu og fimm sekúndubrot og var tíminn 2:00´14.
Viðurkenningar
Í kjölfar góðs árangurs á íþróttamótum hefur Aníta fengið ýmsar viðurkenningar.
Fjölskylda
Aníta er systurdóttir hlaupakonunnar Mörthu Ernstdóttur, sem keppti fyrir Ísland á sumarólympíuleikunum í Sydney 2000.
Braindead
Braindead (Dead Alive, BNA) er hryllingsmynd eftir Peter Jackson. Hún sýnir atriði sem eru öft kölluð ógeðslegustu atriði kvikmyndaiðnaðarins. Myndin kom út árið 1992. Önnur mynd eftir Peter Jackson heitir Bad Taste.
Actinobacteria
Actinobacteria er fylking og samnefndur flokkur Gram-jákvæðra gerla sem einkennast meðal annars af því að hafa hlutfallslega mikið af gúaníni og cýtósíni í erfðaefni sínu (eru með „hátt G+C hlutfall“). Íslenska heitið geislagerlar, sem réttilega á aðeins við um ættbálkinn Actinomycetales, er stundum notað sem samheiti yfir alla fylkinguna.
Tegundir fylkingarinnar eru algengar í jarðvegi, vatns- og sjávarumhverfi þar sem þeir eiga ríkan þátt í niðurbroti lífrænna efna, svo sem sellulósa og kítíni. Þeir mynda því mikilvægan þátt í kolefnishringrás náttúrunnar. Innan fylkingarinnar er einnig að finna bakteríur sem eiga búsvæði sín í dýrum og plöntum. Þar á meðal eru nokkrir sýklar, svo sem Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium leprae og Corynebacterium diptheriae.
Fylkingin er ekki síst þekkt af framleiðslu annarsstigs lífefna með örveruhemjandi virkni sem sum hver eru nýtt sem sýklalyf.
Hjartaskel
Hjartaskel (fræðiheiti: Cerastoderma edule eða Clinocardium nuttallii) er sælindýr af báruskeljarætt. Hjartaskel og sandskel eru síarar.
Lýsing
Hjartaskelin er með þykka, ljósbrúna skel og getur orðið allt að 14 cm á hæð en algengasta stærðin er undir 5 cm. Ef horft er á hjartaskel á hlið er hún hjartalaga.
Hjartaskelin verður kynþroska við tveggja ára aldur.
Lifnaðarhættir
Hjartaskelin lifir á fínu undirlagi, sérstaklega á fínum sandi. Hún grefur sig í sandinn og liggur þar.
Finnst á allt að 200 m dýpi en er helst í grynningum við 5°C.
Hún lifir í Beringshafinu og í kringum Japan.
Mesti tilkynnti aldur eru 18 ár.
Fæða
Helsta fæða hjartaskeljarinnar eru lítil krabbadýr.
Heimildir
https://inverts.wallawalla.edu/Mollusca/Bivalvia/Veneroida/Cardiidae/Clinocardium_nuttallii.html
http://www.sealifebase.org/summary/Clinocardium-nuttallii.html
Leikbræður - Í Víðihlíð
Leikbræður syngja er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1957. Á henni flytja Leikbræður tvö lög við undirleik Carl Billich sem einnig sá um raddsetningu. Leikbræður voru þeir Gunnar Einarsson, Ástvaldur Magnússon, Torfi Magnússon og Friðjón Þórðarson. Þetta er fyrsta plata sem Leikræður sungu inn á. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Entebbe
Entebbe er borg í Úganda með rúmlega 90.000 íbúa. Hún stendur við strönd Viktoríuvatns nærri höfuðborginni Kampala.
Entebbe er líklega þekktust fyrir alþjóðaflugvöllinn Entebbe þar sem Ísraelsher frelsaði eitt hundrað gísla um borð í Air France-vél þann 4. júlí 1976.
Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið
Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið er íslenskt deildakerfi í knattspyrnu í flokki karla.
Endurskinshæfni
thumb|upright=1.3| Prósent af sólarljósi sem endurvarpast af mismunandi yfirborði Endurskinshæfni eða albedo er hlutfall milli þess ljósmagns sem er endurvarpað af hlut (t.d. himintungli) og þess magns sem á hann fellur.
Heimabanki
Heimabanki eða netbanki er forrit sem býður viðskiptavinum banka möguleika á því að nálgast bankaþjónustu í gegnum heimilistölvu eða annað tæki (til dæmis snjallsíma), og er þá hægt að nálgast bankann og sinna viðskiptum sínum þegar manni hentar. Heimabankinn er alltaf opinn.
Actinidia
Tegundir
Meðal 40–60 tegunda Actinidia eru:
Aguascalientes
thumb|Kort. thumb|Aguascalientes. Aguascalientes er fylki í Mið-Mexíkó. Það er 5.617 ferkílómetrar og eitt minnsta fylki landsins. Íbúar eru um 1,4 milljónir (2019) og búa flestir í höfuðborginni Aguascalientes. Meðalhæð fylkisins er 1.950 metrar. Aguascalientes vísar í heitar lindir sem fundust á svæðinu.
San Marcos-hátíðin (Feria Nacional de San Marcos) er haldin árlega þar og dregur að ferðamenn.
Valhalla (teiknimynd)
Valhalla (íslenska: Valhöll) er dönsk teiknimynd frá árinu 1986. Hún byggir á Goðheimum, vinsælum myndasöguflokki sem fjallar um helstu persónur norrænnar goðafræði. Myndin hlaut fjölda verðlauna og nýtur enn í dag mikilla vinsælda meðal danskra áhorfenda, en engu að síður varð stórtap á gerð hennar.
Framleiðsla
Miklar vinsældir fyrstu þriggja Goðheima-myndasagnanna í Danmörku urðu kveikjan að þeirri hugmynd að nýta sögusvið þeirra í teiknimynd í fullri lengd. Bandaríkjamaðurinn Jeffrey J. Varab og Daninn Jakob Stegelmann höfðu frumkvæði að verkefninu, en þeir ráku um þær mundir skóla í teiknimyndagerð í Kaupmannahöfn. Varab, sem starfað hafði hjá Disney-fyrirtækinu átti síðar eftir að koma að gerð fjölda stórra teiknimynda í Hollywood.
Viðtökur áhorfenda voru góðar og varð Valhalla til að mynda mest sótta danska kvikmyndin árið 1986. Framleiðslukostnaðurinn varð hins vegar alltof hár, myndin telst sú dýrasta í danskri kvikmyndasögu og leiddi hún til gjaldþrots framleiðslufyrirtækisins. Hópur starfsmanna sem unnu við myndina stofnuðu hins vegar nýtt fyrirtæki sem framleitt hefur vinsælar myndir á borð við Skógardýrið Húgó og má því segja að Valhalla hafi lagt grunninn að danska teiknimyndaiðnaðinum.
Söguþráður
Einn daginn skýtur Loki upp kollinum með jötnadrenginn Kark, sem jötuninn Útgarða-Loki hafði narrað hann til að taka að sér. Karkur vingast við mannabörnin en stendur fyrir óteljandi óknyttum. Að lokum afráða Þór og Loki að halda á fund Útgarða-Loka og skila óþekktaranganum. Jötnarnir hafa engan áhuga á að fá drenginn til baka. Útgarða-Loki skorar á Þór og föruneyti hans í keppni í ýmsum greinum og vinnur þær allar með blekkingum og sjónhverfingum. Sannleikurinn kemst loks í ljós, en Karkur snýr þó aftur til Valhallar með hinum nýju vinum sínum.
Íslensk útgáfa
Valhalla var sýnd í Laugarásbíó árið 1987 undir nafninu Valhöll. Myndin var talsett á íslensku, þar sem Flosi Ólafsson var í hlutverki sögumanns, Jóhann Sigurðarson talaði fyrir Þór, Laddi var í hlutverki Loka og söngvarinn Kristinn Sigmundsson var Útgarða-Loki.
Hítardalur (bær)
thumb|right|Hítardalur. Hítardalur í Mýrasýslu er fornt höfuðból og prestssetur í samnefndum dal, samkvæmt þjóðsögum kennt við tröllkonuna Hít sem varð að steini þar rétt neðan við bæinn ásamt Bárði Snæfellsás og standa þeir drangar enn. Bærinn hét reyndar upphaflega Húsafell og fellið hjá honum einnig en það er nú oftast kallað Bæjarfell. Hítardalur er landnámsjörð og byggði Þórhaddur Steinsson þar manna fyrstur að sögn Landnámabókar.
Bærinn Hítardalur er meðal annars þekktur fyrir að þar varð mannskæðasti eldsvoði Íslandssögunnar þann 30. september 1148. Meira en 70 manns sem voru þar við veislu fórust í brunanum, þar á meðal var biskupinn í Skálholti, Magnús Einarsson. Í Hítardal starfaði munkaklaustur af reglu Benedikts að því að talið er frá 1166 eða 1168 til 1201, en lítið er vitað um sögu þess. Á 13. öld bjó Ketill Þorláksson lögsögumaður í Hítardal og síðan Loftur biskupssonur.
Síðar varð Hítardalur prestssetur og þótti eitt besta brauð landsins. Þar sátu margir merkisprestar og sumir þeirra voru þekktir fræðimenn. Þar má nefna séra Þórð Jónsson, sem þar var á 17. öld og skrifaði meðal annars ættartölurit sem voru gefin út árið 2008. Einn af þekktustu prestum í Hítardal var séra Jón Halldórsson, mikilvirkur sagnaritari sem var þar prestur frá 1691-1736. Hann skrifaði meðal annars biskupasögur, sögur skólameistara, hirðstjóra og fleiri og skráði Hítardalsannál. Synir hans voru Finnur Jónsson biskup og Vigfús Jónsson prestur og fræðimaður í Hítardal, sem skrifaði þar fyrstu íslensku barnabókina.
Bláber
Bláber eru ávextir ákveðinna lynga af bjöllulyngs-ættkvíslinni, lyngið sem berin vaxa á er kallað bláberjalyng. Berin eru vinsæl til matargerðar hjá mannfólkinu en einnig eru þau í miklu uppáhaldi hjá mörgum dýrum m.a. þröstum. Bláberjalyng á Íslandi er af tegundinni Vaccinium uliginosum, en önnur tegund vex einnig á landinu og kallast hún Aðalbláberjalyng (Vaccinium myrtillus).
Á Íslandi þroskast þau yfirleitt ekki fyrr en seint í ágúst sem flest önnur ber.
Idi Amin
Idi Amin Dada Oumee (~1925 – 16. ágúst 2003) var forseti Úganda frá árinu 1971 til 1979. Valdatíð hans þótti einkennast af mikilli grimmd þar sem talið er að hundruð þúsundir Úgandabúar hafi verið pyntaðir og myrtir. Idi Amin stundaði markvissar kynþáttaofsóknir gegn þjóðarbrotum atsjólímanna, langómanna og fleirum.
Amin komst til valda með valdaráni gegn stjórn Miltons Obote árið 1971. Bretar voru fegnir því að losna við Obote, sem var einræðisherra og lítt hallur undir hagsmuni Breta. Amin átti hins vegar ekki eftir að reynast skárri. Á alþjóðasviðinu varð Amin fljótt frægur fyrir mjög sérviskulega hegðun og fjölmörg kjánaleg ummæli. Þegar Bretar riftu stjórnmálasambandi við Úganda árið 1977 lýsti Amin því yfir að hann hefði „sigrað“ Breta og gaf sjálfum sér titilinn „sigrari breska heimsveldisins“. Undir lok valdatíðar Amins var titill hans í heild sinni: „Hans æruverðuga hátign, forseti til lífstíðar og ofursti Al Hadjí, Doktor Idi Amin, VC, DSO, MC, drottnari allra lifandi skepna og fiska sjávarins og sigurvegari breska heimsveldisins í Afríku og sérstaklega í Úganda“.
Amin hafði undarlegt dálæti á Skotlandi og hann lýsti því yfir að hann væri hinn ókrýndi „síðasti konungur Skotlands“. Öll þessi uppátæki leiddu til þess að utan Úganda var helst litið á Amin sem eins konar ofvaxið barn; meinlausan trúð sem varla bæri að taka alvarlega. Þessi trúðsímynd skyggði nokkuð á skelfileg mannréttindabrot sem viðgengust undir stjórn Amins í Úganda.
Árið 1978 hóf Amin innrás í Tansaníu með herstuðningi frá Muammar Gaddafi. Úgandski herinn bað afhroð í átökunum við Tansaníuher og svo fór að Tansanar gerðu gagnárás inn í Úganda. Tansanar hertóku Kampala og ráku Amin á flótta. Amin slapp til Líbíu en settist síðar að í Sádi-Arabíu, þar sem hann bjó til dauðadags árið 2003.
Eþíópíska valdaránstilraunin 1960
Fjórir samsærismenn stóðu að baki Byltingarráðinu, en bræðurnir Germame Neway og hershöfðinginn Mengistu Neway, yfirmaður keisaravarðliðsins, leiddu tilraunina og reyndu að hrinda keisaranum Haile Selassie af stóli. Leiðtogar valdaránsins tilkynntu um myndun nýrrar ríkisstjórnar undir stjórn elsta sonar Haile Selassie, krónprinsins Asfaw Wossen, sem myndi taka á fjölmörgum efnahagslegum og félagslegum vandamálum, en á þessum tímapunkti var keisarinn staddur erlendis. Byltingarráðið náði tökum á höfuðborg keisaradæmisins, Addis Abeba, og tók nokkra ráðherra og aðra mikilvæga aðila í gíslingu. Þrátt fyrir að allt gengi smurt í fyrstu snerist meirihluti íbúa og hersins gegn valdaráninu og þann 17. desember höfðu fylkingar hliðhollar Haile Selassie náð aftur stjórn á Addis Ababa. Að minnsta kosti 300 manns voru drepnir vegna valdaránstilraunarinnar.
Valdaránstilraunin er talin alvarlegasta ógnin við stjórn Haile Selassie frá því hann tók við völdum 1941 þar til hann missti þau 1974 eþíópísku byltingunni.