cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kobe Bryant
Dauði
Bryant lést 26. janúar 2020 í þyrluslysi ásamt 13 ára gamalli dóttur sinni Gianna Bryant og sjö öðrum.
Bern
Lega og lýsing
thumb|Miðborgin í Bern afmarkast af slaufu í ánni Aare Bern liggur við ána Aare vestarlega í Sviss og rétt austan við Neuchatelvatn. Næstu borgir eru Basel til norðurs (95 km), Lausanne til suðvesturs (100 km), Luzern til austurs (110 km) og Zürich til norðausturs (120 km). Aare myndar breiða slaufu í kringum miðborg Bern, sem afmarkar vel gömlu borgina. Innan borgarmarkanna búa 123 þús manns, en á stórborgarsvæðinu rúmlega 350 þús.
Orðsifjar
Bern merkir björn. Sagan segir að stofnandi borgarinnar hafi drepið björn á staðnum þar sem hann byggði borgina. En líklegra þykir að hann hafi nefnt borgina eftir ítölsku borginni Veróna, sem hét Bern á þýsku eða Wälschbern. Sömuleiðis kölluði Ítalir borgina Bern Verona.
Upphaf
thumb|Berchtold V drepur bjarndýrið. Mynd úr Tschachtlan-annálunum Það var hertoginn Berchtold V af Zähringer-ætt sem stofnaði borgina Bern 1191 í stórri slaufu í ánni Aare. En 1218 dó Zähringer-ættin hins vegar út og varð Bern þá að hálfgerðri fríborg í þýska ríkinu. Rúdolf I af Habsborg, sem þá var konungur þýska ríkisins (sá fyrsti af Habsborg), staðfesti fríborgarstatusinn en setti þó skatt á borgina. Skattur þessi var mikill þyrnir í augum borgarbúa og reyndu þeir með aðstoð frá Búrgúnd og Savoy að komast undan yfirráðum Habsborgara. Árið 1289 réðust Habsborgarar gegn borginni og sigruðu borgarbúa í orrustunni við Schosshalde. Auk skattsins urðu þeir nú að greiða háar skaðabætur. 1298 dró aftur til orrustu. Að þessu sinni sameinuðust herir Habsborgara her frá borginni Fribourg. Í orrustunni við Dornbühl, rétt við vesturdyr Bernar, sigraði her Bernar. Við sigurinn varð Bern endanlega sjálfstætt borgríki.
Höfuðborgin Bern
Vínarfundurinn úrskurðaði 1815 að Bern skyldi haldast án þeirra héraða sem Frakkar höfðu klipið af. Bern varð því að kantónuhöfuðborg. 1831 sagði borgarráðið af sér og fram fóru fyrstu borgarkosningar. Þingið í Sviss hafði fundað á ýmsum stöðum í landinu fram að þessu, til dæmis í Aarau og í Luzern. Mikill ágreiningur var innan Sviss að einhver borg yrði gerð að höfuðborg, þar sem engin ein borg skyldi vera mikilvægari en önnur. Því var ákveðið að Sviss skyldi ekki hafa höfuðborg heldur sambandsborg, þar sem þingið og stjórnin kæmu saman. Árið 1848 varð Bern fyrir valinu. Svisslendingar kalla Bern ekki höfuðborg heldur sambandsborg en stjórnmálalega séð er Bern höfuðborg Sviss. Borgin kom ekki við sögu í heimstyrjöldunum. Árið 1968 fengu konur kosningarétt í borginni og 1988 var kosningaaldurinn lækkaður úr 20 árum í 18 ár. Í dag eru 20% íbúa Bernar útlendingar, flestir frá Þýskalandi, Ítalíu og Spáni. Helstu atvinnuvegir eru stjórnsýsla, iðnaður og ferðamennska. Í Bern er til að mynda hið kunna Toblerone súkkulaði framleitt.
Íþróttir
Aðalknattspyrnufélag borgarinnar er Young Boys, sem ellefu sinnum hefur orðið svissneskur meistari (síðast 1986), sex sinnum bikarmeistari (síðast 1987) og einu sinni deildarbikarmeistari (1976).
Íshokkífélagið SC Bern er eitt árangursríkasta félag í sinni grein í Sviss. Síðan íshokkídeildin var stofnuð 1959 hefur liðið tólf sinnum orðið svissneskur meistari (síðast 2010). Meðalaðsókn liðsins á heimavelli er sú mesta í Evrópu. Heimavöllur liðsins var vettvangur HM í íshokkí 1971, 1990 og 2009.
Helsta handboltafélag borgarinnar er BSV Bern, sem þrisvar hefur orðið svissneskur meistari (síðast 1985).
Kvennahlaupið í Bern (Schweizer Frauenlauf) er stærsta kvennahlaupið í Mið-Evrópu, en þrettán þúsund þátttakendur hlaupa fimm eða tíu kílómetra. Auk þess er fimmtán kílómetra vegalengd fyrir göngu og norræna göngu (Nordic Walking).
Viðburðir
thumb|Gurtenfestival árið 2003 Stærsta tónlistarhátíð borgarinnar er Gurtenfestival. Þeir voru settir á laggirnar 1977 og hafa verið haldnir árlega í júlímánuði síðan. Aðallega er um popp og rokk að ræða en einnig er leikið blús og hip hop. Af þekktum tónlistarmönnum og hljómsveitum sem troðið hafa upp þar má nefna Billy Idol, Avril Lavigne, James Blunt, Placebo, Earth, Wind & Fire, Oasis, Motörhead, All Saints, Rammstein, Sinead O'Connor og ýmsa aðra.
Karnevalið í Bern er tvíþætt. Það hefst 11. nóvember en þá er björninn í bjarnargryfjunni lokaður inni í Käfigturm (gamalt borgarhlið) fyrir vetrarsvefninn. Þremur mánuðum síðar hefst hið eiginlega karneval með því að björninn er vakinn og honum hleypt út á ný. Karneval þetta er þriðja stærsta sinnar tegundar í Sviss, á eftir Basel og Luzern.
Vinabæir
Ólíkt öðrum svissneskum borgum hefur borgarráð Bernar ákveðið að viðhalda ekki vinabæjatengslum við aðrar borgir. Þessi ákvörðun var fyrst tekin 1979. Undantekning var þó gerð í sambandi við EM í fótbolta 2008, en þá tengdist Bern formlega vinaböndum við aðrar þátttökuborgir til skamms tíma: Basel, Genf, Zürich og Salzburg í Austurríki. Á hinn bóginn er borgarráð opið fyrir vinabæjatengslum í framtíðinni.
Navtex
thumb|right|Útprentun úr Navtex-móttakara. Navtex (úr ensku: Navigational Telex) er sjálfvirk fjarskiptaþjónusta á millitíðni sem sendir út stafrænar veðurspár og öryggistilkynningar til skipa á sjó. Navtex-skilaboð eru send út frá Navtex-stöðvum á fjögurra tíma fresti frá miðnætti. Hver stöð fær fastan 10 mínútna glugga til að senda boðin út. Navtex-móttakarar um borð í skipum prenta skilaboðin út eða sýna á skjá. Jörðinni er skipt í 16 Navtex-svæði þar sem sent er út ýmist á 424, 490 eða 518 kHz tíðni. Svæði 1 nær til dæmis yfir Norður-Atlantshaf, Norðursjó og Eystrasalt og þar er sent út á 518 kHz. Á Íslandi er ein Navtex-sendistöð, staðsett í Grindavík.
Kosturinn við Navtex miðað við aðra tækni sem byggist á VHF-bylgjum er að útsendingin næst á mjög stóru svæði. Síðustu ár hafa tæki sem nýta sér samskipti um gervihnött tekið við þessu hlutverki. Navtex er hluti af GMDSS-staðlinum um öryggisfjarskiptakerfi á sjó.
Hugbjört
Hugbjört er íslenskt kvenmannsnafn.
Alexandra Bretadrottning
Alexandra Bretadrottning (fædd Alexandra Carolina Marie Charlotte Louise Julia; f. 1. desember 1844 – 20. nóvember 1925) var dóttir Kristjáns 9. Danakonungs og prinsessa í Danmörku. Hún giftist síðar Alberti Játvarði krónprins Bretlands, sem síðar varð Játvarður 7. og með því varð hún Alexandra Bretadrottning.
Líf og fjölskylda
Alexandra Danaprinsessa eða Alix eins og hún var ávallt kölluð í fjölskyldunni, fæddist í Kaupmannahöfn árið 1844. Foreldrar hennar voru Kristján prins, seinna Kristján 9., og Louise af Hessen-Kassel.
McGill-háskóli
thumb|right|250px|Macdonald-Stewart bókasafn McGill-háskóla (mynd tekin 5. maí 2008). McGill-háskóli er ríkisrekinn rannsóknaháskóli í Montréal í Quebec í Kanada. Skólinn er nefndur eftir James McGill, kaupmanni í Montreal sem kom frá Glasgow í Skotlandi en hann gaf stofnfé skólans. McGill-háskóli var stofnaður árið 1821 og er einn af elstu háskólum Kanada.
Alexandra Bretadrottning
Líf og fjölskylda
Þann 10. mars 1863 giftist Alexandra Alberti Játvarði Bretakrónprinsi, syni Viktoríu Bretadrottningar og Alberts prins. Þau eignuðust sex börn:
McGill-háskóli
Tæplega 35 þúsund nemendur stunda nám við skólann. Þar af stunda tæplega níu þúsund nemendur framhaldsnám.
Einkunnarorð skólans eru Grandescunt Aucta Labore
Alexandra Bretadrottning
Líf og fjölskylda
Alexandra dó árið 1925 í Sandringham eftir hjartaáfall. Hún er grafin við hlið eiginmanns síns í kapellu heilags Georgs í Windsorkastala.
Sigmann
Sigmann er íslenskt karlmannsnafn.
Ristilpokar
Ristilpokar eru litlir vasar eða pokar som myndast á þarminum. Þeir eru um 5-10mm stórir. Flestir eru einkennalausir en um 10-20% fá ristilpokabólgu.
Orsakir
Orsökin er enn óþekkt en talið er að vestrænt fæði með minni trefjum sé hluti af orsökinni.
Meðferð
Ristilpokabólga án fylgikvilla er oftast meðhöndluð með föstu eða fljótandi fæði og í vissum tilvikum sýklyfjum. Ef bólgan er alvarleg getur þurft á aðgerða að halda.
Edil
Edil er íslenskt kvenmannsnafn.
Örblogg
Örblogg er útsending og miðlun á sérstakri gerð af bloggi. Örblogg er frábrugðið hefðbundnu bloggi á þann hátt að blogg eru minni að umfangi og stærð, oft ekki nema stuttar setningar, einstakar myndir eða tenglar. Tumblr og Twitter eru örbloggskerfi. Einnig má líta á stöðuuppfærslur á Facebook eru líka örblogg.
Örblogg hafa reynst mikilvæg fyrir fréttauppfærslur í rauntíma. Örblogg hafa einnig gert mögulegt að fylgjast með og vakta umhverfi og koma út og dreifa til margra boðum og skilaboðum sem tengja í lengra og ítarlegra efni. Örblogg geyma oft ýmis konar lýsigögn (metadata) svo sem upplýsingar um stað og tíma.
Alfreð Clausen - Gling gló
Alfreð Clausen - Gling gló er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1953. Á henni flytur Alfreð Clausen eigin lög við texta Kristínar Engilbertsdóttur. Hljómsveitina skipa stjórnandinn Carl Billich, Josef Felzmann, Bragi Hlíðberg, Ólafur Gaukur Þórhallsson og Einar B. Waage. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Gling gló
Lagið Gling gló eða Kling gló eins og það var kallað í auglýsingum 1953 og á plötumiða, gekk í endurnýjun lífdaga þegar Björk Guðmundsdóttir og Guðmundur Ingólfsson endurfluttu það á samnefndi plötu sem gefin var út af Smekkleysu árið 1990. Platan sem naut mikilla vinsælda inniheldur 11 lög sem gefin voru út af Íslenzkum tónum.
Forsíða nótnaheftis
thumb|left|Forsíða nótnaheftis þar sem finna má þrjú danslög eftir Alfreð og Kristínu.
Samkort
Samkort var fyrst gefið út árið 1988 af Samtökum Samvinnuverslana sem eru samtök þeirra kaupfélaga sem ráku smásöluverslanir á Íslandi. Samkorti var ætlað að höfða til félagsmanna í kaupfélögum landsins og jafnframt að bæta við félagsmönnum í kaupfélögunum því kortið gilti sem félagsskirteini í því kaupfélagi þar sem fólk átti lögheimili. Sérstaða Samkortsins eins og hún var þá kynnt byggðist á því að árgjald var ódýrara en á VISA og Eurocard/Master Card kortum og auk þess gat fólk valið um tvö úttektartímabil: Annarsvegar frá 18. til 17. hvers mánaðar á eftir með gjalddaga 3. næsta mánaðar. Hinsvegar var hægt að velja um úttektartímabil sem væri almanaksmánuðurinn með gjalddaga 17. næsta mánaðar á eftir.
Árið 1992 hófu Samtök Samvinnuverslana samstarf við Kreditkort hf. um útgáfu Samkorts sem varð um leið þá alþjóðlegt Eurocard/Master Card kreditkort um leið. Við breytinguna var hægt að nota kortið um allan heim eins og hvert annað kreditkort og kaupa hluti á raðgreiðslum og nota sjálfvirka skuldfærslu vegna mánaðarlegra útgjalda. Auk þess veitti Samkortið alhliða tryggingavernd í gegnum Euroklúbbinn og Tryggingamiðstöðina hf. sem sá um kortatryggingar fyrir Eurocard/Master Card.
Útgáfu Samkortsins hefur nú verið hætt.
Hvannar
Hvannar er íslenskt karlmannsnafn.
Páfugl
thumb|Stél karlfuglsins. thumb|Höfuð. thumb Páfuglar eru þrjár ættkvíslir fugla af fashanaætt. Tvær þeirra eru frá Asíu; páfugl (Pavo cristatus) á Indlandi og grænpáfuglinn (P. muticus) í Indókína. Önnur tegund er kongó-páfuglinn (Afropavo congensis), sem er frá mið-Afríku.
Júkatanskagi
thumb|right|Kort sem sýnir Júkatanskaga Júkatanskagi (spænska: Península de Yucatán) er stór skagi í suðausturhluta Mexíkó og myndar austurmörk Mexíkóflóa. Á skaganum eru mexíkósku fylkin Campeche, Yucatán og Quintana Roo, auk nyrstu hluta Belís og Gvatemala.
Páfugl
Stélfjaðrir karlfuglanna eru einkar skrautlegar og skýrt dæmi kynjað val (e. sexual selection). En Charles Darwin hélt því fram að stélið væri til þess fallið að laða að kvenfugla. Kvenfuglinn er hins vegar með daufa liti. Páfuglar eru alætur.
Júkatanskagi
Á norðvesturhluta skagans er Chicxulub-gígurinn, sem er leifar eftir 65 milljóna ára gamalt loftsteinshrap sem samkvæmt sumum kenningum var ástæða fyrir fjöldaútdauða risaeðla og annarra tegunda um þetta leyti.
Orðsifjar
Uppruni orðsins „Yucatán“ er umdeildur. Hernán Cortés hélt því fram, í fyrstu bréfum sínum til Karls 5., keisara hins heilaga rómverska ríkis (las Cartas de relación), að nafnið Yucatán hefði komið til vegna misskilnings. Samkvæmt honum spurðu fyrstu spænsku landkönnuðirnir hvað landið væri kallað og svarið var yucatan sem á júkatísku þýðir „ég skil ekki hvað þú segir.“ Önnur tilgáta segir heitið komið úr máli Asteka, þ.e. yocatlan sem merkir „land ríkidæmis“ eða land kassavarótar (lítið eitrað afbrigði kallað yuca). Þriðja kenningin segir að orðið sé dregið af uh yu ka t'ann sem þýði „heyr hvernig þeir tala“ sem Majarnir hafi sagt um Spánverjana. Fleiri kenningar eru til á svipuðum nótum og gætu allt eins verið allar réttar.
Páfugl
Páfugl er þjóðarfugl Indlands. Hann hefur verið fluttur til Evrópu og Bandaríkjanna í garða.
Tenglar
[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=52340 Af hverju hafa páfuglar svona langar stélfjaðrir? - Vísindavefurinn.]
Trjáhænsn
Trjáhænsn (fræðiheiti: Cracidae)  eru ætt hænsnfugla.
Edit
Edit er íslenskt kvenmannsnafn.
Kuðungur
Kuðungur getur átt við:
Dýri
Dýri er íslenskt karlmannsnafn.
Skólp
Skólp er mengað frárennslisvatn frá heimilum og fyrirtækjum. Einnig frá skipum og öðrum farartækjum sem hafa salernisaðstöðu eða ýmiskonar matargerð eða hreinsun sem veitt er frá viðkomandi starfsemi með vatni.
Rín (mannsnafn)
Rín er íslenskt kvenmannsnafn.
Stökkull (tannhvalur)
Stökkull (fræðiheiti: Tursiops truncatus) einnig nefndur höfrungur og dettir er meðalstór tannhvalur og er ein af tveimur tegundum í ættkvíslinni Tursiops. Þeir eru hluti af ættinni Delphinidae og eru meðal algengustu höfrunga á hafsvæðinu við sunnanvert Ísland.
Lýsing
Vitað er að stökklar geta orðið allt að 40 ára í dýragörðum en virðast villtir verða yfirleitt um 20 ára.
Útbreiðsla og hegðun
thumb|left|300 px|Stökkulkýr ásamt tveimur kálfum í Moray Firth, [[Skotlandi]] Stökkla má finna á hitabeltis- og heittempruðum hafsvæðum allt í kringum jörðina og er víða algengur. Þetta er ein algengasta tegund höfrunga við Ísland og er hafsvæðið suður af landinu á nyrðri útbreiðslumörkum tegundarinnar.
Eins og aðrir höfrungar eru stökklar hópdýr, oftast um 15 til 20 dýr, en á hafi úti geta þeir verið mun fleiri tugir eða hundruð. Einfarar eru þó einnig algengir hjá báðum kynjum. algengt er að sjá stökkul í slagtogi við aðrar höfrungategundir sérlega grindhvali.
Stökklar éta fjölda tegunda fiska og smokkfiska auk rækju og er af mörgum álitin vera sú hvalategund sem sýnt hefur mesta aðlögunarhæfni. Meirihluti fæðutegunda eru botnfiskar en uppsjávartegundir eru einnig algengar. Samvinna við veiðar er algeng meðal stökkla og smala þeir bráðinni saman í hóp og gera svo árás. Djúpsjávarfiskar sem fundist hafa í maga stökkla benda til að þeir geti kafað allt að 500 metra dýpi. En þeir hafa einnig lært að notfæra sér fæðu sem til fellur frá fiskiskipum.
Helsta hætta stökkla eru árásir hákarla og bera þeir oft ör eftir hákarlskjafta.
Veiðar og fjöldi
Stofnstærð stökkla í heiminum er óþekkt, sést tegundin yfirleitt í öllum hvalatalningaleiðöngrum Hafrannsóknastofnunnar við Ísland og ekkert gefur til kynna að henni sé að fækka hér við land.
Veiðar hafa verið stundaðar á tegundinni víða um heim, meðal annars í Svartahafi, í Perú, Sri Lanka og við Japan. Við Færeyjar veiðast árlega stökklar í blönduðum hópum með grindhval. Beinar veiðar á stökkli hafa aldrei verið stundaðar við Ísland.
Án efa eru stökklar sú tegund hvala sem algengust hefur verið til sýningarhalds í sædýrasöfnum.
Tenglar
Erlendir tenglar
Kameldýr
Kameldýr (fræðiheiti: Camelus bactrianus) eru klaufdýr af úlfaldaætt sem teljast, ásamt drómedara, til úlfalda. Kameldýr aðgreina sig frá drómedara með því að þau eru með tvo hnúða á bakinu en drómedari aðeins einn. Þau finnast á gresjunum í Mið-Asíu, nær allt húsdýr. Kameldýr eru sterkbyggðari, lágfættari og harðgerri dýr en drómedarar og fara hægar yfir en hafa meira þol sem burðardýr.
Nordmannsþinur
Á Íslandi telst hann helst til of suðlægur fyrir ræktun en gæti spjarað sig sunnanlands og í skjóli. Nordmannsþinur er vinsæll sem jólatré og í jólaskraut.
Gunnlaugs saga ormstungu
Gunnlaugs saga ormstungu er ein Íslendingasagna. Hún er samin á 14. öld en varðveitt í yngra handriti. Í sögunni eru 25 kvæði sem tengjast sögupersónunum. Sagan fjallar um tvö íslensk skáld, þá Gunnlaug ormstungu og Hrafn Önundarson og keppni þeirra um ástir Helgu fögru barnabarns Egils Skallagrímssonar.
Vilhjálmur Egilsson
Vilhjálmur Egilsson (fæddur 18. desember 1952) er fyrrum framkvæmdarstjóri Samtaka Atvinnulífsins á árunum 2006-2013 og fyrrum rektor háskólans á Bifröst 2013-2019. Vilhjálmur var einnig þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn á árunum 1991-2003.
Menntun
Vilhjálmur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1972. Hann lauk viðskiptafræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1977 og MA-prófi í hagfræði frá Suður-Kaliforníuháskóla (USC) í Los Angeles 1980 og doktorsprófi (PhD) í hagfræði árið 1982 frá sama háskóla. Hann stundaði nám við Suður-Kaliforníuháskóla á Fulbright styrk.
Smugan (vefrit)
Smugan er íslenskt vefrit í eigu Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs og einstaklinga. Smugan hefur verið fréttamiðill íslensks félagshyggjufólks, umhverfissinna og vinstrimanna, frá því hún var stofnuð í október 2008. Lilja Skaftadóttir, einn aðaleigenda DV, er annar stærsti eigandi Smugunnar. Ritstjóri Smugunnar er Þóra Kristín Ásgeirsdóttir.
Eignarhald
Smugan er í eigu Útgáfufélagsins Smugunnar ehf. Stærstu eigendur Útgáfufélagsins Smugunnar eru Vinstrihreyfingin – grænt framboð sem á 40,24% og Lilja Skaftadóttir sem á 23,81%.
Svavar Lárusson - Í Mílanó
Svavar Lárusson syngur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1952. Á henni syngur Svavar Lárusson tvö lög með kvartett Jan Morávek. Kvartettinn skipuðu auk Jan, þeir Bragi Hlíðberg, Eyþór Þorláksson og Jón Sigurðsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Um plötuna
Þessi plata með Svavari Lárussyni og kvartett Jan Morávek er fjórða platan sem kom á markaðinn frá Íslenzkum tónum. Hún hefur þá sérstöðu að vera sú fyrsta sem gefin er út með íslenskri danshljómsveit og einnig fyrsta dansplatan sem tekin var upp á Íslandi. Kvartettinn skipuðu Jan Morávek sem lék á fiðlu og klarinett, Eyþór Þorláksson sem lék á gítar, Bragi Hlíðberg á harmoniku og Jón Sigurðsson á bassa.
Svavar Lárusson
thumb|left| Svavar Lárusson dægurlagasöngvari.
Milan Kundera
Milan Kundera (fæddur 1. apríl 1929 í Brno, Tékkóslóvakíu, dáinn 11. júlí, 2023) var tékkneskur rithöfundur sem var búsettur í Frakklandi frá 1975.
Æviágrip
Faðir hans var þekktur píanóleikari í heimalandi sínu, ekki síst vegna þess að hann fór ótroðnar slóðir sem píanóleikari og var iðinn við að kynna og leika verk eftir nútímatónskáld, einkum eitt merkasta tónskáld Tékka á 20. öld, Leoš Janáček.
Kundera gekk árið 1945 í Ungliðahreyfingu Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu, en var rekinn úr flokknum þremur árum síðar, árið 1948, aðeins nítján ára að aldri. Um svipað leyti sendi hann frá sér sína fyrstu bók, ljóðabók sem nefnist Maðurinn, þessi mikli garður. Árið 1957 sendi hann frá sér aðra ljóðabók og þá síðustu sem hann hefur skrifað fram til þessa, Eintöl. Strax í þeirri bók byrjar hann að glíma við viðfangsefni sem koma fyrir aftur og aftur í bókum hans: hann veltir fyrir sér spurningum um orð manna og athafnir, gerir stólpagrín að ástinni og kynlífinu og þykir strax þá ansi berorður og frakkur. Í byrjun sjöunda áratugarins skrifar hann svo nokkrar smásögur sem hann birti í þremur smáritum á árunum 1963 til 1968 og voru sjö þeirra síðan gefnar út árið 1969 undir titlinum Hlálegar ástir.
Hann var þó ekki alveg búinn að snúa baki við ljóðlistinni því hann þýddi heilmikið safn ljóða eftir franska skáldjöfurinn Guillaume Apollinaire og fylgdi því úr hlaði með ritgerð um þetta höfuðskáld Frakka á öldinni.
Um 1960 fór Kundera að kenna kvikmyndahandritagerð við Kvikmyndastofnunina í Prag, en hann hafði áður verið við nám þar og átti sinn þátt í tékkneska vorinu í kvikmyndagerð. Meðal nemenda hans á þessum tíma var kvikmyndaleikstjórinn Miloš Forman (Gaukshreiðrið, Amadeus, Larry Flint). Hann fékkst einnig við að skrifa leikrit og í aprílmánuði árið 1962 frumsýndi framsækið leikhús í Prag, Svalaleikhúsið, leikrit hans, Eigendur lyklanna.
Meðan á Vorinu í Prag stóð var Kundera einn þeirra sem vildi endurbæta kommúnismann og ljá honum „mannlega ásýnd“ eins og það var kallað, en það mætti harðri andstöðu meðal íhaldsmanna innan tékkóslóvakíska kommúnistaflokksins og allt sprakk í loft upp á fjórðu ráðstefnu tékkneska rithöfundasambandsins árið 1967.
Sama ár hófst hinn eiginlegi ferill hans sem skáldsagnahöfundar þegar hann sendi frá sér skáldsöguna Brandarinn. Sagan er í senn lítil, falleg ástarsaga og saga tékknesku þjóðarinnar frá 1948 til 1964. Brandarinn varð feykivinsæll í Tékkóslóvakíu á sínum tíma og hefur með tímanum orðið einn af samnefnurum þess sem kallað hefur verið Vorið í Prag og raunar gott betur, því hún er sú skáldsagna hans sem hefur náð hvað mestri útbreiðslu í heiminum, ef skáldsagan Óbærilegur léttleiki tilverunnar er undanskilin.
Eins og áður segir var Kundera rekinn úr Kommúnistaflokknum árið 1948 en hann gekk aftur í hann í upphafi sjöunda áratugarins þegar ógnartími Stalíns var liðinn hjá. En hann rakst illa flokki eins og fyrri daginn og var aftur rekinn úr flokknum árið 1970, tveimur árum eftir innrás Rússa, sem komu afturhaldssömustu kommúnistunum til aðstoðar, eins og frægt er orðið, og gerðu Tékkóslóvakíu að leppríki sínu. Kundera var rekinn úr starfi sínu við Kvikmyndastofnunina, bækur hans voru bannaðar, fjarlægðar úr öllum bókasöfnum og nafn hans máð út úr öllum ritum um tékkneskar bókmenntir. Yfirvöld gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til að koma í veg fyrir að hann héldi áfram að skrifa, en hann þrjóskaðist við og tókst að fá næstu bók sína, Lífið er annars staðar, þýdda á frönsku og hún birtist fyrst í París árið 1973.
Hann var þá orðinn nokkuð þekktur í Frakklandi. Brandarinn hafði komið þar út árið 1969 með formála eins þekktasta og áhrifamesta rithöfundar Frakka um þær mundir, súrrealistans Louis Aragons. Árið 1975 bauðst Kundera að taka að sér kennslu við háskólann í Rennes í Bretagnehéraði í Frakklandi vestanverðu. Nokkrum mánuðum eftir að hann kom til Frakklands, 1976, sendi hann frá sér sína þriðju skáldsögu, Kveðjuvalsinn, og þremur árum síðar kom Bókin um hlátur og gleymsku út, en hún varð til þess að tékknesk stjórnvöld sviptu hann hinu tékkneska þjóðerni sínu árið 1980. Hann hlaut franskan ríksborgararétt árið 1981 þegar François Mitterrand varð forseti Frakklands. Sama ár kom leikritið Jakob og meistarinn, hylling til Denis Diderot út. Árið 1984 kom út hans frægasta bók, Óbærilegur léttleiki tilverunnar, tveimur árum síðar, eða 1986, kom út ritgerðasafnið List skáldsögunnar, skáldsagan Ódauðleikinn 1990, ritgerðasafnið Svikin við erfðaskrár 1993, skáldsagan Með hægð 1995 og skáldsagan Óljós mörk 1997, en sú bók kom fyrst í heiminum út hérlendis. Nýjasta skáldsaga hans, Fáfræðin, kom út á íslensku haustið 2000. Eftir það hefur hann sent frá sér tvö ritgerðasöfn um skáldskap, tónlist og myndlist, Tjöldin, árið 2005 og Kynni í lok mars 2009. Allar skáldsögur hans og flestar ritgerðir hafa komið út á íslensku í þýðingu Friðriks Rafnssonar.
Kundera bjó ásamt konu sinni, Veru, í París. Hann kenndi til skamms tíma við École des Hautes Études en Sciences Sociales þar sem hann fjallaði um skáldsöguna í Mið-Evrópu og samband tónlistarinnar og skáldsögunnar, þessara tveggja sérevrópsku listforma. Hann hætti því hins vegar fyrir nokkrum árum og sinnir nú alfarið ritstörfum.
Verðlaun
Kundera hlaut margvísleg verðlaun og viðurkenningar fyrir ritverk sín, m.a. Medicis-verðlaunin árið 1973 fyrir skáldsöguna Lífið er annars staðar, Jerúsalemverðlaunin í árið 1985 fyrir skáldsöguna Óbærilegur léttleiki tilverunnar, Aujourd‘hui verðlaunin árið 1993 fyrir ritgerðasafnið Svikin við erfðaskrárnar, Herderverðlaunin árið 2000 og Grand prix frönsku akademíunnar árið 2001 fyrir höfundarverk sitt í heild. Hann hlaut hin virtu Heimsverðlaun Simone og Cino del Duca stofnunarinnar þann 10. júní 2009 og voru þau afhent við hátíðlega athöfn í Frönsku akademíunni í París. Kundera var gerður að heiðursborgara í fæðingarborg sinni, Brno í Tékklandi, haustið 2009.
Tenging við Ísland
Kunderahjónin komu nokkrum sinnum til Íslands. Ísland kemur fyrir í nokkrum bóka Kundera: Kveðjuvalsinum (minnst á laxveiðar á Íslandi), Bókinni um hlátur og gleymsku (minnst á einvígi Fischers og Spasskís í Reykjavík), Svikunum við erfðaskrárnar (vangaveltur út frá orðinu fjölskylda, gönguferð um gamla kirkjugarðinn í Reykjavík), Fáfræðinni (orðið söknuður, heimþrá og beinamál Jónasar koma þar m.a. við sögu), í Tjöldunum (fjallað nokkuð um Íslendingasögurnar) og í þeirri nýjustu, Kynnum, er kafli um skáldsöguna Svaninn eftir Guðberg Bergsson. Auk þess skrifaði hann formála að bók um Kristján Davíðsson listmálara sem Listasafn Íslands gaf út í tilefni af yfirlitssýningu á níræðisafmæli listamannsins (2008).
Tenglar
erlendir
Dýrmundur
Dýrmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Les voleurs du Marsupilami
Les voleurs du Marsupilami (íslenska: Gormdýrinu rænt) er fimmta Svals og Vals-bókin. Höfundur hennar var Franquin. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1952 og kom út á bókarformi árið 1954. Hún hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Bókin er beint framhald af Baráttunni um arfinn og hefst á því að Svalur og Valur fá bakþanka yfir að hafa látið loka gormdýrið inni í dýragarði. Dýrinu er rænt og kemst þjófurinn undan þeim félögum á flótta eftir æsilegan eltingaleik í dýragarðinum.
Í ljós kemur að þjófurinn er snjall knattspyrnumaður, Valentin Mollet, sem var þvingaður til ódæðisins af fyrrum yfirmanni sínum, forstjóra í fjölleikahúsi Sabaglíónís. Svalur og Valur dulbúast sem starfsmenn fjölleikahússins, en eru stöðvaðir áður en þeim tekst að hafa upp á gormdýrinu, sem slær þegar í gegn hjá áhorfendum.
Félagarnir vita ekki sitt rjúkandi ráð, en rekast þá fyrir tilviljun á Sveppagreifann. Hann útbýr fyrir þá töfraseyði sem gerir mönnum kleyft að skipta litum. Svalur og Valur eru snarlega ráðnir í fjölleikahúsið sem undrabræðurnir Cam & Leon. Áður en Sval og Val tekst að endurheimta gormdýrið eru þeir handsamaðir af stjórnanda fjölleikahússins og þrjótum hans. Knattspyrnukappinn Valentin kemur til bjargar á síðustu stundu og með dyggri aðstoð gormdýrsins og Pésa tekst þeim að yfirbuga skúrkana.
Sigmundur
Sigmundur er íslenskt karlmannsnafn.
BBQ-sósa
BBQ-sósa, einnig kölluð grillsósa eða barbecuesósa, er sósa sem er upprunnin í Bandaríkjunum, svo kölluð þar sem BBQ er hljóðstytting af barbecue, eða grill. Sósurnar eru af ýmsum toga, innan Bandaríkjanna finnast margar mismunandi hefðir varðandi innihald sósunnar og álíka er að finna í ýmsum löndum.
Listi yfir hlyntegundir
Það eru yfir 160 tegundir í ættkvíslinni Acer. Tegundir sem eru sígrænar eru merktar með #. Tegundir og deildir sem eru útdauðar eru merktar með †.
Írska
Elsta írskan notaði Ogham-skriftina frá 4. öld fram á 6. öld, en síðan var latneska stafrófið notað. Fornírska var töluð frá 6. öld fram á 10. öld, og miðírska frá 10. öld fram á 12. öld.
Þorvaldseyri
Þorvaldseyri er bújörð undir Eyjafjöllum. Þar er mikil kornrækt og hefur bygg verið ræktað samfellt á Þorvaldseyri frá árinu 1960. Mikil öskufall varð á Þorvaldseyri í gosinu í Eyjafjallajökli.
Um og eftir 1890 þegar Páll Briem var sýslumaður í Rangárvallasýslu voru fangar stundum hafðir í haldi á Þorvaldseyri.
Tengill
Þorvaldseyri
Edith
Edith er íslenskt kvenmannsnafn.
Bergsmári
Bergsmári (Trifolium montanum ) er jurt af ertublómaætt. Hann er fylkisblóm Oslóarfylkis í Noregi.
Bergsmári er fjölær planta, 15 til 45 cm há, og vex lóðrétt, öfugt við hvítsmára sem er jarðlægur. Stöngullinn og neðri hlið blaða er loðin. Blómin eru gulhvít, sjaldan bleik, og blómstrar í júní - júlí.
Bergsmári vex í þurrum kalkríkum jarðvegi í harðbala, hlíðum og opnum laufskógum. Í Noregi finnst hann aðeins villtur á Hovedøya í Oslóarfirði. Á hlýskeiði bronsaldar hafði hann almennari útbreiðslu, og þegar kaldari tíð járnaldar varð, varð það of erfitt fyrir þessa hitakræfu tegund. En hún á Hovedøya virðist vera nógu hlýtt (horfinn í Danmörku ). Þess vegna er það útbreiðslusvæði aðskilið megin útbreiðslusvæðinu sem er í mið Evrópu, Kákasus, litlu Asíu yfir til Síberíu.
Jurtin er ein sú harðasta og þurrasta af smárum og hefur þessvegna ekki verið nýtt sem fóðurplanta eins og margir ættingjar hennar.
Litningatala hans er 2n = 16
Ríta
Ríta er íslenskt kvenmannsnafn.
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012
Borgunarbikar karla árið 2012 var leikinn þann 18. ágúst á Laugardalssvelli. Stjörnumenn kepptu á móti KR-ingum.
Áa
Áa (á þýsku: Owen) er bær í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar eru um hálft fjórða þúsund.
Lega
Bærinn Áa stendur undir fjallinu Teck, rétt suðaustan við Svafnesku alpana og 29 km suðaustur af Stuttgart.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er svart „O“ á hvítum grunni.
Hyalurgus lucidus
Hyalurgus lucidus er evrópsk flugutegund af sníkjuflugnaætt. (Tachinidae).
Ryðölur
thumb|Alnus rubra í Árnessýslu. thumb|Stofn ryðelris. Ryðelri (fræðiheiti Alnus rubra) er stórvaxin og hraðvaxta elritegund sem myndar beinvaxin tré með keilulaga krónu. Útbreiðslusvæði eru strandhéruð NV-Bandaríkjanna og V-Kanada. Hæstu trén verða 20-30 metrar að hæð.
Tegundin er niturbindandi og vex í sambúð við geislasvepp af ættkvíslinni Frankia. Ryðelri er nýtt til viðarframleiðslu. Það er landnámstré sem getur vaxið þar sem jarðvegi hefur verið raskað svo sem við námugröft. Lítil reynsla er af ryðelri á Íslandi.
Pinus merkusii
Pinus merkusii, er furutegund ættuð frá eyjum suðaustur Asíu, aðallega í Indónesíu í fjöllum norður Súmötru, og á mið Súmötru á Kerincifjalli og Talangfjalli, og í Filippseyjum á Mindoro og í Zambales fjöllum á vestur Luzon.
Hóparnir á mið Súmötru, milli 1° 40' og 2° 06' S breiddargráðu, er eina náttúrulega útbreiðsla nokkurrar tegundar af Pinaceae sunnan miðbaugs. Hún er yfirleitt í hóflegri hæð, aðallega í 400 – 1500 metrum, en einstaka sinnum í 90 m og upp í 2000 m.
Lýsing
Pinus merkusii er meðalstórt til stórt tré, að 25 - 45 m.hátt og með stofnþvermál að 1 m. Börkurinn er gulrauður, þykkur og með djúpum sprungum neðarlega á stofni, og þunnur og flagnandi uppi í krónunni. Barrnálarnar eru tvær saman, mjög grannar, 15–20 sm langar og minna en 1 mm breiðar, grænar til gulgrænar.
Könglarnir eru mjósívalir, 5–8 sm langir og 2 sm breiðir neðst þegar þeir eru lokaðir, grænir í fyrstu, og við þroska gljáandi rauðbrúnir. Þegar þeir opnast 4 til 5 sm breiðir. Fræin eru 5–6 mm löng, með 15–20 mm væng, og er dreift með vindi.
Skyldar tegundir
Pinus merkusii, er náskyld Pinus latteri, sem vex norðarí suðaustur Asíu, frá Myanmar til Víetnam; sumir grasafræðingar telja þær reyndar sömu tegundina (undir nafninu P. merkusii, sem var lýst fyrst), en Pinus latteri er með lengri og breiðari barrnálum (18–27 sm langar og meir en 1 mm breiðar) og stærri könglum með þykkari hreisturskel, könglarnir haldast oft lokaðir nokkurn tíma eftir þroska.
Serbneska karlalandsliðið í knattspyrnu
Serbneska landsliðið í knattspyrnu (serbneska: Фудбалска репрезентацица Србије, rómantískt: Fudbalska reprezentacija Srbije) er fulltrúi Serbíu í alþjóðlegri knattspyrnukeppni karla. Það er stjórnað af Knattspyrnusambandi Serbíu.
Landslið Serba sem kallað er Orlovi (Орлови; ernirnir), á sér langa sögu. Serbía keppti undir merkjum Júgóslavíu júgóslavneska landsliðanna þar sem það náði talsverðum árangri og endaði í fjórða sæti á heimsmeistarakeppninni 1930 og 1962. Af FIFA og UEFA var talið vera arftaki bæði Júgóslavíu og landsliða Serbíu og Svartfjallalands, afrek efnilegs liðs tíunda áratugarins (sem innihélt serbneska leikmenn eins og Dragan Stojković, Dejan Savićević, Predrag Mijatović, Vladimir Jugović og Siniša Mihajlović )
Eftir upplausn Serbíu og Svartfjallalands hefur Serbía leikið sem sjálfstæð þjóð síðan 2006.
Serbía notar venjulega heimavöll Rauðu stjörnunnar Belgrad, Rajko Mitić leikvangsinn, sem heimavöll sinn. Stundum er Partizan Stadium einnig notaður. thumb|Leikmenn Serba stilla sér upp fyrir liðsmynd á [[HM 2018 í Rússlandi]]
Bæði FIFA og UEFA líta á serbneska landsliðið sem arftaka gömlu Júgóslavíu.
Leikmannahópur
1. júní 2018 Leikmannahópur Serba á HM 2018 í Rússlandi frá 14. júní 2018 til 15. júlí 2018
Aðrir Leikmenn
Leikmenn sem hafa spilað fyrir Serba uppá síðkastið
Guttormur J. Guttormsson
Guttormur J. Guttormsson (21. nóvember 1878 – 1966) var vesturíslenskt skáld sem skrifaði auk þess nokkur leikrit. Foreldrar Guttorms voru Jón Guttormsson (1841-1896) og Pálína Ketilsdóttur (1849-1886) en þau fluttust til Vesturheims árið 1875 en þá var Öskjugos var nýhafið og hafís var landfastur ár eftir ár. Pálína var frá Mjóanesi í Vallnahreppi í Suður-Múlasýslu og Jón var frá Arnheiðarstöðum í Valþjófsstaðarsókn í Norður-Múlasýslu. Þessir bæir standa sinn hvorum megin við Lagarfljót. Foreldrar Guttorms dóu er hann var barn að aldri og þau munu hafa búið við kröpp kjör. Guttormur fæddist að Víðivöllum í Nýja-Íslandi og bjó lengst af á föðurleifð sinni. Hann var þrjú ár í barnaskóla en var að öðru leyti sjálfmenntaður. Hann var eitt af helstu skáldum vestur-íslenskum á tuttugustu öld, ásamt Stephan G. Stephansson og Káinn.
Kvæði hans birtust fyrst í íslenskum vikublöðunum í Kanada, en fyrsta bók hans kom út í Winnipeg árið 1909 og nefndist Jón Austfirðingur.
Heildarútgáfa af ljóðum hans kom út í Reykjavík árið 1947 og nefndist Kvæðasafn. Guttormur fékkst einnig við leikritaskrif og komu út eftir hann í Reykjavík árið 1930, og nefndist bókin: Tíu leikrit.
Stjórnarskrá Bandaríkjanna
thumb|Fyrsta blaðsíðan úr stjórnarskrá Bandaríkjanna Stjórnarskrá Bandaríkjanna er æðsta lögskjal landsins og æðri lögum fylkjanna í Bandaríkjunum. Hún er rammi um skipulag bandarískra stjórnvalda og tengsl stjórnvalda við ríkin og ríkisborgara landsins. Stjórnarskráin skilgreinir þrískiptingu ríkisvalds og hverjir eiga að fara með hvaða hlutverk fyrir sig. Löggjafarvaldið er í höndum þingsins, framkvæmdarvaldið er í höndum forsetans og dómsvaldið er hjá Hæstarétt. Þeir sem skrifuðu stjórnarskrána eru oftast nefndir feður stjórnarskrárinnar. Þessir aðilar voru pólitískir leiðtogar og skrifuðu undir sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna árið 1776 og heita þeir: Benjamin Franklin, George Washington, John Adams, Thomas Jefferson, John Jay, James Madison og Alexander Hamilton. Stjórnarskráin var samþykkt þann 17. september 1787 og staðfest 21. júní 1788 af níu ríkjum af þeim 13 sem mynduðu Bandaríkin á þeim tíma. Viðaukar við stjórnarskrána eru 27 og eru fyrstu tíu þekktir sem Réttindaskrá Bandaríkjanna ,,Bill of Rights‘‘ og þykja hvað merkastir. Upprunalega stjórnarskráin er 11 blaðsíður að lengd og er hún elsta stjórnarskrá í heiminum sem ennþá er í notkun. Upprunalega skjalið, sem var handskrifað af Jacob Shallus, er varðveitt í Þjóðskjalasafni Bandaríkjanna sem er í Washington DC.
Stjórnarskráin – átök
Pólitískar deilur á milli stjórnmálahugmynda endurspeglast í stjórnarskránni. Deilan snýst um valdadreifingu á milli stærri og smærri ríkja, alríkisvald eða sterk ríki. Skiptar skoðanir voru á útfærslu með þrískiptinguna. Það varð síðan ofan á að fulltrúadeildin væri fulltrúi fólksins, öldungadeildin yrði í forsvari fyrir ríkin og forsetinn yrði kosinn af fulltrúum ríkjanna. Fjölmörg atriði voru ný í stjórnarskránni en önnur ekki. Það sem hafði hvað mestu áhrifin frá Evrópu voru skilgreiningar Montesquieu og hans áherslur á jafnvægi á milli þessara þriggja valdasviða. Höfundar stjórnarskrárinnar voru meðvitaðir um að breytingar væru þarfar ef hún ætti að geta haldið sér og vaxið með þjóðinni. Ólíkt mörgum öðrum stjórnarskrám er breytingum í bandarísku stjórnarskránni bætt við meginmál og er það gert þannig að nýi textinn komi ekki í staðinn fyrir þann sem er þar fyrir né breyti þeim texta sem fyrir er, heldur er bara viðbót.
Sjö greinar Stjórnarskrárinnar
Fyrsta grein stjórnarskrárinnar lýsir því að bandaríska þingið sé tveggja deilda þing, fulltrúardeildin og öldungadeildin. Fjallað er um þau skilyrði sem þarf að fullnægja til að vera kosinn inn á þing til dæmis aldur og búsetu. Fulltrúadeildar þingmenn skulu hafa náð 25 ára aldri og vera Bandarískir ríkisborgarar, búsettir í því ríki sem þeir bjóða sig fram fyrir. Öldungadeildar þingmenn skulu vera að minnsta kosti 30 ára og hafa verið bandarískir ríkisborgarar í að minnsta kosti níu ár, þeir þurfa einnig að búa í því ríki sem þeir bjóði sig fram fyrir. Löggjafarvald skal vera á höndum þingsins bæði fulltrúardeildar og öldungadeildar.
Í annarri grein er greint frá að framkvæmdarvaldið er í höndum forseta og kjörtímabil forseta eru fjögur ár og varaforseti situr sama tíma. Ef forsetinn getur ekki gegnt embætti sínu þá tekur varaforsetinn við. Hlutverk forseta er nokkur þar á meðal: yfirmaður herafla Bandaríkjanna, hann getur veitt lausnir og náðir en forseti getur ekki náðað sjálfan sig. Forseta er heimilt að skipa sendiherra, ráðherra og dómara hæstaréttar en það er gert með 2/3 samþykkti öldungaþingdeildarinnar. Til að lög fái gildi þarf forseti að skrifa undir.
Í þriðju grein er fjallað um dómsvald, þar er tekið fram að Hæstiréttur Bandaríkjanna sé aðaldómsvald. Einnig að þingið geti búið til lægri dómstóla sem starfi innan ríkjanna en lúti lögum Hæstaréttar. Í greininni er skilgreindur rétturinn til réttarhalda með kviðdómi í sakamálum og að dómsvald skilgreini glæpi og hvaða refsingu skuli sæta.
Í fjórðu grein er lýst sambandi á milli ríkja og framkvæmdavalds alríkisins. Tekið er fram að ríki hafi ekki rétt til að mismuna þegnum annarra ríkja. Þá er settur fram lagalegur grunnur að ferðafrelsi milli ríkjanna. Hér er tekið fram að taka megi við nýjum ríkjum. Þá er alríkinu skylt að tryggja hverju ríki sitt eigið löggjafar og framkvæmdavald ásamt því að vernda ríkin fyrir utanaðkomandi árásum.
Í fimmtu grein er fjallað um viðauka við stjórnarskrána en til þess eru farnar þrjár leiðir. Í fyrsta lagi þarf þingið samþykki með 2/3 hluta atkvæða í báðum deildum þingsins og skal svo samþykkt af ríkjunum. Í annan stað mega ríkin með 2/3 hluta atkvæða fara fram á endurskoðun viðaukanna sem sendir eru þinginu og svo aftur til ríkjanna til staðfestingar. Í þriðja lagi getur þingið farið fram á staðfestingu af sérstakri nefnd. Að lokum þurfa 3/4 hluti ríkjanna að samþykkja viðaukana á stjórnarskrá svo þeir taki gildi.
Í sjöttu grein er tekið fram að lög bandaríkjanna, sáttmálar og lög gerð í þeirra nafni séu ávalt æðri lögum ríkjanna og að þau megi ekki stangast á. Hún tekur fram að allir löggjafar í alríki sem og ríkjum, embættismenn og dómarar sverji þess eið að styðja við lög stjórnarskrárinnar.
Í sjöundu grein er tekið fram að stjórnarskráin taki gildi þegar 9 ríki hafi staðfest hana og að þá gildi hún aðeins um þau ríki sem staðfesti hana.
Réttindaskráin
Samþykktir hafa verið 27 viðaukar við stjórnarskrána en fyrstu 10 eru hluti af svonefndri Réttindaskrá ,,Bill of Rights‘‘.
Viðaukar 11 til 27
17 síðari viðaukar hafa verið samþykktir eftir að Réttindaskráin tók gildi. Þeir hafa flestir endurspeglað áframhaldandi viðleitni til að víkka út borgaralegt og stjórnmálalegt frelsi, en aðrir eru tæknilegra eðlis og breyta litlu um undirstöðu og uppbyggingu stjórnvalda sem sett var í stjórnarskrána 1787. Elstur þessara viðauka er frá árinu 1795, en sá nýjasti öðlaðist gildi árið 1992.
Aðeins einn viðauki viðauki hefur verið felldur úr gildi, en það er átjándi viðaukinn, sem tók gildi 16. janúar 1919 en var afnuminn 5. desember 1933. Kvað hann á um bann við áfengissölu í Bandaríkjunum.
Af síðari viðaukum eru viðaukar þrettán, fjórtán og fimmtán áhrifamestir en þeir voru samþykktir í kjölfar þrælastríðsins og tryggðu m.a. afnám þrælahalds í Bandaríkjunum, og hinum sigruðu Suðurríkjum var gert að samþykkja viðaukana áður en þau fengu að ný fulla inngöngu í ríkjasambandið. Á ensku er talað um "The Reconstruction Amendments".
Mismunandi er hve lengi það tekur fylkin að samþykkja viðauka sem samþykktir hafa verið af þinginu. Síðasti viðaukinn við stjórnarskrá Bandaríkjanna, sá tuttugasti og sjöundi öðlaðist gildi 1992, en hann kveður á um að breytingar á launum þingmanna taki ekki gildi fyrr en eftir næstu kosningar. Sá viðauki var samþykktur af þinginu árið 1789, alls 202 ár 7 mánuði og 12 daga. Til samanburðar tók það fylkin aðeins þrjá mánuði og átta daga að samþykkja þann tuttugasta og sjötta, en hann kveður á um að kosningaréttur skuli miðast við átján ára aldur. Þingið hafði samþykkt viðaukann og sent til fylkjanna þann 23. mars 1971, en 1 júlí sama ár öðlaðist hann gildi eftir að þrír fjórðu fylkja Bandaríkjanna höfðu samþykkt hann.
Aðeins sex viðaukar af þrjátíu og þremur sem þingið hefur samþykkt hafa ekki verið samþykktar af tilhlýðilegum fjölda fylkja.
Gagnrýni á stjórnarskrána
Prófessor Larry Sabato hefur lagt til að gera þurfi breytingu á stjórnaskránni sem geri prófkjör forsetaframbjóðenda skilvirkari. Hann telur dræma þátttöku í prófkjörum vera að sökum þess hve snemma þau eru haldin og telur einnig ósanngjarnt að sum ríki hafi ávalt forskot á að halda þau. Þetta væri hægt að lagfæra með viðaukum við stjórnarskrána. Prófessor Sanford Levinson hefur gagnrýnt stjórnarskrána fyrir að hafa engin úrræði reynist forseti vera óhæfur eða mikið veikur. Þá hefur Robert A. Dahl gagnrýnt stjórnarskrána fyrir að grafa undan lýðræði t.d. með því að notast við kjörmenn í forsetakosningum í stað raunfylgis.
Mervíkingar
Mervíkingar (franska: Mérovingiens) voru konungsætt Frankaríkisins frá 5. öld þar til Karlungar tóku við 751. Ættin dregur nafn sitt af Meroveusi, sem var leiðtogi Franka um miðja 5. öld og varð áberandi með sigrum Hildiríks I, sonar hans, yfir Alamönnum, Vísigotum og Söxum. Klóvis I, sonur hans, vann endanlegan sigur yfir Alamönnum, tók upp kristna trú og tók sér aðsetur í París.
Á 7. öld var staða konungs orðin að miklu leyti táknræn vegna þess hversu mikið vald var í höndum greifa sem fóru með varnir ríkisins. Hið eiginlega pólitíska vald lá orðið í höndum brytans (maior domo) sem var orðið arfgengt embætti í höndum Karlunga. Eftir að Karl hamar vann frægan sigur á márum við Poitiers árið 732 varð til stuðningur við að sonur hans Pípinn III yrði konungur. Árið 751 var síðasti Mervíkingurinn, Hildiríkur III, svo settur í klaustur og Pípinn varð fyrsti konungurinn af ætt Karlunga.
Signar
Signar er íslenskt karlmannsnafn.
15. nóvember
15. nóvember er 319. dagur ársins (320. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 46 dagar eru eftir af árinu.
Illinois-háskóli í Chicago
thumb|right|250px|Loftmynd af Illinois-háskóla í Chicago tekin 1994 Illinois-háskóli í Chicago (e. University of Illinois at Chicago eða UIC) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Chicago í Illinois í Bandaríkjunum. Hann er hluti af Illinois-háskóla og er stærsti háskólinn á Chicago-stórborgarsvæðinu. Rúmlega 15 þúsund nemendur stunda þar grunnnám og tæplega 7 þúsund stunda framhaldsnám. Við skólann starfa um 2300 háskólakennarar.
Ebeneser
Ebeneser er íslenskt karlmannsnafn.
Hrafnsstaðakot
Hrafnsstaðakot er bær í Svarfaðardað skammt frá Dalvík. Bærinn var byggður út úr landi Hrappsstaða á 18. öld. Til að byrja með var þar stopul byggð en eftir 1823 hefur verið samfelld búseta í Hrafnsstaðakoti.
Coyhaique
thumb|300px|Mynð af Coiqhaique. Coyhaique er borg í Suður-Chile á Patagóníu. Borgin er höfuðborg Aysén-héraðs, íbúar eru 50.041 (2002). Borgin var stofnsett 12. október 1929 og hét þá „Baquedano“ eftir stríðhetju frá Kyrrahafsstríðinu.
Ronja
Ronja er íslenskt kvenmannsnafn.
Dýptarmælir
thumb|right|Dýptarmæling með lóðlínu. Dýptarmælir er heiti á ýmsum tækjum og aðferðum til að mæla dýpt í vatni. Dýptarmælar eru notaðir við dýptarmælingar sem kortleggja botn vatna og hafsvæða. Á sjókortum eru dýptarlínur sem byggjast á dýptarmælingum. Áður fyrr var alengt að sýna dýpt í föðmum, en nú er metrakerfið notað víðast hvar.
Pyrrhon
Pyrrhon (um 360 – 270 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Elís. Hann er oft sagður hafa verið fyrsti efahyggjumaðurinn enda þótt fræðimenn séu nú flestir á einu máli um að Pyrrhon hafi ekki verið efahyggjumaður. pyrrhonsk efahyggja er nefnd í höfuðið á honum.
Dýptarmælir
Hefðbundnir dýptarmælar notast við einhvers konar lóð og línu eða stöng. Slíkar mælingar eru enn notaðar þegar farið er um grynningar. Faðmurinn dregur heiti sitt af því að línan var mæld með því að halda henni milli útréttra arma og telja svo fjölda slíkra „faðma“. Á 19. öld var farið að þróa bæði tæki og staðla til dýptarmælinga. Eitt slíkt tæki notaðist til dæmis við mæli sem snerist þar til hann lenti á botninum þannig að hægt var að lesa af honum dýptina þegar hann var tekinn upp. Á fyrri hluta 20. aldar urðu rafræn bergmálsdýptarmælingatæki smám saman algengasta aðferðin til dýptarmælinga um borð í skipum. Fiskileitartæki er sérstök tegund af bergmálsdýptarmæli sem er notað við fiskveiðar.
Pyrrhon
Æviágrip
Pyrrhon var sonur Pleistarkosar. Díogenes Laertíos, sem ritaði ævisögu Pyrrhons, vitnar í Apollodóros og segir að Pyrrhon hafi fyrst verið málari og að málverk eftir hann væru varðveitt í Elís. Síðar tók hann að stunda heimspeki eftir að hann kynntist verkum Demókrítosar og rökfræði Megörumanna hjá Brýsoni, nemanda Stilpons.
Sögur hermdu að Pyrrhon væri svo skeytingarlaus um eigin hag vegna þess að hann tryði ekki að það sem hann skynjaði væri raunverulegt að fylgjendur hans ættu í fullu fangi með að hafa auga með honum, gæta þess að hann yrði ekki undir hestvögnum og gengi ekki fram af björgum.
Pyrrhon skrifaði engar bækur en kenningar hans eru þekktar úr ritum nemanda hans, Tímons frá Flíos, sem eru varðveitt í brotum og tilvitnunum, og úr ævisögu hans sem Díogenes Laertíos ritaði. Meðal annarra nemenda Pyrrhons má nefna Násifanes frá Teos og Hekatajos frá Abderu
Heimspeki
Pyrrhon segir að vitringur verði að byrja á að spyrja sig þriggja spurninga. Í fyrsta lagi hvað sé til og hvernig það er í eðli sínu. Í öðru lagi, hvernig við tengjumst þessum hlutum. Og í þriðja lagi, hvaða viðhorf ættum við að hafa til hlutanna. Við getum ekkert vitað um hvað sé til. Við getum einungis vitað hvernig okkur virðast hlutirnir vera.
Pyrrhon hélt því fram að heimurinn væri í eðli sínu óræður og ómælanlegur og af þeim sökum segðu skynfærin okkur hvorki satt né ósatt. Þess vegna væri ekki hægt að vita neitt. Og þess vegna, sagði Pyrrhon, verðum við að fresta dómi um hvort hlutirnir séu svona eða hinsegin og segja hvorki að þeir séu meira svona en hinsegin, eða bæði svona og hinsegin, eða hvorki svona né hinsegin. Með því að losa okkur við allar skoðanir okkar getum við lifað áhyggjulaus og öðlast sálarró (ataraxía).
Speki Pyrrhons byggir á kenningu um hvernig raunveruleikinn sé í eðli sínu, nefnilega óræður og ómælanlegur og ekki meira (ou mallon) svona en hinsegin. Kenningu af þessu tagi getur efahyggjumaður ekki leyft sér að hafa og samkvæmt skilgreiningu síðari tíma pyrrhonista væri hver sú kenning sem segði að þekking væri ómöguleg ekki efahyggja, heldur neikvæð kenning um þekkingu.