cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amharar
Söguágrip
Fyrsta varanlega samband Eþíópíu við Evrópuríki hófst árið 1508 við Portúgal á valdatíð Davíðs 2. Eþíópíukeisara, sem hafði þá nýlega tekið við krúnunni af föður sínum. Ríkið átti þá í stríði gegn innrásarmönnum Soldánsdæmisins Adal undir stjórn imamsins Ahmads ibn Ibrahim al-Ghazi. Portúgalir sendu vopn og 400 hermenn til að hjálpa Eþíópíumönnum í stríðinu, sem gerði syni Davíðs, Gelawdewos, kleift að sigra innrásarmennina. Þetta stríð Eþíópíu og Adal er eitt fyrsta dæmið um leppstríð í heimshlutanum þar sem Portúgal og Tyrkjaveldi studdu stríðsaðila hvort gegn öðrum.
Samfélag
Í hefðbundinni samfélagsskipan Amhara og annarra afrísk-asískra þjóða úr heimshlutanum eru til fjórar grunnstéttir. Samkvæmt bandarískra Eþíópíufræðingnum Donald N. Levine eru þessar stéttir aðalsstéttin, undirstéttin, iðnstéttin og þrælar.
Þrælar sátu neðst í samfélagsstiganum og komu aðallega úr heiðnum þjóðarbrotum Nílota. Á amharísku gengu þeir einnig undir nafninu barja (sem merkir „þræll“). Þeir voru gjarnan hnepptir í þrældóm eftir ránsferðir í jaðarhéruð í suðurhluta Eþíópíu. Stríðsfangar voru einnig gjarnan hnepptir í þrældóm en þó var staða þeirra og verkin sem þeir voru látnir vinna ekki um allt sambærileg við innlendu þrælastéttina. Þrælahald í Eþíópíu var formlega bannað með lögum á fjórða áratugi 20. aldar en gamlir þrælar og afkomendur þeirra héldu í reynd áfram að vinna svipuð störf og áttu áfram sambærilega stöðu í amharískri samfélagsskipan.
Stéttskipting Amhara byggist á eftirfarandi meginreglum:
Flestir fræðimenn eru á sama máli um að veruleg samfélagshöft séu á milli Amhara og annarra eþíópískra þjóðflokka í atvinnu- og giftingarmálum. Sumir fræðimenn líta þó á þetta sem efnahagslega stéttskiptingu  en aðrir, þar á meðal sagnfræðingurinn David Todd, telja þetta greinilegt dæmi um menningarlegt stéttakerfi.
Trúarbrögð
Flestir Amharar eru kristnir og eþíópíska rétttrúnaðarkirkjan gegnir mikilvægu hlutverki í menningu þeirra.
Samkvæmt manntali ársins 2007 eru 82,5% íbúa Amharahéraðsins meðlimir í eþíópísku rétttrúnaðarkirkjunni; 17,2% eru múslimar (aðallega í Wollo-héraðinu), 0,2% voru mótmælendur og 0,5 gyðingar.
Hjónabönd eru gjarnan skipulögð af fjölskyldunni og karlar kvænast gjarnan undir lok táningsára sinna eða stuttu eftir að hafa náð þrítugsaldri. Samkvæmt venju hafa stúlkur gjarnan gifst í kringum fjórtán ára aldur, en á 20. öld lét keisarastjórnin hækka lágmarksgiftingaraldur upp í átján ár. Þegar kirkjan hefur vígt hjón í hjónaband er skilnaður illa séður. Fjölskylda hvors brúðhjónanna fyrir sig heldur yfirleitt sína brúðkaupsveislu eftir að giftingin hefur farið fram.
Þegar barn fæðist heimsækir prestur fjölskylduna til að blessa það. Móðirin og barnið dvelja heima í 40 daga eftir fæðinguna. Farið er með drengi í kirkju til skírnar eftir 40 daga, en með stúlkur eftir 80 daga.
Arizona
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" />
right|400px|thumb|Kortið sýnir staðsetningu ArizonaArizona (einnig ritað Arisóna) er eitt af fylkjum Bandaríkjanna.
Landsvæði
Arizona liggur að Utah í norðri, New Mexico í austri, Mexíkó í suðri, Kaliforníu í vestri og Nevada í norðvestri. Arizona og Colorado eru horn í horn í norðaustur frá Arizona. Flatarmál Arizona er 295.254 ferkílómetrar.
Miklagljúfursþjóðgarðurinn er í fylkinu.
Samfélag
Um 7,2 milljón manns býr í Arizona (2020). Höfuðborg og stærsta borg fylkisins heitir Phoenix. Tucson er önnur stór borg.
Í Phoenix búa um það bil 1,6 milljón manns. Í Arizona tala um 70% ensku, 20% spænsku og restin Navajo og annað.
Apar
Apar eru undirættbálkur fremdardýra. Honum tilheyra mannapar (menn, górillur, simpansar, órangútanar) og apakettir.
Apar eru skyldir draugöpum [en].
Þjóðvegur 26
Þjóðvegur 26 eða Landvegur er vegur á Suðurlandi og liggur frá hringveginum (Þjóðvegi 1) við söluskálann Vegamót (einnig kallað Landvegamót, eftir veginum) skammt vestan við Hellu. Liggur hann síðan upp eftir Holta- og Landsveit, framhjá Skarði og Galtalæk og áfram norðan við Heklu um Rangárbotna, framhjá Tröllkonuhlaupi og að Þjórsárdalsvegi (32) sunnan Þjórsár. Landvegur er 63 km langur.
Frá Þjórsárdalsvegi breytir Þjóðvegur 26 um nafn og heitir Sprengisandsleið eftir það. Vegurinn hefur verið uppbyggður í tengslum við virkjanaframkvæmdir Landsvirkjunar langt upp fyrir Þórisvatn og fær leiðin ekki F-númerið fyrr en komið er að skálanum Versölum. Liggur leiðin um Tungnaá hjá Hrauneyjafossi og um svonefndan Kvíslaveg upp að Versölum.
Um Sprengisandsleið er fjallað sér.
Sprengisandsleiðin er 219 km alla leið í Bárðardal, þar af eru 65 km frá Þjórsárdalsvegi að Versölum.
Mercedes-Benz
thumb|200px thumb|right|[[Mercedes-Benz 300Sc Cabriolet frá 1957.]] Mercedes-Benz er þýskur bílaframleiðandi í eigu Daimler AG.. Fyrirtækið er elsti bílaframleiðandi heims þar sem rætur þess liggja í fyrsta bílnum sem Karl Benz bjó til árið 1886. Nokkrum mánuðum síðar bjuggu Gottlieb Daimler og Wilhelm Maybach til sinn fyrsta bíl. 1901 hófu þeir framleiðslu á Mercedes-bifreiðum. 1926 sameinuðust fyrirtæki Daimlers og Benz og Mercedes-Benz varð til. Síðari ár hefur fyrirtækið sérhæft sig í framleiðslu lúxusbifreiða, strætisvagna, áætlunarbifreiða og vörubíla.
Maður að nafni Emil Jelinek sá um sölu á bílum Gottlieb Daimlers í Frakklandi. Hann átti aftur dóttur sem hét Mercedes. Jelinek hafði keppt í kappakstri og var enn viðriðinn kappakstur. Jelinek snéri á sveif fremsta hönnuðinum sem vann fyrir Daimler, Wilhelm Maybach, til að setja fram línu af 6 kappakstursbílum, sem hann ætlaði að nota í kappakstri í Nice 1899. Þessi lína var fyrst kölluð Daimler Phoenix en Jelinek kallaði hana Mercedes eftir dóttur sinni. Bílarnir unnu allar keppnir og nafnið festist.
Mersey
thumb|Mersey við Liverpool.
Mersey er fljót í norðvestur-Englandi. Uppruni þess er þar sem Tame- og Goyt-fljót renna saman við Stockport. Ósar þess eru við Liverpool þar sem hún tæmist í Liverpool-flóa. Í dægurmenningu var talað um Mersey-beat þ.e. tónlist úr Liverpool eftir miðja 20.-öld (Bítlarnir voru frægastir úr þeirri senu).
Mersey myndaði sögulega landamörk Lancashire og Cheshire.
Svampur Sveinsson 2
Svampur Sveinsson 2 (e. SpongeBob SquarePants 2) er væntanleg bandarísk teiknimynd. Myndin er í framleiðslu hjá Nickelodeon Movies og Paramount Animation. Myndin byggir á sjónvarpsþáttunum Svampur Sveinsson.
Hoya faoensis
Hoya faoensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Samóa.
CAC 40
CAC 40 er hlutabréfavísitala sem samanstendur af 40 hlutabréfum í jafnmörgum fyrirtækjum sem skráð eru á Euronext Paris.
Fyrirtæki
Fyrirtækin í vísitölunni eftir breytingu þann 28. nóvember 2022 eru :
Pepsideild karla í knattspyrnu 2014
Árið 2014 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 103. sinn og urðu Stjörnumenn Íslandsmeistarar. Víkingar stigu upp úr 1. deild ásamt Fjölni.
Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna
Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni
Sankti Pierre og Miquelon
Sankti Pierre og Miquelon (franska: Saint-Pierre-et-Miquelon) eru nokkrar litlar eyjar sem eru franskt yfirráðasvæði handan hafsins, skammt undan strönd Nýfundnalands. Eyjarnar eru það eina sem eftir er af nýlendunni Nýja Frakklandi. Franskir og baskneskir fiskimenn námu þar land snemma á 16. öld og notuðu sem miðstöð fyrir þorskveiðar í Norður-Atlantshafi, nokkru áður en Jacques Cartier kom þangað 1536.
Þórunn Pálsdóttir
Þórunn Pálsdóttir (f. 3. nóvember 1951) er íslensk leikkona.
Sankti Pierre og Miquelon
Íbúar voru 6.080 í manntali sem gert var árið 2011. Þar af bjuggu 5.456 á Saint-Pierre og 624 á Miquelon-Langlade. Nær allir tala frönsku sem er líkari evrópskri frönsku en kanadískri frönsku. Áður talaði fólk af baskneskum uppruna basknesku en notkun hennar lagðist af seint á 6. áratug 20. aldar.
Heiti
Franska heitið á Saint-Pierre er dregið af nafni heilags Péturs sem er verndardýrlingur fiskimanna.
Miquelon kemur fyrst fyrir sem Micquelle í leiðsögubók baskneska sjómannsins Martin de Hoyarçabal fyrir Nýfundnaland frá 1579. Því hefur verið haldið fram að þetta nafn sé basknesk útgáfa af nafninu „Mikael“ sem kemur oft fyrir sem Mikelon í Baskalandi. Miquelon kann því að vera frönsk aðlögun á baskneska nafninu.
Saga
Portúgalski landkönnuðurinn João Álvares Fagundes tók land á eyjunum 21. október 1520 og nefndi eyjaklasann við Saint-Pierre „ellefu þúsund jómfrúr“ þar sem dagurinn var messudagur heilagrar Úrsúlu og fylgismeyja hennar. Árið 1536 gerði Jacques Cartier tilkall til eyjanna fyrir hönd Frakkakonungs. Eyjarnar voru notaðar sem bækistöðvar veiðimanna frá Mi'kmaq-þjóðinni, auk Baska og Bretóna en föst búseta í eyjunum hófst fyrst undir lok 17. aldar. Árið 1670 voru fjórir íbúar taldir hafa þar fasta búsetu og 22 árið 1691.
Árið 1670, landstjóratíð Jean Talon, voru eyjarnar lagðar undir Nýja Frakkland eftir að franskur liðsforingi hafði farið þangað og fundið þar búðir franskra fiskimanna. Breski sjóherinn hóf fljótlega árásir á búðir og skip fiskimannanna. Snemma á 18. öld voru eyjarnar óbyggðar að nýju. Þær gengu til Breta í Utrecht-sáttmálanum sem batt enda á Spænska erfðastríðið árið 1713.
Með Parísarsáttmálanum 1763 eftir Sjö ára stríðið létu Frakkar Bretum eftir allar nýlendur sínar í Norður-Ameríku, en fengu aftur yfirráð yfir eyjunum Saint-Pierre og Miquelon. Frakkar héldu líka eftir fiskveiðiréttindum við Nýfundnaland (Franska ströndin).
Þar sem Frakkar studdu uppreisnarmenn í Bandaríska sjálfstæðisstríðinu gerðu Bretar árás á nýlenduna og lögðu hana í rúst árið 1778. Allir 2000 íbúar eyjanna voru sendir til Frakklands. Árið 1793 réðust Bretar aftur á nýlenduna, hröktu franska íbúa burt og reyndu að setja upp breska nýlendu. Breska nýlendan var lögð í rúst af frönskum her árið 1796. Með Amiens-sáttmálanum 1802 fengu Frakkar aftur yfirráð yfir eyjunum en Bretar hernámu þær þegar stríð braust aftur út ári síðar.
Frakkar fengu aftur yfirráð yfir eyjunum með Parísarsáttmálanum 1814 þótt Bretar legðu þær aftur undir sig tímabundið í Hundrað daga stríðinu. Eftir það tók Frakkland yfir stjórn eyjanna sem nú voru óbyggðar og nánast allar byggingar ónýtar eða í niðurníðslu. Nýir íbúar, mest Baskar, Bretónar og Normannar, settust að á eyjunum frá 1816. Við bættust innflytjendur frá Nýfundnalandi. Um miðja 19. öld tók byggðin að blómstra vegna aukinna fiskveiða.
Snemma á 2. áratug 20. aldar varð byggðin fyrir miklu áfalli vegna minnkandi tekna af fiskveiðum og margir íbúar fluttu til Nova Scotia og Quebec. Herskylda sem komið var á í upphafi Fyrri heimsstyrjaldar gerði út af við útgerðina. Um 400 karlmenn úr nýlendunni voru kallaðir í franska herinn í Fyrri heimsstyrjöld og um fjórðungur þeirra lét lífið. Vélskipaútgerðin dró síðan enn úr atvinnutækifærum fyrir fiskimenn.
Smygl hafði lengi verið ábatasamur atvinnuvegur á eyjunum og hlaut aukið vægi á Bannárunum á 3. áratugnum. Árið 1931 voru 1.815.271 bandarísk gallon (6.871.550 lítrar) af viskýi flutt inn til eyjanna frá Kanada. Mestu af því mun hafa verið smyglað til Bandaríkjanna. Þegar áfengisbanninu lauk 1933 olli það efnahagslegu hruni á eyjunum.
Í Síðari heimsstyrjöld lagði Charles de Gaulle eyjarnar undir Frjálsa Frakka þrátt fyrir andstöðu Kanada, Bretlands og Bandaríkjanna. Eyjarnar höfðu áður lýst yfir stuðningi við Vichy-stjórnina. Næsta dag samþykktu íbúar yfirtöku Frjálsra Frakka í atkvæðagreiðslu. Eftir stjórnarskrárkosninguna 1958 fengu íbúar að ráða hvort þeir vildu vera hluti Frakklands, heimastjórnarsvæði innan Franska samveldisins eða vera áfram handanhafssvæði. Þeir völdu síðastnefnda kostinn.
Landfræði
Minni eyjan, Saint-Pierre-eyja (26 km²), er sú þéttbýlli og er miðstöð eyjaklasans. Saint-Pierre-flugvöllur tók til starfa árið 1999 og getur tekið við þotum í langflugi frá Frakklandi.
Stærri eyjan, Miquelon-Langlade, er í raun tvær eyjar: Miquelon-eyja (líka kölluð Grande Miquelon, 110 km²), og Langlade (91 km²), en þær tengjast saman um mjótt sandeiði, Dune de Langlade. Á 18. öld rauf stormur eiðið og skildi eyjarnar að í nokkra áratugi þar til hafstraumar endurbyggðu eiðið. Hæsti punktur eyjanna er Morne de la Grande Montagne, 240 metrar á hæð, á Grande Miquelon. Sundið milli Langlade og Saint-Pierre var kallað „munnur Vítis“ (Gueule d'Enfer) til um 1900 þar sem yfir 600 skipbrot voru skráð á þeim stað frá 1800. Á norðurenda Miquelon er þorpið Miquelon-Langlade (710 íbúar), en Langlade-eyja er nær alveg óbyggð (einn íbúi í manntalinu 1999).
Þriðja eyjan, L'Île-aux-Marins, kölluð Île-aux-Chiens til 1931, sem liggur skammt frá höfninni í Saint-Pierre, hefur verið óbyggð frá 1963. Aðrar eyjar í eyjaklasanum eru Grand Colombier, Île aux Vainqueurs og Île aux Pigeons.
Stjórnmál
Frakkland skipar héraðsstjóra sem er fulltrúi ríkisstjórnarinnar á svæðinu. Héraðsstjórinn fer með hagsmunamál ríkisins, löggæslu, almannareglu og stjórnsýslu, samkvæmt skilyrðum stöðulaga frá 1985. Christian Pouget var skipaður héraðsstjóri árið 2021.
Löggjafi héraðsins, héraðsráð Sankti Pierre og Miquelon, er skipaður 19 ráðgjöfum, 4 frá Miquelon-Langlade og 15 frá Saint-Pierre. Forseti héraðsráðsins er formaður sendinefndar Frakklands við alþjóðleg tilefni eins og árlega fundi Norður-Atlantshafsfiskveiðistofnunarinnar og Atlantshafstúnfisksveiðiráðsins.
Frakkland fer með landvarnir eyjanna. Frakkar hafa haldið þar úti strandgæsluskipi síðan 1997. Löggæsla á Sankti Pierre og Miquelon heyrir undir frönsku herlögregluna. Það eru tvær lögreglustöðvar á eyjunum.
Mánudaginn 10. janúar 2022 komst Sankti Pierre og Miquelon í fréttirnar þegar franski þingmaðurinn Stéphane Claireaux var grýtt með þangi og steinum vegna nýrra Covid-19-reglna ríkisstjórnarinnar sem vöktu reiði íbúa.
Efnahagslíf
Hefðbundinn aðalatvinnuvegur eyjanna eru fiskveiðar og þjónusta við fiskveiðiflota á veiðum undan strönd Nýfundnalands. Erfitt veðurfar og takmarkað land hindra landbúnað. Jarðvegur á eyjunum er að mestu næringarsnauður leir og mór. Efnahagslíf eyjanna hefur verið í niðursveiflu síðan 1992, aðallega vegna hruns fiskistofna vegna ofveiði, takmörkun fiskveiða og veiðibanns á þorski sem ríkisstjórn Kanada kom á.
Ríkið hefur brugðist við auknu atvinnuleysi með fjárhagsaðstoð til fyrirtækja og einstaklinga. Gerð flugvallar árið 1999 studdi við fjárfestingu í byggingariðnaði og opinberar framkvæmdir. Fiskeldi, krabbaveiðar og landbúnaður eru meðal þróunarverkefna sem eiga að auka fjölbreytni í atvinnulífinu. Framtíð byggðar á eyjunum er talin velta á ferðaþjónustu, fiskveiðum og fiskeldi, en olíu- og gasleit hefur líka farið fram. Ferðaþjónustan nýtur nálægðarinnar við svipuð landsvæði í Kanada.
Vinnumarkaðurinn á eyjunum einkennist af árstíðabundnum verkefnum vegna veðurofsa. Áður fyrr hættu íbúar allri vinnu utandyra (byggingarvinnu, landbúnaði o.s.frv.) milli desember og apríl. Árið 1999 var atvinnuleysi 12,8% og þriðjungur starfa var hjá opinbera geiranum. Árið 2020 var atvinnuleysi 7,1% og hafði minnkað um 0,6% frá árinu áður. Útflutningur er aðeins 5,1% af landsframleiðslu en innflutningur er 49,1%. Um 70% af innflutningi kemur frá Kanada eða frá öðrum héruðum Frakklands gegnum Nova Scotia.
Gjaldmiðill á Sankti Pierre og Miquelon er evra. Kanadadalurinn er víða tekinn gildur og notaður. Franska stofnunin Institut d'émission des départements d'outre-mer (IEDOM), sem ber ábyrgð á útgáfu peninga í handanhafshéruðum sem nota evruna fyrir hönd franska seðlabankans, hefur verið með skrifstofu í Saint-Pierre frá 1978. Frímerki hafa komið út á eyjunum frá 1885 til okkar daga, fyrir utan tímabilið frá 1. apríl 1978 til 3. febrúar 1986 þegar frönsk frímerki voru notuð.
Íbúar
Samkvæmt manntali sem var tekið í janúar 2016 voru íbúar eyjanna 6.008, þar af bjuggu 5.412 á Saint-Pierre og 596 á Miquelon-Langlade. Þegar manntal var tekið árið 1999 voru 76% íbúa fædd í eyjunum, en 16,1% fædd í Frakklandi, sem var mikil aukning frá 10,2% árið 1990. Í sama manntali voru innan við 1% erlendir ríkisborgarar.
Brottflutningur frá eyjunum er mikill, sérstaklega meðal ungs fólks sem oft fer burt til að læra og snýr ekki aftur. Jafnvel þegar fiskveiðar gengu vel var íbúafjölgun takmörkuð af fjarlægð eyjanna, erfiðu loftslagi og lélegu ræktarlandi.
Menning
Á hverju sumri er haldin Baskahátíð þar sem keppt er í harrijasotzaile (steinalyftingum), aizkolari (skógarhöggi) og pelótu. Matargerð á eyjunum byggist aðallega á sjávarfangi, eins og humri, snjókrabba, kræklingi og sérstaklega þorski.
Íshokkí er vinsæl íþrótt á Sankti Pierre og Miquelon og lið frá eyjunum keppa oft í deildum á Nýfundnalandi. Áhöfn varðskipsins Fulmar stofnaði íshokkíliðið O.K Fulmar árið 2014. Nokkrir leikmenn frá eyjunum hafa leikið með frönskum og kanadískum liðum og jafnvel tekið þátt í franska karlalandsliðinu í íshokkí á Ólympíuleikunum.
Á eyjunum er ekki algengt að notast við götunöfn, heldur eru hús kennd við íbúa og viðurnefni.
Eina skiptið sem fallöxi var notuð í Norður-Ameríku var á Saint-Pierre seint á 19. öld. Joseph Néel var dæmdur fyrir morðið á hr. Coupard á Île aux Chiens 30. desember 1888 og tekinn af lífi með fallöxi 24. ágúst 1889. Tækið var flutt með skipi frá Martinique og virkaði ekki þegar það kom. Erfitt var að framkvæma aftökuna, en að lokum var innflytjandi fenginn til að sjá um verkið. Kvikmyndin La veuve de Saint-Pierre frá 2000 byggir á þessum atburðum. Fallöxin er nú á safni í Saint-Pierre.
Armagh
thumb|250px|Kaþólska dómkirkjan í Armagh.
Armagh (framburður: /ɑːrˈmɑː/, írska: Ard Mhacha) er borg og sókn á Norður-Írlandi. Hún er kirkjuleg höfuðborg Írlands: erkibiskupar alls Írlands sitja í borginni, bæði fyrir kaþólsku kirkjuna og mótmælendakirkjuna. Í dag eru tvær dómkirkjur í borginni. Borgin einkennist af byggingum í georgískum stíl. Gömul stjörnustöð er í borginni sem stofnuð var árið 1789.
Armagh var viðurkennd sem borg opinberlega árið 1994. Árið 2011 voru íbúar hennar 14.749. Hún er því fámennasta borg Norður-Írlands og fimmta fámennasta borg Bretlands.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, skammstafað AGS (e. International Monetary Fund; skammstafað IMF) er alþjóðastofnun, sem hefur það hlutverk að auka samvinnu milli ríkja og tryggja stöðugleika alþjóðlega fjármálakerfisins með því að fylgjast með gengi gjaldmiðla og greiðslujöfnuði milli ríkja heims. Stofnunin hefur það einnig að markmiði að minnka atvinnuleysi og auka hagvöxt. Stofnunin veitir aðildaríkjum sínum ráðgjöf og lán til niðurgreiðslu skulda.
Alls eru 187 lönd aðilar að sjóðnum, næstum því jafn mörg og í Sameinuðu þjóðunum. Höfuðstöðvar hans eru í Washingtonborg í Bandaríkjunum. Hefð er fyrir því að stjórnarformaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé evrópskur og bankastjóri Alþjóðabankans, systurstofnunar IMF, bandarískur. Núverandi framkvæmdarstjóri sjóðsins er búlgarski hagfræðingurinn Kristalina Georgieva en hún tók við af Christine Lagarde sem lét af störfum árið 2019 til að taka við stórn evrópska seðlabankans.
Skipulag
Hlutverk sjóðsins er fyrst og fremst að stunda hafa eftirlit með ríkisfjármálum, gengismálum og peningastefnu aðildarríkja. Aðildarríkjum ber að hlíta reglum sem sjóðurinn setur um alþjóðaviðskipti. Annað hlutverk sjóðsins er að veita lán til ríkja sem geta ekki greitt erlendar skuldir sínar.
Dagleg stjórnun sjóðsins er sinnt af framkvæmdarstjórn, skipuð af 24 framkvæmdastjórum. Hver framkvæmdarstjóri kemur úr einu kjördæmi, en innan hvers hópast fyrir nokkur ríki með sameiginlega hagsmuni. Ísland er í kjördæmi með Norðurlöndunum og Eystrarsaltsríkjunum.
Saga
Tilurð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins má rekja til reynslu manna af Kreppunni miklu á fjórða áratug síðustu aldar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðabankinn voru stofnuð 27. desember árið 1945. Stofnaðilar voru 29 lönd, undir forystu Harry Dexter White hjá bandaríska fjármálaráðuneytinu og breska hagfræðingsins John Maynard Keynes, sem hittust við Bretton Woods í New Hampshire í Bandaríkjunum og úr varð Bretton Woods-kerfið. Í stofnskrá sjóðsins kom fram að tilgangur hans var að greiða fyrir alþjóðaviðskiptum og, eins og formlegt enska nafn bankans gefur til kynna, að stuðla að enduruppbyggingu eftir seinni heimsstyrjöld. Önnur stór aðgerð sem Bandaríkjamenn áttu frumkvæðið að, og átti að auka hagvöxt nefnist Marshallaðstoðin. Í stofnskránni var ákvæði um að gengi bandaríska dalsins yrði bundið fast við verðmæti gulls. Sömuleiðis að gjaldmiðlar aðildaríkja yrðu bundnir annað hvort dalnum eða gulli.
Stofnskránni var fyrst breytt árið 1968 þegar komið var á sérstökum dráttarréttindum (e. special drawing rights (SDR), eins konar blandaðri gjaldmiðlakörfu stærstu gjaldmiðlanna, sem er eingöngu notað af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hinn 15. ágúst 1971 ákvað ríkisstjórn Bandaríkjanna að afnema tengingu dollarans við gengi gulls. Stofnskránni var aftur breytt árið 1978 þegar flotgengisstefnan var tekin upp og gullfóturinn var afnuminn. Stofnskránni var breytt árið 1990 í þriðja skiptið þegar sjóðurinn gat ákveðið að svipta aðildarríki atkvæðisrétti tímabundið. Árið 1998 var 21,4 milljarðar SDR úthlutað til aðildarríkjanna, tvöföldun á þeirri fjárhæð sem þegar hafði verið úthlutað.
Í ágúst 1982 skall á skuldakreppa í Mexíkó þegar þarlend stjórnvöld lokuðu gjaldeyrismarkaði sínum og tilkynntu að þau myndu ekki geta staðið við greiðslur af erlendum lánum. Þá fór starfsemi sjóðsins í meiri mæli að snúast um að fjármagna skuldir þróunarlanda. Með falli Sovétríkjanna undir lok níunda áratugar síðustu aldar og svo kreppunni í Asíu 1997 hefur reynt á skipulag alþjóðakerfisins og hætt verið við hnattrænni heimskreppu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur leikið lykilhlutverk í viðspyrnuaðgerðum og mótað enduruppbyggingu fyrrverandi Sovétríkja.
Gagnrýni
Bretton Woods-stofnanirnar þykja vera táknrænar fyrir efnahagslega heimsvaldastefnu í augum margra og iðulega er þeim mótmælt við ýmis tækifæri s.s. við G-8 leiðtogafundina. Ýmsir fræðimenn hafa sömuleiðis gagnrýnt starfshætti þeirra og má þeirra á meðal nefna Noam Chomsky, málvísindamann, og Joseph Stiglitz fyrrverandi aðstoðarbankastjóra Alþjóðabankans.
Hórus
thumb|right|Hórus leiðir hinn látna, mynd úr papýrushandriti. Hórus (fornegypska: Ḥr Her; koptíska: ϩⲱⲣ Hôr; forngríska: Ὥρος Hóros) er himinguð og einn af elstu og mikilvægustu guðunum í trúarbrögðum Forn-Egypta. Hann var dýrkaður að minnsta komsti frá því fyrir konungsættirnar og fram á tíma yfirráða Rómaveldis. Hann er venjulega sýndur sem fálki eða maður með fálkahöfuð og kórónu sameinaðs Egyptalands. Upphaflega virðist hafa verið litið á faraó sem holdgervingu Hórusar á jörðu meðan hann lifði, en sem holdgervingu Ósíriss eftir að hann dó, en frá fimmtu konungsættinni var tekið að líta á faraó sem holdgervingu Ra fremur en Hórusar.
thumb|right|Auga Hórusar á hálsfesti. Sem himinguð flýgur Hórus yfir jörðina og augu hans eru sólin annars vegar og tunglið hins vegar. Skýringu á því af hverju sólin skín skærar en tunglið er að finna í goðsögunni um átök Hórusar og Sets þar sem Set rífur annað augað úr Hórusi en Hórus geldir Set (sem líka skýrir af hverju eyðimörkin, einkenni Sets, er ófrjó). Auga Hórusar, stílfærð mynd af mannsauga, er algengt fornegypskt verndartákn.
Mótmælin gegn afturköllun umsóknar um aðild Íslands að Evrópusambandinu
Mótmælin gegn afturköllun umsóknar um aðild að Evrópusambandinu voru vikuleg, jafnvel dagleg, mótmæli sem hófust eftir að utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson lagði fram þingsályktunartillögu á Alþingi til þess að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Mótmæli hófust á Austurvelli 24. febrúar 2014 þegar þingfundur hófst og gáfu ýmsir atvinnurekendur starfsmönnum sínum frí til þess að mæta og héldu þau áfram daglega alla þá viku. Við tóku síðan vikulegir laugardagsfundir sem halda áfram til dagsins í dag og tóku þúsundir manna þátt. Mótmælin fóru friðsamlega fram og söfnuðust einnig yfir fimmtíu þúsund undirskriftir sem skoruðu á þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna. Meðal þekktra mótmælenda sem áberandi voru í umræðunni og á Austurvelli voru Þorsteinn Pálsson, Dagur B. Eggertsson, Þráinn Bertelsson og Ólafur Stefánsson.
Aðildarviðræður 2009-2013
Íslensk stjórnvöld sóttu um aðild að Evrópusambandinu þann 16. júlí 2009 og afhenti Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra þáverandi formanni ráðherraráðs sambandsins Carl Bildt umsóknina þann 23. júlí. Þingsályktunartillaga um aðildarumsókn hafði verið lögð fram á Alþingi þann 23. maí 2009 og fól hún í sér að viðræðum loknum yrði aðildarsamningur lagður í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á Alþingi greiddu 33 þingmenn atkvæði með umsókn, þar á meðal þingmenn allra þingflokka, 28 voru á móti og tveir sátu hjá. Að lokinni undirbúningsvinnu var Ísland skilgreint sem umsóknarríki þann 17. júní 2010 og hófust viðræður formlega þann 27. júlí 2010 og var Stefán Haukur Jóhannesson, þá sendiherra Íslands til Belgíu, aðalsamningamaður. Milliríkjadeilur Íslands og nokkurra aðildarríkja vegna veiða á makríl og Icesave hægðu töluvert á viðræðum. Áður en formlegt hlé var gert á viðræðum sumarið 2013 höfðu 27 af 33 samningsköflum verið opnaðir og af þeim höfðu 11 verið lokaðir.
Stjórnarskipti
Í Alþingiskosningum 2013 féll meirihluti Samfylkinginarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs og við tók samsteypustjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks undir forystu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Báðir flokkar höfðu það á stefnuskrá sinni að gera hlé á viðræðum og lýstu því yfir að þeir teldu hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en leiðtogar beggja lýstu yfir ætlun sinni að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna í aðdraganda kosninga. Þann 13. september 2013 var samninganefnd um inngöngu í Evrópusambandið síðan leyst upp.
Þingsályktunartillaga utanríkisráðherra
Að kvöldi föstudagsins 21. febrúar 2014 lagði utanríkisráðherra fram þingsályktunartillögu um viðræðuslit við Evrópusambandið, og höfðu þá yfirgnæfandi meirihluti bæði þingflokks Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks samþykkt hana. Þegar tillagan var lögð fram hafði umræðu á Alþingi um skýrslu Hagfræðistofnunnar Háskóla Íslands um gang viðræðna ekki verið lokið. Félag Evrópusinnaðra Sjálfstæðismanna, Sjálfstæðir Evrópumenn, mótmæli á fundi sínum samdægurs ákvörðuninni og samþykkti að stjórn félagsins myndi minna þingflokkinn á „óyggjandi loforð Bjarna Benediktssonar, formanns flokksins, fyrir kosningar um að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna.” Margir þingmenn mótmæltu harðlega greinargerð sem tillögunni fylgdi þar sem fram kom að „Miðað við það sem fram hefur komið í atkvæðaskýringum, yfirlýsingum þingmanna og fleiri gögnum má jafnvel leiða að því rök að ekki hafi í raun verið til staðar meirihlutavilji fyrir málinu heldur hafi þetta verið hluti af pólitísku samkomulagi þáverandi stjórnarflokka við myndun ríkisstjórnar og atkvæðagreiðslan því tæplega lýsandi fyrir afstöðu þingmanna.“ Þar með var haldið fram að þeir þingmenn sem kosið höfðu með aðildarumsókn hafi ekki kosið samkvæmt sannfæringu sinni og þar með brotið á stjórnarskrá, þó svo að engar sannanir hafi verið færðar til þess að skýra þau rök. Ummælin voru síðar fjarlægð úr greinargerðinni.
Fyrsta vika mótmæla 24-28. febrúar 2014
thumb|right|Mótmælin áttu sér stað fyrir utan Alþingishúsið á [[Austurvöllur|Austurvelli.]] Sunnudaginn 23. febrúar 2014 var boðað til mótmæla við Austurvöll gegn þingsályktunartillögu utanríkisráðherra á samskiptamiðlinum Facebook. Átti mótmælafundur að hefjast klukkan þrjú að eftirmiðdegi og þar með vera á sama tíma og þingfundur. Áætlað var að utanríkisráðherra myndi flytja þingsályktunartillögu sína og að umræða um skýrslu Hagfræðistofnunnar héldi svo áfram, en forseti Alþingis hafði sett tillöguna á dagskrá án þess að ræða við varaforsetana sex eins og hefð er fyrir. Farið var fram á að tillagan yrði tekin af dagskrá og forseti varð að lokum við því. Á meðan söfnuðust hátt í fjögur þúsund manns fyrir utan Alþingishúsið og hafði lögreglan komið fyrir girðingu í kringum húsið og Kirkjustræti var lokað. Margir höfðu með sér mótmælaskylti og barið var í girðingar klukkutímum saman sem ómuðu inn í þingsal og trufluðu þingfund. Efnt var til samstöðufundar á Ráðhústorginu á Akureyri þar sem á sjötta tug manna safnaðist saman. Þann 25. febrúar mætti fólk aftur á Austurvöll til að mótmæla og voru um 3000 manns á vellinum á meðan þingfundi stóð og var þingsályktunartillagan enn á dagskrá. Miðvikudaginn 26. febrúar mættu síðan 1200 manns til að mótmæla og 1500 fimmtudaginn 27. febrúar.
Fyrsti samstöðufundur 1. mars
Átta þúsund manns mættu til mótmæla og voru þetta fyrstu formlega skipulögðu mótmælin og voru þau skipulögð af samtökunum Við viljum kjósa. Umferðarteppa skapaðist á Sæbrautinni vegna mikillar aðsóknar.
Annar samstöðufundur 8. mars
Mæting var fjögur þúsund manns.
Þriðji samstöðufundur 15. mars
Á þriðja þúsund mættu til mótmæla þriðja laugardaginn í röð.
Vigdís Hauksdóttir
Vigdís Hauksdóttir, þingmaður Framsóknarflokks og formaður Heimssýnar, hafði verið umsvifamikil í Evrópusambandsumræðunni í aðdraganda mótmælanna og vöktu sum ummæli hennar hneykslun margra og gagnrýni. Þann 26. febrúar 2014 birti Kvennablaðið á vef sínum grein sem vitnaði í mörg af umdeildustu ummælum Vigdísar, þar á meðal þau sem Vigdís hafði látið falla í aðdraganda mótmælanna. Í sjónvarpsþættinum Mín skoðun hafði Vigdís fullyrt að hungursneyð væri í Evrópu og að Malta, aðildarríki að Evrópusambandinu, væri „sjálfstjórnarríki innan stærra lands.” Bæði ummælin vöktu umdeilu og voru þau fyrir fordæmd af talsmanni UNICEF á Íslandi og voru þau síðari birt í maltneskum fjölmiðlum. Vigdís brást við umfjöllun Kvennablaðsins með því að opinberlega hvetja fyrirtækið EGF, húðvöruframleiðanda sem þáði ríkisstyrki, til þess að birta ekki auglýsingar í blaðinu.
Bangor
Bangor getur átt við um:
Gildi (samtök)
Gildi er samtök handverksmanna á ákveðnu sviði. Upprunalega voru gildi skipulögð eins og leynifélag. Tilvera þeirra byggðist oft á starfsleyfi eða einokunarleyfi sem var sérstaklega veitt af yfirvaldi (konungi) þar sem félagar höfðu leyfi til að starfa og versla og eiga verkfæri og hráefni til iðnaðar. Háskólar í Bologna, París og Oxford eru upprunnir úr gildum um 1200.
Sverðbræður
thumb|right|Sverðbræður Sverðbræður (latína: Fratres militiæ Christi Livoniae, þýska: Schwertbrüderorden) var riddararegla sem Albert Líflandsbiskup stofnaði árið 1202 í Líflandi. Innósentíus 3. páfi staðfesti stofnun reglunnar tveimur árum síðar.
Livonia Ordeno Livuonėjės uordėns
Edward Smith-Stanley, jarl af Derby
Ríkisstjórnir
Derby stofnaði minnihlutaríkisstjórn í febrúar árið 1852 eftir að Viggaríkistjórn Russell lávarðar sprakk. Í stjórninni var Derby forsætisráðherra og Benjamin Disraeli var fjármálaráðherra. Ríkisstjórnin var kölluð „Hver? Hver?-stjórnin“ (Who? Who? ministry) því Derby neyddist til þess að ráða fjölmarga nýja og óreynda menn í hana vegna klofnings innan Íhaldsflokksins. Þegar nöfn ríkisstjórnarmeðlimanna voru lesin upp á lávarðadeild breska þingsins kallaði hinn aldurhnigni og heyrnarsljói Wellington lávarður hvað eftir annað: „Hver? Hver?“ Ríkisstjórnin entist ekki lengur en til desember sama árs, því þegar Disraeli kynnti fyrstu fjárlög sín fyrir þinginu reyndust þau svo óvinsæl að vantrauststillaga var strax samþykkt gegn stjórninni.
Derby stofnaði nýja minnihlutastjórn árið 1858 eftir að ríkisstjórn Palmerstons lávarðar hrundi. Disraeli varð aftur fjármálaráðherra. Þessi ríkisstjórn batt enda á yfirráð Austur-Indíafélagsins á Indlandi og færði Indland undir bein yfirráð Bretlands. Líkt og fyrsta ríkisstjórn Derby var þessi stjórn skammlíf og önnur vantrauststillaga var samþykkt gegn henni eftir eitt ár.
Derby varð forsætisráðherra í þriðja og síðasta sinn árið 1866 eftir að önnur ríkisstjórn Russell lávarðar hrundi. Árið 1867 kom ríkisstjórnin á umbótum í kosningakerfinu sem gaf mörgum nýjum kjósendum kosningarétt. Snemma næsta ár settist Derby í helgan stein af heilsufarsástæðum og Disraeli tók við sem forsætisráðherra. Disraeli var áhrifamaður í öllum ríkisstjórnum Derby og er oft talinn hafa ráðið meiru í þeim en Derby.
Costco
thumb|250px|Verslun Costco í [[Moncton í Nýju-Brúnsvík]]
Costco Wholesale Corporation er heildverslun sem byggir á meðlimaaðild. Costco er annað stærsta smásölufyrirtæki í heimi á eftir Walmart. Höfuðstöðvar Costco eru í Issaquah í Washington-fylki en fyrsta verslun Costco var opnuð í Seattle árið 1983. Costco starfrækir 727 verslanir á heimsvísu en þær er að finna í Bandaríkjunum (508), Kanada (94), Mexíkó (38), á Bretlandi (28), í Japan (25), Suður-Kóreu (13), Taívan (13), Ástralíu (8), á Spáni (2) og Íslandi (1).
Meðlimafjöldi Costco á heimsvísu var 80 milljónir í september 2016. Costco er þekkt fyrir að selja hágæðavörur í bland við ódýrar vörur sem seldar eru í miklu magni. Í verslunum Costco er boðið upp á meðal annars raftæki, matvörur, snyrtivörur, lyf, áfengi (selst þó ekki einstaklingum á Íslandi), fatnað, leikföng, skartgripi og húsgögn. Í flestum verslunum Costco er einnig hjólbarðaverkstæði og kaffihús með heitan mat.
Pjátrur
Pjátrur (fræðiheiti: Pittidae) er ætt spörfugla.
Kalífadæmi
250px|thumb|Kalífadæmi Ommejada
Kalífadæmi (arabíska: خِلَافَة) er embætti eða ríki þar sem æðsti valdsmaður og trúarleiðtogi er kalífi.
Breiðavík
thumb|Séð til Breiðavíkur alt=Kirkja í Breiðavik|thumb|Kirkja í Breiðavik Breiðavík er vík á Vestfjörðum á Íslandi og er ein af svonefndum Útvíkum og liggur milli Látravíkur og Kollsvíkur. Nokkru sunnar er Látrabjarg og þorpið Patreksfjörður er í um 50 km fjarlægð. Í Breiðavík er nú búskapur og ferðaþjónusta, á sumrin er rekið þar gistiheimili. Allmikill útvegur var stundaður fyrrum frá Breiðuvík.
Frá 1824 hefur verið kirkjustaður í Breiðuvík, en áður var þar bænhús. Kirkjan sem nú stendur í Breiðavík var vígð árið 1964.
Breiðavíkurheimilið
Uppeldisheimili fyrir drengi var rekið á vegum ríkisins í Breiðuvík á árunum 1953 – 1979. Sérfræðingar gagnrýndu staðarval fyrir slíkt heimili Upphaflega var heimilið stofnað fyrir drengi á aldrinum 14-18 ára en þar voru aðallega drengir á aldrinum 10 – 14 ára. Margar ástæður gátu verið fyrir því að þeir voru sendir þangað allt frá afbrotum yfir í alvarleg heimilisvandamál.
Í Kastljósþætti 6. febrúar 2007 upplýsti fyrrverandi vistmaður uppeldisheimilisins í Breiðuvík að hann hefði orðið fyrir ofbeldi og kynferðislegri misnotkun á meðan dvöl hans þar stóð, en svipaðar upplýsingar höfðu komið fram skömmu áður í DV og einnig löngu fyrr í minningum Sævars Ciesielski frá 1980. Margir aðrir fyrrum vistmenn í Breiðuvík fylgdu í kjölfarið á Kastljósþættinum og höfðu sömu sögu að segja um slæman aðbúnað og andlegt og líkamlegt ofbeldi. Í Kastljósþættinum kom einnig í ljós að Gísli Guðjónsson réttarsálfræðingur vann skýrslu árið 1975 þar sem hann gagnrýndi aðbúnaðinn í Breiðuvík. Niðurstöður Gísla voru meðal annars þær að 83% þeirra drengjanna sem dvöldu á Breiðavík komust í kast við lögin og 63% fyrir alvarlega glæpi.
Morbid Angel
thumb|Morbid Angel. thumb|David Vincent var í M.A. 1986-1996 & 2004-2015. Morbid Angel er bandarísk dauðarokkshljómsveit frá Flórída sem stofnuð var árið 1983 og er ein sú áhrifamesta innan stefnunnar. Sveitin gaf sína fyrstu plötu, Altars of Madness árið 1989, en fylgjandi plötur eru með næsta staf í stafrófinu í titlinum. Gítarleikarinn Trey Azagthoth er eini upprunalegi meðlimur sveitarinnar í dag.
Sveitin náði nokkrum vinsældum á miðjum 10. áratugnum og voru myndbönd þeirra spiluð á MTV. Tónleikaferðalag með Black Sabbath og Motörhead hjálpaði einnig til með það. Einnig vakti Morbid Angel athygli þegar fréttamiðlar fjölluðu um texta sveitarinnar sem vísuðu í djöfulinn og dulspeki.
David Vincent sem lengi var söngvari og bassaleikari sveitarinnar stofnaði aðrar sveitir, I am Morbid (sem spilar Morbid Angel lög) með fyrrum trommara sveitarinnar Tim Yeung, og sveitina Vltimas þar sem eru frumsamin lög.
D.R. Shackleton Bailey
David Roy Shackleton Bailey, stundum nefndur Shack en oftast Shackleton Bailey (10. desember 1917 – 28. nóvember 2005 í Ann Arbor í Michigan í Bandaríkjunum) var enskur fornfræðingur, textafræðingur og sérfræðingur um latneskar bókmenntir og textarýni latneskra texta. Hann var prófessor í fornfræði við Cambridge-háskóla, Michigan-háskóla og Harvard-háskóla.
Æviágrip
Shackleton Bailey nam fornfræði og austurlandafræði við Gonville & Caius College í Cambridge en á árum síðari heimsstyrjaldarinnar vann hann fyrir bresk yfirvöld í Bletchley Park. Hann sneri aftur til Caius College árið 1944 og varð árið 1948 lektor í tíbetsku við Cambridge-háskóla. Hann flutti sig yfir til Jesus College, Cambridge árið 1955, þar sem hann hóf að einbeita sér að latneskum bókmenntum. Hann kenndi aftur á Caius College frá 1964 til 1968. Sagan hermir að Sir Denys Page, sem var skólameistari á Jesus College, hafi neitað Shackleton Bailey um að láta setja kattalúgu á gamla eikarhurð hjá sér. Árið 1968 flutti Shackleton Bailey til Ann Arbor í Michigan og tók við prófessorsstöðu þar. Árið 1976 tók hann við prófessorsstöðu á Harvard-háskóla, fyrst í grísku og latínu en frá 1982 gegndi hann stöðu Pope-prófessors í latínu og latneskum bókmenntum. Hann var tvisvar sinnum ritstjóri Harvard Studies in Classical Philology (1980-1981 og 1983-1985). Shackleton Bailey lét af störfum hjá Harvard 1988 en varð aðjúkt við fornfræðideild Michigan-háskóla.
Shackleton Bailey þótti afar vænt um ketti. Fyrsta bindið af sjö binda útgáfu hans af bréfum Ciceros, sem kom út hjá Cambridge University Press, er tileinkað Donum, ketti sem Frances Lloyd-Jones gaf Shackleton Bailey.
Megnið af fræðastarfi Shackletons Bailey snerist um textafræði latneskra texta og Rómarsögu. Á eftirlaunaárunum útbjó hann margar þýðingar fyrir Loeb-ritröðina hjá Harvard University Press, þar á meðal á verkum Martialis, Valeriusar Maximusar, Statiusar og bréfum Ciceros.
Shackleton Bailey lést úr Alzheimers.
Fjallkrækill
Fjallkrækill (fræðiheiti: Sagina caespitosa) er plöntutegund af hjartagrasaætt sem vex á Íslandi. Útbreiðsla fjallkrækils á Íslandi er til fjalla á Norður- og Austurlandi. Hann er nokkuð sjaldgæfur og vísbendingar eru um að útbreiðsla hans hafi hafi dregist saman í kjölfar loftslagsbreytinga.
Satýr
thumb|right|175px|Satýri í hvíldarstöðu Satýrar eru vættir í grískri goðafræði og eru nátturúvættir eins og dísirnar.
Satýrar eru lævísir og kersknir, hneigðir til víndrykkju, dansferðar og söngs. Þeir eru að vísu með töluvert mannlega sköpun, en þeim svipar þó stórum í dýrakyn, einkum til geithafranna. Þeir hafa úfið lubbahár, söðulnef og uppmjó geitareyru og stundum rófur eins og geitur. Reika þeir með gárungsskap og ærslum um fjöll og skóga. Mönnum eru þeir ekki góðviljaðir, ráðast þeir á hjarðir, hræða ferðalanga og elta konur með lostafullu ástaglensi. Þeir bylta sér í fylgdarliði Díonýsosar, og við hátíðahöld þau, sem þeim voru haldin, áttu satýrleikar grísku leikhúsanna upptök sín, hinir svonefndu bukkaleikar.
Sílenar eru satýrum náskyldir.
Hoya ferrerasii
Hoya ferrerasii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Lars Løkke Rasmussen
Lars Løkke Rasmussen (fæddur 15. maí 1964 í Vejle) er danskur stjórnmálamaður og núverandi utanríkisráðherra Danmerkur. Hann er jafnframt fyrrverandi forsætisráðherra Danmerkur (á tímabilunum 2009–2011 og 2015–2019) og fyrrum formaður stjórnmálaflokksins Venstre. Hann er núverandi leiðtogi danska stjórnmálaflokksins Moderaterne, Hófsemdarflokksins, sem hann stofnaði árið 2021.
Á árunum 2001 til 2007 var hann innanríkis- og heilbrigðisráðherra í þremur ríkisstjórnum Anders Fogh Rasmussen og hinn 23. nóvember 2007 tók hann við stöðu fjármálaráðherra, einnig í ríkisstjórn Anders Fogh Rasmussen.
5. apríl 2009 tók Anders Fogh Rasmussen við stöðu aðalritara NATO og tók Lars Løkke Rasmussen þá við embætti forsætisráðherra Danmerkur.
Lars Løkke Rasmussen er lögfræðingur að mennt og hefur verið þingmaður á löggjafarþingi Danmerkur, Folketinget, frá árinu 1994. Þá var hann einnig borgarstjóri í Frederiksberg frá 1998 til 2001.
Hann er ekki skyldur Anders Fogh Rasmussen þótt báðir beri þeir sama ættarnafn. 3. oktober 2011, Helle Thorning-Schmidt tók þá við embætti forsætisráðherra. Eftir sigur kosningabandalags hægri- og miðflokka í júní 2015 varð hann aftur forsætisráðherra. Hann gegndi embættinu þar til danska hægriblokkin bað ósigur í þingkosningum árið 2019. Þann 31. ágúst eftir þingkosningarnar lýsti Løkke því yfir að hann hygðist segja af sér sem formaður Venstre vegna eigin óánægju með störf flokksins.
Løkke sagði sig úr Venstre í byrjun ársins 2021 vegna innanflokksdeilna. Hann situr áfram sem óháður þingmaður á danska þjóðþinginu. Ágreiningur Løkke við Venstre snerist meðal annars um tillögur hans um að endurhugsa dönsk stjórnmál til að gera út af við blokkaskiptinguna á danska þinginu og opna þess í stað á mögulegt samstarf yfir miðju. Løkke tilkynnti í apríl 2021 að hann hygðist stofna nýjan stjórnmálaflokk, Moderaterne.
Eftir þingkosningar í Danmörku í nóvember 2022 leiddi Løkke hinn nýja flokk sinn í stjórnarsamstarf ásamt Venstre og Jafnaðarmönnum. Løkke varð utanríkisráðherra í nýju stjórninni.
Furufleiður
Furufleiður (fræðiheiti: Cyclaneusma minus ) er sveppategund sem leggst á barr furutegunda. Hann er nú algengur um allt land, en veldur litlum skaða.
Nageia motleyi
Nageia motleyi er sígrænt tré frá Brúnei, Indónesíu, Malasíu, og Tælandi.
Hrafnþyrnir
Hrafnþyrnir (fræðiheiti: Crataegus chlorosarca) er asísk tegund af þyrnaættkvísl með svörtum berjum. Þrátt fyrir að vera harðgerður á köldum svæðum, er hann sjaldan ræktaður. Á Akureyri hefur hann reynst vel.
Ilham Aliyev
Ilham Aliyev (fullt nafn á asersku İlham Heydər oğlu Əliyev) (f. Baku, 24. desember 1961) er forseti Aserbaísjan.
Hefur hann fjórum sinnum í röð unnið forsetakosningar, 2003, 2008, 2013 og 2018, en í öllum þessum og fleiri kosningum hefur Aliyev verið vændur um kosningamisferli til að halda völdum.
Að sögn margra sem fylgjast með alþjóðamálum, hefur forsetatíð hans einkennst af stöðugleika í stjórnmálalífi landsins sem afleiðing af yfirvaldsstefnu og að stjórnmálaréttindi andstæðinga hafa verið skert og því ekki valdið eins miklum truflunum.
Lockmarsch
250px|thumb|Deutsche Locke thumb|Lockmarsch
Lockmarsch, í stuttu máli Locke, er þýskur mars sem gefur merki um byrjun skrúðgöngu.
Jón Sigmundsson
Jón Sigmundsson (um 1455 – 1520) var íslenskur höfðingi og lögmaður norðan og vestan frá 1509 til 1518. Þekktastur er hann fyrir deilur sínar við Gottskálk Nikulásson Hólabiskup.
Jón var launsonur Sigmundar Steinþórssonar prests í Miklabæ og síðar á Breiðabólstað í Vesturhópi og Solveigar Þorleifsdóttur, ekkju Orms Loftssonar hirðstjóra og systur Björns Þorleifssonar hirðstjóra. Þau Sigmundur og Solveig áttu saman fimm börn.
Jón varð sýslumaður í Vaðlaþingi (Eyjafjarðarsýslu) árið 1481 og 1493 í Húnavatnsþingi (Húnavatnssýslu). Hann bjó lengst af í Víðidalstungu og hélt líka bú á Urðum í Svarfaðardal. Hann átti í deilum um 1488 við Magnús Þorkelsson í Grenivík og Kristínu Eyjólfsdóttur konu hans og munu þá menn hans hafa brotið upp hús í Grenivík og meitt Kristínu. Hann flæktist líka inn í erfðadeiluna miklu sem varð um arf eftir Solveigu Björnsdóttur á Skarði og fygldi þar Birni Guðnasyni sýslumanni í Ögri, og voru þeir vinir og samherjar. (Mögulegt er að Jón hafi verið fyrsti eigandi handrits AM 566 a/b 4to, sem er meðal annars aðalhandrit Gísla sögu Súrssonar, og síðan gefið Birni það. )
Árið 1508 sigldi Jón og fékk konungsveitingu í lögmannsembættið en kom þó ekki heim til að taka við því fyrr en 1509. Jón fylgdi Birni Guðnasyni í Vatnsfjarðarmálum og beittu þeir sér fyrir Leiðarhólmssamþykkt, þar sem höfðingjar skuldbundu sig til að þola ekki biskupum ójöfnuð en hlíta þó kirkjulögum. Jón gat þó lítið beitt lögmannsvaldi sínu síðustu árin vegna bannfæringar. Í raun var Vigfús Erlendsson lögmaður um allt land 1516-1518 en fékk þó ekki samþykki konungs fyrir embættinu norðan og vestan.
Hann átti í miklum deilum við Gottskálk Nikulásson Hólabiskup og snerust þær meðal annars um að biskup taldi að Jón og seinni kona hans, Björg Þorvaldsdóttir, væru of skyld til að mega vera gift. Einnig kærði biskupinn Jón fyrir tíundarsvik og fleiri ávirðingar. Gottskálk bannfærði Jón og fékk Stefán Jónsson Skálholtsbiskup til að gera það einnig. Gottskálk lét einnig dæma Jón í háar sektir og glataði hann að lokum stærstum hluta eigna sinna til kirkjunnar og Gottskálks. Var Jón mikið hjá Birni Guðnasyni þessi ár en eftir að hann dó 1517 átti hann í fá hús að venda og bjó hann seinustu árin á Krossanesi á Vatnsnesi við þröngan kost. Þeir Gottskálk biskup dóu með fárra mánaða millibili 1520.
Fyrri kona Jóns var Guðrún Gunnlaugsdóttir (d. 1495) frá Marðarnúpi. Brúðkaup þeirra var haldið í Víðidalstungu 1483 og á meðan á brúðkaupinu stóð var Ásgrímur bróðir Jóns drepinn. Varð sá atburður ein af kveikjum Morðbréfamálsins. Seinni kona Jóns (g. 1497) var Björg Þorvaldsdóttir frá Móbergi í Langadal og hélt Gottskálk því fram sem fyrr segir að þau væru fjórmenningar en ekki er nú vitað hvernig skyldleika þeirra á að hafa verið háttað. Þau áttu þrjár dætur, Guðrúnu vatnshyrnu, sem var amma Arngríms lærða, Vilborgu (Söngva-Borgu) og Helgu, móður Guðbrandar Þorlákssonar biskups, sem reyndi mörgum áratugum eftir dauða afa síns að ná eignum hans aftur og spunnust af því löng og mikil mál (sjá Morðbréfamálið). Sonur Jóns hét Einar en ekki er víst hvort Guðrún eða Björg var móðir hans.
Þjóðvegur 30
Þjóðvegur 30 eða Skeiða- og Hrunamannavegur er 56 kílómetra langur vegur í Flóahreppi, Skeiða- og Gnúpverjahreppi, Hrunamannahreppi og Bláskógabyggð.
Liggur hann frá Hringveginum nálægt Bitru, um Skeið og framhjá Brautarholti, mætir Skálholtsvegi (31) við Reyki og Þjórsárdalsvegi (32) við Sandlækjarkot 1,5 km lengra, áfram yfir Stóru-Laxá og framhjá Hrepphólum til Flúða. Vegurinn liggur í gegnum Flúðir, og áfram upp eftir að Brúarhlöðum, síðan yfir Hvítá og að Biskupstungnabraut við Kjóastaði.
Vegurinn er nú malbikaður að mestu leyti, en ennþá eru eftir um 4 km næst Biskupstungnabraut.
Ingibjörg Eiríksdóttir af Svíþjóð
thumb|right|Slitið og máð innsigli Ingibjargar Eiríksdóttur. Ingibjörg Eiríksdóttir (um 1212 – um 1254) var sænsk konungsdóttir og síðar jarls- og ríkisstjórafrú í Svíþjóð og móðir tveggja sænskra konunga.
Ingibjörg var dóttir Eiríks Knútssonar Svíakonungs og Ríkissu Valdimarsdóttur af Danmörku, dóttur Valdimars mikla. Eiríkur, yngri bróðir hennar, sem fæddur var eftir lát föður þeirra 1216, varð konungur Svíþjóðar eftir lát Jóhanns Sörkvissonar 1222, var svo settur af 1229 en varð aftur konungur 1234. Ingibjörg fylgdi móður sinni og bróður í útlegð til Danmerkur 1216 og aftur með bróður sínum 1229 og ólst þar upp að miklu leyti hjá ættingjum móður sinnar.