cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl 8. Frakkakonungur
Hjónaband
Árið 1482 var gengið frá trúlofun Karls og Margrétar af Austurríki, dóttur Maximilians 1. keisara. Margrét, sem þá var tveggja ára, var send til frönsku hirðarinnar til að alast þar upp og læra tungumál, siði og venjur þar, eins og algengt var þegar barnungar prinsessur voru lofaðar þjóðhöfðingjum annarra landa.
En árið 1488 fórst Frans 2. hertogi af Bretagne af slysförum og erfingi hertogadæmisins var 11 ára dóttir hans, Anna. Bretónskir ráðamenn óttuðust mjög um sjálfstæði hertogadæmisins gegn ásælni Frakkakonunga og sömdu um hjónaband hennar og Maximilians keisara. Þau giftust með staðgengli 1490 og varð Anna þar með stjúpmóðir Margrétar.
Þótt Karl hefði slitið trúlofuninni við Margréti var hún ekki send heim til Austurríkis og mun Karl hafa haft í huga að gifta hana einhverjum sem honum hentaði. Margrét var afar ósátt, enda hafði hún verið hrifin af Karli, og til eru bréf frá henni til föður hennar þar sem hún hótar því að strjúka frá París á náttkjólnum ef þess þurfi með. Árið 1493 var henni þó skilað aftur heim ásamt þeim heimanmundi sem henni hafði fylgt. Hún hafði alla tíð síðan horn í síðu Frakka og Frakklands.
Ítalíuherförin
Þrátt fyrir meðferð sína á Margréti og föður hennar tókst Karli að gera samning við Austurríki og einnig England og tryggja hlutleysi þeirra í hernaði þeim sem hann hafði fyrirhugað á Ítalíu. Hann hafði byggt upp stóran og vel búinn her og taldi sig eiga tilkall til konungsríkisins Napólí. Árið 1494 réðist hann inn á Ítalíu með stuðningi Innósentíusar VIII páfa, fór með her sinn suður Ítalíuskaga og tók Napólí auðveldlega. Alfons konungur var settur af og Karl krýndur konungur Napólí.
Öðrum ítölskum þjóðhöfðingjum leist ekki á blikuna þegar þeir sáu hve auðveldlega Karli tókst að leggja Napólí undir sig og páfanum ekki heldur. Þeir stofnuðu and-franskt bandalag, Feneyjabandalagið, og árið 1495 vann herlið þess sigur á her Karls, sem þurfti að hverfa aftur heim til Frakklands. Á næstu árum reyndi hann að byggja her sinn upp á ný til að geta unnið aftur lönd á Ítalíu en það tókst ekki vegna þess hve skuldugur hann var eftir Ítalíuherförina.
Dauði
Árið 1498 slasaðist Karl þegar hann var að spila jeu de paume og dó skömmu síðar. Þau Anne höfðu eignast sjö börn á sex árum en ekkert þeirra lifði föður sinn. Krúnan gekk því til frænda hans, hertogans af Orléans, sem varð þá Loðvík 12. Frakkakonungur. Samkvæmt samkomulagi sem gert hafði verið þegar Karl og Anna giftust átti hún að ganga að eiga eftirmann hans ef þeim yrði ekki sona auðið og varð það úr, jafnvel þótt Loðvík væri þegar giftur Jóhönnu systur Karls.
Heimspeki
thumb|right|160px|Hugsuðurinn eftir [[Auguste Rodin]]
Heimspeki fæst við grundvallarspurningar um veruleikann, tilvist og stöðu mannsins í alheiminum. Þeir sem fást við heimspeki kallast heimspekingar og reyna þeir meðal annars að skýra inntak og tengsl hugtaka og fyrirbæra á borð við sannleika, merkingu og tilvísun, skilning, þekkingu, skoðun, vísindi, skýringu, lögmál, tegund, samsemd, eðli, eiginleika, orsök, rök, vensl, nauðsyn, möguleika, lög, gildi, rétt, rangt, gott, illt, hamingju, dygð, skyldu, athöfn, atburð, réttlæti, réttindi, frelsi, vináttu, ást, fegurð, list og svona mætti lengi áfram telja. En heimspekin er ekki hvaða glíma sem er við þessar spurningar sem á okkur leita, heldur er hún fyrst og fremst tilraun til að fást við þessar spurningar af einurð og heilindum. Hún er ekki einber opinberun einhverrar skoðunar, heldur er hún ætíð rökstudd, jafnvel þótt stundum séu rökin ósögð og undanskilin og þau verði að lesa á milli línanna.
Við þetta má bæta að heimspeki er ekki bara samansafn spurninga sem raunvísindin eiga eftir að svara, því túlkun á niðurstöðum vísindanna getur beinlínis oltið á heimspekilegri afstöðu sem liggur tilraunum og túlkun þeirra til grundvallar. Þess vegna geta vísindin einfaldlega ekki svarað öllum spurningum heimspekinnar án þess að gefa sér svörin. Á hinn bóginn mætti segja að heimspekin sé sjálf ákveðin grein eða ákveðinn þáttur vísindanna eða framhald þeirra; hún hefur sjálf eitthvað fram að færa til heildarmyndar okkar af sjálfum okkur og heiminum, lífinu og tilverunni.
Upphaflega náði hugtakið heimspeki yfir mun víðara svið viðfangsefna en það gerir í dag. Til dæmis veltu forverar Sókratesar fyrir sér spurningum um uppruna og myndun alheimsins, eðli efnisheimsins og uppruna tegundanna. Þessar vangaveltur urðu að endingu að grunni náttúruvísindanna, sem nefndust áður „náttúruheimspeki“ eða „náttúruspeki“.
Skjálftahrinan á Reykjanesskaga 2021
thumb|Jarðskjálftar 7. mars 2021 Jarðskjálftahrina hófst 24. febrúar árið 2021 á Reykjanesskaga. Skjálfti upp á 5,7 skók svæðið í byrjun hennar og fannst hundruð kílómetra í burtu. Hlutir féllu úr hillum, grjóthrun í fjöllum, sprungur komu í gólf í Grindavík og í Suðurstrandaveg og maður fékk loftplötu í höfuðið. Skjálftarnir voru aðallega á svæðinu milli Keilis og Fagradalsfjalls. Jarðfræðingar fundu merki um óróapúls, þ.e. tíða skjálfta, sem bentu til þess að kvika væri að brjóta sér leið upp jarðskorpuna. Síðast gaus á svæðinu á 12.-13. öld; Krýsuvíkureldar og Reykjaneseldar. Kristín Jónsdóttir, fagstjóri náttúruvár Veðurstofu Íslands sagði hrinuna fordæmalausa. Hrinan hélt fram í miðjan mars og höfðu yfir 50.000 skjálftar mælst, þar á meðal tugir skjálfta 3–5 á Richter kvarðanum og 6 á bilinu 5–5,7.
Súludans
Súludans á við hvers kyns dans, gjarnan klámfenginn, þar sem dansarinn notar lóðrétta súlu sem leikmun.
Heimspeki
Með tilkomu háskólanna tók heimspekin á sig mynd fræðigreinar en frá og með 20. öld hefur hún einkum þrifist innan veggja háskólanna.
Súludans
Súludans tíðkast á nektardansstöðum (súlustöðum) en hefur einnig náð fótfestu á vesturlöndum á seinni árum sem líkamsrækt.
Skjálftahrinan á Reykjanesskaga 2021
Þann 19. mars hófst eldgos við Fagradalsfjall, þá minnkuðu jarðskjálftarnir.
Súludans
Sem líkamsrækt/íþrótt eða list
Sem list eða íþrótt, á notkun á súlum (jafnvel mörgum, og endilega ekki öllum lóðréttum) sér langa sögu, alla vega í Kína og á kínverjinn Wang Zhonghua heimsmetið í einni stöðunni, "mennskt flagg" upp á 1 mínútu og 5,71 sekúndu. Þar er um að ræða einn karlmann, en önnur atriði geta samanstaðið af mörgum sýnendum.
Heimspeki
Óformlega getur orðið „heimspeki“ vísað til almennrar heimsmyndar eða tiltekinnar siðferðissannfæringar eða skoðunar.
Súludans
Sem líkamsrækt/íþrótt eða list
Katrín, hertogaynja af Cambridge vaktí athygli ǽrið 2015 fyrir þáttöku í kennslustundum í súludanski til að léttast eftir barnsburð, að sögn lífvarða, skv. tímaritinu Celebrity Health & Fitness.
Heimspeki
Orðsifjar
Orðið „heimspeki“ kann að vera tökuþýðing úr þýsku enda svipar því til orðsins „Weltweisheit“ hvað samsetningu varðar. Það orð er ekki lengur í almennri notkun í þýsku. Áður fyrr þekktist einnig orðið „ástarspekt“ en það var þýðing á gríska orðinu φιλοσοφία (fílo-sofía). Af forngríska orðinu er komið enska orðið „philosophy“, líkt og skyld orð í öðrum málum. Orðið merkir „ást á visku“. Í nútímasamhengi er það notað til að vísa til orðræðna um hvað er til, hvað þekking er (og hvort hún er möguleg) og hvernig maður ætti að lifa lífinu.
Súludans
Sem dans á "súlustöðum" ætlaður til þess að vera kynæsandi
Svokallaðir súlustaðir, þar sem nektardans er stundaður, hafa frá seinni hluta tuttugustu aldar boðið upp á alla vega eina súlu. Oft ein kona, jafnvel tvær, dansa við eða á súlunni (jafnvel í einu). Súla er í seinni tíð nær alltaf til staðar og oftast notast þó jafnvel að litlu leyti. Nektardans á sér mun lengri sögu og var ekkert notast við súlur áður.
Heimspeki
Skilgreining
Það hefur reynst afar erfitt að finna skilgreiningu á heimspeki vegna þess hve margvíslegar hugmyndir hafa verið kallaðar heimspeki. Eigi að síður má reyna að lýsa einkennum hennar að einhverju marki. Penguin Dictionary of Philosophy skilgreinir heimspeki sem rannsókn á „almennustu og mestu grundvallarhugtökum og -lögmálum sem eru fólgin í hugsun, athöfnum og raunveruleikanum“. Oxford Dictionary of Philosophy tekur í sama streng. Oxford Companion to Philosophy lýsir heimspeki meðal annars sem kerfisbundinni og gagnrýninni rökhugsun um eðli heimsins almennt, um réttmæti skoðana manns og breytni manns í lífinu.
Flestir heimspekingar eru sammála um að aðferð heimspekinnar felst í rökrænni orðræðu, enda þótt sumir heimspekingar hafi dregið í efa að maðurinn sé fær um rökhugsun, eins og henni er venjulega lýst.
Súludans
Sem dans á "súlustöðum" ætlaður til þess að vera kynæsandi
Þó svo að karlmenn stundi líka nektardans, þá er hann meira stundaður af konum; alla vega sá dans sem notast við súlur.
Heimspeki
Skilgreining
The Penguin Encyclopedia segir að heimspeki sé frábrugðin vísindunum að því leyti að spurningum heimspekinnar sé ekki hægt að svara með tilraunum og athugunum og frábrugðin trúarbrögðum að því leyti að heimspekin leyfi ekki blinda trú eða opinberun. Um þetta má þó deila. Til dæmis segir í Oxford Dictionary of Philosophy: „Andi greinarinnar á síðari hluta 20. aldar ... kýs fremur að sjá heimspekilegar vangaveltur sem framhald af bestu venjum allra sviða vitsmunalegrar athugunar.“
Súludans
Sem dans á "súlustöðum" ætlaður til þess að vera kynæsandi
Rima Fakih vakti athygli þegar hún vann Miss USA; ekki bara fyrir uppruna og trúarskoðanir en hún er upprunnin frá Líbanon úr Sjía-múslima fjölskyldu; heldur líka vegna súludanskeppni sem hún vann fyrir þátttöku í Miss USA, og mynda sem hún varði eftir að þær komust í hámæli eftir að hún varð víðfræg. Keppnishaldari Miss USA Donald Trump varði líka myndirnar, þar sem Fakih er fullklædd. Hún útskýrði að þetta hafi ekki í raun verið "stipper"-keppni, enda sést hún ekki nakin, heldur kynning og yfir 100 konur voru fengnar til að "kenna þeim að dansa og vera kynþokkafullar. Þetta voru líka læknar og lögfræðingar".
Heimspeki
Skilgreining
Markmið heimspekinnar, samkvæmt Penguin Dictionary of Philosophy, er „hlutlaus öflun þekkingar hennar sjálfrar vegna“.
Leikskólinn Furugrund
Leikskólinn Furugrund hóf starfsemi sína 8. apríl 1978. Til ársins 1988 var leikskólinn tveggja deilda dagheimili þar sem 36 börn dvöldu allan daginn. Á tíu ára afmæli skólans var tekin í notkun viðbygging sem hýsir Álfastein og Dvergastein í dag. Börnin sem dvelja í leikskólanum í dag eru 80 og á aldrinum 1. - 5 ára. Leikskólinn er einsetinn.
Heimspeki
Undirgreinar heimspekinnar
Það er ekkert almennt samkomulag um hverjar séu megingreinar heimspekinnar. Í bókinni The Story of Philosophy telur Will Durant rökfræði, þekkingarfræði, siðfræði, fagurfræði og frumspeki sem megingreinar hennar en þessi svið heimspekinnar skarast á marga vegu og margar heimspekilegar hugmyndir falla ekki ljúflega í neinn þessara flokka.
Sérhver undirgrein hefur sínar eigin grundvallarspurningar.
Hver og ein þessara undirgreina hefur sínar eigin undirgreinar og/eða eru grundvöllur annarra minni og sértækari sviða heimspekinnar. Önnur meginsvið heimspekinnar eru:
Saga heimspekinnar
Sögu vestrænnar heimspeki er venjulega skipt í þrjú megintímabil: fornaldarheimspeki, miðaldaheimspeki og nýaldarheimspeki. Sumir heimspekingar hafa haldið því fram að nýtt tímabil sé hafið, „póstmóderníska“ tímabilið. Austræn heimspeki var lengst af óháð vestrænni heimspeki.
thumb|130px|left|[[Aristóteles (384-322 f.o.t.)]]
Fornaldarheimspeki
Forngrískri heimspeki er venjulega skipt í þrjú tímabil: forvera Sókratesar, klassíska heimspeki og helleníska heimspeki. Einnig er oft talað um rómverska heimspeki sem sérstakt tímabil þótt rómversk heimspeki sé í raun vart annað en áframhald hellenískrar heimspeki innan Rómaveldis. Þá er tíminn frá 3. öld stundum nefndur síðfornöld og heimspeki þess tíma heimspeki síðfornaldar.
Forverar Sókratesar
Tímabil forvera Sókratesar einkenndist af frumspekilegum vangaveltum og tilraunum til þess að finna „uppsprettuna“, það sem lægi veruleikanum til grundvallar. Meðal mikilvægra heimspekingar þessa tímabils eru Þales, Anaxímandros, Anaxímenes, Pýþagóras, Herakleitos, Xenófanes, Parmenídes, Zenon frá Eleu, Melissos, Empedókles, Anaxagóras, Levkippos og Demókrítos.
Á grundvelli greiningar á sögninni „að vera“ leiddi Parmenídes rök að því að ekki væri til neinn mismunur og þar með væru hreyfing og breyting einungis tálsýn. Fornmenn sjálfir álitu rök Parmenídesar sýna að tilraunir fyrstu heimspekinganna (Þalesar, Anaxímandrosar, Anaxímenesar) til þess að finna einhverja eina uppsprettu sem útskýrði margbreytileika heimsins væru dauðadæmdar. Í kjölfarið komu fram fjölhyggjukenningar sem áttu að koma til móts við Parmenídes að einhverju leyti. Uppspretturnar voru nú taldar fleiri en ein (frumefnin fjögur (eða „ræturnar“ fjórar) hjá Empedóklesi, og ótalmörg „samkynja“ efni hjá Anaxagórasi) og samspil þeirra átti að útskýra margbreytileika heimsins og möguleikann á hreyfingu og breytingu en sjálfar voru uppspretturnar taldar „parmenídískar“ verundir í einhverjum skilningi, varanlegar og óbreytanlegar.
Heimildir okkar um skoðanir, kenningar og rök þessara manna eru afar brotakenndar en ekkert heildsætt rit um heimspeki hefur varðveist frá þessum tíma.
Klassísk heimspeki
thumb|130px|right|[[Skólinn í Aþenu eftir Rafael: Platon og Aristóteles]] Mestar heimildir eru frá klassíska tímabilinu en mikilvægustu heimspekingar tímabilsins voru Sókrates, Platon og Aristóteles. Þeir síðastnefndu eru meðal áhrifamestu heimspekinga sögunnar og eru þeir hugsuðir sem hvað mest hafa mótað heimspekina og viðfangsefni hennar.
Platon var lærisveinn Sókratesar. Hann fékkst við nánast öll svið heimspekinnar en frægust kenninga hans er sennilega frummyndakenningin. Platon taldi að efnisheimurinn væri hverful og léleg eftirlíking af fullkomnum heimi óhlutbundinna frummynda. Raunveruleg þekking hlyti að vera þekking á frummyndunum.
Aristóteles var nemandi Platons. Hann fékkst við svo að segja öll svið heimspekinnar og er heimspeki hans afar kerfisbundin. Aristóteles fékkst einnig við vísindi og stundaði meðal annars rannsóknir í líffræði, líffærafræði, dýrafræði, veðurfræði, stjörnufræði, sálfræði, hagfræði og stjórnmálafræði. Hann fann upp rökfræði sem fræðigrein. Siðfræði Aristótelesar hefur verið endurlífguð á 20. öld og haldið á lofti meðal annars af G.E.M. Anscombe, Philippu Foot, Alasdair MacIntyre og Rosalind Hursthouse.
Hellenísk heimspeki
Hellenísk heimspeki er strangt tekið einungis heimspeki helleníska tímans, þ.e. frá dauða Alexanders mikla árið 323 f.o.t. (í heimspeki er miðað við dauða Aristótelesar árið síðar) til ársins 31 f.o.t., en orðið er stundum einnig notað um rómverska heimspeki og heimspeki síðfornaldar enda urðu ekki skörp skil í sögu heimspekinnar með endalokum helleníska tímans. Meðal mikilvægustu hugsuða og skóla þessa tímabils eru Zenon frá Kítíon, Krýsippos, Arkesilás, Karneades, Epikúros, Pyrrhon, Panætíos, Póseidóníos, Epiktetos, Seneca, Markús Árelíus og Sextos Empeirikos. Nýplatonistinn Plótínos er venjulega talinn til síðfornaldar.
Á hellenískum tíma blómstruðu einkum þrír skólar: epikúrismi, stóuspeki og efahyggja.
Epikúrismi
Epikúrisminn var heimspeki Epikúrosar en Epikúros var undir miklum áhrifum frá Demókrítosi. Epikúros hélt fram rammri efnishyggju og varði eindahyggjuna (atómismann) sem Levkippos og Demókrítos höfðu fyrstir sett fram. Hann hélt því einnig fram að ánægjan væri hin æðstu gæði en Epikúros taldi að andleg ánægja væri æðri líkamlegri ánægju og að í öllu skyldi gæta hófs.
Stóuspeki
Upphafsmaður stóuspekinnar var Zenon frá Kítíon en Krýsippos var annar mikilvægur málsvari hennar. Stóumenn voru efnishyggjumenn en þó ekki eins afdráttalausir og epikúringar. Þeir kenndu að lífinu skyldi lifað í samræmi við náttúruna og örlögin. Stóumenn voru að vissu leyti algyðistrúar og töldu að heimurinn allur væri guðlegur, hann væri gegnsýrður af skynseminni, logos, en það hugtak fengu þeir frá Herakleitosi. Þeir kenndu að dygðin væru einu gæðin og að löstur væri eina bölið, allt annað væri hlutlaust og hvorki bætti við eða drægi úr hamingju manns. Þetta viðhorf mildaðist er fram liðu stundir, meðal annars hjá Panætíosi og Póseidóníosi sem blönduðu stóuspekinni áhrif frá Platoni. Stóuspekin var gríðarlega vinsæl í Rómaveldi og hafði mikil áhrif á menn eins og Cíceró og Seneca og Markús Árelíus voru stóískir heimspekingar. Á nýöld hafði stóuspekin talsverð áhrif á Baruch Spinoza.
Efahyggja
Heimspekingurinn Ænesidemos, sem lítið er vitað um annað en að hann var akademískur heimspekingur á 1. öld f.o.t., sagði skilið við akademíuna (sem hafði orðið að efahyggjuskóla á 3. öld f.o.t. en var farin að mildast í efahyggjunni á hans tíma) og sameinaði áhrif frá eldri akademískum heimspekingum (Arkesilási og Karneadesi) við heimspeki Pyrrhons, sem hann sagði að væri raunverulegur efahyggjumaður. Þessi efahyggja heitir pyrrhonismi í höfuðið á Pyrrhoni og er varðveitt í ritum Sextosar Empeirikosar. Þar koma saman efahyggja Arkesilásar og Karneadesar og hugmynd Pyrrhons um sálarró. Þessi heimspeki hafði sáralítil áhrif í fornöld en gríðarleg áhrif á nýöld, meðal annars á Michel de Montaigne sem síðan hafði áhrif á René Descartes.
Heimspeki síðfornaldar
Á 3. öld fékk heimspeki Platons öflugan nýjan málsvara í Plótínosi. Þessi heimspeki er nú nefnd nýplatonismi. Nýplatonisminn hafði gífurleg áhrif á kristnina og kristna hugsuði.
Evrópsk miðaldaheimspeki
thumb|right|110px|[[John Duns Scotus (um 1266 – 1308)]] Með falli Vestrómverska ríkisins hófust miðaldir og dögun kristinnar heimspeki, íslamskrar heimspeki og gyðinglegrar heimspeki.
Á miðöldum varð til kristin skólaspeki, með höfundum á borð við Ágústínus kirkjuföður, Boethius, heilagan Anselm frá Kantaraborg, Robert Grosseteste, Albertus Magnus, Roger Bacon, Bonaventure, Thomas Aquinas, John Duns Scotus, William af Ockham, Nikulás af Cusa og Francisco Suárez. Heimspekingarnir í kristnu skólaspekihefðinni og heimspekingar innan annarra meginstrauma vestrænna trúarbragða, svo sem gyðinglegu heimspekingarnir Saadia Gaon og Maimonides, og íslömsku heimspekingarnir Avicenna, Al-Ghazali og Averroes áttu margvísleg samskipti. Þessar trúarhefðir fengust við spurningar um tengsl mannsins við guð.
Heimspeki þessa tímabils einkennist af greiningu á eðli og eiginleikum guðs; frumspekilegum pælingum um verundir, eðli og tilfallandi eiginleika, form og skiptanleika; og rökfræði og málspeki.
Austræn heimspeki
„Austræn heimspeki“ vísar til þeirra heimspekihefða sem áttu uppruna sinn á Indlandi, í Persíu, Miðausturlöndum og Kína.
Uppruni hindúískrar heimspeki má rekja til veddískra pælinga (um 1500 f.o.t.) um alheiminn og Rta - alheimsskipulag. Meðal annarra megintexta sem snerta á heimspekilegum efnum eru Upanishads og Bhagavad Gita, frá því um 1000 f.o.t. til 500 f.o.t. Um svipað leyti þróuðust shramana skólarnir, þeirra á meðal jainismi og búddismi.
Í Persíu komu kenningar Saraþústra fram um 900 f.o.t., en þær voru grundvöllur írönsku greinar indo-írönsku heimspekihefðarinnar.
Í Kína komu Tao Te Ching Lao-Tse og rit Konfúsíusar fram um 600 f.o.t., um svipað leyti og forverar Sókratesar hófu að rita um heimspeki í Grikklandi.
Endurreisnartíminn
Á endurreisnartímanum bárust grísk handrit í auknum mæli úr austri vestur til Ítalíu. Handritunum fjölgaði með falli Konstantínópel og Austrómverska ríkisins árið 1453. Í kjölfarið jókst þekking á grískri heimspeki til muna í Vestur-Evrópu. Mikilvægustu höfundarnir voru Platon og Aristóteles og ýmsar heimildir um stóuspeki og epikúrisma en ekki síst rit Sextosar Empeirikosar. Grísk efahyggja hafði þónokkur áhrif á ýmsa hugsuði, meðal annars Michel de Montaigne (1533 – 1592) og Francisco Sanches (1551 – 1623).
Miðaldaheimspeki hafði einkum snúist um rök frá kennivaldi og greiningu á fornum textum með aðstoð aristótelískrar rökfræði. Á endurreisnartímanum komu fram fjölmargar nýjar hugmyndir sem dróu í efa kennivaldið. Roger Bacon (1214 – 1294?) var meðal fyrstu höfundanna sem hvöttu til þess að kennivaldið yrði reynt með tilraunum og á grundvelli skynseminnar. Niccolò Machiavelli (1469 – 1527) ögraði hefðbundnum hugmyndum um siðferði. Francis Bacon (1561 – 1626) skrifaði til stuðnings vísindalegum aðferðum í heimspekilegum athugunum.
Rökhyggja og raunhyggja
105px|thumb|right|[[David Hume (1711 – 1776)]] John Locke (1632 – 1704) brást við vinsældum rökhyggjunnar í bók sinni An Essay Concerning Human Understanding, sem kom út árið 1689. Þar setti hann fram einhvers konar náttúruhyggju á grundvelli vísindalögmála. Rit Davids Hume, A Treatise of Human Nature, (1739 – 1740) sameinaði náttúruhyggju anda efahyggjunnar og þessi tvö stef saman sameinuðu þá hefð innan heimspekinnar sem varð þekkt undir nafninu raunhyggja. Aðrir merkir raunhyggjumenn voru Thomas Hobbes og George Berkeley.
Til einföldunar er stundum sagt að deilan milli rökhyggju- og raunhyggjumanna hafi öðru fremur snúist um spurninguna hvort fólk hefði einhverjar svonefndar „áskapaðar hugmyndir“ eða ekki. Raunhyggjumenn svöruðu þeirri spurningun neitandi en rökhyggjumenn játandi. Spurningin hefur vaknað á ný í öðrum búningi í kjölfar kenninga bandaríska málvísindamannsins Noams Chomsky.
Kenningar um ríkisvaldið
Hobbes og Locke settu báðir fram kenningar um samfélagssáttmála. Slíkar hugmyndir komu fyrst fram hjá Platoni sem færði rök fyrir slíkri kenningu í samræðunni Kríton en gagnrýndi hana síðar í Ríkinu. Epikúros hafði einnig haldið fram kenningu um samfélagssáttmála en eigi að síður voru kenningar um samfélagssáttmála ekki mjög áhrifamiklar fyrr en Hobbes gaf út rit sitt Leviathan árið 1651 en æ síðan hafa kenningar um samfélagssáttmála notið töluverðra vinsælda. Hobbes taldi að ríkisvald yrði til með þeim hætti að fólk í ríki náttúrunnar gæfi eftir hluta af náttúrulegum réttindum sínum til þess að njóta aukinnar verndar. Locke taldi, ólíkt Hobbes, að samfélagssáttmálinn gilti einungis um tiltekna tegund ríkisvalds og að þegnarnir gætu komið sér saman um að breyta eða afnema ríkisvaldið. Locke lagði áherslu á rétt þegnanna til uppreisnar gegn hvers kyns ofríki. Heimspekingarnir Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778) og Immanuel Kant (1724 – 1804) settu einnig fram kenningar um samfélagssáttmála og höfðu ásamt Hobbes og Locke töluverð áhrif, meðal annars á stofnfeður Bandaríkjanna. Á 20. öld er bandaríski heimspekingurinn John Rawls (1921 – 2002) að líkindum frægasti kenningasmiðurinn sem nýtti sér hugmyndina um samfélagssáttmála.
Kant og Kóperníkusarbyltingin í heimspeki
105px|thumb|left|[[Immanuel Kant (1724 – 1804)]] Immanuel Kant samdi rit sitt Gagnrýni hreinnar skynsemi (Kritik der reinen Vernunft) (1781, 2. útg. 1787) til þess að reyna að sætta raunhyggju og rökhyggju og veita nýjan grundvöll til rannsókna í frumspeki. Sjálfur sagði Kant að rit Humes hefði vakið sig af kreddublundi. Ætlun Kants með þessu verki var að líta á hvað við vitum og íhuga síðan hvað hlyti að vera satt um hvernig við vitum það. Stór hluti þessa verkefnis fólst í að afhjúpa takmörk mannlegrar þekkingar. Kant tók Evklíð sér til fyrirmyndar en játaði að endingu að hrein skynsemi nægði ekki til að uppgötva öll sannindi. Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Schelling og Arthur Schopenhauer héldu starfi Kants að einhverju leyti áfram.
Heimspeki 19. aldar
Árin 1789 – 1815 voru mikill umbrotatími í sögu Evrópu. Bylting og stríð breyttu menningu álfunnar og gerðu mögulegar verulegar efnahagslegar og pólitískar breytingar. Evrópsk heimspeki átti þátt í að móta hugmyndafræðina að baki mörgum breytinganna en varð jafnframt fyrir áhrifum vegna þessara breytinga.
Þýska hughyggjan
Heimspeki Kants, sem er nefnd forskilvitleg hughyggja, varð seinna sértækari og almennari, í höndunum á þýsku hughyggjumönnunum. Þýsk hughyggja náði vinsældum í kjölfarið á útgáfu G.W.F. Hegels á Fyrirbærafræði andans (Phänomenologie des Geistes) árið 1807. Í ritinu heldur Hegel því fram að markmið heimspekinnar sé að koma auga á mótsagnirnar sem blasa við í mannlegri reynslu (sem verða til, meðal annars, vegna þess að menn viðurkenna bæði að sjálfið sé virkt, huglægt vitni og óvirkur hlutur í heiminum) og að losa okkur við þessar mótsagnir með því að samræma þær. Hegel sagði að sérhver staða (thesis) skapaði eigin andstöðu (antithesis) og að úr þeim tveimur yrði til niðurstaða (synthesis), ferli sem er þekkt sem „hegelsk þrátt“. Meðal heimspekinga í hegelsku hefðinni eru Ludwig Andreas Feuerbach og Karl Marx.
Aðrir straumar í heimspeki 19. aldar
Um miðbik 19. aldar kom fram mikil gagnrýni á hegelska heimspeki frá danska heimspekingnum Søren Kierkegaard (1813 – 1855), sem einnig gagnrýndi dönsku kirkjuna fyrir innantóm formlegheit. Kierkegaard er almennt talinn faðir tilvistarspekinnar sem varð vinsæl heimspekistefna á 20. öld. Heimspeki Kierkegaards er stundum lýst sem „kristilegri tilvistarspeki“ eða „tilvistarspekilegri sálarfræði“.
Annar mikilvægur hugsuður á síðari hluta aldarinnar var Friedrich Nietzsche (1844 – 1900). Nietzsche var einnig gagnrýninn á þýska hughyggjumenn sem og á viðteknar siðferðishugmyndir og á trúarbrögðin. Frægasta hugmynd Nietzsches er hugmynd hans um „ofurmennið“, sem hefur sig upp yfir „þrælasiðferðið“ og skilgreinir forsendur eigin tilvistar.
110px|thumb|left|[[John Stuart Mill (1806 – 1873)]] Breski heimspekingurinn John Stuart Mill (1806 – 1873) hélt áfram raunhyggjuhefðinni þar í landi en árið 1843 kom út eftir hann ritið Rökkerfi (A System of Logic) þar sem hann setti fram fimm lögmál um aðleiðslu, sem áttu að varpa ljósi á orsakavensl. Lögmálin eru nefnd aðferð Mills. Í siðfræði setti Mill fram nytjastefnuna sem er leikslokasiðfræði í anda Jeremys Bentham en hugmyndin hafði upphaflega komið fram hjá David Hume. Nytjastefnan varð gríðarlega vinsæl siðfræði í hinum enskumælandi heimi og var ríkjandi kenning fram á síðari hluta 20. aldar. Mill varði frjálshyggju í ritinu Frelsið (On Liberty), sem kom út árið 1859, og mælti fyrir kvenréttindum í ritinu Kúgun kvenna (The Subjection of Women), sem kom út árið 1869 og markaði upphaf feminískrar frjálshyggju.
Ameríska gagnhyggjan
105px|thumb|right|[[Charles Sanders Peirce (1839 – 1914)]] Seint á 19. öld varð til ný heimspeki í nýja heiminum. Charles Sanders Peirce (1839 – 1914) og William James (1842 – 1910) eru taldir frumkvöðlar þeirrar stefnu sem nefnist gagnhyggja (e. pragmatism), sem kynnti til sögunnar það sem síðar nefndist verkhyggja, það er að segja sú hugmynd að það sem sé mikilvægt fyrir góða (vísindalega) kenningu sé gagnsemi hennar en ekki hversu vel hún endurspeglar raunveruleikann. Meðal hugsuða innan þessarar hefðar eru John Dewey, George Santayana og C.I. Lewis. Heimspekingarnir Henri Bergson og G.E. Moore voru um margt sama sinnis og gagnhyggjumennirnir enda þótt þeir séu venjulega ekki sjálfir taldir til gagnhyggjumanna. Á 20. öld hefur gagnhyggjan átt málsvara á borð við Richard Rorty og Hilary Putnam sem hafa farið með hana á nýjar brautir.
Heimspeki 20. aldar
20. öldin einkenndist af klofningi heimspekinnar í rökgreiningarheimspeki og svonefnda meginlandsheimspeki en hvor tveggja á rætur sínar að rekja til ákveðinnar þróunar í heimspeki seint á 19. öld.
Hong Kong
Hong Kong varð bresk nýlenda við að Tjingveldið gaf Hong Kong-eyju eftir þegar Fyrra ópíumstríðinu lauk árið 1842. Eftir Annað ópíumstríðið 1860 var nýlendan stækkuð þannig að hún náði líka yfir Kowloon-skaga. Hún var síðan stækkuð enn frekar þegar Bretar fengu 99 ára samning um Nýju umdæmin árið 1898. Alþýðulýðveldið Kína tók við stjórn svæðisins þegar samningurinn rann út árið 1997. Borgin hefur umtalsvert sjálfstæði sem sérstjórnarhérað samkvæmt hugmyndinni um eitt land, tvö kerfi. Í Hong Kong ríkir markaðshagkerfi sem er með þeim frjálslyndustu í heimi. Hong Kong á stjórnarskrárbundinn rétt til mikils sjálfræðis, þar á meðal eigin lagakerfis, eigin gjaldmiðils, eigin tollalaga og rétt til að gera alþjóðasamninga, svo sem um flugumferð og innflytjendur. Einungis varnarmál og alþjóðasamskipti eru í höndum stjórnarinnar í Peking.
Heimspeki
Heimspeki 20. aldar
Rökgreiningarhefðin spratt upp úr tilraunum heimspekinga til að finna traustari grunn fyrir rökfræðina og til að smætta alla stærðfræði í rökfræði sem og frá áhuga þeirra á máli og merkingu. Rökgreiningarheimspekingar sóttu sumir innblástur sinn í enska raunhyggjuhefð, meðal annars til Davids Hume (1711 – 1776) og Johns Stuarts Mill (1806 – 1873), enda þótt mikilvægir hugsuðir rökgreiningarhefðarinnar kæmu frá meginlandi Evrópu.
Hong Kong
Upphaflega var svæðið þar sem Hong Kong stendur strjálbýlt sveitahérað með nokkrum fiskiþorpum. Nú eru þar ein af helstu fjármálamiðstöðvum heims og ein af stærstu verslunarhöfnum heims. Borgin er 10. mesta útflutningsland heims og 9. mesta innflutningslandið. Gjaldmiðill Hong Kong, Hong Kong-dalur, er 9. mest notaði gjaldmiðill heims í gjaldeyrisviðskiptum (2019). Í Hong Kong býr hlutfallslega mest af forríkum einstaklingum, en þótt verg landsframleiðsla á mann sé með því sem mest gerist er ójöfnuður líka mikill.
Heimspeki
Rökfræðin í fyrirrúmi
thumb|right|100px|Gottlob Frege Þegar Bertrand Russell og Alfred North Whitehead gáfu út ritið Principia Mathematica árin 1910 – 1913 varð stærðfræðileg rökfræði miðlæg í frumspekilegum rökræðum en slíku hlutverki hafði hún ekki gegnt áður. Áður höfðu Bernard Bolzano og Gottlob Frege hafist handa við að skapa rökfræðinni traustari grundvöll en það var ekki fyrr en Principia kom út sem heimspekingar fóru að gefa þessu verkefni gaum. Stærðfræðileg rökfræði var frábrugðin aristótelískri rökfræði í nokkrum mikilvægum atriðum. Til dæmis var fullyrðing sem leiddi af sér aðra sanna fullyrðingu talin vera sönn fullyrðing, hvort sem tilgátan var rétt eða ekki. Með auknum áhuga á stærðfræðilegri rökfræði reis rökfræðileg raunhyggja til vinsælda ásamt skyldum stefnum, sem áttu allar sameiginlegt að treysta á reynsluathuganir. Heimspekingar á borð við Rudolf Carnap (1891 – 1970) og Karl Popper (1902 – 1994) álitu einungis sannreynanlegar eða hrekjanlegar fullyrðingar vera ósvikna heimspeki. Allt sem ekki var hægt að leiða af prófanlegum fullyrðingum var álitið vera hjátrú eða kredda.
Hong Kong
Hong Kong er háþróað land og er í sjöunda sæti á lista yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða. Í borginni eru flestir skýjakljúfar af borgum heims og íbúar þar njóta einna mesta langlífis. Yfir 90% íbúa notast við almenningssamgöngur. Loftmengun af völdum svifryks er samt mikið vandamál.
Tildurmosi
Tildurmosi fræðiheiti (Hylocomium splendens) er fjölær mosi sem vex á norðlægum slóðum nálægt heimskautasvæðum, oftast í þurru mólendi, kjarri og skógarbotnum. Hann er olífugrænn, gulleitur eða rauðleitur með rauðleitum stilk og greinum. Hann myndar tví- til þrífjaðraða sprota og vaxa nýir sprotar upp frá miðjum eldri sprotum. Þetta vaxtaform lætur mosann líkjast fjöðrum og gerir mosanum kleift að vaxa yfir aðra mosa og jarðveg.
Hong Kong
Heiti
Nafn svæðisins, sem upprunalega var stafað með latínuletri He-Ong-Kong árið 1780 vísaði upprunalega í víkina milli Aberdeen-eyjar og syðri strandar Hong Kong-eyjar. Aberdeen var staðurinn þar sem breskir sjómenn mættu fyrst fiskimönnum frá svæðinu. Þótt uppruni latneska heitisins sé óþekktur er talið að nafngiftin vísi í kantónskan framburð á hēung góng, sem merkir ilmandi höfn eða reykelsishöfn. Ilmurinn gæti verið vísun í reykelsisverksmiðjur Norður-Kowloon en reykelsið var geymt nærri Aberdeen-höfn áður en Viktoríuhöfn tók við hlutverki hennar. Annar landstjóri Hong Kong, John Francis Davis, setti fram aðra kenningu um nafnið; að það væri dregið af Hoong-keang, rauða strauminum sem vísar í hvernig jarðvegurinn á eyjunni litaði fossa hennar.
Heimspeki
Fyrirbærafræði og túlkunarfræði
Á sama tíma og rökfræðin var að ryðja sér rúms í Ameríku og á Bretlandi varð til önnur hreyfing á meginlandi Evrópu. Undir áhrifum frá Franz Brentano þróaði Edmund Husserl nýja aðferð til að rannsaka mannleg vandamál í ritum sínum Röklegar rannsóknir (Logische Untersuchungen) (1900 – 1901) og Hugmyndir um hreina fyrirbærafræði og fyrirbærafræðilega heimspeki (Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie) (1913). Aðferðin, sem nefnist fyrirbærafræði, var notuð til að rannsaka smáatriði mannlegrar reynslu og meðvitundar til þess að komast að mestu grundvallar staðreyndum um mannlega tilvist. Rannsóknin fól ekki einvörðungu í sér athuganir á því hvernig heimurinn kemur okkur fyrir sjónir heldur einnig athuganir á hugsunum manns og hvar og hvernig þær verða til. Martin Heidegger (1889 – 1976) og Maurice Merleau-Ponty (1908 – 1961) þróuðu þessa aðferð áfram.
Dómsdagsaðferðin
Dómsdagsaðferðin (eða Dómsdagsreglan, e. Doomsday rule eða Doomsday algorithm) er aðferð sem notuð er til að reikna í huganum á hvaða vikudag tiltekinn dagur fellur. Aðferðin var þróuð af enska stærðfræðingnum John Horton Conway undir áhrifum frá vinnu Lewis Carrol á sama sviði.
Hong Kong
Saga
Fyrst er vitað um mannabyggð við Hong Kong á Nýsteinöld fyrir um 6000 árum síðan. Fyrstu íbúar svæðisins fluttust þangað frá meginlandinu og fluttu með sér þekkingu á hrísgrjónaræktun. Svæðið tilheyrði Baiyue-ættbálkunum þar til Qin-veldið sigraði þá og innlimaði svæðið í Kína árið 214 f.Kr. Svæðið varð hluti af forn-víetnamska konungdæminu Nanyue eftir hrun Qin-veldisins þar til Han-veldið hertók það 111 f.Kr. Eftir það var Hong Kong undir stjórn ýmissa kínverskra keisaravelda og konungdæma. Saltframleiðsla, perluveiðar og viðskipti döfnuðu þar til Song-keisarahirðin flúði undan Mongólum á 13. öld og setti upp höfuðstöðvar sínar á Lantau-eyju og síðar Kowloon-borg (sem eru hluti af Hong Kong í dag). Song-veldið var svo endanlega sigrað af Mongólum í bardaganum við Yamen og eftir það fór Hong Kong undir Júanveldið. Undir lok Júanveldisins var landið að mestu í eigu sjö stórra ætta. Undir stjórn Mingveldisins héldu landnemar áfram að flytja til svæðisins frá nærliggjandi héruðum.
Tildurmosi
Tildurmosi er notaður við blómaskreytingar og til að fóðra box til að flytja í grænmeti og ávexti. Hann var áður notaður sem yfirlag yfir moldargólf og í Alaska og Norður-Kanada var hann notaður til að þétta bjálkakofa. Hann inniheldur bakteríudrepandi efni
Dómsdagsaðferðin
Aðferðin byggist á því að leggja á minnið nokkrar auðmundar dagsetningar sem ber alltaf upp á sama vikudag hvert ár (þ.e. dómsdaginn). Algengt er að notast við eftirfarandi viðmiðunardaga
Heimspeki
Tilvistarspeki
115px|thumb|right|[[Friedrich Nietzsche (1844 – 1900)]] 105px|thumb|left|[[Sören Kierkegaard (1813 – 1855)]] Um miðja 20. öld þróaðist tilvistarspekin eða existentíalisminn í Evrópu, sem var vinsæl heimspeki með rætur að rekja til 19. aldar í verkum Sørens Kierkegaard og Friedrichs Nietzsche. Tilvistarspekin þróaðist einkum í Frakklandi og Þýskalandi. Kierkegaard, sem var danskur heimspekingur og er almennt talinn faðir tilvistarspekinnar, hélt því fram að sannleikur væri huglægur, í þeim skilningi að það sem er mikilvægast lifandi veru eru spurningar er varða innri tengsl hennar við tilvistina. Hlutlægur sannleikur (til dæmis í stærðfræði) er mikilvægur en ótengd hugsun eða athugun getur aldrei fyllilega hent reiður á mannlegri tilvist. Nietzsche hélt því fram að mannleg tilvist væri „viljinn til valds“, þrá eftir fullkomnun eða mikilleika. Framúrskarandi einstaklingar finna upp eigin gildi og skapa þær kringumstæður þar sem þeir skara fram úr. Hugmyndir Kierkegaards um riddara trúarinnar og Nietzsches um ofurmennið eru dæmi um þá sem skilgreina eðli eigin tilvistar.
Dómsdagsaðferðin
Athyglisvert er að í öllum sléttu mánuðunum (að febrúar undanskildum) má notast við dagsetningarnar þar sem mánaðardagurinn er sá sami og númer mánaðarins (4/4, 6/6, 8/8, 10/10, 12/12). En algengt er að leggja dagana 5/9, 9/5, 7/11 og 11/7 með minnisþulunni „Ég vinn frá 9 til 5 í 7-11“ en 7-11 er alþjóðleg verslunarkeðja.
Heimspeki
Tilvistarspeki
Á grundvelli þessara hugmynda hafnar tilvistarspekin hugmyndinni um mannlegt eðli en reynir þess í stað að laða fram getu hvers og eins til að lifa raunverulega, eða með öðrum orðum er hver manneskja fær um að skilgreina og ákvarða eigið líf. Helsti málsvari tilvistarspekinnar var Jean-Paul Sartre (1905 – 1980), einkum í ritinu Vera og neind: fyrirbærafræðileg ritgerð um verufræði (L'être et le néant) (1943). Aðrir áhrifamiklir tilvistarspekingar voru Albert Camus (1913 – 1960), Simone de Beauvoir (1908 – 1986) og Karl Jaspers (1883 – 1969).
Dómsdagsaðferðin
Auðvelt er að sannreyna þetta með því að athuga að fjöldi þeirra daga sem líða á milli ofangreindra dagsetninga gengur í öllum tilfellum upp í sjö. Til að mynda líða 35 dagar frá 4. apríl til 9. maí en það eru fimm heilar vikur, þar eð 5x7=35.
Hong Kong
Saga
Fyrstu Evrópubúarnir til að versla á svæðinu voru Portúgalar, en portúgalski könnuðurinn Jorge Álvarez kom þangað árið 1513. Portúgalar stofnuðu verslunarstaðinn Tamão nærri Hong Kong fyrir verslun við Suður-Kína. Þeir voru hraktir á brott eftir nokkrar skærur á 3. áratug 16. aldar. Verslunarsamband milli Kína og Portúgals komst aftur á 1549 og Portúgalar fengu varanlegan samning um stofnun verslunarstöðvar í Makaó árið 1557.
Heimspeki
Rökgreiningarhefðin
Um miðja 20. öldina var ekki ríkjandi samkomulag í Ameríku og Bretlandi um einhverja eina meginhugmynd í heimspeki, líkt og áður hafði verið en almenna heimspekilega aðferð má greina í þeirri heimspeki sem þar var stunduð á þeim tíma. Árið 1921 gaf Ludwig Wittgenstein út bókina Rökfræðileg ritgerð um heimspeki (Tractatus Logico-Philosophicus). Heimspeki hversdagsmáls varð til sem viðbragð við þessari bók og var haldið á lofti af Gilbert Ryle, J.L. Austin og nokkrum öðrum. Þeir heimspekingar sem aðhylltust heimspeki hversdagsmáls áttu mörg almenn viðhorf sameiginleg með ýmsum eldri heimspekingum (til dæmis Jeremy Bentham, Ralph Waldo Emerson og John Stuart Mill) og var sá rannsóknarvettvangur sem einkenndi heimspeki í enskumælandi löndum á síðari hluta aldarinnar. Þeir gerðu ráð fyrir að gátur á einu sviði heimspekinnar væri hægt að leysa óháð gátum á öðrum sviðum heimspekinnar. Heimspekin er því ekki sameinuð heild, heldur mengi óskyldra vandamála. Meðal merkra heimspekinga sem hafa fallist á þetta almenna viðhorf að einhverju eða öllu leyti eru P.F. Strawson, Donald Davidson, Hilary Putnam, John Rawls, Noam Chomsky og meginlandsheimspekingurinn Mikhail Bakhtin.
Dómsdagsaðferðin
Notast verður við ólíkar dagsetningar í janúar og febrúar eftir því hvort árið er hlaupár eða ekki þar eð hlaupársdagur hliðrar almanakinu um einn dag og eykur þannig dagafjöldann á milli tveggja dagsetninga sem eru hvor sínum megin við mánaðamótin (febrúar-mars).
Almennir útreikningar
Almennri leið til að finna vikudag dagsetningar (án þess að dómsdagur sé þekktur fyrirfram) má skipta í þrjú skref
Heimspeki
Rökgreiningarhefðin
Ýmis teikn eru á lofti um að yfirvofandi sé umbreyting í heimspeki í enskumælandi löndum. Á grundvelli athugasemda um iðkun heimspekinnar sem Wittgenstein gerði í síðara stóra riti sínu, Rannsóknum í heimspeki (Philosophische Untersuchungen) (1953), þar sem hann bendir á að góð nálgun við heimspeki hljóti sjálf að vera byggð á nákvæmum athugunum á merkingu máls, hefur nýr hópur heimspekinga tekið upp á sína arma aðferðafræðilega efahyggju. Þessa verður meðal annars vart í verkum W.V.O. Quine og Wilfrids Sellars sem sameinast um náttúruhyggju, heildarhyggju (í andstöðu við megnið af því sem telst til rökgreiningarheimspeki), verkhyggju og afneitun hluthyggju í anda Platons.
Oddrún
Oddrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Heimspeki
Rökgreiningarheimspeki og meginlandsheimspeki
Nútímaheimspeki, sem hófst seint á 19. öld og fram til 7. áratugar 20. aldar, einkenndist af síauknum klofningi á milli „meginlandshefðarinnar“ og „rökgreiningarhefðarinnar“ sem var ríkjandi í hinum enskumælandi heimi.
Dómsdagsaðferðin
Grunndómsdagur aldarinnar
Til að geta fundið út dómsdag hvaða árs sem er, er nauðsynlegt að geta miðað við dómsdag einhvers tiltekins árs. Hentugt er að nota til þess aldamótaárin (grunndómsdag aldarinnar)
Díma
Díma er íslenskt kvenmannsnafn.
Strikamerki
Strikamerki voru fyrst notuð til að gera kassa í stórmörkuðum sjálfvirkari og þau eru notuð hvarvetna í dag fyrir þetta. Þau geta verið lesin af skönnum eða strikamerkjalesarum. Hægt er að nota farsíma að lesa strikamerki með ljósmyndavélunum sínum, og í Japan eru flestir farsímar með hugbúnaði til þess.
Gídeon
Gídeon er íslenskt karlmannsnafn.
Dómsdagsaðferðin
Dómsdagur ársins fundinn út frá grunndómsdegi aldarinnar
Þar sem hefðbundið ár er 365 dagar, þ.e. 52 vikur og 1 dagur, færast allar dagsetningar um einn dag áfram á hefðbundnu ári, en á hlaupári færast þær um tvo daga áfram. Þannig má reikna dómsdag hvers árs út frá grunndómsdegi aldarinnar.
Dæmi
Ef reikna á dómsdag ársins 1918 má sjá að grunndómsdagur 20. aldarinnar (þ.e. dómsdagur ársins 1900) er miðvikudagur. Á þessum 18 árum hliðrast hann um 22 daga (18 vegna áranna átján, og fjóra til viðbótar vegna fjögurra hlaupára). Þegar 22 er deilt með 7 fæst afgangurinn 1 (því 22=3*7+1) þannig að færslan jafngildir þremur heilum vikum og einum degi til viðbótar. Dómsdagur ársins 1918 er því fimmtudagur.
Útreikningar, sé dómsdagur þekktur
Ef dómsdagur tiltekins árs liggur fyrir má auðveldlega finna út vikudag hvaða dags þessa árs með því að finna nálægasta viðmiðunardag og telja vikudagana þaðan frá. Þeim dagafjölda er síðan deilt með sjö, til að finna hve margar heilar vikur líða á milli, en afgangurinn segir til um hve margir vikudagar eru á milli. Þá er gagnlegt að hugsa um vikudagana sem tölur frá 1-7, t.d. 1. mánudagur, 2. þriðjudagur, 3. miðvikudagur, o.s.frv.
Dæmi
Árið 2015 er laugardagur dómsdagur. Ef reikna á út á hvaða vikudag lýðveldisdagurinn 17. júní bar upp þetta árið þarf að athuga að nálægasti dómsdagur er 6. júní (6/6). Dagafjöldinn frá 6. júní til 17. júní er 11. Þegar deilt er með 7 í 11 fæst afgangurinn 4 (því 11=1*7+4) þannig að ljóst er að ein vika er á milli daganna, og fjórir dagar til viðbótar. 17. júní 2015 bar því upp fjórum dögum eftir dómsdag, þ.e. á miðvikudag.
Heildarútreikningar
Með ofangreindri aðferð getum við fundið vikudag hvaða dagsetningar sem er.
Dæmi 1
Setjum svo að við viljum finna út hvaða vikudag seinni heimsstyrjöldin hófst, 1. september 1939. Fyrst athugum við að grunndómsdagur 20. aldarinnar (1900) er miðvikudagur. Frá 1900 til 1939 líða 39 ár, þar af 9 hlaupár, þ.a. dómsdagur ársins 1939 er 39+9=48 vikudögum eftir dómsdegi ársins 1900. 48 vikudagar jafngilda sex vikum og sex dögum þ.a. dómsdagur ársins 1939 er sex vikudögum seinna --eða vikudegi fyrr-- en miðvikudagur, og er því þriðjudagur.
Nálægasti viðmiðunardagur, sem við þekkjum, er 5. september (5/9) og er hann því þriðjudagur. 1. september er fjórum dögum fyrr og er hann því föstudagur.
Þar með er ljóst að seinni heimsstyrjöldin hófst föstudaginn 1. september 1939.
Dæmi 2
Leiddar hafa verið líkur að því að Njálsbrenna hafi átt sér stað 21. ágúst 1011. Til að finna á hvaða vikudegi það var athugum við fyrst að dómsdagur ársins 1000 var föstudagur. Frá árinu 1000 til ársins 1011 líða 11 ár, þar af tvö hlaupár og dómsdagur ársins 1011 er því þrettán vikudögum síðar --þ.e. einum vikudegi fyrr-- en dómsdagur ársins 1000, þ.e. fimmtudagur.
Hong Kong
Saga
Eftir að Tjingveldið hafði lagt land Mingveldisins undir sig var sett hafnbann á strendur Kína. Kangxi aflétti banninu og leyfði útlendingum að sigla til kínverskra hafna árið 1684. Kínversk stjórnvöld tóku upp Kantónkerfið til að hafa betri stjórn á utanríkisverslun árið 1757. Þá þurftu öll skip, nema rússnesk, að sigla til borgarinnar Kantón (Guangzhou). Kínverjar höfðu lítinn áhuga á evrópskum vörum meðan eftirspurn eftir kínverskum vörum (postulíni, tei, silki o.fl.) var gríðarmikil í Evrópu. Kínverskar vörur fengust þannig aðeins keyptar gegn góðmálmum. Til að bregðast við þessu ójafnvægi hófu Bretar að selja mikið magn ópíums, sem framleitt var á Indlandi, í Kína. Verslunin leiddi til útbreiddrar ópíumfíknar meðal Kínverja sem stjórnvöld reyndu að bregðast við með sífellt strangari takmörkunum á ópíumverslunina.
Labrador
thumb|right|Kort sem sýnir Labrador.
Heimspeki
Rökgreiningarheimspeki og meginlandsheimspeki
Hefðirnar virðast í grundvallaratriðum ólíkar en þó eiga þær sameinlegar rætur. Báðar hafna þær kartesísku hefðinni og raunhyggjuhefðinni sem höfðu verið ríkjandi í heimspeki síðan snemma á nýöld og hvor um sig hafnar einnig þráhyggjunni um sálfræðilegar skýringar sem lék um heimspeki hughyggjunnar.
Labrador
Labrador er landsvæði á norðausturströnd Kanada og meginlandshluti kanadíska héraðsins Nýfundnaland og Labrador. Labrador er 71% af landsvæði héraðsins, en aðeins 6% íbúa búa þar. Labrador nær yfir austurhluta Labradorskaga. Norðaustan við strönd Labrador er Labradorhaf, en Grænland liggur norðan við það. Að sunnan skilur Belle Isle-sund milli Labrador og Nýfundnalands. Labrador og Nunavut mætast á Killiniq-eyju í Gray-sundi milli Labradorhafs og Ungava-flóa. Annars liggur Labrador að héraðinu Quebec í vestri og suðri.
Hong Kong
Saga
Árið 1839 hafnaði Daoguang keisari tillögum um að aflétta banni við ópíumverslun og taka upp skattlagningu í staðinn. Hann skipaði þess í stað embættismanninum Lin Zexu að uppræta ópíumverslunina með öllu. Lin Zexu lét eyðileggja ópíumbirgðir í landinu og bannaði verslun við erlend skip. Bretar brugðust við með hervaldi sem leiddi til Fyrra ópíumstríðsins 1840. Tjingveldið gafst fljótlega upp og gaf Hong Kong eftir með Chuenpi-sáttmálanum. Hvorugt ríkið fullgilti þó sáttmálann og átökin héldu áfram til 1842 þegar ríkin gerðu Nanking-sáttmálann. Þá tók Bretland formlega yfir stjórn Hong Kong-eyju.
Labrador
Meðal frumbyggja Labrador eru Inúítar, Métisar og Innúar.
Landsvæðið heitir eftir Joao Fernandes Lavrador (1453 - 1505) sem skoðaði þetta svæði 1498.
Hong Kong
Saga
thumb|right| Viktoríuhöfn á 7. áratug 19. aldar. Nýlendustjórnin kom upp stjórnsýslu snemma árs 1842 en sjórán, sjúkdómar og andstaða Tjingveldisins hömluðu vexti nýlendunnar. Aðstæður bötnuðu eftir Taiping-uppreisnina á 6. áratugnum þegar margir kínverskir flóttamenn, þar á meðal auðugir kaupmenn, flúðu til nýlendunnar vegna óróans á meginlandinu. Áframhaldandi spenna milli Breta og Kínverja vegna ópíumverslunarinnar leiddi til Annars ópíumstríðsins 1856. Tjingveldið beið aftur ósigur og neyddist til að gefa Kowloon og Steinsmiðaeyju eftir með Pekingsáttmálanum. Undir lok stríðsins var Hong Kong orðin að mikilvægri umskipunarhöfn. Hraður vöxtur dró að sér erlenda fjárfestingu um leið og trú á framtíð Hong Kong óx.
Nýlendan stækkaði enn árið 1898 þegar Bretar fengu 99 ára samning um Nýju umdæmin. Hong Kong-háskóli var stofnaður 1911 og Kai Tak-flugvöllur hóf starfsemi 1924. Nýlendan komst hjá langvarandi niðursveiflu vegna Kantón-Hong Kong-verkfallsins 1925-1926. Þegar Annað stríð Kína og Japans hófst 1937 lýsti landstjórinn, Geoffry Northcote, Hong Kong hlutlaust svæði til að verja stöðu hafnarinnar. Árið 1940 bjóst nýlendustjórnin undir átök með því að flytja allar breskar konur og börn frá borginni. Japanski keisaraherinn gerði árás á borgina sama dag og þeir réðust á Perluhöfn 8. desember 1941. Hong Kong var hernumin í nær fjögur ár. Bretar tóku aftur við stjórn borgarinnar 30. ágúst 1945.
thumb|right| Kowloon og Hong Kong á 8. áratug 20. aldar. Óvissa um framtíð nýlendunnar fór vaxandi eftir því sem lok 99 ára samningsins við Kína nálguðust. Murray MacLehose landstjóri vakti máls á þessu við Deng Xiaoping þegar árið 1979. Eftir samningaviðræður milli Bretlands og Kína var gefin út sameiginleg yfirlýsing árið 1984 þar sem Bretar samþykktu að afhenda Kína nýlenduna árið 1997 en að Kína myndi tryggja efnahagslegt og stjórnsýslulegt sjálfstæði hennar í 50 ár eftir yfirfærsluna. Mikill fjöldi flutti engu að síður frá Hong Kong í aðdraganda yfirfærslunnar vegna ótta við versnandi lífskjör. Um hálf milljón flutti frá Hong Kong milli 1987 og 1996. Þann 1. júlí 1997 tóku Kínverjar yfir stjórn nýlendunnar eftir 156 ár af breskum yfirráðum.