cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sexukórall
Kórallar
Margar tegundir kóralla lifa í stóru sambýli og byggja þá allir separnir í sambýlinu upp stóran sameiginlegan kórall sem getur orðið að kórallarifi með tímanum. Kórallabyggingarnar eru oft étnar af öðrum sjávardýrum sem leggjast á þær en eru þær einnig skjól fyrir ýmsa sjávarhryggleysingja, svo sem samlokur, sem bora sig inn í byggingarnar og skapa sér þannig skjól fyrir öðrum dýrum.
Kóralladýr fjölga sér með því að spýta eggjum og sæðisfrumum út í sjóinn umhverfis sig. Vaxtarhraðinn er mjög misjafn á milli tegunda og er hann yfirleitt mældur í millimetrum á ári.
Bygging sexukóralla
Sexukórall hefur sex eða færri sameindarása í líkamsbyggingu þeirra og er að því leyti öðruvísi en áttkórall sem hefur átta eða fleiri einfalda anga. Þessar lífverur eru myndaðar úr einstökum sepum sem búa í nýlendum í sumum tegundum og geta framleitt kalkspat, sem er aðalefnið í kalksteini.
Vöxtur og búsvæði
Sexukórall vex hratt upp og í átt að opnum sjó og á meðan framleiðir hann mikið magn af kalsíumkarbónati. Angar og hlutar af kóralnum sem brotna af honum blandast við önnur efni sem finnast í sjónum svo sem skeljar og verða af glitrandi hvítum sandi sem er svo oft að finna á ströndum nálægt rifunum. Kórallarifin hjálpa til við að verja stranglengjurnar fyrir öldum og styðja við mikið og fjölbreytt dýra- og plöntulíf og laða að sér stærri tegundir fiska utan frá. Vistkerfi kórallarifja og athafnir manna eru nátengd. Vatnatómstundir- og afþreygingar svo sem köfun geta haft mikil áhrif á rifin og er því mikilvægt að vel sé fylgst með jafnvægi kórallarifja og manna.
Kórallarif
Stærsta kórallarif í heimi er um 2.000 km á lengd og um 140 km breidd og er það að finna undan austurströnd Ástralíu. Er það eitt magnaðasta vistkerfi jarðarinnar og einnig tegundaauðugasta. Það tekur aldir eða árþúsundir fyrir kórallarif að myndast og í einu kórallarifi er að finna margar tegundir lífvera og kóralla sem öll gegna sínu hlutverki í heildarbyggingu rifsins. Kórallarif eru að finna á svæði á milli 30° norðlægrar breiddar og 30° suðlægrar breiddar í Kyrrahafi, Karíbahafi, Indlanshafi og innhöfum þess og einnig í vestanverðu Atlantshafi.
Kjáni (fiskur)
Kjáni (fræðiheiti: Chaunax suttkusi) er tegund djúpsjávarfiska sem lifir við strendur Vestur-Afríku frá Azoreyjum að Angóla og við strendur Ameríku frá Norður-Karólínu í Bandaríkjunum að Brasilíu á 220-1.060 metra dýpi. Kjörhitastig fisksins er frá 6°C - 17°C.
Karlfiskurinn verður mest 22,8 sentímetrar og kvenfiskurinn 17,9. Hvorugt kynið er hættulegt mönnum.
Kjáni hefur nokkrum sinnum veiðst við Íslandsstrendur, þó alltaf sunnan- eða vestan af landinu. Tvisvar hafa kjánar veiðst sunnan af Vestmannaeyjum og einu sinni á Reykjaneshrygg. Einn kjánanna var gefinn Náttúrugripasafninu í Vestmannaeyjum.
Einveldistímabilið á Íslandi
Stofnun einveldis
Í kjölfar sigurs Dana eftir umsátrið um Kaupmannahöfn í Karls Gústafs-stríðunum árið 1660 tók Dansk-norska ríkið upp einveldi á stéttaþingi í Kaupmannahöfn. Við þetta varð ríkið jafnframt að erfðaríki en hafði áður verið formlega séð kjörríki þar sem nýjum konungi hafði verið gert að undirrita réttindaskrá sem undirbúin var af danska ríkisráðinu áður en hann gat tekið við völdum. Með nýju lögunum varð konungur óháðari danska aðlinum og gat hagað stjórnskipan ríkisins að vild. Árið 1665 var einveldið staðfest með konungslögunum um einveldið (L. Lex Regia). Konungslögin voru í raun fyrsta stjórnarskrá Danmerkur og þar með Íslands. Lögin giltu í Danmörku til 5 júní 1849, þegar ný stjórnarskrá tók gildi og afnam einveldis konungs í Danmörku. Einveldið var hinsvegar ekki formlega afnumið á Íslandi fyrr en danska þingið setti einhliða á Stöðulögin árið 1871.
Stöðulögin kváðu á um að Ísland væri óaðskiljanlegur hluti af Danmerku og greiddar yrðu bætur til landsins í staðinn. Landsmenn sættu sig ekki við þessa niðurstöðu í sjálfstæðisbaráttu landsins og Alþingi hafnaði lögunum. Þremur árum síðar voru stöðulögin síðan afnumin með fyrstu sér stjórnarskrá Íslands; Stjórnarskrá um hin sérstaklegu málefni Íslands. Þar með var staða Íslands gagnvart bæði danska ríkinu og dönsku krúnunni.
Breytt hlutverk Alþingis
Önnur breyting sem varð á stjórn landsins með einveldinu var sú að í stað höfuðsmanns varð stiftamtmaður æðsti fulltrúi konungs á Íslandi (eftir lát Henriks Bjelke árið 1683). Hann sat lengst af í Danmörku en með vald hans á Íslandi fóru amtmenn og landfógeti sem lengst af sátu á Íslandi.
Alþingi hélt áfram dómsstörfum á Þingvöllum til aldamótanna 1800 þegar stofnaður var landsyfirréttur í Reykjavík í stað yfirdóms. Voru þá aðstæður til þinghalds við Öxará orðnar mjög slæmar vegna breytinga sem orðið höfðu á árfarveginum. Alþingi var þar með lagt niður.
Endurreisn Alþingis og endalok einveldis á Íslandi
Þegar sjálfstæðisbarátta Íslendinga hófst um miðja 19. öld ákvað konungur að koma til móts við óskir landsmanna og endurreisa Alþingi sem ráðgjafarþing í Reykjavík. Fyrsti fundur nýs þings var haldinn 1845. Með stjórnarskrá Danmerkur 1849 var einveldið lagt niður í Danmörku en staða Íslands var óljós þar til stöðulögin voru samþykkt 1871 en með þeim var staðfest að á Íslandi gilti þingbundin konungsstjórn eins og í Danmörku. Löggjafarvald Alþingis var endurreist en konungur hafði synjunarvald sem hann beitti nokkrum sinnum. Ísland fékk svo sérstaka stjórnarskrá árið 1874.
GitHub
GitHub er fyrirtæki og vettvangur í eigu Microsoft sem sérstaklega sér um að hýsa hugbúnað sem er í þróun og er notar útgáfustjórnun með Git. Í Github er dreifð útgáfustjórnun og kóðastjórnun (SCM Source Code Management) byggð á Git en auk þess ýmsir aðrir möguleikar. Í GitHub er aðgangsstjórnun og ýmis konar samvinnumöguleikar við hugbúnaðarþróun svo sem að fylgjast með og halda utan um villum, óska eftir nýrri virkni, halda utan um verkefni, samfelld samtvinnun og það fylgir með wiki fyrir öll viðfangsefni. GitHub fyrirtækið er með höfuðstöðvar í Kalíforníu og hefur verið undirfélag Microsoft síðan 2018. Grunnþjónusta GitHub er ókeypis. Ókeypis GitHub reikningar eru oft notaðir til að halda utan um og hýsa verkefni í þróun opins hugbúnaðar.
Unreal Engine
Unreal Engine er leikjavél (hugbúnaður til að búa til tölvuleiki) sem þróuð er af fyrirtækinu Epic Games. Leikjavélin var fyrst kynnt árið 1998 en þá var kynntur fyrstu persónu skotleikurinn Unreal. Upphaflega var Unreal Engine þróað fyrir fyrstu persónu skotleiki en hefur síðan verið notuð til að þróa ýmsar gerðir af tölvuleikjum svo sem pallaleiki, stríðsleiki og MMORPG sem og verið notuð í ýmis konar verkefnum sem ekki eru tölvuleikir. Unreal Engine leikjavélin er skrifuð í C++ og hægt er að flytja verk á milli margs konar véla og stýrikerfa. Árið 2014 kom út Unreal Engine 4 og var aðgangur þá í áskrift. En frá árinu 2015 hefur verið mögulegt að hlaða niður leikjavélinni og kóðinn er aðgengilegur á  GitHub og leyfir Epic fyrirtækið notkun leikjavélarinnar í viðskiptatilgangi gegn hluta af ágóða, vanalega 5% af tekjum. En með vinsældum Fortnite sem hefur orðið að miðstöð tilrauna fyrir Unreal Engine hjá Epic þá hefur Epic hætt að rukka hluta af ágóða hjá þeim sem gefa út leiki sína gegnum  Epic Games Store. Í maí 2020 auglýsti Epic að þeir sem þróa tölvuleiki fyrir Unreal Engine þurfi ekki að borga afgjald til Unreal fyrr en tekjur þeirra eru komnar yfir eina milljón Bandaríkjadollara. Næsta uppfærsla Unreal Engine 5 er væntanlega síðla árs 2021.
Meistaradeild Evrópu 2006-07
Meistaradeild Evrópu 2006-07 er 52. Meistaradeild Evrópu sem haldin er. Úrslitaleikurleikurinn var haldinn í Aþenu, Grikklandi þann 23. maí 2007 á Olympic Stadium leikvanginum, þar sem Liverpool og AC Milan mættust.
H riðill
(Útskýringar: Stg= Stig; Spl= Leikir spilaðir; S= Sigrar; J= Jafntefli; T= Töp; Sk= Mörk skoruð; Fe= Mörk fengin á sig; Mm= Markamunur)
Barkabólga
Barkabólga eða krúpp er algengur sjúkdómur sem hrjáir aðallega börn á aldrinum eins til sex ára. Hæst er nýgengið á öðru aldursári en þá fá um 5% barna barkabólgu. Sjúkdómurinn lýsir sér með hæsi, geltandi hósta og háværri innöndun sem kemur oftast skyndilega og í tengslum við veirusýkingu í efri öndunarvegum. Sjúkdómurinn er venjulega mildur og gengur nær alltaf yfir á þremur til sjö dögum. Einkennin skýra ef til vill alþjóðlega nafngift sjúkdómsins en orðið krúpp er dregið af engilsaxneska orðinu „kropan“ sem er vafalaust skylt íslenska orðinu „hrópa“.
Barkabólga er nánast alltaf orsökuð af veirum en bakteríur geta þó einstaka sinnum valdið svæsnum sýkingum á þessu svæði, þá vanalega í kjölfar veirusýkinga. Sú veira sem langoftast, eða í um 70% tilfella, veldur barkabólgu er parainflúensur af gerð 1, 2 og 3. Aðrar veirur eru inflúensur A og B veirur, adenoveirur, RS veira (respiratory syncytical virus), metapneumóvírus og mislingar. Áður var talið að herpes simplex veira ylli ekki barkabólgu hjá hraustum börnum en í nýlegum heimildum er lýst örfáum tilfellum af langvarandi barkabólgu vegna herpes simplex veiru.
Jón Stefán Kristjánsson
Jón Stefán Kristjánsson (f. 11. apríl 1958) er íslenskur leikari.
Clapham Rovers F.C.
Clapham Rovers var enskt knattspyrnu- og rúbbílið sem stofnað var í Lundúnum árið 1869 og lét talsvert að sér kveða á upphafsárum knattspyrnunnar í Englandi. Liðið varð bikarmeistari árið 1880.
Saga
Clapham Rovers var stofnað af hópi ungra íþróttaáhugamanna í ágústmánuði 1869 og einsetti sér frá upphafi að keppa bæði í fótbolta og rúbbí. Liðið hafði á stórum hópi leikmanna að skipa og gat þegar á sínu fyrsta starfsári keppt tvo kappleiki, einn í hvorri íþróttagrein, á hverjum sunnudegi.
Veturinn 1871-72 var Clapham Rovers í hópi fimmtán félaga sem tóku þátt í ensku bikarkeppninni þegar hún var haldin í fyrsta sinn. Jarvis Kenrick, leikmaður Clapham Rovers, skoraði fyrsta markið í sögu keppninnar í 3:0 sigri á Upton Park. Árið 1879 lék félagið til úrslita í bikarkeppninni en tapaði 1:0. Í þeirri viðureign tefldi Clapham Rovers fram 17 ára og 245 daga leikmanni, sem lengi var met í úrslitaviðureign. Árið eftir vann félagið sinn fyrsta og eina bikarmeistaratitil eftir sigur á Oxford University.
Veturinn 1885-86 var Clapham Rovers í síðasta sinn skráð til leiks í bikarkeppninni en félaginu var vísað úr keppni án þess að leika. Óvíst er hvenær starfsemin leið undir lok.
Á rúbbísviðinu lét félagið meira til sín taka og lengur. Síðasti kappleikur þess í þeirri íþrótta var árið 1892.
Titlar
Bikarmeistarar
Gagnagerð
Gagnagerð (einnig gagnatag) er hugtak í forritun um eigindi sem inniheldur gögn.
Manga
thumb|right|Mynd af Wikipe-tan, Manga-lukkudýri Wikipedia. Manga (漫画 eða まんが) er japanska og er haft um teiknimyndabækur og prentaðar myndasögur. Utan Japan eru þær einnig kallaðar Manga eða japanskar teiknimyndabækur. Manga-sögur (möngur) þróuðust við blöndun ukiyo-e og hinum vestræna teiknistíl (að miklu leyti frá Disney) og tóku þær á sig núverandi mynd stuttu eftir seinni heimsstyrjöldina. Þær eru oftast prentaðar í svarthvítu, en stundum er kápan og nokkrar af fyrstu síðunum í bókinni í lit.
Notts County (skip)
Notts County var breskur síðutogari sem strandaði á Snæfjallaströnd 4. febrúar 1968 í fárviðri. 18 úr áhöfn skipsins var bjargað af varðskipsmönnum á varðskipinu Óðni.
Manga
Þær manga-sögur sem njóta vinsælda er oft breytt í anime og er það gert til að þær höfði til stærri markhóps. Þótt það sé ekki eins algengt er anime seríum stundum breytt í manga (og má þar helst nefna Neon Genesis Evangelion).
Bókstaflega mætti þýða manga sem „handahófskenndar myndir“. Orðið komst fyrst í almenna notkun seint um 18. öld þegar verk eins og myndabókin „Shiji no yukikai“ eftir Santo Kyoden (1798) og „Myndir hundrað kvenna“ eftir Aikawa Minwa, sem hafði að geyma fjölda mynda úr teiknibókinni frægu ukiyo-e eftir listamanninn Hokusai. Hinsvegar var giga (sem þýðir bókstaflega „fyndnar myndir“) teiknuð af ýmsum listamönnum um 12. öld, og voru líkar manga að því leyti að mikil áhersla var lögð á að segja sögu og notast við einfaldar og listrænar línur.
Langaleit
Langaleit (eða Sandleit) kallast innsta svæði Gnúpverjaafréttar, frá Hnífá inn að Arnarfelli hinu mikla. Í austri afmarkast svæðið af Þjórsá og því er stærstur hluti Þjórsárvera innan Lönguleitar. Fjallmannakofi er við Þjórsá, á Bólstað, á móts við Sóleyjarhöfða.
Langaleit er nokkuð ströng leit fyrir fjallmenn, því nær allar jökulkvíslar Þjórsár renna um hana, á leið sinni frá Hofsjökli. Þessar ár geta vaxið hratt og þarf fólk að þekkja vel til þeirra.
Lawrence Lessig
thumb|right|Lawrence Lessig. Lawrence Lessig (f. 3. júní 1961) er bandarískur lögfræðingur, heimspekingur og pólitískur aðgerðasinni. Hann er framkvæmdastjóri Siðfræðistofnunar Edmond J. Safra við Harvardháskóla og lagaprófessor sömuleiðis. Lessig er mikill baráttumaður um að létta á hömlum höfundalaga og hefur skrifað nokkrar bækur um það sem hann kallar „frjálsa menningu”. Hann situr í stjórn fjölda samtaka: Creative Commons, Software Freedom Law Center, ráðgefandi stjórnarmeðlimur við Sunlightstofnunina og fyrrverandi stjórnarmeðlimur Electronic Frontier Foundation. Hann hefur sagst vera hættur að vinna að málefnum tengdum höfundarétti og ætla að snúa sér í meiri mæli að spillingu í bandarísum stjórnmálum.
Chongqing Jiangbei alþjóðaflugvöllurinn
alt=Tölvuteikning af þremur farþegamiðstöðvum Chongqing Jiangbei flugvallarins.|thumb| Tölvuteikning af þremur farþegamiðstöðvum Chongqing Jiangbei flugvallarins.
alt=Mynd af þriðju farþegamiðstöð Chongqing Jiangbei alþjóðaflugvallarins.|thumb|Frá þriðju farþegamiðstöð Chongqing Jiangbei flugvallarins.
alt=Mynd af snarlest þriðju farþegamiðstöðvar Chongqing Jiangbei flugvallarins.|thumb| [[Snarlest þriðju farþegamiðstöðvar Chongqing Jiangbei flugvallarins.]]
alt=Mynd af inngangi þriðju farþegamiðstöðvar Chongqing Jiangbei flugvallarins.|thumb|Inngangur þriðju farþegamiðstöðvar Chongqing Jiangbei flugvallarins. Alþjóðaflugvöllur Chongqing Jiangbei (IATA: CKG, ICAO: ZUCK) (kínverska: 重庆江北国际机场; rómönskun: Chóngqìng Jiāngběi Guójì Jīchǎng) er meginflughöfn Chongqing, borghéraðs í Alþýðulýðveldinu Kína. Hann er einn af stærri flugvöllum í suðvestur Kína og einn af þremur borgaralegum flugvöllum Chongqing borgar.
Flugvöllurinn er staðsettur um 19 kílómetra norður af miðborg Chongqing í Jiangbei hverfi sem gefur honum nafn. Hann hefur þrjár farþegamiðstöðvar og tvær flugbrautir. IATA flugvallarkóði hans, CKG, er dreginn af fyrrum rómönsku nafni borgarinnar, Chungking.
Flugvöllurinn hefur vaxið hratt. Árið 2019 afgreiddi hann um 44.9 milljónir farþega og um 382.000 tonn af farmi.
Saga
Chongqing Jiangbei alþjóðaflugvöllur opnaði árið 1990. Síðan þá, vegna mikillar fjölgunar farþega hefur völlurinn verið í miklu stækkunarferli. Fyrsti, annar og þriðji byggingaráfangi flugvallarins tók til starfa árið 1990, 2004 og 2010. Farþegamiðstöð tvö hefur getu til að taka við um 15 milljónum farþega árlega og farþegamiðstöð 3 um 45 milljónum farþega.
Flugvöllur er nú enn einni stækkuninni með þá framtíðarsýn að verða stærsta alþjóðlega flugstöð í vesturhluta Kína árið 2030. Hann keppir við flugvelli héraðshöfuðborganna Chengdu, Kunming, Wuhan og Xian um að verða fjórða stærsta flugstöð Kína, á eftir Beijing, Sjanghæ og Guangzhou).
Fjórða stækkunin felur í sér byggingu þriðju flugbrautarinnar og nýrrar farþegamiðstöðvar sem verður um 530.000 fermetrar, meira en tvöföld stærð núverandi farþegamiðstöðva samanlögð.
Samgöngur við flugvöllinn eru einnig í mikilli uppbyggingu. Verið er að leggja fjóra umfangsmikla þjóðvegi í kringum flugvöllinn sem eru hluti af áformum um að styrkja Chongqing sem svæðisbundna samgöngumiðstöð í vesturhluta Kína. Byggð verður 300.000 fermetrar flutningamiðstöð, sem mun fela í sér járnbrautarlestir, léttlestir og neðanjarðarlestir.
Í fimmta stækkunar áfanga flugvallarins verður byggð ný farþegamiðstöð og fjórða flugbrautin. Því á að ljúka um miðjan þriðja áratuginn.
Samgöngur við flugvöllinn
Flugvöllurinn er tengdur borginni með ýmsum samgöngutækjum. snarlestir tengja flughöfnina við miðborg Chongqing. Að auki tengja strætisvagnar og gott vegakerfi flughöfnina við borgina og nærliggjandi svæði. Fyrirhugað er að byggja fleiri vega- og lestartengingar.
Flugfélög
Flugvöllurinn er aðalmiðstöð og safnvöllur fyrir heimafélögin China Express Airlines, og China West Airlines, sem og fyrir China Southern Airlines, Sichuan Airlines, Shandong Airlines, og XiamenAir. Þá er Chongqing er sérstök áhersluborg Air China og Hainan Airlines.
Alls starfa á hinum flugvellinum 50 farþegaflugfélög og 16 farmflugfélög.
Flugleiðir
Flugvöllurinn býður tengingar til 83 innlendra borga og 37 alþjóðlegra borga og svæða. Margir áfangastaðir flugvallarins eru innan Kína, þar sem hann þjónar flestum stærri borgum landsins. Alþjóðlegir áfangastaðir eru í Evrópu, Asíu, Eyjaálfu, Afríku, og Norður Ameríku.
Dæmi um alþjóðlegar borgir sem flogið er til eru Auckland, Helsinki, London, Moskva, Róm, Bangkok, New York, Los Angeles, Seúl, Taípei, Tókíó, Hong Kong, Dóha, og mun fleiri staða.
Puget-sund
thumb|Loftmynd. thumb|Kort. Puget-sund (enska: Puget Sound) er sund sem gengur 160 km inn í land í norðvestur-Washingtonfylki Bandaríkjanna og hluti af Salish-hafi. Svæðið samanstendur einnig af árósum en jarðsögulega var það myndað af jöklum og framburði þeirra. Meðaldýpi Puget-sunds eru 140 metrar og er strandlengja þess 2144 km. Við sundið eru borgirnar Seattle, Olympia, Everett og Tacoma. Nafnið er tilkomið frá George Vancouver, flotaforingja sem nefndi það eftir liðsforingja sínum; Peter Puget. Vestur af sundinu er Ólympíuskagi og Ólympíufjöll.
thumb|800px|center|Puget-sund frá [[Space Needle-turninum í Seattle.]]
Rauðinúpur
thumb|Síða úr ljóðabók Jóns Trausta Íslandsvísur með ljóðinu Ég ólst upp við sjóinn myndskreyttu af Þórarni B. Þorlákssyni. Ljóðið fjallar um æskustöðvar Jóns Trausta á bænum Núpskötlu sem er austan Rauðanúps. Rauðinúpur er 73 m hátt bjarg með stóra gígskál á  Melrakkasléttu. Þar er mikið fuglalíf í rauðu bergi og tegungir eins og lundi og hafsúla. Á Rauðanúpi er viti og endurvarpsstöð sjónvarps. Við norðausturhorn hans er drangurinn Karlinn sem er nærri jafnhár núpnum. Drangurinn hefur til margra ára verið nefndur Jón Trausti eftir rithöfundinum Guðmundi Magnússyni sem tók sér skáldanafnið Jón Trausti. Hann dvaldi unglingsár sín í bænum Núpskötlu sem er austan Rauðanúps á eiði milli Kötluvatns og sjávar.
Dalla Þorvaldsdóttir
Dalla Þorvaldsdóttir (fædd um eða lítið eftir 1000) var biskupsfrú í Skálholti frá 1056. Maður hennar var Ísleifur Gissurarson (1006-1080), fyrsti biskup Íslendinga. Börn Döllu voru a.m.k. þrjú en einn sona hennar var Gissur Ísleifsson annar biskup Íslendinga. Annar sona hennar var Teitur fóstri Ara fróða. Sá þriðji hét Þorvaldur.
Ísleifs þáttur biskups segir frá giftingu Döllu en samkvæmt þættinum var Ísleifur félítill og Þorvaldur faðir Döllu vildi því ekki eiga hann fyrir tengdason. Dalla fékk þó að ráða sjálf og mælti við föður sinn: "Fyrir þat mun ganga, því at ek hefi þá metnaðargirnd at eiga inn bezta manninn ok inn göfgasta soninn með honum, er á Íslandi mun fæðast. Þykkir mér eigi óráðligt at gera eftir þeim."
Bólivía
Bólivía er landlukt land í miðvesturhluta Suður-Ameríku. Höfuðborg Bólivíu samkvæmt stjórnarskrá er Sucre en stjórnarsetur er í borginni La Paz. Stærsta og helsta iðnaðarborg landsins er Santa Cruz de la Sierra sem er staðsett í héraðinu Llanos Orientales, láglendi í austurhluta landsins.
Íbúar Bólivíu eru um 11 milljónir af fjölbreyttum uppruna. Spænska er opinbert mál landsins en þar eru líka töluð 36 frumbyggjamál sem hafa opinbera stöðu. Stærst þeirra eru gvaraní, aymara og quechua.
Fyrir komu Spánverja var sá hluti landsins sem er í Andesfjöllum hluti af Inkaveldinu, en láglendið í norðri og austri var byggt sjálfstæðum þjóðum. Spænskir landvinningamenn frá Cuzco og Asunción lögðu þetta svæði undir sig á 16. öld. Á nýlendutímanum heyrði landið undir Konunglega yfirréttinn í Charcas. Spánverjar byggðu veldi sitt að stórum hluta upp með silfri sem unnið var úr námum í Bólivíu. Árið 1809 hófst sjálfstæðisbarátta sem stóð í 16 ár. Árið 1825 var lýðveldið Bólivía stofnað og nefnt í höfuðið á Símoni Bólívar. Á 19. og 20. öld missti Bólivía yfirráð yfir landamærahéruðum, þar á meðal strandlengjunni sem Chile lagði undir sig 1879. Stjórnmál voru nokkuð stöðug í Bólivíu þar til Hugo Banzer leiddi herforingjabyltingu gegn sósíalíska leiðtoganum Juan José Torres 1971. Stjórn Banzers réðist af hörku gegn vinstrimönnum í landinu og beitti pyntingum og aftökum án dóms og laga gegn óbreyttum borgurum. Banzer var hrakinn frá völdum 1978 en varð síðar lýðræðislega kjörinn forseti frá 1997 til 2001.
Bólivía er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Samtökum hlutlausra ríkja, Samtökum Ameríkuríkja, Samstarfssamningi Amasónríkja, Suðurbankanum, ALBA og Bandalagi Suður-Ameríkuþjóða. Bólivía er annað fátækasta land Suður-Ameríku. Landið er þróunarland sem situr um miðbik Vísitölu um þróun lífsgæða. 38,6% íbúa eru undir alþjóðlegum fátæktarmörkum. Efnahagslíf landsins byggist á landbúnaði, skógrækt, fiskveiðum, námavinnslu og framleiðslu á textíl, málmum og eldsneyti. Bólivía býr yfir verðmætum málmum eins og tini, silfri og litíni. Bólivía framleiðir um 80% af heimsframleiðslu brasilíuhnetna.
Heiti
Bólivía heitir eftir byltingarleiðtoganum Simón Bolívar sem var foringi í sjálfstæðisstríðum Spænsku Ameríku. Antonio José de Sucre, leiðtogi Venesúela, hafði fengið þá kosti frá Bolívar að annað hvort sameina Charcas og Perú, sameinast Sameinuðum héruðum Río de la Plata eða lýsa formlega yfir sjálfstæði frá Spáni sem nýtt sjálfstætt ríki. Sucre ákvað að búa til nýtt ríki og nefndi það eftir Bolívar þann 6. ágúst 1825.
Upphaflega hét ríkið Lýðveldið Bolívar. Nokkrum dögum síðar stakk Manuel Martín Cruz upp á breytingu þannig að nafnið yrði Bolivia. Nafnið var samþykkt þann 3. október 1825. Árið 2009 var opinberu heiti landsins breytt í stjórnarskrá í „fjölþjóðaríkið Bólivía“ (Estado Plurinacional de Bolivia) til að leggja áherslu á fjölbreyttan uppruna íbúa og aukin réttindi frumbyggja.
Seinni hluti 20. aldar
Eftir 12 ára róstursama valdatíð varð klofningur innan Þjóðarhreyfingarinnar. Árið 1964 steypti herforingjaklíka Estenssoro forseta af stóli í byrjun þriðja kjörtímabils hans. Eftir lát herforingjans René Barrientos Ortuño, sem var kosinn forseti árið 1966, tók við röð veikra ríkisstjórna. Ótti við vaxandi vinsældir sósíalistaforingjans Juan José Torres leiddi til valdaráns hersins sem setti Hugo Banzer Suárez á forsetastól árið 1971. Torres flúði frá Bólivíu en var rænt og hann myrtur í tengslum við Kondóráætlunina árið 1976.
Leyniþjónusta Bandaríkjanna (CIA) bæði fjármagnaði og þjálfaði herforingjastjórn Bólivíu á 7. áratugnum. Byltingarleiðtoginn Che Guevara var myrtur af hópi leyniþjónustumanna og bólivískra hermanna 9. október 1967 í Bólivíu. Leyniþjónustumaðurinn Felix Rodríguez sagðist hafa fengið skipun frá forseta landsins um aftöku Guevara þar sem átti að láta líta svo út sem Guevara hefði fallið í átökum við hermennina.
Kosningar árin 1979 og 1981 einkenndust af kosningasvindli. Fleiri herforingjabyltingar, gagnbyltingar og starfsstjórnir einkenndu þennan tíma. Árið 1980 framdi herforinginn Luis García Meza Tejada blóðugt valdarán sem naut ekki stuðnings meðal almennings. Yfir þúsund voru drepin á innan við einu ári. Tejada var frændi eins helsta kókaínframleiðanda landsins og studdi aukna framleiðslu á kókaíni. Hann reyndi að róa öldurnar með því að lofa að vera aðeins eitt ár við völd, en þegar árið var liðið setti hann á svið baráttufund til að láta sem hann hefði stuðning almennings til að halda völdum. Eftir að herinn hrakti hann frá völdum árið 1981 tóku við þrjár herforingjastjórnir á 14 mánuðum og vandamál fóru vaxandi. Vegna óróans neyddist stjórnin til að kalla bólivíska þingið sem hafði verið kosið árið 1980 aftur saman, og leyfa því að kjósa nýjan stjórnarleiðtoga. Í október 1982 varð Hernán Siles Zuazo aftur forseti, 22 árum eftir að fyrsta kjörtímabili hans lauk (1956-1960).
Vatnsstríðin í Cochabamba
Cochabamba mótmælin árið 2000, einnig þekkt sem vatnsstríðin í Cochabamba, var röð mótmæla sem áttu sér stað í Cochabamba, þriðju stærstu borg Bólivíu, frá desember 1999 til apríl 2000 til að bregðast við því að fyrirtækinu Semapa höfðu með einkavæðingu verið færð yfirráð yfir vatnsveitu borgarinnar. Svo ákváðu stjórnvöld að gefa einkaaðilum einkarétt á vatnsbólum og læstu brunnum í þorpunum svo fólk kæmist ekki í þá. Erlend fjárfestingarfélög höfðu beitt miklum þrýstingi til að fá að hækka vatnsverð vegna framkvæmda sem þau höfðu ráðist í við byggingu á stíflum. Þetta varð til þess að upp gaus mikil reiði á meðal almennings sem fékk ekki nóg vatn. Þegar þetta gerðist lýsti ríkisstjórn Bólivíu yfir herlögum og handtók og lét drepa nokkra mótmælendur. Einnig var lokað fyrir útsendingar útvarpsstöðva. Það voru aðallega Coordinadora-samtökin sem skipulögðu mótmælin til að verja aðgang fólks að vatni. Tugþúsundir manna börðust við lögreglu og eftir nokkurn tíma og mikinn þrýsting frá borgurunum var einkavæðing vatnsréttindanna tekin aftur þann 10. apríl árið 2000 þegar stjórnvöld komust að samkomulagi við Coordinadora.
Stjórnsýslueiningar
Bólivía skiptist í níu umdæmi: Pando-umdæmi, La Paz-umdæmi (Bólivíu), Beni-umdæmi, Oruro-umdæmi, Cochabamba-umdæmi, Santa Cruz-umdæmi (Bólivíu), Potosí-umdæmi, Chuquisaca-umdæmi og Tarija-umdæmi.
Lög um valddreifingu skilgreina leiðir til skiptingar ábyrgðar milli miðstjórnarvaldsins og annarra stjórnsýslueininga, eins og kveðið er á um í stjórnarskrá Bólivíu. Þau skilgreina fjögur stig valddreifingar: Héraðsstjórnir, skipaðar af héraðsþingum, sem bera ábyrgð á löggjöf innan héraðs. Héraðsstjóri er kosinn í almennum kosningum; Sveitarstjórnir eru skipaðar af bæjarráði sem ber ábyrgð á löggjöf innan sveitarfélagsins. Bæjarstjóri er kosinn með almennri kosningu; Héraðsstjórnir, myndaðar af nokkrum sýslum eða sveitarfélögum sem liggja saman innan umdæmis. Hún er skipuð af héraðsþingi; Frumbyggjastjórnir sem sjá um sjálfsforræði frumbyggjaþjóða sem búa á landi forfeðra sinna.
Íbúar
Samkvæmt síðustu tveimur manntölunum sem Hagstofa Bólivíu hefur framkvæmt, hafði íbúum fjölgað úr 8,2 milljónum árið 2001 í 10 milljónir 2012.
Undanfarin 50 ár hefur íbúafjöldi Bólivíu þrefaldast og vöxturinn verið 2,25% árlega. Milli manntalanna 1950 og 1976 og 1976 og 1992 var vöxtur um 2,05%, en milli 1992 og 2001 var hann 2,74%.
67,49% íbúa Bólivíu búa í þéttbýli, en 32,51% í dreifbýli. Meirihluti íbúa býr í umdæmunum La Paz, Santa Cruz og Cochabamba. Á hásléttunni í Andesfjöllum eru La Paz og Oruro fjölmennustu umdæmin. Í dölunum búa flestir í Cochabamba og Chuquisaca, meðan Santa Cruz og Beni eru fjölmennustu umdæmin í Llanos-héraði. Í heildina er þéttleiki byggðar 8,49, en dreifist mjög ójafnt og nær frá 0,8 í Pando-umdæmi að 26,2 í Cochabamba.
Mesti mannfjöldinn er við svokallaðan miðöxul og í Llanos-héraði. Bólivía er ung þjóð. Samkvæmt manntalinu 2011 voru 59% íbúa milli 15 og 59 ára og 39% undir 15 ára aldri. Næstum 60% þjóðarinnar eru undir 25 ára aldri.
Laxárdalur
Laxárdalur getur átt við:
Töluleg greining
thumb|right|Töluleg greining með aðstoð tölvulíkans árið 1998. Töluleg greining er grein innan stærðfræði sem notast við tölulega námundun til að leysa raunveruleg vandamál með stærðfræðigreiningu. Töluleg greining er notuð í verkfræði og raunvísindum, og hefur líka verið beitt á líkön í félagsvísindum, læknisfræði, viðskiptafræði og jafnvel hugvísindum. Með aukinni reiknigetu tölva hefur verið hægt að smíða sífellt nákvæmari og stærri líkön. Dæmi um tölulega greiningu eru venjulegar afleiðujöfnur í stjarnhreyfingafræði, töluleg línuleg algebra notuð við gagnagreiningu, slembiafleiðujöfnur og Markovskeðjur notaðar til að líkja eftir lifandi frumum í læknisfræði og líffræði. Töluleg greining er notuð við gerð veðurlíkana, útreikninga á ferlum geimfara, gerð árekstrarlíkana bílaframleiðenda, mat á virði áhættusjóða, ákvarðanir um verð flugmiða og tryggingastærðfræði.
Brandygla
Brandygla (fræðiheiti: Euxoa ochrogaster) finnst um land allt en er algengust á suðurlandi.
Mótmælin á Torgi hins himneska friðar
thumb|right|Torg hins himneska friðar árið 1988. Mótmælin á Torgi hins himneska friðar, oft kölluð '''4. júní-atvikið''' (六四事件) á meginlandi Kína, voru stúdentamótmæli sem áttu sér stað í Peking, höfuðborg Alþýðulýðveldisins Kína, árið 1989. Mótmælin voru kæfð niður eftir að Li Peng forsætisráðherra alþýðulýðveldisins lýsti yfir herlögum. Kínverskir hermenn vopnaðir sjálfvirkum rifflum og skriðdrekum skutu á mótmælendur sem reyndu að loka leið þeirra á Torg hins himneska friðar í hinum svokölluðu Tianamen-fjöldamorðum. Óvíst er hve margir létust en talningar á hinum dauðu hafa verið á bilinu 180 upp í 10.454.
Þegar mótmælin brutust út var Kína að ganga í gegnum stórtækar og skyndilegar efnahags- og samfélagsbreytingar í kjölfar dauða Maó Zedong og mikil spenna ríkti meðal Kínverja um framtíð landsins. Efnahagsumbætur níunda áratugarins höfðu leitt til sköpunar markaðshagkerfis sem hagnaðist mörgum Kínverjum en var öðrum til miska. Jafnframt var farið að bera á gagnrýni á flokksræði kínverska kommúnistaflokksins. Fjölmargir Kínverjar kvörtuðu yfir verðbólgu, lélegum undirbúningi háskólanáms fyrir vinnu í nýja hagkerfinu og takmörkunum á þátttöku í stjórnmálum. Kínverskir stúdentar kröfðust lýðræðis, prentfrelsis og tjáningarfrelsis. Stúdentahreyfingarnar voru þó aðeins lauslega skipulagðar og markmið þeirra voru margbreytileg. Á hápunkti mótmælanna safnaðist um ein milljón Kínverja saman á torginu.
Mótmælin leiddu í ljós ágreining meðal kínverskra valdsmanna þar sem ekki voru allir sammála um það hvort rétt væri að leita sátta við mótmælendurna eða bæla mótmælin niður. Í maí leiddi hungurverkfall stúdentanna til þess að stuðningur við mótmælin stórjókst og mótmælin breiddust út til um 400 borga. Deng Xiaoping, leiðtogi alþýðulýðveldisins, komst að endingu að þeirri niðurstöðu að mótmælin væru ógn við stjórnvöldin og ákvað að beita valdi til að kveða þau niður. Ríkisráð alþýðulýðveldisins lýsti yfir herlögum þann 20. maí og sendi um 300.000 hermenn til Peking. Hermennirnir skutu á mótmælendurna með sjálfvirkum skotvopnum og drápu marga þeirra.
Kínversk stjórnvöld voru fordæmd víða um heim fyrir að beita ofbeldi gegn mótmælendunum. Vesturveldin beittu refsiaðgerðum og viðskiptabönnum á kínversk fyrirtæki og embættismenn. Kínverska stjórnin brást við með því að hella sér yfir mótmælendurna og sakaði vesturveldin um að skipta sér að innanríkismálum Kína. Kínversk stjórnvöld handtóku fjölda mótmælenda, bældu niður mótmæli víðs vegar um landið, ráku burt erlenda blaðamenn, ritskoðuðu umfjöllun um atburðina í innlendum fjölmiðlum, styrktu lögregluna og öryggissveitir innan landsins og hreinsuðu burt embættismenn sem grunaðir voru um samúð með mótmælendunum. Hreinsanirnar sem fylgdu í kjölfar mótmælanna hægðu tímabundið á frjálslyndisvæðingu níunda áratugarins. Mótmælin mörkuðu tímamót í stjórnmálasögu Kína og settu greinileg mörk á tjáningarfrelsi um stjórnmál í landinu allt fram á 21. öld. Minningin um atburðina er nátengd gagnrýni á yfirráð kommúnistaflokksins í landinu og enn er umfjöllun um þá mjög viðkvæmt málefni sem er stranglega ritskoðað í Kína.
Robert Blake
thumb|right|Robert Blake á málverki eftir [[Henry Perronet Briggs frá 1829.]] Robert Blake (1599 – 17. ágúst 1657) var enskur flotaforingi í þjónustu Enska samveldisins. Hann gekk í þingherinn þegar Enska borgarastyrjöldin braust út 1641 og gat sér þar gott orð. Hann var skipaður flotaforingi 1649 og er oft nefndur faðir konunglega breska sjóhersins. Hann stöðvaði skip Róberts Rínarfursta fyrst í Kinsale og síðan í Portúgal þar sem sigur hans tryggði yfirráð þinghersins á hafi úti og leiddi til þess að mörg ríki viðurkenndu Enska samveldið. Það gerði það einnig mun erfiðara fyrir konungssinna að ráðast inn í England frá Skotlandi eða Írlandi.
Eftir ósigra í fyrstu átökum fyrsta stríðs Englands og Hollands endurskipulagði hann sjóherinn og vann að lokum sigra sem bundu endi á stríðið.
Í stríði Englands og Spánar 1654 hélt hann Cádiz í herkví heilan vetur. 1657 vann hann sigra gegn Spánverjum í sjóorrustum í Vestur-Indíum en lést af sárum sínum á heimleiðinni.
Kjáni
Kjáni getur átt við um eftirfarandi:
Norska öldin
Útflutningur á skreið til Björgvinjar sem fékk einkaleyfi á henni um miðja öldina, varð til þess að útgerð jókst gríðarlega um allt Ísland og sjávarþorp byggðust upp við helstu hafnir. Skreið tók við af vaðmáli sem helsta útflutningsvara landsins. Að hluta til stafaði þetta af aukinni eftispurn eftir skreið í Noregi, þar sem Hansakaupmenn höfðu lagt undir sig fiskverslunina um allan Norðursjó, frá Englandi til Björgvinjar og austur til Eystrasaltslandanna. Að hluta til stafaði þetta líka af hallærum á Íslandi beggja megin við aldamótin 1300 sem ollu mannfelli í sveitum. Á þessum tíma voru margir norskir valdsmenn áberandi á Íslandi svo sem Auðunn rauði á Hólum og Jón Halldórsson í Skálholti. 8. júlí 1362 drápu Íslendingar norskan hirðstjóra, Smið Andrésson í Grundarbardaga.
1349 barst Svarti dauði til Noregs sem varð til þess að siglingar þaðan til Íslands lögðust af um langt skeið. Veikin barst ekki til Íslands vegna þess að veikar áhafnir náðu ekki að sigla svo langt yfir hafið. Árið 1363 gekk Hákon 5. Noregskonungur að eiga Margréti, dóttur Valdimars atterdag, Danakonungs sem síðar leiddi til stofnunar Kalmarsambandsins, en við það fluttist þungamiðja konungsvalds í Noregi til Danmerkur og tengsl Íslendinga við Noreg minnkuðu mikið. Þegar Hansakaupmenn brenndu Björgvin 1428 eftir að Eiríkur af Pommern hafði bannað þeim verslun þar árið áður, rofnuðu svo þessi tengsl endanlega.
Landshöfðingjatímabilið
Landshöfðingjatímabilið er í sögu Íslands tímabilið frá gildistöku Stöðulaganna 1871 til upphafs heimastjórnar 1904. Samkvæmt Stöðulögunum skyldi Íslandi skipaður sérstakur landshöfðingi sem átti að stjórna landinu í umboði danska dómsmálaráðuneytisins. Fyrsti landshöfðinginn var Hilmar Finsen sem var skipaður 1. apríl 1873 og er stundum miðað við það ártal sem upphaf tímabilsins. Sumir höfundar miða svo við það þegar Íslendingar fengu stjórnarskrá 1874.
Landshöfðingjahneykslið
Íslendingar voru ekki allir ánægðir með hinn nýja landshöfðingja og einhverjir skólapiltar tóku sig til 1. apríl 1873 og drógu upp að hún landshöfðingjans dauðan hrafn og festu víða um bæinn upp plaköt sem á stóð „Niðr með landshöfðingjann!“. Hilmar Finsen kærði Jón Ólafsson sem ritað hafði um atburðinn í blaði sínu Göngu-Hrólfi og var hann sakfelldur sem varð til þess að Jón þurfti að flýja land seinna um sumarið.
Árni Jónsson (ábóti)
Árni Jónsson var skáld og ábóti í Munkaþverárklaustri á 14. öld, vígður 1370 eftir lát Hafliða ábóta. Hann fór utan 1379 og er ekkert um hann vitað eftir það; vafalaust hefur hann dáið erlendis skömmu síðar.
Árni var sagður gott skáld og er hann talinn hafa ort drápu um Guðmund góða Arason biskup, sem varðveist hefur. Einnig eru til tvær lausavísur eftir Árna. Eitt erindi Guðmundardrápu hljóðar svo:
Þorgils nokkur er sagður orðinn ábóti á Munkaþverá þegar árið 1379 og gæti það bent til þess að Árni hafi annaðhvort sagt af sér embætti áður en hann fór utan eða dáið fljótlega.
Mílanó meistaramót FSÍ 2011
Mílanó meistaramót í áhaldafimleikum var haldið 26.mars 2011 af Glímufélaginu Ármann í laugarbóli laugardal. Keppt var til verðlauna í fjölþraut og á einstökum áhöldum í frjálsum æfingum.
Laxárdalur (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)
Laxárdalur er bær í Skeiða- og Gnúpverjahreppi sem stendur á bökkum Stóru-Laxár. Rennur áin þar í gljúfri sem kallast Laxárgljúfur og eru þar tvö steintröll sem þjóðsögur segja að hafi steinrunnið í einni veiðiferð sinni.
Útivallarregla
Dæmi
Lið A spilar á heimavelli sínum og sigrar lið B með stöðunni 2-1.
Lið B sigrar á sínum heimvelli 1-0.
Lið B sigrar vegna útivallarreglunnar, Lið B skoraði samtals 1 mark á útivelli en lið A skoraði ekki neitt mark.
Júl
Júl (enska Joule) er SI-mælieining orku og vinnu, táknuð með J. Nefnd eftir breska eðlisfræðingnum James Prescott Joule (1818-1889). Jafngildir einingunni njútonmetra (Nm), þ.e. 1 J = 1 Nm = 1 kg m2/s2.
Anna í Grænuhlíð
Anna í Grænuhlíð er skáldsaga eftir Lucy Maud Montgomery sem kom fyrst út árið 1908 og fjallar um ævintýri Önnu Shirley, 11 ára munaðarlausrar stúlku, sem fyrir tilviljun eignast heimili hjá systkinunum Matthíasi og Marillu Cuthbert í Grænuhlíð og lífgar upp á tilveruna þar á bæ. Sagan gerist í lok 19. aldar í Kanada en bærinn Avonlea er sögustaður bókarinnar sem er skáldaður bær á Eyju Játvarðs prins. Sagan um Önnu varð strax gífurlega vinsæl frá fyrstu útgáfu og hefur síðan selst í yfir 50 milljónum eintaka og verið þýdd á a.m.k. 36 tungumál. Montgomery skrifaði síðar hátt í tuttugu framhaldsbækur og smásögur um Önnu í Grænuhlíð.
Söguþráður
Anna Shirley er munaðarlaus stúlka frá Nova Scotia sem hefur verið send til að búa með systkinunum Matthíasi og Marillu Cuthbert. Systkinin bjuggust við að fá dreng til að létta Matthíasi störfin á bænum en vegna misskilnings sendir munaðarleysingjahælið þeim stúlku. Anna er hvatvís og uppátækjasöm, en einnig greind, útsjónarsöm og ástúðleg. Leiðarvísir hennar í gegnum lífið er ímyndunaraflið sem hleypur oftar en ekki með hana í gönur. Anna er þá líka mjög upptekin af útliti sínu en þar eru rauðir lokkarnir heldur betur ekki í uppáhaldi.
Systkinin eru harðákveðin í að leiðrétta þennan misskilning en Anna er ekki lengi að heilla þau uppúr skónum og þannig fer að hún fær að vera um kyrr í Grænuhlíð. Sagan fjallar áfram haldandi um líf Önnu þar sem hún gengur í skóla og kynnist nýju fólki. Anna kynnist fljótlega Díönnu Barry sem verður hennar nánasta vinkona og lenda þær stöllur í hinum ýmsu ævintýrum. Hún vingast einnig við stúlkurnar Jane Andrews og Ruby Gillis en reynir að halda sig frá kvikyndislegu systrunum Gertie og Josie Pye. Anna stendur sig vel í skólanum og er fljótlega meðal hæstu í bekknum. Hennar helsti keppinautur er Gilbert Blythe sem verður hennar alversti óvinur eftir að hann gerir grín að rauðu lokkunum. Gilbert reynir þó hvað eftir annað að biðjast afsökunnar en Anna er lengi vel hörð á sínu og það tekur hana langan tíma að fyrirgefa Gilberti.
Þegar Anna er orðin 16 ára fer hún ásamt Gilbert, Josie, Jane og Ruby í Drottningarakademíuna (e. Queen's Academy) til að verða sér út um kennsluréttindi. Þar stendur hún sig áfram með prýði og klárar skólann á einu ári í stað tveggja auk þess sem hún hlýtur skólastyrk til þess að hefja bakkalor nám við Reddmond Háskóla.
Í síðari hluta bókarinnar deyr Matthías eftir að hafa fengið hjartaáfall. Þetta hörmulega áfall veldur því að Anna hættir við að fara til Reddmond og verður eftir í Grænuhlíð hjá Marillu. Hún fær starf sem kennslukona í öðrum bæ og ætlar sér að koma heim um helgar til að hjálpa Marillu. Gilbert hefur einnig fengið starf sem kennari en það í Avonlea. Eftir að hafa frétt af áætlun Önnu lætur hann eftir starfið sitt við Avonlea skóla svo að Anna geti tekið við því og eytt meiri tíma með Marillu. Anna verður svo snortin við þetta að hún fyrirgefur Gilberti allt sem áður hafði gengið og þau verða góðir vinir.
Kvikmyndir og þættir
Bækurnar um Önnu í Grænuhlíð hafa alla tíð notið gífurlegra vinsælda en gerðar hafa verið ótal kvikmyndir og þættir eftir bókunum. Sennilega er þekktasta kvikmyndin um Önnu fjögurra klukkustunda sjónvarpsmynd frá CBS, Anne of Green Gables sem kom út árið 1985 og skartar Megan Follows í aðalhlutverki. Framhöld af þeirri kvikmynd eru síðan Anne og Green Gables: The sequel (1987) og Anne of Green Gables: The Continuing Story (2000). RÚV sýndi á tímabili teiknimyndaþætti frá PBS um Önnu í Grænuhlíð. Nýjustu þættirnir sem byggðir eru á bókum L. M. Montgomery kallast Anne with an E og var þeim streymt inn á gagnaveituna Netflix árið 2017.
Hermann von Helmholtz
Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (31. ágúst 1821 - 8. september 1894) var þýskur læknir og eðlisfræðingur sem lagt mikið af mörkum í nokkrum fræðasviðum. Stærstu þýsku samtök rannsóknastofnana, Helmholtz Association, er nefnd eftir honum.
Í lífeðlisfræði og sálfræði, er hann þekktur fyrir hugmyndir um sjónræna skynjun á rými, litasjónsrannsóknir, tónskynjun, hljóðskynjun og raunhyggju.
Í eðlisfræði er hann þekktur fyrir kenningar sínar um varðveislu orku, rafsegulfræði, efni varmafræðinnar og vélrænan grunn varmafræðinnar.
Laxárholt
Laxárholt heitir holt eitt við Stóru-Laxá í Hrunamannahreppi. Þar er talið að þingstaður Hrunamanna hafi verið fram á 16. öld.
Robert da Silva Almeida
Robert da Silva Almeida (fæddur 3. apríl 1971) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Kílóvattstund
Kílóvattstund er mælieining fyrir orku, táknuð með kW h, einkum notuð fyrir raforku til heimila og fyrirtækja. Jafngildir 3600 kílójúlum eða 3,6 megajúlum, þ.e. 1 kW h = 3600 kJ = 3,6 MJ. Kílóvattstund er ekki SI-mælieining.
Leirá
Leirá getur átt við:
Ræningjaflöt
Ræningjaflöt er í botni Lyngfellisdals. þar segja sumir að sjóræningjarnir í Tyrkjaráninu 16. júní 1627, hafi þurrkað vopn sín og klæði, áður en haldið var til byggða. Flötin var mikið notuð til knattspyrnu- og handknattleiksæfinga á síðustu öld, áður en hinir eiginlegu grasvellir komu til sögunnar.
Annie Leibovitz
thumb|right|Annie Leibovitz árið 2008. Aftan við hana sést í forsíðumynd Vanity Fair af leikkonunni Demi Moore frá 1991. Anna-Lou Leibovitz (f. 2. október 1949) er bandarískur ljósmyndari sem er þekktust fyrir portrettmyndir af þekktu fólki, oft í persónulegum aðstæðum og sérkennilegum stellingum. Ein af frægustu ljósmyndum hennar er mynd af fullklæddri Yoko Ono og nöktum John Lennon í faðmlögum tekin aðeins fimm tímum áður en hann var myrtur utan við heimili þeirra í New York. Sú mynd er ein frægasta forsíðumynd tímaritsins Rolling Stone, en Leibovitz vann sem ljósmyndari fyrir tímaritið frá 1970 til 1980. Árið 1983 hóf hún störf hjá Vanity Fair og 1998 fór hún að starfa meira fyrir Vogue. Myndir hennar hafa oft vakið umtal og hneykslun, meðal annars fyrir nektaruppstillingar. Hún hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir störf sín og var fyrsta konan sem hélt sérsýningu í National Portrait Gallery í Washington.
Leibovitz átti í nánu sambandi við rithöfundinn Susan Sontag frá 1989 þar til Sontag lést árið 2004, en þær bjuggu aldrei saman.
Didier Drogba
thumb|Didier Drogba eftir úrslitaleik Meistaradeildarinnar 2012 Didier Drogba (fullt nafn Didier Yves Drogba Tébily), fæddur 11. mars 1978 í Abidjan, er fyrrum knattspyrnumaður frá Fílabeinsströndinni sem síðast spilaði fyrir Phoenix Rising í Bandaríkjunum. Drogba er best þekktur fyrir tímabil sitt hjá enska stórliðinu Chelsea þar sem hann var einn af bestu framherjum heims.
Hann byrjaði feril sinn 1998, en þá var hann 18 ára og samningsbundinn félaginu Le Mans. Þegar félagið Guingamp sýndi áhuga á leikmanninum var Le Mans ekki sérstaklega áhugasamir á að halda Drogba þannig þeir seldu hann fyrir 80.000 pund. Drogba fór til Guingamp veturinn 2002. Á seinni helmingi tímabilsins 2002/2003 skoraði hann þrjú mörk í ellefu leikjum. Hann bætti um betur á næstu leiktíð með 17 mörkum í 34 leikjum.
Árið 2003 keypti Olympique de Marseille leikmanninn á 3,3 milljónir punda og á sínu fyrsta tímabili með félaginu skoraði hann 19 mörk og var valinn fótboltamaður ársins í Frakklandi. Í Meistaradeildinni 2003/2004 skoraði hann fimm mörk, en eitt af því kom á móti Porto sem var undir stjórn Jose Mourinho. Marseille endaði í 3. sæti í riðli sínum og duttu því út úr keppninni en tóku þá þátt í Evrópudeildinni. Drogba hjálpaði liðinu að komast í úrslitaleik Evrópudeildarinnar en í þeim leik tapaði Marseille gegn Valencia, 3-0. Drogba var markahæstur í keppninni með 6 mörk, og vakti það athygli stórra félaga í Evrópu, þ. á m. Chelsea.
Fyrir tímabilið 2004/2005 keypti Chelsea leikmanninn á metupphæð, 24 milljónir punda, og fékk hann treyju númer 15. Hann vann ensku úrvalsdeildina með liðinu þrisvar 2004/2005, 2005/2006 og 2009/2010. Hann var markahæstur í ensku úrvalsdeildinni 2009/2010 með 29 mörk. Þann 19. maí 2012 vann hann Meistaradeildina með Chelsea í fyrsta sinn í sögu félagsins. Í þeim leik skoraði hann jöfnunarmark sem gerði það að verkum að framlengja þurfti leikinn, og einnig skoraði hann úr síðasta vítinu og tryggði Chelsea titilinn. Reyndist þetta það síðasta sem hann gerði með Chelsea.
Þann 20. júní 2012 skrifaði Drogba undir tveggja og hálfs árs samning við kínverska liðið Shanghai Shenhua þar sem fyrrum liðsfélagi hans Nicolas Anelka spilaði einnig. Með þessum samningi var Drogba launahæsti leikmaður kínversku deildarinnnar. í viðtali sagði hann að ástæðan fyrir því að hann fór til Shanghai Shenua var til þess að auka áhugann á fótbolta í landinu.
Eftir deilur við stjórn Shanghai Shenhua skrifaði Drogba undir eins og hálfs árs samning við tyrkneska félagið Galatasaray þann 28. janúar 2013. Þann 15. febrúar 2013 spilaði hann sinn fyrsta leik fyrir félagið og skoraði 5 mínútum eftir að hafa komið inn á sem varamaður. Tveimur mínútum síðar átti hann stoðsendingu, en leikurinn endaði 2-1 fyrir Galatasaray. Þann 5. maí 2013 vann Galatasaray deildina eftir 4-2 sigur gegn Sivasspor og var það fyrsti titill hans með félaginu. 11. ágúst sama ár vann hann annan titil er Galatasaray vann Fenerbahce í tyrkneska bikarnum. Eftir að dregið var í 16-liða úrslit Meistaradeildarinnar tímabilið 2013/2014 sneri Drogba aftur á Stamford Bridge, heimavöll Chelsea, þar sem Galatasaray og Chelsea mættust.
Drogba fór stuttlega aftur til Chelsea tímabilið 2014-2015 en hélt svo til Kanada og Bandaríkjanna.
Aserska stafrófið
Núverandi aserskt stafróf er latneskt stafróf byggt á tyrkneska stafrófinu. Þó þurfa Aserbaídsjanar að kunna gamla kýrillíska stafrófið frá því fyrir 1991 vegna þess fjölda bóka skrifaðra með því stafrófi sem enn eru í umferð.
Aserska var upphaflega skrifuð með arabísku stafrófi, en árið 1929 var almenna tyrkjastafrófið tekið í notkun. Árið 1939 fyrirskipaði Jósef Stalín að einungis kýrillíska stafrófið skyldi notað innan Sovétríkjanna, m.a. til að draga úr tengslum milli Tyrklands og þeirra tyrknesku þjóða sem bjuggu innan Sovétríkjanna. Þegar Sovétríkin leystust upp árið 1991, og Aserbaídsjan fékk sjálfstæði, var breyting aftur yfir í latneskt stafróf ein fyrstu lögin sem sett voru í nýju þingi landsins. Það er þó örlítið öðruvísi en útgáfan frá 1929.
Í íranska Aserbaídsjan er enn notað arabískt letur til að skrifa asersku.
Frá 1929 til 1939
Aa, Bв, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg,, Hh, Ii, Ьь, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, , Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Vv, Xx, Yy, Zz,
Frá 1939 til 1958:
Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Ее, Ёё, Әә, Жж, Зз, Ии, Йй, Кк, Ққ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һh, Цц, Чч, Ҷҷ, Шш, Щщ, ъ, Ыы, ь, Ээ, Юю, Яя, ' (úrfellingarmerki)
Frá 1958 til 1991
Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Әә, Жж, Зз, Ии, Ыы, Јј, Кк, Ҝҝ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һһ, Чч, Ҹҹ, Шш, ' (úrfellingarmerki)
Síðan 1991
Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz