cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oda Nobunaga
Lénsherrann
Nobunaga kom upp búðum á orrustuvellinum og fyllti þær af strábrúðum og fánum svo það liti út fyrir að hermenn hans biðu átekta. Á meðan undirbúningurinn stóð yfir í herbúðum Imagawa-ættarinnar réðst Nobunaga á þá aftan frá og kom þeim algerlega í opna skjöldu. Bent hefur verið á að hernaðarlegir yfirburðir Nobunaga hafi stafað af breyttri efnahagsstjórn sem byggði á auknu verslunar- og viðskiptafrelsi. Þannig tókst Nobunaga til dæmis að sjá fyrir nægum birgðum fyrir hermenn sína. Úrslit orrustunnar við Okehazama ollu því að Imagawa-ættin missti nær öll sín völd í landinu. Oda-ættbálkurinn frá Owari ætlaði greinilega að láta til sín taka í innanríkismálum Japans þar sem Nobunaga fór fremstur í flokki.
Djöflakóngurinn
Í orrustunni við Nagashino árið 1575 uppgötvaði Nobunaga hernaðarráð sem átti eftir að veita honum yfirburði í mörgum átökum. Gallinn við að nota skotvopn í bardaga var hversu langan tíma það tók að hlaða þau upp á nýtt. Nobunaga leysti þetta með því að raða skotliðinu upp í þrjár raðir þar sem ein röð hermanna skaut, á meðan hinar tvær beygðu sig niður og hlóðu rifflana. Andstæðingar Oda Nobunaga og Tokugawa Ieayasu áttu fá svör við þessari skyndilegu og öflugu innkomu skotvopna á vígvöllinn.
Árið 1582 var Nobunaga búinn að tryggja völd sín í Kyoto og á Kanto-sléttunni. Árangur hans hafði hinsvegar kostað marga lífið. Nobunaga var orðinn þekktur fyrir að sýna litla samúð með andstæðingum sínum og hlífa fáum. Sá sem áður hafði verið nefndur „flónið af Owari“ varð nú þekktur sem Ma - O (japanska:魔王) eða „djöflakóngurinn“. Viðurnefnið fékk hann í kjölfar herferðar sinnar gegn búddamunkum Enrayaku-klaustursins á hinu helga Hei-fjalli í Kyoto. Klaustrið var álitið menningarlegt tákn á þessum tímum en Nobunaga lét sér fátt um finnast og brenndi það til grunna ásamt því að fyrirskipa líflát á 3-4 þúsund mönnum, konum og börnum. jesúítinn Luis Frois lýsti Nobunaga sem trúlausum einræðisherra en Frois naut sérlegrar góðvildar við hirð Nobunaga, enda leit japanski lénsherrann svo á að kristin trú væru tækifæri til að losna við afskiptasama búddamunka.
Á orrustuvellinum gaf Nobunaga engin grið og eru til margar grimmdarsögur af aðförum Oda-hersins á vígvellinum. Styrkur Nobunaga lá hinsvegar í þessari meintu grimmd og hefur verið bent á að hugsanlega sé mikið af þessum sögum uppspuni kominn frá Nobunaga sjálfum til að fylla óvini sína af ótta. Einnig á hann að hafa notað grimmdina til að aga samúræja úr yfirbuguðu herliði til hlýðni. Það gerði hann með því að segja þeim að traustir samúræjar fengju að ganga í lið hans en óhollir yrðu að fremja sepukku eða yrði grimmilega refsað.
Hvað sem því líður þá hefur orðstír Nobunaga í seinni tíð verið meira í átt við fágaðan og yfirvegaðan samúræja frekar en harðstjóra. Bent hefur verið á að Nobunaga hafi ætlað að ná völdum yfir Japan með því að verða viðurkenndur sem menningarlegur valdhafi (japanska:文 ‘bun’) jafnt sem hernaðarlegur (japanska:武 ‘bu’). Á hann meðal annars að hafa notað japönsku teathöfnina sem menningarlegt vopn í þessum tilgangi.
Seinni tíma frásagnir af persónu hans lýsa fágun frekar en grimmd eða harðneskju, eins og til dæmis í kowaka-leikritinu Atsumori þar sem Nobunaga dansar fyrir hermenn sína áður en þeir ráðast til atlögu gegn Imagawa-hernum, en atriðið er bein tilvísun í eina af frægustu forn-sögum Japans, Sagan um Heike (japanska:平家物語, ‘Heike monogatari). Í þjóðsögum er Nobunaga einnig lýst sem auðmjúkum manni líðandi stundar sem hafi meðal annars útbúið hrísgrjónin fyrir hermenn sína í orrustunni við Okehazama.
Ferill Nobunaga náði hápunkti árið 1582, eftir að hann hafði lagt flesta andstæðinga sína af velli og var að undirbúa árás í eyjuna Shikoku. Sama ár var hann svikinn af herforingja sínum Mitsuhide Akechi sem kom Nobunaga að óvörum í Honno-ji-klaustrinu og neyddi hann til að fremja seppuku-sjálfsmorð. Ellefu dögum síðar var Mitsuhide Akechi myrtur í orrustunni við Yamazaki af Hashiba Hideyoshi.
Sameining Japans
Sagan segir að Toyotomi Hideyoshi (áður Hashiba), sá sem náði hefndum fyrir Nobunaga, hafi byrjað sem skósveinn en síðar orðið hershöfðingi. Bóndasonurinn sem varð að hershöfðingja hélt svo starfi Nobunaga áfram og sameinaði allt Japan árið 1590 með aðstoð Tokugawa Ieyasu. Þeir áttu það sameiginlegt að hafa verið dyggir fylgjendur Nobunaga og stefnu hans um sameinað Japan.
Eftir dauða Nobunaga steig Toyotomi Hideyoshi upp til valda og eru þau tímamót öllu jafnan talin marka upphafið af Azuchi-Momoyama-tímabilinu (1574-1600) í sögu Japans. Því tímabili lauk þegar Toyotomi lést og Ieyasu tók við og hófst þá Tokugawa-tímabilið. Þessir þrír félagar eru taldir eiga heiðurinn af því að sameina allt Japan undir einni stjórn. Eitt frægasta orðatiltæki Japans er á þessa leið: „Oda lamdi saman hrísgrjónaköku landans, Hideyoshi verkaði hana og Ieyasu settist niður og snæddi hana“.
Landsvæði Nobunaga og Tokugawa í frásögnum af bardögum og hernaðarátökum Nobunaga fer ekki leynt að hann hefur verið grimmilegur harðstjóri sem brást illa við hverskyns mótlæti og hefur viðurnefni hans, djöflakóngur, eflaust verið réttlætanlegt á þessum tíma. Í því samhengi má ekki gleyma því að Nobunaga fæddist og ólst upp í borgarstyrjöld þar sem skortur á augljósum leiðtogum og yfirvaldi gerði stríðsherrum kleift að ríða um héruð og drepa mann og annan. Þrátt fyrir að hann gerði það á grimmilegan hátt þá batt Nobunaga enda á eitt blóðugasta tímabilið í sögu Japans fram að seinni heimsstyrjöld. Á þeim tíma sem hann var við völd afrekaði hann meðal annars að afnema stéttarkerfi sem hafði verið við lýði í þúsund ár frá Heian- og Nara-tímabilinu, minnkaði afskipti ríkisvalds af verslun og lagði grunninn að friðartímum næstu 300 ár og sameinuðu Japan. Nobunaga er því gjarnan minnst með virðingu og jafnvel þakklæti í japönskum þjóðsögum og menningu.
4. október
4. október er 277. dagur ársins (278. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 88 dagar eru eftir af árinu.
Bjarkar
Bjarkar er íslenskt karlmannsnafn.
Litla hafmeyjan
Litla hafmeyjan er ævintýri eftir danska rithöfundinn H.C. Andersen.
Fagurklukka
Fagurklukka (fræðiheiti: Campanula persicifolia) er fjölær tegund af klukkuætt (Campanulaceae). Hún vex aðallega í suður Evrópu.
Sigurður B. Sívertsen
Sigurður B. Sívertsen (f. 2. nóvember 1808 í Seli í Reykjavík, d. 24. maí 1887 á Útskálum í Garði) var prestur á Útskálum.
Hann var sonur hjónanna Brynjólfs Sívertsens (Sigurðssonar) prests á Útskálum (áður dómkirkjuprests í Reykjavík og prests í Holti undir Eyjafjöllum) og Steinunnar Helgadóttur konu hans. Sigurður var vígður aðstoðarprestur föður síns með konungsundanþágu vegna aldurs þann 18. september 1831. Hann bjó á Gufuskálum í Leiru 1833 en tók við Útskálum af föður sínum 1. mars 1837 og var prestur þar til ársins 1886, þá orðinn blindur. Kona hans var Helga Helgadóttir (1809 - 1882) og komust 3 barna þeirra upp. Hálfbróðir Sigurðar var Helgi G. Thordersen biskup, en þeir voru sammæðra.
Séra Sigurður var mikill og góður búmaður og hlaut verðlaun bæði frá Búnaðarfélagi Suðuramts og frá danska landbúnaðarfélaginu. Hann var forgöngumaður um stofnun barnaskóla í Garði, sem hefur starfað þar óslitið frá árinu 1872. Hann varð riddari af Dannebrog árið 1874. Sigurður var ötull og vel metinn og góður kennimaður. Hann stundaði ritstörf alla tíð á meðan hann hélt sjón og eftir að hann varð blindur lét hann skrifa fyrir sig. Eftir hann liggja æviminningar, greinar í blöðum, Suðurnesjaannáll og Bæjaannáll í Útskálaprestakalli auk fleiri rita sem ekki hafa verið gefin út.
1160
thumb|right|Heiji-byltingin í Japan. Árið 1160 (MCLX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Lapsang souchong
thumb|250px|Lapsang souchong
Lapsang souchong (kínverska: 拉普山小種; pinyin: lāpǔshān xiǎozhǒng; bókstaflega „undirtegund frá Lapu-fjalli“) er tegund af svörtu tei sem á rætur sínar að rekja til svæðisins Wuyi í héraðinu Fujian í Kína. Lapsang souchong er ólíkt öðrum tetegundum því það er þurkað/reykt yfir brennandi furuviði. Þannig öðlast teið reykbragð. Í Kína er lapsang souchong talið „te fyrir Vesturlandabúa“.
Orðið „souchong“ á við fjórðu og fimmtu laufblöðin á plöntunni, sem eru lengri frá því æskilegri brumi teplöntunnar. Þessi laufblöð eru grófari en þau sem eru nálægari bruminu og innihalda minna magn af ilmefnasamböndum. Reyking á þessum blöðum gerir þau söluhæfari.
Samkvæmt sumum heimildum var lapsang souchong fyrsta svarta teið sem kynnt var til sögunnar.
Lindy Hop
thumb|right|Lindy Hop Lindy hop er afró-amerískur dans sem þróaðist í Harlem í New York-borg upp úr 1927. Hann var sambland af mörgum dönsum svo sem jazz, tappi, breakaway og Charleston. Lindy hop þróaðist samhliða jazz-tónlistinni og hann er talinn vera afi allra swing-dansa. Honum er lýst sem „jazz” eða „götudans”.
Saga
Í Harlem voru margir danssalir á þessum tíma og lindy hop sló í gegn hvar sem fólk hélt partý og dansaði. Einn þeirra danssala, „The Savoy“, átti eftir að verða aðal swing-staðurinn og það var ekki fyrr en eftir opnun hans að lindy hop hlaut nafn sitt og samastað. Lindy Hop þreifst á The Savoy, að hluta til vegna þess að kynþættir blönduðust, dönsuðu saman og deildu á milli sín sporum, ólíkt því sem viðgekkst á annars staðar.
Fatageymslan þjónustaði um 5.000 fastagesti í senn og salurinn naut þess vegna mikillar aðsóknar, um það bil 70 þúsund fastagesta á ári, sem „heimili glaðra fóta“. Nýtt dansgólf var smíðað á þriggja ára fresti og það var kallað „Brautin“ (The Track) vegna ílangs forms þess. Á hljómsveitarpöllunum, sem voru á báðum endum salsins, spiluðu tvær hljómsveitir á hverju kvöldi, sjö kvöld í viku.
Tímabilið var blómaskeið jazztónlistar, ódýrt var að dansa á klúbbunum og enn var ekki auðvelt fyrir almenning að nálgast jazzplötur. Á „The Savoy“ varð Lindy Hop vinsælla eftir því sem fólk dansaði fyrir framan bestu stórhljómsveitir landsins. Meðal annars léku þar fyrir dansi Duke Ellington, Cab Calloway og Count Basie.
Lindy Hop varð fullkomnari með tímanum, til dæmis vegna hinnar vinsælu Laugardagskeppni sem hjálpaði „góðum“ dönsurum að verða stórkostlegir. Vináttu-keppnir milli dansara leiddu til þess að á hverjum degi komu fram ný spor sem vöktu undrun áhorfenda og unnu á dómara. Stílfæring varð sífellt betri og svo vel framkvæmd að það var jafnmikill unaður að horfa á dansinn eins og að dansa hann.
Fyrsta kynslóðin í lindy hop tengist yfirleitt dönsurum á borð við Shorty George Snowden og dansfélögum hans, Big Bea og Leroy Stretch Jones.
Dansmaraþonin voru líka mjög vinsæl á þessum tíma. Nafnið lindy hop kom til á einu af þessum maraþonum. Árið 1927 flaug Charles Lindbergh (hann var gjarnan kallaður „Lucky Lindy“ eftir það) fyrstur manna yfir Atlantshafið, frá New-York til Parísar, og allir voru gagnteknir af þessu „hoppi“ hans. Shorty George var að dansa í dansmaraþoni á Manhattan Casino í Harlem þegar einhver blaðamaður spurði hann hvað dansinn hét. Þá dagana komu öll blöð út með titilinn „Lindy hoppar yfir Atlantshafið“ og þess vegna gaf hann Shorty George hnyttið svar og sagði „Ég er að lindy-hoppa“.
Shorty George og Big Bea unnu reglulega keppnir á The Savoy. Árið 1935 tapaði hann þó krúnu sinni fyrir hinum tuttugu ára gamla Frankie „Musclehead“ Manning. Manning boðaði kynslóðaskipti lindy hoppara. Þegar það virtist sem svo að dansinn gæti ekki orðið skemmtilegri og betri en hann var þá skapaði Frankie Manning ásamt Freida Washington fyrstu loftskrefin árið 1935 og lindy hop gnæfði hærra en nokkru sinni fyrr. Shorty George vandist þessum skrefum ekki og hvikaði aldrei frá gólfskrefunum. Mjög líklega er Manning frægasti núlifandi upphafsmaður Lindy hoppsins. Al Minns, Leon James og Norma Miller narta þó fast í hælana á Frankie.
Í kringum 1960 varð ákveðin hnignun í ástundun lindy hops vegna tilkomu rokk og ról-tónlistarinnar og dansins en á níunda áratugnum lífguðu sænskir dansarar Lindy Hop við og nú er það útbreitt um allan heim. Í Bandaríkjunum, Evrópu, Ástralíu og jafnvel í Asíu og Suður-Ameríku eru blómstrandi Lindy Hop-samfélög. Á hverju ári í júlí ferðast þúsundir lindy hop-dansara til Herräng í Svíþjóð til að taka þátt í heims stærstu dansbúðum og hátíð um jazz-dans.
Ísland
Á Íslandi er eina starfrækta áhugamannafélag um lindy hop. Virkir meðlimir eru hátt í 50 manns en hópurinn stækkar jafnt og þétt.
Á Íslandi bjóða bæði Lindy Ravers og Háskóladansinn upp á kennslu í lindy hop á nokkrum erfiðleikastigum.
Míranda
Míranda er íslenskt kvenmannsnafn.
Erfðafestuland
Erfðafestuland eða erfðafestublettur er land sem leigt er með óuppsegjanlegum samningi og leigurétti sem erfist eins og aðrar eignir. Algengt var á fyrri hluta 20. aldar að sveitafélög leigðu ræktunarlönd í kringum þéttbýli með þessum kjörum.
Í Reykjavík var árið 1859 byrjað að úthluta lóðum til ræktunar nálægt Kvosinni. Árið 1918 var skipuð nefnd til að gera tillögur um að framræsa og þurrka upp mýrlendið austan bæjarins í Laugardal, Kringlumýri, Fossvogi, Vatnsmýri, Sogamýri og í landi Klepps. Á 2. og 3. áratug 20. aldar risu þar mörg smábýli á erfðafestublettum. Blettirnir voru afhentir til eignar gegn árlegri leigu en skylt var að afhenda byggingarlóðir úr landinu ef á þurfti að halda. Erfðafestulöndin voru leigð til ræktunar og ekki mátti reisa á þeim hús nema með leyfi bæjarstjórnar. Reglum um úthlutun á erfðafestulöndum var oft breytt og nú er hætt að úthluta lóðum með erfðafestu.
Magnús Markússon
Magnús Markússon (1671 – 22. nóvember 1733) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur á Grenjaðarstað í Aðaldal frá 1708 til dauðadags. Hann var sagður guðhræddur maður, vitur og alvörugefinn.
Magnús var sonur Markúsar Geirssonar prests í Laufási og konu hans Elínar Jónsdóttur. Hann lærði við Kaupmannahafnarháskóla í tvö ár en kom síðan til Íslands og varð heyrari í Skálholti. Haustið 1702 drukknaði Magnús Jónsson skólameistari og tók Magnús þá við skólameistarastarfinu og gegndi því þar til hann var vígður prestur að Grenjaðarstað árið 1708. Hann er sagður hafa gegnt starfinu af mikilli röggsemi og þótti skólinn batna undir stjórn hans. Síðasta veturinn var skólastarfið þó í lægð vegna Stórubólu; skólinn hófst ekki fyrr en um jól og voru aðeins 20 piltar í skólanum til vors. Magnús var hagmæltur og er sagður hafa komið töluvert að uppskriftum á fornum skjölum fyrir Árna Magnússon prófessor á meðan hann var í Skálholti.
Kona Magnúsar (gift 24. ágúst 1710) var Guðrún Oddsdóttir, dóttir Odds digra Jónssonar klausturhaldara á Reynistað, sonar Jóns Arasonar í Vatnsfirði. Þau áttu þrjú börn sem upp komust.
Niels Fuhrmann
Níels Fuhrmann (1685 – 10. júní 1733) var norskur embættismaður sem var amtmaður á Íslandi frá 1718 til dauðadags. Hann var æðsti embættismaður á landinu um árabil, kom að mörgum málum, fékk yfirleitt gott orð og naut vinsælda meðal landsmanna en er þó helst minnst fyrir svonefnt Hrafnhettumál eða Schwartzkopf-mál.
Uppruni og embættistaka
Fuhrmann var frá Björgvin í Noregi. Hann stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla og lauk þaðan prófi en varð síðan ritari Christians Sehested aðmíráls, sem þá var einn helsti valdamaður í Danmörku.
Árið 1716 var Fuhrmann svo skipaður aðstoðarmaður Christians Müller, amtmanns á Íslandi, og skyldi fá helming launa hans. Hann fór þó ekki til Íslands fyrr en 1718, þegar Müller hafði látið af embætti, með herskipinu Gottenborg, sem var stærsta herskip sem til landsins hafði siglt, og settist þegar að á Bessastöðum ásamt danskri ráðskonu sinni, Katrínu Holm, og fleira þjónustufólki. Gottenborg strandaði hins vegar við Þorlákshöfn á leið frá Íslandi um haustið en meirihluti áhafnarinnar bjargaðist á land.
Embættisár
Fuhrmann var röggsamur framkvæmdamaður sem hafði hug á að gera ýmsar breytingar á stjórnsýslu og eitt af því fyrsta sem hann gerði var að koma því á að farið skyldi eftir norskum lögum við dóma og var þá hætt að nefna sex eða tólf menn í dóma sem skera skyldu úr málum, heldur dæmdi yfirdómari einn í flestum málum. Ennfremur var það lagt af að menn skyldu fá sex eða tólf menn til að sverja með sér eið að sakleysi sínu, heldur skyldu þeir einir sverja eiðinn. Þannig breyttist réttarfar í landinu mikið með embættistöku Fuhrmanns.
Eitt þeirra hlutverka sem Fuhrmann var falið var að draga úr deilum embættismanna innbyrðis og tókst honum það að hluta en dróst þó sjálfur inn í miklar deilur við aðra embættismenn. Skömmu eftir komu sína til landsins komst hann í kynni við Guðmund Þorleifsson ríka í Brokey og fór svo vel á með þeim að Guðmundur og kona hans arfleiddu hann að öllum sínum miklu eignum, en þau höfðu misst öll börn sín í Stórubólu. Áður hafði Oddur Sigurðsson lögmaður, sem hafði verið heitbundinn einni dóttur þeirra, átt að erfa þau, en slest hafði upp á vinskapinn og hjónin fengu liðsinni Fuhrmanns til að ná aftur af Oddi eignum sem þau höfðu þegar afhent honum. Margt fleira varð þeim til ósættis, enda var Oddur mjög yfirgangssamur og hafði verið valdamesti maður landsins um alllangt skeið. Meðal annars tók Fuhrmann af Oddi umboð sem hann hafði haldið í heimildarleysi og afhenti Jóhanni Gottrup. Var það upphaf að hatrömmm og langvinnum deilum milli Odds og Jóhanns.
Lýsing
Jón Halldórsson í Hítardal lýsir Fuhrmann svo að hann hafi verið „með hærri mönnum á vöxt, fyrirmannlegur, skarpvitur, vel talandi, forfarinn í flestum lærdómslistum og tungumálum, svo ég efast um, hvort hér hafi verið lærðari veraldlegúr yfirmaður, þar með var hann frlðsamur, ljúfur, lítillátur, glaðsinna og veitingasamur. Á alþingi var oftast nær alsetið í kringum hans borð um máltíð af fyrirmönnum landsins og hans góðum vinum, er hann lét til sín kalla. Sótti ekki eftir neins manns falli eður hrösun, stundaði til að halda landinu við frið og landsrétt.“
Hrafnhetta
Fuhrmann þótti glæsimenni og var sagður kvennamaður mikill. Á Kaupmannahafnarárum sínum hafði hann trúlofast stúlku að nafni Appollónía Schwartzkopf, dóttur Daniels Schwartzkopf, norsks gullsmiðs í Kaupmannahöfn. Er hún sögð hafa verið fögur og hrífandi, dökkhærð en hörundsljós. Ást Fuhrmanns entist þó ekki lengi og hann brá heiti við Appollóníu og fór til Íslands. Hún lögsótti hann fyrir heitrof og vann málið bæði fyrir undirrétti og hæstarétti og var Fuhrmann dæmdur til að giftast henni, en þar til af brúðkaupinu yrði skyldi hún fá tvo þriðju embættislauna hans. Hún sigldi til Íslands sumarið 1722, settist upp á Bessastöðum og beið brúðkaupsins. Fuhrmann hafðist við í tjaldi á túninu þar til búið var að afþilja sérstaka íbúð fyrir hann í amtmannsbústaðnum. Gegndi Appollónía að ýmsu leyti húsmóðurstörfum á Bessastöðum næsta árið þótt amtmaður gerði sig ekki líklegan til að efna til brúðkaups.
Sumarið 1723 kom til landsins með Grindavíkurskipi stúlka, Karen Holm, dóttir Katrínar ráðskonu á Bessastöðum, og bendir allt til þess að þau Fuhrmann hafi verið kunnug áður. Eftir komu hennar versnaði samkomulag kvennanna á Bessastöðum til mikilla muna. Um veturinn sagði Appollónía Kornelíusi Wulf landfógeta, sem einnig bjó á Bessastöðum, að sig grunaði að verið væri að byrla sér eitur, og hún bjó einnig við illt atlæti, lélegan mat og köld húsakynni. Hún var mikið veik um veturinn og vorið, bæði líkamlega og andlega, og dó 20. júní 1724.
Mikið var talað um veikindi hennar og dauða og 1725 fékk bróðir hennar, Franz Schwartzkopf parrukmeistari í Kaupmannahöfn, Friðrik 4. konung til að skipa dóm til að rannsaka málið. Fuhrmann virðist þó aldrei hafa verið grunaður um að eiga aðild að láti heitkonu sinnar, heldur voru Holms-mæðgur sakaðar um að hafa eitrað fyrir henni. Ekkert sannaðist þó og voru þær sýknaðar. Margar tilgátur hafa komið fram um ástæður fyrir dauða Appollóníu en nú telja flestir að þunglyndi ásamt illum aðbúnaði hafi átt þátt í dauða hennar.
Ævilok
Fuhrmann bjó áfram á Bessastöðum með Karen Holm en giftist henni aldrei. Hann dó snemmsumars 1733 og var grafinn í kór Bessastaðakirkju. Hann arfleiddi Karenu að öllum eigum sínum meðan hún lifði en eftir lát hennar skyldu þær ganga til lögerfingja hans. Í Bessastaðakirkju eru tveir stórir koparstjakar sem Karen Holm gaf til minningar um amtmann.
Frumvarp
Frumvarp í lagalegum skilningi er skjal sem inniheldur tillögur að breytingum á heildarlöggjöfinni og er flutt á lagalegu þingi. Frumvörp geta snúist um það að breyta einu orði í ákveðnum lögum upp í að breyta heilum lagaköflum (ef frumvarpið er svokallaður bandormur) eða að setja ný lög frá grunni og/eða að fella út áður samþykkt lög. Í íslensku orðabókinni stendur: ,,Tillaga til formlegrar breytingar á fyrri ákvæðum eða til nýrra laga, reglna eða stefnumótunar.''
Frumvarp er stjórnarfrumvarp ef ráðherra sem málið heyrir undir flytur það, annars er það þingmannafrumvarp. Einstaka sinnum er frumvarp flutt af þingnefnd.
Ferli frumvarpa á Alþingi
Allir þingmenn, ráðherrar og forseti Íslands mega flytja lagafrumvarp og er þetta tryggt með 25. og 38. grein stjórnarskrárinnar.
Við umræður má flutningsmaður ekki taka til máls oftar en þrisvar sinnum en aðrir ekki oftar en tvisvar. Engar skorður eru þó á því hversu oft ráðherra sem málið fellur undir má taka til máls.
Fyrsta umræða frumvarps
Fyrst fjallar flutningsmaður stutt um málið og eftir það fer af stað almenn umræða. Ekki má hefja 1. umræðu fyrr en liðnar eru a.m.k. 2 nætur frá útbýtingu frumvarpsins nema þingið samþykki fyrst með auknum meirihluta afbrigði frá þingsköpum, sem leyfi það. Þegar 1. umræðu er lokið fer málið til þeirrar nefndar sem frumvarpið fellur undir eða til Allsherjarnefndar ef það snertir margar nefndir. Einnig kemur þó til greina að frumvarpinu sé vísað frá eftir 1. umræðu.
Nefnd sem hefur frumvarp til umræðu getur flutt það til annarrar nefndar ef hún telur að það tilheyri henni frekar og þarf þá samþykki beggja nefnda að liggja fyrir. Nefndin skilar síðan nefndaráliti og breytingartillögu ef hún telur þörf á því.
Önnur umræða frumvarps
Umræðan byrjar á því að flutningsmaður frumvarps ræðir nánar um frumvarpið. Mælendur hafa eins langan tíma og þeir þurfa til að skila sínu áliti auk þess sem að rætt er nánar um einstaka hluta þess. Ef breytingartillögur hafa verið gerðar, þá eru greidd atkvæði um þær og eru því næst greidd atkvæði um einstakar greinar frumvarpsins eins og það stendur eftir samþykktar breytingar. Nú er hægt er að vísa frumvarpinu aftur til nefndar ef þörf er á eða jafnvel að vísa því frá. Nokkuð algengt er að 2. umræðu sé sleppt og farið beint í 3. umræðu frá þeirri fyrstu.
Þriðja umræða frumvarps
Rætt er um frumvarpið á ný í heild sinni. Eftir hana eru greidd atkvæði um breytingartillögur ef þær hafa verið gerðar. Að lokum eru greidd atkvæði um frumvarpið í heild sinni eins og það stendur eftir samþykktar breytingar. Þó er hægt að fresta 3. umræðu áður en kemur til lokaatkvæðagreiðslu og vísa frumvarpinu aftur til nefndar. Þá má gera nýjar breytingatillögur og 3. umræða getur þannig í raun skipst í nokkrar umræður.
Allar atkvæðagreiðslur eru opinberar nema umræður hafi verið gerðar óopinberar. Ef frumvarp er fellt, þá má ekki flytja það óbreytt aftur á sama þingi. Ef það er samþykkt, þá er það sent sem lög til forseta Íslands til undirritunar eða synjunar. Lög taka ekki gildi fyrr en þau hafa verið birt í Stjórnartíðindum.
Atkvæðagreiðslur
Atkvæði eru oftast greidd með rafeindabúnaði. Þingforseti gefur hljóðmerki sem heyrist um allt þinghúsið og lætur þannig vita af atkvæðagreiðslunni. Atkvæðagreiðslan er ekki gild nema að minnsta kosti helmingur þingmanna sé viðstaddur hana. Eingöngu er hægt að greiða atkvæði með eða á móti eða velja um að sitja hjá en eingöngu fyrri möguleikarnir tveir eru teknir gildir við talningu atkvæða. Ef að atkvæði með og móti frumvarpinu eru jafn mörg, þá fellur frumvarpið á jöfnum atkvæðum og öðlast ekki lagalegt gildi. Atkvæðagreiðslan má líka fara þannig fram að þingmenn tjái afstöðu sína með því að rétta upp hönd og einnig geta þingmenn líka krafist þess að atkvæði séu gerð með nafnakalli og spyr þá þingforseti hvern og einn þingmann hvort hann sé með eða á móti. Þingmenn geta líka komið upp í ræðustól og gert grein fyrir atkvæði sínu. Þingforseti getur líka lagt til að mál sé samþykkt án atkvæðagreiðslu ef að enginn þingmaður mótmælir. Allar niðurstöður eru birtar í Alþingistíðindum.
Þingmál má leggja undir atkvæði án þess að fara í gegnum umræður, tveir þriðju fundarmanna verða að samþykkja þá tillögu ef hún á fram að ganga.
Frumvörp um breytingu á stjórnarskránni
Sérstakar reglur gilda um frumvörp um breytingu eða viðauka á stjórnskipunarlögum. Ferlið sem lýst er hér að ofan er framkvæmt tvisvar. Fyrra skiptið má framkvæma hvenær sem er og skal rætt um frumvarpið í 3 umræður en það fer ekki fyrir forseta ef það er samþykkt í atkvæðagreiðslu, heldur skal rjúfa þing og boða til nýrra Alþingiskosninga. Nýkjörið þing ræðir um það aftur undir nýrri stjórn (eða sömu ef úrslit eru þannig). Frumvarpið fer ekki fyrir neina fastanefnd, heldur skal skipuð sérnefnd til að fjalla um málið. Í seinna skiptið sem frumvarpsferlið hefst skal rætt um frumvarpið í aðrar 3 umræður. Ef frumvarpið er samþykkt í seinna skiptið óbreytt og með 2/3 hluta atkvæða að baki sér í bæði skiptin, þá skal það lagt fyrir forseta.
Heimildir
法學
Act of Parliament Juro 法律 Juristeree Kazensko pravo Закон
Ernesto García
Æska og herár
José Ernesto García Castañeda fæddist þann 26. febrúar 1884 nálægt Nieves, Zacatecas og var annað af sjö börnum (og eina barninu sem lifði til fullorðinsára) José García Ávila (ca. 1855–1935) og fyrstu konu hans Marciana Castañeda Samaniego (1862–1893). Hann var skírður tólf dögum síðar 9. mars í kaþólsku kirkjunni í Santa María de las Nieves. Eftir að Castañeda lést ung af veikindum giftist García aftur Ignacia Balderas Martínez árið 1897 og eignaðist fjögur börn í viðbót áður en hún lést árið 1901. Árið 1910 braust út mexíkóska byltingin og skráði García sig til að hjálpa málstaðnum. Alls tók hann þátt í 29 hernaðaraðgerðum (þar á meðal orrustunni við Zacatecas).
Seinna líf og dauði
Nokkrum dögum eftir orrustuna við Zacatecas snéri hann aftur til Nieves og kvæntist Luciana Segura Burciaga (1890–1942) 15. júlí 1914 (sem var sami dagur og Victoriano Huerta forseti sagði af sér eftir ósigur alríkishersins í orrustunni við Zacatecas). Árið 1930 var García fyrst kjörinn í eitt af mörgum embættum sem forseti sveitarfélagsins Nieves (sem síðan 1963 hefur verið sveitarfélagið General Francisco R. Murguía). Eftir að Segura dó án þess að eignast börn giftist García Rosa Hernández Delgado (1914–1978). Í hjónabandi sínu eignuðust þau 7 börn, þar af 3 enn á lífi sem búa í Mexíkó frá og með 2020. Hinn 28. janúar 1955 lést García úr lungnabólgu 70 ára að aldri.
Hard Candy
Hard Candy getur átt við eftirfarandi:
Blóðhundur
Blóðhundur, einnig þekktur sem St. Hubertshundur, er afbrigði stórra hunda sem hafa verið ræktaðir sérstaklega sem sporhundar. Yfirvöld nota víða blóðhunda til þess að þefa uppi strokufanga, týnd börn og fórnarlömb náttúruhamfara, svo sem jarðskjálfta og snjóflóða. Blóðhundar eru þekktir fyrir að geta fundið lykt sem er margra daga gömul og fylgt henni eftir langar leiðir. Þeir hafa næmasta lyktarskyn allra hunda. Blóðhundar eru gæfir og geðgóðir hundar.
Rögnvaldur Ólafsson
thumb|Rögnvaldur hannaði meðal annars [[Húsavíkurkirkja|Húsavíkurkirkju. Kirkjan er ein af þremur krosskirkjum Rögnvaldar. Hinar tvær eru kirkjan á Breiðabólstað í Fljótshlíð og kirkjan í Hjarðarholti í Laxárdal (Dalasýslu). ]] Rögnvaldur Ólafsson (5. desember 1874 – 14. febrúar 1917) var íslenskur húsameistari (arkitekt). Hann var fyrsti Íslendingurinn sem nam byggingarlist og raunar fyrsti nútíma húsameistarinn sem Íslendingar eignuðust.
Rögnvaldur fæddist á Ytrihúsum í Dýrafirði (Vestfjörðum). Faðir hans var Ólafur bóndi Sachariasson og móðir hans Veronika Jónsdóttir. Rögnvaldur byrjaði nám nokkuð gamall. Hann lærði undir skóla hjá Þorvaldi Jónssyni prófasti á Ísafirði. Hann stundaði svo nám við Latínuskólann í Reykjavík. Þar hóf hann nám árið 1894 og var efstur námsmanna við útskrift árið 1900 og útskrifaðist sem utanskólasveinn. Fjórum árum síðar sigldi hann til Kaupmannahafnar til að nema húsgerðalist og fékk til náms nokkurn stuðning af landsfé. Lagði hann sig þar um hríð af miklu kappi eftir því námi, en sem nokkuð leið, tók hann að kenna heilsubilunar, sem síðar átti eftir að draga hann til dauða. Ágerðist sjúkleiki hans svo mjög, að hann hélt aftur til Íslands árið 1904. Starfaði hann þar til hann lést á Vífilsstaðaspítala.
Eitt af þekktari verkum Rögnvaldar er Húsavíkurkirkja sem var vígð 2. júní 1907. Hún er krosskirkja, byggð úr norskum viði. Edinborgarhúsið á Ísafirði sem er timburhús reist 1907. Nokkur önnur verk hans voru: Vífilsstaðaspítali sem var reistur 1908, Bíldudalskirkja, sem er steinhús og Þingeyrarkirkja sem er einnig steinhús og í gotneskum stíl. Þá eru skrifstofur forsetaembættisins til húsa í einni af byggingum Rögnvaldar, Sóleyjargötu 1.
Eldfærin
thumb|right|Eldfærin eftir H.C. Andersen. Dátinn hittir hundana. Eldfærin er ævintýri eftir H.C. Andersen. Þar segir frá dáta nokkrum sem gömul kerling sendi inn í holt tré að sækja fyrir sig eldfæri.
Inni í trénu hitti hann fyrir þrjá hunda, hvern af öðrum, og hafði sá minnsti augu á við undirskálar, sá næsti augu á stærð við mylluhjól og sá þriðji augu á stærð við Sívalaturn. Þeir sátu á kistum fullum af peningum og fyllti dátinn alla vasa af gullpeningum úr kistu stærsta hundsins. Hann fann svo eldfærin og færði kerlingunni en þegar hún vildi ekki segja honum af hverju hún vildi fá þau afhöfðaði hann hana.
Síðan fór hann til höfuðborgarinnar og lifði í vellystingum en þegar peningarnir voru búnir datt honum í hug að nota eldfærin og þá komu hundarnir og sóttu fyrir hann hvað sem hann vildi. Dátinn lét þá fyrst sækja meiri peninga en síðan langaði hann að sjá prinsessuna, sem var lokuð inni í turni sínum til að reyna að koma í veg fyrir að sá spádómur rættist að hún giftist ótignum manni. Hann lét hundana sækja sofandi prinsessuna nótt eftir nótt en þegar komst upp um hann var honum varpað í dýflissu og átti að taka hann af lífi.
H.C. Andersen byggði ævintýri sitt á gömlu skandinavísku ævintýri, þar sem hermaður notar töfrakerti til að kalla til sín járnmann sem uppfyllir óskir hans, en einnig eru augljós tengsl við söguna af Aladdín úr 1001 nótt. Einnig má finna tengsl við ævintýrin um Hans og Grétu, Rapunzel og Ali Baba.
Eldfærin er eitt af elstu ævintýrum Andersens og komu fyrst út 8. maí 1835 í bæklingi með nokkrum öðrum ævintýrum, meðal annars Prinsessunni á bauninni.
Sögulegt yfirlit söguheims Harry Potter-bókanna
Sögulegt yfirlit söguheims Harry Potter-bókanna er tekið saman af aðdáendum bókanna og miðast við þær litlu upplýsingar sem þar er að finna um atburði utan sögusviðs bókanna sjálfra.
Í Harry Potter og leyniklefanum kemur fram að draugurinn Næstum hauslausi Nick lést 31. október 1492. Í sömu bók heldur hann upp á 500 ára „dánarafmæli“, sem reiknast frá upplýsingum frá 31. október 1992. Þó svo að Næstum hauslausi Nick segi sjálfur við Harry Potter að hann hafi verið látinn í „nærri 400 ár“ í 7. kafla Harry Potter og viskusteinsins eru þetta talin vera afglöp höfundar og því reiknast dagsetningar og ártöl út frá dánardegi Nicks.
Mótsagnir og tímaskekkjur
Það eru víða mótsagnir í atburðarás Harry Potter-bókanna, en J.K. Rowling hefur viðurkennt að eiga í erfiðleikum með stærðfræði svo að fullkomið samræmi er ekki að finna. Þrátt fyrir erfiðleika með tímalínuna er hún notuð meðal annars af aðdáendum og Warner Bros..
Þegar dagsetningar eru gefnar upp stemma uppgefnir vikudagar ekki við raunverulega dagatalið. Dæmi um það er í Harry Potter og fanganum frá Azkaban þar sem Sybill Trelawney talar um 16. október 1993 sem föstudag, en sá dagur var í raun laugardagur.
Í Harry Potter og blendingsprinsinum notar Cornelius Fudge, galdramálaráðherra, persónufornafnið „hann“ um fyrirmann forsætisráðherra Englands. Ef rýnt er í tímalínuna kemur í ljós að bókin gerist árið 1996 en þá var John Major forsætisráðherra og fyrirrennari hans var kona, Margaret Thatcher. Hinsvegar er mögulegt að Fudge vísi til fyrri ráðherra þar sem Thatcher varð forsætisráðherra áður en Fudge varð galdramálaráðherra. Að auki minnir persónleiki forsætisráðherrans umtalaða mun meira á Tony Blair.
Jón S. Bergmann
Jón S. Bergmann (30. ágúst 1874 – 9. september 1927) var íslenskt skáld. Hann fæddist að Króksstöðum í Miðfirði í Vestur-Húnavatnssýslu. Foreldrar hans voru Sigfús Bergmann Guðmundsson og fyrri kona hans Jóhanna Jónsdóttir. Kona Jóns var Helga Málmfríður Magnúsdóttir (f. 1880) frá Miðhúsum í Garði en þau slitu samvistir. Jón og Helga áttu saman eina dóttur, Guðrúnu Jóhönnu (f. 1904).
Sögulegt yfirlit söguheims Harry Potter-bókanna
Mótsagnir og tímaskekkjur
Í bókunum er að minnsta kosti ein tímaskekkja. Í bókinni Harry Potter og eldbikarinn skrifar hann bréf þar sem kemur fram að frændi hann, Dudley Dursley, hafi hent PlayStation-leikjatölvunni sinni í gólfið. Þetta mun hafa gerst sumarið 1994 samkvæmt tímalínunni en PlayStation fór fyrst í sölu í Japan desember sama ár en árið eftir í Evrópu og Bretlandi. Bókin er gefin út árið 2000 svo þetta er trúlega skekkja af höfundar hálfu.
Jón S. Bergmann
Jón stundaði nám í Flensborg. Var hann síðan 3 ár í Englandi, þá barnakennari í Njarðvíkum og Keflavík og lögregluþjónn í Hafnarfirði um hríð frá 1906. Fór þá til Englands og var í siglingum frá Fleetwood til Ameríku í 7 ár. Kom þá enn heim, var víða og stundaði ýmis störf, einkum skrifstofustörf. Hann var hestamaður mikill.
Bakki
Margar staðir á Íslandi bera nafnið Bakki bæði bæir og landspildur:
Jón S. Bergmann
Þegar Jón var til sjós þá mun skipskista hans hafa glatast í einni ferðinni og þar með allur skáldskapur hans í bundnu máli.
Jón varð snemma kunnur af ýmsum lausavísum og kvæðum enda hagmæltur mjög og fljótur að yrkja og er talinn einn af snjöllustu hagyrðingum landsins. Eftir Jón liggja fjölmargar lausavísur og tvær ljóðabækur Ferskeytlur (1922) og Farmannsljóð (1925). Saman hafa þessar bækur verið gefnar út sem Ferskeytlur og farmannsljóð (1949). Útgefandi Ferskeytlna og farmannsljóða var dóttir Jóns, Guðrún Jóhanna.
Hansa 303
Access 303 er lítill 3,03 metra langur og 1,35 metra breiður kjölbátur fyrir einn til tvo siglingamenn með eitt bermúdasegl og sjálfvendandi fokku hannaður af ástralska skútuhönnuðinum Chris Mitchell fyrir fyrirtæki sitt Access Dinghies Systems. Bátnum er ætlað að vera öruggur kjölbátur sem hentar líka fötluðum siglingamönnum. Líkt og í Access 2.3 sitja siglingamennirnir ofaní bátnum hlið við hlið þannig að þeir snúa fram og stýra með stýripinna aftan á kjölkistunni sem er tengdur við stýrið með böndum. Bóman situr hátt á mastrinu svo hún rekist ekki í höfuð siglingamanna í vendingum. Fellikjölurinn er 30 kíló og báturinn er borðhár og -breiður til að veita hámarksöryggi. Hægt er að fá Access 303 með rafmótorstýringu fyrir stýri og stórskaut fyrir siglingamenn með takmarkaða hreyfigetu.
Einn bátur af þessari gerð var tekinn í notkun af siglingafélaginu Nökkva árið 2011.
Okkar tímatal
Okkar tímatal, ásamt hugtökunum fyrir/eftir okkar tímatal (skammstafað f.o.t. og e.o.t.), er aðferð til að vísa til þess tímatals sem miðast við fæðingu Krists á trúhlutlausari hátt. Okkar tímatal er þannig ekki annað tímatal en það sem á uppruna sinn í Kristni heldur aðeins önnur aðferð til að vísa til ára í því tímatali. Heitin 27 f.o.t. og 27 f.Kr. eru því jafngild og vísa til sama árs.
Á ensku hefur lengi verið notast við hugtökin Common Era (skst. CE og BCE) eða Vulgar Era. Eftir Frönsku byltinguna var tekið upp á því að nota Notre ère í frönsku, sem varð unserer Zeitrechnung í þýsku. Þaðan er íslenska hugtakið komið. „Fyrir okkar tímatal“ hefur verið notað lengi í íslensku en „eftir okkar tímatal“ og skammstafanirnar e.o.t. og f.o.t. tóku fyrst að sjást undir lok 20. aldar.
Hallbjörn Hjartarson - Syngur eigin lög
Hallbjörn Hjartarson - Syngur eigin lög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni syngur Hallbjörn Hjartarson eigin lög Útsetningar og hljómsveitarstjórn Jón Sigurðsson. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Ljósmynd á framhlið: Kristján Magnússon
Ferkílómetri
Ferkílómetri (Einnig: km²) er flötur sem er einn kílómetri á hvern veg (flatarmál) — kílometri í öðru veldi. Táknunin "km2" merkir (km)2, ferkílometra, en ekki k(m2), sem myndist kallast kílofermetri.
Hann jafngildir: Hann samsvarar einnig um það bil:
Eberg
Eberg er íslenskt karlmannsnafn.
Bjarki
Bjarki er íslenskt karlmannsnafn.
Orkumálastjóri
Orkumálastjóri er forstjóri Orkustofnunar. Orkumálastjóri er ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í orkumálum og öðrum auðlindamálum sem Orkustofnun eru falin með lögum.
Til embættisins var stofnað 1. júlí 1967 þegar ný orkulög tóku gildi og Orkustofnun tók til starfa. Á sama tíma var embætti raforkumálastjóra lagt niður, en það hafði verið stofnað með raforkulögum vorið 1946.
Embættinu hafa gegnt:
Mítra
Mítra er íslenskt kvenmannsnafn.
Nýju fötin keisarans
thumb|right|Myndskreyting við ævintýrið eftir Vilhelm Pedersen. Nýju fötin keisarans (danska: Kejserens nye Klæder) er ævintýri eftir danska skáldið og rithöfundinn H.C. Andersen sem fjallar um hégómlegan keisara sem lætur blekkjast af tveimur klæðskerum. Ævintýrið kom fyrst út í bókinni Eventyr, fortalte for Børn 1837.
Jimmy Ruffin
Jimmy Ruffin (fæddur 7. maí 1939 í Collinsville í Mississippi; d. 17. november 2014) var bandarískur sálar-söngvari og eldri bróðir David Ruffin (úr The Temptations).
Árið 1966 sló hann í gegn með laginu „What becomes of the brokenhearted“ en vegna ósætta við Berry Gordy, forstjórn Motown-útgáfunnar, kom næsta lag Ruffin einungis út í Ástralíu. Þá gáfu þeir bræður, Jimmy og David, út ábreiðu af „Stand by me“, lagi Ben E. King. Aðrir smellir Jimmy Ruffin eru t.d. „I've passed this way before“, „Gonna give her all the love I've got“, „Don't you miss me a little bit baby“, „I'll say forever my love“, „It's wonderful to be loved by you“ og „Tell me what you want“.
Breiðskífur
Breiðskífurnar voru gefnar út af Tamla Motown Label í Bretlandi.
Hausröndungur
Hausröndungur (fræðiheiti: Mugil cephalus) er fiskur af röndungaætt.
Útlit
Bakið á hausröndung er ólífugrænt, hliðar eru silfraðar og renna síðan út í hvítt á maganum. Fiskurinn hefur oftast sex eða sjö einkennandi láréttar rendur en enga hliðarrák. Munnur þunnur með örmjóar varir. Algeng lengd er 50 cm en getur verið á bilinu 30–100 cm. Hámarksþyngd er 8kg.
Lífsferill
Hausröndungar geta lifað bæði í saltvatni og ferskvatni (í ám og vötnum). Það er mismunandi eftir hvar í heiminum fiskurinn lifir hvort hann sé einungis í sjó eða líka í ferskvatni. Fullþroska hausröndungar mynda stórar torfur í grunnum sjó nær yfirborðinu, oft nálægt kóralrifum.
Hins vegar hrygnir hann í dýpri sjó, hrygning fer fram á mismunandi tíma ársins eftir svæðum. Kvenkyns fiskurinn hrygnir 0,8 til 2,6 milljón eggjum og um er að ræða ytri frjóvgun. Seiði færast síðan með straumi af mjög grunnum sjó þangað til þau verða um 5cm löng og færast þá í dýpri sjó. Fiskurinn verður svo fullþroska um 3–4 ára.
Fæða
Aðalfæða hausröndunga eru ýmiskonar svifdýr. Fullþroska fiskar borða einnig þörunga þegar þeir lifa í ferskvatni. Hausröndungar hafa langan meltingarveg og hluti af maganum þar sem veggur hans er mjög þykkur líkt og fóarn sem gefur þeim kleift að borða bergmylsnu.
Heimkynni og útbreiðsla
Hausröndungar lifa víða um heiminn á strandsvæðum, nánar tiltekið í fjörðum, ármótum við sjó og í víkum, lónum og höfnum. Einnig finnast þeir í ám og í vötnum, aðallega á hitabeltis- og heittempruðum svæðum. Fiskurinn finnst þó einnig á kaldari svæðum. Oftast á 0–10 m dýpi en hefur fundist á allt að 120 m dýpi og í 8–24°C.
Í Vestur-Atlantshafi finnst hann frá Nova Scotia í Kanada suður að Brasilíu, þar á meðal í Mexíkóflóa. Hausröndungur hefur þó ekki fundist í Karíbahafinu. Í Austur-Atlantshafinu finnst hann frá Frakklandi og suður að Suður-Afríku. Enn fremur finnst fiskurinn bæði í Miðjarðarhafi og Svartahafinu.
Hausröndungar er þó algengastur í Indlands- og Kyrrahafinu, þar sem fiskurinn finnst á flestum strandasvæðum.
Veiðar og eldi
Kínverjar tilkynntu veiðar á hausröndungi fyrst árið 1995 og eru þeir í dag lang mesta veiðiþjóðin í veröldinni  með rúm 127.000 tonn árið 2015. Hausröndungar eru veiddir víða um heim, nánast allstaðar þar sem þeir finnast í einhverju magni. Stærstu löndin í hausröndunga veiðum 2010–2015 voru Kína, Suður-Kórea og Taívan. Heimsafli og eldi á undanförnum árum hefur verið um og yfir 50.000 tonn og fer hækkandi. Veitt er með voðir, fallneti, tálkneti og ýmiss konar handfærum.
Töluvert hefur verið um hausröndungaeldi bæði á landi og í sjó í tugi ára. Helstu eldissvæðin eru miðjarðahafslönd, Suðaustur-Asía, Taívan, Japan og Hawaii. Í dag er Taívan og Ítalía stærst í landeldi og Kórea stærst í sjóeldi. Aðferðir í eldi hausröndunga hafa verið að þróast mikið, þá sérstaklega á Ítalíu. Mest af eldinu er enn háð seiðum sem er safnað í náttúrunni, þar sem það er enn ódýrara en að reka seiðaeldisstöðvar.
Litli ljóti andarunginn
Litli ljóti andarunginn (danska: Den grimme Ælling) er ævintýri eftir danska skáldið og rithöfundinn H.C. Andersen um álftarunga sem klekst út í stokkandarhreiðri. Sagan kom fyrst út árið 1843 í bókinni Nye Eventyr.
Hausröndungur
Vinnsla og markaðir
Hausröndungur er venjulega seldur heill eða slægður, sjaldan flakaður en þó stundum. Stærsti markaðurinn fyrir hausröndunga er miðjarðahafssvæðið, aðallega Egyptaland. Þar er hann mestmegnis seldur ferskur eða ísaður. Eldisfiskurinn er mest seldur ferskur á uppboðsmörkuðum á hverjum degi. Venjulega er að fiskurinn ekki lengur í ís en einn dag. Þar sem fiskurinn er seldur ferskur er lítill markaður fyrir frystan hausröndung. Þó er hausröndungur stundum blautsaltaður eða marineraður, þetta er lúxusmatur í Egyptalandi og nokkrum Arabaríkjum.
Einnig er fiskurinn vinsæll í sumum Asíulöndum en þar er sagt að hann hefur verið veiddur og borðaður frá fornu fari. Líklega vegna þess að hausröndungurinn lifði í grunnum sjó eða vatni og í stórum torfum þannig auðvelt var að veiða mikið án þess að hafa stóra báta eða veiðarfæri. Í Vestur- og Norður-Evrópu og Norður-Ameríku er lítill markaður fyrir hausröndung. Smá markaður er í Bandaríkjunum en þar er fiskurinn aðallega notaður sem beita. Ekki er mikið útflutt af hausröndungi þar sem nær allur fiskurinn sem er annars vegar veiddur eða hins vegar alinn er neytt í framleiðslulandinu þar sem eftirspurn hefur aukist. Enn fremur eru hrogn seld fersk eða reykt og notuð í kínverskum lækningum.
Hard Candy (kvikmynd)
Hard Candy er sálfræðispennumynd sem fjallar um barnaníðing og 14 ára stelpuna sem hann gerir tilraun til að snara.
Leikstjóri myndarinnar var David Slade, og hún var skrifuð af Brian Nelson. Aðalleikarar eru Patrick Wilson og Elliot Page. Kvikmyndin frumsýndi þann 14. apríl 2006.
Eminem
Eminem (fæddur þann 17. október 1972 sem Marshall Bruce Mathers III, í Kansas City, Missouri, Bandaríkjunum) er bandarískur rappari sem var einn vinsælasti og umdeildasti rapparinn á sínum tíma.
Æviágrip
Hann ólst upp í Detroit og byrjaði að rappa fjórtán ára. Eftir nokkur ár tók hann þátt í rappkeppni í landi sínu, þar sem hann gerði góða hluti, og varð hann fljótur að skapa sér nafn. Árið 1995 var hann neyddur til að skpita um tónlistanafn, M&M, vegna ágreinings um höfundarrétts Mars, Inc., sem framleiðir súkkulaðihnappa M&M's. Þess í stað fann hann upp nafnið Eminem, MM (á ensku, M og M), sem eru upphafsstafir hans.
Eminem kynntist Kimberly árið 1989 þegar hann var fimmtán ára og hún þrettán ára í partýi hjá sameiginlegum vin. Eminem og Kimberly giftust 1999 – 2001. Þessa dagana býr hann með dóttur sinni (Hailie Jade Matthers) í Los Angeles. Hún hefur tekið þátt í nokkrum lögum hans.
Ferill
Ferill hans í tónlist hófst þegar hann fékk samning við Aftermath Records árið 1997. Það var rapparinn og plötuframleiðandinn Dr. Dre, sem sá hann eftir að hann hafnaði í öðru sæti í rappkeppni. Hljómplatan The Slim Shady LP var gefin út árið 1999 hann fékk heiminum til að vakna upp við þessa hljómplötu. Platan var þrefaldur sigurvegari í vali rappheimsins, og hann gerði lagið Guilty Conscience sem varð mjög frægt.
Eminem hefur unnið til fjölda verðlauna, meðal annars Óskarsverðlauna.
Herts
Herts (þýska Hertz), er SI-mælieining tíðni, táknuð með Hz. Nefnd eftir þýska eðlisfræðingnum Heinrich Rudolf Hertz (1857-1894). Eitt herts jafngildir sveiflutíðninni einni sveiflu á sekúndu, samsvarandi því að ákveðinn atburður gerist einu sinni á hverri sekúndu (kallast einnig rið), þ.e. 1 Hz = 1 s-1 = 1 rið.
Sólarhringur
thumb|Yfirlitsmynd yfir birtu á ákveðinni stundu í [[janúar.]] Sólarhringur er tímaeining, sem miðast við möndulsnúningstíma jarðar miðað við sólu og er (oftast) reiknuð 24 klukkustundir. Sólarhringur er ekki SI-mælieining. Miðað við fastastjörnur er sólarhringurinn nákvæmlega 23 klukkustundir, 56 minútur og 4 sekúndur.
Sólarhingur var upphaflega ákvarðaður út frá sýndargangi sólar, þ.e. sönnum sóltíma og samkvæmt jarðmiðjukenningunni var einn sólarhringur sá tími sem það tók sólina að fara einn hring á himninum, frá austri til austurs á ný. Réttara þykir þó að tala um þann tíma sem það tekur jörðina að snúast einn hring um möndul sinn miðað við fastastjörnur (sbr. sólmiðjukenningu). Sólarhringur sem þannig er mældur er ekki nákvæmlega 24 klukkustundir og vantar í raun fjórar mínútur til að hann fylli 24 tíma. Í raun tekur einn möndulsnúningur jarðar 23 klukkustundir, 56 mínútur og 4,091 sekúndur. En á þeim tíma hefur jörðin færst á braut sinni um sólu, og því hefur afstaða jarðar og sólar breyst. Það þýðir að jörðin þarf að snúast örlítið lengra til að sólin virðist á sama stað á himninum, en það tekur 3 mínútur og 55,909 sekúndur. Þess vegna er sólarhringurinn nákvæmlega 24 klukkustundir (sem eru 1440 mínútur, eða 86400 sekúndur), þótt einn snúningur jarðar sé í raun aðeins styttri. Nú er venja að líta svo á að sólarhringurinn byrji klukkan 0:00:00 og endi einni sekúndu eftir klukkan 23:59:59, en þá er klukkan annað hvort 24:00:00 eða 0:00:00 og er sá tími kallaður miðnætti. Klukkur dagsins í dag miðast við s.k. meðalsóltíma, en ekki sannan sóltíma.
Dagur er sá hluti sólarhrings, sem varir frá sólarupprás til sólarlags, en nótt er frá sólarlagi til sólarupprásar.
Eyktir
Hverjum sólarhring er skipt í fjóra hluta: nótt, morgunn, dag, aftann. Hverjum hluta var síðan skipt í tvo aðra hluta sem kölluðust eyktir er stóðu í þrjár klukkustundir hver. Sumar þeirra eru enn notaðar í daglegu máli.
14 (tala)
14 er náttúruleg tala. Talan á undan 14 er 13 og talan á eftir er 15.
Dufgussynir
Dufgussynir voru nafnkunnir bræður á Sturlungaöld, liðsmenn Sturlunga og frændur. Þeir voru synir Dufgusar Þorleifssonar (Dufgúsar) bónda á Sauðafelli í Dölum, Hjarðarholti og Stafholti, en Þuríður móðir hans var laundóttir Hvamm-Sturlu. Bræðurnir voru fjórir: Svarthöfði, Kolbeinn grön, Björn drumbur og Björn kægill (eða Kægil-Björn). Þeir þóttu hraustir og miklir bardagamenn og voru jafnan í liði Sturlunga, fyrst með Sturlu Sighvatssyni og síðar meðal annars með Þórði kakala og koma mjög víða við sögu í Sturlungu.
Kægil-Björn var veginn af mönnum Kolbeins unga í Króksfirði 18. apríl 1244, sagður hafa dáið hlæjandi.