cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leymah Gbowee
Æviágrip
Leymah Gbowee fæddist þann 1. febrúar árið 1972 í miðhluta Líberíu. Fyrri borgarastyrjöldin í Líberíu braust út þegar hún var sautján ára og varði í átta ár, til ársins 1997. Undir lok styrjaldarinnar sótti Gbowee þriggja mánaða námskeið í félagsráðgjöf á vegum UNICEF. Aðeins tveimur árum eftir lok styrjaldarinnar braust seinni borgarastyrjöldin í Líberíu út og Gbowee flúði til Gana ásamt eiginmanni sínum og þremur börnum.
Gbowee bjó um hríð heimilislaus á götunni í Gana en ákvað að endingu að snúa heim til Líberíu ásamt börnum sínum. Eftir heimkomuna hóf hún þátttöku í starfsemi til að endurþjálfa fyrrum barnahermenn og gerðist sjálfboðaliði í friðarhreyfingu lúthersku kirkjunnar í Monróvíu. Eftir að hafa lesið sér til um friðarferli stofnaði Gbowee ásamt nígeríska lögfræðingnum Thelmu Ekiyor friðarhreyfingu kvenna undir nafninu Women in Peacebuilding Network.
Gbowee og meðlimir friðarhreyfingarinnar gengu á markaði, kirkjur og í moskur og dreifðu bréfum þar sem líberískar konur voru hvattar til þess að nýta krafta sína í þágu friðar og krefjast aðildar að friðarferlinu. Með hreyfingunni sameinuðust konur af öllum trúarbrögðum og þjóðarbrotum í Líberíu til að krefjast friðar í samtökum undir nafninu Women of Liberia Mass Action for Peace. Árið 2003 fór Gbowee fyrir kröfugöngu í Monróvíu þar sem þess var krafist að líberískir hermenn hættu að nauðga konum í stríðinu. Á sama tíma vakti Gbowee mikla athygli á hreyfingu sinni með því að hvetja líberískar konur til þess að fara í kynlífsverkfall þar til friði væri náð í landinu.
Kvennahreyfingin átti drjúgan þátt í því að forseti Líberíu, stríðsherrann Charles Taylor, hrökklaðist frá völdum í ágúst árið 2003 og að samið var um frið fáeinum dögum síðar. Bráðabirgðastjórn tók við völdum þar til frjálsar forsetakosningar voru haldnar í október árið 2005. Í kosningunum vann bandamaður Gbowee, Ellen Johnson Sirleaf, sigur og tók við embætti forseta Líberíu í byrjun næsta árs.
Árið 2011 voru Gbowee og Sirleaf sæmdar friðarverðlaunum Nóbels ásamt Tawakkol Karman frá Jemen. Gbowee hét því að nota sinn hluta verðlaunafésins til þess að koma á náms­styrkja­kerfi fyr­ir stúlk­ur í Afr­íku og til að aðstoða kon­ur sem hafa verið fórn­ar­lömb stríðsátaka.
Kolstorkur
Kolstorkur (fræðiheiti: Ciconia nigra), einnig kallaður svartstorkur, er tegund storka.
Jóhann Smári Karlsson
Jóhann Smári Karlsson (f. 30. júní 1961) er íslenskur ljósmyndari, sem ólst upp í Reykjavík. Hann hefur sýnt myndir sínar síðan á fjöldanum öllum af samsýningum sem og einkasýningum, meðal annars á Ítalíu, Tékklandi og Íslandi. Ásamt því að taka þátt í og halda sýningar, hefur Jóhann Smári fengið ljósmyndir sínar birtar í mörgum miðlum, dagblöðum, tímaritum og í sjónvarpi.
Jóhann Smári fylgdist vel með Búsáhaldabyltingunni á Íslandi sem fór fram veturinn 2008 og hefur sýnt myndir sínar frá henni á einkasýningunni Revolution, sem hefur farið víða á Ítalíu. Jóhann Smári var kosinn ljósmyndari ársins 2009 af danska ljósmyndablaðinu Zoom -Danmarks Professionelle Fotomagasin. Jafnframt heldur hann úti vef um útilistaverk í Reykjavík.
Samsýningar
Jóhann tók þátt í sameiginlegri ljósmyndarkeppni íslenska flickr notenda, flickr-flakk og heljastökk í Ljósmyndarsafni Reykjavíkur. Flickr.com vefurinn er myndasíða á netinu og ljósmyndarasamfélag. Hluti af þessari sýningu var settur upp á Íslenskri menningarhátíð í prag, Tékklandi, í október 2007, þar á meðal voru verk Jóhanns. Íslenski flickr hópurinn setti jafnframt upp sýningu í Ráðhúsi Reykjavíkur í maí 2008, undir nafninu flickr@iceland.
Aðrar samsýningar Jóhanns eru:
Útgáfur
Jóhann sendi inn myndir í keppnina Grand Prix 2009, haldin af danska ljósmyndarablaðinu Zoom. Í aprílmánuði ársins sendi hann inn myndina Hvor er himmerlige og myndirnar Natur og På månen í september og október sama árs. Síðasta mynd Jóhanns í keppninni var Der kommer fremmende, í desember á árinu, en hún var valin vinningsmynd ársins, í janúar 2010. Jóhann var jafnframt valinn ljósmyndari keppninar. Vinningsmynd Jóhanns í Grand Prix 2009 var síðar valin af National Geographic sem mynd dagsinns, 11. maí 2010 og í ljósmyndarsyrpu fyrstu viku maí.
Aðrar útgáfur Jóhanns eru:
Tenglar
Útilistaverk í Reykjavík Ítalska sýningin Revolution
Litarefni
thumb|250px|Lítarefni í vatni.
Litarefni eru efni sem eru bætt í til dæmis mat til þess að breyta litnum. Ákveðin litarefni eru þó varasöm í matvælum (E102, E104, E110, E122, E124 og E129) þar sem þau geta valdið óæskilegri hegðun barna. Litarefni voru fyrst notuð á tímum hellamynda, fyrir 33.000 árum.
Axel Andrésson
Æviágrip
Axel heillaðist ungur að knattspyrnu og einlægur íþróttaáhuginn fylgdi honum alla tíð. Hann var aðaldriffjöðurin í starfi Víkings um árabil, var kjörinn fyrsti formaður félagsins árið 1908 og gegndi formennsku samfleytt til 1924 ásamt því að þjálfa marga flokka Víkings. Hann varð síðan aftur formaður Víkings á árunum 1930–1932.
Axel var fyrsti knattspyrnudómarinn í Reykjavík og sinnti hann því starfi í um 15 ár. Hann fór með dómgæslu fyrir hönd Víkinga um árabil. Hann var sá fyrsti til að þreyta dómarapróf í knattspyrnu hjá ÍSÍ - Íþróttasambandi Íslands og stofnaði hann Knattspyrnudómarafélag Reykjavíkur. Íþróttir urðu ævistarfið og var hann alla tíð talsmaður drengilegra átaka á vellinum og lagði mikið upp úr því að kenna mönnum réttar leikreglur. Taldi hann að agi, réttsýni og drengskapur á vellinum fylgdi leikmönnum út í lífið: "Taki einhver liðsmaður upp á því að sýna af sér fantaskap, og ég tala ekki um, ef allt liðið grípur til þess, þá hverfur fegurðin og ljótleikinn tekur við". Axel hóf sendikennarastarf hjá ÍSÍ árið 1941, aðallega sem knattspyrnukennari og þjálfari og hélt íþróttanámskeið um land allt þar sem aðaláherslan var lögð á knattspyrnu og handknattleik, en einnig fléttað inn boðhlaupi og fleiri greinum. Fljótlega mótaði hann sínar eigin kennsluaðferðir sem þóttu nýstárlegar og taka mjög fram fyrri aðferðum í þessum efnum. Urðu kerfi þessi landskunn, kennd við Axel og kölluð Axelskerfin. Sjálfur sagði Axel: "Ég setti aðalkerfið saman strax 1941 og handknattleikskerfið árið eftir. Vöggukerfið svokallaða handa yngstu nemendunum setti ég saman 1947. Því kerfi mætti líkja við það þegar börnin eru að læra að stafa, allt undirstöðuatriði. Börnin læra að hlýða og koma vel fram, feimnin hverfur og sjálfstraustið eykst. Keppni kemur fram á öllum stigum kerfisins, en hún er þó ekki markmiðið, heldur drengilegur leikur. Keppendur eru fyrst og fremst allir vinir og félagar".
Þann 4. febrúar 1954 var Axel haldið samsæti í Reykholtsskóla og voru margar ræður haldnar þar.
Einn nemandinn, Þorsteinn frá Hamri - 15 ára gamall, las þar frumort kvæði í virðingarskyni til Axels sem síðar birtist í Morgunblaðinu. Síðustu erindin eru eftirfarandi:
Einar Jónsson dannebrogsmaður
Einar Jónsson (9. júlí 1754 – 6. desember 1845) fæddist í Miðdalsgröf á Ströndum og lést á Kollafjarðarnesi.
Einar braust úr sárri fátækt í álnir og gerðist stórbóndi í Strandasýslu á 18. og 19. öld. Einar var snemma atorkusamur og hneigður fyrir búsýslu og var staðráðinn í að sigla til annarra landa og komst það svo langt að hann var búinn að fá far með skipi, en þegar hann var ferðbúinn og ætlaði að fara á bak hesti sínum, sá hann að móðir hans grét, - það þoldi hann ekki, hætti við ferðina og fór aldrei. Þegar Einar kom að Kollafjarðarnesi urpu nokkrar æðarkollur í hólma einum. Óx varpið svo mikið að þau fengu 100 pund af dún úr hólmanum.
Fyrri kona Einars var Ragnheiður Jónsdóttir, ættuð úr Skagafirði, seinni kona var Þórdís Guðmundsdóttur (f. um 1777, d. 31. júlí 1861). Byrjuðu þau búskap sinn að Klúku og búslóð þeirra var öðru megin á hesti, en hinum megin var barnsvagga með barni í. Þar voru þau í tvö ár en hrökkluðust þaðan nauðug og þá gaf Einar hið fræga loforð sitt. Ragnheiður var skörungur mikill og hjálpfús við alla þá, sem áttu bágt. Ef þau urðu þess vör, að barn væri einhversstaðar haft útundan, tóku þau það til sín og ólu upp. Árið 1800 eru á heimili þeirra fjögur tökubörn 2-11 ára. Ragnheiður kona Einars lést 30. sept. 1806. Þórdís Guðmundsdóttir var komin undir þrítugt og hafði lengi verið vinnukona á Kleifum. Nótt eina dreymdi hana að til hennar kæmi ókunnugur maður og segði við hana: "Láttu ekki liggja illa á þér. Kaupið er Kollafjarðarnes" Hún gerðist þjónustustúlka hjá Einari og varð síðan seinni kona hans. Þegar þau giftust 1809 var Þórdís 23 árum yngri. Faðir Einars var Jón Brynjólfsson hreppstjóri í Tungusveit og bóndi í Miðdalsgröf og Heydalsá í Strandasýslu. Móðir hans var Þuríður Ólafsdóttir systir Eggerts í Hergilsey. Þau áttu mörg börn og var systir Einars Valgerður langamma Guðbjargar Jónsdóttur í Broddanesi sem skrifaði Gamlar Glæður 1943.
Börn Einars voru Ásgeir Einarsson, alþingismaður og bóndi á Kollafjarðarnesi, Magnús Einarsson á Hvilft, bóndi að Hvilft í Önundarfirði, Guðmundur Einarsson, bóndi á Kleifum, Torfi Einarsson, alþingismaður og bóndi á Kleifum, Jón Einarsson, bóndi og skipstjóri á Sveinseyri við Dýrafjörð og Ragnheiður Einarsdóttir kona Sakaríasar bónda á Heydalsá og Kollafjarðarnesi en móðir Guðlaugar Sakaríasdóttur konu Torfa Bjarnasonar í Ólafsdal. Einar fékk lærðan mann til að kenna sonum sínum, en óþarfi þótti honum það, þegar Ragnheiður dóttir hans vildi líka fá að læra.
Með gjafabréfi 20. maí 1818 gaf Einar jörðina Gróustaði í Geiradal Barðastrandasýslu í til fátækra bænda sem urðu fyrir áföllum. Gjafabréfið hófst með orðunum „Efndanna er vant, þá heitið er gert“. Árið 1780 hafði hann, þá bláfátækur leiguliði á jörð sem hann varð að yfirgefa, gefið það heit að ef hann eignaðist tvær tilnefndar jarðir í Tungusveit, myndi hann gefa aðra þeirra til fátækra. Þetta heit efndi hann, þótt hann hafi ekki eignast þessar tilgreindu jarðir. Einar áskildi að ráðvandir, frómlyndir fátæklingar njóti hagnaðar af gjöfinni. Fráskildir hlunnindum þessum séu vanþrifa búendur, innfluttir í hreppinn og þeir innfæddir, sem ekkert duglegt aðhafast eða eyða því, sem þeim bætist, til að kaupa tóbak og annan óþarfa. Ásgeir tók við búi af föður sínum vorið 1838. Einar andaðist 91. árs í Kollafjarðarnesi og Þórdís dó 31. júlí 1861 á Þingeyrum. Frá þeim er allmikill ættbálkur kominn. Einar var sæmdur dannebrogsorðunni 1815.
Einar var jarðsettur að Felli í Strandasýslu og á legsteini hans, sem er úr smíðajárni er áletrað:
Hjalti
Hjalti er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið kemur fyrir í Landnámu og Íslendinga sögum. Hjalte er þekkt í Danmörku frá fornu fari og í Svíþjóð frá síðustu öld. Uppruni nafnsins er trúlega af tvennum toga. Það gæti verið myndað af hjalt "handhlíf, þverstykki á sverði" eða merkt "Hjaltlendingur, íbúi Hjaltlands eða Hjaltlandseyja".
Íslaug
Íslaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Fornleifarannsóknir að Skálholti
Fornleifarannsóknir að Skálholti hófust eftir alvöru miðja 20. öld þó voru ýmsir fornfræðingar á 19. öld sem skráðu upplýsingar um fornleifar í Skálholti. Skálholt er einn merkasti sögustaður landsins, samtvinnaður sögu kristni á Íslandi. Kirkja var reist í Skálholti stuttu eftir kristnitöku og sat þar fyrsti biskup Íslands. Skálholt var höfuðstaður landsins í um 750 ár, miðstöð kirkjustjórnar og mikið fræðasetur. Vitað er að í kringum 1200 bjuggu um 120 manns í Skálholti. Þar hefur því staðið þorp húsa af ýmsum stærðum og gerðum sem mynduðu fyrsta þéttbýlið á Íslandi.
Óvíða er mögulegt að rannsaka með uppgreftri húsakynni af jafnfjölbreyttu tagi og frá jafnmörgum tímabilum, enda er í Skálholti að finna minjar frá öllum öldum Íslandssögunnar. Hér gefst því einstakt tækifæri til að afla upplýsinga um þau tímabil sem lítið er fjallað um í rituðum heimildum.
Þar sem biskupssetrið í Skálholti hefur staðið um aldir fer ekki hjá því að vænta megi mikilla fornleifa í jörðu. Lengi hefur verið vitað að merkilegar minjar væru undir sverði á þessum forna höfuðstað landsins.
Þó að raunverulegar fornleifarannsóknir hæfust ekki í Skálholti fyrr en eftir miðja 20. öld komu þar ýmsir fornfræðingar á 19. öld sem skráðu upplýsingar um fornleifar í Skálholti.
1873
Fyrstur þeirra var danski fornfræðingurinn Kristian Kålund en hann kom við í Skálholti 1873 og þótti „ekki mikið eftir af dýrð biskupstímans“. Þar var nú ósjáleg trékirkja og bærinn „á engan hátt glæsilegur“. Það eina sem honum þótti enn vera sem áður var hið fagra útsýni. Kålund getur þess að sagnir á staðnum snúist einkum um Þorlák helga og hins vegar um atburði kringum Jón Arason Hólabiskup. Var Kålund sýndur staðurinn hjá kirkjugarðinum þar sem Jón og synir hans voru teknir af lífi og voru „blóðblettirnir“ enn sýnilegir á klöppinni. Einnig hafði til skamms tíma verið laut í kirkjugarðinum þar sem hinir líflátnu höfðu verið jarðaðir uns Norðlendingar grófu þá upp og fluttu til Hóla.
1893
Brynjúlfur Jónsson frá Minna-Núpi var fyrstur íslenskra fornfræðinga til að kanna minjar í Skálholti. Hann kom þar árið 1893 og skráði sýnileg ummerki, munnmæli og frásagnir staðkunnugra um fornleifar. Brynjúlfur kannaði legsteina í kirkjunni og kirkjugarðinum og skráði niður áletranir á þeim. Hefur honum þótt ástand þessara merku fornleifa dapurlegt og lýkur skýrslu sinni með þessum orðum: „Mjög er áríðandi að vernda hinar fáu fornmenjar sem enn finnast í Skálholti.“
1927
Þá friðlýsti Matthías Þórðarson þrennar minjar í Skálholti: Þorláksbúð, Staupastein og Þorláksbrunn.
1949
Árið 1949 urðu þáttaskil í sögu minjaverndar í Skálholti. Að frumkvæði Sigurbjarnar Einarssonar, sem þá var prófessor í guðfræði við Háskóla Íslands, var stofnað Skálholtsfélag sem hafði það að markmiði að vinna að endurreisn Skálholtsstaðar. Varð félaginu vel ágengt og ráðist var í að reisa nýja kirkju þar sem hinar fyrri kirkjur höfðu áður staðið. Var að þessum framkvæmdum staðið með meiri forsjá og framsýni en öðrum stórframkvæmdum á þessum tíma, því ákveðið var að gera vandaða fornleifarannsókn á eldri kirkjugrunnum áður en þeir yrðu látnir víkja.
1952–1958
Vegna fyrirhugaðrar kirkjubyggingar var farið í eina umfangsmestu rannsókn á einum minjastað á Íslandi til þess tíma. Hún hófst árið 1952 með uppgreftri á kirkjugrunnum í Skálholti með frumkönnun sem Björn Sigfússon gerði. Gróf hann leitarholur hér og hvar til að finna takmörk eldri kirkjugrunna, einnig gróf hann upp undirganginn að hluta og í svokallaðan Virkishól. Fornleifauppgröfturinn 1954 – 1958 fór fram undir stjórn Kristjáns Eldjárns, en með honum unnu Håkon Christie, Gísli Gestsson og Jón Steffensen. Sú kirkja sem þá stóð í Skálholti hafði verið reist árið 1851. Var hún færð af byggingarstað sínum við upphaf rannsóknanna árið 1954 og loks rifin árið 1956. Eftir að kirkjan hafði verið fjarlægð af grunni sínum hófst fornleifauppgröftur og komu þá í ljós tveir eldri kirkjugrunnar sem staðið höfðu á sitt hvoru tímaskeiðinu.
Auk kirkjugrunna voru grafin upp göng á milli kirkju og bæjarstæðis. Aftur reyndist unnt að greina tvö mismunandi byggingarstig sem tengja mátti við kirkjugrunnana tvo. Norðaustan við kirkjuna var rannsökuð lítil rúst sem gengur undir nafninu Þorláksbúð. Meðal þess tilkomumesta sem upp var grafið var steinkista Páls biskups Jónssonar sem lést árið 1211. Kistan er tilhöggvin úr móbergi og vel varðveitt, utan þess að lokið er þríbrotið. Í kistunni var, auk beina Páls, húnn af fagurlega útskornum bagli.
Árið 1955 var grafinn upp grunnur að byggingu norðan við stöpulinn og lokið við uppgröft á Þorláksbúð. Grafið var í „beinakjallara“ og uppgreftri haldið áfram í undirganginum. Voru og grafnar leitarholur hér og þar, aðallega norðan við kirkjustæðið. Þá var umhverfi staðarins snyrt, veggjasteinar í Þorláksbúð voru réttir og grasþökur lagðar í gólfið, Skólavarðan var löguð sem og Þorlákssæti. Árið 1958 var lokið rannsókn á undirganginum og eldra byggingarstig hans kannað. Var hann síðan endurbyggður. Þá var einnig ýtt ofan af bæjarhólnum og hann sléttaður. Veggjarbrotum og bæjarleifum frá 19. og 20. öld var ýtt burtu og suður af hólnum en Kristján Eldjárn taldi sýnt að enn væru miklar mannvistarleifar í jörðu sunnan og suðvestan við kirkjuna og kirkjugarðinn.
1983-1988
Ef frá er skilið sumarið 1987, fóru fram fornleifarannsóknir, á árunum 1983 – 1988 á hinu gamla bæjarstæði Skálholtsstaðar. Þær fólust í því að grafnir voru könnunarskurðir á völdum stöðum til þess að kanna hvar mannvirkja væri að vænta og hvort hægt væri að nota gamlar teikningar og uppdrætti af staðnum til þess að staðsetja einstök bæjarhús á bæjarstæðinu. Til grundvallar var stuðst við vel þekkta uppdrætti sem sýna húsaskipan árið 1784, sama ár og bærinn hrundi til grunna í miklum jarðskjálfta. Annað markmið var einnig að kanna hvort eitthvað væri eftir af bænum undir yfirborði, sem sléttað hafði verið yfir með jarðýtu á 6. áratug 20. aldar. Þá var rætt um að ef niðurstöður rannsóknanna gæfu tilefni til, mætti nýta þær til þess að hlaða lága veggi á yfirborði jarðar, sem sýndu legu 18. aldar bæjarins samkvæmt áðurnefndum teikningum og niðurstöðum fornleifarannsóknanna. Þjóðminjasafnið annaðist rannsóknirnar sem unnar voru fyrir Skálholtsstað sem greiddi kostnað við verkið.
Guðmundur Ólafsson stjórnaði rannsókninni öll árin. Með honum störfuðu, um lengri eða skemmri tíma, Adolf Friðriksson, Jens Pétur Jóhannsson, Kevin P. Smith, Logi Sigmundsson, Martin Ringmar, Unnur Dís Skaptadóttir og Þorkell Grímsson.
Á seinni hluta 20. aldar hefur Hörður Ágústsson manna mest sinnt rannsóknum á sögu Skálholts. Hann vann við úrvinnslu Skálholtsrannsókna frá árunum 1954-1958 og sá um frágang þeirra til útgáfu árið 1988. Hann hefur safnað heimildum um staðinn, tekið túlkun á gerð kirknanna til rækilegrar endurskoðunar, sett fram tilgátur um útlit þeirra og smíð og samið vandaðar skrár um áhöld og skrúða frá Skálholti. Hafa rannsóknir Harðar á heimildum um húsakost stólsins m.eðal annars leitt í ljós að húsaskipan hefur í megindráttum verið hin sama frá miðri 16. öld og til loka 18. aldar.
1999
Árið 1999 hófst nýr kafli í rannsóknum á Skálholti en þá gerði Timothy Horsley frá Háskólanum í Bradford viðnámsmælingar í Skálholti. Niðurstöður þeirra gefa mjög skýra mynd af þeim mannvirkjaleifum sem er að finna undir sverði suðvestan við kirkjuna. Þar er nú slétt grasflöt en undir henni eru greinilega leifar bæjarins sem féll í jarðskjálftanum 1784 og undir þeim má vænta enn eldri leifa.
2002-2007
Árið 2001 stofnaði Alþingi Kristnihátíðarsjóð veitti hann meðal annars fé til nýrra fornleifarannsókna í Skálholti, umfangsmikils uppgraftar 2002-2007, sem var samstarfsverkefni Skálholtsstaðar, Fornleifastofnunar Íslands, Þjóðminjasafns Íslands, Háskólans í Árósum, Háskólans í Stirling og Háskólans í Bradford. Verkefnisstjórn skipuðu Orri Vésteinsson, Mjöll Snæsdóttir og Gavin Lucas, fornleifafræðingar hjá Fornleifastofnun.
Rannsóknin beindist einkum að kjarna staðarhúsa eins og þau voru á 17. og 18. öld, híbýlum biskupa og skylduliðs þeirra, bókaskemmu og skrifstofum, göngum og eldhúsi auk skólabygginganna. Sjálf húsasamstæðan á bæjarstæðinu er þó stærri og í þessu verkefni urðu útundan ýmis útihús, skemmur og skepnuhús, prenthús og margt fleira. Segja má að flókin og margbrotin saga staðarhúsanna í Skálholti sé meðal þess áhugaverðasta í þessari rannsókn. Fornleifarannsóknin staðfestir í meginatriðum að hinir varðveittu uppdrættir eru að miklu leyti traustir en þó takmarka þeir að sumu leyti sýn okkar. Hvorki uppdrættirnir né varðveittar úttektarlýsingar sýna allar þær fjölmörgu, smáu og stóru breytingar sem orðið hafa á staðarhúsunum. Ýmiss konar breytingar á húsum hafa verið ákaflega algengar.
Merkilegt var að sjá vaxandi skiptingu milli vestari og eystri hluta innhúsanna. Á 17. öld virðist hafa verið auðvelt að komast á milli skóla og biskupsherbergja, bókaskemmu og annarra herbergja, margir gangar tengdu þessar vistarverur saman. Á 18. öld virðist þessum göngum smátt og smátt hafa verið lokað. Ef til vill er það breytt samband biskups og skóla sem setur mark sitt á húsaskipan. Við túlkun Skálholtsminja reynir á að lesa saman mismunandi heimildir, uppgrafnar rústir, fundna gripi, skrifaðar úttektir og uppdrætti. Uppdrættirnir tveir sem varðveittir eru frá 18. öld koma að miklu gagni við að átta sig á notkun húsa. Þó verður að hafa í huga að notkun húsa getur breyst og uppdrættirnir lýsa aðeins ákveðnum tíma. Það er að sumu leyti annar vandi í því falinn að túlka minjar sem aðrar heimildir eru til um en sá vandi sem það getur verið að túlka uppgrafnar minjar eingöngu. Reyndar er það svo að hver sem túlkar minjar styðst alltaf við eitthvað fleira en minjar þær sem grafnar eru úr jörðu. Ekkert gerist í tómarúmi og slíkar minjar eru alltaf bornar saman við aðrar minjar.
Parakeelya balonensis
Parakeelya balonensis er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz. Hún er ættuð frá Ástralíu.
Fornleifarannsóknir að Skálholti
2002-2007
Fornleifavernd ríkisins veitti leyfi til framhaldsrannsókna á biskupssetri. Ábyrgðaraðili er Mjöll Snæsdóttir, Fornleifastofnun Íslands ses.
2008
Fornleifavernd ríkisins veittileyfi til minniháttar rannsókna vegna frágangs minjasvæðis. Ábyrgðaraðili er Mjöll Snæsdóttir, Fornleifastofnun Íslands ses.
2009
Fornleifavernd ríkisins veitti leyfi vegna frágangs á minjasvæði og  minniháttar rannsókna eftir þörfum. Ábyrgðaraðili er Mjöll Snæsdóttir, Fornleifastofnun Íslands ses.
Rúst Þorláksbúðar,sem hafði verið rannsökuð að hluta árið 1954, undir stjórn Håkon Christie, var nú rannsökuð af starfsmönnum Fornleifastofnunar Íslands ses.. Þar kom í ljós að þarna voru eldri byggingarskeið undir yngstu rústinni auk fornra grafa. Mjöll Snæsdóttir 2009: Könnunarskurðir í svonefnda Þorláksbúð í Skálholti.Skýrsla Fornleifastofnunar Íslands FS435-09041.
2011
Fornleifavernd ríkisins veitti leyfi til kennsluuppgraftar. Ábyrgðaraðili er Gavin Lucas, Háskóla Íslands. Árið 2011 var hafin endurbygging Þorláksbúðar, 30 fermetra tilgátuhús úr torfi, á þeim stað sem hún upprunalega stóð. Bygging Þorláksbúðar hefur verið gagnrýnd af mörgum og ekki allir sammála um ágæti hennar.
2012
Gavin Lucas, Fornleifastofnun Íslands ses., fékk úthlutaðar 2.000.000 kr. úr fornleifasjóði til úrvinnslu fornleifarannsókna í Skálholti.
Jónsson & Le'macks
thumb|Jónsson & Le'macks Jónsson & Le'macks (J&L) er auglýsingastofa sem var stofnuð árið 2003 af Viggó Erni Jónssyni og Agnari Tr. Lemacks. Fyrirtækið vinnur með fyrirtækjum við að móta skilaboð, staðsetja vörumerki og fóta sig í síbreytilegu fjölmiðlaumhverfi. Fyrstu árin starfaði J&L við Hafnarstræti, Austurstræti og Vesturgötu í Reykjavík, en flutti á Laugaveg 26 árið 2010.
Birtingarstofan Ratsjá er dótturfélag J&L og er til húsa á sama stað. Ratsjá veitir viðskiptavinum sínum ráðgjöf um markaðsmál, auglýsingabirtingar í öllum miðlum og markaðsrannsóknir.
Starfsmenn J&L og Ratsjár eru rúmlega 40.
J&L er aðili að SÍA, Sambandi íslenskra auglýsingastofa. Meðal helstu viðskiptavina eru Landsbankinn, Landsvirkjun, Sjóvá, Borgun, Reitir, VR, Vífilfell, Kex Hostel, Plain Vanilla og 66°Norður. Stofan hefur í gegnum tíðinda fengið fjölda verðlauna og tilnefninga til fagverðlauna, t.a.m. Cannes Lion, Red Dot, Epica og Lúðurinn.
Neymar
Neymar da Silva Santos Júnior (fæddur 5. febrúar 1992) er brasilískur fótboltamaður sem spilar sem framherji fyrir sádíska Al Hilal og brasilíska landsliðið. Neymar hefur einnig spilað fyrir brasilíska liðið Santos og spænska liðið FC Barcelona.
Helgi Ólafsson
Helgi Ólafsson (fæddur í Reykjavík 15. ágúst 1956) er íslenskur stórmeistari í skák.
Helgi er einn sigursælasti skákmaður Íslands og hefur orðið Íslandsmeistari sex sinnum í skák. Helgi varð alþjóðlegur meistari FIDE 1978 og alþjóðlegur stórmeistari 1985.
Helgi hefur hlotið eftirfarandi titla í skák:
Sigurvegari á fjölmörgum alþjóðlegum mótum í Noregi, Frakklandi, Kanada og St. Martin í Karabíska hafinu. Helgi var útnefndur FIDE senior trainer 2009 sem er æðsti þjálfaratitill FIDE. Þá var Helgi kjörinn íþróttamaður ársins í Kópavogi 1980 og "Maður ársins" hjá DV ásamt íslenska ólympíuliðinu 1986.
Þá hefur Helgi látið sig ýmis réttlætismál varða og var í RJF–hópnum sem barðist fyrir frelsun Bobby Fischers úr japanskri dýflissu. Hópurinn hefur fengið sænsk verðlaun fyrir að standa upp í hárinu á bandarískum yfirvöldum. Er núverandi og fyrsti Íslandsmeistari skákmanna i golfi. Ritstörf og fjölmiðlun:
F. Scott Fitzgerald
thumb|right|Ljósmynd af F. Scott Fitzgerald eftir [[Carl Van Vechten frá 1937.]] F. Scott Fitzgerald (24. september 1896 – 21. desember 1940) var bandarískur rithöfundur þekktur fyrir skáldsögur sem lýsa lífi ungs fólks á millistríðsárunum (djasstímabilinu). Frægasta bók hans er Hinn mikli Gatsby (The Great Gatsby) sem kom út 1925. Íslensk þýðing Atla Magnússonar 1987, undir nafninu Gatsby, 2. útgáfa 2008: Hinn mikli Gatsby.
Á síðari hluta 4. áratugarins fluttist hann til Hollywood og bjó þar og vann til dauðadags.
Mosfellskirkja (Mosfellsdal)
thumb|Mosfellskirkja Mosfellskirkja er kirkja í Mosfellsdal og tilheyrir Mosfellsprestakalli í Kjalarnesprófastsdæmi. Hún var vígð 4. apríl 1965. Mosfellskirkja var gjöf Stefáns Þorlákssonar og er sjálfseignarstofnun. Hún hefur tekjur af sölu heits vatns sem Stefán lét henni eftir í erfðaskrá. Mosfellskirkja er talin ein best búna kirkja á Íslandi. Koparklukka ein forn hangir i kórnum vinstra megin við altarið þegar inn er gengið, og er henni hringt við allar kirkjuathafnir.
Halldór Laxness segir svo frá í Innansveitarkroniku:
Edna St. Vincent Millay
Edna St. Vincent Millay (22. febrúar 1892 – 19. október 1950) var bandarískt ljóðskáld og leikskáld. Hún vakti snemma athygli fyrir ljóð sín og var annar handhafi Pulitzer-verðlaunanna. Eftir fyrri heimsstyrjöldina bjó hún í Greenwich Village þar sem hún varð þekkt fyrir bóhem líferni, tvíkynhneigð og fjölmörg ástarsambönd.
Ljóð hennar „Þeim vörum sem ég kyssti“ kom út í þýðingu Þorsteins Gylfasonar á geisladisknum Ef ég sofna ekki í nótt (2001) í flutningi Páls Óskars Hjálmtýssonar og Moniku Abendroth.
Ísleif
Ísleif er íslenskt kvenmannsnafn.
Toussaint Louverture
François-Dominique Toussaint Louverture (20. maí 1743 – 7. apríl 1803), einnig kallaður Toussaint L’Ouverture eða Toussaint Bréda, var þekktasti leiðtogi haítísku byltingarinnar. Hernaðar- og stjórnmálakænska hans tryggði sigur svartra uppreisnarmanna í nóvember árið 1791. Hann barðist með Spánverjum gegn Frökkum; með Frökkum gegn Spánverjum og Bretum og loks fyrir nýlenduna Saint-Domingue gegn franska keisaradæminu. Hann hjálpaði síðan til við að umbreyta uppreisninni í allsherjar byltingu sem hafði árið 1800 breytt Saint-Domingue, arðsælustu þrælanýlendu síns tíma, í fyrsta frjálsa nýlendusamfélagið sem hafnaði stéttskiptingu á grundvelli kynþáttar.
Æviágrip
Talið er að Toussaint hafi fæðst 20. maí 1743 þó það sé ekki vitað með vissu. Hann var sonur Gaou og Pauline Guinou, elstur margra systkina. Hann var alinn upp sem þræll í Saint Domingue. Eigandi hans var de Breda greifi, en Toussaint var heppinn að því leyti að bæði foreldrar hans og Breda hvöttu hann til þess að læra bæði að lesa og skrifa. Það var ekki algengt meðal þræla að þeir fengju slík tækifæri. Toussaint hafði mjög gaman af lestri og greip allar bækur sem hann komst í. Hann náði sér meðal annars í þekkingu um lækningajurtir og einnig sýndi hann mikinn áhuga  á heimspekilegum málefnum. Þegar hann var 20 ára að aldri talaði hann þrjú tungumál, frönsku, latínu og kreólsku. Einnig  hlaut hann kennslu í guðfræði og tók kaþólsku. Eigandi Toussaint veitti honum frelsi þegar hann var 33 ára gamall. Toussaint þótti mjög vel lesinn og er einn af höfundum fyrstu stjórnaskrár Haítí.
Toussaint og baráttan við Frakka
Toussaint sleit aldrei sambandi við Frakkland en ákvarðanir hans árið 1800 gerðu Saint-Domingue að sjálfstæðri nýlendu að öllu nema nafninu til. Stjórnarskrá nýlendunnar gerði hann að landstjóra til lífstíðar þrátt fyrir andmæli Napóleons Bónaparte. Toussaint dó áður en síðasti og blóðugasti kafli átakanna hófst en árangurinn sem hann hafði náð lagði grunninn að fullnaðarsigri svörtu byltingarmannanna og fyrir því að Jean-Jacques Dessalines gat lýst yfir sjálfstæði og fullveldi Haítí árið 1804. Hlutverk Toussaints í sigri Haítimanna gegn nýlenduvæðingu og þrælahaldi gerði hann dáðan bæði meðal vina sinna og óvina. Toussaint Louverture hóf hernaðarferil sinn sem leiðtogi í þrælauppreisninni árið 1791 í frönsku nýlendunni Saint-Domingue. Hann var þá frjáls blökkumaður og Jakobíni. Toussaint var í fyrstu í bandalagi við Spánverja á nágrannanýlendunni Santo Domingo (sem er í dag Dóminíska lýðveldið) en gekk til liðs við Frakka þegar þeir afnámu þrælahald. Hann náði smám saman allri eyjunni undir sína stjórn og notaði bæði hervald og stjórnmálabrögð til að tryggja yfirburði sína gagnvart keppinautum. Á meðan hann sat á valdastól vann hann að umbótum á efnahag og öryggismálum Saint-Domingue. Hann endurreisti plantekrukerfi nýlendunnar með launuðu vinnuafli, samdi við Bretland og Bandaríkin um griðarsáttmála og rak stóran og agaðan her. thumb|left|Stytta af Toussaint Louverture í [[Bordeaux í Frakklandi.]] Árið 1801 kynnti Toussaint til sögunnar stjórnarskrá sem gaf Saint-Domingue í reynd sjálfstæði og gerði hann sjálfan að landstjóra til lífstíðar. Árið 1802 neyddu útsendarar Napóleons hann til að segja að sér og komu aftur á frönskum yfirráðum á nýlendunni. Hann var fluttur til Frakklands, þar sem hann lést árið 1803. Ekki er vitað með vissu með dánarorsök, en talið er að það hafi látist úr berklum, vannæringu og lungnabólgu því skilyrðin í fangaklefanum voru afar slæm. Haítíska byltingin hélt áfram undir stjórn liðsforingja hans, Jean-Jacques Dessalines, sem lýsti yfir sjálfstæði þann 1. janúar 1804. Frakkar höfðu þá misst tvo þriðju heraflans sem þeir höfðu sent til eyjunnar til að kveða niður byltinguna, aðallega úr gulusótt. Minnisvarðar hafa víða verið reistir til minningar um Toussaint, meðal annars í París.
Hjarnar
Hjarnar er íslenskt karlmannsnafn.
Ogadenstríðið
thumb|right|Landsvæði í Eþíópíu undir stjórn sómalska hersins 1977. Ogadenstríðið var stríð milli Eþíópíu og Sómalíu um héraðið Ogaden sem er austasta hérað Eþíópíu og aðallega byggt Sómölum. Stríðið stóð frá 13. júlí 1977 til 15. mars 1978 og lauk með sigri Eþíópíu og kúbverskra bandamanna þeirra.
Héraðið var meðal þeirra landsvæða sem Bretar skiluðu til Eþíópíu eftir Síðari heimsstyrjöld á grundvelli samnings frá 1897. Rétt áður en Sómalía hlaut sjálfstæði var þjóðaratkvæðagreiðsla haldin í Djibútí um það hvort landið kysi að vera áfram hluti Frakklands eða sameinast Sómalíu. Meirihluti valdi að vera áfram hluti Frakklands en Frakkar voru sakaðir um að reka stóra hópa Sómala frá landinu í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Á sama tíma samþykktu Bretar að veita Kenýa yfirráð yfir héraði sem áður hafði verið klofið frá Júbalandi í suðurhluta Sómalíu og varð Norðausturhérað Kenýa. Þessum tilfærslum var mótmælt af þeim sem vildu sameina alla Sómala í einu ríki.
Sómalía fékk sjálfstæði 1960. Árið 1969 framdi Sómalíuher valdarán undir forystu Mohamed Siad Barre sem breytti landinu í „Alþýðulýðveldið Sómalíu“. Stjórn hans var studd af Sovétríkjunum og Egyptalandi og Sómalíuher efldist mikið næstu ár. Á sama tíma veiktist stjórn Eþíópíu. Eþíópíska herráðið steypti keisaranum Haile Selassie af stóli í september 1974 sem hratt af stað skæruhernaði víða í landinu. Meðal skæruliðahreyfinga sem hófu starfsemi á þessum tíma var Vestursómalska frelsisfylkingin í Ogaden. Þeir fengu vopn og mannafla frá Sómalíu. Mengistu Haile Mariam tók við völdum í Eþíópíu 1977 og hóf ofsóknir gegn andstæðingum herráðsins. Þrátt fyrir ofbeldið ákvað Sovétstjórnin að það væri þeirra hagur að styðja nýju stjórnina. Eþíópía hætti því samstarfi við Bandaríkin.
Samkvæmt eþíópískum heimildum hóf Sómalíuher innrás í Ogaden 13. júlí 1977 með 70.000 menn, 40 herflugvélar, 250 skriðdreka, 350 brynvarða bíla og 600 fallbyssur. Ef þetta er rétt hefur allur sómalski herinn á þeim tíma tekið þátt í innrásinni. Sovétríkin reyndu að koma á vopnahléi en þegar það mistókst hættu þeir öllum stuðningi við Sómalíu en juku stuðning við Eþíópíu. Hergögn og 14.000 kúbverskir hermenn voru sendir til landsins frá Jemen.
Frá ágúst til janúar 1978 náði Sómalíuher að leggja undir sig meirihluta Ogaden, þar á meðal borgina Jijiga en mistókst að ná hernaðarlega mikilvægu borgunum Dire Dawa og Harar þrátt fyrir harða bardaga. Í febrúar hófu eþíópískar og kúbverskar hersveitir gagnárás. Vörn Sómala hrundi á fáum dögum og á næstu vikum náði Eþíópíuher aftur undir sig öllu héraðinu. Barre skipaði hernum að hörfa til Sómalíu 9. mars. Síðustu hersveitirnar fóru yfir landamærin 15. mars.
Áhrif stríðsins voru þau að Sovétríkin hættu að styðja Sómalíu og hófu að styðja Eþíópíu í Kalda stríðinu, meðan Bandaríkin gerðu hið gagnstæða. Stjórn Barres gaf allar hugmyndir um Stór-Sómalíu á Horni Afríku upp á bátinn enda her Sómalíu varla svipur hjá sjón eftir átökin. Sómalskir skæruliðar héldu áfram baráttu sinni gegn Eþíópíustjórn í Ogaden til 1981.
Jón Kr. Ólafsson
Jón Kristján Ólafsson (fæddur á Bíldudal 22. ágúst 1940, í húsi sem nefnt var Nes) er íslenskur söngvari.
Foreldrar hans voru Sigurósk Sigurðardóttir (f. 1900, d. 1964) og Ólafur Jóhann Kristjánsson (f. 1898, d. 1943). Fyrstu skref sín sem söngvari steig Jón Kr. í kirkjunni á Bíldudal hjá sóknarprestinum, séra Jóni Kr. Ísfeld. Fimmtán ára var hann kominn í kór kirkjunnar sem hann svo stýrði frá sextánda ári. Kórstarfi sinnti Jón Kr. fram undir aldamótin síðustu. Jón Kr. gerðist poppari 1962 er hann gekk til liðs við hina rómuðu hljómsveit Facon. Það samtarf entist ein sjö ár og lauk 1969 með hinu vinsæla lagi: „Ég er frjáls“. Þá flutti hann sig um set til Reykjavíkur og söng um nokkurra ára skeið á skemmtistöðum svo sem Hótel Borg og Hótel Sögu. Árið 1983 gáfu SG-hljómplötur svo út stóra plötu með Jóni Kr. þar sem hann syngur einsöngslög við undirleik Ólafs Vignis Albertssonar. Um þá plötu sagði Árni Johnsen í grein í Morgunblaðinu:
Efsta deild karla í knattspyrnu 1918
Árið 1918 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í sjöunda skipti. Fram vann sinn sjötta titil í röð. Fjögur lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur og Valur. Víkingur tók þátt í fyrsta skipti og endaði í öðru sæti.
Úrslti mótsins
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru spilaðir á Íþróttavellinum á Melunum ''
Fróðleikur
Í meistaraliði Fram voru:
Katrín Tanja Davíðsdóttir
Katrín Tanja Davíðsdóttir (f. 10. maí 1993) er íslensk afrekskona í Crossfit. Katrín hefur tvisvar orðið heimsmeistari í Crossfit en það var árin 2014 og 2015. Hún er önnur konan sem nær að verja heimsmeistaratitilinn í greininni og fetaði þar í fótspor löndu sinnar Annie Mist Þórisdóttur sem var heimsmeistari árin 2011 og 2012.
Katrín fæddist í London en ólst upp á Íslandi. Hún lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands og stundaði nám í lögfræði og verkfræði um tíma. Hún hóf að stunda Crossfit þegar hún var 18 ára gömul árið 2011 en áður hafði hún æft fimleika í tíu ár. Katrín er með lögheimili á Íslandi en dvelur að mestu leyti í Boston í Bandaríkjunum.
Katrín skrifaði bókina Dóttir árið 2020 og fjallar þar um líf sitt og íþróttaferil. Bókina skrifaði hún á ensku ásamt Rory McKernan en afi Katrínar, Helgi Ágústsson fv. sendiherra þýddi bókina yfir á íslensku.
Heimildir
Fyrirmynd greinarinnar var „Katrín Davíðsdóttir“ á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 27. mars 2021
Ormagöng
Ormagöng eru ímynduð göng milli tveggja punkta í tímarúminu, þannig að sá sem færi um þau gæti farið milli tíma rúms á meira hraða en ljóshraða. Ormagöng koma oft fyrir í vísindaskáldsögum en vísindamenn efast mjög um tilvist þeirra.
Sex Education
Sex Education eru breskir sjónvarpsþættir sem voru skapaðir af Laurie Nunn fyrir Netflix. Þættirnir gerast í Moordale framhaldsskólanum og fjalla um líf nemenda þar sem þeir takast á við hinar ýmsu hliðar kynlífs og kynþroska. Meðal leikara eru Asa Butterfield, Gillian Anderson, Ncuti Gatwa, Emma Mackey, Connor Swindells, Kedar Williams-Stirling, Aimee Lou Wood, Tanya Reynolds og Patricia Allison.
Þættirnir voru fyrst frumsýndir 11. janúar 2019 og eru þáttaraðirnar nú orðnar þrjár en áætluð frumsýning á þriðju seríu er 17. september 2021. Þættirnir hafa fengið góða dóma víða og þykja hafa tekist vel á við heit og viðkvæm umræðuefni eins og fóstureyðingar, hefndarklám, drusluskömm og það að koma út úr skápnum. Þar að auki hefur þeim verið hrósað fyrir fjölbreytta persónusköpun bæði þegar litið er til þjóðernis, húðlitar, kynhneigðar og kynvitundar.
Söguþráður
Sex Education snýst að mestu leiti um hinn 16 ára gamla Otis Milburn. Otis er frekar vandræðalegur unglingur en er óvenju fróður um kynlíf, þar sem móðir hans er kynlífsráðgjafi. Besti vinur hans er hinn lífsglaði Eric Effiong, samkynhneigður sonur innflytjenda frá Ghana og Nígeríu. Síðan er það „svala“ stelpan Maeve Wiley, sem er afburðarnemandi en kemur frá brotnu heimili. Maeve kemst að því að Otis veit furðulega mikið um kynlíf og leggur til að þau stofni saman kynlífsráðgjafaþjónustu í skólanum til að græða pening. Aðrar persónur eru Adam Groff, sonur skólastjórans sem er duglegur að níðast á samnemendum sínum og leggja þá í einelti en undir niðri er Adam að glíma við mikið óöryggi og sjálfsfyrirlitningu; Jackson Marchetti, formaður nemendafélagsins og aðal íþróttastjarnaskólans sem á í erfiðleikum með að uppfylla kröfur og væntingar foreldra sinna; Ruby, Anwar og Olivia eru vinsælustu krakkarnir í skólanum sem tilheyra klíku sem kallast „The Untouchables“; Aimee Gibbs, meðlimur „The Untouchables“ en er leynilega besta vinkona Maeve; Lily Iglehart, sérvitur stelpa sem þráir ekkert heitar en að missa meydóminn. Fleiri persónur koma við sögu eins og mamma Otis, Jean; Jakob Nyman, sænskur pípulagningarmaður, og dóttir hans Ola.
Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna
Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna (UNFPA) er alþjóðastofnun á vegum Sameinuðu þjóðanna, sem miðar að því að tryggja kyn- og frjósemisheilbrigði og -réttindi um allan heim, en með megináherslu á þróunarríkin. Starf hans felur í sér að þróa innlendar heilbrigðisáætlanir og samskiptareglur, auka aðgengi að getnaðarvörnum og leiða herferðir gegn hjónaböndum barna, kynbundnu ofbeldi, fæðingarfistli og limlestingum á kynfærum kvenna.
Sjóðurinn hefur einkum stutt þróunarríki við stefnumótun og framkvæmd verkefna sem miða að því að útrýma fátækt, sjá til þess að þungun kvenna sé litin jákvæðum augum, fæðingar verði öruggar, ungt fólk sé laust við alnæmi og að konur og stúlkur njóti tilhlýðilegrar virðingar.
Mikilvægir þættir starfseminnar eru réttindi verðandi mæðra, nýbura og ungbarna til heilsuverndar, ungbarnavernd, dreifing getnaðarvarna, auk kynlífs- og fjölskyldufræðslu. Neyðar- og mannúðaraðstoð er einnig stór þáttur í verkefnum sjóðsins. Mannfjöldasjóðnum var komið á fót árið 1969, sama ár og allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna lýstu því yfir að „foreldrar hafi einkarétt á að ákvarða með frjálsum og ábyrgum hætti hvenær og hversu mörg börn þeir ættu.“
Starfssvæði sjóðsins
UNFPA styður áætlanir í meira en 150 löndum á fjórum landsvæðum: Arabaríkjum og Evrópu, Asíu og Kyrrahafi, Suður-Ameríku og Karabíska hafinu og Afríku sunnan Sahara. Um þrír fjórðu starfsmanna sjóðsins starfa á vettvangi.
Sjóðurinn er stofnaðili að svokölluðum Þróunarhópi Sameinuðu þjóðanna, sem er hópur stofnana og áætlana Sameinuðu þjóðanna sem einbeita sér að því að uppfylla Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna. Sjóðurinn vinnur með ríkisstjórnum, samstarfsaðilum og öðrum stofnunum Sameinuðu þjóðanna til að takast á við mörg þessara sjálfbærnimarkmiða - einkum markmið 3 um heilbrigði; markmið 4 um menntun; og markmið 5 um jafnrétti kynjanna. Þá leggur vinnur sjóðurinn á margvíslegan hátt að öðrum sjálfbærnimarkmiðanna.
Ísland og Mannfjöldasjóðurinn
Ísland hefur stutt við starf Mannfjöldasjóðsins um árabil með kjarnaframlögum. UNFPA hefur frá árinu 2017 verið ein af áherslustofnunum í íslenskri þróunarsamvinnu. Í þróunarsamvinnustefnu Íslands fyrir árin 2019-2023 sem Alþingi samþykkti í maí 2019 er Mannfjöldasjóðurinn skilgreindur sem ný áherslustofnun í fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu og jókst stuðningur Íslands við stofnunina töluvert. Ísland hefur stutt sjóðinn árlega sem og veitt framlög til samstarfsverkefnis sjóðsins og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna miðar að því að binda endi á limlestingar á kynfærum kvenna sem er verkefni er nær til 17 landa í vestan, austan- og norðaustanverðri Afríku.
Jean-Jacques Dessalines
thumb|right|Mynd af Dessalines eftir Louis Renaud. Jean-Jacques Dessalines (20. september 1758 – 17. október 1806) var einn af leiðtogum haítísku byltingarinnar og fyrsti þjóðarleiðtogi Haítí sem sjálfstæðs ríkis. Eftir að hafa sett nýja stjórnarskrá árið 1805 ríkti Dessalines í fyrstu sem landstjóri en tók sér síðar keisaratign undir nafninu '''Jakob 1. af Haítí''' (1804–1806). Dessalines er talinn einn stofnfeðra Haítí.
Dessalines var herliði í franska hernum á nýlendunni Saint-Domingue þegar Bretar og Spánverjar gerðu innrás. Hann varð síðar liðsforingi í uppreisninni gegn Frökkum. Sem helsti liðsforingi Toussaints Louverture vann Dessalines marga sigra, þar á meðal í orrustu við Crête-à-Pierrot.
Eftir að Toussaint Louverture var svikinn og handsamaður árið 1802 gerðist Dessalines foringi byltingarmannanna. Hann sigraði her Frakka í orrustu við Vertières árið 1803 og lýsti næsta ár yfir sjálfstæði og fullveldi Haítí. Dessalines var í kjölfarið kjörinn landstjóri af nefnd haítískra herforingja. Hann fyrirskipaði árið 1804 fjöldamorð á hvítum minnihlutahóp í Haítí og varð þar valdur að dauða á milli 3.000 til 5.000 manns frá febrúar til apríl 1804. Í september sama ár lýsti Dessalines sjálfan sig keisara Haítí og ríkti sem slíkur þar til hann var myrtur árið 1806.
Lars Lagerbäck
Lars Edvin „Lasse“ Lagerbäck (f. 16. júlí 1948 í Katrineholm í Svíþjóð) er sænskur knattspyrnuþjálfari. Hann er frægastur fyrir afrek sín sem landsliðsþjálfari Svíþjóðar í knattspyrnu sem og að hafa þjálfað landslið Íslands og stýrt því til þátttöku á evrópumeistaramótið í Frakklandi sumarið 2016. Hann þjálfaði landslið Svía frá 1998 til 2009 og var stuttlega þjálfari Noregs.
Ferill
Sem unglingur spilaði Lagerbäck fyrir Alby FF þegar hann var 13 ára gamall. Árið 1970 hóf hann að spila með Gimonäs CK undir stjórn Calle Lindelöf. Þar lék hann allt til ársins 1974. Árið 1974 hóf hann nám í íþrótta háskólanum Gymnastik- och Idrotts Högskolan (GIH). Þremur árum síðar, 1977–1982 þjálfaði hann Kilafors IF og 1983–1985 Arbrå BK, áður en hann tók til starfa hjá sænska knattsyrnusambandinu. Árið 1996 hóf Lagerbäck störf sem þjálfari sænska B-landsliðsins, þangað til 1997 þegar hann sagði sjálfur upp stöfum. Hann var ráðinn aðstoðarþjálfari Tommy Söderberg hjá sænska landsliðinu 1998. Milli ára 2000–2004 voru þeir síðan saman þjálfarateymi sænska landsliðsins. Saman komu þeir sænska landsliðinu á Evrópumótið 2000.
Eftir að Söderberg hætti réð Lagerbäck Roland Andersson sem aðstoðarmann sinn. 2006 tókst Lagerback fjórða skiptið í röð að koma sænska landsliðinu á stórmót og 2009 var hann ráðinn þjálfari Nígeríu. Hann stýrði liðinu á HM 2010 en gekk ekki sem skyldi.
Íslenska landsliðið
Lagerbäck var ráðinn þjálfari íslenska landliðsins árið 2011 fyrir undankeppni Heimsmeistaramótsins í Brasilíu árið 2014. Hann byrjaði þjálfaraferil sinn með Ísland á því að tapa fjórum æfingaleikjum á útivelli gegn Japan, Svartfjallalandi, Frakklandi og Svíþjóð áður en hans fyrsti sigur með liðið vannst 2-0 gegn Færeyjum í ágúst 2012. Í september sama ár unnu Íslendingar Noreg í fyrsta skipti í langan tíma, en biðu svo lægri hlut fyrir Kýpur á heimavelli þar ytra, 1-0 síðar í mánuðinum. Lagerbäck sagði í viðtali við fjölmiðla eftir þann leik að íslenska liðið hafi nálgast leikinn með of mikla bjartsýni í huga, sérstaklega þegar kom að varnarleik liðsins.
Í undankeppninni fyrir EM í Frakklandi 2016 gekk íslenska landsliðinu vel undir stjórn Lars og Heimis Hallgrímssonar, liðið vann Holland heima og að utan og sigraði Tékkland og Tyrkland á heimavelli. Landsliðið lenti í öðru sæti í riðlinum og tryggði sér sæti í lokakeppni EM og komst í 8-liða úrslit þar sem liðið tapaði fyrir gestgjöfum Frakka. Áður hafði liðið unnið England í 16 liða úrslitum en Lagerbäck hefur aldrei tapað fyrir Englandi á stórmóti. Lars hætti sem þjálfari Íslands eftir EM í Frakklandi. Hann sneri aftur sem ráðgjafi árið 2021 með landsliðinu.
Tölfræði
🇳🇬 Nígería
Hákonar saga Hákonarsonar
Höfundur Hákonar sögu var Sturla Þórðarson sagnaritari. Sturla var leiðtogi Sturlunga um það leyti sem Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd, 1262, og hafði hann fallið í ónáð hjá Hákoni gamla. Sturla fór þá til Noregs til þess að freista þess að sættast við konung. Þegar þangað kom var Hákon í herför í Orkneyjum, og fór Sturla þá á fund sonar hans, Magnúsar lagabætis. Magnús konungur tók Sturlu kuldalega, en Sturlu tókst að vinna hylli hans, sjá Sturlu þátt í Sturlunga sögu. Þegar fregnir bárust til Noregs af fráfalli Hákonar, haustið 1263, fékk Magnús Sturlu til að setja saman sögu föður síns. Þetta var að mörgu leyti vandasamt verk, því að í sögunni er m.a. sagt frá valdabaráttu Hákonar og Skúla jarls, en ekkja Hákonar og móðir Magnúsar var dóttir Skúla; hún var þá enn á lífi.
Sturla styðst bæði við frásögn greinargóðra manna, og einnig ýmis skjöl og bréf. Stundum verður sagan smásmugulega nákvæm, en oft tekst höfundinum nokkuð upp, svo sem þegar hann segir frá æskuárum konungs, krýningu hans o.fl. Sturla gerir sér títt um að lýsa ýmiss konar ytri viðhöfn, sem hefur greinilega verið í hávegum höfð við hirðina.
Hákonar saga er mikilvægasta heimildin um sögu Noregs frá 1217, þegar Hákon gamli komst til valda, til 1263, þegar hann andaðist. Í sögunni er einnig nokkuð sagt frá atburðum á Íslandi og í öðrum löndum þar sem Hákon átti ítök.
Sturla skreytir söguna með eigin kveðskap um Hákon, sem hann hefur líklega ætlað að flytja honum ef fundum þeirra hefði borið saman.
Íslenskar útgáfur
Hákonar saga hefur komið í mörgum útgáfum erlendis, bæði íslenski frumtextinn og þýðingar á önnur mál. Íslenskar útgáfur bókarinnar eru þessar:
Guðrún Indriðadóttir
Guðrún Indriðadóttir (3. júní 1882 - 19. febrúar 1968) var íslensk leikkona á fyrri hluta tuttugustu aldar. Guðrún var með helstu leikurum Leikfélags Reykjavíkur á upphafsárum félagsins og ein vinsælasta leikkona landsins við hlið Stefaníu Guðmundsdóttur. Guðrún lék fyrsta hlutverk sitt hjá Leikfélaginu 1899 í leikritinu Esmeralda eftir William Gillette, en helst er hennar þó minnst fyrir leik sinn í hlutverki Höllu í frumuppfærslu Leikfélagsins á Fjalla-Eyvindi Jóhanns Sigurjónssonar árið 1911. Á ferli sínum lék Guðrún yfir 90 hlutverk með Leikfélagi Reykjavíkur.
Guðrún var dóttir Indriða Einarssonar, leikskálds og hagfræðings, og Mörtu Pétursdóttur Guðjohnsen.