cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Óendurnýjanlegar auðlindir
Jarðefnaeldsneyti
•	Hrá- og jarðolía- Er óendurnýjanleg auðlind sem hefur byggst upp í fljótandi formi í millilögum jarðskorpunnar. Sótt með því að bora ofan í jörðina og henni pumpað upp úr. Vökvinn er svo hreinsaður og nýttur í mismunandi vörur, t.d. plast, gervibragðefni, bensín, dísel og própan.
•	Kol- Myndað úr samþjöppuðu lífrænu efni og er sótt með námuvinnslu. Kol eru helst nýtt við kyndun húsa og í virkjunum.
Kjarnorkueldsneyti
Kjarnorkueldsneyti er önnur af tveimur gerðum óendurnýjanlegra auðlinda sem nýttar eru til orku. Það er sótt með námuvinnslu og hreinsun á úrani. Kjarnorkueldnseyti er mjög mikilvægt til þess að viðhalda umhverfi Jarðarinnar þar sem það er það hreinasta af öllum óendurnýjanlegu auðlindunum.
Ophiocordyceps unilateralis
Ophiocordyceps unilateralis er sveppur sem sýkir maura og hefur áhrif á hegðun þeirra.
Náttúrufræðingurinn og landkönnuðurinn Alfred Russel Wallace uppgötvaði sveppinn árið 1859. Hann finnst aðallega í regnskógum. O. unilateralis sýkir maura af Camponotini ættkvíslinni og breytir hegðunarmynstri þeirra. Sýktu hýslarnir fara úr trjánum niður á skógarbotninn, þar er umhverfið heitt og rakt og því hentugt fyrir sveppavöxt. Síðan nota þeir kjálkana til þess að festa sig við stóra æð undir laufblaði, þar sem hýsillin dvelur til dauðadags. Ferlið tekur allt að 4-10 daga.
Orðrétt þýðing tegundaheitsins er „snákshöfuð á þræði, einhliða“, en tegundin á sér ekki íslenskt nafn.
Formgerð
thumb|left|Ophiocordyceps unilateralis Tegundin þekkist við lok lífferils af æxlunnar uppbyggingu þess, sem samanstendur af mjóum, stæltum og sveigjanlegum dökklitaðum vefstilk sem framlengist frá afturhluta hauss dauða maursins. Sveppurinn sýkir maura, mest þekktir sem smíðamaurar. Sveppurinn myndar einn stilk sem rís á svæðinu fyrir aftan hálsinn þar sem gróberandi aldin er borið lárétt. Þegar maurinn er sýktur með sveppnum, klifrar hann niður úr sínu venjulega búsvæði og bíta sig fastan á neðanverðu laufi. Þetta er þekkt sem "dauðagripið" og á sér stað á mjög tilteknum stöðum.
Lífsferill
Eins og aðrir sveppir sem sýkja skordýr í ættkvíslinni Ophiocordyceps, ræðst O. unilateralis á tiltekna hýsiltegund, Camponotus leonardi maurinn. Hins vegar getur sveppurinn sýkt aðrar náskyldar tegundir af maurum með minni líkum á hýsilstjórn og minni árangri í æxlun.
Búsvæði
Sveppurinn finnst aðallega í regnskógum Taílands og Brasilíu.
Áhrif á hýsilstofninn
O. unilateralis er þekkt fyrir að hafa gjöreytt heilum maurabúum. Maurar hafa aftur á móti getuna til þess að skynja það að meðlimur búsinns sé sýktur; heilbrigðu maurarnir bera dauðvona maurana langt í burtu frá þyrpingunni til þess að forðast smit innan búsins.
Veracruz (borg)
thumb|Veracruz. Veracruz, einnig þekkt sem Heroica Veracruz er stærsta borgin í mexíkanska fylkinu Veracruz við Mexíkóflóa. Íbúar voru 607.000 árið 2020. Borgin byggðist upp á nýlendutíma Spánverja og er þar elsta höfn landsins og helsta höfn fyrir inn- og útflutning. Hernán Cortés stofnaði borgina á föstudaginn langa árið 1519 og gaf henni nafnið Veracruz sem kennt er við sannan kross.
Í borginni er stærsta sædýrasafn Rómönsku-Ameríku,
Sjónvarpsturninn í Berlín
thumb|Sjónvarpsturninn í Berlín. Í forgrunni er [[Maríukirkjan í Berlín|Maríukirkjan.]] Sjónvarpsturninn í Berlín er á Alexanderplatz í miðborg Berlínar. Hann er hæsta bygging Þýskalands og gnæfir í 368 metra hæð.
Forsaga
Strax á 6. áratugnum voru uppi áætlanir um að reisa sjónvarpsturn í Austur-Berlín. Í fyrstu var skógarsvæði í suðaustri borgarinnar valinn. En þegar grunninum var lokið, var hætt við verkefnið. Nálægðin við flugvöllinn í Schönefeld var of áhættusöm. Annar staður var valinn í hverfinu Friedrichshain, skammt austur af miðborginni. En hann þótti einnig of óheppilegur. 1964 ákvað Walter Ulbricht, þjóðarleiðtogi Austur-Þýskalands, að reisa ætti sjónvarpsturninn í miðborginni sjálfri og varð þá Alexanderplatz fyrir valinu. Turninn átti að vera ‚kóróna borgarinnar og sigurtákn sósíalismans‘. Kalda stríðið var þá í algleymingi.
Byggingarsaga
Nokkrar byggingar urðu að víkja fyrir turninum. Byggingarsvæðið var mitt á milli Maríukirkjunnar og Rauða ráðhússins. Framkvæmdir hófust í ágúst 1965. Turninn sjálfur er úr steinsteypu, en kúlan efst úr stáli og gleri. Efst var sett útvarpsmastur en það eitt er 118 metra hátt. Framkvæmdum lauk í október 1969 og reis turninn þá 365 metra í loftið (með mastrinu). Kostnaðurinn er áætlaður 200 milljónir austurþýskra marka. Reikningurinn var þó aldrei gerður opinber, þar sem kostnaðurinn hafði allt að sexfaldast miðað við upphaflegu áætlanirnar. Eftir sameiningu landanna var efsti hluti mastursins endurnýjaður og hækkaður um þrjá metra.
Turninn í dag
thumb|Turnkúlan eins og fótbolti meðan HM í knattspyrnu var í gangi í Þýskalandi Turnkúlunni er skipt í þrennt. Neðst eru útsýnispallar. Þó er ekki hægt að fara úr kúlunni, en horft er í gegnum stór gler. Fyrir miðju er veitingastaður sem snýst. Upphaflega snerist hann í einn hring á klukkutíma, en eftir endurbætur snýst hann í tvo hringi á klukkutíma. Árlega gerir um ein milljón manns sér ferð upp í turninn. Efst eru svo tæknirými fyrir útvarpsstöðvar. Þær eru ekki aðgengilegar fyrir almenning. Samtals útvarpa 17 stöðvar úr turninum. Meðan á HM í knattspyrnu var í gangi í Þýskalandi 2006 var turnkúlan skreytt þannig að hún leit út eins og fótbolti. Úrslitaleikurinn fór fram í Berlín.
‚Hefnd páfans‘
thumb|Ljóskrossinn á kúlunni gerði stjórnvöldum gramt í geði Þegar sólin skín á turnkúluna, myndar endurvarpið hvítan kross. Mikið var rætt um ljóskrossinn eftir víglsu turnsins og þótt mönnum að þeta væri hefnd páfans fyrir það tjón sem stjórn landsins hafði valdið kirkjustofnunum og kirkjubyggingum eftir stofnun Alþýðulýðveldisins 1949. Kross þessi gerði stjórnvöldum gramt í geði lengi á eftir.
Júníus
Júníus er íslenskt karlmannsnafn.
Claytonia exigua
Claytonia exigua er plöntutegund sem var lýst af John Torrey og Samuel Frederick Gray. Hún vex í vesturhluta Norður-Ameríku.
The Unit (3. þáttaröð)
Þriðja þáttaröðin af The Unit var frumsýnd 25. september 2007 en vegna verkfalls handritshöfunda þá voru aðeins 11 þættir gerðir.
Einkalíf (kvikmynd)
Einkalíf er kvikmynd eftir Þráin Bertelsson frá 1995.
Hoya betchei
Hoya betchei er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Samóa.
Dacrycarpus expansus
Dacrycarpus expansus er sígrænt tré (að 30m hátt) frá Nýju-Gíneu.
Skartlýrufugl
Skartlýrufugl (fræðiheiti: Menura novaehollandiae) er ástralskur söngfugl, einn af tvem tegundum frá lýrufuglaætt.
Landamæri
thumb|[[Berlínarmúrinn er frægur múr sem innan Berlínar afmarkaði landamærin milli Austur- og Vestur-Þýskalands]] Landamæri eru ímynduð mörk milli tveggja ríkja, sem afmarka yfirráðasvæði þeirra. Oft á tíðum liggja þessi mörk meðfram ám, fjallgörðum eða öðrum landfræðilegum fyrirbrigðum, sem henta. Svæðið, sem landamærin liggja á, er kallað landamærasvæði. Flugvellir og hafnir eru oft skilgreind sem landamærasvæði þar sem landamæravarsla fer fram.
Ketill Jensson - Siciliana
Ketill Jensson syngur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni syngur Ketill Jensson tvö lög við píanóundirleik Fritz Weishappel. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
José Mujica
José Alberto Mujica Cordano (f. 20. maí, 1935 í Montevídeó) var forseti Úrúgvæ frá 2010 til 2015. Sem forseti var Mujica oft kallaður „nægjusamasti þjóðarleiðtogi í heimi“ því hann gaf mestöll laun sín til góðgerðamála og lifði á mjög fábrotinn hátt. Hann bjó á bóndabæ í stað þess að setjast að í forsetabústaðnum og ók um á gamalli Volkswagen-bjöllu í stað forsetabílsins.
1261
thumb|right|Gullmynt sem [[Mikael 8. Palaeologus lét slá til að minnast þess er menn hans náðu Konstantínópel á sitt vald að nýju.]] Árið 1261 (MCCLXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Francisco Goya
thumb|right|Sjálfsmynd Francisco José de Goya y Lucientes (30. mars 1746 – 16. apríl 1828) var spænskur rómantískur listamaður og myndskeri frá Aragon. Hann var hirðmálari í stjórnartíð Karls 3. og Karls 4. Hann hefur oft verið kallaður síðasti gamli meistarinn og fyrsti meistari nútímans. Hann hafði mikil áhrif á expressjónistana eins og Édouard Manet og Pablo Picasso.
Þótt talsvert sé til af skrifum hans og bréfum, er þar lítið að finna um hugsanir hans og tilfinningar. Hann glímdi við óþekktan sjúkdóm sem gerði hann heyrnarlausan 1793, og eftir það urðu verk hans smám saman dekkri og svartsýnni. Seinni tíma verk hans lýsa myrkri sýn á persónulega hagi og stjórnmálaástandið, og eru í hrópandi ósamræmi við vaxandi velgengni hans á sama tíma. Hann var skipaður rektor Konunglegu listaakademíunnar árið 1795, sama ár og Manuel Godoy gerði óhagstæðan samning við Frakkland. Árið 1799 varð Goya yfirhirðmálari (primer pintor de cámara) sem var æðsta staða listmálara við hirðina. Seint á 10. áratugnum málaði hann Nöktu Maju að beiðni Godoys, undir greinilegum áhrifum frá Diego Velásquez. Árin 1800 til 1801 málaði hann Karl 4. Spánarkonung og fjölskyldu hans, líka undir áhrifum frá Velásquez.
Árið 1807 hóf Napoléon Bonaparte Skagastríðið gegn Spáni. Goya var í Madríd meðan stríðið geisaði og það virðist hafa haft djúpstæð áhrif á hann. Greina má hugmyndir hans af röð prentmynda sem bera titilinn Hörmungar stríðsins, og málverkunum Annar maí og Þriðji maí. Aðrar myndraðir frá þessum tíma eru ætingarnar Los caprichos og Los disparates auk mynda sem fást við geðveiki og geðveikrahæli, nornir, furðuverur og trúarlega og pólitíska spillingu. Myndirnar benda til þess að hann hafi haft áhyggjur bæði af stöðu lands síns og eigin geðheilsu.
Með síðustu verkum hans eru Svörtu málverkin, röð mynda sem hann málaði með olíu á kalkaða veggi heimilis síns sem var nefnt Quinta del Sordo („hús hins heyrnarlausa“) 1819-1823, þar sem hann bjó nær algerlega einangraður. Árið 1824 flutti Goya frá Spáni til Bordeaux í Frakklandi ásamt miklu yngri vinnukonu sinni, Leocadiu Weiss, sem hugsanlega var einnig ástkona hans. Þar lauk hann við myndröð um nautaat, La Tauromaquia, og nokkur önnur stærri verk.
Eftir heilablóðfall sem lamaði annan helming líkama hans, versnandi sjón og lítið aðgengi að efnivið til myndgerðar, lést hann og var grafinn í Frakklandi. Lík hans var tekið upp árið 1919 og fenginn legstaður í kapellunni Real Ermita de San Antonio de la Florida í Madríd. Frægt er að hauskúpuna vantaði, en þegar spænski konsúllinn skrifaði stjórninni í Madríd um þá staðreynd, svöruðu þeir „Sendið Goya, með eða án hauss“.
Miðbaugsskírn
thumb|right|Miðbaugsskírn um borð í frönsku freigátunni Méduse árið 1816 Miðbaugsskírn eða línuskírn er innvígsluathöfn sem hefð er fyrir að halda þegar sjómaður siglir yfir miðbaug í fyrsta skipti. Siðurinn varð til á herskipum breska og hollenska flotans skömmu eftir 1800 og er talinn hafa þróast út frá sambærilegum athöfnum á spænskum, portúgölskum og ítölskum skipum þegar farið var fyrir tiltekna höfða á siglingaleiðinni. Miðbaugsskírnir eru nú til dags einkum haldnar á herskipum, á seglskútum og skemmtiferðaskipum.
Athöfnin fer þannig fram að áhafnarmeðlimir fara í gervi Neptúnusar og hirðar hans. Meðal hirðmanna Neptúnusar eru stundum þjóðsagnapersónan Davy Jones og gríska sjávargyðjan Amfítríte. Nýliðarnir eru síðan „vígðir“ inn í „leyndardóma hafsins“ með ýmsum hætti. Stundum er skítugu vatni steypt yfir þá og stundum eru þeir látnir fara útbyrðis. Á herskipum getur athöfnin verið mjög harkaleg þar sem nýliðar eru barðir með reipum og spýtum til að prófa þá. Dæmi eru um að sjóliðar hafi slasast eða látist í miðbaugsskírn. Vegna þess hafa flestar flotadeildir sett strangar reglur um miðbaugsskírnir og sjóliðum er frjálst að hafna þátttöku í þeim.
Júrek
Júrek er íslenskt karlmannsnafn.
Rafsegulkraftur
Rafsegulkraftur er langdrægur kraftur, sem rafsegulsvið ber milli rafhlaðinna agna, til dæmis rafeinda og róteinda. Rafhleðslur, með sama formerki, hrinda hvor annarri frá sér, en gagnstæðar hleðslur dragast hvor að annari. Rafsegulkraftur heldur rafeindum á brautum umhverfis frumeindakjarnann þannig að frumeindir haldast stöðugar og geta myndað sameindir, en án hans væru engar frumeindir og ekkert efni. Rafsegulfræðin fjallar um rafsegulkraftinn.
تآثر كهرومغناطيسي Электрамагнітнае ўзаемадзеяньне তড়িচ্চুম্বকীয় বল Sähkömagneettinen vuorovaikutus Elektromagnetinė sąveika വിദ്യുത്കാന്തികബലം Oddziaływanie elektromagnetyczne Электромагнитное взаимодействие Elektromagnetna interakcija แรงแม่เหล็กไฟฟ้า Електромагнітна взаємодія Tiān-chû-la̍t
Downingstræti 10
thumb|250px|Downingstræti 10 árið [[2013]]
Downingstræti 10 (enska: 10 Downing Street eða í stuttu máli Number 10) er hús í Mið-London sem er höfuðstöðvar ríkisstjórnar Bretlands og opinbert heimili forsætisráðherrans. Húsið stendur við Downingstræti í Westminsterborg og er eitt þekktasta heimili Bretlands og heimsins. Húsið er næstum 300 ára gamalt og í því eru rúmlega eitt hundrað herbergi. Á þriðju hæð er einkaheimili og eldhús í kjallaranum. Á hinum hæðum eru skrifstofur, fundarsalir, setustofur og borðstofur þar sem forsætisráðherran vinnur og tekur gestum og öðrum ráðherrum á móti. Húsagarður liggur á miðri byggingunni og á bak við hana er verönd og garður sem er 2.000 m² að flatarmáli.
Húsið var upprunalega þrjú stök hús. Árið 1732 gaf Georg 2. konungur fyrsta ráðherra Bretlands Robert Walpole húsin að gjöf. Walpole samþykkti gjöfina í þeim skilningi að húsin yrðu í eigu embættis forsætisráðherrans og ekki hans. Walpole lét William Kent arkitekt tengja húsin þrjú saman. Það er þetta hús sem er þekkt í dag sem Downingstræti 10. Þó að húsið væri stórt og nálægt þinghúsinu bjuggu fáir forsætisráðherrar þar í fyrstu. Það kostaði mikið að halda húsinu við og svo varð það niðurnítt. Stakk var nokkrum sinnum upp á að húsið skyldi vera rifið niður. Þrátt fyrir þetta stóðst húsið og varð mjög frægt. Margir mikilvægir atburðir í sögu Bretlands hafa átt sér stað í húsinu. Árið 1985 sagði Margrét Thatcher að húsið væri orðið „einn dýrmætasti gimsteinninn í þjóðararfinum.“
Golfklúbburinn Vestarr
Golfklúbburinn Vestarr er golfklúbbur í Grundarfirði. Hann var stofnaður árið 1995. Árið eftir var byrjað að byggja upp 9 holu golfvöll austan við Grundafjörð, í svokallaðri Suður-Bár. Þar heitir nú Bárarvöllur eftir Bari á Ítalíu, þar sem sjómenn hafi haft kapellu.
Sagnfylling
Sagnfylling útskýrir frumlagið nánar. Sagnfylling er eins og andlag fyrir utan það að andlag er ávallt í aukafalli þ.e.a.s. þolfalli, þágufalli eða eignarfalli og sagnfylling alltaf í aðalfalli (nefnifalli).
Hyoscyamus albus
Hyoscyamus albus er ein-, tví-, eða fjölær jurt af náttskuggaætt  frá Suður-Evrópu og Norður-Afríku.
Anarkó-kommúnismi
Anarkó-kommúnismi þróaðist frá róttækum félagshyggjumönnum eftir frönsku byltinguna en varð fyrst til sem slíkt í fyrsta alþjóðasambandinu á Ítalíu. Fræðileg störf Pjotr Kropotkín hafa komið anarkó kommúnistum að miklu gagni seinna meir í að setja á laggirnar skipulagsbandalög og andspyrnuhreyfingar. Í dag eru einungis tvö þekkt dæmi um notkun anarkó-kommúnista, anarkistauppreisnin í spænska borgarastríðinu og Fría svæðið í rússnesku byltingunni.
Alnus alnobetula
Alnus alnobetula er algengt tré víða í Evrópu, Asíu, og Norður Ameríku. Margar heimildir flokka hann sem Alnus viridis, en flokkunarfræðilega er það talið ógilt samnefni af Alnus alnobetula subsp. fruticosa.
Skrautfeti
Skrautfeti (fræðiheiti: Dysstroma citrata ) er fiðrildi af fetaætt. Hún finnst í fjallendi Evrasíu. Á Íslandi er hún um landið allt á láglendi.
Lýðræðissveitir Sýrlands
thumb|right|Fáni Lýðræðissveita Sýrlands. Lýðræðissveitir Sýrlands (arabíska: قوات سوريا الديمقراطية eða Quwwāt Sūriyā al-Dīmuqrāṭīya; kúrdíska: Hêzên Sûriya Demokratîk), oft stytt í SDF, HSD eða QSD, eru hernaðarbandalag í sýrlensku borgarastyrjöldinni. Bandalagið mynda aðallega kúrdískar, arabískar og assýrískar skæruhreyfingar en auk þeirra telja Lýðræðissveitirnar til sín nokkrar fámennari sveitir armena, túrkmena og téténa. Hernaðarleg forysta Lýðræðissveitanna er í höndum Varnarsveita Kúrda (YPG), hernaðarsveitar sýrlenskra kúrda. Lýðræðissveitirnar voru stofnaðar í október árið 2015 og yfirlýst markmið þeirra er að berjast fyrir stofnun veraldlegs, lýðræðislegs og ómiðstýrðs stjórnarfyrirkomulags í Sýrlandi. Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi hefur frá desember 2016 skilgreint Lýðræðissveitirnar formlega sem varnarher sinn í stjórnarskrá sinni.
Helstu andstæðingar Lýðræðissveitanna í borgarastyrjöldinni hafa verið hópar íslamista og arabískra þjóðernissinna, sér í lagi Íslamska ríkið (ISIS), al-Kaída og stjórnarandstöðuhópar sem njóta stuðnings tyrknesku ríkisstjórnarinnar. Lýðræðissveitirnar hafa einbeitt sér að því að berjast við íslamska ríkið og þeim hefur tekist að hrekja liðsmenn þess frá ýmsum mikilvægum hernámssvæðum í Sýrlandi. Í nóvember árið 2016 hófu Lýðræðissveitirnar árás á al-Raqqah, höfuðvígi ISIS í Sýrlandi. Orrustunni um al-Raqqah lauk með sigri Lýðræðissveitanna í október árið 2017 og liðsmenn þeirra frelsuðu borgina undan hernámi ISIS. Í mars árið 2019 lýstu talsmenn Lýðræðissveitanna því yfir að íslamska ríkið í Sýrlandi hefði verið gersigrað eftir að hafa hernumið bækistöðvar þess í Baghuz.
Kolbrún Jónsdóttir
Kolbrún Jónsdóttir (12. september 1923 – 22. júlí 1971) var íslenskur myndhöggvari. Hún fæddist á Hólum í Hornafirði, á ættaróðali feðra sinna og flutti tæplega ársgömul til Kaupmannahafnar með foreldrum sínum. Þar voru þau búsett til 1929 er þau fluttu til Reykjavíkur. Hún var dóttir Jóns Þorleifssonar listmálara (1891-1961) og Rakelar Ólafar Pétursdóttur, ljósmóður og línræktarkonu í Blátúni (1897-1954).
Kolbrún var kjörin fegurðardrottning Reykjavíkur 1950. Hún nam höggmyndalist við Mills College, Oakland Kaliforníu á árunum 1943 - 1948. Hún hlaut fyrstu verðlaun í myndhöggvaralist er skólinn veitti árið 1945. Kolbrún sýndi teikningar í Listamannaskálanum ásamt Jóni Þorleifssyni árið 11. - 23. nóvember 1948.
Þórarinn Hjartarson
Þórarinn Hjartarson getur átt við:
Steinþór Sigurðsson
Steinþór Sigurðsson (fæddur 11. janúar 1904, dó 2. nóvember 1947) var íslenskur náttúrufræðingur. Hann lést við myndatöku á Heklugosinu 1947 þegar glóandi hraunhella steyptist fram af hraunfossi.
Forsetakosningar á Íslandi 1988
Forsetakosningar 1988 voru hinar íslensku forsetakosningar sem fóru fram þann 26. júní árið 1988 og enduðu með yfirburðasigri Vigdísar Finnbogadóttur. Kosningarnar vöktu athygli fyrir það að þetta var í fyrsta skipti sem mótframboð kom gegn sitjandi forseta. Árið 1956 hafði Pétur Hoffmann Salómonsson gefið til kynna að hann hygðist bjóða sig fram gegn Ásgeiri Ásgeirssyni, en hann dró það til baka.
Sigrún Þorsteinsdóttir úr Flokki mannsins í Vestmannaeyjum var allþekkt úr ýmsum félagsmálum og hafði m.a. boðið sig fram til varaformanns Sjálfstæðisflokksins á landsfundinum 1983 þegar Þorsteinn Pálsson var kjörinn formaður, en Friðrik Sophusson hlaut yfirburðakosningu í varaformannsembættið. Hún og stuðningsmenn hennar lögðu áherslu á þá hugmynd að forsetaembættið ætti að vera pólitískt virkt og forseti ætti að nýta heimild sína til að synja tilteknum lögum staðfestingar.
Vigdís kaus að halda sig til hlés og reka ekki hefðbundna kosningabaráttu og stuðningsmenn Sigrúnar gagnrýndu hana fyrir að vilja ekki mæta Sigrúnu í kappræðum í sjónvarpi. Fyrstu kannanir sýndu um 98% fylgi forsetans.
Á kjörskrá fyrir kosningarnar voru 174.732 og var kjörsókn 72%.
Frida Kahlo
Faðir hennar var Þjóðverji sem kom til Mexíkó árið 1891 en móðir hennar var af spænskum ættum og indjánaættum. Faðir Fridu var ljósmyndari í Mexíkó og starfaði fyrir einræðisherrann Porfirio Díaz og var fjölskyldan vel stæð þangað til Mexíkóska byltingin var gerð árið 1910 og faðirinn missti vinnuna. Frida fékk lömunarveiki sex ára gömul og varð að vera rúmliggjandi í sex mánuði. Við þau veikindi rýrnaði hægri fótur hennar. Frida fór í menntaskóla í Mexíkóborg og þegar hún var 18 ára var hún að undibúa læknanám en lenti þá í hræðilegu slysi í strætisvagni. Margir létust í því slysi en Frida hryggbrotnaði á þremur stöðum og gekk málmstöng gegnum kviðarhol hennar og út um sköpin. Slysið og afleiðingar þess mótuðu Fridu sem listamann. Það olli því meðal annars að hún var hrjáð af verkjum alla ævi.
Áhugi hennar á myndlist og stjórnmálum leiddu til þess að hún gerðist meðlimur í Mexíkóska kommúnistaflokknum árið 1927. Þar kynntist hún listamanninum Diego Rivera sem hún giftist árið 1929. Þau ferðuðust saman um Bandaríkin næstu ár. Þar þróaðist stíll hennar og hún tók að notast við myndmál úr mexíkóskri alþýðumenningu með vísunum í bæði kaþólska trú og trúarbrögð frumbyggja í litlum sjálfsmyndum. Myndir hennar vöktu athygli súrrealistans André Breton sem skipulagði fyrstu einkasýningu hennar í galleríi Julien Levy í New York árið 1938. Sýningin sló í gegn og hún fylgdi henni eftir með annarri sýningu í París árið eftir. Louvre-safnið keypti þar mynd eftir hana sem var fyrsta málverkið eftir mexíkóskan listamann sem keypt var af stóru alþjóðlegu safni. Á 5. áratugnum tók Kahlo þátt í sýningum í Mexíkó og Bandaríkjunum og vann sem myndlistarkennari í Escuela Nacional de Pintura, Escultura y Grabado. Heilsu hennar hrakaði á sama tíma. Hún hélt sína fyrstu einkasýningu í Mexíkó 1953, ári áður en hún lést aðeins 47 ára að aldri.
Verk Kahlo voru enduruppgötvuð á 8. áratug 20. aldar þar sem hún varð mikilvæg táknmynd fyrir Chicanos-hreyfinguna, femínista og baráttu LGBTQ+-hreyfingarinnar. Hún hefur verið hyllt sem táknmynd fyrir bæði mexíkóska menningu og menningu frumbyggja og fyrir óvægna framsetningu sína á kvenlíkamanum.
ZBrushCoreMini
ZBrushCoreMini er hönnunarforrit fyrir myndhöggvara sem gefið er út af fyrirtækinu Pixologic. Forritið er einfölduð náms-útgáfa forritisins ZBrush sem er ætlað fagfólki í þrívíddarhönnun og markmið forritsins er að líkja eftir leirmótun. Forritið hét áður Sculptris og skipti um nafn 11. júní 2020. Fyrirtækið Maxon_Computer_GmbH keypti nýlega Pixologic en Maxon eru þekktir fyrir forrit eins og Cinema_4D, Magic Bullet og Redshift. Nafnið á forritinu vísar í Z-ásinn í þrívídd sem tengist dýpt.
Eiginleikar
Notendur geta togað, ýtt, klipið og snúið sýndarleir. Þessi tegund formunar hentar best þegar móta á lífræn form og karaktera. Hefðbundin þrívíddarmótun styðst við teikningu einfaldra forma og þróun þeirra yfir í flóknari form. Sýndarleirinn getur náð mjög háum fjölda þríhyrninga mjög fljótt og þarf því að einfalda módelin fyrir notkun í tölvuleikjum og hreyfimyndum. Sculptris Pro möguleiki forritsins eykur fjölda þríhyrninga þar sem þeirra er þörf og minnkar þannig fjölda þeirra í heildina til að létta undir vinnslu. Fyrri útgáfur ZBrush deildu módelum niður í sífellt fleiri þríhyrninga þótt þeirra væri ekki þörf og gátu módel verið þung í vinnslu. Forritið styður Window og Mac OS X stýrikerfi.
Þrívíddarprentun
Boðið er upp á að flytja út módel úr ZBrushCoreMini á OBJ sniði til prentunar í þrívíddarprentara en einnig er hægt að opna þessar skrár í forritum eins og Blender og Cinema 4D til frekari vinnslu.
Heiða Björg Hilmisdóttir
Heiða Björg er fædd og uppalin á Akureyri en hefur búið í Reykjavík stærstan hluta ævinnar. Hún er dóttir Hilmis Helgasonar vinnuvélstjóra og Lovísu Snorradóttur sem starfaði í félagslegri heimaþjónustu. Eiginmaður Heiðu er Hrannar B. Arnarsson, fyrrverandi aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra.
ZBrushCoreMini
Aðrar útgáfur
ZBrushCoreMini er frítt afnota fyrir einstaklinga og skóla í námslegum tilgangi og til einkanota. Aðrar útgáfur forritsins eins og ZBrushCore og ZBrush 2022 bjóða upp á ýmsa möguleika sem auðvelda sköpun eins og áferðir, mótun flókinnar grunnmódela og stórt safn tilbúinna módela. Einnig er þríhyrningafjöldi ZBrushCoreMini takmarkaður og þarf því að fækka þríhyrningum reglulega við mótun sýndarleirsins en þá minnkar upplausn módelsins
Heiða Björg Hilmisdóttir
Starfsferill og Menntun
Heiða Björg er varaformaður Samfylkingarinnar og fyrrverandi formaður kvennahreyfingar flokksins. Áður en Heiða Björg tók sæti í borgarstjórn starfaði hún sem deildarstjóri eldhúss og matsala á Landspítala. Hún var varaformaður MS-félagsins, fyrst varaformaður og svo formaður Norræna MS-ráðsins, formaður Matvæla- og næringarfræðafélags Íslands og er í fulltrúaráði evrópsku næringarráðgjafasamtakanna. Hún hefur víða fjallað um mat og næringu í fjölmiðlum, starfað sem blaðamaður, kennt í HÍ , gefið út matreiðslubókina Samlokur ásamt Bryndísi Evu Birgisdóttur og samið uppskriftir fyrir bókina Af bestu lyst 4.
ZBrushCoreMini
Grafískar pennatöflur
thumb|Listamaður teiknar á Wacom Cintique skjá sem notast við penna með þrýstiskynjun. Við þrívíddarmótun og teiknun ýmiskonar er æskilegt að nota svokallaðar grafískar pennatöflur eða skjái frá fyrirtækjum eins og Wacom, Huion eða Gaomon. Þá er notast við penna með þrýstiskynjun sem leyfir notandanum að stjórna mótun sýndarleirs eða teikningar betur og teikna náttúrulegri línur.
Heiða Björg Hilmisdóttir
Starfsferill og Menntun
Heiða Björg er menntuð sem Næringarrekstrarfræðingur og Næringarráðgjafi frá Gautaborgarháskóla. Með MBA próf frá Háskólanum í Reykjavík og diploma í Jákvæðri sálfræði frá Háskóla Íslands.
Ferill í stjórnmálum
Heiða Björg var formaður Kvennahreyfingar Samfylkingarinnar 2013 - 2016 og formaður Framkvæmdastjórnar Samfylkingarinnar 2016 Hún tók sæti í borgarstjórn haustið 2015, þegar Björk Vilhelmsdóttir hætti í stjórnmálum, en hún hafði verið fyrsti varaborgarfulltrúi Samfylkingarinnar frá kosningum 2014. Heiða Björg var upphafskona þess að stjórnmálakonur sendu frá sér yfirlýsingu „Áskorun til stjórnmálanna í skugga valdsins #metoo“ þar sem 419 stjórnmálakonur skoruðu á stjórnmálin að breytast og útrýma kynbundinni áreitni, ofbeldi og misbeitingu valds innan sinna raða. Fleiri hópar fylgdu svo í kjölfarið.
Heiða Björg hefur verið formaður Ofbeldisvarnarnefndar Reykjavíkur frá stofnun hennar sem samþykkt var á hátíðarfundi kvenna í borgarstjórn í tilefni af 100 ára afmæli kosningaréttar kvenna þann 31. mars 2015  og er henni ætlað að takast á við ofbeldi í sinni víðustu mynd – öllu ofbeldi alls staðar. Heiða Björg skipaði annað sæti á lista Samfylkingarinnar í Borgarstjórnarkosningum 2018 og var á fundi borgarstjórnar 19. júní 2019 kosin formaður Velferðarráðs Reykjavíkur og í Borgarráð Reykjavíkur. Heiða Björg var kjörin varaformaður Sambands íslenskra sveitarfélaga 2018, hún á sæti í stjórn Félagsbústaða og er varaformaður stjórnar ECAD, European Cities Action Network for Drug Free Societies.
Heiða Björg var kjörin varaformaður Samfylkingarinnar 2017 en flokkurinn var þá nýkominn úr alþingiskosningum þar sem flokkurinn fékk einungis 5,7% atkvæða. Hún hefur tvívegis verið endurkjörin, fyrst 2018 og svo 2020.
Stjórnarstörf
Formaður stjórnar Skógarbæjar Hjúkrunarheimilis
Bjarkarhlíð, í stjórn
Formaður stjórnar Lífeysissjóðs starfsmanna Reykjavíkurborgar
Formaður stjórnar Strætó 2016 - 2018
Friðrik barbarossa
thumb|right|Friðrik og synir hans tveir, lýsing úr [[Welf-krónikan|Welf-krónikunni.]] Friðrik barbarossa („rauðskeggur“) eða Friðrik 1. (1122 – 10. júní 1190) var kjörinn konungur Þýskalands í Frankfurt 4. mars árið 1152. Hann var krýndur í Aachen 9. mars og krýndur konungur Ítalíu 1154 í Pavíu og loks keisari hins heilaga rómverska ríkis af Hadríanusi 4. páfa í Róm 18. júní 1155.
Áður en hann gerðist keisari var hann hertogi af Svefalandi sem Friðrik 3. Hann var sonur Friðriks 2. af Hohenstaufen-ættinni. Móðir hans, Júdit, var dóttir Hinriks svarta, hertoga af Bæjaralandi, og Friðrik var því kominn af tveimur valdamestu ættum Þýskalands á þeim tíma.
Friðrik fór í margar herfarir til Ítalíu en í þeirri síðustu árið 1174 beið hann ósigur gegn Langbarðabandalaginu í orrustunni við Legnano. Með friðarsamningum í Konstanz fengu borgirnar í Langbarðalandi rétt til að kjósa sér eigin stjórn.
1189 lagði Friðrik upp í þriðju krossferðina sem einnig var leidd af Filippusi Ágústusi Frakkakonungi og Ríkharði ljónshjarta. Hann lést þegar hann hélt yfir ána Salef (nú Göksu) í Kilikíu í suðausturhluta Anatólíu.
Í seinni heimsstyrjöldinni var innrás Þjóðverja í Sovétríkin árið 1941 nefnd „Barbarossa-aðgerðin“ (þýska: Unternehmen Barbarossa) í höfuðið á Friðriki.
Katar
Katar er smáríki í Mið-Austurlöndum, á nesi sem skagar út í Persaflóa út frá Arabíuskaganum. Katar á einungis landamæri að Sádí-Arabíu en í bígerð er að reisa brú til eyjunnar Barein sem yrði um 40 km löng. Vegna olíuauðs er Katar eitt ríkasta land í heimi.
Al Thani-fjölskyldan hefur ríkt yfir frá miðri 19. öld og er landið furstadæmi. Hamad bin Khalifa Al Thani steypti föður sínum, Khalifa bin Hamad Al Thani, af stóli árið 1995 í friðsamlegri hallarbyltingu. Hann vék síðan fyrir syni sínum, Tamim bin Hamad Al Thani, árið 2013. Ráðgjafarþing Katar semur lög landsins en emírinn hefur lokaorðið í öllum málum. Lög Katar eru blanda af borgaralegum lögum og sjaríalögum.
Árið 2017 ákváðu sjö ríki, að frumkvæði Sádí-Arabíu að slíta stjórnmálasambandi við Katar vegna meints stuðnings þeirra við hryðjuverkasamtök.
Í Katar eru þriðju stærstu gas- og olíulindir heims og eru þær metnar meiri en 25 milljarðar tunna. Þessar auðlindir hafa gert Katar að einu ríkasta landi heims og mest þróaða landi Arabaheimsins.
Katar er skilgreint af Alþjóðabankanum sem hátekjuhagkerfi og sem 19. friðsælasta land heims. Katar fylgir þróunarstefnu þar sem ætlunin er að skapa fjölbreyttari grundvöll undir efnahagslífið, meðal annars með þróun ferðaþjónustu, og auka sjálfbærni.
Fjölmargir farandverkamenn starfa og búa í Katar og eru þeir um 90% íbúa landsins, flestir frá Suður- og Austur-Asíu. Katar hefur verið gagnrýnt fyrir hvernig farið er með verkamennina hvað varðar aðbúnað, laun og vörslu vegabréfa.
Heiti
Í staðlaðri arabísku er heitið borið fram, en í flóaarabísku er það borið fram.
Landfræði
thumb|right|Strönd Katar. Katar er skagi sem skagar 160 km út í Persaflóa norður af Sádi-Arabíu. Landið liggur milli 24. og 27. breiddargráðu norður og 50. og 52. lengdargráðu austur. Megnið af landinu er lág og hrjóstrug slétta, þakin sandi. Í suðaustri er innhafið Khor Al Adaid, þar sem sandöldur umkringja vík í Persaflóa. Vetur eru mildir og sumrin mjög heit og rök.
Hæsti tindur Katar er Qurayn Abu al Bawl, 103 metrar á hæð, í Jebel Dukhan í vesturhlutanum. Jebel Dukhan eru lágir kalksteinsklettar sem liggja í norður-suðurátt frá Zikrit, gegnum Umm Bab, að suðurlandamærunum. Þar eru líka helstu olíulindir Katar á þurru landi, en helstu gaslindirnar eru í Persaflóa, norðvestan við skagann.
Stjórnmál
thumb|right|[[Tamim bin Hamad Al Thani hefur verið emír frá 2013.]] Formlega er Katar þingbundin konungsstjórn, en hin miklu völd sem emírinn hefur gera að verkum að landið er á mörkum þess að teljast einveldi undir stjórn Al Thani-fjölskyldunnar. Al Thani hefur verið konungsætt Katar frá stofnun hennar árið 1825. Árið 2003 tók Katar upp stjórnarskrá sem gerir ráð fyrir kosningu 30 af 45 þingmönnum. Stjórnarskráin var samþykkt með miklum meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem næstum 98% voru fylgjandi henni.
Tamim bin Hamad Al Thani er áttundi emír Katar. Faðir hans fékk honum völdin í hendur 25. júní 2013. Emírinn hefur einn leyfi til að skipa forsætisráðherra og aðra ráðherra í ríkisstjórn Katar, sem er æðsta stjórnvald landsins. Stjórnin hefur frumkvæði að löggjöf.
Stofnun stjórnmálaflokka og verkalýðsfélaga er bönnuð samkvæmt lögum Katar.
Stjórnsýslueiningar
Frá 2014 hefur Katar verið skipt í átta sveitarfélög (baladiyah).
Í tölfræðiútreikningum er sveitarfélögunum skipt í 98 svæði sem aftur skiptast í blokkir.
Íbúar
Um 1,5 milljónir, eða 60% mannfjöldans, eru frá Suður-Asíu. Stærsti hópurinn er frá Indlandi, eða 650.000 árið 2017. Þar á eftir komu 350.000 Nepalar, 280.000 frá Bangladess, 145.000 frá Srí Lanka og 125.000 Pakistanar. Erlent verkafólk sem ekki er frá Suður-Asíu er um 28% mannfjöldans, flestir, eða 260.000, frá Filippseyjum og 200.000 frá Egyptalandi, og síðan hópar frá mörgum öðrum löndum.
Elstu íbúatöl frá Katar eru frá 1892 og voru skráð af landstjórum Tyrkjaveldis á svæðinu. Þau náðu eingöngu til borganna og töldu 9.830 íbúa.
Manntal frá árinu 2010 taldi 1.699.435 íbúa. Í janúar 2013 mat tölfræðistofnun Katar mannfjöldann vera 1.903.447, þar af 1.405.164 karla og 498.283 konur. Þegar fyrsta opinbera manntalið var gert árið 1970 voru íbúar 111.133. Íbúafjöldinn þrefaldaðist á einum áratug fram til 2011, en hann var um 600.000 árið 2001. Katarskir borgarar urðu þá aðeins 15% mannfjöldans. Aðflutningur karlkyns verkamanna hefur skekkt kynjahlutfallið og konur eru nú fjórðungur mannfjöldans.
Landsþróunaráætlun Katar (2011-16) gerði ráð fyrir að íbúar myndu ná 1,78 milljónum árið 2013, 1,81 milljón árið 2014, 1,84 milljónum 2015 og 1,86 milljónum 2016, sem þýddi aðeins 2,1% árlegan vöxt, en mannfjöldinn hafði náð 1,83 milljónum þegar árið 2012 og vöxturinn var 7,5% miðað við fyrra ár. Heildarmannfjöldi í Katar náði 2,46 milljónum í nóvember 2015, sem var 8,5% aukning frá fyrra ári, langt umfram opinberar áætlanir.
Persónuníð
Persónuníð eða persónurök (á latínu argumentum ad hominem, oft kölluð ad hominem rök) er rökfræðilegt hugtak sem getur átt við fullyrðingu sem felur í sér rökvillu. Latneska heitið getur einnig verið heiti á ákveðinni aðferð við að rökræða, sem felur ekki í sér rökvillu. Latneska heitið argumentum ad hominum þýðist sem „rök gegn manninum“ eða „rök með tilliti til mannsins“ eða „rök handa manninum“ þar sem orðið homo („maður“) á við manneskju frekar en karlmann.
Algengast er að heitið sé notað yfir rökvillur. Dæmi um slíka villu væri:
Rökvillan felst í því að álykta að þar sem að eitthvað er athugavert í fari A, þá geti hann ekki haft rétt fyrir sér.
Ad hominem rök geta einnig verið rök þar sem annar aðilinn rökræðir á „lánuðum“ forsendum, þ.e.a.s. fellst á forsendur viðmælandans einungis rökræðunnar vegna. Slíkt telst ekki vera rökvilla. Dæmi um ad hominem rök af þessu tagi eru rökræður akademískra efahyggjumanna við stóumenn.
Sönnun
Rökvillunni væri hægt að lýsa á eftirfarandi hátt með táknmáli rökfræðinnar:
sem stenst ekki, þar sem að:
sem þýðir að um alla einstaklinga sem geta lagt fram fullyrðingu gildir að fullyrðing þeirra er röng ef að eitthvað er athugavert í fari þeirra, ef og aðeins ef að ekki er til neinn einstaklingur sem hefur eitthvað athugavert í fari sínu en hefur fært sanna fullyrðingu.
Þar með er A búinn að valda mótsögn hjá sjálfum sér, þar sem að hann segist segja stundum satt, þá lýgur hann ekki alltaf, og þá verður fyrri staðhæfing hans sönn.
Þess ber að geta að þó svo að þetta sanni að fólk sem hefur eitthvað athugavert í sínu fari geti hugsanlega lagt fram sanna fullyrðingu er þetta engan vegin trygging fyrir því að þeir geri það.
Árásarform
Árásarformið af ad hominem rökum (l. argumentum ad personam) gengur fyrst og fremst út á það að móðga andstæðingin, hvort sem að fullyrðingin sem vörpuð er fram um eðli andstæðingsins sé sönn eða ekki. Ástæða þess að þetta er samt sem áður rökvilla er sú að — í flestum tilfellum — hafa móðganir ekki nein afgerandi áhrif á sanngildi upprunalegu fullyrðingarinnar.
Dæmi 1:
Dæmi 2:
Aðstæðuform
Aðstæðuformið (e. ad hominem circumstantial) snýst um að benda á að einhver sé í þannig aðstæðum að hann neyðist til þess að hafa ákveðið viðhorf. Aðstæðuformið er árás á áhrifavalda einstaklingsins frekar en hann sjálfan. Ástæða þess að þetta er rökvilla er sú að þetta minnkar ekki sannleiksgildi upprunalegu fullyrðingarinnar, heldur bendir bara á hugsanlegan áhrifavald í framsetningu hennar. Slíkar fullyrðingar eru ekki endilega fáranlegar, en þær eru samt ekki strangt til tekið rökréttar.
Dæmi:
Frægt er að sagt sé „auðvitað myndi hann segja þetta“ eða „það mátti nú alveg búast við því að hún segði þetta“.
Hræsnisform
Hræsnisform (l. Ad hominem tu quoque) er tegund ad hominem raka sem benda á hræsni í fullyrðingu andstæðingsins. Slík rök ganga út á að hrekja upprunalegu fullyrðinguna á þeim grundvelli að sá sem sagði það sé viðhafður í þeim líka, eða að fullyrðingin sé ósamkvæm einhverju sem viðkomandi hafði sagt áður.
Það gengur fyrir sig þannig:
Dæmi:
Einnig getur þetta virkað þannig:
Notkun í raunveruleikanum
thumb|Stjórnmálaumræður grípa gjarnan til ad hominem fullyrðinga. Í daglegu lífi eru ad hominem fullyrðingar oft notaðar í deilum stjórnmálamanna eða andstæðinga þeirra. Ad hominem fullyrðingar eru einnig oft notaðar til þess að réttlæta aðgerðir sem annars eiga sér enga rökrétta ástæðu, en eru þó taldar réttar af framkvæmdaraðilanum, má nefna ritskoðun í því samhengi.
Í Alþingiskosningum á Íslandi, sem og ámóta lýðræðislegum kosningum víða um heim, er löng hefð fyrir því að stjórnmálaflokkar og frambjóðendur notist við ad hominem fullyrðingar gagnvart andstæðingum sínum til þess að auka fylgi sitt. Ýmsum stjórnmálamönnum hefur verið komið úr embætti eftir svona gagnrýni, svo sem Þórólfi Árnasyni, sem sagði af sér embætti borgarstjóra Reykjavíkur eftir að sú ad hominem fullyrðing var lögð fram, að þar sem að hann hefði tengst verðsamráði olíufélaganna (sem var hvorki sannað né dæmt) þá væri hann augljóslega ófær um að stýra Reykjavíkurborg.
Stærðfræðingurinn Alan Turing framdi sjálfsmorð í kjölfar þess að hann var sviptur doktorsgráðu sinni, rannsóknaraðstöðu og stöðu sinni innan breska hersins, eftir að komst upp að hann væri samkynhneigður. Ad hominem fullyrðing var þá notuð til þess að benda á að ef hann væri samkynhneigður gæti hann ómögulega verið marktækur vísindamaður.
Tengt efni
Logika trompo
Mið-Austurlönd
Tyrkland, Sýrland, Líbanon, Írak, Íran, Palestína, Ísrael, Jórdanía, Egyptaland, Súdan, Líbýa, Sádí-Arabía, Kúveit, Jemen, Óman, Barein, Katar og Sameinuðu arabísku furstadæmin.
Túnis, Alsír og Marokkó voru öll áður fyrr tengd Frakklandi en hafa orðið náin Arabíu-ríkjunum bæði í kennd (e. sentiment) og utanríkisstefnu. Einnig gera landfræðilegar ástæður að verkum að Afganistan og Pakistan eru stundum flokkuð með og tengd við málefni í Mið-Austurlöndum.
Menningarsvæði Mið-Austurlanda nær allt aftur til fornaldar og hefur haft mikil áhrif á menningarheim okkar í dag. Eins og gefur að skilja einkennist svæðið af gífurlegum fjölbreytileika sem hefur þó orðið töluvert fyrir barðinu á einföldun af hálfu Vesturlanda í umfjöllun sinni og nálgun við þau fjölmörgu samfélög sem þar er að finna.
Hugtakanotkun
Ekki er fullkomin eining um hvernig á að skilgreina Mið-Austurlönd og hvaða ríki falla innan vébanda svæðisins. Lagt hefur verið til að best sé að skilgreina Mið-Austurlönd sem landfræðilegt hugtak sem eigi við um það svæði sem fyrsta bylgja landvinninga múslima náðu yfir. Sé svo gert, nær það frá Marokkó austur og norður til Afganistan, Pakistan og Tyrklands.
Notkun orðsins Mið-Austurlönd hefur sætt gagnrýni þar sem hugtakið þykir miðast um of við Evrópu- og Norður-Ameríkubúa. „Svæðisbundin landfræðiheiti byggð á leiðbeiningum eru alltaf vandkvæðum háð,” segir Karen Pinto í Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa. „Þau komast ekki hjá því að ýja að sjónarhorni, og í þessu tilfelli er sjónarhornið augljóslega Vestrið”. Hugtakið er upprunnið á nýlendutímabilinu en það var bandarískur flotaforingi sem kom fyrstur fram með hugtakið.
Áður fyrr var miðja landsvæðisins sem um ræðir nefnt Austurlönd nær en það nafn var gefið af vestrænum landfræðingum sem skiptu Austurlöndum niður í þrjú landsvæði. Fræðimaðurinn Edward Said kom fram með hugtakið óríentalismi í samnefndri bók sinni er kom út árið 1978 ,en í henni gagnrýnir hann meðal annars slíkar hugmyndir um "óríentinn" og lýsir því hvernig þær viðhalda ákveðnum ójöfnum valdatengslum. thumb|Mið-Austurlönd
Landafræði
Landslag Mið-Austurlanda er margbreytilegt, enda um stórt svæði að ræða. Mið-Austurlönd eru í þremur heimsálfum, Asíu, Afríku og Evrópu. Þetta svæði er fyrst og fremst eyðimörk. Einnig má finna þar fjallgarða og hásléttur, sem og miklar Á|ár og fljót (t.d. Tígrís, Níl og Efrat). Þrátt fyrir miklar eyðimerkur má einnig finna frjó svæði sem henta vel til landbúnaðar, eins og við strendur Miðjarðarhafsins og á því svæði sem nefnt hefur verið Mesópótamía. Margt leynist í jörðu í Mið-Austurlöndum og um það er olían líklega þekktasta dæmið. Annars staðar má finna land auðugt af gulli, eins og í Norður-Afríku og enn annars staðar land auðugt af steinefnum eins og fyrir botni Miðjarðarhafs.
Þjóðernishópar og tungumál
Í Mið-Austurlöndum býr ekki einsleitur hópur fólks heldur má finna þar marga og fjölbreytta þjóðernishópa (e. ethnic groups) og enn fleiri tungumál. Helstu þjóðernishóparnir eru Arabar, Tyrkir, Persar (Íranir) og Kúrdar. Í sumum heimildum er fólkinu skipt í Evrópubúa og Asíubúa. Sú skipting er of mikil einföldun þar sem þetta eru ekki þjóðernishópar.
Tungumál Mið-Austurlanda eru semitísk (þá aðallega arabíska, hebreska og arameíska), indóevrópsk (aðallega persneska, kúrdíska, Luri og Baluchi) og Altaí (aðallega tyrkneska, túrkmenska og aserska). Í hverju landi eru oft töluð fjölmörg tungumál. Þess má einnig geta að til eru mismunandi mállýskur ýmissa hinna stærri tungumála í Mið-Austurlöndum, eins og arabísku. Og þar með er t.d. arabíska í einu landi ekki endilega töluð eins og arabíska í öðru landi.
Hér fyrir neðan má sjá helstu þjóðernishópa og tungumál hvers lands fyrir sig í Mið-Austurlöndum. Sá þjóðernishópur eða tungumál sem er gefið upp fremst er hið útbreiddasta.
🇦🇫 Afganistan
🇩🇿 Alsír
🇮🇶 Írak
🇮🇷 Íran
🇮🇱 Ísrael
🇾🇪 Jemen
🇯🇴 Jórdanía
🇶🇦 Katar
🇰🇼 Kúveit
🇱🇧 Líbanon
Líbýa
🇲🇦 Marokkó
🇴🇲 Óman
🇵🇰 Pakistan
🇵🇸 Palestína
🇦🇪 Sameinuðu arabísku furstadæmin
🇸🇦 Sádí-Arabía
🇸🇾 Sýrland
🇹🇳 Túnis
🇹🇷 Tyrkland
Saga
Allt frá upphafi sögulegra tíma mannkynssögunnar (3500-3000 f.Kr) hefur svæðið sem við þekkjum í dag sem Mið-Austurlönd verið miðpunktur heimsmála hvort sem um er að ræða í menningarlegum, trúarlegum, stjórnmálalegum eða efnahagslegum skilningi. Forsögu svæðisins má rekja til elstu samfélaga manna í Mesópótamíu (Súmerar, Akkadíumenn, Assýríumenn, Babýlóníumenn) og Egyptalandi (Egyptar). Mesópótamía er svæðið á milli fljótanna Efrat og Tígris, nokkurn veginn þar sem Írak er í dag en Egyptaland liggur að Nílarfljóti. Landkostir gerðu svæðin einstaklega hentug til ræktunar sem skipti sköpum fyrir fyrstu samfélög manna sem áttu allt sitt undir landbúnaði.
Um 3000 f.Kr. áttu sér stað miklar breytingar í Mesópótamíu í kjölfar þess að borgir urðu að miðstöðvum stjórnkerfis mannnlegs samfélags. Dregið var úr mikilvægi ættartengsla í pólitík, verkaskipting og sérhæfing jókst og stéttaskipting þróaðist með samþjöppun auðs. Upphaf þessara breytinga má rekja til Súmera sem stofnuðu nokkrar borgir í suðurhluta Mesópótamíu. Þeir voru fyrstir til að þróa með sér ritmál í formi fleygleturs og lögðu jafnframt grunninn að félagslegri, efnahagslegri og vitsmunalegri þróun Mesópótamíu.
Egyptaland
Um svipað leyti og menningarsvæði Súmera hóf útþenslu var Egyptaland sameinað úr tveimur aðgreindum ríkjum, Neðra- og Efra-Egyptalandi, árið 3150 f.Kr. Sögu Forn-Egyptalands er að jafnaði skipt í þrjú tímabil sem kennd eru við konungsættir.
Persía
thumb|Persneska heimsveldið undir stjórn Darius mikla (552-584 f.Kr) Persar ruddu sér til rúms á 6. öld f. Kr. Valdatíð þeirra stóð frá 559 f. Kr. og allt til 330 f. Kr þegar þeir lutu í lægra haldi fyrir Makedóníumönnum með Alexander mikla í broddi fylkingar. Hefðbundið er að tengja upphaf Persaveldis við Kýrus milda (576-530 f.Kr.) sem lagði grunninn að fjölmenningarlegu heimsveldi Persa sem átti síðar eftir að verða það stærsta í sögu fornaldar undir stjórn Daríusar mikla (552-486 f.Kr.). Alexander mikli lagði áherslu á að viðhalda stærð og styrk Persaveldis eftir að hann hafði sigrað það og tekið sér stöðu Persakonungs árið 330 f. Kr. Veldi Alexanders varð þó skammlíft, en hann lést af veikindum árið 323 f.Kr. og þar með liðaðist gríðarlegt veldi hans í sundur.
Rómaveldi og Býsansríkið
thumb|Rómarveldi stærst árið 117 undir stjórn Trajanusar Róm varð lýðveldi um 510 f.Kr. og varð í kjölfarið að stórveldi. Landvinningar á Appenínaskaganum og sigrar á grískum nýlendum á Ítalíu komu þeim í kjörstöðu við norðanvert Miðjarðarhaf. Rómverjar háðu síðar þrjú stríð, kölluð púnversku stríðin (264-241 f.Kr.), sem tryggðu þeim yfirráð fyrir botni Miðjarðarhafs. og um hafið vestanvert Frekari landvinningar skiluðu þeim jafnframt yfirráðum á Spáni og í Frakklandi.
Borgarastyrjöld um miðja 1.öld f.Kr leiddi til þess að komið var á keisaraveldi í Róm um 27 f.Kr. Rómaveldi náði hámarki sínu undir stjórn Trajanusar 98-117 e.Kr. Hnignunartímabil heimsveldisins hófst á 2.öld e.Kr. og endaði með því að ríkinu var skipt í tvennt árið 293 og varð sú skipting varanleg frá árinu 395. Upp úr þeim klofningi varð Austrómverska keisaradæmið, stundum nefnt Býsansríkið, til, en höfuðborg þess var í Konstantínópel sem í dag heitir Istanbul.
Íslam og kalífatið
thumb|270x270dp|Myndin sýnir úþenslu kalífatsins Á 6.öld var Austurlöndum nær skipt milli tveggja ríkja, Austrómverska keisaradæmisins í vestri og Sassanída veldisins í austri. Pattstaða var komin upp í harðvítugum deilum ríkjanna sem rekja mátti til langvarandi hernaðar milli Rómaveldis og Persíu. Við þessar kringumstæður reis upp nýtt afl sem gerði tilkall til valda í Mið-Austurlöndum, arabískt veldi Íslam. Í kjölfar andláts spámannsins Múhameðs (570-632) hófu eftirmenn hans umtalsverða landvinninga sem teygðu sig langt út fyrir upptök sín á Arabíuskaganum. Árangurinn reyndist undraverður og innan við 100 árum eftir fráfall spámannsins hafði útrás Araba náð að Indlandi í austri og til Spánar í vestri. Stjórnskipun ríkisins var til að byrja með í höndum Rashidun-kalífanna (623-661) en að valdatíð þeirra lokinni er hefðbundið að tala um valdatíð Umayyad -kalífatsins (661-750) og síðar Abbasída -kalífatsins (750-1258). Á 10. öld gekk kalífatið í gegnum hnignunartímabil. Landamissir og efnahagserfiðleikar gerðu að verkum að heimsveldið liðaðist smám saman í sundur og svigrúm skapaðist fyrir nýja aðila að taka við stjórnartaumunum.