cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kristján Finnbogason
Kristján Finnbogi Finnbogason (8. maí 1971) er íslenskur markvörður í knattspyrnu. Hann spilaði áður fyrir Gróttu, K.F.C. Lommel S.K. og ÍA en spilar nú fyrir KR. Hann var aðalmarkvörður KR frá 1999, þegar liðið vann sinn fyrsta titil í 31 ár til ársins 2008. Hann á 20 A-landsliðs leiki að baki og var lengi varamarkvörður þess. Hann er núna markmannsþjálfari hjá KR
Japanslerki
Tenglar
Lerkitegundir - Skógrækt ríkisins
Rauðárdalur
Rauðárdalur (enska: Red River Valley) er víðáttumikil svæði í Norður-Ameríku sem teygir sig suður úr Manitobafylki í Kanada gegnum Norður-Dakota og austur inn í Minnesotafylki í Bandaríkjunum. Rauðárdalur er talinn vera eitt besta hveitiræktarland í heimi. Íslenskir vesturfarar völdu sér land örlitíð norðan við bestu ræktunarsvæðin, líklega vegna þess að þeir kunnu betur til verka við búfjárrækt og fiskveiðar.
Mamma Dagga
thumb|Kápa frönsku útgáfu bókarinnar. Mamma Dagga (franska: Ma Dalton) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 38. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1971, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Pilote sama ár.
Söguþráður
Móðir Daldónana, Mamma Dagga, býr skammt frá bænum Kaktusgili (e. Cactus Junction) og er vel liðin af bæjarbúum. Þegar Lukku Láki hjálpar þeirri gömlu yfir götu skrifar hún sonum sínum bréf í fangelsið og biður þá að taka sér Láka til fyrirmyndar. Jobbi Daldón er ekki á þeim buxunum og bræðrunum tekst að flýja úr fangelsinu með því að kveikja í rúmdýnum sínum og forða sér í burtu í öngþveitinu sem skapast. Þeir heimsækja móður sína sem skýtur yfir þá skjólshúsi og felur fyrir Lukku Láka. Ibbi er í miklu uppáhaldi hjá Mömmu Döggu sem fer óstjórnlega í taugarnar á hinum bræðrunum. Til að ganga í augun á Mömmu Döggu dulbúast þeir sem hún og ræna bankann í Kaktusgili og síðan fleiri banka í nágrannabæjunum. Skelfing breiðist út í héraðinu og lögreglan veit ekki sitt rjúkandi ráð. Lukku Láki fær þá hugmynd að leggja gildru fyrir Daldónana og efnir til mikillar mæðrahátíðar í Kaktusgili. Vibbi, Kobbi og Ibbi ganga í gildruna, en þar sem Jobbi var skilinn eftir útundan sleppur hann. Jobbi lofar Mömmu Döggu að frelsa bræður sína úr prísundinni, en gegn því skilyrði að hann megi kála Lukku Láka í leiðinni.
Íslensk útgáfa
Mamma Dagga var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Lofts Guðmundssonar. Þetta er 10. bókin í íslensku ritröðinni.
Sjálfsbjörg
Sjálfsbjörg landssamband hreyfihamlaðra er hagsmunasamtök hreyfihamlaðra á Íslandi. Út um allt land eru Sjálfsbjargarfélög sem eru aðilar í landssambandinu. Í 3. grein laga þeirra segir að hlutverk þeirra sé m.a.; „að vinna að fullkominni þátttöku og jafnrétti hreyfihamlaðra og annarra fatlaðra, á öllum sviðum þjóðlífsins, með því að hafa áhrif á ríkis- og sveitarstjórnir, hagsmunasamtök og einstaklinga og með því að vekja áhuga almennings á málefnum þeirra með útgáfu og kynningarstarfsemi.“ Sjálfsbjörg landssamband hreyfihamlaðra rekur Hjálpartækjaleigu Sjálfsbjargar.
Saga
Fyrsta Sjálfsbjargarfélagið var stofnað á Siglufirði þann 9. júní 1958 og á sama ári voru stofnuð félög í Reykjavík, á Ísafirði, Akureyri og í Árnessýslu. Landssamband Sjálfsbjargar var svo stofnað ári seinna, 4. júní 1959 og sama ár bætast við félög í Bolungarvík og í Vestmannaeyjum. Árið 1960 á Húsavík, 1961 á Suðurnesjum og 1962 á Sauðárkróki.
Öryrkjabandalag Íslands (ÖBÍ) var stofnað árið 1961 en Ólöf Ríkarðsdóttir, ritari Sjálfsbjargar hafði frumkvæði að því. Í dag er Sjálfsbjörg aðildarfélag ÖBÍ. Árið 1963 hóf Sjálfsbjörg samstarf við norræn systursamtök í gegnum Nordisk Handikap Förbund. Sama ár gefa aðildarfélögin Sjálfsbjörgu fundarhamar úr fílabeini eftir Ríkarð Jónsson, myndhöggvara. Ríkarður samdi vísubrot sem síðan þá hefur verið einkunnarorð samtakanna „Alltaf beita upp í vindinn, eygja, klífa hæsta tindinn“.
Árið 1970 voru Sjálfsbjargarfélög stofnuð í Stykkishólmi, á Akranesi árið 1970 og árið 1974 í Neskaupstað. Sjálfsbjörg kom að stofnun Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík ásamt ÍSÍ árið 1974. Árið 1976 kom Sjálfsbjörg að stofnun Hjálpartækjabankans sem var seldur Össuri hf. árið 1995. Sjálfsbjörg skipulagði „jafnréttisgöngu“ fatlaðra 1978 í tilefni árs fatlaðra og um 10 þúsund manns mæta á baráttufund til að sýna stuðning við fatlaða.
Árið 1981 var stofnað Sjálfsbjargarfélag í Austur-Húnavatnssýslu, árið 1984 á Höfn í Hornafirði og á Vopnafirði árið 1991. Þá voru félögin innan landssambandsins orðin 16. Árið 1993 tók hópur manna sig saman og stofnaði „Hollvini Sjálfsbjargar“, samtök einstaklinga sem leggur reglulega fram fasta upphæð til styrktar samtökunum. Árið 1996 gerðist Félag heilablóðfallsskaðaðra aðili að Sjálfsbjörg.
Miðjarðarhafið
thumb|right|280px|Samsett [[gervihnattarmynd af Miðjarðarhafinu]] Miðjarðarhafið er innhaf sem tengist Atlantshafinu um Gíbraltarsund. Hafið liggur að þremur heimsálfum; Evrópu í norðri, Asíu í austri og Afríku í suðri. Hafið er 2.5 milljón ferkílómetra að flatarmáli.
Nafnsifjar
Nafnið Miðjarðarhaf kemur úr latínu mediterraneus (medius, miðja + terra, jörð). Rómverjar kölluðu það Mare Nostrum („okkar haf“).
Grikkir og Gyðingar til forna nefndu Miðjarðarhafið bara Hafið, þar sem það var eina heimshafið sem þeir þekktu á þeim tíma.
Saxar og Englar kölluðu það Wendelsæ („haf vandala“).
Landafræði
Miðjarðarhafið tengist Atlantshafi um Gíbraltarsund í vestri og Marmarahafi og Svartahafi um Bosporussund og Dardanellasund í austri. Súesskurðurinn, sem liggur gegnum Súeseiðið í Egyptalandi, tengir Miðjarðarhaf við Rauðahaf.
Kazumichi Takagi
Kazumichi Takagi (fæddur 21. nóvember 1980) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 5 leiki með landsliðinu.
Gíbraltarsund
thumb|[[Gervihnattamynd af Gíbraltarsundi]] thumb|Gervihnattamynd af Gíbraltarsundi, hægri hliðin snýr inn að Miðjarðarhafi thumb|Yfirborðsmynd af Gíbraltarsundi Gíbraltarsund (sem á íslensku hefur verið nefnt Stólpasund eða Njörvasund) er sund sem skilur Atlantshafið frá Miðjarðarhafinu. Norðan sundsins er Gíbraltarhöfði og Spánn í Evrópu, en sunnan þess er Marokkó í Afríku. Breidd sundsins er um 14 km og dýpið er allt að 300 m.
Jules Grévy
François-Judith-Paul Grévy (15. ágúst 1807 – 9. september 1891), yfirleitt kallaður Jules Grévy, var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 30. janúar 1879 til 2. desember 1887. Þar áður hafði hann setið á franska fulltrúaþinginu. Forverar Grévy í forsetaembættinu höfðu verið konungssinnar sem reyndu án árangurs að endurreisa franska konungdæmið og Grévy var því fyrsti forseti Frakklands sem studdi lýðveldið heils hugar.
Æviágrip
Jules Grévy fæddist inn í fjölskyldu lýðveldissinna. Hann var lögmenntaður og vann sem lögfræðingur í París. Stjórnmálaferill hann hófst í frönsku byltingunni árið 1848 sem steypti af stóli Loðvík Filippusi Frakkakonungi og varð til stofnunar hins stuttlífa annars franska lýðveldis. Grévy varð hluti af stjórnarskrárnefnd nýja lýðveldisins og mælti gegn því að til yrði forsetaembætti sem kosið yrði um í almennum kosningum þar sem hann vildi ekki að völd lýðveldisins söfnuðust saman í höndum eins leiðtoga. Eftir valdarán Louis-Napoléons Bonaparte forseta árið 1851 var Grévy fangelsaður en síðan sleppt. Hann varð gagnrýnandi Napóleons III á tímum hins endurreista franska keisaraveldis.
Þegar keisaraveldið leið undir lok árið 1870 vegna ósigurs Frakka gegn Prússum í fransk-prússneska stríðinu, sem Grévy hafði mótmælt, steig Grévy aftur inn á svið stjórnmálanna. Í febrúar sama ár var hann kjörinn forseti franska þjóðþingsins. Hann varð síðan forseti fulltrúaþingsins frá 8. mars 1876 og gerðist leiðtogi hófsamra lýðveldissinna eftir dauða Adolphe Thiers árið 1877. Hann bauð sig fram í forsetakosningum árið 1873 en tapaði fyrir Patrice de Mac Mahon.
MacMahon sagði af sér þann 30. janúar 1879 eftir að hafa neitað að skrifa undir uppsögn nokkurra hershöfðingja. Sama dag kaus þingið Jules Grévy sem forseta með 563 atkvæðum. Í ræðu sinni fyrir þinginu tilkynnti Grévy að hann myndi aldrei fara gegn vilja þjóðarinnar og frábað sér rétt forsetans til að leysa upp þing. Í reynd setti túlkun Grévy á forsetaembættinu fordæmi fyrir þingræði í Frakklandi sem eftirmenn hans áttu eftir að fylgja allt fram að stofnun fimmta lýðveldisins árið 1958, sem kom á blöndu af þingræði og forsetaræði. Stjórnarskrárbreytingar voru gerðar í samræmi við þessar hugmyndir, auk annarra viðbóta: Þjóðhátíðardagur Frakklands var settur þann 14. júlí og La Marseillaise gert að þjóðsöngi. Élysée-höllin var formlega gerð að aðsetri þjóðhöfðingjans.
Árið 1887 kom alvarlegt hneykslismál upp í ríkisstjórn Grévy: Tengdasonur forsetans var sakaður um að selja útnefningar til frönsku heiðursorðunnar gegn reiðufé. Grévy neitaði í fyrstu að segja af sér vegna málsins en lét loks til leiðast og lét af forsetaembættinu þann 2. desember. Málið gróf undan trú Frakka á lýðveldinu og jók hættu á valdaráni stuðningsmanna Georges Ernest Boulanger hershöfðingja.
Haukur (mannsnafn)
Haukur er íslenskt karlmannsnafn.
Forseti Brasilíu
thumb|right|Embættisfáni forseta Brasilíu. Forseti Brasilíu (portúgalska: Presidente do Brasil), opinberlega forseti Sambandslýðveldisins Brasilíu (portúgalska: Presidente da República Federativa do Brasil) eða einfaldlega forseti lýðveldisins, er þjóðhöfðingi og ríkisstjórnarleiðtogi Brasilíu og æðsti leiðtogi brasilíska hersins.
Stofnað var til forsetaræðis í Brasilíu árið 1889 eftir að lýðveldi var stofnað í kjölfar herforingjabyltingar gegn Pétri 2. Brasilíukeisara. Síðan þá hefur Brasilía haft sex stjórnarskrár og hefur farið í gegnum þrjú einræðistímabil og þrjú lýðræðistímabil. Á lýðræðistímabilum Brasilíu hefur alltaf verið við lýði kosningaskylda. Stjórnarskrá Brasilíu og viðaukar við hana mæla fyrir um skyldur, völd og kjörgengi forsetans, lengd kjörtímabilsins og fyrirkomulag kjörs þeirra.
Luiz Inácio Lula da Silva er 39. og núverandi forseti landsins. Hann var svarinn í embætti þann 1. janúar 2023 eftir að hafa unnið sigur í forsetakosningum árið áður. Lula var áður 35. forseti Brasilíu frá 2003 til 2011.
Hjaltastaðahvammur
Landnámsjörð og kirkjustaður til forna
Í Landnámabók segir „Gunnólfur hét maður, er nam land mili Þverár og Glóðafeykisár, og bjó í Hvammi“. Þverá ber enn sitt forna nafn og fellur niður milli Þverár og Frostastaða en Glóðafeykisá heitir nú Hvammsá og er á milli Flugumýrarhvamms og Flugumýrar. Tvær jarðir í landnámi Gunnólfs bera hvammsnöfn, þ.e. Hjaltastaðahvammur og Flugumýrarhvammur (Litli-Hvammur 1388). Hjaltastaðahvammur er nefndur Miðhvammur í elstu heimild fornbréfasafns. Land og bæir Hjaltastaðatorfunnar eru í miðju landi Gunnólfs og mega kallast í víðum hvammi. Hjaltastaðahvammur stendur efstur af bæjum torfunnar á skjólgóðum stað. Sterk rök hníga að því að Hjaltastaðahvammur hafi verið aðsetur landnámsmannsins og höfuðból landnámsins fyrstu tvær aldir Íslandsbyggðar.
Vorið 1956 var hafist handa við byggingu steinsteypts íbúðarhúss rétt við gamla bæinn sem þá var að falli kominn. Þegar verið var að handgrafa fyrir kjallara undir norðurenda hússins kom í ljós veggjarhleðsla úr grjóti sem lá norðan frá inn í grunninn. Þar komu í ljós tvær grafir með stuttu millibili og er beinagrindurnar nú varðveittar á Þjóðminjasafninu. Ljóst var að þetta voru kristnar grafir. Beinin reyndust af karli og konu en yfir beinunum hafi verið þykkt lag af skriðumöl. Einnig fundust ummerki frá húsi sem talið er að sé kirkja. Allt bendir því til að kirkjugarður og kirkjustæði frá 11. eða 12. öld liggi norður frá þar sem bærinn stendur í dag og hafa menn af þessu dregið eftirfarandi ályktanir.
Hjaltastaðahvammur hefur í öndverðu verið landnámsjörð og heitið Hvammur. Bærinn hefur eyðst af skriðuföllum og orðið óbyggilegur um sinn og hafi verið fluttur um set þangað sem nú eru Hjaltastaðir. Hjaltastaðir hétu áður Syðstihvammur og Grænumýri sem liggur sunnan við Hjaltastaðahvamm bar áður nöfnin Hjaltastaðakot og enn áður Kothvammur.
Bær og umhverfi
Svo virðist sem bæjarstæðið hafi jafnan verið á sama stað og þrátt fyrir ógn af skriðuföllum hefur það ekki verið fært enda er bæjarstæðið sérlega veðursælt. Auk þess er mikið og gott útsýni yfir sveitina þar sem bærinn stendur í uppi í hlíðum Hjaltastaðafjalls. Í dag er skógrækt farin að setja svip sinn á umhverfi bæjarins. Bæjarlækur fellur norðan við bæinn en hann á upptök sín í Rauðagili. Sunnan við bæinn sprettur upp lind sem aldrei frýs. Í henni er jafnt rennsli árið um kring, þrátt fyrir frosthörkur og þurrka. Líklegt verður að teljast að lindin og gott aðgengi að vatni hafi haft áhrif á það að bæjarstæðið hafi ekki verið flutt.
Bæjarklöpp rís skammt norður og upp frá bænum sem er í daglegu tali kölluð Klöppin. Af henni er mikið útsýni. Minjar gamalla fjárhúsa auk annara tófta eru upp frá íbúðarhúsinu. Auk þess sem minjar eru um fjárhús og hesthúskofa á svokölluðu Gerði sem er nokkuð norður frá bænum.
Stóri-Einbúi er há klettaborg sem stendur stök norður og vestan út frá túnum Hjaltastaðahvamms. Á Stóra-Einbúa sem í daglegu tali er nefndur Einbúi mætast landamerki Hjaltastaðahvamms, Grænumýrar og Frostastaða. Litli-Einbúi er lítill klapparhóll sunnan við Stóra-Einbúa. Á Einbúanum eru einkennilegir garðar eða merki um mannvirki sem í landamerkjabréfi frá 1883 eru taldir hlaðnir af fornmönnum. Trú er á að huldufólk haldi til í Einbúanum og nokkrar sögur þar um.
Margir hafa talið sig sjá ljós koma frá Einbúanum og þessi saga er ekki eina sagan þar sem menn í villu í þoku eða hríð hafa runnið á ljós frá honum dottið niður og svo áttað sig á hvar þeir voru. Einbúinn er þannig staðsettur að þeir sem eru á leið um sveitina eða eru á leið á milli bæja lögðu oft leið sína fram hjá honum. Einbúinn stendur í dag nokkru austan við núverandi þjóðveg.
Sjónarhóll er há og áberandi klettaborg sem stendur ofan við Gerðið og norðar og austur upp af Klöppinni og bænum. Þaðan er sérlega gott útsýni yfir nágrenni Hjaltastaðahvamms. Á Sjónarhólnum stendur varða ein og hefur staðið þar lengi. Varðan sérst ágætlega frá bænum og hefur líklega verið hlaðin til gamans. Norður frá Sjónarhólnum er svokölluð Klauf en um hana rennur lækur úr Stóraskriðugili og er á merkjum Hjaltastaðahvamms og Frostastaða. Í skjólsælum hvammi sunnan við Klaufina og Stóruskriðulækinn má sjá marka fyrir tóftum en ekki er nákvæmlega vitað hvers konar hús voru þar.
Neðstikaupstaður
Turnhúsið í Neðstakaupstað|thumbnail thumbnail|Þjóðdansasýning í Neðstakaupstað Neðstikaupstaður er minjasvæði á Ísafirði og fyrrum verslunarsvæði þar sem standa verslunarhús frá tímum Einokunarverslunarinnar. Elsta húsin er Krambúðin sem byggð var 1757. Í fyrstu höfðu kaupmenn ekki vetursetu í kaupstaðnum en árið 1764 tók Almenna verslunarfélagið við Íslandsversluninni og hafði þá vetursetumenn á öllum Vestfjarðahöfnum og kenndi saltfiskverslun en saltfiskur var eftirsótt söluvara í Evrópu og veðurlag og aðgangur að fengsælum fiskimiðum gerði Vestfirði heppilega fyrir slíka vinnslu.
Árið 1765 var byggt heilsárs íbúðarhús fyrir verslunarstjóra (faktor) og er það Faktorshúsið. Um aldamótin 1900 mun á annan tug húsa hafa staðið í Neðstakaupstað. Núna standa eftir fjögur hús en þau eru Krambúðin og Faktorshúsið og tvo pakkhús (vöruskemmur) sem eru  Tjöruhúsið, byggt 1781, og Turnhúsið, byggt 1784.
1281-1290
1281-1290 var 9. áratugur 13. aldar.
Neðstikaupstaður
Hinn 18. ágúst 1786 kunngerði Danakonungur að einokun yrði afnumin á Íslandi frá og með 1. janúar 1788. Tilskipun um sama efni var gefin út 13. júní 1787 og voru þá sett lög um verslun á Íslandi er gilda skyldu frá 1. janúar 1788. Stofnaðir voru sex kaupstaðir og var Ísafjörður einn þeirra. Hinn 24. apríl 1787 mældi Jón Arnórsson sýslumaður út lóð hins nýja kaupstaðar á Skutulsfjarðareyri. Náði hún yfir alla eyrina frá Suðurtanga að Prestabugt en takmarkaðist að ofan við línu er hugsaðist dregin 96 álnum fyrir neðan neðsta fjárhús Eyrarklerks. Haustið 1816 fékk Grundarfjörður kaupstaðarréttindi í Vesturamti í stað Ísafjarðar og var Ísafjörður  úthöfn frá Grundarfirði til ársins 1836 en fékk þá löggildingu sem verslunarstaður.
Eftir verslunareinokunina rak félag danskra kaupmanna frá Altona verslunina frá 1787-1793. Þá tóku við kaupmennsku Jens Lassen Busch og Henrik Christian Paus og var verslun þeirra rekin til 1824. Matthías Wilhelm Sass keypti þá verslunina og rak hann og afkomendur hans verslun í Neðstakaupstað til ársins  1883. Á vegum verslunar Sass var fyrsta hafskipabryggja byggð á Íslandi árið 1868. Árið 1883 var verslun Sass seld Ásgeiri G. Ásgeirssyni og varð Neðstikaupstaður miðstöð Ásgeirsverslunarinnar sem þá hafði mikið umleikis. Ásgeirsverslun var rekin til ársins 1918 en þá tóku við  Hinar sameinuðu íslensku  verslanir tóku við verslunarrekstri. Árið 1926 urðu Hinar sameinuðu íslensku verslanir gjaldþrota og lauk þar með verslun í Neðstakaupstað.
Guðlast á Íslandi
Lagastaða
Á Íslandi var guðlast bannað með lögum samkvæmt 125. grein almennra hegningarlaga og við því lágu sektir eða fangelsi allt að 3 mánuðum.
Árið 2015 voru þessi lög afnumin á Alþingi.
Saga
Í seinni tíð eru guðlastsmál sjaldgæf. Árið 1983 var spaugtímaritið Spegillinn ákært fyrir guðlast í 2. tölublaði sínu. Upplag blaðsins var gert upptækt að beiðni ríkislögreglustjóra, og ritstjórinn, Úlfar Þormóðsson, dæmdur.
Árið 1988 flutti Útvarp Rót gabb-frétt þann 1. apríl, sem Pétur Sigurgeirsson biskup taldi vera guðlast. Hann kærði útvarpsstöðina til útvarpsréttarnefndar en dró kæruna til baka eftir að Þóroddur Bjarnason útvarpsstjóri Útvarps Rótar baðst opinberlega afsökunar.
Árið 1997 var gerð opinber rannsókn á einum þætti Spaugstofunnar eftir að Ólafur Skúlason biskup kvartaði bréflega til ríkissaksóknara, en ríkissaksóknari ákvað að gefa ekki út ákæru. Fyrr sama ár hafði Sjónvarpið hætt við að sýna kvikmynd Martins Scorsese, Síðasta freisting Krists, eftir kvörtun frá biskupi.
Listi yfir fólk sem dæmt hefur verið fyrir guðlast
Heiðinn siður
Kristni
Henri Becquerel
thumb|Henri Becquerel Antoine Henri Becquerel (15. desember, 1852 – 25. ágúst, 1908) var franskur eðlisfræðingur, nóbelsverðlaunahafi og einn þeirra sem uppgötvaði geislavirkni.
12. júlí
12. júlí er 193. dagur ársins (194. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 172 dagar eru eftir af árinu.
Henri Becquerel
Becquerel fæddist í París inn í fjölskyldu vísindamanna og telst sonur hans vera 4 ættliðurinn sem leggur fyrir sig vísindin. Hann lærði náttúruvísindi við École polytechnique og verkfræði við École des Ponts et Chaussées. Árið 1892 varð hann þriðji fjölskyldumeðlimurinn til að verma stól yfirmanns eðlisfræðideildarinnar í náttúruvísindasafninu í Frakklandi (Muséum National d'Histoire Naturelle). 1894 varð hann síðan yfirverkfræðingur deildar sem hafði umsjón með brúar- og vegagerð í Frakklandi.
1896 uppgötvaði hann geislavirkni fyrir tilviljun þegar hann var að rannsaka fosfórljómun frá úransalti. Fyrir þessa uppgötvun deildi hann nóbelsverðlaununum 1903 í eðlisfræði með Pierre og Marie Curie og honum til heiðurs var SI-einingin fyrir geislavirkni, bekerel, nefnd eftir honum.
H.C. Andersen
thumb|right|Stytta af H. C. Andersen í [[Rósenborgargarður|Rósenborgargarði í Kaupmannahöfn. ]] Hans Christian Andersen, betur þekktur sem H.C. Andersen, (2. apríl 1805 – 4. ágúst 1875), var danskt skáld og rithöfundur sem þekktastur er fyrir ævintýri sín, þá sérstaklega „Prinsessuna á bauninni“ og „Litlu hafmeyjuna“. Ævintýri hans hafa verið þýdd á mörg tungumál.
Ævisaga
Hans Christian Andersen fæddist árið 1805 í Óðinsvéum í Danmörku. Flest allar enskar uppsprettur nota nafnið „Hans Christian Andersen“ en í Danmörku og í öðrum löndum í Skandinavíu er notað eingöngu „H.C. Andersen.“ Nafnið hans er hefðbundið danskt nafn og er notað sem einfalt nafn, þó að það sé upphaflega samsetning tveggja einstakra nafna.
Faðir Andersens hélt víst að hann tilheyrði aðlinum. Amma hans sagði honum að fjölskyldan hefði einhvern tíma verið af æðri þjóðfélagsstétt.
Ævintýri
Meðal þekktustu ævintýra hans eru Eldfærin og Prinsessan á bauninni (1835), Litla hafmeyjan og Nýju fötin keisarans (1837), Litli ljóti andarunginn (1843), Snædrottningin (1844), Litla stúlkan með eldspýturnar (1845) og Hans klaufi (1855). Ævintýrin hafa verið þýdd yfir á mörg tungumál.
Ævintýri Andersens
Árið 1835 kom fyrsta ævintýrið eftir hann út. Ævintýrin voru ekki mikils metin í fyrstu og seldust illa. Önnur verk eftir hann voru þó vinsæl, þ.e. skáldverkin O.T. (1836) og Kun en Spillemand (1837).
OSI lagakerfið
OSI stendur fyrir Open Systems Interconnection. OSI kerfið er notað sem viðmið varðandi net og protocola. Kerfið skiptir virkni protocola niður, svo segja má að hvert protocol vinni í ákveðnu lagi.
Í kerfinu er að finna sjö reglur, eða segja má að það skiptist niður í sjö lög.
Stundum eru notuð einfölduð lagkerfi. Algengast er að nota þá 5 lög og sleppa session og presentation lögunum og láta þjónustur þeirra vera valfríar í Application laginu.
Hoya vitellina
Hoya vitellina er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af Carl Ludwig Blume. Útbreiðslan er í Indónesíu.
Saharaverslunin
thumb|right|280px|[[Djenné var mikilvægur verslunarstaður. Borgin var stofnuð um 800 og er núna á heimsminjaskrá UNESCO ]] Saharaverslunin var mikilvæg verslunarleið milli Miðjarðarhafslandanna og Vestur-Afríku frá 8. öld fram á þá 16. Saharaeyðimörkin er illfært flæmi sem skilur hagkerfi Miðjarðarhafssvæðisins frá hagkerfi Vestur-Afríku, svo að rétt er að spyrja hvernig slík verslun hefur getað þrifist. Fernand Braudel benti á (í bókinni The Perspective of the World) að slík svæði (eins og t.d. Atlantshafið) eru ferðarinnar virði aðeins í undantekningartilvikum, eða þegar hagnaðurinn er meiri en tapið. En ólíkt Atlantshafinu var Saharaeyðimörkin alla tíð vettvangur viðskipta milli fólks í smærra samhengi.
Verslunin byggðist á úlfaldalestum þar sem notaðir voru drómedarar. Dýrin voru fituð í nokkra mánuði á Magrebsvæðinu eða Sahelsvæðinu áður en lestin var mynduð. Samkvæmt landkönnuðinum Ibn Battuta, sem ferðaðist með úlfaldalest á 14. öld var meðalstærð slíkra lesta um þúsund dýr, en sumar náðu upp í 12.000 dýr. Fyrir úlfaldalestunum fóru vel launaðir leiðsögumenn af þjóð Berba sem þekktu eyðimörkina vel og gátu tryggt öryggi lestarinnar fyrir öðrum hirðingjum. Afkoma úlfaldalestanna var ótrygg og krafðist vandlegs skipulags. Hlauparar voru sendir á undan lestinni til vinjanna á leiðinni til að sækja vatn fyrir lestina meðan hún var enn nokkrar dagleiðir frá, þar sem ekki var hægt að flytja vatn sem dygði alla leiðina.
Elsta Saharaverslunin
thumb|right|Úlfaldalest í Alsír Styttri verslunarleiðir kringum Nílardal hafa verið í notkun frá fornu fari, en ferðalög yfir Sahara voru erfið áður en úlfaldar voru teknir í notkun sem burðardýr. Hlutir sem hafa fundist langt frá þeim stöðum þar sem þeir voru framleiddir gefa vísbendingu um verslun, einkum í vesturhluta eyðimerkurinnar þar sem hún er þrengst. Einnig eru merki um slík tengsl í bókmenntum frá klassíska tímanum. Hugsanlegt er að borgin Aoudaghost í Máritaníu hafi orðið til í tengslum við þessa fyrstu verslun á 5. öld.
Hellamyndir sunnan Sahara af hestum sem draga stríðsvagna hafa fengið menn til að álykta að hestar kunni að hafa verið notaðir, en engar svo gamlar beinagrindur af hestum hafa fundist. Stríðsvagnar eru auk þess ólíkleg flutningstæki vegna þess hversu litlir þeir voru.
Elstu merki um tamda úlfalda á svæðinu eru frá því á 3. öld. Þeir voru notaðir af Berbum og gáfu möguleika á reglulegum ferðum yfir Saharaeyðimörkina þvera, en reglulegar verslunarleiðir fóru ekki að þróast fyrr en með útbreiðslu Íslam í Norður-Afríku á 7. og 8. öld. Tvær aðalleiðir urðu til; Önnur lá um vesturhluta eyðimerkurinnar frá því svæði sem nú er Marokkó að Nígerfljóti. Hin leiðin lá frá svæði sem nú er í Túnis að svæðinu kringum Tjadvatn. Þessar leiðir voru tiltölulega stuttar og buðu upp á net lífsnauðsynlegra vatnsbóla sem mörkuðu leiðina ófrávíkjanlega. Lítt austar, í suðurhluta Líbíu var engin leið vegna skorts á vatnsbólum og hættu á sandstormum. Leið sem lá frá Nígerfljóti að Egyptalandi var í notkun fram á 10. öld þegar hún var lögð niður vegna þess hve hættuleg hún var.
Saharaverslunin á miðöldum
Vöxtur Ganaveldisins á því svæði sem nú er í suðurhluta Máritaníu fylgdi vexti Saharaverslunarinnar. Miðjarðarhafssvæðið skorti gull en framleiddi salt, þar sem Vestur-Afríkulöndin áttu nóg af gulli en vantaði salt. Þrælaverslunin var líka mikilvæg þar sem fólk sunnan Sahara var selt sem húsþrælar norður og Vestur-Afríkuríkin keyptu þjálfaða hermenn að norðan. Margar verslunarleiðir urðu til, en þær mikilvægustu enduðu við Sijilmasa þar sem nú er Marokkó og Ifriqua þar sem nú er Túnis. Í þessum (og öðrum) borgum Norður-Afríku komust kaupmenn Berba í kynni við Íslam og snerust til þeirrar trúar. Þegar á 8. öld ferðuðust múslimar til Gana þar sem margir tóku Íslam og líklegt þykir að verslun við Ganaveldið hafi notið þess. Kringum 1050 hertók Ganaveldið Aoudaghost, en nýjar gullnámur við borgina Bure drógu úr verslun við þá borg en juku verslun við Sósóa sem síðar stofnuðu Malíveldið.
Líkt og Gana, var Malí múslímskt konungsveldi, og innan þess hélt gull-salt verslunin áfram. Önnur, minna mikilvæg verslunarvara voru þrælar, kólahnetur úr suðri, og þrælaperlur og pontur (kuðungar sem voru notaðir sem gjaldmiðill) úr norðri. Það var á tímum Malíveldisins sem stóru borgirnar við Nígerfljót, svo sem Gao og Djenné, blómstruðu og Timbúktú varð þekkt um alla Evrópu fyrir auðæfi sín. Í Vestur-Afríku urðu til mikilvægir verslunarstaðir á svæðinu mitt á milli skógarins og sléttunnar; Sem dæmi má nefna Begho og Bono Manso (þar sem nú heitir Gana) og Bondoukou (þar sem nú heitir Fílabeinsströndin). Borgir á vestari leiðunum voru áfram mikilvægar, svo sem Oudane, Oualata og Chinguetti þar sem nú heitir Máritanía, meðan Túaregabæirnir Assodé og Agades blómstruðu við eystri leiðina þar sem nú er Níger.
Eystri verslunarleiðin leiddi til þróunar hins langlífa Kanem-Bornuveldis á svæðinu kringum Tsjadvatn. Þessi verslunarleið var ekki eins ábatasöm og varð einungis mikilvæg þegar umrót var í vestri, eins og meðan á innrásum Almóhada stóð.
Hnignun Saharaverslunarinnar
thumb|right|Saharaeyðimörkin Siglingar Portúgala eftir vesturströnd Afríku opnuðu nýjar leiðir til verslunar milli Evrópu og Vestur-Afríku. Snemma á 16. öld höfðu Evrópubúar komið sér upp stöðvum á ströndinni og viðskipti við hina ríkari Evrópubúa urðu brátt mikilvægari en nokkuð annað fyrir íbúa Vestur-Afríku. Efnahagslegt og pólitískt mikilvægi Norður-Afríku minnkaði að sama skapi, meðan verslunarleiðin yfir Sahara var áfram löng og áhættusöm. En mesta áfallið sem verslunin varð fyrir var Marokkóstríðið 1591-2. Marokkó hélt með her yfir eyðimörkina og réðist á Timbúktú, Gao og aðra verslunarstaði, eyðilagði byggingar og rak velmegandi borgara í útlegð. Þessi truflun leiddi til snögglega minnkandi mikilvægis þessara borga og andúðar sem dró verulega úr viðskiptum.
Saharaverslunin hélt samt áfram í mjög smækkaðri mynd, en aðrar verslunarleiðir til strandar Vestur-Afríku urðu sífellt auðfarnari, sérstaklega eftir innrás Frakka á sahelsvæðið við lok 19. aldar og byggingu járnbrauta inn í landið sem fylgdi í kjölfarið. Lagt var á ráðin um járnbraut frá Dakar til Algeirsborgar um Níger, en hún var aldrei lögð. Þegar þjóðirnar á svæðinu fengu sjálfstæði eftir 1960 var norður-suðurleiðin skorin sundur af landamærum ríkja. Stjórnir ríkjanna voru andsnúnar þjóðernisvakningu túarega og gerðu þannig litla tilraun til að viðhalda eða endurvekja Saharaverslunina. Uppreisn túarega við lok 20. aldar og borgarastyrjöldin í Alsír ollu enn fremur truflunum á leiðunum og lokun margra vega.
Í dag eru nokkrir malbikaðir vegir sem liggja um eyðimörkina og fáir flutningabílar sjá um Saharaverslunina sem felst aðallega í viðskiptum með salt og eldsneyti. Hefðbundnar slóðir eru nú að mestu lausar við úlfalda, en styttri leiðir frá Agades til Bilma og Timbúktú til Taoudenni eru enn notaðar, sjaldan en reglulega. Einstaka túaregar nota enn hefðbundnu verslunarleiðirnar og ferðast með úlfalda allt að 1.500 kílómetra leið og sex mánuði ársins með salt úr eyðimörkinni sem þeir selja við jaðarinn.
Apep
thumb|right|Guðinn [[Atúm og snákurinn Apep]] Apep (fornegypska: ˁ3pp) eða Apófis (forngríska: Ἄπωφις) var illur guð í fornegypskum trúarbrögðum og kom fyrir sem risavaxinn snákur eða dreki. Hann stóð fyrir óreiðu og var þannig andstæða Maat sem stóð fyrir reglu og sannleika. Hann var helsti óvinur sólguðsins Ra sem þarf að sigra hann í Dúat (undirheimum) áður en hann getur risið aftur á austurhimninum. Þar naut Ra aðstoðar ýmissa annarra goðmagna, meðal annars Sets. Set varð síðar illur guð og tók yfir hlutverk Apeps. Apep tengdist náttúruöflum eins og stormum og jarðskjálftum og sólmyrkvar voru skýrðir með því að þá hefði Apep tekist að gleypa Ra.
Iglesia del Pueblo Guanche
thumb|200px|Tákn gyðjunnar [[Tanit. Þetta tákn er notað af félaginu.]] Iglesia del Pueblo Guanche er trúfélag sem var stofnað árið 2001 í borginni San Cristóbal de La Laguna (á Tenerífe í Kanaríeyjum), í þeim tilgangi að stuðla að heiðnu trú Guanche-fólksins.
Félagið var sett á laggirnar af hópi Kanaríeyjabúa sem helguðu sig gyðjunni Chaxiraxi. Það hefur haldið skírnir og giftingar samkvæmt því sem vitað er um trúna. Félagið er nútímaheiðin trúarbrögð, eins og Ásatrúarfélagið, og fulltrúi fyrir heiðnu trú innfæddra Kanaríeyjabúa.
Larix himalaica
Larix himalaica er tegund af berfrævingum í ættkvíslinni Larix. Það er upprunnið frá Jilong og Dingri svæðunum í Nepal og Tíbet.
Pollurinn
thumb|Pollurinn frá Vaðlareit. Pollurinn er innsti hluti Eyjafjarðar gegnt Akureyri.
1992
Árið 1992 (MCMXCII í rómverskum tölum) var 92. ár 20. aldar og hlaupár sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Janúar
thumb|right|Ratsjárstöðin á Bolafjalli.
Febrúar
thumb|right|Sjúkrabílar flytja lík íbúa Khojaly.
Mars
thumb|right|Stimpill sem staðfestir þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni í Suður-Afríku.
Apríl
thumb|right|Umsátrið um Sarajevó: Vedran Smailović leikur á selló í rústum hluta landsbókasafnsins.
Júní
thumb|right|Málverkið sem boðið var upp í Reykjavík 4. júní.
Júlí
thumb|right|Sumarólympíuleikarnir í Barselóna.
September
thumb|right|Fernando Collor yfirgefur forsetahöllina í Brasilíuborg.
Október
thumb|right|Ummerki eftir flug 1862 í Amsterdam.
Nóvember
thumb|right|Stuðningsfólk Clintons og Bush fyrir forsetakosningarnar í Bandaríkjunum.
Desember
thumb|right|Bandarískir landgönguliðar í Sómalíu.
Fædd
thumb|right|Ásgeir Trausti
Dáin
thumb|right|Friedrich von Hayek
Rós
Rós er blómplanta af ættkvíslinni Rosa. Rósir hafa verið mönnum yrkisefni um langan aldur, bæði skálda og garðyrkjumanna. Rósin hefur stundum verið kölluð „drottning blómanna”. Ættkvísl rósa er bæði stór og fjölbreytt og litadýrð mikil. Til rósa teljast um 100-200 villitegundir auk fjölmargra kynblendinga sem vaxa villtir. Þá skipta rósayrki þúsundum enda hefur rósin verið ræktuð í um 2000 ár. Uppruni flestra rósa er óljós eftir margra alda kynblöndun.
Alþjóðasamband rósafélaga (World Federation of Rose Societies) samþykkti á fundi 1979 að hverfa frá gömlum hugtökum eins og „Hybrid Tea” og „Floribunda” þar sem þau höfðu tapað upphaflegri merkingu sinni vegna mikillar kynblöndunar. Allflestir aðilar, sem koma nærri rósaræktun, viðurkenna þetta kerfi. thumb|250px| thumb|250px
Flokkun
Flækju- og klifurrósir: Flækju- og klifurrósum er plantað við grindur, girðingar eða stólpa eða annað þar sem hægt er að binda þær upp. Þeim er skipt upp í tvo undirflokka: Einblómstandi rósir, en þá springa öll blóm út í einni lotu. Lotublómstrandi rósir, en þá myndast blóm í lotum á nýjum sprotum svo lengi sem tíðin leyfir fram á haust. Dæmi um einblómstrandi rósir í þessum flokki sem hægt er að rækta á Íslandi eru: R.‘Polstjärnan’ er með lítil þétt fyllt blóm, hvít og ilmar ekki og getur orðið 3-4 m. R.‘Max Graf’er stór, einföld, ljósrauð og ilmar ekki. Verður 2 m á hæð. Dæmi um lotublómstrandi rósir sem geta vaxið á Íslandi eru: R. ‘Symphatie’ er með mjög stór, fyllt blóm, djúppurpurarauð sem ilma lítið. Verður um 3 m á hæð. R.‘Leverkusen’ er mjög stór, þéttfyllt og sterk ilmandi rós með daufgulum blómum og verður um 3 m á hæð.
Stórrunnarósir: Stórrunnarósir mynda háa runna, oftast yfir metra á hæð. Þeim er skipt í tvo undirflokka, einblómstrandi og lotublómstrandi. Einblómstrandi sem hægt er að rækta á Íslandi eru: R.‘Persian Yellow’, stór gul þéttfyllt blóm, ilmar og verður um 1,5 m á hæð. R. ‘Spendens’, stór hálffyllt, djúppurpurarauð, ilmar ekki og verður um 1,4 m á hæð. Lotublómstrandi sem lifa á Íslandi eru R. ‘Hansa’, stór fyllt skærpurpurarauð blóm sem ilma. Verður 1,2 m á hæð. R. rugrosa eða ígulrós er stór einföld, dökkpurpurarauð og ilmar. Hún verður 1,2 m á hæð.
Smárunnarósir: Smárunnarósum er plantað saman í þyrpingar eða skrautbeð og eru innan við 3 metra á hæð. Þeim er skipt í tvo undirflokka. Stilkrósir (stórblóma rósir) en þær bera stök blóm eða mjög fá á alllöngum og kraftmiklum stilkum. Klasarósir eða skúfrósir bera mörg blóm á stuttum stilkum í blómmörgum klösum. Þessar smárunnarósir á að vera hægt að rækta á Íslandi: R. ‘Queen Elizabet’, mjög stór, fyllt ljóspurpurarauð blóm, ilmar lítið og getur orðið 0,9 m á hæð. R. ‘Super star’ er með mjög stór, fyllt bleikrauðgul blóm en ilmar lítið. Getur orðið 0,8 m há.
Þekju- og dvergrósir: Þekjurósir eru skriðular rósir sem vaxa meira á breiddina en hæðina. Dvergrósir eða pottarósir eru smávaxnar rósir með smágerð lauf og smá blóm. Þeim svipar mikið til klasarósa og henta best í steinhæðir, hlaðin beð eða ker. Stofnrósir eru rósir sem eru græddar á harðan legg harðgerrar rósar sem leggur til undirvöxtinn. Þær eru allar viðkvæmar og mælt er með því að hýsa þær yfir veturinn. Að öðrum kosti er varla hægt að rækta þær. Hægt er að rækta slíkar rósir hér á landi en sem dæmi um það eru: R. ‘Raubritter’, stór hálffyllt ljóspurpurarauð blóm sem ilma lítið. Verður 0,8 m á hæð. R. ‘The Fairy’, smá þéttfyllt og sterkbleik blóm sem ilma lítið. Þessi rós verður aðeins 0,5 m á hæð.
Rósarækt á Íslandi
Á Íslandi hefur áhugi fyrir rósum og rósarækt farið vaxandi og nú er starfandi rósaklúbbur Garðyrkjufélags Íslands |001|001|&tId=1. Garðyrkjustöðvar eru með úrval rósa.
Yair Lapid
Yair Lapid (f. 5. nóvember 1963) er ísraelskur stjórnmálamaður og fyrrverandi blaðamaður sem var forsætisráðherra Ísraels frá 1. júlí til 29. desember 2022. Hann var áður varaforsætisráðherra og utanríkisráðherra frá 2021 til 2022. Lapid er formaður miðjuflokksins Yesh Atid og var áður leiðtogi stjórnarandstöðunnar frá 2020 til 2021 og fjármálaráðherra frá 2013 til 2014.
Áður en Lapid hóf þátttöku í stjórnmálum árið 2012 var hann rithöfundur, sjónvarpskynnir og fréttamaður. Yesh Atid, sem Lapid stofnaði, varð næststærsti flokkur á Knesset-þinginu með 19 þingsæti í fyrstu kosningum sínum árið 2013. Með þessum niðurstöðum varð Lapid einn helsti leiðtogi miðjumanna í ísraelskum stjórnmálum.
Frá 2013 til 2014 var Lapid fjármálaráðherra í ríkisstjórn Benjamins Netanyahu eftir að Yesh Atid gekk í samsteypustjórn ásamt Likud-flokknum. Árið 2013 var Lapid í fyrsta sæti á lista The Jerusalem Post yfir áhrifamestu Gyðinga í heimi. Sama ár hlaut hann einnig viðurkenningu sem einn helsti hugsuður í utanríkisstefnu á heimsvísu og komst á lista Time yfir 100 áhrifamestu einstaklinga í heimi. Hann situr í utanríkis- og varnarmálanefnd Knesset-þingsins og undirnefnd upplýsinga- og öryggismála.
Þann 17. maí 2020 varð Lapid leiðtogi stjórnarandstöðunnar eftir að 35. ríkisstjórn Ísraels hóf störf. Þann 5. maí 2021 hóf hann viðræður við aðra flokka til að reyna að stofna samsteypustjórn. Þann 2. júní tilkynnti Lapid Reuven Rivlin forseta að hann hefði komist að samkomulagi um stjórnarmyndun ásamt Naftali Bennett, sem myndi taka við forsætisráðherraembættinu af Netanyahu. Nýja ríkisstjórnin tók embættiseið þann 13. júní 2021.
1291-1300
1291-1300 var 10. áratugur 13. aldar.
Guðrún Jónasson
Guðrún Jónasson (8. febrúar 1877 - 5. október 1958) var bæjarfulltrúi og verslunareigandi í Reykjavík.
Guðrún fæddist að Felli í Biskupstungum. Foreldrar hennar voru Pétur Einarsson bóndi (1835-1925) og Halla Magnúsdóttir (1833-1903). Hún flutti til Vesturheims með foreldrum sínum árið 1888. Þar kvæntist hún Jónasi Jónssyni (1867-1941) kaupmanni og leikhúseiganda í Winnipeg árið 1898. Þau skildu en Guðrún sneri aftur til Íslands árið 1904 með föður sínum og systurdóttur, Guðrúnu Ívarsdóttur Jónasson (1893–1921), sem hún hafði tekið að sér.
Guðrún stofnaði og rak vefnaðarvöruverslun með Gunnþórunni Halldórsdóttur (1872-1959) að Amtmannsstíg 5 og 5a í Reykjavík. Þær ráku saman heimili á efri hæð hússins og tóku að sér þrjú fósturbörn, þau voru Ásta Guðrún Pjetursdóttir (1919-2006), Jón B. Jónsson (1910-1976) og Sigmar Kristinsson (1909-1978). Guðrún og Gunnþórunn voru lífsförunautar.
Guðrún var fulltrúi í bæjarstjórn Reykjavíkur 1928-1946 og varafulltrúi 1946-1954. Hún sat í barnaverndarnefnd Reykjavíkur frá stofnun hennar, sem og í framfærslunefnd og brunamálanefnd. Guðrún var félagi í Góðtemplarareglunni, formaður kvennadeildar Slysavarnarfélags Íslands frá stofnun 1930 til dauðadags. Hún var formaður Sjálfstæðiskvennafélagsins Hvatar frá stofnun 1937-1955. Þá var hún lengi formaður fjáröflunarnefndar Kvennaheimilisins Hallveigarstaða en einnig formaður Kvenréttindafélags Íslands í stutta stund frá 1911-1912. Guðrún lést 5. október 1958 í Reykjavík.
Guðrún hlaut riddarakross fyrir starf sitt sem bæjarfulltrúi árið 1944 og svo stórriddarakross fyrir störf í þágu slysavarna árið 1955.
Bikfura
Bikfura (fræðiheiti: Pinus rigida ) er lítil til meðalstór fura (6 - 30 m). Hún er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku, frá mið Maine suður til Georgia og vestur til Kentucky, og á tvemur svæðum meðfram St. Lawrence á í suður Quebec og Ontario.
Skeena
Tundurspillirinn Skeena|thumbnail Skeena var kanadískur tundurspillir sem fórst við Viðey 24. október 1944. HMCS Skeena var olíuknúið gufuskip, smíðað árið 1930. Skipið tók þátt í innrásinni í Normandí og fleiri hernaðaraðgerðum.
Skipið losnaði frá akkeri en það var þá á milli Engeyjar og Viðeyjar. Skipið rak þá upp að vesturenda Viðeyjar og strandaði þar. Fimmtán áhafnarmeðlimir fórust en 198 var bjargað. Skipverjum var skipað að yfirgefa skipið og fóru 21 skipverjar þá á tveimur björgunarflekum en þá rak inn eftir Kollafirði og björguðust sex þeirra. Skipun um að yfirgefa skipið var afturkölluð og héldu skipverjar sem eftir voru kyrru fyrir þangað til þeim var bjargað. Einar Sigurðsson útgerðarmaður og skipstjóri á Aðalbjörgu RE 5 tókst að flytja erlent björgunarlið út í Viðey með því að brimlenda innrásarpramma frá bandaríska hernum í Sandvíkinni. Skipið var selt í brotajárn. Minnismerki um strandið er á vesturenda Viðeyjar en þar er minningarskjöldur og önnur skrúfa skipsins og upplýsingaskilti. Bókin Útkall: Hernaðarleyndarmál í Viðey eftir Óttar Sveinsson fjallar um þetta strand og björgunina.
Antoni van Leeuwenhoek
Antoni van Leeuwenhoek (24. október 1632 – 26. ágúst 1723) var hollenskur smásjársmiður og vísindamaður. Hann er þekktastur fyrir að hafa lýst örverum fyrstur manna og er því gjarnan sagður faðir örverufræðanna. Hann var einnig fyrstur til að lýsa sæðisfrumum, byggingu vöðvatrefja, og blóðflæði í háræðum.
Æviágrip
Leeuwenhoek, sem skírður var Thonis Philipszoon en varð fljótlega kenndur við æskuheimili sitt í Leeuwenpoort-stræti, var sonur körfugerðarmannsins Philip Thonisz og konu hans, Grietje Jacobs van den Berch. Faðir hans lést reyndar árið 1638 og ólst Thonis því upp föðurlaus frá unga aldri. Móðir hans giftist að nýju þremur árum síðar og sendi hann þá til náms, fyrst í menntaskóla nærri Leiden, en síðar til Amsterdam og mæltist til að hann lærði bókhald. Hann komst hins vegar í læri hjá skoskum álnavörukaupmanni og fékkst þar við afgreiðslu og bókhald. Í því starfi komst hann fyrst í snertingu við stækkunargler sem notað var til að að skoða vefnað. Hann heillaðist af stækkunarglerinu og varð sér úti um sitt eigið. Árið 1654 fluttist hann aftur heim til Delft og opnaði þar álnavörubúð. Þann 11. júlí það ár kvæntist hann Barböru de Mey og var nafn hans skráð við það tækifæri sem Anthoni Leeuwenhouck. Þau Barbara eignuðust fimm börn, en fjögur þeirra dóu ung. Barbara lést árið 1666, en fimm árum síðar kvæntist Leeuwenhoek prestsdótturinni Corneliu Swalmius. Hann átti einnig eftir að lifa hana um all mörg ár, en hún lést 1694. Leeuwenhoek lifði fram á tíræðisaldur, en hann lést, saddur lífdaga, árið 1723.
Fræðastörf
thumb|200px|upright|Eftirmynd af einni af smásjám Leeuwenhoeks Antoni van Leewenhoek gekk aldrei í háskóla né lærði latínu, en gerði sig þó gildandi í evrópsku fræðasamfélagi með fádæma skarpri athyglisgáfu sinni og nákvæmni. Hann gerðist einnig öðrum mönnum leiknari í linsugerð og setti saman einnar linsu smásjár (í raun stækkunargler) sem stóðust fyllilega samanburð við samsettar smásjár þess tíma hvað upplausn og stækkunargetu varðaði. Hann hélt tækni sinni við linsugerðina vandlega leyndri og þótti furðu sæta hve hratt hann gat smíðað hágæða smásjár, en hann setti þær saman svo hundruðum skipti á starfsævi sinni. Smásjárnar notaði hann til að skoða hvers kyns sýni sem á vegi hans urðu. Árið 1673 kom hinn virti læknir og líffærafræðingur Reinier de Graaf, sem einnig bjó í Delft, honum í samband við Konunglega vísindafélagið (e. Royal Society) í London og ritaði Leeuwenhoek félaginu reglulega bréf þar sem hann útlistaði athuganir sínar af fádæma nákvæmni. Bréfin voru þýdd á ensku og gefin út í riti félagsins, Philosophical Transactions, og hélt Leeuwenhoek áfram að skrifa félaginu allt til dauðadags. Meðal þess sem Leeuwenhoek ritaði um má nefna ítarlega lýsingu á kjafti býflugna og ýmsum öðrum hlutum skordýra, byggingu kaffibaunarinnar, byggingu sæðisfrumna og smásæjar lífverur í regnvatni og ýmsum öðrum vökvum. Hann telst fyrstur manna til að lýsa bæði frumdýrum og gerlum.
Olga af Kænugarði
Olga (kirkjuslavneska: Ольга; fornnorræna: Helga; u.þ.b. 890–925 – 969) var ríkisstjóri Kænugarðsríkisins í nafni sonar síns, Svjatoslavs, frá 945 til 960. Eftir skírn sína tók Olga upp nafnið Elena. Hún er þekkt fyrir að sigra Drevljana, þjóðflokkinn sem hafði drepið eiginmann hennar, Ígor, og leggja þá undir Garðaríki.
Pjotr Stolypín
Þótt Stolypín sé og hafi verið mjög umdeildur á sínum tíma er hann hátt skrifaður í Rússlandi í dag. Árið 2008 lenti Stolypín í öðru sæti í rússneskri netkosningu um mestu mikilmenni í sögu Rússlands.
Olga af Kænugarði
Þrátt fyrir að það hafi verið sonarsonur Olgu, Valdimar, sem gerði kristni að ríkistrú í Garðaríki var Olga fyrsti leiðtogi Garðaríkis sem tók skírn. Olga er þess vegna hyllt sem dýrlingur innan rétttrúnaðarkirkjunnar og er talin „jafningi postulanna“. Dýrlingadagur hennar er 11. júlí.
Pjotr Stolypín
Æviágrip
Pjotr Stolypín stundaði nám í landbúnaðarfræðum í Sankti Pétursborg, þar sem Dmítríj Mendelejev var einn af kennurum hans. Hann hóf ríkisstjórnarferil sinn í innanríkisráðuneytinu og síðar í landbúnaðarráðuneytinu. Hann varð landstjóri Grodno í maí árið 1902 og landstjóri Saratov í febrúar 1903. Stolypín gat sér orðstír sem eini landstjórinn sem tókst að hafa stjórn á fólki ríkis síns í byltingunni árið 1905. Stolypín varð innanríkisráðherra í apríl árið 1906 og síðan forsætisráðherra 21. júlí. Stolypín gegndi þaðan af báðum ráðherraembættunum samtímis og var því voldugri en algengt var meðal stjórnmálamanna í rússneska keisaradæminu.
Ráðherratíð
Stolypín leysti upp rússneska þingið þann 8. júní 1907 og breytti reglugerðum þess til að auðvelda sér að fá samþykki fyrir lagafrumvörpum sínum. Breytingarnar, eða „valdarán“ Stolypíns, drógu úr atkvæðavægi rússnesku lágstéttanna og gerðu róttækum stjórnmálahópum erfiðara fyrir að komast á þing.
Olga af Kænugarði
Æviágrip
Samkvæmt annálnum Sögu liðinna ára eftir Nestor sagnaritara var Olga frá Pskov. Árið 911 giftist hún Ígori, syni Rúriks fursta af Hólmgarði. Ígor varð fursti í Kænugarði eftir að frændi hans, furstinn Oleg (eða Helgi), lést árið 913.
Pjotr Stolypín
Ráðherratíð
Á ráðherratíð sinni beitti Stolypín sér fyrir umbótum í landbúnaði og jarðeignarrétti Rússlands. Í Rússlandi var við lýði óðalskerfi þar sem ræktarland tilheyrði yfirleitt stöku óðali þar í grenndinni. Stolypín vildi kæfa samfélagsóeirðir í fæðingu með því að skapa stétt smærri landeigenda sem gætu nýtt eigin jarðir. Þessar tilraunir Stolypíns til markaðs- og nútímavæðingar gerðu hann lítt vinsælan meðal rússneskra íhaldsmanna; meðal annars varð Lev Tolstoj honum öskureiður og sagði honum í bréfi að „hætta þessum hræðilegu hlutum! Nú er nóg komið af því að líta upp til Evrópu, það er tímabært að Rússland þekki eigin hug!“
Olga af Kænugarði
Barátta Olgu við Drevljani
Ígor var drepinn árið 945 þegar hann reyndi að heimta skatt af þjóðflokki Drevljana í borginni Ískorosten. Olga var þá stödd í Kænugarði ásamt barnungum syni þeirra Ígors, Svjatoslav. Eftir dráp Ígors gengu Drevljanir á fund Olgu og kröfðust þess að hún giftist konungi þeirra, Mal. Olga þóttist í fyrstu ætla að samþykkja bónorðið og sagði sendimönnum Drevljana að hún vildi sýna þeim sæmd með því að láta vera þá heim í báti. Þegar þeir voru komnir í bátinn lét hún hins vegar fleygja þeim ofan í gryfju sem hún hafði látið grafa og lét síðan grafa þá lifandi.
Olga gerði því næst boð til Drevljana og sagði þeim að þeir yrðu að senda bestu menn sína á hennar fund til þess að hún gæti tekið bónorði konungsins, því annars myndu Kænugerðingar ekki leyfa henni að fara. Þegar næsta sendinefnd Drevljana kom til hennar lét hún hins vegar loka hana inni í baðstofu og brenna hana inni.
Pjotr Stolypín
Ráðherratíð
Rússneskir byltingarsinnar hötuðust við Stolypín og reyndu margsinnis að koma honum fyrir kattarnef. Árið 1906 sprakk sprengja við sumarbústað Stolypíns og um 28 manns létu lífið. Stolypín komst lífs af en dóttir hans missti báða fæturna í tilræðinu og sonur hans slasaðist alvarlega. Stolypín brást við árásum byltingarmanna með því að stofna nýtt réttarkerfi með herlögum sem leyfðu ríkisstjórninni að handtaka og rétta skjótt yfir meintum byltingarmönnum. Um 3.000 til 5.500 manns voru sakfelldir og teknir af lífi af þessum sérstöku dómstólum frá 1906 til 1909. Á þingfundi þann 17. nóvember 1907 kallaði þingmaður Kadet-flokksins, Fjodor Rodítsjov, gálgann „hið fljótvirka mánudagsbindi Stolypíns“. Stolypín brást við með því að skora á Rodítsjov í einvígi en þingmaðurinn ákvað að biðjast afsökunar frekar en að berjast við Stolypín.
Olga af Kænugarði
Barátta Olgu við Drevljani
Næst sendi Olga boð til Drevljana og sagðist vera á leiðinni til þeirra ásamt sendinefndinni til þess að giftast Mal. Hún kom á fund þeirra og sagðist vilja halda erfidrykkju fyrir eiginmann sinn við gröf hans. Þegar Drevljanir höfðu drukkið sig til óvitis segir Saga liðinna ára frá því að Olga hafi skipað sveit sinni að höggva þá og hafi þeir drepið fimm þúsund Drevljana þetta kvöld. Síðan hafi hún snúið aftur til Kænugarðs til að safna liði.
Pjotr Stolypín
Morðið á Stolypín
Stolypín var loks myrtur árið 1911. Hann var staddur ásamt Nikulási keisara í Kænugarði við afhjúpun á minnisvarða til heiðurs Alexander 2. Rússakeisara. Stolypín og keisarinn voru viðstaddir leiksýningu í óperuhúsi borgarinnar þann 14. september þegar Dmítríj Bogrov, rússneskur lögfræðingur í þjónustu leynilögreglu keisarans, gekk upp að Stolypín og skaut á hann tveimur skotum. Skotin hæfðu Stolypín í brjóstkassann og vinstri handlegginn. Stolypín lést fjórum dögum síðar.