cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ásta Möller
Þingmaður
Ásta Möller var kosin á þing fyrir Sjálfstæðisflokkin í Reykjavík árið 1999 og sat þar til ársins 2003. Í alþingiskosningunum 2003 náði hún ekki kjöri sem þingmaður en starfaði sem varaþingmaður þegar á reyndi. Hún komst aftur inn á þing þegar Davíð Oddson hætti afskiptum af stjórnmálum, árið 2005. Í Alþingiskosningunum árið 2007 náði hún kjöri sem þingmaður Reykjavíkur-kjördæmis norður. Hún féll af þingi í alþingiskosningunum 2009.
Pólska
Pólska (język polski) er slavneskt indóevrópskt tungumál. Það er opinbert tungumál í Póllandi og er eitt mest talaða vesturslavenska tungumálið. Pólska er rituð með latnesku letri með fáeinum stöfum í viðbót. Málið er talað um mest allt Pólland. Elstu textar eru frá 12. öld. Bókstafir sem er að finna í pólska ritmálinu en finnast ekki í því íslenska: ą, ć, ę, ł, ń, ś, ź, ż. Föll eru sjö en ásamt þeim fjórum sem við þekkjum úr íslensku eru ávarpsfall, staðarfall og tækisfall. Nefnifall og ávarpsfall falla oft saman. Sagnorð beygjast í persónum og tölum.
Írsk enska
Írsk enska er ensk mállýska sem töluð er og skrifuð á Írlandi. Ensk tunga barst fyrst til Írlands seint á 12. öld með innrás Normanna. Á þeim tíma töluðu Normannar ekki ensku heldur normannafrönsku. Í upphafi var enska aðeins töluð á svæðinu nálægt Dyflinn sem í dag heitir The Pale (írska: An Pháil). Við tilkomu Túdorættar vék ensk tunga og menning fyrir írsku á svæðinu sem innrásarmennirnar höfðu tekið upprunalega. Hins vegar fór notkun enskrar tungu vaxandi, sérstaklega á plantekrum, eftir hertöku Túdorættar á Írlandi á 16. öld. Fyrir miðja 19. öld var enska orðin aðaltungumál Írlands. Enska heldur þessari stöðu í dag, en jafnvel þeir sem hafa írsku að móðurmáli tala ensku reiprennandi.
Stafsetning
Ólíkt bandarískri ensku og kanadískri ensku hefur írsk enska ekki sér stafsetningarreglur, heldur er írsk enska stöfuð alveg eins og bresk enska.
Tökuorð úr írsku
Það er fjöldi írskra tökuorða sem er notaður á írskri ensku, sérstaklega af hinu opinbera. Til dæmis heitir forsætisráðherran Taoiseach, aðstoðarforsætisráðherran Tánaiste, þingið Oireachtas og neðri deildin Dáil Éireann. Auk þess eru tökuorð sem eru notuð í óformlegu samhengi en notkun þeirra fer minnkandi, sérstaklega meðal unglinga.
Nokkur dæmi eru:
Orð sem eiga rætur að rekja til írskrar tungu
Annar hópur írskra enskra orða eru þau sem eiga rætur að rekja til írskrar tungu en hefur nokkurn veginn verið aðlöguð enskum framburði og stafsetningu. Nokkur þessara orða hefur náð vinsældum fyrir utan Írland en önnur eru notuð aðeins þar á landinu. Þessi orð hafa oft verið enskuð eða eru beinar þýðingar. Í seinna tilfelli fá orð eða orðasamböndu aukaþýðingu sem er ekki að finna annars staðar í enskumælandi heimi.
Nokkur dæmi eru:
Orð sem eiga rætur að rekja til fornensku eða miðensku
Öðrum orðaforðaflokki á írskri ensku tilheyra þau orð og orðasambönd sem voru algeng á fornensku eða miðensku en eru ekki lengur notuð eða orðin úrelt annars staðar. Nokkur þessara orða hafa fengið aukamerkingar fyrir orð sem eru enn notuð annars staðar en í annarri merkingu.
Nokkur dæmi eru:
Önnur orð
Auk fyrrnefndu hópanna þriggja er líka önnur orð að finna á írskri ensku af óvissum uppruna. Þó að nokkur þessara orða séu ekki eingöngu notuð á Írlandi er noktun á þeim ekki víðtæk annars staðar og talið er að þau einkenni írska ensku.
Nokkur dæmi eru:
Málfræði og orðaröð
Orðaröð írsku tungunnar er nokkuð ólík þeirri ensku. Ýmsir þættir írskrar orðaröðar hafa haft áhrif á orðaröð írskrar ensku en mörg þessara einkenna eru að hverfa í þéttbýli meðal unglinga.
Orð sem hafa varðveist úr forn- og miðensku hafa líka haft töluverð áhrif á írska ensku.
Írsk áhrif
Tvöföldun er einkenni írskrar ensku sem þekkist á sviðinu og í kvikmyndum.
Já og nei
Á írsku eru ekki til orð sem samvara ensku orðunum yes og no („já“ og „nei“). Í staðinn er sagnorð í spurningunni endurtekið, með neitunarorði ef þarf. Á írskri ensku eru yes og no notuð sjaldnar en á öðrum enskum mállýskum þar sem sagnorðið er endurtekið, jákvætt eða neikvætt, í staðinn fyrir (eða auk þess) að nota yes eða no:
Hallveigarstaðir
Kvennaheimilið Hallveigarstaðir er bygging að Túngötu 14 í Reykjavík. Það var byggt af kvennasamtökum og ætlað að vera miðstöð þeirra. Söfnun stóð frá 1919, eða stuttu eftir að konur hlutu kosningarétt. Endanleg staðsetning hússins var ákveðin 1934 og árið 1953 var það teiknað.
Kvennaheimilið var vígt árið 1967 og var nefnt Hallveigarstaðir í minningu Hallveigar Fróðadóttur, fyrstu húsfreyjunnar í Reykjavík, eiginkonu Ingólfs Arnarsonar.
Ýmis félagasamtök sem berjast fyrir jafnrétti og kvenréttindum hafa haft aðsetur í húsinu t.d Kvenfélagasamband Íslands, Bandalag kvenna í Reykjavík, Kvenréttindafélag Íslands, Kvennaráðgjöfin, Druslubækur og doðrantar, W.O.M.E.N. Samtök kvenna af erlendum uppruna og Mannréttindaskrifstofa Íslands.
Húsið var lengi þungur fjárhagslegur baggi á íslenskum kvennasamtökum og hluti þess er í útleigu m.a. til sendiráðs Kanada, Færeysku ræðismannsskrifstofunnar og Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs. Samkomusalur er í kjallara hússins og þar hafa farið fram margar kvennasamkomur.
Krav Maga
Krav Maga (hebreska: קרב מגע) er sjálfsvarnaraðferð sem þróuð var fyrir Ísraelsher af ungversk-ísraelska hnefaleikaranum Imi Lichtenfeld í Slóvakíu.
Stephen Colbert
thumb|Colbert, [[2014]] Stephen Colbert (fæddur 1964) er bandarískur leikari og þáttastjórnandi.
Aconitum violaceum
Aconitum violaceum er fjölært jurt af sóleyjaætt sem er upprunnin frá Vestur-Himalajafjöllum (Pakistan til Nepal).
Hann er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur.
Svartfjallaland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Svartfjallaland hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 11 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Nucleus latinitatis
Nucleus latinitatis (latína: „kjarni góðrar latínu“) eða Kleyfsi eins og hún var oft kölluð af nemendum er latnesk orðabók með íslenskum skýringum sem gefin var út árið 1738 af Jóni Árnasyni biskupi. Orðabókin inniheldur margar heimildir um það hvernig íslenskan var á fyrri hluta 18. aldar og gefur góða yfirsýn af máli þess tíma. Unnið var svo að endurútgáfu sem gefin var út árið 1994.
Bókin inniheldur rúmlega 16 þúsund flettiorð og er hægt að finna orðalista yfir íslensk skýringarorð fyrir aftan orðabókartextann.
Steinn Steinsen
Steinn Steinsen Moritzsson (20. júní 1891 - 19. febrúar 1981) var bæjarstjóri á Akureyri á árunum 1934-1958. Hann hefur verið bæjarstjóri lengst allra á Akureyri, þ.e. í 24 ár. Steinn var byggingarverkfræðingur að mennt.
Yasuyuki Moriyama
Yasuyuki Moriyama (fæddur 1. maí 1969) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Hýperbórea
thumb|right|Kort [[Gerardus Mercator sem sýnir stórt meginland umhverfis Norðurpólinn.]] Hýperbórea (forngríska: Ὑπερβόρε(ι)οι) var í grískri goðafræði land „handan norðanvindsins“ þar sem risar bjuggu. Nafnið er dregið af Boreasi, guði norðanvindsins, sem Grikkir töldu að byggi í Þrakíu. Hýperbórea hefur því verið handan Þrakíu.
Samkvæmt goðsögninni var Hýperbórea land þar sem sólin skein allan sólarhringinn, sem ýmsir hafa túlkað sem vísun í Norðurslóðir og miðnætursólina þar. Hýperbórea gæti allt eins verið staðleysa. Grískir höfundar á borð við Heródótos, Hómer og Sófókles, staðsettu Hýperbóreu ýmist í Asíu eða Evrópu, til dæmis í Kasakstan, Dakíu, löndum Kelta eða enn norðar. Kort sem byggjast á lýsingum Strabóns sýna Hýperbóreu sem skaga eða eyju norðan við Frakkland. Hekataios frá Abderu varð fyrstur til að tengja Hýperbóreu við Bretlandseyjar á 4. öld f.Kr.
Hýperbórea og Túle koma fyrir í verkum klassískra höfunda sem útópísk „ókunn lönd“ þar sem fólk nýtur langlífis og lifir í fullkominni sælu.
Jón Magnússon á Svalbarði
Jón Magnússon ríki (1480 – 1564) var íslenskur höfðingi á 16. öld, bóndi og lögréttumaður á Svalbarði við Eyjafjörð. Hann hafði einnig bú á Skriðu (Rauðuskriðu) í Reykjadal og var stórauðugur. Hann var ættfaðir Svalbarðsættar.
Jón var sonur Magnúsar Þorkelssonar, bónda á Grýtubakka í Höfðahverfi, Grenivík, Svalbarði og síðast í Rauðuskriðu og um tíma sýslumanns í Vaðlaþingi, og konu hans Kristínar, dóttur Eyjólfs Arnfinnssonar riddara á Urðum og víðar, sonar Arnfinns Þorsteinssonar hirðstjóra. Magnús faðir Jóns gaf honum hálft höfuðbólið Svalbarð árið 1517 en hinn helminginn keypti hann í nokkrum bútum á árunum 1518-1522 og áttu afkomendur hans jörðina mjög lengi.
Jón var sagður vitur maður og forspár og var talinn fjölkunnugur. Til er bréf frá 1543 þar sem Jón Arason biskup gefur Jóni Filippussyni prófasti umboð til að veita Jóni Magnússyni aflausn fyrir „fordæðuskap, fjölkynngi og galdra“. Guðbrandur Þorláksson biskup hafði þetta bréf í bréfasafni sínu og hefur líklega stuðst við það þegar hann kærði Jón lögmann, son Jóns Magnússonar, fyrir ýmsar sakir og sagði í kæruskjalinu að faðir lögmanns hefði meðkennt upp á sig allra handa galdra og einnig að hann hefði „þá brúkað í langa tíð, og það, að hann hafi þar með mörgum manni skaða gert“. Þrátt fyrir þetta hélt Jón Magnússon virðingu sinni og var alltaf í röð mestu höfðingja.
Fyrri kona Jóns var Ragnheiður á rauðum sokkum, dóttir Péturs Loftssonar ríka, bónda í Stóradal í Eyjafirði. Þau eignuðust sjö börn sem upp komust og urðu flest nafnkunn. Elst var Steinunn, sem fyrst var fylgikona séra Björns Jónssonar á Melstað, giftist svo Ólafi Jónssyni í Snóksdal og seinast Eggert Hannessyni; þá Sólveig kona Filippusar Brandssonar á Svínavatni á Ásum, sem vó Hrafn Brandsson lögmann; Þórdís kona Þorgríms Þorleifssonar í Lögmannshlíð; og synirnir, Magnús prúði, Staðarhóls-Páll, Jón lögmaður á Vindheimum og Sigurður sýslumaður á Reynistað.
Ragnheiður var dáin fyrir 1540 og árið 1553 giftist Jón aftur Guðnýju Grímsdóttur, dóttur Gríms Pálssonar sýslumanns á Möðruvöllum og ekkju Jóns Sturlusonar í Dunhaga, en Elín dóttir Guðnýjar og Magnús prúði sonur Jóns höfðu gengið í hjónaband nokkru fyrr. Jón og Guðný áttu ekki börn saman en launsonur Jóns var Kolbeinn klakkur, bóndi á Einarslóni á Snæfellsnesi. Afkomendur Jóns ríka kallast Svalbarðsætt - stundum Svalbarðsætt síðari því önnur eldri ætt hafði verið kennd við Svalbarð.
Hraun (Fljótum)
thumb|right|Hraunamöl skilur milli Miklavatns og sjávar. Hraun er bær í Fljótum í Skagafirði, ysti bær í héraðinu að austan. Ysti bærinn í vestanverðri Skagafjarðarsýslu, yst á Skaga, heitir einnig Hraun en sá er munur að þar er nafnið í eintölu en hér er það haft í fleirtölu. Bæirnir liggja álíka norðarlega en Hraun á Skaga þó aðeins utar.
Frá Hraunum er góð útsýn um Fljótin og yfir Skagafjörð. Bærinn stendur í brekku fyrir ofan Miklavatn og milli þess og sjávar er langur grandi sem kallast Hraunamöl. Þaðan var útræði áður fyrr. Norðan við hana er vik er nefnist Hraunakrókur. Þar var drepinn hvítabjörn sem gekk á land á Hraunum árið 1870. Þjóðleiðin til Siglufjarðar lá og liggur enn framhjá Hraunum — áður upp Hraunadal um Siglufjarðarskarð en nú um Almenninga og Strákagöng — og þar var því mjög gestkvæmt fyrr á tíð. Seint á 19. öld var komið þar á fót verslun sem síðar fluttist þó til Haganesvíkur.
Á Hraunum var löngum stórbýli, enda fylgja jörðinni ýmis hlunnindi, svo sem veiði í Miklavatni og æðarvarp. Einna þekktastur Hraunabænda á síðari öldum er Einar Baldvin Guðmundsson (1841-1910), alþingismaður og kaupmaður. Hann var þríkvæntur og átti fjölda barna og kallast afkomendur hans Hraunaætt.
Roðablágresi
Roðablágresi (fræðiheiti: Geranium ibericum ) er jurt af blágresisætt. Það verður um 40 sm hátt og blómstrar í júlí - ágúst Líkist nokkuð diskablágresi. Það er ættuð frá N-Íran, Kákasus og Tyrklandi.
Sýslur í Colorado
Sýslur í Colorado eru 64 talsins.
Brandur (eyja)
Þar er höfn frá náttúrunnar hendi og landtaka mjög auveld.
Finnska vísindafélagið
Finnska vísindafélagið er elsta vísindafélag í Finnlandi. Það er þekkt undir latneska nafninu Societas Scientiarum Fennica, á sænsku Finska Vetenskaps-Societeten, og á finnsku Suomen Tiedeseura.
Félagið var stofnað 1838 og er með höfuðstöðvar í Helsinki. Í félaginu eru 120 fullgildir finnskir félagsmenn (undir 67 ára aldri), og 124 erlendir félagsmenn. Félagið skiptist í fjórar deildir: 1: stærðfræði og eðlisfræði-, 2: lífvísinda-, 3: hugvísinda-, og 4: félagsvísindadeild.
Finnska vísindafélagið gefur út árbók, tímaritið Sphinx, og ritraðir á ýmsum fræðasviðum, frá 1918 í samvinnu við Finnsku vísindaakademíuna.
Finnska vísindafélagið veitir einnig verðlaun og viðurkenningar, og styrki til vísinda og fræðistarfa.
Af sögulegum ástæðum var Finnska vísindafélagið lengst af sænskumælandi, þó að á síðari árum hafi finnska fengið viðurkenningu innan félagsins. Því var það að árið 1908 var stofnað sérstakt vísindafélag fyrir finnskumælandi vísindamenn, Finnska vísindaakademían. Einnig eru starfandi tvær finnskar akademíur um tæknileg efni, auk þess sem þessir fjórir aðilar hafa með sér samstarfsvettvang.
Hugo Chávez
Æviágrip
Chávez bauð sig fram í embætti forseta Venesúela árið 1998. Í aðdraganda forsetakosninganna unnu samtök sem Chávez hafði stofnað, Föðurlandsfylkingin (Polp Patriótieo) þriðjung sæta á landsþingi Venesúela og unnu átta ríkisstjórakosningar af 23. Chávez varð fljótt talsmaður hinna fátæku í Venesúela og lofaði kjósendum því að hann myndi leysa upp þingið ef hann kæmist til valda. Chávez vann sigur í kosningunum og varð lýðræðislega kjörinn forseti Venesúela með 55 prósent greiddra atkvæða.
Lýðræðislegt tveggja flokka kerfi hafði verið við lýði í Venesúela frá árinu 1958, þegar helstu stjórnmálahreyfingar landsins gerðu með sér Puntofijo-samkomulagið svokallaða. Þegar komið var fram á tíunda áratuginn hafði þetta kerfi hins vegar breyst í nokkurs konar valdaeinokunarkerfi tveggja nauðalíkra flokka og spilling var víðtæk. Margir litu til Chávez sem frelsara landsins undan tveggja flokka kerfinu og á skömmum tíma eftir kjör sitt til forseta ruddi hann þessu kerfi úr vegi.
Árið 2002 gerði venesúelski herinn tilraun til valdaráns gegn stjórn Chávez og neyddi hann til að segja af sér. Valdaránið var framið í kjölfar þriggja daga allsherjarverkfalls og götuóeirða þar sem ellefu manns létust. Chávez var sendur í hald til Karíbahafseyjarinnar La Orchila og Pedro Carmona, formaður samtaka kaupsýslumanna, var skipaður forseti bráðabirgðastjórnar. Mótmæli almennings og þrýstingur frá Samtökum Ameríkuríkja leiddi hins vegar fljótt til þess að stjórn Carmona lagði upp laupana, Chávez var leystur úr haldi og hann settur í forsetaembættið á ný.
Chávez kallaði stjórnartíð sína „bólivarísku byltinguna“ í höfuðið á átrúnaðargoði sínu, Simón Bolívar. Þessi bylting gekk út á að hafna nýfrjálshyggju og veita kapítalisma aðhald með áhrifum ríkisins. Þær breytingar sem Chávez gerði á stjórnarháttum Venesúela miðuðu að aukinni miðstýringu en gagnrýnendur hans sökuðu hann fyrir vikið um að brjóta niður þrískiptingu valdsins og um einræðistilburði með slæmum afleiðingum fyrir venesúelska efnahaginn. Árið 2009 gerði Chávez breytingar á stjórnarskrá Venesúela til að leyfa sjálfum sér að bjóða sig fram til endurkjörs eins oft og hann lysti.
Undir stjórn Chávez náðist um skeið (aðallega frá 2003–2007) nokkur árangur á sviðum eins og menntun, læsi, tekjujöfnuði og almennum lífsskilyrðum      en flestum þessum framförum hafði verið snúið við undir lok forsetatíðar hans. Snemma á öðrum áratug 21. aldar var efnahagur Venesúela bágstaddur, morðtíðni hafði hækkað og fátækt hafði aukist, verðbólga var mikil og talsverður matarskortur hrjáði landið. Vandamálin hafa verið rakin til efnahagsstefnu Chávez, þar á meðal til verðstýringar hans og til fjárhagshalla ríkisstjórnarinnar.
Chávez var lengi hrjáður af lungnasýkingu og krabbameini. Þessir sjúkdómar drógu hann til dauða snemma árs 2013, stuttu eftir að Chávez hafði unnið sitt fjórða kjörtímabil sem forseti Venesúela. Við Chávez tók varaforseti hans, Nicolás Maduro.
Áfangar
Áfangar er ljóð eftir Jón Helgason, ellefu erindi, og birtist fyrst í annarri útgáfu ljóðabókarinnar Úr landsuðri árið 1948. Í hverju erindi lýsir höfundur einum stað á landinu í kjarnmiklu ljóðmáli: Kili, Þúfubjargi, Dritvík, Helgafelli, Látrabjargi, Hornströndum, Ólafsfjarðarmúla, Köldukvísl, Herðubreiðarlindum, Lakagígum og Lómagnúpi.
Halldór Laxness taldi að Jón hefði með „Áföngum“ komist næst því á 20. öld að yrkja kvæði, sem megi skipta á milligjafarlaust og Gunnarshólma Jónasar Hallgrímssonar.
Ljóðið hefst á orðunum:
Kraftur
thumb|right|Krafti er oft lýst sem því að ýta á eða toga í hlut. Kraftur í sígildri eðlisfræði eru áhrif sem valda hröðun lausra hluta. Er vigurstærð. Nettókrafturinn sem verkar á tiltekinn hlut getur verið summa margra einstakra krafta sem verka á hlutinn. SI-mælieining er njúton, táknuð með N.
Lögmál Newtons fjalla um krafta og áhrif þeirra á hluti. Annað lögmál Newtons skilgreinir kraft, sem fyrstu afleiðu skriðþunga:
Ef massi og hröðun hlutar eru þekkt er algengast að reikna kraftinn, sem á hann verkar með:
þar sem a er hröðunin.
Kraftur, sem verkar utan massamiðju hlutar myndar snúningsvægi, sem hefur tilheygingu til að snúa hlutunum um s.n. snúningsás.
Neart
Sjálandía
thumb|right|Sjálandía Sjálandía, Nýsjálenska meginlandið eða Tasmantis, er meginlandsskorpa sem nær öll er neðansjávar í Kyrrahafi austan við Ástralíu. Þetta meginland sökk eftir að það losnaði frá Ástralíu fyrir 85 til 130 milljón árum. Það eina af því sem stendur upp úr eru eyjarnar sem mynda Nýja-Sjáland, Norfolkeyju, Nýju-Kaledóníu, Eyju Howe lávarðar, Elizabeth-rif og Middleton-rif. Sjálandía hefur verið skilgreind ýmist sem örmeginland, meginlandsbrot, sokkið meginland eða meginland. Sjálandíunafnið kemur frá bandaríska haffræðingnum Bruce P. Luyendyk sem stakk upp á því árið 1995.
Talið er að fyrir 23 milljón árum hafi meginlandið allt verið neðansjávar. Enn í dag eru 93% af þeim 4.920.000 km² sem meginlandið nær yfir undir sjávarmáli. Það er meira en helmingur af Ástralíumeginlandinu að stærð.
Á Sjálandíu eru auðug fiskimið og gaslindir. Stærsta gaslindin er Maui-gaslindin við Taranaki. Leyfi til olíuleitar hafa verið gefin út fyrir svæðið sunnan við Suðureyju Nýja-Sjálands en leit hefur ekki skilað árangri.
Íslenska útrásin
Íslenska útrásin var tímabil í fjármálasögu Íslands sem má segja að hafi hafist nálægt aldamótunum 2000 og kann að hafa lokið í lok september eða byrjun október 2008. Forsendur útrásarinnar voru einkavæðing bankanna, lagasetning sem var hagstæð fyrir fjárfestingar, mikið framboð af ódýru lánsfjármagni á alþjóðamörkuðum og ákvæði í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem kveða á um frjálst flæði fjármagns. Loks ber að geta efnahagsþenslu vegna stóriðjuuppbyggingar, ekki síst á Kárahnjúkum. Þegar íslenskir fjárfestar höfðu eignast stæðileg fjármálafyrirtæki fóru þeir að fjárfesta í miklum mæli erlendis.
Å
Å getur átt við eftirfarandi:
Íslenska útrásin
Meðal áberandi fjárfestinga voru erlend flugfélög, eins og Sterling, lyfjafyrirtæki og símafyrirtæki í Austur-Evrópu, og ýmsar verslanir, verslanakeðjur og önnur fyrirtæki, einkum í Bretlandi (t.d. Debenhams, Woolworths, Hamleys o.fl.) og Danmörku (Magasin de Nord, Royal Unibrew o.fl.)
Fjárfestarnir -- þar á meðal Jón Ásgeir Jóhannesson, Hannes Smárason og Björgólfur Thor Björgólfsson -- efnuðust hratt á fjárfestingum, lifðu hátt og voru oft kallaðir „útrásarvíkingarnir“, „þotulið“ (eftir einkaþotum þeirra) og fleira slíkt.
Å
Staðir
Å ([o:]) þýðir á á skandinavískum tungumálum. Margir staðir heita Å:
Kirgiska karlalandsliðið í knattspyrnu
Kirgisk­a karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Kirgistan í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslit heimsmeistaramóts.
Íslenska útrásin
Á meðan allt virtist leika í lyndi þóttust sumir sjá að ekki væri allt sem sýndist. Þannig tjáðu ýmsir innlendir og erlendir hagfræðingar sig um hagkerfið og að það væri ekki stöðugt, m.a. vegna þess að það væri svo smátt, Seðlabankinn þar með talinn, að það gæti ekki staðið á bak við alla bankastarfsemina sem íslenskir bankar voru með erlendis.
Fyrsta bakslagið var sennilega stórt gengisfall krónunnar upp úr miðjum marsmánuði 2008. Sumir kenndu erlendum vogunarsjóðum um að hafa tekið stöðu gegn gengi krónunnar til að hagnast á falli þess. Aðrir kenndu bönkunum um og bentu á að vegna mikillar gjaldeyriseignar hefðu þeir grætt á fallinu. Loks voru þeir sem kenndu stefnu stjórnvalda um, að þenslan (aðallega vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar) hefði einfaldlega gert krónuna veika fyrir og þannig boðið hættunni heim.
Eftir nokkurra mánaða erfiðleika í efnahagsmálum, kom stærsti skellurinn þegar kreppa skall á haustið 2008. Fjármálafyrirtækin reyndust þá ekki öll vera eins vel undir hana búin. Íslensk yfirvöld yfirtóku þannig Glitni þann 29. september og Landsbankann og Kaupþing fáum dögum seinna.
ABC
ABC getur átt við:
Kálfstindar
Kálfstindar er um 10 kílómetra móbergsfjallahryggur norður af Lyngdalsheiði. Syðsti tindurinn er Reyðarbarmur en þar eru Laugarvatnshellar. Hæstu tindarnir eru tæpir 900 metrar. Meðfram þeim liggja mörk Grímsnes- og Grafningshrepps og Bláskógabyggðar.
David Hyde Pierce
David Hyde Pierce (fæddur 1959) er bandarískur leikari og gamanleikari.
Juniperus macrocarpa
Juniperus macrocarpa er tegund af barrtré í Einisætt. Vaxtarlagið er frá 2m runna að 10m hátt tré. Upprunninn frá Miðjarðarhafssvæðinu (frá Spáni austur til Tyrklands).
Jóhannes Haukur Jóhannesson
Jóhannes Haukur Jóhannesson (f. 26. febrúar 1980) er íslenskur leikari. Hann útskrifaðist úr leiklist frá Listaháskóla Íslands árið 2005.
Jóhannes er þekktastur utanlands sem persónan Lem Lemoncloak í Game of Thrones. Hann var tilnefndur sem leikari ársins árið 2013 fyrir Svartur á leik. Hann á feril í Þjóðleikhúsinu og hefur meðal annars leikið í Littlu hryllingsbúðinni og Rocky Horror. Fyrsta alþjóðlega kvikmynd hans var Noah (2014) og hefur hann leikið í fjöldamörgum enskumælandi kvikmyndum síðan.
Carrie Fisher
thumb|Carrie Fisher árið 2013. Carrie Frances Fisher (fædd 21. október árið 1956 í Beverly Hills, Kaliforníu – látin 27. desember, 2016) var bandarísk leikkona. Hún var dóttir söngvarans Eddie Fisher og söngkonunnar Debbie Reynolds. Fisher var þekktust á ferli sínum fyrir hlutverk sitt sem Lea prinsessa í Star Wars-kvikmyndunum.
Fisher átti í sambandi við tónlistarmanninn Paul Simon frá 1977 til 1983. Einnig átti hún í stuttum samböndum við leikarana Harrison Ford og Dan Akroyd. Fisher eignaðist dóttur fædda árið 1992 með umboðsmanninum Bryan Lourd. Fisher átti í vinasambandi við breska söngvarann James Blunt.
Fisher glímdi við geðhvarfasýki og fíkn lengi. Hún hafði gefið út sjálfsævisögulega bók, Wishful Drinking, árið 2008 og sjálfsævisöguna, The Princess Diarist árið 2016. Fisher lauk tökum á hlutverki sínu í Star Wars: Episode VIII fyrir andlát sitt.
Carrie Fisher lést sextug að aldri árið 2016 nokkrum dögum eftir að hafa fengið hjartaáfall í flugvél.
Hideto Suzuki
Hideto Suzuki (fæddur 7. október 1974) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Nálarfura
Nálarfura (fræðiheiti: Pinus monophylla) er furutegund sem er ættuð frá Bandaríkjunum og norðvestur Mexíkó. Útbreiðlsan er frá syðst í Idaho, vestur Utah, Arizona, suðvestur New Mexico, Nevada, austur og suður Kaliforníu og norður Baja California.
Hún vex í hóflegri hæð, frá 1200 til 2300m hæð yfir sjó, sjaldan niður að 950m hæð eða svo hátt sem í 2900m hæð. Hún er útbreidd og oft algeng á svæðinu, myndar umtalsverða opna skóga, oft í bland við eini.
Lýsing
Pinus monophylla er lítið til meðalstórt tré, verður 10 - 20 m hátt og stofninn 0,8m í þvermál. Börkurinn er með óreglulegum sprungum og hreistraður. Barrnálarnar eru yfirleitt stakar sem er óvenjulegt hjá furum (en ekki tvö eða eða fleiri, þó finnast einstaka sinnum nálarfurur með pör af nálum), gild, 4 til 6 sm löng, grágræn til kröftugt blágræn, með loftaugu allan hringinn á yfirborði nálarinnar (og á bæði innrri og ytri hlið á nálapörum). Köngullinn er egg til hnattlaga, stærstur í undirdeildinni Cembroides, um 4,5 - 8 sm langur og breiður lokaður, grænn í fyrstu, verður fölgulur eftir 18 til 20 mánuði, með fáar þykkar köngulskeljar, yfirleitt 8-20 skeljar með fræjum. Könglarnir eru tvö ár að þroskast svo að nýir grænir og eldri brúnir með fræi eða opnir eru á sama tíma á trénu (sjá myndina að ofan til vinstri).
Köngullinn verður 6 til 9 sm breiður þegar hann opnast við þroska, en fræin haldast á á skeljunum eftir opnun. Fræin eru 11 til 16 sm löng, með þunnri skel, hvítri fræhvítu, og vængstubb um 1-2 mm langan. Tómar hnetur með vanþroskuðum fræjum (sjálffrjóvguð) eru ljós á litinn, meðan þau góðu eru dökkbrún. Fræjunum er dreift af fuglinum Gymnorhinus cyanocephalus, sem tínir fræin úr opnum könglunum, og velur aðeins þau dökku og skilur þau ljósu eftir (eins og í myndinni að ofan). Fuglarnir geyma mörg fræjanna til að nota síðar, og eru þau stundum ekki nýtt og verða að nýjum trjám. Reyndar spíra fræin í náttúrinni sjaldnast nema að þau séu geymd af fuglum eða öðrum dýrum.
Undirtegundir og erfðir
Það eru þrjár undirtegundir:
Hún er skyldust Pinus edulis, sem hún líka blandast við (bæði undirtegundin monophylla og fallax) öðru hverju þar sem útbreiðslusvæði þeirra skarast í vestur Arizona og Utah. Einnig (subsp. californiarum) blandast hún mikið við P. quadrifolia. Aðgreining þessara tegunda er byggist aðallega "nálabúnti" með stakri nál er í nokkrum vafa eftir að fregnir hafi borist af að tré af Pinus monophylla/Pinus edulis og Pinus monophylla subsp. fallax/Pinus edulis svæðunum séu með færri eða fleiri nálar í búnti eftir þurr eða blaut ár.
Stöku nálarfurur með tvær nálar í búnti í norður Baja California eru blendingar við P. quadrifolia.
Nytjar
Ætum fræjunum er safnað um allt útbreiðslusvæðið; á mörgum svæðum er uppskerurétturinn í höndum innfæddra ættbálka, en tegundin er gríðarlega menningarlega og efnahagslega mikilvæg fyrir þá.
Nálarfura er einnig ræktuð sem til skrauts á þurrum svæðum. Hún er lítið eitt notuð sem jólatré. Hún er sjaldan séð í ræktun vegna hve erfitt er að láta hana spíra.
Pressa
Pressa er íslensk sakamála-sjónvarpsþáttaröð eftir Sigurjón Kjartansson og Óskar Jónasson. Höfundar þáttanna, þeir Óskar Jónasson og Sigurjón Kjartansson, byggja hugmyndina á því uppþoti sem átti sér stað í kringum DV á árunum 2004-2006 og tvinna inn í atburðarrásina sakamáli sem á sér ýmsar hliðstæður í íslenskum raunveruleika.
Fyrsta þáttaröð
Þættirnir segja frá Láru (Sara Dögg Ásgeirsdóttir), einstæðri móður, sem ræður sig til reynslu á æsifréttablaðinu Póstinn. Hún rannsakar dularfullt hvarf verkfræðings og fljótlega fer málið að taka óvænta stefnu. Fyrsta sería var framleidd af Saga Film fyrir Stöð 2 og voru þættirnir sýndir vorið 2008.
Önnur þáttaröð
Pressa II tekur upp þráðinn 3 árum eftir að fyrstu seríunni lýkur. Lára snýr aftur til vinnu á Póstinum eftir barneignarfrí og það líður ekki á löngu áður en hún er flækt í dularfullt morðmál sem tengist einum ríkasta manni Íslands og fyrrverandi útrásarvíkingi. Lára vinnur fyrir manninn og á meðan hún reynir að hreinsa nafn kemst hún að ýmsu misjöfnu. Eftir að málinu lýkur snýr hún sér að því að afhjúpa erlend glæpasamtök mótórhjólamanna. Sú rannsókn dregur dilk á eftir sér og fjölskylda Láru lendir í bráðri hættu. Bjarne Henriksen úr 'Forbrydelsen' leikur í þremur síðustu þáttunum sem harðskeyttur meðlimur gengisins. Óskar Jónasson leikstýrir og handrit er eftir Sigurjón Kjartansson og Jóhann Ævar Grímsson. Önnur þáttaröð Pressu sló áhorfsmet þegar hún var sýnd á Stöð 2 sem vinsælasta íslenska dramasería sem stöðin hefur hingað til sýnt og hún vann Edduverðlaun sem besta leikna sjónvarpsserían. Þættirnir komu síðan út á DVD mynddisk í desember.
Þriðja þáttaröð
Þriðja þáttaröðin um blaðakonuna Láru, fjölskyldu hennar og samstarfsmenn var frumsýnd á Stöð 2 í október 2012.. Harðsvírað glæpagengi reynir að ná yfirráðum í undirheimum Reykjavíkur og baráttan einkennist af kynþáttahatri og ofbeldi. Togstreitan milli blaðamannastarfsins og foreldrahlutverksins er alsráðandi hjá Láru og ekki bætir úr skák þegar Alda, dóttir hennar, tekur upp náin kynni við einn úr glæpagenginu.
Um leikstjórn sér Óskar Jónasson og handrit þáttanna er eftir Margréti Örnólfsdóttir og Jóhann Ævar Grímsson.
20. júní
20. júní er 171. dagur ársins (172. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 194 dagar eru eftir af árinu.
Jackie Mason
thumb|Mason, [[2006]] Jackie Mason (fæddur Yacov Moshe Maza; 9. juni 1928 - 24. juli 2021) var bandarískur leikari og gamanleikari.
Staðarhólsbók rímna
Staðarhólsbók rímna (AM 604 4to) er íslenskt skinnhandrit frá fyrri helmingi 16. aldar. Handritið varðveitir mikilvægasta safn íslenskra rímna frá miðöldum (ásamt Kollsbók) en handritið komst í eigu Árna Magnússonar árið 1707 frá Pétri Bjarnasyni bónda á Staðarhóli í Saurbæ.
Bringa (Þjórsárdal)
Bringa er höfði í Þjórsárdal undir Hagafjalli eins og Gaukshöfði. Á gamla hundraðkrónuseðlinum er teiknuð mynd af fjárrekstri og Bringa í bakgrunni.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1946
Árið 1946 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 35. skipti. Fram vann sinn 12. titil. Sex lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur, ÍA, ÍBA og Valur. Þetta var í fyrsta skiptið sem ÍA tók þátt í deildinni og í fyrsta skiptið sem sex lið tóku þátt.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru leiknir á Melavellinum ''
Skoruð voru 67 mörk, eða 4,467 mörk að meðaltali í leik.
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
Aabenraa
Aabenraa (einnig Åbenrå, (þýsku: Apenrade)) er borg í Danmörku við Åbenrå fjord á Suður-Jótlandi (Sønderjylland). Nafnið — Aabenraa, sem borið er fram Affenrå á staðbundinni málýsku — þýddi upprunalega „opin strönd“ (á dönsku, åben strand).
Íbúar voru 16.685 árið 2023.
Bylgja
Bylgja er órói sem berst um rúmið og flytur í mörgum tilfellum orku. Sumar bylgjur, svo sem hljóðbylgjur og sjávaröldur, verða til vegna þess að efni er aflagað og kraftar valda því að efnið leitar aftur í upprunalega stöðu. Aðrar bylgjur, svo sem rafsegulbylgjur geta ferðast í gegnum lofttæmi og byggja ekki á því að þær hafi áhrif á efnið í kringum sig.
Þótt bylgjur í efni, og orkan sem þær bera, geti ferðast hratt og langt, flyst efnið í flestum tilfellum lítið úr stað, heldur sveiflast um upphafsstöðu sína. Hæsti punktur bylgju heitir öldutoppur og lægsti punktur öldudalur.
Stærðfræðileg lýsing á bylgjum
Þegar bylgjum er lýst á stærðfræðilegan hátt þá er notast við breytur sem hafa vissa eiginleika, við skulum byrja á að skilgreina þær:
Þar sem "\lambda" (borið fram "lambda") er lengd bylgjunnar í metrum, v er hraði bylgjunnar og f er tíðni bylgjunnar.
Þar sem \omega er hornhraði bylgjunnar, eða hversu marga hringi á sekúndu bylgan hreyfist á sekúndu, mælst í radíum á sekúndu.
Þar sem k er bylgjutala bylgjunnar, mælt í radíönum á metrum, sem svarar til fjölda hringja á hverjum metra.
er svo samband sem fæst úr því sem nú þegar er komið fram.
Þegar verið er að lýsa bylgjum er best að notast við svokallað sínusfall þar sem það er einfaldasta hreyfing á bylgjum.
Þegar það er gert fæst jafnan:
Sem gefur gildi á y, sem fall af tveimur breytistærðum, "x" sem er staðsetning sem er á x-ás í hnitakerfi og af "t" sem er tími t-ás, og eins og sést þá myndar þetta þrívítt graf, eða flöt í hnitakerfi. A er útslagið eða sveifluvíddin bylgjunnar.
Gullinsnið
Gullinsnið er ákveðið hlutfall tveggja talna, þ.a. hlutfallið milli summu stærðanna og stærri tölunnar er jafnt hlutfallinu milli stærðana. Þetta hlutfall þykir einstaklega fallegt og er oftast táknað með gríska bókstafnum \phi (Fí) sem er fyrsti stafurinn í nafni gríska myndhöggvarans og stærðfræðingsins Feidíasar, sem byggði höggmyndir sínar á gullinsniði um 500 árum f.Kr. Í stærðfræði og listum er oft talað um gullinsnið.
Gullinsniði má lýsa með algebrulegum hætti:
þar sem gildir
Myndrænt má lýsa gullinsniði þannig að ef línu (a+b) er skipt í tvo hluta (a og b) og hlutfall lengri hlutans (a) á móti styttri hlutanum (b) er það sama og hlutfall línunar allrar (a+b) á móti stærri hlutanum (a). Þá höfum við hlutfall sem kallað er gullinsnið
Útreikningar
Tvær jákvæðar stærðir a og b eru sagðar vera í gullinsniði ef
Þessi jafna skilgreinir \phi með ótvíræðum hætti.
Hægri hlið jöfnunnar sýnir að a=b\phi,sem með innsetningu í vinstri hlið jöfnunnar gefur
Deilum í gegnum jöfnuna með b og fáum
Margföldum nú báðar hliðar með \phi og umröðum liðunum, og fáum annars stigs jöfnuna:
Eina jákvæða lausnin á þessari annars stigs jöfnu er
Hlutfall tveggja samliggjandi Fibonaccitalna nálgast gullinsnið, þ.e. Fn+1/Fn → φ, þegar n vex.
Amasía (meginland)
Amasía er mögulegt framtíðarrisameginland sem myndast við sameiningu Ameríku og Asíu og byggist á þeirri staðreynd að Kyrrahafsflekinn gengur niður við Evrasíu og Ameríku. Útþensla Atlantshafshryggjarins ýtir svo Ameríku í vesturátt.
Seth Rogen
thumb|Rogen, [[2013]] Seth Rogen (fæddur 1982) er kanadískur leikari og gamanleikari.
Hljóð
thumb|right|Hljóðrófsmynd af fiðluleik. Hljóð eða hljóðbylgjur eru þrýstingsbylgjur sem berast í gegnum efni. Eiginleikar hljóðs fara eftir bylgjulengd þess, tíðni og öðrum þeim eiginleikum sem einkenna bylgjur almennt. Hljóðbylgjur ferðast með hljóðhraða, sem er mjög misjafn eftir efnum, en oftast er átt við hraða hljóðsins í lofti. Hann er nálægt því að vera 330 m/s en breytist með hitastigi.
Menn skynja hljóð með heyrnarskynfærum sínum, og í sumum tilfellum er orðið hljóð notað einvörðungu um hljóðbylgjur sem menn geta heyrt. Í eðlisfræði er þó hljóð notað í víðtækari skilningi, og titringsbylgjur af hvaða tíðni sem er, og í hvaða efni sem er, eru taldar til hljóðs. Orðið hljóð getur líka þýtt þögn.
Dordingull
Dordingull eða húsakönguló (fræðiheiti: Tegenaria domestica) er ein algengasta tegund köngulóa á Íslandi. Hann er útbreiddur um Evrópu og Norður-Ameríku.
Drekamóðirin
thumb|Drekamóðirin Drekamóðirin (Longmu) (kínverska: 龍母), var kínversk kona sem var tekin í guðatölu eftir að hafa alið fimm dreka og notað þá til að bjarga heimabæ sínum frá slæmu þurrkatímabili. Hún er einnig þekkt sem verndargyðja Xi árinnar og tákngervingur ástarinnar sem foreldrar helga börnum sínum.
Uppruni
Stúlkan Wen Shi fæddist í Guangdong-héraði í Kína árið 290 f. Kr. Hún var önnur dóttir foreldra sinna, Wen Tianrui og Liang Shi, og átti tvær systur. Fjölskylda hennar var fátæk og bjó úti í sveit nálægt Xi ánni. Sagan segir að Wen Shi hafi verið að veiða í matinn og þvo þvott af fjölskyldu sinni þegar hún fann stóran stein sem hún ákvað að taka með sér heim. Steinninn reyndist vera egg sem úr komu fimm snákar skömmu síðar. Þrátt fyrir erfiða fjárhagsstöðu fjölskyldunnar hugsaði Wen Shi um snákana fimm af öllu hjarta og gaf þeim alltaf besta matinn sem var í boði. Snákarnir hjálpuðu henni að veiða fisk þar sem þeir gátu synt hratt í ánni. Á endanum urðu þessir snákar að drekum. Í Kína eru drekar taldir andar vatnsins og eiga því að geta stjórnað veðrinu. Wen Shi nýtti sér einstakt samband sitt við drekaungana sína og fékk þá til að skapa rigningu sem batt enda á langt þurrkatímabil í þorpinu hennar. Til að sýna þakklæti sitt gáfu þorpsbúarnir henni nafnbótina „guðdómleg mannvera“ og byrjuðu að kalla hana „Drekamóðurina“.
Qin Shi Huang (259-210 f.Kr.), fyrsti keisari Kína, heyrði sögu Wen Shi og vildi hylla hana fyrir óeigingjarnt starf sitt. Hann sendi henni gjafir og óskaði eftir því að hitta hana í höfuðborginni Xianyang. Þá var Wen Shi orðin gömul kona og drekarnir vildu ekki að hún færi svo langt að heiman. Þeir steyptu sér því undir bátinn sem hún ætlaði að ferðast í og drógu hann til baka. Ekkert varð því úr heimsókn hennar til keisarans.
Eftir að Wen Shi lést fylltust drekarnir sorg og tóku á sig mannlega mynd. Þeir urðu þekktir sem „fræðimennirnir fimm“.
Verndargyðja Xi árinnar
Í kínverskri hjátrú eru drekar meðal annars taldir tákna vatn, regn eða ár. Drekamóðirin var gerð að verndargyðju Xi-árinnar vegna þess að hún á að hafa fundið drekaeggið við árbakka hennar. Hún varð afar mikilvæg fólki sem bjó eða starfaði við ána og ferðaðist um hana daglega. Lítil altari eða skríni voru gerð henni til heiðurs á árbökkunum og fundust einnig á nærri öllum skipum sem fóru þar um reglulega. Hún var talin geta „tamið ána“ og komið í veg fyrir flóð með hjálp drekanna. Afmæli Longmu er á áttunda degi fimmta tunglmánaðar, í byrjun maí, sem er jafnframt tíminn þar sem mest hætta er á flóðum í Xi ánni.
Trú á Drekamóðurina var því upprunalega mest í samfélögum í kringum Xi-ána, en með tímanum virðist hún hafa breiðst út og er í dag tiltölulega útbreidd, meðal annars í Hong Kong. Hún er ekki tengd við ákveðin trúarbrögð heldur er vinsæl víða um Kína með mismunandi áherslum.
Yuecheng Hof
thumb|Longmu hofið í Yuecheng Longmu Forfeðrahofið (áður Xiaotong) var byggt á dögum fyrri Han ættar til heiðurs Drekamóðurinni. Hofið stendur í bænum Yuecheng undir Fimm-Dreka fjalli. Það er eitt vinsælasta hof Guangdong héraðs og tugir þúsunda pílagríma leggja leið sína þangað ár hvert. Fólk sækir þangað til að leita til Drekamóðurinnar sem á að geta komið í veg fyrir slæm örlög og aðstoðað við ýmsa erfiðleika. Þar sem hofið er nærri heimaslóðum Wen Shi er það talið heilagasta hofið sem er tileinkað henni sem útskýrir vinsældir þess. Í hofinu stendur enn tafla með texta til heiðurs Drekamóðurinnar sem var ritaður að beiðni Hong Wu, fyrsta keisara Ming ættarinnar. Hofið hefur verið gert upp alls 13 sinnum í gegnum aldirnar, síðast árið 1985.
Baisha Hof
Árið 1587 var Baisha Hof byggt í Zhaoqing borg á árbakka Xi árinnar. Því er ekki haldið við en var gert að sérstökum menningarstað af Zhaoqing borg árið 1982. thumb|Long Mo Hof á Peng Chau eyju, Hong Kong
Hof í Hong Kong
Longmu (Lung Mo) er vinsæl gyðja í Hong Kong og eru nokkur hof tileinkuð henni þar. Eitt þeirra er Long Mo Hofið sem staðsett er á Peng Chau-eyju. Það er stærsta hof eyjunnar og bar byggt fyrir yfir 40 árum síðan. Inni í hofinu er "drekarúm" sem gestir snerta til að losa sig við ólukku og til þess að spá fyrir um framtíð þeirra. Rúmið er talið búa yfir sérstökum krafti sem á að færa fólki heppni.
Campanula hagielia
Campanula hagielia er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi.
Finnska vísindaakademían
Finnska vísindaakademían – (finnska: Suomalainen Tiedeakatemia; latína: Academia Scientiarum Fennica) – er finnskt vísindafélag, stofnað 1908 sem finnskumælandi mótvægi við Finnska vísindafélagið, sem var sænskumælandi og hafði starfað frá 1838.
Starfsemi og útgáfa
Í Finnsku vísindaakademíunni er rúm fyrir 328 finnska félagsmenn. Þegar félagsmaður nær 65 ára aldri, losnar sæti hans fyrir nýja félaga, en hann heldur félagsaðild til dauðadags. Akademían skiptist í tvær deildir: Raunvísindadeild (189 sæti) og hugvísindadeild (139 sæti).
Finnska vísindaakademían hefur gefið út árbók frá 1977. Einnig gefur akademían út vísindarit af ýmsu tagi, nú síðari árin í samvinnu við Finnska vísindafélagið:
Síðastnefnda ritröðin nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar, enda hafa Finnar staðið framarlega á sviði þjóðsagnarannsókna. Rit Einars Ól. Sveinssonar: Verzeichnis isländischer Märchenvarianten, mit einer einleitenden Untersuchung, Helsinki 1929, kom út sem 83. bindi í FFC.
Cremona
thumb|right|Miðborg Cremona. Cremona er borg í Langbarðalandi á Ítalíu á vesturbakka árinnar Pó á miðri Pósléttunni. Borgin er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Íbúar eru um 71 þúsund (2021). Meðal frægra íbúa Cremona má nefna Antonio Stradivari, Guido Grandi, Gianluca Vialli og Claudio Monteverdi.
Lexington (Kentucky)
thumb|Svipmyndir. Lexington er næststærsta borg Kentucky með 323.000 íbúa (2019).
Árósar
thumb|250px|Loftmynd af Árósum Árósar (danska: Aarhus eða Århus, á miðöldum Aros) er önnur stærsta borg Danmerkur með 277.086 íbúa (2019) og enn fleiri í þéttum byggðum í nágrenninu. Árósar er með eina stærstu gámahöfn í Skandinavíu og er höfnin einnig ásamt 100 stærstu gámahöfnum í heiminum. Árósar eru á Jótlandi og því hluti af meginlandi Evrópu, ólíkt Kaupmannahöfn. Í Árósum er tiltölulega hátt hlutfall innflytjenda, eða um 12%. Í borginni er Árósaháskóli þar sem tæplega 12.000 nemendur voru við nám árið 2005. Í dag hins vegar hefur skólinn stækkað til mikilla muna vegna sameiningar við aðrar skólastofnanir og telja nemendur skólans í heildina vera ca. 34.000.
Bleikja
Heimskautableikja (oftast aðeins kölluð bleikja) (fræðiheiti: Salvelinus alpinus) er laxfiskur sem lifir bæði í vötnum og sjó á Norðurslóðum. Hún getur orðið allt að 12 kíló að þyngd, en verður sjaldan þyngri en 500 grömm. Nafnið er dregið af rauðbleikum litnum á kviðnum. Hún er sá ferskvatnsfiskur sem lifir nyrst og hefst við í súrefnisríkum köldum vötnum sem botnfrjósa ekki. Bleikja sem lifir í sjó, gjarnan kölluð sjóbleikja, gengur upp í ferskvatn til að hrygna. Bleikja er vinsæll fiskur hjá sportveiðimönnum. Bleikjueldi er einnig stundað í einhverjum mæli á Íslandi og í Noregi.
Árósar
Víkingabærinn
Elsti fornleifafundur sem fundist hefur í Árósum er frá enda sjöundu aldar. Elsti húsafundur er af hálfniðurgröfnum húsum sem að voru bæði notuð sem heimili og verkstæði. Í húsunum og jarðlögunum sem umlykja húsin hefur meðal annars fundist greiða, skartgripir og samskonar hlutir sem gefa til kynna að búseta á svæðinu hafi verið nálægt níundu öld.
Bleikja
Bleikjueldi
Bleikjueldi er fiskeldi þar sem bleikjan er alinn upp í sláturstærð í eldisstöðvum. Um 3500 tonn af bleikju voru framleidd á Íslandi árið 2010.
Árósar
Víkingabærinn
Minni bæjarsamfélög eins og Holmstrup (Árósar), sem er nálægt Árósum er dagsett nálægt 800 í heimildum frá 1294.
Bleikja
Bleikjueldi
Helstu bleikjustöðvar á Íslandi eru Íslandsbleikja, Fagradalsbleikja, Glæðir, Tungusilungur, Hólalax, Rifós og Fiskeldið Haukamýrsgili. Um 70% af bleikjuframleiðslu 2009 var í höndum Íslandsbleikju en fyrirtækið rekur matfiskaeldi á Reykjanesi og seiðaeldi í Ölfusi. Margar af eldisstöðvum á Íslandi voru upphaflega byggðar fyrir laxeldi.
Árósar
Víkingabærinn
Um árið 1040 voru slegnar myntir í Árósum, fyrst af Hörða-Knúti og seinna af Magnúsi góða.
Virkisgarður
Á víkingatímabilinu var Árósar umlykin af varnargarði í formi hálfhrings. Ekki er vitað nákvæmlega hvenær myndun varnargarðsins átti sér stað en þó er talið að það sé nokkrum árum eftir fyrstu búsetu á svæðinu, fyrri hluta níundu aldar. Uppgröftur vorið 2005 sýndi að varnargarðurinn var byggður mjög hratt upp í kringum 934, sem gæti verið í samhengi við árás Hinriks Fuglafangara á Jótland. Seinni hluta níundu aldar var varnargarðurinn styrktur og árið 1200 var hann stækkaður gríðarlega. Eftir seinustu stækkun var varnargarðurinn 20 metra breiður og sex til átta metra hár.
Bleikja
Bleikjueldi
Vaxtarhraði fiska er háður hitastigi. Við venjulegar aðstæður 9-10 C tekur 12 mánuði fyrir seiði að ná í 100 gr þyngd. Talið er að við góðar aðstæður og skipulag megi framleiða 50-70 kg á ári af bleikju á hvern rúmmetra eldisrýmis í kerjum. Helsti kostnaður við bleikjueldi fyrir utan aðgang að vatni og landi er raforka vegna dælingar, súrefni, seiði, fóður og laun.
POSIX
POSIX (stendur fyrir „Portable Operating System Interface“ eða „færanlegt stýrikerfisviðmót“) er safn staðla fyrir samhæfingu milli stýrikerfa sem er viðhaldið af félaginu IEEE Computer Society. POSIX-staðlarnir skilgreina forritunarviðmót, skeljar og viðmót hjálparforrita, til að tryggja samhæfingu milli Unixlegra stýrikerfa og annarra skyldra stýrikerfa.
Meðal stýrikerfa sem eru POSIX-vottuð eru macOS (frá útgáfu 10.5), UnixWare og IBM AIX. Meðal stýrikerfa sem uppfylla staðalinn að mestu eru Linux, Android og FreeBSD.
Haffjarðará
Haffjarðará er á á Snæfellsnesi sem rennur úr Oddastaðavatni um 20 km leið í Haffjörð. Áin er ein þekktasta laxveiðiá landsins og á hún sér nokkra sérstöðu að því leiti að engum seiðum hefur verið sleppt í hana og er hún því sjálfbær. Frá 1974 hefur eingöngu verið veitt á flugu. Við ána ofan þjóðvegar er afburða gott veiðihús. Sumarið 2013 var metveiði, 2156 laxar sem veiddir voru á 4-6 stangir.
Áin er í eigu Óttars Yngvasonar. Fyrr á 20. öldinni var áin lengi vel í eigu Thors Jensens og fjölskyldu hans: Thor byrjaði að kaupa jarðir við ána 1909 og smám saman keypti hann allan veiðirétt í Haffjarðará. Thor byggði tvö hús við ána og fjölskyldan dvaldi þar langdvölum á sumrin. Til er frásögn af því að Ólafur Thors hafi verið í útreiðartúr nálægt ánni í júlí 1923 og hann hafi fallið af baki og hlotið slæmt höfuðhögg með þeim afleiðingum að hann treysti sér ekki til að taka fyrsta sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í kosningunum sama ár.
Á árunum 1918–1920 lét Thor byggja tvö hús ofan þjóðvegar við Haffjarðará: veiðihús og starfsmannahús. Síðan hefur viðbyggingum verið bætt við og eru húsin rauðmáluð bárujárnsklædd timburhús með grænum þökum. Ofar við ána reisti Thor sumarbústað fyrir fjölskyldu sína og nefndist húsið Kvörn. Í hraunjaðrinum milli Kvarnar og Ytri-Rauðamels lét hann reisa klakstöð.
Fellsströnd
thumb|Fellsströnd Fellsströnd er sveit í Dalasýslu. Hún tekur við utan við Hvammssveit og eru sveitarmörkin um Hólsá en ströndin nær út að Klofningi, þar sem Skarðsströnd tekur við. Þar er allmikil skógrækt. Margar jarðir í sveitinni eru nú komnar í eyði.
Innsti bær sem nú er í byggð á Fellsströnd er Breiðabólstaður. Þar hefur sama ættin búið frá miðri 18. öld. Þaðan var Friðjón Þórðarson ráðherra. Nokkru utar er eyðibýlið Skógar og þaðan er nær samfellt skóglendi út að Staðarfelli, kirkjustað og fornu höfuðbóli á ströndinni, þar sem höfðingjar sátu löngum. Einn hinna fyrstu var Þórður Gilsson, faðir Hvamm-Sturlu. Af síðari alda bændum á Staðarfelli er Bogi Benediktsson fræðimaður einna þekktastur og seint á 19. öld var Hannes Hafstein þar um tíma. Seinna var húsmæðraskóli á Staðarfelli en nú er þar starfsemi á vegum SÁÁ.
Svínavatn
Svínavatn getur átt við um: