cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flauta
Saga
Í upphafi voru flautur oftast gerðar úr beini eða timbri en nú á dögum eru þær yfirleitt gerðar úr silfri eða öðrum málmi. Þverflautan er gerð úr þrem stykkjum og hægt að taka hana í sundur. Á flautunni eru yfirleitt að minnsta kosti 13 göt sem flautarinn getur lokað og breytt þannig tónhæð. Tóninn ræðst af „stellingu“ varanna og því hvaða göt er lokað fyrir. Þó erfitt sé að sjá þá á flautunni er hún keilulaga.
Fyrsta nútímaflautan var fundin upp árið 1832 af Theobald Boehm. Einhvers konar flautuhljóðfæri hafa þó verið þekkt mun lengur og í raun er ómögulegt að segja nákvæmlega hvenær þau koma fram — fornegyptar spiluðu á slík flautur og mörg samfélög fyrir þeirra tíma sem var í gamla daga.
Sykur (aðgreining)
Sykur getur átt við eftirfarandi:
Finnafjörður
Finnafjörður er stuttur fjörður í Langanesbyggð. Hann er nyrstur þriggja smáfjarða sem ganga inn úr Bakkaflóa og liggur sunnan Gunnólfsvíkurfjalls á Langanesi.
Stórskipahöfn
Fyrirhugað er að byggja alþjóðlega stórskipahöfn og iðnaðar- og þjónustusvæði í firðinum sem tengi saman Asíu, austurströnd Bandaríkjanna og Evrópu.
Sykur (aðgreining)
en einnig:
Orðsifjar
Sykur er tökuorð í íslensku úr dönsku: sukker. Orðið sykur er komið á Norðurlönd úr arabísku: sukkar og indversku: sakkara, sbr. sakkarín, en í latínu er grískættaða orðið saccharinus, sem þýðir: sætur. Sykur er bæði karlkyns og hvorugkyns í íslensku, sykurinn og sykrið. Sparaðu ekki sykrið að hneppa þar í, segir í Gilsbakkaþulu, en í Aravísum er spurt: Hví er sykurinn sætur?
Akanmál
Akanmál (Akan) er nígerkongó tungumál sem er talað í Gana.
Ordóvisíumtímabilið
Ordóvisíumtímabilið er annað af sex tímabilum á fornlífsöld. Það hófst fyrir 488,3 ± 1,7 milljón árum síðan við lok kambríumtímabilsins, en lauk fyrir 443,7 ± 1,5 milljón árum síðan þegar sílúrtímabilið hófst
Aínúmál
Aínúmál (アイヌ イタク) er einangrað tungumál sem talað er á Hokkaidōsvæðinu í Japan, auk þess á eyjunni Sakhalín sem tilheyrir Rússlandi.
Abýdos
Abýdos getur átt við tvær borgir í fornöld:
Bakkafjörður (fjörður)
Bakkafjörður er grunnur fjörður í Langanesbyggð. Hann er syðstur þriggja smáfjarða, sem ganga inn úr Bakkaflóa norðvestan Digraness. Samnefnt kauptún stendur við fjörðinn austanverðan en vestan hans stendur kirkjustaðurinn Skeggjastaðir. Upp úr Bakkafirði liggur þjóðvegur 85, Norðausturvegur, suður um Sandvíkurheiði yfir til Vopnafjarðar.
Serbneska
Serbneska (српски језик, með latnesku stafrófi srpski jezik) er serbókróatísk mállýska töluð í Serbíu.
center|thumb|300px
Leikfélagið Sýnir
Leikfélagið Sýnir er áhugaleikfélag sem starfar á landsvísu. Það var stofnað sumarið 1997 af hópi fólks sem hafði verið á fyrstu námskeiðum Leiklistarskóla Bandalags íslenskra leikfélaga. Stofnendur félagsins voru áhugaleikarar úr leikfélögum vítt og breitt um landið. Þeir sáu tækifæri til þess að halda samstarfinu úr skólanum áfrað og leika á sumrin á svipaðan hátt og þau gerðu innan sinna eigin leikfélaga á veturnar. Nefna á að Leikhópurinn Lotta óx út úr Leikfélaginu Sýnum og hefur stundað leikstarfsemi markaðsgrundvelli undanfarin ár.
Verkefnaskrá:
Formenn félagsins:
Emilíana Torrini
Tónlistin
Á árunum 1994 til 1996 gaf Emilíana þrjár plötur á Íslandi en varð fræg þegar hún gaf út plötuna Love in the Time of Science árið 1999 og einnig þegar hún söng lagið „Gollum's song“. Árið 2005 kom út platan Fisherman's Woman með lögunum „Sunny road“ og „Heartstopper“. Emilíana hlaut þrenn verðlaun á íslensku tónlistarverðlaunahátíðinni árið 2006.
Samstarf
Emíliana hefur unnið með mörgum þekktum tónlistamönnum svo sem Kylie Minogue, Moby, Sting, Dido, Travis, Tricky og Adem.
Ribsblóðvarta
Ribsblóðvarta (fræðiheiti: Nectria cinnabarina) eða rifsvarta er asksveppur sem vex á dauðum eða hálfdauðum greinum rifsplantna og reyniviðar. Nafn hennar á íslensku er dregið af því að hún leggst einkum á dauðar rifs- og reyniviðargreinar. Ribsblóðvarta finnst á Íslandi og er algeng um allt land.
Gjörhygli
Gjörhygli er eitt af aðalhugtökunum í búddískum fræðum og er fólgið í meðvitund um eigin hugsanir, gerðir og langanir. Þar er gengið út frá því að rétt gjörhygli sé leiðin til frelsunar frá hringrás dauða og endurfæðingar. Það er sjöunda atriðið í átta vega leiðinni svonefndu sem er andleg iðkun sadhana og er samkvæmt hefðinni talið auka innsýn og visku.
Búdda setti fram leiðbeiningar um það hvernig á að öðlast gjörhygli fyrir 2500 árum, grunn til að öðlast gjörhygli. Sé gjörhygli beitt á réttan hátt beinir hún athyglinni að því sem er að gerast í andartakinu. Með því að dvelja meira í andartakinu fara iðkendur að sjá bæði innri og ytri þætti raunveruleikans.
Sati (budismo) Medveten närvaro (buddhism)
Gustav Storm
Gustav Storm (18. júní 1845 – 23. febrúar 1903) var norskur sagnfræðingur og textafræðingur, og prófessor við Háskólann í Kristjaníu.
Æviágrip
Foreldrar hans voru Ole Johan Storm (1806–1850) sóknarprestur, og kona hans Hanna Jørgine Mathilde Breda (1815–1869).
Gustav Storm fæddist í Rendalen á Heiðmörk 1845, en sama ár fluttist fjölskyldan til Lardals á Vestfold. Þegar Gustav var fimm ára dó faðirinn. Fluttist ekkjan þá til Kristjaníu, og tók Gustav Storm stúdentspróf þar 1862. Hann nam sagnfræði og textafræði við Háskólann í Kristjaníu og tók embættispróf 1868. Hann starfaði svo við kennslu, en hóf einnig sjálfstæðar rannsóknir á sviði sagnfræði og textafræði, og hlaut verðlaun Vísindafélagsins danska fyrir bók sína um sagnaritun Snorra Sturlusonar (1873). Hann tók doktorspróf 1874 með ritgerð um Karlamagnús sögu og Þiðriks sögu. Hann varð styrkþegi við háskólann 1875 og prófessor í sagnfræði 1877.
Gustav Storm var í forystuhlutverki í norskum sagnfræðirannsóknum um sína daga, einkum í miðaldasögu. Hann tók við af brautryðjendunum Rudolf Keyser og Peter Andreas Munch, og þróaði rannsóknirnar áfram með hliðsjón af sjónarmiðum sinnar tíðar hvað snertir aðferðir og kennslu í sagnfræði. Hann miðlaði einnig þekkingu sinni með samningu kennslubóka. Meðal þekktustu verka hans er þýðing hans á Heimskringlu, sem birtist í viðhafnarútgáfu 1899 með myndskreytingum norskra listamanna, alþýðuútgáfa í minna broti 1900. Má segja að sú útgáfa hafi gert Heimskringlu að þjóðardýrgrip Norðmanna.
Gustav Storm hafði gott vald á fornmálinu (íslensku) og gaf út ýmis heimildarit frá stórveldistíma Noregs. Hann var snjall við sagnfræðilega heimildagreiningu, og hafði næmt auga fyrir athyglisverðum smáatriðum, sem víða sést í ritum hans. Hann var skarpskyggn og gagnrýninn á heimildirnar, og beitti þar m.a. aðferðum sem hann kynntist í námsferð til Berlínar 1875.
Á dögum Storms voru rannsóknir á Víkingaöldinni ofarlega á blaði, og var nokkur togstreita milli danskra og norskra sagnfræðinga um ýmsa þætti þeirra rannsókna, t.d. hvort það hefðu verið Danir eða Norðmenn sem lögðu undir sig Normandí um 900. Gustav Storm hélt fast fram sjónarmiðum Norðmanna í þeim deilum. Athyglisverð er einnig ritgerð hans frá 1894 um skjaldarmerki Noregs, þar sem hann rekur uppruna þess og hvernig það breyttist fram á 14. öld.
Gustav Storm skrifaði um fleira en sögu Noregs, t.d. læsilega bók um Maríu Stúart (1891), og aðra um Kristófer Kólumbus (1893).
Gustav Storm var frá 1886 til dauðadags formaður í Kildeskriftkommissjonen (Útgáfunefnd heimildarrita), og frá 1899 í norska Sögufélaginu. Hann var félagi í Vísindafélaginu í Kristjaníu frá 1883, og aðalritari þess 1884–1903. Hann var einnig í nokkrum erlendum vísindafélögum og hlaut ýmis heiðursmerki fyrir störf sín.
Gustav Storm andaðist í Kristjaníu 23. febrúar 1903. Hann var ógiftur.
Dúnurtir
Tegundir
Á íslandi finnst fylgjandi jurtir af dúnurtum:
Hverfisveppur
Hverfisveppur eða hverfiskrýfa (fræðiheiti: Pholiota mutabilis) er hattsveppur af blínusveppsætt sem vex í klösum, einkum á dauðum trjástubbum í skóglendi. Hatturinn verður 3-6sm í þvermál og stafurinn er langur og mjór með hring. Sveppurinn er ljósbrúnn en neðri hluti stafsins dökkur og flagnaður. Hverfisveppur þykir góður ætisveppur. Aðeins hatturinn er étinn þar sem stafurinn er of seigur. Hins vegar er varasamt að tína þennan svepp vegna þess hve auðvelt er að rugla honum saman við eitraðar tegundir, eins og t.d. hina baneitruðu viðarkveif.
Ólafs saga helga eftir Styrmi fróða
Aðalheimildin um Ólafs sögu Styrmis er Flateyjarbók. Þegar vinnan við Flateyjarbók var langt komin, hefur Magnús Þórhallsson ritari hennar farið yfir Lífssögu Ólafs eftir Styrmi, og séð að þar var nokkurt efni umfram það sem var í Ólafs sögu helga, sem áður hafði verið færð inn í Flateyjarbók. Tók hann þá saman viðauka með þessu viðbótarefni, sjá meðfylgjandi tengil. Hugsanlegt er reyndar að Ólafs saga helga í Flateyjarbók sé að nokkru leyti skrifuð eftir Ólafs sögu Styrmis.
Styrmir hefur byggt sögu sína á fyrri ritum um Ólaf helga, en aukið við efni úr öðrum heimildum eða munnlegri geymd. Ólafs saga Styrmis hefur verið viss áfangi í þróun konungasagna, og var e.t.v. rituð á Þingeyrum.
Loftárás
Loftárás er árás gerð úr lofti, annaðhvort með orrustuflugvélum, sprengjuflugvélum eða flugskeytum.
Luftkrieg
Blettatígur
Blettatígur (fræðiheiti: Acinonyx jubatus) er kattardýr og hraðskreiðasta dýr á jörðu. Hann getur hlaupið stuttan spöl á 115 km hraða á klukkustund enda er líkaminn allur sniðinn að hraðanum. Víðar nasir geta dregið mikið súrefni inn í lungun og loppurnar eru lagaðar að spretthlaupi. Nú lifa flestir blettatígrar í austan- og sunnanverðri Afríku en nokkrir eru í Asíu — í Íran og Pakistan. Þeir hafast við í margs konar umhverfi, allt frá trjálausum gresjum að þéttu kjarri eða jafnvel þurrum auðnum. Blettatígurinn er rándýr og lifir á gasellum.
34
Árið 34 (XXXIV í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á föstudegi.
Dáin
30er
Styrmir Kárason
Styrmir Kárason (einnig nefndur Styrmir fróði eða Styrmir Kárason hinn fróði) (um 1170 – 20. febrúar 1245) var lögsögumaður, rithöfundur og príor í Viðeyjarklaustri.
Æviferill
Óvíst er um ætt Styrmis, en tilgátur um að faðir hans hafi verið Kári Runólfsson ábóti á Þingeyrum, d. 1187 eða 1188. Styrmir hefur líklega verið fæddur á árabilinu 1170–1180. Sigurður Nordal telur að Styrmir hafi að hluta alist upp í Þingeyraklaustri, hlotið menntun þar og dvalist þar fram undir 1220.
Tengt efni
Listi yfir lögsögumenn á Íslandi.
Orrustuflugvél
Orrustuflugvél er flugvél notuð til orrustu. Orrustuflugvélum er beitt gegn öðrum flugvélum eða gegn skotmörkum á landi eða sjó. Yfirleitt eru þó orrustuflugvélar greindar að frá sprengjuflugvélum.
Musteri á Indlandi
Musterin á Indlandi geta verið alveg frá litlum kofum upp í stórar hallir. Það er aldrei auglýstur tími fyrir guðsþjónustur, í stærstu musterunum eru guðsþjónustur allan daginn þannig að fólk geti komið hvenær sem er. Þar eru styttur bæði að utan og að innan en þangað koma hindúar til þess að biðja og færa fórnir til eftirlætisguðana sinna. Það er mjög vel passað upp á guðslíkneskin og farið með þau eins og lifandi verur.
Agnar Már Magnússon
Agnar Már Magnússon er íslenskur djasstónlistarmaður. Hann hóf tónlistarnám sitt sex ára gamall við Tónlistarskóla Hafnarfjarðar þar sem hann lagði fyrst stund á orgelleik en síðar píanó. Eftir lokapróf frá tónlistarskóla FÍH og Conservatorium van Amsterdam í Hollandi stundaði hann nám hjá Larry Goldings og fleiri einkakennurum í New York. Þar komst Agnar jafnframt í kynni við marga þekkta djasstónlistarmenn og þau kynni leiddu meðal annars til útgáfu fyrsta geisladisks hans sem ber nafnið 01. Núll einn var gefinn út 2001 og honum dreift víða um heim af spænska plötufyrirtækinu Fresh Sound-New Talent. Síðan þá hefur Agnar sent frá sér marga geisladiska sem hafa flestir hlotið tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna 2001. Þeirra á meðal eru Tónn í tómið, tónleikaupptaka af píanó-dúett með Ástvaldi Traustasyni; tveir geisladiskar með B3 orgeltríóinu, Fals og Kör, geisladiskur með frumsaminni tónlist við leikritið Nítjánhundruð, Ég um þig með söngkonunni Kristjönu Stefánsdóttur og síðast ekki síst, Láð sem kom út 2007. Agnar Már kallar Láð heimkomu sína og vinnur þar úr íslenskum tónlistararfi en lagið „Daboli“ var valið djasslag ársins á Íslensku tónlistarverðlaununum 2008.
Agnar hefur hlotið verðlaunin „Outstanding Musicianship Award“ frá Berklee-tónlistarháskólanum í Boston og komist í undanúrslit í Alþjóðlegu djass-píanókeppninni Martial Solal í París haustið 2002. Hann hefur útsett lög fyrir geislaplötur og söngleiki, starfað með Stórsveit Reykjavíkur í mörg ár, leikið á tónleikum á Íslandi sem erlendis, verið píanóleikari og annast tónlistarstjórn í leikhúsi.
Héðinsfjörður
thumb|Héðinsfjörður
Héðinsfjörður er tæplega 6 km langur eyðifjörður nyrst á Tröllaskaga, á milli Hestfjalls að vestan og Hvanndalabyrðu að austan. Fyrir botni fjarðarins er ágætt veiðivatn, Héðinsfjarðarvatn, og er útrennsli úr því um Héðinsfjarðarós út í fjörðinn. Við vatnið og inn af því voru áður fáeinir bæir. Næsta byggð til vesturs er í Siglufirði og voru fyrrum fjölfarnar leiðir þangað úr Héðinsfirði um bæði Hestskarð og Hólsskarð. Til austurs var mest farið um Fossabrekkur til Ólafsfjarðar.
Mannskæðasta flugslys á Íslandi varð í Héðinsfirði 29. maí 1947 þegar flugvél Flugfélags Íslands flaug á utanvert Hestfjall. Fórust allir 25 sem í vélinni voru, 21 farþegi og fjögurra manna áhöfn.
Árið 2006 hófst vinna við Héðinsfjarðargöng, sem liggja á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um Héðinsfjörð og voru þau opnuð 2. október 2010.
Týsfjóla
Týsfjóla (fræðiheiti: Viola canina) er fjölært blóm af fjóluætt.
Lýsing
Krónublöðin eru blá en hvít innst. Bikarblöðin eru odddregi, fræflarnir eru fimm talsins. Laufblöðin eru stilklöng, hárlaus og fíntennt. Týsfjólan kýs að vaxa í mó- og graslendi. Hún er algeng um allt Ísland.
Brandur
Brandur eða brandur getur átt við:
Timburmenn
Timburmenn (eða þynnka) er almenn vanlíðan eftir drykkju áfengra drykkja, oftast að loknum svefni, en þá eru menn oft með höfuðverk og eru illa fyrir kallaðir, kasta jafnvel upp og margir eru sérlega viðkvæmir fyrir hávaða. Hægt er að draga úr timburmönnum með því að drekka mikið af vatni áður en farið er að sofa.
Talað er um að vera grúttimbraður, ef menn eru sérlega illa haldnir. Að vera skelþunnur lýsir ástandi manns sem er farinn að timbrast upp. Að hafa þórshamra í höfðinu er einnig lýsing á því þegar þynnkan veldur því að það er eins og hjartað slái í höfðinu.
Abýdos (Egyptalandi)
thumb|right|Konungalistinn í Abýdos Abýdos (arabíska: أبيدوس, gríska: Αβυδος) var ein af elstu borgum Egyptalands. Borgin var höfuðstaður áttunda fylkis Efra Egyptalands. Egypska heitið yfir bæði borgina og fylkið var 3bdw, „hæð helgidómsins“, þar sem hjarta Ósíríss var varðveitt. Grikkir nefndu borgina Abýdos eins og grísku borgina við Hellusund. Borgin var trúarmiðstöð Egypta frá elstu tíð, fyrst guðsins Kemi-Amentiu og síðan Ósíríss. Meðal þekktustu fornminja á staðnum eru Setihofið og Konungalistinn í Abýdos.
Jacques-Louis David
thumb|200px|right|Sjálfsmynd Jacques-Louis Davids, máluð [[1794]] Jacques-Louis David (30. ágúst 1748 – 29. desember 1825) var franskur listmálari sem málaði í nýklassískum stíl. David hafði mikil áhrif á aðra listmálara og uppúr 1780 gerði hann nýklassíska stílinn vinsælan á kostnað rókókó stílsins sem hafði einkennt listmálun áratugina á undan.
David nam fyrst málaralist í konunglegu akademíunni í París en hélt til Rómar árið 1775 eftir hafa unnið Prix de Rome, sem var styrkur til að læra í frönsku akademíunni í Róm. Í Róm höfðu verk gömlu ítölsku meistaranna áhrif á hann, aðallega verk Rafaels. Hann sneri svo aftur til Parísar árið 1780 þar sem hann öðlaðist frægð á næstu árum og sýndi málverk í Salon listagalleríinu, sem þótti mikill heiður. David ferðaðist stuttu síðar aftur til Rómar þar sem hann málaði m.a. Eið Hóratíusarbræðra.
Þegar franska byltingin braust út varð David byltingasinni og hann var vinur Maximiliens Robespierres og Jean-Pauls Marats. Verk Davids, Lictorar færa Brutusi lík sona sinna, var fyrst sýnt stuttu eftir að byltingin hófst. Verkið sýnir Rómverjann Lucius Junius Brutus eftir að hann hafði skipað fyrir um aftöku sona sinna, en þeir höfðu þá reynt að endurreisa konungdæmið í Róm. Málverkið hafði því skírskotun í málefni líðandi stundar í Frakklandi og varð fljótlega mjög frægt.
Eitt frægasta málverk Davids er Dauði Marats, málað árið 1793, stuttu eftir morðið á Marat. Marat var myrtur þegar hann var í baði, af Charlotte Corday sem var síðar tekin af lífi fyrir vikið. Marat var rótækur blaðamaður og hann skrifaði oft greinar sínar þegar hann var í baði. Ástæðan var sú að hann þjáðist af húðsjúkdómi sem gaf honum mikinn kláða og eina leiðin fyrir hann að draga úr kláðanum var að liggja í baði. Málverkið sýnir Marat deyjandi í baðinu með skriffærin við hendina.
David var settur í fangelsi í kjölfar aftöku Robespierres. Þar ákvað hann að mála málverk sem sagði sögu Sabína-kvennanna. Samkvæmt goðsögn lét Rómúlus, stofnandi Rómaborgar, ræna konum úr Sabína þjóðflokknum og við það braust út stríð á milli Rómverja og Sabína en Sabína-konurnar stilltu til friðar. David ákvað að mála Rán Sabina-kvennanna eftir að eiginkona hans, Marguerite-Charlotte David, hafði heimsótt hann í fangelsið og því er verkið talið vera henni til heiðurs. Málverkið vakti athygli Napoleons Bonaparte og eftir að Napoleon náði völdum fékk hann David til að mála margar myndir fyrir sig. Þeirra á meðal eru Napoleon fer um St. Bernard skarð og Krýning Napoleons í Notre Dame.
Eftir fall Napoleons frá völdum, og endurreisn konungdæmisins, flúði David til Brussel, þar sem hann lifði það sem eftir var ævinnar. Síðasta stóra verkið sem David málaði var Mars afvopnaður af Venus. Verkið var fyrst sýnt í Brussel en var svo sent til Parísar þar sem yfir 10.000 manns skoðuðu það, en það var gríðarlegur fjöldi á þeim tíma. David lést svo árið 1825.
Albanska
Albanska (Shqip) er tungumál sem talað er í Albaníu, en einnig í Kosóvó, Grikklandi og Norður-Makedóníu. Málnotendur eru um 6 milljónir. Greinist í 2 megin mállýskur; norður (geg) og suður (tosk), en þessar tvær greinast aftur í margar undirmállýskur sem illa skiljast sín á milli. Elstu textar frá 15. öld. Þrjú málfræðileg kyn. Óákveðni greinirinn er undansettur en sá ákveðni eftirskeyttur. Nafnorð hafa 6 föll og í sumum mállýskunum 7. Nafnorð eru sett í fleirtölu með annars vegar sjö eftirskeytum (-ë, -a,-e, -ër, -ra -t, -nj) og hins vegar þremur stofn-breytingum þar sem -a er skipt út fyrir -e, -k fyrir -q og -g fyrir gj. Lýsingarorð venjulega eftirsett líkt og í rómönskum málum og beygjast eftir kyni og tölu en ekki falli. Í spurnarsetningum er ekki snúið við orðaröð, heldur er smáorðið a sett framan við setninguna, sem verður við það að spurningu. Einu stafirnir í albanska stafrófinu sem ekki er að finna í því enska er setillu-sé og tvípunkts-e. 40 % orðaforðans tökuorð frá latínu. Ennfremur þúsundvís af tökuorðum frá tyrknesku enda albanir undirsátar tyrkjaveldis um aldir.
Nokkrar setningar og orð
Fyrstu töluorðin eru: një, dy, tre, katër, pesë, gjashtë, shtatë, tetë, nëntë, dhjetë. —
Úkraínska
Úkraínska (украї́нська мо́ва; með latnesku stafrófi: ukrayins'ka mova; IPA: ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔwɑ) er slavneskt tungumál sem er talað í Úkraínu af 45,4 milljónum manna (2014) en er einnig algengt samskipta- og móðurmál í öðrum fyrrverandi Sovétríkjum. Úkraínska er rituð með afbrigði af kýrillíska stafrófinu. Hún er eitt þriggja mála sem nú eru notuð sem teljast til austurslavnesku málagreinarinnar, hin tvö eru rússneska og hvítrússneska.
Greining
Úkraínska er austur-slavneskt mál innan indóevrópsku málaættarinnar. Austurslavnesk eru enn fremur rússneska og hvítrússneska.
Nafnorð hafa 7 föll. Auk þeirra 4 sem við þekkjum úr íslensku eru ávarpsfall, staðarfall og tækisfall. Úkraínska hefur hvorki ákveðinn né óákveðinn greini og tengisögn í nútíð (er) er ekki notuð.
Mállýskur
Mállýskumunur hefur ekki verið mikill í úkraínsku og munur á milli mállýskna hefur minnkað mikið á 20. öld. Mállýskumunur er bæði hvað varðar framburð, orðaforða og málfræði. Sú úkraínska sem notuð er opinberlega og kennd í skólum byggist á mállýsku Kyjív, Vínnytsja og Poltava.
Stafagerð
Úkraínska er rituð með afbrigði af kýrillísku letri sem samanstendur af 33 bókstöfum. Auk þess sem tugatáknið sem er notað úrfellingarmerki: |з ' їзд|.
Smári (rafeindafræði)
thumb|right|Stakir smárar af mismunandi stærðum. Smári eða transistor er hálfleiðaratæki sem er aðallega notaður til að magna eða skipta rafboðum. Smárar eru grunneiningar í rökrásum tölva og flestra annarra nútímarafeindatækja. Smárar geta verið stakir en oft koma þeir fyrir frá tugum og upp í marga milljarða saman á sömu flögu. Smárar komu fyrst fram á sjónarsviðið á 3. áratug 20. aldar en ekki var farið að framleiða þá fyrr en eftir síðari heimsstyrjöld til notkunar í útvarpsviðtækjum.
Litáíska
Litáíska (lietuvių kalba) er tungumál talað í Litáen af 4 milljónum manna. Hún er einna fornlegust allra indóevrópskra mála, en elstu varðveittu textar sem ritaðir voru á tungumálinu eru þó frá 1550.
Málfræði
Föll eru átta í litáísku. Þau eru ávarpsfall, staðarfall, tækisfall og íferðarfall (auk nefnifalls, þolfalls, þágufalls og eignarfalls). Enginn greinir er notaður með nafnorðum en kynin eru 2: karlkyn og kvenkyn. Nafnháttur sagna endar alltaf á -ti. Líkt og í íslensku tákna -i og -y sama hljóð en yfsilon er haft strax eftir -i í stafrófinu. Sérkennilegt er hvernig neitun er forskeytt við sagnir.
Ritmál
Litáíska notar latínuletur sem hefur verið aðlagað með smástrikum. Í litáíska stafrófinu eru 32 stafir.
Öfugt við íslensku er upphafleg stafsetning á erlendum mannanöfnum og borgarnöfnum ekki látin haldast heldur eru stafsett hljóðrétt, þannig t.d. verður Elton John Elton Džon og George Bush Džordž Buš.
David Guetta
thumb|right|David Guetta David Guetta (fæddur 7. nóvember 1967 í París) er franskur plötusnúður (DJ). Hann komst á topp vinsældalistanna 2005 með lagið The World Is Mine. Þá er hann einnig þekktur fyrir lög á borð við Love Don't Let Me Go og Love Is Gone af plötunni Pop Life sem kom út árið 2007.
David Guetta kemur til með að spila í annað sinn í Laugardalshöllinni þann 16. júní næstkomandi (2014)
Útgefið efni
right|thumb|David Guetta á [[Coachella Valley Music and Arts Festival|Coachella.]]
Foldaskóli
Foldaskóli er grunnskóli í Grafarvogi sem tók til starfa árið 1985 í hálfkláruðu húsnæði, en byggingarframkvæmdum lauk árið 1991. Aðsetur skólans eru við Logafold 1, 112 Reykjavík.
Nemendum fjölgaði hratt og urðu flestir árið 1990 þegar nemendafjöldi fór rétt yfir 1.200 og þá að meðtöldu útibú í Hamrahverfi. Skólaárið 2007-2008 voru nemendur um 420 talsins. Vorið 2001 var tekin fyrsta skóflustungan að viðbyggingu þar sem komið var fyrir sérgreinastofum auk íþróttahúss.
Við skólann starfar Skólahljómsveit Grafarvogs. Samstarf um tónlistarkennslu er við Tónlistarskólann í Grafarvogi og Tónskóla hörpunnar. Í húsnæði skólans rekur ÍTR frístundaheimilið Regnbogaland og félagsmiðstöðina Fjörgyn.
Skólastjórar skólans eru Arnfinnur Jónsson (1985-1992), Ragnar Gíslason (1992-2002), Kristinn Breiðfjörð (2002-2016) og Ágúst Ólason (2015-
Príor
Príor (úr latínu hinn fyrsti, sá fremsti) var embættistitill í kaþólskri munkaklausturshefð. Upphaflega var það notað í elstu klausturreglunni, Benediktsreglu, um forstoðumann klausturútibús sem var undirmaður ábóta aðalklaustursins. Síðar var hugtakið einnig notað um aðstoðarmann abóta. Að jafnaði var ábóti æðsti maður klausturs af Benediktsreglu og príor er næstur ábóta að tign.
Í reglu dómeníkana var yfirmaður klaustursins nefndur príor og samsvaraði þar með ábóta.
Í klaustrum af Ágústínusarreglu voru munkarnir prestvígðir, og átti forstöðumaðurinn að vera fremstur meðal jafningja. Var hann kallaður præpositus og síðar príor. Klaustrin voru þá undir yfirstjórn biskups, sem fór með ábótavaldið, og voru munkarnir þá jafnframt prestar í þjónustu biskupsdæmisins. Þetta átti t.d. við um Möðruvallaklaustur í Hörgárdal, þar fór Hólabiskup með ábótavaldið og hafði príor sem umboðsmann sinn á klaustrinu. Að jafnaði var miðað við að príor tæki engar meiriháttar ákvarðanir án samráðs við yfirmann sinn.
Samsvarandi titill í nunnuklaustri var príorissa eða príorína, sem var næst undir abbadís að tign, og gat stýrt klaustrinu tímabundið í umboði hennar.
Þrenningarfjóla
Þrenningarfjóla (eða þrenningargras) (fræðiheiti: Viola tricolor) er einært eða fjölært blóm af fjóluætt sem ber þrílit blóm; fjólublá, gul og hvít.
Lýsing
Efstu laufblöðin eru öfugegglaga en neðstu eru svo gott sem kringlótt. Blómið nær 10 til 20 sentimetra hæð og vex það gjarnan í þurrum melbrekkum og á söndum.
Lækningajurt
Þrenningarfjóla hefur t.d. verið notuð til að lækna astma, húðsjúkdóma og við flogaveiki.
Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á þrenningarfjólu.
Kvikmyndagerð
Kvikmyndagerð er sú list að búa til kvikmynd og kallast sá aðili kvikmyndagerðarmaður. Það hlutverk felur í sér m.a. að skrifa, taka upp, klippa og leikstýra kvikmynd.
Cotonou
right|150px|thumb|Staðsetning Cotonou innan Benín. thumb|left|270px
Cotonou er efnahagsleg höfuðborg Benín, sem og stærsta borg landsins. Árið 2012 var íbúafjöldi borgarinnar um 800.000. Þrátt fyrir það er áætlað að íbúafjöldinn gæti verið 1,2 milljónir. Árið 1960 bjuggu einungis 70.000 í borginni. Borgin liggur í suðvesturhluta landsins, á milli Atlantshafsins og Nokouévatns.
15 (tala)
15 er náttúruleg tala. Talan á undan 15 er 14 og talan á eftir er 16.
Sófía
right|thumb|Þingið í Sófía
Sófía (búlgarska: София) er höfuðborg og stærsta borg Búlgaríu. Í borginni búa 1.246.791 manns og á stórborgarsvæðinu 1.401.406, sem gerir hana að 15. stærstu borg Evrópusambandsins.
Tegucigalpa
right|250px|thumb|Séð yfir miðbæ Tegucigalpa.
Tegucigalpa (framburður: [ˌteɰusiˈɰalpa]) er höfuðborg og stærsta borg Hondúras. Nafnið kemur úr nahúatl, teguz-galpa sem merkir „silfurhólar“. Árið 2006 bjuggu um 1.200.000 manns í borginni.
Gvatemalaborg
right|250px|thumb|Gvatemalaborg
Gvatemalaborg (fullt nafn á spænsku La Nueva Guatemala de la Asunción; stytting: Guatemala eða Guate) er höfuðborg og stærsta borg Gvatemala. Borgin er einnig stærsta borg Mið-Ameríku. Íbúafjöldi borgarinnar er um 2,9 milljón manns (2015).
Baldur (aðgreining)
Í trúarbrögðum:
Tengt Íslandi:
Orð:
Breiðskífur:
Einangrað tungumál
Einangrað tungumál eða stakmál er tungumál sem er ekki flokkað í ætt með neinu öðru tungumáli. Orsakir einangrunar tungumáls eru oft þær að öll önnur tungumál innan tungumálaættarinnar urðu útdauð.
Tengt efni
Listi yfir útdauð tungumál eftir heimsálfum á enskri Wikipediu en:Language_isolate
Bóma
thumb|right|Skýringarmynd af bómu (1) Bóma (2) Mastur (3) Háls (4) Segl (5) Rifband (6) Kló (7) Stórskaut (8)-(9) Bómustrekkjari Bóma (eða beitiás) er rá sem er hluti af reiðabúnaði skipa með seglin langsum (bermúdasegl og gaffalsegl). Bóman er neðan á stórseglinu og er notuð til að stjórna horni seglflatarins þegar segli er beitt eftir vindi og eins til að móta seglið eftir því hvernig ætlast er til þess að það taki vindinn í sig.
Framendi bómunnar er festur aftan á mastrið neðanvert á sigurnagla sem heitir „háls“ þannig að bóman getur sveiflast frjálst til hliðanna og upp og niður. Við hinn endann á bómunni er stórskautið fest, yfirleitt með lítilli blökk. Horni bómunnar miðað við bátinn er stjórnað með því að strekkja eða slaka á stórskautinu.
Ein af hættunum við það að kúvenda á seglskútum (þegar siglt er lens með vindinn beint aftan á bátinn) er sú að bóman sveiflast frá mesta horni öðrum megin að mesta horni hinum megin, stundum á miklum hraða. Við þetta geta orðið slys ef áhafnarmeðlimir á þilfari fá bómuna í sig auk þess sem getur komið hættulegur slynkur á mastrið. Á stærri skipum er stuðtalía sem heldur bómunni fastri kulborðsmegin. Þegar vent er þarf að flytja stuðtalíuna á milli borða.
Uppköst
thumb|300px|Uppköst - [[14. öld|14. aldar skýringarmynd úr Tacuinum Sanitatis]] Uppköst (uppgangur, uppsölur eða uppsala) er það þegar maður selur upp, innihald maga kemur upp í gegnum vélinda og út um munn og jafnvel nef. Uppköst eru oft fylgifiskur veikinda (s.s. flensu en einnig alvarlegri sjúkdóma), eitrunar, þungunar eða timburmanna. thumb|left|250px|Uppköst
Pierre Trudeau
Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau, venjulega kallaður Pierre Trudeau eða Pierre Elliott Trudeau (18. október 1919 – 28. september 2000) var fimmtándi forsætisráðherra Kanada frá 20. apríl 1968 til 4. júní 1979. Hann var mjög vinsæll og umdeildur leiðtogi sem átti þátt í því að skapa sérstaka kanadíska þjóðernishyggju og styrkja sambandið í sessi gagnvart aðskilnaðarsinnum. Sonur hans Justin Trudeau varð forsætisráðherra Kanada árið 2015 fyrir Frjálslynda flokkinn.
Æviágrip
Trudeau fæddist árið 1919 í Québec. Faðir hans var auðugur kaupsýslumaður og bensínstöðvaeigandi af frönskum ættum en móðir hans var af skoskum ættum og enskumælandi. Pierre gekk í jesúítaskólann Collège Jean-de-Brébeuf í Montréal og síðar í Harvard-háskóla og Sorbonne-háskóla. Eftir námsárin hóf Trudeau lögfræðistörf og byrjaði að gefa út vinstrisinnaða tímaritið Cité Libre. Trudeau varð síðan lögfræðiprófessor við Háskólann í Montréal.
Trudeau hóf þátttöku í stjórnmálum árið 1965 og var útnefndur þingritari Lesters B. Pearson forsætisráðherra. Árið 1967 var Trudeau útnefndur dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Pearsons. Sem dómsmálaráðherra setti Trudeau lög sem lögleiddu samkynhneigð, hjónaskilnað og fóstureyðingar í Kanada. Á fjölmiðlafundi réttlætti Trudeau afstöðu sína til þessara mála, sérstaklega til samkynhneigðar, með orðunum: „Ríkið á ekkert erindi inn í svefnherbergi þjóðarinnar“.
Þegar Pearson settist í helgan stein árið 1968 vann Trudeau formannskjör Frjálslynda flokksins og gerðist nýr forsætisráðherra Kanada. Sem forsætisráðherra ræktaði Trudeau vinskaparbönd við Bandaríkin en hélt einnig sjálfstæða utanríkisstefnu. Meðal annars viðurkenndi hann lögmæti Alþýðulýðveldisins Kína og átti í vinsamlegum samskiptum við við Kúbu en dró úr kanadískri fjárfestingu í Suður-Afríku.
Trudeau átti þátt í því að þróa hugmyndina um Kanada sem fjölmenningarsamfélag sameinað í einni þjóð. Ríkisstjórn Trudeau setti árið 1982 nýja stjórnarskrá fyrir Kanada sem tryggði meðal annars að hæstiréttur Kanada gæti fellt úr gildi lög sem þingið setur ef þau þykja ekki samræmast réttindaskrá stjórnarskrárinnar.
Í októberkreppunni svokölluðu árið 1970 rændu marxískir aðskilnaðarsinnar í Québec breskum ræðismanni og ráðherra fylkisstjórnar Québec. Sá síðarnefndi fannst myrtur í vörubíl nokkru síðar. Trudeau brást við með því að virkja neyðarlög sem gáfu ríkisstjórninni víða heimild til þess að handtaka grunaða hryðjuverkamenn án réttarhalda. Aðspurður hversu langt hann myndi ganga til þess að stemma stigu við uppgangi aðskilnaðarsinna í Québec svaraði Trudeau: „Bíddu bara.“ (enska: „Just watch me.“) Oft hefur verið vitnað í þessi orð síðar meir í kanadískum stjórnmálum, sem og í mörg önnur ummæli Trudeaus.
Einkahagir
Fjölmiðlar fjölluðu á sínum tíma mikið um einkalíf Trudeaus. Trudeau kvæntist Margaret Sinclair árið 1971 þegar hann var um fimmtíu ára gamall en hún í kringum tvítugt. Hjónin eignuðust þrjá syni saman, þar á meðal Justin, en skildu árið 1984. Þá hafði lengi ríkt spenna í hjónabandi þeirra vegna annasamra starfa Pierre og samneytis Margaretar við fræga menn eins og Mick Jagger og Keith Richards. Margaret skrifaði nokkrar bækur um samband þeirra Pierre eftir skilnaðinn og jók það enn við fjölmiðlaathyglina á fjölskyldunni.
Akavajo
Akavajo (Akawaio) er karíbamál sem er talað í Venesúela og Gvæjönu í Suður-Ameríku af 5.000 manns.
Ævintýri á hafsbotni
Ævintýri á hafsbotni er unglingasaga eftir Henri Vernes.
Söguþráður
Sagan gerist í París, Frakklandi og Kasr El-Ama í Egyptalandi. Aðalpersónur eru Bob Moran, Frank Reeves, prófessorinn Aristide Clairembart og Leopnide Scapalensi.
Johanna Maria Skylv-Hansen
Johanna Maria Skylv-Hansen (f.17. febrúar í Nólsoy 1877 d. 2. febrúar 1974 í Þórshöfn, Færeyjum) var færeyskur rithöfundur.
Ungur ofurhugi
Ungur ofurhugi er unglingasaga eftir Henri Vernes.
Söguþráður
Bob Moran tók fast um hæðarstýrið á flugvélinni og renndi henni svo að segja beint upp í loftið, því að annars hefði hún rekist á háan fjallstind, sem gnæfði hrikalegur framundan. - Með skarpskyggnum augum leit hann niður og blóðið brann í æðum hans. Bob Moran og flugvélin hans voru sem samrunnin. Í skyndingu minntist hann þess, er hann var flugstjóri í stríðinu og stjórnaði orrustuflugsveit sinni í tvísýnum bardögum gegn djörfum óvinum.En í þetta sinni flaug hann ekki orrustuflugvél. Það var einungis venjuleg flutningaflugvél, sem hinn ungi ofurhugi stjórnaði. - Nú voru óvinir hans háfjöll og frumskógar Nýju-Gíneu. Og baráttuna við þessar hættulegu aðstæður varð han að heyja einn síns liðs. Bob Moran hafði frá æsku þráð tvísýn ævintýri. Og var því þessi hættulega flugferð honum kærkomið tækifæri, því að flugferð yfir Djöfladalinn í venjulegri flutningaflugvél var djarft fyrirtæki. Ef eitthvað bar út af var dauðinn vís. En ef svo ólíklega skyldi vildi til, að hann slyppi lífs af eftir nauðlendingu á slíkum stað, lágu höfðaveiðarar í launsátir. - En ævintýrið var ekki langt framundan: Áður en varði var skammbyssu beint að hnakka hans og honum skipað að nauðlenda lengst inni í frumskóginum ...
Aðalpersónur
Bob Moran, Vilhjálmur „Bill“ Ballantine, Frank Reeves, Lewis Broom
Sögusvið
Telefomin, Khiliandong, Port Moresby, Nýja-Gínea
Jórturdýr
Jórturdýr (fræðiheiti: Ruminantia) eru undirættbálkur klaufdýra og telju um 170 tegundir.
Aðaleinkenni jórturdýra er að þau melta fæðuna í tveimur stigum. Í fyrsta lagi grípur jórturdýr niður, tyggur þá grasið lítið sem ekkert og kyngir. Síðan elgir það fæðunni upp lítið eitt meltri (þ.e.a.s. selur henni upp í munnholið), tyggur hana þá aftur (jórtrar) og kyngir síðan enn á ný og þá taka örverur vambarinnar við og brjóta niður trénið í tuggunni.
Magi jórturdýra greinist í fjögur hólf, vömb (rumen), kepp (reticulum), laka (psalterium) og vinstur (abomasus).
Eiginleg jórturdýr (Pecora) greinast í slíðurhyrninga (með slóhorn, sem sitja alla æfi) og kvíslhyrninga með greinótt horn (sem falla tíðast árlega).
Græn skjaldbaka
Græn skjaldbaka (tvínefni: Chelonia mydas) einnig þekkt sem Súpuskjaldbaka, er stór skjaldbaka af ætt sæskjaldbakna og eina tegundin í ættkvíslinni Chelonia. Hún lifir í sjó í hitabeltinu víða um heim. Tveir aðskildir stofnar eru í Kyrrahafi annars vegar og Atlantshafi hins vegar. Grænskjaldbökur eru tegund í útrýmingarhættu.
Sólsproti
Sólsproti (enska: Gnómon) er fornt mælitæki til að finna hádegislínu staðar.
Skólahljómsveit Grafarvogs
Skólahljómsveit Grafarvogs hóf starfsemi 1992 sem sérverkefni á vegum Skólaskrifstofu Reykjavíkur, en var formlega stofnuð 21. mars 1993.
Hún hefur frá upphafi haft aðsetur í Foldaskóla og er ætlað að sinna nemendum í Grafarvogi. Stofnandi og stjórnandi frá upphafi var Jón E. Hjaltason. Núverandi stjórnandi sveitarinnar er Einar Jónsson (byrjaði 1. ágúst 2007).
Skólahljómsveit Grafarvogs stóð fyrir landsmóti Samband íslenskra skólalúðrasveita í Grafarvogi árið 1997 og aftur 2004. Hljómsveitin gegnir þýðingarmiklu hlutverki í menningarlífi Grafarvogs og var fulltrúi Reykjavíkurborgar á tónlistarhátíð evrópskra ungmenna árið 1996. Þá hefur hún leikið í Portúgal, Noregi, Lúxemborg og Ungverjalandi. Sveitin skiptist í þrjár sveitir og er skipuð liðlega eitt hundrað nemendum.
Ábóti
Ábóti er yfirmaður í kristnu munkaklaustri. Heitið er dregið af arameíska orðinu abba sem þýðir faðir. Ábótinn er valin af munkum klaustursins og er vígður til embættisins.
Upphaflega var ábóti heiðurstitill sem gefinn var öllum eldri munkum. Frá 5 öld kemst ný regla á klausturstarfsemina og yfirmenn klaustranna fá þá aukin völd og geta krafist algjörrar hlýðni af munkunum. Frá þeim tíma er titill yfirmannanna ábóti. Það er þó ekki fyrr en á 6 öld sem þess er krafist að ábótar séu prestvígðir. Sjöunda ökumeníska kirkjuþingið (í Nicæa, 787) veitti þeim rétt að vígja munka sem lesara innan klausturs síns, en það var ein af hinum lægri kirkjulegu vígslum. Ábóti er ætíð undirmaður biskups.
Lorentz
Lorentz gæti átt við:
Harry Belafonte
Ferill
Harry Belafonte er hugsanlega þekktastur fyrir flutning sinn á laginu Banana Boat Song sem Alan Arkin samdi. Þá sló hann í gegn með breiðskífunni Calypso (1956) en hún var fyrsta breiðskífa sem seldist í meira en milljón eintökum. Þá varð hann fyrsti bandaríski blökkumaðurinn sem hreppir Emmy-verðlaunin fyrir fyrsta sjónvarpsþátt sinn; „tonight with Belafonte“.
Á árunum 1935-1939 bjó Harry hjá móður sinni í heimalandinu Jamaíka. Seinna stundaði hann nám við George Washington High School í New York-borg en eftir námið hélt hann til herskyldu í bandaríska sjóhernum; á þeim tíma stóð seinni heimsstyrjöldin hvað hæst. Við lok 5. áratugarins lagði hann fyrir sig leiklistarnám og í framhaldi kom hann fram á fjölum ólíkra leikhúsa. Hann hlaut Tony-verðlaunin fyrir leik sinn í söngleiknum Almanac.
Auk þess að hafa sungið inn á fjöldann allan af plötum hefur Harry Belafonte haldið tónleika, leikið í leikritum, kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Árið 2000 hlaut hann Grammy Lifetime Achievement Award fyrir framlag sitt til plötuútgáfu. Þá hefur hann fengið stjörnu á Hollywood Walk of Fame.
Á 7. áratugnum var Belafonte náin samstarfsmaður Martin Luther King jr. og veitti meðal annars fé í mannréttindabaráttu King. Síðar hefur Belafonte verið útnefndur mannréttindafrömuður hjá UNICEF. Á síðustu árum hefur hann verið andstæðingur bandarísku utanríkistefnunnar.
Belafonte lést úr hjartaáfalli þann 25. apríl árið 2023.
Georgíska
Georgíska (ქართული ენა, kartuli ena) er opinbert tungumál Georgíu, lands í Kákasusfjöllum. Georgíska er fyrsta mál u.þ.b. 3,9 milljón manns í Georgíu (83% af íbúum landsins) og 500.000 brottfluttra Georgíumanna, mest í Tyrklandi, Íran, Rússlandi, Bandaríkjunum og annars staðar í Evrópu. Önnur þjóðarbrot innan Georgíu nota málið þó ávallt sem ritmál, sérstaklega þau þjóðarbrot sem tala kartvelsk mál. Eitt af því sem einkennir georgísku er georgíska stafrófið, sem þykir mjög einstakt og líkist engu öðru stafrófi sem fyrirfinnst í heiminum. Georgíska er það kákasíska mál sem á sér flesta mælendur. Elstu textar frá 5. öld. Enginn greinir er í georgísku og ekkert málfræðilegt kyn. Nafnorð hafa 7 föll, þar á meðal gerendafall eða ergatívus. Nafnorð mynda fleirtölu með eftirskeytinu -eb. Í forn-georgísku var fleirtölumyndun nafnorða margbrotnari og flóknari þar sem sérhvert fall hafði sérstaka fleirtöluendingu. Lýsingarorð eru venjulega undansett og beygjast í föllum en ekki tölum. Sagnorð beygjast í persónum og tölum.
Stafróf
Georgíska stafrófið er jafnan kallað mkhedruli. Nokkrir af stöfunum eru ekki notaðir þar sem þeir einfaldlega tákna hljóð sem ekki eru notuð í nútíðar-georgísku.
Akkadíska
Akkadíska (lišānum akkadītum) er útdautt tungumál sem var talað í Mesópótamíu. Tvær helstu mállískur vora babíloníska og assiríska.
1026
Árið 1026 (MXXVI í rómverskum tölum)
1110
Árið 1110 (MCX í rómverskum tölum)
Íverufall
Íverufall (inessivus, úr latínu īnsum „ég er í, ég tilheyri“) er fall sem fallorð geta staðið í í sumum tungumálum. Þetta fall er eitt af staðarföllunum í basknesku, finnsku, eistnesku og ungversku.
Eistneska
Í eistnesku er íverufall sýnt með endingunni -s.
Ungverska
Í ungversku er íverufall sýnt með endingunni -ben en getur þó skipt um sérhljóða enda sérhljóðasamræmi í orðum mjög algengt líkt og í skyldum málum.
Auður Eir Vilhjálmsdóttir
Auður Eir Vilhjálmsdóttir (f. 21. apríl 1937) er íslenskur prestur og fyrsta konan á Íslandi sem hlaut prestvígslu í Þjóðkirkjunni.
Auður Eir fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru Inga Árnadóttir (1903-1995) húsmóðir og Vilhjálmur Þ. Gíslason (1897-1982) útvarpsstjóri. Maður Auðar er Þórður Örn Sigurðsson (f. 1935) og eiga þau fjórar dætur.
Menntun og starfsferill
Hún lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1956 og embættisprófi í guðfræði frá Háskóla Íslands árið 1962. Séra Auður Eir hlaut prestvígslu 29. september árið 1974, fyrst kvenna á Íslandi. Hún tók formlega við embætti 1. október og fór fyrst til þjónustu á Suðureyri við Súgandafjörð en frá 1978-1998 var hún sóknarprestur í Kirkjuhvolsprestakalli í Rangaárvallasýslu og starfaði svo síðar sem sérþjónustuprestur í Reykjavík. Auður Eir var í framboði til embættis biskups Íslands árið 1997 en náði ekki kjöri. Árið 1993 stofnaði Auður Eir Kvennakirkjuna sem var sjálfstæður hópur innan Þjóðkirkjunnar.
Auður Eir starfaði sem lögreglukona með námi og var starfsmaður á skólaheimilinu á Bjargi á Seltjarnarnesi. Hlutverk hennar á Bjargi varð síðar afar umdeilt en nokkrar stúlkur sem dvöldu á heimilinu sökuðu starfskonur um harðræði og ofbeldi. Auður fékk viðurkenningu Jafnréttisráðs árið 2000 en síðar komst í hámæli meint harðræði hennar á skólaheimilinu. Aðspurð um hlutverk sitt í harðræðinu svaraði hún að svarið kæmi síðar. Fjölmiðlar hafa ekki fylgt því eftir og fengið svar við því hvenær væri von á svari.
Auður Eir hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2005.
1101
Árið 1101 (MCI í rómverskum tölum)
Ate
Ate (forngríska: Ἄτη) er gyðja mistaka og eyðileggingar í grískri goðafræði, dóttir Seifs eða Eris. Í Ilíonskviðu er hún elsta dóttir Seifs.
Guðlast
thumb|Guðlast á heimsvísu. Gult: Héraðslög. Appelsínugulur: Sektir og takmarkanir. Rauður:Fangelsisdómur.. Dökkrauður: Dauðarefsing. Guðlast eða goðgá er níð sem beinist að goðmagni eða goðmögnum. Guðlast var bannað á Íslandi með lögum en þau lög voru afnumin árið 2015.
Um fjórðungur landa og svæða heims var með refsingar við guðlasti árið 2014, samkvæmt Pew research center.
Í 13 löndum er dauðarefsing við lýði sem viðurlög við guðlasti árið 2022: Afganistan, Brúnei, Íran, Malasía, Maldívur, Máritanía, Nígería, Pakistan, Katar, Sádi Arabia, Sómalía, Sameinuðu Arabísku furstadæmin, og Jemen.
1102
Árið 1102 (MCII í rómverskum tölum)
Da Nang-flugvöllur
Da Nang-flugvöllur er flugvöllur í Da Nang í Víetnam.
1103
Árið 1103 (MCIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
thumb|right|Minningarsteinn um [[Eiríkur góði|Eirík góða í Paphos á Kýpur.]]
Fædd
Dáin
Búri (nafn)
Búri er íslenskt karlmannsnafn, kemur frá guðnum Búri.
Havana
right|250px|thumb|Séð yfir Havana.
Havana (spænska La Habana; framburður: /la a'βana/) formlegt fullt heiti Villa San Cristóbal de La Habana er höfuðborg, aðal hafnarborg og miðja verslunar Kúbu. Borgin er eitt af sextán kúbverskum héruðum. Í borginni búa 2,1 milljónir manns (2012) og á stórborgarsvæðinu búa yfir 3 milljónir, sem gerir hana að stærstu borg Kúbu og Karíbahafsins og þá 9. stærstu í Mið-Ameríku.
Bergheiður
Bergheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Beníta
Beníta er íslenskt kvenmannsnafn.
1111
Árið 1111 (MCXI í rómverskum tölum)
Tíblisi
right|250px|thumb|Séð yfir miðbæ Tbilisi. Tíblisi (framburður: [ˈtʰbɪlɪsɪ]; georgíska თბილისი, Tbilissi (stundum nefnd Tvílýsi á íslensku) er höfuðborg og stærsta borg Georgíu, sem stendur við bakka Kúrafljóts (Mtkvari). Borgin nær alls yfir 726 km² svæði og í henni búa 1.162.400 manns (2011).
Bergrán
Bergrán er íslenskt kvenmannsnafn.
Srí Jajevardenepúra
Srí Jajevardenepúra (tamilíska: ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே) er stjórnsýsluleg höfuðborg Srí Lanka. Srílankska þingið hefur haft aðsetur í borginni frá 29. apríl 1982. Árið 2001 bjuggu 115.826 í borginni sjálfri og 2.234.289 á stórborgarsvæðinu.
Bakú
right|250px|thumb|Staðsetning Bakú innan Aserbaídsjan. thumb|Svipmyndir. Bakú (aserbaídsjanska: Bakı) er höfuðborg og stærsta borg Aserbaídsjan. Bakú nútímans samanstendur af þremur borgarhlutum, innri hlutanum, uppgangsbænum og Sóvéthlutanum. Árið 2020 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 2,3 milljón manns. Bakú er austast í Aserbaídsjan og er á skaga út í Kaspíahaf. Þar er unnin mikil olía. Í Bakú eru margar frægar byggingar eins og Flame towers og stóri sjónvarpsturninn. Innri bærinn er á minjalista UNESCO. Í Bakú var Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva haldin árið 2012 í Kristalhöllinni.
Plútó (dvergreikistjarna)
Plútó (tákn: og  ) er dvergreikistjarna í Kuiperbeltinu, 2300 km í þvermál. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. Bandaríski stjörnufræðingurinn Clyde Tombaugh (1906-1997) uppgötvaði Plútó árið 1930 en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair).
Sporbaugur Plútós um sólu liggur ekki í sömu sléttu og sporbaugar reikistjarnanna heldur hallar hún um 17 gráður miðað við sléttu þeirra. Ennfremur er sporbaugurinn óvenju ílangur og liggur að hluta fyrir innan sporbaug Neptúnusar.
Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá NASA að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í stjörnu, en það var talið sanna að Plútó hefði lofthjúp.
Plútó hefur fjóra fylgihnetti, en sá fyrsti sem fannst nefnist Karon. Karon er 900 km í þvermál og um sex daga á leið sinni kringum Plútó. Hinir þrír fylgihnettirnir heita Nix, Hýdra og P4. Nix og Hýdra fundust í maí 2005 og tilvist þeirra var staðfest í febrúar 2006 en P4 í júlí 2011.
Plútó var lengi talin níunda reikistjarna sólkerfisins, eða frá 1930 til 24. ágúst 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi Alþjóðasambands stjörnufræðinga að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur dvergreikistjörnu. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra geimfyrirbæra í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbaugur Plútós talsvert frábrugðinn sporbaugum reikistjarnanna.
Ferðbúinn til Marz
Ferðbúinn til Marz er vísindaskáldsaga fyrir unglinga eftir Carey Rockwell. Fyrstu ævintýri Tómasar Corbett á bókarformi.
Söguþráður
Tómas Corbett lendir í ævintýrum í geimnum með nýjum loftliða vinum sínum í Geimháskólanum.
Aðalpersónur
Tómas Corbett (Tom Corbett), Astro, Mike McKenny, Roger Manning
Sögusvið
Kjarnaborg, Mars, Venus, um borð í geimskipum.
Urriðafoss
thumb|500 px|Urriðafoss og nágrenni í apríl 2008. Samsett úr þremur ljósmyndum Urriðafoss er neðsti foss í Þjórsá. Fossinn steypist fram af misgengisstalli í Hreppamynduninni. Urriðafoss er einn vatnsmesti foss landsins og er meðalrennsli Þjórsár við Urriðafoss um 360 rúmmetrar á sekúndu (m³/s). Einungis Ölfusá er vatnsmeiri. Fallhæð fossins er 6 metrar þar sem hann er hæstur. Á vetrum getur myndast allt að 20 metra þykk íshrönn við fossinn, svokölluð Urriðafosshrönn.
Virkjunaráform
Á fyrri hluta 20. aldar stofnaði Einar Benediktsson Fossafélagið Títan með það að markmiði virkja Urriðafoss og leggja þangað járnbraut frá Reykjavík. Árið 1927 fékk Títan leyfi til að reisa 160.000 hestafla aflstöð við Urriðafoss en ekkert varð úr framkvæmdum.
Landsvirkjun áformar að reisa Urriðafossvirkjun við fossinn. Vatni verður þá veitt í jarðgöngum austan við Urriðafoss og mun fossinn nánast hverfa.
Samkvæmt áætlunum verður virkjun við Urriðafoss 125 MW að afli og orkugeta hennar um 930 GWst/ári. Áformað er að mynda inntakslón með stíflu í Þjórsá við Heiðartanga og stíflugörðum.
Aðrir fossar í Þjórsá
Margir aðrir fossar eru í Þjórsá og flestir hærri en Urriðafoss, þótt hann sé þeirra vatnsmestur.
1112
Árið 1112 (MCXII í rómverskum tölum)
1113
Árið 1113 (MCXIII í rómverskum tölum)
Möller
Möller er fimmta algengasta ættarnafnið á Íslandi.
Hansen
Hansen er þriðja algengasta ættarnafnið á Íslandi.
1114
Árið 1114 (MCXIV í rómverskum tölum)
Thorarensen
Thorarensen er eitt algengasta íslenska ættarnafnið. Nafnið er komið frá Þórarni Jónssyni (1719-1767) sýslumanni á Grund í Eyjafirði.
Rauðavatn
thumbnail|Hjá Rauðavatni, Vífilsfell í bakgrunni