cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jóhanna af Örk
Jóhanna af Örk (franska: Jeanne d'Arc; um 1412 – 30. maí 1431), kölluð mærin frá Orléans, var frönsk frelsishetja og dýrlingur. Hún hélt því fram að hún hefði fengið sýnir frá Guði sem skipuðu henni að vinna Frakkland undan enskum yfirráðum seint í Hundrað ára stríðinu. Hinn ókrýndi Karl 7. sendi hana til umsátursins um Orléans þar sem hún varð fræg fyrir að aflétta umsátrinu á aðeins níu dögum. Nokkrir fleiri sigrar leiddu til þess að Karl var krýndur í Reims og Frakkar fengu endurnýjað sjálfstraust. Hún var tekin höndum af Englendingum nærri Compiègne og var dæmd fyrir villutrú af dómi undir enska landstjóranum Jóhanni hertoga af Bedford sem lét brenna hana í Rúðuborg. Tuttugu og fjórum árum síðar veitti Kallixtus 3. páfi henni uppreist æru. Hún var tekin í dýrlinga tölu af Benedikt 15. 16. maí 1920.
Æviágrip
Jóhanna af Örk var fædd árið 1412, í Domrémy í Frakklandi. Hún var dóttir fátækra bænda, Jacques d 'Arc og Isabelle Romée. Jóhanna gekk aldrei í skóla. Hún kunni ekki að skrifa og var ólæs og talið var að bréf hennar hafi verið skrifuð með hjálp annarra.
Þegar Jóhanna af Örk var 13 ára byrjaði hún að fá yfirnáttúrulegar trúarsýnir. Með tímanum urðu þær skýrari og þóttist hún sjá hin heilaga Mikael, heilögu Katrínu og heilögu Margréti. Jóhanna sagði þau hvetja hana til að frelsa Frakkland, fá að hitta Karl VII konung og biðja um stuðning hans til að hrekja Englendinga frá Frakklandi og krýna Karl VII sem konung Frakklands.
Þann 29. maí árið 1431 úrskurðaði dómstóll á vegum enska landstjórans í Frakklandi að Jóhanna væri sek um villutrú. Að morgni 30. maí var hún brennd á báli á markaðstorginu í Rúðuborg. Hún var þá aðeins 19 ára gömul. Ýmsar goðsögur hafa orðið til um Jóhönnu eftir andlát hennar. Ein þeirra segir frá því að hjarta hennar hafi ekki orðið eldinum að bráð og hafi fundist í öskunni óbrennt.
Arfleið
Eftir líflát Jóhönnu hélt Hundrað ára stríðið áfram í 22 ár til viðbótar. Karl VII boðaði til nýrrar rannsóknar á ásökunum á hendur Jóhönnu árið 1456. Niðurstaðan var að Jóhanna var sýknuð af öllum ákærum um villutrú og útnefnd píslarvottur. Jóhanna var tekin í dýrlingatölu þann 16. maí 1920 og er verndardýrlingur Frakklands.
Body Language
Body Language er níunda breiðskífa áströlsku söngkonunnar Kylie Minogue. Hún kom út 20. nóvember 2003 og var tekin upp sumarið 2003 í Bretlandi, Írlandi og á Spáni.
Kylie Minogue vann að breiðskífunni með fyrri samstarfsaðilum, þeim Richard Stannard, Julian Gallagher, Cathy Dennis, Johnny Douglas, Karen Poole, Emilíönu Torrini og Dan Carey. Henni var fylgt eftir með tónleikum 15. nóvember 2003 í London. Minogue flutti á tónleikunum sjö ný lög, ásamt nokkrum eldri lögum hennar. Tónleikarnir voru gefnir út á DVD í júlí 2004. Breiðskífan náði 42. sæti á Billboard 200 vinsældarlistanum og hefur selst í 177.000 eintökum til þessa.
Anton LaVey
Anton LaVey fæddist í Chicago borg í Illinois fylki í Bandaríkjunum. Móðir hans var Gertrude Augusta Coulton og faðir Michael Joseph Levey. Hann fluttist ti Kaliforníu-fylkis á unga aldri þar sem hann eyddi stærstum hluta æsku sinnar við San Francisco flóann. Samkvæmt eigin ævisögu þá á hann ættir að rekja til Frakklands, Þýskalands, Rússlands og Rúmeníu.
Upphaflega sýndi hann viðleitni til að verða framúrskarandi tónlistarmaður og studdu foreldrar hans á því sviði, hann lærði á mörg hljóðfæri og lýsir því sjálfur að bæði pípuorgelið og gufuorgelið hafi verið í uppáhaldi. Samkvæmt eigin ævisögu segist hann hafa fallið snemma frá námi í framhaldsskóla til að starfa í sirkús og taka þátt í farandstívolí, í fyrstu sem ófaglærður verkamaður og seinna sem meðhjálpari ljónatemjara og þátttakandi í sirkusatriðum þar sem ljón og stór rándýr léku aðalhlutverk. Engar heimildir eru til sem sannreyna frásögn Antons um ár hans í þessu tiltekna farandstívolí.
Anton hélt því einnig fram að hann hefði unnið sem vettvangsljósmyndari fyrir lögregluna í San Francisco um 1950, þar sem hann hefði reglulega upplifað blóðugan og hroðalegan vettvang slysa, morða og limlestinga. Þar hafi hann fengið innsæi í hversu ógeðfelld mannleg náttúra geti verið. En engin gögn eru til sem staðfesta þessa frásögn og hefur lögregludeildin í San Francisco neitað því að nokkur starfsmaður að nafni Howard Stanton eða Anton LaVey sé til í gagnagrunni þeirra. Frank Moser skráður vettvangsljósmyndari lögreglunar á þeim tíma fullyrti að Anton LaVey hefði aldrei unnið fyrir lörgregluna í San Francisco. Anton hélt því einnig fram að amma hans hefði verið fjölkunnur sígauni, en þetta hefur einnig verið dregið í efa. Í raun virðist flest sem Anton LaVey hefur haldið fram um eigin fortíð reynst eitthvað sem ekki er hægt að staðfesta eða hreinn og klár uppspuni.
Anton kynntist Carole Lansing sem hann að lokum giftist og eiguðust þau dóttirina Körlu LaVey árið 1952. Þau skildu árið 1960 eftir að Anton féll fyrir annarri konu, Diane Hegarty. Anton og Diane hófu sambúð og stofnuðu saman „Kirkju Satans”. Þau giftust aldrei en bjuggu saman í áratugi. Saman eignuðust þau dóttirina Zeenu Galatea LaVey árið 1964, hún átti eftir að verða áberandi lykilpersóna og talsmaður fyrir kirkjuna úti á við í mörg ár allt þar til hún snérist gegn kirkjunni árið 1990, opinberlega afneitaði föður sínum og afhjúpaði að megnið af sögum hans um líf sitt væru skáldskapur og sjálfsköpuð trú hans væri fals sem hún hefði aldrei fundið raunverulegt einkenni sitt í.
Kirkja Satans
Anton LaVey var mikill aðdáandi alræmda dulspekingsins Aleister Crowley, einum þekktasta meðlimi dekktur dulspekireglunar Ordo Templi Orientis og stofnanda Thelema. Aleister Crowley var ekki djöfladýrkandi og sóttist aldrei eftir dýrka Satan sem persónugerða lifandi andlega veru, en hann var þó þekktur fyrir að notast við táknfræði sem kristna kirkjan álítur "djöfullega" til þess að hræða og skapa sjálfum sér óttablandið orðspor. Anton að eigin sögn varð fyrir vonbrgiðum árið 1951 þegar hann kynntist nokkum lærlingum Aleister Crowley sem löggðu ástundun á Thelema, honum fannst þeir alltof andlegir og ekki nægilega „illir”.
Uppúr 1956 fór Anton að skapa sjálfum sér ímynd sem „manni Satans”. Hann keypti heimili í Viktorískum stíl í Richmont hverfinu í San Fransico og málaði veggi hússins svarta. Þetta heimili átti seinna eftir að verða hin eiginega „Kirkja Satans”. Anton varð sýnilegur og skrautlegur karakter í setustofum og kokteilklúbbum í fínni hverfum San Francisco þar sem hann spilaði á píanó. Hann varð þekktur fyrir dulræna fræðimennsku, hann keypti sér líkvagn sem hann keyrði um á og varð sér út um svartan hlébarða sem hann skýrði Zoltan og notaði sem gæludýr. Með tímanum fór hann að draga að sér athygli frá ýmsu ríku merkisfólki borgarinnar sem sótti í samkvæmi sem hann hélt á heimili sínu. Hópur fólk myndaðist í kringum hugmyndir hans og heimspeki þar sem hann hélt predikanir og fyrirlestra um dulspeki og ýmsar heiðnar helgiathafnir sem kristna kirkjan hafði bannfært, þessi hópur kallaði sig „Trapísureglan” en átti seinna eftir að þróast yfir leiðtogakjarnan í kirkjunni.
Einn meðlima hópsins að lokum benti honum á að hann væri í raun kominn með grunn fyrir nýtt trúarbragð. Þá árið 1966 á Valborgarmessunótt sem hann rakaði af sér allt hárið sem hluta af heimatilbúinni „helgiathöfn” og lýsti yfir stofnun „Kirkju Satans” og sagði að árið 1966 skyldi verða ár númer eitt eða „fyrsta árið í nýrri öld Satans á jörðu”.
Ólafur F. Magnússon
Ólafur Friðrik Magnússon (f. 3. ágúst 1952 á Akureyri) er fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík. Hann gegndi embættinu í 210 daga, frá 24. janúar til 21. ágúst 2008.
Ólafur lauk embættisprófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands 1978 og sérfræðinámi í heimilislækningum 1984 frá háskóla í Svíþjóð.
Stjórnmálaferill
Ólafur starfaði í borgarstjórn í tvo áratugi, 1990-2010, fyrst sem varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins en 1998 var hann kjörinn einn af aðalborgarfulltrúum flokksins. Árið 2001 urðu árekstrar á milli Ólafs og annarra flokksmanna í umhverfismálum en hann var andvígur virkjana- og stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi. Á landsfundi flokksins í október bar hann upp tillögu um að hætt yrði við framkvæmdir við Kárahnjúka og að tryggt yrði að orkuauðlindir lentu ekki í höndum einkaaðila. Tillagan hlaut mjög dræmar undirtektir og var Ólafur við þetta tækifæri kallaður „hryðjuverkamaður“. Í desember sagði hann sig úr Sjálfstæðisflokknum og sat út kjörtímabilið sem óháður borgarfulltrúi.
Ólafur var kjörinn borgarfulltrúi af lista Frjálslyndra og óháðra (F-listanum) í sveitarstjórnarkosningum 2002 og aftur 2006. F-listinn hafði þá sérstöðu að vera alfarið á móti flutningi Reykjavíkurflugvallar úr Vatnsmýri. Eftir kosningarnar 2006 tóku við skammvinnar meirihlutaviðræður Ólafs við fyrrverandi samherja sína í Sjálfstæðisflokknum en þær báru ekki árangur. .
Ólafur var í veikindaleyfi haustið 2007 þegar svokallað REI-mál kom upp og sprengdi þáverandi meirihluta Framsóknar- og Sjálfstæðismanna. Fyrsti varamaður F-listans, Margrét Sverrisdóttir, myndaði þá nýjan meirihluta með Framsókn, Samfylkingu og Vinstri-grænum. Ólafur sneri aftur í desember og tók þá við embætti forseta borgarstjórnar af Margréti. Athygli vakti að hann var látinn skila læknisvottorði við endurkomuna enda sjaldgæft að þess sé krafist af kjörnum fulltrúum.
Þann 21. janúar 2008 tilkynnti Ólafur ásamt borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins að þeir hefðu náð saman um myndun nýs meirihluta. Ólafur sagði ástæðuna fyrir slitum gamla meirihlutans þá að F-listinn hefði átt erfitt með að koma sínum áherslumálum að í fjögurra flokka samstarfinu. Stefnumál hins nýja meirihluta eru m.a. að varðveita „19. aldar götumynd“ í miðborginni og festa flugvöllinn í sessi í aðalskipulagi og taka enga ákvörðun um flutning hans á kjörtímabilinu. Ólafur var kjörinn borgarstjóri á fundi borgarstjórnar 24. janúar 2008 við hávær mótmæli áhorfenda. Gera þurfti hlé á fundinum vegna látanna á meðan áhorfendapallar voru rýmdir. .
Áætlað var að Ólafur yrði borgarstjóri þangað til 22. mars 2009 og að þá myndi Hanna Birna Kristjánsdóttir leiðtogi borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins, taka við. Deilur milli aðila urðu til þess að sjálfstæðismenn slitu meirihlutasamstarfinu við Ólaf og F-listann 14. ágúst 2008, eftir 203 daga við völd.
Við borgarstjórnarkosningarnar 2010 leiddi Ólafur H-lista, framboðs um heiðarleika. Það fékk 668 atkvæði eða um 1,1%. Hann náði því ekki endurkjöri.
Tónlist
Árið 2016 gaf Ólafur út plötuna Ég elska lífið. Meðal gestasöngvara er Páll Rósinkranz
Oobius agrili
Oobius agrili er sníkjuvespa af ættinni Encyrtidae sem er ættuð frá Norður-Asíu. Hún sníkir á skartbjöllunni Agrilus planipennis Fairmaire, sem er ágeng tegund og meindýr á eskitrjám í Evrópu og Norður-Ameríku.
Smith
Smith getur átt við eftirfarandi:
Adolf Smári Unnarsson
Adolf Smári Unnarsson (f. 12. október 1993) er íslenskur rithöfundur, leikskáld og leikstjóri. Hann útskrifaðist frá Sviðshöfundabraut Listaháskóla Íslands árið 2019 og lauk námi í leikstjórn frá DAMU, leiklistardeild listaakademíunnar í Prag árið 2022.
Leikstjórn
Fyrsta leikstjóraverkefni Adolfs Smára eftir útskrift úr Listaháskóla Íslands var samtímaóperan Ekkert er sorglegra en manneskjan eftir Friðrik Margrétar-Guðmundsson. Óperan, sem var frumsýnd í Tjarnarbíói, hlaut mikið lof gagnrýnenda og fékk m.a. fjórar og hálfa stjörnu í Fréttablaðinu. Sýningin var síðan tilnefnd til sjö Grímuverðlauna, þ.á.m. sem sýning ársins, leikstjóri ársins og tónlist ársins. Árið 2022 var sýningin sýnd við hið sögufrægra pólska leikhús Gdański Teatr Szekspirowski. Árið 2022 leikstýrði hann Kočka na kolejích eftir Josef Topol í DISK leikhúsinu í Prag.
Leikritun
Á lokaári sínu við Listaháskóla Íslands skrifaði Adolf Smári leikritið Takk fyrir mig fyrir íslensk leikaraefni sem voru að útskriftast útskrifast úr CISPA, Alþjóðlega sviðlistaskólanum í Kaupmannahöfn. Verkið var frumsýnt í Iðnó undir leikstjórn Matthíasar Tryggva Haraldssonar. Grunnþema sýningarinnar var innihaldsleysi í samskiptum fólks, hjarðhegðun og tilefnislaus upphafning á eigin ágæti. Sama ár skrifaði hann Kæru vinir, útskriftarverk sitt úr Listaháskóla Íslands. Verkið var frumsýnt í Tjarnarbíói vorið 2019.
Árið 2021 skrifaði hann útvarpsleikritið Annar dagur til að lifa af fyrir Útvarpsleikhús Ríkisútvarpsins, leikstjóri var Gréta Kristín Ómarsdóttir.
Árið 2022 var leikritið Nokkur augnablik um nótt frumsýnt í Þjóðleikhúsinu, í leikstjórn Ólafs Egils Egilssonar.
1842
Árið 1842 (MDCCCXLII í rómverskum tölum)
Adolf Smári Unnarsson
Prósi
Árið 2017 gaf Benedikt Bókaútgáfa út hans fyrstu skáldsögu, Um lífsspeki Abba og Tolteka (Eða líf mitt sem Olof Palme). Verkið skiptist í fimm hluta sem allir fylgja söguhetjunni D., sem segir frá sjálfum sér og vinum sínum. Söguefnið er tilhugalíf söguhetjunnar og vina hans sem hefst í menntaskóla, ástir þeirra og sorgir, draumar og þrár, og hvernig þeir reyna að fóta sig í lífinu eftir menntaskóla. Mikið fjör og frásagnargleði einkennir bókina  og er frásögnin  þéttofin vísunum í aðra texta, aðallega íslenska og erlenda popplagatexta en einnig í íslenska kanónuhöfunda eins og Þórberg Þórðarson og Sigurð Pálsson.
1842
Á Íslandi
Fædd
Adolf Smári Unnarsson
Prósi
Árið 2022 kemur hans önnur skáldsaga, Auðlesin, út hjá Forlaginu.
Vanessa Ferlito
Vanessa Ferlito (fædd 28. desember 1980) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Death Proof, CSI: NY og 24.
Ferill
Fyrstu hlutverk Ferlito eru síðan 2002 í kvikmyndinni On Line og sjónvarpsþættinum Third Watch. Síðan þá hefur hún leikið í nokkrum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum.
Adolf Smári Unnarsson
Tilvísanir
__INDEX__
Vanessa Ferlito
Ferill
Fyrsta hlutverk Ferlito í sjónvarpi var í sjónvarpsþættinum 24 sem Claudia. Frægasta hlutverk hennar í sjónvarpi er fyrir hlutverk sitt sem Aiden Burn í CSI: NY frá 2004-2006. Ferlito yfirgaf CSI: NY eftir tvær þáttaraðir.
Ferlito hefur komið fram í kvikmyndum á borð við: Descent, Grindhouse, Wall Street: Money Never Sleeps og 25th Hour.
1842
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Frumkraftur
Frumkraftur er heiti fjögurra krafta, sem valda víxlverkun milli öreinda. Þeir eru í styrkleikaröð:
Í staðallíkaninu bera kraftmiðlarar frumkraftana.
Montessori-aðferðin
Montessori er námsaðferð sem þróuð var af Maríu Montessori. Lögð er áhersla á að innleiða vísindi í skólastarfi og börn eigi að fræðast sjálf og læra að velja þroskandi viðfangsefni. Montessori prófaði uppeldishugmyndir sínar í Casa dei bambini í Róm og hóf að rit hennar í uppeldis- og menntunarfræðum voru þýdd á fjölda tungumála. Hún var einn af frumkvöðlum umbótauppeldisfræðinnar (reform education) í Evrópu á 20. öldinni. Hún lagði áherslu á að kennarar ungra barna fylgdust vel með börnunum og skráðu hjá sér námsleiðir þeirra til þess að þeir yrðu færir um að fylgja þeim eftir og styðja við nám barna.
Sænska
Söguágrip
Fornausturnorræna er í Svíþjóð nefnd rúnasænska og í Danmörku rúnadanska, þó að fram á 12. öld hafi sama mál verið talað á báðum landsvæðunum. Málin eru nefnd rúnamál vegna þess að allt ritmál sem til er frá þessum tíma er rúnaletur. Megnið af fornnorrænu rúnasteinunum eru áletraðir með yngra Fuþark stafrófinu sem einungis hafði 16 bókstafi. Vegna þess að svo fáa stafi var um að velja var hver stafur notaður fyrir mörg hljóð. Til dæmis var sérhljóðið u einnig notað fyrir o, ø og y, og rúnin i var notuð fyri e.
Ein af þeim breytingum sem aðgreindi fornausturnorrænu (rúna- sænsku og dönsku) var hljóðbreyting tvíhljóðsins æi (fornvesturnorræna ei) í einhljóðið e, eins og í stæin yfir í sten. Þetta sést á rúnasteinunum þar sem á þeim eldri stendur stain og yngri stin. Einnig breytist au eins og í dauðr yfir í ø eins og í døðr. Á sama hátt breyttist tvíhljóðið øy (fornvesturnorræna ey) yfir í ø.
Á miðöldum breytist smám saman við ritun latínutexta á Norðurlöndum "ae" í æ – og einnig stundum í a' –. Samsetningin "aa" varð á sama hátt að aa, og "oe" varð oe. Þessir þrír bókstafir urðu á sænsku ä, å og ö.
Framburður
Sænska er frábrugðin flestum öðrum málum í hljómfalli, sem er mjög misjafnt í mállýskum. Hér er bæði um mismunandi áherslur og tónhæð að ræða. Í málinu eru óvenju mörg sérhljóð, níu sérhljóð sem eru aðskild eftir lengd og tónhæð, samanlagt 17 sérhljóða fónem. Sænska hefur einnig sérstöðu hvað varðar þau fónem sem á sænsku oft eru kölluð sje-hljóðin. Þó að þessi hljóð minni að nokkru á hliðstæð varahljóð í öðrum tungum eru þau í raun einstæð fyrir sænsku.
Ritmál
Sænska stafrófið hefur 28 bókstafi: 26 bókstafi latneska stafrófsins með undantekningu fyrir 'W', ásamt þremur eigin stöfum Å / å (borið fram eins og íslenskt o, Ä / ä (borið fram líkt og íslenskt e), og Ö / ö (sem er borið fram opnara en á íslensku). W er einungis notað í nöfnum og erlendum orðum og er borið fram eins og V.
Víxlverkun
Víxlverkun er það þegar tveir eða fleiri hlutir hafa áhrif hvor á annan.
Tengt efni
Interakce Interaction (sciences sociales) Interakcionizam
Igður
Igður (fræðiheiti: Sittidae) eru ætt spörfugla.
Temuera Morrison
Temuera Morrison, (fæddur 26. desember 1960), er leikari frá Nýja Sjálandi. Hann lék Jango Fett í Stjörnustríð: Annar hluti — Árás klónanna og Stjörnustríð: Þriðji hluti — Hefnd Sithsins. Morrison var rödd Boba Fett í Stjörnustríð: Gagnárás keisaradæmisins frá 2004.
Stórhættulega strákabókin
Stórhættulega strákabókin er bresk handbók fyrir drengi skrifuð af bræðrunum Conn og Hal Iggulden. Meðal kafla í bókinni eru t.d. „Nauðsynlegur útbúnaður“, „Besta pappírsskutla í heimi“, „Sjö undur fornaldar“ og „Hnútagerð“. Bókin kom fyrst út árið 2006. Hún kom út staðfærð í íslenskri þýðingu árið 2008.
Carlo Ancelotti
255px|thumb|right|Carlo Ancelotti árið 2016.
Hann varð árið 2022 fyrsti stjórinn til að vinna efstu deildir í 5 stærstu deildum Evrópulanda.
Bragi Kristjónsson
Bragi Kristjónsson (f. 17. júlí 1938) er eigandi fornbókaverslunarinnar Bókarinnar á horni Hverfisgötu og Klapparstígs í miðbæ Reykjavíkur. Bragi hefur birst reglulega í bókmenntaþættinum Kiljunni og lagt til fróðleiksmola um eitt og annað því sem lýtur að bókmenntum Íslendinga.
Foreldrar Braga voru Elísabet Engilráð Ísleifsdóttir, húsmóðir og gjaldkeri, (18.september 1910-16.nóvember 2001) á Sauðárkróki, og Kristjón Kristjónsson forstjóri, (8.október 1908-6.janúar 1984).
Dökkasef
Dökkasef (fræðiheiti: Juncus castaneus) er tegund sefs sem finnst meðal annars á Íslandi. Það er algengt á Vestfjörðum og Austfjörðum en fátítt annars staðar.
God,The Devil and Bob
God, The Devil & Bob (Guð, Djöfullin og Bubbi) er bandarísk sjónvarpsþáttaröð gerð af Matthew Carlson árið 2000 og var sýnd á bandarísku sjónvarpstöðinni NBC.
Söguþráður
Guð (James Garner) ætlaði að eyðileggja heiminn og byrja upp á nýtt en hann vildi gefa mannkynninu séns. Svo hann bað djöfullinn (Alan Cumming) um að velja manneskju sem gæti bjargað heiminum ef hún gæti sannað sig. Sá útvaldi heitir Bob (French Stewart). Eftir að hafa bjargað heiminum í fyrsta þætti varð hann spámaður guðs.
Endalok þáttarins
Þátturinn endaði eftir einn mánuð eftir að margir frá kristinni kirkju kvörtuðu vegna innihalds þáttarins og óvirðingar við guð eftir einungis fjóra þætti. En öll serían (13 þættir) var sýnd í Evrópu og Asíu, þar sem þættirnir urðu mjög vinsælir.
El Cid
thumb|right|Stytta af El Cid í [[Burgos á Spáni.]] Rodrigo (eða Ruy) Diaz de Vivar (um 1044 – 10. júlí 1099), kunnastur sem El Cid Campeador, var kastilískur aðalsmaður og pólitískur leiðtogi.
Hann hóf þátttöku í endurheimt Spánar við hlið Sanchos 2. konungs Kastilíu og síðan Alfons 4. en sá síðarnefndi dæmdi hann í útlegð 1080 fyrir að hafa ráðist inn í Granada án leyfis. Hann gekk þá í þjónustu konungsins af Saragossa, Al-Mu'tamin. 1087 gekk hann aftur í þjónustu Alfons og og lagði síðar borgina Valensíu undir sig með her sem í voru bæði Márar og kristnir menn.
Dóttursonur El Cid, García Ramírez, endurreisti konungsríkið Navarra árið 1134 og varð konungur þar.
Sjötta konungsættin
Sjötta konungsættin er af sumum talin síðasta konungsætt Gamla ríkisins í sögu Egyptalands en aðrir vilja telja sjöundu og áttundu konungsættina með þar sem höfuðborg ríkisins var áfram í Memfis.
Á tíma sjöttu konungsættarinnar urðu landstjórar og héraðshöfðingjar valdameiri sem veikti miðstjórnarvald konunganna og leiddi til fyrsta millitímabilsins.
Síðasti faraó þessarar konungsættar, Nitigret, er talinn hafa verið fyrsta konan í heimi sem tók sér konungstitil.
Konungar sjöttu konungsættarinnar
Altes Reich
Meg Ryan
thumb|right|250px|Meg Ryan Margaret Mary Emily Anne Hyra (f. 1961) er bandarísk leikkona.
Karl 2. Spánarkonungur
thumb|right|Karl 2. á málverki eftir [[Juan Carreño de Miranda árið 1685.]] '''Karl 2. Spánarkonungur''' (6. nóvember 1661 – 1. nóvember 1700) var síðasti konungur Spánar af ætt Habsborgara. Auk Spánar ríkti hann yfir nær allri Ítalíu (nema Fjallalandi, Páfaríkinu og Feneyjum), Spænsku Niðurlöndum og Spænska heimsveldinu sem náði frá Mexíkó til Filippseyja. Þessu gríðarstóra ríki var þó tekið að hnigna hratt, bæði efnahagslega og stjórnarfarslega, löngu áður en Karl tók við völdum.
Karl 2. var óvenjuilla haldinn af erfðagöllum sem stöfuðu af innræktun meðal hinna spænsku Habsborgara kynslóð fram af kynslóð. Hann var með svo áberandi trjónumunn að hann gat varla tuggið og tunga hans var svo stór að hann drafaði þegar hann talaði. Vegna þessara veikinda ólst hann upp í mjög vernduðu umhverfi og hlaut enga menntun. Vegna veikinda hans bjuggust flestir við því að ríkisár hans yrðu skammvinn en hann lifði lengur en búist var við, þótt honum tækist ekki að eignast ríkisarfa.
Karl gerði Filippus af Anjou, barnabarn Loðvíks 14., að erfingja sínum. Þetta þýddi að við lát hans fékk Loðvík í reynd yfirráð yfir hinu gríðarmikla Spánarveldi. Þetta varð til þess að hin stórveldin brugðust við og Spænska erfðastríðið braust út.
Kísilflögur
Kísilflögur eru mikið notaðar í tölvuframleiðslu. Þær eru dýrar og framleiðsla þeirra krefst mjög mikillar nákvæmni. Tölvur eru mestmegnis gerðar úr milljónum smára en þessa smára má skilgreina sem takka sem annaðhvort hleypa í gegnum sig rafmagni eða ekki. Með því að tengja marga þétta saman má framkvæma mjög flókna útreikninga. Til þess að geta hleypt rafmagni í gegnum sig og síðan stöðvað það þarf smárinn að vera gerður úr efni þar sem rafeindir geta breyst miðað við rafspennu. Fæst efni hafa þennan eiginleika, þó eru til nokkur sem geta þetta þar á meðal hálfleiðarar og kísill. Kísill er ódýrasti kosturinn sem völ er á sem hefur þessa eiginleika og er því mikið notaður í tölvum nútímans.
Rentukammer
thumb|Hannibal Sehested, fyrsti ríkisskattstjóri Danmerkur og Noregs.
Danska Rentukammerið var í upphafi skrifstofa í Kansellíinu og undir stjórn konunglegs rentumeistara, en við einveldistökuna 1660 var nafninu breytt og nefndist það þá Skattkammerkollegíið og varð skipulagslega sjálfstæðara undir stjórn ríkisskattstjóra. Fyrsti ríkisskattstjóri Danmerkur var Hannibal Sehested. Árið 1680 var nafninu aftur breytt í Rentukammer.
Í áranna rás jukust umsvif Rentukammersins og tóku breytingum. Nokkrar skrifstofur voru klofnar út úr því, til dæmis Þýska sekretaríatið (1699), Verslunarkollegíið (1735), Yfirtollkammerið (1760), Yfirskattstjórnin (1762) og Yfirlandbúnaðarkollegíið (1768).
Skjalasafn Rentukammers
Árið 1928 afhenti Ríkisskjalasafn Danmerkur Þjóðskjalasafni Íslands mikinn hluta þeirra skjala Rentukammersins, sem snerta íslensk málefni. Eru þau varðveitt þar sem sérstök deild: Skjalasafn Rentukammers eða Rentukammerskjöl.
Meðal merkra heimilda í skjalasafni Rentukammers er Manntalið 1703, sem Hagstofa Íslands gaf út á árunum 1924–1947. Handritið að manntalinu var lánað hingað til lands 1921, til að undirbúa útgáfu þess, en varð eign Íslendinga með samningunum 1927, sem voru undanfari skjalaskiptanna 1928.
Jean-Marie Le Pen
thumb|right|250px|Jean-Marie Le Pen 22. september 2007 Jean-Marie Le Pen (fæddur 20. júní 1928) er franskur stjórnmálamaður. Hann talar bretónsku að móðurmáli. Le Penn er menntaður sem lögfræðingur en var nokkurn tíma í hernum og tók þátt í stríðinu í Alsír þegar það land lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi.
Hann var kallaður til af þjóðernishreyfingunni "Ordre nouveau" og tók árið 1972 þátt í stofnun Þjóðfylkingarinnar (FN) sem hann tók við formennsku í. Hann var flokkaður til hægri og gerði gagnrýni á innflytjendamál að aðaláherslur kosningabaráttunnar og kom Þjóðfylkingunni í fremstu röð á vettvangi stjórnmálanna á níunda áratugnum.
Nútímabörn - Nútímabörn
Nútímabörn er 33 snúninga LP hljómplata með hljómsveitinni Nútímabörn gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Plötuumslagið hannaði Rósa Ingólfsdóttir en ljósmyndir á umslagi tók Kristinn Benediktsson.
Jean-Marie Le Pen
Stjórnmálaferill Jean-Marie Le Pen er háður umdeildum yfirlýsingum sem gáfu honum ásakanir um kynþáttafordóma og gyðingahatur sérstaklega.
Hann yfirgaf umboð sitt sem þingmaður á Evrópuþinginu auk virks stjórnmálalífs árið 2019, eftir 34 ár á Evrópuþinginu og 63 árum eftir fyrstu kjör hans sem þingmaður. Í október 2018 gaf hann til kynna að hann myndi samþykkja að vera á National Rally listanum, en Marine Le Pen neitaði að samþykkja hann. Árið 2019 skrifaði hann um Marine Le Pen: „Hún hefur ákveðna eiginleika fyrir pólitík: kjark, drifkraft, endurtekningu. En hún treystir sér ekki. Þetta skýrir galla hans. Einræðishlið hans. […] Hún þolir ekki mótsögn. […] Ég var eina stjórnarandstaðan í nýja FN hennar: þess vegna rak hún mig “. Hann gagnrýnir einnig dóttur sína fyrir „opnun til vinstri“ flokksins og „örvæntingarfulla leit hans að djöflavæðingu á sama tíma og djöfullinn er að verða vinsæll“. Aftur á móti lýsir hann frænku sinni Marion Maréchal sem "einstaklega ljómandi konu".
Hafsbotnsskorpa
Hafsbotnsskorpan kallast jarðskorpa á hafsbotni en hún verður til við eldgos á úthafshryggjunum eða úr innskotsbergi. Síðan dreifist hún út frá hryggjunum til beggja átta og eyðist að lokum á flekamótum. Hún er eðlisþyngri en meginlandsskorpan en eðlisþyngd hennar er 3-3,3g/cm³
Samuel L. Jackson
Samuel Leroy Jackson (fæddur 21 desember 1948 í Washington, D.C.) er bandarískur leikari. Hann hefur birst í Stjörnustríðsmyndunum sem Mace Windu, í Marvel-kvikmyndum sem Nick Fury og ýmsum fleiri myndum, sem Pulp Fiction og Iron Man.
Netþjónabú
thumb|Dæmigert netþjónabú.
Sýning 21. aldarinnar
thumb|right|Vísindatjaldið á sýningunni. '''Sýning 21. aldarinnar (enska: Century 21 Exposition), eða einfaldlega Heimssýningin í Seattle''', var heimssýning sem var haldin í Seattle í Bandaríkjunum frá 21. apríl til 21. október 1962. Sýningin átti að birta framtíðarsýn fyrir 21. öldina. Spútnikáfallið og Geimkapphlaupið milli risaveldanna í Kalda stríðinu settu mark sitt á sýninguna. Sú framtíðarsýn sem birtist á sýningunni var lýsandi fyrir trú samtímans á tækniframfarir en gerði ekki ráð fyrir miklum samfélagslegum breytingum eins og þeim sem áttu eftir að einkenna 7. áratuginn.
Netþjónabú
Netþjónabú, gagnamiðstöð eða gagnaver er bygging notuð til að hýsa tölvukerfi í því augnamiði að flytja og geyma gögn. Það inniheldur útbúnað eins og netþjóna, aðstöðu fyrir gagnageymslu, fjarskiptakerfi og raftengingar. Netþjónabú þurfa víðtæka loftkælingu sökum þess að þjónarnir gefa frá sér mikinn hita.
Netþjónabú getur verið eitt herbergi eða nokkrar hæðir í byggingu eða heil bygging.
Sýning 21. aldarinnar
Um helmingur þeirra bygginga sem reistar voru á sýningarsvæðinu í hverfinu Lower Queen Anne voru rifnar eftir sýninguna. Það sem eftir stóð er nú hluti af Seattle Center. Meðal bygginga sem sýningin skildi eftir sig er Geimnálin, 184 metra hár turn, sem er eitt af einkennismerkjum borgarinnar.
Leiðslubókmenntir
Leiðslubókmenntir eru frásagnir í bundnu eða óbundnu máli af því sem höfundar sáu í leiðslu eða draumsýn (latína: visio). Oftast er þar um að ræða lýsingar á öðrum heimi, bæði Víti og Himnaríki. Leiðslubókmenntir má rekja til frumkristni, og þær urðu vinsælar í bókmenntum kaþólsku kirkjunnar á miðöldum. Meðal frægustu verka af þessu tagi er Divina Commedia (Gleðileikurinn guðdómlegi) eftir Dante Alighieri.
Leiðslubókmenntir bárust snemma til Íslands og voru nokkur slík verk þýdd á íslensku á 12. og 13. öld. Meðal þeirra eru:
Einnig eru til leiðslubókmenntir af innlendum rótum, svo sem:
Draumkvæðið norska telst einnig til leiðslubókmennta en það var þó ekki skrifað upp fyrr en á 19. öld.
Ragnheiður Brynjólfsdóttir
Ragnheiður Brynjólfsdóttir (8. september 1641 - 23. mars 1663) var dóttir Brynjólfs Sveinssonar biskups í Skálholti. Ragnheiður sór bókareið (11. maí 1661) að hún væri "óspillt mey af öllum karlmannsvöldum og holdlegum saurlífisverkum" vegna sögusagna um samdrátt hennar og Daða Halldórssonar, en eignaðist síðan barn með honum (15. feb. 1662), sem nefndist Þórður. Út af þessu varð mikil saga í Skálholti og varð Brynjólfi föður hennar að miklu heimilisböli.
Sólberjarifs
Sólber (fræðiheiti: Ribes nigrum) er sumargrænn berjarunni af garðaberjaætt, algengur í Mið- og Norður-Evrópu og Norður-Asíu.
Útlit
Sólberjarunnin er að jafnaði um 1 til 1,5 metri að hæð og ummáli en getur ná tveggja metra vexti við góð skilyrði. Greinarnar greinast strax frá jörðu og vex hann líkt og rifsberjarunninn. Hann er með lyktar kirtla og þykir mörgum hann þefillur. Blöðin eru fimmskipt og stakstæð. Berin svört og vaxa í klösum.
Sýning
Sýning getur átt við um:
Brendan Rodgers
235px|thumb|right|Brendan Rodgers árið 2014. 255px|thumb|right|Brendan Rodgers árið 2011. Brendan Rodgers (fæddur 26. janúar árið 1973) er norðurírskur knattspyrnustjóri og fyrrverandi leikmaður.
Hann hefur m.a. stýrt Liverpool FC og Celtic F.C.. Frá 2019-2023 var hann stjóri hjá enska Premier League liðinu Leicester City F.C..
Purpurabríi
Purpurabríi (fræðiheiti: Eulampis jugularis) er tegund bría.
Highway 61 Revisited
Highway 61 Revisited er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem var gefin út þann 30. ágúst 1965. Platan var sjötta breiðskífa Dylan og önnur plata hans á árinu 1965. Umslag plötunnar sýnir Dylan, sitjandi fyrir framan íbúð umboðsmanns síns, Albert Grossman, í silkisjakka og svörtum buxum ásamt Bob Neuwirth í röndóttum bol með myndavél. Platan var önnur breiðskífa Dylans með efni sem studdi sig að mestu við rafmögnuð hljóðfæri. Dylan söng, spilaði á gítar, munnhörpu, píanó og flautu á plötunni. Ásamt Dylan voru þeir Mike Bloomfield á rafmagnsgítar, Charlie McCoy á gítar í laginu Desolation Row, Al Kooper og Paul Griffin á píanói og organi, Frank Owens á píanó, Harvey Brooks á bassa, Russ Savakus á bassa í laginu Desolation Row, Joe Macho á bassa í laginu Like A Rolling Stone, Bobby Gregg á trommum, Sam Lay á trommum í laginu „Highway 61 Revisited“, og Bruce Langhorne á hristu. Bob Johnston sá um upptöku plötunnar, en Tom Wilson upptöku á laginu „Like A Rolling Stone“.
Lagalisti.
Hlið A.
Hlið B.
Sókn
Sókn er grunneining stjórnskipulags kirkjunnar.
Makaríos 3.
Makaríos 3. (gríska: Μακάριος Γ΄); fæddur undir nafninu Míkaíl Krístodúlú Múskos (gríska: Μιχαήλ Χριστοδούλου Μούσκος) (13. ágúst 1913 – 3. ágúst 1977) var grísk-kýpverskur prestur og stjórnmálamaður sem var erkibiskup og prímati kýpversku rétttrúnaðarkirkjunnar (1950–1977) og fyrsti forseti Kýpur (1960–1977). Á þremur kjörtímabilum sínum sem forseti eyríkisins tókst Makaríosi að lifa af fjögur morðtilræði og valdaránstilraun árið 1974. Grískir Kýpverjar líta gjarnan á Makaríos sem landsföður eða „Eþnarka“ kýpversku þjóðarinnar.
Sókn
Sóknir á Íslandi
Innan íslensku þjóðkirkjunnar eru á þriðja hundrað sóknir. Ein eða fleiri sóknir sem þjónað er af sama sóknarpresti mynda saman prestakall.
Makaríos 3.
Æviágrip
Míkaíl Krístodúlú Múskos fæddist þann 13. ágúst árið 1913 til fátækra og ómenntaðra bænda í þorpinu Pano Panagía í vesturhluta Kýpur. Hann gekk þrettán ára gamall í klaustur og hafði þá þegar tekið ákvörðun um að gerast prestur.
Eftir að Múskos lauk klaustursvist sinni var hann sendur til Aþenu til að nema guðfræði við Aþenuháskóla. Ásamt guðfræðináminu sótti hann fyrirlestra í lögfræði á þessum tíma. Múskos tók prestsvígslu árið 1946 og hlaut styrk frá Alkirkjuráðinu til að nema guðfræði og þjóðfélagsfræði við Boston-háskóla í Bandaríkjunum.
John og Lorena Bobbitt
John Wayne Bobbitt (fæddur 23. mars 1967) og Lorena Leonor Bobbitt (fædd Gallo 1970) voru hjón sem komust í fréttirnar árið 1993 vegna þess að Lorena hafði tekið sig til og skorið getnaðarliminn undan John Wayne með búrsaxi.
Makaríos 3.
Æviágrip
Árið 1956 ákváðu bresk stjórnvöld að gera Makaríos brottrækan frá Kýpur og flytja hann í útlegð til Seychelles-eyja. Útlegð Makaríosar friðþægði sjálfstæðishreyfinguna á Kýpur ekki og næstu ár á eyjunni reyndust mjög ofbeldisfull. Árið 1959 ákváðu Bretar loks að veita Kýpur sjálfstæði og Makaríosi var leyft að snúa heim næsta ár. Makaríos undirritaði London-Zürich-sáttmálann um sjálfstæði Kýpur fyrir hönd grískra Kýpverja þann 19. febrúar 1959. Sáttmálinn tryggði Kýpur sjálfstæði og rétt til að ganga í breska samveldið en útilokaði jafnframt að landið fengi að sameinast Grikklandi og viðurkenndi rétt bæði Grikkja og Tyrkja til að senda herlið til eyjunnar ef breytingar yrðu gerðar á ákvæðum sáttmálans. Jafnframt voru tyrkneska minnihlutanum tryggð ýmis stjórnarskrárbundin réttindi. Í desember árið 1959 var Makaríos kjörinn fyrsti forseti hins nýja lýðveldis Kýpur, sem hlaut fullt sjálfstæði frá Bretlandi í ágúst næsta ár.
Margir grískir þjóðernissinnar á Kýpur litu á Makaríos sem svikara fyrir að hafa gefið drauminn um samruna við Grikkland upp á bátinn. Makaríos taldi skilyrði London-Zürich-sáttmálans illskársta kostinn fyrir eyjuna og beitti sér sem forseti fyrir áframhaldandi sjálfstæði og hlutleysi Kýpur. Hann hafnaði tillögum um að Atlantshafsbandalagið héldi uppi friðargæsluliði á eyjunni og hafnaði sömuleiðis tillögu um að Kýpur fengi að sameinast Grikklandi að undanskyldum tveimur héruðum þar sem Tyrkir voru í meirihluta. Taldi hann þá tillögu fela í sér enn frekari sundrun Kýpverja.
Í nóvember árið 1963 reyndi Makaríos að gera stjórnarskrárbreytingar í þrettán liðum sem áttu að létta á kynþáttakvótum sem tryggðu tyrkneskum Kýpverjum ákveðinn lágmarksfjölda ríkisembætta. Taldi hann að þetta myndi gera kýpversku ríkisstjórnina skilvirkari. Tillögur Makaríosar féllu afar illa í kramið hjá tyrkneskum embættismönnum, meðal annars varaforsetanum Fazıl Küçük. Breytingartillögurnar hleyptu af stað hrinu kynþáttaofbeldis milli grískra og tyrkneskra Kýpverja sem hafa síðan verið kölluð „blóðugu jólin“. Árið 1964 voru friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna sendar til eyjunnar til að hafa hemil á átökunum.
Árið 1974 frömdu kýpverskir hershöfðingjar sem aðhylltust sameiningu við Grikkland valdarán gegn Makaríosi og settu blaðamanninn Níkos Sampson á forsetastól. Makaríos komst undan valdaránsmönnunum og flúði til Englands en hélt síðan til Sameinuðu þjóðanna, þar sem hann skoraði á öryggisráðið að tryggja sjálfstæði Kýpur. Þann 20. júlí gerðu Tyrkir innrás á Kýpur til að vernda hagsmuni tyrkneskra Kýpverja gegn nýju stjórninni og í kjölfarið sagði Sampson af sér sem forseti og þingforsetinn Glavkos Klíríðís tók við forsetaembættinu. Tyrkir hertóku um þriðjung eyjunnar áður en samið var um vopnahlé. Makaríos sneri aftur til Kýpur þann 7. september 1974 og tók aftur við forsetaembættinu við mikinn fögnuð grískra Kýpverja. Tyrkneskir Kýpverjar á hernámssvæði Tyrklandshers viðurkenndu hins vegar ekki endurkomu Makaríosar á forsetastól og lýstu yfir stofnun eigin ríkis á norðurhluta eyjunnar. Sem forseti beitti Makaríos sér gegn því að Kýpverjar og önnur ríki veittu Norður-Kýpur alþjóðlega viðurkenningu.
Makaríos lést úr hjartaáfalli þann 3. ágúst árið 1977. Hjarta hans var fjarlægt úr líkinu til að ganga úr skugga um dánarorsök hans og hefur síðan verið geymt í svefnherbergi hans í aðsetri erkibiskupsins.
1841
Árið 1841 (MDCCCXLI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd Dáin
Vallardagslátta
Afköst sláttumanna jukust með tilkomu svokallaðra orfhólka þar sem ljánum var stungið upp í orfskaftið í stað þess að hanga laflaust á því; bundið með snæri.
Curitiba
thumb|Miðbær Curitiba thumb|Kort sem sýnir Curitiba unnan Paraná Curitiba er stórborg í Paraná-fylki í Brasilíu með yfir 1,8 milljón íbúa.
Vatíkanið
Vatíkanið eða Páfagarður (latína: Status Civitatis Vaticanae, ítalska: Stato della Città del Vaticano), er landlukt land undir stjórn Hins helga stóls (latína: Sancta Sedes), æðsta yfirvalds kaþólsku kirkjunnar, sem er einráður yfir því. Landið er landlukt en eina ríkið sem það á landamæri að er Ítalía, enda er ríkið í raun inni í Rómarborg. Þar hefur páfinn aðsetur sitt og eru þar margar kirkjur og kapellur, þeirra á meðal hin fræga Sixtínska kapella.
Saga
Svæðið sem Vatikanið er á hefur lengi verið talið heilagt og þar voru fáar eða engar byggingar framan af. Þar er talið að ef til vill hafi verið rómverskur grafreitur, meðal annars vegna þess að fyrsta kirkjan þar á að hafa verið reist yfir grafhýsi heilags Péturs, árið 326. Þegar svæðið varð aðsetur biskupsins í Róm og síðar páfans þar í borg fór byggingum þar smám saman að fjölga, einkum eftir að Páfagarður fór að verða pólitísk stofnun og ekki aðeins trúarleg. Eftir fall Rómverska keisaradæmisins var Róm oftast undir stjórn páfa eða einhvers veldis sem naut stuðnings hans (svo sem hins þýska Heilaga rómverska keisaradæmis). Síðar varð það svo að páfi stýrði sjálfur löndum, sem saman voru kölluð Páfaríki. Þegar mestöll Ítalía sameinaðist í eitt ríki 1861 var Róm ekki með í hinu nýja ríki, það var ekki fyrr en 1870 að Róm, og þar með Vatikanið, var innlimuð í Ítalíu og gerð að höfuðborg. Páfagarður undi sér þó aldrei í ósjálfstæðinu, eftir að hafa lengi verið eitt mesta pólitíska afl Vesturlanda. Í langan tíma voru páfarnir ekki á því að hætta öllum diplómatískum afskiptum, sem þeir þó neyddust til að gera. Páfagarður og Ítalía deildu um þess mál allt til 1929 þegar fasistaríkisstjórnin á Ítalíu samþykkti sjálfstæði Vatikansins með Lateran-samningunum. Það var ekki fyrr en þá að Vatikanið, í þeirri mynd sem við þekkjum það nú, varð til. Á undanförnum árum, einkum í tíð Jóhannesar Páls páfa II. hefur Vatikanið svo farið að skipta sér af pólitískum málum á ný, og nýtir sér það að eiga áheyrnarsæti í flestum helstu alþjóðastofnunum nútímans.
Efnahagur
Efnahagskerfi Vatíkansins er einstakt í heiminum. Allar tekjur þess koma frá rómversk-kaþólskum kirkjum um allan heim, sölu á minjagripum og frímerkjum eða aðgöngu að söfnum Vatíkansins. Þar er enginn einkageiri og því sem næst allir vinna fyrir sömu stofnunina, Páfagarð. Þrátt fyrir þetta óvenjulega kerfi eru aðstæður íbúa mjög góðar og jafnvel betri en íbúa Rómar sjálfrar.
Lýðfræði
Íbúasamsetning Vatíkansins er frábrugðin flestum öðrum ríkjum heims vegna þess að allir íbúarnir búa þar vegna starfs síns. Meiripartur íbúanna er klerkar, sökum þess að þar eru höfuðstöðvar stærsta trúfélags heims, allt frá kardinálum til presta og yfir í óbreytta munka og nunnur. Flestir tala latínu starfs síns vegna, en koma frá hinum ýmsu stöðum heims og eiga því önnur móðurmál sem þeir nota dags daglega. Reyndar er stór hluti íbúanna af ítölsku bergi brotinn, en Ítalir hafa alltaf átt sterk ítök í æðstu stofnunum rómversk-kaþólsku kirkjunnar af sögulegum ástæðum. Flestir þeir sem búa í Vatíkaninu og eru ekki af klerkastétt, eru svissnesku verðirnir. Það er her hins sjálfstæða ríkis Vatíkansins, en allir sem í honum eru eru svissneskir. Af þeim sökum tala þeir þýsku sín á milli. Allir íbúar Vatíkansins eru, eðli málsins samkvæmt, rómversk-kaþólskir.
Merkilegir staðir
thumb|250 px|Séð yfir [[Péturstorgið, aðalaðkomu Vatíkansins.]] Vatikanið var lengi vel ein helsta valdamiðstöð Evrópu og þar eru margar merkilegar stofnanir og byggingar. Þar er Basilíka heilags Péturs, sem er oft talin fallegasta kirkja heims, en óumdeilanlega sú stærsta. Kirkja sem byggð var árið 326 var fyrsta byggingin á því svæði sem í dag er Vatikanið. Sú sem stendur þar í dag var byggð á miðri 16. öld og þá voru veggir og loft skreytt með málverkum sem í dag eru mörg hver talin meðal þeirra allra fegurstu. Sixtínska kapellan var byggð á 15. öld að tilskipun Sixtusar Páfa IV og hefur sama grunnform og Musteri Salomóns. Hún er líka þakin freskum, þeirra frægust Sköpun Adams. Vatikanið rekur listasöfn, því listaverk Páfastóls eru ekki einungis þau sem á veggjunum eru, heldur líka margar styttur, málverk og fleiri stök verk. Þessi söfn eru talin eiga mörg fegurstu listaverka Evrópu sem páfar hafa í gegnum tíðina sankað að sér. Auk þess hýsa þau ýmsa muni tengda sögu kristni, kaþólsku og einkum Páfastólnum sjálfum, svo sem fyrrverandi hásæti páfa. Þar að auki er í Vatikaninu eitt merkasta skjalasafn heims, Hið leynda skjalasafn Vatikansins. Þar eru geymd flest skjöl sem Páfastóll hefur látið frá sér eða sankað að sér. 1922 var ákveðið að opna hluta þessa annars leynda skjalasafns fyrir vísindamönnum til rannsókna. Í páfatíð sinni opnaði Jóhannes Páll páfi II. fleiri hluta safnsins og meðal annars þá hluta þess sem snúa að Heimsstyrjöldinni síðari. Enn er þó mikill hluti þessa skjalasafns algjörlega leyndur óviðkomandi og eru uppi margar samsæriskenningar um hvað þar sé geymt.
Erla Þórarinsdóttir
Erla Þórarinsdóttir (fædd 22. september 1955) er íslensk myndlistarkona. Hún vinnur jöfnum höndum með málverk, skúlptúra, ljósmyndir, hönnun og innsetningar.
Ævi og menntun
Erla Þórarinsdóttir er fædd í Reykjavík 22. september árið 1955. Hún ólst upp á Íslandi, í Danmörku og Svíþjóð. Erla stundaði nám við Konstfack lista- og hönnunarháskólann í Stokkhólmi á árunum 1976 – 1981, með viðkomu í Gerrit Rietweld Akademie sem gestanemi í eina önn árið 1981. Hún byrjaði sinn feril í Stokkhólmi þar sem hún starfaði við myndlist, hönnun og gallerírekstur. Leiðin lá svo til New York þar sem hún bjó í rúmt ár, en 1985 flutti hún til Íslands og hefur haft aðsetur þar síðan.
Ferill
Erla vann samkeppni um verk fyrir Ráðhús Reykjavíkur 1991 Vetrarsólstöður — endurspeglun. 2001 fékk hún eins árs starfsstyrk frá Pollock Krasner foundation í New York og aftur árið 2008. Erla var tilnefnd til Menningarverðlauna DV fyrir myndlist 2002. Tveimur árum síðar hélt hún sýningu á Kjarvalsstöðum Corpus lucis sensitivus. Hugmyndinni að baki sýningunni lýsir Erla svo: „Corpus lucis sensitivus er sá ljósnæmi líkami sem hefur orðið til úr litardufti, olíu, silfri og tíma. Uppruni hans er í sameiginlegri undirvitund og í óefniskenndum þáttum þess sem gerist innra með okkur. Hann tilheyrir tilveru málverksins og er abstrakt og konkret og vill vera þjóðernislaus. Ég hef leyft honum að koma í ljós með viðveru, treyst á tilveru hans,ýmist þjappað og þétt eða fylgt honum eftir. Líkaminn er viðkvæmur, hann umbreytist í ljósi í tíma og ótíma. Við áhorf bregst hann við.“
Það eru þrjú grunnstef sem Erla vinnur með í verkum sínum en þau eru form, tími og samruni. Þórunn Erla Valdimarsdóttir sagði um myndlist Erlu að hún hefði „þróað með sér eigin stíl í málverki, bæði að formi og áferð. Í stað þess að láta sér liti nægja fór hún að stunda gullgerðarlist á striga.“
Hún hefur sýnt verkin sín víða um heim, á Norðurlöndunum og í Norður Evrópu, sem og í Bandaríkjunum, Indlandi og Kína.
Verk hennar eru í eigu ýmissa safna hérlendis en sem dæmi má nefna Kjarvalsstaði, Listasafn Íslands, Listasafn ASÍ og Nýlistasafnið.
Viðtökur gagngrýnenda
Eftirfarandi var skrifað um sýningu Erlu sem hét Corpus lucis sensitivus en hún var sýnd á Kjarvalsstöðum: „Hvað málverkin varðar er hver mynd sjálfstætt verk en saman skapa þær samtal á milli hins dýrslega og hins guðdómlega sem gefur sýningunni aukið gildi. Hafði ég talsverða ánægju af að lesa í og túlka táknmyndirnar sem Erla notar til að skapa þetta samtal.“ Um sömu sýningu sagði Þórunn Erla Valdimarsdóttir: „List Erlu er að því er ég fæ best séð djúpsæ og alvarleg. Hún afneitar flóknum formum æðri menningar og lífsögu, en heldur sig samt við hinn gamla striga. Hún heldur örlitlu einföldu myndmáli eftir sem nægir þó til að geta sagt skýra sögu, sem verður að stærri sögu þegar myndirnar tala saman. Með því að búa til svo einfalt myndmál hefur Erlu á sinn persónulega hátt tekist að afhugsa áhrif árþúsunda menningar. Í heimi Erlu hafa fáir litir og málmar verið fundir upp, og aðeins einföldustu form. Samt tala myndirnar algjörlega úr samtímanum. Eftir standa listgripir eða himintungl, corpus lucis sensitivus - ljósnæmar „skepnur“ sem kalla fram sterk minni úr heimi samvitundar.“
Eftirfarandi var skrifað um verk Erlu sem voru á sýningu sem hét Búdda er Akureyri sem var sýnd árið 2008 á Listasafninu á Akureyri: „Verkin eru einföld og tær og sýna okkur hvernig fegurðin brýst fram í síbreytilegri endurtekningu, en það er einnig eitt af aðalsmerkjum Erlu. Hún lýsir tímanum og hringrás hans og leyfir honum að hafa mótandi áhrif á verk sín sem enduróma eilífðinni og staðfesta hvernig andinn getur tekið á sig hina kúnstugustu lögun.“
Í sýningarskrá sem fylgdi sýningu Erlu Samtímis í Listasafni ASÍ 2010 skrifar Ólafur Gíslason listfræðingur „Sýning Erlu er þrískipt þar sem við sjáum í gryfjunni skyggnimyndaseríu varpað á vegg með skyndimyndum frá ferðalögum hennar um stórborgir Indlands og Kína í bland við vesturlenskar stórborgarsvipmyndir. Í arinstofunni sjáum við ljósmyndir af geometrískum formum úr trúarlegri indverskri byggingarlist og í efri salnum óhlutbundin málverk á lérefti í félagsskap við ljósmynd af indverska guðinum Lakulish, sem mun vera einn af afkomendum Shiva og frumkvöðull indverskrar yoga-iðkunar. Sýningin er í raun og veru stefnumót hins varanlega og sértæka annars vegar og hins hverfula og hlutlæga hins vegar, en um leið er hún vitnisburður um stefnumót Erlu og hennar vestræna uppruna við austrið og austræna menningu. Sýningin gefur tilefni til að gaumgæfa þennan mismun og hvað þetta stefnumót ólíkra menningarstrauma getur leitt af sér.“
Tenglar
Verk
Mánaklungur
Mánaklungur (fræðiheiti Rubus parviflora) er runni af rósaætt. Mánaklungur er með mjög stór, ljósgræn og hjartalaga og flipuð blöð. Það skríður með neðanjarðarsprotum og ber rauð fremur stór ber. Það þarf frjóan jarðveg og gott skjól. thumb|left|Blóm mánaklungurs thumb|left|Laufblöð mánaklungurs Rubus parviflorus Mánaklungur er ættað frá vesturhluta Norður-Ameríku. Það vex nálægt sjávarmáli lengst í norðri en teygir sig allt upp í 3000 m hæð þar sem það vex syðst. Mánaklungur vex meðfram vegum og brautarteinum og í rjóðrum sem skógur hefur verið ruddur eða þar sem skógareldar hafa geysað. Það er botngróður í skógum.
Brasilía
Brasilía (portúgalska: Brasil), opinberlega Sambandslýðveldið Brasilía (portúgalska: República Federativa do Brasil) er stærsta og fjölmennasta land Suður-Ameríku og hið fimmta stærsta í heiminum bæði að flatarmáli og fólksfjölda. Landið er 8.514.877 km² að flatamáli og teygir sig frá ströndum Atlantshafsins að rótum Andesfjalla og innan landamæra þess er megnið af Amasónregnskóginum, stærsta regnskógi heims, en einnig víðáttumikil landbúnaðarsvæði. Strandlína Brasilíu er 7367 km löng.
Söguágrip
Frumbyggjar hafa búið á svæðinu sem nú er Brasilía í meira en 11.000 ár. Árið 1500 gerði Pedro Alvares Cabral tilkall til landsins þegar hann kom þangað með flota sínum. Fyrsta fasta búseta Portúgala var um 1532 og nýlendustefna hófst þegar Dom Joao konungur Portúgals skipti landinu í 15 sjálfstæð nýlendusvæði. Þessi skipting skapaði óskipulag og deilur og því lét konungurinn svæðin lúta miðstýrðu valdi. Fyrstu tvær aldir á nýlendutímanum einkenndust af átökum og stríðum milli frumbyggja og Portúgala. Um miðja 16. öld var sykur orðinn mikilvægasta útflutningsvara Brasilíu og þrælar frá Vestur-Afríku mikilvæg innflutningsvara en þeir unnu á sykurplantekrum.