cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trostansfjörður
thumb|left|Kort af Vestfjörðum thumbnail|Trostansfjörður Trostansfjörður er fremur stuttur fjörður, sem gengur til suðausturs inn úr Arnarfirði og er einn af Suðurfjörðum. Fjörðurin er sunnan við Geirþjófsfjörð og austan við Reykjafjörð. Samnefndur bóndabær í firðinum er nú í eyði. Það eru um fjórir kílómetrar frá Ófærunesi þar sem Trostansfjörður mætir Geirþjófsfirði inn í fjarðarbotn, og er fjörðurinn tveir og hálfur kílómeter á breidd. Austanmegin í firðinum er Norðdalur birki vaxinn en þar er einnig áberandi mikið af reyni. Trostansfjörður hefur ævinlega var nefndur Trosnasfjörður af seinni tíma Arnfirðingum og er nafnið sennilega af keltneskum uppruna, líklega dregið af nafninu Drostan sem var keltneskur trúarleiðtogi sem var  einkum dýrkaður á Austur–Skotlandi til forna.
1406
thumb|right|[[Jakob 1. Skotakonungur.]] thumb|right|Úr [[Forboðna borgin|Forboðnu borginni í Beijing.]] Árið 1406 (MCDVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
West Ham United F.C.
West Ham United er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni úr Austur-London. Gælunafn liðsins er Hamrarnir (The Hammers). Liðið vann Sambandsdeild Evrópu árið 2023.
Pjotr Íljítsj Tsjajkovskíj
thumb|right|Pjotr Iljitsj Tsjaíkovskíj Pjotr Iljitsj Tsjaíkovskíj (7. maí 1840 – 6. nóvember 1893) var rússneskt tónskáld á rómantíska tímabilinu. Meðal þekktra verka eru tónlist við ballettana Hnotubrjótinn, Þyrnirós og Svanavatnið. Frægasti forleikurinn eftir hann er 1812-forleikurinn Alls samdi hann 6 sinfóníur, 11 óperur og 3 balletta auk margra minni verka. Hann byrjaði að semja tónlist þegar að móðir hans dó.
Heimildir
[http://www.nytimes.com/1981/07/26/arts/did-tchaikovsky-really-commit-suicide.html ''Grein í New York Times - 26. júlí 1981'']
Lindavirkjun
Lindavirkjun er vatnsaflsvirkjun á Snæfellsnesi. Hún var stofnuð árið 2007 og afl hennar er 600 kw. Eigandi virkjunarinnar er Grís-Afl ehf.
Cistanthe
Cistanthe er ættkvísl þykkblöðunga með oft skærlitum blómum. Flestar eru aðlagaðar þurru loftslagi. Cistanthe var upphaflega mynduð út frá Calandrinia. Nokkrar tegundir frá skyldum ættkvíslum hafa einnig verið fluttar í hana.
Valdar tegundir:
Acer wilsonii
Acer wilsonii er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Kína. Hann verður um 10 til 15 m hár.
Wigan Athletic F.C.
Wigan Athletic er enskt knattspyrnulið frá Wigan sem er norður af Manchester.
Garðskagaviti
thumb|right|Garðskagaviti, nýi vitinn vinstra megin og sá gamli hægra megin. Garðskagaviti er viti á Garðskaga nyrst á Rosmhvalanesi á Suðurnesjum. Fyrsta leiðsögumerkið var varða með járnstöng upp úr sem var reist á Garðskaga árið 1847. Danska vitamálastofnunin reisti svo steinsteyptan ferstrendan vita þar árið 1897. Sú bygging er 12,5 metrar á hæð. Eftir 1940 höfðu menn áhyggjur af því að sjór bryti undan vitanum svo hætta væri á að hann hyrfi í sjó. Árið 1944 var reistur nýr viti innar í landinu. Nýi vitinn var hannaður af Axel Sveinssyni verkfræðingi og er 28,6 metra hár sívalur turn sem upphaflega var húðaður með ljósu kvarsi, en var málaður hvítur árið 1986. Árið 1952 var fyrst settur upp radíóviti á Garðskaga. Ljóseinkenni vitans er Fl W 5s (eitt hvítt blikkljós á 5 sekúndna fresti) og radíóvitinn sendir út morse fyrir bókstafinn G einu sinni á mínútu.
TERFismi
Transútilokandi feminísmi eða terfismi er hugmyndafræði sem hefur náð að skapa sér rúm á síðustu árum. TERF stendur fyrir Trans Exclusionary Radical Feminism og var sett fram sem hugtak árið 2008. Terfismi kennir sig við feminísma en hann snýst um það að trans konur séu í rauninni bara karlmenn sem vilja ráðast inn á svæði kvenna til þess að styrkja feðraveldið. Til dæmis reyna terfistar að ýta undir hugmyndina um að trans konur megi ekki fá aðgang að kvennaklósettum vegna þess að þá komast þær í þá stöðu að geta auðveldlega misnotað sís konurnar sem væru fullvissar um að klósettin væru örugg rými bara fyrir sís konur. Terfistar reiða sig á kynjatvíhyggjuna og telja að enginn geti skipt um kynhlutverk. Það virðist vera tilhneiging hjá terfistum að hundsa algjörlega trans menn, því að þeir beina spjótum sínum alfarið að trans konum. Líklega er það vegna þess að þeir telja að körlum geti ekki verið ógnað af trans körlum inn í rýmum sem eru bara fyrir sís karla.
Terfistar finnast um allan heim og þeir hafa einnig látið á sér kræla á Íslandi. Hinseginsamfélagið hefur gagnrýnt ýmsa femínista og femínistafélög fyrir að taka ekki sterka afstöðu gegn terfisma. 2. apríl 2019 gaf Femínistafélag Háskóla Íslands frá sér yfirlýsingu þar sem það lýsti yfir stuðningi við trans konur og baráttu þeirra. Var það því fyrsta vel þekkta femínistafélagið hér á landi sem segist standa við bakið á trans konum og öðru trans fólki.
Rithöfundurinn J. K. Rowling, sem er best þekkt fyrir bækurnar um Harry Potter, hefur margsinnis verið vænd um terfisma vegna ummæla á Twitter sem þykja bera vott um transfóbíu.
Rage Against the Machine
thumb|Rage Against The Machine árið 2007.
Rage Against the Machine (oft skammstafað sem RATM) er bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var 1991 en hætti að spila 2000. Hljómsveitin var þekkt fyrir lög með pólitískum textum. Hún tók þá saman aftur árið 2007 og starfaði til 2011. Enn á ný kom hljómsveitin saman árið 2019.
Eitt af hennar frægari lögum er Killing in the name.
Grundarfjörður
Grundarfjörður er bær á norðanverðu Snæfellsnesi á Íslandi, í miðjum firði umkringdur fjöllum, en vestanmegin við hann liggur Kirkjufell. Bærinn er á milli Stykkishólms og Ólafsvíkur.
Helstu atvinnuvegir í Grundarfirði eru sjávarútvegur og ferðaþjónusta.
Skipaumferð hefur aukist til muna á Grundarfirði, enda þykja Grundarfjarðarhöfn og fjörðurinn sjálfur með eindæmum skjólgóð. Viðlegukantur Norðurgarðs Grundarfjarðarhafnar var lengdur árið 2002 og aftur árið 2021.
Saga
Grundarfjörður hefur verið mikilvægur verslunarstaður í margar aldir og er það bæði því að þakka að bærinn býr yfir góðri höfn sem og legu hans mitt á Snæfellsnesi. Elstu heimildir um verslun á Grundarfirði eru frá landnámsöld þegar skip komu í Salteyrarós (sem að öllum líkindum er þar sem nú á tímum heitir Hálsvaðall vestur við Kirkjufell). Á þessu svæði er margar fornminjar að finna, sem gefur til kynna mikil umsvif á víkingaöld. Grundarfjarðarkaupstaður var forn kaupstaður sem stóð á Grundarkampi við botn fjarðarins og hafa þar fundist rústir frá ýmsum tímum.
Verslun þar jókst verulega á 15. öld og eftir einokunarverslunina óx Grundarfirði fiskur um hrygg og var verslunarstaðurinn löggiltur sem einn af sex fyrstu kaupstöðum landsins með lagasetningu árið 1786. Þá var Grundarfjarðarkaupstaður gerður að höfuðstað Vesturamtsins og átti að vera miðpunktur verslunar og þjónustu í amtinu. Þessi lög voru einkennileg vegna þess að ekki mátti stunda verslun í vesturamti nema hafa borgararéttindi í Grundarfirði. Fyrsti skipulagsuppdráttur á Íslandi og líklega sá eini hérlendis byggður með borgarskipulagi er af Grundarfjarðarkaupstað. Finna má merki um þessa byggð á Grundarkampi.
Mikið segir um byggð á Snæfellsnesi í Íslendingasögunni Eyrbyggju.
Myndasafn
thumb|800px|center|Víðmynd.
Hallur Gissurarson
Hallur Gissurarson (d. 1230) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld og síðar munkur og ábóti, bæði í Helgafellsklaustri og Þykkvabæjarklaustri. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Gissurar Hallssonar lögsögumanns og konu hans Álfheiðar Þorvaldsdóttur. Hann var bróðir Þorvaldar Gissurarsonar og Magnúsar biskups í Skálholti.
Kona hans var Herdís, systir Hrafns Sveinbjarnarsonar á Eyri. Þau áttu eina dóttur en einnig átti Hallur soninn Magnús. Sámur sonur Magnúsar var gestur í brúðkaupinu á Flugumýri 1253 og var höggvinn þar í rúmi sínu.
1922
thumb|right|[[Sigurður Eggerz forsætisráðherra.]] thumb|right|Mynd úr gröf [[Tútankhammons.]] thumb|right|[[Judy Garland í hlutverki Dórótheu í Galdrakarlinum í Oz.]] Árið 1922 (MCMXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Flosi Ólafsson
Flosi Ólafsson (27. október 1929 – 24. október 2009) var íslenskur leikari, leikstjóri, hagyrðingur og rithöfundur. Flosi leikstýrði áramótaskaupinu þrisvar sinnum; árin 1968, 1969 og 1970. Hann útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1953, nam leiklist við Leiklistarskóla Þjóðleikhússins á árunum 1956 til 1958 og leikstjórn og þáttagerð hjá Breska ríkisútvarpinu (BBC) frá 1960 til 1961. Flosi leikstýrði fjölda leikrita og þátta fyrir útvarp og sjónvarp og lék sjálfur og söng í fjölmörgum uppfærslum Þjóðleikhússins og í fjölda kvikmynda. Flosi var líka mikill hestamaður.
Flosi lék í einni þekktustu sjónvarpsauglýsingu sem gerð hefur verið á Íslandi en það var auglýsing frá leigubílastöðinni Hreyfli árið 1995. Í auglýsigunni rappaði Flosi símanúmer stöðvarinnar og hefur auglýsingin verið flokkuð sem ein best heppnaðasta sjónvarpsauglýsing á Íslandi.
Fjölskylda
Flosi var sonur Ólafs Jónssonar (1905-1989) verslunarmans og Önnu Oddsdóttur, síðar Stephensen (1908-1980) kaupkonu. Kjörforeldrar Ólafs Jónssonar föður Flosa voru Flosi Sigurðsson (1874-1952) trésmiður og Jónína Jónatansdóttir (1869-1946) húsmóðir. Flosi var giftur Lilju Margeirsdóttur og þau eignuðust eitt barn. Fyrir átti Flosi eina dóttur
Hagyrðingurinn Flosi
Hann bætti svo seinna um betur:
Stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna
thumb|right|Forsíða Stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna er sáttmálinn sem var grundvöllur að stofnun alþjóðlegu samtakanna Sameinuðu þjóðirnar. Hann var undirritaður í San Francisco í Bandaríkjunum 26. júní 1946 af 50 af 51 stofnmeðlimum (Pólland undirritaði sáttmálann tveimur mánuðum síðar). Hann tók gildi 24. október 1945, eftir að fimm fastameðlimir Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna höfðu staðfest hann og meirihluti annarra stofnmeðlima.
Sem stofnsáttmáli alþjóðasamtaka er hann bindandi fyrir öll aðildarríki. Grein 103 mælir fyrir um að skyldur gagnvart Sameinuðu þjóðunum séu yfirsterkari skyldum gagnvart öðrum alþjóðasáttmálum. Flest viðurkennd ríki í dag eru aðildarríki Sameinuðu þjóðanna.
Samsetning
Formálanum er skipt í tvennt. Í fyrri hlutanum er áréttað að virða beri friðinn og öryggi á alþjóðasviðinu, og tryggja að mannréttindi séu ekki fótum troðin. Seinni hlutinn er í samningsformi þar sem lýst er yfir að stjórnvöld fólks Sameinuðu þjóðanna hafi samþykkt stofnsáttmálann.
Næstu kaflar mæla fyrir um valdheimildir stofnana Sameinuðu þjóðanna.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962 eða HM 1962 var haldið í Síle dagana 30. maí til 17. júní. Þetta var sjöunda heimsmeistarakeppnin og urðu Brasilíumenn meistarar í annað sinn eftir sigur á Tékkóslóvakíu í úrslitum og urðu þannig annað liðið í sögunni til að verja heimsmeistaratitil. Meðalmarkaskorun í mótinu féll niður fyrir þrjú mörk í leik og hefur haldist þar síðan.
Val á gestgjöfum
Knattspyrnusambönd í Suður-Ameríku sóttu það stíft að fá heimsmeistarakeppnina í ljósi þess að mótin 1954 og 1958 voru haldin í Evrópu. Argentínumenn höfðu áður falast eftir að halda HM og töldu sig eiga sigurinn vísan. Alþjóðaknattspyrnusambandinu hugnaðist þó illa að Argentínumenn væru einir um hituna og hvöttu forystumenn til þess að Síle blandaði sér í slaginn, þótt ekki væri nema að nafninu til. Fyrir FIFA-þingið árið 1956, þar sem ákvörðunin um staðarvalið var tekin, skilaði Vestur-Þýskaland inn umsókn, en hún var dregin til baka eftir mikinn þrýsting frá stjórnendum sambandsins.
Í fyrstu var talið fráleitt að Síle gæti haldið heimsmeistarakeppni, enda ekki í hópi kunnari knattspyrnuþjóða. Kosningabarátta Sílemanna var hins vegar öflug og lagði áherslu á að samþykktir FIFA gerðu einmitt ráð fyrir að nota mætti HM til að styrkja fótboltaíþróttina á nýjum svæðum. Þegar gengið var til atkvæða hlaut Síle 32 gegn 11 atkvæðum Argentínu.
Stærsti jarðskjálfti sem mælst hefur reið yfir Síle vorið 1960. Um 50 þúsund manns fórust í skjálftanum og eignatjón varð gríðarlegt. Hamfarirnar settu stórt strik í reikning mótshaldara, en engu að síður tókst Sílemönnum að halda keppnina eins og áætlað hafði verið.
Undankeppni
Engin sæti voru frátekin fyrir þjóðir utan Evrópu og Suður-Ameríku, heldur þurftu þau lið sem hlutskörpust urðu í einstökum álfukeppnum að mæta liðum frá Evrópu og Suður-Ameríku. Fyrir vikið var ekkert lið frá Afríku og Asíu í úrslitakeppninni, en Mexíkó náði að tryggja sér sæti. Kólumbía komst í úrslitakeppnina í fyrsta sinn eftir sigur á Perú.
Í Evrópuforkeppninni slógu Svisslendingar úr silfurlið Svía frá síðasta heimsmeistaramóti. Búlgarir komu þó mest á óvart og tryggðu sér úrslitasæti í fyrsta sinn eftir sigur á Frökkum. Tékkóslóvakía og Skotland mættust í framlengdum oddaleik um sæti á HM, þar sem Tékkar höfðu betur.
Íslenska landsliðið skráði sig til leiks og var dregið í riðil með Júgóslövum og Pólverjum. Ákveðið var að draga liðið úr keppni, meðal annars vegna ferðakostnaðar.
Þátttökulið
Sextán þjóðir mættu til leiks frá þremur heimsálfum.
Leikvangar
Fyrirhugað var að keppa á átta leikvöngum á mótinu, en vegna jarðskjálftanna miklu árið 1960 var þeim fækkað niður í fjóra í jafnmörgum borgum.
Riðlakeppnin
Keppt var í fjórum riðlum með fjórum liðum í hverjum.
Riðill 1
Evrópumeistarar Sovétmanna voru taldir sigurstranglegastir í fyrsta riðli, með hinn heimskunna markvörð Lev Yashin á milli stanganna. Yashin olli þó vonbrigðum í keppninni og þótti stórhneyksli þegar hann fékk fjögur mörk á sig gegn Kólumbíumönnum, þar af eitt beint úr hornspyrnu. Júgóslavar skutu svo Úrúgvæmönnum aftur fyrir sig í keppninni um annað sætið á eftir sovéska liðinu.
Riðill 2
thumb|right|Handalögmál í leik Síle og Ítalíu. Heimamenn unnu sigur á Sviss í opnunarleik mótsins. Í næstu viðureign gerðu Vestur-Þjóðverjar og Ítalir bragðdauft jafntefli og töldu flestir nánast formsatriði fyrir liðin tvö að tryggja sér sigurinn í riðlinum. Síle kom mjög á óvart með því að vinna 2:0 sigur á Ítölum í annarri umferðinni í eindæma grófum og óíþróttamannslegum leik. Mikil spenna hafði byggst upp fyrir viðureignina eftir að nokkrir ítalskir blaðamenn fóru óvirðulegum orðum um aðbúnað í Síle og kölluðu höfuðborgina Santíagó sóðalegt greni. Dagblöðin í Síle svöruðu fullum hálsi og kölluðu ítölsku gestina: fasista, mafíósa og eiturlyfjasjúklinga.
Riðill 3
Þriðji riðill var talinn dauðariðill keppninnar með heimsmeisturum Brasilíu og Evrópuliðunum Tékkóslóvakíu og Spáni. Eftir að hafa misst af tveimur síðustu úrslitakeppnum mættu Spánverjar til leiks fullir bjartsýni með Alfredo di Stefano innanborðs. Hann lék þó ekki einn einasta leik vegna meiðsla - og að sumra sögn, vegna deilna við þjálfarann. Leikur Brasilíu og Spánar var talinn einn af hápunktum keppninnar, en Spánn tapaði og varð að sjá á eftir sætinu í fjórðungsúrslitum til Tékkóslóvakíu. Brasilía náði efsta sætinu en varð fyrir áfalli í öðrum leik sínum í riðlinum þegar Pelé meiddist og kom ekki meira við sögu.
Riðill 4
thumb|right|Búlgarir höfnuðu neðstir og unnu ekki leik. Argentínska landsliðið var enn í langvarandi lægð og hafði ekki unnið nema einn leik af sjö í keppnisferð til Evrópu árið áður, engu að síður urðu það Argentínumönnum sár vonbrigði að komast ekki upp úr riðlinum. Þeir urðu fyrsta liðið í sögunni sem féll úr keppni á markahlutfalli, en á fyrri heimsmeistaramótum hafði verið gripið til aukaleikja þegar lið urðu jöfn að stigum. Ungverjar með Flórian Albert fremstan í flokki náðu toppsætinu nokkuð óvænt. Englendingar gulltryggðu sér sætið í fjórðungsúrslitum í afar bragðdaufum markalausum jafnteflisleik gegn Búlgörum sem þegar voru úr leik. Þar sem lokaleikir riðlakeppninnar fóru ekki fram á sama tíma var ljóst að Englandi nægði jafntefli.
Maximilian 1. keisari
Maximilian I (22. mars 1459 í Wiener Neustadt – 12. janúar 1519 í Wels) var konungur þýska ríkisins (frá 1486), erkihertogi Austurríkis (frá 1493) og keisari þýska ríkisins (frá 1508). Maximilian erfði Búrgúnd og Niðurlönd í gegnum hjónaband sitt við Maríu, dóttur Karls djarfa. Með viturlegum hjónböndum barna sinna eignaðist Habsborgarættin einnig krúnu Spánar (þar með talin Ameríku) og síðar meir Ungverjalands og Bæheims.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962
Fjórðungsúrslit
Heimamenn héldu áfram að koma óvart og tryggðu sér sæti í undanúrslitum með sigri á Sovétríkjunum. Garrincha var hetja Brasilíumanna og skoraði tvívegis gegn Englendingum. Gera þurfti hlé á leiknum þegar hundur hljóp inn á völlinn. Júgóslavar skoruðu sigurmarkið í rétt fyrir leikslok á móti Vestur-Þjóðverjum.
Maximilian 1. keisari
Erkihertogi af Austurríki
Maximilian fæddist í Wiener Neustadt 1459. Foreldrar hans voru Friðrik III keisari og eiginkona hans Eleonora frá Portúgal. Strax við fæðingu hlaut Maximilian titilinn erkihertogi af Austurríki. Hann ólst hins vegar upp í Vín. Hann var enn aðeins fjögurra ára drengur þegar sló í brýnu milli föður hans, Friðriks III keisara, og föðurbróður hans Albrechts VI hertoga Austurríkis. Íbúar Vínar opnuðu hliðin fyrir Albrecht og aðstoðuðu hann í að einangra og skjóta á kastalahöllina þar sem Friðrik hafði byrgt sig inni. Friðrik hrökklaðist að endingu frá, en hinn ungi Maximilian fyrirgaf Vínarbúum aldrei þennan gjörning. Mestan hluta ævinnar sat hann því í Wiener Neustadt eða Innsbruck, en kom sjaldan til Vínar. Móðir hans veitti honum hlýtt uppeldi og kenndi honum að sitja á hestbak og skjóta úr ör og boga. Hún lést er hann var einungis átta ára.
Hertogi af Búrgúnd
thumb|left|Maximilian og María af Búrgúnd Maximilian kvæntist Maríu af Búrgúnd 19. ágúst 1477 í belgísku borginni Gent. Hún var dóttir Karls djarfa, síðasta hertoga Búrgúnds. Karl lést á sama ári og erfði María öll lönd Búrgúnds, þar með talin Niðurlönd. María sjálf lést 1482 í veiðislysi og erfði Maximilian þá Búrgúnd og Niðurlönd. Þetta var upphafið að stjórn Habsborgar á Niðurlöndum. Frakkar hrifsuðu til sín kjarnaland Búrgúnd og reyndu að taka til sín fleiri aðliggjandi héruð. Í orrustunni við Guinegate í Norður-Frakklandi sigraði Maximilian Frakka og kom í veg fyrir frekara yfirgang Frakka á lendum Búrgúnds.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962
Bronsleikur
Eladio Rojas skoraði eina markið í lokaspyrnu leiksins um þriðja sætið og fögnuðu heimamenn bronsverðlaununum innilega.
Úrslitaleikur
Brasilía og Tékkóslóvakía höfðu mæst í riðlakeppninni og gert það markalaust jafntefli. Lið Tékkóslóvakíu náði forystunni eftir stundarfjórðungs leik, en Brasilía jafnaði aðeins tveimur mínútum síðar. Tvö brasilísk mörk í seinni hálfleiknum skildu svo liðin að.
Markahæstu menn
Fimm leikmenn deildu markakóngstitlinum, hver um sig með fjögur mörk. Alls voru 89 mörk skoruð á mótinu af 54 leikmönnum, ekkert þeirra var sjálfsmark.
Maximilian 1. keisari
Keisari
Þrátt fyrir að erkibiskupinn í Aachen hafi þegar smurt Maximilian til keisara árið 1486, var ákveðið að leyfa Júlíusi II páfa að endurtaka vígsluna. Maximilian og Júlíus hittust í Trient þar sem páfi veitti Maximilian keisaratignina í dómkirkjunni 4. febrúar 1508. Gjörning þennan var ekki hægt að framkvæma í Róm (Vatíkaninu) þar sem Maximilian hafði fjandskapast við lýðveldið Feneyjar og gat því ekki ferðast um lönd þess. En Maximilian átti vinaleg samskipti við ríkin í austri. Hann hitti þjóðhöfðingja Póllands, Rússlands Ungverjalands og Bæheims. Með klókum hjónaböndum hlutu Habsborgarar krúnur Ungverjalands og Bæheims áratug seinna. Lönd þessi héldust í austurríska keisaradæminu allt til 1918. Áður hafði Maximilian erft Búrgúnd og Niðurlönd. Hann lagði því grunninn að hinu mikla Habsborgarveldi, þar með talda Ameríku, sem eftirmaður hans stjórnaði og skipti upp. Á leið sinni til ríkisþingsins í Linz veiktist keisari hastarlega og lagðist í rúm í kastalavirkinu í Wels í Efra Austurríki. Þar lést hann 12. janúar 1519 úr þarmakrabba að talið er. Hann var lagður í steinkistu og hvílir í Wiener Neustadt. Við ríkinu tók barnabarn hans, Karl V keisari, en á hans tíma náði Habsborgarveldið mestu útbreiðslu sinni.
Fjölskylda
Maximilian keisari kvæntist þrisvar og átti nokkur börn:
Kartöflubjalla
Kartöflubjalla (eða kólóradóbjalla) (fræðiheiti: Leptinotarsa decemlineata) er bjalla sem er skaðvaldur á kartöfluökrum.
Lýsing
Bjallan er sporöskjulaga og kúpt, um 10 mm löng og 7 mm breið með rauðgult höfuð og hálsskjöld og gula skjaldvængi með svarta flekki og svartar langrendur. Lirfan er í fyrstu dökkrauð en verður síðan gul með svarta flekki.
Lífshættir
thumb|left|Lirfur kartöflubjöllunnar Kartöflubjalla liggur í vetrardvala djúpt í jörðu (25–40 sm) og vaknar til lífs á vorin eftir rigningar og þegar jarðvegshiti hefur náð 14 °C hita á því dýpi sem bjallan lá í dvala. Bjallan makast og kvendýrin verpa. Eggin klekjast út á 4-10 dögum. Lirfurnar ná fullum vexti á 15 dögum og grafa sig þá niður í jörðina og púpa sig. Bjöllur skríða svo úr púpum að 8-15 dögum liðnum.
Dáríulerki
Dáríulerki (fræðiheiti Larix gmelinii) er lerkitegund sem upprunnin er í austurhluta Síberíu og Norðaustur-Mongólíu, Norðaustur-Kína og Norður-Kóreu.
Kartöflubjalla
Útbreiðsla
thumb|left|Colorado potato beetle in Hédervár, Hungary right|thumb|Uppruni kartöflubjöllu (gult) og kartöflu (grænt) og útbreiðslusvæði bjöllunnar (appelsínugult) Upprunaleg heimkynni bjöllunnar eru í Suður-Ameríku og vestanverðri Norður-Ameríku en þaðan hefur hún dreifst austur eftir álfunni og borist til Evrópu í kringum aldamótin 1900. Hún hefur fundist á öllum Norðurlöndunum og í Bretlandi en hefur ekki náð þar fótfestu.
Dáríulerki
Dáríulerki er meðalstór sumargrænt barrtré sem er 10 - 30 m hátt og getur ummál trábols náð 1 me. Tegundir af Dáríulerki eru
Kartöflubjalla
Kartöflubjöllur á Íslandi
Kartöflubjöllur hafa þrisvar fundist á Íslandi. Sú fyrsta fannst í Reykjavíkurhöfn í júlí 1966, sú næsta á Seltjarnarnesi í júlí 1997 og sú síðasta í Reykjavík í maí 2006. Aðstæður til útbreiðslu virðast ekki vera hagstæðar fyrir kartöflubjöllu í Norður-Evrópu og Bretlandi.
Dáríulerki
right|thumb|Skógur í Síberíu með dáríulerki Dáríulerki myndar stóra skóga í austur Síberíu og vex í 50-1,200 m hæð í grunnum jarðvegi fyrir ofan sífreri. Dáríulerki er það tré sem vex nyrst í heiminum (73°N) og það tré í heiminum sem þolir mestan kulda. Fundist hefur tré í Jakútíu sem er 919 ára gamalt. Erfitt hefur reynst að rækta daríulerki á syðri breiddargráðum þar sem það er aðlagað mjög löngum vetrardvala. Í heimkynnum þess er frost alveg þangað til seinast í maí eða júní og ekkert frost svo aftur þangað til sumri lýkur.
American Gothic
thumb|right|American Gothic eftir Grant Wood. American Gothic er málverk eftir Bandaríkjamanninn Grant Wood málað árið 1930. Málverkið er eitt þekktasta bandaríska málverk 20. aldarinnar.
Málverkið er gott dæmi um Regionalisma eða átthagaást en það var hreyfing sem setti sig á móti abstrakt í listum og vildi frekar leggja áherslu á sérkenni, siði og venjur tiltekinna landshluta.
Málverkið er af bónda og dóttur hans sem eru ógift. Fyrirsæturnar á myndinni eru tannlæknir listamannsins og systir hans. Konan er klædd í svuntu með mynstri sem táknar nýlendutíma Bandaríkjana og þau eru í venjubundnum hlutverkum karls og konu. Gafall mansins táknar erfiðisvinnu og blómin fyrir aftan konuna benda til heimilislífs.
Húsið er til í raun og veru í smábænum Eldon í Iowa. Húsið er byggt í ný gotneskum stíl Gothic Revival. Efri glugginn á húsinu er í gotneskum stíl en uppstilling fyrirsætanna er í norður evrópskum endurreisnarstíl (Northern Renaissance).
Þegar málverkið var frumsýnt árið 1930 í Listasafni Chicago varð það strax umtalað og vann til þriðju verðlauna og 300 dollara. Grant Wood fékk mikla umfjöllun viðsvegar í landi sínu.
Andrés Indriðason
Andrés Indriðason (7. ágúst 1941 í Reykjavík - 10. júlí 2020) var íslenskur barna- og unglingabókahöfundur og dagskrárgerðarmaður.
Æska og menntun
Foreldrar hans voru Indriði Jóhannsson lögregluþjónn og Jóna Kristófersdóttir. Andrés stundaði nám við Menntaskólann í Reykjavík og lauk stúdentsprófi árið 1963. Hann stundaði síðar nám í ensku við Háskóla Íslands. Hann stundaði nám í kvikmyndagerð í Danmörku á árunum 1965-1966.
Múlavirkjun
Múlavirkjun er vatnsaflsvirkjun á Snæfellsnesi. Hún var stofnuð árið 2005 og afl hennar er 3228 kw. Eigandi virkjunarinnar er Múlavirkjun ehf.
999
999 (CMXCIX í rómverskum tölum)
Homer
Homer getur átt við:
Fuglarnir
Fuglarnir getur átt við:
Rita Hayworth
Rita Hayworth (fædd Margarita Carmen Cansino; 17. október 1918 – 14. maí 1987) var bandarísk leikkona. Á ferlinum lék hún í 60 kvikmyndum og hún er þekttust fyrir helstu hlutverk sitt í Gilda.
Kvikmyndir
thumb|200px|Rita Hayworth 1941 thumb|200px|Rita Hayworth 1977
Q (tímarit)
Q var tónlistartímarit í Bretlandi sem var stofnað árið 1986 og gaf út tölublað mánaðalega. Seinasta útgáfan var gefin út í júlí 2020.
Gerðistangaviti
thumb|right|Gerðistangaviti. Gerðistangaviti er viti á Atlagerðistanga á Vatnsleysuströnd á Suðurnesjum. Upphaflega var þar reist varða með ljóskeri á 1886, en núverandi viti var reistur 1918. Ljóseinkenni vitans er Fl(2) WRG 10s (2 blikkljós í þrílitum geisla á 10 sekúndna fresti).
Dóróthea
Dóróthea er íslenskt kvenmannsnafn.
Teitur Einarsson
Teitur Einarsson (áætlað 1210 - 1258) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld. Hann tók við embættinu á Alþingi 1253 með ráði Gissurar Þorvaldssonar. Líklegt er talið að hann hafi verið frændi Gissurar, sonur Einars Þorvaldssonar hálfbróður hans. Á sama þingi var lögtekið að guðs lög skyldu ráða ef þau greindi á við landslög.
Teitur gegndi lögsögumannsembættinu í fimm ár. Ekki er vitað hvar hann bjó en hann var veginn á Austfjörðum seinni hluta árs 1258 eða hugsanlega fyrri hluta árs 1259.
Talfæri
Talfæri eru líffæri sem notuð eru til að mynda málhljóð. Flest talfæri eru í hálsi og höfði. Helstu talfæri eru:
Lenzia chamaepitys
Lenzia chamaepitys er plöntutegund sem var lýst af Rodolfo Amando Philippi. Hún er frá norður og mið Chíle og norðvestur Argentínu.
Darri
Darri er íslenskt karlmannsnafn.
Móðurmál
Móðurmál er hugtak sem getur hvortveggja þýtt tungumál sem einhver hefur lært sem barn og er alinn upp við en er einnig haft um ríkismál í heimalandi þess sem um er rætt. Móðurmálið er oft sagt hluti af manninum sjálfum og sjálfsvitund hans. Finnski rithöfundurinn, Antti Tuuri, sagði eitt sinn: „Á móðurmáli mínu get ég sagt hvað sem ég vil, en á öðrum málum aðeins það sem ég hef lært“.
Brian May
thumb|May árið 2017. Brian Harold May (fæddur 19. júlí 1947) er enskur tónlistarmaður, þekktastur fyrir að hafa verið aðalgítarleikari hljómsveitarinnar Queen. May lauk doktorsgráðu í stjarneðlisfræði frá Imperial College London árið 2007.
May hlaut riddaratign bresku krúnunnar árið 2023.
Sækýr
Sækýr eða sænaut er stórt sjávarspendýr af ættbálknum Sirenia en hann þróaðist út frá fjórfættum landspendýrum fyrir meira en 60 milljónum ára. Fullorðin sækýr mælist frá 2,5 til 4,5 metra á lengd og getur orðið allt að 700 kg.
Sækýr
Þessar sérkennilegu skepnur er oft kallaðar góðu eða ljúfu risarnir. Nafngiftin kemur af því hve stórar þessar skepnur geta orðið og hve friðsælar þær eru.
Talið er að sækýr hafi áður verið landdýr en gengið í sjóinn fyrir 60 miljón árum. Nánasti frændi þeirra á landi er fíllinn, húð þeirra er svipuð og hjá frændum þeirra fílunum, augu sækúa eru svipuð og stórar eru þær en þá er líka upptalið hvað er líkt með skyldum þar. Sækýr eru með ljúfustu spendýrum. Sem dæmi um hve friðsamar þær eru er að þær synda alltaf í burt frá vandræðum ef þess er kostur, þá er talið að sækýr eigi enga náttúrulega óvini. Til eru þrjár tegundir sækúa (Sirenia) og eru þær allar í útrýmingarhættu. Þær eru Amazon-sækýrin, vestur-afríska sækýrin og vestur-indíska sækýrin (Trichechus manatus) sem aðallega verður fjallað um hér. Allar eru þær svipaðar í útliti og líkjast mest litlum kafbátum þegar þær láta sig líða gegnum vatnið. Meðalsækýr er rúmir þrír metrar á lengd og 450 kg. Þær geta þó orðið mun stærri eða allt upp í fimm metrar og 1600 kg. Kvendýrin eru yfirleitt stærri. Sækýr lifa í allt að 70 ár ef þær eru í góðu náttúrulegu umhverfi, 30 til 35 ár ef þær eru fangaðar
Ýmsar sögur fara af því hvernig enskt heiti sækýrinnar er til komið. Orðið „manatee“ kemur líklega frá Karíbum og þýðir „brjóst“ en sækýrin hefur afkvæmi sitt á spena eins og önnur spendýr. Íslenska heitið sækýr kemur væntanlega af því að þær eru stórar og eru lengi að melta gróðurinn sem þær éta, rétt eins og kýr. En latneska tegundarheitið manatus þýðir að hafa hendur en sækýr eru þekktar fyrir að nota framhreifana til að slíta upp gróður, kroppa í bakka og snerta hvor aðra og hluti sem þær eru forvitnar um.
Lifnaðarhættir
Sækýr eiga enga þekkta óvini nema manninn, vegna þess hve hægt þær fara, en meðalsundhraði þeirra er þrír til fimm km á klukkustund. Þar sem þær sækja mest af fæðu sinni nálægt árbökkum og ströndum lenda þær oft í árekstrum við hraðbáta, sjóþotur og veiðarfæri manna. Sækýr hafa þykka grófa húð, stutta og breiða hreyfa og flatan breiðan sporð. Nasir þeirra lokast þegar þær kafa og lungu þeirra liggja langsum ólíkt öðurm spendýrum en það eykur jafnvægi þeirra í vatninu. Þær eru með marga vöðva sem umlykja lungun og gera að verkum að þær geta andað hraðar frá sér en önnur spendýr og því verið fljótar að fara í kaf aftur. Sækýr geta kafað í allt að 15 mínútur í einu en venjulega koma þær upp til að anda á þriggja til fimm mínútna fresti. Sækýr hafa engin ytri eyru en innri eyru þeirra eru mjög vel þroskuð og þær heyra afar vel. Þær gefa frá sér margs konar hljóð og nota þau í samskiptum sín á milli, hver móðir hefur sérstakt hljóð fyrir sinn kálf og hver kálfur ákveðið hljóð fyrir sína móður. Þegar þær eru á sundi krækja þær oft saman höndum(hreifum). Sækýr eru mikið fyrir að snerta hver aðra og hjálpast að við að hreinsa hver annarri sníkjudýr og gróður sem festist á þeim. Þær eru félagslyndar en þurfa samt að hafa visst svigrúm útaf fyrir sig, þær ferðast stundum í hópum en líka einar, það er ekkert forystudýr og allir jafn réttháir í hópnum. Sækýr á öllum aldri leika sér og oft saman, þær eiga auðvelt með að læra og bregðast fljótt við nýjum áreitum.
Stofninn
Í Flórída eru taldar vera um 2000 sækýr en heimsstofninn af vestur-indískum sækúm er talinn vera 3000 dýr. Á veturna sækja þær upp í ár og uppsprettur þar sem vatnið er hlýrra, stundum sjást allt að 300 sækýr við sömu uppsprettuna. Sækýr fjölga sér hægt, kýr þarf að ná fimm til níu ára aldri til að verða kynþroska en tarfurinn verður ekki kynþroska fyrr en níu ára. Þegar kemur að fengitíma leika dýrin sér mikið saman, klóra hvert öðru á maganum, faðmast og kyssast, síðan skiljast leiðir og þrettán mánuðum seinna fæðist kálfurinn. Sækýr eiga oftast bara einn kálf í einu þó einstaka tvíburar fæðist. Kálfurinn er 25 til 39 kíló og 1,2 metrar við fæðingu, hann er á spena í allt að tvö ár og fylgir móður sinni enn lengur. Spenarnir eru fyrir aftan hreifana, kálfurinn stingur hausnum uppí „handarkrikann“ og drekkur í kafi. Þegar kálfurinn er mánaðargamall byrjar hann að narta í mjúkan gróður og þegar hann er um ársgamall er hann orðinn 1,8 metra langur og 300 kg. Kálfur fer aldrei langt frá móður sinni þessi fyrstu tvö ár, hann sefur undir hreifum hennar, ofan á baki eða jafnvel á sporði hennar, þau kallast á í sífellu, móðirin kennir kálfinum að velja þann gróður sem hann étur, hvar hann finni ferskt vatn til að drekka, leikur við hann og leggur jafnvel fyrir hann þrautir en hún skammar hann líka og stundum fær hann flengingu. Ef sækýr finnur kálfinn sinn í hættu syndir hún á milli kálfsins og hættunnar og síðan stýrir hún kálfinum frá hættunni.
Fæða og hirða
Sækýr eru að éta í allt að níu klukkutíma á dag. Fæðan er ýmis vatnagróður og laufblöð sem falla af trjám. Magi sækúnna er með sérstakar bakteríur sem auðvelda meltinguna en samt tekur það næstum sjö daga að melta. Fullorðin sækýr étur um 45 kíló af gróðri á dag. Þær hafa engar framtennur en byrja á því að merja matinn með hörðum gómunum og síðan tyggja þær með jöxlunum sem eru 24 til 32. Jaxlarnir eyðast og falla út en nýir koma upp í staðinn aftast og þrýsta tönnunum fram. Eftir hverja máltíð þrífa sækýr tennurnar ýmist með litlum steinvölum sem þær rúlla upp í sér og milli tannanna og spýta svo út úr sér eða með greinum sem þær jóðla á. Þær hafa líka sést nota kaðla, til dæmis í akkerisfestum báta sem tannþráð. Sækýr virðast mjög þrifnar og hjálpast að við að hreinsa hrúður, sníkjudýr og gróður hver af annarri.
Óvinurinn, maðurinn
Eins og fyrr segir er maðurinn eini óvinur sækýrinnar. Þar sem sækýr eru forvitnar og vingjarnlegar við manninn koma þær oft upp að þeim og bátum þeirra með þeim afleiðingum að þær lenda í skrúfublöðum og netum. Einnig leita þær að ferskvatni til að drekka hjá mannfólki sem lætur vatn renna í slöngum fyrir þær. Oft er alls konar dót þar í kring sem þær forvitnast um og jafnvel smakka á og veldur þeim svo tjóni eða dauða. Sett hafa verið lög til verndar sækúm í Flórída þar sem hraði báta og annarra sjófarartækja hefur verið takmarkaður, einnig eru ákveðnar reglur um hversu nálægt þeim megi synda.
Þjóðsögur um sækýr
Fyrir langa löngu voru sagnir meðal sjómanna um að þeir hefðu séð gullfallegar skepnur sitja á skerjum. Þegar þeir sigldu framhjá heyrðu þeir sérkennileg hljóð sem minntu á konur að syngja. Þegar þeir sáu síðan sporðinn héldu þeir að þetta væru hálfar konur og hálfir fiskar. Þeir kölluðu þær sírenur eða hafmeyjar. Þessir sjómenn hafa varla haft góða sjón eða þá verið of lengi á hafi úti fyrst þeir sáu ekki að hafmeyjar þeirra voru sköllóttar, feitar og hrukkóttar. Íslenskar þjóðsögur hafa líka að geyma sagnir um sækýr, þær áttu að lifa í sjónum en villast stundum á land, í sögunum voru þessar sækýr eins og venjulegar kýr nema með blöðru yfir grönunum, ef tókst að sprengja blöðruna urðu kýrnar alveg eins og landkýr með þeirri undantekningu að þær voru alltaf gráar að lit og er sá litur enn kallaður sægrár. Einnig mjólkuðu þær betur en langaði alltaf í sjóinn aftur.
Falcatifolium
Falcatifolium er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá Nýju-Kaledóníu til Filippseyja. Tegundirnar eru sex. Falcatifolium taxoides er eini hýsill einu sníkju-barrtrjártegundarinnar: Parasitaxus usta.
Geum rhodopeum
Geum rhodopeum er jurt af rósaætt frá Balkanskaga.
Sirkuslist
thumb|right|Loftfimleikamenn ganga á reipi í sirkus. Sirkuslistir eru ýmis konar listgreinar, íþróttir og tækni, sem hafa í gegnum tíðina verið sýndar í sirkus, revíum og af götulistamönnum. Sumar af þessum greinum eru vinsælar hjá áhugafólki sem afþreying, meðan aðrar krefjast langrar þjálfunar. Dæmi um sirkuslistir eru djögl, loftfimleikar, búktal, trúðaleikur, tamningar, húladans, ganga á reipi, einhjól, sverðagleyping, eldgleyping, brúðuleikur og hnífakast.
Sirkuslistir er hægt að læra í sérstökum sirkusskólum.
Lars Stindl
Lars Stindl (fæddur 26. ágúst Árið 1988) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Borussia Mönchengladbach og þýska landsliðið.
Zgierz
Zgierz er borg í miðhluta Póllands, í Województwo Łódzkie, við fljótið Bzura í miðhluta Póllands. 2021 bjuggu 54.974 í borginni.
Jónína Einarsdóttir
Jónína Einarsdóttir er prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands. Hún lauk BS prófi í efnafræði við Háskóla Íslands 1978, BA prófi í félagsmannfræði frá Stokkhólmsháskóla 1998 og doktorsprófi frá sama háskóla 2000. Einnig hefur Jónína numið þróunarfræði, spænsku og uppeldis- og kennslufræði.
Jónína hefur unnið sem kennari við Menntaskólann við Sund, Heppuskóla á Höfn í Hornafirði, Meinatækniskóla Gíneu-Bissá og Háskóla Íslands. Hún hefur einnig unnið á rannsóknarstofu í þróunarfræðum við mannfræðideild Stokkhólmsháskóla, unnið sem ráðgjafi um málefni kvenna við sænska sendiráðið í Bissá, Gíneu-Bissá og við ýmiskonar rannsóknir.
Doktorsrannsókn Jónínu kom út í bók hennar „Tired of Weeping: Mother Love, Child Death, and Poverty in Guinea-Bissau“ sem fjallar um viðbrögð mæðra í Gíneu-Bissá við barnamissi. Rannsóknin fór fram á árum 1993 til 1998 meðal Papel fólksins í Biombo.
Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008
Þetta er listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008: Tekið er fram hvaða fyrirtæki fékk afskriftirnar (debt write-off) - hversu háar þær voru og hvenær þær fóru fram og hvaða banki afskrifaði.
Hafa ber í huga að afskriftir skulda fyrirtækja eru á kostnað bankanna og kröfuhafa þeirra. Þær eru ekki greiddar af skattborgurum eða almenningi.
Í svörum efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Páls Árnasonar, við fyrirspurn Einars K. Guðfinnssonar á Alþingi 2011 kom fram að afskriftir til fyrirtækja og hlutafélaga námu 480 milljörðum króna af alls 503 milljarða afskriftum lána í bankakerfinu á árunum 2009 og 2010.
Tenglar
Fjölmiðlar
Gösun
Gösun nefnist það ferli þegar kolefnisríku efni er breytt í efnasmíðagas með því að hvarfa það við súrefni og gufu. Þrýstingur og hitastig gufunnar fer eftir hráefninu sem verið er að gasa og hlutfalli H2 og CO sem sóst er eftir, en algengustu hitastigin eru frá nokkur hundruð °C upp í yfir 1000°C við þrýsting frá rúmlega 1 atm upp í 30 atm. Hægt er að gasa með andrúmslofti í stað hreins súrefnis en þá inniheldur afurðin köfnunarefni, er „óhreinni“ og inniheldur minni orku á þyngdareiningu.
Gjald
Gjald er eitthvað sem er greitt (oftast með peningum) í skiptum fyrir eitthvað, oftast þjónustu eða vöru.
Bláskógaskóli
Bláskógaskóli í Reykholti í Bláskógabyggð er íslenskur grunnskóli.
Sjá einnig Listi yfir íslenska grunnskóla.
1402
thumb|right|[[Gian Galeazzo Visconti, fyrsti hertogi af Mílanó.]] Árið 1402 (MCDII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Leikhús fáránleikans
thumb|right|Beðið eftir Godot í uppsetningu [[Bore Angelovski frá 1965.]] Leikhús fáránleikans eða absúrdleikhúsið er heiti á framúrstefnu í leiklist sem gengur út á að sýna fáránleika mannlegrar tilveru, án tilgangs og merkingar, og hvernig raunveruleg samskipti eru ómöguleg við þær aðstæður. Stefnan tengist tilteknum leikritahöfundum sem störfuðu í París á 6. og 7. áratug 20. aldar; höfundum á borð við Jean Genet, Samuel Beckett, Eugène Ionesco, Arthur Adamov og Fernando Arrabal. Gagnrýnandinn Martin Esslin notaði hugtakið fyrst yfir verk þessara höfunda í samnefndri ritgerð árið 1961 með vísun í notkun fáránleikahugtaksins hjá Albert Camus.
Einkenni á leikhúsi fáránleikans eru persónur sem eru fastar í aðstæðum sem þær ráða ekki við og skilja ekki sjálfar, endurtekningar sem virðast tilgangslausar, samræður sem einkennast af misskilningi, þar sem persónur tala í kross og notast við merkingarlitlar klisjur. Meðal þekktustu verka leikhúss fáránleikans eru Beðið eftir Godot eftir Beckett, Svalirnar eftir Genet og Sköllótta söngkonan eftir Ionesco.
Hjálmþés saga og Ölvis
Hjálmþés saga og Ölvis er íslensk fornaldarsaga eða ævintýri. Margar vísur eru í sögunni.
Efni sögunnar
Hjálmþér Ingason er kóngssonur en Ölvir Herrauðsson er fósturbróðir (og síðan fóstbróðir) hans. Stjúpmóðir Hjálmþés, Lúða, er fögur en svikul. Reynir hún að tæla Hjálmþé og leggur til að hann grandi Inga til þess að geta sængað hjá sér í friði. Hjálmþér reiðist og slær Lúðu. Girnd Lúðu breytist í hefndarþorsta og hún sendir bróður sínum Hjálmþé (og fóstbróður hans) með göldrum. Þeim er bjargað af konunni Skinnhúfu sem segir þeim frá sverðinu Snarvendli. Snarvendill er í umsjá finngálknsins Vargeisu sem heimtar koss að launum. Hjálmþé tekst að fá sverðið frá Vargeisu. Lúða hefur ekki fyrirgefið stjúpsyninum pústurinn og bölvar Hjálmþé þegar þau hittast næst. Álög hans eru að hvergi kyrr þola fyrr en hann sér Hervöru Hundingsdóttur, en faðir hennar er mjög hættulegur og göldróttur. Hervör býr í turni og afleiðingar þess að fara á fund hennar alvarlegar. Hjálmþér og Ölvir taka þriðja fóstbróður með í förinni þeim til aðstoðar en hann er þrællinn Hörður.
Undir lok sögunnar kemur í ljós að Skinnhúfa, Vargeisa og Hörður hafa öll verið undir álögum Lúðu. Þau eru systkinin Hildisif Ptólómeusdóttir (Skinnhúfa), Álsól Ptólómeusdóttir (Vargeisa) og Hringur Ptólómeusson (Hörður).
Sebastian
Sebastian er íslenskt karlmannsnafn.
Steingrímur Jónsson (biskup)
thumb|right|Mynd af Steingrími Jónssyni úr ferðabók Gaimards frá 1835. thumb|400 px|Steingrímur Jónsson sat fyrstur biskupa í [[Laugarnesstofa|Laugarnessstofu. Biskupssetur var í Laugarnesi til 1856. Jón Sigurðsson var skrifari biskups árin 1831-32]] Steingrímur Jónsson var fyrsti rektor (nefndur lector) Bessastaðaskóla. Hann stýrði skólanum þar til hann gerðist prestur í Odda og síðar biskup.
The Selfish Gene
The Selfish Gene, eða Sjálfselska genið, er bók um erfðafræði frá árinu 1976 eftir breska líffræðinginn Richard Dawkins. Í bókinni hafnar Dawkins hefðbundnum skilningi almennings á þróunarkenningu Darwins um að hæfasti einstaklingurinn lifi af og setur fram eigin túlkun þess efnis að það sé hæfasta genið sem lifi af.
Steingrímur Jónsson (biskup)
Steingrímur var vígður til biskups í Þrenningarkirkju í Kaupmannahöfn á annan dag jóla árið 1824. Steingrímur kvæntist Valgerði Jónsdóttur ekkju Hannesar Finnssonar biskups en Steingrímur hafði á sínum tíma verið skrifari Hannesar.
The Selfish Gene
Hann gengur jafnvel svo langt að segja að einstaklingurinn sé ekkert meira en tæki sem genið (eða genin) hafa búið til í þeim tilgangi einum að lifa af og fjölga sér inn í framtíðina. Hann bendir t.d. á þá staðreynd í bókinni að það eru til gen sem eru svo hæf í því að lifa af að þau hafa verið til í tugi milljóna ára og að maðurinn og heimilishundurinn hafi mörg þúsund gen sameiginleg þótt óratími sé liðinn frá því að dýrategundirnar skildust að í þróuninni. Gen lifi því miklu lengur en einstaklingar, hópar, kynþættir eða heilu ættbálkar dýra sem kunna að hafa orðið útdauð því genin lifi enn í öðrum dýrategundum.
Genin séu því sjálfselsk í þeim skilningi að þeim er alveg sama hvort einstaklingurinn lifi eða deyi, og þau jafnvel stuðla að því að hann deyi, ef það eykur líkurnar á því að genið lifi af í öðrum einstaklingum sem auka kyn sitt og stuðla þannig að aukinni útbreiðslu gensins.
Dawkins tekur fram í bókinni að genið sé ekki sjálfselskt í þeim skilningi að það sé hugsandi vera heldur sé sjálfselskan niðurstaðan úr þeirri þróun sem á sér stað í gegnum kynslóðirnar og genið hefur áhrif á.
Sjálfsfórn
Hugmyndir sínar rökstyður Dawkins með því að grípa til hugtaksins sjálfsfórnar. Ef það sé hæfasti einstaklingurinn sem lifir af þá sé sjálfsfórn nánast ómöguleg því það gengur þvert á vilja einstaklingsins til að lifa af og fjölga sér. Sjálfsfórn sé hinsvegar eðlileg í heimi þar sem hæfasta genið lifi af því einstaklingur sé líklegur til að fórna sjálfum sér til þess að stuðla að því að hópur sem er erðafræðilega skyldur þeim einstaklingi lifi af. Með sjálfsfórninni stuðli einstaklingurinn að því að genin sem hann ber lifi af og fjölgi sér í öðrum einstaklingum.
Sjálfsfórn í þessum skilningi þarf ekki endilega að þýða dauða einstaklings heldur getur einnig náð til hegðunar eins og þeirrar að sleppa því að makast, jafnvel um alla ævi, til þess að taka þátt í umönnun annarra einstaklinga, t.d. systkina.
Í bókinni eru t.d. tekin dæmi af hópum systra sem í dýrum sem beita kynæxlun eru 75% erfðafræðilega skyldar hver annarri. Erfðafræðilegur skyldleiki foreldra og barna er hinsvegar aðeins 50%. Því sé sjálfsfórn líklegri í hópi systra en á milli foreldra og barna og í náttúrunni er hægt að finna fjölda slíkra dæma, t.d. hjá býflugum.
Meme
Í bókinni setur Dawkins einnig fram hugtakið Meme, sem er samsetning af ensku orðunum memory og gene. Meme er hugmynd eða upplýsingaeining sem verður til hjá einum einstaklingi og dreifist síðan til annarra einstaklinga með svipuðum hætti eins og gen. Á æviskeiði hugmyndarinnar gengur hún í gegnum svipað ferli eins og gen, þ.e. hún verður til, dreifist frá einum einstaklings til annars, breytist, verður fyrir samkeppni og deyr út eða nær nánast algjörri útbreiðslu. Memið, einsog genið, kann einnig að verða fyrir breytingum þegar það fjölfaldast frá einum einstakling til annars, rétt eins og genið, þegar villur koma upp í afritun genamengisins við frumuskipti. Í seinni útgáfum bókarinnar bendir Dawkins einnig á tölvuvírusa sem dæmi um eitthvað sem hefur sömu sjálfsfjölgandi (e. self-replicating) eiginleika einsog genið og memið.
Permetrín
Permetrín er tilbúið efnasamband sem notað er sem skordýraeitur. Permetrín er taugaeitur sem raskar starfseminni í taugakerfi skordýra og drepur þau á nokkrum mínútum. Það er ekki talið hafa skaðleg áhrif á flest spendýr og fugla en er hættulegt eiturefni fyrir fiska og ketti.
Garðaúðunarefnið Permasect 25 EC inniheldur 25% permetrín miðað við vikt.
Dreifibréfsmálið
Dreifibréfsmálið eða sjaldnar dreifibréfamálið er atburður sem átti sér stað á Íslandi í síðari heimsstyrjöld eða 5. janúar árið 1941. Undanfari málsins var sá að Dagsbrúnarmenn voru í verkfalli og breskir hermenn gengu í störf þeirra. Þá fjölrituðu nokkrir Dagsbrúnarmenn bréf, þar sem þeir útskýrðu sjónarmið sín og var þeim dreift til breskra hermanna og í því voru þeir hvattir til að ganga ekki í störf Íslendinga sem voru í verkfalli. Breska stjórnin taldi hvatt til uppreisnar í bréfinu, fangelsaði sjö menn og afhenti þá íslenskum yfirvöldum að kröfu ríkisstjórnarinnar. Fjórir þeirra voru dæmdir í 4-15 mánaða fangelsi.
Nokkrum mánuðum síðar handtók breska herstjórnin alla þrjá blaðamenn Þjóðviljans, Einar Olgeirsson, Sigfús Sigurhjartarson og Sigurð Guðmundsson, og bannaði útgáfu blaðsins (bannið stóð í eitt ár). Mennirnir voru fluttir til Bretlands og haldið þar í fangelsi fram á sumarið.
Bára Halldórsdóttir
Bára Halldórsdóttir (f. 28. apríl 1976) er aðgerðasinni og uppljóstrari.
Klaustursmálið svokallað hófst þegar Bára tók upp samtal þingmanna Miðflokksins og Flokks fólksins á Klausturbarnum, þar sem háværar samræður og óheflað mál þeirra vakti athygli hennar.
Árið 2021 ákvað Bára að gefa kost á sér fyrir Sósíalistaflokkinn í komandi Alþingiskosningum og skipaði hún 9. sæti á lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður.
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito (Јосип Броз Тито í kýrilísku letri), fæddur undir nafninu Josip Broz (7. maí 1892 – 4. maí 1980) var júgóslavneskur kommúnisti, byltingarmaður og stjórnmálamaður sem gegndi margvíslegum hlutverkum frá árinu 1943 til dauðadags árið 1980. Í seinni heimsstyrjöldinni var hann leiðtogi júgóslavnesku andspyrnuhreyfingarinnar, sem oft var talin hæfasta andspyrnuhreyfing í hernumdu landi á stríðsárunum. Þótt forsetatíð hans hafi oft verið gagnrýnd fyrir að vera gerræðisleg og fyrir bælingu á pólitískri mótstöðu líta sumir sagnfræðingar á hann sem „velviljaðan einræðisherra.“ Hann var vinsæll leiðtogi bæði í Júgóslavíu og erlendis á sínum tíma. Innanlands var litið á hann sem sameiningartákn og hann rak innanríkisstefnu sem miðaði að því að viðhalda friðsamlegri sambúð ríkjanna í júgóslavneska ríkjasambandinu. Tito vakti einnig athygli á alþjóðasviði sem helsti foringi Samtaka hlutlausra ríkja ásamt Jawaharlal Nehru frá Indlandi, Gamal Abdel Nasser frá Egyptalandi og Sukarno frá Indónesíu.