cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lech Kaczyński
thumb|Lech Kaczyński Lech Aleksander Kaczyński (fæddur 18. júní 1949 í Varsjá, dáinn 10. apríl 2010 í Smolensk í Rússlandi) var forseti Póllands frá 23. desember 2005 til 10. apríl 2010 þegar hann lést í flugslysi ásamt eiginkonu sinni og 95 öðrum, sem margir hverjir voru háttsettir í her Póllands. Erindi þeirra til Rússlands var að taka þátt í minningarathöfn vegna fjöldamorða Rússa á pólskum liðsforingjum í Katynskógi í seinni heimsstyrjöldinni.
Pinus johndayensis
Pinus johndayensis er útdauð barrtrjártegund í þallarætt. Tegundin þekkist frá Ólígósen-jarðlögum.
Luleå
thumb|right|240px|Luleå Luleå er borg í Sveitarfélaginu Luleå í Norrbotten í Svíþjóð. Árið 2017 bjuggu um 77.000 manns í sveitarfélaginu.
Piteå
thumb|right|240px|Piteå [[1968]] Piteå er borg í Sveitarfélaginu Piteå í Norrbotten í Svíþjóð. Árið 2017 bjuggu þar um 23.000 manns.
Mexíkóflóa meinhaddur
Mexíkóflóa meinhaddur (fræðiheiti: Brevoortia Patronus) er smár uppsjávarfiskur af síldarætt. Hann veiðist einungis í Mexíkóflóa helst á grunnslóðum að undanskildu í austur Yucatan og hjá vestur Kúbu. Meinhaddurinn er nánast einungis veiddur til bræðslu, eða 98%, 2% fer í beitu. Samkvæmt DNA rannsóknum sýna þær að Mexikóflóa meinhaddurinn sé skyldur Atlantshafs meinhaddinum. Báðar þessar tegundir eru mjög mikilvægar fisktegundir fyrir mjöl og lýsis framleiðslu. Mexikóflóa meinhaddur er einungis veiddur af Bandaríkjamönnum. Hann stendur í öðru sæti hjá Bandaríkjunum yfir mest magn veitt á eftir Alaska ufsa.
Veiðar og veiðiaðferðir
Mexikóflóa meinhadda veiðar eru stundaðar af 40 veiðiskipum, sem innihalda 2 nótabáta, og 2 brunbátum. Brunbátarnir sækja fisk frá veiðiskipunum og koma með afla að landi, sem gerir veiðiskipunum kleyft að vera lengur á miðunum.
Áhafnirnar skipa fjórtán manns (skipstjóra, bátsmann, stýrimann, yfirvélstjóra, annan vélstjóra, kokk og átta háseta). Veiðiskipin leggja í hann árla morguns og ná á miðin rétt fyrir sólarupprás. Á venjulegum degi kasta þeir nótinni fjórum til fimm sinnum. Skipin gætu náð nokkrum túrum á hverri viku. thumb|left|alt=Nótabátar draga inn nótina Þegar skipstjórinn hefur fundið lóðningar frá torfu gerir áhöfnin sig klára. Þeir undirbúa tvo nótabáta sem eru á skut skipsins. Hver bátur inniheldur hálfa nót sem þeir henda út í kringum torfurnar. Þegar bátarnir hittast og loka hringnum byrjar þeir að þrengja nótina um borð í litlu bátunum. Veiðiskipið kemur að nótabátunum og tekur á móti nótinni á bakborða. Nú eru fiskarnir hýfðir nær yfirborði sjávar þar sem nótinni er lyft með krana. Aflanum er síðan dælt með miðflóttaraflssugu yfir skiljur ofan í kældar lestar. Algengt er að nótin sem notuð er til veiða á Mexikóflóa meinhöddum sé 360 m að lengd og 10-12 faðma á dýpt.
Skipin endurtaka leik sinn þegar þeir finna aðra torfu eða sigla með aflan að landi í átt að bræðslu. Þaðan er aflanum dælt upp úr lestum og bræddur. Stærð á meinhadda torfu getur verið frá þremur tonnum allt að hundrað tonnum, algengast um 17-22 tonn.
Vinnsla og landanir
Síðan árið 2000 hafa fjórar fiskimjölsverksmiðjur starfað við bræðslu á Mexikóflóa meinhaddi. Ein í Missisippi (Moss Point) og þrjár í Louisiana (Empire, Abbeville og Cameron). Meðafli, afli annar en Mexikóflóa meinhaddur, er mjög lítill miðað við annars konar veiðar. Rannsóknir sýna að meðafli sé aðeins um 0,04% í Mexikóflóa meinhadda nótaveiðum.
Það eru ákveðin tímabil sem veiðar á Mexikóflóa meinhadda fara fram. Tímabilið byrjar þriðja mánudag í apríl og endar 1. nóvember hvert ár, um það bil 140 dagar á ári. Mikið hefur verið fylgst með veiðum á Mexikóflóa meinhöddum og til eru gögn frá árinu 1964 þar sem fylgst hefur verið daglegum löndunum.
Meinhaddaveiðar eru ein af elstu og mest verðmætustu veiðum Bandaríkjamanna. Mestu var landað árið 1984 eða 985.000 tonn. Árið 2010 voru veidd 379.727 tonn af Mexikóflóa meinhadda, 17% minna en árið áður. Þetta er 15% minni afli en meðalafli síðustu fimm ára. Hvergi er að finna tölur fyrir árið 2011 en veiðispáin reiknaði með 437.000t afla.
Árið 2010
Veiðitimabilið byrjaði 19. apríl. Daginn eftir sprakk olíubor pallur hjá British Petroleum í Mexíkó flóa. Við þetta breyttust ferlar skipanna og beyttu stjórnvöld lokunum á svæðum sem mengast höfðu af olíu. Það gekk þokkalega vel að veiða Mexikóflóa meinhadda út apríl. Skipin eltust við að veiða á þeim svæðum sem voru opin. En 27. júní lokaðist á svæði fyrir utan Moss Point og láu þau skip við bryggju allan júlí mánuð. Um miðjan júlí hafði National Marine Fisheries Service lokað nánast öllum flóanum. Til að bæta gráu ofan á svart þá kom yfir fiskimiðin hvirfilbylurinn Alex og hitabeltisstormurinn Bonnie í júlí og truflu veiðar enn frekar. Fiskimiðin voru opnuð aftur í byrjun ágúst.
Verðmæti Mexíkóflóa meinhadda
Frá 1990 hefur 80% af mjöl og fiskiolíu útflutningi BNA manna verið Meinhaddar, Mexikóflóa eða Atlantshafs. Jarðskjálftar í Chile og fleira sem valdið hafa skemmdum á fiskimjölsverksmiðjum hafa leitt til samdráttar í framboði á fiskimjöli og hefur því mjölverð náð óþekktum hæðum. Mjölverð fór árið 2010 í 1.937 dollara á tonnið, sem er 85% hækkun miðað við árið áður.
Það eru Norðmenn sem flytja mest inn af fiskiolíu frá Bandaríkjunum og líklegt þykir að það sé vegna þess að olían er notuð sem orkugjafi í fiskeldi.
Louis C.K.
thumb|C.K., [[2012]] Louis Szekely (fæddur Louis Székely, Jr.; 12. september 1967), þekktur sem Louis C.K., er bandarískur leikari og gamanleikari.
Talnamengi
Talnamengi er mengi talna. Hér verður fjallað um nokkur sérstök talnamengi sem flokkuð eru eftir eiginleikum talnanna sem í þeim eru.
Number system
Livingston
Knattspyrnulið bæjarins er Livingston F.C..
Íslenska fyrirtækið Össur hf er með skrifstofur og þróunarmiðstöð í Livingston.
Carson City
thumb|Nevada State Museum. Carson City er höfuðborg Nevada-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi borgarinnar var 56.000 árið 2019. Borgin er nefnd eftir landkönnuðinum Kit Carson og var hún viðkomustaður fólks á leið til Kaliforníu. Borgarmörkin ná að landamærum Kaliforníu. Carson City byggðist fyrst upp á námugreftri en gull fannt í nágrenninu. Borgin er í tæpum 1500 metra hæð og er hitastig í desember/janúar tæp 1 gráða. Tahoe-vatn, vinsæll ferðamannastaður er í um 10 km í vestur frá borginni og borgin Reno rétt fyrir norðan.
Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2005
Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2005 var haldið í Túnis. Spánn fór með sigur af hólmi á meðan Króatía lenti í öðru sæti og Frakkland hafnaði í því þriðja.
Orka
Alþjóðlegar og skyldar einingar
Orkueiningin sem notuð er í kjarneðlisfræði er rafeindarvolt (eV). Eitt eV jafngildir 1,60217653×10 −19 J.
Taka má fram að snúningsátak, sem yfirleitt er tjáð í newton-metrum, hefur sömu stærð og er það ekki tilviljun: snúningsátak upp á einn newton-metra beitt á eina bogamálseiningu þarf nákvæmlega eitt júl (newton-metra) af orku.
Aðrar orkueiningar
Meðal breskra og bandarískra eininga fyrir bæði orku og vinnu má telja fet-pund-kraft (1,3558 J), bresku varmaeininguna (Btu) sem hefur nokkrar mismunandi skilgreiningar í kringum 1055 J og hestaflsstund (2,6845 MJ).
Algeng orkueining til að mæla raforku, svo sem á rafmagnsreikningum, er kílóvattstund (kW h).
Varmaorkueiningin kaloría er aðallega notuð í næringarfræði og jafngildir þeim varma sem þarf til að auka hita eins gramms af vatni um 1°C við 1 loftþyngd. Þessi skilgreining gefur nokkuð misjöfn gildi eftir hitastigi vatnsins. Þetta veldur því að til eru nokkrar einingar sem hafa sama nafnið, „hitaeining“, en lítillega misjöfn orkugildi. Oft er miðað við að hita vatnið um 1 °C frá 14,5 °C í 15,5 °C. Þá jafngildir ein kaloría u.þ.b. 4,186 J. Vegna smæðar einingarinnar er í daglegu tali oftast talað um kílókaloríur. Algengt að þær séu kallaðar kaloríur sem eykur enn á ruglinginn.
Vinna
Vinna (W) er skilgreind sem ferilheildi krafts F yfir vegalengd s:
Þessi jafna segir að vinna (W) jafngildi heildi innfeldis krafts (\mathbf{F}) á hlut og örsmæðarstaðsetningar hlutsins (\mathbf{s}).
Sundblak
Sundblak er íþrótt sem fer fram í sundlaugum eða öðrum baðhöllum. Sundblak er mjög svipað blaki sem fer fram í sandi eða á svokölluðum gúmmívöllum.
Orka
Varmi
Varmi er orkugildi sem tengist breytingu á hitastigi eða efnisástandi efnis. Í efnafræði er varmi magn orku sem gefið efnaferli gleypir í sig (innvermið efnahvarf) eða lætur frá sér (útvermið efnahvarf).
Sundblak
Reglur
Tvö lið etja kappi og í hverju liði eru 1 - 4 leikmenn. Markmiðið er að slá boltann með mundinum yfir svokallað blaknet eða línu. Ef að boltinn lendir á vatninu hinum megin við netið fær liðið stig.
Leikmunir
Leikmunir í sundblaki eru tvær stangir, eitt net, einn bolti og tveir til átta leikmenn.
Orka
Varmi
Samband varma og orku er svipað og vinnu og orku. Varmi flæðir frá svæðum með hærra hitastig yfir í svæði með lægra hitastig. Allt efni hefur ákveðið magn innri orku sem er mælikvarði á tilviljunarkennda hreyfingu frumeinda og sameinda þeirra. Þessi innri orka er í beinu hlutfalli við hitastig hlutarins. Þegar tveir hlutir með mismunandi hitastig komast í varmasnertingu, deila þeir með sér innri orku þar til hitastig þeirra jafnast. Algengt er að varma sé ruglað saman við innri orku, en það er munur á þeim: varminn sem flæðir frá umhverfinu í kerfið ásamt vinnunni sem umhverfið framkvæmir á kerfið jafngildir aukningu innri orku þess. Varmaorka getur flutzt á þrjá vegu: með varmaleiðni, varmaburði og geislun.
Varðveisla orkunnar
Fyrsta lögmál varmafræðinnar segir að samanlagt innstreymi orku inn í kerfi verður að jafngilda samanlögðu útstreymi ásamt aukningu innri orku þess. Þetta lögmál, orkuvarðveislulögmálið svokallaða, er eitt mest notaða og mikilvægasta lögmál eðlisfræðinnar, en er þó iðulega brotið tímabundið (líkindafræðilega) í skammtafræði. Setning Noethers tengir varðveislu orkunnar við tímaóbreytni eðlisfræðilegra lögmála.
Dæmi um breytingu og varðveislu orku er pendúll. Á hæsta punkti hans er hreyfiorkan núll og stöðuorkan í hámarki. Við lægsta punkt er hreyfiorkan í hámarki og jafngildir lækkun stöðuorkunnar frá hápunkti. Ef gengið er út frá því að ekkert viðnám sé til staðar varðveitist orkan og pendúllinn sveiflast að eilífu. (Í reynd varðveitist sú orka sem tiltæk er fyrir stórsæja hreyfingu aldrei fullkomlega þegar kerfið breytir um stöðu; vegna áhrifa viðnáms breytist hún smám saman í varma).
Hreyfiorka
Hreyfiorka er sú orka sem felst í hreyfingu hlutar.
Jafnan segir að hreyfiorkan (E_h) jafngildi heildi innfeldis hraða (\mathbf{v}) hlutar og örsmæðarskriðþunga hans (\mathbf{p}).
Fyrir hraða langt undir ljóshraða má nota nálgun Newtons:
þar sem
Nær ljóshraða er notast við afstæðisformúluna:
Skrifa má afstæðisformúluna á formi Taylorraðar svo:
Stöðuorka
Stöðuorka kerfis er orka sem stafar af kröftum sem verka á milli eininga þess og afstöðu þeirra.
Kraftarnir geta verið rafkraftur, segulkraftur eða þyngdarkraftur.
þar sem krafturinn milli hlutanna breytist eingöngu með vegalengd (x) og er heildað eftir línu sem tengir hlutina saman.
Stefna kraftsins milli tveggja hluta er í átt breytingar stöðuorku og stærð hans er í beinu hlutfalli við breytingahraðann (afleiðuna). Stór kraftur tengist miklum stöðuorkumun miðað við gefna vegalengd, lítill kraftur litlum.
Þessar tvær skilgreiningar, stöðuorku útfrá á krafti og krafts útfrá stöðuorku, sýna hvernig hugtökin kraftur og stöðuorka eru nátengd. Tveir hlutir sem beita hvor annan krafti hafa stöðuorku, hvor í kraftsviði hins. Ef kerfi samanstendur af tveim hlutum sem beita hvor annan krafti, kemur fram í því stöðuorka.
Vegna þess að allir kraftar eru fall af vegalengd, mun sérhver breyting á innbyrðis afstöðu kerfis með stöðuorku annaðhvort minnka hana eða auka. Þegar stöðuorka kerfis minnkar, breytist hún í aðra tegund orku, t.d. hreyfiorku. „Geyma“ má stöðuorku svo sem þyngdarstöðuorku, fjöðrunarorku, efnaorku, kyrrstöðumassaorku eða raforku og leysa síðar úr læðingi.
Um stöðuorku hlutar í þyngdarsviði jarðar gildir:
þar sem m e massi hlutarins, g þyngdarhröðun jarðar og h hæð hlutarins frá núllpunkti. Hann má skilgreina eftir hentugleikum. Fyrir hlut sem fellur alla leið til jarðar er yfirborð jarðar eðlilegur núllpunktur. Fyrir vatn í fossi getur verið eðlilegra að skilgreina yfirborð hylsins sem fossinn fellur í sem núllpunkt; hreyfiorka vatnsins rétt áður en það fellur í hylinn jafngildir í góðri nálgun hreyfiorku þess á fossbrúninni plús stöðuorku þess þar, reiknað frá yfirborði hylsins. Í raunhæfum reikningum er "absolút" gildi stöðuorku yfirleitt aldrei gagnleg stærð, heldur mismunur stöðuorkugilda í tveimur punktum.
Innri orka
Innri orka er hreyfiorkan sem tengist hreyfingu sameinda og stöðuorkan sem tengist snúnings-, titrings- og raforku atómanna í sameindunum. Innri orka kerfis er eitt ástandsfalla þess.
Nálaeinir
Nálaeinir (fræðiheiti: Juniperus rigida) er tegund af einisættkvísl, ættuð frá norður Kína, Kóreu, Japan og suðaustast í Rússlandi (Sakalínfylki og Prímorju), í 10 til 2,200m hæð yfir sjávarmáli. Tegundin hefur einnig villst úr ræktun í Kaliforníu og Alabama. Hún er náskyld Juniperus communis (Eini) og Juniperus conferta, og er sú seinni stundum talin afbrigði eða undirtegund af J. rigida.
Lýsing
Hann er runni eða lítið tré og vex upp í 6 til 10 m hæð, með stofn ummál að 50 sm. Stingandi nálarnar eru sígrænar, þrjár saman, skærgrænar til gulgrænar, 10 til 23 mm langar og 1 til 1.3 mm breiðar, með staka hvíta loftaugarák ofantil, þversniðið er v-laga. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Könglarnir eru svonefndir berkönglar, grænir og þroskast svo á 18 mánuðum og verða þá dökkfjólubláir eða brúnleitir með breytilega hvíta vaxhúð; þeir eru kúlulaga, 5 til 9 mmí ummál, og eru með þrjá (sjaldan sex) samrunnar hreisturflögur í stakri (sjaldan tvemur) hvirfingu af þremur, hver með stöku fræi (þegar hreisturflögurnar eru sex, eru aðeins þrjár stærstu með fræi). Fræin dreifast þegar fuglar éta berkönglana. Frjókönglarnir eru gulir, 3 til 5 mm langir, og falla skömmu eftir að hafa dreift frjókornunum að vori.
Hann er ræktaður sem skrauttré, oft í kring um hof í Japan. Hann er einnig oft ræktaður sem bonsai.
Stjörnufræði
thumb|right|[[Krabbaþokan er leifar sprengistjörnu.]] Stjörnufræði eða stjörnuvísindi er undirgrein náttúruvísindanna sem fæst við rannsóknir á heiminum utan lofthjúps jarðar. Þeir sem leggja stund á greinina kallast stjörnufræðingar eða stjarnvísindamenn.
Í stjörnufræði er rannsakaður uppruni og þróun, sem og efnis- og eðlisfræðilegir eiginleikar, hluta sem hægt er að fylgjast með fyrir utan lofthjúp jarðar.
Ólíkt flestum öðrum vísindagreinum eru áhugamenn enn snar þáttur í stjörnufræði nútímans, aðallega við að uppgvöta og fylgjast með fyrirbærum. Stjörnufræði er oft ruglað saman við stjörnuspeki, sem ekki byggist á vísindalegri aðferð og flokkast því til gervivísinda.
Akihito
thumb|right|Akihito árið 2014.
Akihito (23. desember 1933) er fyrrverandi keisari Japans. Hann var keisari síðan faðir hans, Hirohito, lést árið 1989 þar til hann sagði af sér árið 2019. Það er siður í Japan að eftir andlát keisara fái hann nýtt nafn og eftir andlát Akihitos verði hann kallaður Heisei keisari, en nöfnin koma yfirleitt frá stjórnartíð hvers keisara, en stjórnartíð Akihitos er einmitt kölluð Heisei.
Japanska ríkisstjórnin tilkynnti í desember árið 2018 að Akihito myndi segja af sér þann 30. apríl 2019 og að Naruhito krónprins myndi setjast á keisarastól. Akihito hafði viðrað hugmyndir um að láta af störfum vegna hás aldurs frá árinu 2016. Þegar Akihito sagði af sér var það í fyrsta sinn í 200 ár sem keisari Japans gerði slíkt.
Fjölskylda
Þann 10. apríl 1959 giftist Akihito Michiko Shoda en hún var fyrst kvenna af alþýðlegu bergi brotin til að giftast inn í keisarafjölskylduna. Þau eiga þrjú börn:
Einnig samkvæmt japönskum lögum geta karlmenn bara tekið við keisaraembættinu, og því var beðið með mikilli væntingu eftir fæðingu prins sem gerðist svo þegar Hisahito prins fæddist árið 2006. Því er drengurinn annar í erfðaröðinni, á eftir föður sínum.
Rishi Sunak
Rishi Sunak (fæddur 12. maí 1980 í Southampton) er breskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Bretlands. Hann hefur verið leiðtogi Breska íhaldsflokksins frá október 2022.
Sunak lærði heimspeki, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla og síðar MBA-viðskiptagráðu frá Stanford-háskóla í Kaliforníu. Hann starfaði meðal annars hjá Goldman-Sachs fjárfestingarbankanum eftir námsferilinn. Sunak hefur verið þingmaður frá 2015 og gegndi embætti fjármálaráðherra frá 2019 til 2020. Í júlí 2022 bauð hann sig fram til forsætisráðherra eftir að Boris Johnson sagði af sér en tapaði fyrir Liz Truss. Truss var ekki lengi í embætti og eftir stjórnarkreppu í október sama ár sagði hún af sér. Sunak hafði betur í leiðtogavali Íhaldsflokksins og varð fyrsti forsætisráðherra landsins af asískum ættum og sá yngsti síðan 1812.
Sunak er af indverskum ættum og er hindúi. Hann er giftur Akshata Murty, dóttur indversks milljarðamærings. Hjónin eru 222. ríkasta par Bretlands. Murty hefur verið gagnrýnd fyrir að telja erlendar tekjur af fyrirtækjum sínum ekki til skatts Í Bretlandi.
Koji Noguchi
Koji Noguchi (fæddur 5. júní 1970) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Does It Offend You, Yeah?
Does It Offend You, Yeah? er bresk raftónlist-rokkhljómsveit frá Reading, Englandi. Sveitina skipa þeir Morgan Quaintance (söngur, hljóðgervill, gítar), James Rushent (bassi, söngur), Dan Coop (hljóðgervill) and Rob Bloomfield (trommur).
Oddný Sturludóttir
Oddný Sturludóttir (fædd 12. ágúst 1976) er aðjúnkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands. Hún var borgarfulltrúi Samfylkingarinnar á árunum 2006-2014, fyrst sem varaborgarfulltrúi en varð borgarfulltrúi þegar Stefán Jón Hafstein fór í leyfi. og var formaður skóla- og frístundaráðs Reykjavíkurborgar. Áður átti hún feril í listum en hún var meðlimur hljómsveitarinnar Ensími þar sem hún lék á hljómborð og söng. Hún er einn höfunda bókarinnar Dís sem gerð var kvikmynd eftir. Hún var einn handritshöfunda gamanþáttanna Stelpurnar.
Ferdinand Magellan
thumb|right|Ferdinand Magellan á [[málverki eftir óþekktan höfund]] Ferdinand Magellan (1480 – 27. apríl 1521; portúgalska Fernão de Magalhães; spænska Fernando eða Hernando de Magallanes) var portúgalskur landkönnuður í þjónustu Spánarkonungs. Hann varð fyrsti Evrópubúinn til að sigla vesturleiðina til Asíu, fyrstur Evrópubúa til að sigla yfir Kyrrahafið og fyrstur til að stjórna leiðangri umhverfis hnöttinn, þótt hann hafi sjálfur ekki verið meðal þeirra sem luku leiðangrinum þar sem hann var drepinn í orrustu við innfædda á Filippseyjum rúmlega ári áður en síðasta skipið náði höfn á Spáni 6. september 1522.
Magellansund á suðurodda Suður-Ameríku er nefnt eftir honum, en sjálfur nefndi hann það Allraheilagrasund.
Magellan uppgötvaði líka Magellanskýin tvö, stóra og litla, sem eru stjörnuþokur sem sjást sunnan miðbaugs.
Ævisaga
thumb|left|300px|Kort sem sýnir leiðangur Magellans umhverfis jörðina Magellan fæddist í Sabrosa 1480. Hann átti tvö systkini, bróðurinn Diogo de Sousa, og systurina Isabel. Foreldrar hans dóu þegar hann var tíu ára. Ungur að aldri fékk Magellan áhuga á landa- og stjörnufræði. Hugsanlegt er að Martin Behaim hafi kennt honum. Þegar Magellan var tvítugur fór hann fyrst á sjó og árið 1505 var hann sendur til Indlands með Portúgalanum Francisco de Almeida til þess að setja upp her og sjóstöðvar á leiðinni.
Í leiðangrinum komst Magellan í sín fyrstu hernaðarátök, þegar kóngur neitaði að borga þeim. Þá réðst lið Almeidas á þá og tók yfir borgina Kilwa, sem heitir núna Tanzania. Árið 1506 sigldi hann um Austur-Indland að Mólúkkaeyjum og barðist í orrustunni við Diu í febrúar 1509.
Árið 1510 fékk Magellan stöðuhækkun og varð skipstjóri. Hann stalst til þess að sigla til austurs án leyfis og var í refsingarskyni lækkaður í tign og neyddur til þess að fara aftur til Portúgal. Árið 1511 var Magellan sendur til Marokkó þar sem hann barðist í bardaganum við Azamor (28. – 29. ágúst 1513 ) og særðist á hné í átökum gegn Márum. Þrátt fyrir að hafa særst og hlotið fjölda heiðursmerkja var hann ásakaður um ólögleg skipti við íslömsku Márana. Hann hafði líka átt í deilum við Almeida vegna óhlýðni sinnar. Almeidan gaf lélega skýrslu af honum í portúgölskum réttarhöldum.
Magellan byrjaði að skipuleggja leiðangurinn sinn og hlaut rausnarlegan fjárstyrk frá Karli Spánarkonungi. Fyrir þann pening keypti Magellan fimm skip, Trinidad, San Antonio, Concepcion, Victoria og Santiago. Trinidad var skip Magellans. Þann 10. ágúst árið 1519 lögðu skip Magellans af stað frá höfninni í Sevilla, suður eftir ánni Guadalquivir til Sanlúcar de Barrameda og áðu þar í fimm vikur. Skipaflotinn sigldi suður fyrir Suður-Ameríku um Magellansund og kom þann 6. mars 1521 til Maríanaeyja. Þann 16. mars komu skipin til Homonhom í Filipseyjunum, en þá voru aðeins 150 menn í áhöfninni eftir. Magellan var með túlk í för sem skildi tungumál eyjarskeggjana og gat því átt í samskiptum við þá. Áhöfninni tókst ekki að halda frið við eyjarskeggjana og Magellan var drepinn í bardaganum við Mactan þann 27. apríl 1521. Þann 6. september 1522 kom Juan Sebastián de Elcano með það sem eftir var af áhöfn Magellans til Spánar eftir þriggja ára ferð.
Thierry Henry
thumb|right|200px|Thierry Daniel Henry Thierry Daniel Henry (f. 17. ágúst 1977) er fyrrum franskur knattspyrnuleikmaður og knattspyrnuþjálfari. Hann spilaði fyrir Arsenal, AS Monaco FC, Juventus, FC Barcelona og New York Red Bulls. Hann hefur þjálfað belgíska landsliðið sem aðstoðarþjálfari, franska liðið AS Monaco FC og MLS liðið Montreal Impact.
Henry hóf feril sinn sem kantmaður hjá Monaco undir stjórn Arsene Wenger. Seinna tók Juventus eftir hæfileikum hans og keypti hann en Henry gekk ekki vel hjá Juventus og sumarið 1999 eftir Heimsmeistarakeppnina í Frakklandi keypti Arsenal FC Henry. Arsene Wenger framkvæmdastjóri Arsenal setti hann í framherjastöðuna sem hann hafði spilað í alla yngri flokkana. Þar spilaði hann við hlið Dennis Bergkamp og mynduðu þeir eitt skæðasta framherjapar ensku deildarinnar. Henry skoraði 228 á sínum tíma með Arsenal (1999-2007), varð markakóngur fjórum sinnum (2002, 2004, 2005, 2006) og vann tvo deildartitla og þrjá FA bikartitla.
Eftir tímabilið 2006-2007 var Henry keyptur til FC Barcelona fyrir 24 milljónir evra. Þar lék hann til ársins 2010 þegar hann fluttist vestur um haf þar sem hann spilaði nokkur ár fyrir New York Red Bulls.
Hann hóf þjálfaraferil þegar hann gerðist aðstoðarþjálfari belgíska landsliðsins. Eftir það þjálfaði hann Mónakó en var rekinn eftir slakt gengi á miðju leiktímabili.
Thierry Henry er 7. markahæsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi með 175 mörk. Hann á stoðsendingamet á einu tímabili sem hann deilir með Kevin De Bruyne, 20 talsins. Henry var lengi markahæsti leikmaður franska landsliðsins en Olivier Giroud jafnaði markamet hans árið 2022.
Samtök Napóleonsborga
thumb|Napoleon Bonaparte Samtök Napoleonsborga (franska: Fédération Européenne des Cités Napoléoniennes) eru samtök ýmissa borga sem komu við sögu eða urðu fyrir áhrifum af tímanum frá Napoleon Bonaparte til Napoleons III.
Saga
Samtökin voru stofnuð 24. maí 2004 til að minnast áhrifa Napoelons í Evrópu, sem og Napoleons III. Stofnborgir voru Ajaccio í Frakklandi, Balestino á Ítalíu, Dinard í Frakklandi, Jena í Þýskalandi, Île-d‘Aix í Frakklandi, La Roche-sur-Yon í Frakklandi, Pontivy í Frakklandi, Pultusk í Póllandi og Waterloo í Belgíu. Forseti samtakanna er sem stendur Charles Napoleon, sem er yfirmaður Napoleonættarinnar í dag. Tilgangur samtakanna er að varðveita menningararf Napoleons í Evrópu og hvetja til samstarfs á þeim vettvangi. Til dæmis eru haldnar ráðstefnur um málefið, gefnar eru út rit um Napoleonstímann, gerðar eru áætlanir um söfnun listaverka og skipulagningu ferðamennsku.
Meðlimaborgir
Eins og er eru rúmlega 60 borgir meðlimir í samtökunum og eru þær allar í Evrópu nema Alexandría (í Egyptalandi). Eftirfarandi listi meðlimaborga er í stafrófsröð og er frá 2012.
Sprettgaukur
Sprettgaukur (fræðiheiti: Geococcyx californianus) er tegund gauka.
Einstaklingsíþrótt
Einstaklingsíþrótt er íþrótt sem iðkuð er af tveimur einstaklingum sem vinna á móti hvorum öðrum eða af einum einstaklingi. Andstæða einstaklingsíþróttar er hópíþrótt.
Rækjumauk
thumb|right|Rækjumauk á markaði í Hong Kong. Rækjumauk er gerjað mauk gert úr heilum rækjum eða átu og er vinsæll bragðbætir í matargerð Suðaustur-Asíu og Suður-Kína. Smárækjur eru þerraðar, maukaðar og blandaðar salti, og maukið síðan látið gerjast í nokkrar vikur. Rækjumauk er bæði bragð- og lyktsterkt, en mauk af betri gæðum hefur venjulega mildara bragð. Rækjumauk gengur undir ýmsum nöfnum, eins og terasi (í Indónesíu), belacan (í Malasíu), bagoóng (á Filippseyjum), haam ha (í Kína) og kapi (í Kambódíu og Taílandi).
Isoetes tegetiformans
Isoetes tegetiformans er tegund af álftalaukum sem var lýst af P. M. Rury. Hún er einlend í Georgíu í Bandaríkjunum.
13. júní
13. júní er 164. dagur ársins (165. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 201 dagur er eftir af árinu.
Olíutunna
Olíutunna er mælieining sem er oftast notuð þegar talað er um heimsmarkaðsverð á hráolíu og er jafngildi 159 lítra. Orðið olíufat er stundum haft um hið sama, en var á árum áður einnig haft um föt sem voru vatnsheld.
Pinus peregrinus
Pinus peregrinus er útdauð barrtrjártegund í þallarætt. Tegundin þekkist frá jarðlögum eósentímabils í Golden Valley Formation, Norður-Dakóta, USA
Thor Jensen
Thor Philip Axel Jensen (f. 3. desember 1863 í Danmörku, d. 12. september 1947) var danskur athafnamaður sem fluttist ungur til Íslands og varð þjóðþekktur fyrir umsvif sín á fyrri hluta 20. aldar. Útgerðarfélag hans Kveldúlfur hf. var það stærsta á Íslandi á millistríðsárunum. Synir hans urðu þjóðþekktir sömuleiðis, Ólafur Thors var forsætisráðherra Íslands og Thor Thors var fyrsti fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Eiginkona Björgólfs Guðmundssonar, Þóra Hallgrímsson, er barnabarn Thors Jensens, rétt eins og Thor Vilhjálmsson rithöfundur. Thor er því langafi Guðmundar Andra Thorssonar, ritstjóra og rithöfundar og íslenska athafnamannsins Björgólfs Thors Björgólfssonar.
Ævi
Faðir Thors, Jens Chr. Jensen, var múrari. Thor átti 11 systkyni og fjórar hálf-systur. Honum gekk vel í námi sínu en þegar hann náði átta ára aldri féll faðir hans frá. Tveimur árum seinna var hann sendur í heimavistarskóla í Kaupmannahöfn sem tók við börnum sem misst höfðu annað foreldrið eða bæði og kenndi þeim endurgjaldslaust. Að náminu loknu, þegar Thor var kominn á fermingaraldur, var hann sendur til Borðeyrar fyrir tilstilli skólastjórans sem þekkti til íslensks kaupmanns sem starfaði þar.
[[File:Fríkirkjuvegur 11.png|thumb|Thor Philip Axel Jensen byggði þetta hús 1908 á Fríkirkjuvegi 11, Reykjavík
Thor og Margrét fluttust síðan til Akraness þar sem Thor stofnaði eigin verslun. Fyrst um sinn gekk reksturinn vel en í kringum aldamótin 1900 varð Thor gjaldþrota eftir að skip með vörum hans fórust á leið sinni. Thor fluttist þá ásamt fjölskyldu sinni til Hafnarfjarðar þar sem þau bjuggu uns Thor kom aftur undir sig fótunum og stofnaði verslun á ný í Reykjavík. Vitað mál var að Thor væri röskur maður og „[t]veir af öflugustu útvegsbændum á Seltjarnarnesi, Guðmundur Einarsson í Nesi og Þórður Jónasson í Ráðagerði sögðust skyldu kaupa af honum útgerðarvörur ef hann byði þær á samkeppnishæfu verði.“ Guðmundur þessi veitti honum afnot af húsnæði sínu á horni Austurstrætis og Veltusunds og báðir bændurnir skrifuðu víxil upp á 500 kr. til þess að koma fyrirtækinu á laggirnar. Verslunina nefndi hann Godthaab-verzlunina eftir Godthaabsvegi í Friðriksbergi í Kaupmannahöfn. Rekstur verslunarinnar gekk vel og Thor varð á stuttum tíma einn ríkasti maður á Íslandi. Þá byggði hann sér veglegt hús að Fríkirkjuvegi 11 við Tjörnina.
Thor kom að stofnun Miljónafélagsins árið 1907 og sá um kaup á og tók þátt í hönnun á Jóni forseta, fyrsta togara Íslendinga. Hann var einn af forystumönnum um stofnun Eimskipafélags Íslands en var ekki kosinn í stjórn sökum uppruna síns og var hann því fráhverfur Eimskipafélaginu síðan.
Á efri árum réðst Thor í að gera Korpúlfsstaði að stærsta mjólkurbúi Íslands. Til þessa lagði hann mikið fjármagn og tókst honum ætlunarverk sitt. Thor lést að nóttu til eftir að blætt hafði inn á heila hans. Af virðingu við hann höfðu fjöldamörg fyrirtæki lokað daginn sem jarðarför hans fór fram, 18. september.
Jarosław Kaczyński
thumb|Jarosław Kaczyński Jarosław Aleksander Kaczyński (fæddur 18. júní 1949 í Varsjá) er formaður Laga og réttlætis (Prawo i Sprawiedliwość) og var forsætisráðherra Póllands frá 14. júlí 2006 til 16. nóvember 2007. Kaczyński stofnaði Lög og réttlæti ásamt tvíburabróður sínum, Lech Kaczyński, árið 2001.
Lög og réttlæti komust aftur til valda eftir þing- og forsetakosningar árið 2015. Síðan þá hefur flokkurinn staðið fyrir miklum breytingum á dómkerfi landsins. Kaczyński er hvorki forsætisráðherra né forseti í núverandi ríkisstjórn Laga og réttlætis en sem formaður stjórnarflokksins er hann í reynd leiðtogi ríkisstjórnarinnar og valdamesti stjórnmálamaður í Póllandi.
Ernest Nagel
Ernest Nagel (fæddur 16. nóvember 1901 í Prag, Tékkóslóvakíu, dáinn 22. september 1985 í New York) er af mörgum talinn meðal mikilvægustu Vísindaheimspekingum síns tíma.
Nagel fluttist til Bandaríkjanna tíu ára að aldri. Hann hlaut BS gráðu frá New York's City College árið 1923 og Ph.D. gráðu frá Columbia University árið 1930. Hann kenndi í eitt ár (1966-1967) við Rockefeller University en varði annars allri starfsævi sinni við Columbia University, þar sem hann varð prófessor emeritus 1967.
Meginverk hans, The Structure of Science, sem kom út 1961, ýtti úr vör rökgreiningarhefðinni innan vísindaheimspekinnar. Hann er höfundur þeirrar hugmyndar að með því að koma orðum að greiningarjafngildi (eða „brúarlögmálum“) milli hugtaka ólíkra vísindagreina, smættaði maður verufræðilegar skuldbindingar annarrar vísindagreinarinnar í verufræðilegar skuldbindingar hinnar, sem er almennari. Ásamt Rudolf Carnap, Hans Reichenbach og Carl Hempel telst hann einn þrautseigasti málsvari rökfræðilegrar raunhyggju. Nagel var einnig ritstjóri tímaritanna Journal of Philosophy (1939-1956) og Journal of Symbolic Logic (1940-1946).
Árið 1958 gaf hann út ásamt James R. Newman bókina Gödel's proof, sem er vinsælt rit um hina frægu grein Gödels. Meðal frægustu og áhrifamestu nemenda Nagels var heimspekingurinn Harry Binswanger.
Katsuobushi
thumb|right|Katsuobushi í flögum. Katsuobushi (japanska: 鰹節), líka þekkt sem bonítóflögur eða okaka (おかか), er kjöt af randatúnfiski sem hefur verið hægsoðið, reykt með sérstakri aðferð og síðan gerjað og þurrkað með aðstoð sérstakrar myglu. Þegar kjötið hefur verið verkað þannig verður það þétt og hart, og hægt að hefla af því örþunnar flögur sem notaðar eru á ýmsan hátt í japanskri matargerð.
Ásamt þurrkuðum þara, kombu, er katsuobushi aðalinnihaldið í dashi sem er algengur súpugrunnur.
Casimir Funk
Kazimierz Funk (23. febrúar, 1884 - 19. nóvember, 1967), þekktur undir nafninu Casimir Funk, var pólskur lífefnafræðingur og er sagður eiga heiðurinn af fyrstu formúlunni fyrir vítamín árið 1912.
Kim Hamilton
Kim Hamilton (fæddur Dorothy Mae Aiken; 1932 – 2013) var bandarískur leikari.
Haparanda
thumb|right|240px|Haparanda Haparanda er borg í Sveitarfélaginu Haparanda í Svíþjóð. Árið 2010 bjuggu þar 4.856 manns.
Hraði
thumb|right|Orkuglampi verður til við árekstur á [[ofurhraði|ofurhraða í tilraun sem líkir eftir því hvað gerist þegar geimrusl á sporbaug rekst á geimskip.]] Hraði er vigurstærð, sem lýsir ferð og stefnu hreyfingarinnar. SI-mælieining er metri á sekúndu, táknað m/s. Hraði núll þýðir að hlutur sé kyrrstæður. Hraði bifreiða er mældur í kílómetrum á klukkustund (km/h), en 1 km/h = 0,278 m/s. Ljóshraði, sem er 299.792.458 m/s í tómarúmi, er mesti mögulegi hraðinn.
Athuga ber að stærð hraðavigursins kallast ferð (enska: speed), þó yfirleitt sé aðeins talað um hraða þegar átt er við ferð.
Skilgreining
Í daglegu tali er orðið hraði oft notað á óformlegan hátt, og getur þá átt við hugtökin ferð eða um meðalhraða.
Sé hraði hlutar á tilteknu tímabili þekktur, ásamt upphafsstaðsetningu hans, er hægt að finna staðsetningu hlutarins hvenær sem er á þessu tímabili með því að nota heildun.
Þar sem hröðun er fyrsta afleiða hraða er einnig er hægt að nota heildun til að finna hraða (v) hlutar hvenær sem er á tilteknu tímabili, að því gefnu að upphafshraði v0 og hröðun hlutarins á tímabilinu sé þekkt, með jöfnunni:
Meðalhraði
Meðalhraði er sá hraði sem hlutur hreyfist að jafnaði á yfir tiltekna vegalengd. Hægt er að finna hann með því að deila vegalengdinni sem hluturinn fór með þeim tíma sem tók að fara hana.
Meðalhraði er táknaður með \bar{v} (bókstafurinn v með lárétta línu yfir). Eins og þessi táknun ber með sér, þá er meðalhraðinn skilgreindur sem vigur.
Meðalhraði er reiknaður svona:
Tengt efni
Vitesse
Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu
Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu, keppir fyrir hönd Skotlands á alþjóðlegum vettvangi. Það spilaði fyrsta knattspyrnuleik sinn, í óformlegum leik gegn Englandi árið 1870 sem endaði með 1-1 jafntefli. Skotar hafa verið þekktir fyrir seinheppni í stórmótum, hafa marg oft komist í lokakeppnina, enn átt síðan átt erfitt með að komast upp úr riðlinum þegar út í sjálft mótið er komið.
Saga
Skotar eiga sér langa knattspyrnuhefð, enn hefur í gegnum tíðina reynst erfitt að komast upp úr riðilinum á heimsmeistaramótinu, þó svo þeir hafi ansi oft verið nálægt því að komast lengra í keppninni.
1950-1970: Upphafsárin
Árið 1958 var lokakeppnin haldin í Svíþjóð og aftur tóku Skotar þátt. Í fyrsta leiknum gerðu þeir 1-1 jafntefli á móti Júgóslavíu. En töpuðu síðan gegn Paragúvæ 2-3 og gegn sterku liði Frakka 1-2 og höfnuðu í neðsta sæti riðilsins. Þann 15. apríl árið 1967 spiluðu þeir frægan leik á móti Englendingum á Wembley. England hafði ekki tapað leik síðan þeir urðu heimsmeistarar árið 1966. Skotar unnu leikinn 3-2 með mörkum Denis law, Bobby Lennox, og Jim McCalli. Stuðingsmenn Skotlands þustu þá inná völlinn og kölluðu sig óformlega heimsmeistara, meira í gríni enn alvöru þó.
1974-1996 Fastagestir á HM og fræknir sigrar
Árið 1978 komust þeir aftur á heimsmeistaramótið. Í fyrsta leiknum töpuðu þeir gegn Perú 1-3, svo gerðu þeir 1-1 jafntefli á móti Íran, þeim tókst hinsvegar að sigra sterkt lið Hollendinga í lokaleiknum 3-2. Kenny Dalglish skoraði mark Skota. Þeim tókst einnig að tryggja sig í lokakeppnina árið 1982, enn duttu úr leik á lélegri markatölu enn Sovétríkin. Árið 1986 tókst þeim enn eitt skiptið að tryggja sig á stórmót og lentu í erfiðum riðli í þetta sinn með Vestur-Þýskalandi, Danmörku og Úrúgvæ. Það reyndist of erfitt og enn eitt skiptið þurftu þeir að sætta sig við að falla úr leik. Á EM 1996 Mættu Skotar Hollandi og Englandi og Sviss í riðlakeppninni, og það reyndist þeim of erfitt og þeir féllu þeir strax úr keppni.
2000- Ný öld, tíðindalítið
Öldin var framan af tíðindalítil fyrir skoska knattspyrnu. Liðinu tókst að tryggja sér sæti á EM 2021 með því að vinna Ísrael og Serbíu í umspili um laust sæti. thumb|Stuðingsmenn Skota "The Tartan Army" eru þekktir fyrir að gefa lítið eftir, þessi mynd er tekin í Mílanó árið 2005 fyrir landsleik á móti [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítölum ]]
thumb|Knáir kappar í átökum, Skotland-Holland í Riðlakeppni EM á Englandi árið 1996.
EM í knattspyrnu
thumb|[[Kenny Dalglish Skoraði 30 mörk í 102 landsleikjum fyrir Skotland á árunum 1971-1986.]]
Foxgrös
Foxgrös (fræðiheiti: Phleum) er ættkvísl grasa sem ýmist eru einærar eða fjölærar. Alls eru tegundir ættkvíslarinnar 15 talsins og margar hverjar ræktaðar sem fóður fyrir búfé.
Slátur
thumb|right|Blóðmör og lifrarpylsa. Slátur er íslenskur matur, gerður úr innmat og blóði lamba. Yfirleitt er orðið notað sem samheiti yfir blóðmör og lifrarpylsu en það er einnig haft bæði í þrengri og víðari merkingu; stundum táknar það aðeins blóðmör (og þá er talað um slátur og lifrarpylsu) en einnig er það haft um annan innmat úr sauðfé, blóð og haus. Þegar keypt er eitt slátur í verslun í sláturtíð inniheldur það vömb, mör, blóð, lifur, hjarta, nýru og sviðinn haus.
Slátur er haustmatur, gerður í sláturtíðinni og fyrr á öldum og fram yfir miðja 20. öld fór sláturgerð fram á hverju heimili á Íslandi. Hún hefur svo farið smáminnkanndi í þéttbýli þótt alltaf hafi margir tekið slátur og algengt að fjölskyldur tækju slátur saman. Eftir bankahrunið haustið 2008 varð vart við töluverða aukningu í slátursölu, enda er slátur ódýr matur. Tilbúið og soðið slátur, bæði blóðmör og lifrarpylsa, fæst einnig í verslunum árið um kring en sumir líta þó fyrst og fremst á það sem þorramat, enda þykir bæði nýtt og súrt slátur ómissandi á þorrabakkanum.
Blóðmör er stundum kryddaður og settar í hann rúsínur og kallast það rúsínublóðmör. Þegar hann er borinn fram heitur er oftast höfð með honum rófustappa og kartöflustappa eða soðnar kartöflur og sumir strá á hann sykri. Einnig má skera hann í sneiðar og steikja á pönnu. Lifrarpylsa er einnig borðuð heit með rófustöppu og kartöflum. Kaldan nýjan eða súrsaðan blóðmör og lifrarpylsu er algengt að skera í sneiðar og bera fram með grjónagraut eða hafragraut.
Ernir (Skutulsfjörður)
thumb|Ernir. Ernir er um 665 metra fjall í Skutulsfirði gegnt Ísafirði.
Gilbert du Motier de La Fayette
Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markgreifi af La Fayette (6. september 1757 – 20. maí 1834), yfirleitt kallaður La Fayette eða Lafayette í Bandaríkjunum, var frjálslyndur franskur aðalsmaður, herforingi og stjórnmálamaður. La Fayette barðist í bandaríska frelsisstríðinu og varð návinur George Washington, Alexanders Hamilton og Thomasar Jefferson. La Fayette lék einnig lykilhlutverk í frönsku byltingunni árið 1789 og í júlíbyltingunni árið 1830.
Tsai Ing-wen
Tsai Ing-wen (蔡英文 á kínversku) (f. 31. ágúst 1956) er taívanskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Lýðveldisins Kína (中華民國總統) eða Taívan. Tsai er annar forsetinn úr Lýðræðislega framfaraflokknum (DPP) og fyrsta konan sem gegnir embættinu. Hún er einnig fyrsti forsetinn sem er bæði komin af fólki af Hakka-þjóðerni og af taívönskum frumbyggjum, fyrsti ógifti forsetinn og fyrsti forsetinn sem hefur náð lýðræðislegu kjöri án þess að hafa fyrst verið borgarstjóri Taípei. Hún var formaður Lýðræðislega framfaraflokksins frá 2008 til 2012 og frá 2014 til 2018 og var forsetaframbjóðandi hans árin 2012 og 2016.
Gilbert du Motier de La Fayette
La Fayette var kallaður „hetja heimanna tveggja“ fyrir frægðarverk sín bæði í Ameríku og Frakklandi. Hann er einn af átta einstaklingum sem hafa verið lýstir heiðursborgarar Bandaríkjanna en hann hlaut þá stöðu ekki fyrr en árið 2002, löngu eftir dauða sinn.
Tsai Ing-wen
Tsai er menntuð í lögfræði og utanríkisverslun og var lögfræðiprófessor í Soochow-lögfræðiháskólanum og Chenchi-háskólanum eftir að hún útskrifaðist með bakkalárgráðu úr Taívansháskóla, mastersgráðu úr Cornell-lögfræðiskóla og doktorsgráðu úr Hagfræði- og stjórnmálavísindaskóla Lundúna. Árið 1993 var Tsai útnefnd til ýmissa ríkisstjórnarembætta og varð þar á meðal samningasmiður fyrir Taívan við Alþjóðaviðskiptastofnunina og einn höfunda héraðssambandsstefnu Lee Teng-hui forseta.
Þegar Chen Shui-bian gerðist forseti fyrir Lýðræðislega framfaraflokkinn árið 2000 varð Tsai ráðherra meginlandsmálefna utan flokks. Hún gekk í Lýðræðislega framfaraflokkinn árið 2004 og var í stuttan tíma meðlimur í löggjafarþingi Taívan. Eftir það varð hún varaforsætisráðherra þar til meðlimir ríkisstjórnarinnar sögðu af sér árið 2007. Hún var kjörin formaður DPP árið 2008 eftir að flokkurinn bað ósigur í forsetakosningunum það ár. Hún sagði síðan af sér sem formaður eftir að hún tapaði kjöri til forseta árið 2012.
Gilbert du Motier de La Fayette
Æviágrip
La Fayette fæddist til ríkrar landeignarfjölskyldu í Chavaniac í héraðinu Auvergne í miðhluta Frakklands. Líkt og var hefð í fjölskyldunni gekk hann í herinn og var orðinn hermaður þegar hann var þrettán ára. La Fayette sannfærðist um að barátta Bandaríkjamanna fyrir sjálfstæði væri réttsýn og ferðaðist því til Ameríku til að berjast í bandaríska frelsisstríðinu. Þar var hinn 19 ára gamli La Fayette gerður að majór-hershöfðingja en fékk ekki her til eigin umráða um sinn. La Fayette særðist í orrustunni við Brandywine en tókst að skipuleggja hörfun ásamt bandaríska hernum. La Fayette barðist einnig og stóð sig með sóma í orrustunni um Rhode Island. Í miðju stríðinu sneri La Fayette heim til Frakklands til þess að semja um aukinn stuðning Frakka við bandarísku uppreisnarmennina. Hann sigldi aftur til Ameríku árið 1780 og gegndi þaðan af ábyrgðarstöðum í meginlandshernum. Árið 1781 hindruðu La Fayette og her hans framsókn Cornwallis markgreifa í Virginíu þar til Frakkar og Bandaríkjamenn komu sér í stöðu fyrir umsátrið um Yorktown, þar sem stríðið var unnið.
Tsai Ing-wen
Tsai bauð sig fram sem borgarstjóri Nýju-Taípei árið 2010 en tapaði fyrir öðrum fyrrverandi varaforsætisráðherra, Eric Chu. Í apríl 2011 varð Tsai fyrsti kvenkyns forsetaframbjóðandi úr stórum stjórnmálaflokk í sögu Taívan eftir að hafa unnið nauman sigur í undankjöri flokksins. Hún var sigruð af frambjóðanda Kuomintang, Ma Ying-jeou, en vann stórsigur er hún bauð sig fram á ný fjórum árum síðar, árið 2016.
Gilbert du Motier de La Fayette
Æviágrip
La Fayette sneri heim til Frakklands og var árið 1787 útnefndur í aðalsmannaþingið sem var kallað saman í febrúar það ár vegna fjármálakreppunnar sem ríkti í landinu. Hann var kjörinn á stéttaþingið árið 1789, en þar hittust fulltrúar frönsku lögstéttanna þriggja; aðals-, klerka- og bændastéttarinnar. Eftir að stjórnlagaþing var stofnað hjálpaði La Fayette til við að semja mannréttindayfirlýsingu Frakklands, með aðstoð Thomasar Jefferson og að fyrirmynd sjálfstæðisyfirlýsingar Bandaríkjanna. Mannréttindayfirlýsingin höfðaði til hugmynda um náttúruréttindi til þess að leggja grunninn að helstu gildum lýðræðisríkis. La Fayette mælti einnig með því að þrælahald yrði bannað. Eftir að Bastillan féll þann 14. júlí 1789 var La Fayette útnefndur yfirforingi Þjóðvarðarliðsins og reyndi þaðan af að feta milliveg meðal byltingarmannanna. Í ágúst árið 1792 skipuðu róttæklingar úr röðum byltingarmanna handtöku La Fayette, en hann flúði úr landi í gegnum Holland, sem var undir stjórn Habsborgaraveldisins. Þar var La Fayette handtekinn af austurrískum hermönnum og dvaldi rúm fimm ár í fangelsi.
Tsai Ing-wen
Tsai vann endurkjör í forsetakosningum sem haldnar voru þann 11. janúar árið 2020 með rúmum 57 prósentum atkvæða gegn Han Kuo-yu, frambjóðanda Kuomintang. Han Kuo-yu hafði lagt áherslu á nánara samstarf við meginlandsstjórn Alþýðulýðveldisins Kína en Tsai hafði lagt áherslu á áframhaldandi sjálfstæði Taívans og hafnað möguleikanum á því að Taívan geti sameinast meginlandsstjórn Alþýðulýðveldisins líkt og Kínverjar vilja. Sigur Tsai og Lýðræðislega framfaraflokksins þótti merki um talsverð umskipti í taívönskum stjórnmálum þar sem stuðningur við hana hafði áður verið farinn að dala og flokkurinn hafði beðið ósigur í héraðskosningum árið 2018. Talið er að batnandi efnahagur hafi aukið stuðning við Tsai og að fjöldamótmælin í Hong Kong hafi gert marga Taívanbúa afhuga möguleikanum á því að gangast undir stjórn Alþýðulýðveldisins undir formerkjum „eins lands, tveggja kerfa“ líkt og gert er í Hong Kong.
Ratatouille (kvikmynd)
'Ratatouille er mynd sem fjallar um rottu sem tekur yfir veitingastað í París.
Króndúfa
Króndúfa (fræðiheiti: Goura cristata) er tegund dúfna.
Ferð
thumb|right|[[Flughraði|Flughraðamælir sem gefur upp ferð í hnútum.]] Ferð er stærð hraðavigursins, gjarnan táknuð með bókstafnum v. Ólíkt hraða hefur ferð enga stefnu, og eining ferðar er vegalengd (d) á hverja tímaeiningu (t). Það sem í daglegu tali er nefnt hraðamælir á bíl mælir því alla jafna ekki hraða heldur ferð, þar sem hann skráir engar upplýsingar um þá stefnu sem ekið er í. Til að fá upplýsingar um stefnuna þyrfti að notast við upplýsingar frá áttavita eða GPS tæki.
Stærðfræðilega má lýsa (meðal)hraða með eftirfarandi jöfnu:
Algengar mælieiningar sem lýsa hraða eru:
Breyting ferðar á tímaeiningu nefnist hröðun.
Veggmynd
thumb|Veggmynd í egypsku grafhýsi frá um 3500 fyrir Krist. thumb|Graffítiverk í nútíma borgarumhverfi Veggmynd er hvers konar listaverk sem er málað beint á vegg, loft eða annað varanlegt yfirborð eða fest á annan hátt. Einkenni veggmyndar eru að byggingarhlutar í tilteknu rými eru felld inn í myndverkið. Stundum eru veggmálverk máluð á risastóran striga og síðan fest við vegginn.
Lycksele
thumb|right|240px|Lycksele Lycksele er borg í Sveitarfélaginu Lycksele í Svíþjóð. Þar búa 12 289 manns (2010).
Flugbraut
Flugbraut er afmörkuð slétt braut þar sem flugvélar taka á loft og lenda. Flugbrautir geta haft sérútbúið yfirborð (t.d. malbikað eða steypt) eða verið frá náttúrunnar hendi. Þar sem öruggast er að taka á loft og lenda í beinum mótvindi eru flugbrautir gjarnan lagðar eftir þeirri vindátt sem er ríkjandi á svæðinu.
FK Kuban Krasnodar
FK Kuban Krasnodar (rússneska: Футбольный клуб "Кубань" Краснодар, umritun: Futbol'nyj Klub Kuban' Krasnodar) var rússneskt knattspyrnulið staðsett í Krasnodar, Rússland. Félagið var stofnað 1928. Árið 2018 varð það gjaldþrota.
Norðurland eystra
thumb|right|Kort af Íslandi sem sýnir Norðurland eystra litað rautt. Norðurland eystra er hérað sem nær yfir austurhluta Norðurlands. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta kjördæmum Íslands árið 1959 og náði yfir Eyjafjarðarsýslu, Suður-Þingeyjarsýslu og Norður-Þingeyjarsýslu ásamt með kaupstöðunum Akureyri, Ólafsfirði, Dalvík og Húsavík. Sjá grein um Norðurlandskjördæmi eystra varðandi úrslit alþingiskosninga í kjördæminu. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir 2003 var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað Austurlandskjördæmi til að mynda Norðausturkjördæmi.
Michael Paul Chan
Michael Paul Chan (fæddur 26. júní 1950) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín sem Michael Tao í The Closer og Major Crimes.
Norðurland eystra
1992 var Héraðsdómur Norðurlands eystra stofnaður með aðsetur á Akureyri.
Michael Paul Chan
Einkalíf
Chan fæddist í San Francisco og er af þriðju kynslóð kínversk-amerískrar fjölskyldu.
Norðurland eystra
Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem Hagstofa Íslands notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, Fjallabyggð, telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af Þórshafnarhreppi og Skeggjastaðahreppi sem sameinuðust í Langanesbyggð.
Michael Paul Chan
Einkalíf
Chan stundaði nám í leiklist við American Conservatory Theater í San Francisco.
Norðurland eystra
1. desember 2007 bjuggu 28.797 á Norðurlandi eystra, þar af 17.073 á Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík Siglufjörður og Ólafsfjörður.
Michael Paul Chan
Einkalíf
Chan hefur verið giftur Christina Ann Chan síðan 1975 og saman eiga þau eitt barn.
Leikhús
Chan er einn af upphafsmönnum að Asian American Theater Company sem staðsett er í San Francisco. Fyrsta leikhúsverk Chan var árið 1977 í The Year of the Dragon hjá Asian American Theatre Company. Árið 1981 kom hann fram í leikritinu Family Devotions sem Robert.