cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monty Python
Eftir þættina
Einn meðlimur hópsins Graham Chapman greindist með krabbamein í nóvember 1988 og lést af völdum þess 4. október 1989.
Meðlimirnir komu saman í nokkur skipti á sviði eftir dauða Chapman og síðast árið 2014. Hvað varðar verkefni einstakra meðlima má nefna að Terry Gilliam sneri sér að leikstjórn. Michael Palin gerði ferðaþætti, Eric Idle skapaði leikritið Spamalot byggt á Python og John Cleese lék aðallega í kvikmyndum. Terry Jones greindist með heilabilun árið 2015 og lést árið 2020.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1987
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1987 var sú 32. og var haldin 9. maí 1987 í Brussel, Belgíu eftir að Sandra Kim hafði unnið keppnina árið áður. Viktor Lazlo var kynnir kvöldsins og Johnny Logan, keppandi Írlands, bar sigur úr býtum með lagið Hold Me Now. Logan hafði áður unnið keppnina árið 1980 og varð hann fyrsti keppandi til þess að vinna keppnina tvisvar. 22 lönd tóku þátt í kepninni og var það nýtt met, en Mónakó, Malta og Marokkó voru einu löndin sem höfðu áður tekið þátt sem voru ekki með það ár. Mikill ágreiningur varð í Ísrael yfir lagi þeirra það ár, Shir Habatlanim, sem var sungið af grínistum. Menningarráðherra þeirra hótaði að segja af sér ef lagið yrði sungið í Brussel þó ekkert hafi orðið úr því þegar lagið var sent í keppnina. Lagið, sem er betur þekkt sem Hoopa Hoole, varð seinna mjög vinsælt á Íslandi.
Margrét Þórðardóttir
Margrét Þórðardóttir (einnig þekkt í þjóðsögum sem Galdra-Manga) var vestfirsk kona sem uppi var á 17. öld. Hún var ásökuð um galdra og spunnust af því dómsmál. Var Þórður faðir hennar brenndur fyrir galdra. Var hann sakaður um að valda veikindum kvenna og var Galdra-Manga síðar einnig sökuð um það.
Varðveist hefur eiður sem sex eiðsvættiskonur sóru 10. júní 1661 og er hann svohljóðandi:"„Til þess leggur þú hönd á helga bók, og það segir þú guði almáttugum, að þann eið, er Margréti Þórðardóttur var til dæmdur anno 1659 að Kirkjubóli við Steingrímsfjörð fyrir fjögra manna áburð, hana borið hafa fullkomnum galdraverkum, kvennpersónum hér í sveit til meinsemda, hyggið þið eptir ykkar hreinni samvizku áður nefhdri Margréti Þórðardóttur heldur ósæran en særan og greinda Margréti heldur seka en óseka í greindu málí, og þennan eið sverjið þið hvorki fyrir vild né óvild við nokkra persónu, karl eða konu, eður nokkurra muna sakir, heldur alleinasta ykkar samvizku og sannleikans vegna, og að stöfuðum eiði sé ykkur guð hollur, sem satt segið, gramur, ef þið ljúgið.“"Þrátt fyrir galdraáburð 1659 og eiða 1661 var Galdra-Manga ekki brennd. Hún sór af sér galdra þann 18. ágúst 1662 en í þeim vitnisburði segir hún:"„Til þess legg ég Margrét Þórðardóttir hönd á helga bók, og það segi ég almáttugum guði, að ég hefi aldrei, ung né gömul, á allri æfi minni galdur lært, ekki heldur með galdri eða fordæðuskap mein gert eða gera látið nokk(ur)ri karlmanns eða kvenmanns persónu, ungri né gamalli, ekki heldur gripum fénaði, eða fjárhlutum nokkurs manns.“"Margrét er lýst svona: „Er hún svo að yfirlit: Vel að meðalvexti, ljósleit, kinnbeinahá, léttfær og skynsöm í máli. Kveður nærri kvenna best."
Galdra-Manga flýði á náðir prests á Stað á Snæfjallaströnd. Presturinn hét Tómas og var ekkjumaður. Gögn sýna að presturinn hafi greitt sekt fyrir þriðja og fjórða frillulífisbrot sitt og Margrétar og þau hafi þannig átt fjögur börn. Presturinn missti kallið og kvæntist Galdra-Möngu og þau bjuggu á Sandeyri og síðan í Unaðsdal á Snæfjallaströnd. Í manntalinu 1703 býr hún á Lónseyri á Snæfjallaströnd hjá syni sínum.
Bókin Galdra-Manga – Dóttir þess brennda eftir finnska rithöfundinn Tapio Koivukari fjallar um Margréti. Bókin hefur komið út á íslensku og finnsku.
Mósúl
thumb|Áin Tígris við Mósúl. thumb| Í júní 2017 hafði íraski herinn náð yfirráðum í borginni austur af Tígris og megninu af austurhlutanum fyrir utan elsta hlutann. Mósúl er önnur stærsta borg Íraks og er í norðurhluta landsins. Þar er íbúafjöldi um tvær og hálf milljón en íslamska ríkið réðu yfir borginni frá 2014 til 2017 og ráku út eða myrtu minnihlutahópa þar. Íraksher, Kúrdar og bandamenn þeirra undirbjuggu gagnárás á borgina og endurheimtu hana að fullu úr höndum vígahópsins í júlí árið 2017.
Hið sögulega svæði Assýría var þar sem Mósúl er og ýmis heimsveldi eins og Sassanídar og Ottómanveldið hafa ráðið yfir borginni. Eftir fyrri heimstyrjöld tók Breska heimsveldið við yfirráðum en stuttu síðar náðust samningar milli Tyrkja og Breta um að svæðið yrði hluti af Nineveh héraði Íraks. Á þriðja áratug 20. aldar fannst olía í nágrenni Mósúl.
Íbúar Mósúl koma frá mörgum menningarheimum: Kúrdar, Súnní-Arabar, kristnir Assýringar, Jasídar, Túrkmenar og Armenar. Gyðingaminnihluti var þar fram að miðri 20. öld en gyðingar flýðu þá til Ísraels.
Sögulegar moskur og kirkjur eru í borginni. Áin Tígris rennur í gegnum hana.
Umsátrið um Mósúl árið 2016-2017
Stjórnarher Íraks (30 þúsund) og Kúrdar (4 þúsund) hófu að sitja um borgina þann 16. október 2016 og undirbúa árás á Íslamska ríkið sem hefur borgina undir sínu valdi. Um 4000-8000 hermenn Íslamska ríkisins verja borgina. Í janúar 2017 hafði íraski herinn náð austurhlutanum á sitt vald.
Í júní 2017 var Íslamska ríkið einungis með gamla borgarhlutann í vesturhlutanum undir valdi sínu. Þar voru þeir með yfir 100 þúsund manns í haldi og notuðu það til að skýla sér. Flóttafólk var skotið sem flýði. Sameinuðu þjóðirnar áætla að 862 þúsund íbúar Mosúl hafi flúið frá því að bardagar um borgina hófust. Í júlí náði íraski herinn borginni að fullu.
Patricia Churchland
Patricia Smith Churchland (fædd 16. júlí 1943 í Oliver, British Columbia í Kanada) er kanadískur heimspekingur og prófessor í heimspeki við Kaliforníuháskóla í San Diego. Hún hlaut MacArthur-verðlaunin árið 1991.
Churchland hlaut menntun sína við Háskólann í British Columbia, Pittsburgh-háskóla og Oxford-háskóla. Hún kenndi heimspeki við Háskólann í Manitoba frá 1969 til 1984. Patricia er eiginkona heimspekingsins Pauls Churchland.
Churchland hefur einkum einbeitt sér að tengslum taugavísinda og heimspeki. Ásamt eiginmanni sínum Paul er hún einn helsti málsvari útrýmingarefnishyggju en samkvæmt henni eru hugtök alþýðusálfræðinnar á boðr við skoðun og meðvitund óskýr og illa skilgreind hugtök sem koma til með að verða óþörf í fræðilegri útskýringu á starfsemi heilans. Patricia hefur einnig verið kölluð náttúruhyggjusinni af því að hún telur að rannsaka beri hugann með vísindalegum aðferðum. Hún hefur undanfarið rannsakað hvernig gera megi grein fyrir vali, ábyrgð og undirstöðum siðferðisins á grundvelli heilastarfsemi.
Grótta
Fyrsti vitinn í Gróttu var reistur af dönsku vitastofnuninni árið 1897. Núverandi viti er sívalur 23 metra hár hvítur steinsteyptur turn, reistur árið 1947. Vitavörður var búsettur í vitavarðarhúsinu í Gróttu frá 1897 til 1970. Ljóseinkenni Gróttuvita er Fl(3) WRG 20s (3 þrískipt blikkljós á 20 sekúndna fresti).
Landslagsbreytingar
Miklar breytingar hafa orðið við Gróttu frá því að land byggðist, bæði vegna landsigs og landbrots, og geta því þau einkenni sem voru tilefni nafnsins verið horfin. Af elstu kortum má sjá að Grótta var upphaflega landföst, þ.e. nyrsti hluti Seltjarnarness. Áður var malarkambur úr Gróttu yfir í Suðurnes á Seltjarnarnesi, þar sem golfvöllurinn er nú. Þar fyrir innan var Seltjörn, sem gaf nesinu nafn. Malarkamburinn er nú horfinn og tjörnin orðin sjávarvík, en e.t.v. hefur Bakkatjörn áður verið innsti hluti Seltjarnar.
Um nafnið Gróttu
Orðið grótta merkir jarðfall eða hola, en það gæti einnig hafa þýtt hellir, sbr „grotta“ í sænsku. Grótta (eða grótti, kk) getur einnig verið kvörn til að mala korn, sbr. kvæðið Gróttasöng, og er nafnið þá dregið af holunni sem er á efri kvarnarsteininum, sem kornið var látið í.
Maríukirkjan í Rostock
thumb|Maríukirkjan í Rostock Maríukirkjan er aðalkirkjan í þýsku borginni Rostock. Hún var reist á 13. og 14. öld á grunni eldri kirkju. Í heimstyrjöldinni síðari var Maríukirkjan eina kirkjan sem slapp við skemmdir og eyðingu. Byggingin er hins vegar orðin mjög gömul og lætur á sjá sökum vanrækslu.
Saga Maríukirkjunnar
thumb|Altaristaflan 1279 reis fyrirrennari Maríukirkjunnar á reitnum. Af þeirri kirkju er aðeins hluti af grunninum og turninum eftir. Hún gekk fljótt úr sér og var rifin þegar núverandi kirkja var reist. Smíðin hófst 1290 og þjónaði Maríukirkjan í Lübeck sem fyrirmynd að henni. Kirkjan er með langskip og stóru þverskipi. Þannig er kirkjan nærri jafn löng og hún er breið, þ.e. 76 metra löng og 73 metra breið yfir þverskipið. Kórinn er einnig óvenjulega stór. Árið 1419 var háskólinn í Rostock formlega stofnaður í hinni ókláruðu en nothæfu kirkju. 1440 var smíði turnsins lokið, en kirkjan sjálf var ekki fullsmíðuð fyrr en 1454 og var hún þá helguð Maríu mey. Við siðaskiptin snemma á 16. öld var kirkjunni breytt í lúterska kirkju og er hún það enn í dag. 40 ölturu voru í kirkjunni upphaflega, en við siðaskiptin voru þau fjarlægð. Aðeins tvö fengu að standa. 1796 fékk kirkjan núverandi spíru. Í viðgerðum 2005 komu í ljós nokkrar freskur frá 14. öld sem kalkað hafði verið yfir. Maríukirkjan var eina stóra kirkjan í borginni sem slapp við skemmdir af völdum loftárása heimstyrjaldarinnar síðari. Nokkrar fosfórsprengjur spungu í og við kirkjuna, en það tókst á síðustu stundu að ráða niðurlögum eldsins áður en hann breiddist út. Þar af leiðandi var Maríukirkjan einnig eina kirkjan sem var í nothæfu ástandi að stríði loknu. Aðrar kirkjur þurftu viðgerðar við og tók það langan tíma. Þar af leiðandi var viðhald Maríukirkjunnar lítil sem ekkert. Hún er því orðinn nokkuð löskuð og lætur vel á sjá á nokkrum stöðum. Auk notkunar sem sóknarkirkju sækja um 200 þús ferðamenn kirkjuna heim árlega.
Altaristaflan
thumb|left|Predikunarstóllinn Altaristaflan er glæsilegt listaverk á tveimur hæðum. Það var hannað af Christian Stoldt frá Berlín og smíðað á verkstæði þar í borg. Taflan er skreytt þremur málverkum, litlu neðst en stórum ofar. Aðalmálverkið sýnir upprisu Krists. Litla málverkið neðst sýnir síðustu kvöldmáltíðina. Efsta málverkið sýnir þegar heilagur andi kemur yfir postulana. Allra efst er geislakóróna með hið alsjáanda auga Guðs. Mýmargar styttur eru festar á töfluna. Til sitthvorrar handar eru skriftarstólar.
Predikunarstóllinn
thumb|Skírnarfonturinn Predikunarstóllinn er óvenju langt frá altarinu og stendur nærri því í miðjum sal. Ástæðan fyrir því er hinn lélegi hljómburður kirkjunnar, þannig að nauðsynlegt þótti að hafa predikunarstólinn nálægt söfnuðinum. Stóllinn var smíðaður 1574 og er sagður vera eftir Rudolf Stockmann frá Antwerpen. Hann smíðaði einnig predikunarstóla fyrir aðrar kirkjur í borginni á 16. öld. Til að komast upp í stólinn verður að ganga upp lítinn hringstiga úr viði. Tröppurnar, stóllinn og hjálmurinn er hin mesta völundarsmíði og skreytt með styttum og súlum. Allar stytturnar sýna myndefni úr Biblíunni.
Skírnarfontur
thumb|left|Stjörnuúrið Skírnarfontur kirkjunnar er úr bronsi og var gerður 1290 (samkvæmt innskrift). Hann er því eldri en kirkjan sjálf. Fonturinn er gríðarlega stór og er reyndar stærsti bronsfontur frá miðöldum á Eystrasaltsvæðínu. Einkennandi er að fonturinn sjálfur og lokið eru ólík að gerð og er talið að þetta tvennt hafið verið gert af tveimur mismunandi listamönnum. Skrautfígurur fontsins voru steyptar með, en fígúrur á lokinu voru settar á eftirá. Flestar sýna fígúrurnar atriði úr píslasögu Jesú. Allur fonturinn hvílir á litlum mannsfígúrum sem eiga að tákna fjórar höfuðskepnur náttúrunnar. Hann er alls 2,95 metrar á hæð. Stærðin er tilkomin sökum þess að í þessari kirkju tíðkaðist að dýfa skírnþeganum (barninu) að öllu leyti ofan í vatnið. Meðan heimstyrjöldin síðari geysaði var fonturinn grafinn í jörðu í smábænum Belitz. Hann var ekki settur á sinn stað aftur fyrr en 1951.
Stjörnuúr
thumb|Klukkurnar eru ónothæfar Í kirkjunni er stjörnuúr sem er 11 metra hátt. Það var smíðað 1379, en umbreytt 1472. Þá var sett lítið klukknaspil í það, sem gengur á klukkutíma fresti. Fígúrur á hjóli ganga hins vegar aðeins tvisvar á dag. Úrið var uppgert 1641-43. Úrið sýnir ekki aðeins tímann, heldur einnig tunglgöngu, afstöðu tungls og sólar í dýrahringnum, sólaruppkomu, lengd dags og nætur og hátíðisdaga (páskar og jól). Meðan heimstyrjöldin síðari geysaði var úrið fært á öruggan stað og sett aftur á sinn stað 1951. 1974-77 var klukknaverkið uppgert, en það samanstendur af 2000 stykkjum.
Klukkur
Í kórnum standa tvær kirkjuklukkur á gólfinu og eru báðar með sprungu. Sú stærri vegur tæplega 4 tonn og var gerð um 1300. Sú minni vegur tæplega 3 tonn og var gerð 1409. Á síðari árum var reynt að sjóða brotin saman, en þau sprungu upp aftur við prufuhringingu. Þær eru því með öllu ónothæfar.
Fredrik Bajer
Fredrik Bajer (21. apríl 1837 – 22. janúar 1922) var danskur rithöfundur, liðsforingi, kennari, stjórnmálamaður og friðarsinni sem hlaut ásamt Svíanum Klas Pontus Arnoldson friðarverðlaun Nóbels árið 1908.
Æviágrip
Fredrik Bajer var sonur prestsins Alfreds Bajer (1807-1880) og Cecilie Louise Crone (1815-1900). Foreldrar hans höfðu gengið í hjónaband árið 1836 og Fredrik var elstur af fjórum börnum þeirra. Nafn hans var ritað Fredrik Beÿer í fæðingarvottorði hans úr kirkjubók Næstved.
Fredrik Bajer gekk í gagnfræðaskólann í Sórey frá 1848 til 1854 en stuttu fyrir stúdentspróf hætti hann námi við skólann til þess að gerast herliðsforingi. Hann barðist sem lautinant í seinna Slésvíkurstríðinu árið 1864 gegn Prússlandi og Austurríki og varð yfirlautinant fyrir lok stríðsins. Hann settist síðan að í Kaupmannahöfn og vann þar fyrir sér og fjölskyldu sinni sem kennari, þýðandi og rithöfundur.
Árið 1867 gekk Bajer í Alþjóðlega friðarbandalagið sem Frédéric Passy hafði stofnað og vann fyrir það í Skandinavíu. Árið 1872 var Bajer kjörinn á danska fólksþingið fyrir Sameinaða vinstriflokkinn (da. Det forenede Venstre) og sat á þingi til ársins 1895. Í stjórnmálum var Bajer virkur í umræðu um samfélagsmál og kynjajafnrétti. Hann mælti auk þess með því að hlutfallskosningar yrðu teknar upp, studdi við fríverslun og fyrir stofnun borgaralegra hersveita í stað hefðbundins atvinnuhers. Ásamt eiginkonu sinni, kvenréttindakonunni Matilde Bajer (f. Schlüter), stofnaði hann dönsku Kvennasamtökin árið 1871. Hann var ritstjóri vikublaðsins Lýðvinarins (d. Folkevennen) frá 1877 til 1879 og samdi ritverk þar sem hann lýsti hugmyndum um alþjóðlega gerðardómstóla og friðarstörf í anda frjálslyndisstefnu.
Árið 1882 stofnaði Bajer samtök fyrir hlutleysi Danmerkur, sem síðar voru kölluð danska Friðarbandalagið (d. Dansk Fredsforening). Hann var formaður samtakanna frá 1884 til 1892.
Árið 1891 var Bajer meðal stofnenda Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar í Bern. Hann var forseti samtakanna til ársins 1907 og heiðursforseti þeirra eftir það. Hann sótti friðarráðstefnur Alþjóðabandalagsins fyrir friði og frelsi, friðarráðstefnur Norðurlandanna og næstum allar alþjóðlegar friðarráðstefnur.
Þegar Bajer hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1908 gagnrýndi hann alþjóðlegar friðarhreyfingar fyrir skipulagsleysi þeirra. Hann var ekki lengur virkur í friðarstörfum þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914.
Flest skjöl Bajers eru geymd í Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn og lítill hluti þeirra í Konunglega bókasafninu í Stokkhólmi. Bajer er grafinn í Bispebjerg-kirkjugarðinum í Kaupmannahöfn. Árið 1923 létu dönsk friðarsamtök og kvenfélög reisa minnisvarða eftir Einar Utzon-Frank til heiðurs Bajer í Fælledparken í Kaupmannahöfn. Torgið Fredrik Bajers Plads í borginni er jafnframt nefnt eftir honum.
Úran
Úran (eða úraníum eða úranín) er silfurhvítt frumefni sem flokkast sem aktiníð og situr 92. sæti lotukerfisins og hefur þar af leiðandi 92 róteindir og 92 rafeindir. Því var gefið efnatáknið U. Massatala úrans er 238, atómmassi þess er 238,0389 og þar sem það er í 92. sæti lotukerfisins þýðir það að úran hafi 146 nifteindir. Úran-238 er megin innihald sneydds úrans og er langalgengasta samsæta úrans, en um 99,284% úrans í náttúrunni er úran-238 sem hefur helmingunartíma sem spannar meira en 4 miljarða ára. Úran-235 er hins vegar næst algengasta samsæta úrans sem er aðalinnihald auðgaðs úrans.
Úran er einkum notað sem kjarnorkueldsneyti. Einnig notað sem geislahlíf gegn hágeislavirkum efnum og í fleyga skriðdrekaskota. Í fyrstu kjarnorkusprengjunni Little Boy („Smádrenginum“ eða „litla drenginum“) var úran notað sem sprengiefni.
Sitkalús
Sitkalús er upprunnin í Evrasíu og hafa tegundir grenis þaðan myndað ýmsar varnir gegn henni. Amerískar tegundir verða fremur fyrir skaða af henni, en þá aðallega útlitslega. Það er mjög sjaldgæft að hún drepi trén.
Hún er fæða smáfugla eins og glókolls, og skordýra eins og maríubjalla.
Á Íslandi
Til Íslands kom sitkalús 1959, í Reykjavík og var það að öllum líkindum með innfluttum jólatrjám, en það haust var sitkalúsarfaraldur í norðurhluta Evrópu. Hún er nú um allt land.
Alucard
Alucard getur þýtt eftirfarandi:
Lirfa
200px|thumb|Lirfa Lirfa er eitt þróunarstig skordýra sem hefur gengið í gegnum fyrstu myndbreytingu. Lirfur líta stundum allt öðruvísi út en skordýrið sjálft, t.d. er tólffótungurinn mjög ólíkur fiðrildinu sjálfu. Gangur tólffótungsins nefnist kryppugangur, en lirfan hefur þrjú fótapör á fremstu liðunum en tvö pör af gangvörtum á aftasta lið og færir sig úr stað með kryppugangi (fetar sig áfram). Lirfur eru oft mikill skaðvaldur á trjám og gróðri.
Þorfinnur (fjall)
thumb|Þorfinnur. Berggangurinn [[Klofningur í Önundarfirði|Klofningur í forgrunni.]] Þorfinnur er um 730 metra fjall sem liggur gegnt Flateyri við suðurströnd Önundarfjarðar.
Orrustan við Lepanto
thumb|right|Orrustan við Lepanto eftir óþekktan listamann. Orustan við Lepanton getur átt við eftirfarandi:
Lögin mín
Lögin mín er plata með íslenska tónlistarmanninum Bubba Morthens sem kom út í tilefni fimmtugsafmælis Bubba 6. júní 2006. Á plötunni söng Bubbi bestu lög sín ásamt nýjum að mestu leyti alveg akústísk. Platan var fyrsta plata Bubba undir merkinu BLCD001, eða Blindsker CD 001.
Shola Ameobi
Foluwashola "Shola" Ameobi (fæddur 12 Október 1981) er atvinnumaður í knattspyrnu hjá Newcastle United og leikur þar sem framherji. Hann er fæddur í Nígeríu en var alinn upp í Englandi. Ameobi var kallaður til enska U-21 landsliðsins áður en hann þreytti frumraun sína í Nígeríska landsliðinu árið 2012. Hann er eldri bróðir leikmannanna Tomi og Sammy. Amoobi hefur leikið oftar með Newcastle en nokkur annar núverandi leikmaður og hlaut orðu árið 2010 þegar félagið vann meistaradeildarbikar. Omeobi fékk viðurnefnið "Mackem Slayer" fyrir hátt markaskor gegn keppinautunum í Sunderland.
Jonathan Winters
Jonathan Harshman Winters III (fæddur 11. nóvember 1925; látinn 11. april 2013) var bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Papa Smurf í The Smurfs.
Guðmundur Steingrímsson
Guðmundur Steingrímsson (fæddur 28. október 1972) er fyrrverandi formaður Bjartrar framtíðar og fyrrum alþingismaður Suðvesturkjördæmis. Guðmundur hafði áður verið kjörinn á þing fyrir Framsóknarflokkinn í Norðvesturkjördæmi í alþingiskosningunum 2009. Þá var hann varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi 2007-2009
Guðmundur stofnaði Bjarta framtíð ásamt Heiðu Kristínu Helgadóttur og fleirum úr Besta flokknum í upphafi árs 2012. Í kosningunum 2013 fékk Björt framtíð 8,2% atkvæða og 6 þingmenn kjörna. Guðmundur var áður blaðamaður og stjórnandi Kvöldþáttarins sem sýndur var á sjónvarpsstöðinni Sirkus. Guðmundur er einnig tónlistarmaður og meðlimur í hljómsveitinni Ske. Guðmundur hefur starfað sem blaðamaður og er höfundur bókarinnar Áhrif mín á mannkynssöguna, sem kom út árið 2003. Guðmundur er sonur Steingríms Hermannssonar, fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Framsóknarflokksins og Eddu Guðmundsdóttur myndlistarkonu.
Guðmundur útskrifaðist úr Menntaskólanum í Reykjavík árið 1992 og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, 1990-1991.
Guðmundur er einnig þekktur fyrir hlutverk sitt sem Gummi frændi í þáttunum Sjáumst með Silvíu Nótt.
Þann 22. ágúst 2011 bárust fregnir af því að Guðmundur ætlaði að segja sig úr Framsóknarflokknum vegna djúpstæðs ágreinings um stefnu og hugmyndir. Hann sagðist vilja stofna nýjan flokk. Tilkynnt var 6. janúar 2012 að nýtt stjórnmálaafl Guðmundar Steingrímssonar og Besta flokksins hefði hlotið nafnið Björt framtíð. Nafnið var fengið úr nafnasamkeppni og sendu tæplega 2000 manns inn tillögur.
Guðmundur var fyrst um sinn formaður Bjartrar framtíðar en með fylgistapi í könnunum var ákveðið að Óttarr Proppé tæki við formannsembættinu. Guðmundur ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningum 2016
Lyfta
thumb|230px|Tvær lyftur í [[neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar.]]
Lyfta er rafknúinn lyftibúnaður í háum húsum til fólks- eða vöruflutninga, sbr. fólkslyftur (t.d. talnabandslyftur) og vörulyftur. Einnig eru til heylyftur sem eru notaðar til að flytja hey úr hlöðu að garða eða jötu, skíðalyftur (svo sem stólalyftur) til að flytja skíðafólk upp í fjall, vinnulyftur sem notaðar eru við byggingu og viðhald húsa og eru þær bæði til rafknúnar og díselknúnar. Vökvalyftur eru lyftur sem knúnar eru vökvaþrýstingi til að lyfta þungum hlutum (eins og t.d. vagnlyftur).
Fyrsta fólkslyfta í íbúðarhúsi hér á landi var tekin í notkun 11. febrúar 1960. Þá voru gangsettar þrjár lyftur sama daginn í Prentarablokkinni, Kleppsvegi 2-6.
Stærðsta lyfta í heiminum er útlensk lyfta sem getur rúmað 2350 menn og er meterslengd hennar 25 fermetrar, lyftan var framleidd í lyftugerðarversmkiðju KONE fyrir indverja.
Saffó
thumb|Höfuð konu frá Glyptótekinu í München, auðkennd sem „líklega eintak af mynd Silanion af Saffó frá fjórðu öld f.Kr. þar sem hann tók sér skáldaleyfi Sappho (Gríska: Σαπφώ Sapphō [sap.pʰɔ̌ː]; forngríska Ψάπφω Psápphō; c. 630 – c. 570 f.Kr) var forngrískt skáld frá Eresos eða Mýtilene á eyjunni Lesbos. Saffó er þekkt fyrir ljóðakveðskap sinn, skrifaðan til þess að vera sunginn ásamt tónlist. Í fornöld var Saffó almennt álitin eitt merkilegasta ljóðskáld síns tíma og fékk eins og „Tíunda músan“ og „Skáldkonan“. Flest ljóð Saffóar eru nú glötuð og það sem er til hefur að mestu varðveist í brotakenndri mynd; aðeins „Óðurinn til Afródítu“ er vissulega allur varðveittur. Jafnframt ljóðakveðskap fullyrtu fornir útskýrendur að Saffó hefði skrifað falleg og jambísk ljóð. Þrjú spakmæli sem kennd eru við Saffó eru til, en þetta eru í raun hellenískar eftirlíkingar af stíl Saffóar.
Lítið er vitað um líf Saffóar. Hún var af auðugri fjölskyldu frá Lesbos, þó nöfn foreldra hennar séu ekki þekkt. Fornar heimildir segja að hún hafi átt þrjá bræður; Kharaxos (Χάραξος), Larikhos (Λάριχος) og Evrygios (Εὐρύγιος). Tveir þeirra, Kharaxos og Larikhos, eru einnig nefndir í bræðraljóðinu sem uppgötvaðist árið 2014. Hún var gerð útlæg til Sikileyjar um 600 f.Kr. og hélt mögulega áfram að starfa þar til um 570 f.Kr. Samkvæmt goðsögn drap hún sig sjálfa með því að stökkva af klettunum á Lefkas vegna ástar sinnar á ferjumanninum Faón.
Saffó var afkastamikið skáld og samdi líklega um 10.000 línur. Ljóð hennar voru vel þekkt og mjög dáð í gegnum stóran hluta fornaldar, og hún var meðal kanóna níu ljóðskáldanna sem voru mest metin af fræðimönnum í hellenískri Alexandríu. Ljóð Saffóar þykja enn framúrskarandi og verk hennar halda áfram að hafa áhrif á aðra rithöfunda. Fyrir utan ljóðin er hún vel þekkt sem tákn um ást og þrá milli kvenna þar sem orðin saffísk og lesbísk eru dregin af nafni hennar og nafni heimaeyjunnar. Þótt mikilvægi hennar sem skáld sé óumdeilanlegt, hafa allar túlkanir á verkum hennar verið litaðar og undir áhrifum umræðu um kynhneigð hennar.
Fornar heimildir
Það eru þrjár uppsprettur upplýsinga um líf Saffó: vitnisburður hennar, samtímasögur og það sem hægt er að tína til úr eigin ljóðum – þó fræðimenn séu varkárir þegar þeir lesa ljóð sem ævisöguheimild.
Vitnisburðir er listhugtak í fornum fræðum sem vísar til safns klassískra ævisögulegra og bókmenntalegra tilvísana í klassíska höfunda. Vitnisburðurinn um Saffó inniheldur ekki tilvísanir í samtíma Saffó. Lýsingarnar á lífi Saffóar sem koma fram í vitnisburðunum þarf alltaf að meta með tilliti til sögulegrar nákvæmni, því margar þeirra eru vissulega ekki réttar. Vitnisburðirnir eru einnig uppspretta þekkingar um hvernig kveðskap Saffó var tekið í fornöld. Sum smáatriði sem nefnd eru í vitnisburðunum eru fengin úr ljóðum Saffóar sjálfrar, sem er mjög áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að vitnisburðirnir eru frá þeim tíma þegar meira af ljóðum Saffóar voru til en raunin er fyrir nútíma lesendur.
Jiro Miyake
Jiro Miyake (? - 30. nóvember 1984) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Yukio Mishima
thumb|right|Mishima árið 1956 Yukio Mishima (三島 由紀夫 - Mishima Yukio) var dulnefni Kimitake Hiraoka (平岡 公威 - Hiraoka Kimitake) (14. janúar 1925 – 25. nóvember 1970) sem var japanskur rithöfundur og leikskáld. Sjóarinn sem hafið hafnaði (japanska: 午後の曳航) er eina bók Mishima sem hefur verið þýdd á íslensku. Yukio Mishima framdi harakírí ásamt tveimur fylgismönnum eftir misheppnað valdarán.
Aulus Gellius
Aulus Gellius (um 125 - eftir 180) var latneskur rithöfundur og málfræðingur, hugsanlega af afrískum uppruna en líklega fæddur og uppalinn í Róm.
Hann nam málfræði og mælskulist í Róm og heimspeki í Aþenu. Að námi sínu loknu í Aþenu sneri hann aftur til Rómar.
Eina ritverk hans, Attíkunætur (Noctes Atticae) dregur nafn sitt af því að hann hóf vinnu við það langar vetrarnætur á Attíkuskaganum á Grikklandi. Hann hélt áfram að vinna í verkinu eftir að hann sneri aftur til Rómar. Í verkinu ægir saman fróðleik um margvísleg efni, svo sem málfræði, rúmfræði, heimspeki, sagnfræði og flestum öðrum þekkingargreinum hans tíma. Ritið er í tuttugu bókum. Þær eru allar varðveittar nema áttunda bók en úr henni er einungis varðveitt efnisyfirlit.
Aspasía
thumb|right|Teikning af höggmynd af Aspasíu. Aspasía (um 469 f.Kr. – 406 f.Kr.) var ástkona Períklesar og meistari bæði í mælskulist og ritlist. Eftir lát eiginkonu hans um 445 f.Kr. bjó hún hjá honum sem eiginkona hans. Heimili þeirra í Aþenu varð miðstöð fyrir rithöfunda, listamenn og hugsuði eins og Anaxagóras og Feidías. Bæði Platón og Æskínes tala um að hún hafi haft mikil áhrif bæði á mælskulist og stjórnmálaskoðanir Períklesar.
Skíði (hvalir)
frame|Hvalskíðin eru ekki óáþekk hárgreiðu Skíði nota skíðishvalir til að afla sér fæðu. Þessir hvalir hafa ekki tennur en í þess stað hreyfanlegar plötur sem eru fastar við efri kjálka dýranna og sú hlið skíðanna sem snýr inn að munnholi er alsett hárum. Skíðin eru úr keratíni á sama hátt og hár, horn, klaufar og neglur en ekki úr beini. Skíðin virka eins og sía þegar hvalirnir leita sér fæðu. Skíðishvalir eru eina tegund hryggjadýra sem nota svipaðar aðferðir við fæðuöflun (flamingóar og krabbaselir (Lobodon carcinophagus) nota svipaðar aðferðir en hafa ekki skíði). En skíðin hafa gert það mögulegt fyrir þessa hvali að verða afskaplega stór dýr. Stærsta dýr sem nokkur tíma hefur lifað, steypireyður, er skíðishvalur.
Mikill munur er á stærð skíðanna allt eftir hvalategund, allt frá 0,5 til 3,5 metra á lengd og geta verið allt að 90 kg á þyngd hver skíði. Þau eru breiðust þar sem þau eru fest við kjálkann. Fjöldi þeirra er misjafn en t.d. hefur hnúfubakurinn 330 pör af skíðum.
Þróun skíða
Elstu steingervingar sem hafa fundist og sýna hvalaskíði eru einungis um 15 milljón ára gamlir. En skíðin, eins og aðrir líkamshlutar úr keratíni, steingerast mjög sjaldan og halda vísindamenn að skíðin hafi þróast mun fyrr. Það má sjá af þeim breytingum sem verða á höfuðkúpum þeirra hvala sem fundist hafa og eru miklu eldri. Algeng skoðun vísindamanna er að skíðin hafi þróast fyrir um það bil 30 miljónum ára og þá úr hvalategund með harða og nokkuð sléttan efri kjálka, svipaðan og en má sjá hjá þeirri hnísutegund sem nefnd er Dallshnísa (Phocoenoides dalli).
Önnur not
Hvalskíði voru áður fyrr höfð til ýmissa nota, meðal annars voru þau notuð í lífstykki kvenna og eins regn- og sólhlífar. Plast hefur nú algjörlega leyst skíðin af hólmi þar sem þau komu áður til nota.
Dílarella
Dílarella (fræðiheiti Porzana porzana) er fugl af relluætt. Dílarella er strjáll varpfugl í Vestur-Evrópu en algengari í Austur-Evrópu og finnst alveg til Síberíu. Dílarellur eru mjög felugjarnar. Þeim hefur fækkað með framræslu votlendis en kjörlendi er gróðursæl votlendi, fen og flóar og blautir vatns- og árbakkar. Vetrarstöðvar eru einkum í Afríku. Dílarella er sjaldgæfur flækingur á Íslandi. thumbnail|left|500 px|Skýringarmynd af dílarellum og búsvæði þeirra
Propertius
Sextus Aurelius Propertius (fæddur á milli 50 og 45 f.Kr., dáinn um 15 f.Kr.) var rómverskt skáld.
Líkt og Virgill og Ovidius var Propertius í hópi þeirra skálda sem nutu stuðnings auðmannsins Gaiusar Maecenasar. Propertius var náinn vinur Ovidiusar og varði mestallri ævinni í Róm. Lítið annað er vitað með vissu um ævi hans.
Af verkum Propertiusar eru varðveittar fjórar bækur af kvæðum undir elegískum hætti.
Fyrsta prentaða útgáfan af kvæðum Propertiusar kom út í Feneyjum árið 1472.
Jack Angel
Jack Angel (fæddur 1930 - 19. október 2021) er bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Chunk í Toy Story.
Brim hf.
Brim hf. (áður þekkt sem HB Grandi) er íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki með höfuðstöðvar í Reykjavík. Fyrirtækið er eitt það stærsta á sviði fiskveiða og fiskvinnslu á Íslandi. Brim rekur líka fiskvinnslu á Akranesi og Vopnafirði.
Bougainville
Sjálfstjórnarhéraðið Bouganville er sjálfstjórnarhérað innan Papúu Nýju-Gíneu. Það er norðvestan við Salómonseyjar. Það samastendur af samnefndri eyju, eyjunni Buka og ýmsum smáeyjum. Höfuðborgin er í dag Buka en Arawa verður hugsanlega höfuðstaðurinn í framtíðinni.
Árið 2011 bjuggu um 250.000 manns á eyjunum. Á eyjunum eru töluð fjöldamörg tungumál, bæði ástrónesísk mál og austurpapúsk mál. Margar pólýnesískar úteyjar heyra undir Bougainville þar sem pólýnesísk mál eru töluð. Því er tok pisin notað sem samskiptamál (lingua franca) og enska notuð sem opinbert mál. Landfræðilega eru bæði Bougainville og Buka hluti af Salómonseyjum, þótt þau séu ekki hluti af ríkinu Salómonseyjum. Áður fyrr voru eyjarnar þekktar sem Norður-Salómonseyjar.
Fólk hefur búið á eyjunum í að minnsta kosti 29.000 ár. Á nýlendutímanum var eyjunum stýrt af Þjóðverjum, Áströlum, Japönum og Bandaríkjamönnum á ólíkum tímum. Nafnið kemur hins vegar frá frönskum flotaforingja, Antoine de Bougainville, sem kom þangað 1768.
Landfræði
thumb|Kort. Sjálfstjórnarhéraðið Bougainville nær yfir Norður-Salómonseyjar. Langstærsta eyjan í eyjaklasanum er Bougainville. Landamæri Papúu Nýju-Gíneu og Salómonseyja liggur um 9 km langt sund sunnan við Bougainville. Norðan við eyjuna skilur mjótt sund Bougainville frá eyjunni Buka. Þar norður af eru margar afskekktari smáeyjar og rif: Eyjarnar eru samtals 9.384 ferkílómetrar að stærð.
Stjórnsýslueiningar
Héraðið skiptist í þrjú umdæmi sem aftur skiptast í sveitarstjórnarsvæði. Sveitarstjórnarsvæðunum er skipt í hverfi og síðan manntalseiningar.
Samfélag
Á eyjunum eru um 70% kristnir og eru þar töluð fjöldamörg tungumál. Tok pisin er notað sem sameiginlegt mál (lingua franca) og enska notuð sem opinbert mál.
Cowboy Take Me Away
„Cowboy Take Me Away“ er lag með Dixie Chicks. Lagið kom út á breiðskífunni Fly árið 1999 og sem smáskífa í nóvember sama ár. Lagið er samið af Maguire til að fagna sambandi systur sinnar við kántrísöngvarann Charlie Robison, sem Emily giftist að lokum.
Lilja
Lilja getur átt við eftirfarandi:
Megas
Magnús Þór Jónsson (fæddur 7. apríl 1945 í Reykjavík á Íslandi) er íslenskur tónlistarmaður, dægurlagahöfundur, rithöfundur og myndlistarmaður, hann er best þekktur undir listamannsnafninu Megas.
Uppeldi og nám
Megas fæddist 7. apríl 1945, sonur skáldkonunnar Þórunnar Elfu Magnúsdóttur og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í Reykjavík sem stundaði jafnframt sjóinn. Margrét amma Megasar var frá Horni í Skorradal en föðurforeldrarnir Snæfellingar. Þau hétu Sesselja Jónsdóttir og Þórður Pálsson frá Borgarholti í Miklaholtshreppi þar sem þau stunduðu búskap.
Megas ólst upp í Norðurmýrinni í Reykjavík og gekk í Austurbæjarskólann og svo í Menntaskólann í Reykjavík, þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í Osló.
Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið um Gamla sorrí Grána fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Frá æskuárum Megasar er einnig til fjöldi teikninga af ýmsum toga sem hann hefur haldið til haga. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru Halldór Laxness og Elvis Presley.
Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu Útilegumannanna eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tólf tóna tónlist og Bob Dylan, en margorðir textar Dylans heilluðu Megas og höfðu veruleg áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í Háskólann. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann reyndi að fá birta eftir sig smásögu í Lesbók Morgunblaðsins. Smásagan komst inn eftir nokkrar hremmingar en hann varð að birta hana undir eigin nafni. Engu að síður notaði hann listamannsnafnið Megas eftir þetta.
Um jólin 1968 gaf hann út bókina Megas, sem innihélt lögin Dauði Snorra Sturlusonar, Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga, Með gati, Ófelía, Ragnheiður biskupsdóttir, Silfur Egils, Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar, Um skáldið Jónas, Um grimman dauða Jóns Arasonar og Vertu mér samferða inní blómalandið, amma. Stuttu síðar kom út annað heftið og það þriðja árið 1973, sem hét Megas kominn, en fráleitt farinn.
Áður en fyrsta hljómplata hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega Megas I (1968), Megas II (1969) og Megas III (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, Megas IV. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans.
Bækur
Megas I-III Pjáturútgáfa (desember 2009) í 20 eintökum númeruð og árituð
Megas I-III endurútgefin (2009/10) í allt að 100 eintökum
Von er á nýrri textabók JPV gefur út 2010 eða 2011
Vör (norræn goðafræði)
Vör er gyðja í norrænni goðafræði sem tengd er við visku og varkárni. Á hana er minnst í Eddu Snorra Sturlusonar frá 13. öld og tvisvar í skáldskaparkenningum úr fornum kveðskap.
Ritaðar heimildir um Vör
Í 35. kafla Gylfaginningar í Snorra-Eddu er þulinn upp listi með stuttum lýsingum af ásynjum. Vör er þar sú tíunda í röðinni og sagt er um hana:
Túlkanir
Textafræðingurinn Rudolf Simek segir óvíst hvort Vör hafi verið gyðja í heiðnum sið og hvort skýring Snorra á nafni hennar (að orðið vör, sbr. „vör um sig“ sé dregið af nafni gyðjunnar) sé rétt. Í riti sínu skrifar Simek að vænlegast sé að líta á gyðjurnar Ságu, Hlín, Sjöfn, Snotru, Vár og Vör sem lauslega skilgreindar verndargyðjur kvenna sem beri hver um sig ábyrgð á tilteknu sviði einkalífsins. Greinileg skil séu milli verksviða þeirra, sem minni nokkuð á matrónur sem tilbeðnar voru í germanskri og keltneskri heiðni.
Simek bendir jafnframt á að til sé valkyrja að nafni Geiravör og segir að hugsanleg tengsl séu á milli hennar og ásynjunnar Varar.
Podocarpus pallidus
Podocarpus pallidus er sígrænt tré frá eynni Tonga í suður Kyrrahafi.
Kapítalismi
thumb|250px|[[Kauphöllin í New York árið 1963.]] Kapítalismi eða auðvaldsskipulag er hagkerfi þar sem framleiðslutæki eru almennt í einkaeign og vinnandi fólk fær laun fyrir að selja vinnuafl sitt og vinna við þau. Verð á vörum og þjónustu, sparnaður, laun, fjárfestingar og framleiðsla ákvarðast oftast af markaðslögmálum. Þeir sem telja kapítalisma vera æskilegt hagkerfi eru oft kallaðir auðvaldssinnar eða auðhyggjumenn. Stundum eru þeir kallaðir kapítalistar, þótt það orð eigi strangt til tekið við fólk sem lifir á arðinum af eignum sínum, atvinnutækjum, fasteignum eða fjármagni.
Sumir fræðimenn telja að rétt sé að nefna mörg hagkerfi sem kenna sig við kapítalisma, t.d. hin norrænu velferðarríki, blönduð hagkerfi vegna þess hversu stórt hlutverk ríkið leikur í efnahagnum og eignarhald þess sé annars eðlis en einkaeignarhald. Aðrir álíta að í þjóðfélagi þar sem hagkerfið er á annað borð kapítalískt, sé ríkiseign eða ríkisrekstur ekki annars eðlis í sjálfu sér, heldur önnur útfærsla á kapítalískum rekstri.
Saga kapítalismans
Kapítalismi þróaðist upp úr viðskiptum kaupmanna og iðnaðarmanna í Vestur- og Mið-Evrópu á miðöldum, við það að efnaðir kaupmenn fóru að sniðganga iðngildi í borgum og fá í staðinn sveitafólk til að vinna vörur með t.d. vefnaði og spuna. Kaupmennirnir lögðu til verkfærin og hráefnin og sveitafólkið fékk peninga, sem það sá annars sjaldan, í skiptum fyrir vinnuafl sem var ódýrara en vinnuafl iðnaðarmannanna. Þessir framleiðsluhættir grófu undan iðngildunum, og með tímanum fóru efnamennirnir að safna verkfærum og hráefnum saman á einum stað, þangað sem verkamennirnir svo komu til að vinna við þau. Þannig náðist meiri hagkvæmni í framleiðslunni og stórir vinnustaðir urðu til. Mennirnir sem unnu á þessum verkstæðum voru aðfluttir sveitamenn, sem sóttu í atvinnu í borgunum. Brottflutningur þeirra frá sveitunum olli spennu í lénskerfinu, og gróf undan bændaánauð og kvaðavinnu sem það byggðist á. Þannig hrörnuðu efnahagslegar undirstöður lénskerfisins, og valdastaða aðalsins um leið, samhliða því sem ný stétt kapítalista, borgarastéttin, varð til og styrktist smám saman í sessi.
Iðnaðarkapítalismi
Með iðnbyltingunni á 18. öld og fram á þá 19., urðu vatnaskil í sögu kapítalismans. Gufuknúnar vélar: spunavélar, vefstólar, vatnsdælur, myllur, eimreiðar, valsar, físibelgir, o.fl., juku framleiðni verkamanna til muna. Þessi nýja tækni gerði það kleift að hanna betri framleiðslutæki en áður höfðu þekkst. Efnaðir iðjuhöldar gátu frekar fjárfest í tækninýjungum, og þannig stuðlaði kapítalisminn að frekari þróun framleiðslutækja, og gerir enn.
Fjármálakapítalismi
Við fjárfestingar sínar nutu kapítalistar góðs af bankakerfinu, sem var að taka á sig mynd um svipað leyti og iðnaðarkapítalisminn, en þar gátu þeir fengið fjármagn lánað til að koma sér upp framleiðslutækjum. Bankakerfið þróaðist yfir í að verða sjálfstæð grein af kapítalismanum, fjármálaauðvald (e. finance capital). Sérgrein þess er að taka hærri vexti af útlánum sem það veitir heldur en það gefur af innlánum sem það tekur við. Í bankakerfinu og á fjármálamörkuðum er meðal annars verslað með gjaldmiðla, verðbréf, afleiður og önnur flókin fjármálatæki, sem flest grundvallast á væntingar um framtíðargróða af fjárfestingum.
Einkenni og tilbrigði við þau
Kapítalískt hagkerfi hefur nokkur sterk einkenni: Einkaeignarhald á framleiðslutækjum og auðlindum; markaðshagkerfi; arðrán; samþjöppun eigna og kreppu.
Einkaeign
Einkaeign er langalgengasta form eignarhalds í kapítalisma. Þá á kapítalistinn framleiðslutæki og hráefni og ræður fólk til þess að vinna við framleiðslutækin og framleiða verðmæti úr hráefnum með vinnu sinni. Einkaeignin er gjarnan í formi fyrirtækja sem geta verið í eigu margra kapítalista. Tilbrigði við einkaeign geta m.a. verið ríkiskapítalismi, þar sem ríkið rekur fyrirtæki á sama hátt og einkaaðilar, eða samvinnurekstur, þar sem hópur fólks rekur fyrirtæki í sameiningu og vinnur við það sjálft, en hefur samskipti við önnur fyrirtæki á markaðsgrundvelli.
Segja má að einkaeignin nái jafnframt til launafólksins. Öfugt við eldra hagskipulag býr það hvorki við beint þrælahald, bændaánauð, vistarband né átthagafjötra, og á sig því sjálft. Á þessu eru til undantekningar, til dæmis þrælahald í Suðurríkjum Bandaríkjanna á öndverðri 19. öld og þrælkunarbúðir í Þriðja ríkinu.
Markaður
Algengasta fyrirkomulag kapítalista til þess að skiptast á verðmætum — hráefnum, tækjum, unnum vörum eða vinnuafli — er að gera það á markaði. Á markaði reynir hver og einn að fá eins mikið og hann getur í skiptum fyrir eins lítið og hann getur, og þar gilda lögmál framboðs og eftirspurnar. Markaðsfyrirkomulag er þó ekki algilt; til dæmis þekktist hjá fasistum í Evrópu 20. aldar að grípa til kapítalísks hálf-ríkisrekins áætlunarbúskapar með korporatískum aðferðum.
Hagnaður
Í kapítalísku hagkerfi lifa flestir á því að selja kapítalistum vinnu sína í formi tíma, erfiðis, orku og hugvits, en þiggja í staðinn laun fyrir. Kapítalistinn sækist eftir að fá meira í sinn hlut en hann lætur af hendi, þ.e. hagnað (arð) og því heldur hann eftir hluta af verðmætunum sem launamaðurinn býr til með vinnu sinni. Kapítalisti réttlætir slíkt fyrirkomulag með vísan til þess að hann á eða ræður yfir framleiðslutækjum og ber því fjárhagslega ábyrgð á þeim og tekur áhættu með því að reka þau. Í marxískum fræðum er talað um arðrán og að launafólk sé arðrænt þegar það gangi að þessum kostum, enda sé því nauðugur einn kostur í kapítalísku samfélagi.
Samþjöppun eigna
Innan kapítalískra framleiðsluhátta gætir sterkrar tilhneigingar til þess að eignir safnist á fáar hendur. Annars vegar veldur því arðránið, sem er fjallað um að ofan, að menn græða peninga á því að eiga framleiðslutæki og ráða sér launafólk, og gróðanum geta þeir varið í ný framleiðslutæki eða önnur verðmæti. Hins vegar keppa kapítalistar hverjir við aðra í ódýrri framleiðslu: Hagkvæmari framleiðsluhættir keppa þá óhagkvæmari út af markaðnum með því að geta boðið lægra verð fyrir vörur og þjónustu. Þetta nefnast hlutfallsyfirburðir, eiginleikar sem breski hagfræðingurinn David Ricardo bar kennsl á í áhrifamikilli bók sem kom út 1817. Þegar tvö fyrirtæki keppa á sama markaði og annað nær forskoti sem hitt vinnur ekki upp, þá verður það gjarnan gjaldþrota sem verr gengur, eða þá að það sem betur gengur kaupir það. Í báðum tilfellum stækkar það fyrirtæki sem er rekið á hagkvæmari hátt markaðshlutdeild sína og eigendurnir hagnast.
Kreppa
Kapítalísk hagkerfi ganga reglubundið í gegn um kreppur. Þær eru af ýmsu tagi, en meðal þeirra helstu eru fjármálakreppa og offramleiðslukreppa. Fjármálakreppur verða þegar hagnaður af fjárfestingum og verðbréfaviðskiptum minnkar, og ávöxtunartækifærum fækkar. Þá halda fjárfestar að sér höndum, eftirspurn eftir eignum minnkar vegna minnkandi gróðavonar, verðið fellur og fleiri fjárfestar draga fé sitt út af markaðnum. Offramleiðslukreppur verða þannig að framleiðslan mettar markaðinn og framboðið fer fram úr eftirspurninni. Til þess að reyna að halda sínum hlut óskertum reynir hvert fyrirtæki að framleiða sig út úr vandanum eða hagræða hjá sér til að bæta stöðu sína. Hagræðingin getur falist í einföldum uppsögnum eða fjárfestingu í betri framleiðslutækjum, sem minnka þörfina fyrir vinnuafl. Eftir því sem fleiri missa vinnuna, minnkar kaupmáttur neytenda til að kaupa vörur og þar með minnkar eftirspurnin, rekstur fyrirtækjanna verður erfiðari og sum verða gjaldþrota. Í hagkerfi þar sem hver er öðrum háður veldur þetta keðjuverkun sem leiðir til almennrar kreppu.
Gagnrýni á kapítalisma
thumb Margir hafa orðið til þess að gagnrýna kapítalisma. Þeirra frægastur er líklega Karl Marx, sem skilgreindi og greindi hann í grundvallarriti sínu Auðmagninu, og fleiri ritum. Auk einfaldrar greiningar, rakti hann marga þá meinbugi sem hann sá á hagkerfi kapítalismans og spáði því að það yrði á endanum sjálfu sér verst, hvað sem réttlæti og ranglæti liði. Hann áleit að innbyggðar mótsetningar mundu á endanum knésetja kerfið og að samkvæmt lögmálum sögunnar hlyti vinnandi fólk (öreigastéttin) að taka völdin í sínar hendur. Þrátt fyrir margar tilraunir hefur þetta hvergi heppnast fram til þessa.
Aðrir hafa einkum gagnrýnt kapítalismann fyrir ranglæti, misrétti og rányrkju. Sumir telja að hægt sé að setja lög og reglugerðir sem haldi óæskilegum hliðum kapítalismans í skefjum. Aðrir telja að lög og reglugerðir haldi ekki slæmu hliðunum heldur þeim góðu í skefjum. Þá eru þeir til sem telja að ekkert dugi annað en allsherjar afnám kapítalismans, og loks þeir sem telja að hægt sé að láta kraftinn í hagkerfi kapítalismans „draga áfram“ velferðarkerfi og aðra samneyslu og vera þannig öllu samfélaginu til blessunar.
Breski hagfræðingurinn John Maynard Keynes sagði að kapítalismi væri „sú ótrúlega trú að ótrúlegustu menn myndu gera ótrúlegustu hluti á stórkostlega betri hátt öllum til góða.“
Endaþarmsop
thumb|right|Endaþarmsop karls. thumb|right|Endaþarmsop konu.
Endaþarmsop (eða bakrauf) er í líffærafræði ytra op endaþarmsins, lokun hans er stjórnað af hringvöðva. Saur er þrýst úr úr líkamanum í gegnum endaþarmsopið við saurlát, sem er aðaltilgangur endaþarmsopsins. Flest dýr hafa rörsmeltingarveg með munn á öðrum endanum og endaþarmsop á hinum.
Fjárkúgunarmálið
Fjárkúgunarmálið er íslenskt sakamál og pólitískt hneykslismál sem hófst í maí 2015. Málið varðar fyrst tilraun til fjárkúgunar á Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni forsætisráðherra Íslands sem framkvæmd var af systrunum Hlín Einarsdóttur og Malín Brand þar sem þær hótuðu að uppljóstra um meinta aðkomu hans að sölu DV í lok árs 2014 sem önnur hlið málsins varðar. Að sögn systranna hafði forsætisráðherra beitt sér fyrir því að MP banki myndi lána Pressunni, í eigu Björns Inga Hrafnssonar, um 60 milljónir króna til að kaupa miðilinn. Salan kom í kjölfar ítarlegrar umfjöllunnar DV um Lekamálið sem þótti gagnrýnin á ríkisstjórnina og leiddi til afsagnar Innanríkisráðherra.
Endaþarmsop
Endaþarmsopið er þekkt undir mörgum slanguryrðum, t.d. sem rassgat eða taðgat.
Rauðvín og klakar
Rauðvín og klakar er tölvuleikjasería sýnt á Stöð 2 Esport. Þættirnir byrjuðu haustið 2020. Í þættinum fara þeir Steindi Jr, MVPete, Digital Cuz og Óli FKN Jó á kostum yfir glasi af rauðvíni í klökum að spila tölvuleiki.
Casey Kasem
thumb|Kasem, [[1989]] Kamel Amin „Casey“ Kasem (f. 27. apríl 1932; d. 15. júní 2014) var bandarískur leikari, útvarpsmaður og plötusnúður. Hann er þekktastur fyrir að hafa kynnt bandarísku vinsældalistana American Top 40, American Top 20 og American Top 10 frá 1970 þar til hann hætti störfum árið 2008, og fyrir að tala fyrir persónuna Shaggy Rogers í sjónvarpsþáttaröðinni Scooby Doo frá 1969 til 1997 og 2002 til 2009.
Trúarbragðasaga
Trúarbragðasaga er saga trúarbragða eins langt aftur og heimildir og sögusagnir ná, allt frá frumsögu trúar til nútímans. M.ö.o. er trúarbragðasaga líf mannsins í samskiptum sínum við hin ýmsu trúarbrögð, trúarsiði og þróun þeirra með tíð og tíma. Trúarbragðasaga hefur víða komið í stað kristnifræðslu í skólum.
Einhyrningur (fjall)
Einhyrningur er lítið fjall innst í Fljótshlíð í Rangárþingi, á milli Tindfjalla og brúarinnar yfir Markarfljót. Fjallið er bratt og hyrnt eins og nafnið bendir til en þó manngengt.
Eiríkur plógpeningur
thumb|right|Eiríkur plógpeningur. Eiríkur plógpeningur eða Eiríkur 4. (1216 – 10. ágúst 1250) var konungur Danmerkur á 13. öld. Hann var sonur Valdimars sigursæla og Berengaríu af Portúgal, konu hans, og var konungur eftir lát föður síns 1241 og til dauðadags.
Bræður Eiríks, Abel og Kristófer, vildu báðir vera meðkonungar hans og deildu þeir Eiríkur og Abel árum saman. Árið 1244 sættust þeir þó og fóru saman í krossferð til Eistlands til að kristna Eista en þar blossuðu deilurnar upp á ný. Átökin voru kostnaðarsöm og til að fjármagna þau lagði Eiríkur plógskatt á þegna sína 1249, smápening fyrir hvern plóg, hlaut þess vegna auknefnið plógpeningur. Skatturinn var ekki vinsæll og Eiríkur átti líka í deilum við kirkjuna og hina valdamiklu Hvide-ætt. Ófriðurinn í landinu var svo mikill að í raun ríkti hálfgert stjórnleysi.