cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angelina Jolie
Æska og fjölskylda
Jolie er fædd í Los Angeles í Kaliforníu og er dóttir leikaranna Jon Voight og Marcheline Bertrand. Hún er frænka Chip Taylor, systir James Haven og er guðdóttir Jacqueline Bisset og Maximilian Schell. Í föðurættina er Jolie af tékkóslóvakískum- og þýskum ættum og í móðurætt er hún frönsk-kanadísk.
Eftir skilnað foreldranna árið 1976 voru Jolie og bróðir hennar alin upp hjá móður sinni, sem hafði yfirgefið leikferill sinn og flutt með þau til Palisades í New York. Sem barn horfði Jolie reglulega á kvikmyndir sem móðir hennar hafði leikið í og segir að það hafi aukið áhuga hennar á leiklist og að faðir hennar hafi ekki haft mikil áhrif á hana. Þegar Angelina var ellefu ára flutti fjölskyldan aftur til Los Angeles og ákvað Angelina að hún vildi læra leiklist og innritaðist í Lee Strasberg-leikhússtofnunina þar sem hún þjálfaðist í tvö ár og lék í nokkrum leiksýningum. Hún minntist þess seinna að þegar hún var nemandi í menntaskólanum í Beverly Hills að börn áhrifameiri fjölskyldna á svæðinu einangruðu sig. Móðir Jolie lifði á minni tekjum og gekk Angelina oft í notuðum fötum. Henni var strítt af öðrum nemendum sérstaklega út af því að hún var mjög mjó, gekk með gleraugu og var með spangir. Sjálfstraust hennar var í molum þegar henni mistókst sem fyrirsætu. Hún byrjaði síðan að skera sig og segir seinna „Ég safnaði hnífum og hafði alltaf ákveðna hluti í kringum mig. Einhvern veginn var siðurinn að skera mig og að finna sársaukann, kannski að finnast ég vera lifandi, varð nokkurs konar losun, einhvern veginn var það læknandi fyrir mig.“
Þegar Angelina var 14 ára hætti hún í leiklistartímum og vildi verða útfarastjóri. Á þessu tímabili klæddist hún svörtu og litaði hárið á sér fjólublátt. Tveimur árum seinna leigði hún íbúð yfir bílskúr nokkrum götum frá móður sinni. Hún sneri aftur í leiklistina og útskrifaðist úr menntaskóla.
Jolie hefur alltaf verið í litlu sambandi við föður sinn. Þau reyndu að vera í sambandi um tíma og var hann með henni við tökur á Lara Croft árið 2001. Í júlí 2002 sendi Angelina inn beiðni um að breyta nafninu sínu í Angelina Jolie og taka út Voight-ættarnafnið; nafnabreytingin átti sér stað 12. september 2002. Í ágúst það sama ár sagði Voight að dóttir hans glímdi við alvarleg geðvandamál. Jolie sagði seinna að hún vildi ekki hafa meira samband við föður sinn og sagði: „Við faðir minn tölum ekki saman. Ég er ekki reið honum. Ég trúi því ekki að fjölskylda einhvers verði blóð hans, vegna þess að sonur minn er ættleiddur og fjölskylda er áunnin.“ Hún sagði líka að hún vildi ekki segja opinberlega hvers vegna hún vildi slíta sambandi við föður sinn en vegna þess að hún hafði ættleitt son fannst henni að það væri ekki gott fyrir hann að umgangast Voight.
Vinna 1993-1997
Jolie byrjaði að vinna sem fyrirsæta þegar hún var 14 ára gömul og vann hún aðallega í Los Angeles, New York og London. Á þeim tíma kom hún fram í nokkrum tónlistarmyndböndum, meðal annars með Meat Loaf, Antonello Venditti og Lenny Kravitz. Þegar hún var 16 ára sneri hún aftur í leikhúsið og lék fyrsta hlutverk sitt. Hún byrjaði að læra af föður sínum, þar sem hún tók eftir því hvernig hann kannaði fólk til þess að verða eins og það. Samband þeirra á þessum tíma var ekki eins þvingað og áttaði Angelina sig á því að þau voru bæði dramadrottningar.
Jolie kom fram í fimm myndum bróður síns, sem hann gerði á meðan hann gekk í USC Scool of Cinematic Arsts, en ferill hennar sem atvinnuleikari hófst árið 1993, þegar hún lék fyrsta aðalhlutverkið sitt í ódýru myndinni Cyborg 2, sem Casella „Cash“ Reese, næstum mannlegt vélmenni, hannað til þess að komast inn í höfuðstöðvar keppinautarins og svo sprengja sjálfa sig. Eftir aukahlutverk í óháðu myndinni Without Evidence lék Jolie Kate „Acid Burn“ Libby í fyrstu Hollywood-kvikmyndinni sinni, Hackers árið 1995, þar sem hún hitti fyrsta eiginmann sinn, Jonny Lee Miller. New York Times skrifaði að Katie (Angelina Jolie) skaraði fram úr. Það væri vegna þess að hún yggldi sig miklu meira og betur en meðleikarar sínir og væri sjaldséði kvenkyns tölvuhakkarinn sem situr við lyklaborðið í gegnsæjum bol. Þrátt fyrir þögult viðmót hefði ungfrú Jolie allt sem til þarf fyrir hlutverkið og hefði útlit föður síns, Jon Voight. Myndinni tókst ekki að hala inn miklum tekjum en gengi hennar batnaði þegar hún kom út á spólu.
Hún lék Ginu Malacici í gamanmyndinni Love Is All There Is árið 1995, mynd lauslega byggðri á Rómeó og Júlíu og fjallaði um erjur tvegga ítalskra fjölskyldna sem áttu veitingastaði í Bronx í New York borg. Í myndinni Mojave Moon (1996) var hún yngst og hét Eleanor Rigby, sem fellur fyrir persónu Danny Aiello, á meðan hann reynir móður hennar sem leikin er af Anne Archer. Árið 1996 lék Jolie Margret „Legs“ Sadovsky, eina af fimm unglinsstúlkum sem mynda ótrúleg tengsl í kvikmyndinni Foxfire eftir að þær lúskra á kennara sem hafði verið að nota þær kynferðislega. Los Angeles Times skrifaði þetta um frammistöðu hennar: „Það tók nokkurn tíma að átta sig á þessari persónu en Jolie, dóttir Jons Voight, hefur þá nærveru að maður kemst yfir persónuna. Þrátt fyrir að sagan sé sögð af Maddy er Legs viðfangsefnið og hvati efnisins.“
Árið 1997 lék Jolie á móti David Duchonvy í spennumyndinni Playing God sem gerðist í undirheimum Los Angeles. Myndin fékk ekki góða dóma og var frammistaða Jolie gagnrýnd og hún sögð vera of góð til þess að leika kærustu glæpamanns. Eftir það lék hún í sjónvarpsmyndinni True Women, rómantískri-dramamynd sem gerist í bandaríska vestrinu og byggð á bók eftir Janice Woods Windle. Þetta ár lék hún í tónlistarmyndbandi við lagið Anybody Seen My Baby? með The Rolling Stones.
Uppgötvun 1997-2000
thumbnail|Jolie í Fröken tímaritinu árið 2015 Ferill Jolie byrjaði að takast á loft eftir að hún lék Corneliu Wallace í mynd um ævi George Wallace árið 1997 og vann hún Golden Globe-verðlaun og tilnefningu til Emmy-verðlauna fyrir frammistöðu sína. Myndin, sem leikstýrt var af John Frankenheimer, var lofsömuð af gagnrýnendum og fékk Golden Globe-verðlaun fyrir bestu kvikmyndina gerða fyrir sjónvarp. Hún lék aðra eiginkonu fyrrum fylkisstjórans sem var skotinn og lamaður árið 1972 þegar hann bauð sig fram til forseta.
Árið 1998 lék Jolie í Gia og lék ofurfyrirsætuna Giu Carangi. Myndin sýndi heim kynlífs, eiturlyfja og tilfinningalegs drama og líf Carangi og feril eftir að hún varð eiturlyfjafíkill og afneitun hennar og síðan dauða úr alnæmi. Vanessa Vance frá Reel.com sagði „Angelina Jolie varð fræg fyrir hlutverk sitt sem Gia og er auðvelt að sjá af hverju. Jolie er áköf í hlutverki sínu og fyllir hlutverkið spennu, sjarma og eftirvæntingar og er hlutverk hennar í þessari mynd fallegasta lestarslys sem nokkurn tímann hefur verið kvikmyndað.“ Annað árið í röð vann Jolie Golden Globe-verðlaun og var tilnefnd til Emmy-verðlauna. Hún vann einnig sín fyrstu Screen Actors Guild-verðlaun. Samkvæmt aðferð sem hún lærði í Lee Strasberg-leiklistarskólanum var Jolie oft í karakter þó að slökkt væri á myndavélunum í fyrstu myndum sínum og fékk hún það orðspor að það væri erfitt að vinna með henni. Á meðan tökum á Giu stóð sagði hún þáverandi eiginmanni sínum, Jonny Lee Miller, að hún myni ekki geta hringt í hann: „Ég myndi segja við hann: ‚Ég er ein; Ég er að deyja; Ég er samkynhneigð; Ég á ekki eftir að sjá þig í margar vikur‘.“
Plank
Plank er stelling sem varð heimsvinsæl í byrjun árs 2011. Uppruninn er umdeildur en athæfið vakti fyrst athygli fjölmiðla í september 2009 þegar sjö læknum og hjúkrunarfræðingum á Great Western Hospital í Swindon í Englandi var vikið úr starfi fyrir að planka á vakt.
Stellingin er þannig að maður liggur á maganum og reynir að vera eins beinn og maður getur. Andlitið á að vita beint niður og handleggirnir liggja beinir meðfram líkamanum. Síðan er tekin ljósmynd sem yfirleitt er dreift á samskiptasíðum á netinu.
Í júlí 2011 kom fram á samskiptasíðum önnur stelling sem kölluð var „að ugla“. Þeir sem ugla setjast á hækjur sér, láta handleggi lafa niður með líkamanum og horfa út í loftið. Fleiri áþekk „æði“ hafa verið að koma fram á sjónarsviðið.
Þingkosningar í Bretlandi 1997
thumb|400px|Sigurflokkurinn í hverju kjördæmi er táknaður með lit. {{legend|#3333cc|[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn}} {{legend|#ff0000|Verkamannaflokkurinn}} {{legend|#ffcc00|Frjálslyndir demókratar}} {{legend|#ffff00|Skoski þjóðarflokkurinn}} {{legend|#ffff00|Skoski þjóðarflokkurinn}} {{legend|#66cc33|Plaid Cymru}} {{legend|#006600|Sinn Féin}} {{legend|#cc3300|Lýðræðislegi sambandsflokkurinn}} ]]
Þingkosningar í Bretlandi 1997 voru haldnir þann 1. maí en kosið var um 659 þingsæti í neðri deild breska þingsins. Undir stjórn Tony Blair gekk Verkamannaflokkurinn til sigurs eftir 18 ára tímabil í stjórnarandstöðu. Sigurinn var stór: flokkurinn náðu 419 sætum, sem er stærsti fjöldi sæta flokkurinn hafði nokkurn tíma fengið. Tony Blair var forsætisráðherra Bretlands til ársins 2007 þegar hann sagði af sér.
Aðdragandi
Efnahag Bretlands hafði verið í samdrætti á tíma kosninganna árið 1992 þegar Íhaldsflokkurinn sigraði. Þó að ástandið batnaði árið eftir var flokkurinn ekki í miklum metum varðandi efnahagsstefnu sína. Árið 1994 var Tony Blair kosinn til leiðtoga Verkamannaflokksins en hann kom flokknum í pólitíska miðju. Hann afnam grein í stjórnarskrá flokksins sem hvatti til þjóðvæðingar iðnaðarins. Í stefnuyfirlýsingu flokksins var greint frá nýju stefnum þeirra, en saman nefndust þær „New Labour“.
Fyrrverandi forsætisráðherrann John Major tilkynnti þann 17. mars 1997 að kosningarnir yrðu haldnir þann 1. maí. Þetta þýddi að framboðstíðin var frekar löng, en hún stóð yfir í sex vikur. Íhaldsflokknum gekk illa í skoðunarkönnunum en í herferð Verkamannaflokksins var lögð áhersla á klofningum í Íhaldsflokknum. Stefnur þeirra, sem voru ekki svo vinstrisinnaðar og venjulega, löðuðu marga íhaldssama kjósendur að flokknum. Frjálslyndum demókrötum gekk mjög illa í kosningunum árið 1992, en fall Íhaldsflokksins reyndist þeim vel árið 1997.
Niðurstaða
Verkamannaflokkurin vann stórsigur með stærsta þingmeirihlutann sinn frá upphafi (179 þingsæti). Þeir lofuðu nýju tímabili velgengni, en stefnur, herferð og jákvæðni flokksins voru það sem kjósendurna langaði í. Niðurstaða Íhaldsflokksins var sú versta frá 1832, en þeir töpuðu næstum öllum sætum sínum í Skotlandi og Wales. Frjálslyndir demókratar tvífölduðu þingsæti sín í 46.
Kosningarnir merktu upphaf Verkamannastjórnar sem endaðist í 13 ár, þangað til samsteypustjórn Íhaldsflokksins og Frjálslyndra demókrata var mynduð eftir árið 2010.
Landfræðiflikra
Landfræðiflikra (fræðiheiti: Rhizocarpon geographicum) er fléttutegund af flikruætt. Landfræðiflikra er ein algengasta fléttan á Íslandi. Hún vex á basalti og finnst nánast á hverjum steini.
Thomas Fairfax
thumb|right|Thomas Fairfax á málverki eftir Robert Walker Thomas Fairfax, 3. lávarður af Cameron (17. janúar 1612 – 12. nóvember 1671) var herforingi í breska þinghernum í Ensku borgarastyrjöldinni. Hann þótti hæfur foringi og vann mikilvæga sigra á her konungssina í Jórvíkurskíri. Sem stjórnmálaleiðtogi þurfti hann að víkja fyrir undirmanni sínum, Oliver Cromwell, og róttækari armi hersins. Hann var skipaður einn af dómurum yfir Karli 1. en neitaði svo frekari þátttöku þegar honum varð ljóst að það átti að dæma konunginn til dauða. Hann var kosinn á Afgangsþingið og hélt stöðu sinni sem yfirhershöfðingi, en þegar ríkisráðið ákvað að senda her gegn Skotum sem höfðu hyllt Karl 2. sem konung sagði Fairfax af sér og Cromwell var skipaður eftirmaður hans. Fairfax var áfram þingmaður og átti þátt í endurreisn konungdæmisins 1660 og fór fyrir nefndinni sem hvatti Karl 2. til að taka við völdum í Englandi. Meðal annars þess vegna var honum hlíft í hefndaraðgerðum konungssinna.
Landfræðiflikra
Efnafræði
Landfræðiflikra inniheldur rhizócarpinsýru, psóróminsýru og barbatinsýru.
Myndir
<Gallery> Mynd:Giardino Botanico Alpino Paradisia abc13.JPG|Gulur litur landfræðiflikru gerir hana áberandi innan um aðrar fléttur. Mynd:Landkartenflechte Rhizocarpon geographicum Valais2.jpg|Hér er litur landfræðiflikrunnar skærgulur en hann getur verið daufari eða grænleitari. Mynd:Map lichen.jpg|Hér hafa landfræðiflikrurnar breitt úr sér og byrjað að vaxa saman. Mynd:Plantarum indigenarum et exoticarum icones ad vivum coloratae, oder, Sammlung nach der Natur gemalter Abbildungen inn- und ausländlischer Pflanzen, für Liebhaber und Beflissene der Botanik (15468100924).jpg| Teikning af landfræðiflikru frá árinu 1794. Mynd:Rhizocarpon geographicum 01(js), Traill Island (Greenland).jpg|Miðjan er elsti hluti þals landfræðiflikru. Hér hefur miðjan eyðst en jaðrarnir tóra enn á steininum. Mynd:Rhizocarpon geographicum-4.jpg|Nærmynd af reitaskiptu þali landfræðiflikru. Mynd:Map Lichen NH.jpg|Hér er svo mikið af landfræðiflikru að hún litar skriðu gulleita. </Gallery>
Guðjón Ernir Hrafnkelsson
Guðjón Ernir Hrafnkelsson (f. 19. ágúst 2001) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann er hægri bakvörður hjá ÍBV.
Fótboltaferill
Á árunum 2017-2019 spilaði Guðjón í meistaraflokksliði Hattar í 3. deild karla. Hann hlaut verðlaunin íþróttamaður Hattar árið 2019. 6. janúar 2020 skrifaði Guðjón undir þriggja ára samning við ÍBV sem þá lék í 1. deild karla. Guðjón hefur einnig verið valinn í U-19 ára hóp landsliðs í fótbólta.
Einkalíf
Guðjón ólst upp í fellunum í grand við Egilsstaði og Fellabæ. Á árunum 2017-2019 var Guðjón í Menntaskólanum á Egilsstöðum.
Katla María - Ég fæ jólagjöf
Katla María - Ég fæ jólagjöf er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni syngur Katla María jólalög. Útsetningar, söng og hljómsveitarstjórn Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Tóntækni hf. Tæknimaður Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur. Hönnun umslags: Hugmynd hf. Ljósmyndir: Björgvin Pálsson. Textasetning: Blik hf. Prentun: Grafík hf.
Hljóðfæraleikarar
{{tilvitnun2|Hljóðfæraleikur: Ólafur Gaukur. sóló-gítar; Þórður Árnason, gítar; Tómas Tómasson, bassi; Ásgeir Óskarsson, trommur; Karl Sighvatsson, Hammond-orgel og píanó; Kristinn Svarvarsson, altó- og tenór-saxófónn; Reynir Sigurðsson, ásláttarhljóðfæri: Björn R. Einarsson, trombón; Oddur Björnsson, trombón; Graham Smith, fiðla; Michael Shelton, fiðla; Mana Vericonte, fiðla; Laufey Sigurðardóttir, fiðla; Sarah Chapman, lágfiðla; Stephan King, lágfiðla; Pétur þorvaldsson, selló og Jóhannes Eggertsson, selló.
Söngvarar
Söngkonur úr Silfurkórnum: Ásthildur Jónsdóttir, Elín Sigmarsdóttir, Guðrún Andrésdóttir, Ingibjörg R. Guðjónsdóttir, Jóhanna Sveinsdóttir, Kristín Þórisdóttir, Linda Leifsdóttir, María Pálmadóttir, Sigríður Sigurðardóttir og Sigrún Hákonardóttir.|Svavar Gests}}
Hákon háleggur
Hákon háleggur (1270 – 8. maí 1319) eða '''Hákon 5. Magnússon''' var konungur Noregs frá 1. nóvember 1299 til dauðadags. Hann tók við af bróður sínum, Eiríki Magnússyni.
Hákon hertogi
Foreldrar Hákonar voru konungshjónin Magnús Hákonarson lagabætir og Ingibjörg, dóttir Eiríks plógpenings Danakonungs. Faðir Hákonar gerði hann að hertoga árið 1273, um leið og hann gerði Eirík að meðkonungi sínum. Í Hirðskrá Magnúsar sem gerð var nokkru síðar kom fram að hertogi skyldi stýra hluta landsins sem konungur væri, en um leið sýna konunginum trúmennsku og hlýðni.
Þegar Magnús dó árið 1280 voru báðir synirnir á barnsaldri og höfðingjar stýrðu landinu ásamt Ingibjörgu drottningu. Hákon varð fullveðja 14 ára, 1284, og tók þá við stjórn hertogadæmis síns. Hann tók sér aðsetur í Ósló, en Eiríkur bróðir hans dvaldi löngum í Björgvin. Ekki kemur nákvæmlega fram hve stórt hertogadæmi Hákonar var en auk Óslóarsvæðisins mun það hafa verið Upplönd, Ryfylki, hugsanlega Agðir og svo Færeyjar og Hjaltlandseyjar. Hann stýrði hertogadæminu af myndarskap og kom á ýmsum réttarbótum.
Konungur Noregs
Eiríkur konungur dó sumarið 1299. Hann lét eftir sig kornunga dóttur en samkvæmt norskum ríkiserfðareglum stóð bróðir hans mun framar í erfðaröðinni en dóttirin og varð Hákon því konungur. Hann var krýndur í Ósló 1. nóvember það ár og skömmu síðar lét hann hefja byggingu virkisins í Akershús við Ósló. Segja má að á ríkisstjórnarárum hans hafi miðstöð stjórnsýslunnar í Noregi flust frá Björgvin til Óslóar, en þó var Hákon oft í Björgvin, einkum á veturna.
Hákon háleggur var mun sterkari leiðtogi en Eiríkur bróðir hans, meðal annars hreinsaði hann til í ríkisráðinu þegar hann tók við völdum, og lét árið 1302 hengja valdamesta manninn þar, Auðun Hugleiksson hestakorn. Hann losaði sig við ýmsa ættgöfuga tignarmenn og preláta en valdi þess í stað með sér vel menntaða, dugmikla og trygga ráðgjafa.
Hann var stjórnsamur og óþreytandi í viðleitni sinni að styrkja konungsvaldið og auka miðstýringu. Meðal annars sendi hann hvað eftir annað fulltrúa sína til Íslands til að reyna að auka völd sín yfir landinu. Hákon lét kristin viðhorf ráða miklu um stjórn ríkisins, og eftir dauða hans var hann af mörgum talinn helgur maður. Eimdi eftir af því fram til siðaskipta.
Hjónaband og erfingjar
thumb|left|Líkneski Hákonar háleggs í dómkirkjunni í Stafangri. Kona Hákonar háleggs (1299) var Evfemía af Rügen. Dóttir þeirra var Ingibjörg Hákonardóttir (1301-um 1360). Laungetin dóttir Hákonar, með Gró Sigurðardóttur, var Agnes Hákonardóttir (1290-1319).
Eftir fæðingu Ingibjargar vildi Hákon leitast við að tryggja ríkiserfðirnar og fékk fram breytingu á erfðaröð norsku krúnunnar, þannig að skilgetinn sonur skilgetinnar dóttur var settur í þriðja sæti, skilgetin dóttir í níunda sæti og skilgetinn sonur óskilgetinnar dóttur í ellefta sæti. Ennfremur var sett inn ákvæði um að ef konungur væri ekki fullveðja skyldi ríkinu stýrt af tólf manna ríkisráði og því var svo settur ákveðinn rammi.
Hákon háleggur dó vorið 1319 og með honum karlleggurinn af ætt Sverris konungs en Magnús, sonur Ingibjargar dóttur hans og Eiríks Magnússonar hertoga af Södermanland, erfði krúnuna og varð konungur bæði Noregs og Svíþjóðar, aðeins þriggja ára að aldri.
Síðjökultími
Síðjökultími eða Ísaldarlokin er tímabilið frá 14.000 til 10.000 árum þegar jökla var að leysa. Fyrir 14.000 árum fór að hlýna verulega og stóru ísaldarjöklarnir tóku að dragast saman og sjávarborð að hækka. Á Íslandi lá mikill jökull sem þrýsti landinu niður og sjávarborð var þá hærra. Hæst virðist sjávarborðið hafa verið fyrir um 12.000 árum. Víða má sjá ummerki um að sjávarborð hafi verið hærra sérstaklega við ár en þar eru víða malarhjallar sem koma fram í þeirri hæð sem sjávarborð var. Þessir malarhjallar eru fornir óshólmar sem ár mynduðu með framburði sínum þegar sjávarstaða var hærri. Síðjökultími er síðasti tími Pleistósen tímabilsins. Síðan tók nútíminn (Hólósen) við.
Moldá
thumb|220px|Moldá þar sem hún rennur í bugðu í gegnum Prag. Moldá (tékkneska Vltava) er fljót í Tékklandi. Það á upptök sín í Bæheimsskógi og er um 440 km langt. Frá Bæheimi rennur það í suðausturs svo norður, gegnum höfuðborg Tékklands, Prag og endar í Saxelfi.
Skarlatstoppur
Skarlatstoppur (fræðiheiti Lonicera x brownii) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna þyriltopps (L. hirsuta) og pípnatopps (L. sempervirens) eða talinn sjálfstæð tegund.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Ryukyu-eyjar
thumb|250px|Ryukyu-eyjar
Ryukyu-eyjar (琉球諸島 Ryūkyū-shotō), oftar kallaðar Nansei-eyjar á japönsku (南西諸島 Nansei-shotō „suðvestureyjar“), eru japanskur eyjaklasi sem breiðist út í suðvesturátt frá Kyushu að Taívan. Eyjaklasinn samanstendur af nokkrum smærri eyjaklösum, nefnilega Ōsumi-, Tokara-, Amami-, Okinawa-, Sakishima-eyjum (sem skiptast í Miyako- og Yaeyama-eyjum). Syðsta eyjan í klasanum er Yonaguni. Stærri eyjarnar í klasanum eru eldfjallaeyjar en þær smærri eru flestar kóraleyjar. Stærsta eyjan heitir Okinawa.
Í Ryukyu-eyjunum er hitabeltisloftslag, sem er ýmist heittemprað eða nær því að vera miðbaugsloftslag. Eyjarnar eru vætusamar og sæta miklum áhrifum rigningatíma og fellibylja. Eyjarnar utan við Tokana-sund eru umkringdar kóralrifum.
Íbúar nyrstu eyjuklasanna, Ōsumi og Tokara, eru ættaðir af Japönum, tilheyra japanska menningarheiminum og tala japanska mállýsku sem heitir kagoshima. Frumbyggjar Amami-, Okinawa-, Miyako- og Yaeyama-eyja heita Ryukyu-búar og voru einu sinni undir konungsveldinu Ryukyu. Ryukyu-málin voru sögulega töluð í þessum eyjum og eru mjög fjölbreytt en stærri eyjarnar höfðu sín eigin mál. Í dag er japanska ríkjandi mál í þessum eyjunum en Okinawa-mállýskan er hvað útbreiddust.
Kristján Eldjárn Þórarinsson
Kristján Eldjárn Þórarinsson (f. 31. maí 1843, d. 16. september 1917), sonur sr. Þórarins Kristjánssonar prófasts í Vatnsfirði og konu hans Ingibjargar Helgadóttur alþingismanns frá Vogi á Mýrum. Kristján ólst að nokkru upp hjá afa sínum sr. Kristjáni Þorsteinssyni sem prestur var bæði á Tjörn og Völlum í Svarfaðardal og raunar víðar. Hann varð stúdent frá Lærða skólanum í Reykjavík 1869 og kandídat frá Prestaskólanum 1871. Meðal bekkjarbræðra hans í Reykjavík voru Kristján Jónsson fjallaskáld, Jón Ólafsson (ritstjóri) og sr. Valdimar Briem. Sér þess staði í kveðskap þeirra allra. Strax að námi loknu vígðist Kristján til Staðar í Grindavík og þjónaði þá einnig Selvogsþingum. Árið 1878 fékk hann Tjörn í Svarfaðardal og var þá kominn á æskuslóðir sínar og sat þar til dauðadags. Sr. Kristján var vinsæll prestur í söfnuði sínum og hrókur alls fagnaðar á mannamótum, sögumaður góður og heppinn læknir. Hann var síðasti prestur á Tjörn en staðurinn var lagður af sem prestssetur að honum gengnum.
thumb|Petrína, kona Kristjáns|alt=|176x176dp Kona sr. Kristjáns var Petrína Soffía Hjörleifsdóttir (f. 29. mars 1850, d. 9. mars 1916). Sr. Hjörleifur Guttormsson faðir hennar hafði verið prestur á Skinnastað en á efri árum sínum flutti hann í Svarfaðardal og þjónaði Tjörn um árabil. Hann fór síðan í Velli en Petrína Soffía varð þá eftir á Tjörn og giftist nýja prestinum þar.
Börn Kristjáns og Petrínu Soffíu sem upp komust voru:
Þau systkinin tóku upp ættarnafnið Eldjárn árið 1918.
Jiangnan
alt=Kort af umfangi Jiangnan eftir ólíkum skilgreiningum.|hægri|thumb|Kort af umfangi Jiangnan eftir ólíkum skilgreiningum. hægri|thumb|Garður hins auðmjúka embættismanns, fyrst byggður á tíma Suður-Songveldisins (1131-1162).
alt=Óshólmasvæði Jangtse nálægt Sjanhæ borg séð utan úr geimnum.|hægri|thumb|Óshólmasvæði Jangtse nálægt Sjanghæ borg séð utan úr geimnum.
alt=„Vatns- og bambushúsið“, eitt af meistaraverkum Ni Zan (1301-1374) listamanns frá Jiangnan. Hann var fæddur í Wuxi,(nú Jiangsu hérað).|hægri|thumb|„Vatns- og bambushúsið“, eitt af meistaraverkum Ni Zan (1301-1374) listamanns frá Jiangnan. Hann var fæddur í Wuxi,(nú Jiangsu hérað). Jiangnan eða Jiang Nan (kínverska:南|南; rómönskun: Jiāngnán; (Chiang-nan) áður kallað Kiang-nan) sem þýðir „sunnan fljótsins“, í merkingunni „sunnan Jangtse fljóts“; er landsvæði á austurströnd Alþýðulýðveldisins Kína. Jiangnan vísar til landsvæðis rétt sunnan við neðri hluta Jangtse-fljóts, þar á meðal suðurhluta óshólma þess. Það afmarkast af Gulahafi í austri, Sjanghæ borghéraði í suðaustri og af héruðum Zhejiang í suðri, Anhui í vestri og Shandong í norðri. Jiangnan hefur lengi verið eitt af velmegandi landsvæðum Kína vegna mikils mannfjölda og auðs frá viðskiptum.
Orðsifjar
Orðið „Jiangnan“ er byggt á hinu kínverska nafni Jangtse, „Cháng Jiāng“, og „nán“ sem þýðir „suður“: („suður af fljótinu“). Á 19. öld kölluðu enskumælandi svæðið einnig Keang-nan.
Landafræði
Héraðið samanstendur nánast eingöngu af ársléttu, flatlendu láglendu landsvæði, sem árset hefur fyllt upp og jafnað.
Jiangnan er afar frjósamt landsvæði. Það er frægt fyrir silki, handverk, hrísgrjónarækt og er gríðarlega þéttbýlt og iðnvætt.
Í nútíma stjórnsýslu- og héraðsskiptingu Kína, nær það til suðurhluta Jiangsu héraðs (með borgunum Nanjing, Suzhou og Wuxi); og Anhui héraðs; borginni Sjanghæ borgríkis; og norðurhluta Zhejiang héraðs (með borgunum Hangzhou og Ningbo). Svæðið fellur að mestu við svæði sem nú er þekkt sem Jangtse óshólmasvæðið.
Saga
Þrátt fyrir að talið sé að kínversk siðmenning eigi uppruna sinn á Norður-Kína-sléttunni í kringum Gulafljót, drógu náttúrulegar loftslagsbreytingar og stöðugur ófriður við óvinveitta hirðingja nágrannasvæða, úr landbúnaðarframleiðni Norður-Kína allt fyrsta árþúsundið e.Kr.
Margir settust því að í Suður-Kína, þar sem hlýtt og rakt loftslag Jiangnan svæðisins var kjörið fyrir landbúnaðarframleiðslu og það ýtti undir mikla þéttbýlis- og borgarmyndun.
Strax á tíma Austur Hanveldisins (2. öld e.Kr.) var Jiangnan svæðið eitt af efnahagslega sterkustu svæðum Kína. Auk hrísgrjóna var framleitt í Jiangnan arðbærar vörur á borð við te, silki og postulín. Þægilegar samgöngur með Miklaskurð í norðri, Jangtse-fljótið í vestri og sjávarhafnir eins og Yangzhou – ýttu undir staðbundin viðskipti sem og viðskipti við aðrar þjóðir.
Uppgangur svæðisins var auðveldaður með flutningi höfuðborgar Songveldisins til Hangzhou eftir að það missti stjórn norðurhluta landsins í hendur Jinveldisins með falli Kaifeng borgar árið 1127. Gullöld Jiangnan byggði á innstreymis hæfileikaríkra stjórnenda, áherslu á menntir og menningu sem og miklum landkostum svæðisins. Af þessum sökum greiddi Jiangnan um miðbik Tjingveldisins (1636–1912) þriðjung allra skatta í keisaraveldinu.
Sögulega var Jiangnan sérstakt stjórnsýslusvæði í Kína, sem tók á syðri bakka neðri hluta Jangtse-árinnar. Höfuðborg héraðsins var Nanjing, sem var suðurhöfuðborg Kína á tímum Mingveldisins (1368–1644) og einnig höfuðborg undir stjórn þjóðernissinna (1928–49).
Santiago de Cuba
thumb|right|Kirkja í Santiago de Cuba Santiago de Cuba er borg með um hálfa milljón íbúa á suðausturenda Kúbu. Borgin er önnur stærsta borg Kúbu á eftir Havana. Hún var stofnuð af spænska landvinningamanninum Diego Velázquez de Cuéllar 28. júní 1514. Hún er höfuðstaður samnefndrar sýslu.
Birgir Ármannsson
Birgir Ármannsson (fæddur 12. júní 1968) er lögfræðingur útskrifaður frá Háskóla Íslands og alþingismaður í Reykjavíkurkjördæmi suður frá 2003 - 2013, frá 2013- 2021 í Reykjavíkurkjördæmi norður og aftur í Reykjavíkurkjördæmi suður frá 2021 fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hann er einnig Forseti Alþingis frá 2021.
Birgir er sonur Ármanns Sveinssonar (f. 1946, d. 1968) laganema og Helgu Kjaran (f. 1947) grunnskólakennara. Stjúpfaðir hans er Ólafur Sigurðsson verkfræðingur (f. 1946). Birgir heitir í höfuðið á móðurafa sínum Birgi Kjaran alþingismanni, sem einnig sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn.
Kona Birgis er Ragnhildur Hjördís Lövdahl (f. 1. maí 1971) og eiga þau dæturnar Ernu (f. 29. mars 2003), Helgu Kjaran (f. 24. ágúst 2005) og Hildi (f. 14. janúar 2010).
Birgir varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1988 og lauk embættisprófi í lögfræði í HÍ árið 1996. Árið 1999 fékk hann leyfi til málflutnings fyrir héraðsdómi, en stundaði síðan framhaldsnám við King's College í Lundúnum 1999-2000. Á árunum 1988 til 1994 var hann blaðamaður á Morgunblaðinu í námshléum og samhliða námi, en hóf störf hjá Verslunarráði Íslands (síðar nefnt Viðskiptaráð Íslands) haustið 1995. Hann var lögfræðingur ráðsins 1996-1998, skrifstofustjóri 1998-1999 og aðstoðarframkvæmdastjóri 2000-2003. Vorið 2003 var hann í nokkra mánuði starfandi framkvæmdastjóri ráðsins.
Birgir tók frá unga aldri þátt í félagsstarfi og hefur gegnt ýmsum trúnaðarstöðum. Í Menntaskólanum í Reykjavík var hann t.d. formaður beggja nemendafélaganna - forseti Framtíðarinnar 1985-1986 og inspector scholae 1987-1988. Hann var auk þess í sigurliði MR í Spurningakeppni framhaldsskólanna árið 1988. Eftir stúdentspróf hafa félagsmálastörf hans fyrst og fremst tengst stjórnmálum á hægri vængnum. Hann var formaður Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, 1989-1991 og í stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna 1991-1993 og 1995-1997. Á háskólaárunum sat hann í stjórn Vöku og sat auk þess í Stúdentaráði Háskóla Íslands 1989-1991. Hann var stjórnarmaður í Varðbergi, félagi ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, 1993-1998, og gegndi síðan formennsku í félaginu 1998-2000. Birgir sat um nokkurra ára skeið í umhverfismálaráði Reykjavíkur og var fulltrúi Reykjavíkurborgar í skólanefndum Menntaskólans í Reykjavík og Fjölbrautaskólans við Ármúla. Þá var hann í stjórn fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík tvívegis um tveggja ára skeið auk þess sem hann var kjörinn af landsfundi í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins í tíu ár, frá 1993 til 2003. Hann hefur verið í stjórn ICEPRO, nefndar um rafræn viðskipti, fyrst 1998-1999 og aftur frá 2002, í stjórn EAN á Íslandi 2003-2004 og í stjórn Fjárfestingarstofu 2003-2005.
Vorið 2003 var Birgir kjörinn á Alþingi. Hann var 6. varaforseti þingsins 2003-2005 en 3. varaforseti frá 2005. Hann hefur setið í allsherjarnefnd og efnahags- og viðskiptanefnd frá 2003 og í kjörbréfanefnd og sérnefnd um stjórnarskrármál frá 2005. Hann var formaður allsherjarnefndar 2007-2009, formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins 2003-2005 og formaður Vestnorræna ráðsins 2004–2005 og var formaður Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins 2005-2009. Í Þingvallanefnd 2013–2017. Í stjórnarskrárnefnd skipaðri af forsætisráðherra 2005–2007 og 2013–2016. 2. varaforseti Alþingis 2016–2017 og formaður þingflokks sjálfstæðismanna síðan 2017. Árið 2021 var Birgir kosinn forseti alþingis.
Nefndasetu á Alþingi og trúnaðarstörfum á vegum þingsins hefur að öðru leyti verið svo háttað: Allsherjarnefnd 2003–2013 (formaður 2007–2009), efnahags- og viðskiptanefnd 2003–2007, kjörbréfanefnd 2005–2011, 2013 og 2016–, sérnefnd um stjórnarskrármál 2005–2007 (formaður 2006–2007), 2009 (fyrri), 2009 (seinni), viðskiptanefnd 2007–2009, umhverfisnefnd 2009–2011, saksóknarnefnd 2010–2012, þingskapanefnd 2011–2013 og 2013–2016, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd 2011–2013 og 2015–2016, umhverfis- og samgöngunefnd 2011–2013 og 2013–2016, utanríkismálanefnd 2013–2015 (formaður) og 2017, velferðarnefnd 2017, allsherjar- og menntamálanefnd 2017–.
Íslandsdeild Vestnorræna þingmannaráðsins 2003–2005 (formaður), Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins 2005–2007 (formaður), Íslandsdeild VES-þingsins 2007–2009, Íslandsdeild NATO-þingsins 2013–2016, Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins 2017–.
Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum
thumb|right|Kröfuganga aðgerðasinna til Washington árið 1963.
Blökkumenn voru þolendur mannréttindabrota í Bandaríkjunum síðan þeir voru fluttir þangað sem þrælar í kringum 1792, allt þar til Bandaríkin samþykktu mannréttindalöggjöfina, Civil Rights Act, árið 1964 eftir að Martin Luther King flutti ræðu sína um kynþáttamismunun frammi fyrir 250 þúsund manns í Washington, D.C.
Árin 1861 – 1865 var borgarastyrjöld milli Norðurríkja og Suðurríkja Bandaríkjanna sem oft hefur verið nefnd „þrælastríðið“. Ku Klux Klan voru ofsasamtök í Suðurríkjunum sem kúguðu blökkumenn og drápu 200 þeirra árlega á síðasta hluta 19. aldar án dóms og laga. Árið 1955 hófst svo mannréttindabarátta blökkumanna af krafti.
Réttindabaráttan í gegnum tíðina
Blökkumenn hafa verið keyptir sem þrælar síðan löngu fyrir Krist og má segja að þeir hafi barist fyrir réttindum sínum síðan þá. Evrópubúar fluttu þrælana til Ameríku eftir að Kristófer Kólumbus fann hana árið 1492 því þeir voru betra vinnuafl en indjánarnir vegna þess að þeir voru sterkari og úthaldsmeiri.
Árið 1792 voru Danir fyrstir til þess að banna þrælakaup og árið 1807 voru þrælakaup í breska heimsveldinu bönnuð. Með því sýndu þeir mikið fordæmi vegna þess að Bretar voru stærsta verslunar- og nýlenduveldi heims. Það var svo árið 1808 sem Bandaríkjamenn afnámu innflutning þræla til Ameríku þó því hafi ekki verið fylgt vel eftir til að byrja með en þeir voru enn löglegir til kaupa innanlands og var þeim fjölgað með því að afkomendur þræla voru einnig þrælar.
Árið 1833 stofnuðu andstæðingar þrælahalds samtök, The American Anti-Slavery Society, þau samtök gáfu baráttunni byr undir báða vængi og sama ár samþykkti breska þingið afnámi þrælahalds í öllu breska heimsveldinu og það studdi vel undir baráttuhreyfinguna. Þeirra skoðun var sú að þrælahald stangaðist á við grundvallarréttindi einstaklings og virðingu hans. Þeir voru einnig á móti því að þeir nutu engrar lagaverndar í hjónabandi sem hafði þau áhrif að fjölskyldur sem hnepptar voru í þrældóm var stíað í sundur.
Í Suðurríkjunum var þó bómull mikilvægasta útflutningvaran og á skömmum tíma margfaldaðist framleiðsla hans og þá voru þrælarnir tilvalið vinnuafl. Norðurríkjamenn voru andsnúnir þrælahaldinu og leiddi það, ásamt öðru, til borgarastyjaldar 1861 – 1865 sem oft er nefnt þrælastríðið.
Abraham Lincoln gegndi mikilvægu hlutverki í borgarastyrjöldinni og aðdraganda hennar. Hann hafði lýst yfir andúð sinni á þrælahaldi sem varð til þess að, ásamt mörgum mörgu öðru, að mörg ríki sögðu sig úr lögum við alríkið og stofnuðu suðurríkjasambandið. Abraham Lincoln fór svo í stríð við Suðuríkjasambandið vegna þess að honum fannst það skylda sín að halda ríkinu sem einni heild. Haustið 1862 setti hann fram tilskipun um að þrælahald í Bandaríkjunum yrði afnumið. Árið 1865 var þessari tilskipun fylgt eftir með nýrri stjórnarskrá.
Nokkrum árum seinna var stefnt að því að veita blökkumönnum full þegnaréttindi og körlunum kosningarétt. Það stóð í skamman tíma í Suðurríkjunum því norðanmenn og stjórnin í Washington höfðu ekki úthald til að fylgja loforðum sínum.
Árið 1877 sendu Norðurríkin herlið sitt aftur heim og lét það eftir einstökum ríkjum að ákveða sjálf hvernig þau vildu hagræða réttindum blökkumanna. Þeir misstu ekki öll réttindi sín en um 1890 tók við ný stjórn í Suðurríkjunum, og þeir sem sátu í þeirri stjórn voru flestir kynþáttahatarar og það kom sér bersýnilega ekki vel fyrir blökkumenn.
Kosningaréttur blökkumanna varð gerður óvirkur og þeir þurftu að þreyta ýmis próf til þess að geta verið á kjörskrá. Árið 1896 samþykkti hæstiréttur endanlega þessi nýju lög og sagði að ekkert væri athugavert við aðskilnaðarstefnuna ef hún fylgdi þeim skilyrðum að báðir kynþættir hefðu jafngóða aðstöðu á öllum sviðum. Því var hinsvegar ekki alltaf fylgt eftir.
Ku Klux Klan voru öfgasamtök í Suðurríkjunum sem voru stofnuð af hvítum karlmönnum á síðari hluta 19. aldar. Þessi samtök voru sérstaklega á móti blökkumönnum en einnig gegn innflytjendum, gyðingum, kaþólikkum, fólki með róttækar stjórnmálaskoðanir og beitti það miklu ofbeldi og ógnaraðgerðum. Samtökin voru öflug á 3. áratugnum og svo aftur eftir 1950. Á síðasta áratug 19. aldar voru 200 blökkumenn teknir af lífi árlega án dóms og laga í þeim tilgangi að halda þeim niðri og koma í veg fyrir að þeir leituðu réttar síns, því það var jú verk þessara öfgasamtaka.
Í lok ársins 1955 gerðist atburður sem markar upphaf að mikilli réttindabaráttu blökkumanna þegar ung, svört kona í Alabama að nafni Rosa Parks sat í rútu og neitaði að standa upp fyrir hvítum karlmanni, þegar reglurnar voru þær að blökkumenn áttu að standa upp fyrir hvítu fólki og sitja aftast í rútunni. Fyrir þennan atburð varð hún hetja blökkumanna. Þeir hættu að nota almenningsvagnana þar til þessum reglum var breytt. Þá voru víða skilti sem á stóð að staðurinn væri aðeins fyrir hvíta. Einnig gengu svört og hvít börn ekki í sama skóla.
Sumarið 1963 náði réttindabarátta svartra hámarki þegar Martin Luther King, leiðtogi blökkumanna, kom ásamt 250 þúsund manns til Washington að mótmæla kynþáttamismun í Bandaríkjunum. Þar hélt hann ræðu um það að hann ætti sér draum um að börnin hans gætu búið í landi þar sem þau væru ekki dæmd vegna kynþáttar heldur séu metin að verðleikum sínum. Árið 1964 hlaut Martin Luther King friðarverðlaun Nóbels og sama ár samþykkti þing Bandaríkjanna löggjöf sem fól í sér bann við hverskyns mismun eftir litarhætti. Hann var svo myrtur árið 1968 og varð mikið syrgður víða um heim, enda átti hann stóran hlut í mannréttindabaráttu blökkumanna í Bandaríkjunum.
Mannréttindayfirlýsingar sem þessar eru ekki lög né bindandi en hafa þó ríkt gildi og eru mörg ríki sem hafa samið stjórnarskrár sínar með þessa yfirlýsingu til hliðsjónar eftir 1948. En þó þetta séu ekki lög hafa allar þjóðir og einstaklingar þetta sem undirstöðu.
Sáttmálar sem þessir verða ekki að lögum fyrr en 35 ríki hafa staðfest þá.
Lífskjör blökkumanna í Bandaríkjunum hafa batnað mjög mikið og sífellt fleiri hafa náð sér í menntun. Þó virðist vera erfitt fyrir marga að komast upp úr lélegum lífskjörum og menntunarskorti því blökkumenn eru enn hlutfallslega fátækari heldur en hvítir.
Badmintonspaði
thumb|Spaðar. Badmintonspaði er fylgihlutur í íþróttinni badminton sem notaður er til að slá svokallaða flugu milli nets á velli.
Spaðarnir eru oftast búnir til úr samsettum kolefnatrefjum en einnig úr stáli eða áli. Áður fyrr var notaður viður. Í badmintonspöðum er net og á handfanginu grip. Netið er oft úr nylon.
Pottur
thumb|Pottur úr stáli. thumb|Steypujárnspottur. thumb|Hraðsuðupottur. Pottur er skálarlaga ílát úr málmi sem notað er til að elda mat á eldavél. Vanalega eru tvær höldur á potti. Skaftpottar eru þó með eitt aflangt skaft.
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1984
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1984 fóru fram þriðjudaginn 6. nóvember 1984. Ronald Reagan sitjandi forseti og George H. W. Bush sitjandi varaforseti unnu sigur á Walter Mondale fyrrverandi varaforseta og Geraldine Ferraro fulltrúadeildarþingmanni fyrir New York.
Váskaði
Váskaði (fræðiheiti: Perisoreus infaustus) er tegund hröfnunga.
1300
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Norrænu barnabókaverðlaunin
Norrænu barnabókaverðlaunin eru bókmenntaverðlaun sem Félag norrænna skólasafnvarða veittu árlega frá 1985 en á tveggja ára fresti frá 2007. Verðlaunin voru afhent í síðasta sinn árið 2013, árið sem Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs voru veitt í fyrsta sinn.
Óeirðir
Óeirðir eru borgaralegar óspektir, oft í tengslum við mótmæli fólks gegn aðgerðum yfirvalda, stofnana eða stórfyrirtækis þar sem mótmælin fara úr böndunum. Oft þarf lögregla þá að loka götum, reyna að sundra hópum fólks, notast við kylfur, rafbyssur, óeirðarskyldi eða skjóta gúmmíkúlum, jafnvel föstum skotum eða nota öflugar vatnsbyssur af þaki tankbíla til að sprauta út yfir mannsfjöldann og/eða reyna að dreifa honum með táragasi.
Á Íslandi geta óeirðir varðað refsingu bæði samkvæmt lögreglusamþykktum og hegningarlögum. Í lögreglusamþykktum er kveðið svo á að uppþot, áflog, óspektir eða önnur háttsemi sem raskar allsherjarreglum megi ekki eiga sér stað á almannafæri og menn megi ekki þyrpast þar saman ef það truflar umferð eða veldur vegfarendum öðrum óþægindum. Slík háttsemi varðar sektum, nema ef um alvarleg brot sé að ræða, þá er hægt að dæma fólk til fangelsisvistar.
Spónn (áhald)
thumbnail|Spænir í Byggðasafni Skagfirðinga í Glaumbæ. Spónn (fleirtala spænir ) nefnist fyrri tíma matskeið, og var einkum úr nauts- eða hrútshornum eða hvalbeini.
Spónn getur líka merkt dálítill skammtur af spónamat. Að missa spón úr aski sínum, í merkingunni að missa eitthvað sem maður hefur haft (t.d. tekjur, bitling), er orðatiltæki sem í upphafi þýddi að missa matarskammt af diski sínum sem maður hafði áður fengið, kannski sem aukagetu.
Furstadæmi
thumb|right|[[Vaduz-höll er heimili furstans af Liechtenstein]] Furstadæmi er yfirleitt fullvalda ríki sem fursti ríkir yfir. Stundum er orðið notað í yfirfærðri merkingu yfir lönd undir einvaldi sem er af lægri stigum en konungur, til dæmis stórhertoga. Stundum heyrir furstadæmi undir keisaradæmi að nafninu til þótt það sé sjálfstætt í reynd.
Einungis þrjú furstadæmi eru enn til í Evrópu: Mónakó, Andorra og Liechtenstein.
Furstadæmi er líka notað yfir landsvæði í Mið-Austurlöndum sem emír ríkir yfir. Dæmi um það eru Sameinuðu arabísku furstadæmin, Katar og Kúveit.
Nokkur örríki gera tilkall til sjálfstæðis sem furstadæmi en eru ekki viðurkennd af alþjóðasamfélaginu, svo sem Sealand, Hutt River-furstadæmið í Ástralíu, Seborga á Ítalíu og Furstadæmið Mínerva í Suður-Kyrrahafi.
Rúningur
Venjulega rýjar einn maður kindina, oftast leggur hann hana en sumstaðar tíðkast það að kindin standi og annar maður haldi henni eða hún bundin við staur eða annað. Byrjað er að rýja kviðinn og telst sú ull rusl eða verri ull og flokkast ekki með bak- og síðu-ullinni. Sumstaðar telst ullin af lærum kindarinnar einnig rusl, t.d. í Noregi. Næst eru klippt í klofi kindarinnar, þar næst annað lærið, oft það hægra, og upp á bak. Smám saman kemst kindin úr ullinni en rúningsmaðurinn breytir stöðu kindarinnar eftir því sem hann klippir hana.
Ekki mega rúnar og órúnar kindur ganga saman ef þær síðarnefndu eiga eftir að ganga í gegnum rúninginn því rusl og ló eyðileggur ullina á henni.
Spónn (aðgreiningarsíða)
Spónn getur átt við:
Mislingar
Mislingar er mjög smitandi veirusjúkdómur í börnum, lýsir sér með rauðum útbrotum í andliti og á bol. Mislingar eru einn sá smitslægasti veirusjúkdómur sem til er, en veiran sem veldur sjúkdómnum nefnist morbilli. Bandaríski örverufræðingurinn Maurice Ralph Hilleman (1919 -2005) þróaði bóluefni gegn mislingum. Bólusetningar hófust í Bandaríkjunum 1963.
Mislingar á íslensku
Mislingar hafa gengið undir ýmsum nöfnum á Íslandi, svo sem: dílasótt, flekkusótt, krefðusótt, meislingasótt (og mislingasótt) og mislitasótt.
Mislingar á Íslandi fyrr á öldum
Sumarið 1846 gengu mislingar á Íslandi. Sóttin barst út hingað með dönsku skipi til Hafnarfjarðar í lok maímánaðar og breiddist þaðan út um allt Suðurland. Þaðan barst hún, einkum með skólapiltum, bæði norður og vestur og hlífði engum manni. Af mislingum og afleiðingum þeirra munu hafa u.þ.b. 2000 manns látist á öllu landinu. Í Reykjavík gerði sóttin allmikinn usla og mátti svo heita, að þar sæist varla nokkur maður á ferli suma dagana meðan sóttin geisaði. Annar afar slæmur mislingafaraldur geisaði hér á landi árið 1882. Bólusetningar hófust á Íslandi 1976.
Jeffrey Dean Morgan
Jeffrey Dean Morgan (fæddur 22. apríl 1966) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Grey's Anatomy, Supernatural, Weeds og Watchmen.
Einkalíf
Morgan er frá Seattle og er af skoskum ættum. Hann lék körfubolta í framhaldsskóla og háskóla, þangað til hnémein stoppaði hann. Vann sem grafískur listamaður þangað til hann hjálpaði vini sínum að flytja til Los Angeles.
Morgan fjölskyldunafnið er upprunalega frá Llandaff, Glamorgan, Glamorganshire, Wales, og afkomendur gegnum kvennmenn og óskilgetna blóðlínu frá Játvarði 3. Englandskonungi og Pedro 1. konungi af Kastilíu. Nýr ættleggur kom til Nýja Englands kringum 1600 og á meðal afkomenda eru höfundurinn Charles Edward Ives, forsetinn Millard Fillmore, Rockefeller fjölskyldan, frumkvöðullinn Daniel Boone (f. Daniel Morgan Booone), höfundurinn Tennessee Williams (f. Thomas Lanier Williams), höfundurinn Zelda Sayre (kona F. Scott Fitzgerald), leikkonan Katharine Hepburn (f. Katharine Houghton Hepburn), leikarinn Humphrey Bogart (f. Humphrey Deforest Bogart), uppfinningamaðurinn George Washington Gale Ferris Jr. og höfudurinn Laura Ingalls Wilder (f. Laura Elizabeth Ingalls).
Anís
Anís (fræðiheiti Pimpinella anisum) er blómplanta af sveipjurtaætt sem upprunnin er í austurhluta Miðjarðarhafsstranda og Suðaustur-. Bragð anís minnir á lakkrís, fennikku og tarragon.
Jeffrey Dean Morgan
Einkalíf
Morgan byrjaði með leikkonunni Hilarie Burton úr One Tree Hill þáttunum árið 2009 og eignuðust þau son í mars, 2010.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Morgans var árið 1995 í Extreme. Frá 1996-1997 lék hann lækninn Edward Marcase í The Burning Zone. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við ER, CSI: Crime Scene Investigation, Monk og JAG.
Morgan kom fram í þrem sjónvarpsþáttum á sama tíma árið 2005-2006 sem þrjár mismunandi persónur: sem John Winchester í Supernatural sem hinn dularfulli faðir Sams (Jared Padalecki) og Deans (Jensen Ackles); sem hjartasjúklingurinn Denny Duquette í Grey's Anatomy sem var í rómantísku sambandi við Dr. Isobel "Izzie" Stevens; sem Judah Botwin í Weeds. Það sem er merkilegast við þessar persónur er að þær dóu allar, tvær af þeim á skjánum.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Morgans var árið 1991 í "Uncaged". Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við "Dillinger and Capone", "All Good Things", "Taking Woodstock", "Shanghai" og "Texas Killing Fields".
Morgan lék hinn keðjureykjandi Grínara (The Comedian) í Watchmen, byggt á teiknimyndasögu Alans Moore árið 2009. Morgan lék síðan hinn snjalla Clay í myndinni The Losers sem byggð er á samnefndri teiknimyndasögu árið 2010.
Stórfurstadæmi
thumb|right|Skjaldarmerki stórfurstans af Transylvaníu Stórfurstadæmi er landsvæði sem stórfursti ríkir yfir. Yfirleitt eru stórfurstadæmi sjálfstæð fullvalda ríki sem eru hluti af keisaradæmi. Ekkert stórfurstadæmi er lengur til.
1604
Atburðir
thumb|right|Undirritun Lundúnasáttmálans í [[Somerset House.]]
Segulflæði
Segulflæði er mælikvarði á flæði segulsviðs, oftast táknað með gríska bókstafnum Φ (lesið "fí"). SI-mælieining er veber, táknuð með Wb.
Skilgreining
Segulflæði, sem fer gegnum flöt A, er skilgreint með eftirfarandi heildi:
þar sem
og heildað er yfir flötinn A. Ef flöturinn A er lokaður og afmarkar rýmið V fæst, skv. jöfnum Maxwells, með því að beita setningu Gauss:
sem segir að jafn mikið segulflæði fer inn um flötinn og út úr honum, þ.a.seguleinskaut finnast ekki.
Span er segulflæði gegnum spanspólu, deilt með rafstrauminn, sem um spóluna fer.
שטף
Holstentor
thumb|Holstentor er eitt þekktasta mannvirki Þýskalands. Til vinstri er Maríukirkjan, til hægri eru salthúsin. Holstentor er borgarhlið í Lübeck og eitt þekktasta mannvirkið í Þýskalandi. Holstentor er helsta kennileiti borgarinnar og eitt af tveimur miðalda borgarhliðum sem enn standa í borginni (hitt er Burgtor). Hliðið er á heimsminjaskrá UNESCO ásamt stórum hluta miðborgarinnar.