cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Handknattleiksárið 1999-00
Úrslitakeppni 1. deildar
8-liða úrslit
Undanúrslit Úrslit
Bikarkeppni HSÍ
Valur sigraði í bikarkeppninni eftir úrslitaleik gegn Gróttu/KR.
Evrópukeppni
Ekkert íslenskt félag tók þátt í Evrópukeppni í kvennaflokki þetta ár
Tepoki
thumb|200px|Ýmislegir tepokar
Tepoki er lítill, gljúpur poki sem inniheldur telauf og stundum aðrar jurtir. Tepokar eru yfirleitt gerðir úr pappír, silki eða plasti. Pokinn heldur telaufunum inni í sér meðan á verið er að laga teið, sem auðveldar það að fjarlægja þau. Sumir tepokar eru með strengi með miða á öðrum endanum sem auðveldar það að fjarlægja pokann og bendir á tetegundina.
Elstu tepokarnir voru gerðir úr silki en var fyrst sótt um einkaleyfi á þeim árið 1903. Byrjað var að selja þá fyrir árið 1904 í verslun í New York en þeir voru fluttir svo út um allan heim. Ætlað var að kaupendur fjarlægðu lausu telaufin úr pokunum en þeim fannst þægilegra að laga te með telaufin í.
Kiautschou
300px|thumb 300px|left|thumb|Aðalhlið kínverskrar hergagnageymslu sem var yfirtekin af þýska sjóhernum árið 1898
Tepoki
Í dag eru flestir tepokar gerðir úr pappírstrefjum. Þess konar tepoki, sem límdur er saman með hita, var fundinn upp af William Hermanson Bandaríkjamanni. Rétthyrndur tepoki var ekki fundinn upp fyrir 1944 en fyrr líktust flestir tepokar litlum sekkjum.
Kiautschou
Kiautschou (kínverska 膠州, Hanyu Pinyin Jiāozhōu) var svæði á suðurhluta Shandong-skaga á austurströnd Kína, leigt árið 1898 frá Kínverska keisaradæminu til Þýska keisaraveldisins. Höfuðborgin var Tsingtau (í dag Qingdao). Bærinn Kiautschou var ekki hluti af nýlendunni en var innan hlutlauss svæðis í kringum nýlenduna undir stjórn Þjóðverja.
Sara Bergmark Elfgren
Sara Bergmark Elfgren (13. mars 1980) er sænskur rithöfundur. Árið 2011 kom út fyrsta skáldsaga hennar, Cirkeln, sem hún skrifaði ásamt Mats Strandberg.
Meðgöngutími
Meðgöngutími er orð sem haft er um það tímabil sem líður frá getnaði til fæðingar hjá þeim dýrategundum, sem hafa innri frjóvgun og fæða lifandi unga. Lengd meðgöngunnar er mjög mismunandi eftir tegundum. Um þetta er ágæt minnisvísa, sem tiltekur lengd meðgöngutíma ýmissa tegunda í vikum og var gagnleg í bændasamfélaginu:
Hér er vert að taka eftir því að meðgöngutími hryssu (kapals) er ekki tiltekinn í vísunni að öðru leyti en því að hann er yfir 40 vikur. Þeir sem telja sig hafa vit á, tala um að meðganga hjá hryssum taki um ellefu mánuði, sumir segja 335 +/- 10 dagar.
Steve Perryman
Steve Perryman (fæddur 21. desember 1951) er enskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leik með landsliðinu.
Hallatala
Hallatala er mælikvaðir á halla (bratta) ferils í tilteknum punkti. Nánar tiltekið er hallatala bratti snertils ferilsins í punktinum.
Skilgreining
Hallatala ferils fallsins f(x) í punkti p er fyrsta afleiða fallsins í punktinum p, þ.e. f ' (p). M.ö.o. þá lýsir afleiðan halla ferils í sérhverjum punkti. Ef við köllum hallatölu línu h þá er jafna línu þar sem k er fasti: y = hx + k. Samsíða línur hafa augljóslega sömu hallatölu en um hallatölur tveggja hornréttra lína gildir að margfeldi þeirra jafngildir -1.
Föll úr föstum (eins og t.d. y=3) hefur hallatölu núll, vegna þess að gildi þeirra breytist ekki.
Scottish Borders
thumb|Scottish Borders í Skotlandi.
Scottish Borders er eitt 32 sveitarfélaga Skotlands. Stærð þess er rúmlega 4.700 ferkílómetrar og eru íbúar um 115.000 (2021).
Landslagið er hæðótt og er dreifbýlt. Stærstu bæir eru Galashiels og Hawick.
Eins og nafnið gefur til kynna eru þar landamærin að Englandi sem mynduð voru árið 1552.
Compagnie de Saint-Gobain
Saint-Gobain er franskt fyrirtæki sem sérhæfir sig í framleiðslu, umbreytingu og dreifingu efna.
Stofnað árið 1665 af Jean-Baptiste Colbert (1619-1683) undir nafninu Manufacture royale des glaces, fyrirtækið er til staðar í sextíu og átta löndum og árið 2019 starfa næstum 171.000 manns. Frá árinu 2019 hefur aðalskrifstofa fyrirtækisins verið staðsett í La Défense, 12 place de Iris, í sveitarfélaginu Courbevoie (92096).
Valgarður Egilsson
thumb|Valgarður á göngu í Fjörðum, 2011. Valgarður Egilsson (20. mars 1940–17. desember 2018) var íslenskur læknir, frumulíffræðingur, rithöfundur og leiðsögumaður.
Hann var kvæntur Katrínu Fjeldsted lækni og stjórnmálamanni og eignuðust þau fjögur börn saman: Jórunni Viðar (f. 1969), Einar Véstein (f. 1973, d. 1979), Véstein (f. 1980) og Einar Stein (f. 1984). Þar að auki átti hann dóttur af fyrra sambandi: Arnhildi (f. 1966).
Valgarður var sonur hjónanna Egils Áskelssonar (f. 28. febrúar 1907, d. 25. janúar 1975), bónda og kennara, frá Austari-Krókum á Flateyjardalsheiði og Sigurbjargar Guðmundsdóttur (f. 22. ágúst 1905, d. 10. desember 1973), húsfreyju og símstöðvarstjóra, frá Lómatjörn í Höfðahverfi. Hann fæddist á Grenivík og ólst upp á Hléskógum í Höfðahverfi, fimmti í röð átta systkina.
Valgarður var stúdent frá MA. Hann lauk prófi í læknisfræði við Háskóla Íslands árið 1968 og varði doktorsritgerð sína, Effects of chemical carcinogens and other compounds on mitochondria with special reference to the yeast cell við University College í London árið 1978.
Valgarður var formaður Listahátíðar í Reykjavík 1990 og 1994 og varaformaður 1992. Hann fékkst við leiðsögu í mörg ár, einkum í Fjörðum og víðar við utanverðan Eyjafjörð og var varaforseti Ferðafélags Íslands.
Eftir Valgarð liggja nokkrar bækur og fjöldi greina, bæði um vísindi og ýmislegt annað. Hann lék aukahlutverk í kvikmyndinni Hvíti víkingurinn sem Ólafur pái Höskuldsson.
Á landsmóti UMFÍ 1958 setti Valgarður tvö Íslandsmet í sundi.
Árið 1960 fann Valgarður skeggburkna í Höfðahverfi, fágæta burknategund sem ekki hafði fundist áður á Íslandi.
Meðhöfundur
Árbók Ferðafélags Íslands: Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Reykjavík. Ferðafélag Íslands. 2000.
Tegund í útrýmingarhættu
thumb|right| Tegund í útrýmingarhættu er hópur lífvera, venjulega flokkunarfræðileg tegund, sem vegna lítils fjölda eða breytinga á búsvæðum á á hættu að vera útdauða, þ.e. hverfa af yfirborði jarðar. Í mörgum löndum heims eru sérstök lög sem kveða á um sérstaka vernd fyrir slíkar tegundir eða búsvæði þeirra; til dæmis lög sem banna veiðar, takmarka landnýtingu eða afmarka verndarsvæði. Einungis nokkrar af þessum tegundum komast á lista yfir tegundir í útrýmingarhættu en flestar þeirra deyja einfaldlega út án þess að nokkur taki eftir því.
Tegundir hafa reglulega þróast og dáið út frá upphafi lífs. Helsta áhyggjuefnið nú er aukin tíðni útdauða á síðustu 150 árum eða svo, þ.e. eftir iðnbyltinguna og fólksfjölgun samfara henni, sem á sér enga hliðstæðu í þróunarsögunni. Ef líffræðilegur fjölbreytileiki heldur áfram að minnka með slíkum hraða (eða auknum hraða, eins og virðist vera raunin) gætu milljónir tegunda dáið út á næsta áratug. Þótt jafnan veki mesta athygli þegar stór spendýr eða fuglar eru í útrýmingarhættu, þá stafar mesta hættan af röskun á stöðugleika heilla vistkerfa þegar lykiltegundir hverfa á einhverjum stigum fæðukeðjunnar.
Dæmi um dýr sem finnast við Ísland og eru í útrýmingarhættu eru sandreyður, steypireyður, langreyður, íslandssléttbakur, lúða, gítarfiskur og vínlandskarfi.
Ástand stofns
Ástand stofns gefur vísbendingu um líkurnar á því að tegund haldi áfram tilveru sinni. Mörg atriði eru tekin með í reikninginn þegar reynt er að meta ástand stofna; ekki aðeins fjöldi einstaklinga á tilteknum tíma, heldur einnig breytingar á stofnstærð í tíma, æxlunartíðni, þekktar ógnir og svo framvegis. 189 lönd (þar á meðal Ísland) hafa undirritað samning um líffræðilegan fjölbreytileika sem felur í sér að hvert land búi til aðgerðaáætlun um líffræðilegan fjölbreytileika til að vernda og byggja upp stofna í útrýmingarhættu.
Þekktasti listinn yfir ástand stofna frá verndarsjónarmiði er rauði listi IUCN. IUCN heldur utanum gagnagrunn yfir mat á stofnstærð yfir 60 þúsund tegunda, en af þeim er um þriðjungur talinn vera í útrýmingarhættu.
Smyrill (félag)
Smyrill er félag hægrimanna í Menntaskólanum við Hamrahlíð (MH). Félagið var stofnað árið 2004 af Kára Þór Kjartanssyni, Jóni Felix Sigurðarsyni og Aroni Ólafssyni, ungum MH-ingum með álíkar hugsjónir. Markmið félagsins er að boða hugsjónir frjálshyggjunnar um einstaklingsfrelsi og frjálsan markað. Félagsmenn vilja breyta þeirri sósíalísku ásýnd sem MH og nemendur hans hafa haft í gegnum tíðina.
Villarreal
thumb|Sant Jaume-kirkjan. Vila-real (valensíska) (spænska: Villarreal ) er borg í Castellón-héraði, í Sjálfstjórnarsvæðinu Valensía. Borgin er 7 km suður af höfuðstað héraðsins Castelló de la Plana og hefur um 51.000 íbúa (2010). Vila-real þýðir konunglega borgin en hún var stofnuð árið 1274 af Jaime I konungi af Aragon. Keramíkframleiðsla er mikilvægur atvinnuvegur. Villareal CF er knattspyrnulið borgarinnar.
Smyrill (félag)
Stjórnarformenn
Stjórn Smyrils að ári hverju sér um að stuðla að betra Nemendafélagi. Þeir skulu leggja reglulega fram tillögur sem afhentar eru Stjórn Nemendafélags Menntaskólans við Hamrahlíð hversu sinni - félagsmenn skulu allir hafa samþykkt þessar tillögur. Stjórnarformenn sjá einnig um að gefa nemendum skólans þann möguleika á að sækja um í félagið, og þurfa nemendur að skila inn umsóknum til þess að verða fullgildir félagsmenn.
Eftir að félagið hafði legið dvala í tvö ár var það endurvakið af nokkrum Garðbæingum við skólann, þeim Baldvini Þormóðssyni, syni Þormóðs Jónssonar stjórnarformanns Fíton og Kjartani Hreinssyni, syni Hreins Loftssonar fyrrverandi stjórnarformanns Baugs og formanni einkavæðinganefndar. Í félagið skráðu sig 4 aðrir nemendur. Félagið hefur ekki gert neitt til að vinna að hugsjónum frjálshyggjunnar við skólann enda mætti félagið mikilli mótstöðu við endurvakningu.
2004 - 2006 Kári Þór Kjartansson(formaður), Jón Felix Sigurðarson, Aron Ólafsson,
2007 - 2008 Benedikt Hallgrímsson(formaður)
2009 - 2010 Félagið lá í dvala
2011 - 2012 Baldvin Þormóðsson(bráðabirgðaformaður), Kjartan Hreinsson(bráðabirgðaritari), Tómas Ken Shimomura-Magnússon
Viking Club, Leeds
The Viking Club var klúbbur textafræðinga og sagnfræðinga við Háskólann í Leeds, sem sérhæfðu sig í norrænum og germönskum fræðum. Klúbburinn var stofnaður skömmu eftir 1920, af Eric Valentine Gordon og J. R. R. Tolkien þegar þeir voru prófessorar í Leeds (1920–1925). Á „fundum“ hittust stúdentar og kennarar til að lesa Íslendingasögur á frummálinu og drekka bjór á óformlegan hátt. Klúbbfélagar tóku gjarnan lagið og ortu söngtexta á fornensku, gotnesku, forníslensku og öðrum fornum germönskum tungumálum. T.d. var lagið „Twinkle, twinkle little star“ sungið undir fornenskum texta eftir Tolkien. Úrval af þessum kveðskap birtist 1936 í bókinni Songs for the Philologists, sem er afar fágæt, því að megnið af upplaginu eyðilagðist í eldi (aðeins 14 eintök eru til).
Makedónska
Makedónska er indóevrópskt tungumál af ætt slavneskra tungumála. Makedónska er rituð með afbrigði af kýrillíska stafrófinu.
Pólýbíos
Pólýbíos (grísku Πολυβιος) (um 203 – 120 f.Kr.) var grískur sagnaritari sem ritaði meðal annars um sögu Rómar frá 220 til 146 f.Kr. Meðal þeirra sem hafa verið undir áhrifum frá Pólýbíosi eru Cíceró, Montesquieu og stofnfeður Bandaríkjanna.
Billboard 200
thumb|250px
Billboard 200 er vinsældalisti yfir 200 mest seldu breið- og stuttskífurnar í Bandaríkjunum. Listinn er gerður af Billboard og er gefinn út vikulega. Hann fer eftir sölum í smásölu eða á stafrænu formi.
Jane Goodall
thumb|right|250px|Jane Goodall árið 2011. Jane Morris Goodall (fædd Valerie Jane Morris-Goodall 3. apríl 1934) er breskur dýrafræðingur, fremdardýrafræðingur og mannfræðingur og sérstakur sendiherra Sameinuðu þjóðanna fyrir friði. Hún er talinn einn mesti sérfræðingur heimsins um simpansa og er þekktust fyrir 45 ára langan rannsóknarferil sinn á félagslegri hegðun og fjölskylduböndum viltra simpansa í Gombe Stream National Park í Tansaníu. Hún stofnaði Jane Goodall-stofnunina og hefur unnið mikið að verndun og velferð villtra dýra. Goodall hefur gefið út mikinn fjölda bóka.
Búrkína Fasó
Búrkína Fasó er landlukt land í Vestur-Afríku með landamæri að Malí í norðri, Níger í austri, Benín í suðaustri, Tógó og Gana í suðri og Fílabeinsströndinni í vestri. Landið hét Efri-Volta til ársins 1984 þegar því var breytt í Búrkína Fasó sem merkir „land hinna uppréttu“ á tungumálunum mossi og djúla, sem eru tvö stærstu mál innfæddra. Franska er opinbert tungumál landsins, en aðeins um 15% íbúa tala frönsku daglega. Í landinu eru töluð 59 frumbyggjamál, en um helmingur íbúa talar mossi.
Landið fékk sjálfstæði frá Frökkum árið 1960. Lengsta stjórnartíð eftir það átti Blaise Compaoré sem komst til valda eftir hallarbyltingu árið 1987. Hann neyddist til að segja af sér vegna útbreiddra mótmæla ungs fólks 31. október 2014. Forsetakosningar voru haldnar árið 2015 þar sem Roch Marc Christian Kaboré var kjörinn forseti. Kaboré var steypt af stóli árið 2022 og landið var aftur sett undir herforingjastjórn.
Saga
thumbnail|hægri|Hefðbundnir leirkofar í suðausturhluta landsins. Veiðimenn og safnarar munu hafa byggt landið frá 12000 til 5000 f.Kr. Minjar um þá, verkfæri úr tinnu, fundust í norðvesturhluta landsins árið 1973. Fastir bústaðir komu fram á sjónarsviðið milli 3600 og 2600 f.Kr. Járn, brenndur leir og slípaðir steinar sem fundist hafa eru frá 1500 til 1000 f.Kr.
Minjar um bústaði Dogona er að finna í norður- og norðvesturhluta landsins en þeir yfirgáfu þetta svæði á 15. og 16. öld og settust að í klettunum í Bandiagara. Leifar af háum veggjum hafa fundist í suðvesturhlutanum, líkt og á Fílabeinsströndinni, en ekki er vitað hverjir reistu þá.
Á 15. og 16. öld var Búrkína Fasó efnahagslega mikilvægt svæði fyrir Songhæveldið sem ríkti yfir svæðinu umhverfis Nígerfljót. Á þeim tíma kom Mossaveldið fram, riddarar frá þorpunum á vatnasviði Volta, og náði það að leggja undir sig stór svæði. Höfuðborg Mossaveldisins var Ouagadougou. Það ríki lögðu Frakkar undir sig eftir langvinnar styrjaldir árið 1896.
Undir frönskum nýlenduyfirráðum
Yfirráð nýlenduherranna voru meira að nafninu til en í reynd og framan af ríkti óvissa um hvaða landsvæði tilheyrði hverjum. Á ráðstefnu 14. júní 1898 skiptu Bretar og Frakkar landinu á milli sín. Andspyrna gegn Frökkum hélt áfram í um fimm ár en henni lauk að mestu þegar þeir innlimuðu Efri-Volta í nýlenduna Efra Senegal og Níger árið 1904.
Menn frá Búrkína Fasó voru kvaddir í senegalska fótgönguliðið í fyrri heimsstyrjöld og 1915-1916 hófst Volta-Bani-stríðið þar sem íbúar vesturhluta Búrkína Fasó og austurhluta Malí börðust gegn nýlendustjórninni í blóðugustu uppreisn sem nýlendustjórn Frakka hafði lent í. Skömmu síðar bundu Túaregar og bandamenn þeirra í norðurhlutanum endi á vopnahléð sem þeir höfðu gert við nýlendustjórnina. Vegna ótta við uppreisnir ákvað nýlendustjórnin að skilja landið frá Efra Senegal. Nýja nýlendan var nefnd Efri-Volta og François Charles Alexis Édouard Hesling varð fyrsti landstjóri hennar.
Hesling hóf mikla vegagerð og reyndi að auka baðmullarframleiðsluna, en aðferðir hans, sem byggðu á valdboði, gengu ekki upp og efnahagur landsins staðnaði. Nýlendan var leyst upp 5. september 1932 og landinu skipt milli Fílabeinsstrandarinnar, Frönsku Súdan og Níger. Bróðurparturinn fór til Fílabeinsstrandarinnar.
Skiptingin var tekin aftur í kjölfar mikillar andúðar á nýlendustjórninni eftir síðari heimsstyrjöld og 4. september 1947 var Efri-Volta búin til á ný innan landamæranna frá 1932. 11. desember 1958 fékk landið heimastjórn sem Lýðveldið Efri-Volta. Fullt sjálfstæði frá Frakklandi varð að veruleika 1960 og fyrsti forseti landsins var Maurice Yaméogo.
Frá sjálfstæði til aldamóta
Fljótlega bannaði Yaméogo alla stjórnmálaflokka aðra en sinn eigin. Árið 1966 var gerð herforingjabylting eftir langvinn mótmæli og verkföll námsmanna og verkafólks. Forseti herforingjastjórnarinnar var Sangoulé Lamizana sem leiddi nokkrar herforingjastjórnir og blandaðar stjórnir allan 8. áratuginn. Ný stjórnarskrá var samþykkt árið 1977 og ári síðar varð Lamizana lýðræðislega kjörinn forseti með miklum meirihluta atkvæða.
Árið 1980 var aftur gerð herforingjabylting leidd af Saye Zerbo sem setti upp stjórnarráð herforingja og ógilti þar með stjórnarskrána. Tveimur árum síðar steypti Jean-Baptiste Ouédraogo honum af stóli en varð ári síðar að víkja fyrir sömu aðgerð Thomasar Sankara. Sankara var, ásamt Blaise Compaoré, fulltrúi róttækari afla innan stjórnarráðsins. Sankara stóð, árið 1984, fyrir því að nafni landsins var breytt úr Efri-Volta í Búrkína Fasó. Sankara bjó til „þjóðarráð byltingarinnar“, sem gegndi hlutverki þings, og „nefndir til verndar byltingunni“ sem þjónuðu hlutverki pólitísks lögregluliðs. Sankara hóf metnaðarfullar þjóðfélagsumbætur, einar þær mestu sem hefur verið reynt að gera á meginlandi Afríku. Utanríkisstefna hans byggðist á and-heimsvaldastefnu; og neitaði ríkisstjórn hans að þiggja ölumsur frá hjálparstofnunum eða ríkjum, hóf niðurgreiðslu skulda, skipaði þjóðnýtingu alls lands og jarðefna og hélt frá Alþjóðagjaldeyrissjóðinum (AGS) og Alþjóðabankanum. Innanlands var stefnan sett á almennt læsi, landútdeilingu til bænda, lestasamgöngur og vegalagning og bann var sett við; umskurði kvenna, þvinguðum hjónaböndum og fjölkvæni.
Sankara þrýsti á að landið yrði sjálfbjarga með landbúnaðarafurðir og jók lýðheilsu með að láta bólusetja 2,500,000 börn gegn heilahimnubólgu, mýgulusótt, og mislingum. Hann lét einnig planta 10,000,000 trjáa til að hindra eyðimerkurmyndun frá Sahel. Sankara skipaði öllum þorpum að byggja læknastofu (a medical dispensary) og lét yfir 350 sveitarfélög byggja skóla.
Á jóladag 1985 kom til átaka milli Búrkína Fasó og Malí um Agacher-ræmuna á landamærum ríkjanna en þar eru miklar auðlindir í jörðu. Stríðinu lauk eftir fimm daga og 100 manns féllu.
Spennan milli verkalýðsfélaganna og byltingarnefndanna, sem sums staðar voru lítið annað en vopnaðir glæpahópar, jókst og 5. október 1987 var Sankara myrtur og Blaise Compaoré tók við völdum. Compaoré ógilti flestar af ákvörðunum Sankara og leyfði m.a. hægrisinnaða flokka á þinginu. Meirihluti íbúa Búrkía Fasó telja að Frakkar hafi staðið á bak við tilræðið.
Stjórnmál
Stjórnarskrá Búrkína Fasó er frá 2. júní 1991. Þar er kveðið á um forsetaræði því forsetinn, sem kosinn er til sjö ára, getur leyst þingið upp. Árið 2000 var kjörtímabil forseta stytt í fimm ár og tók sú ákvörðun gildi eftir kosningarnar 2005. Stjórnlagadómstóll komst þá að því að þessi takmörkun ætti ekki við sitjandi forseta á þáverandi kjörtímabili, Blaise Compaoré, þar sem hann hefði þegar verið forseti árið 2000. Hann var endurkjörinn með miklum mun í kosningunum.
Þing Búrkína Fasó skiptist áður í tvær deildir: þjóðþingið (neðri deild) og fulltrúaþingið (efri deild), en efri deildin var lögð niður árið 2002 og því er löggjafinn aðeins þjóðþingið þar sem 111 fulltrúar sitja, kjörnir til fimm ára í senn.
Stjórnsýsluskipting
Búrkína Fasó skiptist í þrettán héruð, 45 sýslur og 301 umdæmi:
Landafræði
Þrjár þverár Voltafljóts renna í gegnum landið sem áður dró nafn sitt af því: Mouhoun (áður Svarta Volta), Nakambé (áður Hvíta Volta) og Nazinon (áður Rauða Volta). Aðeins tvö fljót renna árið um kring, Mouhoun og Komoé sem rennur í suðvestur. Hluti Búrkína Fasó er svo á vatnasviði Nígerfljóts. Vatnsskortur er oft vandamál, sérstaklega í norðurhlutanum.
Loftslag er aðallega hitabeltisloftslag með tvær skýrt aðgreindar árstíðir: regntímabil sem varir í fjóra mánuði frá maí til september og þurrkatímabil sem varir í átta. Á þurrkatímabilinu blæs harmattan, þurr staðvindur frá Sahara, yfir landið. Landið er heitast og þurrast á eyðimerkurjaðrinum (Sahel) í norðri, en svalara og rakara er í suðri og suðvestri.
Efnahagslíf
thumbnail|hægri|Landbúnaðarverkamenn í Búrkína Fasó. Verg landsframleiðsla á mann í Búrkína Fasó er með því minnsta sem gerist í heiminum og landið er 28. fátækasta ríki heims. Af landsframleiðslunni eru 32% í landbúnaði og við hann vinna 80% íbúanna. Landbúnaður er aðallega kvikfjárrækt, en í suður- og suðvesturhlutanum er stunduð jarðrækt, einkum á dúrru, perluhirsi, maís, jarðhnetum, hrísgrjónum og bómull.
Vegna mikils atvinnuleysis er útflutningur fólks mikill. Sem dæmi má nefna að þrjár milljónir manna frá Búrkína Fasó búa á Fílabeinsströndinni. Samkvæmt Seðlabanka Vestur-Afríkuríkja senda hinir brottfluttu tugi milljarða evra til heimalandsins á hverju ári. Þetta ástand hefur líka leitt til spennu í nágrannaríkjunum.
Menning
Stærsta einstaka þjóðarbrotið sem býr í Búrkína Fasó eru Mossi -menn sem eru 40% af íbúafjölda landsins en hin 60 prósentin tilheyra svo yfir 60 þjóðarbrotum. Stærst þeirra eru Gurunsi, Senufo, Lobi, Bobo, og Fula. Tungumál þessara þjóða tilheyra tveimur greinum Níger-Kongómálaættarinnar: Gurmálum og Mandémálum. Um helmingur íbúa landsins eru múslimar, 30% kristnir og aðrir aðhyllast hefðbundin afrísk trúarbrögð.
Í Ouagadougou er haldin árlega önnur stærsta menningarhátíð Afríku: Festival panafricain du cinéma et de la télévision de Ouagadougou (FESPACO).
Herlög
thumb|right|[[Wojciech Jaruzelski lýsir yfir gildistöku herlaga í sjónvarpi í Póllandi árið 1981.]] Herlög eru réttarfar sem komið er á í neyðartilvikum, yfirleitt með því að hátt settur herforingi er skipaður þjóðhöfðingi eða landstjóri og allt dómsvald, framkvæmdavald og löggjafarvald er fært til hans. Herlög taka gildi þegar þörf er á tímabundnum aðgerðum til að stjórn ríkis virki með eðlilegum hætti og hægt sé að tryggja öryggi borgaranna, til dæmis í stríði eða við hernám, eins og í Þýskalandi og Japan eftir ósigur þeirra í Síðari heimsstyrjöld. Herlög hafa líka tekið gildi þegar alvarlegar stjórnarkreppur eða óeirðir koma upp, til dæmis í kjölfar valdaráns, eins og í Taílandi 2006 og 2014, eða vegna pólitískra mótmæla, eins og í Póllandi 1981. Í einstaka tilvikum eru herlög sett í kjölfar náttúruhamfara þótt algengara sé að notast við neyðarlög í þeim tilvikum.
Herlög fela yfirleitt í sér afnám borgararéttinda, bann við samkomum og útgöngubann, og beitingu herréttar gagnvart almennum borgurum.
Sigurgeir Sigurðsson
Sigurgeir Sigurðsson (3. ágúst 1890 - 13. október 1953) var biskup íslensku Þjóðkirkjunnar frá 1939 til 1953. Hann var faðir Péturs Sigurgeirssonar biskups.
Lögræði
Lögræði er réttarstaða sem felur í sér bæði sjálfræði og fjárræði, sem sagt lagalegan rétt einstaklings til að taka tilteknar eigin ákvarðanir um sig sem hafa gildi að lögum. Mismunandi er eftir ríkjum hvenær einhver getur öðlast lögræði, í hverju það felst og skilyrði lögræðissviptingar eftir því sem við á.
Íslenskar aðstæður
Í íslenskum rétti er algengast að íslenskir ríkisborgarar öðlist lögræði þá stundina sem þeir verða 18 ára. Stofni einhver yngri en 18 ára til hjúskapar öðlast viðkomandi lögræði frá hjúskaparstofnun. Lögræðissvipting er eingöngu gild með dómsúrskurði en einnig er heimilt að takmarka sviptinguna við sjálfræði eða fjárræði í heild eða hluta, sem og að setja tímamörk á sviptinguna. Vilji einhver lögræðissviptur taka ákvörðun sem sviptingin nær yfir þarf viðkomandi (að jafnaði) að öðlast samþykki lögráðamanns, eða eftir atvikum (einnig) yfirlögráðamanns. Lögræði er ekki forsenda þess að erfðaskrá arfleifanda teljist gild.
Dumfries og Galloway
thumb|Dumfries og Galloway í Skotlandi. Dumfries og Galloway (gelíska: Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh) er eitt 32 sveitarfélaga Skotlands. Það er í suðvestri og á landamæri að Englandi. Flatarmál þess er 6.427 ferkílómetrar og eru íbúar tæplega 150.000 (2021). Það var myndað árið 1975 með samruna 3 sýsla.
Stærsti bærinn er Dumfries og Stranraer næststærsti.
Brennisteinsalda
thumb|250 px|Brennisteinsalda thumb
Brennisteinsalda er eldfjall á Suður-Íslandi. Hæð fjallsins er 855 metrar. Það er nálægt Landmannalaugum og ekki langt frá Heklu.
Brennisteinsalda er afar litskrúðugt fjall, brennisteinn litar hlíðarnar en einnig er fjallið grænt af mosa, hraun og aska lita það svart og blátt og rautt litbrigði koma vegna járns í jarðvegi. Gönguleiðin Laugavegurinn liggur upp með fjallinu. Fyrir framan fjallið er hrafntinnuhraunið Laugahraun en gossprunga þess klýfur Brennisteinsöldu.
Raunveruleikaáhrif
Raunveruleikaáhrif eru í kvikmyndagerð þau áhrif á áhorfandann að honum finnst hann vera að horfa á eitthvað raunverulegt en ekki leikið og skáldað. Raunveruleikaáhrif eru búin til með því að brjóta markvisst ýmsar formreglur kvikmyndagerðar. Dæmi um þetta er t.d. að gera upptökutækin sýnileg með því að láta kvikmyndatökuvélina hristast með hreyfingum leikaranna og gera áhorfendur þannig meðvitaða um kvikmyndatökumanninn, sýna hljóðnema í mynd og láta leikara tala beint í myndavélina, notast við venjulegt fólk og óundirbúið tal í stað menntaðra leikara og handrits. Dæmi um kvikmynd sem notast mikið við raunveruleikaáhrif til að skapa spennu er The Blair Witch Project.
Ýmsar skyldar aðferðir þekkjast úr bókmenntum þar sem sagan er t.d. sett upp sem dagbók eins og í skáldsögunni Drakúla. Roland Barthes tengdi raunsæi í bókmenntum við notkun ekfrasis eða lýsingu á verki og kallaði það raunveruleikaáhrif.
S.L. Benfica
Sport Lisboa e Benfica, oftast þekkt sem Benfica, er portúgalskt knattspyrnufélag með aðsetur í Lissabon, og spilar í portúgölsku úrvalsdeildinni (Primeira Liga). Það hefur tvisvar unnið Meistaradeild Evrópu og margir þekktir leikmenn hafa spilað fyrir félagið. Þekktasti leikmaður í sögu félagsins er sennilega Eusébio.
Open Season
Open Season er bandarísk gamanmynd frá árinu 2006.
829
829 (DCCCXXIX í rómverskum tölum) var 29. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi, samkvæmt júlíska tímatalinu.
Umferðarlög á Íslandi
Umferðarlög á Íslandi eru þau lög og reglur sem gilda um umferð ökutækja á vegum, lóðum, afréttum og almenningum á Íslandi, en líka um umferð gangandi, hestamanna og fleiri. Sem ökutæki teljist meðal annars bíl, reiðhjól, dráttarvél og strætisvagn samkvæmt lögum. Hafa ökumenn allra ökutækja jafnan rétt á akvegum, nema annað sé sérstaklega ákveðið.
Frjálst myndan
Frjálst myndan eða frjálst morfem er í málvísindum myndan sem getur ólíkt bundnu myndani staðið eitt og sér.
Free morpheme fa:تکواژ آزاد
Litur (norræn goðafræði)
Litur er dvergur í norrænni goðafræði sem Þór sparkaði í útfararbál Baldurs.
Ichiro Suzuki
Ichiro Suzuki (铃木 一 朗, すずき いちろう) er japanskur hafnaboltaleikmaður sem lék fyrir Seattle Mariners. Hann er sá japanski leikmaður sem hefur náð mestum árangri í Major League Baseball í Bandaríkjunum. Hann er þekktur í Bandaríkjunum sem samuræinn hljóði („the silent samurai“).
Abbey Road
Abbey Road er tólfta breiðskífa Bítlanna og var hún gefin út árið 1969. Platan var sú síðasta sem Bítlarnir tóku upp en hún kom þó út á undan Let It Be.
Fyrsta lag plötunnar er „Come Together“ eftir John Lennon. Lagið samdi hann upphaflega til að styðja framboð Timothy Leary til ríkisstjóra Kaliforníu, en ekkert varð af því framboði og því endurvann hann lagið fyrir plötuna.
Lagið „Something“ var samið af George Harrison, og var gefið út sem A-hlið á smáskífu.
Stór hluti hliðar tvö á plötunni er nokkurs konar lagasyrpa þar sem öll lögin frá „You Never Give Me Your Money“ til „The End“ eru tengd saman. Sum þessara laga voru hálfkláruð eða lög sem voru samin fyrir fyrri plötur en skilin eftir. Á meðal þessara laga eru lögin „Mean Mr. Mustard“ og „Polythene Pam“ sem voru samin af John Lennon fyrir Hvíta albúmið og lagið „She Came in Through the Bathroom Window“ sem samið var af Paul McCartney fyrir Let It Be plötuna. Lagið er að sögn um raunverulegan atburð þegar aðdáandi braust inn á heimili hans, um baðherbergisgluggann.
Platan dregur nafn sitt af götunni Abbey Road, en við hana stendur hljóðverið þar sem flest bítlalögin urðu til. Á umslaginu er fræg mynd þar sem Bítlarnir ganga yfir götuna.
Uluru
Uluru, einnig þekktur sem Ayers Rock og opinberlega kallaður Uluṟu/Ayers Rock, er stór sandsteinsmyndun í suðurhluta Norðursvæðis, Ástralíu. Kletturinn er 863 metrar en rís 348 metra yfir umhverfi sitt. Hann er 335 km frá Alice Springs, næstu borg. Uluru er heilagur fyrir frumbyggjana á staðnum, Aṉangu. Næsti bær við Uluru er Yulara.
Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu
Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu var kommúnískur stjórnmálaflokkur stofnaður í Tékkóslóvakíu árið 1921. Flokkurinn rændi völdum í landinu árið 1948 og stofnaði Alþýðulýðveldið Tékkóslóvakíu. Alþýðulýðveldið var lítið annað en leppríki Sovétríkjanna. Alræði flokksins lauk í Flauelsbyltingunni 1989 en hann var þó áfram til. Árið 1990 varð hann sambandsflokkur Kommúnistaflokks Bæheims og Mæris og Kommúnistaflokks Slóvakíu. Flokkurinn var leystur upp eftir skiptingu Tékkóslóvakíu í Tékkland og Slóvakíu árið 1992. Árið eftir samþykkti tékkneska þingið þingsályktun þar sem stóð að kommúnistastjórnin í Tékkóslóvakíu hefði verið ólögmæt og Kommúnistaflokkurinn glæpasamtök. Árið 1995 var flokkurinn endurreistur af nokkrum fyrrum meðlimum. Markmið hans er að endurreisa það stjórnarfar sem var við lýði fyrir 1989. Hingað til hefur þessi flokkur verið mjög lítill og aldrei náð manni á þing í kosningum.
Gordon Milne
Gordon Milne (fæddur 29. mars 1937) er enskur fyrrum knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri. Hann spilaði 13 leiki með landsliðinu.
Át
thumb|250px|Spænsk kona borðar [[smjördeigshorn]]
Át er neysla matar til að uppfylla næringarkröfur lífveru til orku og vaxtar. Dýr og aðrar ófrumbjarga lífverur þurfa að éta til að lifa á. Lífverum skiptist í nokkra flokka eftir því sem þær éta: kjötætur éta önnur dýr, jurtaætur éta jurtir og alætur éta bæðir önnur dýr og jurtir. Sveppir melta matinn sinn fyrir utan líkaminn en dýr melta matinn sinn inn í líkamanum. Át er dagleg athöfn fyrir menn, en þeir borða í staðinn fyrir að éta.
Mannfólk hefur sérstakar hefðir í sambandi við át. Í mörgum húsum er matsalur eða svæði þar sem borðað er. Notast er við sérstök áhöld, t.d. hníf, gaffal og skeið, eða matarprjóna, auk borðbúnaðar eins og diska og skálar. Á flestum löndum eru líka til veitingahús þannig að fólk geti borðað að heiman þegar það hefur ekki tíma til að elda eða sem samkvæmi. Það er líka borðað á nestisferðum en þá er maturinn búinn til og pakkaður.
Flestir borða tvisvar eða þrisvar á degi. Sumir fá sér snakk milli máltíða en aðrir halda að best sé að borða aðeins þrjár máltíðir á degi. Meðaltalsorkukröfur mannslíkamans er um 1800–2000 hitaeiningar á degi.
Juan Perón
Juan Domingo Perón (8. október 1895 – 1. júlí 1974) var argentínskur herforingi og stjórnmálamaður sem var kosinn forseti Argentínu þrisvar sinnum. Hann var forseti frá 1946 til 1955 þegar honum var steypt af stóli í herforingjabyltingu, og síðan aftur frá 1973 til dauðadags 1974. Önnur eiginkona hans, Eva Perón („Evita“) var meðstjórnandi hans fyrsta kjörtímabilið, frá 1946 þar til hún lést úr krabbameini 1952. Þriðja eiginkona hans, Isabel Martínez de Perón, var kosin varaforseti 1973 og tók við forsetaembættinu við lát eiginmanns síns.
Æviágrip
Juan Domingo Perón fæddist árið 1895 í Búenos Aíres-héraði í Argentínu og var sonur efnalítilla bænda. Hann gekk í þjóðlega herskólann árið 1910 og útskrifaðist þaðan fjórum árum síðar án þess að vekja á sér sérstaka athygli. Eftir skólagöngu varð hann liðsforingi í argentínska hernum og varð þar þekktur sem besti skylmingamaður hersins.
Árið 1938 var Perón sendur til Þýskalands og Ítalíu til þess að kynna sér aðferðir í fjallahernaði. Dvölin á Ítalíu hafði mikil áhrif á Perón og vakti hjá honum hugmyndir um „krossferð andlegrar endurvakningar“ í Argentínu. Sér í lagi hreifst hann að stjórn Benito Mussolini og varð þess fullviss að einræðisríki Öxulveldanna ættu sigur vísan í seinni heimsstyrjöldinni, sem þá geisaði. Eftir heimkomuna til Argentínu gekk Perón í leynifélagið Grupo Officiales Unidos (GOU) innan hersins. Leynifélag þetta gerði stjórnarbyltingu gegn ríkisstjórn Argentínu árið 1943 og Perón var útnefndur atvinnu- og félagsmálaráðherra í nýrri ríkisstjórn herforingjanna. Í því embætti lét hann handtaka marga helstu verkalýðsleiðtoga Argentínu og kom mönnum sem hann valdi sjálfur í stöður þeirra. Perón beitti einnig ríkisfjármunum til að múta verkalýðshreyfingunni og heimilaði stofnun verkalýðsfélaga í starfsgreinum sem áttu erfitt uppdráttar með bandamenn sína sem yfirmenn. Perón setti jafnframt reglugerðir til að bæta laun, eftirlaun, sjúkrahjálp og vinnutíma argentínskra verkamanna. Perón gat sér þannig orðstír sem vinur hinna fátæku en bakaði sér jafnframt óvild efnaðari landbúnaðarstéttarinnar í Argentínu, sem vændi hann um að ala á stéttahatri.
Fyrri forsetatíð (1946–1955)
Í aðdraganda kosninganna kvæntist Perón Evu Duarte í borgaralegri athöfn og síðan í vel auglýstri kirkjulegri athöfn. Perón og Eva höfðu lengi búið saman í óvígðri sambúð og samstarfsmenn Peróns höfðu ávítað hann fyrir það, en fyrir kosningarnar ákváðu þau að ganga í hjónaband til þess að vinna sér stuðning kaþólsku kirkjunnar í Argentínu. Eva Perón naut verulegra áhrifa í ríkisstjórn eiginmanns síns og átti mikinn þátt í því að Perón tókst að viðhalda hylli verkalýðsins í landinu. Árið 1951 kom til tals að hún gæfi kost á sér sem varaforseti eiginmannsins en andstaða hersins, sem tryggði völd Peróns, olli því að ekkert varð úr þeim fyrirætlunum.
Efnahagsfarsæld hafði ríkt í Argentínu á stríðsárunum og því tók Perón við góðu þjóðarbúi þegar hann varð forseti árið 1946. Perón rak efnahagsstefnu í þjóðlegum anda og einbeitti sér meðal annars að því að kaupa út erlenda fjárfesta í samgöngum og iðnaði og þjóðnýta fyrirtækin. Stjórn hans setti jafnframt á fót velferðarstofnun sem byggði nýja skóla, sjúkrahús, barnaheimili og rak ýmis önnur velferðarverkefni í nafni Evu Perón. Perón tvöfaldaði jafnframt rúmlega útgjöld til hernaðarmála og varði um 25-40 prósentum ríkistekna í þau. Til þess að standa straum af þessum miklu útgjöldum stofnaði Perón ríkisverslunina IAPI til þess að annast verslun með matvæli við Evrópu. Evrópsk matvælaframleiðsla hafði enn ekki náð sér eftir styrjöldina og því gat Argentína grætt verulega á útflutningi matvæla þangað.
thumb|left|Juan og Evíta Perón árið 1947. Upp úr árinu 1948 hafði matvælaframleiðsla í Evrópu náð sér á strik og eftirspurn eftir matvælum frá Argentínu skrapp saman. Fyrir vikið fór verðbólga að gera vart við sig í Argentínu vegna óhóflegra ríkisútgjalda, hækkandi kaupgjalds og minnkandi framleiðslu. Vegna einokunarverslunarinnar sem ríkið rak gat Perón hins vegar stýrt upplýsingagjöf til landsmanna með því að neita fjölmiðum sem fjölluðu neikvætt um hann um pappír. Með stjórn sinni á stéttarfélögum landsins gat Perón einnig stýrt verkföllum hjá þeim blaðafyrirtækjum sem honum þóknaðist ekki eða einfaldlega látið banna þau. Perón lét einnig hreinsa til í mennta- og dómskerfi landsins til að skipa þessar stofnanir eingöngu stuðningsmönnum sínum.
Á stjórnartíð Peróns á sjötta áratugnum var hvatt til slíkrar persónudýrkunar á honum að honum var spyrt saman við Guð, Jesús, Múhameð og Búdda. Evu Perón var hins vegar jafnað við dýrling og sérstakur helgidagur valinn sem dýrlingadagur hennar. Dýrkunin á Evitu varð enn yfirgengilegri eftir að hún lést fyrir aldur fram úr krabbameini árið 1952. Henni var byggt risavaxið grafhýsi í elsta verkamannahverfi Búenos Aíres og þeir sem ekki klæddust sorgarklæðum við ríkisútför hennar misstu vinnuna. Þar sem sumar yfirlýsingar hans þóttu jafngilda guðlasti varð kaþólska kirkjan brátt mjög andsnúin Perón og snerist enn fremur gegn honum eftir að hann lögleiddi hjónaskilnaði og rekstur vændishúsa árið 1954.
Efnahagslægðin kostaði Perón verulegar vinsældir á næstu árum og staða hans veiktist mjög. Í nóvember árið 1954 sakaði Perón hóp argentínskra biskupa um að reka áróður gegn ríkisstjórninni og lét handtaka um 80 presta. Þetta reitti þjóðina mjög til reiði og olli verulegri ólgu. Í september árið 1955 leiddi herforinginn Eduardo Lonardi byltingu íhaldssamra kaþólikka gegn Perón í borginni Córdoba og mannfjöldi þyrptist út á götur til þess að ganga til liðs við hann. Perón neyddist til þess að flýja á skipi til Paragvæ.
Útlegð og endurkoma á forsetastól
Þrátt fyrir að hafa hrökklast frá völdum við litlar vinsældir var Perón áfram einn mikilvægasti stjórnmálamaður Argentínu næsta áratuginn. Á tíma herforingjastjórnanna sem tóku við af honum fór minningin um stjórn þeirra Evítu að taka á sig rómantískan blæ og margir landsmenn litu aftur til hennar með söknuði. Perón dvaldist í átján ár í útlegð, lengst af á Spáni, en fylgismenn hans, kallaðir perónistar, voru áfram mikilvægt afl í argentínskum stjórnmálum. Árið 1973 lýsti Alejandro Agustín Lanusse forseti Argentínu því yfir að lýðræði yrði endurreist í landinu og leyfði Réttlætisflokknum, flokki perónista, með semingi að gefa kost á sér í kosningum. Perón sjálfum var hins vegar ekki leyft að bjóða sig fram til forseta. Því valdi flokkurinn annan mann, tannlækni að nafni Héctor José Cámpora, sem forsetaframbjóðanda sinn, en þó með það í huga að Cámpora væri í reynd staðgengill Peróns. Cámpora vann sigur í forsetakosningum með um helmingi atkvæða og tók við forsetaembætti þann 25. maí 1973. Cámpora sagði hins vegar af sér eftir aðeins um tvo mánuði á forsetastól og veik til hliðar til þess að Perón sjálfur gæti orðið forseti á ný. Eftir að nýjar kosningar voru haldnar var Perón kjörinn forseti og sór embættiseið þann 12. október 1973. Í þetta sinn lét hann verða af því að gera eiginkonu sína að varaforseta – Isabel Martínez de Perón, sem hann hafði kvænst í útlegðinni, sór embættiseið við hlið eiginmanns síns sem varaforseti Argentínu.
Perón þótti ekki standa undir væntingum stuðningsmanna sinna eftir endurkomu sína á forsetastól. Þann 1. maí árið 1974 sökuðu mótmælendur úr vinstriarmi ungliðahreyfingar perónista forsetann um að fara fyrir ríkisstjórn afturhaldsseggja. Perón brást hinn versti við og kallaði mótmælendurna „hálfvita, leiguþý og skeggjúða“. Perón lést aðeins tveimur mánuðum síðar, þá 78 ára. Isabel de Perón tók við forsetaembætti eftir eiginmann sinn en var sjálfri steypt af stóli eftir aðeins um ár við völd.
Umskurður
thumb|200px|Umskorinn getnaðarlimur
Umskurður á við það að skera um forhúð getnaðarlimsins. Umskurður getur verið stundaður af læknisfræðilegum ástæðum eða trúarlegum, til dæmis er hefð fyrir umskurð í gyðingdómi og íslam. Umskurður er víða stundaður í Miðausturlöndum og Afríku af trúarlegum ástæðum, bæði af múslimum og eþíópískum kristnimönnum.
Tíðni og staða umskurðar drengja
thumb|250px|Útbreiðslukort af tíðni umskurðar. Umskurður drengja er stundaður um allan heim. Tíðni umskurðar er þó breytileg eftir löndum og ástæður fyrir honum ólíkar. Umskurður er algengur hjá múslímum og gyðingum, í Bandaríkjunum og í hlutum Suðaustur-Asíu og Afríku sunnan Sahara. Hann er stundaður sjaldnar í Evrópu, Suður-Ameríku, Suður-Afríku og flestum Asíulöndum. Talið er að um það bil þriðjungur karlmanna í heimi sé umskorinn.
Ísland
Í janúar 2018 var lagt fyrir Alþingi frumvarp um bann við umskurði drengja nema af heilsufarsástæðum. Bann við umskurði stúlkna hefur verið í gildi frá 2005.
Verði frumvarpið samþykkt gæti brot á lögunum varða við allt að sex ára fangelsisvist. Frumvarpið nýtur þverpólitísks stuðnings. Yfirrabbínar í Danmörku og Noregi hafa þó mótmælt frumvarpinu og óttast að það gæti sett á stofn „hættulegt fordæmi“ fyrir önnur lönd. Samtök gyðinga á Norðurlöndunum hafa sakað íslenska þingmenn um árás á gyðingdóm og mótmælir frumvarpinu harðlega. Samtökin sendu íslenskum þingmönnum yfirlýsingu um mótmæli í febrúar 2018. Silja Dögg Gunnarsdóttir, þingmaðurinn sem lagði frumvarpið fyrir Alþingi, sagði að það væri „ákveðin yfirgangssemi að grípa svona inn í störf þingsins“ og að sér fyndist afskipti á þessu stigi máls „ansi gróf“.
Xanana Gusmão
José Alexandre „Kay Rala Xanana“ Gusmão (f. 20. júní 1946), yfirleitt kallaður Xanana Gusmão, er austurtímorskur stjórnmálamaður. Gusmão var áður uppreisnarforingi í sjálfstæðisbaráttu Austur-Tímor gegn Indónesíu og varð fyrsti forseti hins sjálfstæða ríkis Austur-Tímor eftir að hernámi Indónesa í landinu lauk. Hann var forseti frá 2002 til 2007 og varð síðan fjórði forsætisráðherra landsins, frá 2007 til 2015.
Umskurður
Ísland
Í febrúar 2018 fundaði Menachem Mar­gol­in, formaður Sam­taka evr­ópskra gyðinga, með Bergdísi Ellertsdóttur, sendiherra Íslands í Belgíu, um frumvarpið. Á fundinum var rætt um að frumvarpið nyti ekki stuðnings allra íslenskra þingmanna og að „samtal við íslenska þingmenn um málið“ myndi halda áfram.
Xanana Gusmão
Bakgrunnur
Xanana Gusmão fæddist árið 1946 í þorpinu Laleia nálægt bænum Manatuto á norðurströnd eyjunnar Tímor, sem þá var portúgölsk nýlenda, og var næstelstur átta barna foreldra sinna. Foreldrar hans voru tímorskir en faðir hans hafði aðlagast portúgalskri menningu með því að læra portúgölsku, skírast til kaþólskrar trúar og taka upp portúgalskt nafn. Faðir hans, sem hafði lokið kennaranámi hjá kaþólsku kirkjunni, veitti honum bóklega menntun en móðir hans kenndi honum um menningu og sögu Tímor. Gusmão gekk í jesúítaskóla í Dare í fjögur ár og síðan í menntaskóla í Dili en útskrifaðist aldrei þaðan. Hann gegndi þriggja ára þjónustu í nýlenduher Portúgala og varð síðan embættismaður hjá nýlenduyfirvöldunum.
Umskurður
Umsagnir
Ýmsir hafa sent umsögn um málefnið og sagði biskup Íslands, Agnes M. Sigurðardóttir, að hætta væri á að „gyðingdómur og íslam verði gerð að glæpsamlegum trúarbrögðum og að einstaklingar sem aðhyllast þau verði bannaðir hér á landi eða óvelkomnir“. Talsmaður kaþólsku kirkjunnar á Íslandi líkti banni við útrýmingarherferð nasista.
Xanana Gusmão
Sjálfstæðisbarátta Austur-Tímor
Á yngri árum hafði Gusmão lítinn áhuga á stjórnmálum og lét sig dreyma um að verða bóndi eða ljósmyndari. Eftir nellikubyltinguna í Portúgal dróst Gusmão inn í stjórnmálalíf ungmenna í Dili og gekk í austurtímorsku sjálfstæðishreyfinguna Fretilin. Hreyfingin var þá undir miklum áhrifum vinstrisinnaðra stúdenta sem höfðu nýlega snúið heim frá Portúgal en Gusmão stóð í upphafi með hófsamari röddum innan Fretilin og þótti andvígur hvers kyns öfgum. Gusmão var viðstaddur og tók myndir á athöfn 28. nóvember 1975 þar sem Fretilin lýsti yfir sjálfstæði frá Portúgal og stofnun lýðveldis á Austur-Tímor.
Umskurður
Umsagnir
Samtökin Siðmennt styður bann við umskurði og að um „alvarlegt og óafturkræft inngrip“ væri um að ræða. Ennfremur að „það sé skýrt að réttur barnsins skuli vera siðum og trú yfirsterkari“.
Xanana Gusmão
Sjálfstæðisbarátta Austur-Tímor
Aðeins níu dögum eftir sjálfstæðisyfirlýsinguna gerði her Indónesíu innrás á Austur-Tímor og hertók landið. Indónesía innlimaði Austur-Tímor formlega næsta ár en Fretilin hélt áfram harðri og blóðugri frelsisbaráttu gegn hernámsliðinu. Gusmão gekk til liðs við skæruliðahreyfingar til að berjast gegn hernámi Indónesa og varð árið 1981 leiðtogi Falintil, hernaðarvængs Fretilin. Á næstu ellefu árum tókst Gusmão að forðast handtöku og hann varð frægur og dáður sem leiðtogi frelsisbaráttunnar gegn Indónesíu.
Árið 1992 var Gusmão handsamaður í Dili og dæmdur í ævilangt fangelsi í Djakarta fyrir niðurrifsstarfsemi. Viðbrögðin gegn fangelsisdómnum í Austur-Tímor voru svo hörð að Suharto, forseti Indónesíu, fann sig knúinn til að milda dóminn í tuttugu ára fangelsisvist. Gusmão hélt áfram að leiða sjálfstæðisbaráttuna úr fangaklefanum og fór einnig að yrkja ljóð og mála myndir, sem leiddi til þess að hann hlaut viðurnefnið „skáldið og stríðsmaðurinn.“ Gusmão nýtti jafnframt fangelsisvistina til náms í lögfræði og tungumálum. Árið 1997 fékk suður-afríski forsetinn Nelson Mandela að heimsækja Gusmão í fangelsið og hvatti til þess að hann yrði látinn laus.
Eftir að Suharto var steypt af stóli árið 1998 var loks slakað á klónni í Austur-Tímor og þar efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem landsmenn kusu með miklum meirihluta sjálfstæði undan Indónesíu í stað þess að þiggja aukið sjálfræði innan hennar. Gusmão var í kjölfarið sleppt úr haldi í september 1998 en Sameinuðu þjóðirnar tóku tímabundið við stjórn Austur-Tímor á meðan stofnun nýja ríkisins var undirbúin. Landsmenn litu nánast á Gusmão sem sjálfskipaðan í embætti fyrsta forseta landsins þrátt fyrir að hann hefði áður ekki sagst vilja gerast forseti. Gusmão lét að lokum til leiðast að bjóða sig fram og vann yfirgnæfandi sigur með áttatíu prósentum atkvæða í forsetakosningum í apríl 2002. Gusmão tók við embætti sem forseti Austur-Tímor þegar landið tók við eigin stjórn af Sameinuðu þjóðunum þann 20. maí 2002.
Umskurður
Umsagnir
Anne Lind­boe umboðsmaður barna í Noregi styður frumvarpið og segist bjartsýn á að bann við umskurði drengja verði innleitt þar í landi í framtíðinni.
Xanana Gusmão
Stjórnartíð
Þrátt fyrir mikla bjartsýni við sjálfstæði landsins gekk hægt á forsetatíð Gusmão að reisa efnahag Austur-Tímor við eftir eyðileggingu hernámsáranna. Árið 2006 kom til ofbeldis í landinu eftir að forsætisráðherrann Mari Alkatiri sagði 600 til 1.500 hermönnum í her landsins upp störfum og hluti þeirra stóð í kjölfarið fyrir blóðugum óeirðum. Óánægju hafði gætt með samsetningu hersins þar sem hann þótti hygla hermönnum úr austurhlutanum, þar sem stuðningsmenn Gusmão höfðu haldið til á tíma sjálfstæðisbaráttunnar. Gusmão krafðist afsagnar Alkatiri, sem hann sakaði um að beita dauðasveitum til að þagga niður í andstæðingum sínum, og hótaði að segja annars sjálfur af sér. Að endingu varð Alkatiri við beiðni forsetans um að segja af sér og José Ramos-Horta tók við af honum sem forsætisráðherra.
Umskurður
Umsagnir
Kári Stefánsson stofnandi Íslenskrar erfðagreiningar hefur gagnrýnt frumvarpið. Hann sagði að það „[myndi] í prinsipp­in­u gera það ólög­legt að ver­a ­gyð­ingur á Íslandi vegna þess að umskurð­ur­inn (brit milah) er órjúf­an­legur hluti af sjálfs­mynd ­gyð­inga.“ Auk þess sagði hann að bann við umskurði „[myndi vega] að rétti for­eldra til þess að taka ákvarð­anir fyrir hönd barna sinna sem hefur verið höndl­aður sem allt að heil­agur á Íslandi fram til­ þessa.“
Yfir 1.100 íslenskir hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hafa skrifað undir lista frumvarpinu til stuðnings.
Xanana Gusmão
Stjórnartíð
Gusmão bauð sig ekki fram til endurkjörs þegar kjörtímabili hans lauk árið 2007 en ákvað að leiða stjórnmálaflokk sinn, Viðreisnarráð Austur-Tímor (CNRT), í þingkosningum landsins. José Ramos-Horta tók við af Gusmão sem forseti þann 20. maí 2007 en Gusmão varð forsætisráðherra eftir þingkosningarnar. Í febrúar 2008 var gerð skotárás á Gusmão á heimili hans í misheppnaðri valdaránstilraun uppreisnarmanna úr hernum. Gusmão slapp ómeiddur en Ramos-Horta forseti særðist alvarlega í annarri skotárás og var tímabundið óvinnufær. Í kjölfarið lýsti Gusmão yfir tveggja daga neyðarástandi og útgöngubanni á meðan valdaránstilraunin var kveðin niður.
Xanana Gusmão sagði af sér sem forsætisráðherra þann 9. febrúar 2015 eftir að hafa leitt Austur-Tímor nánast samfellt frá sjálfstæði landsins.
Martin Luther King, Jr.
Martin Luther King, Jr. (15. janúar 1929 – 4. apríl 1968) var frægasti leiðtogi afrískættaðra Bandaríkjamanna og mannréttindabaráttu þeirra á sjötta og sjöunda áratug 20. aldarinnar. Hann var ráðinn af dögum í Memphis. Hann kvæntist Corettu Scott 18. júní 1953 og eignuðust þau fjögur börn. 14. október 1964 varð King yngsti maðurinn til að hljóta friðarverðlaun Nóbels.