cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sýklalyfjaónæmi
thumb|250px|Tvær ræktarskálar með sömu sjö tegundum af sýklalyfjum. Glæru hringirnir í kringum hvítu punktana í vinstri skálinni sýna hvernig sýklalyfin fyrirbyggja vöxt bakteríanna. Í hægri skálinni eru sýklar sem eru ónæmir fyrir fjórum af sjö tegundum af sýklalyfjum.
Sýklalyfjaónæmi er það að baktería verður ónæm fyrir áhrifum sýklalyfs sem áður verkaði gegn henni. Þá verður mun erfiðara að meðhöndla sýkinguna og oft þarf þá að grípa til dýrari lyfja eða lyfja sem hafa eiturverkanir. Þær bakteríur sem eru komnar með vörn fyrir mörgum gerðum af sýklalyfjum kallast fjölónæmar bakteríur.
Sýklalyfjaónæmi getur komið fram vegna nokkurra þátta: Náttúrulegra varna bakteríunnar, vegna nýrrar stökkbreytingar, eða vegna þess að bakterían tekur upp ný gen frá annarri bakteríu. Ef baktería er lengi útsett fyrir sýklalyfi ná þær bakteríur sem hafa varnir frekar að lifa af, þetta kallast náttúruval. Til að koma í veg fyrir sýklalyfjaónæmi er því reynt að koma í veg fyrir ranga eða of mikla notkun sýklalyfja í heilbrigðisþjónustu og í landbúnaði, og með því að stöðva afrennsli af lyfjaframleiðslu út í náttúruna. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur sýklalyfjaónæmi vera helstu heilbrigðisógnina á heimsvísu. Talið er að í Evrópu komi 400.000 sýkingar upp á ári vegna sýklalyfjaónæmis.
Misstrangt regluverk er um notkun sýklalyfja eftir löndum. Innan t.d. Evrópusambandsins er notkun sýklalyfja í landbúnaði takmörkuð. Mælt er gegn því að nota svokallaðar „gamlar“ sýklalyfjategundir nema nauðsyn krefji. Hins vegar í Bandaríkjunum og þróunarlöndum tíðkast notkun mikilvægra sýklalyfja í landbúnaði. Þrátt fyrir regluverk sem bannar notkun sýklalyfja í landbúnaði í Bandaríkjunum án lyfjaseðils frá dýralækni hefur ekki dregið úr notkun þeirra.
Á Íslandi er notað hlutfallslega mest af sýklalyfjum af öllum Norðurlöndum, en heildarnotkunin er samt minni en meðaltalsnotkunin í Evrópu. Árið 2017 jókst heildarnotkun sýklalyfja í mönnum á Íslandi um 3,2% miðað við undanfarandi ár. Algengi salmónellu - og kampýlóbaktersýkinga er tiltölulega lágt á Íslandi miðað við önnur lönd en þar er sýklalyfjaónæmi hjá þessum sýklum er meira. Þessi sýklar finnast sjaldan í kjúklingum og svínum á Íslandi eða í færri en 10% af dýrum. Sóttvarnalæknir varar þó við að íslenskur landbúnaður geti samt verið uppspretta sýklalyfjaónæmra baktería.
Emiliano Buendía
Emiliano Buendía Stati (fæddur 25. desember árið 1996) er argentískur kantmaður sem spilar fyrir enska úrvalsdeildarliðið Aston Villa. Hann hóf ferilinn 2014 fyrir spænska liðið Getafe. Árið 2018 var hann keyptur til Norwich City sem spilaði þá í ensku B-deildinni. Tímabilið 2019-2020 spilaði Buendía með Norwich City í ensku úrvalsdeildinni en féll með þeim. Tímabilið 2020-2021 hjálpaði hann Norwich aftur upp í efstu deild. Hann var valinn leikmaður tímabilsins í Championship deildinni það tímabil. Þann 7. júní 2021 var tilkynnt að Aston Villa væri búið að kaupa hann. Talið var að kaupverðið sé 33 milljónir punda. Buendia sló met hjá Aston Villa og sem dýrustu kaup í sögufélagsins. Hann er einnig metsala hjá Norwich.
Rúbínn
Rúbínn er eðalsteinn, í lit bleikur, fjólublár eða rauður, sem er tegund af kórund sem aftur er gerður úr áloxíði.
Rauði liturinn er til kominn vegna nokkurs magns af krómi.
Skýstrókur (kvikmynd)
Skýstrókur eða Twister eins og hún heitir á móðurmálinu er bandarísk stórslysamynd sem Jan de Bont leikstýrði. Helen Hunt og Bill Paxton fara með aðalhlutverkin í myndinni sem vísindamenn sem elta upp hvirfilbyli. Myndin var önnur tekjuhæsta mynd ársins 1996 og voru um það bil 55 miljón miðar á hana seldir í Bandaríkjunum. Myndin fjallar um hóp af vísindamönnum sem reyna að fullkomna gagnasöfnunarvél sem er hönnuð til þess að fara upp í hvirfilbyli til þess að finna út hvað gerist innan í þeim. Innblástur að myndinni kom frá alvöru vísindaverkefnum eins og VORTEX. Skýstrókur var fyrsta bandaríska kvikmyndin í fullri lengd til þess að vera gefin út á DVD. Hún var einnig tilnefnd til tveggja Óskarsverðlauna fyrir „Bestu tæknibrellurnar” og „Besta hljóð.”
Rúbínn
Nafnið kemur einfaldlega frá latínu fyrir rauður - ''ruber'.
Rúbínn er mjög sjaldgæfur í náttúrúnni en má framleiða með nútíma iðnaðarháttum.
Öxnadalur
thumb|Séð inn í Öxnadal frá þjóðvegi 1 Öxnadalur er djúpur dalur í vestanverðum Eyjafirði, inn af Hörgárdal. Hann er um 25 kílómetra langur frá mynni dalsins við Bægisá inn að Öxnadalsheiði. Um hann fellur Öxnadalsá. Hringvegurinn, þjóðvegur 1, liggur um Öxnadalsheiði og Öxnadal áleiðis til Akureyrar.
Paulista
Paulista er borg í Pernambuco í Brasilíu.
Öxnadalur
Öxnadalur merkir eiginlega nautgripadalur eða uxadalur. „Öxn“ er hvorugkynsorð í fleirtölu, þau öxnin, og er gamalt orð um nautpening, skylt uxi. Samkvæmt Landnámabók var Öxnadalur numinn af Þóri þursasprengi.
Áður fyrr var Öxnadalur sérstakt sveitarfélag, Öxnadalshreppur, en tilheyrir nú Hörgársveit.
Árið 1952 hóf skógræktarfélag Eyfirðinga skógrækt utan til í dalnum, í landi Miðhálsstaða, þar sem nú er vöxtulegur skógur.
Innsti hluti dalsins er allur í eyði, innstu bæir í byggð eru nú Engimýri og Háls. Á Engimýri er gistiheimili og á Hálsi er veitingahúsið Halastjarnan. Næsti bær utan við Háls er Hraun. Þar fæddist skáldið Jónas Hallgrímsson, en fluttist á öðru ári að Steinsstöðum og var þar til 9 ára aldurs. Æskuslóðirnar eru áberandi í skáldskap hans. Stórbrotið landslag er á Hrauni og þar í grennd, með Hraundranga ofan við bæinn og Hraunsvatni, þar sem faðir Jónasar drukknaði. Í vatninu er silungsveiði. Á Hrauni er nú safn til minnigar um Jónas. Efsti bær í Öxnadal var Bakkasel sem fór í eyði 1960 og var einn af þeim síðustu í innri hlutanum í byggð.
Bæir í Öxnadal
thumb|right|[[Hraundrangi gnæfir yfir Öxnadal að norðanverðu.]]
Eyðibýli í Öxnadal
Ofan við byggð eru eftirtalin eyðibýli: Utar í dalnum eru eftirtalin eyðibýli:
Abelsverðlaunin
Tildrög verðlaunanna
Um hálfri öld eftir að Abel lést kom fram sú hugmynd að stofna til verðlauna í hans nafni. Sá sem átti þá hugmynd var norski stærðfræðingurinn Sophus Lie, og árið 1898 fór hann út í það að safna styrkjum til að stofna til slíkra verðlauna sem yrðu veitt á fimm ára fresti til stærðfræðings sem skarað hefði fram úr í hreinni stærðfræði á alþjóðavettvangi. Hann var virtur og gekk ágætlega að safna styrkjum. Það kom þó fyrir ekki því hann lést ári síðar og þar sem flestir styrkirnir sem hann hafði fengið voru á hans nafni, var ekki hægt að nýta þá eftir dauða hans.
Umræðan vaknaði aftur 1902, 100 árum eftir fæðingu Abels, en þá lýsti Oskar II Svíakonungur (en á þessum tíma réði Svíþjóð yfir Noregi) yfir vilja til að stofna slík verðlaun. Í kjölfarið fóru stærðfræðingarnir Carl Størmer og Ludvig Sylow í samstarfi við norsku vísindaakadímuna að vinna að gerð leiðbeininga og reglna fyrir þannig verðlaun. Þetta fór þó út um þúfur árið 1905 þegar Noregur og Svíþjóð slitu ríkissambandi sínu, enda hafði sjálfstæður Noregur ekki fjárhagslega burði til að setja á stofn svona verðlaun.
Ekkert gerðist næstu öldina og það var ekki fyrr en árið 2000 sem hugmyndin kom upp aftur. Það voru Arild Stubhaug, sem skrifað hefur ævisögu Abel, og Tormod Hermansen sem ýttu umræðunni aftur af stað í samvinnu við stærðfræðideild Háskólans í Ósló og norska menntamálaráðuneytið. Skipuð var nefnd í mars 2001 til að vinna í málinu og lofaði bæði norska ríkistjórnin og alþjóðlegu stærðfræðisamtökin (IMU) styrkjum. Þann 23. maí þetta sama ár skilaði nefndin forstætisráðherra Noregs svo tillögu um framkvæmd verðlaunanna.
Þrem mánuðum seinna tilkynnti svo Jens Stoltenberg þáverandi forsætisráðherra Noregs að norska ríkistjórnin myndi stofna til alþjóðlegra stærðfræðiverðlauna í nafni Abels. Jafnframt lofaði hann að ríkið legði fram jafnvirði um tveggja miljarða íslenskra króna í sjóð tengdan verðlaununum, en Norska vísindaakademían skyldi úthluta þeim. Í júní 2003 voru verðlaunin veitt í fyrsta skipti og hafa þau verið veitt árlega síðan, við hátíðlega athöfn úr hendi Noregskonugs.
Verðlaunahafar
„fyrir mikil og varanleg áhrif á talnafræði“. „fyrir byltingarkennt framlag til rúmfræði“. „fyrir að skara fram úr á sviði algebru og sérstaklega fyrir að útfæra nútíma grúpufræði“.
Gamergate
Gamergate er hreyfing á netmiðlum sem byrjaði út af áhyggjum tölvuleikjaspilara um hlutleysi fjölmiðla í tölvuleikjaiðnaðinum þegar kom að umfjöllun þeirra um tölvuleiki. Árið 2014 þróaðist hreyfingin í hatursorðræðu gegn fjölmiðlum og sumum femínistum sem gagnrýndu tölvuleikjaiðnaðinn.
Uppruni
Fyrir 2014 höfðu leikjaspilarar lengi verið ósáttir við umfjöllun um tölvuleiki í fjölmiðlum ekki síst vegna þess að fjölmiðlar virtust vera búnir að rækta sterkt samband milli sín og tölvuleikjaframleiðanda. Það var áhyggjuefni að fjölmiðlar voru að forgangsraða hagsmunum fyrirtækjanna sem markaðsettu leiki sína á vefsíðum þeirra og það hefði áhrif á gagnrýni þeirra á vissa leiki. Árið 2007 var Jeff Gerstmann, áberandi leikjagagnrýnanda, sagt upp á leikjafréttavefsíðunni GameSpot fyrir að hafa skrifað neikvæða gagnrýni á leik sem hafði verið auglýstur mikið á vefsíðunni.
Á fyrri hluta fyrsta áratugar 21. aldar fundu margir leikjaspilarar fyrir því að fjölmiðlar í iðnaðinum voru að taka pólitíska afstöðu til þess hvernig þeir gagnrýndu leiki út frá svokallaðri pólitískri rétthugsun. Þessi pólitíska rétthugsun ásamt málum eins og Gerstmann-málinu hjálpaði til að valda gagnkvæmri andúð milli fjölmiðla og leikjaspilara sem versnaði árið 2014.
Hatursorðræða
Frá og með ágúst 2014 var eineltisátaki beint að nokkrum konum í tölvuleikjaiðnaðinum; einkum leikjahönnuðunum Zoë Quinn og Brianna Wu, og femínístanum Anita Sarkeesian. Þann 14. febrúar 2013 gaf Zoë Quinn út leikinn Depression Simulator sem hlaut mikið lof gagnrýnenda. Leikurinn var óvenjulegur á þann hátt að þátttaka snerist eingöngu um lestur og ákvarðanir um hvernig sagan ætti að fara. Gagnrýnendur hrósuðu leiknum aðallega fyrir hvernig hann tæklaði flókið málefni. Leikurinn náði hins vegar ekki að höfða eins mikið til hins hefðbundna leikjaspilarahóps. Þetta breikkaði gjána milli leikjafjölmiðla og spilara.
Í ágúst 2014 skrifaði Eron Gjoni, fyrrverandi kærasti Quinn, móðgandi bloggfærslu um Quinn þar sem hann sakaði hana ranglega um ósiðlegt samband við blaðamanninn Nathan Grayson sem vann fyrir leikjasíðuna Kotaku. Bloggfærslan staðfesti fyrir fram ákveðnar hugmyndir leikjaspilara um að leikjafjölmiðlar væru spilltir og #gamergate byrjaði að dreifast á samfélagsmiðlum til þess að berjast gegn þeirri spillingu. Gamergate höfðaði mikið til hægri manna sem litu svo á að spillingin í leikjafjölmiðlum væri tengt stefnu vinstri manna til þess að taka yfir leikjamenningu og kúga fólk með pólitískri rétthugsun. Blaðamenn og leikjahönnuðir eins og Brianna Wu og Anita Sarkeesian sem tóku upp hanskan fyrir Zoë Quinn og byrjuðu að gagnrýna kynjamismunun innan tölvuleikjaiðnaðarins urðu fyrir hatursorðræðu stuðningsmanna Gamergate. Eineltisherferðir gegn Quinn og öðrum fólu í sér hótanir um nauðganir og líflát.
Gamergaters
Talsmenn Gamergate (Gamergaters) hafa lýst því yfir að þeir hefðu enga opinberan leiðtoga eða stefnuskrá. Stuðningsmenn Gamergate nota dulnefni á netmiðlum eins og 4chan, Internet Relay Chat, Twitter og Reddit. Yfirlýsingar sem koma frá fulltrúum Gamergate hafa verið ósamræmanlegar sem hefur gert fréttaskýrendur erfitt að greina markmið og hvatir. Stuðningsmenn Gamergate sögðu að siðlaust samráð væri á milli fjölmiðla, femínista og vinstri manna.
Axel V. Tulinius
Axel Valdimar Tulinius (6. júní 1865 – 8. desember 1937) var íslenskur stjórnmálamaður, íþróttafrömuður og skátaforingi. Hann var þingmaður á Alþingi frá 1900 til 1901 fyrir Framsóknarflokkinn. Árið 1912 varð hann fyrsti forseti Íþróttasambands Íslands þar sem hann starfaði til 1926. Hann var fyrsti skátastjóri Bandalag íslenskra skáta þar sem hann starfaði frá 1925 til 1937.
Axel lést í Kaupmannahöfn 8. desember 1937 eftir veikindi.
Hoya rhodostele
Hoya rhodostele er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Norður-Súmötru.
Fenjapuntur
Glyceria maxima (Hartm.) Holmb. (syn. G. aquatica (L.) Wahlenb.; G. spectabilis Mert. & W.D.J. Koch; Molinia maxima Hartm.; Poa aquatica L.), er stórvaxin grastegund, ættuð frá Evrópu og vestur Síberíu og vex á rökum svæðum eins og árbökkum og við tjarnir. Þetta er mjög ágeng tegund og oft talin ágeng tegund utan náttúrulegs útbreiðslusvæðis síns. Hún var hinsvegar ræktuð sem fóðurplanta og kom þannig til vestur Evrópu og Norður Ameríku.
Gotar
thumb|right|300px|Vestgotneskur helgigripur frá 7. öld. Gotar voru austgermanskur þjóðflokkur sem tóku þátt í þjóðflutningunum miklu, seint í fornöld, sem stuðluðu að falli Rómaveldis. Gotar urðu að tveimur aðskildum þjóðum, Austgotum og Vestgotum, sem stofnuðu hvor sitt konungsríki eftir fall Rómaveldis, Austgotar á Ítalíuskaganum og Vestgotar á Íberíuskaganum.
Uppruni
Talið er Gotar að hafi upprunalega verið frá Svíþjóð (sbr. Gotland). Á seinni hluta 2. aldar e.Kr. fluttust þeir suður yfir Eystrasaltið og urðu að lokum tvær þjóðir; Austgotar sem settust að í vesturhluta Úkraínu og Vestgotar sem settust að þar sem Rúmenía er nú. Á fjórðu öld áttu Gotar í samskiptum við Rómverja og snerust í kjölfarið til kristinnar trúar, aðallega fyrir tilstuðlan rómverskra trúboða. Seint á 4. öld hófust árásir Húna, sem komu frá steppum Mið-Asíu, á aðra germanska þjóðflokka og hrundu þær af stað öldu þjóðflutninga. Vestgotar fluttust suður fyrir Dóná inn á rómverskt landsvæði og fengu, árið 375, leyfi rómverska keisarans Valens til þess að setjast þar að. Fljótlega skarst þó í odda milli Gotanna og Rómverja og árið 378 háðu þeir orrustu við Adríanópel, þar sem Vestgotar unnu stórsigur og Valens féll. Næsta rómverska keisara, Þeódósíusi 1., tókst þó að ná tökum á ástandinu um tíma og gerði Vestgotana að bandamönnum (foederati). Alrekur (Alaric) 1., konungur Vestgota, stóð þó engu að síður fyrir uppreisn gegn Rómverjum sem leiddi til þess að Gotarnir réðust á Róm og hertóku og rændu borgina árið 410. Austgotarnir fylgdu á eftir Vestgotunum og fluttust suður yfir Dóná árið 453. Þegar vera þeirra þar ógnaði yfirráðum austrómverska ríkisins á Balkanskaga, gerði keisarinn Zenon, Þjóðrek (Theodoric), konung Austgota, að bandamanni sínum og sendi hann, ásamt þjóð sinni, til Ítalíu.
Konungsríki Austgota
thumb|left|200px|Grafhýsi Þjóðreks í Ravenna. Þjóðrekur réðist inn á Ítalíuskagann árið 488 og barðist þar við germanska herforingjann Odóvakar, sem náð hafði þar völdum þegar hann neyddi Rómúlus Ágústus, síðasta vestrómverska keisarann, til að segja af sér. Árið 493 samdi Þjóðrekur við Odóvakar um að þeir myndu sameinast um stjórn Ítalíu, en í veislu sem haldin var til að fagna samkomulaginu, myrti Þjóðrekur Odóvakar. Þjóðrekur gerði Ravenna að höfuðborg ríkis síns og ríkti sem konungur á Ítalíu til dauðadags árið 526. Valdatíð hans var að mestu farsæl og hann ríkti í sátt við keisara austrómverska ríkisins, sem og aðra germanska konunga í Vestur-Evrópu. Eftir dag Þjóðreks tók valdakerfi hans þó að veikjast og út brutust átök um völdin. Jústiníanus, keisari austrómverska ríkisins á árunum 527 til 565, var mjög herskár gagnvart Germönum í Vestur-Evrópu og stefndi að því að leggja undir sig öll landsvæði sem áður höfðu tilheyrt Rómaveldi. Árið 535 hertók Belisarius, helsti herforingi Austrómverja, Sikiley og réðist svo árið eftir inn á meginland Ítalíu. Árið 540 var stærsti hluti konungsríkis Austgota fallinn í hendur Austrómverja, en undir stjórn konunganna Witigis og Totila tókst þeim þó að veita andspyrnu allt til ársins 552 þegar Austrómverjar unnu loks fullnaðarsigur. Eftir þessa ósigra má segja að austgotneska þjóðin hverfi af sjónarsviðinu, marga hnepptu Austrómverjar í þrældóm en aðrir samlöguðust þeim íbúum Ítalíu sem fyrir höfðu verið.
Heimildir
Tierney, Brian, Western Europe in the Middle Ages: 300 – 1475 (McGraw-Hill College, 1999).
Áramótaskaup 1976
Áramótaskaupið 1976 er áramótaskaup sem sýnt var árið 1976 og var sýnt á RÚV.
Klófífa
Klófífa (fræðiheiti: Eriophorum angustifolium) er plöntutegund af hálfgrasaætt. Hún er með hvítum, lútandi hárskúfum nokkrum saman á stöngulendum og vex í votlendi.
Dunga
Dunga (fæddur 31. október 1963) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 91 leik og skoraði 6 mörk með landsliðinu.
Bandýfélag Kópavogs
Bandýfélag Kópavogs er eitt stærsta bandýfélag Íslands, með um 20 skráða meðlimi. Félagið hefur verið til frá haustinu 2003, en var formlega stofnað í mars 2006. Félagið hefur tvisvar orðið Íslandsmeistari í bandý, árin 2008 og 2010. Bandýfélag Kópavogs er eina liðið á Íslandi sem hefur tekið þátt í opinberri keppni erlendis, en það tók þátt í undankeppni Evrópumóts félagsliða í Danmörku í ágúst 2008.
Flug
Flug kallast aðferðin sem er sú að hlutur flytjist í gegnum lofthjúpinn (oftast í gegnum loftið) eða fyrir handan hans (t.d. geimflug) annaðhvort með lyftikrafti (e. lift) eða spyrnu (e. thrust) eða flotkrafti (eins og loftskip og loftbelgar gera). Fræðigreinin sem fjallar um flug heitir loftsiglingafræði og sú sem fjallar um flug fyrir utan andrúmsloftið heitir geimvísindi.
Flug dýra
Ýmis dýr, helst fuglar, skordýr og leðurblökur, geta flogið með vængjum. Sumar risaeðlur gátu líka flogið. Vængirnir á þessum dýrum hafa allir þróast hverir fyrir sig. Til dæmis eiga vængirnir á hryggdýrum rætur að rekja til framlima en þeir á hryggleysingjum til þess sem breyttist í tálkn í flestum liðdýrum.
Leðurblökur eru einasta spendýr sem getur flogið á láréttan hátt en til eru nokkur dýr sem geta svifið á milli trjáa og sum þeirra geta flogið í nokkuð hundruð metra. Flugfroskar og flugeðlur fljúga sömuleiðis aðeins stuttan spöl. Hins vegar fljúga flugfiskar með uggunum sem gegna hlutverki vængja.
Flestir fuglar kunna að fljúga en það eru nokkrar undantekningar. Stærstu fuglarnir, strútar og emúar, geta ekki flogið. Mörgæsir nota vængina til að synda í sjónum og til þess nota þær sömu hreyfingar og flestir fuglar nota í flugi. Langflestir litlir fuglar sem fljúga ekki lifa á smáeyjum þar sem það að geta flogið skiptir ekki miklu máli.
Mannflug
thumb|220px|[[Loftskip flýgur með flotkrafti]] Menn geta flogið með því að nota loftfar eins og flugvél, svifflugu, þyrlu, sjálfsveifluvél, loftskip, loftbelg eða geimfar.
Allsherjargoði
Allsherjargoði var virðingarheiti sem borið var á þjóðveldisöld af þeim sem hverju sinni fór með goðorð afkomenda Ingólfs Arnarsonar og var hlutverk allsherjargoðans fyrst og fremst að helga alþingi þegar það var sett.
Þorsteinn Ingólfsson Arnarsonar var goði þegar Alþingi var stofnað 930 og varð hann fyrsti allsherjargoðinn. Sonur hans, Þorkell máni Þorsteinsson, tók við um 945 og var jafnframt lögsögumaður. Þormóður Þorkelsson tók við af honum 984 og var til 1020. Hamall sonur hans var svo allsherjargoði til 1055. Ekki er víst hver þriggja sona hans tók við eða hverjir voru allsherjargoðar næstu 100 árin en á síðari hluta 12. aldar varð Guðmundur gríss Ámundason allsherjargoði og hefur hann vafalaust verið afkomandi Hamals. Hann hafði allsherjargoðorðið til dauðadags 1210 og síðan Magnús góði sonur hans til 1234. Magnús var barnlaus og sumir telja að Árni óreiða Magnússon, bróðursonur Guðmundar gríss og tengdasonur Snorra Sturlusonar, hafi erft goðorðið og verið síðasti allsherjargoðinn (hann dó 1250) en það er þó alveg óvíst.
Tabbouleh
thumb|250px|Hefðbundið tabbouleh.
Tabbouleh (arabíska: تبولة‎ tabūla) er botnalenskt salat með fínsaxaðri steinselja, tómati, myntu, lauki og búlgúr sem er kryddað með ólífuolíu, sítrónusafa, salti og pipari. Stundum er notaður hvítlaukur, eða kúskús í stað búlgúrs.
Tabbouleh er borðað víða um misausturlönd sem smáréttur eða meze. Tabbouleh nýtur vaxandi vinsælda á vesturlöndum.
Jakob 1. Skotakonungur
thumb|right|Jakob 1. Skotakonungur. Jakob 1. (júlí 1394 – 21. febrúar 1437) var konungur Skotlands frá 4. apríl 1406 til dauðadags. Fyrstu átján ár valdatíma síns var konungurinn þó fangi eða gísl Englandskonungs.
Konungur í útlegð
Jakob var sonur hins valdalausa konungs Róberts 3. og konu hans Annabellu Drummond, en alla ríkisstjórnartíð Róberts voru völdin að mestu í höndum bróður hans, hertogans af Albany. Eldri bróðir Jakobs, Davíð hertogi af Rothesey, reyndi að styrkja stöðu sína gegn föðurbróðurnum en Albany hneppti hann þá í varðhald og þar dó hann 1402 og er sagt að hann hafi verið sveltur til bana eða verið myrtur.
Arabella drottning var þá látin og Róbert konungur óttaðist um líf yngri sonar síns. Árið 1406 hugðist hann senda drenginn til Frakklands og láta hann alast þar upp. En enskir sjóræningjar hertóku skipið og fluttu Jakob til Hinriks 4. Englandskonungs. Nokkrum dögum síðar dó Róbert og Jakob varð konungur að nafninu til. Hertoginn af Albany var landstjóri í Skotlandi, réði þar öllu og talaði jafnan um Jakob sem „son konungsins heitins“ en ekki sem konung, enda hafði hann sjálfur augastað á krúnunni. Þegar hann lést tók Murdoch sonur hans við hertogadæminu og landstjórninni.
Jakob naut góðrar meðferðar í fangavistinni í Lundúnaturni og Windsor-kastala og fékk ágæta menntun. Eftir 1419 var hann meðhöndlaður fremur eins og gestur við hirðina en gísl og á árunum 1420-1422 barðist hann með Hinrik 5. og enska hernum í Frakklandi, meðal annars gegn Skotum, sem studdu Frakka. Þegar Hinrik dó í Frakklandi 1422 sneri Jakob aftur til Englands. Hinrik 6. var ekki orðinn árs gamall og forráðamenn hans höfðu lítinn áhuga á að halda Jakob lengur í Englandi en vildu koma honum í skoska hásætið. Einnig höfðu tekist ástir með honum og Jóhönnu Beaufort, dóttur hertogans af Somerset og frænku Hinriks konungs, og þótti ættingjum hennar mikilsvert að þau gætu gifst og hún yrði drottning. Þótt hertoginn af Albany væri tregur að sleppa völdum átti Jakob öfluga bandamenn í Skotlandi, en þar á meðal var annar föðurbróðir hans, jarlinn af Atholl. Á endanum var samið um lausnargjald fyrir konunginn - en heimanmundur Jóhönnu gekk upp í það að hluta — og hann gat gifst og snúið heim.
Heimkoma
Konungshjónin komu til Skotlands í apríl 1424. Komu þeirra var ekki fagnað mikið því margir treystu ekki konunginum vegna stuðnings hans við Englendinga í Hundrað ára stríðinu, auk þess sem lausnargjaldið sem greitt var fyrir hann jók skattbyrði manna. Konungurinn þótti þó koma vel fyrir, enda var hann mikill íþróttamaður, kunni að meta bókmenntir og tónlist og var raunar sjálfur fær tónlistarmaður og ljóðskáld. Hann var að ýmsu leyti umbótasinni og leitaðist við að styrkja völd konungs og þings gegn aðalsmönnum, sem lengi höfðu farið sínu fram eins og smákóngar í Skotlandi, þar sem konungsvaldið hafði verið mjög veikt um áratuga skeið.
Vegna þessa átti Jakob í átökum við ýmsa aðalsmenn, fyrstu árin einkum hertogann af Albany og ættmenn hans, en árið 1425 hafði hann styrkt stöðu sína svo mjög að hann lét handtaka Albany og tvo af þremur sonum hans snemma í mars 1425 og taka þá af lífi fyrir landráð skömmu síðar.
Konungsmorð
Jakob átti áfram í erjum við ýmsa skoska aðalsmenn og aflaði sér óvina, auk þess sem vopnahléssamningur við Englendinga rann út 1436 og Jakob hóf umsátur um Roxburgh-kastala, sem Englendingar höfðu á sínu valdi. Hann varð þó að hörfa þaðan og þótti hafa fengið háðuglega útreið. Frændi hans, jarlinn af Atholl, hafði nú snúist gegn honum og sonarsonur hans, Robert Stewart, fór fyrir hópi manna sem réðist að konungi þar sem hann dvaldist í klaustri í útjaðri Perth og drap hann.
Drottningin særðist en komst undan og gat komið boðum til Edinborgar, þar sem ríkisarfinn, Jakob 2., var og komið honum í öruggt skjól. Samsæri óvina konungs fór út um þúfur og jarlinn af Atholl, sonarsonur hans og fleiri voru handteknir og síðan teknir af lífi.
Jakob 2. var eini sonur konungshjónanna sem upp komst en á meðal margra dætra þeirra voru Margrét, sem giftist Loðvík krónprinsi Frakka, síðar Loðvík 11., Ísabella, sem giftist Frans 1. hertoga af Bretagne, og Elinóra, sem giftist Sigismund erkihertoga af Austurríki.
Caruaru
Caruaru er borg í Pernambuco í Brasilíu, Borgin var stofnuð þann 18 maí 1857, hefur um 320 000 íbúa.
Llaima
Llaima er virk eldkeila í Andesfjöllum í Suður-Chile. Síðast gaus Llaima Apríl árið 2009. Llaima er 70 km frá borgin Temuco og 140 km frá Kyrrahafi.
Ingibjörg Örnólfsdóttir
Ingibjörg Örnólfsdóttir (d. 1402) var abbadís í Reynistaðarklaustri, vígð 1390 eftir lát Oddbjargar Jónsdóttur abbadísar, en dó í Svarta dauða.
Ingibjörg var dóttir Örnólfs Jónssonar bónda á Staðarfelli á Fellsströnd og systir Vermundar Örnólfssonar ábóta í Helgafellsklaustri. Faðir hennar var auðugur og lagði með dóttur sinni í klaustrið 40 hundruð, sem var mikið fé. Ráðsmaður í klaustrinu á hennar tíð var Björgólfur prestur Illugason. Vafalaust hafa fáar nunnur á Reynistað lifað af pláguna en Björgólfur lifði og stýrði klaustrinu fyrst í stað en hætti ráðsmennsku vorið 1408. Þá tóku systir Þórunn Ormsdóttir og systir Þuríður Halldórsdóttir við staðarforráðum og varð Þórunn príorinna, en abbadís var ekki skipuð aftur fyrr en 1437.
Petrolina
Petrolina er borg í Pernambuco í Brasilíu.
Drift
Drift er hliðarhreyfing báts undan vindi. Drift hefur, líkt og rek sem stafar af straumum, þau áhrif að breyta stefnu skips og þarf því að reikna með henni þegar stefna er tekin og bæta hana reglulega upp.
Kid Icarus
thumb|250px|right|Boxið utan um Kid Icarus fyrir NES Kid Icarus er „platform“ tölvuleikur hannaður af TOSE Software Co., Ltd og gefin út af Nintendo fyrir Nintendo Entertainment System árið 1987. Hann er fyrsti af aðeins tveimur leikjum í Kid Icarus seríunni. Hann var endurútgefin fyrir Wii Virtual Console þann 23. febrúar 2007 í Evrópu.
Cabo de Santo Agostinho
Cabo de Santo Agostinho er borg í Pernambuco í Brasilíu.
Áramótaskaup 1978
Áramótaskaupið 1978 er áramótaskaup sem sýnt var árið 1978 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Þórhildur Þorleifsdóttir. Aðaleikarar voru Edda Björgvinsdóttir, Arnar Jónsson og Þórunn Sigurðardóttir.
Wikipedia
thumb|right|Merki Wikipedíu, frjálsu alfræðiritsins. Wikipedía (www.wikipedia.org) er frjálst alfræðirit sem er búið til í samvinnu, með svokölluðu wiki kerfi. Fyrir utan almennan alfræðitexta, er alfræðiefnið á síðunni oft tengt í almanök og landafræðiskrár, að auki er haldið utan um nýlega atburði.
Fram að júní 2009 féll mestallur texti á Wikipedía undir Frjálsa GNU handbókarleyfið en þá var skipt yfir í Creative Commons Attribution-ShareAlike (CC-by-SA) 3.0. Það þýðir að deila má efni Wikipediu gegn því að það sé endurútgefið undir sama leyfi. Myndir og margmiðlunarefni falla stundum undir önnur skilyrði.
Mest af efnisinnihaldi Wikipedía er komið frá notendum. Allt efnið er síbreytilegt og það verður aldrei fullkomnað. Vegna þessa er Wikipedía einstætt viðfangsefni.
Forsaga
Sú hugmynd, að geta safnað allri þekkingu á einn stað, á rætur sínar að rekja allt til Alexandríusafnsins og Pergamon til forna.
Með tilkomu internetsins, reyndu margir að búa til internetalfræðirit. Talsmaður frjáls hugbúnaðar, Richard Stallman, benti á notagildi „frjálsrar alhliða alfræðibókar og menntunarauðlindar“ árið 1999. Hann lýsti stofnun Wikipedía sem „spennandi frétt“ og frjálsu hugbúnaðasamtökin hans hvetur fólk til þess að taka þátt og miðla efni.
Þann 20. september 2004 fóru greinarnar yfir 1 milljón. Milljónasta greinin var á hebresku og var um fána Kazakhstan.
Saga
Fyrsta gagnagrunnsbreytingin á íslenska hlutanum var gerð á greininni „WIKIng“ (sem síðar var eytt) þann 6. desember 2002 klukkan 19:43 UTC+0 á dönsku og sú næsta nær ári síðar þann 24. nóvember 2003  á nýnorsku, fyrsta viðbótin á íslensku var hins vegar gerð 5. desember 2003 kl. 11:54 um morgun og má telja að með henni hafi saga íslensku útgáfunnar hafist.
Hugbúnaður & vélbúnaður
thumb|Vefþjónarnir í Flórída Hugbúnaðurinn sem upprunalega keyrði Wikipedía hét UseModWiki. Hann var skrifaður af Clifford Adams („skref I“). Fyrst þurfti að nota CamelCase fyrir tengla; en fljótlega varð hægt að nota þá aðferð, sem nú er notuð ( tengill ). Í janúar 2002, byrjaði wikipedía að keyra á PHP wiki kerfi, sem notaði MySQL gagnagrunnskerfi, og bættust margir nýjir möguleikar við (og í leiðinni gerði CamelCase tengla ónothæfa). Nýja kerfið var sérstaklega skrifað fyrir Wikipedía verkefnið af Magnus Manske („skref II“). Eftir þó nokkurn tíma, hægðist mikið á kerfinu og það var nánast ómögulegt að gera neitt. Ýmsar breytingar og uppfærslur voru gerðar en þjónuðu aðeins tímabundnum tilgangi. Þá endurskrifaði Lee Daniel Crocke allt wiki kerfið frá grunni og hefur nýja útgáfan verið í notkun síðan í júlí 2002 („skref III“). Núverandi hugbúnaður heitir MediaWiki og er hann í notkun í mörgum öðrum verkefnum. Fyrsti fullráðni starfsmaðurinn var Brion Vibber og í dag eru 550 starfsmenn að sjá um rekstur vefþjónana.
Árið 2003 hafði sambandsleysi þjónsins rýrt „framleiðslugetu“ notenda. Margir kvörtuðu undan vandamálum með að breyta greinum og miklum hægagangi. Vandamálið var vegna þess að aðeins var einn þjónn að keyra öll wiki verkefnin.
Frá júní 2004 til 2014, keyrðu verkefnin á níu tileinkuðum þjónum sem eru staðsettir í Flórída. Uppsetningin samanstóð af einum gagnagrunnsþjóni og þrem vefþjónum, sem allir keyrðu stýrikerfið Fedora. Frá 2014 eru verkefnin á tveimur stöðum, í Texas og Ashburn, Bandaríkjunum og keyra á Debian. Þjónarnir framreiða allar beiðnir, og túlka allar síður til notenda. Til að auka hraða frekar, eru síður sem óskráðir notendur biðja um geymdar í skyndiminni þar til þeim er breytt af einhverjum notanda, sem gerir það óþarfa að túlka vinsælustu síðurnar aftur og aftur. Skyndiminnis vefþjónarnir eru í Amsterdam, San Francisco, Singapore og Marseille.
Í febrúar 2005 var haldin söfnun fyrir nýjum vélbúnaði $75.000, söfnunin tókst vel og fór 15% yfir áætlað mark.
Gagnrýni á Wikipedíu
Wikipedía hefur oft verið gagnrýnd harkalega, og efast hefur verið um trúverðugleika Wikipedíu, þar sem hún er opin og allir geti breytt umfjöllunarefni hennar, en Vísindavefurinn bendir á að hið andstæða sé satt og að það að allir geti breytt Wikipedíu geri hana einungis áreiðanlegri en þær alfræðiorðabækur sem eru aðeins lesnar yfir af fáum einstaklingum:
Opera (vafri)
92px|right
Opera er ókeypis og vinsæll vafri sem getur farið á vefsíður, sent og fengið tölvupóst, stjórnað tengiliðum, spjall á netinu og birt Widgets. Það er einnig til lítill símavafri frá Opera sem heitir Opera Mini sem er ókeypis. Opera forritið var gert af Geir Ivarsøy og Íslendinginn Jon Stephenson von Tetzchner.
Matblína
Matblína (fræðiheiti Stropharia rugosoannulata ) er tegund matsveppa sem eru ræktaðir víða um heim til matar. Aðal ræktunarefnið er viðarkurl og hálmur.
Hann myndar sérstakar frumur sem stinga og lama þráðorma sem hann svo nærist á.
Útbreiðsla
Stropharia rugosoannulata var upphaflega lýst í Norður-Ameríku 1922, en hefur breiðst út með ræktun og viðarkurli víða um heim. Hann finnst nú einnig í Skandinavíu.
Áfram Latibær! (leikrit)
Áfram Latibær! er barnaleikrit eftir Magnús Scheving sem er byggt á samnefndri bók höfundarins. Leikritið var frumsýnt árið 1996 í Loftkastalanum og naut mikilla vinsælda. Baltasar Kormákur leikstýrði en með hlutverk fóru Magnús Scheving, Selma Björnsdóttir, Steinn Ármann Magnússon, Ingrid Jónsdóttir, Jón Stefán Kristjánsson, Ólafur Guðmundsson, Magnús Ólafsson, Sigurveig Jónsdóttir, Sigurjón Kjartansson, Ari Matthíasson Pálína Jónsdóttir, Þórhallur Ágústsson og Guðmundur Andrés Erlingsson.
Söguþráður
Sagan fjallar um íbúa Latabæjar sem eru hin mestu letiblóð og hugsa ekkert um heilsuna. Bæjarstjóranum þykir þetta afar slæmt því hann hefur nýlega fengið bréf um að halda skuli íþróttahátíð í Latabæ þar sem bæjarbúar eiga að keppa í hinum ýmsu greinum. Eftir árangurslausa tilraun til að fá íbúa bæjarins til þess að taka þátt á hátíðinni er bæjarstjórinn við það að gefast upp en þá kemur sjálfur íþróttaálfurinn til bjargar. Íþróttaálfurinn hvetur bæjarbúa til að hreyfa sig og kennir þeim hvernig á að lifa heilbrigðari lífsstíl.
Guarana
Guarana (fræðiheiti: Paullinia cupana) er klifurjurt sem er hlynur af sápuberjaætt (Sapindaceae) sem er upprunalega frá Amazonsvæðinu og er algeng í Brasilíu. Guarana-jurtin er með stór laufblöð og er þekktust fyrir ávexti sína sem eru á stærð við kaffibaunir. Guarana-baunir innihalda tvöfalt meira koffín en kaffibaunir. Guarana-ávextir eru brúnir eða rauðleitir og innihalda svört fræ með hvítu fræhulstri og líkjast augnsteinum. thumb|left|Guarana gosdrykkur í Brasilíu. Guarana er notað í sæta drykki, gosdrykki og orkudrykki eða gleypt í hylkjum. Stærsti hluti af koffínneyslu í Suður-Ameríku kemur úr guarana. Brasilía er þriðji stærsti neytandi gosdrykkja í heiminum og þar er framleiddir margir drykkir úr guarana.
Guarana hefur frá alda öðli verið notað af frumbyggjum í Amazon og Paraguay. Samkvæmt þjóðtrú á Guð að hafa drepið barn og í sárabætur að hafa tekið vinstra augað úr barninu og sáð því í skóginn og þannig varð til guarana villiafbrigði. Guðinn sáði hægra auga barnsins í þorpið og þannig varð til ræktaða afbrigðið af guarana. Fræin úr Guarana eru þurrkuð og möluð. Fræin eru notuð meðal annars í guarana-brauð. thumb|right|Guarana fræduft
Njálgur
thumb|Lífsferill njálgs Njálgur (fræðiheiti: Enterobius vermicularis) er lítill ormur sem er algengasta sníkjudýr í meltingarvegi manna. Hann er algengastur hjá börnum og er mjög smitandi.
Smit
Egg ormsins berast frá endaþarmi út í umhverfið. Þau geta lifað upp undir þrjár vikur við stofuhita. Algengt er að þau berist í munn með fingrum (þau hafa límkennt yfirborð) en það er líka hægt að anda þeim að sér með einhverju ryki og kyngja þeim síðan. Þegar þau eru komin í þarmana líður ekki á löngu þar til þau klekjast út. Þegar karlnjálgur (um 3-4 mm að lengd) hefur frjóvgað kvennjálg (um 10 mm að lengd) fer kvennjálgurinn að endaþarmsopi hýsils síns og kemur eggjunum þar fyrir, til þess að þau berist út. Að því loknu drepst kvennjálgurinn.
Útbreiðsla
Njálgur er algengastur sníkjudýra í löndum með temprað loftslag. Hann er sjaldgæfur í bleyjubörnum, en u.þ.b. 7% fimm ára barna eru talin vera sýkt af njálgi að jafnaði, og u.þ.b. 15% barna á aldrinum sex til átta ára. Þekkt eru dæmi þar sem svo mikið sem 40% barna í sama bekknum hafa verið sýkt af njálgi. Hann er mun sjaldgæfari hjá fullorðnum.
Einkenni
Sumir verða ekki varir við nein einkenni, en margir verða varir við mikinn kláða umhverfis endaþarmsop. Klóri hýsillinn sér í endaþarmsopi geta eggin hæglega fest sig við fingur hans og þannig borist aftur upp í munn. Kláðanum fylgir oftar en ekki roði og eymsl. Það er vel þekkt að eggin klekist út við endaþarmsopið, ormarnir skríði aftur inn í endaþarminn og viðhaldi þannig ástandinu. Einnig er þekkt að þeir komist upp í leggöng kvenna og valdi þar óþægindum.
Ormarnir sjást með berum augum, bæði við endaþarmsop og í saur. Eggin eru ógreinanleg með berum augum, en sjást vel í smásjá. Njálgur er sjaldnast hættulegur, en þykir bæði óþægilegur og ógeðfelldur.
Meðferð
Sá sem fær njálg þarf að gæta þess vel að bera ekki smit í aðra eða aftur í sjálfan sig. Hann þarf því að standast þá freistingu að klóra sér og má ekki vera berrassaður. Mikið hreinlæti er mikilvægast, bæði viðvíkjandi líkamanum og umhverfi manns. Þar eru gæludýr meðtalin, þau fá ekki njálg en geta borið egg í feldinum.
Njálgur er yfirleitt drepinn með þar til gerðum lyfjum. Á Íslandi eru skráð tvö lyf sem drepa njálg, Vanquin og Vermox. Vermox er lyfseðilsskylt, en Vanquin ekki. Bæði geta valdið aukaverkunum, en þær eru vægar. Vermox ætti ekki að gefa börnum yngri en tveggja ára eða þunguðum konum. Ráðlegast þykir að allir fjölskyldumeðlimir fari samtímis á kúr með þessum lyfjum, til að smit lifi örugglega ekki í neinum þeirra.
Ofskynjunarsveppir
Ofskynjunarsveppir eru sveppir sem hafa hugvíkkandi áhrif þegar þeirra er neytt.
Útbreiddasti sveppurinn á Íslandi sem veldur ofskynjunum er Trjónupeðla. Hann vex frá byrjun ágúst fram í byrjun nóvember en þó mest í september.
Garanhuns
Garanhuns er borg í Pernambuco í Brasilíu.
John McGinn
John McGinn (fæddur 18. október 1994) er skoskur atvinnumaður í fótbolta sem spilar fyrir Aston Villa og skoska landsliðið. Mcginn spilaði fyrir St Mirren og Hibernian áður en hann skrifaði undir hjá Aston Villa 2018. Hann spilaði fyrsta landsleik sinn fyrir skoska landsliðið 2016, í 35 leikjum fyrir Skotland hefur hann skorað 10 mörk. McGinn skrifaði undir nýjan 5 ára samning við Aston Villa 11. desember 2020 sem gildir til 2025.
Luis Buñuel
thumb|right|Luis Buñuel. Luis Buñuel (22. febrúar 1900 – 29. júlí 1983) var frægur spænskur kvikmyndagerðarmaður, og af mörgum talinn einhver mikilvægasti leikstjóri kvikmyndasögunnar. Hann starfaði aðallega í Frakklandi og Mexíkó en einnig í heimalandi sínu og Bandaríkjunum.
Buñuel giftist franskri konu, Jeanne Rucar í París árið 1934, þau voru gift fram á dauðadag Buñuels 1983, tæplega hálfri öld síðar. Þau eignuðust tvo syni Rafael og Juan Luis Buñuel.
Ævi
Luis fæddist í smábænum Calanda í Aragon-fylki í austurhluta Spánar. Hann kom úr sæmilega vel stæðri fjölskyldu. Foreldrar hans voru Leonardo Buñuel og María Portolés. Hann átti tvo bræður; Alfonso og Leonardo og fjórar systur; Alicia, Concepción, Margarita og María. Luis hlaut strangt uppeldi að hætti jesúíta í Colegio del Salvador í Zaragoza, en var síðan rekin úr skóla. Þá hélt hann til Madridar þar sem hann hóf háskólanám í náttúruvísindum og landbúnaðarfræðum. Hann breytti því síðar í verkfræði og loks heimspeki. Á meðal þeirra nemenda sem hann kynntist var málarinn Salvador Dalí og skáldið Federico García Lorca og tókust góð vinasambönd með þeim. Árið 1925 fluttist hann um set og hélt til Parísar og hóf vinnu við samtök sem hétu International Society of Intellectual Cooperation. Þar komst hann í kynni við leikstjórana Jean Epstein sem veitti honum vinnu sem aðstoðarmaður sinn við gerð tveggja kvikmynda; Mauprat (1926) og La Chute de la maison Usher (1928) og Mario Naplas sem réði hann sem aðstoðarleikstjóra við gerð La Sirène des Tropiques (1927).
Kvikmyndaferill
Luis hóf eigin kvikmyndaferil með gerð stuttmyndarinnar Andalúsíuhundurinn (Un chien andalou, 1929), sem hann skrifaði og leikstýrði í samvinnu við vin sinn Salvador Dalí. Myndin er ein sú þekktasta sem kennd er við súrrealisma og nýtur vinsælda enn þann dag í dag. Þeir hófu að skrifa saman kvikmynd í fullri lengd en vegna ósættis þeirra á milli leikstýrði Luis myndinni einsamall. Myndin, sem heitir L'Âge d'or eða Gullöldin, er samansafn óreiðukenndra stuttra frásagna og hlaut mjög blendnar viðtökur. Þegar hún var sýnd í París brást hópur hægrisinnaðra manna, er kenndir voru við föðurlandið, við með því að kasta bleki á sýningartjaldið, ráðast að öðrum sýningargestum og brjóta og eyðileggja listaverk eftir súrrealista sem voru til sýnis í andyri bíósins. Myndin var tekin úr sýningu og var t.a.m. ekki sýnd opinberlega í Bandaríkjunum fyrr en 1979.
Luis sneri aftur til síns heima og leikstýrði eins konar heimildarmynd, Las Hurdes: Tierra Sin Pan (Land án brauðs, 1933), sem sagði frá lífi fátækra bænda í Las Hurdes-sýslu á Norður-Spáni. Myndin var umdeild á Spáni, og var bönnuð í þrjú ár, enda sýndi hún býflugur stinga asna til dauða, en Luis hafði fyrirskipað að hann skyldi þakinn hunangi fyrir tökurnar. Næsta verkefni hans var einnig í formi heimildarmyndar, España 1936 og segir frá tildrögum Spænsku borgarastyrjaldarinnar.
Í Bandaríkjunum
Að Spænsku borgarastyrjöldinni lokinni var Luis gerður útlægur og því fór hann til Bandaríkjanna. Hann settist að í Hollywood þar sem hann fékk fljótt vinnu við að framleiða endurgerðir á myndum sem höfðu verið vinsælar í Bandaríkjunum á öðru tungumáli til útflutnings. Fljótlega var þó fallið frá því að endurgera myndir og þess í stað tekið að talsetja þær. Þá flutti Luis til New York þar sem hann fékk starf við Museum of Modern Art (MOMA) þar sem hann vann m.a. við að klippa útgáfu á heimildarmynd Leni Riefenstahl, Sigur viljans, sem fjallar um Adolf Hitler. Hann var svo rekinn frá MOMA að því að sagt er eftir að Francis Spellman, erkibiskup New York, heimsótti forstöðukonu safnsins, Iris Barry. Luis hélt þá aftur til Hollywood þar sem hann starfaði við talsetningu hjá Warner Brothers-kvikmyndaverinu á árnum 1942-46.
Í Mexíkó
Luis fluttist til Mexíkó árið 1946 og hlaut mexíkóskan borgararétt árið 1949. Þar hóf hann að vinna að eigin kvikmyndum á ný. Fyrsta mynd hans þar í samvinnu við framleiðandann Oscar Dancigers, Gran Casino, leit dagsins ljós sama ár. Buñuel fannst víst ekki mikið til myndarinnar koma sjálfum. Næsta mynd þeirra sem hét El Gran Cavalera með hinum þekkta mexíkóska leikara Fernando Soler kom út 1949 og hlaut góðar viðtökur. Buñuel fullyrti sjálfur að hann hefði lært mikið á tæknilegu hlið þess að vinna kvikmyndir við gerð þeirrar myndar. Í ljósi velgengni myndarinnar veitti Dancigers Buñuel fullkomið frelsi við gerð næstu myndar sinnar. Útkoman varð Los Olvidados (1950), mynd sem sagði sögu barna í fátækrahverfum Mexíkóborgar. Myndin fékk verðlaun sem besta myndin á Cannes-kvikmyndahátíðinni og Buñuel fékk verðlaun fyrir bestu leikstjórn. Fyrir vikið varð Buñuel heimsþekktur, nú var nýr meistari kominn fram á sjónarsviðið. Árið 2003 var upprunalegt eintak filmu myndarinnar samþykkt sem hluti af Minni heimsins-verkefninu (e. Memory of the World Program) á vegum UNESCO.
Buñuel leikstýrði alls 21 mynd í Mexíkó á næstu 16 árum. Meðal þeirra voru:
Árið 1960 bauð Franco, einræðisherra Spánar, Buñuel að koma aftur til síns heima og búa til kvikmynd. Ástæðan var sú að Franco vildi milda ímynd sína og virðast menningalega þenkjandi. Útkoman varð kvikmyndin Viridiana, mynd sem segir sögu réttsýnnar konu sem fyrir sakir örlaganna brotnar undan ranglæti heimsins. Í myndinni kemur fram, að margir telja, dulin gagnrýni á kirkjuna. Í það minnsta fordæmdi Vatíkanið myndina, hún var bönnuð í mörg ár á Spáni og ekki var Franco skemmt.
Í Frakklandi
Á sjötta áratuginum fluttist Buñuel til Frakklands. Þar hóf hann samstarf við framleiðandann Serge Silberman og rithöfundinn Jean-Claude Carrière og saman gerðu þeir með vinsælli og þekktustu myndirnar á ferli hans. Le Journal d'une femme de chambre (1964), útfærslu á skáldsögu eftir Octave Mirbeau, Belle de Jour (1967) og Cet obscur objet du désir (1977). Sú síðastnefnda var síðasta mynd Buñuels en þá var hann orðinn 77 ára gamall og næsta heyrnarlaus. Þá skrifaði hann sjálfsævisöguna Mon Dernier Soupir (1982) saman með Carrière, sem hafði unnið með honum í rúman áratug.
Luis Buñuel lést af völdum skorpulifurs í Mexíkóborg þann 29. júlí 1983.
Tenglar
Erlendir tenglar
Pétur pan (söngleikur)
Pétur Pan er leiksýning sem var sett upp í Borgarleikhúsinu af Leikfélagi Reykjavíkur árið 1998. Leikritið byggir á söguhetjunni Pétri Pan, sem sköpuð var af J. M. Barrie. Karl Ágúst Úlfsson þýddi og samdi texta en tónlistin var í höndum Kjartans Ólafssonar. María Sigurðardóttir leikstýrði og með hlutverk Péturs og Vöndu fóru Friðrik Friðriksson og Edda Björg Eyjólfsdóttir.
Áramótaskaup 1979
Áramótaskaupið 1979 er áramótaskaup sem sýnt var árið 1979 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Sigríður Þorvaldsdóttir. Aðaleikarar voru Gísli Alfreðsson, Róbert Arnfinnsson og Bessi Bjarnason. Skaupið fór fram á skemmtistað og þeim einstaklingum sem komu mest við sögu á árinu var veitt viðurkenning.
Petsamo (bók)
Petsamo er 20. bók Arnaldar Indriðasonar. Bókin kom út árið 2016.
Bókin er í seríunni um Flóvent & Thorsson og gerist á stríðsárunum. Í sögunni eru rakin tvö aðskilin morðmál, annarsvegar af manni sem finnst drukknaður við Nauthólsvík og hins vegar af samkynhneigðum manni sem finnst laminn til ólífis bak við skemmtistað.
Sherlock Holmes: Skuggaleikur
Sherlock Holmes: Skuggaleikur er spennumynd sem Guy Ritchie leikstýrir og Joel Silver, Lionel Wigram, Susan Downey og Dan Lin framleiða. Myndin er framhald af myndinni Sherlock Holmes frá árinu 2009 og er byggð á samnefndri söguhetju Arthur Conan Doyles. Handritið er skrifað af Kieran og Michele Mulroney. Robert Downey, Jr. og Jude Law fara aftur með hlutverk sín sem Sherlock Holmes og Doktor Watson og berjast í þetta skipti við prófessor Moriarty sem er leikinn af Jared Harris.
Sveifarás
thumb|Sveifarás (rauður) knúinn af stimplum (gráir) og snýr kasthjóli (svart) Sveifarás er ás í brunahreyfli, knúinn af aflslagi stimpla, sem sér um að koma afli frá stimplum til kasthjóls (svinghjóls). Hann sér einnig um að snúa kambási, vatnsdælu, rafal og stundum viftu, loftkælingu og forþjöppu.
Sveifarás er gegnumboraður (holur að innan) og liggur í legum úr hvítmálmi sem þurfa stöðuga smurningu. Smurolía kemst að þeim í gegnum göt á sveifarási.
Vitória do Santo Antão
Vitória do Santo Antão er borg í Pernambuco í Brasilíu.
Louise Michel
Clémence-Louise Michel (29. maí 1830 – 9. janúar 1905), yfirleitt kölluð Louise Michel og stundum þekkt undir viðurnefninu „Enjolras“, var franskur skólakennari, stjórnleysingi og femínískur hugsuður sem lék lykilhlutverk í Parísarkommúnunni árið 1871. Hún var sú fyrsta sem dró hinn svarta fána anarkismans að húni og gerði hann að vinsælli táknmynd stjórnleysisstefnunnar. Í íslenskum samtímaheimildum var henni líkt við „eins konar Hervör eða valkyrju byltingarinnar“.
Kúskús
thumb|250px|Kúskús með ýmsum grænmetisáleggjum.
Louise Michel
Michel hafði mikinn áhuga á menntun frá unga aldri og hafði unnið sem kennari í nokkur ár áður en hún flutti til Parísar árið 1856. Hún var farin að láta á sér bera á bókmennta- og stjórnmálasviðinu þegar hún var 26 ára og hafði kynnst mörgum helstu byltingarsinnum Parísar þegar kom á sjöunda áratuginn. Árið 1871 tók hún virkan þátt í Parísarkommúnunni, bæði í stofnun og vörn hennar. Stuttu eftir að uppreisn kommúnumannanna hófst í París bauðst hún til að ferðast til Versala og myrða Adolphe Thiers, nýkjörinn leiðtoga þriðja franska lýðveldisins, en áætlun hennar var ekki fylgt eftir. Frönsk stjórnvöld handsömuðu Michel í maí við endurheimt höfuðborgarinnar og sendu hana síðan í útlegð til Nýju-Kaledóníu. Í útlegðinni snerist Michel til stjórnleysishyggju og tók árið 1878 þátt í uppreisn frumbyggja eyjanna gegn frönskum nýlenduyfirráðum. Hún sneri aftur til Frakklands árið 1880 og tók þátt í fjölmörgum mótmælum og fjöldasamkomum verkamannastéttanna. Yfirvöld fylgdust grannt með henni og fangelsuðu hana mörgum sinnum en hún hélt áfram pólitískum baráttum sínum allt fram til dauðadags árið 1905.
Hún er enn vel þekkt meðal byltingarsinna og stjórnleysingja. Íslensk-franski kvikmyndaleikstjórinn Sólveig Anspach leikstýrði sjónvarpsmynd um Michel árið 2010.
Kúskús
Kúskús (arabíska: كُسْكُس‎ kuskus) er norðurafrískur réttur með litlum gufusoðnum kúlum af harðhveitimjöli. Hefðbundið kúskús er borið fram með einhvers konar pottrétti ofan á. Kúskús er borðað víða í Alsír, Egyptalandi, Líbíu, Marokkó, Máritaníu og Túnis. Á vesturlöndum er kúskús oft selt þurkkað með kryddbréfi og borðað sem meðlæti eða aðalréttur.
Kúskús er talið rekja rætur sínar til Norður-Afríku, en Berbar neyttu þess á 7. öld. Orðið kúskús er hugsanlega af arabísku kaskasa „að mylja“ eða bebísku seksu „hnöttóttur“.
Paul Stanley
thumb|right|250px|Paul Stanley Paul Stanley (f. 20. janúar 1952 sem Stanley Harvey Eisen) er söngvari og gítarleikari Kiss.
Dómkirkjan í Aachen
Dómkirkjan í Aachen er keisarakirkja Karlamagnúsar í þýsku borginni Aachen. Í kirkjunni hafa rúmlega 30 konungar þýska ríkisins verið krýndir. Karlamagnús og Otto III keisari hvíla í steinkistum í kirkjunni. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO.