cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kýlapest
thumb|right|220px|Kýli á læri manneskju af völdum kýlapestar Kýlapest er smitsjúkdómur sem smitast á milli manna og dýra og smitun verður aðallega í gegnum flær sem lifa á nagdýrum. Kýlapest er ein af þremur tegundum bakteríusýkinga af völdum yersinia pestis (áður þekkt sem pasteurella pestis). Kýlapest er afar banvæn, hún dregur tvo af hverjum þremur sem fá veikina til dauða innan fjögurra daga ef sjúkdómurinn er ekki meðhöndlaður.
Svarti dauði
Svarti dauði er faraldur í Evrópu sem stafaði af kýlapest og má rekja uppruna faraldursins til ársins 1347. Þriðjungur fólks í álfunni dó úr pestinni og hafði víðtæk áhrif. Talið er að plágan hafi borist frá Austurlöndum fjær en þegar Mongólar lokuðu Silkiveginum hafi útbreiðsla plágunnar í átt til Evrópu stöðvast. Mongólar réðust á verslunarstöð ítalskra kaupmanna í Kaffa á Krímskaga og haustið 1346 braust út plága meðal hinna sigruðu og barst áfram inn í borgina. Þegar voraði flúðu ítölsku kaupmennirnir án þess að vita að Svarti dauði var með þeim í farteskinu. Sóttkveikjan barst með rottuflóm og upphaflega til fólks nálægt Svartahafinu og áfram til Evrópu og fólk flúði undan pestinni frá einu svæði til annars.
Ester
Ester er íslenskt kvenmannsnafn.
Viðmótshönnun
Viðmótshönnun er grein innan tölvunarfræði sem fjallar um hönnun á notendaviðmóti tölvukerfa.
Músasmári
Músasmári, eða Trifolium dubium, er einær smárategund. Þessi tegund er almennt talin hin eiginlega írska shamrock.
Hann er innfæddur í Evrópu, en finnst víða um heim sem innflutt tegund.
Þetta er líklega allotetraploid með ltningatöluna 2n=32 sem hefur komið fram við blöndun Trifolium campestre við T. micranthum.
Bandalag íslenskra listamanna
Bandalag íslenskra listamanna er bandalag fjórtán aðildarfélaga listamanna á Íslandi. Forseti bandalagsins er Erling Jóhannesson, leikari. Bandalagið var stofnað af rithöfundum, tónskáldum og myndlistarmönnum á Hótel Heklu 6. september 1928. Hlutverk þess er að hafa áhrif á stefnumótun í menningarmálum og vera jafnframt hagsmunasamtök listamanna.
Aðildarfélög BÍL eru:
Friðrik Ólafsson
Friðrik Ólafsson (f. 26. janúar 1935) er íslenskur lögfræðingur, fyrrverandi skrifstofustjóri Alþingis og fyrsti íslenski stórmeistarinn í skák. Hann er sá íslenskur skákmanna sem mestum frama hefur náð í skákinni og er t.d. eini íslenski skákmaðurinn sem lagt hefur að velli Bobby Fischer (tvisvar sinnum). Hann var um tíma forseti Alþjóðaskáksambandsins (FIDE).
Nám og störf
Friðrik lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1955 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1968. Hann var fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu frá 1968-1974, forseti Alþjóðaskáksambandsins (FIDE) frá 1978-1982, ritstjóri Lagasafns Íslands frá 1982-1983 og skrifstofustjóri Alþingis frá 1984-2005.
Ólafssonar afbrigðið
Í nimzóindverskri vörn er lína sem nefnd er Ólafssonar afbrigðið eftir Friðriki. Um er að ræða línu í Rubenstein afbrigði og kemur hún upp eftir leikina: 1.d4 Rf6 2.c4 e6 3.Rc3 Bb4 4.e3 O-O 5.Bd3 d5 6.Rf3 c5 7.O-O dxc4 8.Bxc4 b6 9.De2 Bb7 10.Hd1 Dc8.
Lagumot Harris
Lagumot Harris (fæddur 28. desember 1938; látinn 8. september 1999) var nárúskur stjórnmálamaður og forseti landsins í mánuð, frá 15. apríl til 15. maí 1978. Han var aftur kosinn forseti og var þá frá 22. nóvember 1995 til 11. nóvember 1996. Hann lést í Melbourne 8. september 1999.
Sigurfinna
Sigurfinna er íslenskt kvenmannsnafn.
Nashyrningsfugl
Nashyrningsfugl (fræðiheiti: Buceros rhinoceros), einnig kallaður horni, er fugl af ætt horna (Bucerotidae) sem finnst í Suðaustur-Asíu og Eyjaálfu.
Cistanthe monosperma
Cistanthe monosperma er plöntutegund sem var fyrst lýst af Edward Lee Greene, og fékk sitt núverandi nafn af M.A. Hershkovitz. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku.
Þóleiít
Þóleiít er blágrýti sem er tegund basalts.
Lýsing
Það er dulkornótt og dökkt, oft gráleitt þegar það er ferskt. Vanalega straumflögótt, aðallega miðhlauti hraunlagana. Flögunin kemur fram sem móleitar, flatar rákir í þverkubbuðu hraunstáli. Rákirnar eru blöðróttar og kristallarnir eru stórir en í grunnmassanum.
Uppruni og útbreiðsla
Myndar um 50% af hraunlagastaflanum hér á landi. Myndar syrpur af þunnum hraunlögum kringum megineldstöðvarnar, upprunnum í tíðum eldgosum þeirra, eða sem þykk, stök hraunlög, upprunnin í sprungusveimum eldstöðvakerfanna.
Þóleitít er talið myndast við hlutkristöllun ólivínbasalt, þ.e. útfellingar krómíts og ólivíns í kvikuþróm innan jarðskorpunnar.
Páll Skúlason
Páll Skúlason (f. 4. júní 1945 á Akureyri á Íslandi, l. 22. apríl 2015) var íslenskur heimspekingur og fyrrverandi rektor Háskóla Íslands.
Páll lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1965. Hann stundaði nám í heimspeki við kaþólska háskólann í Louvain í Belgíu og lauk þaðan B.A. gráðu árið 1967 og doktorsgráðu árið 1973. Doktorsritgerð Páls, sem hét Du Cercle et du Sujet: problèmes de compréhension et de méthode dans la philosophie de Paul Ricoeur, fjallaði um heimspeki franska heimspekingsins og túlkunarfræðingsins Pauls Ricœur.
Páll varð lektor í heimspeki við Háskóla Íslands árið 1971 og var skipaður prófessor árið 1975. Hann gegndi fjölmörgum trúnaðarstörfum við Háskóla Íslands. Páll var þrisvar sinnum deildarforseti Heimspekideildar (1977-1979, 1985-1987 og 1995-1997) og rektor Háskólans 1997-2005.
Páll var meðal stofnenda Norrænu heimspekistofnunarinnar og í stjórn hennar frá 1980. Hann var formaður Félags áhugamanna um heimspeki 1981-1986.
Allen Iverson
thumb|right|Iverson í leik á móti [[Washington Wizards]] Allen Ezail Iverson (fæddur 7. júní 1975 í Hampton í Virginíu) er bandarískur fyrrum atvinnumaður í körfubolta í National Basketball Association (NBA). Hann spilaði fyrst með Philadelphia 76ers 1996-2006. Síðar með ýmsum liðum. Iverson var stigahæstur í deildinni tímabilin 1998–99, 2000–01, 2001–02 og 2004–05. Iverson lagði skóna á hilluna árið 2013. Hann er 25. stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi.
Ragnar H. Ragnar
Ragnar H. Ragnar (28. september 1898 – 24. desember 1987) var tónlistarkennari og skólastjóri í Tónlistarskóla Ísafjarðar í marga áratugi, organisti í kirkjunni og stjórnandi Sunnukórsins.
Sólon (nafn)
Sólon er íslenskt karlmannsnafn.
Ragnar H. Ragnar
Ragnar H. fæddist að Ljótsstöðum í Laxárdal í Suður-þingeyjarsýslu, sonur Hjálmars Jónssonar og Áslaugar Torfadóttur. Hann brautskráðist úr Samvinnuskólanum 1920 og fluttist þá til Kanada og nam píanóleik í Winnipeg hjá Jónasi Pálssyni, píanóleikara og tónskáldi.
Árið 1942 hélt hann aftur til Íslands sem bandarískur hermaður, og starfaði sem slíkur til ársins 1945. Á stríðsárunum stjórnaði hann kór frá Þingeyjarsýslu sem starfaði í Reykjavík. Á meðal kórmeðlima var verðandi kona hans, Sigríður Jónsdóttir. Þau giftu sig 21. júlí 1945. Þau fluttust þá að Görðum í Norður-Dakóta, en þar bjuggu þau til ársins 1948. Þá fluttu þau til Ísafjarðar og þar var hann skólastjóri Tónlistarskólans til ársins 1984.
Samrækt
Samrækt er fæðuframleiðsla þar sem fiskeldi og ylrækt eru sameinuð.
Langisjór
right|thumb|Horft vestur eftir Langasjó með [[Sveinstindur|Sveinstind í bakgrunn]] Langisjór er 27 km² stórt stöðuvatn í Vestur-Skaftafellssýslu, suðvestan við Tungnár- og Skaftárjökul. Það er í 670 m hæð og mesta vatnsdýpi er 75 m. Sunnan við Langasjó er Sveinstindur en austan hans eru Fögrufjöll. Þau ganga víða með þverhníptum klettahöfðum fram í Langasjó. Langisjór er meðal tærustu fjallavatna á Íslandi. Á fyrri hluta tuttugustu aldar rann kvísl úr Skaftá í vatnið og þá var það jökullitað. Nafn sitt dregur vatnið af lengd sinni en það er um 20 km langt í stefnu norðaustur - suðvestur og 2 km breitt. Affall Langasjávar nefnist Útfall og rennur í Skaftá. Vegna þess hve afskekkt vatnið er fannst það ekki fyrr en á 19. öld. Nú fara ferðamenn að Langasjó í auknum mæli en það er auðvelt að ganga kringum vatnið. Gaman er að ganga á Fögrufjöll auk þess sem hægt er að ganga með þeim mörgu vötnum eða lónum sem leynast milli fjallanna. Stundum hefur ferðafólk siglt á gúmmíbátum á Langasjó og hefur þá verið vinsælt að sigla kringum eyjuna Ást í Fagrafirði. Fiskur er í vatninu og þar er stunduð stangveiði.
Virkjunaráform og friðlýsing
Lengi vel áformaði Landsvirkjun að veita Skaftá í Langasjó og nýta vatnið í virkjanirnar á Tungnár og Þjórsár-svæðinu. Einnig var ætlunin með þessu að hefta sandburð í Skaftárhlaupum sem farin eru að ógna Eldhrauni. Umræðan um verndun Langasjávar náði meðal annars inn í sali Alþingis veturinn 2005-2006.
Langisjór var friðlýstur ásamt hluta Eldgjár, í samræmi við Náttúruverndaráætlun 2009-2013, og var svæðunum bætt við Vatnajökulsþjóðgarð sumarið 2011.
Metanól
Metanól er framleitt náttúrulega í loftfirrðum hvörfum í mörgum tegundum baktería og er því náttúrulegt í umhverfinu. Þar af leiðandi er lítill prósentuhluti af metanólgufu í andrúmsloftinu. Eftir nokkra daga frá því að metanól sem er í umhverfinu varð til, hvarfast það við súrefni með hjálp sólarljóssins og myndar koldíoxíð og vatn.
Efnaformúla:
2 CH 3 OH + 3 O 2 → 2 CO 2 + 4 H 2 O
Metanól-bruni er nánast alveg litarlaus þegar sólin skín, sem veldur aukinni hættu í umhverfinu. Vegna þess að metanól er eitrað er það vanalega notað sem íblöndunarefni fyrir etanól, sem notað er í iðnaði. Þessi viðbót af metanóli losar notendur iðnaðaretanólsins við það að greiða háan áfengisskatt sem væri annars lagður á etanólið eins og allt annað drykkjaráfengi. Metanól er oft kallað viðarspíri vegna þess að það var eitt sinn framleitt sem aukaafurð við þurreimingu á trjám. Nú er það búið til með fjölþrepa ferli. Jarðgasi eða kolagasi og gufu er komið fyrir í bræðsluofni til að búa til vetni og kolmónoxíð. Vetnið og kolmónoxíðið hvarfast svo við mikinn þrýsting og með hjálp hvata og myndar metanól.
Saga
Forn-Egyptar voru þeir fyrstu sem vitað er um að hafi notað metanól, eða blöndu með metanóli í, sem þeir fengu úr hitasundrun á við. Hreint metanól var hins vegar fyrst einangrað árið 1661 af Robert Boyle, með því að eima boxvið. Efnið fékk þá nafnið „pyroxylic spirit“. Árið 1834 komust efnafræðingarnir Jean-Baptiste Dumas og Eugene Peligot að frumeindasamsetningu metanóls. Þeir kynntu þá nafnið methylene sem þýðir á grísku vínviður. Orðið átti að þýða „alkóhól búið til úr við“ en hafði gríska málfræðivillu. Orðið „methanol“ varð svo til árið 1892 og er það stytting á „Methyl Alchohol“.
Nútíma metanólframleiðsla hefur verið gerð auðveldari með hjálp hvata (vanalega kopar), sem er hægt að framkvæma við lægra hitastig. Nútíma metanól sem búið er til við lægri þrýsting var þróað af ICI (Imperial Chemical Industries) á 7. áratug 20. aldar með tækni sem Johnson Matthey hefur einkarétt á en Johnson er einn aðal leyfisveitandi heimsins af metanól tækni.
Notkun metanóls sem eldsneyti á farartæki fékk mikla athygli á meðan olíukreppunni stóð á 8. áratugnum vegna þess að það var auðfáanlegt, ódýrt og umhverfisvæmt. Um miðjan 10. áratuginn voru yfir 20 þúsund bílar sem gengu bæði fyrir metanóli og bensíni voru kynntir í Bandaríkjunum.
Bílaframleiðendur hættu að framleiða farartæki sem keyrð voru á metanóli í lok 10. áratugarins og einbeittu sér að etanól farartækjum í staðinn. Þó svo að tæknin með metanólbílana bar góðan árangur, þá hafði hækkun í verði þau áhrif að áhuginn minnkaði.
Framleiðsla
Í dag er efnasmíðagas yfirleitt framleitt úr metani sem fæst úr jarðgasi frekar en úr kolum. Metan hvarfast við vatnsgufu með hjálp nikkel hvata til að búa til efnasmíðagas, samkvæmt jöfnunni:
Þetta hvarf, sem er vanalega kallað gufu-metan hvarf er innvermið og takmarkaður varmaflutningur setur bæði mörk á stærð hvatans og hversu mikinn þrýsting hann getur haft. Metan getur einnig oxast og búið til efnasmíðagas eins og jafnan sýnir:
Múlaþing
Múlaþing er sveitarfélag á Austurlandi sem varð til árið 2020 við sameiningu Borgarfjarðarhrepps, Djúpavogshrepps, Fljótsdalshéraðs og Seyðisfjarðarkaupstaðar.
Metanól
Framleiðsla
Þetta hvarf er útvermið og varminn sem það gefur frá sér getur verið notaður til þess að keyra gufu-metan hvarfið. Hlutfall kolmónoxíðs og vetnis er hægt að stjórna upp að vissu marki með vatns-gas hliðrunarhvarfinu:
Múlaþing
Það er næststærsta sveitarfélag landsins; 10.671 ferkílómetrar að flatarmáli sem er rúm 10% af flatarmáli Íslands.
Kosið var um sameiningu sveitarfélaganna 26. október 2019 og Sigurður Ingi Jóhannsson samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra staðfesti sameininguna 14. febrúar 2020. Nafnakönnun vegna nýs nafns á sveitarfélaginu fór fram 27. júní 2020 og varð Múlaþing hlutskarpast. Sveitarstjórn samþykkti svo nafnið formlega 14. október 2020.
Metanól
Framleiðsla
Kolmónoxíðið og vetnið hvarfast svo saman með öðrum hvata til að búa til metanól. Í dag er sá hvati sem er mest notaður blanda af kopar, sinkoxíði og áli. Við 5-10 MPa (50-100 atm) þrýsting og 250 °C hita er hægt að stjórna metanólframleiðslunni vel :
Þó skal taka það fram að framleiðsla á efnasmíðagasi frá metani gefur frá sér þrjú mól af vetni, á móti einu móli af kolmónoxíði, á meðan framleiðslan á metanóli þarfnast aðeins tveggja móla af vetni á móti einu móli af kolmónoxíði. Ein leið til að nota þetta auka vetni er að nota koldíoxíð og hvarfa það við vetnið við á sama hátt og gert var við kolmónixíðið hér að ofan:
Þó að jarðgas sé hagkvæmasta og mest notaða „hráefnið“ við metanól framleiðslu, þá er hægt að nota annað. Metanól er einnig unnið úr kolum, aðallega í Kína. Auk þess hefur framför í tækni orðið til þess að hægt er að framleiða metanól úr lífmassa.
Íþróttafélagið Fylkir
Íþróttafélagið Fylkir, oftast kallað Fylkir, er íslenskt íþróttafélag sem var stofnað 28. maí 1967. Fylkir er staðsett í Árbænum í Reykjavík.
Metanól
Framleiðslumöguleikar á Íslandi
Með kolmónoxíði:
Hugmyndir hafa verið uppi um að nota kolmónoxíð sem losnar frá Íslenska Járnblendifélaginu ef ofnum yrði lokað en óvíst er að það sé framkvæmanlegt. Einnig er hægt að fá kolmónixíð með gösun á lífmassa og sorpi.
Íþróttafélagið Fylkir
Fylkir á lið í blaki, fimleikum, handknattleik, karate og knattspyrnu.
Metanól
Framleiðslumöguleikar á Íslandi
Með koldíoxíði: thumb|Koldíoxíð losnar frá háhitasvæðum ([[Nesjavallavirkjun)]] Koldíoxíðið sem losnar frá Svartsengi (háhitasvæði) á hverju ári eru 80 þúsund tonn. Úr þessu magni ert hægt að framleiða um 55 þúsund tonn af metanóli. Raforkan sem þyrfti að nota við vetnisframleiðsluna væri 10,3 kWh á hvert kg metanóls
Snemma árs 2008 undirrituðu Mannvit hf. og íslensk-ameríska fyrirtækið Carbon Recycling International ehf. samstarfssamning um að hanna og byggja verksmiðju sem breytir koltvísýringsútblæstri frá jarðvarmavirkjunum í metanól, fljótandi eldsneyti fyrir bíla og önnur farartæki. Þetta yrði fyrsta verksmiðja sinnar tegundar í heiminum.
Íþróttafélagið Fylkir
Sagan
Íþróttafélagið Fylkir var stofnað þann 28. maí árið 1967 í Árbæ. Það var stofnað af ungu og áhugasömu fólki sem vildi byrja að æfa og spila fótbolta í sínu eigin hverfi. Frá stofnun félagsins hefur verið lögð áhersla á barna og unglinastarf innan félagsins, til að mynda var ekkert lið í meistaraflokki fyrstu árin. Upprunalega nafn félagsins var Knattspyrnufélag Seláss og Árbæjar eða KSÁ, nafnið var talið óheppilegt og því breytt í Fylkir seint á árinu 1969 eftir að félagsmenn kusu það fram yfir annað nafn, Elliði.
Metanól
Framleiðslumöguleikar á Íslandi
Árleg afkastageta verksmiðjunnar, sem verður reist á Reykjanesi, verður 4,5 milljón lítrar af metanóli sem blandað verður bensíni í hlutföllunum 5 á móti 95. Sú blanda hækkar oktangildi eldsneytisins og stuðlar að hreinni brennslu og betri nýtingu þess. Enn fremur eykur blandan afl bensínbíla, jafnt nýrra sem eldri, án þess að nokkurra vélarbreytinga verði þörf. Áætlað var að bensínblandan standi ökumönnum á höfuðborgarsvæðinu til boða frá og með maí 2009.
Notkun
Lang stærsti hluti notkunar metanóls fer í að búa til önnur efni. Um 33% af metanóli er breytt í formaldehýð, sem er svo notað til að búa til margvíslegar vörur eins og plast, krossvið, málningu og sprengiefni.
Íþróttafélagið Fylkir
Sagan
Næstu sex árin spilaði Fylkir í 2. deildinni og aðeins einu sinni nálægt því að komast upp um deild. Á árunum 1984-1988, flakkaði liðið á milli 2. og 3. deildarinnar. Það var svo árið 1989 sem að Fylkir spilaði sinn fyrsta leik í 1. deildinni (nú Úrvalsdeildin). Það gekk ekki nægilega vel, Fylkir endaði í 9. sæti og féll um deild, en tímabilið er áhugavert sé litið til þess að þrír leikmenn liðsins Kristinn Tómasson, Þórhallur Dan Jóhannsson og Finnur Kolbeinsson voru að spila í fyrsta sinn fyrir liðið í meistaraflokk og áttu þeir eftir að koma mikið við sögu liðsins næstu ár.
Metanól
Notkun
Metanól einnið notað til þess að búa til trígýseríð, sem er notað til að búa til biodiesel. Önnur efni sem hægt er að nota Metanól í framleiðslunni er dímetýl eter. Hægt er að blanda DME við olíu og hita upp hús og einnig er hægt að nota það á bílvélar í staðin fyrir dísilolíu.
Eldsneyti á bíla
thumb|right|2005 [[Bigfoot (truck)|Bigfoot keyrir á metanóli í Arizona]] Metanól er notað í takmörkuðu magni sem eldsneyti á brunahólfsvélar. Erfiðara er að kveikja í metanóli heldur en bensíni og brennur aðeins með einum áttunda af varma bensíns. Metanól er notað í mörgum kappaksturskeppnum í Bandaríkjunum, meðal annars í Monster Truck. Metanól er notað sem eldsneyti á ýmsar gerðir flugvéla, bíla, vörubíla og annarra kappaksturbíla og tækja. Ástæðan er sú að metanól gefur meiri kraft, hröðun og er ekki eins eldfimt og bensín. Sumir kappakstursmenn hafa blandað metanóli við bensín og nituroxíð til þess að gefa ökutækjum sínum aukinn kraft.
Íþróttafélagið Fylkir
Sagan
Fylkir komst aftur upp í 1. deildina árið 1993 en líkt og í fyrstu tilraunin í deildinni þá endaði liðið aftur í 9. sæti og féll um deild. Árið 1996 endurtók liðið aftur leikinn í 1. deildinni og endaði enn og aftur í 9. sæti.
Metanól
Eldsneyti á bíla
Einn af göllum metanóls sem eldsneyti er sá að það er tærandi fyrir suma málma, þar á meðal áls. Metanól, þrátt fyrir að vera veik sýra, ræðst á oxíð himnuna sem vanalega verndar ál frá tæringu:
6 CH 3 OH + Al 2 O 3 → 2 Al(OCH 3 ) 3 + 3 H 2 O
Íþróttafélagið Fylkir
Sagan
Það var svo árið 1999 sem að Fylkir vann sér rétt til að leika í efstu deild, í fjórða sinn, en þá hafði nafni hennar verið breytt í Úrvalsdeildina. Árið 2000 var Fylkir einungis tveimur stigum frá því að vinna deildina sem nýliðar. Annað sætið tryggði þó liðinu rétt til þess að spila í evrópukeppni. Árið 2001 vann Fylkir bikarkeppnina í fyrsta sinn sögu félagsins, en endaði í 5. sæti í deildinni eftir að hafa leitt deildina fyrri tvo þriðjunga tímabilsins. Í UEFA bikaranum þá vann Fylkir Pogoń Szczecin frá Póllandi 2-1 í fyrsta evrópuleik liðsins. Í Póllandi þá jafni Fylkir leikinn á lokamínútum leiksins fyrir framan þá 200 dyggu stuðningsmenn sem fylgdu liðinu til Póllands. Fylkir sigraði samtals 3-2 og var komið áfram í næstu umferð UEFA bikarins. Næstu andstæðingar Fylkis var Roda Kerkrade frá Hollandi, sem reyndust vera betri en Pólverjanir. Roda sigraði fyrri leikinn í Hollandi 3:0 á degi þar sem fótbolti spilaði aukahlutverk í skugga atburðana sem áttu sér stað 11. september. Á Íslandi þá skoraði Fylkir fyrsta markið en Hollendingarnir skoruðu næstu þrjú og enduðu þar með evrópuævintýri Fylkismanna.
Metanól
Eldsneyti á bíla
Tæringarvandamálið hefur verið reynt að leysa með því að bæta við efnum í eldsneytið sem virka sem tæringarvörn. Hægt er að blanda litlu magni af metanóli í bensín til að nota á bíla, ef notaður er leysir og tæringarvari.The European Fuel Quality Directive heimilar allt að 3% af metanóli, auk sama magns af leysi, sé sett í bensín sem er selt í Evrópu í dag. Kínverjar nota meira en einn milljarð gallona af metanóli á hverju ári sem eldsneyti, bæði sem íblöndunarefni í bensín og sem eldsneyti á metanólfarartæki.
Eitrun
Metanól eða tréspíri finnst í ýmsum iðnaðarvörum, til dæmis rúðuhreinsivökvum, frostlegi og leysiefnum. Metanól frásogast hratt frá meltingarvegi og hámarksþéttni næst í blóði eftir 0,5-1 klst frá inntöku. Dreifingarrúmmál er um 0,6 L/kg og próteinbinding er engin. Helmingunartími metanóls er 14-18 klst. Um 20% af metanóli útskilst á óbreyttu formi um lungu og nýru. Afgangurinn er brotinn niður í lifur af alkóhól dehýdrógenasa sem hvatar oxun metanóls í formaldehýð og formaldehýð dehýdrógenasa sem hvatar oxun formaldehýðs í maurasýru. Maurasýran brotnar síðan niður í koldíoxíð og vatn. Metanólið sjálft er tiltölulega lítið eitrað og veldur einungis vægum ölvunaráhrifum, eitrunareinkenni metanóleitrunar stafa fyrst of fremst af maurasýrunni. Einkenni metanóleitrunar koma yfirleitt ekki fram fyrr en eftir 12-24 klst eftir inntöku, þ.e. eftir að maurasýra hefur myndast í nægjanlegu magni til að valda eitrun. Einkenni eitrunarinnar eru sljóleiki, sjóntruflanir (getur endað sem varanleg blinda), ógleði, uppköst, kviðverkir, rugl, höfuðverkir, krampar, meðvitundarleysi og svæsin efnaskiptasýring. Meðhöndlun metanóleitrunar byggist á því að leiðrétta efnaskiptasýringuna og að hamla frekara niðurboti metanóls með því að gefa lyfið fómepizól (4-methýlpýrazól) sem er sértækur hamlari á alkóhóldehýdrógenasa eða með því að gefa etanól sem er samkeppnishvarfefni fyrir alkóhóldehýdrógenasa. Þetta lengir helmingunartíma metanóls í 40-80 klst. Í svæsnum tilfellum getur þurft að grípa til blóðskilunar. Gjöf á fólínsýru er talin geta aukið niðurbrot maurasýru í koldíoxíð og vatn. Eitrunarskammtar af metanóli eru mjög einstaklingsbundnir en lífshættulegur skammtur er talinn vera 1-2ml/kg af hreinu metanóli en til eru dæmi um varanlega blindu og dauðsföll eftir mun lægri skammta eða 0,1 ml/kg.
Íþróttafélagið Fylkir
Sagan
Sigur í Bikarkeppninni árið 2001 tryggði Fylki aftur sæti í UEFA bikarinum. Í þetta skipti var það Royal Excelsior Mouscron frá Belgíu sem spilaði hlutverk andstæðingsins. Fyrri leikurinn á Íslandi endaði með jafntefli 1-1 en Mouscron unnu svo seinni leikinn í Belgíu 3-1. Í deildinni þetta ár endaði Fylkir í 2. sæti, aðeins nokkrum sekúndum frá bikarnum í lokaslag á móti KR. Fylkir gerði svo góða hluti í bikarkeppninni og vann hana annað árið í röð.
40 árum frá stofnun liðsins þá er Fylkir orðið rótgróið félag í hverfinu og meirihluti leikmanna og starfsfólk eru fæddir og uppaldir Árbæjingar. Félagið er nú eitt af stærri liðum landsins og hefur nánast tryggt sér fast sæti í efstu deild eftir mikið flakk þar áður.
Árið 2007 reyndist hins vegar vera gott fyrir Fylkir, eftir að hafa setið um miðbik deildar meira og minna allt tímabilið, endaði liðið í 4. sæti og tryggðu sér sæti í UEFA Intertoto bikarnum árið 2008. Fylkir komst einnig í undanúrslit VISA-bikarsins en tapaði þá á mót 1. deildar liðinu Fjölni og skemmdi það vonir Fylkis að vinna sinn þriðja bikar á áratugnum. Árið 2007 var einnig gott ár fyrir 2. flokk Fylkis sem vann deildina í fyrsta sinn í sögu klúbbsins.
Árið 2008 reyndist vera erfitt tímabil fyrir Fylki. Þeir byrjuðu leiktíðina á tveimur ósigrum, en eftir það fyldu þrír sigrar og útlitið var gott. Þá byrjuðu vandræðin, eftir fjölda tapa var Fylkir komið inn á hættusvæði og nálægt því að falla. Þann 28. ágúst var þjálfari liðsins Leifur Garðarsson látinn fara og Sverrir Sverrisson tók við út tímabilið. Fylkir tókst að halda sér frá falli og enduðu í 9. sæti með 22 stig. Tímabilið árið 2008 var það fyrsta sem að 12 lið spiluðu í deildinni. Fylkir komst aftur í undan úrslit VÍSA-bikarins, en töpuðu fyrir Fjölni annað árið í röð.
Í byrjun októbers árið 2008 þá var það tilkynnt að Ólafur Þórðarson yrði nýr þjálfari liðsins. Ólafur hafði starfað fyrir klúbbinn áður en hann var spilandi þjálfari tvö tímabil árin 1998 og 1999.
Heimavöllurinn
Würth völlurinn er heimavöllur Fylkis, stundum kallaður Lautin eða Fylkisvöllur. Allt til ársins 1999 var engin stúka við völlinn heldur tiltu stuðningsmenn sér í grasbrekkuna við völlinn. Þegar að Fylkir hafði tryggt sér sæti í úrvalsdeildinni árið 1999 var steypt stúka í brekkunni. Árið 2014 var ný stúka vígð á Fylkisvelli og tekur 1.854 í sæti. Árin 2015-2018 hét völlurinn Flórídanavöllurinn.
Stuðningsmenn
Opinber stuðningsmannaklúbbur Fylkis heitir Kiddi Tomm og er skírt eftir fyrrum leikmanni Fylkis, Kristinn Tómasson, sem spilaði sem sóknarmaður hjá Fylki allan ferilinn sinn frátalið eitt tímabil með Fram. Stuðningsmannaklúbburinn var stofnaður fyrir tímabilið 2007, Heimsíðan þeirra er fylkismenn.is
Blásteinn
Hverfisbarinn heitir Blásteinn. Stuðningsmenn Fylkis hittast þar fyrir leiki hita upp grillið og mynda skemmtilega stemmningu fyrir ungna sem aldna. Eftir leiki liðsins láta leikmenn stundum sjá sig og blanda geði og ræða mál sem brenna á tungum stuðningsmanna.
Sólver
Sólver er íslenskt karlmannsnafn.
Esther
Esther er íslenskt kvenmannsnafn.
Centre-Val de Loire
thumb|right|Centre innan Frakklands Centre-Val de Loire er hérað í Frakklandi sem umkringir Loire-dalinn. Höfuðborg héraðsins er Orléans en stærsta borgin er Tours. Í heraðinu eru nokkrir kastalar, meðal annars kastalinn í Amboise, kastalinn í Blois, kastalinn í Chambord og kastalinn í Cheverny.
Stanley (bátur)
Stanley var fyrsti fiskibáturinn á Íslandi til að vélvæðast. Um var að ræða sexæring sem í var sett dönsk glóðarhausvél sem var um 2 hestöfl. Eigendur bátsins voru Sophus J. Nielsen verslunarstjóri og Árni Gíslason formanns. Báturinn var fyrst sjósettur með vélina 25. nóvember 1902 við Hnífsdal.
Centre-Val de Loire
Héraðið skiptist í sex sýslur:
Stanley (bátur)
Saga Stanleys
Guðmundur Guðmundsson bóndi á Eyri í Mjóafirði lét upphaflega smíða bátinn fyrir sjálfan sig. Skipasmiðurinn var Þórir Pálsson fæddur 1797 og dó skömmu eftir 1880. Báturinn hefur sennilega verið smíðaður fyrir eða um 1860. Um 1885 gekk báturinn undir nafninu Skálin og átti Guðmundur á Eyri verbúð í Bolungarvík sem kölluð var Skálarbúð. Nafngiftin mun hafa komið af því að Guðmundur fór  með bátinn eins og hann væri glerskál  eða postulín. Þórir skipasmiður prófaði allan við sem nota átti í bátinn með að höggva af spæni og setja á vatn og neitaði að nota við sem illa flaut og kallaði það manndrápsvið. Árni keypti Skálina 1890 af Ebenezer tengdasyni Guðmundar á Eyri og var hún þá nýviðgerð. Ebenezer bjó í Þernuvík og á Hvítanesi við Skötufjörð. Árni breytti hann nafni skipsins og kallaði það Stanley og bar báturinn það nafn bar það þegar vélin var sett í það. Útgerð bátsins gekk vel þangað til hann rak í land í Borgarbót í Skötufirði og brotnaði þar. Þá var báturinn í eigu Bjarna Sigurðssyni bónda á Borg.
Gjóska
thumb|Gjóska af [[Grikkland|grísku eyjunni Santorini]] Gjóska (gríska og eldra heiti á íslensku: tefra) er samheiti um loftborin, föst gosefni, sem þeyst hafa upp úr eldgíg, storknað að hluta til eða fullu á fluginu og fallið til jarðar.
Gjóska skiptist eftir kornastærð í gjall, vikur og ösku. Hún er blöðrótt og létt í sér og getur flotið tímabundið á vatni (uns hún verður vatnsósa).
Jarðfræðingar nota gjósku í jarðvegslögum til að geta sér til um hegðun fyrri eldgosa.
Tengill
Materiał piroklastyczny Pyroklastiskt material
Vítusarkirkjan í Prag
thumb|300px|Vítusarkirkjan í Prag er stærsta kirkja Tékklands Vítusarkirkjan er hluti af kastalasamstæðunni í Prag. Hún er dómkirkja og stærsta kirkja Tékklands. Kirkjan er helguð heilögum Vítusi. Í henni voru konungar Bæheims krýndir. Í grafhvelfingu eru grafir ýmissa konunga og keisara. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO.
Fyrirrennarar
Saga kirkjunnar hófst 925 er heilagur Wenceslás reisti hringlaga kapellu á reitnum. Í kapelluna voru lagðar líkamsleifar heilags Vítusar (hönd) og var hún því helguð honum. Kapella þessi veik fyrir kirkju í rómönskum stíl sem Spytihněv II lét reisa 1060, enda varð Prag á þessu ári að biskupsdæmi. Nýja kirkjan var því miklu stærri og var með þrjú skip og tvo kóra.
Núverandi kirkja
Það var Karl IV konungur þýska ríkisins (og keisari 1355) sem lét reisa núverandi kirkju frá og með 1344, en á því ári var biskupsdæminu breytt í erkibiskupsdæmi. Nýja kirkjan átti að verða krýningarstaður, grafarstaður fyrir ætt hans, geymslustaður fyrir dýrgripi konungdómsins í Bæheimi og helgistaður fyrir líkamsleifar heilags Wenceslás. Byggingin reis í gotneskum stíl en hægt þó, því að byggingarmeistaranum var einnig falið að reisa Karlsbrúna og fleiri kirkjur í Bæheimi. Þegar hússítastríðin hófust 1419 var öllum framkvæmdum hætt. Í þokkabót eyðilögðu hússítar margar helgimyndir og annað sem minnti á kaþólska trú. Að auki olli bruni 1541 miklar skemmdir í hinni ókláruðu kirkju.
Notkun og verklok
thumb|Krýning Ferdinands V til konungs Bæheims 1836 Þrátt fyrir að kirkjan var ókláruð í fleiri hundruð ár, voru haldnar guðsþjónustur í henni. Fyrst kaþólskar en síðan notuðu kalvínistar kirkjuna til skamms tíma áður en kaþólikkar endurheimtu kirkjuna. Í kirkjunni voru allir konungar Bæheims krýndir síðan eftir daga Karls IV. Grafhvelfing kirkjunnar var tilbúin snemma og þar voru konungarnir síðan lagðir til hinstu hvíldar. Fjórir keisarar hvíla þar, en þeir voru allir konungar Bæheims í senn. Í kapellu heilags Wenceslás innan kirkjunnar voru krúnudjásn konunganna sett til geymslu. 1844 var aftur byrjað að smíða við kirkjuna. Í fyrstu var henni breytt að hluta en síðan var þakið fullklárað, turnarnir risu í fullri hæð, nýir gluggar settir í og allt innviðið fullklárað. Turnarnir eru 96 metra háir. Framkvæmdum lauk 1929. Vítusarkirkjan er bæði hæsta og stærsta kirkjubygging Tékklands. Lengd kirkjunnar er 124 m, hæð turnanna 96 m og skipið 60 m breitt. Á síðari árum var háð dómsmál kaþólsku kirkjunnar gegn ríkinu um eignarrétt á byggingunni en ríkið hafði tekið hana eignarnámi á kommúnistatímanum. 2007 var úrskurðað að ríkið tæki yfir notkun og viðhald á kirkjunni en varðveisla og annað fer fram af sérstakri nefnd sem báðir aðilar eiga fulltrúa í.
Kapella heilags Wenceslás
thumb|Kapella heilags Wenceslás. Innst er tígluð hurð, en bak við hana eru krúnudjásnin geymd Innan Vítusarkirkjunnar er kapella heilags Wenceslás. Hún var smíðuð 1344-64 fyrir líkamsleifar heilags Wenceslás (höfuð). Kapellan er gríðarlega íburðarmikil. Hún er t.d. skreytt 1300 eðalsteinum og málverkum af píslargöngu Jesú frá 14. öld. Einnig eru myndir af ævi heilags Wenceslás, sem og stytta af honum. Kapellan er ekki opin almenningi en hægt er að líta inn í hana frá dyrunum. Í einu horni er lítil hurð með sjö lásum. Handan hennar er herbergi þar sem krúnudjásn konunga Bæheims eru geymd. Um er að ræða konungskórónuna (Wenceslás-kórónuna), veldissprotann og ríkiseplið en auk þess eru þar sverð heilags Wenceslás og ýmislegt annað. Krúnudjásnin hafa verið notuð í krýningar alveg frá 11. öld. Eftir að konungdómurinn var lagður niður í Bæheimi eru þau hins vegar aðeins til sýnis á vissum hátíðisdögum. Á 20. öld voru þau aðeins til sýnis í 9 skipti. Síðast voru þau til sýnis 2003 og 2008.
Klukkur
Í turnunum er klukknaverk með sjö klukkum. Stærst þeirra er Sigmundsklukkan en hún ein og sér vegur sautján tonn. Þar með er hún einnig ein allra stærsta kirkjuklukka heims. Fram til dagsins í dag er klukkunni hringt með mannafli en það tekur fjóra menn að hringja henni.
Grafhvelfing
Í grafhvelfingu kirkjunnar hvíla 17 manneskjur, aðallega konungar Bæheims og ættmenni þeirra. Í kirkjunni hvílir einnig heilagur Nepómúk en ekki í grafhvelfingunni, heldur ofanjarðar í feiknamikilli skrautkistu. Einstaklingar í grafhvelfingunni í tímaröð:
Kringlublaðið
thumb|right|Framsíða Kringlublaðsins. thumb|right|Baksíða Kringlublaðsins. Kringlublaðið er stakt skinnblað, skrifað á Íslandi um árið 1260. Blaðið er það eina sem hefur varðveist af handriti sem var nefnt Kringla og var í Háskólabókasafninu í Kaupmannahöfn, á lofti Þrenningarkirkju við Sívalaturn. Háskólabókasafnið brann árið 1728 með öllu sem í því var. Skömmu áður (1682) hafði Íslendingurinn Jón Eggertsson skrifað Kringlu upp fyrir Sænska fornfræðaráðið, og mun hafa tekið blaðið úr handritinu og farið með það til Svíþjóðar. Þar var það varðveitt í Konunglega bókasafninu í Stokkhólmi (Perg fol nr. 9, I), og vissi enginn úr hvaða handriti það var.
Cistanthe paniculata
Cistanthe paniculata er plöntutegund sem var fyrst lýst af R. & P., og fékk sitt núverandi nafn af Carolin og M.A. Hershkovitz.
Kringlublaðið
Kringla hafði að geyma konungsögur sem eru þekktar undir heitinu Heimskringla. Höfundur þeirra var skáldið og stjórnmálamaðurinn Snorri Sturluson (1178–1241).
Þegar Finnur Jónsson var að undirbúa Heimskringluútgáfu sína um 1894, fór hann til Stokkhólms til þess að skoða brot úr Heimskringluhandritum sem þar voru. Hann áttaði sig fljótt á því að eitt blaðið væri úr Kringlu, og gaf hann það út ljósprentað árið 1895. Áður var talið að handritið hefði allt brunnið 1728. Þetta eina blað gefur miklar upplýsingar um Kringlu, um stærð handritsins, aldur og rithönd, en sama hönd er á fleiri handritum sem varðveist hafa.
Karl 16. Gústaf Svíakonungur afhenti íslensku þjóðinni Kringlublaðið til eignar í opinberri heimsókn árið 1975 og skyldi það varðveitt í Landsbókasafni (Lbs. fragm. 82). Textinn á blaðinu er úr Ólafs sögu helga.
Hafísárin
Hafísárin er kuldatímabil sem stóð yfir á Íslandi árin 1965 til 1971 og einkenndist af hafískomu. Hafís lagðist að landinu í febrúarlok 1965 í meira magni en áratugina næstu á undan. Enginn hafís sást árið 1966 en árin á eftir og allt til ársins 1971 barst hafís til Íslands. Hafísinn varð mestur hér við land vorið 1968.
Á hafísárunum var sjávarhiti lægri og selta minni en áður. Hið mikla seltufrávik þessa tímabils hefur verið sett fram sem skýring á hafísárunum. Þessi lág selta hafði merkjanleg áhrif á lífríki sjávar á þessu tímabili meðal annar á laxastofna en niðursveifla var í þeim á hafísárunum.
Kjörtímabil
Kjörtímabil er tímabil sem kjörinn fulltrúi í tilteknu embætti situr áður en umboð hans til þess rennur út. Eftir lok hvers kjörtímabils mun fulltrúinn halda embættinu sé hann endurkjörinn, víkja fyrir nýjum fulltrúa eða embættið lagt niður ef til þess kemur.
Katherine Mansfield
thumb|Katherine Mansfield
Kathleen Mansfield Murry (fædd Beauchamp; 14. október 1888 – 9. janúar 1923) var nýsjálenskur rithöfundur og ljóðskáld sem gaf verk sín út undir höfundarnafninu Katherine Mansfield. Hún er þekktust fyrir smásögur sínar sem bera skýr einkenni módernisma. Mansfield flutti til Englands nítján ára að aldri og vingaðist þar við aðra rithöfunda á borð við D.H. Lawrence og Virginiu Woolf. Hún dó úr berklum 34 ára að aldri.
Æviágrip
Katherine Mansfield fæddist í Wellington á Nýja Sjálandi árið 1888. Hún tilheyrði auðugri fjölskyldu og fékk því frá upphafi að mennta sig sem var alls ekki sjálfsagt fyrir konur á þessum tíma. Aðeins ellefu ára gömul var Mansfield send til Englands í skóla og eftir þann tíma fann hún að þar ætti hún frekar heima heldur en á Nýja Sjálandi. Nítján ára gömul fékk hún blessun foreldra sinna til þess að flytja aftur til Englands en þá hafði hún lokið námi þar og verið flutt aftur til Nýja Sjálands.
Mansfield var tvíkynhneigð en hún hélt dagbækur sem hafa gefið þá vitneskju seinna meir að Mansfield átti í kynferðislegu sambandi við bæði konur og karla. Sá maki sem stóð upp úr hjá Mansfield var maðurinn John Middleton Murry en þau héldu sambandi í einhverri mynd á meðan Mansfield lfiði. Samband þeirra hefuru verið tengt við allmargar persónur í sögum Mansfield án þess að það hægt sé að fullyrða að hún hafi notað sjálfa sig sem beina fyrirmynd.
Mansfield samdi meðal annars smáögurnar „Je ne parle pas français“ (1918), „Bliss“ („Sæla,“ 1918), „Miss Brill“ (1920) og „The Garden Party“ (1922). Þessar sögur bera allar skýr einkenni módernisma, m.a. órætt sjónarhorn og vitundarflæði.
Fagursmári
Undirtegundir
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Ósíris
Ósíris tók yfir hlutverk Anúbis sem höfuðguð undirheima og verndari hinna látnu.
Perla
Perla getur átt við eftirfarandi:
Chur
Lega og lýsing
Chur liggur við Rínarfljót norðarlega í kantónunni, rétt sunnan við smáríkið Liechtenstein. Næstu borgir eru St. Gallen til norðurs (60 km), Zürich til norðvesturs (80 km) og Luzern til vesturs (90 km). Chur liggur í dalverpi milli hárra fjalla. Rínarfljótið er enn lítið á þessum stað. Rúmlega helmingur bæjarsvæðisins var þakið skógi árið 1997. Frá Chur liggja akvegir víða um Alpafjöll, til dæmis til skíðasvæðanna austur til Arosa, Davos og St. Moritz.
B1-vítamín
thumb|Þíamín (C12H17N4OS) B1-vítamín eða þíamín er eitt B-vítamínanna. Það örvar blóðrásina og er nauðsynlegt fyrir starfsemi taugakerfisins. Einnig er það gott fyrir uppbyggingu vöðva og hefur góð áhrif á heilastarfsemina. Það tekur þátt í efnaskiptum kolvetna og er einnig mikilvægt fyrir meltingu próteina og fitu.
Chur
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Chur er svartur geithafur innan í rauðu borgarhliði. Merki þetta hefur verið notað sem stimpilmynd frá 14. öld.
Ari Jónsson (plata)
Ari Jónsson er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1970. Á henni flytur Ari Jónsson tvö lög. Upptaka í stereó: Pétur Steingrímsson. Umslag: Gylfi Gíslason.
B1-vítamín
B1-vítamín er helst að finna í aspas, brokkolí, hnetum, plómum, haframjöli, hveitiklíði og mörgum kornvörum.
Heitið -þíamín var búið til úr orðunum -amín sem er almenn tilvísun í kolvetni (sbr. amóníak) og frá gríska orðinu fyrir brennistein -theion, en auk frumefnanna kols, brennisteins og vetnis er að finna í b1-vítamíni súrefni og nítur.
Chur
Orðsifjar
Borgin hét á latnesku Curia Raetorum. Curia er dregið af orðinu kora, sem merkir ættflokkur.
Söguágrip
miniatur|thumb|Chur í kringum aldamótin 1900
Sigurfljóð
Sigurfljóð er íslenskt kvenmannsnafn.
Sasajiscymnus tsugae
Sasajiscymnus tsugae er bjöllutegund sem fannst 1992 af Mark S. McClure á Honshū í Japan, og var lýst af Hiroyuki Sasaji. Ættkvíslin Pseudoscymnus var sett 1962 af Edward A. Chapin. Árið 2004 var því breytt í Sasajiscymnus vegna þess að nafnið Pseudoscymnus var fyrir samnefni fyrir brjóskfiska af ættinni Dalatias.
Bernard Dowiyogo
Bernard Annen Auwen Dowiyogo (fæddur 14. febrúar 1946, látinn 9. mars 2003) var nárúskur stjórnmálamaður. Hann var fyrst þingmaður árið 1973 og fyrst forseti landsins 1976–1978 eftir kosningabaráttu við Hammer DeRoburt. Næstu 25 árin var Dowiyogo oft forseti, lengst 6 ár (1989-1995) en styst 15 daga.
Serbía
Serbía (serbneska: Србија / Srbija), opinbert heiti Lýðveldið Serbía (serbneska: Република Србија / Republika Srbija) er landlukt land á Balkanskaga á mótum Mið- og Suðaustur-Evrópu. Serbía á landamæri að Ungverjalandi í norðri, Rúmeníu og Búlgaríu í austri, Makedóníu, Svartfjallalandi, Bosníu og Hersegóvínu og Króatíu í vestri og gerir tilkall til landamæra að Albaníu þar eð Serbía viðurkennir ekki landsréttindi Kósóvó í suðri. Íbúar Serbíu eru um 7 milljónir. Höfuðborgin, Belgrad, er með elstu og stærstu borgum Suðaustur-Evrópu.
Bernard Dowiyogo
Milli 1980 og 1990 mótmælti hann því kröftuglega að frakkar og bandaríkjamenn væru við kjarnorkutilruanir í Kyrrahafi
Sasajiscymnus tsugae
Hún hefur verið flutt til Bandaríkjanna til notkunar gegn þallarbarrlús.
Bernard Dowiyogo
Dowiyogo lést á George Washington-háskólasjúkrahúsinu í Washington D.C. eftir hjartaaðgerð vegna sykursýkinnar sem hann þjáðist af.
Serbía
Serbía er aðili að fjölda alþjóðasamtaka eins og Sameinuðu þjóðunum, Evrópuráðinu, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Samstarfi í þágu friðar, Efnahagssamstarfi Svartahafsríkja og Fríverslunarsamtökum Mið-Evrópuríkja. Serbía sótti formlega um aðild að Evrópusambandinu 2012 og á í aðildarviðræðum við Alþjóðaviðskiptastofnunina. Serbía er miðtekjuland sem situr ofarlega á ýmsum vísitölulistum eins og vísitölu um þróun lífsgæða, vísitölu um samfélagsþróun og friðarvísitölunni. Stærsti geiri efnahagslífsins er þjónustugeirinn. Þar á eftir koma iðnaður og landbúnaður.
Trúarbrögð
Serbía er veraldlegt ríki samkvæmt stjórnarskrá landsins sem kveður á um trúfrelsi. 84.5% íbúa tilheyra rétttrúnaðarkirkjunni sem er stærsta og elsta kirkjudeild landsins. Innan hennar eru aðallega Serbar. Aðrar rétttrúnaðarkirkjur þjónusta minnihlutahópa í landinu eins og Makedóna, Vlaka og Búlgara. Um 6% íbúa aðhyllast rómversk-kaþólska trú, aðallega í Vojvodina þar sem stórir hópar Ungverja búa. Um 1% íbúa aðhyllist mótmælendatrú, aðallega Slóvakar og Ungverjar í Vojvodina. Rútenar í Vojvodina eru í grísku rétttrúnaðarkirkjunni.
Í suðurhéruðum Serbíu eru margir múslimar, um 3% íbúa landsins. Bosníumenn og hluti Rómafólks eru múslimar. Aðeins 578 íbúar eru Gyðingar.
Tungumál
Opinbert tungumál Serbíu er serbneska sem 88% íbúa á að móðurmáli. Serbneska er eina evrópska tungumálið sem er ritað til jafns með tveimur ólíkum stafrófum; kýrillísku og latnesku stafrófi. Serbneska kýrillíska stafrófið er opinber ritháttur en latneska stafrófið er í opinberri notkun. Vuk Karadžić.smíðaði kýrillíska stafrófið árið 1814. Könnun frá 2014 sýndi að 47% íbúa vildu heldur nota latneska stafrófið en 36% það kýrillíska en 17% var sama.
Viðurkennd minnihlutamál eru ungverska, bosníska, króatíska, albanska, rúmenska, búlgarska og rútenska. Öll þessi mál eru notuð sem opinber mál í sveitarfélögum þar sem viðkomandi þjóðarbrot er yfir 15% íbúa. Í sjálfstjórnarhéraðinu Vojvodina notar héraðsstjórnin fimm mál auk serbnesku (ungversku, slóvakísku, króatísku, rúmensku og rútensku).
thumb|left|Stjórnsýsluskipting Serbíu
Latt auga
Latt auga (fræðiheiti: amblyopia) er augnkvilli hjá mönnum sem lýsir sér þannig að augun eru ekki samstillt sem aftur leiðir til sjóndepru á öðru auganu þar sem heilinn hafnar taugaboðunum sem berast frá því.
Þetta þýðir það að augun horfa hvort á sinn punktinn. Annað augað verður ríkjandi en hitt víkjandi, en einstaklingurinn notar ríkjandi augað meira en víkjandi augað, svo að þegar einstaklingur með latt auga horfir á eitthvað er hann mjög líklega að nota ríkjandi augað. Að vísu geta sumir með latt auga notað viljandi annað augað fram yfir hitt, án þess að loka öðru auganu; það er viljastýrt.
Ástæðan fyrir því að annað augað verður latt er sú, að heilinn hafnar taugaboðunum frá því, fyrir einhverra hluta sakir, svo sem óskýrleika eða einhvers annars.
Hægt er að ráða bót á lötu auga hjá börnum, t.d. með því að loka fyrir ríkjandi augað í nokkra klukkutíma á dag yfir ákveðið tímabil, en með því móti neyðist heilinn til að nota lata augað. Þetta hins vegar virkar ekki í öllum tilfellum, en ástæðurnar fyrir því geta verið ýmsar og stundum alls ekki sýnilegar.
Þeir sem eru með alvarleg tilfelli lats auga eiga erfiðara með þrívíddarskynjun, og þar með að meta fjarlægðir og dýpt.
Listi yfir skákbyrjanir
Þetta er listi yfir skákbyrjanir og þeim er skipað eftir Alfræðiorðabók skákbyrjana (ECO kóðar).
A00-A39
Hvítur leikur öðru en 1.e4 og 1.d4:
A40-A44
1.d4 án 1...d5 eða 1...Rf6: Óvenjuleg svör við 1.d4 (A40-A44)
A45-A49
1.d4 Rf6 án 2.c4: Óvenjuleg svör við 1...Rf6 (A45-A49)
A80-A99
1.d4 f5: hollensk vörn (A80-A99)
B00-B19
1.e4 án 1...c5, 1...e6 eða 1...e5 (B00-B19)
B20-B99
1.e4 c5: Sikileyjarvörn (B20-B99)
C00-C19
1.e4 e6: Frönsk vörn (C00-C19)
C20-C99
1.e4 e5: opið tafl (C20-C99)
D00-D69
1.d4 d5: Lokað tafl (D00-D69)
D70-D99
1.d4 Rf6 2.c4 g6 með 3...d5: Grünfeld vörn (D70-D99)
E00-E59
1.d4 Rf6 2.c4 e6: indverskar varnir með ...e6 (E00-E59)
E60-E99
1.d4 Rf6 2.c4 g6 án 3...d5: indverskar varnir með ...g6 (fyrir utan Grünfeld vörn) (E60-E99)
Estiva
Estiva er íslenskt kvenmannsnafn.
Sólvin
Sólvin er íslenskt karlmannsnafn.
Taiping-uppreisnin
Taiping-uppreisnin var tímabil borgarastyrjaldar sem stóð í Kína frá 1850 til 1864. Í átökunum barðist stjórn mansjú-kínverska Tjingveldisins við uppreisnarher Hins himneska ríkis hins mikla friðar, sem leitt var af þjóðarbroti kínverskra Hakka sem höfðu snúist til sérstakrar útgáfu af kristinni trú. Leiðtogi uppreisnarhersins, Hong Xiuquan, taldi sjálfan sig vera yngri bróður Jesú Krists og kvaðst hafa fengið guðlega köllun til að leiða ríki hans á jörðu.
Borgarastríðið varði í tæp fjórtán ár og er almennt talið með mannskæðustu styrjöldum allra tíma. Samkvæmt sumum talningum var Taiping-uppreisnin næstmannskæðasta stríð mannkynssögunnar á eftir seinni heimsstyrjöldinni.
Aðdragandi
Upphafsmaður Taiping-uppreisnarinnar var Hong Xiuquan, Kínverji af Hakka-þjóðerni frá Guangdong-héraði. Á fimmtán ára skeiði hafði Hong margsinnis þreytt embættismannapróf keisarastjórnarinnar í von um traustan starfsferil en hafði fallið í öll skiptin. Frá unga aldri hafði Hong séð sýnir í veikindum sínum og eftir að hann byrjaði að lesa kínverskar þýðingar kristniboða á Biblíunni komst hann að þeirri niðurstöðu að sýnir hans væri vitrun frá Guði. Eftir að hafa fallið á embættismannaprófinu í fjórða og síðasta sinn sökkti Hong sér í lestur kristinna trúboðsrita og fór að túlka „vitranir“ sínar sem svo að hann væri sjálfur sonur Guðs og yngri bróðir Jesú Krists.
Biblíuþýðingarnar sem Hong komst í tæri við voru brotakenndar og ónákvæmar og því þróaði hann með sér óvenjulegar hugmyndir um kristna trú. Samkvæmt einni frásögn synjaði kristniboði Hong um skírn þar sem hann þótti hafa „þokukennda hugsun“ um trúna. Hong stofnaði því eigin söfnuð, svokallaða Guðsdýrkendur, á grundvelli eigin túlkunar á kristninni. Þeir fyrstu sem gengu til liðs við söfnuðinn voru frændur hans. Söfnuðurinn lagði fæð á kenningar Konfúsíusar, á búddisma og á hefðbundna kínverska siði. Frændurnir gengu frá bæi til bæjar til að breiða út fagnaðarerindið og unnu skemmdarverk á búddahofum og öðrum helgireitum.
Uppgangur Taiping-ríkisins
Þegar keisaraher Tjingveldisins reyndi í fyrsta sinn að bæla niður Guðsdýrkendurna árið 1850 tókst liðsmönnum Hongs nokkuð auðveldlega að hrekja hermennina á brott og trúarhreyfingin tók nú á sig blæ uppreisnarhers. Árið 1850 lýsti Hong yfir stofnun Hins himneska ríkis hins mikla friðar (太平天囯 eða Tàipíng Tiānguó, gjarnan kallað Taiping-ríkið) og tók sjálfum sér titilinn „Hinn himneski konungur“. Mörgum kristnum mönnum þótti þó erfitt að kyngja þeirri hugmynd að Hong væri yngri bróðir Jesú og þótti þessi sjálfsupphafning hans jafngilda guðlasti. Herir Hins himneska ríkis fóru yfir Kína og hvöttu smábændur og fátæklinga til að rísa gegn landeignaraðlinum. Fjöldi hermanna keisarastjórnarinnar gekk auk þess til liðs við uppreisnarmennina. Þann 19. mars árið 1953 hertóku Guðsdýrkendurnir Nanjing og gerðu hana að höfuðborg Taiping-ríkisins undir nafninu Tianjing („Himneska höfuðborgin“).
Þrátt fyrir fyrirheit Hongs um endurskiptingu eigna og jafnrétti kynjanna viðhélt hann svipuðu embættismannakerfi og keisarastjórnin hafði haft í Nanjing. Hann setti auk þess verulegar hömlur á samneyti karla og kvenna og Nanjing var í reynd skipti í tvo borgarhluta eftir kynjum á stjórnartíð hans. Um leið kom Hong sér þó upp miklu kvennabúri sem hann sinnti af ákefð. Hong virðist hafa misst áhugann á veraldlegri stjórn ríkis síns og eftirlét hægri hönd sinni, Yang Xiuqing, mestalla stjórn sem nokkurs konar forsætisráðherra. Yang var hins vegar tekinn af lífi árið 1856 eftir að hann gerði tilraun til að tortryggja Hong og útmála sjálfan sig sem hið sanna handbendi Guðs. Svikráð Yangs gerðu Hong enn móðursjúkari og leiddu til þess að hann lét taka fjölda meintra samsærismanna af lífi.