cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Núsa Penída
thumb|250px|Núsa Penída Núsa Penída er lítil eyja í Indónesíu suðaustur af Balí, milli Balí og Lombok í sundi sem öllu jafna er kennt við Lombok fremur en Balí. Sundið milli Balí og Núsa Penída heitir Badung-sund. Hæsti punktur á eyjunni er í 524 metra hæð.
Glóðarlykill
Lýsing
Líkist glóeyjarlykli (Primula chungensis) nema miðæðastrengurinn purpuralitur. Verður 15 - 30 sm hár. Blómin venjulega brún til gul. Litningafjöldi 2n = 22
Útbreiðsla og búsvæði
Blautum engjum, rökum skógarjaðri, í 2500--3500 m.yfir sjávarmáli í suðvestur Sichuan og norðvestur Yunnan í Kína
Ræktun
Nokkuð harðgerður en oft skammlífur. Þarf vetrarskýli á snjóléttum stöðum.
Mý
Mý getur átt við:
Game Boy línan
Game Boy línan er handleikjatölva með rafhlöðu og er gefinn út af Nintendo. Það er ein af mest seldu leikjatölvu línu, með meira en 188 milljón eintök seld um allan heim. Upprunalega Game Boy hefur selst í 70 milljón eintökum, meðan Game Boy Color hefur selst í 50 milljón eintökum. Game Boy Advance hefur náð að seljast í yfir 76.79 milljón eintökum 30. september 2006. Einnig eru til Game Boy SP og Game Boy Micro.
Murningar
250px|thumb
Game Boy línan
thumb|center|500px|Öll Game Boy línan. Frá vinstri til hægri: [[Game Boy, Play it Loud Game Boy, Game Boy Pocket, Game Boy Light, Game Boy Color, Game Boy Advance, Game Boy Advance SP, Game Boy Advance SP Mark II (með bjartara bakljós), Game Boy Micro.]]
Murningar
Murningar (fræðiheiti: Condylarthra) er óformlegur hópur sem áður var talin ættbálkur spendýra.
Atlasfjöll
thumb|Atlasfjöllin á [[samsett mynd|samsettri gervihnattarmynd]] thumb| Atlasfjöll eru 2400 km langur fjallgarður í norðvesturhluta Afríku sem liggur meðfram ströndum Marokkó, Alsír og Túnis, og skilur Atlantshafið og Miðjarðarhafið frá Sahara-eyðimörkinni. Gíbraltarhöfði er hluti fjallgarðsins. Hæsti tindurinn er Jbel Toubkal (4167 m) í suðvesturhluta Marokkó. Í Atlasfjöllum búa aðallega berbar og arabar. Atlasfjöllin eru fellingafjöll sem mynduðust við árekstur Afríkuflekans og Norður-Ameríkuflekans fyrir 66,5-1,8 milljónum ára.
Lag
Lag er tónlistarverk sem byggir á samspili hljóðs og þagnar. Vert er að athuga að í lagi þarf að vera söngur.
Mérida
thumb|Mérida.
Mérida (extremadúríska: Méria) er höfuðborg sjálfsstjórnarsvæðisins Extremadúra á mið-vestur Spáni. Íbúar voru rúm 60.000 árið 2017. Borgin var mikilvæg í Rómaveldi og hét hún þá Emerita Augusta. Puente Romano, rómversk brú yfir fljótið Guadiana er enn notuð í dag. Borgin er á heimsminjalista UNESCO og eru þar einnig margar gamlar kirkjur.
Sumarólympíuleikarnir 2000
Sumarólympíuleikarnir 2000 voru haldnir í Sydney í Ástralíu frá 15. september til 1. október 2000.
Keppnisgreinar
Keppt var í 300 greinum. Fjöldi keppna í einstökum íþróttaflokkum er gefinn upp í sviga.
Þátttaka Íslendinga á leikunum
Íslendingar sendu átján íþróttamenn til Sidney, jafn marga af hvoru kyni.
Sundmennirnir voru níu talsins. Bestum árangri náði Örn Arnarson, sem varð fjórði í 200 metra baksundi og tíundi í 200 metra skriðsundi.
Guðrún Arnardóttir komst í úrslit í 400 metra grindahlaupi og hafnaði í sjöunda sæti. Sá árangur féll þó í skuggann af árangri Völu Flosadóttur sem stökk 4,50 metra í stangarstökki og vann til bronsverðlauna.
Reynsla
Reynsla er þekking og hæfni sem fengin er með því að reyna ákveðna hluti.
Ransom Riggs
thumb|Ransom Riggs. Ransom Riggs (fæddur 3. febrúar 1979) er bandarískur rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður þekktastur fyrir bókinni heimili Fröken Peregrine fyrir sérkennileg börn.
Tenglar
Heimasíða
Fúsintesþula
Fúsintesþula er gömul íslensk þula sem oft var flutt fyrir börn til gamans fyrr á öldum. Hún var gefin út í Þulum og þjóðkvæðum eftir Ólaf Davíðsson frá 1903.
Lífupplýsingafræði
Lífupplýsingafræði eða lífgagnatækni er undirgrein líftækninnar sem snýst um úrvinnslu og framsetningu sameindalíffræðilegra rannsóknagagna með aðferðum hagnýtrar stærðfræði, gagnatækni, tölfræði og tölvunarfræði. Þeir sem leggja stund á greinina kallast lífupplýsingafræðingar. Meðal helstu viðfangsefna lífupplýsingafræðinga má nefna uppsetningu og viðhald gagnabanka, hönnun algóriþma til sérhæfðrar úrvinnslu á raðgreiningargögnum, sérhæfða tölfræðiúrvinnslu á slíkum gögnum, kortlagningu erfðamengja, samröðun kirna- eða amínósýruraða og hönnun þrívíddarlíkana sem sýna byggingu prótína eða kjarnsýra.
Golíat-tarantúla
Golíat-tarantúla (fræðiheiti:Theraphosa blondi) eða golíat-könguló, er stærsta könguló í heimi. Hún tilheyrir flokknum Theraphosidae. Náttúruleg heimkynni hennar eru í norðanverðri Suður-Ameríku.
Hún er stærsta könguló í heimi hvort heldur litið er til þyngdar eða kroppslengdar (lengdar miðbúks) en er næststærsta könguló heims, á eftir veiðikönguló (Heteropoda maxima) sé litið til lengdar með fótleggjum.
Tá (aðgreining)
Tá getur átt við:
Selfossvöllur
Selfossvöllur er heimavöllur Selfoss.
Warren McCulloch
Warren Sturgis McCulloch (16. nóvember 1899 – 24. september 1969) var bandarískur tauga- og stýrifræðingur sem er þekktastur fyrir að hafa skrifað ásamt Walter Pitts „A logical calculus of the ideas immanent in nervous activity“ sem út kom 1943 en það rit er talið fyrsta vísindaritið sem fjallar um gervigreind.
Hólmsá (Skaftárhreppi)
Hólmsá er lindá sem á upptök sín í Hólmsárbotnum, austan við Mýrdalsjökul í Skaftárhreppi, og rennur um Hólmsárlón og framhjá Einhyrningi og Atley þar til hún sameinast Leirá sem rennur út í Kúðafljót. Í ánni eru margir hólmar þar sem helsingi hefur orpið frá 1999.
Hugmyndir um ýmsar útfærslur af Hólmsárvirkjun hafa verið lagðar fram en tillagan féll í verndarflokk Rammaáætlunar 2013 og í kjölfarið hófst undirbúningur að friðlýsingu vatnasviðs árinnar.
Melar
Melar er algengt örnefni á Íslandi og getur átt við bæði bæi og landspildur:
Die Hard 4.0
Með hlutverk John McClane, aðalpersónu myndarinnar, fer Bruce Willis rétt eins og í hinum myndunum þremur. Die Hard 4.0 gerist 19 árum eftir fyrstu Die Hard kvikmyndina, og nú tekst John McClane á við hryðjuverkamenn sem ætla að gereyða netkerfi Bandaríkjanna.
Saur
thumb|right|Hrossaskítur Saur (hægðir eða saurindi) er úrgangur úr meltingarfærum dýra. Á lokastigi meltingar eða við saurlát fara hægðir út um endaþarmsop. Saurinn getur skipt miklu máli í heimi dýranna, en sum þeirra nota hann til afmörkunar óðals. Einnig er dýrasaur mikilvægur í lífi sumra plantna þar sem fræ þeirra berast með saurnum eftir að dýrið hefur saurlát og hjálpar þannig plöntunni að dreifa fræjum sínum. Þegar saurinn kemur undir bert loft losna ýmis gös, t.d. brennisteinsvetni, sem varð til vegna gerlavirkni í meltingu og stafar af því óþefur.
Orð um saur dýra
Saur hesta nefnist hrossaskítur (eða hestaskítur), hrossagaddur, hrossatað eða bara tað (sbr. hestar teðja). Frosinn hrossaskítur er stundum nefndur gaddur eingöngu. Saur kúa nefnist kúaskítur, kúadella (eða kúadilla), kúaklessa eða della ef um stakan skít er að ræða, en annars mykja. Saur sauðfénaðar nefnist spörð ef nokkrar saurkúlur eru saman en annars tað. Orðið tað er einnig haft um klíning, þ.e. þurrkaðan kindaskít, sem áður fyrr var mikið notaður sem eldiviður og til reykingar, stundum einnig nefndur skán. Orðið drit (eða fugladrit) er haft um skít fugla. Skítur dýra er einnig í mörgum tilfellum kenndur við dýrið sjálft, sbr. hundaskítur, hænsnaskítur, kattaskítur, mannaskítur o.s.frv. Saur húsdýra er víða notaður sem áburður, t.d. hrossatað og kúamykja.
Tengt efni
Poopy
Oxalis pulchella
Oxalis pulchella er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá Namibíu og Suður-Afríku.
Margrét Jónsdóttir
Margrét Jónsdóttir getur átt við:
Hótel Valhöll
thumb|right|Hótel Valhöll árið 2007. Hótel Valhöll var gistihús á Þingvöllum sem upphaflega var reist árið 1898 við svonefnda Kastala, sem eru hólar niður af gamla veginum sem liggur úr Almannagjá. Veturinn 1928-1929 var húsið hlutað sundur og dregið á sleðum vestur yfir Öxará í tilefni af Alþingishátíðinni 1930. Í áranna rás var byggt við hótelið og það endurbætt. Hótelið stóð gegnt Þingvallakirkju og Þingvallabænum. Það brann til kaldra kola þann 10. júlí 2009.
Hið upphaflega hótel Valhöll teiknaði Sigfús Eymundsson bóksali og var það reist við Kastala. Tvisvar var byggt við húsið á þeim stað og einnig voru reist tvö minni hús til viðbótar í grendinni tengd því. Í upphafi þriðja áratugar 20. aldar var byrjað að ræða um að færa hótelið, enda þótti hótelið ekki augnayndi þar sem það stóð og auk þess mjög „illa byggt“, „óvandað í alla staði“ og „svefnherbergin flest óboðleg til gistingar þeim sem góðum húsum eru vanir“, að áliti Þingvallanefndar árið 1925. Árið 1930 var hótelið svo endurreist gegnt Þingvallakirkju og Þingvallabæ.
Bakkafjörður
thumb|right|Bakkafjörður thumb|Lega. Bakkafjörður er lítið þorp sem stendur við samnefndan fjörð sem gengur inn úr Bakkaflóa sunnan við Langanes á Norðausturlandi. Bakkafjörður taldist áður til Austurlands en það breyttist þegar Skeggjastaðahreppur og Þórshafnarhreppur sameinuðust í Langanesbyggð árið 2006. Íbúar voru 69 1. janúar 2019 en voru 131 árið 2001.
Þorpið Bakkafjörður myndaðist í landi jarðarinnar Hafnar og varð löggiltur verslunarstaður árið 1885 undir nafninu Höfn en var þó yfirleitt kallað Bakkafjörður. Aðalatvinnugrein Bakkfirðinga er smábátaútgerð og fiskvinnsla og þjónusta henni tengd. Hafnaraðstaðan var lengi vel ekki góð en upp úr 1980 var gerð ný höfn sunnan við þorpið.
George Kobayashi
George Kobayashi (fæddur 29. nóvember 1947) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Trey Parker
Randolph Severn „Trey“ Parker III (f. 19. október 1969) er handritshöfundur sjónvarpsþáttana South Park sem hann, ásamt Matt Stone, skapaði. Hann talsetur einnig fjölda persóna í þáttunum.
Aix-en-Provence
Aix-en-Provence er borg í Provence-Alpes-Côte d'Azur í Suður-Frakklandi. Hún er 30 km norður af Marseille og er með um 143.000 íbúa sem kallaðir eru Aixois. Borgin er háskólaborg og er þekkt fyrir marga gosbrunni. Borgin rekur sögu sína til Rómverja.
Fönixeyjar
thumb|right|Fönixeyjar Fönixeyjar eða Rawaki eru átta hringrif og tvö kóralrif í miðju Kyrrahafi, austan við Gilbertseyjar og vestan við Línueyjar. Fönixeyjar eru hluti af Kíribatí. Á 4. áratugnum gerðu Bretar þar síðustu tilraun til að stækka nýlenduveldi sitt með landnámi á eyjunum. Náttúruvætti Fönixeyja er eitt stærsta náttúruvætti heims. Þar er að finna 120 tegundir af kóral og 500 tegundir fiska.
Fyrir utan nokkrar fjölskyldur á Kantoneyju eru eyjarnar óbyggðar. Bandarísku yfirráðasvæðin Baker-eyja og Howland-eyja eru oft taldar til nyrstu Fönixeyja. Þær tilheyra smáeyjum Bandaríkjanna. Áður gerðu Bandaríkin kröfu til allra eyjanna með Gúanóeyjalögunum en gáfu þær kröfur eftir með Tarawa-samningnum 1979.
Eyjarnar draga nafn sitt af Fönixeyju sem hugsanlega dregur nafn af einu af mörgum hvalveiðiskipum sem sigldu á þessu svæði snemma á 19. öld.
5. mars
5. mars er 64. dagur ársins (65. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 301 dagur er eftir af árinu.
Bruce Willis
Walter Bruce Willis (f. 19. mars 1955), best þekktur sem Bruce Willis, er bandarískur leikari og söngvari. Frami hans hófst seint á 9. áratugnum og varð hann þekktur helst fyrir hlutverk sitt sem John McClane í Die Hard-kvikmyndunum. Willis hefur unnið fjölda verðlauna á ferli sínum og hefur sýnt stuðning við bandaríska herinn.
Á sínum ungu árum
Willis fæddist í Idar-Oberstein, Þýskalandi. Faðir hans, David Willis, var bandarískur hermaður við störf í herstöðinni í Idar-Oberstein. Móðir hans, Marlene, var þýsk og starfaði í banka. Willis var elstur fjögurra barna Marlene og David Willis. Árið 1957 var föður hans sagt upp störfum hjá hernum og fjölskyldan flutti til Penns Grove í New Jersey. Árið 1971 skildu foreldrar hans. Á sínum yngri árum stamaði Willis mikið, en hann átti auðvelt með að vera á sviði og náði þannig smám saman að sigrast á vandamálinu.
Leiðin til frama
Die Hard kom út 1988 og sló óvænt í gegn. Willis lék hlutverk John McClane sem er aðalpersóna myndarinnar. Willis lék í öllum áhættuatriðum myndarinnar. Tekjur myndarinnar námu $138,708,852 Vegna vinsælda hafa verið gefnar út 3 framhaldsmyndir: Die Hard 2, Die Hard with a Vengeance og Live Free or Die Hard.
Einkalíf
Willis var giftur Demi Moore í 13 ár, því sambandi lauk árið 2000. Hann eignaðist með henni þrjár dætur. Með seinni eiginkonu sinni Emmu Heming eignaðist hann tvær dætur.
Árið 2022 greindist Willis með málstol. Í kjölfarið ákvað hann að hætta að leika. Árið eftir greindist hann með framheilabilun.
Melar í Svarfaðardal
Melar er bær í Svarfaðardal. Þeir standa neðan undir fjallinu Stólnum austan Svarfaðardalsár um 15 km frá Dalvík.
Argumentum ad baculum
Dæmi um rökfærslu af þessu tagi væri:
Argumentum ad baculum er ein gerð af argumentum ad consequentiam.
Þjóðfræði
thumb|right|Þjóðfræðingur skrifar vettvangsnótur. Þjóðfræði er vísindagrein sem rannsakar alþýðumenningu, aðstæður fólks og samfélag á hverjum tíma og svo tjáningu þess, listfengi og fagurfræði hversdagsins. Á meðal viðfangsefna þjóðfræðinnar eru þjóðsögur og sagnir, efnismenning, heimilis- og atvinnuhættir, þjóðtrú og tónlist, siðir og venjur, hátíðir og leikir, klæðnaður og matarhættir, svo fátt eitt sé nefnt. Áhersla er lögð á hvernig fólk mótar líf sitt og umhverfi undir kringumstæðum sem það hefur ekki mótað sjálft og hvernig fólk lifir í samfélagi hvert við annað í þeim margvíslegu hópum sem það tilheyrir. Þjóðfræði fæst meðal annars við hugmyndir um menningararf, menningareign, menningarlega fjölbreytni og fjölmenningu. Þjóðfræði heyrir í senn til hug- og félagsvísinda. Þjóðfræðirannsóknir á samfélögum fortíðar nýta sér skjalasöfn, handritasöfn og minjasöfn, meðan samtímaþjóðfræði beitir eigindlegum aðferðum, eins og viðtölum, þátttökuathugunum, etnógrafíu og spurningalistum. Þjóðfræði hefur margar sérhæfðar undirgreinar eins og þjóðsagnafræði, þjóðlagafræði, þjóðdansafræði og svo framvegis.
Meðal þekktra þjóðfræðinga má nefna Vladimir Propp, Antti Aarne, Karle Krohn, Dag Strömbäck, Bo Almqvist, Vance Randolph, Alan Dundes, Linda Dégh og Charles L. Briggs. Þjóðfræði hefur verið kennd við Háskóla Íslands frá árinu 1972. Byrjað var að kenna þjóðfræði við félagsvísindadeild árið 1980, en hún varð sjálfstæð námsbraut árið 1985 og aðalgrein til BA-prófs þremur árum síðar. Meðal þekktra íslenskra þjóðfræðinga eru Jón Hnefill Aðalsteinsson, Árni Björnsson og Hallgerður Gísladóttir.
Björk
Björk getur átt við
Fredrik Reinfeldt
thumb|Fredrik Reinfeldt (2007)
John Fredrik Reinfeldt (f. 4. ágúst 1965) er sænskur stjórnmálamaður og hagfræðingur. Hann er fyrrverandi formaður Sænska hægriflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra Svíþjóðar.
Björk (verslun)
Tóbaks- og gjafavöruverslunin Björk var stofnuð árið 1928 og hefur verið að Bankastræti 6 frá upphafi. Hún gekk upphaflega undir nafninu Bristol, en stofnandi hennar var Guðjón Jónsson bryti. Verslunin var í fyrstu tóbaks- og sælgætisverslun og auk þess voru seld þar frímerki en með tímanum varð hún allt meiri tóbaksverslun en nokkuð annað. Verslunin er nú í eigu Sölva Óskarssonar, athafnamanns og fótboltaþjálfara.
Primula alcalina
Primula alcalina er blóm af ættkvísl lykla sem var lýst af A.F. Cholewa och D.M. Henderson.
Lýsing
Blöðin eru í hvirfingu, 1 - 4 sm löng, mjó oddbaugótt með bylgjóttum eðae tenntum kanti. Þau eru mjölvuð fyrst en verða slétt með aldrinum. Hvítleitur blómstöngullinn verður 6,5 til 24 sm á hæð, með 3 - 10 hvít blóm, 4 til 7 sm löng, mjölvuð.
Útbreiðsla og búsvæði
Primula alcalina er upprunnin í Idaho og  Montana. Í raun er hún aðeins staðfest í Beaverhead County. Hún hefur ekki fundist aftur á upprunalegum fundarstað sínum. Hún vex í votum basískum engjum í 1900 m til 2200 m hæð yfir sjávamáli.
Danavirki
thumb|Danavirki (sýnt með rauðu) á 16 öld á kortinu [[Carta marina]] Danavirki er víggirðing úr grjóti og jarðvegi í Slésvík-Holstein sem Danir reistu til að verjast árásum óvina úr suðri. Danavirki var eitt stærsta varnarmannvirki Norður-Evrópu. 400px|thumb|left|Kort yfir hluta af Danavirki. Danavirki er núna þýska héraðinu Slésvík og Holtsetalandi. Borgarveggir Danavirkis: 1 Krummvolden; 2 Hovedvolden; 3 Nordvolden; 4 Tengivirki með Dybbøl virki og Bogenwall; 5 Kograben með stuttu Kograben; 6 Slispærringen; 7 Østervold með vegartálmunum; 8 Stummes virki; 9 Virki í  Tiergarten thumb|Danavirki frá Heiðabæ (Hedeby) að Hollingsted. Kortið sýnir einnig fornar verslunarleiðir thumb|Danavirki var byggt í mörgum áföngum. Í Ólafs sögu Tryggvasonar en kafli um orrustu við Danavirki. Þar er virkinu lýst svo: "Danavirki er svo háttað að firðir tveir ganga í landið sínum megin landsins hvor en milli fjarðarbotna höfðu Danir gert borgarvegg mikinn af grjóti og torfi og viðum og grafið díki breitt og djúpt fyrir utan en kastalar fyrir borgarhliðum."
Danavirki eru stærstu forminjar Norðurlanda. Unnið er að því að fá Danavirki og Heiðabæ á Heimsminjaskrá UNESCO.
Danavirki er línulegt borgarvirki sem liggur þvert yfir jósku hálfeyjuna þar sem hún er mjóst og styst til strandar báðum megin. Virkið var fyrst lagt á tímabilinu 400-500 og var eftir það margoft lagfært, endurbyggt og breytt allt til um 1200. Danavirki var seinast notað í hernaðartilgangi í Síðara Slésvíkurstríðinu árið 1864. Þann 18. apríl 1864 töpuðu Dan­ir or­ustu fyr­ir Prúss­um við Dybbøl á sunn­an­verðu Jótlandi og var það örlagaatburður í sögu Dan­merk­ur og sögu Evrópu. Orustan var háð um Danavirki sem þá var orðið úrelt sem hernaðarmannvirki.
Lög um mannanöfn
Lög um mannanöfn hafa gilt á Íslandi frá árinu 1914. Ný lög voru samþykkt 1925, 1991 og 1996. Mannanafnanefnd hefur það hlutverk að úrskurða í vafamálum um uppfyllingu laganna. Helstu átakamál í þróun laganna hafa snúist um ættarnöfn og erlend nöfn. Upp úr aldamótunum 1900 snerust þær deilur að miklu leyti um inntak þjóðhollustu, en í kringum aldamótin 2000 ber meira á gagnrýni á grundvelli mannréttinda, sjálfsákvörðunarréttar einstaklinga og sjálfsmyndar.
Forsaga
„Í fámennara og strjálbýlla samfélagi fyrri alda hét fólk einu nafni, því nafni sem við nú köllum eiginnafn (fyrra eða fyrsta eiginnafn). Fram á tólftu öld má finna dæmi um það á Englandi að fólk bæri aðeins eitt nafn. Þó voru viðurnefni orðin algeng um árið 1000, á við „Sæmundur fróði“, „Hallgerður langbrók“ og svo framvegis. Ættarnöfn tíðkuðust fyrst meðal Rómverja, dreifðust um heimsveldið og ruddi víðast hvar burt þeim germanska sið að bera föðurnafn (eða móðurnafn, í undantekningatilfellum). Í Frakklandi tóku ættarnöfn að tíðkast á 10. öld, ásamt þeirri nýjung, sem tilheyrði þeim, að þau gengju í arf.
Á miðöldum voru aðalsmenn fyrstir til að bera ættarnöfn en siðurinn barst síðan niður eftir stigveldi samfélaga: til embættismanna, kaupmanna, borgara, loks verkalýðsins.
Ættarnöfn bárust til Danmerkur í upphafi 16. aldar en tíðkuðust ekki meðal almennra borgara fyrr en um 1700. Í byrjun 19. aldar bar um fjórðungur Dana ættarnafn. Landsbyggðarfólk bar þau síður en íbúar borga og hélt sig við föðurnöfn.
Fyrstu ættarnöfn á Íslandi
Fyrstu ættarnöfn á Íslandi eru talin vera frá 17. öld. Á síðari hluta 19. aldar færðist í vöxt að Íslendingar breyttu föður- eða móðurnafni í ættarnafn. Ættarnöfn voru 108 í manntalinu 1855 en hafði fjölgað í 297 árið 1910. Fremstar fóru yfirstéttir landsins í upptöku ættarnafna.
Umræða um aldamót
Guðmundur Kamban, áður Guðmundur Jónsson, skrifaði greinina „Ættarnöfn“ í Skírni 1908. Hefst greinin á orðunum: „Menn eru að hugsa um málið. Skoðanirnar skiftast. Mig langar til að vísa veg í því, sem allir ætti að geta gengið saman.“ Má af greininni ætla að umræða um ættarnöfn hafi verið fyrirferðarmikil á landinu á þessum tíma. Byrjar hannn á að hæðast að hugmyndinni um að föðurnafnið sé sérstaklega þjóðlegt fyrirbæri: „Já, þjóðlegt er það. Ég er þeim alveg samdóma um það. Það er jafn-þjóðlegt á Íslandi nú eins og það hefir einu sinni verið í öllum löndum. Það er jafn-íslenzkt í dag eins og það var enskt eða þýzkt fyrir mörgum öldum. Og það hefir ekki verið nándar nærri jafnlengi íslenzkt eins og það hefir verið danskt eða norskt eða sænskt eða grískt eða rússneskt. Ef eitthvað er því þjóðlegra, sem það hefir náð lengur festu með þjóðunum, þá eru ekki nema nokkrir áratugir síðan föðurnöfnin voru miklu þjóðlegri í Danmörku heldur en þau eru nú eða hafa nokkurn tíma verið á Íslandi. Lengra er ekki liðið síðan er ættarnöfn voru tekin upp hvarvetna þar í landi. Þau voru gerð þjóðleg með lögum.“ Færði Guðmundur í greininni fram þau rök að samfélög án ættarnafna væru álitin menningarlega aftarlega. Hann vísaði til Darwins til að rökstyðja mikilvægi „ættartilfinningar“. Hann hrakti þau rök að ættarnöfn mismunuðu konum, þar sem föðurnöfn gerðu það enn frekar. Loks lagði hann mikla áherslu á hversu „alíslenzk“ ættarnöfn gætu verið: „Það er ekki satt, að ættarnöfn geti ekki verið íslenzk. Það er ekki satt, að tungan okkar sé svo ófullkomin; það er ekki annað en fátæktar-barlómur þeirra manna, sem vita ekki hvað hún er rík. Alíslenzk geta þau orðið …“ Hann sagðist „ætlast til að ''allir ungir menn', karlar og konur, þeir sem vilja að jafnrökrétt og hreint og tignarlegt mál, sem íslenzkan er, eigi sér samboðin mannanöfn, þá tegund þjóðernis, sem einna mest ber á, — eg ætlast til að þeir allir teki sér upp falleg og alíslenzk nöfn, sem gera má að ættarnöfnum.“ Að svo búnu tók hann sér, í niðurlagi greinarinnar, nafnið Kamban, sem hann var nefndur upp frá því.
Austur-Barðastrandarsýsla
thumb|300px|Staðsetning A-Barðastrandarsýslu. Austur-Barðastrandarsýsla var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueiningar á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.
Lög um mannanöfn
Umræða um aldamót
Fram að því að lög voru sett um ættarnöfn árið 1915 voru slík lagaboð „mjög fábrotin, en mest farið eftir venjureglum, sem þó var yfirleitt ekki skylt að fylgja.“ „Engar hömlur voru settar að lögum á nafnavalið.“
Austur-Barðastrandarsýsla
Austur-Barðastrandarsýsla er á Vestfjörðum og er þar eitt sveitarfélag, Reykhólahreppur. Landamörk sýslunnar að norðan eru vatnaskil á hálendinu um suðurjaðar Glámu og norðurenda Reiphólsfjalla, norður um miðja Þoskafjarðarheiði. Hún nær frá botni Gilsfjarðar og vestur í Kjálkafjörð. Flatarmál Austur-Barðastrandarsýslu er 1.090 km².
Lög um mannanöfn
Lögin 1914: Ættarnöfn til sölu
Frumvarp um lög um ný mannanöfn og ættarnöfn var lagt fram á Alþingi árið 1913. Gerðar voru breytingar á frumvarpinu og skipuð var nefnd til að gera tillögur um útfærslu. Lögin tóku gildi 1914. Árið 1915 skilaði nefndin tillögum um leiðir til að mynda ný íslensk ættarnöfn og reglur sem fylgja skyldi við að leiða þau, til dæmis, af örnefnum. Sama ár tóku nýju lögin gildi.
Austur-Barðastrandarsýsla
Miðstöð sýslunnar er að Reykhólum. Þar er starfrækt þörungaverksmiðja, auk þess sem þar er m.a. starfræktur grunnskóli, brunavarnir, dvalarheimili aldraðra, skrifstofa sveitarfélagsins og útibú frá sýslumanninum á Patreksfirði. Annað minna þéttbýli er að Króksfjarðarnesi, en þar eru verslun, sláturhús og banki. Aðalatvinnuvegur í dreifbýli er landbúnaður auk ferðaþjónustu.
Þyri Danabót
thumb|Báðir Jalangurssteinarnir. thumb|Teikning sem sýnir Þyri Danabót leggja grunn að [[Danavirki. Fornleifarannsóknir á Danavirki hafa þó sýnt að það stenst ekki, byrjað var á Danavirki mörgum öldum fyrir valdatíð Þyri drottningar.]] Þyri Danabót var dönsk drottning. Hún er talið hafa verið drottning í kringum 935 til 950. Hún var gift Gormi hinum gamla. Sonur hennar var Haraldur blátönn. Nafn hennar kemur fyrir í texta sem er ristur með rúnaletri á tvo steina  sem kallast Jalangurssteinarnir. Þessir steinar hafa verið nefndir skírnarvottorð Danmerkur vegna þess að þar kemur í fyrsta skipti fyrir nafn Danmerkur í texta sem er ritaður í Danmörku og á norrænu máli. Minni steinninn er minnisvarði sem Gormur konungur reisti fyrir konu sína Þyri og stærri Jalangurssteinninn er steinn sem Haraldur blátönn reisti til minningar um foreldra sína.
Austur-Barðastrandarsýsla
Sveitarfélög
Einungis eitt sveitarfélag er innan sýslunnar (fyrrverandi innan sviga):
Matt Stone
thumb|Matt Stone Matt Stone (fæddur 26. maí 1971) er þáttaskrifandi þáttana South Park ásamt Trey Parker.
South Park persónur talsettar af Stone
Og fleiri
Lög um mannanöfn
Lögin 1914: Ættarnöfn til sölu
Í lögunum fólst meðal annars að hver „sá maður, sem hlotið hefur tvö eiginheiti, eða fleiri, skal vera skyldur til, frá því að hann verður 16 ára, að nota sama nafn og nöfn alla ævi, nema leyfi fái til breytingar, og rita þau jafnan á sama hátt. Eiginnafni mátti enginn breyta, nema að fengnu konungsleyfi.“
Benný Sif Ísleifsdóttir segir að með gjaldtökunni megi segja „að stjórnvöld hafi … stutt við það munstur er þegar var komið fram og lagt sitt af mörkum til viðhalds þeirri trú að ættarnöfnin væru fyrir efri stéttirnar en föðurnöfnin fyrir almenning.“ (25)
Lögin 1925: Bann við ættarnöfnum
Stefna þeirra sem andvígir voru ættarnöfnum hlaut meirihluta þingsins árið 1925. Bjarni Jónsson frá Vogi lagði árið 1923 fram frumvarp til laga um mannanöfn með þann tilgang að útrýma ættarnöfnum. Um 200 ný ættarnöfn höfðu þá verið samþykkt, til viðbótar við eldri ættarnöfn, frá því fyrri lög tóku gildi, 1914. Frumvarpið var samþykkt í neðri deild þingsins en því var hafnað í efri deild. Í umræðum stakk Bjarni upp á að hver sá er skrifaði sig ættarnafni „skyldi greiða árlegan nafnbótarskatt – tíu krónur fyrir hvert atkvæði í nafninu.“ Telur Benný Sif Ísleifsdóttir hugmyndina um ættarnöfn sem skattstofn til marks um að litið hafi verið á ættarnöfn sem verðmæti og þar með sérréttindi.
Árið 1925 lagði Bjarni frumvarpið fram aftur með þeim breytingum að allir þeir sem þegar báru ættarnöfn gætu haldið þeim en bannað yrði að taka upp ný. Eiginkonur karla með ættarnöfn gætu tekið þau upp, en þau erfðust ekki til barna þeirra. Benný Sif Ísleifsdóttir segir ákvæðið hafa reynst haldlítið „því fólk fór á svig við reglurnar með því að gefa börnum ættarnöfn við nafngjöf sem annað nafn af tveimur eða þriðja nafn. … Ættarnöfnin lifðu því enn góðu lífi og þeim hélt áfram að fjölga, löglegum ættarnöfnum sem og þeim ólöglegu.“ (26) Sagt er að lögin frá 1925 hafi verið „dauður bókstafur því lítið sem ekkert var farið eftir þeim“. „Þau ættarnöfn sem upp voru tekin á árunum 1915–1925 ganga því í ættum með sama hætti og eldri ættarnöfn. Í öðru lagi hafa menn alla tíð frá gildistöku laga nr. 54/1925 tekið sér ný „ættarnöfn“, þrátt fyrir ákvæði laganna, og látið þau ganga til barna sinna og annarra niðja.“ Stjórnvöld höfðu lítil afskipti af þróun þeirra mála.
Erlendir menn sem fluttu til landsins máttu samkvæmt lögunum halda eftirnöfnum sínum eins þó að þeim væri veittur íslenskur ríkisborgararéttur.
Meðal annarra ákvæða í lögunum 1925 var, í 5. grein, að sá sem hlotið hefði „óþjóðlegt, klaufalegt eða erlent nafn“ áður en lögin voru sett, gæti fengið því breytt með leyfi konungs.
Lögin standa í 66 ár
Frumvarp að nýjum lögum um mannanöfn var lagt fram á þingi árið 1955 en var ekki samþykkt. Hefði upptaka ættarnafna, samkvæmt frumvarpinu, verið leyfileg að uppfylttum ákveðnum skilyrðum. Rökstuðningurinn var ekki síst sá að banni við upptöku nýrra ættarnafna hefði alls ekki verið framfylgt: „Í þá þrjá áratugi, sem lögin hafa verið í gildi, hefur notkun ættarnafna, sem ekki eiga stoð í lögunum, verið látin viðgangast átölulaust af hálfu allra þeirra ríkisstjórna, sem á þeim tíma hafa setið að völdum. … Þeir menn sem nú bera ættarnöfn án stoðar í lögum, munu skipta þúsundum. Það yrði mjög erfitt, ef ekki óframkvæmanlegt, að útrýma þessum ættarnöfnum með málshöfðunum og beitingu refsiákvæða gegn öllum þeim fjölda, sem hér á hlut að máli. En það verður á hinn bóginn að teljast mjög óheppilegt að hafa lagaákvæði í gildi að formi til, sem mönnum er látið haldast uppi að virða að vettugi.“ Einn nefdnarmannana að baki frumvarpinu, Þorsteinn Þorsteinsson, vildi leggja enn ríkari áherslu á mikilvægi ættarnefna en hinir og skilaði séráliti þaraðlútandi. Þar sem frumvarpinu var hafnað hélst nefnt lagaákvæði í gildi, eftir sem áður.
Árið 1965 birtist orðið „nafnahefð“ fyrst á prenti. Árið 1971 var einnigt lagt fram frumvarp um breytingu á lögum um mannanöfn, þar sem fólki yrði á ný heimilt að taka upp ættarnöfn, „enda væru þau íslensk og í samræmi við íslenskt málkerfi.“ Frumvarpið varð ekki að lögum. Nýtt frumvarp var lagt fram árið 1981 og varð ekki heldur að lögum.
Lögin 1991
Árið 1989 var skipuð nefnd til að endurskoða lagafrumvarpið frá 1971. Ný lög um mannanöfn tóku gildi 1991, byggð á tillögum nefndarinnar. Sagt er að með þessum lögum hafi fyrst komist festa á nafngiftir. Gömul ættarnöfn, „lögleg sem ólögleg“ voru þar með leyfð, en bann lagt við upptöku nýrra ættarnafna.
Helsti munurinn á þessu lögum og þeim sem tóku gildi 1996 fólst í meðferð erlendra nafna. Samkvæmt lögunum 1991 þurftu erlendir ríkisborgarar að taka upp íslenskt eiginnafn við upptöku íslensks ríkisborgararéttar. Þær reglur voru felldar úr gildi með lögunum 1996 og má fólk nú bera sitt eigið nafn þó að það flytjist til Íslands.
Lög um mannanöfn 1996 nr. 45 (núgildandi)
Ásamt þeirri breytingu að innflytjendur gætu borið nöfn sín þó að þeir fengju íslenska ríkisborgararétt, fólu lögin um mannanöfn sem samþykkt voru árið 1996 meðal annars í sér þá breytingu að fólki væri almennt heimilt að taka upp millinafn, byggt á eignarfalli nafns annars foreldris, og kenna sig þannig við báða foreldra. Sambærilegt ákvæði var í lögunum 1914, þá nefnt kenningarnafn, en var fellt niður 1925, enda hefði það verið lítið notað.
Millinafn er hverjum frjálst að velja sér, innan þess ramma sem mannanafnaskrá setur, og eru ekki vernduð. Rótgróin ættarnöfn njóta þó enn þeirrar verndar sem þeim var veitt með lögunum frá 1914. Úrskurðað var árið 2009 að persóna mætti ekki taka millinafnið Skagan þar sem það væri skráð ættarnafn „og jafnvel þó enginn bæri það væru einhverjir á lífi sem ættu rétt á nafninu.“ Í þessum tiltekna úrskurði kemur fram að nafnið „er ekki til á mannanafnaskrá, hvorki sem eiginnafn né sem millinafn. Hins vegar er nafnið Skagan ættarnafn samkvæmt skrá yfir ættarnöfn sem upp voru tekin á árinu 1919 og birt í stjórnartíðindum það ár. Samkvæmt upplýsingum frá ÞJóðskrá ber enginn núlfiandi karl eða kona nafnið Skagan í Þjóðskrá en hins vegar eru á lífi einstaklingar sem rétt eiga til ættarnafnsins …“ Þá er óheimilt að bera tvö millinöfn, en heimilt að bera tvö ættarnöfn, innan fjölskyldna sem bera þau þegar.
Um tilkomu millinafnanna segir Benný Sif Ísleifsdóttir að þau megi „líta á sem hálfgerðan bitling til handa þeim er eiga ekki rétt á að bera eiginleg ættarnöfn. Ættarnöfnin eru „ekta“ og fágæti þeirra er varið með lögum en millinöfnin eru einungis „ódýr eftirlíking“ sem enginn lítur við eigi hann kost á öðru – enda eru þau ekki varin gegn offramboði og geta því ekki náð því verðgildi sem sum ættarnöfn kannski ná. Löggjafinn viðheldur vinsældum ættarnafna. Með því að verja fágæti þeirra skapa yfirvöld ákveðnum hópum samfélagsins aðstæður til að gera sitt ættarnafn að vernduðu vörumerki.“
Hjörleifur Guttormsson var meðal þeirra sem varaði við tilkomu millinafnanna í þingræðu. Sagði hann „nafnhefð“ föðurnafnanna vera „skýr mernningarfur“. „Ég held að við þurfum að gæta vel að því við umfjöllun þessa máls þegar skoðaður er þessi stóri þáttur í menningu Íslendinga, eins og það er kallað með réttu í nefndaráliti, áður en við lögleiðum breytingar sem fyrr en varir geta leitt til kollsteypu. Og það erí rauninni það sem mér sýnist stefna í,“ sagði hann ennfremur.
Fram að gildistöku nýrra laga árið 1996 þurftu innflytjendur til Íslands að breyta nöfnum sínum til samræmis við lög, og taka upp íslensk nöfn. Á tíunda áratug 20. aldar barðist rithöfundurinn Þorgeir Þorgeirson fyrir rétti sínum til að skrifa og skrá föðurnafn sitt með einu s-i.
Gagnrýni eftir árið 2000
Frumvarp um að leggja Mannanafnanefnd niður var lagt fram á þingi haustið 2006, af Birni Inga Hrafnssyni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Guðjóni Ólafi Guðjónssyni og Sæunni Stefánsdóttur. Frumvarpið varð ekki að lögum.
Gagnrýnin sem lögð er fram upp úr aldamótunum 2000 byggir á annars konar rökum en sú sem Guðmundur Kamban lagði fram hundrað árum fyrr. Á meðan hann skírskotaði til þjóðmenningar í rökstuðningi fyrir ættarnöfnum er nú algengara að gagnrýni á strangleika laganna grundvallist á mannréttindum og sjálfræðisrétti einstaklinga. Jón Gnarr, þáverandi borgastjóri Reykjavíkur, skrifaði:
„Nú er nafnið manns stór hluti af sjálfsmynd manns. Klæðaburður er það líka. Hugsum okkur bara ef til væri Mannaklæðanefnd, skipuð háskólamenntuðu fólki, sem ákveddi sín á milli, hvernig fötum Íslendingar ættu að klæðast. Markmiðið væri að forðast útlend áhrif í klæðavali en hvetja fólk frekar til að klæðast þjóðbúningnum til að glata ekki tengslum við land og þjóð. Bannað væri með lögum að taka upp nýja stíla eins og pönk, hippaklæðnað og hip-hop. Allir sem vildu klæða börnin sín í eitthvað óhefðbundið þyrftu að sækja um það til nefndarinnar. Ég er hræddur um að við myndum ekki sætta okkur við það. Og eins finnst mér með nafnalögin.“
Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra, segir hins vegar um málið: „Sumir nafnssiðir eru þó þess eðlis að þeir snerta ekki síður veigamikla hagsmuni samfélagins en einkasiði manna og er réttur löggjafans til afskipta af þeim þá meiri en ella. Þetta á ekki síst við um íslenska kenninafnasiði.“
Frumvarp 2013
Á þingi vetrarins 2013–2014 lagði þingflokkur Bjartrar framtíðar fram nýtt frumvarp að lögum á Alþingi, um að fella niður mannanafnanefnd. Sagði í rökstuðningi meðal annars: „Réttur foreldra til að ráða nafni barns síns er mikill og óumdeildur en réttur löggjafans til afskipta af nafngjöfum er að sama skapi takmarkaður. Núgildandi lög um mannanöfn hafa sætt gagnrýni, þá sér í lagi hvað varðar mannanafnanefnd og úrskurði hennar. Dæmi eru um að nöfnum hafi verið hafnað þótt þau eigi sér langa sögu í íslensku samfélagi og tungu og hafi jafnvel tíðkast innan sömu fjölskyldu í margar kynslóðir.“ Almennt ætti að gera ráð fyrir að nöfn séu leyfð, sagði í rökstuðningi, og aðeins í sérstökum undantekningatilfellum ætti ríkisvaldið að geta hlutast til gegn mannanafni. Þá var í rökstuðningi lögð áherslu á að í því fælist mismunun að ákveðnir hópar íbúa hefðu rétt til ættarnafna en aðrir ekki. Var í frumvarpinu lagt til að öllum yrði heimilt að taka upp ættarnafn. Frumvarpið er enn til þingmeðferðar. Flutningsmaður frumvarpsins var Óttar Proppé.
Hallfríður Þórarinsdóttir, forstöðumaður Miðstöðvar Innflytjendarannsókna, Reykjavíkur-Akademíunni, er einn umsagnaraðila um frumvarpið. Hún segir „fagnaðarefni“ að frumvarpið sé lagt fram. Ennfremur að lögin frá 1996 endurspegli „ekki einasta niðurnjörvaða forræðishyggju og ríkisafskipti sem endurspegla afdönkuð og ólýðræðisleg viðhorf heldur brjóta þau hreinlega í bága við 65. gr. VII. kafla Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944“ en greinin er framsetning svokallaðrar jafnræðisreglu, að allir skuli jafnir fyrir lögum. „Með því að fella úr gildi 7. mgr. í 8. gr. „Óheimilt er að taka upp ættarnafn á Íslandi“ er tekið skilyrðislaust og ákveðið skref í lýðræðisátt og mismunun eytt,“ segir ennfremur í álitinu, en frumvarpið gangi of skammt því enn verði gert ráð fyrir reglum um íslenska rithátt nafna.
Noel Fielding
thumb|right|Noel Fielding Noel Fielding (f. 20. maí 1973) en enskur gamanleikari, kynnir og rithöfundur. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt í gamanþáttunum The Mighty Boosh ásamt Julian Barratt og sem kynnir í The Great British Bake Off. Hann hefur leikið aukahlutverk í fjölda sjónvarpsþátta á borð við The IT Crowd og Doll & Em.
AKB48
Saga
Yasushi Akimoto stofnaði hljómsveit árið 2005, sem hann nefndi eftir hverfi í Tókýó og heitir AKB48.
Smáskífur
* Billboard Japan Hot 100 hefur komið út síðan árið 2008. Oricon Daily Singles Chart hefur komið út síðan árið 2008. ** Stafræn smáskífa
Hljóðversplötur
* Set List: Greatest Songs Kanzenban (SET LIST～グレイテストソングス～完全盤) árið 2010
Gotfiskar
thumb|Undirtegund sverðdraga: Xiphophorus helleri. thumb|Dagsgamalt seiði. Gotfiskar eru fiskar sem halda eggjum í líkama sínum og gjóta kvikum, syndandi seiðum. Á meðal gæludýrafiska eru gotfiskar nær allir af ætt Poeciliidae ferskvatnsfiska: Gúppí, mollí, platy og sverðdragar. Auðveldara er að koma þessum seiðum á legg og útskýrir það vinsældir fiskana.
Sæhestar og sænálar eru óvenjulegir gotfiskar þar sem karlfiskarnir annast afkvæmin. Einnig eru til eru síklíður þar sem egg klekkjast í munnholi foreldris.
Frumefni í flokki 10
Frumefni í flokki 10 í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, nikkel, palladín, platína og darmstadtín sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þrír fyrrnefndu málmarnir eru silfurgljáandi, tæringarþolnir og mótanlegir. Vegna þessara eiginleika er algengt að nota þá í skartgripi. Þeir eru líka notaðir í málmblendi, sem hvatar í efnahvörfum og í rafeindaíhluti.
Fáni Súdans
thumb|right|Fáni Súdans Fáni Súdans var tekinn upp þann 20. maí árið 1970 og samanstendur af þremur láréttum borðum í rauðum, hvítum og svörtum litum ásamt grænum þríhyrningi til vinstri. Fáninn er byggður á arabíska frelsunarfánanum sem fánar Egyptalands, Íraks, Sýrlands og Jemens byggja einnig á. Rauður, hvítur og svartur eru helstu einkennislitir pan-arabismans og grænn tengist hugmyndafræðinni einnig. Fyrir valdatöku Jaafars Nimeiry árið 1969 voru borðarnir á fánanum blár, gulur og grænn.
Myndmál
Í bókinni World Flags 101 stendur um súdanska fánann:
"Rauður, hvítur, svartur og grænn eru kallaðir pan-arabísku litirnir og hafa verið tengdir við Arabaþjóðirnar og íslamstrú í margar aldir. Litirnir tákna arabíska einingu og sjálfstæði. Rauði borðinn táknar sjálfstæðisbaráttu og aðrar þrekraunir Súdans, og fórnirnar sem hinir mörgu píslarvættir landsins færðu. Hvíti liturinn táknar þjóðina, ljós og bjartsýni. Hann táknar jafnframt Bandalag hvíta fánans, sem var þjóðernishreyfing sem reis upp gegn nýlendustjórninni árið 1924. Svarti liturinn táknar Súdan; á arabísku merkir „Súdan“ svartur. Liturinn táknar jafnframt svartan fána þjóðernissinna sem börðust gegn nýlendustjórnun í Madistastríðinu á síðhluta 19. aldar. Græni liturinn táknar íslamstrú, landbúnað og velmegun landsins."
Húmanismi
Húmanismi er afstaða í námi, heimspeki eða heimsmynd þar sem höfuðáhersla er lögð á manninn. Hugtakið húmanismi er torrætt og hefur verið notað í margvíslegum skilningi, það er þó algengast að það sé notað í eftirfarandi skilningi:
Bakhmút
Í innrás Rússlands í Úkraínu 2022 var borgin lögð í rúst og flýðu flestir íbúarnir. Harðir bardagar stóðu yfir í byrjun árs 2023 og náðu Rússar valdi á megninu af borginni.
Hásteinsvöllur
Hásteinsvöllur er aðalleikvangur Eyjanna og heimavöllur ÍBV. Sögur af vellinum ná aftur til ársins 1912, en á þeim tíma var hann varla meira en lítt ruddir móar. Völlurinn var endurbættur árið 1922 en þótti aldrei boðlegur sem keppnisvöllur í knattspyrnu né fyrir aðrar íþróttagreinar. Árið 1935 var gerður nýr leikvangur í Botni Friðarhafnar, var þar mjög slétt flöt og ákjósanleg aðstæða, en hann var einungis notaður í 7 eða 8 ára. Merk tímamót urðu 1960 er Hásteinsvöllurinn var sléttaður og stækkaður í 100x66 metra og sáð í hann grasfræi. Hann var síðan tekinn í notkun að nýju árið 1963 og hefur verið aðalleikvangur Eyjanna síðan. Árið 1973 var ákveðið að hlífa Hásteinsvellinum vegna vikurs í grassverðinum, var þá brugðið á það ráð að ryðja niður vikri úr vesturhlíðum Helgafells og búa til knattspyrnuvöllinn Helgafellsvöll í Helgafellsdal.
Fyrir leik ÍBV og Vals 1. júlí 2001 var 534 manna stúka vígð á vellinum.
Áhorf
Hásteinsvöllur er gríðarlega vel sóttur miðað við íbúafjölda svæðisins, meðaltal áhorfendafjöldans á tímabili hefur ávallt verið yfir 10% af heildarfjölda íbúa á svæðinu.
Meðalfjöldi áhorfenda og beinar útsendingar
Meðalfjöldi áhorfenda fyrir hvert tímabil á Hásteinsvelli hefur farið vaxandi undanfarin ár.
Tölfræðin nær aðeins til leikja í deildarkeppni karla í knattspyrnu.
Leikir karla í beinni
Gult er leikur í bikarkeppni
Evrópudómstóllinn
Evrópudómstóllinn (ECJ) er dómstóll Evrópusambandsins, hann hefur aðsetur í Lúxemborg ólíkt flestum stofnunum ESB sem hafa aðsetur í Brussel. Evrópudómstóllinn dæmir í málum sem varða túlkun á Evrópurétti en hann hefur einkarétt á slíkri túlkun og dómstólar í aðildarríkjunum eru bundnir af túlkun hans. Fordæmi Evrópudómstólsins er því mjög mikilvæg réttarheimild í ESB-rétti.
Rjúpa
thumb|Útbreiðsla. thumb|Egg Lagopus muta
Rjúpa eða fjallarjúpa (fræðiheiti: Lagopus muta eða L. mutus) er lítill fugl af orraætt, um 31–35 cm að lengd. Rjúpan er staðfugl og verpir á heimskautasvæðum og norðlægum slóðum í Evrasíu, Norður-Ameríku og einnig á Grænlandi) á heiðum, fjalllendi og á túndru.
Útlit og lifnaðarhættir
Rjúpan er sérstök meðal fugla að því leyti að hún skiptir um hluta fjaðurhams þrisvar á ári. Breytir um lit eftir árstíðum, á sumrin og haustin er rjúpan brúnleit með svörtum flikrum, í vetrarbúningi eru bæði kynin alhvít með svart stél. Í júlí fella rjúpur flugfjaðrir og stélfjaðrir.
Margrét Jónsdóttir (skáld)
Margrét Jónsdóttir (20. ágúst 1893 - 9. desember 1971) var íslenskt skáld, kennari og ritstjóri barnablaðsins Æskunnar. Hið þekkta kvæði Ísland er land þitt var samið af Margréti.
Rjúpa
Útlit og lifnaðarhættir
Karrinn helgar sér óðal í lok apríl og kvenfuglinn kemur tveimur til þremur vikum síðar. Rjúpan verpir að jafnaði 12 eggjum. Útungunartíminn er um 3 vikur og ungarnir yfirgefa hreiðrið strax. Þeir fylgja móður sinni eftir í 6 - 8 vikur. Rjúpan er jurtaæta, en ungar hennar nærast þó nokkuð á skordýrum. Fullorðnar rjúpur lifa á rjúpnalaufi (blöðum holtasóleyjar), kornsúru, krækilyngi (berjum og greinum), aðalbláberjalyngi (blaðbrumi og berjum), birki (reklar, blaðbrum), grasvíði og fleiri jurtum.
Margrét Jónsdóttir (skáld)
Fjölskylda
Margrét fæddist að Árbæ í Holtum í Rangárvallasýslu. Foreldrar hennar voru Stefanía Jónsdóttir og Jón Gunnlaugur Sigurðsson sýsluskrifari í Rangárþingi og síðar bóndi að Hofgörðum á Snæfellsnesi. Stefanía var einstæð móðir og starfaði sem ráðskona hjá Páli Briem sýslumanni en hafði þrátt fyrir fátækt gengið í Kvennaskólann að Ytri-Ey þar sem Elín Briem var skólastýra. Þegar Margrét var um tvítugt fluttust mæðgurnar til Reykjavíkur og bjuggu saman allt þar til Stefanía lést árið 1956. Þegar Margrét var 66 ára gömul giftist hún Magnúsi Péturssyni kennara frá Akureyri en þau höfðu fyrst kynnst í kaupavinnu sem ungt fólk mörgum áratugum fyrr.
Menntun og störf
Þegar Margrét var 12 ára gætti hún barna á heimili Einars Benediktssonar skálds. Hún gekk í Kvennaskólann í Reykjavík 1910-1912. Að loknu námi í Kvennaskólanum starfaði hún við heimiliskennslu í Borgarfirði og Gullbringusýslu auk þess sem hún vann við verslunar- og skrifstofustörf. Árið 1923 hélt hún til Danmerkur og vann þar við saumaskap og sótti kennaranámskeið. Hún var einn vetur í Björgvin í Noregi en snéri aftur til Íslands og settist í Kennaraskóla Íslands og lauk kennaraprófi árið 1926.
Hún kenndi við Barnaskólann í Reykjavík og síðar Austurbæjarskóla, en hætti kennslu vegna veikinda árið 1944 en vann lengi sem gæslukona á Þjóðminjasafninu. Hún starfaði mikið að félagsmálum, var m.a. í Góðtemplarareglunni og í Lestarfélagi kvenna og var ritstjóri barnablaðsins Æskunnar frá 1928-1942. Blaðið varð útbreiddasta barnablað á Íslandi undir ritstjórn Margrétar.
Margrét var iðin við ritstörf og eftir hana liggja fjöldi ljóðabóka en einnig þýðingar, barnabækur, smásögur og leikrit auk skrifa hennar í Æskuna. Þekktasta kvæði Margrétar er án efa Ísland er land þitt en það birtist fyrst í þjóðhátíðarblaði Morgunblaðsins 17. júní 1954. Síðar samdi Magnús Þór Sigmundsson lag við texta Margrétar.
Evrópudómstóllinn
Lögsaga
Evrópudómstóllinn fjallar eingöngu um löggjöf ESB, hann hefur ekki lögsögu til að taka afstöðu landsréttar í einstökum ríkjum. Túlkun dómstólsins á ESB-rétti getur þó lent í mótstöðu við lagaákvæði í aðildarríkjum og í þeim tilvikum víkja landslögin fyrir ESB-rétti án þess að dómstóllinn orði það sérstaklega.
Rjúpa
Útlit og lifnaðarhættir
Myndir af rjúpum
Lifnaðarhættir á Íslandi
Rjúpa er algeng um allt land. Hún er staðfugl en ferðast innanlands utan varptímans. Yfir varptímann eru rjúpur algengar í móum, mýrum og kjarrlendi. Á veturnar halda rjúpur til fjalla og upp á heiðar en þær eru einnig í hraunum og kjarrlendi. Fram eftir vetri stýrast ferðir rjúpu af leit að bestu beitilöndunum. Rjúpur geta halda sig á fjöllum að deginum en flogið langa leið til beitilanda og náttstaða neðar á heiðum þegar rökkvar.
Rjúpan er lykiltegund í íslensku vistkerfi og einn einkennisfugla íslenskrar náttúru. Rjúpnaveiðar eru vinsælt tómstundagaman og eru rjúpur hluti af jólahefð margra íslenskra fjölskyldna.
Evrópudómstóllinn
Forúrskurðir
Dómstólar í aðildarríkjum geta kallað eftir forúrskurði frá ECJ ef vafi leikur á einhverju atriði tengdu lögum ESB í málum sem þeir hafa til meðferðar. Það er dómarinn í málinu en ekki málsaðilar sem ákveður hvort að kalla eigi eftir forúrskurði og hvernig spurningin eigi þá að vera. Í vissum tilvikum er það skylda landsdómstólsins að leita eftir forúrskurði, sérstaklega ef um er að ræða æðsta dómstig í aðildarríkinu.
Rjúpa
Lifnaðarhættir á Íslandi
Stofnstærð er talin mjög breytileg, frá 50 þúsund til 200 þúsund pör á sumrin en allt að 1 milljón fuglar að vetri. Rjúpnastofninn er sveiflóttur og um tíu ár hafa liðið á milli toppa, þessar sveiflur eru taldar vera náttúrulegar og að skotveiðar stjórni þeim ekki. Rannsóknir hafa sýnt að stofnbreytingarnar, það er hvort stofninn vex eða minnkar, ráðast af vetrarafföllum, þ.e. veðri og fæðuframboði. Hóflegar veiðar eru ekki taldar hafa áhrif á stöðu og hlutverk rjúpunnar í vistkerfinu. Rjúpan var friðuð frá hausti 2003 til hausts 2005.
Evrópudómstóllinn
Forúrskurðir
Evrópudómstóllinn tekur í forúrskurði sínum eingöngu afstöðu til þess hvernig eigi að túlka það ákvæði ESB-réttarins sem málið snýst um, hann tekur ekki afstöðu til sjálfs málsins heldur lætur dómstólnum sem leitaði eftir forúrskurðinum það eftir að dæma í málinu. Landsdómstóllinn er hinsvegar bundinn af forúrskurði ECJ um það hvernig skuli túlka hið umdeilda ESB-lagaákvæði og það sama á við um alla aðra dómstóla í aðildarríkjunum þegar þeir lenda í því síðar að nota þetta sama ákvæði.
Rjúpa
Lifnaðarhættir á Íslandi
Stofninn var talinn vera 297.000 árið 2022.
Evrópudómstóllinn
Ógildingarmál
Aðildarríki, stofnanir ESB og einkaaðilar í ESB ríkjum geta farið fram á það að einstakar ákvarðanir og lagareglur sem stofnanir ESB hafa sent frá sér séu dæmdar ógildar, einkaaðilar geta þó einungis sótt slíkt mál ef þeir eiga beina hagsmuni í því. Ástæður sem geta réttlætt ógildingu eru: að stofnunin sem um ræðir hafi farið út fyrir valdsvið sitt, að umrædd löggjöf hafi ekki verið sett með formlega réttum hætti, ef efni löggjafar brýtur í bága við stofnsáttmála og þegar löggjöfin felur í sér misbeitingu á valdi.
Sauðamergur
Sauðamergur (fræðiheit: Loiseleuria procumbens eða Kalmia procumbens) er sígrænn smárunni af lyngætt með fjólublá blóm. Hann hefur jarðlægar, brúnar greina og smá, dökkgræn blöð sem hafa slétt, leðurkennt yfirborð. Sauðamergur vex víða um Ísland, þó ekki á Suðurlandi. Sauðamergur dregur nafn sitt af því að fyrr á öldum þótti hann góð beitarplanta.
Primula anvilensis
Primula anvilensis er blóm af ættkvísl lykla.