cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pólýfónkórinn - Forðum tíð einn brjótur brands...
Pólýfónkórinn – Forðum tíð einn brjótur brands... er geisladiskur með safni íslenskra þjóðlaga og sönglaga í flutningi Pólýfónkórsins. Um er að ræða upptökur af tónleikum kórsins á tímabilinu 1961-1977. Einsöngvarar eru Guðfinna Dóra Ólafsdóttir, Gunnar Óskarsson  og Halldór Vilhelmsson. Stjórnandi kórsins er Ingólfur Guðbrandsson. Pólýfónfélagið gefur diskinn út og umsjón með útgáfu var í höndum Guðmundar Guðbrandssonar. Hljóðmenn Ríksútvarpsins stjórnuðu upptökum. Bjarni Rúnar Bjarnason sá um lokavinnslu fyrir stafræna útgáfu á geisladiskum. Fylgirit með geisladiski hannaði Jón Trausti Bjarnason og Ívar Gissurarson tók ljósmynd á forsíðu.
Bjólfskviða
Kvikmyndin Bjólfskviða byggir á miðaldakvæðinu. Kvikmyndin var tekin upp á Íslandi árið 2006.
Pólýfónkórinn - Forðum tíð einn brjótur brands...
Um upptökur og efni
Í fylgiriti með útgáfunni er umfjöllun um upptökur og efni geisladisksins:
Färjestaden
thumb|right|200px|Färjestaden Färjestaden er þéttbýli í sveitarfélaginu Mörbylånga i Svíþjóð. Árið 2010 bjuggu þar 5.018 manns.
Birkiþéla
Birkiþéla (fræðiheiti Scolioneura betuleti) er smávaxin (3-5 mm) blaðvespa og æðvængja sem lifir á birki. Lirfur birkihélu vaxa inn í laufblöðum og hola þau að innan. Fullorðin dýr eru gljáandi svört á lit með gula fætur. Birkiþéla er nýtilkomin á Íslandi. Lirfur hennar hafa fundist á ilmbjörk og hengibjörk í görðum, hún getur einnig lagst á elri. Ummerkin eru svipuð og hjá birkikembu en birkiþélan er á haustin.
Tegundin Polyblastus wahlbergi sníkir á henni í Evrópu.
Carlos Filipe Ximenes Belo
Uppvöxtur og prestsnám
Carlos Filipe Ximenes Belo var fimmta barn Domingos Vaz Filipe og Ermelindu Baptista Filipe. Hann fæddist árið 1948 í þorpinu Wailakama, nálægt Vemasse, á norðurströnd Portúgölsku Tímor. Faðir hans, sem var skólakennari, lést tveimur árum eftir að Belo fæddist. Hann varði æskuárum sínum í kaþólskum skólum í Baucau og Ossu en gekk síðan í heimavistarskóla fyrir tilvonandi presta fyrir utan Dili og útskrifaðist þaðan árið 1968. Frá 1969 til 1981 var Belo, að undanskyldum tímabilum í starfsþjálfun í Austur-Tímor og Makaó (1974–1976), staddur Portúgal og í Róm til að nema heimspeki og guðfræði sem meðlimur Salesreglunnar. Hann tók prestsvígslu árið 1980 og sneri aftur til Austur-Tímor árið 1981. Hann vann sem kennari í 20 mánuði og varð síðan skólastjóri Háskóla Salesreglunnar í Fatumaca.
Forysta í trúmálum
Þegar Martinho da Costa Lopes settist í helgan stein árið 1983 var Carlos Filipe Ximenes Belo útnefndur postullegur umsjónarmaður biskupsdæmisins Dili og varð þar með höfuð austurtímorsku kirkjunnar, ábyrgur gagnvart páfanum í Róm. Þann 6. febrúar 1989 var Belo vígður biskup af Lorium.
Belo var valinn til að taka við austurtímorsku kirkjunni af páfasendiherranum í Jakarta og af leiðtogum Indónesíu þar sem hann þótti auðsveipur og undirgefinn stjórnvöldum. Hann var ekki valinn af tímorskum prestum, sem mættu fyrir vikið ekki á vígsluathöfn hans. Aðeins fimm mánuðum eftir að hann tók við embætti kom Belo hins vegar á óvart í messu í dómkirkju sinni með því að mótmæla harðlega hrottaskap Indónesíuhers í blóðbaðinu í Kraras (1983) og fordæma fjöldahandtökur indónesískra stjórnvalda. Kirkjan var eina stofnunin sem gat haft samband við umheiminn og því hóf Belo að skrifa bréf og byggja upp tengslanet erlendis, þrátt fyrir einangrunina sem stafaði af andstöðu Indónesa og áhugaleysi alþjóðasamfélagsins.
Í febrúar árið 1989 skrifaði Belo bréf til forseta Portúgals, páfans og aðalritara Sameinuðu þjóðanna þar sem hann fór fram á atkvæðagreiðslu á vegum Sameinuðu þjóðanna um framtíð Austur-Tímor og bað um neyðarhjálp fyrir Austur-Tímora, sem hann sagði að væru að „deyja bæði sem fólk og sem þjóð“. Þegar bréfið var gert opinbert í apríl sama ár varð Belo að skotmarki indónesískra stjórnvalda. Staða hans varð enn varasamari þegar hann veitti ungmennum hæli í fjöldamorðum Indónesíuhers í Dili árið 1991 og reyndi að afhjúpa fyrir heiminum hversu margir hefðu látið lífið.
Afsögn og síðari störf
Eftir að Austur-Tímor hlaut sjálfstæði þann 20. maí árið 2002 fór heilsu Belos að hraka vegna streitu og ofkeyrslu. Jóhannes Páll 2. páfi samþykkti afsögn hans sem postullegs umsjónarmanns Dili þann 26. nóvember 2002.
Eftir afsögn sína ferðaðist Belo til Portúgals til að hljóta læknismeðferð. Í byrjun ársins 2004 hlaut hann fjölda áskorana um að snúa aftur til Austur-Tímor og bjóða sig fram til forseta. Hann tilkynnti hins vegar í maí sama ár í viðtali í portúgalska ríkissjónvarpinu að hann myndi ekki þiggja tilnefningu í forsetaframboð og sagðist munu „eftirláta stjórnmálamönnum stjórnmálin“. Þann 7. júlí eftirfarandi tilkynnti leiðtogi Salesreglunnar, Pascuál Chavez, að þar sem Belo hefði náð fullri heilsu hefði honum verið falið trúboðsstarf á vegum reglunnar í Mósambík.
Í tilkynningu þann 8. júní sagði Belo að eftir tvo fundi með leiðtoga Söfnuði fyrir trúboð þjóðanna (lat. Congregatio pro Gentium Evangelizatione) myndi hann taka að sér trúboð í biskupsdæminu í Mapútó, höfuðborg Mósambík. Hann hóf störf í júlí árið 2004. Síðar sama ár hlaut hann heiðursdoktorsgráðu frá Universidad CEU Cardenal Herrera í València.
Knapaknattleikur
Knapaknattleikur einnig nefnd hesthokkí, er hópíþrótt sem leikin er af hestbaki. Leikmenn skora með því að skjóta litlum plast eða tré knetti í mark andstæðingsins með langri kylfu. Hvort lið samanstendur af fjórum leikmönnum. Hver leikur er um tveggja klukkustunda langur og spilaður á 270 metra löngum og 150 metra breiðum grasvelli. Stundum er reglum hnikað til lítið eitt til dæmis fækkað niður í þrjá vegna plássleysis eða hafður stærri bolti sem auðveldara er að ná til.
Carlos Filipe Ximenes Belo
Afsögn og síðari störf
Í febrúar árið 2011 hlaut Belo viðurkenningu sem portúgölskumælandi manneskja ársins frá Alþjóðahreyfingu portúgalskrar tungu í Vísindaakademíunni í Lissabon.
Knapaknattleikur
Atvinnumanndeildir er að finna í 16 löndum. Íþróttin var fyrrum leikin á ólympíuleikunum en er það ekki lengur.
Orsakarsögn
Orsakasögn er hugtak í málvísindum sem veldur eða þvingar einhvern til að framkvæma eitthvað eða vera í einhverri stöðu.
Orsakasagnir í íslensku
Orsakasagnir í íslensku kallast sterkar sagnir sem myndaðar eru af annarri kennimynd (ég naut, ég slapp) sterkra sagna.
Varast skal það að veikar sagnir hafa aðeins þrjár kennimyndir: 1. Nafnháttur 2. Framsöguháttur 4. Lýsingarháttur þátíðar.
Skarðsfjörður
Skarðsfjörður er sjávarlón austur af Hornafirði. Þar safnast saman árlega tugþúsundir fugla á fartíma, t.d. tjaldur, lóuþræll, sandlóa og stelkur. Skarðsfjörður er á náttúruminjaskrá.
Hugo Gering
Hugo Gering – (21. september 1847 – 3. febrúar 1925 í Kiel) – var þýskur miðaldafræðingur sem fékkst við germönsk fræði á víðum grunni. Hann var lengst prófessor í Háskólanum í Kiel. Þekktustu verk hans eru þýðingar á Eddukvæðum (1892) og Bjólfskviðu (1906).
Hugo Gering fæddist í Heinrichsberg í Vestur-Prússlandi (nú í Póllandi). Hann stundaði háskólanám í Leipzig og Bonn, einkum í málvísindum, heimspeki og sagnfræði. Eftir þátttöku í þýsk-franska stríðinu 1870–1871 fór hann í Háskólann í Halle an der Saale, þar sem hann lauk doktorsprófi 1873 með ritgerðinni Über den syntaktischen Gebrauch der Participia im Gotischen.
Í Halle fékkst hann fyrst við fornháþýsku en síðar hneigðist hugur hans að íslenskum fræðum. Hann varð dósent í Háskólanum í Halle 1883. Árið 1889 varð hann prófessor í norrænum fræðum í Háskólanum í Kiel (tók við af Theodor Möbius), og starfaði þar uns hann fór á eftirlaun 1921. Kennslugreinar hans þar voru norræn fræði, germönsk textafræði, gotneska, forn- og miðháþýska og fornenska.
Árið 1892 hófu þeir Hugo Gering, Eugen Mogk og Gustaf Cederschiöld útgáfu á ritröðinni Altnordische Saga-Bibliothek. Þetta er vönduð útgáfa á íslenskum fornsögum með fræðilegum formálum og skýringum neðanmáls, með sama sniði og tíðkast hafði við útgáfu á latneskum og grískum fornritum. Safnið varð alls 18 bindi (1892–1929), og var ætlað háskólanemendum og þeim sem vildu læra tilsagnarlaust.
Árið 1888 varð Gering ritstjóri Zeitschrift für deutsche Philologie (stofnað 1868), og birti þar fjölda fræðilegra greina. Hann var nákvæmur og vandaður fræðimaður.
Hugo Gering kom til Íslands þegar hann var um sextugt til þess að hafa persónuleg kynni af landi og þjóð. Hann var fjölskyldumaður en missti son sinn í fyrri heimsstyrjöldinni.
Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur
Friðrik Vilhjálmur 3. (3. ágúst 1770 – 7. júní 1840) var konungur Prússlands frá 16. nóvember 1797 til dauðadags. Hann ríkti í Prússlandi á ólgutímum Napóleonsstyrjaldanna þegar Heilaga rómverska ríkið leið undir lok. Friðrik Vilhjálmur reyndi að feta milliveg milli Frakklands og óvina þess en eftir mikinn hernaðarósigur gegn Frökkum árið 1806 gekk hann loks með semingi í bandalag með óvinum Napóleons. Eftir að Napóleon var sigraður var hann konungur Prússlands á tíma Vínarfundarins, þar sem reynt var að koma á nýju pólitísku skipulagi í Evrópu. Friðrik Vilhjálmur vildi sameina mótmælendakirkjur í Þýskalandi og samræma skipulag þeirra og jafnvel hönnun kirkjanna. Langtímamarkmið hans var að koma öllum mótmælendakirkjum í prússneska kirkjusambandinu undir stjórn krúnunnar.
Æviágrip
Friðrik var sonur Friðriks Vilhjálms 2. Prússakonungs og Frederiku Lovísu af Hesse-Darmstadt. Hann giftist árið 1793 Lovísu af Mecklembourg-Strelitz (1776–1810), dóttur Karls 2. af Mecklembourg-Strelitz. Lovísa var rómuð fyrir fegurð sína og átti eftir að njóta mikilla áhrifa frá árinu 1807 til dauðadags árið 1810. Lovísa varð mjög vinsæl meðal Prússa og öll Hohenzollern-ættin, þar á meðal Friðrik Vilhjálmur, naut góðs af vinsældum hennar.
Friðrik Vilhjálmur barðist í gagnbyltingum í frönsku byltingarstríðunum ásamt föður sínum, þar á meðal í umsátrinu við Mainz.
Valdatíð
Friðrik Vilhjálmur 3. varð konungur árið 1797. Hann rak strax ráðgjafa og kennara föður síns, Johann Christoph von Wöllner (1732–1800). Ásamt ráðgjöfum sínum, greifunum von Goltz og von Haugwitz, reyndi hann að viðhalda hlutleysi Prússlands í Napóleonsstyrjöldunum. Með þessu uppskar hann óvild Alexanders 1. Rússakeisara. Friðrik Vilhjálmur tók ekki þátt í þriðja bandalagsstríðinu gegn Napóleoni árið 1805 en gekk loks til liðs við bandamenn vegna þrýstings frá Rússum árið 1806. Her Prússa var gersigraður af Frökkum í orrustunum við Iéna og Auerstaedt. Frakkar ráku Friðrik Vilhjálm og hermenn hans til Austur-Prússlands og þaðan neyddist konungurinn til að flýja í útlegð til hirðar Alexanders Rússakeisara. Þar er sagt að Alexander hafi orðið ástfanginn af Lovísu Prússadrottningu.
Árið 1807 bað Alexander einnig ósigur fyrir Frökkum. Í friðarsáttmála sem hann undirritaði við Tilsit voru Prússar skuldbundnir til að láta af hendi öll landsvæði sín í Póllandi, draga sig austur fyrir Elbufljót og greiða fyrir hernámslið Frakka í Prússlandi. Friðrik Vilhjálmur mótmælti ekki niðurstöðu keisaranna tveggja og virðist hafa skort kjark til að bjóða Napóleoni birginn.
Árið 1813, eftir að Rússlandsherför Napóleons misheppnaðist og Frakkar neyddust til að hörfa frá Rússlandi snerist Friðrik Vilhjálmur gegn Frökkum og undirritaði nýtt bandalag við Rússa. Hann flúði í kjölfarið frá Berlín, sem var enn undir hernámi Frakka. Þaðan af léku herir Prússa lykilhlutverk í sigri bandamanna gegn Frökkum.
Vínarfundurinn
Á Vínarfundinum tókst erindrekum Friðriks Vilhjálms að fá úthlutað miklum landsvæðum, þar á meðal Rínarlandinu, en fengu ekki að innlima Saxland líkt og þeir höfðu vonast til. Þaðan af áttu Prússar landsvæði bæði á austur- og vesturhlutum Þýskalands sem var klofið í miðjunni af Hessen.
Eftir að Friðrik Vilhjálmur var kominn með her á bak við sig á ný var hann fljótur að brjóta loforð sem hann hafði gefið þjóð sinni um að setja Prússlandi stjórnarskrá. Hann sneri baki við frjálslyndishugmyndum von Stein baróns og Hardenbergs og fylgdi þeirra í stað íhaldsstefnu Metternich fursta.
Völvuhnoðri
Völvuhnoðri (fræðiheiti: Hylotelephium maximum ) er fjölær planta af helluhnoðraætt (Crassulaceae). Hann er upprunninn frá Evrasíu.
1997
Árið 1997 (MCMXCVII í rómverskum tölum) var 97. ár 20. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Völvuhnoðri
Hann er ræktaður í görðum og getur borist þaðan með garðaúrgangi.
1997
Apríl
thumb|right|Hale-Bopp 1. apríl.
Maí
thumb|right|Húsgrunnur í Jarrell, Texas, eftir skýstrokkinn 27. maí.
Júní
thumb|right|Eldgosið í Soufrière Hills.
Júlí
thumb|right|Flóðin 1997 í Wrocław.
Ágúst
thumb|right|Björgunarfólk við Thredbo-skriðuna í Ástralíu.
September
thumb|right|Útför Díönu prinsessu.
Október
thumb|right|Þotubifreiðin ThrustSSC á enn hraðametið á jörðu niðri.
Dáin
thumb|right|Roy Lichtenstein
Saving Iceland
Saving Iceland er alþjóðlegur hópur umhverfisverndarsinna sem berst fyrir verndun á náttúru Íslands. Í hópnum eru bæði Íslendingar og útlendingar og aðhyllast félagarnir að stórum hluta hugmyndir stjórnleysis, beinna aðgerða og borgaralegrar óhlýðni. Hefur hann einkum beint spjótum sínum gegn stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda, meðal annars með andspyrnutjaldbúðum við Kárahnjúka sumurin 2005 og 2006 (undir Snæfelli), í Mosfellssveit sumarið 2007 (í landi eyðibýlisins Gullbringu) og á Hellisheiði sumarið 2008. Einnig hefur hópurinn haldið fundi og vakið athygli á málstað sínum með ýmiss konar mótmælum, bæði á Íslandi og erlendis, og rekið heimasíðu.
Aðgerðir Saving Iceland hafa stundum hlotið mikla fjölmiðlaathygli og hefur sitt sýnst hverjum um gagnsemi og réttmæti aðgerðanna. Óhætt er því að segja að hópurinn sé umdeildur. Hefur lögregla oft haft afskipti af mótmælum hans, og nokkrir félaganna verið dregnir fyrir dómstóla vegna þeirra.
Ljós
thumb|[[Rafsegulrófinu lýst með tilliti til tíðni og bylgjulengdar, þar sem sýnilegt ljós er auðkennt.]]
Leysnitafla
Leysnitafla er tafla yfir jónir sem segir til um hvort botnfall myndist við blöndun þeirra við aðrar jónir eða hvort þær haldist uppleystar. Eftirfarandi tafla sýnir leysanleika mismunandi efnablanda við þrýstinginn 1 atm og við stofuhita (um 293,15 K). Hver sá reitur sem merktur er „auðleyst“ táknar að út komi vatnslausn. Sé reiturinn merktur „smá auðleyst“ eða „torleyst“ myndast botnfall við blöndun jónanna (oftast í föstu formi). Reitir merktir „annað“ geta þýtt að útkoma blöndunar gæti orðið mismunandi.
Ljós
Sýnilegt ljós, sem er það ljós sem mannsaugað getur numið, með bylgjulengd á bilinu 400 til 700 nm. Sýnilegt ljós spannar því rafsegulrófið milli innrauðs og útfjólublás ljóss. Ljóshraði (í tómarúmi) er 299.792.458 m/s.
Ljósgjafi er hlutur, áhald eða tæki sem gefur sýnilegt ljós, t.d. kerti, ljósapera, flúrljós og tvistur (díóða). Geislatæki gefur geislun, sem að mestu utan sýnlega sviðsins, en geislagjafi gefur jónandi geislun, sem stafar af geislavirkni.
Bær í Bæjarsveit
Bær í Bæjarsveit er gamall kirkjustaður og klausturjörð, þar var stofnað eitt fyrsta klaustur á Íslandi um 1030. Þá var þar starfræktur fyrsti skóli sem vitað er um hérlendis, er settur var á fót af Rúðólfi biskupi, sem einnig setti á stofn klaustrið í Bæ. Í skólanum í Bæ voru innleiddir bókstafir í stað rúnaleturs. Rúðólfur fór úr landi 1049 og þá mun skóla- og klausturhald hafa lagst af í Bæ.
Bæjarbardagi, sem háður var 28. apríl 1237, var ein af mannskæðari orrustum Sturlungaaldar.
Alingsås
thumb|right|200px|Alingsås Alingsås er þéttbýli í sveitarfélaginu Alingsås i Svíþjóð. Þar búa um 27.000 manns (2017) og 41.000 í sveitarfélaginu.
Músíktilraunir
Músíktilraunir eru hljómsveitakeppni sem Hitt Húsið heldur árlega til að veita ungum íslenskum hljómsveitum og tónlistarfólki tækifæri til að koma tónlist sinni á framfæri. Fyrsta keppnin var haldin 18. nóvember 1982.
Úrslit 2009
Dómnefnd:
Úrslit 2008
Dómnefnd:
Úrslit 2007
Dómnefnd:
Úrslit 2006
Dómnefnd:
Reynir Sandgerði
Reynir Sandgerði er íþróttafélag í Sandgerði. Innan félagsins er hægt að stunda ýmsar íþróttir m.a. sund, körfubolta og knattspyrnu. Knattspyrnulið félagsins er fyrsta liðið til að vinna sér beint inn þátttökurétt í 1. deild með því að ná 3. sæti í 2. deild.
Garðakál
Garðakál (fræðiheiti Brassica oleracea) er káltegund upprunnin við strendur Suður- og Vestur-Evrópu. Það þolir vel salt og kalk en illa samkeppni frá öðrum jurtum. Garðakál er stór tvíær jurt sem myndar breið og þykk græn blöð sem geyma vatn og næringarefni fyrir blómgunina sem fer fram á seinna árinu. Vitað er að garðakál var ræktað á tímum Forngrikkja og Rómverja og hefur líklega verið orðið vel þekkt sem grænmeti löngu fyrir þann tíma. Til er fjöldinn allur af afbrigðum garðakáls, svo sem grænkál, hvítkál, blómkál, spergilkál, rósakál og skrautkál.
Kryddjurt
thumb|right|Rósmarín, garðablóðberg og kjarrmynta. Kryddjurt er jurt sem er notuð fersk eða þurrkuð til að krydda mat. Nær öll krydd koma úr jurtaríkinu, en kryddjurtir eru grænar jurtir þar sem blöð eða blóm eru gjarnan notuð fersk, ólíkt þurrkuðum kryddum sem oftast eru úr berki eða fræjum. Dæmi um algengar kryddjurtir eru steinselja, kóríander, basilíka, garðablóðberg, minta og rósmarín.
Sumar kryddjurtir eru jafnframt lækningajurtir.
Gulrót
Gulrót (fræðiheiti: Daucus carota) er rótargrænmeti af sveipjurtaætt. Plöntuhlutinn sem mest er nýttur er stólparótin. Gulrætur eru tvíærar þar sem plantan safnar næringarforða í rótina fyrra árið en blómgast seinna árið. Blómstilkurinn verður um metri á hæð og ber uppi blómsveip með hvítum blómum. Gulrætur finnast í hvítum, fjólubláum, rauðum, gulum og appelsínugulum afbrigðum en við þekkjum appelsínugul afbrigðið best,
Uppruni
thumb|left|220px|Appelsínugulum gulrótum er lýst í riti frá því um 512 e.Kr. Villtar gulrætur vaxa í mörgum afbrigðum víða á tempruðum svæðum en þær eru best þekktar í Asíu og við Miðjarðarhafið. Talið er að menn hafi nýtt gulrætur sem krydd og til lækninga í mörg þúsund ár og löngu áður en farið var að rækta þær sem rótargrænmeti. Villtar gulrætur eru forfeður þeirra gulróta sem nú eru ræktaðar. Upphaflega voru gulrætur grannar, greinóttar og fölar. Enda höfðu menn í upphafi ekki áhuga á rót plöntunnar, heldur fræjunum.
Að baki gulrótanna eins og við þekkjum þær í dag er margra alda vinna að kynbótum. Talið er að ræktun með áherslu á rót plöntunnar, hafi hafist í Afganistan, Íran og Írak fyrir 1000 árum. Þá voru þær gular eða fjólubláar á litinn. Þegar þær bárust til Evrópu á 14. öld voru afbrigðin gul, hvít og fjólublá. Appelsínugula afbrigðið varð þekkt í Evrópu á 15. öld en allt bendir til að þær hafi komið fram á sjónarvöllinn á 6. öld. Hollendingar tóku appelsínugula afbrigðið að sér og á 19. öld höfðu þeir náð miklum árangri í að rækta fram sætar og stökkar rætur. Í dag er appelsínugula afbrigðið ríkjandi í ræktun gulróta. Fjólublá afbrigði eru enn ræktað í Afganistan og úr þeim bruggað sterkt áfengi.
Sagan segir að Hollendingar hafi ræktað fram appelsínugular gulrætur á 17. öld til heiðurs William Orange sem leiddi sjálfstæðisbaráttu Hollendinga undan spænskum yfirráðum og varð síðan konungur. Ekki eru til neinar heimildir sem styðja við þessa sögu enda var appelsínugula afbrigðið komið fram löngu fyrr.
Notkun í lækningaskyni
Fræ gulrótarplöntunnar voru notuð í lækningaskini meðal annars við sársaukafullum þvaglátum og óreglulegum tíðablæðingum. Í dag eru gulrætur taldar geta bætt meltingu, minnkað náttblindu og gagnast krabbameinsveikum.
Næringargildi
Í gulrótum er mikið af litarefniu beta-karóten. Líkaminn getur notað karoten til að búa til A-vítamín. Auk þess er í gulrótum B- og C-vítamín ásamt mikilvægum steinefnum eins og kalíum, kalki, járni og fosfór. Líkaminn á auðveldara með að taka upp beta-karoten úr gulrótum ef þær eru steiktar eða bakaðar í olíu. Í matreiðslu eru gulrætur notaðar á fjölbreyttan hátt, í salöt, grænmetisrétti, súpur, kökur og búðinga. Gulrætur innihalda sáralitla sterkju. Mjög mikil neysla á gulrótum veldur því að húðin verður appelsínugul.
Ræktun
Gulrætur eru upprunnar í mun hlýrra loftslagi en er á Íslandi. Í gulrótnarækt til heimilisnota verður því að búa svo um að þær fái aukinn varma. Hægt er að nálgast greinagóðar upplýsingar um það hvernig mest er að bera sig að hjá Garðyrkjufélagi Íslands. Bændur rækta gulrætur í sífellt stærra mæli. Árið 2008 voru framleidd 653 tonn af gulrótum á Íslandi.
Lögmál Daltons
Lögmál Daltons er lögmál í efnafræði, kennt við breska efnafræðinginn John Dalton (1766-1844), sem segir að þrýstingur gasblöndu, sé jafn summu hlutþrýstings þeirra lofttegunda, sem mynda gasblönduna, ef gefið er að ekkert efnahvarf verði milli lofttegundanna.
Framsetning
þar sem tákna hlutþrýsting hverrar gastegundar.
Finnbogi rammi
Finnbogi rammi er aðalsöguhetjan í Íslendingasögu þeirri sem við hann er kennd, Finnboga sögu ramma. Hann er sagður hafa fæðst á Eyri á Flateyjardal á tíundu öld og verið sonur stórbóndans Ásbjarnar dettiáss er þar bjó. Hann var borinn út, en Gestur og Syrpa, ábúendur á Tóftum á Flateyjardal, fundu hann þar sem hann lá reifaður í urð, og ólu hann upp. Var hann í fyrstu kenndur við fundarstaðinn og nefndur Urðarköttur. Nafnið Finnbogi hlaut hann eftir að hafa bjargað manni þeim úr sjávarháska er Finnbogi hét, en sá gaf upp öndina og gaf Urðarketti nafn sitt að launum fyrir björgunina.
Viðurnefnið „hinn rammi“ hlaut hann vegna líkamlegs atgervis síns. Hann var vígamaður og drap marga menn, bæði á Íslandi og í Noregi.
Magnús Kjartansson (tónlistarmaður)
Magnús Jón Kjartansson (f. 6. júlí 1951) er íslenskur tónlistarmaður.
Magnús ólst upp í Keflavík. Foreldrar hans voru Kjartan Henry Finnbogason (1928 – 2005) og kona hans, Gauja Guðrún Magnúsdóttir (1931-2017). Magnús stundaði tónlistarnám í Tónlistarskóla Keflavíkur og Tónlistarskólanum í Reykjavík og hjá Herbert H. Ágústssyni og Ragnari Björnssyni. Frá árinu 1966 hefur Magnús verið tónlistarmaður að aðalstarfi. Hann hefur leikið með mörgum hljómsveitum (aðallega á hljómborð, píanó og trompet), verið útsetjari og upptökustjóri og samið eigin tónlist. Hann hefur starfað mikið að málefnum FTT og STEF og verið formaður í báðum félögunum.
Magnús gekk 28. febrúar 1971 að eiga Sigríði Kolbrúnu Oddsdóttur (f. 1951). Þau áttu frá 1980 heima í Hafnarfirði. Magnús starfaði um tíma að bæjarmálum þar.
Vaurien
thumb|right|Vaurien Vaurien er 4,08 metra löng ódýr tvímenningskæna með einföldum seglbúnaði. Þessi kæna var hönnuð af Jean-Jacques Herbulot og kynnt á bátasýningu í París árið 1952. Á þeim tíma var hún kynnt með því að hún kostaði jafnmikið og tvö reiðhjól.
Vaurien vegur tæp 100kg og er mjög stöðug með einfaldan reiða sem gerir hana að vinsælum byrjendabát.
Listi yfir algengar skammstafanir í ensku
Listi yfir algengar skammstafanir í ensku:
S.H. Draumur
S.H. Draumur er íslensk pönkrokkhljómsveit stofnuð 1982 í Kópavogi.
Makoto Tanaka
Makoto Tanaka (fæddur 8. ágúst 1975) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 32 leiki með landsliðinu.
SWAPO
Alþýðusamtök Suðvestur-Afríku (enska: South West Africa People’s Organisation; skammstafað SWAPO) er namibískur stjórnmálaflokkur sem hefur setið við stjórn ríkisins frá því að Namibía hlaut sjálfstæði árið 1990. Flokkurinn var áður marxísk skæruliðahreyfing sem barðist fyrir sjálfstæði landsins undan Suður-Afríku. Flokkurinn mildaði stefnu sína eftir sjálfstæði landsins og hefur í seinni tíð færst nær mið- eða miðvinstristefnu í stjórnmálum með ívafi af kapítalisma og nýfrjálshyggju. SWAPO nýtur mests fylgis meðal Ovambo-þjóðflokksins, sem er um helmingur Namibíumanna.
Söguágrip
Forveri SWAPO var Alþýðuráð Ovambolands (e. Ovamboland People's Congress), sem síðar var kallað Alþýðusamtök Ovambolands (e. Ovamboland People's Organization eða OPO). OPO var stofnað að undirlagi verkamanna og námsfólks undir forystu Andimba Toivo ya Toivo árið 1957 til þess að berjast gegn hvítri minnihlutastjórn Suður-Afríkumanna í Namibíu. Einn af leiðtogum OPO, Sam Nujoma, stofnaði deild samtakanna í namibísku höfuðborginni Windhoek og efndi þar til mótmæla gegn fyrirætlunum yfirvalda um að koma á aðskilnaðarstefnu í borginni. Þann 10. desember 1959 beittu yfirvöld ofbeldi til þess að tvístra mótmælendum með þeim afleiðingum að 13 Namibíumenn voru drepnir. Forystumenn hreyfingarinnar neyddust margir til að flýja land eða fara í felur.
Árið 1966 ákvað hópurinn að taka upp vopnaða baráttu gegn yfirvöldum samhliða aukinni kúgun í landinu. Alþjóðlegur stuðningur við SWAPO jókst verulega árið 1966 þegar öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti að binda enda á umboðsstjórn Suður-Ameríku í Namibíu og árið 1971 þegar Alþjóðadómstóllinn lýsti yfir að hernám Suður-Afríkumanna í Namibíu væri ólöglegt. Hernaðararmur SWAPO, Þjóðfrelsisher Namibíu, háði vopnaða baráttu gegn hersveitum minnihlutastjórnarinnar í landamærastríðinu í Suður-Afríku á meðan flokksfélagar komu upp skrifstofum víða um heim til að vinna sjálfstæðisbaráttunni frekari stuðning. Sömuleiðis óx sjálfstæðisbaráttu SWAPO ásmegin árið 1975 þegar nágrannaríkin Angóla og Mósambík fengu sjálfstæði undan nýlenduyfirvöldum og stjórnir ríkjanna tóku upp opinberan stuðning við SWAPO.
Eftir rúmlega 20 ára stríð féllust Suður-Afríkumenn í maí árið 1988 á að ganga til viðræðna um framkvæmdaráætlun Sameinuðu þjóðanna um sjálfstæði Namibíu. Kosið var til stjórnlagaþings undir umsjá friðargæslusveita Sameinuðu þjóðanna á dögunum 7. – 11. nóvember 1989 þar sem SWAPO fékk 57% atkvæða. Namibía hlaut fullt sjálfstæði þann 21. mars 1990 og Sam Numoja, forseti SWAPO, varð fyrsti forseti sjálfstæðrar Namibíu.
SWAPO hefur unnið allar þingkosningar í Namibíu frá því að landið hlaut sjálfstæði og hefur yfirleitt aukið við meirihluta sinn. Í þingkosningum ársins 2019 tapaði flokkurinn sætum en viðhélt þó afgerandi meirihluta á þinginu. Vegna hlutverks síns í sjálfstæðisbaráttu landsins hefur flokkurinn haft forskot á aðrar stjórnmálahreyfingar og flokksmenn hafa nýtt þessa sérstöðu til að koma flokknum vel fyrir í stjórnmálakerfinu og gera stjórnarandstöðuflokkum erfitt fyrir. Núverandi forseti Namibíu fyrir SWAPO frá árinu 2015 er Hage Geingob.
Stefnumál og starfsemi
Á tíma sjálfstæðisbaráttunnar aðhylltist SWAPO marx-lenínisma en frá sjálfstæði hafa talsmenn flokksins sagt hann vera hlynntan lýðræðislegum sósíalisma. Flokkurinn er aðili að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna. Flokkurinn styður blandað hagkerfi sem felur meðal annars í sér stuðning við eignarréttindi. Innanflokksskipulag SWAPO einkennist enn nokkuð af marxískum uppruna hans og endurspeglast meðal annars í því að innan flokksins starfar stjórnarnefnd eða politburo að hætti gamalla kommúnistaflokka.
Flokkurinn þykir hafa hneigst lengra til hægri á síðari árum og tekið upp ýmsar stefnur í anda nýfrjálshyggju.
Natto
thumb|alt=Natto|Natto borðað með hrísgrjónum thumb|alt=natto skálar|Natto skálar á japönsku morgunverðarborði á hóteli með viðvörun til erlendra gesta. Natto eða Nattō (納豆) er hefðbundinn japanskur matur sem gerður er úr gerjuðum heilum sojabaunum. Við gerjunina er notaður gerilinn Bacillus subtilis var. natto. Natto er oft borðað sem morgunverður og þá borðað með hrísgrjónum. Með því er haft karashi sinnep, sojasósa og stundum japanskur vorlaukur (Allium fistulosum). Natto er vinsælast í austurhéruðum Japans svo sem Kantō, Tōhoku, and Hokkaido. Fólk þarf að venjast natto bæði lykt og bragði og að það er bæði slímugt og klístrað. Samkvæmt könnun frá 2009 þykir 70% Japana natto bragðgott og þeir sem ekki kunna að meta bragðið borða það samt vegna siðvenju.
Natto hefur í Japan frá fornu fari verið talið heilsubætandi. Í Bunroku stríðinu árið 1592 gaf stríðsherrann  Kiyomasa Katō hersveitum sínum natto og sagt er að þær hafi miklu síður en aðrar hersveitir þjást af smitsjúkdómum og meltingarkvillum. Fyrstu rituðu heimildir um lækningamátt natto eru í kínversku riti frá árinu 1695 eftir Hitomi Hitsudai  en þar er sagt að natto sé róandi og virki gegn magakvillum, örvi matarlyst og hafi hreinsandi/afeitrandi áhrif. Einnig virki natto gegn kóleru, taugaveiki og blóðkreppusótt.
Í natto er ensímið nattokinase og er það stór þáttur í lækningavirkni nattos. Það er afar mikið magn af vítamíninu K2 í natto en það örvar beinmyndun og upptöku kalks. Natto er talið hafa virkni sem minnki líkur á blóðtappa, háum blóðþrýstingi, beinþynningu og magaæxlum. Ensímið nattokinase getur eytt amyloid útfellingum sem tengjast sjúkdómum eins og Alzheimer, príonsjúkdómum (TSE) og amyloidosis.
Ivittuut
250px|right|thumb|Krýolítnáma í Ivittuut sumarið [[1940]]
Ivittuut, (eldri stafsettning Ivigtût) var sjálfstætt sveitarfélag á Suðvestur-Grænlandi frá 1951 til 2009 en er nú hluti af Sermersooq. Ivittuut nær yfir 600 km² og liggur á milli Arsukfjarðar í norðri og Qoornoqfjarðar í suðri. Einungis um 50 km² af landsvæðinu eru huldir jökli. Ivittuut er einnig nafn á þorpi í byggðarlaginu sem nú er í eyði.
Eitt af búsetusvæðum norrænna manna á miðöldum var þar sem nú er byggðarlagið Ivittuut. Afar lítið er vitað um þá byggð, engar ritaðar heimildir finnast um hana og þó að mikið sé um rústir frá þessari búsetu hafa þær lítið verið rannsakaðar. Álitið er byggðin hafi verið hluti af Eystribyggð, en sagnfræðingar og fornleifafræðingar nefna hana Miðbyggð í ritum sínum.
Þorpið Ivittuut var stofnað sem námubær og var það alla tíð. Árið 1806 fannst krýolít á svæðinu og var námuvinnsla hafin 1865. Þetta málmríka jarðefni hefur einungis fundist á fáeinum öðrum stöðum í heiminum. Efnafræðileg formúla krýolíts er Na3AlF6 og kallast það natríumhexaflúoralúmínat. Það er nú framleitt með efnafræðilegum aðferðum. Krýolít er mikilvægt hráefni í gerð áls og var náman í Ivittuut þess vegna mjög mikilvæg, ekki síst í seinni heimstyrjöldinni þegar mikið magn var flutt til Bandaríkjanna til að nota í framleiðslu herflugvéla. En námurnar tæmdust og var lokað 1987 og við það lagðist byggðin þar í eyði. Eina byggðin í Ivittuut er nú herstöðin í Kangilinnguit (sem á dönsku nefnist Grønnedal). Áætlanir eru um að sameina byggðarlagið Narsaq í náinni framtíð.
Bandaríkjaher hóf byggingu herstöðvarinnar í Kangilinnguit 1941 og var hún tilbúin 1943. Hlutverk hennar var þá að vernda krýolítnámurnar. Danir tóku við stöðinni árið 1951 og er hún nú aðalbækistöð sjóhers þeirra á Grænlandi.
Brjósttittlingur
Brjósttittlingur (fræðiheiti: Melospiza lincolnii) er smávaxinn fugl af tittlingaætt. Fuglinn er að mestu leyti farfugl í Norður-Ameríku, til hans hefur sést einu sinni á Íslandi.
Ivittuut
Nefna má að í bókinni Lesið í snjóinn eftir danska rithöfundinn Peter Høeg kemur krýolít og námugröftur á Grænlandi mjög við sögu.
Alafors
thumb|right|200px|Alafors Alafors er þéttbýli í sveitarfélaginu Ale i Svíþjóð. Íbúar voru um 1500 (2015).
L'Héritage
Sögurnar
Titilsagan: L´Heritage birtist í bókinni Arfurinn - Vitskerti prófessorinn, sem Froskur útgáfa gaf út árið 2013.
Seinni saga bókarinnar: Spirou chez les Pygmées (íslenska: Svalur á Litlupattaeyju) birtist í bókinni Svörtu hattarnir, sem Froskur útgáfa gaf út 2014. Hún er jafnframt ein af sögunum í Quatre aventures de Spirou et Fantasio, sem telst fyrsta bókin í Svals & Vals-sagnaflokknum.
Útgáfa
Árið 1976 hóf Dupuis-forlagið útgáfu á nýrri ritröð: Bernskubrekum (franska: Péchés de jeunesse). Þar gaf að líta ýmist gamalt efni frá upphafsárum vinsælla myndasöguflokka. L´Heritage og Radar le robot voru tvær fyrstu bækurnar í ritröðinni. Þær voru endurútgefnar árið 1989 og þá látnar marka upphaf nýs bókaflokks sem helgaður er Sval og Val.
Dómitíanus
Titus Flavius Domitianus (24. október 51 – 18. september 96), þekktur sem Domitianus, var keisari í Rómaveldi frá 14. september 81 til dauðadags. Hann var sonur Vespasíanusar og konu hans Domitillu. Dómitíanus var síðasti keisarinn af flavísku ættinni, en áður höfðu faðir hans og bróðir hans, Títus, gegnt embættinu. Dómitíanus tók við völdum þegar Títus lést skyndilega árið 81.
Ævi
Vespasíanus var farsæll stjórnmálamaður og hershöfðingi í keisaratíð Nerós. Árið 66 var Vespasíanus sendur, ásamt Títusi, til Júdeu að kveða niður uppreisn á svæðinu. Þeir voru enn í Júdeu árið 68 þegar Neró framdi sjálfsmorð. Árið eftir tryggði Vespasíanus sér svo keisaratignina í borgarastríði sem er þekkt sem ár keisaranna fjögurra. Hann hafði þá stuðning herdeilda í Júdeu og Egyptalandi og hélt til Rómar. Dómitíanus var hins vegar í Róm og var settur í stofufangelsi af Vitelliusi, sem einnig barðist um að verða keisari, en náði að flýja úr höndum hans eftir að Vespasíanus hafði sigrað Vitellius í bardaga. Eftir það var Dómitíanus hylltur sem Titus Flavius Caesar Domitianus.
Í stjórnartíð Vespasíanusar fékk Dómitíanus, ólíkt Títusi, fá tækifæri til að sanna sig sem stjórnmálamaður eða hershöfðingi og þó hann hafi nokkrum sinnum fengið embætti konsúls var hann alltaf mun valdaminni en Títus. Þegar Vespasíanus dó árið 79 varð Títus keisari og Dómitíanus var áfram valdalítill.
Títus lést svo skyndilega eftir aðeins tvö ár á keisarastóli og var Dómitíanus þá hylltur sem keisari af öldungaráðinu. Sagnaritarar fornaldar tengdu margir Dómitíanus við dauða Títusar og sökuðu hann um að hafa lagt á ráðin um morð, en það er þó ekki talið áreiðanlegt þar sem heimildirnar eru margar mjög hlutdrægar gegn Dómitíanusi.
Valdatími
Dómitíanus færði stjórn Rómaveldis nær því að vera einræði en fyrri keisarar höfðu gert og völd öldungaráðsins minnkuðu til muna í stjórnartíð hans, m.a. vegna þess að hann eyddi miklum tíma utan Rómar og hafði því minni samskipti við valdamenn í borginni en fyrri keisarar höfðu haft. Einnig stóð hann fyrir efnahagsumbótum og jók verðgildi mynntarinnar með því að auka silfurmagn í henni. Það fjármagnaði hann með strangri stefnu í skattheimtu. Einnig hélt hann áfram endurbyggingu Rómar eftir brunann mikla árið 64. Á meðal þess sem hann lét byggja var Flavíska höllin á Palatín hæð og hann lét klára byggingu Colosseum, þótt það hafi reyndar verið opnað í valdatíð Títusar.
Í stjórnartíð Dómitíanusar var yfirráðasvæði Rómverja á Bretlandi stækkað undir stjórn hershöfðingjans Gnaeusar Juliusar Agricola. Agricola fór í herferð norður til Caledoniu (Skotland) þar sem hann sigraði stóran her Caledona í bardaga árið 83 eða 84. Stór hluti hers Caledona náði þó að flýja og Agricola tókst ekki að leggja svæðið undir sig. Stuttu síðar var hann kallaður heim til Rómar og Dómitíanus fyrirskipaði herdeildum að hörfa úr Caledoniu. Þrátt fyrir nokkrar tilraunir síðari tíma keisara náðu Rómverjar aldrei að leggja svæðið undir sig.
Dómitíanus barðist einnig við Decebalus, konung í Daciu. Dacia var konungsríki norðan Dónár og hafði Decebalus ráðist inn í svæði Rómverja sunnan Dónár. Her Decebalusar var hrakinn aftur norður yfir ánna en herleiðangur rómversks hers inn í Daciu var misheppnaður og því var samið um frið árið 89. Dómitíanus lét einnig styrkja varnir á landamærum Rómaveldis við Rín með því að láta byggja virki og varðturna á stóru svæði sem kallað var Limes Germanicus.
Dómitíanus var myrtur árið 96 í samsæri nokkurra starfsmanna hirðar hans. Einn starfsmannanna, Marcus Cocceius Nerva, var í kjölfarið hylltur sem keisari af öldungaráðinu.
S.C. Braga
Sporting Clube de Braga ,oftast þekkt sem Sporting de Braga eða bara Braga er portúgalskt knattspyrnufélag frá Braga. Braga var stofnað árið 1921. Félagið hefur oft náð góðum árangri í evrópukeppnum, árið 2011 komst það í úrslitaleik evrópukeppni félagsliða. Árið 2017 sló Braga út FH í forkeppni evrópukeppni félagsliða. Heimavöllur þess Estádio Municipal de Braga er merkilegur fyrir þær sakir að hann er byggður upp að fjalli að hluta.
Klóblaðka
Klóblaðka (fræðiheiti: Schizymenia jonssonii) er rauðþörungur sem vex við Ísland en er ekki þekktur frá öðrum löndum. Klóblaðka uppgötvaðist fyrst við Öndverðarnes á Snæfellsnesi um aldamótin 1900 en var ekki lýst sem nýrri tegund fyrr en árið 2020.
Leitir.is
Leitir.is er íslensk leitargátt sem leitar í nokkrum íslenskum gagnasöfnum samhliða. Stærsta gagnasafnið er samskrá íslenskra bókasafna sem var áður sérstakt gagnasafn, Gegnir. Auk Gegnis leitar Leitir.is að greinum og bókum í rafrænum áskriftum íslenskra háskóla og í landsaðgangi. Önnur gagnasöfn sem eru tengd við Leitir.is eru Skemman, Hirslan, Sarpur og ljósmyndasöfn Akraness og Reykjavíkur.
Leitir.is byggir á hugbúnaðinum Primo frá ísraelska fyrirtækinu Ex Libris Group. Rekstur kerfisins er í höndum Landskerfis bókasafna. Vefurinn var opnaður árið 2011.
Saga
Gegnir var sameiginlegt skráningarkerfi Landsbókasafns og háskólabókasafna á Íslandi og fyrsta tölvutæka samskrá safnanna. Hann var opnaður árið 1992. Borgarbókasafn skráði sínar bækur fyrst í gagnagrunn sem nefndist Fengur. Gegnir var fluttur í nýtt bókasafnskerfi, Aleph, frá fyrirtækinu Ex Libris árið 2001 um leið og skráningarkerfin tvö, Gegnir og Fengur, voru sameinuð undir nafni þess fyrrnefnda. Almenningur gat þá leitað í Gegni eftir efni á söfnunum um allt Ísland á vefsíðunni gegnir.is.
Heiðarhús
Heiðarhús eru eyðibýli fyrir miðri Flateyjardalsheiði, þau fóru í eyði árið 1904. Þar er gangnamannakofi.
Í Finnboga sögu ramma er greint frá bónda þeim er Uxi hét, og bjó á Heiðarhúsum. Hans örlög urðu þau að Finnbogi drap hann, eftir deilur um beitarland.
Pinus torreyana
Pinus torreyana er sjaldgæf furutegund sem er einlend í Bandaríkjunum. Þetta er tegund í útrýmingarhættu sem vex aðeins í Torrey Pines State Natural Reserve, strandsvæðum í norður San Diego county, og á Santa Rosa eyju í Kaliforníu.
Lýsing
Pinus torreyana er breiðvaxið tré með opna krónu, og verður 8 til 17 m hátt villt, með 25 til 30 sm langar barrnálar, fimm saman í búnti. Könglarnir eru breiðir og þungir, vanalega 8 til 15 sm langir og breiðir, og eru með stór æt fræ með harðri skel. Fræðiheitið torreyana er til heiðurs John Torrey, bandarískum grasafræðingi, sem ættkvíslin Torreya er einnig nefnd eftir.
Útbreiðsla
"Villtir" lundir af Pinus torreyana eru á mjóu belti meðfram strönd SuðurKaliforníu í San Diego. Það er einnig stofn af afbrigðinu 'Pinus torreyana'' var. insularis''' í tvemur lundum á Santa Rosa eyju, Kaliforníu. Vera tegundarinnar á þurri strönd San Diego og Santa Rosa eyju (úrkoma undir 350 mm á ári) eru líklega leifar af miklu meiri útbreiðslu á ísöld. Strandþoka á vorin og sumrin gefur rétt næga úrkomu til að bæta upp litla vetrarúrkomu.
Búsvæði
Í náttúrulegu búsvæði Pinus torreyana, vex hún hægt í þurrum sendnum jarðvegi. Rótarkerfið er umtalsvert. Fræplanta myndar fljótt stólparót sem getur náð 60 sm niður í leit að næringu og raka. Fullvaxið tré getur verið með 75 m langar rætur. Tré sem verða fyrir saltroki eru oft með bonsai líkan vöxt, og verða sjaldan yfir 12 m há.
Verndun
Pinus torreyana var áður talin sjaldgæfasta furutegundin, með aðeins um 100 tré á lífi. En Pinus squamata, sem er tegund í útrýmingarhættu í suðvestur Kína, er nú talin sú sjaldgæfasta, með aðeins 20 hálfvaxin tré.
Afgangsþingið
thumb|right|Hreinsun Prides ofursta Afgangsþingið var þing þeirra sem héldu stöðu sinni á Langa þinginu eftir hreinsanir Prides ofursta 6. desember 1648. Þingherinn í Ensku borgarastyrjöldinni undir stjórn Prides ofursta varnaði þá þingmönnum inngöngu og handtók fjölda þeirra. Tæplega helmingur þingmanna Enska þingsins sat eftir í afgangsþinginu. Þar var þá kominn meirihluti fyrir stofnun lýðveldis og síðar fyrir því að dæma Karl 1. til dauða fyrir landráð.
Árið 1653 rak Oliver Cromwell afgangsþingið úr þingsalnum og skipaði sjálfur nýtt þing, þing Barebones, byggt á tilnefningum frá safnaðarkirkjum hverrar sýslu.
Við lát Cromwells 1658 tók sonur hans, Richard Cromwell, við stöðu lávarðar Englands. Hann kallaði þriðja verndarþingið saman árið 1659 en tókst ekki að mynda ríkisstjórn og herinn setti hann því af eftir sjö mánuði í embætti. Þann 6. maí 1659 kallaði herinn því afgangsþingið saman aftur. Vegna átaka um skipan yfirmanna hersins tók herforinginn John Lambert sig til og útilokaði þingið frá Westminsterhöll 13. október. Yfirmaður heraflans í Skotlandi, George Monck, lýsti þá yfir stuðningi við þingið og hélt suður með her sinn. Lambert hélt til móts við hann en her hans leystist smám saman upp á leiðinni vegna liðhlaups og hann neyddist til að snúa aftur til London. Herforinginn Charles Fleetwood neyddist því til að láta kalla þingið saman aftur. Þingið skipaði þá Monck yfirmann hersins í Englandi og Skotlandi. Monck kallaði þá þingmenn Langa þingsins sem Pride hafði útilokað aftur í þingsalinn með því skilyrði að þingið samþykkti að leysa sjálft sig upp eftir almennar kosningar. Langa þingið var síðan leyst upp 16. mars 1660 eftir að hafa undirbúið löggjöf um endurreisn konungdæmis í Englandi.
Pinus torreyana
Ræktun
Þrátt fyrir að hún er í mikilli útrýmingarhættu í náttúrunni, er henni nokkuð plantað sem skrauttré. Í ræktun, í næringaríkari jarðvegi með meiri úrkomu eða vökvun, sýnir hún hraðan vöxt, með beinan og háan stofn (33 til 45m há).
Looney Tunes: Back in Action
Looney Tunes: Back in Action er bandarísk-teiknimynd frá árinu 2003.
Stein Rokkan
Stein Rokkan (4. júlí 1921 – 22. júlí 1979) var norskur stjórnmálafræðingur og félagsfræðingur. Hann var prófessor í samanburðarstjórnmálafræði við Háskólann í Bergen.
Þar sem Rokkan var upprunalega menntaður sem heimspekingur stundaði hann rannsóknir með Arne Næss. Seinna beindust áhugamál hans að stjórnmálum og þá sérstaklega að myndun stjórnmálaflokka og evrópskra þjóða. Sem stjórnmálafræðingur starfaði hann mikið með Seymour Martin Lipset og er þetta tvíeyki vel þekkt innan stjórnmálafræðinnar. Rokken er einnig þekktur fyrir að vera brautryðjandi í notkun tölvutækni innan félagsfræðanna.
Dómkirkjan í Köln
thumb|300px|Dómkirkjan í Köln er þriðja hæsta kirkja heims Dómkirkjan í Köln er ein þekktasta dómkirkja Þýskalands. Hún er jafnframt næsthæsta kirkjan í Þýskalandi með 157 metra (á eftir dómkirkjunni í Ulm) og þriðja hæsta í heimi. 1880-1884 var kirkjan meira að segja hæsta bygging heims. Í kirkjunni eru líkamsleifar vitringanna þriggja. Kirkjan er mest sótti ferðamannastaður Þýskalands. Hún er á heimsminjaskrá UNESCO.
Fyrirrennari
Fyrirrennari dómkirkjunnar var hin svokallaða Hildebold-kirkjan. Það var erkibiskupinn Hildebold sem lét reisa þá kirkju í kringum aldamótin 800 og var hún vígð 873. Þessi kirkja var fyrirmynd ýmissa annarra kirkna í Evrópu. Mesti dýrgripur hennar var Gerokrossinn, næstelsti stórkross norðan Alpa. Auk þess voru þar líkamsleifar vitringanna þriggja. Sökum þess að kirkjan annaði varla lengur hina miklu ásókn pílagríma, var ráðgert að reisa nýja og stærri kirkju. En gamla kirkjan brann 1248 og var þá sama ár hafist handa við að reisa núverandi dómkirkju.
Fyrri byggingartíminn
thumb|Dómkirkjan 1824. Þetta var ásýnd kirkjunnar í rúmar þrjár aldir. 15. ágúst 1248 hófust framkvæmdir við nýju kirkjuna. Verkið vannst vel og hratt og var fyrsta áfanga lokið 1277. Hún var þá vígð og notuð fyrir messur, þrátt fyrir að meginhlutar hennar voru enn í byggingu. Milli 1304 og 1311 voru hinir gríðarstóru gluggar settir í. Þeir sýna 48 konunga Ísraels og Júda, ásamt öðru myndefni úr Biblíunni. Samanlagt eru gluggarnir 1.350 m² að stærð og mynda eina stærstu gluggaseríu frá miðöldum. Kórinn var vígður 1322 og voru þá líkamsleifar vitringanna þriggja fluttar í kirkjuna, ásamt steinkistum nokkurra erkibiskupa. 1331 var byrjað að reisa kirkjuskipið. 1388 voru framkvæmdir á því komnar svo vel á vel að hægt var að nota það við vígslu háskólans í Köln. 1418 var suðurturninn orðin svo hár að fyrsta kirkjubjallan var hengd upp. Turninn var þá 59 metra hár. Síðla á 15. öld var hægt á öllum framkvæmdum. Um 1500 var þó grunnurinn lagður að norðurturninum, en allar framkvæmdur hættu að mestu eftir það. Síðast er vitað um byggingarframkvæmdir fyrir árið 1528. Ástæður fyrir því að hætt var við allar framkvæmdir var sú að viðhorf manna til verksins höfðu breyst. Siðaskiptin í héraðinu þýddi að minni peningur var til í kaþólsku kirkjunni, þrátt fyrir að siðaskiptin fóru aldrei fram í borginni sjálfri. Pílagrímum fækkaði umtalsvert og það þýddi minni tekjur fyrir kirkjuna. Á þessum tíma var kirkjan nær fullgerð að innan og í góðu nothæfu ástandi. 1531 fór fram konungskjör í dómkirkjunni. Þar var Ferdinand I, bróðir Karls V keisara, kjörin eftirmaður bróður síns. 1794 skemmdu Frakkar kirkjuna nokkuð. Þeir stöðvuðu allar guðsþjónustur 1796. Dómkirkjan var ekki notuð á ný fyrr en Frakkar yfirgáfu Köln 1814.
Seinni byggingartíminn
Í rúmar þrjár aldir var hin ófullgerða dómkirkja látin standa í borginni. Á suðurturninum var stór og mikill byggingarkrani sem ekki var notaður allan þennan tíma. Í upphafi 19. aldar varð orðatiltækið til í Köln, að þegar kirkjan yrði loks fullgerð, þá væri heimsendir í nánd. Framkvæmdir hófust á ný 1823. Þá voru upphaflegu teikningarnar týndar, en höfðu fundist á ný 1814. Helmingur þeirra í Darmstadt og hinn helmingurinn í París. Prússneski konungurinn Friðrik Vilhjálmur 4. veitti fjármagn. 1863 var allri innréttingu kirkjunnar lokið. Síðustu framkvæmdir var við turnana. 1880 var kirkjan öll fullgerð. Turnarnir voru þá orðnir 157 metra háir. Þar með var dómkirkjan í Köln hæsta mannvirki heims og var hún það allt til 1884 er Washington Monument var fullgert. Í dag er dómkirkjan í Ulm hæsta kirkja heims með 161 metra. Til marks um umfang og hæð dómkirkjunnar í Köln má nefna að það tók tvö ár að fjarlægja stillasana. Kirkjuskipið er 144 metra langt og er þar með lengsta kirkjuskip Þýskalands og eitt hið lengsta í heimi. Hæð skipsins er 43,35 m og er fjórða hæsta kirkjuskip heims. Þó tekur kirkjan ekki nema 1.200 manns í sæti.
Stríð
thumb|Dómkirkjan slapp við meiriháttar skemmdir í seinna stríðinu Þegar dómkirkjan var fullgerð síðla á 19. öld var hún ljósbrún að lit. Með sóti frá umhverfinu og sérstaklega í loftárásum seinna stríðs varð kirkjan sífellt dekkri. Meðan loftárásir fóru fram voru sjálfboðaliðar staðsettir í kirkjunni til að slökkva alla elda sem sprengjur orsökuðu. 70 sprengjur sprungu alls í og við kirkjuna og ollu þær nokkrum skaða, sérstaklega á þakinu. En fólkinu tókst að slökkva eldana, þannig að skemmdir innan í kirkjunni voru í algjöru lágmarki. Viðgerðir fóru fram strax eftir stríð, samfara fornleifauppgreftri undir kirkjugólfinu. 1956 fóru messur fram á ný í kirkjunni. 1997 var haldið upp á að 700 ár voru liðin frá lagningu hornsteins kirkjunnar. 1996 var dómkirkjan í Köln sett á heimsminjaskrá UNESCO. 2006 heimsótti Benedikt XVI páfi kirkjuna. Hún er í dag mest sótti ferðamannastaður Þýskalands með 6 milljón gesti árlega.
Gerokrossinn
thumb|left|Gerokrossinn Gerokrossinn er næstelsti stórkross norðan Alpa sem varðveist hefur. Hann er 2,88 m hár og var smíðaður síðla á 10. öld úr eikarviði. Upphaflega var krossinn án kransins. Honum var ekki bætt við fyrr en 1683. Í upphafi stóð krossinn í fyrirrennarakirkju dómkirkjunnar og hvíldi á steinkisti erkibiskupsins Gero. Þaðan er heitið komið. 1248 brann sú kirkja, en Gerokrossinn slapp við skemmdir. Meðan nýja dómkirkjan var í byggingu stóð krossinn í Stefánskirkjunni, en var fluttur í dómkirkjuna 1351 og hefur staðið þar síðan.
Gamall skírnarfontur
Í kirkjunni er gamall skírnarfontur frá 6. öld. Fonturinn var hluti af fyrirrennarakirkjunni og tilheyrði sennilega kirkju sem stóð þar áður. Fonturinn er átthyrndur og var gengið ofan í hann allan með þar til gerðum tröppum. Stóðu þá presturinn og skírnþegi báðir í vatninu. Hafa ber í huga að á þessum tíma var enn verið að kristna germani og því voru skírnþegar oftar en ekki fullorðið fólk.