cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Merkantílismi
Spánn
Beiting kaupauðgisstefnunnar hófst í konungsveldi Spánar á seinni helmingi 16. aldar. Spænska kaupauðgisstefnan er almennt talin hafa verið leidd af arbitristum sem voru spænskir fræðimenn. Áhersla arbitrista var á efnahagslega greiningu á samfélagslegum vandamálum konungsveldisins og úrlausn þeirra. Fyrirkomulag kaupauðgisstefnu Spánar var i meginatriðum svipuð kaupauðgisstefnu annarra Evrópuþjóða. Þeir lögðu til tollavernd og voru margir hverjir svo róttækir að heitið arbitrios er enn notað fyrir ákveðna tegund skatta. Stórkostlegt innflæði góðmálma til Spánar frá Ameríku vakti áhuga evrópskra kaupauðgissinna. Fljótt fór innflæði gulls að hafa slæm áhrif á efnahag Spánar og við tók ofsaverðbólga. Skömmu síðar var tekið að nota heitið arbitrista í neikvæðri merkingu. Þó lýstu margir spænskir fræðimenn yfir áhyggjum af mögulegum verðlagsáhrifum gullinnflutnings frá Ameríku, þar helst Martín de Azpilcueta, sem var einn að hugsuðunum á bak við peningamagnskenninguna. Af öðrum mikilvægum spænskum hagfræðingum þessa tíma má nefna Pedro Rodríguez de Campomanes.
England
Kaupauðgisstefnan breiddist hratt út á meginlandi Evrópu, en talið er að England hafi verið fyrsta ríkið til þess að tileinka sér kaupauðgisstefnu að fullu í valdatíð Elísabetar 1. frá árinu 1558. Talið er að rík áhersla ensku krúnunnar á kaupauðgisstefnu hafi stafað af því að engar námur góðmálma fundust í Bretlandi og var því myntsláttur krúnunnar háður viðskiptajöfnuði og gullforða. Stjórnartíð Elísabetar 1. einkenndist af tilraunum krúnunnar að skapa stóran skipaflota og auka magn góðmálma innanlands, ásamt því að keppa við spænska konungsveldið, sem þá var leiðandi í heimsviðskiptum. Einnig voru stríð Englands og Hollands á 17. og 18. öld háð vegna baráttu um yfirburði í milliríkjaviðskiptum.
Breska Austur-Indíafélagið var stofnað í lok árs 1600, þremur árum fyrir andlát Elísabetar 1., með það að meginmarkmiði að stunda einokunarviðskipti fyrir hönd krúnunnar í nýlendum í Indlandshafi. Einn af stofnendum og stjórnendum Austur-Indíafélagsins, Thomas Mun, var einn af helstu talsmönnum merkantílismans í Englandi við upphaf nýlendustefnu krúnunnar eftir aldamótin 1600. Thomas Mun var meðal annars gagnrýndur fyrir það að England flutti inn meira frá Indlandi en það flutti til Indlands og að viðskiptahallinn var greiddur með góðmálmum. Árið 1621 svaraði hann gagnrýninni með útgáfu bókarinnar A Discourse of Trade from England Unto the East Indies sem fékk töluverða athygli og er talin eitt af höfuðritum enskra merkantílista. Árið 1757, 156 árum eftir stofnun félagsins, tók félagið formlega yfir stjórn Indlands. Austur-Indíafélagið er oft álitið táknmynd merkantílismans í Englandi, þar sem félagið leiddi þenslu breska heimsveldisins með stofnun selstöðuverslana víða um heim.
Meðal annarra mikilvægra enskra hagfræðinga merkantílismans má nefna Bernard Mandeville.
Frakkland
Helsta táknmynd kaupauðgisstefnunnar í Frakklandi var Jean-Baptiste Colbert og er stefnan þar oft nefnd Colbertismi fyrir vikið. Colbert var efnahagsráðgjafi Loðvíks 14.. Fljótlega eftir valdatöku hans kynnti hann til sögunnar ítarlegt kerfi tolla og endurskipulagði skattkerfi Frakklands frá grunni. Stefna hans byggðist á beitingu verndartolla gegn erlendum innflutningi ásamt fjárfestingu í innlendum almannagæðum til að bæta viðskiptajöfnuð. Einnig var stofnaður franskur kaupskipafloti að fyrirskipan Colberts. Fljótlega fór innlend framleiðsla á skrið og Frakkland varð efnahagslegt stórveldi. Honum tókst þó aldrei að gera Frakkland leiðandi í heimsviðskiptum. Talið er að það sé vegna þess að enskir og hollenskir kaupmenn stóðu Frökkum framar í nýlendustofnun.
Búauðgisstefnan, sem á rætur sínar að rekja til Frakklands, var fyrsta kenningin sem hafnaði kaupauðgisstefnunni á 18. öld. Búauðgismenn voru þekktir fyrir hugtakið laissez-faire („lát vera“), sem er meint svar til Colberts þegar hann spurði innlenda kaupmenn hvernig hann gæti bætt hag þeirra.
Institut d'études politiques de Saint-Germain-en-Laye
Institut d'études politiques de Saint-Germain-en-Laye (Sciences Po Saint-Germain-en-Laye) er háskóli í Saint-Germain-en-Laye í Frakklandi, nærri París. Hann var stofnaður 2013.
Sergei Eisenstein
thumb|150px|right|Sergei Eisenstein Sergei Mikhaílóvitsj Eisenstein (22. janúar 1898 — 11. febrúar 1948) var sovéskur kvikmyndaleikstjóri og kenningasmiður þekktastur fyrir þöglu myndirnar Verkfall, Beitiskipið Pótemkín og Október. Kenningar hans í kvikmyndagerð snerust um að nota klippingu til að skapa merkingu með því að leysa úr andstæðum í anda þráttarhyggju Hegels. Með því að setja saman ótengd skot mátti stuða áhorfandann og gera kvikmyndina þannig að byltingartæki. Rit hans eru enn notuð við kennslu í kvikmyndaskólum um allan heim.
1001-1010
1001-1010 var 1. áratugur 11. aldar.
Adam Wilhelm Moltke
Adam Wilhelm Moltke lénsgreifi af Bregentved (25. ágúst 1785 – 15. febrúar 1864) var fyrsti forsætisráðherra Danmerkur og undirritaði sem slíkur dönsku stjórnarskránna árið 1849. Hann myndaði fjögur ráðuneyti á árunum 1848 til 1852. Það fyrsta þeirra átti að heita samsteypustjórn Hægriflokksins og De nationalliberale en eftir að þeim síðarnefndu var stuggað á brott varð stjórn Moltke sífellt íhaldssamari.
Ævi og störf
Moltke fæddist á Fjóni, sonur stórættaðs dansks greifa og þýskrar eiginkonu hans. Hann lauk embættisprófi í lögfræði árið 1805 og hóf þegar glæstan embættisferil, þar á meðal var hann sendur til að taka þátt í friðarsamningum í Jönköping í kjölfar stríðs Dana og Svía. Hann erfði lén föður síns árið 1818 og hóf umfangsmikinn búrekstur. Samhliða þeim umsvifum hélt hann áfram að sinna ýmsum opinberum störfum, meðal annars sem fjármálaráðherra.
Marsbyltingin 1848 leiddi til stjórnarkreppu í Danmörku og féllst Moltke á að stýra nýrri ríkisstjórn þar sem leiða skyldi sama fulltrúa íhaldssamari stórlandeigenda og frjálslynda þjóðernissinna. Hin nýja stjórn var hægfara í stefnumálum en byggði þó á ákveðnum lýðræðislegum grundvallarreglum. Með hverri breytingu sem gerð var á stjórninni fækkaði frjálslyndum fulltrúum, sem ýmist sögðu af sér eða voru látnir víkja vegna þrýstings frá útlöndum. Í ársbyrjun 1852 lét Moltke af störfum og byggðist sú ákvörðun að miklu leyti á deilum um afstöðuna til Slésvíkurmálsins.
1. deild kvenna í knattspyrnu 1983
Árið 1983 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir nafninu 1. deild.
Lokastaða deildarinnar
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Limpopofljót
right|250px| Limpopofljót er fljót sem kemur upp í Suður-Afríku, rétt norðvestan við Jóhannesarborg, og rennur um 1.600 kílómetra leið í austurátt út í Indlandshaf. Það er annað lengsta fljótið í þessum heimshluta. Áin rennur í stóran sveig norðaustur og norður, svo austur og loks suðaustur þar sem það myndar náttúruleg landamæri milli Suður-Afríku og Botsvana í norðvestri, síðan Suður-Afríku og Simbabve í norðaustri, áður en það rennur inn í Mósambík.
Suðurkjördæmi
Suðurkjördæmi er eitt af kjördæmum Íslands. Það hefur 10 sæti á Alþingi, þar af eitt jöfnunarsæti. Kjördæmið er hið gamla Suðurlandskjördæmi að viðbættum Hornafirði sem áður tilheyrði Austurlandskjördæmi og Suðurnesjum sem áður voru í Reykjaneskjördæmi. Kjördæmið var myndað með nýrri kjördæmaskipan árið 2000, en fyrst var kosið samkvæmt þeirri skipan í Alþingiskosningum 2003.
Sveitarfélög
Í Suðurkjördæmi eru sveitarfélögin: Sveitarfélagið Hornafjörður, Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur, Rangárþing eystra, Rangárþing ytra, Ásahreppur, Vestmannaeyjabær, Flóahreppur, Sveitarfélagið Árborg, Skeiða- og Gnúpverjahreppur, Hrunamannahreppur, Bláskógabyggð, Grímsnes- og Grafningshreppur, Hveragerðisbær, Sveitarfélagið Ölfus, Grindavíkurkaupstaður, Suðurnesjabær, Reykjanesbær og Sveitarfélagið Vogar.
Þingmenn kjörnir úr kjördæminu
<templatestyles src="Flex-einnDálkur/styles.css />
Smugan
Smugan getur átt við
Rambald
Rambald getur átt við:
Stóra-Kólumbía
Stóru-Kólumbíu var skipt í Kólumbíu, Venesúela og Ekvador við upplausn ríkisins. Panama hlaut sjálfstæði frá Kólumbíu árið 1903. Þar sem landsvæði Stóru-Kólumbíu samsvaraði nokkurn veginn yfirráðasvæði varakonungsdæmisins Nýja-Granada gerði ríkið einnig tilkall til Karíbahafsstrandar Níkaragva, Moskítóstrandarinnar.
Tilvist Stóru-Kólumbíu einkenndist af baráttu milli stuðningsmanna miðstýrðs ríkis með sterku forsetavaldi og stuðningsmanna ómiðstýrðs ríkjasambands. Auk þess var mikill stjórnmálaágreiningur milli stuðningsmanna stjórnarskrár sem hafði verið sett árið 1821 og þeirra sem vildu fella hana úr gildi með því að skipta ríkinu upp í smærri lýðveldi eða viðhalda sambandinu en skapa enn valdameira forsetaembætti. Stjórnarskrársinnarnir fylktust að baki Francisco de Paula Santander en forsetasinnar fylgdu Simón Bolívar forseta. Mennirnir tveir höfðu verið bandamenn í stríðinu gegn spænskum yfirráðum en árið 1825 hafði ágreiningur þeirra spillt samstarfinu og ollið miklum pólitískum óstöðugleika frá og með því ári.
Claytonia saxosa
Claytonia saxosa er plöntutegund sem var lýst af Adam. Hún vex í Kaliforníu.
Spærlingur
Spærlingur (Trisopterus esmarki) er fisktegund sem telst til þorskfiska-ættbálks, er oftast 15 - 20 sm á lengd, grænleitur á baki með svartan blett við eyruggarót.
Útbreiddur við Færeyjar og Írland einkum en ennfremur við Noreg og suðuraf Íslandi.
Kalman
Kalman er íslenskt karlmannsnafn.
Epinomis
Epinomis (orðrétt „eftir lögin“) er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Flestir fræðimenn telja að samræðan sé ekki ósvikin. Titill samræðunnar er dreginn af því að í fornöld var hún álitin eins konar viðauki við Lögin.
Í samræðunni ræða saman aþenskur aðkomumaður, Kleinías frá Krít og Megillos frá Lakedæmoníu. Umræðunum frá Lögunum er haldið áfram en nú er meginviðfangsefnið viskan. Í samræðunni eru útúrdúrar er varða stjörnufræði og stærðfræði.
Hoya carmelae
Hoya carmelae er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Eðjustraumar
Eðjustraumar eru tegund af gjósku sem myndast í súru gosi, þegar vatssgufan í gosmökk þéttist snögglega og veldur regni blönduðu ösku. Úrkoman getur valdið eðjustraumamyndun í hlíðum eldfjalla. Það getur einnig gerst við blöndun vatns og gjósku við gos undir jökli.
Játvarður 5.
thumb|200px|Játvarður 5. ásamt bróður sínum eftir að þeir voru lokaðir inni í Lundúnaturni.
Játvarður 5. (4. nóvember 1470 – 1483) var konungur Englands í um tvo mánuði árið 1483.
Játvarður var sonur Játvarðs 4. og tók við sem konungur Englands þegar faðir hans lést, 9. apríl 1483, en hann var þá aðeins 12 ára gamall. Játvarður var aldrei krýndur konungur því hann var, ásamt 9 ára bróður sínum, Ríkharði af Shrewsbury, 1. hertoganum af York, lokaður inni í Lundúnaturni skömmu eftir að hafa tekið við krúnunni. Bræðurnir sáust aldrei á lífi, svo vitað sé, eftir að hafa verið lokaðir inni og talið er líklegt að Ríkharður 3. hafi látið taka þá af lífi. Ríkharður var föðurbróðir þeirra og 22. júní 1483 lýsti hann því yfir að hann myndi taka við krúnunni þar sem drengirnir væru ólögmætir erfingjar Játvarðs 4.
CSI
CSI er fjölmiðlafyrirtæki byggt á bandarískum sjónvarpsþáttum sem voru stofnaðir af höfundinum Anthony E. Zuiker og eru sýndir á CBS sjónvarpsstöðinni. Þættirnir fjalla um réttarrannsóknarmenn sem rannsaka hin ýmsu morðmál.
Yfirlit
CSI þættirnar hafa átt mikinn þátt í því hvernig samfélagið hugsar, sem hefur oft verið kallað „CSI-áhrifin“ (e. CSI effect), þar sem kviðdómar hafa fengið þá hugmynd að raunverulegar sakamálarannsóknir eru alveg eins og sést í CSI-þáttunum. Þessar nýju vinsældir á rannsóknar þáttum í sjónvarpinu hafa aukið áhuga fólks á námi tengt réttarrannsóknum og fornleiðarfræðirannsóknir. Í Bretlandi einu þá hafa umsækjendur aukist um 30%. . Dæmi um hversu mikilvægt menningarlega séð CSI hefur orðið:
"„Við byrjuðum árið 2000 og urðum mjög vinsæl en áhorfið jókst um helming eftir 11. september 2001,“ segir Zuiker, í heimildarmynd um áhrif CSI. „Fólk var hlaupandi til okkar eftir huggun, þar sem það var að leita eftir réttlæti í CSI — hjálpaði það þeim að til væru fólk eins og persónur okkar sem voru að leysa hin ýmsu morðmál og glæpi. Enda var 11. september einn stærsti vettvangur glæps í heiminum.“"
Þáttaraðir
Í dag eru tvær þáttaraðir sýndar:
Seríu-litur
Hver sería af CSI hefur sinn eiginn lit tengdan með stafrænum lit sem er lagaður í eftirvinnslunni. CSI: Crime Scene Investigation liturinn er aðallega grænn og hvítur, CSI: Miami er aðallega dökk-gulur eða gull, og CSI: New York er aðallega kóbolt blátt og grátt en eftir fyrstu þáttaröð var litnum fyrir CSI: NY breytt þar sem hinn dökki-blái og grái litur var of viðbjóðslegur og þungur.
Heimildarmyndir
Vegna vinsælda þáttanna í Bretlandi hefur sjónvarpsstöðin Five búið til tvær heimildarmyndir um CSI. Sú fyrsta hét The Real CSI sem fjallaði um raunveralega réttarrannsóknarmenn og vinnu þeirra. Seinni myndin hét True CSI þar sem farið í það hvernig réttarrannsóknir hafa hjálpað til að leysa ýmis fræg rannsóknarmál. Í þessari mynd var notast við leikara sem endusköpuðu ákveðin atriði í málunum.
Á fyrri hluta ársins 2007 þá var breska sjónvarpsstöðin ITV, með sérstaka heimildarmynd Tonight With Trevor McDonald þar sem farið var yfir hvað CSI effect hefur haft mikil áhrif á menninguna og samfélagið í heildina. Þá sérstaklega hvernig það hefur breytt réttarkerfunum í Bandaríkjunum og Bretlandi.
Vegna vinsælda þáttanna þá hafa orðið til raunveruleikaþættir og heimildarmyndir, eins og The First 48 og North Mission Road.
Sögurþræðir milli sería
Sögurþræðir á milli CSI-þáttanna hefur verið gerð nokkrum sinnum.
Á milli annarra þátta
Það er til fjölskylda af rannsóknarþáttum á CBS (sumir framleiddir af Jerry Bruckheimer) sem hafa verið notaðir til þess að byggja upp söguþræði á milli þeirra og CSI-þáttanna. Núverandi þættir eru:
CSI hafði söguþráðs-skipti við Two and a Half Men, fyrsti hluti var, Fish in a Drawer, sem innihélt réttarrannsókn á morði í Two and a Half Men og í CSI: Crime Scene Investigation, Two and a Half Deaths, innihélt morð á sápuóperu leikara. Höfundar frá báðum þáttunum skrifuðu fyrir hvor annan.
Tónlist
Titillögin eru öll spiluð af hljómsveitinniThe Who
Teiknimyndasögur
Nokkar teiknimyndasögur hafa verið skrifaðar út frá öllum þrem seríunum, útgefandi er IDW Publishing. Meðal höfunda er Max Allan Collins.
Sýning
Chicago Museum of Science & Industry opnaði sýningu til heiðurs CSI þann 25. maí 2007, sem kallast: „CSI: The Experience“. Að auki má finna leik á heimasíðunni þar sem hægt er að þjálfa sig upp í réttarlíffræði, vopnum og værkfæra greiningu, eiturefnafræði og krufningu.
Tímarit
Titan Magazines gefur út CSI Magazine (fyrst gefið út um miðjan nóvember 2007). Tímaritið inniheldur blöndu af viðtölum og yfirlitsgreinum tengt heimi CSI og fólkinu bakvið þættina. Hægt er að nálgast tímaritið í Bandaríkjunum og Bretlandi. .
Bækur
Allmargar bækur hafa verið gerðar byggt á þáttunum. Höfundar eru meðal annarra Max Allan Collins (CSI), Donn Cortez (CSI: Miami) og Stuart M. Kaminsky (CSI: NY).
Listaverk
CSI-listaverk er kallast CSI: The DVD Collection hefur verið gert af Ge Fabbri, þar sem skoðað eru þættirnir á DVD með tímariti og litið á leikiara, persónur og þættina og hinar ýmsu tæknilegu aðferðir. was produced by Ge Fabbri
Leikföng
Nokkrar tegundir ef leikföngum hafa verið þróuð, eins og:
Samt sem áður hafa þau verið gagnrýnd af Parents Television Council.
Skemmtigarður
„CSI: Live“ hefur verið sýnt í Six Flags Magic Mountain, skammt frá Los Angeles, þar sem rannsóknarmenn reyna að finna út hver er morðinginn á galdrasýningu, með áhorfendur sem hugsanlegir morðingar. Sýningin hefur verið sýnd í Freestyle Music Park á Myrtle Beach í Suður-Karólínu.
CSI-heimurinn
Eftirfarandi þættir tengjast CSI heiminum:
Nora Brockstedt og Monn Keys - Það er lítið hús
Nora Brockstedt og Monn Keys - Það er lítið hús er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni syngur Nora Brockstedt tvö lög með norsku hljómsveitinni Monn Keys. Annað lagið er Svo ung og blíð sem átti eftir að slá rækilega í gegn. Platan er hljóðrituð í Noregi. Pressun: AS Nera í Osló.
Nora Brockstedt og „Monn Keys“
Norska hljómsveitin „Monn Keys“ samanstóð árið 1955 af Noru sjálfri, hljómsveitarstjóranum Egil Monn-Iversen, Sølvi Wang, Frederick Conradi, Arne Bendiksen, Per Asplin og Oddvar Sanne. Hljómsveitin starfaði í einni eða annarri mynd frá 1948 – 1964 og Nora var í henni allt til ársins 1956, er hún tók að einbeita sér að eigin ferli. Hljómsveitin náði miklum vinsældum á Norðurlöndunum enda voru fjölhæfir listamenn og skemmtikraftar á ferðinni. Þau héldu úti eigin revíu-sýningu og spiluðu töluvert inn á plötur. Þau komu einnig fram í útvarpi, sjónvarpi og í kvikmyndum. Monn Keys komu til Íslands árið 1954 á vegum Tage Ammendrup og voru með nokkrar skemmtanir í Austubæjarbíói. Góður rómur varð gerður að þessum skemmtunum enda voru þær fjölbreyttar. Flutt voru gamanmál, amerísk og norræn dægurlög sungin og sungið á íslensku svo nefnd séu dæmi.
thumb|Monn Keys og Nora í Austurbæjarbíói árið 1954. thumb|Forsíða dagskrárheftis 1954.
Lagið „Svo ung og blíð / Það er lítið hús”
Gilly, Gilly, Ossenfeffer, Katzenellen Bogen by the Sea hét lag Hoffmann og Manning sem Þorsteinn Sveinsson sneri yfir á íslensku og skírði Svo ung og blíð. Síðan hefur lagið verið betur þekkt undir heitinu Það er lítið hús (út við lygnan straum). Lagið sem Nora Brockstedt og Monn Keys sungu inn á þessa plötu árið 1955 fyrir Íslenzka tóna sló strax í gegn. Grípandi lagið, tær rödd Noru og hreimur söngvaranna hittu beint í mark.
Arnar Freyr Ársælsson
Arnar Freyr Ársælsson (fæddur 18. ágúst 1994) er íslenskur handknattleiksmaður. Hann leikur með FH í olísdeild karla.
Arnar Freyr hóf ferilinn sinn með Fram og var fljótt mikill leiðtogi inn á vellinum. Hann var fyrirliði alla yngri flokkana þegar hann spilaði með Fram.
Norður-Ameríka
thumbnail|Heimskort sem sýnir staðsetningu Norður-Ameríku. Norður-Ameríka er heimsálfa sem liggur nær öll á norðurhveli og vesturhveli jarðar. Hún er norðurhluti landflæmisins Ameríku sem nær líka yfir Suður-Ameríku. Norður-Ameríka markast af Norður-Íshafi í norðri, Karíbahafi í suðri, Kyrrahafi í vestri og Atlantshafi í austri. Grænland er landfræðilega hluti af Norður-Ameríku því það liggur á Norður-Ameríkuflekanum.
Norður-Ameríka er 24,7 milljón ferkílómetrar að stærð. Hún þekur um 16,5% af þurrlendi jarðar og 4,8% af yfirborði jarðar. Hún er þriðja stærsta heimsálfan, á eftir Asíu og Afríku, og fjórða fjölmennasta heimsálfa jarðar, á eftir Asíu, Afríku og Evrópu. Árið 2013 var talið að 579 milljónir byggju í álfunni, í 23 fullvalda ríkjum, sem eru 7,5% mannkyns.
Menn námu land í Norður-Ameríku undir lok síðustu ísaldar með því að fara yfir Beringssund á landbrú frá Asíu, fyrir um það bil 40.000 til 17.000 árum síðan. Talið er að tímabil svokallaðra fornindíána hafi staðið þar til fyrir um 10.000 árum þegar Forntímabil Ameríku hófst. Klassíska tímabilið í Ameríku stóð frá 6. til 13. aldar, en Forkólumbíska tímabilinu lauk árið 1492. Þá hófst Landafundatímabilið sem einkenndist af landnámi Evrópubúa og innflutningi þræla frá Afríku. Elstu vísanir í Norður-Ameríku í evrópskum ritum er að finna í Íslendingasögum sem segja frá atburðum í kringum árið 1000. Íbúasamsetning Norður-Ameríku endurspeglar þjóðflutninga fólks alls staðar að úr heiminum, auk frumbyggja.
Arfur nýlendutímabilsins lýsir sér meðal annars í því að flestir íbúar Norður-Ameríku tala Evrópumál eins og ensku, spænsku og frönsku, og menning þeirra byggist á vestrænum hefðum. Víða í Norður-Ameríku búa þó frumþjóðir með sérstaka menningu og tungumál.
Heiti
Almennt er viðurkennt að heimsálfan Ameríka var nefnd eftir ítalska landkönnuðinum Amerigo Vespucci af þýsku kortagerðarmönnunum Martin Waldseemüller og Matthias Ringmann. Vespucci kannaði Suður-Ameríku milli 1497 og 1502 og varð fyrstur til að stinga upp á því að Ameríka væri ekki Austur-Indíur heldur áður óþekkt meginland. Árið 1507 gaf Waldseemüller út landakort þar sem hann setti orðið „America“ á Suður-Ameríku, þar sem Brasilía er nú, og skýrði heitið í bók sem fylgdi kortinu þannig að það væri dregið „ab Americo inventore“.
Waldseemüller þótti eðlilegast að nefna landið eftir manninum sem uppgötvaði það. Hann notaðist við latneska útgáfu nafnsins, Americus, en breytti því í kvenkyn til samræmis við önnur heimsálfuheiti eins og „Evrópa“ og „Asía“. Nafnið varð því „America“. Síðari kortagerðarmenn tóku að nota sama heiti yfir norðurhluta álfunnar. Árið 1538 setti Gerhard Mercator heitið á allt vesturhvelið á heimskorti sínu.
Mercator kallaði álfuna raunar „Ameríka eða Nýja-Indland“ („America sive India Nova“) á heimskorti sínu árið 1569. Spænsk yfirvöld kölluðu nýlendur sínar í álfunni „Indíur“ („Las Indias“).
Ameríka er stunduð kölluð Vesturálfa í eldri íslenskum ritum.
Landfræði
Fjölmargar eyjar eru undan ströndum meginlandsins; aðallega Norðurhafseyjar, Bahamaeyjar, Turks- og Caicoseyjar, Stóru Antillaeyjar og Litlu Antillaeyjar, Aleuteyjar (sumar þeirra eru á austurhveli jarðar), Alexanderseyjar, þúsundir eyja við strönd Bresku Kólumbíu og Nýfundnaland. Grænland, sem er heimastjórnarsvæði innan Danmörku, er stærsta eyja veraldar og situr á Norður-Ameríkuflekanum. Bermúda er hins vegar ekki hluti af Norður-Ameríku jarðfræðilega þar sem eyjan myndaðist á Atlantshafshryggnum fyrir um 100 milljón árum. Næsta landflæmi við eyjuna er Hatterashöfði í Norður-Karólínu. Bermúda er samt oftast talin til Norður-Ameríku, sérstaklega vegna sögulegra, stjórnarfarslegra og menningarlegra tengsla við Virginíu og önnur svæði á meginlandinu.
Stærstur hluti Norður-Ameríku er á Norður-Ameríkuflekanum. Hlutar af Vestur-Mexíkó (þar á meðal Baja California) og Kaliforníu (meðal annars borgirnar San Diego, Los Angeles og Santa Cruz) eru á austurbrún Kyrrahafsflekans, en flekarnir tveir mætast við San Andreas-misgengið. Syðri hluti heimsálfunnar og stór hluti Vestur-Indía liggja á Karíbahafsflekanum, og Juan de Fuca-flekinn og Cocos-flekinn liggja að vesturbrún Norður-Ameríkuflekans.
Norður-Ameríka skiptist í fjögur meginlandsvæði: Slétturnar miklu sem liggja frá Mexíkóflóa að Norður-Kanada; vestrið, sem er jarðfræðilega ungt og fjalllent og nær yfir Klettafjöll, Dældina miklu, Kaliforníu og Alaska; flatlent Kanadahálendið í norðaustri; og fjölbreytt austursvæðið sem nær yfir Appalasíufjöll, ströndina við Atlantshafið og Flórídaskaga. Mexíkó, með sínar löngu hásléttur og fjallgarða, er að mestu hluti vestursins, þótt í austri sé strandslétta við suðurströnd Mexíkóflóa.
Landfræðistofnun Bandaríkjanna segir að landfræðileg miðja Norður-Ameríku sé 10 km vestan við Balta í Norður-Dakóta og 15 km frá Rugby. Stofnunin segir jafnframt að engin ríkisstofnun hafi opinberlega lýst eða merkt neinn miðpunkt, hvorki í fylkjunum 50, né fyrir Bandaríkin, né fyrir norðurameríska meginlandið. Samt sem áður er einsteinungur í Rugby þar sem á stendur að þar sé miðja meginlandsins. Óaðgengispóll Norður-Ameríku er 1650 km frá næstu strandlengu, milli Allen og Kyle í Suður-Dakóta.
Jonas Gahr Støre
Jonas Gahr Støre (fæddur 25. ágúst 1960) er norskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Noregs. Støre hefur verið leiðtogi norska Verkamannaflokksins frá árinu 2014 og var utanríkisráðherra Noregs í annarri ríkisstjórn Jens Stoltenbergs frá 2005 til 2012. Støre tók við embætti forsætisráðherra í október árið 2021 eftir þingkosningar mánuðinn áður.
Ævi
Hann gekk í Berg-menntaskólann í Ósló og hlaut eftir það þjálfun hjá norska sjóhernum. Seinna nam hann stjórnmálafræði í París og hóf doktorsnám við London School of Economics en hætti fljótt við.
Þá lá leið hans fyrst til lagadeildar Harvard-háskóla þar sem hann kenndi í eitt skólaár. Frá 1986 til 1989 stundaði hann fræðastörf við Norwegian School of Management. Á árunum 1989 til 1995 starfaði hann sem ráðgjafi hjá forsætisráðuneyti Noregs. Því næst var hann sendiherra Noregs hjá SÞ frá 1995 til 1998. Á eftir fylgdi staða hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni undir Gro Harlem Brundtland. Því næst var hann ráðinn starfsmannastjóri Jens Stoltenbergs 2000-1.
Jonas vann 2002 til 2003 hjá norsku hugveitunni Econ Analyse og 2003 til 2005 sem framkvæmdastjóri norska Rauða krossins.
Norska vinstriblokkin vann sigur í þingkosningum í september árið 2021. Støre tók við af Ernu Solberg sem forsætisráðherra Noregs þann 14. október og fer fyrir minnihlutastjórn Verkamannaflokksins og Miðflokksins.
Sean Gibson
Sean Gibson (f. 31. ágúst 1971) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Eftir að hann útskrifaðist frá Indiana University – Purdue University Fort Wayne, lék hann með Körfuknattleiksfélagi Ísafjarðar.
Háskólaferill
Gibson lék í fjögur ár með Indiana University – Purdue University Fort Wayne og fór þaðan sem stiga- og frákastahæsti leikmaðurinn í sögu skólans.
Atvinnumannaerill
Gibson gekk til liðs við KFÍ fyrir úrslitakeppni 2. deild karla í körfuknattleik vorið 1994 þar sem hann hjálpaði liðinu að sigra alla sína leiki og vinna sér sæti í 1.deild. Hann samdi við liðið aftur tímabilið eftir og spilaði við góðan orstír. Í 16 liða úrslitum bikarkeppninnar skoraði hann 51 stig á móti Úrvalsdeildarliði Tindastóls en hann hitti úr 19 af 20 vítaskotum sínum í leiknum sem tapaðist 86-80.
Eftir að ferli hans á Íslandi lauk spilaði hann þrjú tímabil á Spáni og eitt í Suður Ameríku.
Frjáls vilji
Frjáls vilji er sú hugmynd að (sumar) lífverur stjórni eigin hegðun, að ákvarðanataka þeirra sé ekki nauðsynlega háð lögmálum náttúrunnar heldur ráði hvernig þær bregðist við ytra áreiti. Áhangendur þessarar hugmyndar kenna sig við frjálshyggju en þeir sem álíta að öll hegðun sé háð áreiti og kringumstæðum aðhyllast löghyggju.
Þiður
Þiður (fræðiheiti: Tetrao urogallus) er stærsti fuglinn í fashanaætt (Phasianidae). Þyngsti þiðurinn sem heimild er um vó 7,2 kg (fuglinn var í haldi manna). Mikil tvíbreytni er milli kynjanna: haninn er um það bil tvisvar sinnum stærri en hænan. Þiðurinn lifir í skógum á stórum svæðum í Evrasíu en stofninn er talinn vera í fullu fjöri.
Lýsing
Haninn er yfirleitt 74–83 cm að lengd, með vænghaf í kringum 90–125 cm og vegur að jafnaði um það bil 4,1 kg. Stærstu villtu hanarnir geta náð allt að 100 cm hæð og 6,7 kg þyngd. Stærsti þiðurinn í haldi manna vó 7,2 kg. Líkamsfjaðrirnar eru dökkgráar að dökkbrúnar en brjóstfjaðrirnar eru málmkenndar og dökkgrænar. Maginn og þakan eru svört eða hvít en eru breytileg eftir kynþætti.
Á báðum kynjum er hvítur depill á bógi vængsins. Leggir þiðursins eru þaktir fjöðrum til að vernda fuglinn gegn kuldanum.
Dreifing og búsvæði
thumb|left|200px|Dreifing í Evrasíu. Þiðurinn er staðfugl sem lifir í fjölbreyttum barrskógum í norðurhlutum Evrópu og Asíu.
Einu sinni fannst þiðurinn víða í öllum barrskógum í norður- og norðvesturhluta Evrasíu. Í Skotlandi dó stofninn út en tegundin var flutt aftur inn frá Svíþjóð. Þiður er í útrýmingarhættu í Þýskalandi. Þar finnst hann ekki lengur í láglendi Bæjaralands en lifir áfram í Svartaskógi og Harzfjöllunum (stofninn fer þó minnkandi). Í Sviss finnst hann í Ölpunum og Júrafjöllum. Hann er útdauður í Belgíu og á Írlandi. Í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Rússlandi og Rúmeníu er stofninn í fullu fjöri.
Kaldalón
thumbnail Kaldalón er stuttur fjörður við norðanvert Ísafjarðardjúp. Þar rennur jökuláin Mórilla um vaðla og leirur um lónið sjálft í fjölmörgum farvegum. Hlíðarnar upp að lóninu eru kjarri vaxnar. Austan megin hafa varðveist húsarústir Trymbilstaða. Vestan Mórillu er Lónhóll þar sem munnmæli segja að eitt sinn hafi staðið bær. Fyrir ofan hólinn er kletturinn Keggsir með rauðleitan drang sem heitir Sigga.
Frá veginum í botni fjarðarins er vinsæl gönguleið að Drangajökli. Þegar gengið er inn dalinn taka við flatir grasbalar og loks þverhníptir hamraveggir. Í dalbotninum, að austan, eru 300 metra há Votubjörg. Að baki þeirra taka við enn hærri hamraveggir þar sem Kaldalónsjökull skríður niður í dalinn og Mórilla steypist niður í háum fossi. Kaldalónsjökull er skriðjökull úr Drangajökli.
Jane Lynch
Jane Marie Lynch (fædd 14. júlí 1960) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Glee, Two and a Half Men, Criminal Minds, og The L Word.
Einkalíf
Lynch er fædd og uppalin í Dolton í Illinois og er af írskum og sænskum uppruna. Lynch útskrifaðist með B.A. gráðu í leiklist frá Ríkisháskólanum í Illinois og síðan frá Cornell-háskóla með MFA gráðu í leiklist.
Lynch er samkynhneigð og giftist Lara Embry árið 2010.
Leikhús
Lynch byrjaði leiklistarferill sinn hjá Steppenwolf Theatre Company og grínfarandleikhópnum The Second City og var aðeins ein af tveim konum sem komust inn í hópinn. Lynch hélt áfram að þróa grínhæfileika sína við Annoyance Theater, þar sem hún lék Carol Brady í The Real Live Brady Bunch. Lynch skrifaði og lék í verðlaunaleikritinu Oh Sister, My Sister.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Lynch var árið 1988 í Taxi Killer og hefur síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Straight Talk, The Fugitive, Best in Show, Collateral Damage, Sleepover, The 40 Year Old Virgin, Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby, Alvin and the Chipmunks, Tru Love, og Shrek Forever After.
Verðlaun og tilnefningar
Ashland Independent Film Festival:
Emmy verðlaun:
Golden Globes:
Gotham verðlaunin:
Monte-Carlo TV Festival:
Phoenix Film Critics Society verðlaunin:
Provincetown International Film Festival:
Satelite verðlaunin:
Screen Actors Guild verðlaunin:
Television Critics Association verðlaunin:
Nefskattur
Nefskattur er skattur sem leggst jafnt á alla einstaklinga, óháð tekjum eða eignum hvers og eins. Ólíkt tekjuskatti eða eignaskatti, þar sem ákveðið prósentuhlutfall tekna eða eigna er tekið til skatts, þá greiða allir einstaklingar fasta fjárupphæð.
Nefskattar voru innheimtir í mörgum ríkjum á 19. öld en hafa nú lagst af að mestu. Frægt dæmi um nefskatta eru til dæmis skattur sem áður var innheimtur af kjósendum í sumum hlutum Bandaríkjanna sem leynt eða ljóst var ætlaður til að fæla efnalítið fólk frá því að kjósa. Í Bretlandi eru tvö fræg dæmi um álagningu nefskatts sem í bæði skiptin leiddi til mikils óróa og jafnvel uppþota. Annar var lagður á í tíð Ríkharðs II á 14. öld og hinn í forsætisráðherratíð Margaret Thatcher á 20. öld.
Gervitungl
thumb|right|Eftirlíking af [[ERS 2-gervihnettinum]]
Gervitungl eða gervihnöttur er manngert tæki eða hlutur, sem komið hefur verið á sporbaug um stjarnfræðilegt fyrirbæri. Spútnik 1 er fyrsti gervihnötturinn en hann fór á braut um jörðu. Hlutir, sem fyrir slysni hafa komist á sporbaug um jörðina og ónýt gervitungl kallast geimrusl.
Tengt efni
Satélite (dixebra)
Ticino
Ticino (þýska: Tessin) er fimmta stærsta kantónan í Sviss með 2.812 km2. Hún er sú kantóna sem nær lengst í suður og er jafnframt eina kantónan þar sem ítalska er opinbert tungumál. Höfuðborgin er Bellinzona.
Lega og lýsing
Rúmlega helmingur af ummáli Ticino liggur með ítölsku landamærunum, í suðri, austri og vestri. Auk þess eru kantónurnar Wallis og Uri fyrir norðvestan og Graubünden fyrir norðaustan. Alparnir mynda stóran hluta kantónunnar. Hæsta fjallið er Adula (3.402 m). Lægsti punkturinn er yfirborð Lago Maggiore í 193 metra hæð. Ticino er þekkt fyrir Miðjarðarhafsloftslag og mikla ferðamennsku, sérstaklega í heilsubæjunum Locarno, Ascona og Lugano. Íbúar eru 238 þúsund, sem gerir Ticino að þrettándu fjölmennustu kantónu Sviss.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Ticino eru tvær lóðréttar rendur, rauð til vinstri og blá til hægri. Litirnir komu fyrst fram 1803, er Ticino varð opinberlega að kantónu en merking litanna var ekki skjalfest. Núverandi merki var tekið upp 1930.
Orðsifjar
Kantónan heitir eftir ánni Ticino, sem rennur um suðurhluta Sviss niður á Pósléttuna. Heitið kemur úr keltnesku og var upphaflega Tesin. Þetta merkir vatnsflaumur. Kantónan heitir enn Tessin (með tveimur s-um) á þýsku.
Söguágrip
thumb|Smíði Gotthard-ganganna, sem opnuð voru umferð 1980. Þau eru 17 km að lengd og tengja kantónurnar Uri og Ticino. Á miðöldum var héraðið stjórnað af hertogunum af Mílanó. Á 15. öld hertóku Svisslendingar ýmis svæði í viðleitni þeirra til að stækka landið, sérstaklega kantónan Uri. Árið 1500 hertóku kantónurnar Uri, Schwyz og Nidwalden stórt svæði innan núverandi marka Ticino, sem varð að nokkurs konar leppsvæði Sviss. 1798 hertóku Frakkar héraðið. Í fyrstu var óvíst hvort Napoleon myndi innlima héraðið Langbarðalandi á Ítalíu eða Sviss. Flestir íbúar vildu hins vegar sameinast Sviss og bjuggu þá til móttóið Liberi e Svizzeri (Frelsi og Sviss). Því varð Ticino formlega að kantónu í helvetíska lýðveldinu 1803. Samtímis hlaut hin nýja kantóna sína fyrstu stjórnarskrá, sem var endurgerð 1814 eftir fall Napoleons. Kantónan fékk ekki neina eiginlega höfuðborg, því stjórnin hélt sín þing til skiptis í borgunum Locarno, Lugano og Bellinzona. Eftir mikinn óróa, sem jaðraði við innanríkisátök, var ákveðið árið 1878 að borgin Bellinzona skyldi vera höfuðborg kantónunnar og skyldu þing eingöngu haldin þar, þrátt fyrir að sú borg væri langt frá því að vera stærst í kantónunni. 1938 heimtaði Benito Mussolini að Ticino yrði innlimuð Ítalíu. Til að tryggja yfirráð Ítalíu yfir kantónunni varð smíðuð innrásaráætlun en ýmsir atburðir á Ítalíu og í Evrópu urðu til þess að ekkert varð úr þessu. Mikið hefur borið á því síðan á 20. öld að íbúar flyttu frá inndölum til borga og bæja, þannig að margir dalir eru orðnir nær mannlausir.
Borgir
Stærstu borgir Ticino:
Efsta deild karla í knattspyrnu 1930
Árið 1930 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 19. skipti. Valur vann sinn 1. titil. Fimm lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur, Valur og ÍBV.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru leiknir á Melavellinum ''
Skoruð voru 48 mörk, eða 4,8 mörk að meðaltali í leik.
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
Kastorkirkjan í Koblenz
thumb|300px|Kastorkirkjan Kastorkirkjan er elsta kirkja borgarinnar Koblenz í Þýskalandi, enda reist á 9. öld. Kirkjan stendur á Deutsches Eck, tanganum sem slútir út í samflæði fljótanna Rín og Mósel. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO.
Madonnumynd
thumb|Madonna Eitt mesta listaverk kirkjunnar er Madonnumyndin, sem kennd er við heilaga Birgittu frá Svíþjóð (Brigitten-Madonna). Myndin var máluð síðla á 14. öld af bæheimskum listamanni. Á innskrift á bakhliðinni má lesa að það hafi verið Eleonóra, systir Karls V keisara, sem fór með málverkið til Danmerkur, en hún giftist Kristjáni III Danakonungi. Á 17. öld var málverkið eign biskupsins Otto Reinhold von Andrimot, en hann flutti það til Wetzlar í Þýskalandi. 1836 var málverkið flutt til Koblenz og síðan 1849 hangir það í Kastorkirkjunni þar.
Kastorbrunnurinn
1812 reistu Frakkar minnisvarða um sigursæla herför Napoleons til Rússlands á kirkjulóðinni. Minnisvarði þessi kallast Kastorbrunnurinn sökum þess hve hann líkist brunni að utan. Herförin misheppnaðist hins vegar, en minnisvarðinn var látinn standa.
Turku
100px|left thumb|right|200px|Staðsetning Turku í Finnlandi.
Turku á finnsku (Åbo á sænsku sem samsvarar Árbæ á íslensku) er elsta og fimmta stærsta borg Finnlands, en þar búa um 190.000 manns (árið 2019). Borgin stendur við mynni árinnar Aura í suðvesturhluta Finnlands og er hún miðpunktur þriðja stærsta þéttbýlissvæðis landsins, þar sem búa um 300.000 manns. Í Turku hafa rúmlega 5% íbúanna sænsku að móðurmáli. Vegna staðsetningarinnar er höfnin í Turku ein sú umferðarmesta í Finnlandi.
Játvarður 4.
thumb|200px|Játvarður 4. konungur Englands og lávarður Írlands.
Játvarður 4. (28. apríl 1442 – 9. apríl 1483) var konungur Englands frá 1461 til 1470 og svo aftur frá 1471 til 1483. Hann var djarfur og snjall herstjórnandi og tapaði aldrei orrustu. Játvarður var að mörgu leyti hæfur konungur þótt hann þætti stundum sýna dómgreindarbrest og naut mikill vinsælda meðal þegna sinna. Hann er sagður hafa verið hávaxnastur allra enskra konunga, 1,93 m á hæð, og hraustlegur og íþróttamannslegur á yngri árum en þreknaði mjög með aldrinum.
Rósastríðin
Játvarður var af York-ættinni, elsti sonur Ríkharðs Plantagenet, 3. hertoga af York. og konu hans Cecily Neville, og bróðir Ríkharðs 3., sem síðar varð konungur Englands.
Ríkharður hertogi var leiðtogi York-ættarinnar í Rósastríðunum og barðist um ensku krúnuna við Hinrik 6., sem var af Lancaster-ættinni. Hann féll í orrustunni við Wakefield daginn fyrir gamlársdag 1460. Játvarður tók við leiðtogahlutverkinu og náði um vorið völdum með hjálp frænda síns, Richard Neville, 16. jarlsins af Warwick. Þeir náðu London í sínar hendur á meðan Hinrik og drottning hans, Margrét af Anjou, sem var hinn raunverulegi stjórnandi Lancaster-manna, voru í Norður-Englandi. Játvarður var lýstur konungur 4. mars 1461, tæplega nítján ára að aldri, og krýndur um sumarið, eftir að þeir Warwick höfðu unnið stórsigur á Lancaster-mönnum.
Hjónaband og ósætti við Warwick
Játvarður var mikill kvennamaður og átti margar hjákonur en 1464 giftist hann á laun ekkju, Elísabet Woodville, sem tengdist Lancaster-ætt. Hún var nokkrum árum eldri en konungur en sögð fegursta kona Englands. Ástæðan fyrir leyndinni var að konungur vissi að hertoginn af Warwick, helsti ráðgjafi hans, yrði ekki ánægður, enda hafði hann haft í hyggju að láta konung giftast einhverri evrópskri prinsessu til að styrkja pólitísk tengsl.
Warwick varð þó að sætta sig við orðinn hlut en brátt fjölgaði mjög ættmennum drottningar við hirðina og systkini hennar, sem voru fjölmörg, giftust inn í ýmsar helstu valdaættir landsins. Warwick var ekki ánægður með að ættmenni drottningar hefðu áhrif á konunginn og gerði því uppreisn gegn honum ásamt bróður Játvarðs, Georg hertoga af Clarence. Her þeirra og her konungsins mættust í bardaganum við Edgecote Moor árið 1469, þar sem her Játvarðs beið ósigur og var hann tekinn til fanga skömmu síðar.
Richard af Warwick ætlaði sér að stjórna í nafni Játvarðs en hafði ekki nægan stuðnings til þess og sættist því við konunginn um stundar sakir. Árið 1470 gerðu þó Richard og Georg af Clarence aftur uppreisn sem mistókst og í kjölfarið flúðu þeir til Frakklands. Þar ákváðu þeir að ganga í lið með Hinriki 6. - eða öllu heldur Margréti drottningu - og fengu einnig liðsinni Loðvíks 11. Frakkakonungs. Um haustið tókst þeim að velta Játvarði úr stóli og endurreistu Hinrik 6. sem konung Englands þótt öll völd væru í raun í höndum tvímenninganna.
Játvarður flúði til Frakklands og leitaði hælis hjá Karli djarfa, hertoga af Búrgund, sem giftur var systur hans, en snéri aftur árið eftir og gekk bróðir hans, Georg af Clarence, þá í lið með honum. Játvarður mætti svo herjum Lancaster-ættarinnar í nokkrum bardögum og sigraði þá, í einum bardaganna féll Richard af Warwick. Lokabardaginn var svo orrustan við Tewkesbury 4. maí 1471 og þar féll Játvarður af Westminster, einkasonur Hinriks 6. Stuttu síðar dó Hinrik 6. í Lundúnaturni og var sagður hafa dáið úr harmi en líklegt er talið að Játvarður hafi látið koma honum fyrir kattarnef.
Síðustu æviár og dauði
Friður ríkti innanlands í Englandi síðustu tólf ríkisstjórnarár Játvarðar en heilsu hans fór hrakandi og um páskana árið 1483 veiktist hann svo illa að ljóst var að hann væri dauðvona. Af tíu börnum þeirra Elizabeth voru sjö á lífi, þar af tveir synir, Játvarður, sem var tólf ára, og Ríkharður hertogi af York, sem var tæplega tíu ára. Játvarður útnefndi Ríkharð hertoga af Gloucester, yngsta bróður sinn, sem tilsjónarmann með hinum verðandi konungi og dó síðan. Ríkharður hertogi var fljótur að senda bróðursyni sína í Lundúnaturn, fá þá lýsta óskilgetna og sjálfan sig konung, en til prinsanna ungu hefur ekki spurst síðan.
Dætur Játvarðar og Elísabetar sem upp komust voru Elísabet af York, sem giftist Hinrik 7. og varð Englandsdrottning; Cecily, sem á barnsaldri var trúlofuð Jakobi 4. Skotakonungi og síðar Alexander hertoga af Albany, föðurbróður hans; Anne, sem giftist Thomas Howard, hertoga af Norfolk og föðurbróður Önnu Boleyn; Catherine, sem á barnsaldri var trúlofuð Jóhanni af Aragóníu, einkasyni Ferdinands og Ísabellu, og Bridget, sem varð nunna. Játvarður átti einnig nokkur óskilgetin börn með hjákonum sínum.
Gadsden-fáninn
thumb|250px|Gadsden-fáninn
Gadsden-fáninn er sögulegur bandarískur fáni. Fáninn er gulur að lit með mynd af skröltormi þar sem hann liggur vafinn á grasi og vísar höfuð hans upp til að sýna að hann sé tilbúinn í átök. Fyrir neðan myndina eru skrifuð orðin Don't Tread on Me („ekki ganga á mér“). Fáninn er nefndur eftir bandaríska herforingjanum Christopher Gadsden (1724 – 1805) en hann hannaði fánann árið 1775 á meðan á bandarísku byltingunni stóð. Nú til dags er fáninn tákn frjálshyggju og oft tengt við Teboðshreyfinguna.
Tilkoma fánans
Gadsden gaf einnig þingi Suður-Karólínu í Charleston fánann þann 9. febrúar árið 1776.
Því meira sem nýlendurnar byrjuðu að samsama sig með samfélögum sínum og hugtakinu um frelsi urðu tákn sem voru sérstök fyrir Bandaríkjamenn sífellt vinsælli. Þar á meðal skröltormurinn, skallaörninn og indjánarnir. Þessir hlutir urðu svo táknrænir fyrir bandarísk gildi og samfélag.
Magnús Birgir Jónsson
Magnús Birgir Jónsson (fæddur 24. ágúst 1942 í Vestmannaeyjum) er íslenskur prófessor og doktor í búfjárrækt. Þá er hann einnig landsráðunautur í nautgriparækt (í hlutastarfi á móti Gunnfríði E. Hreiðarsdóttur) hjá Bændasamtökum Íslands.
Nám og störf
Magnús lauk búfræðiprófi frá Bændaskólanum á Hvanneyri 1960 og B.Sc.-prófi (framhaldsdeild) þremur árum síðar. Lokaverkefnið nefndist „Hagkvæmni djúpvinnslu frá jarðfræðilegu sjónarmiði“. Magnús fór þá út til Noregs til frekara náms og lauk doktorsprófi í landbúnaðarfræðum frá Landbúnaðarháskólanum að Ási árið 1969. Doktorsritgerð hans hét „Variasjonsårsaker i melkeavdråtten hos Islandske kyr“. Þá var hann einnig í námsdvöl við Landbúnaðarháskólann í Edinborg 1980.
Magnús var skólastjóri Bændaskólans á Hvanneyri á árunum 1972 til 1984 og aftur frá 1992 til 1999. Þá var hann rektor Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri (forvera Landbúnaðarháskóla Íslands) frá stofnun hans 2001 til 2004. Hann var ráðunautur hjá Búnaðarsambandi Suðurlands á árunum 1963 til 1964 og tilraunastjóri hjá sambandinu árin 1970 til 1972. Einnig starfaði hann sem sérfræðingur í kynbótum hjá Norges Pelsdyrlag (loðdýraræktarsamband Noregs). Á árunum 1990 til 1992 var hann forstöðumaður Hagþjónustu landbúnaðarins. Frá árinu 2005 hefur Magnús gengt stöðu prófessors við Landbúnaðarháskóla Íslands auk þess sem hann hefur starfað sem kennari um árabil, bæði í bænda- og framhaldsdeild. Frá sumrinu 2007 hefur hann einnig verið landsráðunautur í nautgriparækt í hlutastarfi.
Ólympíuleikvangurinn í Berlín
thumb|Ólympíuleikvangurinn í Berlín. Austurhlið og aðalinngangur. Ólympíuleikvangurinn í Berlín var reistur í tilefni Ólympíuleikana þar í borg 1936. Hann er enn í fullri notkun í dag, bæði fyrir knattspyrnu og frjálsar íþróttir. Leikvangurinn er jafnframt heimavöllur Hertha BSC.
Byggingasaga
Strax árið 1933 var ákveðið að reisa myndarlegan Ólympíuleikvang, þar sem Berlín var gestgjafi leikanna 1936. Í fyrstu töldu menn að hægt væri að nota eldri leikvang frá 1916, sem reistur var fyrir Ólympíuleikana þá. Þeir féllu hins vegar niður sökum heimstyrjaldarinnar fyrri. En Hitler vildi fá nýjan leikvang nær miðborginni. Framkvæmdir hófust 1934. Leikvangurinn er að hluta grafinn í jörðu, þannig að sjáanlegi hlutinn að utan sýnist frekar lítill. Hann var formlega opnaður samfara opnunarhátíð Ólympíuleikana 1936.
Leikarnir
thumb|Hitler mættur á Ólympíuleikana 1936 49 ríki sendu íþróttamenn á leikana. Þetta var metfjöldi þá, þrátt fyrir efasemdir manna í ýmsum löndum um að leikarnir gætu farið fram með sanngjörnum hætti í höfuðborg Hitlers. Ísland var einnig þátttakandi og sendi tólf íþróttamenn. Einn fremsti íþróttamaður leikanna var Bandaríkjamaðurinn Jesse Owens en hann vann fjögur gullverðlaun á leikunum í Berlín, sá fyrsti í sögunni sem afrekaði það. Þjóðverjar unnu þó flest gullverðlaun eða 33 alls.
Eftirstríðsárin
Ólympíuleikvangurinn skemmdist lítið í stríðinu. 1963 byrjaði knattspyrnufélagið Hertha Berlin að leika heimaleiki sína þar og hefur gert það síðan, með nokkrum hléum þó meðan félagið lék í neðri deildum. Fyrir HM í knattspyrnu 1974 var leikvanginum breytt lítilsháttar. Meðal annars voru stór skyggni sett á báðar langhliðar. Þó fóru aðeins þrír leikir fram á vellinum. 2000-2004 fóru fram viðamiklar breytingar á leikvanginum. Meðal annars fékk hann nýtt þak allan hringinn í kring. Aðeins miðjan stendur opin. Þá var spilað á vellinum í HM í knattspyrnu 2006. Úrslitaleikurinn fór fram þar.
Nýting
thumb|Ólympíuleikvangurinn er einn glæsilegasti leikvangur í Þýskalandi. Horfti til vesturs í átt að Glockenturm.
Drymou
Drymou (gríska: Δρύμου) er þorp í Paphos héraði á vestur- Kýpur sem er staðsett 3 km vestur af Fyti. Það er með um 100 íbúa og er staðsett í 500 metra hæð og umkringt villtum gróðri og kornrækt, ólífutrjám, víngörðum og möndlutrjám.
Demodókos (samræða)
Demodókos er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.
Oulu
100px|left thumb|Oulu. Oulu (sænska: Uleåborg) er borg og sveitarfélag með um 204.000 (2019) íbúa í Norður-Austurbotni í Finnlandi. Oulu er stærsta og mikilvægasta borg Norður-Finnlands og sjötta stærsta borg landsins. Fólksfjölgun í borginni er næstum sambærileg við stórþéttbýlissvæði Helsinki.
Rambald (verkfræði)
Rambald er búnaður með tvo snúningsása sem skerast hornrétt hvor á annan þannig að hann getur snúist frjálst í tvær áttir. Rambald er notað sem undirstaða eða stallur undir ýmsa hluti (svo sem áttavita) eða vélar, m.a. undir snúðu til að veita snúningsásnum tvær svigrúmsvíddir. Rambald er mikið notað til að gera handbærar tökuvélar stöðugar og draga úr hristingi sem myndast þegar gengið er með myndavélina.
Gordianus 3.
Marcus Antonius Gordianus (20. janúar 225 – 11. febrúar 244), þekktur sem Gordianus 3. var keisari Rómaveldis á árunum 238 – 244. Gordianus var dóttursonur Gordianusar 1. og systursonur Gordianusar 2..