cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sýslur Íslands
thumb|Sýsluskipting Íslands eins og hún var við afnám sýslanna sem stjórnsýslueininga 1988. Samliggjandi sýslur í sama lit voru sama lögsagnarumdæmi sýslumanns. Land kaupstaða er grálitað.|alt=|350x350px Sýslur Íslands eru fyrrverandi stjórnsýslueiningar á Íslandi sem eru ekki lengur opinberlega í gildi. Sýslur voru umdæmi sýslumanna sem fóru með framkvæmdavald í héraði allt frá því að Ísland gekk undir stjórn Noregskonungs á 13. öld. Sýslumörk festust smám saman í sessi og á fyrri hluta 17. aldar voru sýslurnar 19 talsins. Sýslum var svo ýmist skipt upp eða þær sameinaðar en þær voru 23 talsins þegar þær voru afnumdar sem stjórnsýslueiningar. Á 9. áratug 20. aldar voru gerðar miklar breytingar á sveitarstjórnum og hlutverkum sýslumanna sem leiddu í raun til þess að hin hefðbundna sýsluskipting hafði ekki lengur neitt stjórnsýslulegt gildi.
Þrátt fyrir að sýslurnar hafi fallið niður sem stjórnsýslueiningar þá hafa þær lifað áfram í daglegu tali þegar vísað er til tiltekinna landsvæða.
Upphaf sýsluskipunar
[[Mynd:Sýslur 1703.svg|thumb|Sýsluskipan á árinu 1703 þegar manntal var tekið á Íslandi.Listi yfir sýslur
1. Gullbringusýsla
2. Kjósarsýsla
3. Borgarfjarðarsýsla
4. Mýrasýsla
5. Hnappadalssýsla
6. Snæfellsnessýsla
7. Dalasýsla
8. Barðastrandarsýsla
9. Vestur-Ísafjarðarsýsla
10. Norður-Ísafjarðarsýsla
12. Húnavatnssýsla
13. Skagafjarðarsýsla
15. Þingeyjarsýsla
16. Norður-Múlasýsla
18. Suður-Múlasýsla
19. Austur-Skaftafellssýsla
20. Vestur-Skaftafellssýsla
21. Vestmannaeyjasýsla
22. Rangárvallasýsla
23. Árnessýsla]] Þegar Ísland gekk undir Noregskonung á 13. öld þurfti konungur umboðsmenn á landinu til að fara með vald sitt og komu þá til sögunar ný embætti hirðstjórar og sýslumenn. Þess er getið í Gamla sáttmála sem sagður vera frá árinu 1262 að íslenskir höfðingjar hafi sett það sem skilyrði fyrir því að gangast undir vald konungs að sýslumenn yrðu íslenskir og af þeim höfðingjaættum sem áður höfðu farið með goðorðin. Settar hafa verið fram efasemdir um að þessi texti Gamla sáttmála sé í raun frá 13. öld en ljóst er að í framkvæmd fór konungur eftir þessu og skipaði einungis Íslendinga sem sýslumenn. Orðið sýsla merkir í raun verk, vinnu eða athöfn sem maður innir af hendir fyrir sjálfan sig eða annan. Sýslumaður var því sá embættismaður sem innir eitthvað af hendi fyrir konung. Slíkir embættismenn þekktust fyrir í Noregi og Danmörku. Menn höfðu sýslu með ákveðnum landshlutum og hugtakið var þá einnig notað til að vísa til landssvæðis sem sýslumaður hafði sýslu með. Sýslumanna var getið í Járnsíðu og Jónsbók en þar var þó ekki getið um stærð og staðarmörk sýslanna. Í upphafi konungsstjórnar á Íslandi hafa sýslur verið mjög stórar, náð yfir heila landsfjórðunga eða jafnvel fleiri en einn fjórðung. Sýsluskiptingin var lengi á reiki, sýslur misstórar og aðallega mótaðar af samkomulagi hvers og eins sýslumanns við konung eða hirðstjóra. Smátt og smátt fóru þær þó að taka á sig fastmótaðri mynd, m.a. með tilliti til þeirra rökréttu landslagsmarka sem hin forna skipting landsins í héraðsþing hafði áður byggt á en það var ekki fyrr en á síðari hluta 16. aldar sem að sýslurnar voru komnar með þau nöfn og staðarmörk sem héldust í tiltölulega föstum skorðum eftir það. Á síðari hluta 17. aldar voru allt að 24 sýslumenn í landinu.
Tekið var manntal á Íslandi árið 1703 og voru þá 23 sýslumenn á Íslandi sem fengu það hlutverk að skila skýrslu úr sinni sýslu um alla menn sem þar fundust fyrir.
Sýslurnar
Sýslurnar voru 23 talsins.
Kaupstaðir
Auk sýslnanna voru 24 sjálfstæðir bæir, kaupstaðir.
Gísli Rúnar Jónsson - Blessað stríðið sem gerði syni mína ríka
Gísli Rúnar Jónsson - Blessað stríðið sem gerði syni mína ríka er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1977. Á henni flytur Gísli Rúnar Jónsson og félagar gamanefni og lög um seinni heimsstyrjöldina þar sem hernámsárin á Íslandi eru lofsungin. Magnús Ingimarsson útsetti alla tónlist á plötunni, stjórnaði hljómsveitarundirleik og lék jafnframt á orgel og píanó allsstaðar þar sem til þess heyrist (einnig þar sem það er mjög veikt) nema í lögunum Upphaf stríðsins og Lok stríðsins (Árni Elfar). Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni h.f. Tæknimaður var Sigurður Árnason, sem jafnframt annaðist hljóðblöndun ásamt Gísla Rúnari. Hönnun og útlit á albúmi: Gísli Rúnar. Ljósmyndari: Kristján Ólafsson. Útlitsteikning: Bjarni Jónsson. Koparstunga: Björgvin F. Magnússon. Prentun: Grafík
Aðrir
Aðrir hljóðfæraleikarar voru: Alfreð Alfreðsson og Guðmundur R. Einarsson á trommur og eldspýtur, Axel Kristjánsson á bassa, Árni Scheving á bassa, sylofón og vibrafón og Birgir Karlsson á gítar, banjo, mandolín og hurð ásamt ótölulegum fjölda annarra hljóðfæraleikara úr Sinfóníuhljómsveit Íslands.
Leiðarreikningur
Leiðarreikningur er notaður þar sem þörf er á leiðsögn milli staðarákvarðana í leiðsögutækjum flugvéla, skipa og bifreiða, meðal annars vegna takmarkana GPS-kerfisins. Leiðarreikningur er líka notaður til að finna ágiskaðan stað í vélmennastýringum og tölvuleikjum þar sem leikurinn fer fram í rauntíma á Internetinu.
Á sjó og í flugi þarf að leiðrétta stefnu fyrir drift (vindi) og á sjó auk þess fyrir reki (straumum og sjávarföllum).
Byggingafræði
Byggingafræði er nám til bakkalárgráðu sem blandar saman ýmsum atriðum úr byggingalist (arkitektúr), byggingartækni, og stjórnun. Námið er að danskri fyrirmynd.
Saga
Fræðigreinin byggingafræði á rætur að rekja aftur til loka 19. aldar. Upphaf Byggingafræði er miða við stofnun námsbrautar í Danmörku árið 1882, þar hófst kennsla efnisfræði og teikningu fyrir húsasmíðameisturum. Þetta var svar við kröfu byggingariðnaðarins á þeim tíma, um að brúa þyrfti bilið sem olli oft á tíðum misskilningi milli hönnuða og iðnaðarmanna. Árið 1934 fengu danskir byggingameistaraskólar að útskrifa byggingafræðinga eftir 2½ árs nám, en árið 1960 urðu til svokallaðir byggingafræðiskólar. Byggingafræðingnum var ætlað það hlutverk að sinna samskiptum og efla skilning á milli iðnaðarmanna og hönnuða. Hann skyldi vera iðnmenntaður til að skilja iðnaðarmenn en hafa einnig góða þekkingu á á öllum þáttum bygginga: hönnun, skipulagningu og útfærslum til þess að skilja tungumál hönnuða. Á sjöunda áratug síðustu aldar hófu íslenskir iðnaðarmenn að sækja sér framhaldsmenntun í húsahönnun til Danmerkur. Einkum voru þessir nemendur með bakgrunn sem sveinar í húsasmíði og múriðn. Þessir nemendur fengu að lokinni útskrift danska starfsheitið bygningskonstruktør. Árið 1967 var námið lengt í 3½ árs nám og árið 1978 fékkst íslenska starfsheitið byggingafræðingur flokkað sem lögverndað starfsheiti og réttindi byggingafræðings til að árita aðaluppdrætti var samþykkt. Þessum árangri má þakka þeirri miklu vinnu sem þáverandi stjórn Byggingafræðingafélags Íslands lagði í að fá byggingfræði metna á jafns við réttindi byggingkonstruktør í Danmörku.
Árið 2001 var inntökuskilyrðum í byggingafræði breytt í Danmörku. Iðnmenntun var ekki lengur skilyrði, því stúdentspróf veitti nú jafnan inngöngurétt. Í framhaldinu var námið viðurkennt sem nám til bakkalárprófs líkt og önnur grunnnám á háskólastigi þar í landi. Í áranna rás hefur starfsgreinin þróast og breyst í takt við breyttar kröfur byggingaiðnaðarins og í dag er námið fjölbreytt og spannar breiðara svið en flest önnur nám innan byggingageirans.
Réttindi
Nemandi með iðnmenntun á byggingarsviði öðlast sjálfkrafa réttindi til meistarabréfs í viðkomandi iðngrein að loknu námi í byggingafræði. Að námi loknu hlýtur nemandinn bakkalárgráðu í byggingafræði og uppfyllir skilyrði til að hljóta lögverndaða starfsheitið byggingafræðingur, sem skilgreint er af atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Byggingafræðingar eiga möguleika á að verða löggildir mannvirkjahönnuðir að uppfylltum skilyrðum og að undangengnum starfstíma, námskeiði og prófi á vegum Mannvirkjastofnunar. Geta þeir þá starfað sem sjálfstæðir hönnuðir með réttindi til að skila inn aðal- og séruppdráttum.
Byggingafræðingafélag Íslands
Byggingafræðingafélag Íslands (BFÍ) er hagsmunafélag sem gætir að hagsmunum byggingafræðinga, eflir samstarf þeirra, kynnir félagið út á við og stuðlar að aukinni fræðslu og endurmenntun félaga. Markmið félagsins er einnig að efla og bæta allt er snýr að mannvirkjagerð og umhverfi þeirra.
Saga félagsins
Árið 1967 var fundað á Hótel Loftleiðum og þar stofnað Félag tækniarkitekta. Í fundargerð frá þeim fundi kemur fram að menn hafi verið hræddir um að til málshöfðunar gæti komið vegna notkunar orðsins arkitekt, en að rétt væri að láta á það reyna. Síðar sama ár barst bréf frá iðnaðarmálaráðuneytinu þar sem því var hafnað að þeir sem á dönsku kölluðust bygningskonstruktører, fengju að nota starfsheitið tækniarkitekt. Á þessum tíma lá fyrir hjá Alþingi frumvarp til byggingarlaga, þar sem átti í fyrsta skipti að setja inn þau starfsheiti sem öðlast réttindi til að árita aðaluppdrætti. Eftir fund sem þrír félagar sátu með iðnaðarmálaráðherra var niðurstaðan sú að til þess að eiga möguleika á að fá lögverndað starfsheiti inn í ný byggingarlög, væri rétt að hætta við notkun starfsheitisins tækniarkitekt. Ráðherra ítrekaði afstöðu ráðuneytisins vegna andstöðu Arkitektafélags Íslands en lofaði stuðningi við starfsheitið byggingafræðingur. Þann 6. janúar 1968 var haldinn félagsfundur hjá Félagi tækniarkitekta og samþykkt að stofna Félag byggingafræðinga. Þennan dag var BFÍ stofnað af 14 ungum mönnum eftir mikla vinnu og þrautseigju. Félaginu voru sett lög og kosið var í stjórnir. Á næstu árum fólust störf félagsins aðallega í því að fá starfsheitið byggingafræðingur lögverndað og að þeim veittust réttindi til að árita aðaluppdrætti. Þessi réttindi fengust að lokum samþykkt í byggingarlögum nr. 54/1978. Þrátt fyrir samþykktina á lögunum frá árinu 1978 var baráttunni ekki lokið. Árin 1986 og 1987 voru mikil átakaár í sögu félagsins. Arkitektafélags Íslands hafði barist fyrir því í mörg ár að löggjafinn svipti byggingafræðinga réttindum þeirra til að árita aðaluppdrætti, af þeim sökum að menntun þeirra uppfyllti ekki kröfur og að þeir væru þar með ekki til þess hæfir. Arkitektafélags Íslands tapaði málinu bæði fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og í Hæstarétti Íslands. Barátta byggingafræðinga fyrir bættum kjörum á vinnumarkaði hefur haldið áfram frá þessum tíma. Byggingafræðingafélag Íslands er þeirra hagsmunagæsluaðili skv. lögum félagsins ásamt SFB.
Stéttarfélag byggingafræðinga
Stéttarfélag byggingafræðinga (SFB) var stofnað árið 2004. Félagið er með þjónustusamning við Verkfræðingafélag Íslands um rekstur félagsins og þjónustu við félaga. SFB semur um kaup og kjör fyrir byggingafræðinga og gætir hagsmuna þeirra ásamt Byggingafræðingafélaginu.
Háhitasvæði
thumb|Ísland er á flekaskilum Háhitasvæði eru svæði þar sem hiti á 1 km dýpi er yfir 200°C en lághitasvæði þau svæði þar sem hámarkshiti er undir 150°C á sama dýpi.
Uppruni orkunnar
Hitastig í miðju jarðar í kjarna hennar er um 7000°C. Uppruni þessa hita er tvíþættur. Sú orka sem átti þátt í myndun jarðarinnar fyrir 4600 milljónum ára umbreyttist í varma. Hins vegar myndast varmi í möttli og jarðskorpu vegna klofnunar geislavirkra samsæta á borð við þóríum 232Th, úraníum 238U og kalíum 40K0 og berst hann til yfirborðsins með varmaburði og varmaleiðni.
Saga jarðhitanýtingar
Talið er að maðurinn hafi öldum saman nýtt sér jarðhita til að mæta ýmsum þörfum. Þar má nefna notkun til baða, þvotta, matseldar og iðnaðar. Ein frægasta laugin á Íslandi er líklega Snorralaug. Þá bendir ýmislegt til þess að jarðhiti hafi verið notaður til ylræktar til dæmis í Hveragerði og á Flúðum. Eins og nafn þeirra bendir til, voru Þvottalaugarnar í Laugardalnum lengi vel notaðar til þvotta og upp úr 1930 var farið að nota þær til húshitunar. Laugardalurinn telst þó til lághitasvæða. Þegar olíukreppa skall á árið 1970 hófst mikil vinna við að finna orkugjafa sem leysti olíu og kol af hólmi til kyndingar. Í dag eru opinberar hitaveitur á fjórða tug og litlar sveitahitaveitur tæplega tvö hundruð.
Ítalir voru fyrstir til að nýta jarðhita til raforkuframleiðslu en þá var gufuvél tengd við rafal sem framleiðir rafmagn. Í kjölfarið var fyrsta jarðhitavirkjun heims reist þar með 250 W|kW afköstum. Í dag er afl virkjunarinnar rúmlega 700 MW og til stendur að stækka hana í 1200 MW. Íslendingar hafa lengi verið í fremstu röð hvað varðar jarðhitarannsóknir og jarðhitanýtingu. Á Íslenskum orkurannsóknum (ÍSOR) og forvera þeirra Orkustofnun fara fram víðtækar jarðhitarannsóknir og þar er Jarðhitaskóli Sameinuðuþjóðanna til húsa.
Raforkuframleiðsla
thumb|Þversnið dæmigerðs háhitasvæðis thumb|Einföld mynd af jarðhitavirkjun Á háhitasvæðum er styrkur uppleystra efna í jarðhitavatni töluvert meiri en á lághitasvæðum og fer hann almennt eftir jarðfræðilegum eiginleikum svæðanna og lekt berggrunns hver efnin eru og í hve miklum mæli þau finnast. Magnið eykst eftir því sem hitastig vatnsins er hærra. Algengustu efnin í jarðhitavatni eru kísill Si, natríum Na, kalíum K, magnesíum Mg, járn Fe, klór Cl og flúor F. Það er hins vegar styrkur koldíoxíðs CO2, brennisteinsvetnis H2S og vetnis H2 í vatninu sem gerir það að verkum að vatnið er súrt og því erfitt að nýta það til neyslu. Því er algengast að á háhitasvæðum séu vatnið og gufan nýtt til raforkuframleiðslu og eru fjórar gerðir virkjana algengastar.
Eins þreps gufuvirkjun
Í þessa tegund virkjunar er ýmist notað heitt jarðvatn undir miklum þrýstingi eða vatn sem hefur orðið að gufu á leið sinni að yfirborðinu. Þá er yfirleitt um vatnsgufu að ræða við 155-165°C og 0,5-0,6 MPa þrýsting. Vatninu er breytt í gufu (e. flashing) og gufan skilin frá því vatni sem eftir verður og líkt og í þurrgufuvirkjun notuð til að keyra hverfil sem svo knýr rafal. Í fyrra tilfellinu, með vatn við háan þrýsting er nauðsynlegt að nota búnað sem leiðir til uppgufunar og skilur jafnframt gufu frá vatni. Fyrir vatn sem þegar hefur orðið að gufu er búnaður settur upp fyrir framan hverfilinn til þess að koma í veg fyrir að vatn komist í hann. Að lokum er affallsvatninu dælt niður í jörðina. Ef ekkert vatn fer til spillis eru um 85% framleidds massa skilað aftur í jarðhitakerfið miðað við einungis um 15% í þurrgufuvirkjun.
Tveggja þrepa gufuvirkjun
Tveggja þrepa virkjun er, eins og nafnið gefur til kynna, eins þreps virkjun að viðbættu einu þrepi. Það vatn sem ekki verður að gufu í fyrra þrepinu er leitt í lágþrýstitank. Þrýstifallið verður til þess að gufa myndast og hún keyrir annan hverfil. Vatnið úr borholunni nýtist mun betur og því eykst framleitt afl um 20-25% miðað við eins þreps virkjun. Þar sem búnaðurinn er flókari er stofn- og viðhaldskostnaður hærri en ella. Þetta er jafnframt algengasta tegund jarðhitavirkjana í dag. Hellisheiðarvirkjun er dæmi um tveggja þrepa gufuvirkjun.
Tvívökva gufuvirkjun
Slík virkjun nýtir annan vökva með lægra suðumark en vatn, oft bútan C4H10 eða pentan C5H12. Varmaskiptir flytur varmaorku jarðhitavatnsins yfir í vinnsluvökvann sem þenst út og verður að gufu sem svo knýr hverfil líkt og í virkjunum sem þegar hefur verið minnst á. Vatnið sjálft kemst aldrei í snertingu við búnaðinn og því hentar þetta ferli vel á háhitasvæðum þar sem töluvert magn er uppleystra efna. Tæringu er haldið í lágmarki og þar af leiðandi viðhaldskostnaði einnig. Þetta ferli er hins vegar orkufrekt: um 30% framleidds afls fara í viðhalda þrýstingi jarðhitavatns og auka þrýsting vinnsluvökva. Einungis um 100 tvívökvavirkjanir voru starfandi árið 2004.
Umhverfisáhrif
Óhjákvæmilegt er að rask verði við borun og uppsetningu virkjunar. Framkvæmdir hafa víðtæk áhrif á jarðlög, vatnsborð, gróður, lífríki og umhverfi bæði ofan og neðanjarðar. Þá fylgir borun og prófunum töluverð hávaðamengun, en hávaði í 10 m fjarlægð frá blásandi borholu er um 120-130 dB. Hávaði frá virkjun í vinnslu er hins vegar álíka og frá öðrum orkuverum.
Útlitsbreytingar á yfirborði, bæði tímabundnar og varanlegar, geta orðið vegna jarðhitavirkjana. Nátturlegar laugar og hverir og önnur sérkenni hvers háhitasvæðis fyrir sig geta horfið eða skemmst en reynt er að koma í veg fyrir varanleg spjöll.
Sjónmengun vegna jarðhitavirkjana felst að mestu leyti í mannvirkjum og vegum við virkjanasvæði og er hún óhjákvæmileg. Vinnsla fer hins vegar að mestu fram neðanjarðar og dreifikerfi eru það einnig.
Mengun frá jarðhitavirkjunum hlýst mestmegnis af efnalosun uppleystra gasa í jarðgufu á borð við koldíoxíð CO2 og brennisteinsvetni H2S en einnig vetni H2, metan CH4 í minna mæli. Útblástur þessara gastegunda er þó mun minni en frá orkuverum sem brenna jarðefnaeldsneyti. Á sumum háhitasvæðum finnst vottur af þungmálmum, ýmissa salta og karbónat efna í jarðhitavatninu en eins og áður hefur komið fram er meirihluta affalsvatns dælt aftur niður í jörð og því gætir áhrifa þeirra lítið sem ekkert í umhverfi virkjana.
Nýting jarðhita á Íslandi
thumb|Kröflustöð thumb|Nesjavallavirkjun
Þó nokkrar jarðhitavirkjanir sem framleiða rafmagn eru starfræktar á Íslandi. Þar má nefna jarðgufuvirkjun í Bjarnarflagi sem Landsvirkjun rekur og nemur orkuvinnsla hennar 18 GWh á ári. Í Kröflustöð er raforkuframleiðsla 60 MW með fullu afli. Nesjavallavirkjun framleiðir 120 MW af rafmagni. Vert er loks að nefna Svartsengi sem Hitaveita Suðurnesja rekur en þar er framleiðslugetan er 75 MW. Nýjasta jarðhitavirkjunin á Íslandi er á Hellisheiði og framleiðir hún í dag 214 MW.
Jafar snýr aftur
The Return of Jafar er bandarísk teiknimynd, framleidd af Walt Disney Pictures og sjálfstætt framhald á myndinni Aladdín frá sömu framleiðendum. Hún var frumsýnd árið 1994 og var fyrsta teiknimyndin í sjónvarpsseríu byggðri á myndinni Aladdín.
1924
thumb|right|Auglýsingaplakat fyrir kvikmyndina Hadda Padda. thumb|right|Bandaríkjamaðurinn [[Johnny Weissmuller og Hawaii-búinn Duke Kahanamoku voru tveir mestu sundkappar Ólympíuleikanna í París.]] Árið 1924 (MCMXXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Geum canadense
Geum canadense er jurt af rósaætt ættuð austan Klettafjalla í Norður-Ameríku.
Irmingerstraumurinn
Irmingerstraumurinn er hafstraumur suðvestur af Íslandi. Irmingerstraumurinn er grein af Norður-Atlantshafsstraumnum sem snýr til vesturs við Ísland og síðan til norðurs eftir vesturströnd landsins þar sem hann blandast við Austur-Grænlandsstrauminn og sveigir til suðurs. Irmingerstraumurinn ber hlýjan, saltan sjó frá Golfstraumnum inn í Grænlandssund og norður fyrir Ísland með minni grein sem heitir Austur-Íslandsstraumurinn.
6. nóvember
6. nóvember er 310. dagur ársins (311. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 55 dagar eru eftir af árinu.
995
995 (CMXCV í rómverskum tölum)
Taurulla
thumb|Taurulla Taurulla er handsnúið eða rafknúið verkfæri ætlað til að vinda vatn úr blautum þvotti eða til að slétta þvott. Frá fornu fari hafa ýmsar aðferðir verið notaðar til að slétta og pressa efni. Víkingar notuðu  rúnnað gleráhald til þess að strjúka yfir efni til að slétta þau. Einnig var notað nokkurs konar kefli sem klæðinu var vafið um og svo strokið yfir og þrýst á með fjöl. Í taupressum voru svo stærri klæði og lín pressað flöt á milli tveggja laga.
Á bakhlið 50 króna peningaseðli er mynd ask, straukefli og fleira.
Gloria Steinem
Gloria Marie Steinem (/ˈstaɪnəm/; fædd 25. mars 1934) er bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti. Hún varð landsþekkt um Bandaríkin sem femínisti á 7. og 8. áratugunum.
Hún vann lengi sem dálkahöfundur hjá New York Magazine og síðar stofnaði hún tímaritið Ms. ásamt öðrum femínistum.
Jaworzno
150px|right 150px|right Jaworzno er sveitarfélag í Suður-Póllandi þar sem búa 96,600 manns (2005). Bærinn er staðsettur í Sílesíuhéraði (síðan 1999), en áður var hann í Katowice-héraði (1975–1998).
Rafney
Rafney er íslenskt kvenmannsnafn.
Gloria Steinem
Frá maí 2018 hefur Steinem ferðast um heiminn sem viðburðaskipuleggjandi og fyrirlesari, ásamt því að vera talsmaður jafnréttismála í fjölmiðlum.
Æviágrip
Steinem fæddist 25. mars 1934 í Toledo, Ohio.
Árið 1963, þegar hún var að skrifa grein fyrir tímaritið Show, þá vann hún sem Playboy kanína í Playboy klúbbnum í New York. Greinin birtist síðar árið 1963, "Saga kanínunar", greinin snérist um hvernig komið var fram við konur á þessum klúbbum. Steinem er stolt af vinnu sinni sem sýndi fram á óréttlátu vinnuaðstæður kvennanna, ásamt kynferðislegu kröfunum sem þær þurftu að uppfylla, sem var ekki löglegt. Eftir útgáfu greinarinnar fékk hún ekki vinnu sem blaðamaður, í hennar eigin orðum, þá var hún orðin kanína - og það skipti ekki máli
Ysta
Sagt er að eggjahvítuefni ysti þegar það verður stíft (vanalega vegna þess að það er hitað upp, látið súrna, eða ákveðnum gerlum bætt út í það). Sögnin er ópersónuleg og tekur frumlag í þolfalli (eggjahvítuna ystir), og er dregið af orðinu ostur. Matur er gjarnan látinn ysta, til dæmis má nefna kotasælu, og að þegar egg eru spæld og hvítan verður stíf og hvít, þá ystir hana. Sömuleiðis er broddur látinn ysta þegar ábrystir eru matreiddar. Þegar eggjahvítuefni, einkum úr mjólk, hefur yst, þá er stundum talað um að þá sé orðinn til ystingur.
Tonn
Tonn er mælieining massa og jafngildir 1.000 kílógrömmum, það er 1 tonn = 1000 kg. Tonn er ekki SI-mælieining en notkun þess er samþykkt innan SI-kerfisins. Rétt heiti á þessu magni innan SI-kerfisins væri *megagramm (Mg). Táknið fyrir tonn er t.
Metrische Tonne Megagrammo Megagram Megagram Tonne 公噸
Lyallia caespitosa
Lyallia caespitosa er plöntutegund sem var fyrst lýst af J.D. Hooker, og fékk sitt núverandi nafn af B.L. Nyananyo og V.H. Heywood. Hún er frá Suðureyju á Nýja-Sjálandi.
Hreyfiorka
thumb|220px|Vagnar [[rússíbani|rússíbana ná hámarks hreyfiorku í neðstu stöðu brautarinnar. Þegar vagnarnir fara upp næstu brekku verður hreyfiorkan að stöðuorku vegna þyngdaraflsins. Summa hreyfiorku og stöðuorku í kerfinu helst óbreytt ef áhrif núnings eru hverfandi.]] Hreyfiorka er orka sem hlutur býr yfir sökum hreyfingar sinnar. Hún er skilgreind sem sú vinna sem þarf til að koma kyrrstæðum hlut af ákveðnum massa á tiltekna hreyfingu. Til að hluturinn geti staðnæmist aftur þarf að beita hann sömu vinnu í neikvæða stefnu. SI-mælieining hreyfiorku er júl [J] þar sem júl er:
Í sígildri aflfræði er hreyfiorka hlutar af massa m á hraðanum v gefin með formúlunni:
Brigitte Bierlein
Í lok maí árið 2019 skipaði Alexander Van der Bellen, forseti Austurríkis, Bierlein kanslara utanþingsstjórnar eftir að ríkisstjórn Sebastians Kurz sprakk í kjölfar hneykslismála. Áætlað var að hún yrði kanslari þar til nýjar kosningar voru haldnar í september. Vegna langra stjórnarmyndunarviðræða gegndi hún embættinu fram í janúar 2020. Bierlein er fyrsta konan sem hefur orðið kanslari Austurríkis.
Samtök herskálabúa
Samtökin leystust svo upp um 1960 þegar tók að fættast um bragga og braggahverfi.
Brigitte Bierlein
Æviágrip
Bierlein gekk í skóla í Vín og útskrifaðist úr gagnfræðiskóla árið 1967. Hún nam lögfræði við Vínarháskóla og útskrifaðist með doktorsgráðu árið 1971.
Starfsferill
Brigitte Bierlein tók dómarapróf árið 1975 og varð hverfisdómari í miðhluta Vínarborgar og við glæpadómstól borgarinnar. Frá 1977 var hún fylkissaksóknari, síðan starfsmaður í dómsmálaráðuneytinu og loks starfsmaður hjá ríkissaksóknara Vínarborgar. Frá árinu 1990 til 2002 var hún starfsmaður hjá skrifstofu saksóknara við hæstarétt landsins.
Árið 2003 var Bierlein útnefnd varaforseti stjórnlagadómstóls Austurríkis og árið 2018 varð hún forseti hans. Hún var fyrsta konan til að gegna báðum embættunum.
Þann 30. maí árið 2019 tilkynnti Alexander Van der Bellen, forseti Austurríkis, að hann hefði valið Bierlein til að leiða utanþingsstjórn. Van der Bellen kallaði stjórn hennar „traustsríkisstjórn“ (þýska: Vertrauensregierung) sem ætti að sitja fram að kosningum í september. Tilkynningin kom í kjölfar þess að stjórn Sebastians Kurz féll fyrir vantrauststillögu á austurríska þinginu. Kurz hafði þá slitið stjórnarsamstarfi sínu við austurríska Frelsisflokkinn og kallað til nýrra kosninga vegna myndbands sem birt var af Heinz-Christian Strache, formanni Frelsisflokksins, að lofa ríkisverkefnum í skiptum fyrir fjárstyrki árið 2017. Van der Bellen hafði fengið samþykki flokksforingjanna Norberts Hofer, Pamelu Rendi-Wagner og Sebastians Kurz fyrir útnefningunni á Bierlein.
Bierlein gegndi kanslaraembættinu þar til stjórnarmyndunarviðræðum lauk þann 7. janúar 2020 og Kurz varð aftur kanslari.
Cádiz CF
Cádiz Club de Fútbol, S.A.D.,oftast þekkt sem Cádiz, er spænskt knattspyrnufélag með aðsetur í Cádiz í Andalúsíuhéraði á Spáni. Félagið var stofnað árið 1910, þeir spila í La Liga, og spila heimaleiki sína á Estadio Ramón de Carranza.
Dóra
Dóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Hnjótafjall
thumb|Hnjótafjall.Neðri-Hnjótar og Heljardalsheiði til vinstri. Efri-Hnjótar, Skallárdalur og Unadalsjökull til hægri Hnjótafjall í Svarfaðardal er formfagurt fjall, sem rís til himins innst í dalnum milli Heljardalsheiðar og Skallárdals. Fjallstindurinn sem blasir við neðan úr dal er um 1000 m hár en innar eru hærri hnjúkar, sá hæsti er um 1130 m. Fjallið er fallega píramídalaga eins og það horfir við úr byggð í Svarfaðardal en í raun er það aflangur hryggur og það kemur í ljós þegar farnir eru fjallvegirnir sitt hvoru megin við það, Heljardalsheiði og Unadalsjökull. Fjallshlíðarnar að sunnan og norðan í fjallinu nefnast Efri- og Neðri-Hnjótar. Orðið hnjótur merkir ójafna eða þúfa. Hólar eða þústir sem standa upp úr snjó eru einnig oft nefndir hnjótar.
Hnjótafjall er að mestu gert úr blágrýtislögum og þunnum setlögum á milli þeirra. Bergið er 9-10 milljón ára gamalt og frá míósen tímabilinu á tertíer. Best er að ganga á Hnjótafjall frá brúnni yfir Skallá og upp hálsinn og fjallsöxlina sem gengur austur frá tindinum en það er þó ekki auðveld ganga. Mynd af Hnjótafjalli prýðir forsíðuna á bók Bjarna E. Guðleifssonar um Svarfaðardalsfjöll.
Framsund
thumb|right|Kort sem sýnir Framsund Framsund er sundið milli Svalbarða og Grænlands í Grænlandshafi. Sundið er dýpsta tengingin milli Norður-Íshafsins og Norður-Atlantshafs (Grænlandshafs og Noregshafs) og þar eru mest sjávarskipti milli hafanna. Hlýr atlantssjór berst norður með Vestur-Svalbarðastraumnum og kaldur pólsjór suður með Austur-Grænlandsstraumnum.
Framsund dregur nafn sitt af norska skipinu Fram sem Fridtjof Nansen notaði til að kanna Norðurheimskautið.
Hera Hjartardóttir
thumb|300px|Hera Hjartardóttir, 2010 Hera Hjartadóttir eða Hera (fædd 1. apríl 1983) er íslenskur tónlistarmaður en er búsett á Nýja Sjálandi. Hún söng upphaflega aðeins á ensku en hefur þó einnig samið og sungið lög á íslensku.
Hera spilar oftast nær frumsamda tónlist í trúbadorastíl, ein með gítar eða með annan gítarleikara með sér en einnig hefur hún sungið lög eftir Megas og Bubba Morthens svo eitthvað sé nefnt.
Sandri
Sandri er íslenskt karlmannsnafn.
Bestla
Bestla Bölþornsdóttir er móðir Óðins og forn hrímþurs í norrænni goðafræði. Faðir hennar var Bölþorn sem einnig var hrímþurs. Hún var móðir þeirra Óðins, Vila og Vé sem hún eignaðist með Bor, syni Búra sem var frumgoðið.
Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis
Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis (Á ensku: Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms), betur þekktur sem Mannréttindasáttmáli Evrópu (MSE), er þjóðréttarsamningur sem undirritaður var af fulltrúum á ráðherrafundi Evrópuráðsins 4. nóvember 1950.
Ísland undirritaði sáttmálann árið 1950. Hann var þó ekki formlega lögtekinn fyrr en árið 1994 í kjölfar tveggja dóma þar sem Mannréttindadómstóll Evrópu hafði dæmt íslenska ríkinu í óhag og gagnrýnt íslenska löggjöf. Annar dómanna féll í máli Þorgeirs Þorgeirsonar gegn íslenska ríkinu 1992.
Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn
thumb|Staðsetning. thumb|Loch Lomond. Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn (enska: Loch Lomond and The Trossachs National Park, gelíska: Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn is nan Tròisichean) er þjóðgarður í Skotlandi sem er umhverfis Loch Lomond-vatn og nágrenni. Hann er fyrsti þjóðgarður landsins og var stofnaður árið 2002. Stærð hans er 1.865 km2 sem gerir hann fjórða stærsta þjóðgarðinn á Bretlandseyjum.
Flakkari
Flakkari gæti átt við:
Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn
Honum er skipt í 4 hluta: Breadalbane, Loch Lomond, The Trossachs og Argyll Forest Park. 21 tindur er yfir 3000 fet (914 metra), kallaðir Munros. Þekktasta fjallið er Ben Lomond og er vinsælt til göngu. Hæsta fjallið er Ben More (1174 m.) Tæp 16.000 manns búa innan þjóðgarðsins.
Ferðamannastofa og upplýsingar eru við suðurenda Lomond-vatns.
Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi
Rafnhildur
Rafnhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Nelly Wijsbek og hljómsveit Charlie Knegtel
Nelly Wijsbek og hljómsveit Charlie Knegtel er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1958. Á henni syngur Nelly Wijsbek ásamt hjómsveit Charlie Knegtel.
Tóbaksreykingar
thumb|350px|Ýmis tól til reykinga og tengdir hlutir; 1. Vindlakassi og -klippur 2. Vindill 3. Ýmsar píputegundir 4. [[Vatnspípa (lón) 5. Reykelsi 6. Bong]]
Tóbaksreykingar er það að kveikja í kurluðum tóbakslaufum í einhverri mynd og anda að sér reyknum sér til hressingar. Tóbakið er oftast pappírsvafðar sígarettur (sem er algengast), vindlar (laufvafðir) eða þá að tóbakið er reykt úr einhvers konar pípu. Frumbyggjar Norður-Ameríku tóku fyrstir manna að reykja tóbak, en tóbaksplantan á uppruna sinn að rekja til heimahaga þeirra í Suður- og Norður-Ameríku. Á tímum landafundanna miklu komust Evrópumenn í kynni við tóbak og tóbaksreykingar og fluttu siðinn með sér heim til sín. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni eru reykingar algengastar í Austur-Asíu en þar reykja tveir af hverjum þremur karlmönnum. Í Vestur-Evrópu, Bandaríkjunum og Kanada hefur hins vegar dregið úr reykingum, og er það aðallega vegna aukinnar vitneskju um skaðsemi þeirra, því vitað er að reykingar hafa slæm áhrif á heilsu manna.
Áhrif á heilsu
Tóbaksreykingar eru vanabindandi og líkaminn verður mjög auðveldlega háður nikótíni. Tóbaksreykur inniheldur krabbameinsvaka og er talinn vera einn helsti orsakavaldur lungnakrabbameins, en einnig krabbameins í barkakýli og tungu. Yfir 3000 efni finnast í tóbaksreyk, og eru öll skaðleg heilsu manna. Beint samband er á milli þess tíma sem einstaklingur reykir sem og því magni sem hann reykir og hættunnar á að hann fái lungnakrabbamein. Ef einstaklingur hættir að reykja aukast líkur á því að lungun jafni sig og því lengur sem hann er án tóbaks því meiri eru lífslíkurnar.
Reykingar auka einnig líkurnar á hjartasjúkdómum og nokkur efni í tóbaki leiða til þrengingar æða og valda æðastíflu og þar með hjartaáfalli. Önnur efni í tóbaksreyk leiða til hærri blóðþrýstings og sum efni í reyknum eyðileggja auk þess slagæðar og verða þess valdandi að kólesteról sest á innanverða æðaveggi sem eykur líkurnar á hjartaáfalli.
Fáir sjúkdómar stafa af reykingum einum sér þótt 90% lungnaþembusjúklinga hafi reykt. Reykingar auka hins vegar líkurnar á mörgum sjúkdómum og minniháttar kvillum og slæmsku.
Daníel (mannsnafn)
Daníel er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið kemur úr hebresku og þýðir Guð er minn dómari. Þekktasti Daníel mannkynssögunnar er líklega sá Daníel sem kenndur er við ljónagryfju, Daníel í ljónagryfjunni. Saga hans er sögð í Daníelsbók í Biblíunni.
Brekkubæjarskóli
Saga
Brekkubæjarskóli hét lengi vel Barnaskólinn á Akranesi. Í nokkur ár hét hann Grunnskólinn á Akranesi, en þegar grunnskólar staðarins urðu tveir árið 1982 var skólinn nefndur Brekkubæjarskóli sem dregur nafn sitt af bænum sem áður stóð þar sem skólinn er nú staðsettur.
Barnaskólinn á Akranesi tók til starfa haustið 1880 í nýju skólahúsi við götu sem dró nafn sitt af því, Skólabraut. Skólinn flutti í stærra hús við sömu götu árið 1912 og þar var hann til 1950, þann 19. nóvember það ár fluttist skólinn í núverandi húsnæði sem síðan hefur verið byggt við þrisvar sinnum. Næstu árin eftir að fjölbrautarskóli var stofnaður og Gagnfræðaskólinn á Akranesi lagður niður árið 1977, bættust þrír árgangar við í Brekkubæjarskóla og hefur hann síðan þá verið heildstæður grunnskóli með tíu árganga, þ.e. 1. til 10. bekk.
Brekkubæjarskóli hefur verið einsetinn frá 2001, þ.e. allir nemendur hefja skóladag kl. 8 að morgni og hver bekkjardeild hefur sína stofu. Árið 2004 tók til starfa mötuneyti fyrir nemendur þar sem boðið er upp á heita máltíð í hádeginu.
Tiger Woods
Woods hefur unnið fjórum sinnum Masters-mótið, þrisvar sinnum U.S. Open, þrisvar British Open og fjórum sinnum PGA Championship.
Afríka (skattland)
thumb|right|Kort af rómversku skattlöndunum um [[120. Afríka er lituð.]] Afríka (latína: Africa) var rómverskt skattland í Norður-Afríku og náði yfir það sem í dag heitir Túnis, auk hluta af Miðjarðarhafsströnd Líbýu. Umdæmið var enn stærra á tímum veldis Karþagóar sem stóð í því miðju. Heimsálfan Afríka heitir í höfuðið á héraðinu. Arabar nefndu síðar nokkurn vegin sama svæði Ifriqiya.
Lafði Jane Grey
Lafði Jane var elsta dóttir Henry Grey, hertoga af Suffolk, og konu hans Frances Brandon. Lafði Frances var dóttir Maríu prinsessu, yngri systur Hinriks 8., og Hinrik 7. var því langafi lafði Jane. Hún hlaut mjög strangt uppeldi hjá móður sinni en var mjög bókelsk og fékk góða menntun, var raunar sögð ein lærðasta kona Englands. Tæplega tíu ára gömul var hún send í fóstur til Katrínar Parr, konu Hinriks 8., og kynntist þar frændsystkinum sínum, börnum konungs. Eftir dauða Katrínar 1548 fór hún aftur til foreldra sinna. Þann 21. maí 1553 gekk hún að eiga Guildford Dudley lávarð, þriðja son hertogans af Norðymbralandi, sem þá var valdamesti maður Englands.
Samkvæmt ríkiserfðalögum sem Hinrik 8. hafði látið setja 1543 átti Játvarður sonur hans að erfa ríkið, ef hann dæi barnlaus færi krúnan til Maríu Túdor og síðan Elísabetar, systra hans, en ef öll börn Hinriks dæju barnlaus skyldu karlkyns afkomendur Frances Brandon erfa krúnuna. En þegar Játvarður lá á banasænginni 1553 gerði hann erfðaskrá þar sem hann útnefndi erfingja Maríu föðursystur sinnar arftaka sína. Þetta var trúlega vegna þess að hann vildi tryggja að þjóðhöfðingjar Englendinga yrðu mótmælendur. Erfðaskráin var þó tæpast lögleg, þar sem Játvarður var aðeins 15 ára, auk þess sem konungur hafði líklega ekki vald til að ráðstafa ríkiserfðum þvert gegn lögum sem þingið hafði sett.
Játvarður 6. dó 6. júlí 1553 og fjórum dögum seinna lét hertoginn af Norðymbralandi þingið lýsa lafði Jane Grey drottningu Englands og hún tók sér aðsetur í Lundúnaturni. En níu dögum síðar hafði María Túdor aflað sér nægilegs stuðnings til að geta haldið innreið sína í London og fengið þingið til að lýsa sig hina réttu drottningu. María hélt Jane og manni hennar föngnum í Lundúnaturni en hertoginn af Norðymbralandi var hálshöggvinn 22. ágúst.
Jane og maður hennar voru bæði sökuð um landráð og dæmd til dauða 13. nóvember 1553. Þau voru þó ekki tekin af lífi strax og ýmislegt bendir til þess að María hafi ætlað að þyrma lífi frænku sinnar. En þegar faðir Jane tók þátt í uppreisn mótmælenda í janúar 1554 voru örlög Jane ráðin og hún var hálshöggvin ásamt manni sínum 12. febrúar. Faðir hennar var tekinn af lífi viku síðar.
Misjafnt er hvort veldistími Jane er talinn hefjast 6. júlí, þegar Játvarður 6. dó, eða 10. júlí, þegar hún var lýst drottning. Því er hún ýmist kölluð níu daga drottningin eða þrettán daga drottningin.
Geum albiflorum
Geum albiflorum er jurt af rósaætt frá Auckland-eyjum við Suðurskautslandið.
Bor
Bor, í norrænni goðafræði, var sonur Búra. Hann eignaðist börnin Óðin, Vilja og Vé með Bestlu Bölþórsdóttur.
Nútími (jarðfræði)
thumb|right|Línurit sem sýnir hækkun sjávarborðs eftir lok síðustu ísaldar fyrir 11-6.000 árum. Nútíminn í jarðfræðilegu samhengi eða hólósentímabilið er jarðfræðilegt tímabil er nær frá nútímanum aftur um 10.000 geislakolsár. Tímabilið er tengt við svokallað MIS 1, en það er hlýskeið þeirrar ísaldar sem við lifum á.
Noregshaf
thumb|right|Noregshaf markast af grynnri hafsvæðum í suðri, vestri og norðri, en Grænlandshafi í norðvestri Noregshaf er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðvesturströnd Noregs. Það markast af Norðursjó í suðri, Íslandshafi í vestri og Grænlandshafi í norðvestri. Það liggur að Barentshafi í norðaustri.
Cairngorms-þjóðgarðurinn
thumb|Staðsetning. thumb|Landslag.
Cairngorms-þjóðgarðurinn (enska: Cairngorms National Park (gelíska: Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh) er þjóðgarður í norðaustur-Skotlandi sem stofnaður var árið 2003. Þjóðgarðurinn spannar Cairngorms-fjöll. Þjóðgarðurinn er 4.528 km2 sem gerir hann stærsta sinnar tegundar á Bretlandseyjum. Hann var stækkaður árið 2010 (viðbót: Highland Perthshire og Glenshee). Aviemore er helsti þéttbýlisstaður innan hans.
Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi
Cairnsichthys rhombosomoides
Cairnsichthys rhombosomoides er tegund af regnbogafiskum einlend í Ástralíu, í norður Queensland.
997
997 (CMXCVII í rómverskum tölum)
Hljóðhraði
thumb|right|Bandarísk herþota brýtur hljóðmúrinn. Hljóðhraði er hraði hljóðbylgja og er mjög háður því efni, sem hljóðið berst um og ástandi efnisins, t.d. hita. Hljóðhraði er venjulega táknaður með c, en þó er táknið v einnig notað og telst jafngilt. Hljóðhraði í gasi er mjög háður hita og gasþéttleika.
Oft þegar talað er um hljóðhraða er verið að tala um hraða hljóðs í lofti, en hann er um 344 m/s (1238 km/klst) við 21° hita. Þotur eða önnur farartæki sem ferðast með hljóðhraða eða hraðar eru sagðar hljóðfráar.
Ljóshraði í tómi er mesti hugsanlegi hraðinn, en hann er tæplega milljón sinnum meiri en hljóðhraði í lofti.
Um hljóðhraða
Hljóðhraða c í föstu efni eða vökva má reikna með eftirfarandi jöfnu:
þar sem C er efnisstuðull og  \rho  er eðlismassi. Almennt gildir að
þar sem p er þrýstingur. Fyrir kjörgas gildir að
þar sem R er gasfasti, {\kappa} er hlutfall varamrýmda gassins og T hiti.
Útreiknaður hljóðhraði í andrúmslofti
Hægt er að reikna út með töluverðri nákvæmni hraða hljóðs í andrúmslofti við 21°C (T) með fáum þekktum stærðum. Andrúmsloftið er að mestu samsett úr súrefnis- og köfnunarefnissameindum sem hafa fimm frelsisgráður (f) og hefur mólmassan 0.029 (M). Þá getum við reiknað hljóðhraðan í andrúmslofti við 21°C (eða 294 kelvín) svona þar sem R er gasfastinn:
Acer calcaratum
Acer calcaratum er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá norðurhluta Indókína (Myanmar, Tæland og Víetnam og suður Kína (Yunnan (sjaldgæf)). Hann verður um 7 m hár.
Daníval
Daníval er íslenskt karlmannsnafn.
Waffen SS
thumb|Waffen-SS sveitir í Hollandi thumb|Finnskar Waffen-SS sjálfboðaliða sveitir Waffen-SS var hernaðar vængur SS sveitar Nasista flokksins. Sveitirnar voru samansettar af mönnum frá Þýskalandi og sjálfboðaliðum frá bæði hernumdum og óhernumdum löndum.
Bíldudalsvogur
thumb|left|Kort af Vestfjörðum thumbnail|Bíldudalsvogur
Bíldudalsvogur er stuttur fjörður, sem gengur til vesturs inn úr Arnarfirði og er einn af Suðurfjörðum. Þorpið Bíldudalur liggur við Bíldudalsvog og er eina þéttbýlið í Arnarfirði. Fjörðurinn eru um einn og hálfur kílómeter á lengd og um 700 metrar á breidd.
Spænski fjársjóðsflotinn
thumb|right|Spænski fjársjóðsflotinn á mynd frá 17. öld. Spænski fjársjóðsflotinn (spænska: Flota de Indias) voru skipalestir sem fluttu varning frá Spænsku Vestur-Indíum til Spánar frá 1566 til 1790. Flotinn varð stærstur með fimmtíu skip í lest undir lok 16. aldar. Spænska heimsveldið kom sér upp þessari aðferð til að verjast sjóræningjum sem sóttust mjög eftir að ræna spænsk skip sem fluttu mikið magn góðmálma frá nýlendunum í Nýja heiminum. Á heildina litið tókst þessi aðferð vel, enda var hún notuð í meira en tvær aldir. Fá dæmi eru um að allur flotinn hafi tapast vegna storma eða sjórána, en þegar það gerðist hafði það miklar neikvæðar afleiðingar fyrir efnahag heimsveldisins.
Flök af skipum úr spænska fjársjóðsflotanum eru mjög eftirsótt af fjársjóðsveiðurum.
Skrofa
Skrofan er sjófugl af ættbálki pípunefja eða fýlinga og er náskyld fýlnum. Hún eyðir mestum hluta ævinnar á sjó en kemur eingöngu í land til að verpa. Skrofan er íslenskur varpfugl og verpir eingöngu í Vestmannaeyjum.
1405
thumb|right|Bókin Le Livre de la Cité des Dames eftir [[Christine Pizan er oft talin ein fyrsta femíníska bókin.]] Árið 1405 (MCDV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Skrofa
Lifnaðarhættir
Skrofur eru miklir flug- og sundfuglar. Þær eyða meginþorra ævi sinnar á sjó og koma nær eingöngu í land til að verpa. Hreiðurstæðið er hola, rétt eins og hjá lundanum og sæsvölunum. Holurnar eru yfirleitt í bjargi, gjarnan á úteyjum. Eggið er aðeins eitt og er hvítt á litinn. Eftir um það bil tvo mánuði, þegar unginn er orðinn stálpaður, yfirgefa foreldrar hans hann og verður unginn þá að steypa sér fram af bjarginu og fljúga út á sjó. Fæða skrofunnar eru smáfiskar, krabbadýr og smokkfiskar. Skrofur eru góðir kafarar og nota vængina til sunds. Flug skrofunnar er líkt og hjá fýlnum. Fuglarnir svífa yfir öldutoppunum og láta vindinn bera sig áfram. Vængjablak er fremur lítið. Fuglarnir fljúga ekki beint áfram, heldur beygja þeir til sitthvorrar hliðar og hringsóla þannig yfir vatninu. Skrofur eru hópfuglar og sjást gjarnan í stórum hópum.
Útbreiðsla
Skrofan verpir víða um norðanvert Atlantshafið. Stærstu varpstaðirnir eru á Bretlandseyjum og Írlandi (um 95% stofnsins) en aðrar kólóníur eru í Færeyjum, Bretaníuskaga í Frakklandi, Kanaríeyjum, Madeira, Asóreyjum og Nýfundnalandi. Á Íslandi verpir skrofan eingöngu í Vestmannaeyjum. Erfitt er að áætla stærð íslenska stofnsins en hér mun vera um einhver þúsund pör að ræða. Heimsstofninn er áætlaður um 350-390 þúsund pör. Skrofan er að hluta farfugl. Norðlægari fuglar fljúga þá suður eftir Atlantshafinu alla leið til strandsvæða Brasilíu og Argentínu.
Orðsifjar
Heitið skrofa er trúlega komið af hljóði fuglsins en garg skrofunnar er sambland af miklum óhljóðum og ískri. Þýskumælandi sæfarendur hafa gjarnan nefnt tegundina djöflafugl (Teufelsvogel) sökum hljóðanna. Latneska heitið puffinus er dregið af enska og franska orðinu puffin, sem upphaflega merkti kafari. Enska heitið er Manx Shearwater. Dýr (og fólk) frá eyjunni Mön í Írlandshafi eru kölluð Manx en skrofan verpir í litlum mæli við syðsta odda eyjarinnar.
Dórothea
Dórothea er íslenskt kvenmannsnafn.
Félagsleg skilvirkni
Þegar félagslegur ábati er hámarkaður er talað um félagslega skilvirkni. Hún fæst í því jafnvægi þegar félagslegur jaðarábati er jafn félagslegum jaðarkostnaði. Þegar jaðarábatinn er hærri en jaðarkostnaðurinn, eykst félagsleg velferð samfélagsins í heild.
Ákvarðanir um nýtingu almannagæða og auðlinda jarðar hafa sömu niðurstöðu fyrir alla. Fólk hefur misjöfn gildi, smekk og tilfinningar til ákvarðana og þannig getur auðveldlega komið til átaka um hvernig nýtingunni skuli háttað. Félagsleg skilvirkni hverrar nýtingar er því greind með því að bera saman félagslegan ábata og félagslegan kostnað sem hún hefur í för með sér.
Áhrif sem verða í kjölfar nýtingar á auðlindum geta, vitandi eða óafvitandi, skollið á þriðja aðila sem hafði ekkert með ákvörðunina að gera. Slík úthrif getur verið erfitt að mæla í reynd en þau eru skoðuð með tilliti til framtíðar sem og nútíðar. Úthrifin geta verið bæði jákvæð og neikvæð. Hámörkun ábata er ekki alltaf sú leið sem réttlátast er að fara hverju sinni því ábatanum getur verið gríðarlega misskipt innan samfélagsins, þrátt fyrir að hann hafi jákvæð áhrif á samfélagið í heild.
Ragna
Ragna er íslenskt kvenmannsnafn.
Sigfús Halldórsson - Til Unu
Sigfús Halldórsson - Til Unu er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum í mars árið 1953. Á henni leikur og syngur Sigfús Halldórsson tvö laga sinna: Til Unu, við ljóð eftir Davíð Stefánsson og Þú komst, við ljóð eftir Vilhjálm frá Skáholti. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Norska útvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Set Fire to the Rain
„Set Fire to the Rain“ (íslenska: Kveikti í rigningunni) er lag eftir bresku söngkonuna Adele. Lagið var gefið út á annarri hljómplötu hennar 21. Fraser T. Smith sá um upptökustjórn og skrifaði lagið í samstarfi með Adele. Lagið er kraftballaða og var önnur smáskífa plötunnar 21 í Evrópu. Á Bretlandi var það gefið út sem þriðja smáskífa plötunnar. Þar náði lagið 11. sæti á topplistanum. Í Belgíu, Hollandi og Póllandi náði lagið fyrsta sæti á topplistum þessarra landa. Í Austurríki, Danmörku, Finnlandi, Frakklandi, Írlandi, á Ítálíu, í Noregi, Nýja-Sjálandi, Sviss og Þýskalandi hefur lagið verið meðal tíu efstu laga topplistans.
Vonarstræti (skáldsaga)
Vonarstræti er söguleg skáldsaga eftir Ármann Jakobsson, sem kom út á vegum Forlagsins árið 2008. Bókin segir frá ferð Skúla Thoroddsen og Theódóru Thoroddsen konu hans til Kaupmannahafnar árið 1908 sem hluti af nefnd til viðræðna um Uppkastið.
Grænlandshaf
thumb|right|Grænlandshaf er hafsvæðið norðaustur af Grænlandi Grænlandshaf er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðausturströnd Grænlands. Svæðið markast af Íslandshafi í suðri og Noregshafi í austri en í norðri tengist það við Norður-Íshaf um Framsund milli Grænlands og Svalbarða.
Pinus latteri
Pinus latteri er furutegund ættuð frá Meginlandi suðaustur Asíu. Hún vex í fjöllum suðaustur Búrma, norður Taílands, Laos, Kambódíu, Víetnam og á kínversku eynni Hainan.
Hún vex yfirleitt til fjalla, milli 4.00–1.000 m, en finnst stundum niður að 100 m og upp til 1.200 m.
Lýsing
Pinus latteri er meðalstórt til stórt tré, að 25–45 m hátt og bol að 1.5 m í þvermál. Börkurinn er gulrauður, þykkur og með djúpum sprungum neðst á stofni, og þunnur og flagnandi ofar. Barrnálarnar eru í pörum, 15–27 sm langar og um 1,5 mm þykkar, græn til gulgræn. Könglarnir eru mjókeilulaga, 6–14 sm langir og 4 sm breiðir neðst óopnaðir, grænir í fyrstu, við þroska gljáandi rauðbrúnir. Þegar þeir opnast verða þeir 6–8 sm breiðer, oft nokkru eftir þroska eða eftir hitun í skógareldum, til að losa fræin. Fræin eru 7–8 mm löng, með 20–25 mm væng, og er dreift með vindi.
Flokkun
Pinus latteri, er náskyld Pinus merkusii, sem vex sunnar í suðaustur Asíu, í Súmötru og Filippseyjum; sumir grasafræðingar telja þær reyndar sömu tegundina (undir nafninu P. merkusii, sem var lýst fyrst), en hún er frábrugðin með styttri og mjórri barrnálum (15–20 sm löng og 1 mm breið), minni könglar með minni köngulskeljum, könglarnir opnast við þroska, og fræin helmingi léttari.
Þórshamar (íþróttafélag)
Karatefélagið Þórshamar er íslenskt karatefélag. Þar er shotokan karate iðkað. Þórshamar býður upp á fjölbreytt námskeið fyrir fólk á öllum aldri og sérstök leikjanámskeið fyrir börn á aldrinum 6-12 ára á sumrin.
Lyallia kerguelensis
Lyallia kerguelensis er plöntutegund sem var lýst af J.D. Hooker. Hún er einlend á Kergeuleneyjum.
Kanilsykur
Kanilsykur er það sem verður til þegar kanil og sykri er blandað saman. Hann er vinsæll sem útálát á grauta (eins og t.d. hafragraut) eða ábrysti, og einnig út á steikt slátur.
Skaftpottur
Kastar(h)ola
Samheitið kastaróla er hljóðlíking á danska orðinu kasserolle og sást fyrst í Einföldu matreiðsluvasakveri fyrir heldri manna húsfreyjur, sem kom út árið 1800. Síðan var farið að nefna þetta kastarholur, og var nokkurskonar þjóðskýring.