cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yfirvaldið
Forsaga
Atburðirnir sem bókin byggir á voru í minnum hafðir. Til fyrri verka um sömu atburði teljast Saga Natans Ketilssonar og Skáld-Rósu eftir Brynjólf frá Minna-Núpi, sem var víðlesin, „síðasta meiri háttar ritverk hins mikla sagnameistara“ sagði Guðmundur G. Hagalín; og leikrit eftir Danann Eline Hoffman, Dauði Natans Ketilssonar, sem þýtt var á íslensku og sviðsett á Akureyri 1928, tæpri öld eftir aftökuna. Þá var það sex árum eftir sviðsetningu leikritsins, 1934, að Friðrik og Agnes voru sögð hafa birst á miðilsfundi og beðið þess, gegnum ósjálfráða skrift húnverskrar konu, að bein þeirra yrðu grafin upp og jarðsett í vígðri mold. Eftir að grein um málið birtist í Lesbók Morgunblaðsins, var orðið við þeirri bón. Friðrik og Agnes voru grafin upp og jörðuð í Tjarnarkirkjugarði 17. júní 1934. Þegar Þorgeir Þorgeirson uppgötvaði að morðingjarnir hefðu verið greftraðir með legsteini en fórnarlömbin lægju þar nálægt í ómerktum reit, reyndi hann að koma því í kring að þeim yrði búinn sómasamlegur legstaður líka, en það kom fyrir ekki. Um svipað leyti og endurgreftrunin fór fram skrifaði Tómas Guðmundsson skáld ritgerð um atburðina. Þá hlaut framhalds-útvarpsleikrit Þorgeirs um málið, Börn dauðans, góðar viðtökur. Í Vísi skrifaði Ólafur Jónsson að þeir væru „eitthvert hið besta útvarpsefni af þessu tagi, sem hér hefur verið gert.“
Samning ritsins
Í frásögn sinni af atburðunum tengir Þorgeir morðin 1828 og aftökuna 1830 við peningarán í Múla 1824. Sagan hefst á aftökunni en er síðan rakin frá árinu 1824 upp að þeim endapunkti atburðarásarinnar.
Meðal heimilda Þorgeirs voru dómabækurnar, sem varðveist höfðu í Þjóðskjalasafni, með efnis frá yfirheyrslum og fleiru, önnur „firn af skrifi um þetta tímabil“, uppskriftir dánarbúa – „áreiðanlegustu heimildir í veröldinni, því sjálf ágirndin hefur litið eftir með skrifaranum“ og fleira. Einnig síðari tíma skrif um efni „sem reynist haldgott til heimildar um munnmælasagnirnar, sem engan veginn eru ómerkasti hluti þess efnis sem staðið getur að svona verki.“ Þá ferðaðist Þorgeir um vettvang atburðanna og ræddi við afkomendur sögupersóna. Þorgeir hóf störf að bókinni árið 1964. Hann sagðist ekki hafa starfað stöðugt við hana frá þeim tíma, en árunum 1967 og 68 hafi hann að verulegu leyti varið í rannsóknir efnisins. Þeirri vinnulotu lauk með útvarpsleikriti sem Þorgeir samdi um sama efni.
Með fyrirvara um að það hvaða viðfangsefni leiti á höfund geti átt sér margar orsakir, sagði Þorgeir um tildrög bókarinnar:
„Svo mikið er víst,“ segir um meðhöndlun viðfangsefnisins, í ritdómi í Vísi, „að sá heimur baðstofunnar sem hér er lýst er heimkynni kúgunar og þrælsótta, hjátrúar og hindurvitna, hungurs og ágirndar, girndarbruna – en aldrei ástar. Upp úr þeim heimi eru þau sprottin Friðrik og Agnes á aftökustaðnum í Þrístöpum í upphafi sögunnar.“
Umfjöllun
Viðtökur bókarinnar virðast almennt hafa verið góðar. Gagnrýnendur veittu sameiginleg verðlaun þessi ár, sem nefndust silfurhesturinn. Þau hlotnuðust Hannesi Péturssyni fyrir ljóðabók, en Yfirvaldið var í öðru sæti við talningu stiga í því kerfi sem beitt var við valið. Þá var bókin, ásamt tveimur bókum Guðbergs Bergssonar, framlag Íslands til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs, árið 1974.
Árni Bergmann sagði, í ritdómi í Þjóðviljanum, „ljóst, að Þorgeir hefur ekki áhuga fyrst og fremst á óhugnanlegu og fáránlegu morði, sem kemst upp fyrr en varir. Hann leggur heldur ekki stund á ýtarlega lýsingu einstakra persóna. … Það liggur hinsvegar beinast við að taka þessari skáldsögu sem lýsingu á aldarfari, að glæpamálum tímans sé þá einkum ætlað að draga fram vissan skilning á þeim tíma …“ Söguefnið sé sett fram út frá stéttaskilningi Þorgeirs þar sem fátæklingar „gjalda með lífi sínu eða húð“ og „sá einn sleppur sem semur við yfirvaldið.“ Þessi „pólitísering“ sé „í stórum dráttum sannfærandi, en þó ekki alltaf.“ Lokaorð umfjöllunarinnar eru svohljóðandi: „Á þessum vetri er góður fengur að slíkri sögu, og alls ekki vegna þess eins að vertíðin er að öðru leyti í rýrara lagi.“ Í sama streng tekur Gunnar Stefánsson sem skrifar ritdóm í Tímann, sem líkur á þeim orðum að bókin sé „kærkomin í ördeyðu íslenzkra skáldsagna á þessu ári.“
Í „hugleiðingu“ sem skrifuð er í Tímann næsta febrúar nefnir höfundur að bókin hafi „yfirleitt hlotið góða dóma. Mönnum virðist koma saman um, að sagan sé vel skrifuð og margir telja hana standa framarlega meðal þeirra skáldverka er birtust síðastliðið ár – og jafnvel fremst.“ Höfundur hugleiðingarinnar kallar hins vegar eftir „bjartsýni, lífstrú og baráttugleði“ sem má skilja að honum þyki vanta í bók Þorgeirs. Árni Þórarinsson skrifaði grein um ágalla bókmenntaformsins sjálfs, heimildaskáldsagna, í tímaritið Eimreiðin, sem lýkur á þessum orðum: „Vörumerki Yfirvaldsins er: „skáldsaga eftir beztu hemildum“. En beztu heimildir skáldskapar er því miður sjaldnast að finna í raunsönnuðum staðreyndum.“
Guðmundur G. Hagalín sá kost og löst á bókinni í umfjöllun fyrir Morgunblaðið. Hann er ósammála þeim samfélagslega útgangspunkti sem höfundur og gagnrýnendur virðast sammála um að liggi að baki bókinni, og segir, í samhengi við aftökurnar:
Árið 1975 kom Yfirvaldið komu út dönsk þýðing Yfirvaldsins. Voru ritdómar um þýðinguna „mjög lofsamlegir“ að sögn Þjóðviljans. Inga Kuntsson hafi í sæsnka blaðinu Arbetet sagt Yfirvaldið vera „fyrsta árangursríka tilraun Íslendings til að skrifa heimildaskáldsögu“.
Sandey (Þingvallavatni)
Sandey er eyja í Þingvallavatni og stærsta eyja í stöðuvatni á Íslandi. Sandey varð til fyrir um tvö þúsund árum í eldgosum. Eyin er mannlaus en hægt er að leigja kajak og má sigla yfir í hana. Góð fiskimið eru umhverfis eyna. Oft veiðast bleikjur eða urriðar. Tveir eldgosagígar eru í eynni og er einn þeira fullur af vatni. Það er töluvert fuglalíf í eynni yfir sumarmánuðina en engin önnur dýr lifa þar. Sandur, grjót og gróður er mikill í eynni eins og kringum Þingvallavatn.
Á hvítasunnudag 1985 drukknuðu þrír einstaklingar í Þingvallavatni, tveir menn og ein kona, að því er talið er á leið í eða úr Sandey.
Eyjan er í einkaeigu og (að því undanskildu að einhver breyting hafi orðið þar á á nýliðnum árum) heyrir undir jörðina Ölversvatn um miðja suður-ströndina.
Kjarneðlisfræði
Kjarneðlisfræði er undirgrein eðlisfræðinnar sem fæst við rannsóknir á kjarna frumeinda. Þeir sem leggja stund á greinina kallast kjarneðlisfræðingar.
Saga
Geislavirkni var fyrst uppgötvuð árið 1896 af franska vísindamanninum Henri Becquerel er hann vann með sjálflýsandi efni. Þessi efni glóa í myrkri eftir að ljós hefur skinið á þau og hann hélt að glóðin sem að mynduð var í bakskautslömpum af röntgengeislum gæti á einhvern hátt verið tengd þessu sjálflýsandi fyrirbæri. Þannig að hann prófaði að vefja framköllunarplötu í svartan pappír og setja alls kyns sjálflýsandi steintegundir ofan á. Allar niðurstöður voru neikvæðar þangað til hann prófaði að nota úransölt. Ólíkt hinum efnunum, svertu þessi efni plötuna.
Það kom fljótlega í ljós að sortnun plötunnar hefði ekkert að gera með sjálflýsandi efni, því að platan sortnaði líka ef efninu var haldið í myrkri. Auk þess svertu líka ósjálflýsandi sölt úrans, og jafnvel málmkennt úran, plötuna. Þarna var augljóslega á ferðinni ný tegund geislunar sem gæti farið í gegnum pappír og orsakað því að platan sortnaði.
Fyrst um sinn virtist sem þessi nýja geislun væri svipuð og hinir nýuppgötvuðu röntgengeislar. Hinsveger uppgötvuðu Becquerel, Pierre Curie, Marie Curie, Ernest Rutherford og fleiri við frekari rannsóknir að geislavirkni væri talsvert flóknari en það.
Til dæmis var það fundið að raf- eða segulsvið gæti skipt slíkri útgeislun í þrjá mismunandi geisla. Sökum skorts á betri nöfnum, voru geislunum gefin nöfn eftir fyrstu þremur bókstöfunum í gríska stafrófinu: Alpha, beta og gamma. Halda þeir þessum nöfnum enn í dag. Það var strax augljóst frá átt rafsegulkraftanna að alfageislar væru jákvætt hlaðnir, betageislar neikvætt hlaðnir, og gammageislar óhlaðnir. Frá stærð hliðarsveigju þeirra var einnig augljóst að alfaeindir væru mun þyngri en betaeindir. Með því að hleypa alphageislum í gegnum þunna glerhimnu og hremma þá í úrhleðslulampa, gátu vísindamenn rannsakað útgeislunarróf gassins sem safnaðist, og sanna loksins að alphaeindir væru í reynd helínkjarnar. Aðrir vísindamenn sýndu fram á að betageislum og bakskautsgeislum svipaði á, og það sama með gammageisla og röntgengeisla.
Þessir vísindamenn uppgötvuðu einnig að mörg önnur frumefni hafa geislavirkar samsætur. Geislavirkni hjálpaði einnig Marie Curie til að einangra radín frá baríni. Vegna þess hve þessi tvö efni svipar efnafræðilega hefði verið erfitt að skilja þau að á annan hátt.
Hættur geislavirkni og geislunar voru ekki viðurkenndar strax. Tekið var snemma eftir bráðri geislaveiki, en það ályktað, líkt og með eld, að ef ekki væri tekið skjótlega eftir neinum áhrifum væri engin hætta á ferðum. Enn fremur gerðu menn sér ekki ljóst að ef geislavirkt efni væri meðtekið af líkamanum gæti það haldið áfram að senda frá sér geislun á meðan það var inn í líkamanum, sem oft olli krabbameini og öðrum alvarlegum vandamálum. Margir læknar og fyrirtæki byrjuðu að markaðsetja geislavirk efni sem undralyf. Eitt sérstaklega skelfilegt dæmi var stólpípumeðferðir með radíni. Áður en Marie Curie dó, talaði hún á móti slíkum meðferðum, og varaði við að áhrif geislunar á líkamann væru ekki vel skilin.
Aríus
Aríus frá Alexandríu (fæddur einhvern tímann á árunum 250-256, dáinn 336) var kristinn guðfræðingur á þriðju og fjórðu öld. Hann setti fram kenningar sem höfnuðu þrenningarkenningunni (sem var tilraun til að sætta guðlegt eðli Jesú við grunnsetningu eingyðistrúar). Voru þær kallaðar Aríusartrú eða, af eindregnari andstæðingum sínum, Aríusarvilla. Kenningar hans urðu undir eftir miklar deilur á kirkjuþinginu í Níkeu 325 þegar reynt var að ná sátt innan kirkjunnar um grundvallarkenningar hennar.
Aríusartrú var sú trú sem gotneski trúboðinn Wulfila tók og boðaði meðal Austgota. Mörg fyrstu germönsku konungdæmin tóku upp aríska trú þegar þau snerust til Kristni og tóku ekki upp Níkeujátninguna fyrr en á 7. og 8. öld.
Ævi Aríusar
Að sama skapi er ekki mikið vitað með vissu um manninn Aríus. Talið er að hann gæti hafa verið af lýbísku og berbísku bergi brotinn, og faðir hans er sagður hafa heitið Ammóníus. Aríus nam í Antíokkíu hjá Lúsíanusi, sem þar var skólameistari og var síðar tekinn í tölu heilagra. Hann tók við söfnuði í Alexandríu árið 313. Þrátt fyrir miklar árásir andstæðinga sinna, virðist Aríus hafa verið siðvandur og trúr sannfæringu sinni, og komið vel fyrir. Aríus gerði mislukkaða tilraun til að verða skipaður patríarki í Alexandríu.
Helstu kenningar
Aríus kenndi að sem sonur guðs væri Jesús ekki eilífur, þar sem hann ætti sér upphaf í tíma, og væri Guð faðirinn yfir hann settur. Þessi kenning naut talsverðrar hylli lengi vel eftir að hún var sett fram.
Hann hélt fram annarri kenningu um þrenninguna en viðtekin var hjá kirkjunni. Hún fólst í grundvallaratriðum í því að þar sem guð (faðirinn) hefði getið guð (soninn), þá ætti hinn getni sér upphaf í tíma. Aríus er talinn hafa verið undir áhrifum frá Lúsíanusi frá Antíokkíu, eða því hélt Alexander af Alexandríu fram í bréfi til Alexanders biskups af Konstantínópel. Píslarvotturinn Lúsíanus var samt ekki sakaður um villutrú sjálfur, en þó var sagt að hugmyndir hans hefðu stundum verið á skjön við kenningu kirkjunnar.
Alexander patríarki af Alexandríu var gagnrýndur harðlega fyrir hæg viðbrögð við Aríusi. Sú gagnrýni þykir þó ekki fyllilega réttmæt, þar sem sama hugmynd hafði komið fram áður og ekki verið rædd til lykta. Að svo miklu leyti sem niðurstaða fékkst í fyrri umræðum, var hún frekar og öðrum andstæðingum homoousion-kenningarinnar (gríska, samsemd eða sameðli), það er að segja þeim sem voru á sama máli og Aríus seinna. Alexander lét málið því eiga sig þangað til honum þótti friði innan kirkjunnar stefnt í voða. Þá afréð hann, að höfðu samráði við fleiri biskupa, að svipta Aríus trúnaðarstörfum fyrir kirkjuna, og bannfæra hann.
Auk samsemdar-hugmyndarinnar má skilja af heimildum að Aríus hafi hneigst til eins konar únitarisma síns tíma, að guð hafi verið einn og óskiptur. Því er talið að hann hafi ekki aðhyllst hugmyndir um heilaga þrenningu.
Menn þykjast greina áhrif ný-platónisma og gnostisisma í hugmyndum Aríusar um sköpunina, en Aríus mun hafa haldið því fram að Jesús einn hefði verið beinlínis skapaður af guði, og allt annað hefði síðan verið skapað í gegn um Orðið.
Níkeuþingið
Á kirkjuþinginu í Níkeu árið 325 var kenning Aríusar dæmd villutrú, og var Níkeujátningin („symbolum nicaenum“ á latínu) samin, af því tilefni til að skýra, betur en áður var, hvað „rétt trú“ fæli í sér, varðandi eðli guðdómsins. Í Níkeujátningunni kemur fram að eðli þeirra sé hið sama. Níkeujátningin í þeirri mynd sem við þekkjum hana í dag, var fullfrágengin í Konstantínópel árið 381.
Á Níkeuþinginu reyndust flestir vera andvígir Aríusi, þótt skoðanir væru skiptar. Tveim árum síðar, árið 327, lést Alexander af Alexandríu, og Aþanasíus var skipaður biskup í hans stað. Í hans biskupstíð var Aríusi hleypt heim úr útlegð í Palestínu, gegn því að hann endurorðaði kenningar sínar um eðli Jesú. Andstæðingar Aþanasíusar komust í náðina hjá keisaranum, og hann skipaði Aþanasíusi að taka bannfæringuna á Aríusi til baka. Þegar Aþanasíus neitaði að gera það, var hann settur af og sendur í útlegð fyrir landráð. Það kom svo í hlut Alexanders af Konstantínópel að aflétta bannfæringunni, og þorði hann ekki annað. Bað hann fylgismenn sína að biðja til guðs, að Aríus mundi láta lífið áður en hann næði að ganga til altaris. Það var reyndar það sem gerðist: Daginn áður en aflétta átti bannfæringunni, þá andaðist Aríus.
Andstæðingar Aríusar trúðu því, margir hverjir, að dauða hans hefði borið að höndum fyrir kraftaverk. Aðrir álitu líklegra að eitrað hefði verið fyrir honum. Deilurnar hjöðnuðu nokkuð við fráfall Aríusar, en áttu þó eftir að halda lengi áfram.
Gil Eanes
Gil Eanes var portúgalskur landkönnuður sem sigldi meðfram ströndum Afríku og náði árið 1433 að Kanaríeyjum.
Írónía
Írónía eða háð (einnig nefnt tvísýni, háðhvörf, launhæðni, uppgerð eða látalæti) er stílbragð sem felst í misræmi annars vegar milli þeirrar merkingar sem mælandi leggur í orð sín og hins vegar þeirrar merkingar sem áheyrendur leggja í orðin eða í því hvernig þau rætast á annað máta en búist var við. Írónía getur einnig verið þegar beinlínis er átt við annað en það sem sagt er, gjarnan hið gagnstæða.
Ég
Ég getur átt við eftirfarandi:
6. mars
6. mars er 65. dagur ársins (66. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 300 dagar eru eftir af árinu.
The Bold and the Beautiful
The Bold and the Beautiful er bandarísk sápuópera sem hóf göngu sína árið 1987.
Vanessa Hudgens
Vanessa Anne Hudgens (fædd 14. desember 1988) er bandarísk leik- og söngkona. Hún þreytti frumraun sína í Hollywood kvikmyndunum Thirteen og Thunderbirds, áður en hún varð fræg árið 2006 eftir að hafa leikið Gabriellu Montez í High School Musical-myndunum. Við tökur á myndunum kynntist Vanessa lífsförunauti sínum, Zac Efron en heyrst hafa sögusagnir um að þau séu trúlofuð. Vanessa hóf söngferil og gaf út fyrstu sólóplötuna sína, V, árið 2006. Önnur plata hennar, Identified, var gefin út 1. júlí 2008. Hún er andlit vörumerkjanna Neutrogena, Sears og Eckō.
Æska
Vanessa fæddist í Salinas, Kaliforníu, og er dóttir Ginu (upprunalega Guangco) og Greg Hudgens. Hún á systur, Stellu Theodoru Hudgens (fædd 13. nóvember 1995 í San Diego). Faðir Vanessu er af bandarískum og írskum ættum, en móðir hennar, sem ólst upp í Manila, er af filipseyskum, spænskum og kínverskum ættum. Hudgens var kennt heima eftir sjöunda bekk í Orange Conty School of Arts.
Þegar Vanessa var 8 ára, kom hún fram sem söngvar í leikhúsi í bæjaruppsetningu af Carousel, Galdrakarlinum frá Oz, The King and I, Music Man og Öskubusku á meðal annarra. Hún fékk fyrsta verkefnið sitt þegar vinir hennar gátu ekki farið í áheyrnarprufur fyrir auglýsingu og spurðu Vanessu hvort hún vildi fara.
Malasía
Malasía er land í Suðaustur-Asíu. Það skiptist milli tveggja landsvæða; Vestur-Malasíu á Malakkaskaga og Austur-Malasíu á eyjunni Borneó, með Suður-Kínahaf á milli. Vestur-Malasía á landamæri að Taílandi í norðri, og mjótt sund skilur það frá Singapúr í suðri. Austur-Malasía á landamæri að Brúnei í norðri og Indónesíu í suðri. Höfuðborg Malasíu er Kúala Lúmpúr en stjórnarsetrið er í Putrajaya. Árið 2010 var íbúafjöldi Malasíu 28,33 milljónir og þar af bjuggu 22,6 milljónir í vesturhlutanum. Höfðinn Tanjung Piai á suðurodda Vestur-Malasíu er syðsti punktur meginlands Asíu.
Uppruna Malasíu má rekja til hinna ýmsu ríkja malaja á Malakkaskaga sem lentu á áhrifasvæði Breska heimsveldisins á 18. öld. Skiptingin milli Malasíu og Indónesíu var ákveðin í samningum milli Bretlands og Hollands í kjölfar Napóleonsstyrjaldanna. Ríkin á Malakkaskaga mynduðu síðan Malajabandalagið árið 1946 sem breyttist í Sambandsríkið Malaja árið 1948. Þetta ríki fékk sjálfstæði frá Bretlandi árið 1957. Þetta ríki sameinaðist Norður-Borneó, Sarawak og Singapúr árið 1963 og bætti því sí við nafnið sem varð Malasía. Tveimur árum síðar var Singapúr rekið úr sambandinu.
Malasía er fjölmenningarríki sem hefur mikil áhrif á stjórnmál landsins. Opinber trúarbrögð Malasíu eru íslam en 20% íbúa aðhyllast búddisma, 9% kristni og 6% hindúatrú. Stjórnarfar í Malasíu er þingbundin konungsstjórn þar sem einn af fimm hefðbundnum einvöldum landsins er kjörinn konungur á fimm ára fresti. Stjórnkerfið byggist á breskri fyrirmynd.
Malasía er eitt af þeim löndum Asíu sem býr við hvað mesta efnahagslega velsæld. Hagvöxtur hefur verið 6,5% að meðaltali í hálfa öld. Efnahagslífið er drifið áfram af miklum náttúruauðlindum en hefur þróast yfir í fleiri geira. Malasía býr við nýiðnvætt markaðshagkerfi sem er það þriðja stærsta í Asíu og 29. stærsta í heimi. Malasía var stofnaðili að Sambandi Suðaustur-Asíuríkja, Leiðtogafundar Austur-Asíu, Stofnun um íslamska samvinnu, Efnahagssamvinnustofnun Asíu- og Kyrrahafslanda, Breska samveldinu og Samtökum hlutlausra ríkja.
Landfræði
Malasía er 329.613 km² að stærð og er því 66. stærsta land heims. Það á landamæri að Taílandi í Vestur-Malasíu, og Indónesíu og Brúnei í Austur-Malasíu. Malasía tengist Singapúr um mjótt eiði og brú. Landhelgi Malasíu liggur auk þess að landhelgi Víetnam og Filippseyjum. Landamærin liggja eftir landslagsþáttum eins og Perlis-á, Golok-á og Pagalaya-skurðinum, en mörk landhelginnar eru víða umdeild. Brúnei er næstum hólmlenda innan landamæra Malasíu, sem fylkið Sarawak skiptir í tvennt. Malasía er eina landið sem er bæði á meginlandi Asíu og Malajaeyjum. Tanjung Piai, sem er í malasíska fylkinu Johor, er syðsti oddi meginlands Asíu. Malakkasund milli eyjunnar Súmötru og meginlandshluta Malasíu er ein af fjölförnustu siglingaleiðum heims. Um 40% af vöruflutningum heimsins fara þar um.
Malasía skiptist í tvo hluta með Suður-Kínahaf á milli. Báðir hlutar hafa svipað landslag, með flötum strandhéruðum sem liggja að hæðum og fjöllum. Meginlandshlutinn, þar sem um 40% af Malasíu er, er 740 km að lengd frá norðri til suðurs, og mesta breidd hans er 322 km. Titiwangsa-fjöll skipta honum eftir endilöngum skaganum, en hæsti tindur þeirra er Korbu-fjall, 2.183 metrar á hæð. Fjöllin eru vaxin þéttum skógi og eru aðallega mynduð úr graníti og öðru gosbergi sem er mjög veðrað og hefur myndað karstlandslag. Í fjallgarðinum eiga sumar af helstu ám Malasíu upptök sín. Strandhéruðin sem umkringja skagann eru mest 50 km að breidd, en strandlengja meginlandshlutans er 1.931 km að lengd. Einu hafnirnar þar eru á vesturströndinni.
Austur-Malasía er á eyjunni Borneó. Sá hluti er með 2.607 km langa strandlengju og skiptist í strandhéruð, hæðir og dali, og fjalllendi innar í landinu. Crocker-fjöll liggja í norður frá Sarawak og skipta fylkinu Sabah. Þar er Kinabalu-fjall sem nær 4.095 metra hæð og er hæsta fjall Malasíu. Kinbalu-fjall er í Kinbalu-þjóðgarðinum sem er einn af fjórum heimsminjastöðum í landinu. Hæstu fjallgarðarnir liggja á landamærum Malasíu og Indónesíu á Borneó. Í Sarawak eru Mulu-hellar, stærsta hellakerfi heims, í Gunung-þjóðgarðinum sem er líka á heimsminjaskrá.
Í kringum þessa tvo meginhluta Malasíu eru fjölmargar eyjar. Stærst þeirra er Banggi-eyja. Hitabeltisloftslag er ríkjandi í Malasíu með monsúnvindum úr suðvestri frá apríl til október og norðaustri frá október til febrúar. Nálægð við sjóinn dregur úr hitanum. Raki er oftast mikill og meðalúrkoma er 250 cm. Veðurfar er ólíkt í meginlandshlutanum og á Borneó, þar sem áhrifa meginlandsvinda gætir meira á skaganum, en áhrifa úthafsvinda gætir meira á eyjunni. Staðbundið veðurfar er breytilegt á hálendi, láglendi og við ströndina. Talið er að loftslagsbreytingar muni hafa áhrif á yfirborð sjávar og úrkomu, með aukinni hættu á flóðum og þurrkum.
Stjórnsýslueiningar
Malasía er sambandsríki sem skiptist í þrettán fylki og þrjú alríkissvæði. Ellefu fylki og tvö alríkissvæði eru á Malakkaskaga, en tvö fylki og eitt alríkissvæði á Borneó. Hvert fylki skiptist í umdæmi sem aftur skiptast í undirumdæmi (mukim). Í fylkjunum Sabah og Sarawak á Borneó eru umdæmin flokkuð í landshluta.
Listi yfir fylkin 13 og höfuðborgir þeirra (innan sviga):
Trúarbrögð
Stjórnarskrá Malasíu tryggir trúfrelsi og lýsir Malasíu formlega veraldlegt ríki, en að íslam sé „trúarbrögð sambandsins“. Samkvæmt manntali frá 2010 fara trúarbrögð og þjóðerni saman. Um 61,3% íbúa Malasíu eru múslimar, 19,8% búddistar, 9,2% kristnir, 6,3% hindúatrúar, og 1,3% aðhyllast konfúsíusisma, daóisma og önnur hefðbundin kínversk trúarbrögð. 0,7% lýstu sig trúlausa og 1,4% töldu upp önnur trúarbrögð eða gáfu ekkert upp. Súnní íslam og Shafi'i-skóli íslamsks réttar eru ráðandi útgáfa íslam í Malasíu. 18% íbúa eru múslimar utan trúfélaga.
Múslimum ber að fylgja úrskurðum Syariah-dómstóla (þ.e. sjaríadómstóla) í trúmálum. Íslamskir dómarar eiga að fylgja Shafi'i-skóla íslamsks réttar sem er aðallögfræðiskóli (madh'hab) Malasíu. Lögsaga Syariah-dómstólanna nær aðeins yfir múslima í tilteknum málum, sem varða til dæmis hjónaband, skilnað, trúarfráhvarf, trúskipti, forræði og fleira. Engin önnur sakamál eða önnur mál heyra undir lögsögu Syariah-dómstólanna. Borgaralegir dómstólar taka ekki fyrir mál sem heyra undir Syariah-dómstólana.
Sá Carneiro-flugvöllur
Sá Carneiro-flugvöllur (port. Aeorporto Internacional Dr. Francisco Sá Carneiro) er alþjóðaflugvöllur borgarinnar Porto í Portúgal. Flugvöllurinn er staðsettur um það bil 11 kílómetra frá miðbænum og er þriðji stærsti flugvöllur landsins með tilliti til flugfarþega.
Flugvöllurinn er nefndur í höfuðið á fyrrum forsætisráherra landsins, Francisco Sá Carneiro, sem, eins kaldhæðnislegt og það hljómar, lést í flugslysi á leið til flugvallarins sem síðar hlaut nafn hans.
Apollo-geimferðaáætlunin
thumb|right|Merki Apollo-áætlunarinnar. Apollo-geimferðaáætlunin var þriðja mannað geimferðaáætlun NASA og er þekktust fyrir að hafa komið mönnuðum geimförum á tunglið. Upphaf Apollo-áætlunarinnar var þann 25. maí 1961 þegar John F. Kennedy, þáverandi forseti Bandaríkjanna, setti það markmið að senda mann til tunglsins og koma honum heilum að höldnu aftur til jarðar.
Neytendalán
Neytendalán er lán samkvæmt lánssamningi sem lánveitandi gerir í atvinnuskyni við neytendur. Þar á meðal eru flest lán sem almenningur tekur jafnan hjá bönkum og öðrum fyrirtækjum eða aðilum sem stunda lánastarfsemi, svo sem vegna kaupa á fasteignum, farartækjum og öðru lausafé eða til hverskonar einkanota.
Lög um neytendalán
Á Íslandi gilda sérstök lög um neytendalán en með þeim hafa sameiginlegar reglur evrópska efnahagssvæðisins um neytendalán verið innleiddar í íslenskan rétt. Slík lög voru fyrst sett árið 1993 í tengslum við gerð EES-samningsins til þess að samræma íslenskan rétt við þann samevrópska, en meginefni þeirra lýtur að skýrleika samninga og upplýsingagjöf til neytenda. Lögin um neytendalán hafa síðan þá tekið ýmsum breytingum, til að mynda árið 2000 þegar Alþingi samþykkti að nýta það svigrúm sem evrópsku reglurnar veita til aukinnar neytendaverndar, með því að útvíkka skilgreiningu neytendalána þannig að hún næði eftirleiðis meðal annars til yfirdráttarlána sem og fasteignaveðlána líkt og á hinum Norðurlöndunum. Eftirlit með neytendalánum var upphaflega á höndum þáverandi Samkeppnisstofnunar, eða þar til í júlí 2005 þegar sérstakri stofnun, Neytendastofu, var komið á fót og falið að hafa eftirlit með framkvæmd laga á sviði neytendaverndar, og hefur hún allar götur síðan haft eftirlit með neytendalánum hér á landi.
Endurskoðun laga um neytendalán
Við heildarendurskoðun laganna árið 2013 með hliðsjón af nýrri tilskipun um neytendalán var kveðið á um það nýmæli að skilgreina okur þannig að kostnaður við neytendalán mætti ekki verða hærri en sem svarar til 50% ársávöxtunar að viðbættum stýrivöxtum Seðlabanka Íslands, en þar áður hafði um þriggja áratuga skeið ríkt algjört vaxtafrelsi á íslenskum lánamarkaði. Jafnframt var kveðið á um skyldu lánveitenda til að leggja mat á lánshæfi og greiðslugetu neytenda, og bann við lánveitingu til neytanda sem ekki stenst slíkt mat nema að framlögðu fullnægjandi veði eða öðrum tryggingum fyrir endurgreiðslu lánsins. Einnig var þá tekið af skarið um að svokallaðir eignaleigusamningar teldust til neytendalána, en aftur á móti voru undanskilin lögunum yfirdráttarlán til skemri tíma en eins mánaðar, lán sem bera engan eða lægri kostnað en almennt gengur og gerist á lánamarkaði, lán sem veitt eru í þeim tilgangi að neytandi geti átt viðskipti með fjármálagerninga, og veðlán gegn handveði í lausafé þar sem ábyrgð neytanda takmarkast við veðið. Frá og með 1. apríl 2017 færðust fasteignalán til neytenda undir gilddissvið nýrra sérlaga um slík lán sem eru nokkuð svipuð lögum um neytendalán en innihalda að auki ýmis ákvæði vegna sérstöðu fasteignaveðlána og áhrifa þeirra á fjármálastöðugleika.
Moya Brennan
thumb|Moya Brennan Máire Ní Bhraonáin, þekktust sem Moya Brennan, (fædd 4. ágúst 1952) er írsk þjóðlaga, popp- og nýaldarsöngkona. Moya hóf ferilinn með hljómsveitinni Clannad þar sem systkini og frændsystkini hennar spila. Systir hennar er Enya.
Neytendalán
Meginefni laga um neytendalán
Evrópsku reglurnar um neytendalán eru að miklu leyti byggðar á fyrirmyndum úr norrænni og germanskri löggjöf um neytendalán. Þeim er ekki ætlað að skerða samningsfrelsi þannig að almennt leggja þær ekki sérstakar skorður á efni samninga um neytendalán og skilmála þeirra, heldur er þess í stað lögð megináhersla á að upplýsa skuli neytendur vel um þá skilmála og áhrif þeirra á hagsmuni neytenda. Kjarninn í þeirri upplýsingagjöf lýtur að kostnaði sem fylgir lántöku, en lykilatriði í því sambandi er svokölluð árleg hlutfallstala kostnaðar sem gefur til kynna vaxtaígildi lánsins og gerir neytendum kleift að bera saman ólíka valkosti óháð því hvernig lánaskilmálar eru útfærðir í mismunandi lánum eða hjá mismunandi lánveitendum. Þannig þjónar upplýsingagjöfin ekki einungis þeim tilgangi að stuðla að gegnsæi og upplýstri neytendahegðun, heldur einnig virkri samkeppni lánveitenda sem er fyrir vikið til þess fallin að stuðla almennt að lægri lántökukostnaði fyrir neytendur.
Meðal þeirra upplýsinga sem samkvæmt lögunum eiga að koma fram í samningi um neytendalán eru auk árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, heildarfjárhæð láns og skilyrði fyrir nýtingu, útlánsvextir og skilyrði um beitingu þeirra og ef við á, vísitala eða viðmiðunarvextir sem geta haft áhrif á upphaflega útlánsvexti, svo og tímabil, skilyrði og málsmeðferð við breytingu á útlánsvöxtum, fjárhæðir, fjöldi og tíðni greiðslna sem neytandi þarf að standa skil á (greiðsluáætlun), heildarlántökukostnaður, gildandi dráttarvexti og vanskilakostnaður. Einnig skal upplýsa um afleiðingar vegna vangoldinna greiðslna, kostnað sem neytandi kann að þurfa að greiða vegna þinglýsingar eða skráningar lánssamnings, tilskildar tryggingar ef við á, rétt til að falla frá samningi, rétt til greiðslu fyrir gjalddaga eða hraðar en samningur kveður á um og skilyrði þess, málsmeðferð sem fylgja skal við uppsögn lánssamnings, kæruleiðir utan dómstóla fyrir neytendur, og fleira eftir því sem á við um tilteknar tegundir lána.
Lög um fasteignalán til neytenda
Haustið 2016 samþykkti Alþingi ný lög um fasteignalán til neytenda, sem gilda frá og með 1. apríl 2017. Með þeim er í fyrsta sinn sköpuð sérstök lagaumgjörð um íslenskan húsnæðislánamarkað í heild sinni. Lögin taka mið af EES-tilskipun um fasteignalán og lögum um neytendalán, en frá og með gildistöku þeirra verða fasteignalán undanþegin frá gildissviði almennu laganna um neytendalán og falla þess í stað undir nýju lögin. Nýju lögunum svipar að mörgu leyti til gildandi laga um neytendalán en eru þó mun ítarlegri, meðal annars varðandi upplýsingaskyldu um lánskostnað í auglýsingum, á afgreiðslustöðum, í lánstilboðum og samningum. Meðal helstu nýmæla eru reglur um góða viðskiptahætti, starfskjarastefnu lánveitenda og lánaráðgjöf til viðskiptavina. Einnig er kveðið á um sérstaka skyldu til að útskýra lánasamninga fyrir neytendum, bann við hlutfallslegum lántökugjöldum og sérstakar skyldur lánveitenda í tengslum við fullnustu, þar á meðal að bjóða upp á endurskipulagningu skulda áður en krafist er nauðungarsölu og samninga um uppgjör eftirstæðra krafna í kjölfar nauðungarsölu. Þá eru enn fremur heimildir í lögunum til að setja reglur um hámarksveðsetningarhlutföll og tekjuviðmið greiðslumats. Eftirlit með lögunum er að mestu leyti á verksviði Neytendastofu en að hluta til Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands.
Það
Það getur átt við:
Miklavatnsmýraráveitan
Miklavatnsmýraráveitan er áveita sem byggir á kerfi áveituskurða sem grafnir voru 1912 - 1913 og endurbættir árið 1916. Verkið var unnið á vegum Landssjóðs undir stjórns Jóns Þorlákssonar landsverkfræðings. Áveitan var sú fyrsta og sú minnsla af þremur  áveituframkvæmdum sem náðu samtals yfir 16.000 ha stórt svæði sem nú er í Flóahreppi, Árborg og Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Eftir Miklavatnsmýraráveitu var Skeiðaáveitan byggð og svo Flóaáveitan.
Hljómsveit Þorsteins Guðmundssonar - Bréfið hennar Stínu
Hljómsveit Þorsteins Guðmundssonar er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970. Á henni flytja Hljómsveit Þorsteins Guðmundssonar fjögur lög.
Vessel (plata)
Vessel er þriðja breiðskífa bandaríska tónlistartvíeykisins Twenty One Pilots. Platan var gefin út 8. janúar 2013 af Fueled by Ramen, og var það fyrsta útgáfan þeirra með stóru hljómplötufyrirtæki. Vessel komst fyrst á Billboard 200 listann í 58. sæti, en náði hámarki árið 2016 þegar það komst í 21. sæti. Platan hefur selst í yfir tveimur milljónum eintaka og hafa öll lögin á henni verið gull viðurkenndar af Recording Industry Association of America. Það gerði Twenty One Pilots að fyrstu hljómsveitinni til að eiga tvær slíkar breiðskífur.
Indie-rokk
Indie-rokk (stundum kallað sjálfstætt rokk, e. indie-rock) er tónlistarstefna sem þróaðist einna helst úr jaðarrokki (e. alternative rock) og er í dag mjög víðtækt hugtak. Orðið „indie“ er stytting á independent „sjálfstætt“ og upphaflega var það skilgreiningin á stefnunni að hljómsveitir og tónlistarmenn hennar stæðu á eigin fótum og væru ekki háð stórum útgáfufyrirtækjum og öðru slíku. Sumir vilja þó meina að hugtakið sé nú búið að missa sína upprunalegu merkingu því til eru þónokkrar indie-rokksveitir sem náð hafa miklum vinsældum með hjálp stórra útgáfufyrirtækja. Stefnan á rætur sínar að rekja til Bretlands og Bandaríkjanna á níunda áratugnum.
Einkenni stefnunnar
Einkenni indie-rokksins eru ýmis og heldur óskýr. Því má segja að hugtakið spanni vítt svið tónlistar. Oftar en ekki er tónlist innan stefnunnar fremur frjálsleg því tónlistarmennirnir reyna ekkert endilega að fara eftir fyrirfram ákveðnum reglum til að þóknast sem flestum hlustendum. Frekar vilja tónlistarmennirnir skapa eitthvað nýtt og ferkst og leyfa sér að fara sínar eigin leiðir óháð skoðunum annarra. Þó eru til fleiri stefnur í indie-flokknum en indie-rokkið, eins og nafnið gefur til kynna, svipar meira til rokks heldur en t.d. indie-popp, indie-þjóðlagatónlist o.s.frv. Þær hljómsveitir og tónlistarmenn sem iðkað hafa gerð indie-rokks hafa þurft að fara nýjar leiðir í dreifingu tónlistarinnar sinnar þar sem þær reiða sig ekki á stór útgáfufyrirtæki. Þar er tilkoma internetsins gífurlega mikilvægur þáttur en á internetinu eru ótal leiðir til að dreifa tónlist og indie-rokklistamenn hafa í gegn um tíðina nýtt sér þær óspart. Dæmi um þessar leiðir eru heimasíður, samskiptasíður og forrit á borð við Napster, Myspace, Facebook, Soundcloud, Youtube og margt fleira.
Uppruni og upphaf
Undir lok áttunda áratugarins hafði pönkið náð sínum mestu vinsældum en það kom aðallega frá Bandaríkjunum annars vegar og Bretlandi hins vegar. thumbnail|hægri|The Cure á tónleikum 2004 Fljótlega eftir það fóru að koma fram á sjónarsviðið hljómsveitir á borð við Blondie og The Talking Heads sem spiluðu tónlist ekki ósvipaða pönkinu en þó með nokkrum breytingum; textarnir fóru að hafa dýpri merkingu í stað einföldu textanna í pönkinu. Þessi sena hlaut nafnið Nýbylgjutónlist en seinna fór hún að vera kennd aðallega við hljómsveitir sem notuðust við svokallaða svuntuþeysara. Einnig mynduðust stefnurnar Síð-pönk, sem innihélt hljómsveitir á borð við The Cure og Joy Division, og Gotneskt rokk, með hljómsveitir eins og Bauhaus og Siouxsie & the Banshees. Síðan snemma á 9. áratugnum fór að myndast fjöldinn allur af hljómsveitum þar sem meðlimir voru ekki endilega mjög flinkir á hljóðfærin sín en voru þó vissir um að geta búið til góða tónlist. Í Bretlandi fóru sumir að kalla stefnu þessarra sveita indie en í Bandaríkjunum var þetta ennþá bara kallað jaðarrokk eða háskólarokk. Upp frá því fóru einnig að spretta upp sjálfstæð útgáfufyrirtæki sem stuðluðu vissulega enn frekar að þróun stefnunnar. Þetta er allt saman stór hluti af upphafi indie-rokksins.
Aðgreining frá jaðarrokki
Segja má að Indie-rokkið hafi endanlega skilið sig frá öðrum stefnum eins og jaðarrokki og gruggrokki um það leyti þegar hljómsveitin Nirvana sló í gegn. Að minnsta kosti ef um er að ræða raunverulega merkingu hugtaksins, þ.e.a.s. að hljómsveitirnar eða tónlistarfólkið sem býr til tónlistina standi á eigin fótum varðandi allt sem við kemur henni, hvort sem það er ferlið að semja tónlistina, það að auglýsa hana og dreifa henni eða að flytja hana. Í kjölfar vinsælda Nirvana og gruggrokks almennt urðu til hljómsveitir sem færðu þá stefnu meira í átt að testósterón-drifnu þungarokki og gerðu hana umfram allt enn almenningsvænni. Eftir að gruggið varð svoleiðis hefur það stundum verið kallað handboltarokk í hálfkæringi. Indie-rokkið var eins konar viðbrögð gegn þessu þar sem hljómsveitir eins og Sonic Youth, The Pixies og fleiri voru í broddi fylkingar.
Indie-rokk um og upp úr aldamótum
Indie-rokk hefur sífellt orðið vinsælla og vinsælla og upp úr aldamótunum 2000 voru góð dæmi um það hljómsveitirnar Manic Street Preachers, The Strokes og Franz Ferdinand. Því hafa margir velt því fyrir sér hvort hugtakið sé búið að missa sína upprunalegu meiningu og standi nú bara fyrir ákveðinn hljóm í tónlistinni en um skilgreiningu þess hjóms eru einnig skiptar skoðanir. Árið 2006 gaf hinsvegar hljómsveitin Arctic Monkeys út sína fyrstu breiðskífu, Whatever You Say I Am, That’s What I’m Not, en það gerðu þeir á veraldarvefnum án hjálpar útgáfufyrirtækis. Sú plata seldist í nærri 400.000 eintökum á einni viku og þar með höfðu þeir sýnt rækilega fram á kraft og áhrif internetsins á tónlistarheiminn. Dæmi um fleiri Indie-rokk hljómsveitir sem hafa náð miklum vinsældum á síðustu árum eru The Wombats, Vampire Weekend, Bloc Party, The Horrors, Two Door Cinema Club og margir, margir fleiri.
Indie-rokk á Íslandi
thumbnail|Jakobínarína Ísland á aragrúa af góðum tónlistarmönnum og hljómsveitum og stór hluti þeirra gæti auðveldlega fallið undir Indie-rokk. Hljómsveitakeppnin Músíktilraunir hefur í gegn um tíðina komið á framfæri fjölmörgum hljómsveitum sem flokkast gætu sem Indie-rokk en þar ber að nefna Maus, Botnleðju, Mammút, Jakobínurínu, Agent Fresco, Of Monsters and Men, RetRoBot og svona mætti áfram telja. Tónlistarhátíðin Iceland Airwaves hefur átt gífurlega stóran þátt í að koma með og kynna erlenda Indie-rokktónlist jafnt sem innlenda fyrir landsmönnum. Dæmi um vinsælar erlendar Indie-rokksveitir sem stigið hafa á stokk á Airwaves hátíðinni á Íslandi eru The Shins, Bombay Bicycle Club, Hot Chip, Florence and the Machine, Flaming Lips og Bloc Party.
Undirflokkar
Eins og áður segir er Indie-rokk afskaplega vítt hugtak og erfitt er að nefna eitt gott dæmi um tónlistarmann eða hljómsveit sem lýsir stefnunni fullkomlega. Hún oft er mjög samtvinnuð mörgum öðrum stefnum og á sér einnig marga undirflokka sem allir hafa sína eigin áhrifavalda utan Indie-rokksins. Dæmi um þessa undirflokka eru Indie-popp, Drauma popp, Noise-popp, lo-fi, Math-rokk, Síðrokk, Geimrokk, Tilfinningarokk og fleira.
Tenglar
| Listi yfir stór nöfn innan indie-rokk stefnunnar
Borgarfjörður eystri
thumb|right|Bakkagerði í Borgarfirði. Borgarfjörður eystri eða Borgarfjörður eystra er fjörður og byggðalag á norðanverðum Austfjörðum. Þar er þorpið Bakkagerði, sem oftast er kallað Borgarfjörður eystri í daglegu tali, með 88 íbúa (2015). Borgarfjörður er í Borgarfjarðarhreppi, sem einnig nær yfir nálægar víkur og eyðifjörðinn Loðmundarfjörð.
Inn af firðinum er vel gróinn dalur sem nær um 10 kílómetra inn í Austfjarðafjallgarðinn. Eftir honum rennur Fjarðará. Nokkrir bæir eru í byggð í sveitinni og er þar aðallega stundaður sauðfjárbúskapur. Á Bakkagerði er nokkur smábátaútgerð.
Á meðal þekktra einstaklinga sem tengjast Borgarfirði eystra má nefna Jóhannes Kjarval, listmálara, sem ólst upp í Geitavík. Til minningar um hann er Kjarvalsstofa í félagsheimilinu Fjarðarborg. Hann málaði altaristöflu sem er í Bakkagerðiskirkju.
Magni Ásgeirsson, tónlistarmaður, sem tók þátt í raunveruleikaþættinum Rockstar: Supernova árið 2006, er frá Borgarfirði eystra. Emilíana Torrini tónlistarkona er líka ættuð þaðan.
Íþróttamaður Dalvíkurbyggðar
Íþróttamaður Dalvíkurbyggðar er valinn árlega af Íþrótta- og æskulýðsráði Dalvíkurbyggðar ásamt íþróttafélögum í Dalvíkurbyggð. Valið fór fyrst fram árið 1996.
Íþróttamaður Dalvíkurbyggðar 2017 er Svavar Örn Hreiðarsson fyrir hestaíþróttir. Skíðamaðurinn Björgvin Björgvinsson hefur hlotið viðurkenninguna oftast allra eða ellefu sinnum.
Eyvindur Loðinsson
Eyvindur Loðinsson var landnámsmaður í Flateyjardal í Suður-Þingeyjarsýslu. Ekki er getið um landnámsjörð hans.
Faðir Eyvindar var að því er segir í Landnámabók Loðinn öngull, sem fæddur var í Öngley á Hálogalandi. Hann hraktist undan Hákoni jarli Grjótgarðssyni til Íslands en dó á leiðinni. Eyvindur sonur hans nam Flateyjardal upp til Gunnsteina og blótaði þá. „Þar liggur Ódeila á milli og landnáms Þóris snepils,“ segir í Landnámu. Þessi örnefni eru nú óþekkt en Þórir snepill Ketilsson var landnámsmaður í Fnjóskadal.
Í Landnámabók segir að sonur Eyvindar hafi verið Ásbjörn dettiás, faðir Finnboga ramma, en í Finnboga sögu ramma er faðir Ásbjarnar sagður hafa heitið Gunnbjörn Ingjaldsson.
Dennis Bergkamp
180px|Dennis Bergkamp.|right Dennis Nicolaas Maria Bergkamp (f. 10. maí 1969 í Amsterdam, í Hollandi) er Hollenskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann er þekktastur fyrir tíma sinn hjá Arsenal, en hann lék einnig með Ajax og Inter Milan. Hann lék 79 landsleiki fyrir Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu.
Fáskrúðsfjarðargöng
thumb|Fáskrúðsfjarðargöng. thumb|
Fáskrúðsfjarðargöng eru jarðgöng á Austurlandi sem opnuð voru í september árið 2005. Göngin eru 5,850 km löng. Þau tengja Fáskrúðsfjörð og Reyðarfjörð og stytta leiðina á milli þeirra um 31 kílómetra og hringveginn um 34 kílómetra. .
Krímgotneska
Krímgotneska er austurgermanskt mál sem þróaðist út frá gotnesku og var talað á Krímskaga (nú hluti af Úkraínu) fram að lokum 17. aldar.
Á Krímskaga og viðar í Suður-Rússlandi, milli Dnjepur og Dónár, hafa fundist margar minjar eftir Krímgota í fornum gröfum, einkum frá því um 200 e. Kr.
Hnefluætt
Hnefluætt (fræðiheiti: Russulaceae) er ætt margvíslegra sveppa. Ættin inniheldur um 1900 tegundir í 8 ættkvíslum og hefur útbreiðslu um allan heim. Hnefluætt inniheldur sveppi með áberandi hatta, svepprótarsveppi, ætisveppi og sveppi af ýmsum vaxtarformum.
Á Íslandi finnast nokkrar tegundir af hnefluætt, bæði hneflur (Russula) og lektusveppir (Lactarius).
Primula bracteata
Primula bracteata er blóm af ættkvísl lykla.
Fáni Salómonseyja
thumb|250px|Núverandi fáni frá 1977.
Fáni Salómonseyja er samanstendur af grænum og ljósbláum þríhyrningum sem skiljast að af gulum borða frá neðra vinstri horni til efra hægri hornsins.
Oxalis rosea
Oxalis rosea er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá Síle.
Fáni Salómonseyja
Í ljósbláa hálfkassanum eru fimm hvítar stjörnur. Stjörnurnar fimm tákna þá fimm (helstu) eyjaklasa sem mynda Salómonseyjar. Græni liturinn táknar grasið og jörðina, sá blái hafið og sá guli sólina. Hlutföll eru 1:2.
Fáninn tók formlega gildi 18 nóvember 1977.
Ofurtölva
thumb|right|[[Blue Gene-ofurtölvan frá IBM]] Ofurtölva er tölva sem ræður yfir mestu vinnslugetu sem þekkt er á hverjum tíma. Hugtakið var fyrst notað á 7. áratug 20. aldar yfir tölvur á borð við Atlas og Cray 1 sem Seymour Cray hannaði. Markmiðið var að skapa eins hraðvirka tölvu og mögulegt væri miðað við tækni þess tíma. Slíkar tölvur notast við nýstárlegar aðferðir við kælingu, samhliða vinnsluferla, mikinn fjölda örgjörva og sérsniðin stýrikerfi sem notast við dreifvinnslu eða margsamhliða vinnslu í miðstýrðu kerfi.
Í seinni tíð hafa kínverjar tekið fram úr bandaríkjunum og eigi t.d. öflugustu tölvuna 2017 eftir eigin hönnun.
Hæfni
Hæfni er eiginleiki sem þróast með þekkingu, leikni og reynslu.
Minoru Kobata
Minoru Kobata (fæddur 24. nóvember 1946) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 13 leiki með landsliðinu.
Flóaáveitan
Flóaáveitan er kerfi áveituskurða sem liggja um Flóann allt frá Ölfusá í vestri að Þjórsá í austri. Þessir skurðir voru grafnir á árunum 1918 - 1927. Flóaáveitan var stórt mannvirki á sinni tíð, með henni var vatni úr Hvítá veitt til flæðiengja sem voru 12000 hektarar að stærð. Flóaáveitan var flokkur af áveitu sem kallast  uppistöðuseytla. Í uppistöðuseytlum er vatn á stöðugri hreyfingu milli hólfa. Vatnið var um 10-40 sm á dýpt á áveitutímanum. Vatni var hleypt á áveiturnar í maí og látið standa fram í lok júní. Hvert áveituhólf var yfirleitt hvílt þriðja eða fjórða ár.
Áveiturnar á Skeið og í Flóa, heimskreppa og breytt búskapartækni
Flóaáveita var ein af þremur áveitum sem reistar voru. Fyrsta og minnsta áveitan var áveitan á Miklavatnsmýri í Flóa. Hún var gerð á vegum ríkisins. Mælt var fyrir henni árið 1910 en framkvæmdir voru 1912-1913 og voru undir stjórn Jóns Þorlákssonar. Næst kom Skeiðaáveitan. Hún var unnin á árunum 1917-1923. Flóaáveitan sjálf var svo gerð 1922-1928. Flóaáveitan var risastór framkvæmd á sínum tíma, áveitulandið varð yfir 16 þúsund hektarar en í kringum 1920 er talið að öll tún landsins hafi ekki verið nema 22 þúsund hektarar. Gert var ráð fyrir að áveiturnar gæfu af sér 8 þúsund kýrfóður en mjólkurkýr í landinu voru fyrir áveituna um 17 þúsund. Keypt var skurðgrafa 1919 og var hún notuð bæði við Skeiða- og Flóaáveituna. Þegar heimskreppan skall á hrundi verð á búsafurðum bænda og og tekjur þeirra drógust saman og margir lentu í greiðsluerfiðleikum. Stórum hluta af skuldum bænda við ríkið vegna áveituframkvæmda var létt af bændum og samið um að þeir skyldu greiða um það bil þriðjung af skuld vegna áveituframkvæmdanna og skyldi það greiðast á 30 árum og vera vaxtalaust. Þessar afborganir urðu ennþá minni vegna verðbólgu eftirstríðsáranna. Áveiturnar voru aldrei teknar í notkun að fullu. Erfitt var að ná vatni í Miklavatnsmýraráveituna og var hún tengt Flóaáveitunni. Skeiðaáveita var vatnslítil fyrstu árin en var þá lagfærð. Hluti af áveitulandinu nýttist ekki því bændur reistu ekki skurði og garða eins og áætlað var. Fjárfestingarkostnaður vegna áveitnanna lenti nær alfarið á ríkinu en í þær var ráðist miðað við þá áætlun að þær skiluðu arði og ríkinu var ekki ætlað að greiða nema fjórðung af kostnaði. Á þessum tíma var heyja aflað með engjarækt og túnrækt. Eftir fyrri heimsstyrjöldina vex innflutningur á tilbúnum áburði og farið er að slétta tún með stórvirkum jarðvegstæturum (þúfnabönum) og þegar dráttarvélar breiðast út þá eykst túnrækt, í fyrstu aðallega á þurrlendi en þegar skurðgröfur og jarðýtur verða algengar þá er hægt að ræsa fram mýrar og auðvelt að gera áveitulöndin að túnum. Með því verður áveitutæknin úrelt leið til að afla heyja.
Árið 2012 var opnaður vegarslóði að flóðgátt Flóaáveitunnar á Brúnastaðaflötum og var það til að minnast 85 ára afmælis áveitunnar.
Radziechowy
thumb|right|250px|Radziechowy Radziechowy er þorp í umdæminu Gmina Radziechowy-Wieprz innan Żywiec County, Silesian Voivodship, í Suður-Póllandi. Það liggur um það bil átta kílómetra (5 mílur) suðvestur af Żywiec og 68 kílómetra (42 mílur) suður af höfuðborgarsvæði Katowice.
Íbúafjöldinn er um það bil 5.000.
Engi
Engi eða engjar er óáborið frjósamt land á bújörðum sem ætlað er til sláttar. Slægjulandi er skipt í tún og engi. Frá fornu fari skiptust nytjalönd jarða í tún og engi (og stundum akra) og haga eða beitiland. Nytjaland skiptist eftir eignarhaldi í eignarland, afrétti og almenninga. Á Íslandi voru tún venjulega heima við bæi og voru þau varin fyrir ágangi búfjár. Ekki var hins vegar borið á engi og þau ekki varin fyrir búfé. Víða eru engi þar sem vatn flæðir yfir hluta ársins og eru þau nefnd flæðiengi. Landnámsmenn virðast hafa kunnað til verka að veita vatni á engi. Bændaskólinn á Hvanneyri var staðsettur þar vegna engjanna við árósa Hvítár en vatn flæddi þar yfir á hverju vori og jók uppskeru Mikið af heyforða bænda var fyrr á öldum og fram undir miðja 20. öld aflað á engjum og voru engi verðmætur hluti jarða. Í heyöflunarskýrslu fyrir Ísland árið 1882 er heyfengur af engjum eða úthey 2/3 af öllu heyi. Engjaheyskapur var mjög erfiður því engjar voru votlendar og oft fjarri bæjum og þurfti að raka blautu heyi saman og koma á þurrkvöll, það var flutt blautt á hestum.
Einkennisjurtir fyrir góðar engjar á Íslandi eru:
Kujalleq
thumb|right|Kujalleq-sveitarfélagið á Grænlandskortinu
Kujalleq (opinbert nafn á grænlensku:Kommune Kujalleq) er sveitarfélag á suðurhluta Grænlands sem stofnað var 1. janúar 2009. .
Kujalleq er minnst hinna fjögurra nýju sveitarfélaga. Það nær yfir byggðarlögin (og samnefnd fyrrverandi sveitarfélög) Narsaq, Nanortalik og Qaqortoq, ásamt fleiri minni byggðakjörnum. Íbúafjöldi í Kujalleq er um 6400 (2020), og flatarmál 32000 km². Aðsetur sveitarstjórnar og helstu þjónustustofnana er í Qaqortoq.
Kujalleq nær yfir syðsta hluta Grænlands og liggur aðeins að einu sveitarfélagi, Sermersooq. Labradorhaf (milli Grænlands og Labrador) liggur að vesturströnd Kujalleq og mætir Irmingerhafi (milli Íslands og Grænlands, suðvestur af Íslandi) við Hvarf (sem á grænlensku heitir Uummannarsuaq). Landslag einkennist af fjalllendi og djúpum fjörðum sem ná langt inn í land. Eystribyggð hinna fornu norrænu Grænlendinga liggur öll innan marka Kujalleq að undanskildu því svæði sem fornleifafræðingar nefna Millibyggðina.
Ítarefni
Opinber vefur sveitarfélagsins
Þjóðmenning
Þjóðmenning getur átt við um:
Dulmálsfræði
thumb|right|Dulritað bréf Gabriel de Luetz (dó 1553), sendiherra Frakka í [[Ottómanveldið|Ottómanveldinu.]]
Dulritun hefur með einhverju móti verið notuð í margar aldir, sögulega hefur notkun hennar aðallega verið bundin við samskipti háttsettra opinberra aðila sem kröfðust trúnaðs og innan herja. Með aukinni tækniþróun, sem stundum er tengd við hnattvæðingu hefur notkun dulritunar orðið almennari. Við notum upplýsingar sem hafa verið dulritaðar í daglegu lífi, til dæmis debet- og kreditkortsupplýsingar og aðgangsorð fyrir tölvur og tölvunet.