cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enschede
Lega og lýsing
Enschede liggur nær austast í Hollandi, alveg upp við þýsku landamærin. Næstu borgir eru Hengelo til norðvesturs (10 km) og Gronau í Þýskalandi til austurs (15 km). Þrátt fyrir að vera langt inni í landi er Enschede hafnarborg en skipaskurðurinn Twentekanaal liggur að borginni.
Orðsifjar
Enschede merkir líklega við aðgreininguna (sbr. an der Scheide á þýsku). Meint er aðgreining hollensku héraðanna frá þýska ríkinu, en borgin stendur við landamærin að Þýskalandi.
Söguágrip
thumb|Enschede á korti frá 1570 thumb|Mynd af sprengingunni í flugeldaverksmiðjunni árið 2000 Enschede myndaðist á miðöldum sem þýskt þorp við verslunarleiðina til Deventer. Héraðið allt var undir yfirráðum biskupanna frá Utrecht á síðmiðöldum. Það var Jan van Diest biskup sem veitti Enschede borgarréttindi 1325. Í kjölfarið voru reistir varnarmúrar umhverfis borgina. Þeir voru þó ekki gerðir úr grjóti, sem var of dýrt, heldur úr moldargörðum, viðargörðum og síkjum. Þeir voru því viðkvæmir gagnvart eldi, enda brann borgin 1517 í stórbruna. Eftir að Niðurlönd hlutu sjálfstæði frá Spáni, mynduðust ný landamæri að þýska ríkinu. Enschede varð því hollensk borg og gengu landamærin meðfram eystri borgarmörkum. Borgin brann á ný 1750 og aftur 1862. Seinni bruninn nær gjöreyðilagði borgina og fengu íbúarnir þá uppnefnið Brandstichters (brennuvargar). Þegar iðnvæðingin var í gangi á miðri 19. öld flutti Bretinn Thomas Ainsworth til Enschede og hóf að byggja upp vefnað þar í borg. Hráefnið var flutt inn frá Hollensku Vestur-Indíum (Indónesíu) og voru allt að 75 vefnaðarverksmiðjur starfandi á blómaskeiði borgarinnar. Vefnaðurinn hvarf með öllu þegar Indónesía hlaut sjálfstæði 1947. Í heimstyrjöldinni síðari var Enschede fyrsta hollenska borgin sem Þjóðverjar hertóku er þeir réðust inn í Holland 10. maí 1940. Andspyrnumenn hófust þegar handa við að bjarga gyðingum úr borginni. Af 1.300 gyðingum í Enschede í stríðsbyrjun tókst þeim að bjarga rúmlega 500 en það er hæsta hlutfall allra borga í Hollandi. Enschede varð oft fyrir loftárásum bandamanna, þar sem borgin lá við þýsku landamærin. Það var kanadísk hersveit sem frelsaði Enschede úr höndum nasista 1. apríl 1945. Í maí árið 2000 varð gífurleg sprenging í flugeldaverksmiðju í Enschede. 23 biðu bana og hverfið Roombeek gjöreyðilagðist.
Íþróttir
Aðalknattspyrnufélag borgarinnar er FC Twente Enschede sem varð hollenskur meistari 1926 og 2010, auk þess þrisvar bikarmeistari (1977, 2001 og 2011)
Maraþonhlaupið í Enschede er næstelsta slíka hlaup í Evrópu. Það hefur farið fram á tveggja ára fresti í borginni síðan 1947 en á hverju ári síðan 1992.
Skautahöllin í Enschede var opnuð árið 2008. Hún er næststærsta 400m skautahöll Hollands. Aðeins skautahöllin Thialf í Heerenveen er stærri.
Karlsruher SC
Karlsruher SC er þýskt knattspyrnufélag staðsett í Karlsruhe. Helsti rígur þess er við nágranna sína í VfB Stuttgart. Þeirra síðasti stóri titill var Intertoto-Bikarinn sem þeir unnu árið 1996.
Súrnun sjávar
thumb|250px|Áætluð breyting á [[sýrustigi sjávarins vegna losunar koltvísýings af manna völdum á milli 1700 og 1990]]
Súrnun sjávar er skilgreind sem lækkun á pHstigi vegna athafna manna. Það er yfirstandandi lækkun á sýrustigi hafsins af völdum upptöku koltvísýrings úr andrúmsloftinu. Sjóvatn er örlítið basískt (pH > 7) en súrnun sjávar gerir það hlutlausara frekar en það verði súrt (pH < 7). Talið er að 30–40% af þeim koltvísýringi sem starfsemi manna losar út í loftið leysist upp í hafinu, ám og vötnum. Sökum áhrifa efnajafnvægis hvarfast hluti þessa koltvísýrings við vatnið og myndar kolsýru. Sumar þessar kolsýrusameindir hvarfast við vatnssameind og mynda tvíkarbónatjón og hýdróníumjón sem lækkar sýrustig sjávarins. Talið er að sýrustig sjávarins hafi lækkað úr 8,25 í 8,14 á tímabilinu 1751–1996.
Súrnun sjávar hefur slæmar afleiðingar á sjávardýr og getur meðal annars dregið úr efnaskiptastarfsemi og skaðað ónæmiskerfi þeirra. Einnig veldur súrnun sjávar kóralbleikingu og kemur í veg fyrir að kórallar og svif geti myndað kalsíumkarbónat. Þetta getur valdið því að kóralrif leysist upp. Súrnun sjávar hefur jafnframt áhrif á fæðukeðju sjávarins.
Þótt yfirstandandi súrnun sjávar sé af manna völdum hefur hafið súrnað áður af náttúrunnar völdum. Síðasta tilvikið var fyrir u.þ.b. 56 milljón árum en orsakir þess eru ekki þekktar.
Súrnun sjávar við Ísland
Súrnun sjávar er miklu örari í hafinu nyrst í Atlantshafi en í heimshöfunum. Það er talið líklegt að sjór hér við land hafi súrnað meira eftir iðnvæðingu en heimshöfin. Breytingar verða mestar í yfirborði sjávar. Kalkmyndandi lífríki er sérstaklega viðkvæmt fyrir súrnun sjávar.
Kalkmettunarstig í sjó við Ísland er lágt af náttúrulegum ástæðum einkum vegna lágs sjávarhita norðarlega í Atlantshafi. Hlýnun sjávar vinnur á móti minnkandi kalkmettun vegna súrnunar. Á yfirborði sjávar við Ísland eru miklar árstíðasveiflur  á sýrustigi, pH og kalkmettunarstigi. Í hafinu við Ísland eru margar kalkmyndandi lífverur og eru sumar þeirra nýttar svo sem hörpudiskur og kræklingur og kalkþörungar.
Harpa (tónlistar- og ráðstefnuhús)
thumb|Harpa frá Reykjavíkurhöfn. thumb|right|Kínverskir loftfimleikamenn leika listir sínar fyrir utan Hörpu árið 2011. Harpa er tónlistar- og ráðstefnuhús á austurbakka Reykjavíkurhafnar, fyrir neðan Seðlabanka Íslands. Sinfóníuhljómsveit Íslands, Stórsveit Reykjavíkur og Íslenska óperan hafa aðsetur í húsinu. Í húsinu eru fjórir salir, en sá stærsti, Eldborg, er hannaður fyrir stóra tónlistarviðburði og tekur milli 1600 og 1800 manns í sæti. Auk salanna eru mörg stór opin rými í húsinu sem eru nýtt undir viðburði af ýmsu tagi. Tveir veitingastaðir eru í húsinu, á jarðhæð og efstu hæð. Á jarðhæð eru auk þess miðasala og verslanir. Harpa er 28.000 fermetrar að stærð og greiðir því há fasteignagjöld til Reykjavíkurborgar. Þetta var lengi gagnrýnt fyrir að standa í vegi fyrir fjárhagslegri sjálfbærni rekstrarins. Íslenska ríkið á 54% hlut í Hörpu á móti 46% hlut Reykjavíkurborgar.
Húsið var tímabundið kallað „Tónlistar- og ráðstefnuhúsið í Reykjavík“ en fékk síðan nafnið „Harpa“ á degi íslenskrar tónlistar 11. desember 2009. Fyrstu tónleikarnir voru haldnir 4. maí 2011, en þar flutti Sinfóníuhljómsveit Íslands 9. sinfóníu Beethovens undir stjórn Vladímírs Ashkenazy. Opnunartónleikar voru haldnir 13. maí, en næstu tvo daga var opið hús með fjölbreyttri tónlistardagskrá og komu þá um 32 þúsund manns í húsið eða um tíundi hluti íslensku þjóðarinnar. Frá opnun hefur Harpa hýst marga af stærstu tónlistarviðburðum og ráðstefnum landsins, eins og ráðstefnur Arctic Circle, lokatónleika Iceland Airwaves, UTmessuna og fanfest EVE Online. Leiðtogafundur Evrópuráðsins fór fram þar árið 2023.
Frá Hörpu liggur göngugata, Reykjastræti, milli Reykjavík Edition-hótelsins og fyrirhugaðra höfuðstöðva Landsbankans, að Hafnartorgi, hinum megin við Geirsgötu. Upphaflega var hugmyndin að tengja Hörpuna við Lækjartorg með samfelldri göngugötu, þannig að Geirsgata færi í stokk og húsið Hafnarstræti 20 yrði rifið. Hætt var við að leggja Geirsgötu í stokk árið 2006, en þess í stað komu T-gatnamót þar sem hún mætir Lækjargötu. Undir Geirsgötu og Hafnartorgi er stærsti bílakjallari Íslands sem nær samfellt frá Hörpu að Tryggvagötu.
Skipulag og framkvæmdir
thumb|right|Harpa í byggingu árið 2010. Tónlistar og ráðstefnuhúsið var hannað af teiknistofunni Batteríið arkitektar og Teiknistofu Hennings Larsens í Danmörku og stór glerhjúpur sem umlykur bygginguna er hannaður af Ólafi Elíassyni.
Byggingin er hluti af stærri framkvæmd sem átti upprunalega að fela í sér 400 herbergja hótel, viðskiptamiðstöðina World Trade Center Reykjavík, nýjar höfuðstöðvar Landsbankans, verslanir, íbúðir, veitingahús, bílastæðahús og göngugötu. Verkið var boðið út af ríki og borg og að útboði loknu kom athafnamaðurinn Björgólfur Guðmundsson að fjármögnun byggingar Hörpu í gegnum eignarhlut Landsbankans í félaginu Portus, sem sá um framkvæmdina. Eftir bankahrunið þurftu íslenska ríkið og Reykjavíkurborg að hlaupa undir bagga til að framkvæmdir héldu áfram. Um mitt ár 2010 var áætlað að heildarkostnaður frá upphafi næmi um 27,7 milljörðum. Í ágúst árið 2010 kom upp eldur í byggingunni þegar verið var að sjóða saman stálgrindina fyrir glerhjúpinn. Rétt áður höfðu komið í ljós gallar á stálgrindinni sem var framleidd í Kína og þurfti að skipta um hana að hluta.
Bygging hótels, höfuðstöðva Landsbankans og bílastæðakjallara töfðust vegna hrunsins, en héldu áfram eftir 2016. Hótelið var opnað 2020 og sama ár var stærsti bílakjallari landsins opnaður, sem nær frá Hafnartorgi að Hörpu með 1160 bílastæðum fullbyggður.
Garda-vatn
Tengt efni
Ítölsku vötnin
Harpa (tónlistar- og ráðstefnuhús)
Skipulag og framkvæmdir
Kjallarar hússins, m.a. þar sem bílakjallarar eru, eru að hluta undir og við sjávarborð. Sérstakar ráðstafanir voru gerðar til að koma í veg fyrir að loftfyllt byggingin flyti upp. Einnig var gert ráð fyrir hækkun yfirborðs sjávar vegna loftslagsbreytinga. Upphaflegar teikningar gerðu ráð fyrir að umferð bíla fram hjá svæðinu mundu að mestu fara neðanjarðar, til að tengja Hörpu betur við miðborgina. Þegar leið á byggingartímabílið, var stígur gangandi og hjólandi sem lá norðanmegin Kalkofnsvegar skorinn, á meðan fjögurra akreina akvegur var látin halda sér mestan hluta byggingartímabilsins.
Kambríumtímabilið
thumb|Steingerður [[þríbrotar|þríbroti (Redlichia chinensis) frá kambríumtímabilinu sem var grafinn upp í Kína. Þríbrotar eru ásamt risaeðlunum þekktustu steingervingarnir á tímanum fyrir nýlífsöld.]] Kambríumtímabilið er upphaf fornlífsaldar sem aftur er upphaf tímabils sýnilegs lífs. Það hófst fyrir 542 ± 1,0 milljón árum síðan og lauk fyrir 488,3 ± 1,7 milljón árum þegar ordóvisíumtímabilið gekk í garð.
Kambríumtímabilið er fyrsta tímabilið í jarðsögunni þar sem finnast margir og stórir steingervingar fjölfrumunga. Þessi skyndilega aukning á stærri og flóknari lífverum nefnist kambríumsprengingin. Hin útdauðu liðdýr þríbrotar og frumstæðar jurtir eru meðal lífvera sem birtust á þessu tímabili.
Nafnsifjar
Kambría er umritun á Cambria sem er umritun á Cymru sem er velska heitið yfir Wales, en þar voru jarðlög frá tímabilinu fyrst könnuð.
Toppmeisa
Toppmeisa (fræðiheiti: Lophophanes cristatus) er tegund meisa.
Fjöldaútdauði
Fjöldaútdauði er skyndileg fækkun og útdauði margra tegunda yfir stuttan tíma, t.d. af völdum náttúruhamfara. Yfir 99% þeirra tegunda sem hafa verið til eru nú útdauðar, margar af völdum fjöldaútdauða. Þekktasti fjöldaútdauðinn er krítar-tertíer fjöldaútdauðinn sem risaeðlurnar dóu út í.
Shōgi
Shōgi (将棋), oft kallað japönsk skák, er borðspil sem upprunnið er í Japan. Það er einn af meðlimum skákfjölskyldunnar, en hún nær meðal annars yfir evrópska skák, hið kínverska xiàngqí, og hið kóreska jianggi. Allir þessir leikir eru taldir eiga uppruna sinn að rekja til indverska spilsins chaturanga frá 6. öld. right|thumb|300px|Shōgi, japönsk skák
Markmið
Markmiðið er að ná konungi andstæðingsins.
Leikmenn og búnaður
Tveir leikmenn, svartur og hvítur (eða 先手 sente og 後手 gote) leika á borði með reitum, sem mynda 9 raðir og 9 dálka. Reitirnir eru einlitir, en ekki svartir og hvítir eins og í evrópskri skák.
Hver leikmaður ræður yfir 20 spísslaga taflmönnum af mismunandi stærð, eftir því hversu mikilvægir þeir eru. Hér er þeim raðað eftir stærð (frá þeim stærsta til þess minnsta):
Flest þessara nafna eru valin til að líkjast nöfnum samsvarandi taflmanna í evrópskri skák, og eru því ekki endilega þýðingar á japönsku heitunum.
Nafn hvers taflmanns stendur skrifað á honum með tveimur kanji (kínverskum táknum), vanalega svart. Á bakhliðinni (nema á kóngi og gullhershöfðingja) er svo eitt eða tvö önnur tákn, vanalega rauð, sem tákna nýja stöðu taflmanns sem hefur verið hækkaður í tign. Í stað þess að taflmenn hvers liðs hafi ólíkan lit eru þeir spísslaga og beinast að andstæðingnum. Þannig sést hver ræður yfir hvaða taflmönnum.
Kínversku táknin hafa gert það að verkum að mörgum vesturlandabúum virðist of erfitt að læra shōgi. Þess vegna hafa verið framleiddir „vestrænir“ eða „alþjóðlegir“ shōgimenn, þar sem notuð eru önnur tákn sem eru myndrænni og meira lýsandi fyrir hreyfingu hvers leikmanns. Þetta hefur þó aldrei náð miklum vinsældum, þar sem það reynist ekki í raun svo mjög erfitt að læra að þekkja taflmennina í sundur, ekki síst vegna stærðarmunarins.
* 竜 er einfölduð mynd táknsins 龍.
** Nafnið tokin er ekki stytt í tali þótt svo sé gert í skýringarmyndum.
Uppfærðir biskupar eru oft kallaðir hestar og uppfærðir hrókar drekar, að hætti Japana, auk þess sem silfurhershöfðingjar og gullhershöfðingjar eru oft bara kallaðir gull og silfur. Uppfærð peð eru líka oft kölluð tokin, rétt eins og í japönsku.
Táknin aftan á taflmönnunum, sem tákna nýja stöðu þeirra eftir stöðuhækkun, eru oftast rauð og skrifuð með mjög stílfærðri skrautskrift. Táknin aftan á þeim sem verða að gullhershöfðingjum eru mismunandi skrautskriftarútgáfur af tákninu fyrir gull, 金, og eru því einfaldaðri sem taflmaðurinn er minna virði. Á prenti eru stundum notaðir í þessum tilgangi eftirfarandi tákn: 全 fyrir uppfært silfur, 今 fyrir uppfærðan riddara, 仝 fyrir uppfærða lensu, og 个 fyrir uppfært peð (tokin). Önnur leið er að nota einföldun á fyrra tákninu í nöfnum óuppfærðu taflmannanna, þannig: 圭 fyrir uppfærðan riddara, 杏 fyrir uppfærða lensu, hið sama 全 og að ofan fyrir uppfært silfur, og と fyrir tokin.
Uppsetning
thumb|300px|right|Upphafsstaðan í shōgi, séð frá sjónarhorni svarts. Hver leikmaður stillir sínum taflmönnum eins og sagt er hér að neðan og beinir oddi þeirra að andstæðingnum.
Aftasta röð lítur því svona út: |L|R|S|G|K|G|S|R|L|.
Ákveðnum hefðum er fylgt varðandi í hvaða röð taflmennirnir eru settir á borðið, og eru tvær viðurkenndar leiðir, ōhashi ryū (大橋流) og itō ryū (伊藤流). Hér má sjá röðina, ōhashi til vinstri og itō til hægri:
Mynd:Shogi ohashi ryu.png Mynd:Shogi ito ryu.png
Taflið
Atvinnumenn tefla með skákklukku, líkt og gert er í evrópskri skák.
Færsla og dráp
Hver taflmaður hreyfist á mismunandi hátt. Kóngur, hershöfðingjar og peð geta aðeins færst um einn reit í einu. Ef taflmaður andstæðingsins er á mögulegum áfangastað má taka það og færa sinn taflmann á reitinn þar sem hann var. Ef hans eigin taflmaður er þar fyrir má hann ekki leika öðrum taflmanni þangað.
Riddarinn stekkur, og hefur það engin áhrif á leik hans hvort annar taflmaður sé staðsettur á milli hans og áfangastaðarins. Hann er eini taflmaðurinn sem getur þetta.
Lensa, biskup og hrókur eiga möguleika á að færast eftir beinni línu um hvaða reitafjölda sem er (þó aðeins innan leikborðsins, að sjálfsögðu). Þeir mega þá taka hvern þann mann andstæðingsins sem er á línunni. Aldrei má þó færa þessa taflmenn yfir annan taflmann (vinveittan eða óvinveittan) eða á reit þar sem taflmaður úr sama liði er fyrir.
Taflmennina má hreyfa ýmist beint (lóðrétt eða lárétt) eða á ská (45°). Riddarinn er eina undantekningin á þessari reglu.
Kóngur
Kóngur getur færst um einn reit í senn í hvaða átt sem er (lóðrétt, lárétt eða á ská).
Silfurhershöfðingi
Silfurhershöfðingi getur færst um einn reit í senn á ská (aftur á bak eða áfram) eða beint áfram. Hann hefur því fimm mögulega áfangastaði.
Vegna þess að óuppfært silfur á auðveldara með að hörfa aftur en uppfært er mjög algengt að sleppa því að hækka það í tign þegar færi gefst á því (sjá að neðan).
Riddari
Riddari stekkur áfram á reit sem er tveimur reitum framar og einum reiti lengra til vinstri eða hægri. Hann hefur því val um tvo áfangastaði. Hann getur ekki stokkið til hliðar eða aftur á bak. Þetta er allt gert í einum leik, og telst riddarinn ekki hafa lent á reitunum sem liggja á milli upphaflegs reits hans og áfangastaðarins.
Riddarinn er eini taflmaðurinn sem getur hreyfst án tillits til leikmanna sem liggja milli hans og áfangastaðarins. Þó þarf áfangastaðurinn að vera auður reitur eða reitur þar sem maður andstæðingsins stendur (þá er sá maður tekinn), eins og gildir um alla aðra taflmenn.
Oft er gott að sleppa því að hækka riddarann í tign þegar kostur gefst á því. Þó má ekki sleppa því þegar hann hefur komist í síðustu eða næstsíðustu röð, þar sem hann gæti annars ekkert hreyft sig framar. Eins má ekki setja riddara inn á borðið í síðustu eða næstsíðustu röð af sömu ástæðum (sjá nánar að neðan).
Lensa
Lensa getur færst um ótakmarkaðan fjölda auðra reita beint áfram. Hana má ekki færa til hliðar eða aftur á bak.
Oft er gott að sleppa því að hækka lensuna í tign þegar kostur gefst á því. Þó er óráðlegt að sleppa því þegar í næstsíðustu röð er komið, og það er óleyfilegt að sleppa því þegar hún er komin í síðustu röð, enda gæti hún annars ekkert hreyft sig framar. Af sömu ástæðum má ekki setja lensu inn á borðið í síðustu röð (sjá nánar að neðan).
Biskup
Vegna þess að biskupinn getur ekki fært sig beint til hliðar, fram eða aftur, getur hann einungis komist á helming reitanna á borðinu.
Hrókur
Hrókur getur færst um ótakmarkaðan fjölda auðra reita beint áfram, aftur á bak, eða til hliðar.
Peð
Peð getur aðeins færst um einn reit í senn beint áfram. Það getur ekki bakkað.
Vegna þess að peð getur ekki færst aftur á bak eða til hliðar verður að hækka það í tign þegar það kemst í síðustu röð. Það tapast þó aldrei neitt við að hækka peð í tign, og því borgar sig yfirleitt að hækka það í tign hvenær sem færi gefst á því. Ekki má setja peð inn á borðið í síðustu röð af sömu ástæðum.
Tvær aðrar reglur takmarka það hvernig setja má peð inn á borðið (sjá nánar að neðan).
Stöðuhækkun
right|thumb|300px|Hér eru taflmennirnir sýndir í upphafsstöðu, nema hvað taflmenn svarts hafa hlotið stöðuhækkun.
Stöðuhækkunarsvæði hvers leikmanns er í þeim þremur röðum sem lengst eru frá honum, þ.e. svæðið þar sem menn andstæðingsins byrjuðu. Ef taflmaður er færður inn í, innan, eða út af þessu svæði má hækka hann í tign að færslu lokinni. Ekki má þó hækka taflmann í tign þegar hann er settur inn á borðið. Stöðuhækkunin er sýnd með því að snúa taflmanninum við þannig að táknið fyrir uppfærða taflmanninn komi í ljós.
Ef peð, riddari eða lensa komast í síðustu röðina verður að hækka þau í tign, þar eð þau ættu annars engan mögulegan leik það sem eftir er taflsins. Af sömu ástæðu verður einnig að hækka í tign riddara sem lendir í næstsíðustu röð.
Stöðuhækkun taflmanns varir allt þar til andstæðingurinn tekur hann. Þá hverfur taflmaðurinn aftur til fyrra horfs og ef honum er sleppt inn á borðið aftur helst staða hans óhækkuð, jafnvel þótt honum sé sleppt innan stöðuhækkunarsvæðisins.
Taflmönnum sleppt inn á borðið á ný
Taflmenn í shōgi eru teknir eða handsamaðir fremur en drepnir. Sá sem tekur taflmann hefur hann á hendi, og getur sleppt þeim aftur inn á borðið. Þegar hann á leik, velur hann annaðhvort að færa taflmann sem þegar er á borðinu, eða að nota leikinn til að sleppa inn á borðið taflmanni sem hann tók í fyrri leik. Sleppa má taflmönnum á hvaða auða reit á borðinu sem er, og ræður þá sá sem sleppti þeim yfir þeim. Taflmennirnir eru alltaf óuppfærðir þegar þeir eru hafðir á hendi og hækka ekki í tign þegar þeim er sleppt inn á aftur. Til að geta hækkað þá í tign verður að færa þá í annað sinn eins og lýst er í kaflanum um stöðhækkun hér að ofan.
Ekki má taka taflmann andstæðingsins með því að sleppa manni á reit hans. Taflmenn hækka heldur ekki í tign við það að þeim sé sleppt inn á borðið innan stöðuhækkunarsvæðisins. Þeir geta samt tekið menn og hækkað í tign í næstu leikjum, eins og þeir gátu áður.
Tvær aðrar reglur gilda um það þegar peði er sleppt inn á:
Ekki má sleppa peði í sama dálk og peð í sama liði sem fyrir er á borðinu. (Tokin telst ekki peð hér.) Leikmaður sem hefur óuppfært peð í öllum dálkum getur því alls ekki sleppt peði inn á. Þess vegna er algengt að peði sé fórnað til að rýma fyrir öðru sem sleppt er inn á.
Ekki má sleppa peði þannig að skák og mát komi strax fram. Þessi regla á aðeins við um peðið, og leyfilegt er að skáka og máta með því að sleppa inn öðrum taflmönnum. Peð sem þegar er á borðinu má hins vegar alveg máta kónginn, og eins má alveg sleppa peði inn á reit sem gerir því kleift að máta í næsta leik.
Skák og mát
Til að segja „skák!“ á japönsku segir maður „ōte!“ (王手). Þess er þó ekki krafist, og ef andstæðingurinn tekur ekki eftir skákinni og kemur sér ekki úr henni þótt hann geti það, má taka kóng hans í næsta leik og vinna þannig. Skák og mát er kallað tsume (詰め) eða ōtedzume (王手詰め).
Leikslok
Leikmaður sem nær kóngi andstæðingsins vinnur skákina. Í raun gerist þetta afar sjaldan, þar sem leikmenn segja leiknum oftast lokið þegar ljóst er að þeim er ómögulegt að vinna hann (eins og í evrópskri skák).
Ef kóngur leikmanns stendur ekki í skák, en ekki er hægt að hreyfa neinn taflmann án þess að hann lendi í skák, telst andstæðingurinn hafa unnið (í evrópskri skák kallast þetta patt og telst jafntefli).
Taflinu getur lokið á tvennan annan hátt: með þrátefli (千日手 sennichite) og „impasse“ (持将棋 jishōgi). Þetta er þó fremur óalgengt.
Þrátefli nefnist það þegar sama staða kemur upp fjórum sinnum, og lýkur þá leiknum með jafntefli. Til að staðan teljist sú sama þarf bæði að vera sama staða á borðinu og sömu menn á hendi hvers leikmanns, auk þess að sami leikmaður eigi leik.
Skákin kemst í „impasse“ ef báðir kóngar hafa komist í stöðuhækkunarsvæðið hinum megin á borðinu, og hvorugur leikmaður hefur von til þess að máta hinn eða ná betri stöðu. Þá má ljúka leiknum og velja sigurvegara þannig: hver hrókur eða biskup veitir 5 stig og allir aðrir taflmenn nema kóngur 1 stig hver. Stöðuhækkanir eru hundsaðar í stigagjöfinni, en bæði leikmenn á borði og á hendi eru taldir með. Sá leikmaður tapar sem hefur færri en 24 stig, en ef báðir hafa 24 stig eða fleiri er jafntefli.
Á áhugamannamótum eru jafnteflisleikir oft taldir sem slíkir í heildarstigagjöfinni, en í atvinnumannamótum kveða reglur yfirleitt á um að slíkir leikir skuli tefldir aftur til að skera úr um sigurvegarann. Þá er liðunum víxlað, þ.e. sá sem var svartur áður leikur nú hvítan, og öfugt, og leikmönnum er gjarnan gefinn minni tími á skákklukkunni.
Forgjafir
Þegar misgóðir leikmenn tefla eru oft gefnar forgjafir. Þá er sterkari leikmaðurinn hvítur, en einn eða fleiri taflmanna hans eru fjarlægðir áður en leikurinn hefst, og hvítur fær að byrja. Þeir taflmenn sem voru fjarlægðir eiga nú engan hlut að taflinu lengur, og ekki má sleppa þeim inn á borðið.
Algengar forgjafir, frá þeirri minnstu til þeirrar stærstu, eru:
Einstaka sinnum eru aðrar forgjafir gefnar. Til eru nokkur kerfi til að ákvarða forgjöf út frá stöðumun.
Að skrifa upp leiki
Dæmi um þetta kerfi er P-8f.
Fyrsti stafurinn táknar gerð þess taflmanns sem var færður: P = peð, L = lensa, N = riddari (knight á ensku, „kn“ er borið fram sem n), S = silfur, G = gull, B = biskup, R = hrókur (rook á ensku), K = kóngur. Á íslensku má vitaskuld nota R fyrir riddara og H fyrir hrók.
Fyrir taflmenn sem hafa verið hækkaðir í tign er + bætt fyrir framan einkennisstaf hans, t.d. +P fyrir tokin (uppfært peð).
Á eftir þessum einkennisstaf kemur tákn fyrir gerð færslunnar: - fyrir venjulegan leik, x fyrir leik þar sem manni andstæðingsins er náð, eða * fyrir leik þar sem manni er sleppt inn á borðið.
Næst er skrifaður reiturinn sem taflmaður lenti á. Hann er sýndur með tölustaf sem táknar dálkinn og bókstaf sem táknar röðina, en talið er frá hægri til vinstri og að ofan niður, séð frá sjónarhorni svarts (t.d. er 1a efsti reiturinn lengst til hægri og 9i neðsti reiturinn lengst til vinstri). Þessi aðferð til að merkja reitina komin frá Japan, en þar eru að vísu notaðir japanskar tölur í stað latneskra bókstafa, t.d. heitir reiturinn 2c þar í landi 2三.
Ef færsla gerir taflmanni kleift að vera hækkaður í tign er + bætt við til að sýna að stöðuhækkunin var þegin, en = til að sýna að henni var hafnað. Nx7c= sýnir t.d. að riddari tók taflmann á reitnum 7c án þess að þiggja stöðuhækkun.
Í tilvikum þar sem fleiri en einn taflmaður af sömu gerð og úr sama liði gæti lent á tilteknum reiti er reitnum sem hann kom frá bætt við skráninguna, rétt á eftir einkennisstaf taflmannsins. Sem dæmi má nefna að í upphafsstöðu borðsins á svartur tvo gullhershöfðingja sem báðir geta færst á reitinn 5h, beint fyrir framan kónginn. Færslan er þá táknuð með G6i-5h fyrir gullið á vinstri hönd kóngsins og G4i-5h fyrir gullið hægra megin.
Leikir eru oft númeraðir eins og fyrir evrópska skák. T.d. gæti byrjun leiks litið svona út: 1. P-7f  P-3d 2. P-2f  G-3b 3. P-2e  Bx8h+ 4. Sx8h  S-2b
Í leikjum þar sem gefin er forgjöf á hvítur leik fyrst, en þá kemur … í stað leiks nr. 1 hjá svörtum.
Shōgiafbrigði
Aðalgrein: Shōgiafbrigði.
Til eru mörg afbrigði shōgi, ýmist stærri eða minni, allt frá 4×5 reitum upp í 36×36. Þar ber helst að nefna chū shōgi (12×12) og dai shōgi (15×15), sem eru stærri „alvöruútgáfur“ leiksins, en einnig eru til útgáfur með sérstök þemu t.d. wa shōgi (11×11), þar sem allir taflmenn heita eftir einhverjum dýrum, og tori shōgi (7×7), þar sem allir taflmennirnir heita eftir fuglum.
Shōgi á Íslandi
Shōgi er rétt að byrja að ryðja sér til rúms á Íslandi. Reglur leiksins komu út á íslensku fyrst (svo vitað sé) árið 1985 í bókinni Spil og leikir um víða veröld, sem gefin var út af Almenna bókafélaginu. Nú stendur japanska sendiráðið á Íslandi fyrir kennslu í shōgi, og fer hún fram 1. og 3. miðvikudagskvöld hvers mánaðar milli kl. 17 og 19 í sendiráðinu sjálfu að Laugavegi 182.
Neðanmálsgreinar
<references group="lower-alpha" />
Ívaf
right|thumb|250px|Uppistaða (1) og ívaf (2)  í vefnaði Ívaf er þræðir í vefnaði sem liggja þversum og vefjast um uppistöðuþræðina (langþræðina) sem liggja langsum. Ofnir dúkar hafa venjulega uppistöðu og ívaf.
Lilja (kvæði)
Lilja er helgikvæði sem Eysteinn Ásgrímsson munkur (bróðir Eysteinn) orti um miðja 14. öld. Kvæðið þótti bera af öðrum slíkum á sínum tíma og varð því til orðtakið „allir vildu Lilju kveðið hafa“ eða „Öll skáld vildu Lilju kveðið hafa".
Texas
Texas er fylki í suðurhluta Bandaríkjanna. Texas er 695.621 ferkílómetrar að stærð og er næststærsta fylki Bandaríkjanna á eftir Alaska. Texas liggur að Oklahoma í norðri, Arkansas í norðaustri, Louisiana í austri, Mexíkó í suðri og New Mexico í vestri. Um 29,4 milljónir manns bjuggu í Texas árið (2020).
Höfuðborg Texas heitir Austin en stærsta borg fylkisins er Houston. Meðal annarra þekktra borga í Texas eru Dallas og San Antonio.
Spænskir landnemar sem kynntu kristni, kallaðir trúboðar, voru sumir af fyrstu Evrópubúum til að búa í því sem nú er Texas. Árið 1821 náði Mexíkó yfirráðum yfir landinu og kallaði að lokum svæðið Coahuila y Tejas. En árið 1835 gerðu landnemar sem bjuggu í þessu héraði - oft bara kallaðir Texas, uppreisn og hófu Texasbyltinguna. Uppreisnarmenn urðu fyrir hræðilegum ósigri fyrir mexíkóska herinn í orrustunni 1836 við Alamo, virkið í San Antonio. En tapið hvatti landnema aðeins til að berjast áfram. Með hrópinu „Mundu eftir Alamo!“ Eftir að hafa hörfað að landamærum ríkisins við Louisiana snéri uppreisnarherinn við og sigraði mexíkóska herinn í orrustunni við San Jacinto. Antonio López de Santa Anna forseti Mexíkó var tekinn höndum eftir bardagann og Mexíkó gafst upp.
Texas varð sjálfstætt ríki sem kallaðist Lýðveldið Texas árið 1836. En það var erfitt fyrir lítið land að verjast fjandsamlegum ættbálkum og mexíkóskum hermönnum og Texas gekk til liðs við Bandaríkin árið 1845. Árið 1861 yfirgaf Texas sambandið og gekk aftur inn eftir að borgarastyrjöldinni lauk. árið 1870.
Nefnd
Nefnd er tegund lítillar samankomu sem þjónar mismunandi tilgangi:
Pierre-Simon Laplace
thumbnail|hægri|Málverk af Pierre-Simon Laplace. Pierre-Simon Marquis de Laplace (28. mars 1749 – 5. mars 1827) var franskur stærðfræðingur. Hann var þekktastur fyrir fimm binda rit sitt um hreyfingu reikistjarna, Mécanique céleste, og einnig grundvallarrannsóknir í líkindafræði. Laplace jók við þyngdaraflskenningu Newtons. Laplacevirkinn er nefndur eftir honum og sömuleðis jafna Laplace og Laplacevörpun.
Djöfull LaPlaces
Hann var þeirrar skoðunar að um leið og allar upphafsaðstæður einhvers lokaðs aflfræðilegs kerfis, svo sem alheimsins, væru þekktar, mætti sjá alla þróun og lok kerfisins fyrir. Þessi kenning telst til löghyggju og er mjög einkennandi fyrir hugarfar vísindamanna í kjölfar Upplýsingarinnar. Þegar Napoleon spurði hann hvar og hvernig guð passaði inn í kenninguna, svarði hann því til að hann hefði enga þörf fyrir þá tilgátu.
Hann var um skamma hríð innanríkisráðherra í stjórn Napoleons.
Arnbríi
Arnbríi (fræðiheiti: Eutoxeres aquila) er tegund kólibrífugla.
Kóralbleiking
Kóralbleiking á sér stað þegar separ kóralla ýta út úr sér þörungum sem lifa í vefjum þeirra. Separ kóralla lifa yfirleitt í sambýli við þörunga en samband milli þeirra er mikilvægt heilsu kóralla og þar af leiðandi heilsu rifsins í heild. Kórallar sem hafa orðið fyrir bleikingu lifa áfram en þeir svelta smám saman því þeir draga 90% af orku sinni af þörungunum.
Talið er að hækkandi hitastig sjávarins og súrnun sjávar valdi kóralbleikingu. Árið 2016 varð 90% af Kóralrifinu mikla fyrir bleikingu en 20% kórallanna dóu í kjölfarið. Útlit er fyrir að bleikingin sé enn að dreifast út en hún hefur sést á svæðum þar sem hún fannst ekki fyrr.
Alexís Tsípras
Alexís Tsípras (grískt letur: Αλέξης Τσίπρας; f. 28. júlí 1974 ) er grískur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Grikklands frá árinu 2015 til ársins 2019. Tsípras er sósíalisti og hefur verið leiðtogi gríska stjórnmálaflokksins Syriza frá árinu 2009.
Æviágrip
Tsípras fæddist í Aþenu árið 1974. Hann gekk til liðs við ungliðahreyfingu kommúnista seint á níunda áratugnum og var á tíunda áratugnum áberandi í stúdentamótmælum gegn fyrirhuguðum umbótum ríkisstjórnarinnar á menntakerfinu. Hann lagði stund á byggingaverkfræði í þjóðlega tækniháskólanum í Aþenu og útskrifaðist árið 2000. Hann vann sem byggingarverkfræðingur í iðngeiranum, aðallega í Aþenu.
Frá 1999 til 2003 var Tsípras ritari Synaspismos-ungliðahreyfingarinnar. Hann var kjörinn í miðstjórn hreyfingarinnar árið 2004 og gekk síðar í aðalráð hennar. Árið 2006 gaf Tsípras kost á sér í borgarsjórnarkosningum Aþenu fyrir hönd Syriza og hlaut 10,5% atkvæða. Árið 2008 var hann kjörinn formaður Syriza og tók við af Alekos Alavanos. Hann var síðan kjörinn á gríska þingið og endurkjörinn í maí og júní 2012. Tsípras varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar og stofnaði eigin skuggaríkisstjórn.
Í janúar árið 2015 leiddi Tsípras Syriza til sigurs í þingkosningum. Syriza vann 149 af 300 sætum á gríska þinginu og gekk í ríkisstjórnarsamstarf við Sjálfstæða Grikki. Tsípras glataði þingmeirihluta sínum þann 20. ágúst 2015, aðeins sjö mánuðum eftir að hann tók við embætti, vegna þess að margir af flokksmönnum hans höfðu sagt sig úr Syriza og gengið til liðs við stjórnarandstöðuna. Tsípras lýsti því yfir að hann myndi segja af sér og kallaði til nýrra þingkosninga næsta mánuð. Í kosningunum vann Tsípras aftur og hlaut 145 þingsæti. Syriza endurnýjaði því stjórnarsamstarfið við Sjálfstæða Grikki með Tsípras sem forsætisráðherra. Sem forsætisráðherra hefur Tsípras séð um samningaviðræður vegna grísku skuldakreppunnar, þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort Grikkjum bæri að þiggja lánapakka frá Evrópusambandinu, og evrópsku flóttamannakreppuna.
Sem forsætisráðherra Grikklands hefur Tsípras meðal annars verið sakaður um að láta neyða sig til að halda aftur af ríkisútgjöldum til þess að halda Grikklandi á floti. Aðhald í ríkisútgjöldum stingur mjög í stúf við kosningaloforð hans. Í efnahagskreppunni í Grikklandi hefur landsframleiðsla minnkað um 25%.
Tsípras flýkkaði kosningum á gríska þingið árið 2019 eftir að flokkur hans bað ósigur í Evrópuþingskosningum fyrr sama ár. Í kosningunum bað Syriza ósigur fyrir hægriflokknum Nýju lýðræði og ríkisstjórn Tsípras féll.
Actinidia oregonensis
Actinidia oregonensis er útdauð tegund af kívífléttum sem fundist hefur í jarðlögum í Óregon.
Rækjur
Rækjur eru tíarma liðdýr af ættbálk skjaldkrabba. Þær eru botndýr og finnast víða í bæði ferskvatni og á saltvatni.
Rækjur eru tvíkynja, þær eru karldýr fyrstu æviárin en breytast svo í kvendýr.
Rækjutegundir við Ísland
Rækjutegundin stóri kampalampi (Pandalus borealis) er algengasta rækjutegundin við Ísland og sú eina sem er nýtt hér við land. Hún er langmest veidda kaldsjávarrækjutegund í heimi. Rækjutegundin litli kampalampi (Pandalus montaqui) veiðist stundum með stóra kampalampa.
Tenglar
fa:میگو Chèrvette Camarão Shrimp
Maggiore-vatn
Maggiore-vatn (ítalska: Lago Maggiore) er næststærsta stöðuvatn Ítalíu og það stærsta í Suður-Sviss við Suður-Alpafjöll. Það er á mörkum héraðanna Piedmont og Langbarðalands á Ítalíu og kantónunnar Ticino í Sviss. En fljót með sama nafni, Ticino rennur úr vatninu í Pó-fljót.
Tengt efni
Ítölsku vötnin
Vampírubaninn Buffy (5. þáttaröð)
Fimmta þáttaröð bandaríska gamanþáttarins Vampírubaninn Buffy fór af stað þann 26. september 2000 og kláraðist 22. maí 2001. Þættirnir voru 22 og hver þáttur var að meðaltali 42 mínútur að lengd.
1307
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Munn- og kjálkaskurðlækningar
Munn- og kjálkaskurðlæknar eru tannlæknar sem hafa lokið a.m.k. fjögurra ára löngu sérnámi við sjúkrahúsdeild í sérgreininni. Ekki er hægt að læra munn- og kjálkaskurðlækningar á Íslandi og því hafa allir íslenskir munn- og kjálkaskurðlæknar sótt sérnám erlendis.
Grétar Sigfinnur Sigurðarson
Hann er uppalinn í KR en hefur leikið með Sindra (lán), Víking, Val (lán) og KR. Hann nam viðskiptafræði í Háskólanuum í Reykjavík. Hann leikur sem varnarmaður og er 192 cm. hár og er 88 kg.
Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann
Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann eða SÁÁ eru íslensk samtök sem voru stofnuð til að berjast gegn áfengis- og vímuefnavanda á Íslandi. Aðalmarkmið samtakanna er að sjá til þess að alkóhólistar, vímuefnafíklar og aðstandendur þeirra eigi ávallt völ á bestu fáanlegri sjúkrameðferð og endurhæfingu.
Samtökin vinna einnig að forvörnum. Opinberir aðilar kosta um tvo þriðju af starfsemi samtakanna, en einn þriðji er fjármagnaður af samtökunum sjálfum. Þó að starfsemin beinist fyrst og fremst að alkóhólistum, vímuefnafíklum og aðstandendum þeirra njóta miklu fleiri þjónustunnar beint eða óbeint. Erfitt er að gera sér grein fyrir hversu margir hafa samband við starfsmenn samtakanna til að leita eftir upplýsingum eða þjónustu á hverju ári, en ekki er ólíklegt að þeir séu um 10.000.
Meðferð
Samtökin byggja meðferðarstarf sitt á tiltækri vísindalegri þekkingu í læknisfræði, sálarfræði og félagsvísindum og binda sig því ekki við neina eina meðferðarhugmynd. Vaxandi vísindaleg þekking um fíknisjúkdóma og meðferð þeirra leiðir sífellt af sér nýjungar í þjónustunni. þannig hafa samtökin byggt upp alhliða meðferð sem kemur til móts við flesta einstaklinga og undirhópa í sjúklingahópnum sem til samtakanna leita og býður meðferð sem stenst strangar faglegar kröfur.
Meðferðin fer ýmist fram á göngudeild eða á sjúkrastofnun. Hún er sniðin sérstaklega að þörfum kvenna, unglinga, endurkomukarla, karla eldri en 55 ára eða að þörfum þeirra sem eru minna veikir eða betur félagslega staddir. Á heimasíðu samtakanna er að finna margvíslegar upplýsingar um starfsemina, eðli sjúkdómsins og þau úrræði sem þeim sem í vanda eru staddir standa til boða. Meðferðin getur verið mjög mismunandi og fer eftir því hversu alvarlegur vandinn er, allt frá einu viðtali í viðamikla meðferð.
Hjá SÁÁ er líka stuðningur fyrir aðstandendur alkóhólista og vímuefnafíkla.
Stjórn
Framkvæmdastjórn er skipuð skipuð níu mönnum. Arnþór Jónsson, er núverandi formaður samtakanna.
Joseph-Louis Lagrange
thumb|right|Joseph Louis Lagrange Joseph-Louis Lagrange (25. janúar 1736 – 10. apríl 1813) var franskur stærðfræðingur. Sumir telja hann einn mesta stærðfræðing 18. aldar, jafnvel næstan á eftir Euler. Hann fæddist í Torino á Ítalíu og bjó þar fyrri hluta ævinnar, en settist síðar að í París og er jafnan talinn franskur.
Negull
Negull (fræðiheiti: Syzygium aromaticum) er ilmandi blómknappar af tré af ættinni Myrtuætt. Negultrén eru upprunnin á Malukueyjum í Indónesíu og eru venjulega notuð sem krydd.
Negultréið er sígrænt og verður 8 - 12 m hátt með stór laufblöð og blóm í þyrpingum. Negull er aðallega ræktaður í Indónesíu, Indlandi, Madagaskar, Zanzibar, Pakistan, Sri Lanka og Tansaníu.
Landsnet
Landsnet starfar samkvæmt sérleyfi og var stofnað á grundvelli raforkulaga sem samþykkt voru á Alþingi árið 2003.
Það er í eigu opinberra orkufyrirtækja og er eignarhald svona: Landsvirkjun (64,73%), RARIK (22,51%), Orkuveita Reykjavíkur (6,78%) og Orkubú Vestfjarða (5,98%).
Miguel Primo de Rivera
Don Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, 2. markgreifi af Estella, 22. greifi af Sobremonte, riddari af Calatrava (8. janúar 1870 – 16. mars 1930) var spænskur aðalsmaður, herforingi og einræðisherra sem forsætisráðherra Spánar á tíma Búrbónaendurreisnarinnar frá 1923 til 1930. Hann tók við völdum í kjölfar stjórnarbyltingar hersins sem studd var af konunginum Alfons 13. Hann felldi stjórnarskrána úr gildi, setti herlög og tók upp stranga ritskoðun. Í valdatíð hans jókst pólitísk spenna í landinu sem á endanum leiddi til Spænsku borgarastyrjaldarinnar 1936.
Sonur hans, José Antonio Primo de Rivera, var einn af stofnendum Spænsku breiðfylkingarinnar (Falange Española) sem náði völdum í kjölfar borgarastyrjaldarinnar.
Kalsíumkarbónat
Kalsíumkarbónat er efnasamband með formúluna CaCO3. Kalsíumkarbónat er algengt efni í bergi og finnst þar sem steinefnin kalsít og aragónít. Það finnst í miklu magni í kalksteini. Perlur og egg sjávardýra og snigla eru rík af kalsíumkarbónati. Það er einnig notað í fæðubótarefni sem kalsíumgjafi og í lyfjum sem sýruhlutleysir. Ofneysla getur verið hættuleg.
Einstaklingur
thumb|right|Einstaklingur getur skorið sig úr eða fallið í hópinn. Einstaklingur er lífvera sem er stök og aðgreind frá öðrum í þeim hóp eða samfélagi sem hún tilheyrir. Einstaklingur hefur sínar eigin þarfir, markmið, réttindi og skyldur. Hugtakið kemur meðal annars fyrir í líffræði, lögfræði og heimspeki. Hver einstaklingur er einstakur. Mannlegir einstaklingar hafa einstakan persónuleika og sjálf sem er ólíkt öllum öðrum. Þeir teljast líka lögpersóna gagnvart lögum.
Bílar 2
Bílar 2 (enska: Cars 2) er bandarísk teiknimynd og njósnamynd frá árinu 2011, framleidd af Pixar og útgefin af Disney. Henni var leikstýrt af John Lasseter og Brad Lewis, skrifuð af Ben Queen og framleidd af Denise Ream. Myndin er framhald myndarinnar Bílar. Í myndinni fara keppnisbíllinn Leiftur McQueen og dráttarbílinn Krókur til Japans til þess að keppa í heimsmeistarakeppninni, en Krókur flækist í alþjóðlegum njósnum.
Baukmosar
Baukmosar (fræðiheiti Bryophyta) er skipting mosa.
Flokkun
Til Baukmosar teljast 3 undirflokka með 7 flokkum :
Í öllum heiminum er talið, að tegundir baukmosa séu 20000 þúsund, sem tilheyra 100-120 ættir og um 700 ættkvíslir.
Tegundir á Íslandi
Á Íslandi eru 600 tegundir af þessum baukmosum :
Stephanie Sunna Hockett
Stephanie Sunna Hockett (f. 2. október 1970) er íslensk fegurðardrottning og leikkona.
QAnon
thumb|right|Algengt einkennismerki QAnon-hreyfingarinnar. QAnon er nafn á samsæriskenningu öfgahægrimanna í Bandaríkjunum
Áhagendur QAnons halda því jafnframt fram að Trump hafi sett á svið samsæri með Rússum til þess að fá Robert Mueller til liðs við sig við að afhjúpa barnaníðshringinn og koma í veg fyrir að Barack Obama, Hillary Clinton og George Soros fremji valdarán. Nettröll á mála hjá ríkisstjórn Rússlands hafa gefið samsæriskenningum QAnons byr undir báða vængi á samfélagsmiðlum   auk þess sem rússneskir ríkisfjölmiðlar hafa breitt út kenningarnar.
Svipaðar samsæriskenningar á borð við Pizzagate-kenninguna svokölluðu, sem hefur síðan þá orðið hluti af hugmyndamynstri QAnons, höfðu áður náð útbreiðslu á netinu en hin eiginlega samsæriskenningasmíð QAnon-hreyfingarinnar hófst í október árið 2017 á netspjallsíðunni 4chan með færslum notanda sem gekk undir nafninu „Q“. Almennt er gengið út frá því að notandinn Q hafi verið Bandaríkjamaður en einnig hafa líkur verið leiddar að því að síðar hafi hópur fólks birt færslur undir notendanafninu Q. Q sagðist vera háttsettur embættismaður með svokallaða Q-öryggisheimild og aðgang að leynilegum upplýsingum um ríkisstjórn Donalds Trump og andstæðinga hennar í Bandaríkjunum. Fréttastofan NBC News hefur greint frá því að þrír einstaklingar hafi tekið hina upphaflegu færslu Q og dreift henni til ýmissa fjölmiðla til þess að byggja upp netfylgi í hagnaðarskyni. Ýmsir notendur á 4chan höfðu áður birt svipaðar færslur á undan Q með notendanöfnum á borð við FBIAnon, HLIAnon (High-Level Insider), CIAAnon, og WH Insider Anon. Þótt hreyfingin sé bandarísk að uppruna hefur virkni hennar einnig verið talsverð utan Bandaríkjanna, einkum í Evrópu.
Áhagendur QAnons fóru að birtast á kosningasamkomum Trumps í ágúst árið 2018. Bill Mitchell, útvarpsmaður sem hefur talað fyrir kenningum QAnons, sótti „samfélagsmiðlafund“ í Hvíta húsinu í júlí 2019. Stuðningsmenn QAnons merkja færslur sínar á samfélagsmiðlum gjarnan með myllumerkinu #WWG1WGA, sem er skammstöfun á slagorðinu „Where We Go One, We Go All“ (ísl. „Þangað sem eitt okkar fer, förum við öll“ ). Á fjöldasamkomu Trumps í ágúst 2019 notaði maður slagorðið til að hita upp fyrir Trump en neitaði síðar að um væri að ræða vísun í QAnon. Þetta gerðist fáeinum klukkustundum eftir að alríkislögreglan birti skýrslu þar sem talað var um QAnon sem mögulega uppsprettu hryðjuverkastarfsemi. Samkvæmt greiningu fjölmiðlasamtakanna Media Matters for America hafði Trump í október 2020 breitt út skilaboð QAnons að minnsta kosti 265 sinnum með því að deila eða minnast á 152 Twitter-færslur tengdar hreyfingunni, stundum oft á dag. Stuðningsmenn QAnons fóru að kalla Trump „Q+“.
Fjöldi stuðningsmanna QAnons er óljós en hreyfingin nýtur verulegs fylgis á netinu. Í júní árið 2020 hvatti Q fylgismenn sína til að sverja „hernaðareið stafrænna stríðsmanna“, sem margir gerðu og merktu með myllumerkinu #TakeTheOath á Twitter. Næsta mánuð lét Twitter loka þúsundum notendaaðganga tengdum QAnon og breytti reikniforritum sínum til að draga úr útbreiðslu samsæriskenningarinnar. Innri greining á Facebook í ágúst leiddi í ljós að milljónir stuðningsmanna hreyfingarinnar væru virkir á þúsundum hópa og síðna á samfélagsmiðlinum. Facebook gerði ráðstafanir síðar sama mánuð til að fjarlægja og takmarka virkni QAnons og lét í október alfarið banna dreifingu samsæriskenningarinnar á miðlinum. Fylgismenn QAnons hafa einnig flust á netmiðla á borð við EndChan og 8chan, þar sem þeir hafa skipulagt upplýsingaherferðir til að hafa áhrif á bandarísku forsetakosningarnar 2020.
Margir áhagendur QAnons voru meðal þeirra stuðningsmanna Trumps sem réðust á þinghúsið í Washington í janúar 2021 eftir ósigur Trumps í forsetakosningunum gegn Joe Biden.
Lundey (Skagafirði)
Lundey er lítil eyja í botni Skagafjarðar, um 2-3 kílómetra frá landi. Eyjan hefur aldrei verið byggð en þar er töluvert fuglalíf. Flatarmál er 0,063 km².
Isambard Kingdom Brunel
thumb|200px|Brunel fyrir sjósetningu [[Great Eastern árið 1857.]]
Brunel var slæmur heilsu í mörg ár. Hann átti við nýrnavandamál að stríða og 53 ára fékk hann heilablóðfall. Hann reykti 40 vindla á hverjum degi og svaf aðeins fjóra klukkustundir á sólarhring.
1617
Árið 1617 (MDCXVII í rómverskum tölum) var sautjánda ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Gústaf Adolf 2. var formlega krýndur í Uppsölum þetta ár.
Interpol
Interpol (stendur fyrir International Criminal Police Organization) eða Alþjóðalögreglan er alþjóðastofnun sem var stofnuð árið 1923 til að auðvelda alþjóðlegt samstarf á sviði löggæslu og rannsókna sakamála. Stofnunin er þriðja stærsta alþjóðastofnun heims á eftir Sameinuðu þjóðunum og Alþjóðaknattspyrnusambandinu með 186 aðildarríki. Höfuðstöðvar stofnunarinnar eru í Lyon í Frakklandi.
Afríkusambandið
190px|thumb|right|Kort sem sýnir aðildarríki Afríkusambandsins. Afríkusambandið er alþjóðasamtök 55 ríkja í Afríku. Það var stofnað árið 2001 sem arftaki Afríska efnahagsbandalagsins og Afríska einingarbandalagsins. Afríkusambandið stefnir að því að sameiginlegri mynt og sameiginlegum her auk annarra ríkisstofnana. Tilgangur sambandsins er að stuðla að auknu lýðræði, mannréttindum og sjálfbærum efnahag Afríkuríkja, sérstaklega með því að reyna að binda endi á átök innan Afríku og búa til virkan innri markað. Öll Afríkuríkin eru í sambandinu. Máritanía var rekin úr því í kjölfar valdaráns árið 2005 en hleypt aftur inn árið 2009. Marokkó sem sagði sig úr forvera sambandsins árið 1984 þegar aðild Vestur-Sahara var samþykkt. Marokkó gerðist aðili að sambandinu árið 2017.
Sílúrtímabilið
Sílúrtímabilið er þriðja af sex tímabilum á fornlífsöld. Það hófst fyrir 443,7 ± 1,5 milljónum ára við lok ordóvisíumtímabilsins og lauk fyrir 416,0 ± 2,8 milljónum ára við upphaf devontímabilsins. Ordóvisíum-sílúrfjöldaútdauðinn er fjöldaútdauði sem markar byrjun tímabilsins en í honum urðu um 60% sjávartegunda útdauðar
Misha Collins
Misha Collins (Misha Dmitri Tippens Krushnic) (fæddur 20. ágúst 1974) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í 24 og Supernatural.
Einkalíf
Collins fæddist í Boston, Massachusetts en ólst upp í Greenville. Stundaði síðan nám í félagslegri þróunarkenningu (Social Theory) við Chicago-háskólann. Eftir námið fékk hann lærlingastöðu í Hvíta Húsinu þegar Bill Clinton var forseti. Misha sagði skilið við draum sinn í pólitíkinni til þess að verða leikari.
Misha hefur verið giftur Victoria Vantoch síðan 2002 og saman eiga þau tvö börn.
Hefur gefið út ljóðin Baby Pants og Old Bones sem má finna í 2008 útgáfunni af Columbia Poetry Review #21.
Sjónvarp
Hefur hann síðan 2008 verið sérstakur gestaleikari og sem aðalleikari í Supernatural sem engillinn Castiel. Fyrir hlutverk sitt sem Castiel þá las hann Opinberunarbókina til þess að undirbúa sig.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Collins var árið 1999 í Liberty Heights. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Moving Alan, Girl, Interrupted, Karla og The Grift.
Verðlaun og tilnefningar
Constellation verðlaunin
Walther P38
Til eru 5 gerðir af þessari skammbyssu, og þær eru: P38 (sem er aðalgerðin), P1, P4, P38K og P38 SD.
Kötlugos
Kötlugos er gos í megineldstöðinni Kötlu sem staðsett er í suðaustanverðum Mýrdalsjökli. Kötlugos hafa að meðaltali orðið tvisvar á öld, Kötlugos frá landnámi eru um það bil 20 talsins. Síðasta Kötlugos var árið 1918.
Gostegundir í Kötlu
Á síðustu 10.000 árum hafa þessar þrjár gerðir eldgosa orðið í eldstöðvakerfi Kötlu: