cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tungudalur
Skátaskálinn Valhöll
Skátafélagið Einherjar (nú Einherjar-Valkyrjan) á Ísafirði (stofnað 1928) fór í sína fyrstu útilegu sumarið 1928 í Tungudal. Ári síðar reisti félagið skátaskálann Valhöll á sama stað, ofarlega í dalnum þar sem Tunguá rennur um nokkuð djúpt gljúfur. Nokkrir Ísfirðingar sem ekki vildu láta nafns síns getið gáfu fé til húsbyggingarinnar. Skátaforinginn Gunnar Andrew risti nöfn þeirra á trébút og kom fyrir milli þilja í byggingunni. Húsið stendur enn, rétt neðan við núverandi skíðasvæði en er í einkaeigu.
Frá upphafi var Valhöll helstu heimkynni ísfirskra skíðamanna. Á sumardaginn fyrsta 1932 stóð skátafélagið fyrir skíðagöngukeppni við Valhöll í Tungudal og upp frá því voru skíðakeppnir fastur liður í starfi félagsins. Uppúr því fór hópur skátanna að ræða um stofnun skíðafélags.thumb|Skíðagöngubrautir sitthvoru megin við Tunguá í Tungudal, í mars 2020.
Skíðaganga
Þó svo skíðaiðkun og keppni hafi verið stunduð í Tungudal lengi var var það ekki fyrr en á seinni árum sem skapast hefur sú hefð að leggja skíðagöngubrautir í Tungudal þegar snjór er nægur. Við það stækkar yfirráðasvæði skíðasvæðis Ísafjarðarbæjar til muna. Dalurinn er flatur og eru brautirnar því hentugar fyrir byrjendur, auk þess sem þær eru nær byggð en skíðagöngusvæðið á Seljalandsdal. thumb|Skíðabraut í Tungudalalt=Séð frá skíðalyftu yfir Tungudal að vetri.|thumb|Útsýnið úr Miðfellslyftu skíðasvæðisins í Tungudal.
Alpagreinar
Þrjár skíðalyftur og skíðaskáli eru innarlega í dalnum við þjóðveginn um Vestfjarðagöng. Ein liggur eftir botni dalsins meðfram Tunguá. Sú hentar byrjendum vel enda lítið brött. Skammt frá toppi þeirrar lyftu gengur Sandfellslyftan úr dalsbotninum upp á Sandfell á Seljalandsdal. Efst í dalsbotninum er svo þriðja lyftan, Miðfellslyfta, tekin í notkun í mars 2001.
Snjóflóð
Á þriðjudagsmorgni eftir páska, þann 5. apríl 1994, féll snjóflóð úr Seljalandsdal yfir skíðasvæðið og niður yfir sumarhúsasvæði í Tungudal. Einn maður fórst í flóðinu en þremur var bjargað. Flóðið eyðilagði skíðalyftur og skíðaskála á Seljalandsdal, 40 sumarbústaði í Tungudal og skemmdi skógrækt töluvert. Flóðið var um 4–500 metra breidd og 2–3 metrar að þykkt.
Vestfjarðagöng
Við jarðgangagreftrunina opnaðist stór vatnsæð í leggnum til Önundarfjarðar og rann vatnið til Tungudals. Þetta tafði framkvæmdina lítið en vatnið er nú nýtt til raforkuframleiðslu og neyslu.
Tungudalsvirkjun
Árið 2007 var vatnsaflsvirkjun í Tungudal opnuð. Virkjunin er með 700 kW að afli og framleiðir árlega 5 GWh af rafmagni. Í virkjunina er veitt 700 l/s af afrennslisvatni úr Vestfjarðagöngum og vatn úr Tunguá. Vatnið kemur úr fossi sem opnaðist við gerð jarðganganna árið 1993. Í fyrstu var talið að vatnsmagnið kynni að minnka þegar frá liði og þess vegna var það ekki fyrr en laust eftir aldamótin, þegar sýnt þótti að stöðugleiki væri kominn á rennslið, að skriður komst á málið. Verklegar framkvæmdir hófust sumarið 2005 en orkuframleiðsla í janúar 2006. Framkvæmdum lauk sumarið 2007.
Vatnasvið Tungudalsvirkjunar er óvenjulegt að því leyti að það samanstendur af nýju afrennsli Vestfjarðaganga auk grunnrennslis úr Tunguá án þess að uppistöðulón hafi verið útbúið. Jarðgöngin í heild sinni ná til vatnasviða þriggja fjarða, Skutulsfjarðar, Önundarfjarðar og Súgandafjarðar, auk Syðridals í Bolungarvík. Stærð afrennslissvæðisins til ganganna hefur ekki verið skilgreint eða rannsakað nákvæmlega. Tveir þriðju hlutar Vestfjarðaganga eða um sex kílómetrar af níu halla að Tungudalsmunnanum.
Vatnsveita Ísafjarðar nýtir einnig vatn úr jarðgöngunum.
Eyjafjöll
thumb|right|Seljalandsfoss undir Eyjafjöllum thumb|Undir Eyjafjöllum um 1900. Eyjafjöll eru fjallgarður á Suðurlandi sem liggur vestur úr Mýrdalsjökli. Efst í Eyjafjöllum er jökulhetta, Eyjafjallajökull, en fjöllin draga nafn sitt af því að þau standa gegnt Vestmannaeyjum. Fjallgarðurinn nær frá Markarfljóti í vestri að Jökulsá á Sólheimasandi í austri. Fjöllin eru flest móbergsfjöll.
Hilmar Finsen
thumb|Hilmar Finsen Søren Hilmar Steindór Finsen (24. janúar 1824 – 15. janúar 1886), sem gekk oftast undir nafninu Hilmar Finsen á Íslandi, var dansk-íslenskur stjórnmálamaður sem gegndi margvíslegum embættum á vegum danska ríkisins á embættisferli sínum. Hann var stiftamtmaður á Íslandi og fulltrúi konungs á Alþingi á árunum 1865-73, fyrsti landshöfðingi Íslands 1873-82, borgarstjóri Kaupmannahafnar 1883-84 og innanríkisráðherra Danmerkur í rétt tæplega ár, 1884-85.
Ævi
Hilmar fæddist í Kolding á Jótlandi. Foreldrar hans voru Jón Finsen, héraðsfógeti, og Dorothea Katharina en Jón var sonur Hannesar Finnssonar biskups. Hilmar var uppalinn í Danmörku. Árið 1841 útskrifaðist hann frá grunnskóla í Kolding og fimm árum seinna, 1846 lauk hann embættisprófi í lögfræði við Kaupmannahafnarháskóla. Á meðan hann dvaldist í Kaupmannahöfn kynntist hann mörgum af þeim sem áttu eftir að verða fyrirferðarmiklir seinna meir, þeirra á meðal Orla Lehmann, Ditlev Gothard Monrad, Carl Christian Hall, Carl Ploug o.fl. Hann tók þátt í fyrra Slésvíkurstríðinu (einnig þekkt sem Þriggja ára stríðið) sem herdómari. Árið 1850 var hann skipaður borgarstjóri Sønderborg, þeirri stöðu gegndi hann í fjórtan ár til 2. júlí 1864 en þá hertóku Prússar hana í Síðara Slésvíkurstríðinu. Í tæplega hálft ár, frá mars og fram í nóvember það ár sat Hilmar á danska þjóðþinginu.
Þann 8. maí 1865 var hann gerður að stiftamtmanni yfir Íslandi og varð þar með æðsti embættismaður Íslands undir kónginum. Danakonungur hafði ekki skipað stiftamtmann frá því að Trampe greifi lét af embættinu fimm árum fyrr en í millitíðinni hafði Þórður Jónassen sinnt embættisskyldum stiftamtmanns. Hilmar kom til Íslands og var svo gerður að fyrsta landshöfðingjanum 1. apríl 1873. Því embætti gegndi hann í áratug en þá fluttist hann aftur til Danmerkur og tók við embætti yfirborgarstjóra Kaupmannahafnar. Hilmar var innanríkisráðherra Danmerkur í rétt tæplega ár, 1884-85. Hann lést 15. janúar 1886.
Raffaello Sanzio
thumb|right|Sjálfsmynd af Rafael Raffaello Sanzio da Urbino betur þekktur sem Rafael (6. apríl 1483 – 6. apríl 1520) var ítalskur listmálari og byggingameistari á endurreisnartímanum. Einkenni á verkum hans eru einföld form, áreynslulaus myndbygging og sjónræn útfærsla nýplatónsku hugmyndarinnar um mikilfengleika mannsins. Rafael er gjarnan nefndur í sömu andrá og aðrir tveir endurreisnarmeistarar frá Toscana á sama tímabili: Leonardo da Vinci og Michelangelo.
Faðir hans var hirðmálari í menningarborginni Úrbínó. Árið 1504 hélt hann til Flórens. Árið 1508 flutti hann til Rómar þar sem hann var strax ráðinn af Júlíusi 2. til að mála sum af herbergjunum í páfahöllinni í Vatíkaninu. Árið 1515 fékk hann það verkefni að sjá um skráningu og varðveislu fornra höggmynda í Vatíkansafninu. Þrátt fyrir að deyja tiltölulega ungur, var hann mjög afkastamikill, rak stórt verkstæði og skildi eftir sig mikið magn verka. Hann hafði mikil áhrif í Róm á meðan hann lifði en utan borgarinnar var hann aðallega þekktur fyrir prentmyndir sem Marcantonio Raimondi gerði eftir verkum hans.
Eftir andlát Rafaels urðu áhrif keppinautar hans, Michelangelos, meiri og útbreiddari. Stilling og jafnvægi mynda hans komst aftur í tísku á 18. og 19. öld þar sem hann hafði áhrif á Nasarenana og Düsseldorf-skólann. Forrafaelítarnir á Englandi snerust hins vegar gegn þessum áhrifum hans. Ferli Rafaels hefur verið skipt í þrjú tímabil, eftir Giorgio Vasari: fyrstu árin í Úmbríu, síðan um fjögur ár (1504-1508) þar sem hann tileinkaði sér málaralist frá Flórens, og að síðustu 12 ára hápunktur ferils hans í Róm, sem hirðmálari tveggja páfa.
Tíkallakassi
thumb|right|Finnskur tíkallakassi Tíkallakassi (finnska: pajatso eða jasso, úr þýsku bajazzo; þangað úr ítölsku pagliaccio, „trúður“) eru spilakassar fyrir fjárhættuspil sem urðu til í Finnlandi á 3. áratug 20. aldar. Þeir þróuðust út frá þýskum spilakössum sem gengu út á að hitta kúlu ofan í hatt trúðsfígúru og losa þannig peninga niður í skúffuna neðst. Vélunum svipaði til bandarískra allwin-véla og japanskra pachinko-bretta. Í finnsku útgáfunni eru átta til tíu samsíða lóðréttar rennur sem geyma peninga bak við gler. Peningur af sömu tegund (íslenskur tíu króna peningur var notaður á Íslandi sem dæmi) er settur í rauf á hlið kassans og síðan er honum skotið til hliðar með því að slá með fingri á málmhring sem stendur út úr hliðinni og reynt að hitta ofan í einhverja rennuna og losa þannig peninga ofan í skúffuna neðst. Miserfitt er að hitta ofaní rennurnar. Efst eru grannir listar sem beina peningnum í einhverja átt og gera það að verkum að líklegra er að hitta milli rennanna (og tapa þannig peningnum) en ofan í þær. Með sérstakri lagni er samt hægt að „sigra vélina“.
Tíkallakassar voru framleiddir af finnska ríkisfyrirtækinu Raha-automaattiyhdistys sem hafði einkaleyfi á þeim frá 1938. Fyrstu útgáfur tíkallakassa voru vélrænar en rafrænar útgáfur komu á markað árið 1982. Tíkallakassar voru reknir af Rauða krossinum á Norðurlöndunum í fjáröflunarskyni frá því á 4. áratugnum. Á Íslandi fékk Rauði krossinn leyfi fyrir þessum spilum árið 1972 sem var upphafið að spilakassarekstri samtakanna.
CN-turninn
thumb|200px|CN-turninn
CN-turninn (enska: CN Tower) er sjónvarps- og samskiptamastur í miðborg Torontó í Ontaríó, Kanada. Turninn sem var eitt sinn hæsti turn veraldar er 553,33 metrar að hæð. Byggingu hans var lokið árið 1976.
Málsvörn Sókratesar (Platon)
Málsvörn Sókratesar eða Varnarræða Sókratesar er ritverk eftir forngríska heimspekinginn Platon. Málsvörnin er skálduð varnarræða Sókratesar fyrir réttinum árið 399 f.Kr. Hún er stundum talin vera fyrsta rit Platons af þeim sem varðveitt eru en nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé samin snemma á ferli Platons, innan fárra ára eftir réttarhöldin. Verkið kom út á íslensku árið 1973 í þýðingu Sigurðar Nordals í bókinni Síðustu dagar Sókratesar en hafði áður komið út í þýðingu Jón Gíslasonar og hét þá Varnarræða Sókratesar.
Xenofon, sem einnig ritaði Málsvörn Sókratesar, bendir á að fjöldi höfunda hafi skrifað verk Sókratesi til varnar. Málsvörn Sókratesar eftir Platon er almennt álitin besta heimildin um Sókrates en deilt er um hversu mikinn hluta Sókrates á í henni. Bent er á að ritið skeri sig um margt frá öðrum ritum Platons en á móti kemur að ekki hefur hún verið skrifuð upp orðrétt eftir minni, enda þótt textinn sé nánast allur í fyrstu persónu og settur fram eins og um ræðu Sókratesar við réttarhöldin sé að ræða og Sókrates nefnir í tvígang að Platon sé viðstaddur (34a og 38b). Ákærurnar á hendur Sókratesi tengdust miklum breytingum sem urðu á samfélagi Aþeninga sem varð mun herskárra en áður hafði verið, en hann var dæmdur til dauða fyrir að spilla æskulýðnum og trúa ekki á guðina en boða villutrú.
Inngangur
Sókrates hefur mál sitt á því að lýsa yfir að honum sé ekki kunnugt hvort Aþeningar hafi þegar látið ákærendur sannfæra sig um sekt hans. Þau orð eru mikilvæg og segja fyrir um hvert þema ræðunnar verður, enda er algengt í verkum Platons að í upphafi sé sett fram meginhugmynd verksins. Þessi játning á þekkingarleysi gefur til kynna að heimspekin sem sett er fram í textanum feli í sér að játa fáfræði sína, enda sprettur öll þekking hans af því að vita ekkert: „Ég veit aðeins að ég veit ekki neitt“.
Sókrates biður kviðdóminn að dæma sig ekki eftir mælskusnilld sinni heldur af sannleikanum sem hún leiðir fram. Ræðan sem lesandinn les dugði ekki til að sannfæra dóminn, Sókrates var dæmdur til dauða en hann hefur verið dáður fyrir æðruleysi sitt andspænis dauðanum.
Zauditu
Zauditu (29. apríl 1876 – 2. apríl 1930) var keisaraynja Eþíópíu frá 1916 til 1930. Zauditu var fyrsta ríkjandi keisaraynja Eþíópíu og fyrsti kvenkyns þjóðhöfðingi í Afríkuríki sem naut alþjóðlegrar viðurkenningar á 19. og 20. öld. Hún er jafnframt síðasta ríkjandi keisaraynjan í mannkynssöguni fram til dagsins í dag. Ríkisár Zauditu einkenndust af ýmsum umbótum sem fóru fram að frumkvæði erfingja hennar, ríkisstjórans Ras Tafari, en hann átti síðar eftir að ríkja yfir Eþíópíu sem keisari undir nafninu Haile Selassie. Þar sem Zauditu var sjálf mjög íhaldssöm var hún gjarnan efins um eða blátt áfram mótfallin þessum umbótum.
Æviágrip
Zauditu fæddist undir nafninu Alaska Maryam og var dóttir Meneliks 2., konungs af Shoa, sem varð keisari Eþíópíu árið 1889. Þegar Menelik lést árið 1913 settist dóttursonur hans, Iyasu 5., á keisarastól en var þó aldrei formlega krýndur. Iyasu varð mjög óvinsæll meðal eþíópísku aðalsstéttarinnar þar sem hann var talinn hallur undir íslamstrú og var jafnvel vændur um að vera sjálfur múslimi. Eftir fáein stormasöm valdaár Iyasu var honum steypt af stóli og Zauditu var krýnd keisaraynja í hans stað. Titill hennar var „drottning konunganna“ (Negiste Negest), í stað titilsins „konungur konunganna“ (Nəgusä Nägäst) sem keisarar Eþíópíu báru jafnan.
Frændi Zauditu, Ras Tafari, var útnefndur ríkisstjóri þegar hún tók við völdum og Zauditu fékk í fyrstu ekki að fara sjálf með ríkisvaldið sem keisaraynja. Tafari var jafnframt lýstur erfingi hennar að krúnunni þar sem öll börn Zauditu höfðu látist áður en hún tók við völdum.
Fyrstu ríkisár keisaraynjunnar einkenndust af áframhaldandi borgarastyrjöld gegn stuðningsmönnum Iyasu, sem hafði sloppið úr haldi stuttu eftir valdatöku Zauditu. Stuðningsmenn hans báðu afgerandi ósigur í orrustunni við Segale árið 1916 og Iyasu sjálfur var handsamaður á ný árið 1921. Zauditu vildi að farið yrði vel með Iyasu, systurson sinn, og sá til þess að hann skorti ekkert í fangavist sinni. Hún bað um að hann yrði settur í persónulega umsjá sína í keisarahöllinni í Addis Ababa svo hún gæti reynt að fá hann til að iðrast gerða sinna og öðlast sáluhjálp eftir að eþíópíska rétttrúnaðarkirkjan hafði bannfært hann. Ras Tafari og aðrir áhrifamenn í hirð Zauditu voru mjög mótfallnir þessum fyrirætlunum og því var Iyasu áfram hafður í stofufangelsi í bænum Fiche.
Ágreiningur jókst milli Zauditu og Tafari eftir því sem leið á valdatíð hennar. Tafari var hlynntur nútímavæðingu og vildi opna Eþíópíu fyrir umheiminum, en Zauditu var íhaldssöm og óttaðist að umbætur Tafari gætu ógnað hefðbundnum eþíópískum gildum. Tafari átti meðal annars frumkvæði að því að þrælahald var bannað og að Eþíópía hlaut aðild að Þjóðabandalaginu á ríkisárum Zauditu.
Árið 1928 gerðu Zauditu og aðrir íhaldsmenn tilraun til þess að losa sig við Tafari. Þessi tilraun fór út um þúfur og Zauditu neyddist í kjölfarið til að lýsa Tafari konung (negus) yfir Eþíópíu. Formlega séð var hann áfram undirmaður keisaraynjunnar en í reynd fór hann þaðan af með öll völd þjóðhöfðingjans. Zauditu hætti að mestu afskiptum af stjórnmálum og einbeitti sér að trúarmálum, meðal annars með því að láta byggja margar nýjar kirkjur.
Íhaldsmenn gerðu nokkrar tilraunir í viðbót til að steypa Tafari en án árangurs. Eiginmaður Zauditu, Ras Gugsa Welle, tók meðal annars þátt í uppreisn gegn Tafari þrátt fyrir mótmæli eiginkonu sinnar en var drepinn í orrustu gegn her ríkisstjórans árið 1930. Zauditu lést aðeins tveimur dögum síðar, hugsanlega úr sykursýki eða taugaveiki, og Tafari var formlega lýstur keisari undir nafninu Haile Selassie.
Nestoríanar
thumb|Nestorískir prestar í skrúðgöngu, veggmynd úr helli í Kína Nestoríanismi er guðfræðikenning sem segir að Jesús sé og hafi verið tvær persónur, maðurinn Jesús og Jesús hinn guðlegi, sonur Guðs, og ekki ein persóna með tvö eðli eins og flestar kristnar kirkjur prédika. Þessi kenning er kennd við Nestoríus (fæddur 386 – látinn 451), patríarki í Konstantínópel. Þessi kenning um eðli Krists var fordæmd sem villutrú á kirkjuþinginu í Efesos árið 431, og það leiddi til þess að fylgjendur Nestoríusar sögðu skilið við meginkirkjuna.
Nestoríanismi var ein af þeim tilraunum sem gerðar voru í frumkristni til að útskýra og skilja eðli annars þáttar hinnar Heilögu þrenningar í manninum Jesú. Nestoríanar kenna að mannlegt og guðlegt eðli Jesú sé aðskilið og að hér sé um að ræða tvær persónur, maðurinn Jesús annars vegar og hins vegar Guð sem tók sér bólfestu í honum. Sem afleiðing af þessu afneita nestoríanar sem guðlasti orðalagi eins og „píning Guðs“ eða „Guð var krossfestur“, það var maðurinn Jesús Kristur sem var píndur og krossfestur en ekki Guð. Á sama hátt afneita þeir hugtakinu Theotokos (Sú sem fæðir Guð/Guðsmóðir) sem titli Maríu mey, og nota í staðin hugtakið Kristotokos (Sú sem fæðir Krist/Kristmóðir) vegna þess að María fæddi manninn Jesúm en ekki Guð.
Nestoríus
Nestoríus (fæddur 386– dáinn 451) var sennilega fæddur í Persíu en menntaður í Antiokkíu í Sýrlandi (en er nú í Tyrklandi) og varð patríarki í Konstantínópel. Hann kenndi að guðleg og mannleg hlið Jesú væru aðskildar og á engan hátt samanfléttaðar. hann prédikaði gegn notkun hugtaksins Theotokos (Guðsmóðir) um Maríu mey og vildi nefna hana Kristotokos (Kristsmóðir). Hann hélt því einnig fram að guð hefði ekki getað verið píndur á krossinum þar sem hann er alsmáttugur. Þar af leiðandi dó hin mannlega hlið Jesú á krossinum en ekki sú guðlega.
Kenningar Nestoríusar voru úrskurðaðar villutrú af kirkjuþinginu í Efesos árið 431. Kirkjuþingið lýsti því yfir að Jesús væri ein og heil persóna og að María mey væri móðir Guðs. samþykktir þingsins leiddu til þess að kirkjan klofnaði og þeir söfnuðir sem fylgdu kenningu Nestoríusar mynduðu eigin kirkjudeild. En deilurnar innan höfuðkirkjunnar um eðli Jesú héldu áfram og eftir kirkjuþingið í Kalkedon 451 klofnaði kirkjan en að nýju.
Nestoríanskt trúboð
Kýrill patríarki í Alexandríu með stuðningi páfans í Róm hóf að ofsækja fylgismenn Nestoríusar hvar sem þeir komust að. En utan Rómaveldis og sérlega þar sem sýríska var töluð fjölgaði fylgismönnum Nestoríusar. Sassanída konungar Persíu, sem stóðu í stöðugum útistöðum við Austrómverska ríkið sáu sér leik á borði að fá bandamenn úr óvæntri átt. Öllum nestoríönum var lofað stuðningi og vernd kóngs 462 og konungur studdi byggingu kirkna og guðfræðiskóla í landinu.
Kirkja nestoríana sendi trúboða um Persíu alla til að byrja með þar til konungur bannaði trúboð innanlands. Hófst þá mikið trúboð í mið og austur Asíu á næstu öldum. Nestoríanskir trúboðar komu til Kína 635 og er enn að sjá mörg merki um starfsemi þeirra þar. Á svipuðum tíma fengu nestoríanar marga fylgismenn í Mongólíu og alla leið austur til Kóreu.
Á stjórnartíma keisarans Wuzong (840 til 846) varð kristni söfnuðurinn í Kína fyrir miklum ofsóknum. Keisarinn vildi útrýma öllum erlendum trúarhugmyndum og snérist þess vegna gegn bæði kristni og búddisma. Á næstu öldum átti kristni söfnuðurinn fremur erfitt uppdráttar. Það var ekki fyrr en á tímum Yuan keisaranna sem söfnuðurinn blómstraði að nýju. Markó Póló og aðrir vesturlandamenn lýsa nestoríönskum samfélögum bæði í Kína og Mongólíu á 13. öld. Það er ekki ljóst hvaða ástæður voru fyrir því en þessir kristnu söfnuðir liðu undir lok á Mingtímanum. Arfur trúboðanna lifir þó enn í söfnuðum assýrísku austurkirkjunnar í Írak, Íran og á Indlandi.
Úr hadíðum múslima má lesa samskipti Múhameðs við nestoríana. Einnig álíta margir fræðimenn að lýsingar Kóransins á Jesú (eða Isa eins og hann er kallaður þar) megi rekja til kenninga nestoríana. Þar að auki eru bænahefð múslima sem nefnd er raka'ah og bænahefð nestoríana fyrir páska nauðalíkar.
Lútsk
thumb|Lútsk-kastali. Lútsk er borg í norðvestur Úkraínu og höfuðborg Volynskfylkis. Íbúar eru um 220.000 (2021)
Donetsk
Donetsk getur átt við:
Eldhryggur
thumb|right|Hekla er dæmi um eldhrygg Eldhryggur er tegund eldfjalls sem er með ílangt gosop og myndar hrygg í landslaginu. Úr eldhrygg gýs bæði hraun og gjóska, oftast kölluð blönduð gos. Eldfjallið Hekla er dæmi um eldhrygg.
Blaðkál
thumb|right|220px|Blaðkál Blaðkál einnig kallað salatkál eða kínverskt selleríkál (fræðiheiti: Brassica rapa supsp. chinensis) er blaðgrænmeti sem oft er notað í kínverskum réttum. Blaðkál er skylt vestrænu káli og næpu.
Blaðkál sem kallast á ensku pak choi eða bok choi myndar ekki höfuð heldur vaxa blöðin í knippum. Blöðin eru dökkgræn með ljósgrænum stilkum.
Giorgio Demetrio Gallaro
Right|thumb|180px|Biskup Giorgio Demetrio Gallaro. thumb|180px|Giorgio Demetrio Gallaro - Skjaldarmerki''
Giorgio Demetrio Gallaro, (f. 16. janúar, 1948) er biskup italo-albanees-kaþólsku kirkjunnar í Piana degli Albanesi á Ítalíu. Hann var skipaður prestur árið 1972 og frá 1987 til 2015 starfaði hann hjá Melkite Greek Catholic Eparchy of Newton. 31. mars 2015 var hann síðan settur biskup í Piana degli Albanesi. og tók við af Sotìr Ferrara. ,
Fasilídes
Fasilídes var hylltur sem keisari þegar árið 1630 af uppreisnarmönnum undir stjórn Sersa Krestos, en hann náði ekki völdum fyrr en faðir hans sagði af sér tveimur árum síðar. Hann dró enn frekar úr áhrifum Jesúíta í landinu, gerði eignir þeirra upptækar og hrakti þá að lokum burt úr landinu, eftir að hann frétti af árás Portúgala á Mombasa í Kenýa. 1665 lét hann brenna þær kaþólsku bækur sem eftir voru í landinu.
Fasilídes stofnaði borgina Gondar árið 1636 og gerði hana að höfuðborg. Mest af valdatíma hans fór í að berja niður uppreisnir meðal Ageva eða hrinda árásum Orómóa í suðri.
Floria Sigismondi
Floria Sigismondi (f. 1969 í Pescara á Ítalíu) er ljósmyndari og leikstjóri. Hún hefur leikstýrt tónlistarmyndböndum fyrir Amon Tobin, Billy Talent, Björk, Christina Aguilera, David Bowie, Incubus, Interpol, Marilyn Manson, Muse, Sheryl Crow, Sigur Rós, The Cure og The White Stripes.
Hoya butleriana
Hoya butleriana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins
Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins samanstendur af 15 heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu í Reykjavík, Seltjarnarnesi, Mosfellsbæ, Garðabæ og Hafnarfirði. Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins tilheyra einnig Þróunarstofa heilsugæslunnar, Þroska- og hegðunarstöð, Göngudeild sóttvarna, Geðheilsa-Eftirfylgd/Iðjuþjálfun, og Stjórnsýsla Heilsugæslunnar.
Heilsugæslustöðvarnar eru:
Jens Christian Christensen
Jens Christian Christensen eða J.C. Christensen (21. nóvember 1856 – 19. desember 1930) var danskur kennari og stjórnmálamaður sem gegndi stöðu forsætisráðherra Danmerkur frá 1905-08.
Ævi og ferill
J.C. Christensen fæddist á Jótlandi. Hann var af bændafólki kominn og hóf ungur að vinna hefðbundin landbúnaðarstörf. Hann þótti góður námsmaður en naut þó ekki langrar skólagöngu. Að námi loknu gerðist hann kennari og tók þátt í sveitastjórnarmálum.
Hann var kjörinn á þing árið 1890 og skipaði sér í sveit með frjálslyndari armi Venstre sem leiddur var af Christen Berg. Hópurinn barðist gegn tilraunum hófsamari meðlima Venstre til að starfa með Hægriflokknum. Berg lést árið 1891 og tók J.C. Christensen við leiðtogahlutverkinu í hópnum. Árið 1895 varð hann formaður fjárlaganefndar þingsins, sem gerði ríkisstjórnum þeirra ára lífið leitt en þær höfðu ekki meirihluta í neðri deild þingsins.
Árið 1897 varð hann formaður Venstrereformpartiet, frjálslynds flokksbrots úr Venstre sem stofnað var tveimur árum fyrr. Hreyfingin aðhylltist friðarstefnu og var J.C. Christensen jafnframt um tíma formaður dönsku friðarsamtakanna.
Þegar þingræði var tekið upp í Danmörku árið 1901 varð J.C. Christensen ráðherra kirkju- og menntamála í stjórn Deuntzer og var hann í raun talinn hinn raunverulegi foringi stjórnarinnar. Á þessum árum voru gerðar umfangsmiklar breytingar á skipulagi skóla- og kirkjumála.
Í ársbyrjun 1905 tók J.C. Christensen við embætti forsætisráðherra. Valdatíð hans varð þó skemmri en ætlað var því árið 1908 varð stjórn hans að segja af sér vegna Alberti-hneykslismálsins. Síðar gegndi hann öðrum ráðherraembættum og beitt sér m.a. fyrir nýrri löggjöf um varnarmál. Hann varð síðast kirkjumálaráðherra í stjórn Neergaard 1920-22.
Norður-Ródesía
Norður-Ródesía var breskt verndarsvæði í sunnanverðri Afríku. Nýlendan varð til við sameiningu Norðvestur- og Norðaustur-Ródesíu sem bæði voru hlutar Ródesíu og undir stjórn Breska Suður-Afríkufélagsins. Bresk stjórn tók við 1923 þar til landið hlaut sjálfstæði sem Sambía 24. október 1964.
Norður-Ródesía gekk inn í Sambandsríki Ródesíu og Nýasalands þegar það var búið til árið 1953, en þegar ríkjasambandið liðaðist í sundur seint árið 1963 varð Norður-Ródesía aftur sérstakt svæði þar til það hlaut sjálfstæði árið eftir.
The Sun
The Sun er breskt æsifréttablað sem kemur út alla daga vikunnar. Það er gefið út í Bretlandi og Írlandi, og er með stærst umferð enskt dagblaðs í heimi, 3.126.866 eru afrit lesin á hverjum degi. Í raun er dagblaðið í eigu News Corporation. Það var stofnað 15. september 1964 til að skipta um Daily Herald. Í dag er blaðið þrætugjarnt, sérstaklega fyrir að finna upp hugtakið „pía 3. blaðsíðu“ (e. Page Three girl), þ.e.a.s. topplaus fyrirsæta sem er á 3. blaðsíðu blaðsins.
Listi yfir fleygar íslenskar setningar
Þetta er listi yfir fleygar íslenskar setningar:
Kakali
Kakali er íslenskt karlmannsnafn.
Umboðsmaður
Umboðsmaður er milligöngumaður sem hefur verið falið það hlutverk að gæta hagsmuna almennra borgara gagnvart stjórnvöldum eða öðrum hópum. Yfirleitt er umboðsmaður opinber starfsmaður ráðinn til starfa ríkisstjórnar eða þings sem tekur á móti kvörtunum sem almenningur hefur lagt fram. Umboðsmaður má reyna að finna lausn á kvörtun sem gerir báðum hópum til geðs. Á Íslandi er ráðinn til starfs umboðsmaður Alþingis sem gætir þess að réttindi borgaranna gagnvart stjórnsýslunni séu virt og að jafnræðisreglan sé höfð í heiðri. Í öðrum löndum starfa umboðsmenn í svipuðum hlutverkum hjá ríkisstjórnum.
Gaoming
Gaoming (高明, Pinyin:Gāomíng) er sýsla í Guangdong héraði í Kína. Borgin Gaoming liggur vestur af Foshan borg, með 276.000 íbúa (2003) og er 967,4 km² að flatarmáli.
Tinni og gullna reyfið
Tinni og gullna reyfið er frönsk leikin kvikmynd sem var frumsýnd 6. desember 1961. Í kvikmyndinni koma fyrir persónur úr bókaröð Hergés, Ævintýri Tinna, en sagan er sjálfstæð. Í myndinni erfir Kolbeinn gamalt flutningaskip og hefja leit að fjársjóði í Eyjahafi.
Gaoming
Efnahagur
Gaoming er auðugt af Gulli, Kopar, Volfram og fleiri málmum. Landbúnaður og matvælaframleiðsla er stór þáttur í Gaoming og hvers konar iðnaður hefur vaxið gríðalega þar sem og annars staðar í Kína. Luiysi sturtuklefar og baðker sem mikið er selt á Íslandi eru framleitt í Gaoming.
Kratýlos (Platon)
Kratýlos (forngríska: Κρατυλος) er samræða eftir forngríska heimspekinginn Platon. Í samræðunni ræða þeir Sókrates, Kratýlos og Hermógenes um eðli tungumálsins. Meginspurningin er sú hvort nöfn vísi til þess sem þau standa fyrir einungis í krafti samkomulags um orðanotkun eða hvort þau hafi einhver náttúruleg tengsl við það sem þau standa fyrir. Kratýlos er ein fyrsta tilraunin í vestrænni heimspeki til þess að fjalla um málspeki, málvísindi og orðsifjafræði.
Tinni og gullna reyfið
Leikstjóri myndarinnar var Jean-Jacques Vierne, Jean-Pierre Talbot leikur Tinna, Georges Wilson leikur Kolbein kaftein og Georges Loriot leikur Vandráð prófessor.
Gaoming
Stjórnsýsla
Valdastjórn Gaoming er í Foshan. Nágrannasýslur eru Gaoyao í norður, Xinxing í vestur, Heshan í suður, Nanhai og Sanshui í austur.
Samgöngur
Gaoming er ekki vel í sveit sett með járnbrautarsamgöngur, en vegakerfið er mjög gott og skip geta siglt upp með á sem rennur til sjávar við Macau. Góð höfn er í ánni við Gaoming.
Ágætis byrjun
Ágætis byrjun er breiðskífa sem hljómsveitin Sigur Rós gaf út árið 1999 og er önnur plata þeirra. Hún var upprunalega gefin út á Íslandi en var svo gefin út í Bretlandi árið 2000.
Árið 2009 var platan valin í 1. sæti á lista yfir 100 bestu plötur Íslandssögunnar af notendum vefjarins Tónlist.is.
Samheiti (flokkunarfræði)
thumb|250x250dp|[[Vorlyng bar fyrst fræðiheitið Erica herbacea en því var breytt í Erica carnea árið 1999.]]
Í flokkunarfræði er samheiti er fræðiheiti sem á við um flokkunareiningu sem gengur nú undir öðru nafni. Sem dæmi má nefna rauðgreni, sem Carolus Linnaeus skírði Pinus abies en í dag ber tegundin fræðiheitið Picea abies.
Samheiti í vísindalegri flokkun skilur sér að samheiti í öðru samhengi að því leyti að einungis eitt fræðiheiti telst gilt á einh. Samheiti verða til þegar sömu flokkunareiningu er lýst og skírð nokkrum sinnum, þegar flokkunareiningu er skipt upp eða sameinuð við aðra eða t.d. þegar tegund er færð úr einni ætt yfir í aðra.
Andy Warhol
thumb|right|Ljósmynd af Warhol eftir Jack Mitchell árið 1973. Andy Warhol (6. ágúst 1928 – 22. febrúar 1987) var bandarískur myndlistarmaður, rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður. Hann var einn af frumkvöðlum popplistar í Bandaríkjunum á 6. áratugnum. Hann er einkum þekktur fyrir litsterk málverk og silkiþrykk með myndum af hversdagslegum hlutum. Hann fékkst einnig við myndir af frægum persónum eins og Marilyn Monroe, Elvis Presley, Elizabeth Taylor og Jacqueline Kennedy Onassis. Hann gerði yfir sextíu kvikmyndir og vann verkefni í kringum hljómsveitina Velvet Underground.
Skogn
thumb|Skogn thumb|Alstahaugkirkja Skogn  er þéttbýli i Levanger sveitarfélaginu í Þrændalögum í Noregi. Í byggð eru 1.690 íbúar. vinstri|thumb|Skogn stöð Skogn er við E6, 7,5 km suður af miðbæ Levanger. Skogn er stöðvarbær á Trønderbanen járnbrautarlínunni.
Stærsti vinnuveitandinn í Skogn er pappírsverksmiðja Norske Skog. Verksmiðjan sér aðallega um að útvega pappír á Evrópumarkað. Norske Skog Skogn er stór iðnaðarvinnustaður með u.þ.b. 450 fastráðnir starfsmenn.
Grunn- og framhaldsskólinn á Skogni er staðsettur í miðbæ Skógnar. Skogn Folkehøgskole er frístandandi lýðháskóli á Skógnum.
Alstadhaugskirkja er steinkirkja frá 1180 í Skogn. Kirkjan er byggð á milli rómverskra og gotneskra byggingarstíla.
''Skogn var miðpunktur Intrønder smásýslu Skeynafylki, sem innihélt einnig Levanger, Frol, Ytterøy og Mosvik. Hin ríkulega skreytta Alstadhaug kirkja er fallega staðsett á hæð með víðáttumiklu útsýni yfir þorpið og Þrándheimsfjörð, var reist á milli rómverska og gotneska tímabilsins árið 1180 og þjónaði sem sýslukirkja. Samkvæmt hefð á höfðinginn Ølvir að vera jarðaður í haugi við þessa kirkju.''
Bogi
Bogi getur átt við
Kaldi
Kaldi er íslenskt karlmannsnafn.
Evrumynt
Evrumynt er mynt hins sameiginlega gjaldmiðils ESB. Hún var fyrst sett í umferð 1. janúar 2002 en myntslátta hófst árið 1999. Bakhliðarnar eru mismunandi eftir útgáfulandi en mynt frá einu þáttökuríki er samt sem áður gjaldgeng í því næsta. Framhliðarnar eru eins í öllum þáttökuríkjum, með upphæð og nafn gjalmiðilsins ritað með latnesku letri. Gefnar eru út 8 upphæðir: 1, 2, 5, 10, 20 og 50 sent og 1 og 2 evrur.
Önnur útgáfa (2007-)
Hér sjást framhliðar núverandi útgáfu.
Fyrsta útgáfa (1999-2006)
Fyrsta útgáfa sýndi einungis þáverandi 15 aðildarríki ESB. 1,2 og 5 sent voru eins og í 2007 útgáfunni.
Victor Williams
Victor L. Williams (fæddur 19. september 1970) er bandarískur leikari og þekktastur fyrir hlutverk sem sem Deacon Palmer, besti vinur Doug Heffernan's í gamanþáttunum The King of Queens.
Tinni í Tíbet (tölvuleikur)
Tinni í Tíbet er pallaleikur sem kom út fyrir leikjatölvurnar SNES, Game Boy, Game Gear og Sega Genesis árin 1995 og 1996.
La Malinche
La Malinche, einnig kölluð Malintzin, Malinalli, Marina eða doña Marina (fædd í kringum 1500 og látin í kringum 1529) var amerísk frumbyggjakona af þjóðerni Nahúa. Hún starfaði sem túlkur og ráðgjafi Hernáns Cortés við upphaf landvinninga Spánverja gegn Astekaveldinu. Hún varð jafnframt ástkona Cortésar og eignaðist með honum son, Martín Cortés.
Upphaflegt nafn hennar var Malinalli. Spánverjar gáfu henni nafnið Doña Marina þegar hún tók kaþólska skírn. Nafn hennar útfærðist sem Malintzin á nahúatl, með asteska viðskeytinu -tzin. Þessi orðmynd þýddist á spænsku sem La Malinche.
Æviágrip
Talið er að La Malinche hafi verið af hátt settum ættum úr menningarsamfélagi Mexíka. Faðir hennar var landstjóri í Painala (héraði í suðausturhluta Astekaveldisins). Talið er að hún hafi verið seld eða gefin í þrældóm til Maja þegar hún var ung stúlka og þess vegna hafi hún lært bæði móðurmál sitt, nahúatl, og tungumál maja.
Höfðingjar Maja í Tabasco gáfu spænska landvinningamanninum Hernán Cortés La Malinche þann 15. mars 1519 ásamt nítján öðrum konum, gullstykkjum og efnum. Cortés gaf henni nafnið Marina og gaf hana síðan einum af kapteinum sínum, Alonso Hernández Puertocarrero.
Eftir að Cortés komst að því að Malintzin talaði nahúatl fékk hann hana til að túlka úr nahúatl í majamál og fékk Jerónimo de Aguilar, sem hafði verið strandaglópur á eynni Cozumel, til að túlka á milli Spánverja og Asteka. Malintzin var síðan fljót að læra sjálf spænsku. Auk þess að vera túlkur fyrir Cortés varð hún ráðgjafi hans um það hvernig væri rétt að koma fram við frumbyggjana. Talið er að milliganga hennar hafi skipt sköpum við þróun mála í samskiptum Cortés við Asteka´og í því að Cortés náði friðarsamkomulagi við Montesúma, keisara Astekaveldisins. Eftir að Cortés sigraði Astekaveldið fylgdi La Malinche honum jafnframt til Hondúras.
La Malinche og Cortés eignuðust son, Martin, sem var lagalega viðurkenndur sem sonur þeirra af páfanum. La Malinche eignaðist jafnframt dótturina Maríu með einum af hermönnum Cortés, Juan Jaramillo. Hún giftist Jaramillo árið 1524. Eftir herför Cortésar til Hondúras hlaut La Malinche nokkrar gjöfular landeignir nærri Mexíkóborg að launum. .
Óvíst er hvenær La Malinche lést. Miðað hefur verið við að hún hafi lifað á árunum 1498-1529, 1500-1527 , 1500–1529 eða 1501–1550 Óvíst er um dánarorsök hennar en líklega lést hún úr veirusýki sem Spánverjar höfðu flutt til nýja heimsins frá Evrópu.
Malinchismo
Hugtakið malinchismo í Mexíkó vísar til þess að halda meira upp á erlendar vörur og siði en innlendar. Manneskja með þessa eiginleika er því kölluð malinchista. La Malinche hefur verið kölluð mexíkósk Eva, sem á að tákna að hún sé föðurlandssvikari.
Alain Poher
Alain Poher (17. apríl 1909 – 9. desember 1996) var franskur stjórnmálamaður sem gegndi tvisvar forsetaembætti Frakklands til bráðabirgða.
Poher var meðlimur í flokknum Mouvement républicain populaire eða MRP. Hann var kjörinn á franska þingið árið 1946 og síðan nefndur ríkisritari fjármála í ríkisstjórn Roberts Schuman og síðan ríkisútgjalda í stjórn Henris Queuille. Poher var návinur Roberts Schuman og gegndi ýmsum störfum á þingi áður en hann varð forseti Evrópuþingsins árið 1966 og forseti franska þingsins frá 1968 til 1992. Það var í krafti þess embættis sem Poher settist tvisvar til bráðabirgða á forsetastól Frakklands: Fyrst eftir afsögn Charles de Gaulle forseta (1969) og síðan eftir dauða Georges Pompidou forseta (1974). Poher hafði boðið sig fram í forsetakosningunum gegn Pompidou árið 1969 en hafði beðið ósigur í annarri umferð kosninganna.
Poher var einn þekktasti þingmaður fimmta franska lýðveldisins og er enn í dag sá sem lengst hefur setið sem forseti franska þingsins.
Húsavíkurhöfðagöng
thumb|Húsavíkurhöfðagöng Húsavíkurhöfðagöng eða Húsavíkurgöng eru jarðgöng sem liggja á milli Húsavíkur og Bakka. Göngin voru opnuð 4.nóvember 2017.
Þau verða ekki opin almennri umferð heldur eru þau eingöngu ætluð vöruflutningum milli hafnarinnar á Húsavík og kísilmálmverksmiðju á Bakka.
Framkvæmdir vegna jarðganganna hófust 2012 þegar gerðar voru jarðfræðirannsóknir og fylgdu ýmsar aðrar rannsóknir seinna þar til undirbúningsframkvæmdir hófust haustið 2015. Gangagerð hófst í mars 2016 og lauk greftri 24. ágúst 2016. Frágangur rafmagns, vegar og annars búnaðar stóð svo fram á haust 2017 þegar göngin voru formlega opnuð.
Heildarlengd ganganna er 943 m að frátöldum vegskálum, en 990m með vegskálum.
Vladímír Propp
thumb|Vladimir Propp árið 1928 Vladímír Jakovlevítsj Propp (29. apríl 1895 – 22. ágúst 1970) var rússneskur formalisti. Hann rannsakaði byggingareiningar í rússneskum ævintýrum og reyndi að finna atriði sem voru sameiginleg öllum sögunum. Árið 1928 kom út bók eftir hann á rússnesku um formgerð undraævintýra (Morfológija skázki). Árið 1958 kom út ensk þýðing undir nafninu The Morphology of the Folktale eða Formgerð ævintýrisins.
Formgerð ævintýrisins
Frásagnarliðir eru grunneiningar frásagnarinnar í skilgreiningu Propps. Propp skilgreindi frásagnarlið sem athöfn persónu í ljósi þýðingar hennar fyrir atburðarás. Frásagnarliður er þannig formfræðilegs eðlis og snýst um ákveðið samspil athafnar og persóna sem hefur tiltekna virkni í samhengi sögunnar. Persónur koma fram á föstum athafnasviðum innan frásagnarferlisins en eru ekki endilega bundin við eitt athafnasvið eða hlutverk.
Í Formgerð ævintýrisins setti Propp fram fjórar grundvallarreglur eða kennisetningar um frásagnargerð (hér í þýðingu Vésteins Ólasonar):
Propp greindi 31 frásagnarlið í þeim ævintýrum sem hann skoðaði. Þeir þurfa ekki allir að koma við sögu í tilteknu ævintýri en röð frásagnarliða breytist lítið sem ekkert milli ævintýra.
Heimska
Heimska er skortur á þekkingu, vitsmunum, skilningsgáfu, rökviti eða ályktunarhæfileikum. Íslenska orðið heimska er skylt orðinu heima og felur í sér að vera ósigldur, hafa ekki farið að heiman, samanber orðatiltækið: Heimskur er heimaalinn hundur. Í mörgum indóevrópskum tungumálum er sambærilegt orð dregið af latnesku sögninni stupere sem höfð er um sljóleika eða deyfð. Ekki ríkir einhugur um hvort heimska sé þrálátt ástand eða hvort megi laga hana með menntun.
Desiderius Erasmus skrifaði bókina Lof heimskunnar á sextándu öld en í verkinu fær heimskan mál og tiltekur ýmislegt sér til ágætis.
Kötlutangi
Kötlutangi er syðsti tangi meginlands Íslands. Hann er á Mýrdalssandi suður af Hjörleifshöfða í Vestur-Skaftafellssýslu. Kötlutangi myndaðist í Kötlugosinu 1918 en þá færðist ströndin út vegna mikils framburðar í jökulhlaupinu sem fylgdi gosinu. Fyrir þann tíma var Dyrhólaey syðsti tangi landsins.
Síðan þá hefur sjórinn hins vegar jafnt og þétt étið af Kötlutanga og hefur því verið spáð að innan tíðar muni Dyrhólaey ná aftur þeirri stöðu að vera syðsti tangi meginlandsins. Bið verður þó á því, því samkvæmt Landmælingum Íslands sem byggja á gervihnattamyndum árið 2004 var Kötlutangi 500 metrum sunnar en Dyrhólaey þá. Áætlað að að Kötlutangi styttist um 10 til 20 metra á ári.
Hópur
Hópur er fjöldi hluta eða fólks sem á eitthvað sameiginlegt.
Gerpir
Gerpir er fjall milli Vöðlavíkur og Sandvíkur í Suður-Múlasýslu. Það er jafnframt austasti oddi meginlands Íslands.
Hoya camphorifolia
Hoya camphorifolia er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Alþjóðapóstsambandið
Alþjóðapóstsambandið (UPU), sem er alþjóðastofnun og ein sérstofnana Sameinuðu þjóðanna, samhæfir póststefnu 192 þátttökuríkja, staðfestir alþjóðlegar reglugerðir um póstþjónustu, veitir tæknilega aðstoð og stuðlar að samstarfi um hvaðeina er lýtur að póstþjónustu. Það hefur einnig umsjón með fjarvirkni og hraðpóstþjónustu. Öll aðildarríki sambandsins, samþykkja sömu skilmála fyrir framkvæmd alþjóðlegra póstskyldna.
Ísland er aðili að Alþjóðapóstsambandinu, en því fylgja aðeins þær skyldur, að taka þátt í bréfaþjónustunni. Ríkjum er frjálst er að gerast aðili að samningum um verðbréf, böggla, póstávísanir, póstkröfur, gíróþjónustu, póstsparibankaþjónustu og póstáskriftir að blöðum.
Saga
alt=Mynd af minnisvarða um Alþjóðapóstsambandið í miðborg Bern í Sviss.|hægri|thumb|350x350dp|Minnisvarði um Alþjóðapóstsambandið í miðborg [[Bern í Sviss veitti merki sambandsins innblástur.]]
alt=Mynd af frímerki sem Kasakstan gaf út á afmæli Alþjóðapóstsambandsins 1999.|hægri|thumb|250x250dp| Frímerki sem Kasakstan gaf út á afmæli Alþjóðapóstsambandsins 1999
Undanfarar nútíma póstsamgangna voru sendiboðar fyrri alda, er báru orðsendingar milli þjóðhöfðingja og valdsmanna ýmissa ríkja. Á 16. öld varð til í Evrópu vísir að kerfisbundinni, alþjóðlegri póstþjónustu með sérstökum samningi, um gagnkvæm skipti á þessu sviði, milli Austurríkis, Þýskalands, Hollands, Ítalíu, Frakklands og Spánar. Byggði þess nýja þjónusta á grundvelli tvíhliða samninga milli allra viðkomandi ríkja. Póstgjöld voru mismunandi, reiknuð í ólíkum myntum, og því oft vandkvæðum bundið að ná jafnvægi og jafnrétti milli hinna ólíku aðila. Tilkoma frímerkja árið 1840 breytti miklu en við stofnun Alþjóðapóstsambandsins giltu allt að 1200 mismunandi póstgjöld í ýmsum löndum. Að frumkvæði póstmálaráðherra Bandaríkjanna, var fyrsta alþjóðaráðstefna um póstmál haldin í París árið 1862. Þetta var fyrsta tilraunin til að fá ríki heims til að gera með sér fjölþjóðlegan samning um póstmál, grundvallaðan á sameiginlegum meginreglum. Til ráðstefnunnar komu fulltrúar 15 ríkja í Evrópu og Ameríku, þ.e. frá Austurríki, Bandaríkjunum, Belgíu, Bretlandi, Costa Rica, Danmörku, Frakklandi, Hansaborgunum, Hollandi, Ítalíu, Portúgal, Prússlandi, Sandwich-eyjum, Spáni og Sviss. Á ráðstefnunni voru samþykkt ýmis grundvallaratriði er byggja mætti á póstsamninga ríkja í milli. En þegar til lengdar lét, reyndist ókleift að koma fram þeim endurbótum á þjónustunni, sem örar framfarir í samskiptum þjóða útheimtu með samhljóða grundvallarreglum í tvíhliða samningum. Starfsmaður póststjórnar Norðurþýska ríkjasambandsins samdi árið 1868 drög að samningi um póstsamband allra þjóða, sem lögð voru fram á alþjóðaráðstefnu 22 ríkja sem haldin í Bern í boði svissnesku ríkisstjórnarinnar 9. október 1874. Ráðstefnunni lauk með undirritun fyrsta Alþjóðapóstsamningsins og tók hann gildi 1. júlí 1875. Þessar grundvallarreglur frá eru hinar sömu og í núgildandi stofnskrá og alþjóðapóstsamningi. Þessar undirstöður alþjóðapóstþjónustunnar byggja á:
Ofangreint gilti um bréfapóst. Sérstakir samningar hafa síðan verið gerðir um aðrar greinar póstþjónustunnar. Þannig var samningur gerður árið 1878 um verðbréf 1878; um póstávísanir árið 1878; um póstböggla 1880; um áskriftir blaða 1891; um póstgíró 1920 og um póstspariþjónustu árið 1957. Eftir stofnun Sameinuðu þjóðanna voru bæði Alþjóðapóstsambandið (UPU) og Alþjóðafjarskiptasambandið (ITU) gerð að undirstofnunum Sameinuðu þjóðanna árið 1948. Meginmarkmið beggja þessara samtaka er að tryggja öllum jarðarbúum aðgang að ákveðinni grunnþjónustu pósts og síma.
Stjórnsýsla
alt=Mynd af höfuðstöðvum Alþjóðapóstsambandsins í Bern í Sviss.|hægri|thumb|250x250dp|Höfuðstöðvar Alþjóðapóstsambandsins í Bern í Sviss
Innan UPU eru fjórar stofnanir sem samanstanda af þingi, stjórnsýsluráði, póstrekstrarráði og alþjóðaskrifstofu. Aðalþing sambandsins („póstþing“) eru haldin á fimm ára fresti og er hlutverk þeirra að marka meginstefnu í póstmálum heimsins fram að næsta aðalþing, ásamt því að aðlaga rekstur þess að fyrirsjáanlegum kröfum komandi ára. Vægi aðildarlandanna í atkvæðagreiðslum þingsins er jafnt, sama hvort um fámenn ríki eða milljónaþjóðir er að ræða.
Framkvæmdaráð sambandsins hefur það umsjón með helstu þáttum starfseminnar og framfylgir þeim samþykktum, sem mótaðar eru á póstþingum. Í ráðinu sitja fulltrúar 40 aðildarríkja til fimm ár í senn.
Ísland og alþjóðleg póstsamvinna
alt=Mynd af fjórum íslenskum frímerkjum sem komu út 9. október árið 1949, til að minnast 75 ára afmælis Alþjóðapóstsambandsins.|hægri|thumb|250x250dp| Fjögur íslensk frímerki sem komu út 9. október árið 1949, til að minnast 75 ára afmælis Alþjóðapóstsambandsins
Danmörku var eitt stofnríkja sambandsins og þannig féll Ísland undir stofnsamþykktirnar. Ísland varð síðan aðili Alþjóðapóstsambandinu sem fullvalda ríki árið 1919.
Jafnframt því að eiga aðild að Alþjóðapóstsambandinu, hafa ríki stofnað með sér sérstök svæðapóstsambönd til þess að bæta og þróa póstþjónustu. Ísland á aðili að Póstsambandi Norðurlanda (Nordpost) og Evrópusambandi pósts og síma (CEPT). Samvinnu Norðurlanda í póstmálum má rekja aftur til ársins 1862 og er þannig 14 árum eldri en Alþjóðapóstsambandið. Íslenska ríkið hefur sent fulltrúa á Póstþingin eru haldin á fimm ára fresti. Héðan hafa fulltrúar frá samgönguráðuneyti, Póst- og fjarskiptastofnun og Íslandspósti hf. sótt þingið.
Gagnrýni á reglur UPU
thumb|200px|Íslenskur póstkassi.
Við stofnun sambandsins árið 1874 var samþykkt að alþjóðlegur póstur væri afhentur í móttökulandi endurgjaldslaust. Magn rúms og pósts hafði tilhneigingu til að vera jafnt í hverju landi og því var tap á reglunum lítið. En með fjölgun þróunarlanda í sambandinu jókst þrýstingur á að efnaðri ríki aðstoðuðu hin efnaminni við að fjármagna endanlega afhendingarkostnað. Árið 1969 var samþykkt hjá Alþjóðapóstsambandinu að efnaðri ríkin myndu greiða 70 – 80 prósent af kostnaði við innlendan póst til að fá hann afhentan í öðrum löndum, en fátækari ríkin borguðu aðeins 20-30 prósent. Þessi jöfnunarregla fór að hafa veruleg neikvæð áhrif með fjölgun póstsendinga síðari ára vegna aukinnar netverslunar, ekki síst frá Kína sem skilgreint er sem þróunarríki. Vestrænum ríkjum bar þannig að niðurgreiða póstsendingar til landsins frá Kína. Á grundvelli þessara skuldbindinga varð mikið tap á rekstri póstþjónustu vegna erlendra sendinga, meðal annars í Bandaríkjunum og einnig á Íslandi. Rússar tóku upp innheimtu sérstakt sendingargjalds og aðrar þjóðir fylgdu í kjölfarið. Árið 2019 var reglum sambandsins því breytt.
Stefán Karl Stefánsson
Stefán Karl Stefánsson (fæddur 10. júlí 1975 í Hafnarfirði, látinn 21. ágúst 2018 í Reykjavík) var íslenskur leikari. Hann var þekktastur fyrir hlutverk sín sem Glanni glæpur í Latabæ og sem Trölli (The Grinch) í söngleiknum Þegar Trölli stal jólunum víða í Bandaríkjunum og Kanada.
Stefán Karl útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands árið 1999 en áður hafði hann verið í Leikfélagi Hafnarfjarðar frá 13 ára aldri. Hann starfaði í Þjóðleikhúsinu um árabil. Ein þekktasta sýning hans var með Hilmi Snæ Guðnasyni í uppsetningu á írska leikritinu Með fulla vasa af grjóti. Stefán Karl og Hilmir Snær skiptust þar á að leika 14 hlutverk og urðu sýningar nærri 200.
Hann stofnaði samtök gegn einelti; Regnbogabörn, en sjálfur hafði hann lent í einelti.
Árið 2016 var Stefán Karl greindur með krabbamein í gallrásum. Hann lést í ágúst árið 2018. Hann lét eftir sig eiginkonuna Steinunn Ólínu Þorsteinsdóttur, leikkonu, tvö börn og tvö stjúpbörn.
Árið 2018 var Stefán Karl sæmdur riddarkrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag sitt til íslenskrar leiklistar og samfélags.
Vittorio De Sica
Vittorio De Sica (7. júlí 1901 eða 1902 – 13. nóvember 1974) var ítalskur kvikmyndaleikstjóri og leikari og einn helsti upphafsmaður nýraunsæisstefnunar (neorealismans). Hann er frægastur fyrir Skóáburð (Sciuscià), Börnin hafa augun hjá sér (I bambini ci guardano), Reiðhjólaþjófana (Ladri di biciclette), Kraftaverk í Mílanó (Miracolo a Milano) og Umberto D.
Flatey á Skjálfanda
Flatey er eyja á Skjálfanda um 2,5 kílómetra frá landi utan við Flateyjardal. Hún er um 2,62 ferkílómetrar að flatarmáli og rís hæst 22 metra yfir sjó.
Byggð var í eyjunni frá 12. öld fram til 1967 þegar hún lagðist af vegna einangrunar og skorts á endurnýjun fólks. Náði íbúafjöldi mest að vera 120 manns um 1943. Fiskveiðar voru aðalatvinnuvegur eyjaskeggja auk kvikfjárræktar en hlunnindi voru einnig nokkur af rekaviði, fuglavarpi og sel. Frá upphafi 20. aldar var í eyjunni starfrækt kaupfélag og barnaskóli sem m.a. íbúar á Flateyjardal sóttu þjónustu til enda hafnaraðstaða í eyjunni mun betri en í landi. Á móti kom að eyjaskeggjar sóttu kirkju að Brettingsstöðum á Flateyjardal allt þar til byggð í dalnum lagðist af (1953) og kirkjan var flutt út í Flatey (vígð að nýju 1960).
Í eyjunni standa enn nokkur myndarleg hús sem haldið er við af afkomendum íbúa. Þar er viti reistur árið 1963. Hann er um 10 metra hár ferstrendur appelsínugulur turn. Ljóseinkenni hans er Fl(3)W 15s (þrjú hvít blikkljós á 15 sekúndna fresti).