cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strákatangi
Heimildir
Magnús Rafnsson og Ragnar Edvardsson. (2011). ''[http://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/5763/Magn%C3%BAs_Rafnsson_and_Ragnar_Edvardsson%2c_2011%2c_Foreign_Whaling_in_Iceland_Archaeological_Excavations_at_Str%C3%A1katangi_in_Hverav%C3%ADk%2c_Kaldrananeshreppi_2010%2c.pdf?sequence=1 Foreign Whaling in Iceland: Archaeological Excavations at Strákatangi in Hveravík, Kaldrananeshreppi 2010. Field Report].'' NV nr. 5-11. Bolungarvík: Náttúrustofa Vestfjarða.
Vallhumall
Plantan er oft notuð í alls konar græðandi smyrsl, te og sem bragðbætir í bjór.
Strákatangi
Heimildir
Ragnar Edvardsson. (2002). ''[http://www.drangsnes.is/images/stories/adalskipulag/FS185-99133_Kaldrananeshreppur_Strandasyslu.pdf Fornleifaskráning í Kaldrananeshreppi, Strandasýslu. Lokaskýrsla] ''. FS185-99133. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands.
Ragnar Edvardsson. (2013). Archaeological Excavations on the Island of Strákey in Strandir, Iceland. Bolungarvík: Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum.
Ragnar Edvardsson. (2015). The Strákatangi Whaling Project in Strandasýsla: An Archaeological Site in the Westfjords. Í Xabier Irujo og Viola G. Miglio (ritstj.), Basque Whaling in Iceland in the XVII Century: Legal Organization, Cultural Exchange and Conflicts of the Basque Fisheries in the North Atlantic (bls. 319-344). Santa Barbara: University of California.
Ragnar Edvardsson og Magnús Rafnsson. (2011). Hvalveiðar útlendinga á 17. öld: Fornleifarannsóknir á Strákatanga 2005-2010. Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 2011, 145-186.
Trausti Einarsson. (1987). Hvalveiðar við Ísland 1600-1939. Í Bergsteinn Jónsson (ritstj.), ''Studia historica: 8. bindi''. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Jon Favreau
thumb|Favreau, [[2009]] Jonathan Kolia „Jon“ Favreau (fæddur 1966) er bandarískur gamanleikari.
Ponteskingar
Ponteskingar (fræðiheiti: Sordariomycetes), pontusveppir eða skjóðusveppir er flokkur sveppa sem tilheyra askveppum. Til pontusveppa teljast 28 ættbálkar, 90 ættir og 1344 ættkvíslir. Fjöldi pontusveppa finnst á Íslandi.
Ponteskingar á Íslandi
Hypocreomycetidae - Trjábeðjuundirflokkur Sordariomycetidae - Taðnebbuundirflokkur Xylariomycetidae - Trjákylfuundirflokkur Ættbálkar með óljósa flokkun (Incertae sedis) Ættir með óljósa flokkun (Incertae sedis) Ættkvíslir með óljósa flokkun (Incertae sedis)
Síminn Sport
Síminn Sport er íslensk sjónvarpsstöð sem var stofnuð árið 2005 sem er rekin af Símanum. Stöðin leggur aðaláheyrslu á íþróttaefni. Stöðin sem áður hefur heitið Skjárinn sport og Enski boltinn er lokuð stöð og kostar þar að leiðandi að horfa á þjónustuna. Á stöðinni er hægt að horfa í tveimur gæðaflokkum, HD og UHD. Síminn Sport rekur einnig þrjár aðrar aukastöðvar sem heita Síminn Sport 2, Síminn Sport 3 og Síminn Sport 4 en þær sýna ekki samfella sjónvarpsdagskrá.
Elizabeth Daily
thumbnail|right|250px|Elizabeth Daily Elizabeth Daily, eða E.G. Daily (fædd Elizabeth Ann Guttman, 11. september 1961 í Los Angeles, Kalifornía) er bandarísk leikkona og popptónlistarmaður. Sem leikkona er hún þekktust fyrir verk sín í Skriðdýrunum (Rugrats), All Grown Up!, Stuðboltastelpunum, ChalkZone og Roughnecks: Starship Troopers Chronicles. Þekktustu lög Elizabeth Daily eru Say It, Say It (Billboard Hot Dance #1), Love in the Shadows (Billboard Hot Dance #6), Shake It Up, I'm Hot Tonight (notað voru í kvikmyndinni Scarface árið 1983).
Reyðihnefla
Reyðihnefla (fræðiheiti: Russula nana) eða reyðikúla er tegund svepps af hnefluætt. Reyðihnefla finnst víða á Íslandi þar sem hún vex einkum í snjódældum til fjalla með grasvíði. Hún líkist snæhneflu en er nokkuð ljósrauðari og algengari á Íslandi. Stafur og fanir beggja tegunda eru snjóhvítar.
Elly Vilhjálms - Heyr mína bæn
Elly Vilhjálms - Heyr mína bæn er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni syngur Elly Vilhjálms fjórtán dægurlög. Platan er safnplata af áður útgefnum "hit" lögum af 45 snúninga plötum.
Bersi Skáld-Torfuson
Bersi Skáld-Torfuson (d. 1030) var íslenskt skáld úr Miðfirði. Hann fæddist á bæ sem hét Torfustaðir og var kenndur við móður hans, Skáld-Torfu. Frá honum segir í Ólafs sögu helga og Grettis sögu.
Bersi gekk í þjónustu Sveins jarls Hákonarsonar og var hirðskáld hans. Eftir Nesjaorustu, sem fram fór 25. mars 1016, komst hann á vald Ólafs konungs Haraldssonar (Ólafs digra) og varð hirðskáld hans. Hjá Ólafi komst hann í kynni við Sighvat Þórðarson skáld og gekk síðar með honum til Rómabogar árið 1030. Um haustið á leiðinni heim hittu þeir norræna menn í Mundíufjöllum sem sögðu þeim lát Ólafs að Stiklastöðum um sumarið. Þá sneri Bersi við og gekk aftur til Rómaborgar, og segir sagan að þegar hann kom þangað aftur, hafi hann gengið inn í Péturskirkjuna og sprungið þar af harmi, og sé hann grafinn að þeirri kirkju.
Bolsévikar
alt=|thumb|320x320dp|Fundur bolsévíkaflokksins árið 1920. [[Lenín sést þarna í hægra horninu.]] Bolsévikar var flokkur rússneskra kommúnista sem komst til valda í októberbyltingunni 1917 og stofnaði Sovétríkin.
Þeir voru áður flokksbrot innan Sósíaldemókratíska verkalýðsflokksins, Marxísks byltingarsinnaðs flokks sem klofnaði árið 1903 í tvær fylkingar: bolsévika og mensjevika. Bolsévikar unnu meirihluta atkvæða á flokksþinginu, þaðan kemur nafnið bolsévikar sem þýðir „stuðningsmenn meirihlutans“. Her bolsévika var kallaður rauðliðar.
Bolsévikar komust til valda í októberbyltingunni 1917, þeir sigruðu hvítliða í rússnesku borgarastyrjöldinni 1917–1922, og urðu að lokum hinn ráðandi Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna.
Stofnendur bolsévíkaflokksins voru þeir Vladímír Lenín og Alexander Bogdanov.
Surtla
Surtla var eldstöð um 2,5 kílómetra austnorðaustur af Surtsey, sem gaus í neðansjávareldgosum 28. desember 1964 – 6. janúar 1965. Gosefnin náðu aldrei að hrúgast svo mikið upp að þau kæmust upp á yfirborðið og myndaðist því engin eyja þarna eins og í gosunum í Surtsey, Jólni og Syrtlingi. Minnsta dýpi sem þar mældist var 23 metrar en nú er dýpið þar sem Surtla var 47 metrar.
Jón Þorláksson
Jón Þorláksson getur átt við um:
Linguine
thumb | Linguine pasta Linguine er ítölsk pastategund. Linguine er flatt eins og fettuccine og trenette. Það er breiðara en venjulegt spaghettí, um það bil 6mm – 9mm, en ekki jafn breytt eins og fettuccine. Nafnið linguine merkir „litlar tungur“ á ítölsku. Linguine er stundum kallað trenette eða bavette. Linguettine er þynnri tegund af linguine.
Linguine kemur upprunalega frá borginni Genoa í Liguria héraði á norð-vestur Ítalíu. Linguine alle vongole (linguine með kræklingum) og Trenette al pesto eru vinsælir réttir þar sem linguine pasta er notað.
Þar sem Linguine kemur frá strandabæ er það oftast eldað með sjávarfangi eða pestó en ekki eldað með kjöt- og tómatréttum eins og hefðbundið spaghettí. Linguine er vanalega gert bæði úr hveiti og heilhveiti en það síðarnefnda er oftast notað á Ítalíu. Linguine er þykkara en venjulegt spagetti og þarf þess vegna lengri eldunartíma.
Krínólína
thumbnail|Hefðarfrú í pilsi sem þanið er út með krínólínu Krínólína eða pilsaglenna er efni eða grind til að þenja út pils og annan kvenklæðnað. thumbnail|left|Krínólína úr stáli frá 1858
Styrkár Oddason
Styrkár Oddason (f. 1110 - d. um 1180) var íslenskur lögsögumaður á 12. öld., gegndi starfinu 1171-1180. Gissur Hallsson var kjörinn lögsögumaður á Alþingi 1181 og var Styrkár þá látinn.
Ekkert er vitað með vissu um ætt hans en getgátur hafa verið settar fram um að hann hafi verið sonur Odda Helgasonar (Stjörnu-Odda), sem var í Múla í Aðaldal og hefur verið bent á að Sigurður sonur Styrkárs bjó þar einmitt síðar. Dóttir Styrkárs var Ingiríður, kona Kleppjárns Klængssonar goðorðsmanns á Hrafnagili í Eyjafirði. Sonur þeirra var Hallur Kleppjárnsson á Hrafnagili, sem barðist í Víðinesbardaga með Kolbeini Tumasyni. Kálfur Guttormsson lét drepa hann árið 1212.
Mario Vargas Llosa
Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, fyrsti markgreifinn af Vargas Llosa (f. 28. mars 1936) er perúískur rithöfundur, ritgerðarsmiður og stjórnmálamaður. Mario er meðal vinsælustu rithöfunda í hinum spænskumælandi heimi. Hann starfaði áður sem blaðamaður og tók þátt í stjórnmálum í Perú. Hann bauð sig fram sem forseta landsins árið 1990 en laut í lægra haldi fyrir Alberto Fujimori. Hann hefur hlotið fjölda bókmenntaverðlauna fyrir verk sín, ekki bara í heimalandi sínu heldur víða um heim, svo sem Planeta-verðlaunin 1993 og Cervantes-verðlaunin 1995. Árið 2010 hlaut hann Nóbelsverðlaunin í bókmenntum „fyrir að hafa kortlagt innviði valdsins og skapað hnífskarpar myndir af mótstöðu einstaklingsins, uppreisn hans og falli.“
Russell-þversögn
Russell-þversögn eða þverstæða Russells er stærðfræðileg þversögn, sem Bertrand Russell uppgvötvaði árið 1901 og sýnir fram á að hversdagsleg mengjafræði Georgs Cantors og Gottlobs Frege er þverstæðukennd. Þversögnin er líkast til það atriði sem átti stærstan þátt í að gera Russell jafn frægan og raun bar vitni.
Mario Vargas Llosa
Vargas Llosa hóf feril sinn árið 1959 með smásagnasafninu Los Jefes (Yfimennirnir) en hann sló fyrst í gegn með skáldsögunni La Ciudad y Los Perros (Borgin og hundarnir) sem kom út árið 1963. Hann er einna þekktastur fyrir skáldsögur sínar: La casa verde (1965/1968) (Græna húsið) og Conversación en la catedral (1969/1975) (Samtal í dómkirkjunni).
Æska og námsár
Mario Vargas Llosa fæddist inn í miðstéttarfjölskyldu í borginni Arequipa í Perú. Hann var eina barn Ernesto Vargas Maldonado og Dora Llosa Ureta. Stuttu eftir fæðingu Marios, kom í ljós að faðir hans hafði átt í ástarsambandi við þýska konu, þannig að Marío á tvo yngri hálfbræður: Enrique og Ernesto Vargas. Vargas Llosa bjó með móðurfjölskyldu sinni í Arequipa eftir skilnað foreldra sinna, en móðurafi hans var útnefndur heiðursræðismaður Perú í Bólivíu á þessum árum. Hann fluttist þá með mömmu sinni og fjölskyldu hennar til Cochabamba í Bólivíu, þar sem hann eyddi fyrstu árum bernsku sinnar. Sem barn var Vargas Llosa sagt að faðir hans væri látinn þar eð móðir hans og fjölskylda hennar vildi ekki að hann vissi af skilnaði foreldra hans.
Russell-þversögn
Mengi má skilgreina sem mengi allra þeirra staka, x, sem uppfylla einhver tiltekin skilyrði. Nú er alveg ljóst að hugsanlegt er að mengi innihaldi ekki sjálft sig; til dæmis mengi náttúrulegra talna, það inniheldur ekki sjálft sig, því að það er ekki tala. En einnig er mögulegt að mengi innihaldi sjálft sig, til dæmis mengi allra mengja, en stök þess eru öll hugsanleg mengi og þá þar á meðal það sjálft. Bertrand Russell setti fram Russell-þversögnina árið 1901, þar sem hann benti á það, að mengið sem inniheldur öll þau mengi, sem ekki innihalda sjálf sig býr yfir þeim eiginleika, að ef það inniheldur sjálft sig þá gerir það það ekki samkvæmt skilgreiningunni og ef það inniheldur ekki sjálft sig þá inniheldur það sjálft sig samkvæmt sömu skilgreiningu.
Þetta er rökleg hliðstæða svokallaðar þverstæðu lygarans, ein þeirra allra einföldustu er setningin: „Þessi setning er lygi“. Önnur er „Ég lýg öllu sem ég segi, ég segi það satt“. Rakaraþverstæðan er afbrigði af þverstæðu Russells sem segir: „Rakarinn í þorpinu rakar alla (og aðeins þá) þorpsbúa sem ekki raka sig sjálfir. Hann býr sjálfur í þorpinu. Rakar hann sjálfan sig?“ en bæði játun og neitun leiða til mótsagnar.
Mario Vargas Llosa
Æska og námsár
Í ríkisstjórnartíð perúíska forsetans José Bustamante Y Rivero var móðurafa hans fengin diplómatísk staða í Perú, nánar tiltekið í strandborginni Piura, en með því flutti öll fjölskyldan aftur til Perú. Þegar þangað var komið sótti Vargas Lliosa grunnskóla í hinum kaþólska Academy Colegio Salesiano. Árið 1946, þegar hann var tíu ára, flutti hann til höfuðborgarinnar Lima með fjölskyldu sinni og hitti föður sinn í fyrsta skipti. Foreldrar hans tóku þá upp þráðinn á ný og bjuggu öll táningsár hans í Magdalena del Mar, sem er miðstéttarhverfi í úthverfum Lima. Meðan hann bjó í Lima, stundaði hann nám við Colegio La Salle, hinum kristna gagnfræðaskóla, frá 1947 til 1949.
Þegar Vargas Llosa var fjórtán ára sendi faðir hans hann í Leoncio Prado-herskólann í Lima, en um þá reynslu átti hann síðar eftir að segja að það hafi verið eins og að „kynnast helvíti á jörðu“. Ári áður hann brautskráðist hóf hann störf sem áhugamanna-blaðamaður á dagblaði. Hann dró sig síðar út úr herskólanum og lauk námi sínu í Piura, þar sem hann starfaði fyrir staðardagblaðið, La Industria, og kom fyrsta verki sínu á svið, en það var leikritið: La huida del Inca.
Árið 1953, þegar ríkisstjórn Manuel A. Odría var við völd, nam Vargas við Þjóðarháskólann í San Marcos, hvorttveggja lögfræði og bókmenntir. Tveimur árum síðar kvæntist hann Julia Urquidi, eiginkonu móðurbróður síns, en hann var þá 19 ára e hún 13 árum eldri. Vargas Llosa byrjaði svo bókmenntaferil sinn fyrir alvöru árið 1957 með útgáfu smásagnasafnsins Los jefes og El abuelo, en þau skrifaði hann meðan hann starfaði fyrir tvö mismandi perúísk dagblöð. Eftir að hann brautskráðist frá Þjóðarháskólanum í San Marcos árið 1958 fékk hann styrk til náms við Complutense-háskóanum í Madríd á Spáni. Árið 1960, eftir að námsstyrkur hans í Madrid var fyrir bí, flutti hann sig til Frakklands með þá fullvisu að hann fengi námsstyrk til að læra þar. En þegar þangað kom fékk hann að vita að beiðni hans til námsstyrks var hafnað. Þrátt fyrir óvænta fjárhagslega erfiðleika þeirra hjóna ákváðu þau að vera áfram í París og hann tók að skrifa af krafti. Hjónabandi varaði þó ekki lengi og endaði með skilnaði árið 1964. Ári síðar giftist hann frænku sinni, Patricia Llosa, en með henni á hann þrjú börn: Álvaro Vargas Llosa (f. 1966), rithöfundur og ritstjóri; Gonzalo (f. 1967), kaupsýslumaður, og Morgana (f. 1974), sem er ljósmyndari. Á árunum 1969-1970 var hann lektor í suður-amerískum bókmenntum við King's College í London, en að því loknu ákvað hann að skrifa í fullu starfi.
Lilja Rafney Magnúsdóttir
Lilja Rafney Magnúsdóttir (f. 24. júní 1957) er íslenskur stjórnmálamaður. Lilja er með með gagnfræðapróf úr Grunnskólanum Reykjum í Hrútafirði, en hún hefur unnið í fiski og við ýmis almenn verslunar- og skrifstofustörf.
Starf innan verkalýðshreyfingarinnar
Lilja var formaður Verkalýðs- og sjómannafélagsins Súganda 1988 – 2004. Hún hefur setið í stjórn Verkalýðsfélags Vestfirðinga frá 2004. Varaforseti Alþýðusambands Vestfjarða 1990 – 1992 og frá 1998.
Pólítískur ferill
Á árunum 1990 – 1994 var Lilja Oddviti Suðureyrarhrepps 1990-1994. Varaþingmaður fyrir Alþýðubandalagið mars – apríl 1993, nóv. 1998, og Vinstrihreyfinguna grænt framboð, janúar – febrúar 2007. Lilja tók sæti á þingi sem sjötti þingmaður Norðvesturkjördæmis fyrir Vinstrihreyfinguna Grænt framboð eftir Alþingiskosningarnar 2009.
Vinaminni
Sigríður var kunn hannyrðakona og safnaði fyrir byggingu hússins í nokkur ár með því að sýna og selja íslenskt handverk víða erlendis. Hún fékk enska smiði til að reisa húsið eftir breskri teikningu.
Árið 1895 tók athafnamaðurinn Einar Benediktsson herbergi á leigu í Vinaminni og hafði þar skrifstofuaðstöðu í mörg ár. Frá 1909-1915 hafði Ásgrímur Jónsson listmálari aðstöðu í húsinu. Við lát Sigríðar árið 1915 komst húsið í eigu sr. Haraldar Níelssonar en hann var kvæntur systurdóttur Sigríðar. Um 1940 komst húsið í eigu kaupmannanna Sigurliða Kristjánssonar og Valdimars Þórðarsonar, betur þekktir sem Silli og Valdi og leigðu þeir út herbergi í húsinu. Síðar eignaðist Reykjavíkurborg húsið og stóð það autt um árabil og varð aðsetur útigangsfólks. Borgin seldi húsið árið 1992.
Viðskiptakostnaður
Viðskiptakostnaður í hagfræði og tengdum greinum vísar til þess kostnaðar hlýst af því að eiga í viðskiptum. Orðað öðruvísi er það kostnaðurinn sem felst í þátttöku á markaði. Svo dæmi sé nefnt er viðskiptakostnaður þess að kaupa epli í matvörubúð andvirði tímans sem búðarferðin tók auk ferðakostnaðar. Viðskiptakostnaður þess að selja fasteign felst í þóknun fasteignasalans.
Alexander Pope
thumb|right|Málverk af Pope frá því um 1727 eftir [[Michael Dahl.]] Alexander Pope (21. maí 1688 — 30. maí 1744) var enskt skáld sem er einkum þekktur fyrir ádeilukvæði og Hómersþýðingar sínar. Hann var þekktasta skáld sinnar tíðar og er enn með frægustu skáldum á enska tungu. Meðal kunnustu verka hans eru An Essay on Criticism frá 1711 sem hóf ensku tvíhenduna til vinsælda, háðsádeilan The Dunciad og heimspekilega kvæðið An Essay on Man sem Jón Þorláksson sneri á íslensku sem Tilraun um manninn.
Pope var úr kaþólskri fjölskyldu og gekk í kaþólskan skóla þótt slíkir skólar væru þá formlega bannaðir. Meðal almennings í Englandi var þá ríkjandi mikil andúð á kaþólskum og fjölskylda hans þurfti að flytja til Berkshire þegar hann var tólf ára vegna laga sem bönnuðu kaþólikkum að búa innan 10 mílna geisla frá London eða Westminster. Um sama leyti fékk hann berkla sem ollu afmyndun beina. Vegna sjúkdómsins náði hann aðeins 1,37 metra hæð. Berklarnir ollu líka öndunarerfiðleikum og verkjum sem Pope þjáðist af alla ævi.
Síminn Sport 2
Síminn Sport 2 er íslensk sjónvarpsstöð stofnuð árið 2019 rekin af Símanum sem sýnir íþróttaefni. Stöðin sýnir ekki samfella dagskrá heldur einungis staka íþróttaleiki af og til. Stöðin er aukastöð af stöðinni Síminn Sport.
Tommy Thayer
thumb|right|250px|Tommy Thayer Thomas Cunningham Thayer (f. 7. nóvember 1960) er gítarleikari í Amerísku rokkhljómsveitinni Kiss.
Eyvindur (kartöfluyrki)
Eyvindur eða Kerr's Pink er kartöfluyrki sem er algengt á Bretlandseyjum og er oft kallað „írska kartaflan“ þótt það hafi verið búið til í Skotlandi árið 1907 með blöndun yrkjanna Fortyfold og Smith's Early. Árið 2002 var þessi kartafla önnur mest ræktaða kartaflan á Írlandi eða fjórðungur af heildaruppskerunni.
Eyvindur er með einkennandi bleikt hýði og djúp augu. Kjötið er ljósgult og mjölmikið. Kartöflurnar eru stórar og yrkið gefur mikið af sér en hefur jafnframt lítið þol gegn kartöflumyglu.
Georgia Engel
thumb|Engel, [[1977]] Georgia Bright Engel (fædd 28. juli 1948; d. 12. april 2019) var bandarísk gamanleikkona.
F. J. Robinson, vísigreifi af Goderich
Frederick John Robinson, fyrsti jarlinn af Ripon, (1. nóvember 1782 – 28. janúar 1859), kallaður hinn háttvirti F. J. Robinson til ársins 1827 og Vísigreifinn af Goderich frá 1827 til 1833, var breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá ágúst 1827 til janúar 1828.
Robinson var kominn af landeignaraðli úr landsbyggðinni og hóf stjórnmálaferil sinn með hjálp fjölskyldutengsla. Eftir að ná kjöri á neðri deild breska þingsins vann hann sig upp metorðastigann með hverju aðstoðarráðherraembættinu á fætur öðru og varð árið 1818 forseti viðskiptaráðsins. Árið 1823 varð hann fjármálaráðherra og gegndi því embætti í fjögur ár. Hann hlaut aðalsnafnbót árið 1827 og gerðist leiðtogi lávarðadeildar breska þingsins og stríðs- og nýlendumálaráðherra.
Þegar George Canning forsætisráðherra lést í embætti árið 1827 gerðist Goderich forsætisráðherra í hans stað en tókst ekki að halda saman veikbyggðu stjórnarsamstarfi Tory-manna og Vigga sem Canning hafði stofnað. Goderich sagði af sér eftir 144 daga í embætti, en þetta var stysta embættistíð breskra forsætisráðherra utan þeirra sem dóu í embætti.
Goderich var síðar meðlimur í ríkisstjórnum tveggja eftirmanna sinna, Jarlsins af Grey og Sir Roberts Peel.
Rodrigíska
Rodrigíska (rodrigíska: Kreol rodriguais) er kreólískt tungumál sem er talað í Máritíus og er opinbert tungumál í Rodrigueseyjum. Rodrigíska er talað af 40.000 manns, flestir sem búa í Rodrigueseyjum. Tungumálið er mjög svipuð frönsku, og er eiginlega stundum kallað mállýska frönsku.
Súpa
thumb|Tómatsúpa
Bolli Þorleiksson
Bolli Þorleiksson er sögupersóna í Laxdæla sögu. Hann var fóstbróðir Kjartans Ólafssonar en kom á undan Kjartani heim frá Noregi og giftist Guðrúnu Ósvífursdóttur, sem hafði lofað Kjartani að sitja í festum í þrjú ár. Þegar Kjartan kom heim varð missætti með honum og Bolla og Guðrúnu og fór svo að Bolli gerði Kjartani aðför og drap hann. Í hefndarskyni fóru bræður Kjartans og fleiri að Bolla og Helgi Harðbeinsson drap hann.
Listi yfir íslenska staðla
Listi yfir íslenska staðla sem settir eru af Staðlaráði Íslands.
Síminn Sport 3
Síminn Sport 3 er íslensk sjónvarpsstöð stofnuð árið 2019 rekin af Símanum sem sýnir íþróttaefni. Stöðin sýnir ekki samfella dagskrá heldur einungis staka íþróttaleiki af og til. Stöðin er aukastöð af stöðinni Síminn Sport og Síminn Sport 2.
Sofia Milos
Sofia Milos (fædd 27. september 1965) er ítölsk-grísk leikkona.
Einkalíf
Milos fæddist í Zürich í Sviss og er af ítölskum og grískum uppruna. Á unglingsárum þá kom hún fram í táningsfegurðarsamkeppnum og vann hún fyrsta sætið í landsbyggðar-, héraðs- og ríkiskeppninni.
Milos lærði leiklist við Beverly Hills Playhouse í Bandaríkjunum undir handleiðslu Milton Katselas. Milos er meðlimur Vísindakirkjunnar. Milos er altalandi á ensku, ítölsku, frönsku og þýsku, ásamt því að hafa grunninn í grísku og spænsku.
Svartmálmur
Svartmálmur eða blakkmetal (enska: black metal), er ein af undirtegundum þungamálmsins og á sér upphaf í Skandinavíu og Bretlandi á níunda áratug 20. aldar. Á níunda áratugnum mynduðu nokkrar þrassshljómsveitir frumgerð svartþungarokksins. Svartmálmur var í raun mótað af tveimur kynslóðum tónlistarmanna sem höfðu hvað mestu áhrif á stefnuna og er talað um fyrri kynslóðina og seinni kynslóðina.
Hljómsveitir sem tilheyrðu fyrri kynslóð svartmálms voru meðal annars Venom, Hellhammer og Bathory. En þessar hljómsveitir gáfu stefnunni nafn sitt og yfirbragð. Seinni kynslóðin átti sér upptök í Noregi á tíunda áratugnum þar sem hljómsveitir á borð við Mayhem, Darkthrone, Burzum, Immortal og Emperor voru vinsælastar meðal vaxandi hóps svartmálms hlustenda. . Seinni kynslóðin steig út úr leikrænni sviðsetningu fyrri kynslóðarinnar og tók ofbeldisfullt skref inn í raunveruleikann. Norska svartþungarokkið varð nokkurs konar listræn málpípa fyrir hóp ungra manna sem gerðu ofbeldisfulla uppreisn gegn samfélaginu, aðhylltust tilvistarlega heimspeki, róttækt form af norrænni trú og réðust gegn abrahamískum trúarbrögðum á norðurlöndum. Hljómsveitin Mayhem ásamt hljómsveitinni Burzum og fleiri hljómsveitum áttu þátt í því að skapa hið alræmda orðspor sem fer af tónlistarstefnunni í dag, tónlistarstefnu sem almenningur tengir oftast við „djöfladýrkun”, kirkjubrennur og morð.
Saga
Þegar átt er við fyrri kynslóð svartmálms er oftast átt við þær hljómsveitir sem, á 8. áratugnum, höfðu mestu mótunaráhrif á þá stefnu sem í seinni tíð varð að hinu eiginlega svartþungarokki. Þessar hljómsveitir komu að mestu frá þrass.
Hugtakið "black metal", var skapað af ensku hljómsveitinni Venom í kjölfar útgáfu seinni hljómplötu þeirra sem bar sama nafn, "Black Metal" árið 1982. Þrátt fyrir að vera álitin meira í líkindum við þrass en svartmálm samkvæmt viðmiðum samtímans, þá einkenndust textar og myndmál plötunar meira af hugmyndum um "djöfladýrkun", ásamt fjandsamlegum viðhorfum í garð kristnidómsins, heldur en nokkur þungarokksplata hafði gert áður. Tónlist þeirra var hröð og hrá í vinnslu og einkenndist af skerandi og rámum röddum. Meðlimir Venom tóku sér einnig upp gælunöfn, það sem átti seinna eftir að verða nokkurskonar einkenni allra þeirra sem voru svartþungarokkrokkshljómsveitum
Einkenni
Svartmálmshljómsveitir voru sumar á móti því sem taldist vera gæðaupptökur og vildu láta tónlistina hljóma hráa og ódýra. Þeir eyddu sem minnstum tíma í að stilla hljóðfærin og mjög litlum pening í tæki eins og magnara og upptökutæki. Þetta hugarfar var sérstaklega vinsælt hjá seinni kynslóðinni. Líkt og pönk eru svartþungarokkstónlistarmenn og hlustendur einnig á móti frægð og vinsældum.
Hljóðfæri og söngur
Í svartmálmshljómsveitum er aðallega notast við rafmagnsgítar, bassa, hljómborð og trommur.
Gítarleikarar notast oft við svokallað tremolo picking til að gefa lögunum hræðilega og drungalega tilfinningu. Trommarar nota mjög mikið af tvöföldum bassatrommum og blast beat.
Bassar spila lítið hlutverk í svartmálmi og er ekki óalgengt að bassinn spili sömu nótur og gítarinn eða að hljóðið frá gítarnum yfirgnæfi bassann þannig að það heyrist alls ekkert í honum.
Söngurinn einkennist af hátónuðum söng þar sem notast er við svokallað growl
Textar og þemu
Í svartmálmi er mikil áhersla á myrkt og kalt þema og er það það sem textinn gengur oft út á. Svartþungarokk hefur oft verið tengt við „djöfladýrkun“ vegna skýrskotana í slíkar athafnir í textum. Frægir svartþungarokkstónlistarmenn hafa þó fullyrt að þessir textar voru einungis notaðir til ögrunar. Þeir hafa þó oft sett sig upp á móti kristni, sérstaklega í Noregi og hvernig hún hafði traðkað á norrænnum trúarhefðum Noregs.
Svartmálmur á íslandi
Í kjölfar vinsælda seinni kynslóðar Svartmálms, þá dreifðist stefnan um Norðurlöndin, þar á meðal til Íslands.
Andrej Kúrkov
Andrej Júrjevítsj Kúrkov (rússneska: Андре́й Ю́рьевич Курко́в; úkraínska: Андрій Юрійович Курков; Andríj Júríjovytsj Kúrkov; f. 23. apríl 1961) er úkraínskur rithöfundur sem skrifar á rússnesku. Hann hefur gefið út nítján skáldsögur, þar á meðal metsölubókina Dauðann og mörgæsina.
Æviágrip
Andrej Kúrkov er fæddur í Leníngrad (nú Sankti Pétursborg) í Sovétríkjunum en ólst upp í Kænugarði í Úkraínu og stundaði þar nám. Á meðan Kúrkov gegndi herþjónustu í sovéska hernum vann hann sem fangavörður í fangelsi í Odessa. Hann öðlaðist jafnframt reynslu í blaðamennsku og kvikmyndatöku. Kúrkov skrifaði meðal annars greinar af fremstu víglínu frá Króatíu í Júgóslavíustríðunum á tíunda áratugnum.
Kúrkov hóf að skrifa bækur, bæði fyrir börn og fullorðið fólk, og náði nokkurri velgengni. Hrun Sovétríkjanna árið 1991 hafði hins vegar slæm áhrif á bókaútgáfu í fyrrum sovétlýðveldum, sem lagðist víða nánast af vegna hvarfs opinberra sjóða sem studdu við útgáfu og listsköpun. Kúrkov sneri sér því skrifa kvikmyndahandrit til að framfleyta sér. Árið 1997 var hann tilnefndur til evrópsku kvikmyndaverðlaunanna fyrir handrit sitt að kvikmyndinni Vinur hins látna. Sú kvikmynd var fyrsta úkraínska myndin sem náði heimsdreifingu og hún átti þátt í því að auka áhuga á fyrri verkum Kúrkovs.
Skáldsagan Lautarferð á ís eftir Kúrkov sló í gegn árið 1999 og var gefin út víða um Evrópu. Bókin Dauðinn og mörgæsin, sem Kúrkov skrifaði á árunum 1994 til 1996, varð vinsælasta bók hans á Vesturlöndum og sú fyrsta sem var þýdd á ensku. Bókin fjallar um rithöfund að nafni Viktor sem tekur að sér mörgæs sem dýragarðurinn í Kænugarði hefur ekki lengur ráð á að fóðra. Mörgæsirnar eru þar táknrænar fyrir fyrrum aðildarríki Sovétríkjanna sem reynast nánast ófærar um að sjá um sig sjálfar.
Um skeið átti Kúrkov erfitt með að öðlast viðurkenningu sem úkraínskur rithöfundur þar sem hann skrifar verk sín á móðurmáli sínu, rússnesku. Kúrkov segist aðeins hafa verið tekinn í sátt af úkraínskum þjóðernissinnum eftir aldamótin. Að sögn Kúrkovs voru bækur hans fjarlægðar úr mörgum helstu bókaverslunum Rússlands eftir aldamótin vegna gagnrýni hans á Vladímír Pútín, forseta Rússlands.
Álmlús
Álmlús (fræðiheiti: Tetraneura ulmi ) er skordýrategund sem sníkir á álmi og er með rifs sem millihýsil. Henni var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.
Andrej Kúrkov
Æviágrip
Kúrkov var búsettur í Kænugarði til ársins 2022 en varð að flýja þaðan til vesturhluta landsins þegar innrás Rússa í Úkraínu hófst í febrúar það ár. Kúrkov hefur ferðast milli landa til að upplýsa heimsbyggðina um innrásina, meðal annars með útgáfu bókar sem hann skrifaði á ensku upp úr dagbókarfærslum sínum um innrásina undir titlinum Diary of an Invasion. Kúrkov hætti að skrifa skáldskap eftir upphaf innrásina þar sem hann telur hættulegt að leyfa skáldverkum að taka sig frá raunveruleikanum í stríðsástandinu sem nú er við lýði.
Sóley
Sóley getur verið:
Andrej Kúrkov
Æviágrip
Árið 2022 hlaut Kúrkov Alþjóðleg bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness. Hann kom til Íslands í september það ár og tók við verðlaununum frá Katrínu Jakobsdóttur, forsætisráðherra Íslands.
Runnamura
thumb|Hvítt afbrigði. Runnamura (fræðiheiti: Dasiphora fruticosa eða Potentilla fruticosa) er harðgerður og vindþolinn runni af rósaætt. Runnamura er garðplanta sem hefur verið lengi í ræktun, hún líkist að nokkru gullmuru.
Útlit
Blöð eru stakfjöðruð og fingruð og eru 3-5-7 smáblöð saman. Blaðjaðrarnir eru heilir og blöðin hærð á neðra borði. Greinar eru fíngerðar, uppréttar og þéttar. Börkur flagnar af gömlum greinum. Blómlitur er gulur, hvítur eða rauðleitur. Runnamuru er fjölgað með sumargræðlingum. Til eru nálægt 130 afbrigði af runnamuru. Hæst ná þær 1-1,5 metrum. Blómgun er síðsumars, frá júlí til september.
Skuldatryggingarálag
Skuldatryggingarálag (eða CDS) er álag ofan grunnvexti skuldabréfs sem mælir hvað það kostar fyrir fjárfesta að kaupa vátryggingu gegn því að útgefandi viðkomandi skuldabréfs geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Skuldatryggingarálag er mælikvarði á markaðskjör sem bönkum bjóðast á alþjóðlegum skuldabréfamörkuðum.
Virginia Raggi
Virginia Elena Raggi er ítölsk stjórnmálakona og fyrrverandi borgarstjóri Rómar fyrir Fimmstjörnuhreyfinguna.
Æviágrip
Sósíaldemókratar með Ignazio Marino sem borgarstjóra höfðu farið með völd í borginni. Marino neyddist hinsvegar til að segja af sér vegna kæruleysislegrar notkunar á opinberu fé og fundu sósíaldemókratar því annan til að gegna embætti sem eftir væri kjörtímabils.
Árið 2018 fóru fram fjöldamótmæli gegn hnignandi innviðum Rómarborgar undir stjórn Raggi.
Í nóvember árið 2018 var Raggi sýknuð af ákæru um einkavinavæðingu. Hún hafði verið ákærð eftir að hún réð bróður eins nánasta aðstoðarmanns síns til að stýra ferðamannastefnu Rómar.
Raggi bauð sig fram til endurkjörs í borgarstjórnarkosningum Rómar árið 2021 en lenti í fjórða sæti í fyrri umferð kosninganna með aðeins 19% atkvæðanna.
Strandfuglar
Strandfuglar eða fjörufuglar (fræðiheiti: Charadriiformes) er fjölbreyttur ættbálkur fugla sem telur um 350 tegundir sem lifa um allan heim. Flestir strandfuglar lifa nærri vatni og lifa á smádýrum en sumar tegundir eru sjófuglar og aðrar finnast í skógum.
Bootstrap
Bootstrap er frjálst safn sniða í CSS og HTML með valkvæmum JavaScript-stefjum að auki, til að setja upp vefsíður. Sniðin ná yfir algenga viðmótshluta eins og hnappa, töflur, letur og umbrot, form og tengla. Bootstrap er hentugt til að gera vefsíður sem líta vel út á símum og snjalltækjum og laga sig að tækjum og skjástærð. Bootstrap er eitt af vinsælustu tólum á  GitHub. Bootstrap er núna í útgáfu 4.
Strandfuglar
Ættbálknum er oftast skipt í þrjá undirættbálka:
Bootstrap
Bootstrap sniðin voru upphaflega þróuð af starfsmönnum samskiptamiðilsins Twitter til að auka samræmi í útliti innri veftóla fyrirtækisins. Twitter gaf sniðin út með opnu leyfi (Apache-leyfi 2.0) í ágúst 2011.
Strandfuglar
Ættartré
Ættartré byggt á Baker, A.J. et al. (2012) and Boyd, J. H. et al. (2016)
Evrópukeppni B-þjóða í badminton
Helvetia Cup eða Evrópukeppni B þjóða í badminton er blönduð landsliðskeppni Evrópuþjóða, haldin annað hvert ár. Fyrsta mótið var haldið í Zurich, Sviss 1962. Spilaðir eru einliðaleikur kvenna, einliðaleikur karla, tvíliðaleikur kvenna, tvíliðaleikur karla og tvenndarleikur, einn af hverjum.
Ísland hefur unnið mótið tvisvar, 1999 í Norður-Írlandi og 2007 í Laugardalshöll.
Í íslenska liðinu 2007 voru:
Þjálfarar:
Fæðingar- og foreldraorlof á Íslandi
Fæðingar- og foreldraorlof, í daglegu tali oft nefnd fæðingarorlof, er orlof sem foreldrar hafa heimild til að taka í tengslum við fæðingu eða frumættleiðingu barns sem er yngra en átta ára og töku barns sem er yngra en átta ára í varanlegt fóstur. Auk þess stofnast til fæðingarorlofs við fósturlát eftir 18 vikna meðgöngu eða andvanafæðingu eftir 22 vikna meðgöngu. Fæðingarorlof var í fyrstu eingöngu ætlað mæðrum en frá árinu 2000 hafa feður haft sjálfstæðan rétt til launaðs fæðingarorlofs. Greiðslur í fæðingarorlofi koma úr Fæðingarorlofssjóði sem stofnaður var árið 2000. Sjóðurinn er fjármagnaður með tryggingagjöldum sem allir launagreiðendur greiða.
Í lok árs 2020 voru gerðar breytingar á lögum um fæðingar- og foreldraorlof og er orlofið nú 12 mánuðir sem skiptast á milli foreldra.
Sögulegt yfirlit
Ísland var nokkur eftirbátur annarra Norðurlandaþjóða þegar kom að lögfestingu fæðingarorlofs. Fyrstu lög um fæðingarorlof á Norðurlöndum voru sett í Noregi árið 1892 en það var sex vikna fæðingarorlof eingöngu fyrir konur sem störfuðu í verksmiðjum. Sambærileg réttindi fyrir starfskonur í verksmiðjum voru lögfest í Svíþjóð árið 1900, í Danmörku árið 1901 og í Finnlandi árið 1917. Greiðslur í fæðingarorlofi, svokallaður fæðingarstyrkur, komu fyrst til sögunnar á Íslandi árið 1946. Konur áttu þá rétt á styrk sem var föst upphæð en mæður sem voru úti á vinnumarkaðnum áttu rétt á aukagreiðslu í þrjá mánuði en giftar konur áttu aðeins þennan rétt ef makar þeirra gátu ekki séð fyrir heimilinu. Árið 1950 voru breytingar gerðar á lögunum þess efnis að aukagreiðslur til útivinnandi kvenna voru afnumdar og fæðingarstyrkurinn var um það bil sú upphæð sem mæður þurftu að borga fyrir fæðingu inn á heilbrigðistofnun. Á þessum tíma var heilbrigðisþjónusta ókeypis en þar sem fæðing var hvorki flokkuð sem sjúkdómur né veikindi var rukkað fyrir þá þjónustu sem fæðingum tengdist.
Verkakonur öðlast orlofsrétt
Árið 1954 öðluðust konur sem störfuðu hjá ríkinu rétt til þriggja mánaða launa í fæðingarorlofi. Verkalýðsfélögin fóru í kjölfarið að krefjast sömu réttinda fyrir mæður innan sinna raða. Á 25. þingi Alþýðusambands Íslands árið 1956 var samþykkt að skora á Alþingi að tryggja að allar konur sem vinna utan heimilis ættu rétt á sambærilegu leyfi frá störfum í tengslum við fæðingu barns og starfskonur hjá ríkinu, eða full laun í þrjá mánuði. Árið 1957 gerði Starfskvennafélagið Sókn kjarasamninga við Ríkisspítalana, Elli- og hjúkrunarheimilið Grund, Reykjavíkurbæ, Landskotsspítala, Barnavinafélagið Sumargjöf (sem rak leikskóla) og Hrafnistu að konur sem unnið hefðu lengur en í fjögur ár hefðu rétt á leyfi í þrjá mánuði á fullum launum. Alþýðusambandið taldi mikilvægt að láglaunakonur ættu þennan rétt ekki síður en þær konur sem störfuðu hjá ríki og borg.
Í nóvember árið 1960 lagði Margrét Sigurðardóttir varaþingmaður Alþýðubandalagsins fram frumvarp á Alþingi þar sem lagt var til að allar konur sem tækju laun fyrir vinnu sína ættu rétt á orlofi vegna barnsburðar. Fastráðnar konur í fullri vinnu fengju launað orlof í þrjá mánuði en konur í hlutastörfum fengju minna. Lagt var til að stofnaður yrði sérstakur sjóður innan Tryggingastofnunar ríkisins og myndu atvinnurekendur greiða iðgjald í sjóðinn og ríkið kæmi á móti með jafnhátt framlag. Vinnuveitendasamband Íslands ásamt ríkisstjórnarflokkunum tveimur, Sjálfstæðisflokki og Alþýðuflokki lögðust gegn frumvarpinu en kvennasamtök líkt og Hjúkrunarfélag Íslands og Kvenréttindafélag Íslands studdu það. Samþykkt var að vísa frumvarpinu til ríkisstjórnarinnar en þar dagaði það uppi. Margrét fylgdi málinu talsvert eftir og vakti athygli á því með fyrirspurnum til ráðherra og kynnti það einnig á fundum ýmissa félagasamtaka. Í aðdraganda alþingiskosninganna árið 1963 var fæðingarorlofsmálið enn í umræðunni og var það m.a. á kosningastefnuskrá Alþýðubandalagsins.
Rauðsokkahreyfingin kemur til sögunnar
Í kringum 1970 hafði konum sem unnu utan heimilis fjölgað talsvert og umræða um laun í fæðingarorlofi varð háværari samfara þessum þjóðfélagsbreytingum. Rauðsokkahreyfingin tók fæðingarorlofsmálin upp á sína arma þegar hreyfingin varð til árið 1970. Eitt af baráttumálum hennar var að allir foreldrar fengju fæðingarorlof, mæður í þrjá mánuði en feður í hálfan mánuð. Með því móti yrði komið í veg fyrir upplausn heimilisins á meðan konan væri fjarverandi á fæðingardeild og faðirinn myndi öðlast þau réttindi að kynnast barni sínu og umönnun þess. Árið 1975 hélt Rauðsokkahreyfingin ásamt nokkrum verkalýðsfélögum ráðstefnu um kjör láglaunakvenna og sendi ráðstefnan frá sér ályktun um að tryggingakerfi hins opinbera ætti að standa undir greiðslum í fæðingarorlofi, því ef það yrði á ábyrgð vinnuveitenda væri sú hætta fyrir hendi að þeir myndu forðast að ráða til sín konur. Snemma árs 1975 flutti Bjarnfríður Leósdóttir varaþingmaður Alþýðubandalagsins þingsályktunartillögu þar sem lagt var til að ríkisstjórninni yrði falið að gera breytingu á lögum um almannatryggingar og tryggja konum þriggja mánaða fæðingarorlof á launum en jafnframt að fæðingarstyrkur verði greiddur hverri konu utan vinnumarkaðar.
Frumvarp Ragnhildar Helgadóttur
Vorið 1975 lagði Ragnhildur Helgadóttir þingkona Sjálfstæðisflokksins fram, ásamt fleiri þingmönnum stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frumvarp um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem ætti að tryggja þeim konum sem forfallast úr vinnu vegna barnseignar atvinnuleysisbætur í þrjá mánuði. Í tímariti Rauðsokkahreyfingarinnar, Forvitin rauð gagnrýndi Bjarnfríður Leósdóttr tillöguna og taldi óæskilegt að greiðslur til kvenna í fæðingarorlofi kæmu úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Gylfi Þ. Gíslason þingmaður Alþýðuflokksins lýsti því yfir að þingmenn flokksins myndu styðja frumvarpið en þingmenn Alþýðubandalagsins og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna lýstu sig andvíga því á þeirri forsendu að slíkur útgjaldaauki ríkisins gæti komið niður á lánamöguleikum Atvinnuleysistryggingasjóðs til atvinnurekenda og sveitarfélaga. Frumvarpið var samþykkt sem lög frá Alþingi og höfðu útivinnandi mæður þá í fyrsta sinn öðlast rétt á greiðslum í fæðingarorlofi í þrjá mánuði.
Lagabreytingar 1980
Árið 1980 var lögfest að allar konur ættu rétt á þriggja mánaða fæðingarorlofi og greiðslum í sex mánuði. Heimavinnandi konur fengu rétt á þriðjungi af þeim greiðslum sem vinnandi konur áttu rétt á. Annars vegar var um að ræða fæðingarstyrk sem var föst upphæð og hins vegar fæðingardagpeninga og miðaðist sú upphæð við atvinnuþátttöku móður miðað við vinnustundir síðustu 12 mánuði fyrir áætlaðan fæðingardag. Breytingin hafði einnig í för með sér að greiðslur í fæðingarorlofi voru ekki lengur skilgreindar sem atvinnuleysisbætur heldur fengu mæður greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Með lögunum var sett á bann við uppsögnum á meðan kona væri í fæðingarorlofi. Samkvæmt lögunum var móður heimilt að yfirfæra fæðingarorlof sitt til föðurins 30 dögum eftir fæðingu barns.
Fæðingarorlof feðra
Á Íslandi komst sjálfstæður réttur giftra feðra til fæðingarorlofs á árið 1998 og áttu feður rétt á tveggja vikna orlofi með greiðslum sem þeir gátu nýtt fyrstu átta vikurnar eftir fæðingu barns. Ef faðir notfærði sér ekki réttinn féll hann niður og einungis feður í hjúskap eða sambýlismenn barnsmóðurinnar áttu rétt á orlofinu. Árið 2000 voru gerðar miklar breytingar á lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Það sem hæst bar voru aukin réttindi feðra sem hafði í för með sér að nú var lagalegur möguleiki á sex mánaða launuðu fæðingarorlofi fyrir feður. Í lögunum var níu mánaða orlof lögfest sem skiptist þannig að móðirin átti rétt á þriggja mánaða sjálfstæðum rétti til orlofs, faðirinn einnig þriggja mánaða sjálfstæðan rétt og svo voru þrír mánuður sem foreldrar gátu skipt á milli sín eða annað foreldrið tekið þá alla. Foreldri sem ekki fór með forsjá barns átti rétt á orlofi ef forsjárforeldrið samþykkti. Markmiðið með auknum rétti feðra var í upphafi tvíþætt, annars vegar að skapa þeim tækifæri til aukinnar þáttöku í heimilisstörfum og barnauppeldi en einnig til þess að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Feðraorlofinu var ætlað að auðvelda móðurinni að fara aftur út á vinnumarkaðinn eftir barnsburð.
Fæðingarorlofssjóður stofnaður
Auk breytinga á réttindum feðra árið 2000 var Fæðingarorlofssjóður stofnaður og annast hann greiðslu launa í fæðingarorlofi. Sjóðurinn er fjármagnaður með tryggingagjaldi sem allir launagreiðendur greiða.
Fæðingar- og foreldraorlof í dag
Árið 2020 lagði Ásmundur Einar Daðason félags- og barnamálaráðherra fram nýtt frumvarp til breytinga á lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Frumvarp ráðherra gerði ráð fyrir því orlofið yrði lengt úr tíu mánuðum í tólf og að hvort for­eldri taki sex mánuði í fæðing­ar­or­lof, með heim­ild til þess að fram­selja þar af einn mánuð til ann­ars hvors foreldris. Frumvarpið sætti talsverði gagnrýni úr ýmsum áttum þó lengingu orlofsins í tólf mánuði hafi almennt verið fagnað. Barnaheill, Geðverndarfélagið og félag Fjölskyldufræðinga töldu frumvarpið t.d. ekki tryggja barni rétt til samvista við foreldra sína, heldur sé verið að tryggja rétt foreldranna. Félögin lögðu til að börn fái 12 mánaða sjálfstæðan rétt til orlofs með öðru foreldri sínu eða báðum.
Frumvarpið tók talsverðum breytingum í meðförum þingsins en það var samþykkt á Alþingi í desember árið 2020. Samkvæmt nýju lögunum er fæðingarorlof nú tólf mánuðir. Foreldrar eiga nú sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs í allt að fjóra mánuði hvort um sig vegna fæðingar, frumættleiðingar eða töku barns í varanlegt fóstur. Þessi réttur er ekki framseljanlegur. Auk þessa eiga foreldrar sameiginlegan rétt á tveimur mánuðum til viðbótar sem annað foreldrið getur tekið í heild eða foreldrar skipt með sér.
Þorri
Mánuðurinn þorri hefst á föstudegi í 13. viku vetrar. Nú á bilinu 19. til 25. janúar en 9. til 15. janúar í gamla stíl fyrir 1700. Hann er fjórði mánuður vetrar í gamla norræna tímatalinu og upphaflega mun upphaf hans hafa miðast við fyrsta nýtt tungl eftir vetrarsólhvörf.
Merking orðsins er ekki ljós og hafa verið settar fram margar kenningar um hana. Helstu tilgátur eru að orðið sé skylt lýsingarorðinu þurr, sögninni að þverra, nafnorðinu þorri í merkingunni „meginhluti“ og eins að Þorri gæti verið eitt nafna Þórs eða nafn á samnefndum fornkonungi.
Kleyfgerar
Kleyfgerar (eintala: kleyfgeri, latína: Schizosaccharomycetes) eru flokkur af asksveppa. Kleyfgerar starfa sem ger en eru frábrugðnir eiginlegum gersveppum að því leyti að frumuskipting kleyfgerla gerist með sérkennilegri klofnun, sem ekki finnst meðal gersveppa. Kleyfgerlar eru lítill flokkur sem inniheldur aðeins eina ætt, tvær ættkvíslir og fimm tegundir. Þekktust tegunda innan kleyfgerla er Schizosaccharomyces pombe sem notuð er sem módellífvera í erfðafræði.
Þorri
Þorrablót til forna
Í Fornaldarsögum Norðurlanda, nánar tiltekið Hversu Noregr byggðist, segir svo Frá Fornjóti og hans ættmennum:
Kleyfgerar
Ekki er vitað til þess að kleyfgerar lifi villtir á Íslandi.
Þorri
Þorrablót til forna
Af þessari frásögn má ráða að nafn Þorra tengist miðjum vetri og þá skyldi haldið blót. Einnig kemur fram nafn næsta mánaðar, Góu, dóttur Þorra (í mörgum frásögnum Gói).
Bóndadagur
Fyrsti dagur þorra er nefndur bóndadagur en sá síðasti þorraþræll. Um fyrsta dag þorra segir í bréfi Jóns Halldórssonar í Hítardal (f. 1665) til Árna Magnússonar frá árinu 1728 að sú hefð sé meðal almennings að húsmóðirin fari út kvöldið áður og bjóði þorrann velkominn og inn í bæ, eins og um tignan gest væri að ræða.
Eins segir í Þjóðsögum Jóns Árnasonar að bóndi skyldi bjóða þorra velkominn með eftirfarandi hætti:
Túnfeti
Túnfeti (fræðiheiti: Xanthorhoe decoloraria) er fiðrildi í fetafiðrildaætt. Hann finnst í Norður-Evrópu, austur til Síberíu og í norðurhluta Norður-Ameríku, sunnar (Sviss til Austurríkis og Ungverjalands) virðist hann koma eingöngu fyrir á fjöllum.
Lawrence Klein
Lawrence Robert Klein (14. september 1920 – 20. október 2013) var bandarískur hagfræðingur. Klein er þekktur fyrir framlög sín til Keynsískrar hagfræði, hagmælinga (econometrics) og þróunar efnahagslíkana. Klein hlaut nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 1980 fyrir framlög sín til hagmælinga.
Þorri
Bóndadagur
Núna hefur sú hefð komist á að konur gefi bónda sínum blóm á þessum degi líkt og menn gefa konu sinni blóm á konudaginn, fyrsta dag góu.
Lawrence Klein
Ævi
Klein fæddist í Omaha, Nebraska árið 1920. Landbúnaðarkreppa þriðja áratugarins í Miðvesturríkjum Bandaríkjanna, og heimskreppa fjórða áratugarins höfðu mikil áhrif á Klein og kveiktu áhuga hans á hagfræði. Klein lagði stund á hagfræði og stærðfræði við Berkeley háskóla í Kaliforníu og lauk doktorsprófi í hagfræði við Massachusetts Institute of Technology (MIT) árið 1944. Klein var fyrsti doktorsnemi Paul A. Samuelson. Eftir útskrift starfaði hann frá við Cowles-rannsóknarmiðstöðina í Chicago þar sem hann þróaði líkön af bandaríska hagkerfinu og áhrifum hagstjórnarákvarðana.
Túnfeti
Lirfurnar nærast á Alchemilla tegundum og öðrum lágvöxnum jurtum.
Lawrence Klein
Ævi
Á stríðsárunum var Klein um skeið meðlimur bandaríska kommúnistaflokksins og flúði hann land meðan kommúnista ofsóknir McCarthy stóðu sem hæst. Dvaldi hann á árunum 1954-58 í Oxford í Englandi. Eftir heimkomu var hann skipaður prófessor við háskóla Pennsylvaníu þar sem hann starfaði næstu þrjá áratugi. Klein var einn af efnahagsráðgjöfum Jimmy Carter í kosningunum 1976, en tók ekki sæti í ríkisstjórn Carter.
Þorri
Þorrablót í dag
Fyrr á öldum virðast þorrablót fyrst og fremst hafa verið haldin á heimilum fólks og fyrir heimilisfólkið, en þorrablót eins og við þekkjum þau í dag, sem almennar veislur í sal út í bæ og haldin eins og kallað var í upphafi „að fornum sið“, voru ekki tekin upp fyrr en undir lok 19. aldar.
Lawrence Klein
Framlög til hagfræði
Klein vakti athygli fyrir að hafa spáð réttilega fyrir um efnahagsleg áhrif endaloka seinni heimsstyrjaldarinnar. Meðan aðrir hagfræðingar spáðu því að stríðslokum myndi fylgja kreppa, þar sem eftirspurn eftir hergögnum drægist saman, spáði Klein því að heimkoma hermanna af vígstöðvunum myndi leiða til hagvaxtar sem knúinn væri áfram af aukinni einkaneyslu.
Þorri
Þorrablót í dag
Í bókinni Íslenskar gátur, skemmtanir, víkivakar og þulur sem Hið íslenska bókmenntafélag sendi frá sér á árunum 1889 til 1903, skrifaði Ólafur Davíðsson:
Lawrence Klein
Framlög til hagfræði
Klein er þekktastur fyrir tölfræðilíkan, sem nefnt hefur verið Wharton-líkanið (enska Wharton Econometric Forecasting Model). Líkanið er enn notað, til að spá fyrir um efnahagsleg umsvif eins og verga þjóðarframleiðslu, útflutning, fjárfestingu og neyslu, og áhrif breytinga á skattlagningu, opinberum útgjöldum, olíuverði o.fl.
Þorri
Þorrablót í dag
Í upphafi voru þessar veislur gagnrýndar fyrir að vísa með áberandi hætti í norræna trú með því að drekka minni hinna norrænu guða, signa full og annað slíkt. Á Íslandi var ekki trúfrelsi fyrr en með stjórnarskránni 1874. Um miðja 20. öld var farið að halda þorrablót á veitingastaðnum Naustinu í Reykjavík, þar sem fram var borinn „hefðbundinn“ íslenskur matur, súr, reyktur og/eða saltaður. Síðan hefur tíðkast að halda þorrablót einhvern tímann á þorra, oftast á vegum félaga og ýmissa samtaka og er þorramatur mikilvægur hluti af hátíðinni.
Þorraþræll
Til eru nokkrar heimildir þess efnis að síðasti dagur þorra, þorraþræll, hafi verið tileinkaður piparsveinum og þeim mönnum sem getið höfðu börn utan hjónabands. Í dag þekkja þó flestir nafnið þorraþræll sem heiti ljóðsinns sem hefst, „Nú er frost á fróni,“ eftir Kristján Jónsson fjallaskáld, en það er með vinsælli íslenskum sönglögum og sungið við óþekkt þjóðlag.
Síminn Sport 4
Síminn Sport 4 er íslensk sjónvarpsstöð stofnuð árið 2019 rekin af Símanum sem sýnir íþróttaefni. Stöðin sýnir ekki samfella dagskrá heldur einungis staka íþróttaleiki af og til. Stöðin er aukastöð af stöðunum Síminn Sport, Síminn Sport 2 og Síminn Sport 3.
Lokki
Lokki er 754 metra hátt fjall á Borðey í Færeyjum.
Bosporussund
thumb|[[Gervihnattamynd af Bosporussundi og Istanbúl]]
Bosporussund (tyrkneska: Boğaziçi eða İstanbul Boğazı) er sund sem tengir innhafið Marmarahaf við Svartahaf og skilur ásamt Dardanellasundi og Marmarahafi að evrópska og asíska hluta Tyrklands. Norrænir menn nefndu sundið Sæviðarsund eða Sjáviðarsund. Stólpasund höfðu þeir um vík úr Bosborussundi sem lá inn í Miklagarð. Stólpasund er þó einnig annað nafn á Gíbraltarsundi.