cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selsvör
Í Selsvör var á árunum frá 1900 til 1940 urðunarstaður þar sem sorpi var sturtað fram af sjávarkambinum niður í fjöruna. 1940 var farið að nota annan urðunarstað vestar þar sem nú er Eiðisgrandi. Við Selsvör byggði Pétur Hoffmann Salómonsson kofa þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði af hrognkelsaveiðum og því sem hann fann þar á haugunum. Hann varð frægur fyrir Selsvararorrustuna 1943 þar sem hann sagðist hafa barist við bandaríska hermenn og haft betur, eins og fram kemur í vinsælum dægurlagatexta eftir Jónas Árnason „Hoffmannshnefar“.
Franska Pólýnesía
Franska Pólýnesía (franska Polynésie française, tahítíska Porinehia Farani) er franskt yfirráðasvæði í Suður-Kyrrahafi. Frönsku Pólýnesíu tilheyra nokkrir pólýnesískir eyjaklasar. Frægasta eyjan er Tahítí í Félagseyjaklasanum. Hún er líka fjölmennasta eyjan og þar er höfuðborgin, Papeete. Clipperton-eyja er ekki hluti af eyjaklasanum en var stjórnsýslulegur hluti Frönsku Pólýnesíu til ársins 2007.
Eyjaklasarnir sem mynda Frönsku Pólýnesíu eru Markgreifaeyjar, Félagseyjar, Tuamotueyjar, Gambier-eyjar, Ástraleyjar og Basseyjar. Fyrstu eyjarnar sem Pólýnesar settust að á voru Markgreifaeyjar og Félagseyjar. Ferdinand Magellan sá eyjuna Puka-Puka árið 1521 en landkönnun Evrópumanna hófst ekki fyrr en á 18. öld. Trúboð mótmælenda hófst undir lok 18. aldar og voru franskir kaþólskir trúboðar reknir frá Tahítí árið 1836. Það varð til þess að Frakkar sendu herskip til eyjarinnar og lýstu yfir stofnun fransks verndarsvæðis árið 1842. Árið 1946 voru eyjarnar gerðar að frönsku yfirráðasvæði og íbúar fengu franskan ríkisborgararétt. Frakkar hafa stundað tilraunir með kjarnorkusprengjur á eyjunum frá árinu 1962. Árið 1977 fengu eyjarnar takmarkaða heimastjórn.
Þótt eyjarnar séu með eigið þing og ríkisstjórn eru þær ekki í frjálsu sambandi við Frakkland líkt og Cookseyjar. Frakkland hefur yfirumsjón með dómskerfi, menntakerfi, lögreglu og vörnum eyjanna. Helsta útflutningsvara eyjanna er svört perla. Ferðaþjónusta og vinna fyrir franska herinn eru mikilvægar atvinnugreinar.
Heiti
Núverandi hjálenda varð til árið 1903 þegar Frakkar sameinuðu Tahítí, Félagseyjar, Ástraleyjar, Marquesas-eyjar og Túamótú undir eina stjórn og nefndu hana Établissements Français d'Océanie, dregið af franska orðinu yfir Eyjaálfu, Océanie. Eftir síðari heimsstyrjöld fengu íbúar eyjanna franskan ríkisborgararétt og eyjarnar urðu handanhafshérað. Nafninu var breytt í samræmi við það árið 1957 og varð að núverandi heiti Polynésie Française, eftir Pólýnesíu sem kemur úr grísku πολύς polys „margar“ og νῆσος nēsos „eyja“.
Pólýnesía var upphaflega notað um allar eyjar Kyrrahafsins af franska rithöfundinum Charles de Brosses 1756, en landfræðingurinn Jules Dumont d'Urville stakk upp á því árið 1831 að Pólýnesía ætti aðeins við um þær eyjar Kyrrahafsins sem líka höfðu verið nefndar Suðurhafseyjar. Franska Pólýnesía er hluti þeirra Suðurhafseyja sem eru undir stjórn Frakka. Wallis- og Fútúnaeyjar eru önnur frönsk hjálenda í Pólýnesíu, en heyrðu áður undir Nýju-Kaledóníu sem er hluti af Melanesíu.
Efnahagslíf
Gjaldmiðill Frönsku Pólýnesíu er kyrrahafsfranki sem er festur við evruna á genginu 1:0.00838. Verg landsframleiðsla á mann árið 2008 var um 27.000 dalir sem er lægra en á Havaí, Ástralíu, Nýja-Sjálandi og Nýju-Kaledóníu, en hærra en í öllum öðrum sjálfstæðum eyríkjum í Kyrrahafi.
Hagkerfi Frönsku Pólýnesíu er tiltölulega þróað og byggist aðallega á innflutningi, ferðaþjónustu og fjárhagsaðstoð frá Frakklandi. Ferðaþjónusta er mjög þróuð á stærstu eyjunum. Helstu landbúnaðarvörur eru kókoshneta (kopra), grænmeti og ávextir. Landið flytur út vanillu í hæsta gæðaflokki, nónaldinsafa og hinar frægu svörtu tahítísku perlur sem námu 55% af heildarverðmæti útflutnings árið 2008.
Sjávarbotninn við Frönsku Pólýnesíu er auðugur af verðmætum málmum sem ekki eru nýttir.
Árið 2008 var heildarverðmæti útflutnings 0,2 milljarðar dala en innflutnings 2,2 milljarðar dala.
FC Porto
Futebol Clube do Porto, oftast þekkt sem FC Porto eða bara Porto, er portúgalskt knattspyrnufélag frá Porto. Árið 2004 sigraði það Meistaradeild Evrópu undir stjórn José Mourinho.
Clash Royale
Clash Royale er tölvuleikur frá finnska hugbúnaðarfyrirtækinu Supercell. Leikurinn er gefinn út fyrir stýrikerfin iOS og Android.
Sigrún Hjálmtýsdóttir
Sigrún Hjálmtýsdóttir (f. 8. ágúst 1955), einnig þekkt sem Diddú, er íslensk óperusöngkona og söngkennari. Hún hefur farið með hlutverk í fjölda uppsetninga Íslensku óperunnar og einnig leikið og sungið í kvikmyndum.
Fjölskylda
Diddú er fædd í Reykjavík og alin upp í Vesturbænum. Foreldrar hennar voru hjónin Margrét Matthíasdóttir (1936-1995) ritari og söngkona og Hjámtýr Edward Hjálmtýsson (1933-2002) bankafulltrúi og söngvari. Diddú er næst elst sjö systkina en yngstur í systkinahópnum er söngvarinn Páll Óskar Hjálmtýsson. Maki Diddúar er Þorkell Jóelsson hornleikari í Sinfóníuhljómsveit Íslands og eiga þau þrjár dætur.
Menntun
Diddú stundaði nám í Menntaskólanum í Reykjavík árið 1972-1974 og var nemandi í leiklistarskólum SÁL og Leiklistarskóla Íslands frá 1974-1975. Hún lauk ASGM-gráðu í einsöng og kennslufræðum frá Guildhall School of Music and Drama í London árið 1984 og sótti einkatíma í söng á Ítalíu 1987-1988.
Söngferill
Söng með Spilverki þjóðanna 1975-1978, m.a. á sjö hljómplötum og í leikritinu Grænjaxlar í Þjóðleikhúsinu. Hún hefur sungið fjölmörg hlutverk hjá Íslensku óperunni, m.a. í Carmina Burana, hlutverk Súsönnu í Brúðkaupi Fígarós, Gildu í Rigoletto, Næturdrottninguna og Papagenu í Töfraflautunni, Luciu í Lucia di Lammermoor, Violettu í La traviata, Adinu í Ástardrykknum og Rósalindu í Leðurblökunni. Hún söng í Niflungahringnum og Olympiu í Ævintýrum Hoffmanns og árið 1992 söng hún hlutverk Gildu í Rigoletto við óperuna í Gautaborg. Diddú hefur leikið og sungið í sjónvarpsleikritum, s.s. Brekkukotsannál og fór með hlutverk Lóu í Silfurtunglinu árið 1978, lék í kvikmyndunum Karlakórnum Heklu og Bíódögum og söng titillag kvikmyndarinnar Stella í orlofi. Hún hefur sungið inn á fjölda geisladiska og komið fram sem einsöngvari með Sinfóníuhljómsveit Íslands og sungið með fjölda kóra bæði kirkjuleg og veraldleg verk. Diddú hefur einnig komið fram á fjölmörgum tónleikum og öðrum tónlistarviðburðum víða erlendis.
Árið 2001 söng Diddú ásamt José Carreras á tónleikum í Laugardagshöll og árið 2005 söng hún með Placido Domingo á tónleikum í Egilshöll.
Viðurkenningar
Diddú hefur hlotið fjölda viðurkenninga á ferli sínum. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1995, Íslensku tónlistarverðlaunin fyrir hlutverk Næturdrottningarinnar í Töfraflautunni, fyrstu óperusýningunni í Hörpu árið 2011 og heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2020.
Snædalafífill
Snædalafífill (fræðiheiti: Geum cockaynei ) er jurt af rósaætt frá Nýja-Sjálandi.
Seimur
Seimur er íslenskt karlmannsnafn.
Bengúelastraumurinn
thumb|right|Kort af Suður-Atlantshafshringstraumnum: Bengúelastraumurinn til hægri Bengúelastraumurinn er breiður (2-300km) og kaldur hafstraumur sem rennur í norður meðfram vesturströnd Afríku. Hann dregur nafn sitt af borginni Bengúela í Angóla. Hann er austurhluti Suður-Atlantshafshringstraumsins og nær frá Góðravonarhöfða í suðri að mörkum Angólastraumsins í norðri á 16°S. Suðaustlægir staðvindar hafa áhrif á strauminn og valda uppstreymi við ströndina sem nærir vistkerfi sjávar þar.
Sparimerkjagifting
Sparimerkjagifting eða sparimerkjabrúðkaup kallaðist það þegar ungt fólk gekk í hjónaband til að geta leyst út skyldusparnað, en á árunum 1957-1993 var öllum ungmennum á aldrinum 16-25 ára skylt að spara ákveðinn hluta launa sinna, lengst af 15%, og greiddi vinnuveitandi þann hluta launanna með sparimerkjum sem viðtakandi límdi svo inn í þar til gerða sparimerkjabók og geymdi.
Sparimerkin fengust útborguð við 26 ára aldur en hægt var að fá undanþágu og fá uppsafnaðan sparnað greiddan út, meðal annars vegna skólanáms, við íbúðarkaup eða stofnun heimilis og var í síðastnefnda tilvikinu miðað við giftingu.
Þegar kom fram yfir 1970 fór að bera nokkuð á því að ungt fólk giftist eingöngu til að geta leyst út sparimerki sín. Stundum var um að ræða fólk sem átti þegar í ástarsambandi en einnig var algengt að fólk sem þekktist lítið sem ekkert giftist og var þá um hreint hagkvæmnishjónaband og málamyndagerning að ræða. Í smáauglýsingum síðdegisblaðanna sáust oft auglýsingar eins og þessar:
''„Sparimerkjagifting. Er kannski svipað ástatt fyrir þér, unga mær. Þú færð ekki að leysa fjárhagsvandræðin öðruvísi en að gifta þig. Leggðu þá nafn þitt og símanúmer inn á augld. DV merkt Beggja hagur 832.“''
Eða:
''„Ert þú blönk? En átt inni skyldusparnað? Hvað um samhjálp í krísu, þ.e. „sparimerkjagiftingu“. Greiði allan kostnað. Trúnaður. Tilboð sendist DV, merkt D7.“''
Oftast lauk kynnum hjónanna þegar að giftingarathöfninni afstaðinni, nema hvað þau þurftu seinna að ganga frá skilnaði. Það gat þó dregist og dæmi voru um að fólk uppgötvaði mörgum árum síðar, þegar það ætlaði að giftast öðrum, að sparimerkjahjónabandið var enn í fullu gildi.
Skyldusparnaður var lagður niður 1993 en nokkru áður hafði undanþága vegna giftingar verið numin úr gildi vegna sparimerkjabrúðkaupa.
Marxismi
thumb|right|Karl Marx Marxismi er hugmyndafræði sem tekur yfir stjórnmál, heimspeki, söguspeki, hagfræði og fleiri svið og fræðigreinar. Fræðikenningin er kennd við Karl Marx (1818 - 1883), sem setti hana fram sem nokkuð heillega kenningu ásamt vini sínum og samstarfsmanni Friedrich Engels (1820 - 1895) á nítjándu öld. Rætur marxismans eru nokkrar, og greinar hans sömuleiðis.
Rætur marxismans
Að eigin sögn sótti Karl Marx hugmyndir sínar aðallega úr þrem áttum. Þær voru:
„Enska“ hagfræðihliðin
Pólitísk hagfræði, sem sækir einkum mikið til enska hagfræðingsins David Ricardo. Hún fjallar um framleiðslutengsl, auðmagn, gildisauka og samþjöppun eigna;
„Frönsku“ stjórnmálin
Sósíalismi, sem sækir mikið til franskra brautryðjenda (svo sem Henri de Saint-Simon, Pierre-Joseph Proudhon og Louis Blanc). Hann snýst um stéttabaráttu og stefnir að valdatöku verkalýðsins í byltingu, þar á eftir alræði öreiganna og, í fyllingu tímans, stéttlausu þjóðfélagi;
„Þýska“ heimspekin
Díalektísk efnishyggja, sem Marx setti saman úr díalektík að hætti Hegels og efnishyggju að hætti Feuerbachs. Hún fjallar um áhrif náttúrulegra fyrirbæra hvert á annað og að hið efnislega eða hlutlæga sé undirstaða hins andlega eða huglæga. Hliðargrein díalektískrar efnishyggju er söguleg efnishyggja
Helstu rit
Karl Marx og Friedrich Engels skrifuðu fjölda bóka og greina, og ritsafn þeirra nemur tugum binda. Sum skrifin hafa eðlilega haft meiri áhrif en önnur, og eru nokkrar áhrifamestu bækurnar þessar: Kommúnistaávarpið, Auðmagnið, Díalektík náttúrunnar, Anti-Dühring, Uppruni fjölskyldunnar, einkaeignarinnar og ríkisins, Átjándi Brumaire Loðvíks Napóleons og Þýska hugmyndafræðin.
Greinar marxisma
Fljótlega eftir að Marx og Engels voru látnir, fór fylgismenn þeirra að greina á um hver hin rétta túlkun pólitísks marxisma væri. Annað alþjóðasambandið gerðist í fyrstu fráhverft beinni byltingu, en áleit að ná mætti sama árangri með baráttu á þingi og í öðrum borgaralegum stofnunum. Það klofnaði þegar byltingarsinnar sögðu skilið við það á árum Fyrri heimsstyrjaldar, vegna afstöðu til stríðsins og byltingarinnar í Rússlandi. Lenín tók upp merki byltingarsinnaðs marxisma og jók við kenningar Marx, meðal annars með kenningunni um heimsvaldastefnu, í samnefndu riti sínu. Eftir dauða Leníns urðu Jósef Stalín og Lev Trotskíj leiðandi hvor í sínum hópi, þar sem aðal bitbeinið var hvort Stalín og bolsévíkar væru á réttri leið um stjórn Sovétríkjanna. Enn klofnaði hreyfingin þegar vinslit urðu með Stalín og Tító og kuldi milli Stalíns og Maós, og eftir að Nikita Krústsjov hélt leyniræðu sína og uppskar fyrir vikið fordæmingu Maós og Envers Hoxha, sem einnig urðu ósáttir. Ástæður þessara vinslita voru oftast pólitískar, en hugmyndafræðin fylgdi þeim (sem rímar við þá skoðun díalektískrar efnishyggju að hið hlutlæga sé grundvöllur hins huglæga...).
Marxísk fræði hafa haft mikil áhrif á önnur svið en bein opinber stjórnmál. Má þar einkum nefna söguskoðunina, sem markar söguspeki margra sagnfræðinga, og heimspekina, sem styður lífsviðhorf efnishyggjumanna. Þá eru marxísk áhrif (mis)sterk innan margra annarra fræðigreina, til dæmis bókmenntafræði, kynjafræði, hagfræði og auðvitað stjórnmálafræði.
Gagnrýni á marxisma
Þar sem marxismi setur fram harða og byltingarsinnaða gagnrýni á ríkjandi skipulag hagkerfisins og samfélagsins, hefur hann mætt mótspyrnu frá fyrstu tíð og er mjög umdeildur enn í dag. Gagnrýnin kemur bæði anarkistum, íhaldsmönnum, frjálshyggjumönnum, sósíaldemókrötum, trúuðum og fleirum.
Anarkísk gagnrýni á marxisma
Anarkistar gagnrýna marxista aðallega fyrir að boða að verkalýðurinn eigi að taka völdin í samfélaginu, frekar en að valdabygging samfélagsins verði einfaldlega leyst upp eða lögð niður. Báðar stefnur eru samdóma um að stefna að stéttlausu samfélagi, en anarkistar hafna því að alræði öreiganna (sósíalisminn) sé óhjákvæmilegt millistig. Saka þeir marxista oft um stjórnlyndi, sem þeir álíta að hafi einkennt þær ríkisstjórnir sem hingað til hafa kennt sig við marxisma. Marxista greinir á um umræddar ríkisstjórnir: Sumir telja þær hafa gert það sem var nauðsynlegt, aðrir að þær hafi ekki haft sósíalískt eða marxískt inntak í alvörunni, enn aðrir að þær hafi spillst vegna ýmissa innri og ytri kringumstæðna.
Íhaldssöm gagnrýni á marxisma
Íhaldsmenn gagnrýna einkum að marxistar vilji afnema gömul og gróin gildi og samfélagslegar stofnanir og festi sem þeir telja vera nauðsynleg eða, í það minnsta, til bóta fyrir samfélagið. Þau festi sem marxistar telja að þurfi að hverfa úr sögunni, álíta þeir að séu stofnanavædd forréttindi ríkjandi stéttar, til dæmis ríkisvaldið, kirkjan, einkaeignarrétturinn og fjölskyldan í þeirri mynd sem þessar samfélagsstofnanir eru nú.
Frjálshyggjugagnrýni á marxisma
Frjálshyggjumenn gagnrýna marxista bæði fyrir að boða afnám kapítalismans, sem þeir telja að sé mannkyninu til hagsbóta, og fyrir stjórnlyndi, með svipuðum rökum og anarkistar.
Sósíaldemókratísk gagnrýni á marxisma
Jafnaðarmenn gagnrýna marxista fyrir að telja byltingu nauðsynlega, og álíta sjálfir að hægt sé að sætta kapítalískt hagkerfi við hag almennings og þær sættir geri byltingu óþarfa og byltingarstefnu því óþarfa öfgastefnu. Margir marxistar telja hins vegar að byltingarógn hafi gert jafnaðarstefnu að skárri kosti í augum ríkjandi stéttar, sem hafi keypt frið við vinnandi stéttir Vesturlanda með arði af heimsvaldastefnu í öðrum heimshlutum. Velferðarþjóðfélag, þar sem það er við lýði, sé tímabundið millibilsástand, og að fyrr eða síðar slái aftur í brýnu milli eignastéttarinnar og vinnandi stétta.
Acer campbellii
Acer campbellii er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Bútan, norður Indlandi, Myanmar, Nepal, Víetnam og Kína (Sichuan, Xizang, Yunnan). Hann verður um 15 m hár.
Margaret Sanger
Margaret Higgins Sanger (14. september 1879 – 6. september 1966) var bandarísk baráttukona fyrir getnaðarvörnum og tjáningarfrelsi sem stofnaði samtökin American Birth Control League (ísl. „Bandaríska getnaðarvarnabandalagið“), sem varð síðar þekkt undir nafninu Planned Parenthood. Hugmyndir Sanger um að konur ættu sjálfar að fá að ákveða hvenær og hvernig þær yrðu óléttar voru mjög umdeildar en hlutu smám saman hljómgrunn meðal almennings. Margaret Sanger var brautryðjandi í aðgengi að getnaðarvörnum. Hún hefur hins vegar oft verið gagnrýnd í seinni tíð fyrir stuðning sinn við arfbótastefnu.
Æviágrip
Margaret Sanger fæddist þann 14. september árið 1879 í New York-fylki í Bandaríkjunum og var sjötta barnið af ellefu sem foreldrar hennar eignuðust. Móðir hennar, sem var kaþólsk, hafði alls orðið ólétt átján sinnum. Hún lést um fimmtugt úr berklum og leghálskrabbameini. Margaret taldi fjölda barneigna hafa stuðlað að dauða móður sinnar, og átti þetta eftir að hafa áhrif á skoðanir hennar.
Margaret gerðist hjúkrunarfræðingur í kringum aldamótin og vann við heimahjúkrun og heilsugæslu. Árið 1902 giftist hún William Sanger og átti eftir að eignast með honum tvo syni og eina dóttur sem lést í barnæsku. Árið 1910 flutti fjölskyldan til New York-borgar, þar sem Margaret fékk vinnu sem ljósmóðir í austurhluta borgarinnar. Hún aðstoðaði aðallega við fæðingar í heimahúsum, sér í lagi hjá innflytjendum.
Algengt var að börn létust við fæðingu og Sanger komst oft í tæri við fátækar konur sem höfðu stefnt eigin lífi í hættu með því að framkvæma þungunarrof á sjálfum sér eða reyna að framkalla fósturlát. Margar konur vissu ekki hvernig mátti forðast óæskilega þungun og urðu því oft óléttar. Þetta starfsumhverfi átti þátt í því að Margaret Sanger þróaði með sér róttækar hugmyndir um það að konur ættu að hafa frelsi til að stjórna barneignum sínum. Hún einsetti sér því að berjast fyrir aukinni kynfræðslu og lögleiðingu getnaðarvarna, sem voru litnar hornauga og víða bannaðar með lögum.
Barátta fyrir getnaðarvörnum
thumb|left|Forsíða á tímariti Sangers, Birth Control Review, frá árinu 1919. Árið 1914 stofnaði Sanger mánaðarlegt fréttablað undir nafninu The Woman Rebel, þar sem hún skrifaði greinar um sjálfræði kvenna yfir eigin líkömum. Sama ár skildi Sanger við eiginmann sinn. Hún átti í samböndum við nokkra karlmenn á næstu árum, meðal annars rithöfundinn H. G. Wells, en giftist síðan olíujöfrinum James Slee, sem studdi baráttu hennar heilshugar.
Sanger ferðaðist til Frakklands og Hollands til að kynna sér lyfjafræði og tala við verka- og kvenréttindakonur og skrifaði síðan bæklinginn „Family Limitation“, sem var prentaður í leyni andstætt lögum og honum útbýtt á milli kvenna. Árið 1916 stofnaði Sanger fyrstu göngudeildina á sviði fjölskylduáætlunar í Bandaríkjunum ásamt systur sinni, Ethel Byrne, sem einnig var hjúkrunarfræðingur. Stofan var opin í tíu daga og á þeim tíma voru 448 manns afgreiddir. Systurnar fræddu bæði konur og karla um getnaðarvarnir og bentu þeim á apótek þar sem hægt var að kaupa hettur, sem var ólöglegt að nota sem getnaðarvarnir en þó löglegt að selja til annarra nota. Eftir tíu daga lokaði lögreglan stofunni og handtók Margaret og Ethel, sem voru síðan dæmdar í mánaðarlangt fangelsi fyrir að brjóta gegn lögum sem bönnuðu dreifingu og fræðslu um getnaðarvarnir. Handtakan vakti mikla athygli og leiddi til þess að stuðningur við málstað Sangers jókst.
Að nokkrum árum liðnum úrskurðaði dómstóll í New York-fylki að löglegt væri að læknar ávísuðu getnaðarvörnum og því gat Sanger árið 1923 opnað löglega móttöku með lækni sem forstöðumann. Hún hafði í millitíðinni stofnað samtökin American Birth Control League, sem urðu síðar að fjölskylduáætlunarsamtökunum Planned Parenthood Federation of America. Sanger ferðaðist um Bandaríkin til að fræða fólk um getnaðarvarnir og barneignir og samtökin opnuðu jafnframt skrifstofu í Washington, D.C. til að hafa áhrif á Bandaríkjaþing. Hún var oft handtekin fyrir aðgerðir sínar á þessum árum.
Árið 1936 var Sanger handtekin fyrir að taka við getnaðarvörnum fyrir móttökuna í póstsendingu, en þær voru enn skilgreindar sem klámfengið efni samkvæmt lögum. Dómstóllinn úrskuðaði hins vegar að vegna nýrra upplýsinga um skaðsemi óæskilegra þungana gætu getnaðarvarnir ekki lengur talist klámfengnar. Úrskurðurinn gilti aðeins í New York, Connecticut og Vermont.
Uppgötvun pillunnar
Árið 1951 kynntist Sanger líffræðingnum Gregory Pincus, sem hafði lengi stundað rannsóknir á áhrifum kynhormóna og var þekktur fyrir þróun sína á gervifrjóvgunum í tilraunaglösum. Sanger taldi að rannsóknir Pincusar gerðu hann rétta manninn til að vinna að þróun getnaðarvarnarpillu og hafði því samband við fjárhagslegan bakhjarl sinn, auðkonuna Katharine McCormick, til að biðja hana að fjármagna rannsóknir þess efnis. McCormick féllst á tillögur Sangers og skrifaði árið 1953 ávísun upp á 40.000 Bandaríkjadali til að styrkja rannsóknir Pincusar, sem var stórfé á þeim tíma. Pincus hlaut ríkuleg fjárframlög frá McCormick á næstu árum og tókst að endingu ásamt læknisfræðiprófessornum John Rock að þróa lyfið Enovid, sem veitti nær fullkomna vörn gegn þungun. Rock og Pincus höfðu árið 1954 gert rannsóknir á áhrifum prógestrónhormónagjafar með þátttöku 50 kvenna í Massachusetts. Vegna strangra laga í fylkinu um getnaðarvarnir varð síðar að færa rannsóknirnar til Púertó Ríkó.
Heilbrigðisyfirvöld í Bandaríkjunum veittu blessun sína við lyfinu árið 1959 og árið 1960 fékkst leyfi til að selja lyfið á almennum markaði. Sanger og félagar hennar litu á þetta sem stórsigur og pillan náði miklum vinsældum á örskömmum tíma. Aðeins tveimur árum eftir að Enovid komst á almennan markað voru 1,2 milljónir bandarískra kvenna komnar með lyfseðil upp á pilluna.
Arfbótastefna
Sanger hefur lengi verið gagnrýnd fyrir stuðning sinn við arfbótastefnu, sem naut talsverðs fylgis meðal bandarískra menntamanna á millistríðsárunum. Meðal annars skrifaði Sanger fjölda greina um arfbætur í tímaritið Birth Control Review, sem hún hafði stofnað árið 1917. Svartir Bandaríkjamenn urðu sér í lagi tortryggnir gagnvart Sanger vegna þessa og óttuðust sumir að hún vildi koma getnaðarvörnum í dreifingu til að útrýma kynstofni þeirra. Sumir blökkumenn töldu að dreifing p-pillunnar væri liður í samsæri til að hefta fjölgun svarts fólks í Bandaríkjunum og hvöttu svartar konur til að taka pilluna ekki því blökkufólki yrði að fjölga til þess að breyta pólitísku jafnvægi í Bandaríkjunum.
Dauði
Margaret Sanger lést þann 6. september 1966. Árið áður hafði verið leitt í lög að hjónum leyfðist að nota getnaðarvarnir.
Rich Costey
Rich Costey er plötuframleiðandi.
Sóltoppur
Sóltoppur (fræðiheiti Lonicera chrysantha ) er runni af geitblaðsætt ættaður frámið-Síberíu austur til Japan. Hann verður um 4 m hár og álíka breiður. Blómin eru gulleit, tvö saman. Berin eru rauð og æt. Hann þrífst ágætlega á Íslandi.
Jóhannes Nordal
Jóhannes Sigurðsson Nordal (f. 11. maí 1924; d. 5. mars 2023 ) var íslenskur félags- og hagfræðingur og fyrrverandi bankastjóri Seðlabanka Íslands.
Jóhannes ritaði innganginn að lærdómsritinu Iðnríki okkar daga eftir kanadíska hagfræðinginn John Kenneth Galbraith sem var þýðing á Reith fyrirlestri Galbraiths árið 1966, Hann ritaði einnig inngang að bók Hannesar Finnssonar: Mannfækkun af hallærum, Rvík 1970. Árið 1994 kom út bókin Málsefni, sem var safn ritgerða, í tilefni af sjötugsafmæli Jóhannesar.
Eftir langvarandi stjórnarkreppu árið 1979 kom til tals að Jóhannes yrði skipaður forsætisráðherra Íslands í utanþingsstjórn Kristjáns Eldjárn forseta. Jóhannes féllst á að leiða stjórnina og Kristján undirbjó tilkynningu um stofnun hennar en að endingu varð þó ekkert úr stofnun utanþingsstjórnarinnar því Sjálfstæðismenn féllust á síðustu stundu á að styðja minnihlutastjórn Alþýðuflokksins undir forsæti Benedikts Gröndals.
Æviminningar Jóhannesar, Lifað með öldinni, komu út árið 2022 skrásettar af Pétri Hrafni Árnasyni sagnfræðingi.
Victorious
Victorious er bandarískur gamanþáttur sem hóf göngu sína 27. mars 2010 á Nickelodeon sjónvarpsstöðinni. Þátturinn var skapaður af Dan Schneider.
Jóhannes Nordal
Maki Jóhannesar var Dóra Guðjónsdóttir Nordal og börn þeirra: Bera Nordal, Sigurður Nordal, Guðrún Nordal, Salvör Nordal, Ólöf Nordal, og Marta Nordal.
Pyrrhonismi
Saga
Heimspekileg efahyggja varð til í Grikklandi hinu forna en áður en efahyggjan kom fyrst fram sem slík höfðu ýmsir grískir hugsuðir dregið í efa möguleikann á þekkingu. Xenofanes frá Kólofon hélt því fram að ekkert væri hægt að vita um raunveruleikann og Demókrítos hafði velt upp spurningum um mannlega þekkingu almennt og hvort skynfærin væru áreiðanleg til að afla þekkingar.
Forngrísk efahyggja átti sér tvær rætur. Annars vegar voru upphafsmenn hennar þeir Arkesilás og Karneades sem voru akademískir heimspekingar, þ.e. þeir tilheyrðu Akademíunni, sem var skóli sem Platon stofnaði í Aþenu um 385 f.Kr. Á 3. öld f.Kr. voru akademískir heimspekingar farnir að túlka samræður Platons sem efahyggjurit og töldu að Sókrates hefði verið efahyggjumaður. Þessir efahyggjumenn (sem nefndust ekki efahyggjumenn á sínum tíma, heldur akademískir heimspekingar) áttu fyrst og fremst í rökræðum við stóumenn og frá forsendum stóumanna leiddu þeir út að ekki væri hægt að vita neitt; sjálfir tóku þeir ekki undir forsendur stóumanna og héldu engu fram.
Hin rót efahyggjunnar er hjá Pyrrhoni frá Elís (um 360-275 f.Kr.) sem var sjálfur undir áhrifum frá Demókrítosi. Pyrrhon hélt því fram að það væri ekki hægt að vita neitt vegna þess að heimurinn væri óákvarðanlegur og ómælanlegur í eðli sínu. Í stað þess að leita þekkingar ætti maður að sætta sig við að ekkert væri hægt að vita, losa sig við skoðanir sínar og því myndi fylgja sálarró. Strangt tekið er þetta viðhorf ekki efahyggja (sem ekki gæti fullyrt að ekkert væri hægt að vita) heldur neikvæð kenning um möguleikann á þekkingu.
Heimspekingurinn Ænesidemos, sem lítið er vitað um annað en að hann var akademískur heimspekingur á 1. öld f.Kr., sagði skilið við akademíuna (sem var farin að mildast í efahyggjunni á hans tíma) og sameinaði áhrif frá eldri akademískum heimspekingum (Arkesilási og Karneadesi) við heimspeki Pyrrhons, sem hann sagði að væri raunverulegur efahyggjumaður. Þessi efahyggja heitir pyrrhonismi í höfuðið á Pyrrhoni og er varðveitt í ritum Sextosar Empeirikosar. Þar koma saman efahyggja Arkesilásar og Karneadesar og hugmynd Pyrrhons um sálarró. Þetta er sú heimspeki sem kallast pyrrhonismi.
Ænesidemos tók saman hina tíu hætti efahyggjunnar, sem voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi. Í kjölfar Ænesidemosar kom Agrippa, sem enn minna er vitað um en Ænesidemos. Hann mun hafa tekið saman fimm hætti efahyggjunnar. Aðrar samantektir eru varðveittar (svo sem hættirnir átta og hættirnir tveir) en ekki er vitað um uppruna þeirra.
Sextos Empeirikos er meginheimildin fyrir pyrrhonskri efahyggju. Hann var læknir sem var uppi seint á 2. öld e.Kr.. Rit hans eru að mestu leyti varðveitt og vitað er að hann studdist að þónokkru leyti við rit Ænesidemosar og að öllum líkindum rit Agrippu.
Pyrrhonismi hafði sáralítil áhrif í fornöld en gríðarleg áhrif á nýöld, m.a. á Michel de Montaigne sem síðan hafði áhrif á René Descartes.
Heimspeki
Pyrrhonistar voru efahyggjumenn. Þeir töldu ekki að það væri ekki hægt að vita neitt; hvernig væri hægt að vita það? Þetta viðhorf skilgreindu þeir sem neikvæða kenningu um þekkingu. En efahyggjumaður getur ekki leyft sér að halda fram neinni kenningu. Þess í stað frestuðu pyrrhonistar dómi um hvort hægt væri að vita eitthvað. Efahyggjumaðurinn neitar því ekki að hægt sé að upplifa eitthvað en frestaði dómi um hvort hægt væri að fjalla um það sem maður upplifir á hlutlægan hátt. Sextos getur t.d. fallist á að hunang virðist vera sætt á bragðið en haldið því fram að það sé vafamál hvort það sé í eðli sínu sætt eða sé sætt í raun. Fullyrðingin „hunang er sætt“ virðist fela í sér meira en einungis frásögn af upplifun manns, nefnilega dóm um hvernig hunang er í raun og veru; þann dóm getur efahyggjumaður ekki fellt. Þess vegna segir Sextos að alltaf þegar pyrrhonistinn segir „x er F“ eigi hann við „x virðist vera F“ enda streitist efahyggjumaðurinn ekki á móti því hvernig hlutirnir virðist vera, sýndinni.
Fræðimenn deila um hvort og að hve miklu leyti pyrrhonisti geti leyft sér að hafa skoðanir yfirhöfuð. Sumir telja að Sextos eigi við allar skoðanir og að pyrrhonistinn megi ekki hafa neinar skoðanir. Aðrir telja að þau séu ekki skilaboðin og að pyrrhonistinn geti haft fjölmargar skoðanir en það skipti máli hvernig maður myndar sér skoðanir sínar.
Michael Frede hefur haldið fram síðarnefndu túlkuninni. . Samkvæmt henni útilokar Sextos ekki allar skoðanir, heldur getur efahyggjumaður haft skoðanir á hverju sem er svo lengi sem þær eru ekki niðurstöður röksemdafærslu, leiðir ekki af slíkum niðurstöðum eða eru afleiðingar heimspekilegra eða vísindalegra pælinga. Skoðanir efahyggjumannsins mega til að mynda vera viðteknar hugmyndir í samfélagi hans og afleiðingar uppeldis hans. En hverjar skoðanirnar eru skiptir engu máli. Inntak þeirra skiptir ekki máli, samkvæmt þessari túlkun, ólíkt túlkun Barnes og Burnyeat. Samkvæmt þessari kenningu getur efahyggjumaður því jafnvel trúað á tilvist guðs eða að guð sé ekki til eða að dygð sé góð. Hann getur aftur á móti ekki verið þeirrar skoðunar að dygðin sé í eðli sínu góð.
Gagnrýni
Ein helsta gagnrýnin á efahyggju til forna var á þá leið að ef efahyggjumenn hefðu engar skoðanir, þá gætu þeir ekkert gert, ekkert aðhafst, ekkert sagt. Hvernig getur efahyggjumaður til dæmis gengið út um dyr ef hann ekki einungis veit ekki að dyrnar eru fyrir framan hann, heldur hefur enga skoðun á málinu?
Sextos tekur skýrt fram að þegar efahyggjumaðurinn segir „x er F“ eigi hann við „x virðist vera F“. Ekkert kemur í veg fyrir að efahyggjumaðurinn segi frá því hvernig honum virðist hlutirnir vera. Ef túlkun Michaels Frede er rétt, þá hæfir gagnrýnin um aðgerðaleysi efahyggjumannsins ekki í mark heldur, því efahyggjumaðurinn getur haft hvers kyns skoðanir, svo fremi sem hann réttlætir ekki skoðanir sínar með rökum eða leiðir þær af kenningum. Sé túlkun Barnes rétt, þá er möguleiki á því að efahyggjumaðurinn hafi hversdagslegar skoðanir eins og „þarna eru dyrnar“ þótt hann hafi ekki heimspekivísindalegar skoðanir. Ef túlkun Burnyeats er rétt, þá hefur efahyggjumaðurinn engar skoðanir en eftir sem áður er ljóst af því sem Sextos segir að efahyggjumaðurinn streitist ekki á móti sýndinni og því ætti hann að geta stuðst við sýndina til að rata á dyrnar þótt hann fallist ekki á að hafa neina skoðun um hvar dyrnar séu.
Diðrik
Diðrik er íslenskt karlmannsnafn.
Föníska
thumb|Útbreiðsla fönísku.
Föníska (eða fönikíska) var mál sem var talað í fornöld við strendur Miðjarðarhafs á svæði sem þá var kallað Kanansland (á fönísku, hebresku, arabísku og arameísku), Föníkía (í grísku og latínu) eða Pūt (á egypsku). Föníska er kanansmál, en þau eru grein af norðvestursemískum málum sem einnig telja hebresku, ammonísku, móabísku og edómísku.
Scary Movie 4
Scary Movie 4 er kvikmynd frá árinu 2007.
Myndin opnast með Shaquille O'Neal og Dr Phil að vakna til að finna ökkla sínum handjárnaða í baðherbergi. Þeir hafa einungis tvær mínútur til að flýja eins og gestgjafi þeirra, Billy the Puppet, leiðir í ljós að herbergi er að fylla upp með gas taug. Phil áttar sig þeir verða að skera í gegnum eigin ökkla, en tilviljun sagir af röngum fæti, óvart fara bæði menn að deyja, því að bein þeirra sjást síðar í myndinni. Í New York, Cindy Campbell (Anna Faris) heimsóknir fyrrverandi bróður-í-lög Tom Logan hennar (Charlie Sheen). Þar sem fyrri myndinni, eiginmaður George hennar dó og bróðursonur Cody hennar hefur verið sendur til hersins í skóla, þannig henni brotinn og einmana kona. Tom, jafn þunglyndur þrátt fyrir að vera í sambandi við þrjár stelpur, reynir að fremja sjálfsmorð eftir ofskömmtun á svefntöflur. Hins ingests hann ranglega Viagra, sem leiðir til sársaukafull dauða þegar hann fellur á balustrade og lendir á absurdly typpið hans.
Distraught, Cindy tekur starfið umhyggju fyrir óhæfur gamla konan, frú Norris (Cloris Leachman), sem býr í hrollvekjandi og augljóslega reimt hús sem Tom hafði áður mælt með henni. Á sama tíma nýja nágranna Cindy er, Tom Ryan (Craig Bierko), keyrir á gamla vini George, Mahalik (Anthony Anderson) og CJ (Kevin Hart), sem óviljandi í ljós að þeir höfðu samkynhneigðar eina nótt standa síðan að taka ferð til fjalla, mikið að disgust Tom og skömm CJ er. Tom heim, þar sem fyrrverandi eiginkona Marilyn hans (Molly Shannon) hefur bara komin með börnum sínum, Robbie (Beau Mirchoff) og Rachel (Conchita Campbell), báðir sent föður sínum. Næsta morgun, Cindy confides með Tom, sem leiðir til samræðum um fortíð sambönd þeirra. Cindy man því miður hörmulega dauða eiginmanns George Logan hennar (Simon Rex) á síðasta leik í hnefaleikum starfsferli sínum gegn dimwitted Tiffany Stone. Þegar Stone snéri að taka upp nikkel, Cindy reynir að sveifla á hana en missir og missir jafnvægi hennar. George fyrirvörum sem hún er um það bil að lenda á stól, og hann stökk á leiðinni til að bjarga henni en hann drepur óvart sjálfur sem leiðir til keðjuverkun af margfeldi fólk brjóta háls og deyja. Eins og tveir átta sig á ást sína til hvors annars og kyssa, himininn reynslu skyndilega Freak stormur. A risa mótmæla kallaður þrífótur kemur úr jörðu til að spila "Karma Chameleon" - áður en að skipta yfir í "Destroy Humanity", umbreyta inn í a hreyfanlegur vopnið ​​sem vaporizes fólk inn ryki og ösku. Cindy keyrir heim og fundur heimilisfastur Ghost hússins, Toshio. The Japani Drengurinn í ljós að svarið við innrás liggur í persónu föður síns. Tom kýs að hluta leiðir með Cindy og flýr með börnunum sínum til ótilgreindur stað. Þó að heimsækja Edna R. Penhall Elementary School, forseti Baxter Harris (Leslie Nielsen) fær fréttir af framandi árás. Því miður, Harris er meiri áhuga með að lesa um "Gæludýr Duck mín" og nær ekki að bregðast á viðeigandi hátt. Ástandið versnar bara þegar aðstoðarmaður hans segir að önd deyr, sem lýkur í ofbeldisfullum uppþot með börnunum. Síðar, í neyðartilvikum fundi Sameinuðu þjóðanna, Harris segir að umferð móðgandi brandari með afhjúpun vopn sem ætlað er að berjast gegn útlendingum. Vísindamenn hafa breytt hita Ray í að hafa öfug áhrif að eyðileggja föt. SÞ fær óvænt og alveg unwelcome kynningu þegar Harris unwittingly veldur því að Ray að veita öllum áþreifanleg nakinn, fyrst við sjálfan sig.
Cindy reunites með gömlu vini Brenda Meeks hennar (Regina Hall), nú á staðnum blaðamaður þrátt fyrir að hafa dáið í fyrri myndinni. The par tekst að finna síðasta virka bílinn og fylgið leiðbeiningum vinstri við Toshio. Bráðum, uppgötva þeir dularfulla þorpi sem líkist gervi-Amish samfélag. Því miður eru þeir handtaka og taka dómi að hafa örlög þeirra ákveðin af þorpinu leiðtogi Henry Hale (Bill Pullman). Á prufa, blinda dóttur Hale er, Holly (Carmen Electra), hrasar í courtroom hugsa hún er ein hún lengjur og hefur mikið hægðir fyrir framan alla. Til skelfing sem fjölmennur courtroom, Hale reglum sem Cindy og Brenda getur dvalið í þorpinu, en aldrei fara.
Í nágrenninu sviði strá með rauðu illgresi, Tom og börn hans hlaupa í bardaga milli bandaríska hersins og tripods. Robbie ákveður að taka þátt í baráttunni, spennt eftir myndina ofbeldi. Þó Tom reynir að ráða hann, Michael Jackson reynir að sannfæra Rakel að koma með - en Tom tekst að stöðva hana í tíma, þannig að söngvarinn verði endurtekið sundrað þar aðeins nefið enn. Tom og Rachel flýja inn í hús varin af brjálæðingur Oliver (Michael Madsen), en frestur þeirra er skammvinn þegar faðir og dóttir eru tekin með þrífót. Til baka í þorpinu, fær Henry stunginn með andlega áskorun Esekíel (Chris Elliott). A deyja Henry útskýrir að Cindy og Brenda að hann er faðir Toshio, sem var drepinn á massa slys á box leik Cindy er. Hins vegar conspire ýmsum atburðum á móti Henry sýna alla söguna, loksins náði hámarki í Cindy og Brenda vera caught við the Stjórn þrífót.
Helstu persónur vakna í sama baðherbergi frá opnun. Cindy og Brenda finna sig þreytandi "Venus Fly gildrur" og Tom þreytandi að fráleitt tæki sem ætlað er að skjóta stöng upp á bak hans. Þá birtist Billy á skjá og segir þeim Cindy hefur 60 sekúndur til að sækja lykilinn. Eftir mikið vekur, Cindy sér grein fyrir að hún verði að sækja helstu aftan auga hennar - sem hún gerir án vandræði, þar sem helstu voru á bak við gler auga hún fékk eftir "slæmur bar berjast í '96". Þá bæði Rakel og Robbie koma niður úr loftinu, að vera sneið í sundur nema Tom heldur á reipi þeirra, þannig hann opinn til annars, á endanum hættulegri pyndingum tækið þar sem börn hans væru vistuð en hann vildi þjást hræðilega dauða. Augnablik áður en yfirvofandi dauða hans, Cindy finnur myndir í salerni á Billy með konu Henry og Toshio. Realising að Billy var líffræðilegum föður drengsins og öllu innrásina er hefnd fyrir dauða sonar síns, Cindy pleads hann að kalla á innrás. Eftir að hafa séð hversu langt Tom vildi fara að bjarga lífi barna hans á kostnað eigin hans, Billy herförinni líf þeirra og grudgingly afsökunar fyrir að drepa milljónir manna og leyfa þeim að fara. Í Eftirmáli sett níu mánuðum síðar, Brenda gefur fæðingu til barn Zoltar bróður Billy er, CJ og Mahalik halda áfram sambandi þeirra, og forseti Harris sést að sofa með önd. James Earl Jones narrates sigur mannkynsins í gegnum ást - áður en að hlaupa yfir við brottför strætó. Á meðan, Tom birtist á Oprah, brjálaður um athygli. Á endanum, eftir ýmsar æ eyðileggjandi antics, Tom kastar manically Cindy af stigi og hleypur í átt að myndavélinni og á skjánum fer svartur.
מת לצעוק (סדרת סרטים)
Parmesan
Parmesan (ítalska: Parmigiano-Reggiano) er harður ítalskur ostur gerður úr kúamjólk og er af gerðinni grana („korn“) sem heitir svo af því að fullþroskaður ostur er kornóttur. Osturinn dregur nafn sitt af framleiðslusvæði hans umhverfis borgirnar Parma og Reggio-Emilia í Pódalnum á Norður-Ítalíu, þ.e.a.s. svæðið þar sem parmaskinka er einnig framleidd. Heiti ostsins er skrásett vörumerki í eigu samtaka framleiðenda í borgunum tveim (Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano). Heiti ostsins er auk þess verndað af reglugerð Evrópusambandsins nr. 2081/92 um upprunamerkingar á matvælum. Þetta þýðir m.a. að ostar sömu gerðar sem ekki eru framleiddir í borgunum tveim og samkvæmt staðli samtakanna bera heitið „grana“ eins og t.d. hinn þekkti „grana padano“ ostur. Orðið „parmesan“ er líklega komið inn í íslensku úr frönsku.
Merkingar og gæðavottun
thumb|right|Hjól af parmesanosti í geymslu. Ostur sem framleiddur er undir þessu vörumerki og uppfyllir viðkomandi gæðastaðal fær eftirfarandi merkingu prentaða á sig:
Framleiðsla ostsins
Heimildir eru til um að ostur af þessari gerð hafi verið framleiddur á svæðinu allt frá því á 13. öld (til dæmis í Tídægru Boccaccios) en líklegt er að hann hafi orðið til í þessari mynd nokkrum öldum áður. Venja er að segja fæðingarstað hans vera í Bibbiano í nágrenni Reggio-Emilia.
Mjólkin í ostana kemur úr kúm sem ræktaðar eru í hinum frjósama Pódal sunnan árinnar þar sem er gnægð vatns og saltlög, en salt er notað við framleiðsluna. Vegna þess hve lágt dalurinn liggur (hlutar hans eru neðar en sjávarmál) helst hann rakur yfir sumartímann þegar gras sviðnar í öðrum héruðum Ítalíu. Kýrnar eru flestar núorðið af frísversku kyni en upprunalega mjólkin í parmesan kemur úr rauðum kúm sem Langbarðar hafa líklega flutt með sér á svæðið á miðöldum. Þessar kýr eru ósérhæfðar (ræktaðar fyrir bæði mjólk, kjöt og og sem vinnudýr) en gefa aðeins af sér einn þriðja af þeirri mjólk sem hollensku kýrnar gefa.
Osturinn er unninn með hefðbundum aðferðum; hleyptur með ostahleypi unnum úr kálfsmögum og saltaður, og síðan látinn þroskast í minnst tvö ár, en að jafnaði þrjú ár. Ólífuolía er reglulega borin utaná ostinn til að mynda skorpu.
Neysla
Venjan er að rífa parmesan út á pastarétti (ekki þó sjávarréttapasta) og ofnrétti. Osturinn myndar gott mótvægi við rauðvín og er oft borinn fram í bitum, t.d. þegar smakka á óþroskað vín. Osturinn er venjulega skorinn (eða flísaður) með stuttum hjartalaga ostahníf. Parmesan er uppistaðan í pestómauki, ásamt basil og hnetum.
Osturinn þornar við geymslu og er vel neysluhæfur þótt hann verði gamall og harðni. Ef hann er geymdur við stofuhita á hann til að „svitna“ og getur myndast mygla utaná honum sem nær þó ekki inn vegna þess hve osturinn er þéttur í sér. Best er að geyma hann í pappír, svo sem smjörpappír.
Texas-háskóli í Austin
thumb|right|250px|UT Tower í Austin. Texas-háskóli í Austin (e. The University of Texas at Austin eða UT Austin) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Austin í Texas í Bandaríkjunum og er aðalháskóli háskólakerfisins í Texas. Skólinn var stofnaður árið 1883. Yfir 50 þúsund nemendur stunda nám við skólann og um 16.500 háskólakennarar og annað starfsfólk starfar þar. Á árunum 1883 til 1967 hét skólinn einfaldlega Texas-háskóli (e. University of Texas).
VfB Stuttgart
VfB Stuttgart er þýskt knattspyrnulið. Ásgeir Sigurvinsson lék með liðinu árin 1982–1990 og Eyjólfur Sverrisson árin 1990–1994 sem og hin íslenskættaði Dani Jon Dahl Tomasson Þeir hafa fimm sinnum orðið þýskir meistarar, síðast árið 2007. Þekktasti leikmaður VFB er sennilega Jürgen Klinsmann.
Harvey Milk
Harvey Bernard Milk (22. maí 1930 – 27. nóvember 1978) var bandarískur stjórnmálamaður og einn fyrsti opinberlega samkynhneigði maðurinn til að vera lýðræðislega kjörinn í embætti, þegar hann var kosinn í borgarstjórn Kaliforníu. Hann þjónaði í sjóhernum frá 1951 til 1955, áður en hann settist að í heimaborg sinni, New York, og gerðist fjármálagreinandi á Wall Street. Hann hafði ekki opinberað kynhneigð sína, né var hann viðriðinn stjórnmál, fyrr en eftir að hann flutti frá New York til San Francisco árið 1972. Hann settist að í Castro-hverfinu, sem þá hafði skapað sér nafn sem hverfi samkynhneigðra og annars hinsegin fólks. Hann nýtti sér sífellt vaxandi efnahagslegan styrk hverfisins og bauð sig þrisvar fram í borgarstjórn án árangurs. Þessar kosningabaráttur öfluðu honum þó sívaxandi vinsælda og árið 1977 vann hann sæti í borgarstjórn.
Milk sat næstum 11 mánuði í stjórninni og kom í gegn lagafrumvarpi sem bannaði mismunun í opinberri þjónustu, atvinnulífinu og á fasteignamarkaði á grundvelli kynhneigðar. Borgarstjórnarfulltrúar samþykktu frumvarpið 11-1 og löginn voru undirskrifuð af George Moscone, borgarstjóra San Francisco. Þann 27. nóvember 1978 voru Milk og Moscone myrtir á skrifstofum sínum af Dan White, fyrrum borgarstjórnarfulltrúa. White hafði stuttu áður sagt upp til að sinna persónulegum viðskiptum, en þegar það framtak bar ekki árangur reyndi hann að endurheimta gamla starfið sitt. White var dæmdur í sjö ára fangelsi fyrir manndráp, en dómurinn var seinna styttur niður í fimm ár. Honum var sleppt árið 1983 og tveimur árum seinna tók hann sitt eigið líf.
Þrátt fyrir hans stutta feril í stjórnmálum er Milk minnst sem mikilvægrar persónu, bæði í San Francisco sem og í hinsegin samfélaginu um heim allan. Árið 2002 var Milk nefndur „frægasti og þýðingarmesti opinberlega samkynhneigði embættismaður sem kjörinn hefur verið í Bandaríkjunum“. Anne Kronenberg, kosningastýra hans, skrifaði um hann: „Það sem greindi Harvey frá okkur hinum var það að hann var hugsjónamaður. Hann ímyndaði sér réttlátan heim í huga sínum og síðan lagði hann upp með að gera hann að veruleika, fyrir okkur öll.“ Milk var heiðraður með Friðarorðu forseta Bandaríkjanna árið 2009.
Sandra Day O'Connor
Sandra Day O'Connor (f. 26. mars 1930) er bandarískur lögfræðingur, stjórnmálamaður og dómari sem sat í Hæstarétti Bandaríkjanna frá árinu 1981 þar til hún settist í helgan stein árið 2006. Hún var fyrst kvenna til að gegna embætti Hæstaréttardómara í Bandaríkjunum.
Æviágrip
Sandra Day O'Connor fæddist í El Paso í Texas og ólst upp á búgarði í Arizona. Hún nam lögfræði við Stanford-háskóla og var þar samnemandi Williams Rehnquist, sem varð síðar forseti Hæstaréttarins. Hún hóf lagaferil sinn sem saksóknari í sýslunni San Mateo í Kaliforníu á árunum 1952 til 1953. Árið 1969 var hún kjörin á öldungadeild fylkisþings Arizona fyrir Repúblikanaflokkinn. Hún varð árið 1973 fyrsta konan til að leiða þingmeirihluta á efri deild fylkisþings í Bandaríkjunum.
Þann 19. ágúst árið 1981 útnefndi Ronald Reagan Bandaríkjaforseti O'Connor í Hæstarétt Bandaríkjanna eftir að Potter Stewart settist í helgan stein. Hún var fyrsta konan sem var útnefnd í Hæstaréttinn og tilnefning hennar var staðfest einhljóða af öldungadeild Bandaríkjaþings þann 21. september. Hún tók við embættinu þann 25. september 1981.
Á tíunda áratugnum og fyrsta áratugi 21. aldar gegndi O'Connor mikilvægu hlutverki í Hæstaréttinum þar sem hún stóð nálægt hugmyndafræðilegri miðju hans. Hún greiddi því úrslitaatkvæðið í mörgum dómsmálum, sér í lagi í málum sem tengdust trúarbrögum og þungunarrofum. Hún skrifaði meirihlutaálitið í dómi Bush gegn Gore þar sem komið var í veg fyrir endurtalningu atkvæða í Flórída eftir forsetakosningarnar árið 2000. Í máli Roper gegn Simmons í mars 2005 fór hún gegn meirihlutaáliti Hæstaréttarins um að dauðarefsingar á fólki yngra en 18 ára stæðist ekki stjórnarskrána.
Þann 1. júlí árið 2005 tilkynnti O'Connor að hún hygðist láta af störfum, en þá höfðu margir átt von á að forseti Hæstaréttarins, William Rehnquist, væri í þann mund að hætta. Tilkynning hennar leiddi til átaka milli Repúblikana og Demókrata á þingi um eftirmann hennar. Þann 21. júlí 2005 útnefndi George W. Bush forseti John G. Roberts, dómara úr áfrýjunardómi höfuðborgarumdæmisins til að taka við af O'Connor.
Eftir að Rehnquist lést þann 3. september ákvað Bush að útnefna Roberts frekar í embætti forseta Hæstaréttarins. Þann 3. október útnefndi Bush ráðgjafa sinn, Harret Miers, til að taka við af O'Connor. Þessari útnefningu var illa tekið af þingmönnum beggja flokka og hún var að endingu dregin til baka. Loks útnefndi Bush dómarann Samuel Alito til að taka við sæti O'Connor í Hæstaréttinum. Öldungadeildin samþykkti útnefningu hans þann 31. janúar 2006. Síðasta meirihlutaálitið sem O'Connor flutti sem Hæstaréttardómari var í málinu Ayotte gegn Planned Parenthood of Northern New England þann 18. janúar, sem tengdist réttindum til þungunarrofs.
Árið 2008 tók O'Connor þátt í stofnun iCivics, samtaka sem framleiða fræðandi tölvuleiki sem dreift er á netinu.
Einkahagir
Sandra Day O'Connor var gift John Jay O'Connor frá árinu 1952 þar til hann lést úr Alzheimersveiki árið 2009. Þau áttu þrjá syni saman. Í október árið 2018 lýsti O'Connor því yfir að hún hygðist setjast alfarið í helgan stein eftir að hafa greinst með svipaða veiki.
Kerahnjúkavirkjun
Kerahnjúkavirkjun er vatnsaflsvirkjun sem stofnuð var  árið 2004 og afl hennar er 370 kw. Eigandi virkjunarinnar er Haforka ehf.
Jóhannes Páll 2.
Jóhannes Páll 2. (opinber útgáfa á latínu Ioannes Paulus PP. II) (18. maí 1920 – 2. apríl 2005) var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 16. október 1978 til dauðadags.
Jóhannes Páll fæddist undir nafninu Karol Józef Wojtyła í Póllandi. Sem ungur mannfræðinemandi tók hann þátt í andspyrnu gegn nasismanum á árum seinni heimsstyrjaldarinnar. Hann hóf guðfræðinám árið 1942. Hann varð prestur árið 1946 eftir nám í Róm og Frakklandi og hóf preststörf í Póllandi, sem þá var komið undir járnhæl kommúnismans, árið 1948. Hann varð yngsti biskup Póllands árið 1958. Wojtyła var á þessum tíma mjög gagnrýninn á efnishyggju og barðist fyrir byggingu nýrrar kirkju í Nowa Huta í Kraká.
Á síðara Vatíkanþinginu á sjöunda áratugnum vakti Wojtyła athygli kardínálans Giovanni Battista Montini, sem síðar varð Páll 6. páfi, með tungumálahæfni sinni og guðfræðiþekkingu. Wojtyła varð erkibiskup og síðan kardínáli árið 1968. Hann varði starfsmenn kirkjunnar gegn ofríki pólsku kommúnistastjórnarinnar og talaði fyrir mannréttindum í Póllandi. Þegar Jóhannes Páll 1. páfi lést eftir aðeins einn mánuð í embætti árið 1978 var Wojtyła kjörinn til að setjast á páfastól eftir meðmæli kardínálans König. Hann tók sér nafnið Jóhannes Páll 2. til að heiðra forvera sinn. Jóhannes Páll 2. var fyrsti páfinn frá árinu 1522 sem ekki var ítalskur.