cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lokbrá
Á þessum tíma var Lokbrá gríðarlega virk í spilamennsku út um allt land og þá sérstaklega á skemmtistaðnum Grand Rokk þar sem hljómsveitin var orðin einskonar húsband.
Þar spiluðu þeir sérstaklega mikið með vinaböndum sínum, Jan Mayen , Ælu , Noise , Dáðadrengjum og Coral.
Platan var gefin út á Íslandi af MSK og í Bandaríkjunum af Lucid Music.
Árið 2007 semur hljómsveitin sína aðra breiðskífu, rokk söngleikinn Fernandó.
Verkið var sándið sem Lokbrá hafði alltaf leitað af, kraftmikið og lifandi , undir miklum áhrifum frá Bítlunum , Led Zeppelin , Trúbrot og Radiohead svo einhverjir séu nefndir.
Platan var hljóðrituð á einni helgi heima hjá meistara Rúnari Júlíussyni (Hljómar, Trúbrot ), í hljóðverinu hans Geimsteini.
Upptökurnar komu einstaklega vel út, en skömmu síðar þegar meðlimir hljómsveitarinnar ætla að klára plötuna þá kemur það í ljós að harði diskurinn sem að platan var tekin upp á hafði hrunið og hafði það einstaklega mikil áhrif á meðlimi.
Bandið hætti störfum skömmu síðar og fóru meðlimir allir í sína áttina. Mörgum árum seinna er harði diskurinn sendur út til Belgíu þar sem að einhver snillingur nær að finna alla hljóðfælana, nema hvað að það þurfti að raða þeim öllum upp á nýtt og því fóru drengirnir í það að pússla saman lögunum.
Mörgum árum síðar er harði diskurinn sendur út til Belgíu þar sem að einhver snillingur nær að finna alla hljóðfælana, nema hvað að það þurfti að raða þeim öllum upp á nýtt og því fóru drengirnir í það að pússla saman lögunum.
Þegar lögunum var komið loks saman fengu Lokbrá, sem að þá voru í raun ekki starfandi þá Svein Helga Halldórsson og Friðrik Helgason til þess að hljóðrita song og hljóðblanda plötuna.
Síðan þá hefur ekkert spurst til Fernandó nema hvað að lagið “Koss Mjallhvítar” var gefið út og er það eina útgefna lagið af þessum “bölvaða” söngleik.
Magnus Uggla
thumb|right|Magnus Uggla Magnus Uggla (f. 18. júní 1954 í Stockholm) er sænskur söngvari.
Rafmótstaða
Rafmótstaða (enska: electrical resistance), oftast kölluð (raf)viðnám, er tregða rafleiðara við að flytja rafstraum, mæld í SI grunneiningunni ohm, og veldur spennufalli í rafrás. Er yfirleitt fasti í rafrásum, en er þó háð hita leiðarans. Orðið viðnám (enska resistor) er líka notað um íhluti, sem valda rafmótstöðu í rafrás. Rafleiðni er umhverfa viðnáms og lýsir eiginleika hlutar við að flytja rafstraum.
Skilgreining
Ef rafleiðari ber einsleitan jafnstraum má reikna rafmótstöðu með eftirfarandi jöfnu:
þar sem
Ohmslögmál gefur samband rafspennu, V, rafstraums I og rafmótstöðu R í rafrás með jöfnunni V = IR. Ofurleiðari hefur enga rafmótstöðu.
Expressjónismi
Expressjónismi var listastefna á fyrri hluta 20. aldar, upphaflega í málaralist, þar sem áhersla var lögð á óhefta tjáningu tilfinninga. Expressionismi var andstæða við natúralisma og impressjónisma.
Bjúgnefsstássar
Bjúgnefsstássar (fræðiheiti: Neodrepanis) eru ættkvísl stássa.
Páll Guðmundsson
thumb|Páll á Húsafelli spilar á steinhörpu thumb|Steinskúlpúr eftir Pál Guðmundsson Páll Guðmundsson (fæddur 1959) er íslenskur listamaður, myndhöggvari og hljóðfærasmiður. Hann er fæddur og uppalinn á Húsafelli og býr þar. Páll er þekktur fyrir hljóðfærasmíð sína en hann smíðar steinhörpu og höggmyndir úr steinum.
Páll stundaði nám í Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1977-1981 og  síðar nám við  Listaháskólann í Köln.
Öræfajökull
thumb|right|Hvannadalshnúkur horft frá Skaftafelli. Í forgrunni er Hafrafell. thumb|Öræfajökull frá Hofsnesi. Öræfajökull er eldkeila á Suðausturlandi (Austur-Skaftafellssýslu). Yfir fjallinu er jökulhetta þ.e. Öræfajökullinn sjálfur, sem er jafnframt syðsti hluti Vatnajökuls. Hann fyllir stóra öskju efst á fjallinu. Margir skriðjöklar skríða út frá jökulhettunni niður fjallshlíðarnar og um dali við fjallsræturnar. Meðal þeirra eru Svínafellsjökull, Virkisjökull, Kotárjökull, Kvíárjökull og Hrútárjökull. Á norðurhlið fjallsins er Hvannadalshnúkur, hæsti tindur Íslands, 2.110 m. Öræfajökull (jökullinn sjálfur) er allur innan Vatnajökulsþjóðgarðs og fjallið að miklu leyti líka.
Öræfajökull er megineldstöð og hefur gosið tvisvar á sögulegum tíma; fyrst 1362 þegar Litlahérað lagðist í eyði, og síðan minna gosi 1727. Mikið tjón varð í báðum gosunum og þeim fylgdi öskufall og jökulhlaup.
Nýleg virkni
Í nóvember árið 2017 urðu jarðskjálftar undir jöklinum og mældust uppleyst efni í Kvíá sem kemur undan honum og bentu til þess að nýlegt jarðhitasvæði væri undir honum. Askja jökulsins hafði sigið meira en 20 metra. Í febrúar 2018 varð skjálfti af stærð 3,6 undir öskjunni.
Svalur og Valur
thumb|right|Veggmynd af Sval, Val og Pésa í Janson-neðanjarðarlestarstöðinni í [[Charleroi.]] Svalur og Valur (franska: Spirou et Fantasio) er heiti á vinsælum belgískum teiknimyndasögum sem segja frá ævintýrum vinanna og blaðamannanna Svals og Vals. Ýmsir höfundar hafa spreytt sig á sagnaflokknum, en André Franquin er almennt talinn hafa haft mest áhrif á þróun hans. Á árunum 1977 til 1992 komu fjölmargar Svals og Vals-bækur út á íslensku á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar. Íslensk útgáfa Svals og Vals hófst á ný árið 2013 á vegum Frosks útgáfu.
Sagan
Upphafið má rekja til ársins 1938, þegar Dupuis-forlagið hóf útgáfu teiknimyndablaðsins Svals (Spirou). Í því birtust sögur ýmissa höfunda, en titlpersónan var Svalur sem var hugarsmíð franska teiknarans Robert Velter eða Rob-Vel, eins og hann kallaði sig. Svalur var táningspiltur sem starfaði sem lyftuvörður á hóteli  og komst oft í hann krappann ásamt gæluíkornanum sínum, Pésa.
Gullöld Svals og Vals
thumb|left|Frakkinn [[Jean-Claude Fournier|Fournier var aðalteiknari og höfundur bókaflokksins á áttunda áratugnum.]] Árið 1946 var ungum Belga, André Franquin, falin umsjón með ævintýrum Svals og Vals. Í hans meðförum urðu miklar breytingar á sögunum. Söguþráðurinn varð flóknari, ævintýrin lengdust til muna og var farið að gefa þau út á bókarformi eftir að þau höfðu birst sem framhaldssögur í Svals-blaðinu. Árið 1948 kom fyrsta slíka bókin á markað og hafði hún að geyma fjórar sögur. Önnur fylgdi í kjölfarið árið 1950, Quatre aventures de Spirou et Fantasio og er hefð fyrir að telja hana fyrstu Svals og Vals-bókina. Síðar hafa komið út söfn með eldri sögum eftir Rob-Vel, Jijé og Franquin, teljast þau ekki hluti af hinum eiginlega bókaflokki frekar en bókin frá 1948.
thumb|right|Viggó viðutan var í fyrstu aukapersóna í Sval og Val. Franquin kynnti einnig til sögunnar ýmsar aukapersónur sem áttu eftir að hafa mikil áhrif. Má þar nefna Sveppagreifann og kynjaskepnuna gormdýrið. Þá hóf Viggó viðutan göngu sína sem aukapersóna í Sval og Val áður en hann öðlaðist sjálfstæða tilveru í eigin sögum. Meðan sagnaflokkurinn var í umsjón Franquins, naut hann aðstoðar ýmissa manna sem ýmist komu að því að semja sögurnar, teikna bakgrunnsmyndir eða lita þær. Má þar nefna listamenn á borð við Greg, Peyo og Jean Roba.
Frakkinn Jean-Claude Fournier tók við Sval og Val árið 1969. Franquin vildi þó ekki sleppa hendinni af gormdýrinu og heimilaði ekki notkun þess í fleiri Svals og Vals-bókum. Fournier sveigði söguþráðinn meira í átt að hefðbundnum spennusögum, þar sem félagarnir áttu oft í höggi við alþjóðlegu glæpasamtökin Þríhyrninginn, sem svipar mjög til SPECTRE-samtakanna úr kvikmyndunum um James Bond. Af minnisstæðum aukapersónum Fourniers má nefna japanska töframanninn Ító Kata.
Örar mannabreytingar
thumb|right|Belgíski teiknarinn Janry áritar verk sín á bókamessu í Gautaborg 2008. Árið 1979 hætti Fournier skyndilega störfum hjá Dupuis. Í kjölfarið voru tvö teymi teiknara og höfunda fengin til að spreyta sig á sögunum og birtust þær á víxl í Svals-blaðinu. Annars vegar voru það teiknarinn Nic og höfundurinn Cauvin, sem er kunnastur fyrir sögur sínar um harðjaxlana Samma og Kobba og hins vegar þeir Tome og Janry. Hinir fyrrnefndu þóttu ekki ná sér vel á strik og eru bækurnar þeirra þrjár ekki í hávegum hafðar hjá hörðum aðdáendum. Sömu sögu var að segja um franska listamanninn Yves Chaland sem gerði metnaðarfulla en skammlífa tilraun til að semja Svals og Vals-ævintýri á árinu 1982.
Tome og Janry nutu hins vegar mikilla vinsælda frá upphafi og sendu frá sér fjórtán bækur í allt, ein þeirra, Furðulegar uppljóstranir, segir frá æskuárum Svals og markaði hún í raun upphafið að sjálfstæðum bókaflokki þeirra félaga um strákpjakkinn Sval. Síðasta bók þeirra, Machine qui rêve frá 1998, markaði tímamót í bókaflokknum. Útliti persónanna var gjörbreytt og þær gerðar raunsæislegri. Stokkið var fram og aftur í tíma í frásögninni og minnir sagan fremur á hefðbundnar nútímateiknimyndasögur en hinar gömlu Svals og Vals-bækur.
Svalur og Valur á 21. öld
thumb|left|[[Spánn|Spánverjinn Munuera dró Sval inn í heim manga-hefðarinnar.]] Þessi tilraun til nútímavæðingar bókaflokksins hélt áram hjá næstu höfundum, Morvan og Munuera. Þeir sendu frá sér fjórar bækur sem sóttu mjög í smiðju japanskrar Manga-hefðar í teiknimyndasagnagerð. Annað einkenni á verkum þeirra er hversu mikið er um vísanir í fyrri bækur ritraðarinnar og gamlar aukapersónur óspart kynntar til sögunnar.
Þessar sögulegu vísanir eru ekki síður fyrirferðarmiklar í bókinni Alerte aux Zorkons eftir þá Yoann og Wehlmann, sem tóku við keflinu árið 2010. Sú bók taldist sú 51. í ritröðinni en alls rituðu þeir félagarnir fimm sögur, þá síðustu árið 2016 og smásagnasafn sem út kom ári síðar. Sögur þessar eru hver um sig sjálfstætt ævintýri en gerast þó í ákveðinni tímaröð, þar sem ýjað er að atburðum næstu bókar í lok hverrar sögu. Þessi skýra samfella er óvenjuleg í Svals og Vals-sagnaflokkinum, þótt Fournier hafi átt það til að tengja sögur með þessum hætti.
Áður höfðu Yoann og Wehlmann átt sögur í nýjum bókaflokki Dupuis: Sérstakt ævintýri um Sval..., þar sem einstakir listamenn eru fengnir til að gera Sval og Val skil á sinn hátt. Í þeim sögum hafa höfundarnir mun frjálsari hendur, enda teljast sögurnar ekki til hins formlega sagnaflokks og atburðir þar hafa því ekki áhrif á heildarmyndina. Þá geta höfundar stokkið fram og aftur í tíma, til dæmis með því að láta ævintýri sín gerast á árum seinni heimstyrjaldarinnar. Hátt á annan tug bóka hafa komið út í þessari ritröð nú þegar og fleiri eru boðaðar.
Svalur
thumb|right|Svalur er áberandi á götum Brussel. Svalur (franska: Spirou) var kynntur til sögunnar á forsíðu fyrsta heftis teiknimyndablaðsins Svals árið 1938. Hann var hugarsmíð teiknarans Rob-Vel, sem kaus að gera persónuna að lyftudreng á hóteli. Sjálfur hafði Rob-Vel haft þann starfa með höndum á táningsaldri. Þótt lyftuvarðarferill Svals yrði ekki langur og hann gerðist fljótlega blaðamaður, hélt hann tryggð við rauða lyftuvarðargallann og kaskeytið. Í seinni tíð hafa teiknarar bókaflokksins reynt að færa Sval í annars konar klæðnað eða gera hann minna áberandi, t.d. með því að sleppa kaskeytinu eða láta búninginn minna á rauðan íþróttagalla.
Í samskiptum þeirra Svals og Vals er Svalur yfirleitt rödd skynseminnar. Meðan Valur er mikið upp á kvenhöndina, hefur Svalur lítið haft sig í frammi í samskiptum við hitt kynið. Á því hefur þó orðið nokkur breyting í seinni tíð eða allt frá bókunum Luna fatale og Machine qui rêve, tveimur síðustu bókunum eftir Tome og Janry. Í bókinni Aux sources du Z gengur Svalur meira að segja í hjónaband og snýr baki við æsilegum ævintýrum.
Bókaflokkurinn Litli-Svalur eftir Tome og Janry segir frá ævintýrum Svals og vina hans á barnsaldri, með talsverðri áherslu á hvolpavitið.
Valur
thumb|right|Valur er glaumgosinn í sögunum. Valur (franska: Fantasio) er besti vinur Svals og félagi frá því að teiknarinn Jijé kynnti hann til sögunnar árið 1944. Í fyrstu var Valur nálega tvöfalt hærri en Svalur en sá hæðarmunur minnkaði jafnt og þétt með tímanum. Valur var upphaflega hvatvís draumóramaður sem hugsaði fyrst og fremst um að skemmta sér eða lét sig dreyma um að auðgast hratt. Þá hefur hann alla tíð haft tæknidellu.
Þótt persóna Vals hafi með tímanum orðið skynsamari og yfirvegaðri, er hann ennþá hrifnæmari þeirra félaga og fljótur að skipta skapi. Í teiknimyndunum um Viggó viðutan kemur Valur fyrir sem aukapersóna, en þar er hann fyrst og fremst ábyrgur skrifstofumaður sem verður ítrekað fyrir barðinu á uppátækjum Viggós.
Frá sögunni Hrakfallaferð til Feluborgar hafa Svalur og Valur yfirleitt búið saman í húsi. Hafa höfundar sagnaflokksins ekki gefið neina skýringu á því lífstílsvali.
Pési
Pési (franska: Spip) er gæluíkorni Svals, með mannlega hugsun og eiginleika. Hann birtist fyrst í sögu sem Rob-Vel og Jijé unnu í sameiningu. Pési fylgir félögunum eftir, en mismunandi er eftir höfundum hversu beinan þátt hann tekur í framvindu atburðarásarinnar, þannig dró nokkuð úr vægi hans með tilkomu gormdýrsins hjá Franquin. Í mörgum bókanna, einkum í tíð Fourniers og í fyrri bókum Tome og Janry, tjáir Pési sig óspart með hugsanablöðrum og þá yfirleitt á kaldhæðinn hátt, auk þess að ávarpa stundum lesandann beint. Í nýrri sögunum hefur þáttur Pésa heldur farið minnkandi á nýjan leik.
Þallarbarrlús
Þallarbarrlús (fræðiheiti: Adelges tsugae) er tegund af skortítuættbálki (Hemiptera), upprunnin í Austur-Asíu. Hún nærist með því að sjúga safa úr þöll og grenitrjám. Í upprunalöndum sínum er hún ekki alvarleg plága vegna þess að fjölda hennar er haldið niðri af náttúrulegum rándýrum og sníkjudýrum og mótstöðu hýslanna. Í austurhluta Norður-Ameríku er hún eyðileggjandi plága sem ógnar skógarþöll og fagurþöll.
Svalur og Valur
Sveppagreifinn
thumb|left|Sveppagreifinn. Myndskreyting frá lestarstöð í Charleroi. Sveppagreifinn (franska: Le Comte de Champignac) er sérvitur aðalsmaður og vísindamaður sem Svalur og Valur komast í kynni við strax í annarri bókinni, Il y a un sorcier à Champignac. Greifinn býr á setri sínu fyrir utan Sveppaborg og valda ýmsar af tilraunum hans uppnámi í borginni. Þótt greifinn sé alhliða vísindamaður er sérgrein hans þó sveppir og notkun þeirra. Þáttur Sveppagreifans fór minnkandi eftir að Franquin sagði skilið við ritun Svals og Vals-bókanna.
Gormdýrið
thumb|right|Gormur á húsvegg í [[Düsseldorf.]] Gormdýrið (franska: Marsupilami) eða Gormur er skringileg frumskógarskepna með ofurkrafta sem Valur finnur og tekur að sér í Baráttunni um arfinn, fjórðu Svals og Vals-bók Franquins. Í næstu bókum komu í sífellu fram nýir hæfileikar dýrsins, s.s. hæfileiki þess til að synda á miklu dýpi og endurtaka setningar á mannamáli. Franquin hafði miklar mætur á Gormdýrinu og heimilaði eftirmönnum sínum ekki að nota það í fleiri Svals og Vals-ævintýrum, ef frá er talin fyrsta Fournier-bókin, Gullgerðarmaðurinn, þar sem Franquin sá sjálfur um að teikna Gorm. Síðar hóf Franquin ritun sjálfstæðra bóka um gormdýrsfjölskyldu í frumskógum Rómönsku Ameríku. Svals og Vals-bókin Gormahreiðrið fjallaði nær einvörðungu um atferli þessarar skepnu.
Zorglúbb
Zorglúbb (franska: Zorglub) kemur fyrir í fjölda Svals og Vals-bóka og er einhver flóknasta persóna bókaflokksins. Í bókunum Z fyrir Zorglúbb og Með kveðju frá Z er Zorglúbb kynntur til sögunnar sem hrokafullur vísindamaður með mikilmennskubrjálæði. Hann er gamall skólafélagi Sveppagreifans og virðast áform hans um heimsyfirráð öðrum þræði tengjast minnimáttarkennd hans í garð síns gamla félaga.
Þallarbarrlús
Einkenni
Nærvera þallarbarrlúsar er greinanleg af eggjapokum sem líkjast litlum bómullarhnoðrum neðan á greinum þalla. Í Norður-Ameríku fjölgar þallarbarrlús sér kynlaust og getur fengið tvær kynslóðir á ári. Báðar kynslóðir eru með meyfæðingar. Í upprunalegu umhverfi þeirra í Asíu á þriðja kynslóðin (kölluð sexupera á ensku) sér stað. Þessi kynslóð krefst tegundar af greni sem ekki er til í Austur-Bandaríkjunum, og deyr því, en á svæðum í Vestur-Virginíu hefur fundist árið 2017 mikið af þessu formi. Hver lús getur verpt á milli 100 og 300 eggjum í eggjapokum undir greinum. Lirfur koma að vori og geta dreifst á eigin vegum eða með aðstoð vinda, fugla, eða spendýra. Á gyðlustigi er hún hreyfingarlaus og sest á einu tré.
Svalur og Valur
Zorglúbb
Í seinni ævintýrum er Zorglúbb fremur í hlutverki aðstoðarmanns Sveppagreifans, þótt stórmennskudraumarnir láti alltaf öðru hvoru á sér kræla. Í Aux sources du Z er upplýst að Sveppagreifinn og Zorglúbb hafi á háskólaárum sínum barist um ástir sömu konunnar, sem kunni að skýra margt í samskiptum þeirra.
Hvergi í sagnaflokknum kemur fram hvort Zorglúbb sé fornafn eða eftirnafn persónunnar.
Þallarbarrlús
Í skógi
Laricobius nigrinus er önnur ránbjalla notuð sem líffræðileg stjórn á Adelges tsugae. Tegundin er innfædd í vesturhluta Bandaríkjanna og Kanada og vitað er að hún veiðir eingöngu barrlýs. Fullorðnar L. nigrinus verpa eggjunum ofan á barrlúsalirfur í dvala að vori, og við klak nærast bjöllulirfurnar á barrlúsunum.
Svalur og Valur
Sammi frændi
Sammi (franska: Zantafio) er siðblindur frændi Vals, sem komið hefur við sögu í átta Svals og Vals-bókum, einatt í hlutverki illmennis. Hann er kynntur til sögunnar í Baráttunni um arfinn og beitir þar ýmsum bellibrögðum í keppni við Val. Síðar gerist hann m.a. einræðisherra í Mið-Ameríkulandi, leiðtogi alþjóðaglæpasamtakanna Þríhyrningsins og reynir að ræna völdum í Rússlandi.
Þallarbarrlús
Í skógi
Einnig rannsökuð er Laricobius osakensis frá Japan, ættingi L. nigrinus. Þær hafa verið lofandi í rannsóknum.
Stök tré
Umhverfisvænustu efnastjórnunaraðferðirnar til að meðhöndla einstök tré eru óeitruð skordýrasápa og garðyrkjuolía. Því eru úðað á barr og kæfir það skordýrin þegar það þornar. Flest tré þarf að meðhöndla árlega.
Svalur og Valur
Borgarstjóri Sveppaborgar
Borgarstjórinn í Sveppaborg var kynntur til sögunnar í Il y a un sorcier à Champignac og er því einhver lífseigasta persóna bókaflokksins. Hann er dramblátur stjórnmálamaður með harðkúluhatt, sem kennir Sveppagreifanum um flest sem aflaga fer í bæ sínum og það ekki alltaf að ósekju. Borgarstjórinn notar hvert tækifæri til að flytja ávörp, sem oftar en ekki eru löng og ruglingsleg. Í allnokkrum bókanna afhjúpar hann styttu af sjálfum sér, sem endar þó einatt á að styttan eyðileggst með einhverjum hætti.
Þallarbarrlús
Stök tré
Langvarandi eða hörð frost virðast halda þallarbarrlús niðri. Eftir veturinn 1999-2000 hafði töluvert af þallarbarrlús horfið og trén byrjuð að vaxa eðlilega aftur í Connecticut. Þetta endurtók sig eftir langvarandi vetur 2013–2014, tímanlega til að bjarga mörgum þallarskógum.
Svalur og Valur
Borgarstjóri Sveppaborgar
Í Vélmenni í veiðihug á frummálinu, er upplýst að rétt nafn borgarstjórans sé Gustave Labarbe, en það heiti kemur þó ekki fyrir í íslenskri þýðingu bókarinnar.
Þallarbarrlús
Stök tré
Rannsókn vísindamenna sýnir að þallarbarrlús geti drepið tré á 9 árum eða hraðar í norðaustri. Útbreiðsluhraði þallarbarrlúsar (2007) virðist vera 15,6 km/ári í Suður-Pennsylvaníu og 8,13 km/ári (eða minna) í norðurhluta útbreiðslusvæðisins.
Svalur og Valur
Bitla
Bitla (franska: Seccotine) er ein af örfáum kvenpersónum í hinni karllægu veröld Svals og Vals. Hún er tápmikill blaðamaður sem kemur þeim félögum oft til hjálpar í ævintýrum sínum. Þau Valur starfa á sama blaði og bítast því um fréttir og vinsældir ritstjórans. Val er því meinilla við Bitlu, en Svalur kann betur að meta hana. Milli þeirra hefur meira að segja myndast nokkur kynferðisleg spenna í seinni tíð, s.s. í Machine qui rêve og Aux sources du Z.
Bitla er sögumaður í Gormahreiðrinu og upplýsir þar um lifnaðarhætti gormdýrsins í sínu náttúrulega umhverfi.
Í Machine qui rêve er upplýst að Bitla sé gælunafn eða uppnefni persónunnar, sem heiti í raun Sophie.
Órórea
Órórea (franska: Ororéa) er blaðakona frá Pólýnesíu og vinkona Svals og Vals. Fournier kærði sig ekki um að nota persónuna Bitlu í bókum sínum og skóp í staðinn hina gullfallegu Óróreu sem flestir karlar eru bálskotnir í, þar á meðal Valur. Órórea kemur fyrir í fjórum af bókum Fourniers, en ekki hjá öðrum höfundum.
Ító Kata
Ító Kata (franska: Itoh Kata) er japanskur vinur þeirra Svals og Vals. Hann er snjall sjónhverfinga- og töframaður og koma þeir hæfileikar oft að góðum notum í baráttu við glæpamenn. Fournier skapaði persónu Ító Kata og notaði í fjórum bóka sinna: Sprengisveppnum, Dularfulla klaustrinu, Tora Torapa og Móra. Morvan og Munuera endurvöktu töframanninn eftir langt hlé í bók sinni Spirou et Fantasio à Tokyo.
Titlar
Svals og Vals-bækurnar eru 53 að tölu, en auk þeirra hafa komið út nokkrar safnbækur með minni sögum. Listinn sýnir nöfn og útgáfuár bókanna á frönsku og íslensk heiti, númer og útgáfuár þar sem við á:
Froskur útgáfa
Fyrir jólin 2013 hófst útgáfa Svals og Vals-bókanna á íslensku á nýjan leik á vegum Frosks útgáfu, sem er með öllu ótengd fyrri útgefendum. Út hafa komið tólf bindi, fimm þeirra hafa að geyma sögur frá fyrstu árum Franquins en sjö eru nýrri af nálinni.
Litli-Svalur
Höfundarnir Tome og Janry sendu frá sér átján bækur á árunum 1990 til 2019 um æskuár Svals. Þær eiga þó lítið skylt við meginsagnaflokkinn annað en nafnið á aðalsöguhetjunni og íkornann Pésa.
Sérstakt ævintýri um Sval...
Árið 2006 hóf göngu sína nýr bókaflokkur Sérstakt ævintýri um Sval... (franska: Série Le Spirou de…) þar sem einstakir listamenn fengu að semja sjálfstæð ævintýri um Sval og Val, sem teldust þó ekki til aðalbókaflokksins. Flestir höfundanna hafa tekið þann pól í hæðina að fjalla um æskuár Svals og grafa upp gamlar sögupersónur. Auk þess eru vísanir til raunverulegra sögulegra persóna og atburða mun algengari en í aðalflokknum.
Robbedoes
Sögurnar um Sval hafa verið gefnar út undir heitinu Robbedoes í Hollandi og hinum flæmskumælandi hluta Belgíu. Árið 2017 kom í fyrsta sinn út saga um Sval og Val sem einvörðungu var hugsuð fyrir hollenska/flæmska markaðinn
Ævintýri Sveppagreifans
Árið 2018 kom út fyrsta bókin í nýjum bókaflokki með Sveppagreifanum í aðalhlutverki eftir listamennina Béka og Etien. Sögurnar segir frá ævintýrum greifans á yngri árum og felur í sér ýmsar sagnfræðilegar vísanir.
Ævintýri Zorglúbbs
Árið 2017 hóf göngu sína ný ritröð um ævintýri Zorglúbbs og dóttur hans á táningsaldri. Höfundur hennar er listamaðurinn Munuera sem um tíma var aðalhöfundur Svals & Vals-bókaflokksins. Á meðan Zorglúbb var yfirleitt í hlutverki skúrksins í eldri sögum um Sval & Val, er hann sýndur í jákvæðara ljósi í þessum bókaflokki sem breysk söguhetja sem á í erfiðu sambandi við uppreisnargjarna dóttur.
Fálmaranauðgun
thumb|300px|right|[[Draumur konu fiskimannsins, viðarúrskurður frá 1820, Hokusai.]]
Helluhraun
thumb|350px|Þunnfljótandi helluhraun með reipum og táum; [[Kilauea, eldgos í 2012, Hawaii]] thumb|Helluhraun á [[Þingvellir|Þingvöllum]] thumb|Helluhraun á [[Hawaii]] thumb|Helluhraun og [[apalhraun, Hawaii]]
Helluhraun eru nokkuð slétt hraun sem verða til við eldgos með þunnfljótandi basalt-kviku. Helluhraun eru að jafnaði auðveld yfirferðar og oft alsett hraunreipum sem myndast þegar efsta lag hraunsins storknar en massinn heldur áfram að hreyfast.
Myndun
Helluhraun er búið til í eldgosum úr eldborgum, dyngjum og gígaröðum. Hægt er að líkja Helluhraun við seig vökva þar sem það rennur fremur hratt, 5-20 km á klukkustund er algengur hraði. Hitastigið er í kringum 1120-1230°C.
A helluhraunum sem hafa náð að haldast þunnfljótandi allt þar til þau stöðvast hefur myndast tiltölulega slétt og samfelld deig skorpa, sem einangrar hraunið og því er útgeislunin ekki næg til að það kólni og verði of seigt. Undir því rennur hraunin heitt uns það nær jaðrinum. Svoleiðis myndast eins konar tær, eða koddar, í jaðri hraunsins þegar hraunið rífur gat á hann og smeygir sér í gegn. „Nýjar tær geta komið fram á milli eldri táa eða í þeim miðjum og þannig skríður hraunið fram, oft í nokkrum óreglulegum áföngum. Sé flæðið hraðara undir yfirborðinu og yfirborðið hálfstorknað geta einnig myndast svokölluð reipi ofan á hrauninu en þau myndast vegna núnings deigrar skorpunnar við fljótandi hraunbráðina.“
Stærstu helluhraun
Einstakir hraunstraumir geta farið yfir 100 km á lengd. Stærstu helluhraun heims eru á Hawaii en einnig eru helluhraun á Íslandi; svo sem Hallmundarhraun, Leitahraun, Elliðavogshraun og Eldhraun við Mývatn. Það síðastnefnda rann á árunum 1724 til 1729 á meðan Mývatnseldar stóðu yfir.
Basalt
Flest helluhraun eru úr basalti (einkum ólívínþóleiíti).
Helluhraun og apalhraun
Helluhraun finnst oft í nálægt af gígunum „þó það kunni að breytast síðar í apalhrauni“ sem er seigara og úfið, „ áður en það stöðvast.“ En svo getur líka farið að eldri kvika sé með breyttri efnasametningu er liður á hraungos. „Því eru til hraunbreiður þar sem hluti hraunsins, venjulega sá eldri, er með apalhraunsáferð en yngra hraunið er helluhraun.“ Þegar vísindamenn rannsóknuðu Holuhraun á meðan og eftir eldsumbrótin stóðu yfir í 2014-15, kom í ljós að hraunin skiptast á milli helluhraunssamsetningu og apalhraunssamsetningu ekki bara einu sinni en stundum margfalt. Eldgosið við Fagradalsfjall 2021 sýndi einnig sömu hegðun varðandi samsetningu.
Tilvísanir
Lava
Evrópuráðið
Helstu stofnanir Evrópuráðsins er þing Evrópuráðsins og ráðherranefnd Evrópuráðsins. Með mikilvægustu verkum ráðsins var samþykkt Mannréttindasáttmála Evrópu árið 1950 og stofnun Mannréttindadómstóls Evrópu til að fylgja eftir sáttmálanum. Fyrir þau lönd sem nýlega hafa tekið upp lýðræðislega stjórnarhætti - svo sem mörg fyrrverandi Ráðstjórnarríki - var litið til viðmiðana Evrópuráðsins við samningu stjórnarskrá þeirra.
Evrópuráðið hefur höfuðstöðvar í Strassborg nálægt landamærum Frakklands og Þýskalands, höfuðstöðvarnar eru í byggingu sem nefnist Evrópuhöllin og er á jaðri miðborgarinnar.
Evrópuráðið tengist ekki Evrópusambandinu, öll aðildarríki ESB eru einnig í Evrópuráðinu en ekki eru öll aðildarríki ráðsins í Evrópusambandinu. Til að flækja málin þá eru tvær stofnanir innan ESB með keimlík nöfn, þ.e. Evrópska ráðið og Ráð Evrópusambandsins.
Markmið
Í kjölfar síðari heimsstyrjaldar var vilji leiðtoga Evrópu sá að koma í veg fyrir frekari stríðsátök í Evrópu í framtíðinni, bráðnauðsynlegt skref í þá átt væri að tryggja að í öllum Evrópulöndum væru mannréttindi allra einstaklinga virt og að stuðla ætti að gagnkvæmum skilningi og samvinnu meðal Evrópuþjóða.
Markmiðin:
Jan Moravék og hljómsveit flytja Austurstrætis-stomp
Jan Moravék og hljómsveit er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni leikur tríó og kvartett Jan Morávek lögin Tóna-boogie og Austurstrætis-stomp eftir Jan sjálfan. Hljómsveitina skipa auk Jan, þeir Stefán Edelstein, píanó, Pétur Urbancic, bassi, og Axel Kristjánsson gítar. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Jan Morávek
thumb|left|Jan Morávek var einn helsti hljómsveitarstjóri Íslenzkra tóna. Hann lék á mörg hljóðfæri, útsetti, þjálfaði sönghópa og samdi tónlist. Á þessari plötu hafði hann frjálsar hendur með tríói og kvartett. Nafn annars laganna er tilvísum í Íslenzka tóna; „Tóna-boogie”.
Þorbjörg Sigurðardóttir Bergmann
Þorbjörg Sigurðardóttir Bergmann (13. apríl 1876 – 14. maí 1952) var hannyrðakona, verslunarrekandi og mikill safnari íslenskra menningarverðmæta. Stór hluti af grunneignum Minjasafns Reykjavíkur kom úr einkasafni Þorbjargar.
Þorbjörg Sigurðardóttir fæddist á Seltjarnarnesi, þriðja elst ellefu barna hjónanna í Pálsbæ, en þau voru Sigurður Einarsson frá Bollastöðum og Sigríður Jafetsdóttir. Sigurður var þekktur formaður og sjósóknari. Fjórtán ára gömul, árið 1890, tók Þorbjörg burtfarapróf frá Mýrarhúsaskóla eftir sex ára nám með hæstu mögulegri einkunn. 1894 nam hún klæðskeraiðn hjá Reinholt Andersen, en fór svo í Kvennaskólann og lauk námi með fyrstu ágætiseinkunn, efst 14 bekkjarsystra.
Að Kvennaskólanámi loknu réðst Þorbjörg innistúlka á mannmargt og myndarlegt heimili Ásthildar og Péturs J. Thorsteinsson á Bíldudal. Þar kynntist hún mannsefni sínu, Sigfúsi Bergmann, og giftust þau aldamótaárið.
Á iðnsýningu 1911 hlaut hún verðlaunaskjal fyrir hannyrðir og á heimilisiðnaðarsýningunnin 1921 tvö heiðursskjöl, annað fyrir veggábreiðu, en hitt fyrir prjónað langsjal.
Laugavegur
thumb|right|Laugavegur árið 2019. Laugavegur er helsta verslunargatan í miðbæ Reykjavíkur. Hún liggur frá Bankastræti í vestri að Kringlumýrarbraut til austurs. Þar tekur Suðurlandsbrautin við. Við götuna er fjöldi verslana, næturklúbba, bara og ýmissa þjónustufyrirtækja, auk íbúða.
Saga
Lagning Laugavegar var samþykkt í bæjarstjórn árið 1885. Skyldi hann auðvelda fólki ferðir í Þvottalaugarnar sem gatan dregur nafn sitt af. Einnig skyldi þjóðvegurinn út úr bænum koma í framhaldi af Laugavegi, enda höfðu Elliðaár þá verið brúaðar nýlega. Lagning Laugavegar, austur af gamla Vegamótastíg (sem er alls ekki sá sem núna liggur milli Laugavegar og Skólavörðustígs), hófst árið 1886 og var Vegamótastígur þá gerður að hluta Laugavegar.
Kjarval og Laugavegurinn
Árið 1923 skrifaði Jóhannes Kjarval grein í Morgunblaðið sem nefndist Reykjavík og aðrar borgir. Í henni telur hann margt Reykjavík til tekna og ræðir þar og meðal um Laugaveginn. Hann segir þar:
Hann lýkur greininni svo með því að tala um Reykjavík almennt, og spyr hvað hana vanti, og heldur áfram:
Nnamdi Azikiwe
Benjamin Nnamdi Azikiwe (16. nóvember 1904 – 11. maí 1996), einnig þekktur undir gælunafninu „Zik“, var nígerískur stjórnmálamaður og fyrsti forseti Nígeríu.
Æviágrip
Nnamdi Azikiwe var af þjóðerni Igbóa (fjölmennasta þjóðarbrotsins í austurhluta Nígeríu) og fæddist í Zungeru. Azikiwe fór til Bandaríkjanna árið 1925 og gekk þar í Lincoln-háskóla í Pennsylvaníu. Hann útskrifaðist með doktorsgráðu í mannfræði árið 1929 og sneri aftur til Afríku árið 1935.
Árið 1943 hóf Azikiwe þátttöku í sjálfstæðisbaráttu Nígeríu. Árið 1944 tók hann þátt í að stofna sjálfstæðishreyfinguna Þjóðarráð Nígeríu og Kamerún (NCNC; nafninu var síðar breytt í Þjóðarráð nígerískra borgara) og varð forseti hennar. Árið 1947 varð hann meðlimur á löggjafarþingi Nígeríu og árið 1951 gekk hann á þing Austur-Nígeríu, sem hann leiddi sem forsætisráðherra frá næsta ári.
Azikiwe lagði áherslu á menntun, iðnþróun og almenn kosningaréttindi og reyndi að feta milliveg milli Breta og stuðningsmanna sinna án þess að gleyma sér við viðskipti eins og rekstur bankans African Continental Bank, sem hann hafði stofnað.
Árið 1953 var Azikiwe óumdeildur leiðtogi austurhluta Nígeríu. Stuttu eftir að Nígería hlaut sjálfstæði árið 1960 varð hann landstjóri og síðan fyrsti forseti landsins þegar Nígería var lýst lýðveldi árið 1963. Abubakar Tafawa Balewa varð forsætisráðherra í forsetatíð Azikiwe, sem gegndi aðallega táknrænu hlutverki sem forseti.
Þann 15. janúar 1966 var Azikiwe steypt af stóli ásamt borgaralegum stjórnvöldum Nígeríu í hallarbyltingu hershöfðingjans Johnsons Aguiyi-Ironsi.
Á tíma nígerísku borgarastyrjaldarinnar (1967–1970) gerðist Nnamdi Azikiwe talsmaður lýðveldisins Bíafra, sem reyndi að kljúfa sig frá Nígeríu, og forseta þess, Odumegwu Emeka Ojukwu. Árið 1969 lagði Azikiwe fram fjórtán liða friðaráætlun en henni var hafnað.
Eftir stríðið varð Azikiwe rektor Háskólans í Lagos frá 1972 til 1976. Hann stofnaði árið 1979 Þjóðarflokk Nígeríu og bauð sig fram til forseta á ný en lét í minni pokann á móti Shehu Shagari. Azikiwe bauð sig aftur fram í forsetakosningum árið 1983 en tapaði aftur á móti Shagari og hætti síðan afskiptum af stjórnmálum árið 1986.
Azikiwe lést árið 1996. Mynd af honum er á nígerískum 500 naira seðlum.
Marta
Marta er íslenskt kvenmannsnafn.
Bakaðar kartöflur
thumb|right|Bökuð kartafla með smjöri. Bakaðar kartöflur er kartöfluréttur sem felst í því að kartöflu, helst stórri og mjölmikilli, er pakkað inn í álpappír og umslegin kartaflan síðan hituð í ofni eða á grilli. Þegar búið er að baka kartöfluna er álpappírinn opnaður að hluta, skorið gat á kartöfluna og innvolsið borðað með skeið. Vanalega er smjör, feiti eða sósa sett inn í kartöfluna til lystauka.
.
Bekan
Bekan er íslenskt karlmannsnafn.
Oddfreyr
Oddfreyr er íslenskt karlmannsnafn.
Hamar (Noregi)
thumb|Hamar. thumb|Borgarskipulag Hamars frá 1848. Hamar er borg og sveitarfélag í Heiðmörku, Noregi. Íbúar eru rúmir 30.000 (2017). Hamar liggur við stærsta vatn Noregs, Mjøsa.
Hamar var þorp á síðmiðöldum en hnignaði svo á 16. og 17. öld og var þá landbúnaðarsvæði. Dönsk stjórnvöld lýstu yfir áhuga á miðri 18. öld að koma á stofn verslunarstað við Mjösa-vatn og upp frá því byggðist þorpið aftur upp. Meðal þekktra bygginga í dag þar er íþrótta og atburðahöllin Vikingskipet sem var byggt sem höll fyrir vetrarólympíuleikana 1994.
1182
thumb|right|Fæðingarstaður [[Frans frá Assisí.]] Árið 1182 (MCLXXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Golíatbjalla
Golíatbjalla (fræðiheiti: Goliathus regius) er vestur-afrísk bjalla, ein stærsta og þyngsta tegund núlifandi skordýra, allt að 15 cm löng.
Armeria humilis
Armeria humilis er jurt af gullintoppuætt.
Acquedolci
thumb|Acquedolci. Acquedolci er ítalskur bær í héraðinu Messina á Sikiley.
Dendrolimus pini
Dendrolimus pini, furuspinnir, er mölfiðrildi af ættinni Lasiocampidae. Tegundinni var fyrst lýst af Carl Linnaeus í 10th edition af Systema Naturae 1758. Það finnst í mestallri Evrópu til austur-Asíu.
vænghafið 45–70 mm. Fiðrildið er á flugi frá júní til ágúst eftir staðsetningu.
Lirfurnar nærast á skógarfuru (Pinus sylvestris), en einnig öðrum furutegundum (Pinus), sem og rauðgreni (Picea abies) og hvítþin (Abies alba).
Græningi
Græningi (fræðiheiti: Vireo olivaceus) er smávaxinn söngfugl sem á heimkynni sín í Norður- og Suður-Ameríku. Sést hefur til hans á flækingi á Bretlandseyjum og á Íslandi.
26. september
26. september er 269. dagur ársins (270. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 96 dagar eru eftir af árinu.
Jón Sigurðsson (prestur á Breiðabólstað)
Jón Sigurðsson (um 1588 – 1640) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan aðstoðarprestur og svo prestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð.
Jón var fæddur á Möðruvöllum í Hörgárdal, sonur Sigurðar Einarssonar prests þar og síðar á Breiðabólstað, bróður Odds Einarssonar biskups, og konu hans Ingunnar Jónsdóttur. Hann lærði í Skálholtsskóla og síðan í Kaupmannahafnarháskóla og er talinn hafa innritast þar 1604.
Hann varð skólameistari í Skálholti 1610 og hafði til þess leyfi Gísla Þórðarsonar lögmanns, en Steindór sonur Gísla, sem var við nám í Kaupmannahöfn, hafði fengið konungsbréf fyrir skólameistarastöðunni en kom ekki til Íslands fyrr en 1613 og varð aldrei skólameistari. Árið 1612 varð Jón svo aðstoðarprestur hjá föður sínum á Breiðabólstað og varð svo prestur þar þegar séra Sigurður lét af embætti 1626 og gegndi því starfi til dauðadags.
Séra Jón var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Guðrún Gísladóttir, dóttir Gísla Árnasonar sýslumanns á Hlíðarenda. Önnur kona hans var Kristín, dóttir séra Teits Halldórssonar og sú þriðja Guðrún Snorradóttir.
Jóhannes 23.
Jóhannes 23. (25. nóvember 1881 – 3. júní 1963), fæddur undir nafninu Angelo Giuseppe Roncalli, var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 1958 til 1963. Þrátt fyrir tiltölulega stutta páfatíð sína setti Jóhannes mark sitt á sögu kaþólsku kirkjunnar með því að kalla saman síðara Vatíkanþingið, sem átti eftir að koma á ýmsum umbótum og breytingum á skipulagi hennar. Jóhannes var stundum kallaður „góði páfinn“ (ítalska: Il Papa Buono) vegna ljúfmennsku sinnar og alþýðleika.
Æviágrip
Angelo Giuseppe Roncalli fæddist til fátækrar bændafjölskyldu í Langbarðalandi á Ítalíu árið 1881. Roncalli tók prestvígslu árið 1904 og barðist í fyrri heimsstyrjöldinni sem liðsforingi í læknasveit í ítalska hernum. Eftir styrjöldina vann hann sem sendimaður páfastólsins í Búlgaríu og dvaldist fyrst í tvö ár í Sófíu og síðan í tíu ár í Tyrklandi og Grikklandi. Hann vann síðar við svipuð sendistörf í París í umboði Píusar 12. páfa. Þrátt fyrir strangar reglur um aðskilnað ríkis og kirkju í Frakklandi varð Roncalli vel til vina við marga franska ráðamenn, jafnvel við Vincent Auriol Frakklandsforseta, sem var trúleysingi og sósíalisti. Þegar Roncalli var útnefndur kardínáli neytti Auriol réttar síns sem kaþólskur þjóðhöfðingi til að rétta Roncalli rauða kardínálahattinn sinn í vígsluathöfninni.
Roncalli var vígður sem kardínáli árið 1953 og varð þremur dögum síðar patríarki kaþólsku kirkjunnar í Feneyjum. Þar gat hann sér gott orð og vinsældir fyrir að vera skemmtilegur og alþýðlegur kirkjuleiðtogi.
Eftir að Píus 12. páfi lést árið 1958 var Roncalli kjörinn eftirmaður hans á páfastól í 11. kosningu kardínálanna þann 28. október og síðan krýndur páfi þann 4. nóvember undir nafninu Jóhannes 23. Roncalli var fyrsti páfinn í rúm 500 ár sem valdi sér páfanafnið Jóhannes. Fyrri páfar höfðu lengi forðast nafnið þar sem það minnti á sundrungu kaþólsku kirkjunnar á 15. öld og á Jóhannes 23. mótpáfa, sem hafði gert tilkall til páfadóms á þeim tíma. Með því að taka sjálfum sér nafnið Jóhannes 23. staðfesti Roncalli að mótpáfinn með sama nafni væri ekki talinn lögmætur af kaþólsku kirkjunni.
Eftir að Jóhannes 23. varð páfi fór hann fljótt á sveig við ýmsar venjur og gömul lögmál sem lengi höfðu verið við lýði í Páfagarði. Hann lagði meðal annars leiðir sínar í rómversk fangelsi til að ræða við dæmda fanga sem jafningi og gekk um götur Rómar til að blanda geði við alþýðuna. Jóhannes lét einnig af gömlum siði um að páfi yrði að borða máltíðir sínar í einrúmi þar sem hann fann ekki heimild fyrir þeirri hefð í Biblíunni. Hann hækkaði jafnframt laun embættismanna í Vatíkaninu og leysti frá störfum kardínálann Giuseppe Pizzardo, sem hann taldi of íhaldssaman. Jóhannes dró hins vegar einnig til baka ýmsar skoðanir sem hann hafði látið í ljós fyrir páfatíð sína: Hann bannaði til dæmis starfsemi frönsku verkamannaprestahreyfingarinnar, sem hann hafði áður stutt, og bannaði um hríð rökræður um að messur yrðu haldnar á öðrum málum en latínu, þrátt fyrir að hafa áður stutt að þær færu fram á móðurmáli hvers safnaðar. Jóhannes átti þó síðar eftir að draga úr notkun latínu í messum með umbótum síðara Vatíkanþingsins.
Þegar Jóhannes var kjörinn páfi var hann þegar orðinn 75 ára gamall og því bjuggust flestir kardínálarnir við því að páfatíð hans yrði stutt og viðburðalítil. Jóhannes kom þeim hins vegar í opna skjöldu stuttu eftir valdatöku sína með því að kalla til allsherjar kirkjuþings sem ætti að fara fram innan nokkurra ára með það að markmiði að sameina allar kristnar kirkjur heims. Yfirlýsing Jóhannesar leiddi til síðara Vatíkanþingsins, sem hófst árið 1962 og var sótt af fulltrúum um 550 milljóna kaþólskra manna, 418.000 kaþólskra presta og 946.000 nunna.
Heilsa Jóhannesar var farin að bregðast honum áður en kirkjuþinginu lauk og ljóst þótti í byrjun ársins 1963 að hann myndi ekki sjá það til enda. Jóhannes vildi koma í gegn fjölmörgum breytingum á skipulagi kaþólsku kirkjunnar og óttaðist á síðustu ævidögum sínum að umbætur hans myndu renna út í sandinn eftir dauða hans. Jóhannes studdi það að kardínálinn Giovanni Battista Montini tæki við af sér eftir sinn dag þar sem hann studdi umbótatillögur þær sem hann vildi staðfesta.
Jóhannes lést þann 3. júní árið 1963, áður en kirkjuþinginu lauk, en honum varð að ósk sinni og Montini kardínáli tók við af honum sem páfi undir nafninu Páll sjötti. Páll lauk kirkjuþinginu árið 1965 og innleiddi margar af þeim breytingum sem Jóhannes hafði talað fyrir.
Frans páfi lýsti Jóhannes 23. dýrling kaþólsku kirkjunnar þann 27. apríl árið 2014. Jóhannes var tekinn í helgra manna tölu á sama tíma og eftirmaður hans, Jóhannes Páll 2., og var þessu tekið sem tilraun til að sætta ólík sjónarmið þeirra þar sem Jóhannes var talinn til framfarasinnaðari páfa í nútímasögu kirkjunnar en Jóhannes Páll til hinna íhaldssamari.
Jill Johnson
thumb|right|Jill Johnson [[2009]] Jill Johnson (f. 24. maí 1973 í Ängelholm) er sænsk söngkona.
.vg
.vg er þjóðarlén Bresku Jómfrúaeyja en einnig hefur lénið verið notað af tölvuleikjafamleiðundum en þá á vg að skammstafa „video game“ (tölvuleikur).
Óraníu-fljót
thumb|Óraníu-fljót suður af Rosh Pinah thumb|Senquá nálægt Ha Potomane (Cutting Camp) í Quthing, Lesótó
Óraníu-fljót (Úr afríkönsku/hollensku: Oranjerivier) er í Suður-Afríku. Það er lengsta áin í Suður-Afríku. Heildarlengd fljótsins 2.432 km. Vatnasviðið nær frá Lesotho til Suður-Afríku og Namibíu í norðri. Upphafið er í Drakensbergfjöllum í Lesótó og þaðan rennur það vestur í gegnum Suður-Afríku til Atlantshafsins. Áin markar landamæri milli Suður-Afríku og Lesótó og á milli Suður'Afríku og Namibíu, en auk þess mörk nokkurra héraða innan Suður- Afríku. Fyrir utan Upington fer hún ekki í gegnum neinar borgir. Óraníu-fljótið nýtt til áveitna og í því eru vatnsaflsvirkjanir og gegnir mikilvægu hlutverki í efnahagslífi Suður-Afríku. Fljótið var nefnd Óraníu-fljót af hollenska landkönnuðinum Robert Jacob Gordon, til heiðurs hollensku Óraníu-fjölskyldunni. Önnur nöfn eru einfaldlega orð fyrir ána, skrifað Garib á Khoekhoegowab, sem var svo þýtt á afrikaans sem Gariep fljót. Einnig Groote River (derived from Kai ! Garib) eða Senqu fljót (notað í Lesótó), sem er dregið af "Svartur". Það er þekkt á isiZulu sem isAngqu.
Kastaníustássi
Kastaníustássi (fræðiheiti: Philepitta castanea) er tegund stuttnefsstássa.
Óraníu-fljót
Leið
Upphaf Orange er í yfir 3000 m hæð í Drakensberg-fjöllum á landamærum Suður-Afríku og Lesótó, um 200 km vestur af Indlandshafi. Lokahluti fljótsins innan Lesótó heitir Senqu. Hluti Senquárinnar frýs á veturna vegna mikillar hæðar yfir sjávarmáli. Þetta veldur þurrkum neðar í fljótinu ána, sem hefur áhrif á geita- og nautgriparækt. thumb|Orange fljót nálægt Hopetown Óraníu-fljót rennur vestur í gegnum Suður-Afríku og myndar suðvesturmörk Free State héraðsins. Á þessum hluta rennur fljótið inn í Gariep stífluna og síðar inn í Vanderkloof stífluna. Frá landamærum Lesótó og að Vanderkloof stíflunni rennur fljótið um djúp gljúfur. Neðar er meira flatlendi og þar er fljótið mikið nýtt til áveitna.
Martha
Martha er íslenskt kvenmannsnafn.
Óraníu-fljót
Leið
Á vesturhluta Free State héraðsins, suðvestur af Kimberley rennur Vaal fljótið í Óraníu-fljót, en Vaal myndar stóran hluta norðurlandamæra héraðsins. Þaðan rennur fljótið lengra vestur í gegnum suðurhluta Kalahari eyðimerkurinnar og Namaqualand í Norður-Kapa héraðinu til Namibíu við 20° austlægrar lengdar. Þaðan rennur það vestur í 550 km og myndar landamæri Suður-Afríku og Namibíu. Á landamærunum fer áin fram hjá bænum Vioolsdrif, aðal landamæraeftirlitinu milli Suður-Afríku og Namibíu. vinstri|thumb|Þessi mynd sýnir um síðustu 100 km Óraníu-fljóts, þar sem möl í árbotni og meðfram árbökkum er rík af demöntum. Nokkrar demanta námur eru á þessu svæði. Á síðustu 800 km leiðar Óraníu-fljóts renna margar ár að fljótinu. Í þessu svæði er Namibíu eyðimörkin á norðurbakkanum, þannig að við venjulegar aðstæður kemur lítið vatn þaðan. Árfarvegurinn á svæðinu er mikið rofin og gljúfur eru djúp. Augrabies-fossarnir eru lýsandi fyrir þetta en þar fellur fljótið niður um 122 m á 26 km.
Óraníu-ljót rennur í Atlantshafið á milli smábæanna Oranjemund (sem þýðir ,,appelsínugulur munnur") í Namibíu og Alexander Bay í Suður-Afríku. Svipuð vegalengd er til milli Walvis Bay í Namibíu og Höfðaborgar. Um 33 km ofan við ósinn eru flúðir og sandflákar sem koma í veg fyrir að fljótið sé skipgengt langtímum saman.
Vatnasvið og rigning
thumb|Augrabiesfossinn á rigningartíma Á þurrka tímabilinu minnkar vatn í fljótinu verulega vegna mikils rennslis og uppgufunar. Við upptök fljótsins er úrkoma um 2.000 mm á ári, en hún minnkar mikið eftir því sem vestar dregur. Við ósinn er úrkoma minna en 50 mm á ári. Uppgufunin eykst í vestur átt og stuðlar því einnig að minna vatni í fljótinu. Á rigningartímabilinu um sumarið verður fljótið brúnleitt af sandi og aur. Mikið set í fljótinu gerir nýtingu þess erfiða.
Stærð vatnasviðs Óraníu-fljóts og hliðarárinnar Vaal nær yfir 973.000 km² sem jafngildir um 77% af landsvæði Suður-Afríku. Um 366.000 km², um 38%, eru hins vegar utan hennar í Lesótó, Botsvana og Namibíu.
Orðsifjafræði
Sumir af íbúum svæðisins fyrir nýlendutímann kölluðu fljótið, ǂNūǃarib sem vísar til svarts litar þess; stundum bara Kai !Arib ("Mikla fljót"). Af því nafni varð til afrikaans útgáfan Gariep, dregið af "Groote Rivier". Fyrsta hollenska nafnið á fljótinu var Groote Rivier, sem þýðir "Mikla fljót". Fljótið var nefnt Orange fljót af Robert Gordon ofursta, yfirmanni Hollenska Austur-Indíafélagið (VOC) í Höfðaborg, í ferð til Suður-Afríku árið 1779. Gordon nefndi ána til heiðurs Vilhjálmi V af Óraníu. Algengur misskilningur er að fljótið hafi verið nefnt eftir appelsínugulum lit vatnsins, sem mótvægi við litinn á fljótinu Vaal. Nafnið er dregið af nafni "föl á" (vaal er afrikaans fyrir föl eða grá). Frá lokum aðskilnaðarstefnunnar hefur nafnið "Gariep" verið meira notað í opinberum bréfaskiptum í Suður-Afríku, þó að nafnið "Orange" hafi meiri alþjóðlega viðurkenningu. Í Lesótó, þar sem upphaf fljótsins er, er það þekkt sem Senqu-áin, sem er dregið af upprunalegu nafni Khoemana. miðja|thumb|600x600dp|Panorama mynd tekin frá flúor auðugri hæð. Mikið vatn var í fljótinu vegna óvenju mikilla rigninga Örnafnanefnd svæðisins hefur auglýst áform sín um að íhuga nafnbreytingu fyrir þann hluta fljótsins sem myndar landamæri fylkjanna Eastern Cape and the Free State og nefna þann hluta IGqili eða Senqu. Auglýsingin sem birtist í dagblaðinu Aliwal Weekblad segir að "núverandi örnefni hafi sterka tilvísun í nýlendutímann og passi því ekki við nútímann og núverandi skipan mála".
Stóra slangan
Í suður-afrískri þjóðsögu er Orange fljót oft tengt við Grootslang, goðsagnakenndri veru sem líkist risastórum höggormi, sem aftur er tengdur við demanta í setlögum fljótsins. Grootslang býr í gimsteinsfullum helli sem er tengdur við Óraníu-fljótið með göngum sem er farvegur demanta til fljótsins. Veran er einnig sögð vera í uppsprettu demanta undir King George Cataract (stórum steinn í miðju ánni) við Aughrabies Falls. Í þessari útgáfu goðsögunnar er einnig sagt að Grootslang ráðist á nautgripi frá árbakkanum.
Efnahagsmál
Fljótið hefur verið nýtt til ævintýraferða á kajak og flúðasiglinga. Aðstæður eru góðar á sumrin þegar mikið vatn er í fljótinu og fá hættuleg dýr eru á svæðinu. Ævintýrasiglingar hafa orðið mjög vinsælar hjá mörgum fyrirtækjum sem hafa komið sér upp starfsstöðvum meðfram ánni. Vinsælustu ferðirnar eru fjögurra daga og sex daga ferðir í gilinu neðan við Augrabies-fossa eða á Richtersveld svæðinu.
Orange River Project
Gariep stíflan nálægt Colesberg er aðal uppistöðulónið í Orange fljóti. Þaðan er vatni veitt í tvær áttir, vestur meðfram fljótinu til raforkuframleiðslu til Vanderkloof stíflunnar og suður í gegnum Orange-Fish göngin til Eastern Cape. vinstri|thumb|[[Gariep stíflan á Óraníu-fljótinu er stærsta stíflan í Suður-Afríku og var lykilatriði í ORP.]]
Rafmagn
Eskom rekur vatnsaflsstöðvar bæði við Gariep stífluna og Vanderkloof stífluna. Vatnsorkuverið í Vanderkloof stíflunni var fyrsta orkuverið í Suður-Afríku sem var algjörlega neðanjarðar. Borgirnar Oviston og Oranjekrag var komið á fót til að auðvelda umsjón með orkuverunum. thumb|Útsýni yfir austurhluta Oviston stíflunnar.
Áveita
thumb|[[Norður-höfðavínið|Vínbúgarður við Óraníu-fljót]] vinstri|thumb|Áveituverkefni meðfram fljótinu Með byggingu Gariep og Vanderklow-stíflna var mögulegt með áveitu að breyta þúsundum hektara af þurru landi í frjósamt landbúnaðarsvæði. Gamlar áveituáætlanir eins og þær í Buchuberg, Upington, Kakamas og Vioolsdrif hafa einnig notið góðs af því að nú er mögulegt að stjórna rennsli um svæðið. Í Namibíu eru ræktuð vínber í Aussenkehr með vatni Óraníu-fljóti.