cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sólkerfið
Sólvindur, stöðugur straumur af öreindum sem flæðir frá sólinni, myndar sólvindshvolf utan um sólkerfið, sem er eins og loftbóla í miðgeimsefninu. Mörk sólvindshvolfsins eru við sólvindshvörf, þar sem þrýstingur sólvindsins verður jafnmikill og þrýstingur miðgeimsefnisins. Sólvindshvörfin liggja við ytri brún dreifðu skífunnar. Utan við þau er Oort-skýið þar sem talið er að langferðahalastjörnur eigi upptök sín. Oort-skýið gæti náð þúsund sinnum lengra frá sólinni en sólvindshvörfin. Sólkerfið er 26.000 ljósárum frá miðju Vetrarbrautarinnar, í Óríonsarmi þar sem flestar stjörnurnar sem sjást á næturhimninum eru staðsettar. Næstu stjörnukerfi eru innan staðarbólunnar í Óríonsarminum. Næsta stjarna við sólina er Proxima Centauri í 4,25 ljósára fjarlægð.
Könnunarsaga
Lengst af í mannkynssögunni höfðu menn enga hugmynd um sólkerfið sem slíkt. Fram til Endurreisnartímabilsins töldu flestir að jörðin væri stöðug í miðju alheimsins og væri eðlisólík þeim fyrirbærum sem sáust á himni. Gríski heimspekingurinn Aristarkos frá Samos hafði að vísu velt fyrir sér sólmiðjukenningu, en það var ekki fyrr en á 16. öld að Nikulás Kópernikus setti fram sólmiðjukenningu sína.
Á 17. öld uppgötvaði Galileo Galilei sólbletti og að fjögur tungl gengu umhverfis Júpíter. Christiaan Huygens fylgdi þessum rannsóknum eftir og uppgötvaði tungl Satúrnusar, Títan, og komst að lögun hringja Satúrnusar. Um árið 1677 fylgdist Edmond Halley með þvergöngu Merkúríusar fyrir sólina og áttaði sig á því hægt væri að nota hliðrun sólar (enn nákvæmar með þvergöngu Venusar) til að reikna út með hornafræði fjarlægðir milli jarðarinnar, Venusar og sólarinnar. Árið 1705 áttaði Halley sig á að halastjarna sem sést hafði mörgum sinnum væri í raun sama halastjarnan sem færi framhjá á 75 til 76 ára fresti. Þetta var fyrsta vísbendingin um að fleiri hlutir en reikistjörnurnar gengju kringum sólina, en Seneca yngri hafði getið sér þess til með halastjörnur á 1. öld. Árið 1835 birtist íslenska orðið „sólkerfi“ fyrst á prenti í tímaritinu Fjölni. Árið 1838 tókst Friedrich Bessel að mæla stjörnuhliðrun sem stafar af hreyfingu jarðar umhverfis sólina, sem var fyrsta beina athugunin sem sannaði sólmiðjukenninguna. Framfarir í stjörnufræði og könnun geimsins með ómönnuðum geimförum hafa síðan þá aukið miklu við þekkingu okkar á öðrum hlutum á braut um sólina.
Samsetning
Miðja sólkerfisins er sólin, G2-meginraðarstjarna sem inniheldur 99,86% af þekktum massa sólkerfisins og myndar þyngdarsvið þess. Fjórir stærstu hlutirnir á braut um sólina eru risapláneturnar sem innihalda 99% af öðrum massa sólkerfisins. Júpíter og Satúrnus eru samanlagt með yfir 90%. Allir aðrir hlutir sólkerfisins (meðal annars jarðstjörnurnar fjórar, dvergreikistjörnurnar, fylgitungl, loftsteinar og halastjörnur) innihalda innan við 0,002% af heildarmassa sólkerfisins.
Flestir stórir hlutir sem ganga um sólina eru nálægt fletinum sem braut jarðar liggur á, sólbaugnum. Reikistjörnurnar eru mjög nálægt sólbaugnum, en halastjörnur og Kuiper-beltið eru oft á meiri skjön við hann. Vegna þeirra krafta sem mynduðu sólkerfið, ganga reikistjörnur (og flestir aðrir hlutir) í kringum sólina eins og sólin sjálf snýst (rangsælis, séð frá stað yfir norðurpól jarðar). Á þessu eru nokkrar undantekningar, eins og halastjarna Halleys. Flest stærri fylgitungl ganga umhverfis sínar reikistjörnur í sömu átt (Tríton er stærsta undantekningin) og flestir stærri hlutir snúast um sjálfa sig í sömu átt (en Venus er undantekning).
Hadríanus
Publius Aelius Traianus Hadrianus (24. janúar 76 – 10. júlí 138) var keisari Rómaveldis frá 117 til 138 af aelísku ættinni. Hann var sá þriðji af góðu keisurunum fimm. Hann var ættingi Trajanusar sem ættleiddi hann sem erfingja sinn á dánarbeðinu. Hann barði niður aðra gyðingauppreisnina 135 sem leiddi til herferðar gegn gyðingdómi; gyðingum var bannað að fara inn í Jerúsalem og Júdea var endurskírð Syria Palaestina. Í valdatíð hans ríkti þó friður að mestu leyti og hann einbeitti sér að því að styrkja innviði ríkisins með opinberum framkvæmdum og varnarvirkjum eins og Hadríanusarmúrnum í norðurhluta Bretlands.
Leiðin til valda
Hadríanus var fæddur árið 76, í Róm eða í Italicu á Spáni. Fjölskylda hans var frá Italicu, og hann var skyldur Trajanusi keisara, sem einnig var frá Italicu. Eftir að faðir hans lést, árið 86, var Hadríanus að hluta til í umsjá Trajanusar, sem þá var orðinn háttsettur í rómverska hernum. Trajanus útvegaði Hadríanusi stöðu í hernum og síðar stöðu dómara í Róm. Þegar Nerva valdi Trajanus sem eftirmann sinn, árið 97, var Hadríanus orðinn yfirmaður í hernum og var valinn til þess að færa Trajanusi hamingjuóskir frá hernum. Þegar Nerva lést svo árið eftir var Hadríanus staðráðinn í að færa Trajanusi, sem þá var í herferð við Rín, fréttirnar. Þrátt fyrir að ýmsir keppinautar hafi reynt að hindra Hadríanus tókst honum að komast fyrstur til Trajanusar og lét hann vita að hann væri orðinn keisari. Í kjölfarið urðu Hadríanus og Trajanus nánir vinir og árið 100 kvæntist Hadríanus frænku Trajanusar, Vibiu Sabinu. Hjónabandið styrkti enn tengsl Hadríanusar við keisarann en samband hans við eiginkonuna virðist alla tíð hafa verið slæmt, þó þau hafi engu að síður verið í hjónabandi allt þangað til Sabina lést árið 136 eða 137.
Í keisaratíð Trajanusar hlaut Hadríanus fjölmörg mikilvæg embætti; hann var herforingi í öðru stríðinu í Daciu (105 – 106), hann var praetor árið 106 og landstjóri í Pannoniu árið 107. Árið eftir varð hann ræðsimaður (consul) aðeins 32 ára gamall, en það var lágmarksaldur til að gegna því embætti. Árið 114 hélt Trajanus í herferð til Parþíu og lét hann þá Hadríanus stjórna hinu hernaðarlega mikilvæga skattlandi Syriu. Um sumarið 117 var Trajanus orðinn dauðvona og á leið til Rómar. Hann lést áður en þangað var komið og í kjölfarið var tilkynnt að hann hefði ættleitt Hadríanus á dánarbeðinu og gert hann að eftirmanni sínum. Sögusagnir voru þó á kreiki um að Trajanus hafi látist án þess að kjósa sér eftirmann en að eiginkona hans, Plotina, hafi leynt dauða hans í nokkra daga og sent öldungaráðinu í Róm bréf þar sem hún leitaðist eftir að tryggja stuðning þess við Hadríanus. Þegar sá stuðningur var tryggður hafi hún loks tilkynnt um dauða Trajanusar.
Valdatími
Eitt af fyrstu embættisverkum Hadríanusar var að yfirgefa tvö stór skattlönd sem Trajanus hafði innlimað inn í Rómaveldi árið 116. Þetta voru Armenia og Mesopotamia, en Hadríanus taldi að ómögulegt yrði að verja þessi svæði gegn árásum Parþa. Hann lét herinn draga sig til baka vestur yfir Efrat fljót, sem myndaði eftir það eins konar náttúruleg landamæri ríkisins í austri.
Staða Hadríanusar sem arftaki Trajanusar virðist ekki hafa verið fyllilega trygg í upphafi keisaratíðar hans, því ýmsir aðrir menn, sem gegnt höfðu mikilvægum embættum í stjórnartíð Trajanusar, komu einnig til greina. Á fyrsta embættisári Hadríanusar voru fjórir menn, sem allir höfðu verið ræðismenn í tíð Trajanusar, teknir af lífi. Þessar aftökur voru fyrirskipaðar af öldungaráðinu, hugsanlega fyrir tilstuðlan yfirmanns lífvarðaðasveitar Hadríanusar, Attianusar. Opinber ástæða aftakanna var sú að þessir menn áttu að hafa lagt á ráðin um samsæri gegn Hadríanusi. Ýmsir öldungaráðsmenn töldu þó að raunveruleg ástæða aftakanna væri sú að Hadríanus vildi losa sig við þessa valdamiklu keppinauta og leggja hald á auðæfi þeirra. Margir aðalsmenn snerust því gegn Hadríanusi. Hadríanus sjálfur hélt því fram að hann hefði ekki vitað af aftökunum fyrr en eftirá og sór þess opinberan eið að hann bæri ekki ábyrgð. Auk þess lofaði hann öldungaráðinu að engir fleiri úr þeirra röðum yrðu teknir af lífi án réttarhalds í hans keisartíð. Engu að síður hafði þessi atburður varanleg áhrif á samskipti Hadríanusar við öldungaráðið og var hann alla tíð óvinsæll á meðal meðlima þess.
thumb|right|Brjóstmynd af Hadríanusi. Hann var fyrstur rómverskra keisara til að láta gera myndir af sér með alskegg.
Ferðalög og innanríkismál
Hadríanus ferðaðist meira og víðar um Rómaveldi en flestir aðrir keisarar. Hann ferðaðist meðal annars um landamærahéruð heimsveldisins og lagði áherslu á að styrkja herinn og landamæri ríkisins. Hadríanus lét af útþennslustefnu forvera síns og lagði meiri áherslu á varnir. Þekktasta dæmið um varnarstefnu hans er líklega Hadríanusarmúrinn á norðanverðu Bretlandi. Hadrianus lét hefja byggingu múrsins árið 121, þegar hann ferðaðist um svæðið, og átti hann að verja skattlandið Britanniu gegn árásum Picta, sem þá bjuggu í núverandi Skotlandi. Einnig lét hann styrkja varnarmannvirki í Germaniu þegar hann var á ferð á þeim slóðum.
Annar tilgangur ferða Hadríanusar var að kanna innviði ríkisins og stjórn skattlandanna. Á þessum ferðalögum heimsótti hann nánast öll svæði ríkisins, frá Hispaniu í vestri til Judeu í austri og frá Egyptalandi í suðri til Bretlands í norðri. Hann var á ferðalögum á árunum 121 – 125, 128 – 132 og 134 – 136. Víða þar sem hann kom við lét hann halda mikilfenglegar skemmtanir og réðist í ýmis konar framkvæmdir. Hadríanus var mikill aðdáandi grískrar menningar og lista og hann heimsótti Aþenu þrisvar sinnum á ferðum sínum, en þar kom hann af stað ýmsum umfangsmiklum byggingaframkvæmdum.
Hadríanus vann sér nokkra hylli meðal almennra borgara Rómar þegar hann ákvað að afskrifa skuldir sem hann taldi að ógerningur væri að innheimta. Heildarupphæðin var gríðarleg summa, talin vera í kring um 900 milljón silfurmyntir. Einnig styrkti hann sjóð sem Trajanus hafði komið á fót, alimenta, sem var notaður til þess að aðstoða fátæk börn. Reglulegur korninnflutningur til Rómar var gríðarlega mikilvægur fyrir almenna hylli keisaranna og því stóð Hadríanus fyrir miklum hafnarframkvæmdum í nágrenni Rómar, til þess að tryggja að nægt kornframboð væri í höfuðborginni.
thumb|225px|left|Innviðir Pantheon hofsins. Á meðal frægustu mannvirkja sem Hadríanus lét byggja í Rómaborg eru Pantheon hofið og Grafhýsi Hadríanusar. Pantheon var endurbygging á hofi sem var byggt á tíma Ágústusar, en eyðilagðist í eldsvoða. Hvolfþakið á Pantheon er eitt þekktasta dæmið um mikilfenglegan rómverskan arkitektúr og bygging þess er gjarnan álitin hafa verið verkfræðilegt afrek þess tíma. Grafhýsi Hadríanusar var byggt skömmu fyrir dauða hans og þar var hann grafinn. Margir af eftirmönnum Hadríanusar voru einnig grafnir í grafhýsinu sem í dag er einnig þekkt sem Castel Sant'Angelo.
Einkalíf
Þó að Hadríanus hafi verið kvæntur Vibiu Sabinu í yfir 35 ár telja flestir nú að Hadríanus hafi verið samkynhneigður eða tvíkynhneigður. Hjónabandið var ekki hamingjusamt og sagt var að Sabina hafi á einum tímapunkti framkallað eigið fósturlát því hún vildi ekki ala upp skrímsli sem líktist Hadríanusi. Sabina átti í samböndum við aðra menn og þeirra á meðal var sagnaritarinn Suetonius, sem fyrir vikið var rekinn úr starfsliði keisarans. Fornar heimildir herma að Hadríanus hafi átt náin sambönd, bæði við karlmenn og við giftar konur. Frægast er þó samband hans við ungan mann að nafni Antinous. Antinous var aðeins táningur þegar Hadríanus og hann urðu mjög nánir og talið er að þeir hafi átt í ástarsambandi. Antinous var í fylgdarliði keisarans á ferðum hans um Rómaveldi en árið 130, þegar Hadríanus var á ferð um Egyptaland, drukknaði Antinous í Níl. Hadríanus syrgði Antinous mjög og stofnaði meðal annars nýja borg, Antinopolis, nálægt staðnum sem hann drukknaði, honum til heiðurs.
Hadríanus lét byggja glæsilegt setur fyrir sjálfan sig í Tibur, um 30 km frá höfuðborginni. setrið var á meðal stærstu byggingaverkefna sem Hadríanus lét ráðast í og samanstóð það af um 30 byggingum á um 280 hektara svæði. Byggingar og svæði á landareigninni fengu svo nöfn ýmissa frægra staða sem Hadríanus hafði heimsótt á ferðum sínum. Bygging setursins tók tíu ár, frá 125 til 135 og síðustu ár valdatíma síns stjórnaði Hadríanus heimsveldinu að mestu frá setrinu. Hadríanus var mikill aðdáandi bókmennta og skrifaði sjálfur nokkur verk. Mest af því sem hann skrifaði hefur glatast, þar á meðal endurminningar hans, en nokkur ljóð hafa þó varðveist.
Vanda Sigurgeirsdóttir
Halldóra Vanda Sigurgeirsdóttir (f. 28. júní 1965) er lektor í tómstunda- og félagsmálafræði við menntavísindasvið Háskóla Íslands og formaður Knattspyrnusambands Íslands. Vanda er landskunn íþróttakona og lék bæði með landsliðinu í fótbolta og körfubolta. Hún er eina konan á Íslandi sem hefur þjálfað meistaraflokk karla í fótbolta, er fyrsta konan sem þjálfaði kvennalandsliðið í fótbolta og er nú formaður KSÍ fyrst kvenna.
Fjölskylda
Vanda ólst upp á Sauðárkróki og foreldrar hennar eru Sigurgeir Angantýrsson (1939-2012) verkstjóri hjá Sauðárkrókskaupstað og Dóra Þorsteinsdóttir (1946-2009) starfsmaður við Bókasafnið á Sauðárkróki. Eiginmaður Vöndu er Jakob Frímann Þorsteinsson (f.1969) og eiga þau þrjú börn.
Menntun og störf
Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri, námi í tómstundafræði við Lýðháskólann í Gautaborg í Svíþjóð árið 1989, meistaragráðu í uppeldis- og menntunarfræði með áherslu á stjórnun frá Háskóla Íslands árið 2003 og stundar nú doktorsnám þar sem viðfangsefnið er einelti. Hún starfaði um árabil í félagsmiðstöðinni Ársel í Árbæ, fyrst frá 1986-1987, og sem aðstoðarforstöðumaður frá 1989-1993 og forstöðumaður frá 1993-1997. Hún hefur verið lektor í tómstunda- og félagsmálafræði við Háskóla Íslands frá árinu 2008. Frá 1998-2002 gegndi Vanda stöðu varaborgarfulltrúa fyrir hönd Reykjavíkurlistans.
Knattspyrnuferill
Á árunum 1985-1996 spilaði Vanda 37 leiki með kvennalandsliði Íslands í knattspyrnu og var lengst af fyrirliði landsliðsins. Hún var spilandi þjálfari Íslands- og bikarmeistara Breiðabliks frá 1994-1996, var landsliðsþjálfari íslenska kvennalandsliðsins frá 1997-1999 fyrst kvenna, þjálfari KR frá 1999-2003, þjálfari hjá Tindastóli frá 2005-2007 og hjá Þrótti frá 2012-2013.
Árið 2001 varð Vanda fyrsta konan á Íslandi til að vera ráðinn þjálfari meistaraflokks karla í knattspyrnu er hún var ráðin þjálfari þriðju deildarliðs Neista frá Hofsósi.
Körfuboltaferill
Um árabil lék Vanda körfubolta með Íþróttafélagi stúdenta og var í lykilhlutverki er liðið varð Íslands- og bikarmeistari árið 1991 og lék níu körfuboltalandsleiki á árunum 1989-1991.
Viðurkenningar
Vanda var valin leikmaður ársins í úrvalsdeildinni í knattspyrnu árið 1990. Árið 2019 hlaut hún hvatningarverðlaun Dags eineltis fyrir framlag til rannsókna og forvarna gegn einelti auk úrlausna í einstökum eineltismálum. Vanda var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2021 fyrir störf að kvennaknattspyrnu, jafnréttismálum og fyrir baráttu gegn einelti.
Formaður KSÍ
Í október árið 2021 var Vanda kjörin formaður Knattspyrnusambands Íslands. Vanda tók við starfinu í kjölfar mikilla hneykslismála innan sambandsins en Guðni Bergsson fráfarandi formaður og stjórn sambandsins höfðu sagt af sér í kjölfar harðrar gagnrýni fyrir að hafa þagað um og hylmt yfir ofbeldisbrotum leikmanna karlalandsliðsins í knattspyrnu. Vanda er fyrsta konan sem gegnir formennsku KSÍ og jafnframt fyrsta konan sem tekur við formennsku í aðildarsambandi UEFA.
Lenovo
Lenovo Group Ltd. er raftækjafyrirtæki með höfuðstöðvar í Beijing í Kína.
Klungur
Klungur (fræðiheiti Rubus) er ættkvísl af rósaætt. Í ættkvíslinni er fjölmargar villtar tegundir svo sem hrútaber en einnig ýmsar sem eru í ræktun. Meðal þeirra eru brómber og hindber en einnig laxaber, mánaklungur og ilmklungur. Orðið klungur merkir þyrnir.
Lögmál heimspekinnar
Lögmál heimspekinnar (á latínu Principia philosophiae) er rit um heimspeki eftir franska heimspekinginn René Descartes. Ritið var samið á latínu og kom fyrst út árið 1644. Því var ætlað að koma í stað rita Aristótelesar um heimspeki og rita hefðbundinnar skólaspeki sem þá voru lesin í háskólum.
Árið 1647 birtist frönsk þýðing eftir Claude Picot undir titlinum Principes de philosophie. Þýðingin var unnin í samraði við Descartes. Í formálanum var bréf frá Descartes til Kristínar Svíadrottningar.
Andrés Escobar
Andrés Escobar (13. mars 1967 – 2. júlí 1994) var kólumbískur fótboltamaður sem var skotinn til bana fyrir að hafa skorað sjálfsmark í leik gegn Bandaríkjunum á HM 1994. Talið er að kólumbískir mafíuforingjar hafi orðið honum að bana.
Hamborg
thumb|300px|right|Ráðhús Hamborgar
Hamborg (hágþýska: Hamburg, lágþýska: Hamborg) er borg og næstminnsta sambandslandið í Þýskalandi með 755 km². Aðeins Bremen er minna. Hún er hins vegar næststærsta borg Þýskalands með tæpa 1,90 milljón íbúa (2021) og jafnframt stærsta hafnarborg landsins. Hamborg var stofnborg og einn ötullasti meðlimur Hansasambandsins áður fyrr. Sérstakt við Hamborg eru hinar óteljandi brýr. Þær eru um 2500, fleiri en í nokkurri annarri borg í Evrópu og reyndar fleiri en í Feneyjum, Amsterdam og London samanlagt.
Lega
Hamborg er norðarlega í Þýskalandi og liggur við ána Saxelfi, nokkurn veginn á þeim stað þar sem fljótið breikkar og rennur til Norðursjávar. Aðeins tvö önnur sambandslönd liggja að Hamborg: Slésvík-Holtsetaland fyrir norðan og Neðra-Saxland fyrir sunnan. Næstu borgir eru Lübeck til norðausturs (60 km), Bremen til suðvesturs (70 km) og Hannover til suðurs (90 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Hamborgar er hvítt kastalavirki á rauðum grunni. Merki þetta var fyrst notað fyrir skipaflota borgarinnar 1270 en hefur síðan verið notað fyrir borgina alla. Litirnir eru upprunnir úr Hansasambandinu. Fáninn er nákvæmlega eins, nema hvað formið er aðeins öðruvísi.
Orðsifjar
Hamborg var upphaflega saxneskt þorp að nafni Hamm (eða Hamma). Hamm merkir árbugt. Þegar Karlamagnús eyddi þorpinu, lét hann reisa virki á staðnum sem kallað var Hammaburg eftir þorpinu. Seinna styttist heitið í Hamburg.
Uppgangur
thumb|Hamborg um 1150. Til hægri er Saxelfur, til vinstri er áin Alster. Hamborg var byggð upp aftur. Ýmsar byggingar, svo sem Maríukirkjan, biskupahöllin og klaustrið voru gerð úr grjóti en slíkt var óþekkt í héraðinu fram að þessu. Á seinni hluta 11. aldar hófst fyrsta blómaskeið bæjarins, en hún var stjórnuð af biskupum. 1065 lést biskupinn og sáu þá slavar borð á leik og réðust á Hamborg. Hún var rænd nokkrum sinnum en Krútó, höfðingi slavanna, bjó í Lübeck (sem þá var slavnesk) og stjórnaði héraðinu þaðan. Slavaógninni létti ekki fyrr en með kristnitöku héraðsins 1093. Árið 1189 gerði Friðrik Barbarossa Hamborg að fríborg í ríkinu. Samfara því hlaut Hamborg ýmis fríðindi og réttindi. Til dæmis tollfríðindi og borgarar þurftu ekki að gegna herskyldu fyrir keisara. Þetta gerði Friðrik í þakklætisskyni fyrir borgina, þar sem hún aðstoðaði hann í undirbúningi sínum fyrir krossferð til landsins helga. Reyndar lést Friðrik í þeirri ferð, en fríborgarstatus Hamborgar hélst allt til loka þýska ríkisins. Aðrir vilja meina að borgarráðið hafi falsað fríborgarvottorðið þegar fréttin barst til ríkisins að Friðrik Barbarossa hafi drukknað í Austurlöndum. 1214 varð Hamborg, og héraðið norðan Saxelfar, hluti af danska ríkinu og stjórnað af dönskum fógeta. Þetta ástand varaði til 1227 en þá sigruðu norðurþýskir furstar Dani í orrustunni við Bornhøved og endurheimtu lönd sín. 1284 skemmist borgin töluvert í stórbruna. Íbúar borgarinnar voru þá um 5 þúsund.
Hansaborgin
Um miðja 13. öld voru viðskiptasambönd Hamborgar orðin mjög víðtæk. Þau teygðu sig til Englands, Noregs, Niðurlanda og um allt norðanvert þýska ríkisins. Verslunarmenn frá Hamborg og Lübeck stofnuðu með sér viðskiptabandalag sem kallaðist Hansasambandið. Bandalag þetta stækkaði ört eftir því sem leið á 13. öldina og gengu hafnarborgir eins og Wismar, Stralsund, Rostock í sambandið, en einnig aðrar borgir sem ekki lágu að sjó, eins og Lüneburg. Hansakaupmenn sigldu jafnvel til Íslands. En Hamborg var þó leiðandi aðili í sambandinu, ásamt Lübeck, og var borginni gríðarleg lyftistöng. Á fyrri hluta 14. aldar keypti borgin æ meira landsvæði í kring og við það stækkaði Hamborg. Flestar stærri kirkjurnar voru reistar á þessum árum. Á 15. öld tóku umsvif sambandsins að dvína og þau stöðnuðu nær alveg þegar leið á 16. öld. Hansasambandið lifði þó áfram í litlum mæli fram á 17. öld. 1669 var síðasti Hansadagurinn (Hansaþing) haldinn.
Siðaskipti
thumb|Hamborg í kringum aldamótin 1600 1528 ritaði borgarstjórinn í Hamborg Marteini Lúther bréf og bað hann um að senda til sín predikara. Lúther sjálfur komst ekki, en hann sendi þangað samstarfsmann sinn Johannes Bugenhagen. Hann hóf þegar við að predika og mynda nýja kirkjuskipan. Siðaskiptin fóru síðan formlega fram ári síðar. Hamborg var mikið vígi siðaskiptamanna. Borgin tók við flóttamönnum frá Niðurlöndum þegar Spánverjar herjuðu þar á miðri 16. öld, en einnig fengu gyðingar að setjast þar að, en þeir voru reknir burt frá Spáni og Portúgal. Portúgölsku gyðingar mynduðu stærsta minnihlutahóp Hamborgar á 16. öld. 1616 var byrjað á að endurgera og bæta alla múra borgarinnar. Þetta varð til þess að Hamborg var hvorki hernumin né beið nokkurn skaða af 30 ára stríðinu á 17. öld. Hamborg var auk þess að öllu leyti hlutlaus og var stærsta borg þýska ríkisins sem ekki kom við sögu í stríðinu, fyrir utan Vínarborg. Hamborg tók hins vegar við mörgum flóttamönnum og hagnaðist af því. Eftir stríðslok var hvalaútgerð stofnuð í borginni og var Hamborg aðalhvalveiðiborg þýska ríkisins meðan hvalveiða naut.
19. öldin
thumb|Höfnin í Hamborg 1895 Eftir frönsku byltinguna, og sérstaklega í Napoleonsstríðunum, óx Hamborg gríðarlega hratt. Hún var frjálsleg borg og þar var trúfrelsi í gildi. Napoleon lét hertaka borgina 1806 en allir Frakkar þurftu að hverfa þaðan 1813. Vínarfundurinn staðfesti síðan fríborgarstatus Hamborgar. Þegar iðnbyltingin hófst óx Hamborg enn frekar. Íbúar voru 130 þús árið 1806, en þeir voru orðnir 300 þús 1860. Flestir bjuggu þó við bág kjör. Þegar Prússland varð að keisararíki 1871, eignaðist það öll landsvæði í kringum Hamborg. Borgin gekk í Norðurþýska sambandið, en hélst að öðru leyti hlutlaust borgríki. 1842 var þýðingarmikið ár fyrir Hamborg. Þá var fyrsta járnbrautarlínan tekin í notkun og þá átti sér stað borgarbruninn mikli. Brunninn eyddi fjórðungi miðborgarinnar. 4000 hús brunnu niður og 10% íbúanna urðu heimilislausir. Í endurreisninni voru vatnslagnir og klóök lögð. Á árunum þar á eftir varð Hamborg aðalhafnarborg þýska ríkisins fyrir útflytjendur til Ameríku. Af þeim 50 milljónum manna sem fluttu frá Evrópu til Ameríku, fóru um 5 milljónir þeirra um Hamborg. Fyrir upphaf heimstyrjaldarinnar fyrri náði íbúatala Hamborgar 1 milljón.
20. öldin
thumb|Hamborg undir vatni eftir stormflóðið 1962 thumb|left|3 mark 1911, Hamborg, [[Silfur|silfur]] 1914 settu bandamenn hafnbann á Hamborg. Hagkerfið þar staðnaði að miklu leyti og olli gífurlegu tjóni. Alls létust rúmlega 34 þús hermenn frá Hamborg í heimstyrjöldinni fyrri. 1919 urðu fyrstu frjálsu kosningar í borginni. Flokkurinn SPD hlaut rúmlega helming allra atkvæða og varð Werner von Melle fyrsti lýðræðislegi borgarstjórinn. Sama ár var háskólinn í borginni stofnaður. En strax við valdatöku nasista 1933 varð nasistinn Carl Vincent Krogmann borgarstjóri og var lýðræðið þá tekið úr gildi. Strax var hafist handa við að gera gyðingum og öðrum minnihlutahópum erfitt fyrir. 1933 bjuggu 19 þúsund gyðingar í Hamborg. Langflestir þeirra voru fluttir í fangabúðir. Aðeins 647 voru eftir á lífi í borginni þegar heimstyrjöldinni síðari lauk. Við suðausturjaðar Hamborgar voru fangabúðirnar Neuengamme opnaðar. Talið er að um 55 þúsund manns hafi látið þar lífið. Fyrstu loftárásir bandamanna á borgina hófust 1943. Í allt varð Hamborg fyrir 213 árásum. Í þeim eyðilagðist stór hluti hennar og biðu 50 þúsund manns bana. 900 þúsund manns urðu heimilislausir. Alls tóku 17 þúsund flugvélar þátt í árásunum, sem vörpuðu rúmlega 1,6 milljónum sprengjum yfir borgina. 3. maí 1945 hertóku Bretar borgina bardagalaust. Hún var á breska hernámssvæðinu. Bretar settu þar sérlög og leyfðu Hamborg að halda sérstöðu sinni í Þýskalandi. 1949 varð Hamborg að sambandslandi innan Þýskalands og var þá enn eigið borgríki. 1962 átti sér stað gríðarmikið stormflóð er mikil lægð gekk yfir landið á háflóði. Sjávarbylgja gekk upp eftir Saxelfi og flæddi hún og þverár hennar þá yfir bakka sína. 300 manns biðu bana. Í dag er Hamborg mikil viðskipta- og menningarborg. Stærstu fyrirtækin þar eru Airbus Operations og Lufthansa, hvor um sig með rúmlega 10 þúsund starfsmenn.
Viðburðir
thumb|Schlagermove er stærsta hátíð alþýðutónlistar í Þýskalandi
Íþróttir
Í Hamborg var keppt í HM í knattspyrnu 1974 og 1990. Aðalknattspyrnulið borgarinnar er Hamburger Sportverein (Hamburger SV). Liðið hefur 6 sinnum orðið þýskur meistari (síðast 1983) og þrisvar bikarmeistari. Auk þess varð liðið Evrópumeistari bikarhafa 1977 (sigraði þá Anderlecht) og sigraði Evrópukeppni meistaraliða 1983 (sigraði þá Juventus). Af fyrrum þekktum leikmönnum liðsins má nefna Uwe Seeler, Kevin Keegan, Felix Magath, Rafael van der Vaart, Tony Yeboah og Ruud van Nistelrooy. Félagið FC St. Pauli komst í 1. Bundesliguna vorið 2010.
Í Hamborg er árlega haldið Maraþonhlaup. Hlaupið hefur verið haldið síðan 1986 og er yfirleitt hlaupið í apríl. Árið 2010 voru þátttakendur rúmlega 14 þús. Beinir áhorfendur eru um milljón manns, sem gerir Maraþonhlaupið í Hamborg það vinsælasta í heimi. Samfara Maraþonhlaupinu fara fram hjólastólahlaup og línuskautahlaup.
Vattenfall Cyclassics er heiti á hjólreiðakeppni sem fer fram í heilan dag á götum Hamborgar. Keppnin hefur verið haldin síðan 1996 og er vegalengdin um 250 km.
Helsta handboltaliðið er HSV Hamburg, sem varð þýskur meistari 2011 og bikarmeistari 2006 og 2010. Liðið varð auk þess Evrópumeistari bikarhafa 2007 (sigraði þá Ademar León frá Spáni).
Vinabæir
Hamborg viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Dublin (aðgreining)
Dublin (Dyflinn) er höfuðborg Írlands, staðsett í Dyflinnarsýslu.
Hamborg
Frægustu börn borgarinnar
thumb|Tískufrömuðurinn Karl Lagerfeld er einn þekktasti Hamborgarinn
Byggingar og kennileiti
thumb|left|Mikjálskirkjan er einkennisbygging Hamborgar
Dublin (aðgreining)
Samkomulag Evrópusambandsins um pólitískt hæli heitir Dyflinnarbókunin, og var undirrituð í Dyflinni.
Dublin Core er alþjóðastaðall um lýsigögn sem dregur nafn sitt af bænum Dublin í Norður-Karólínufylki
Sjá einnig: Írsk staðarnöfn í öðrum löndum
Logique Port-Royal
Logique Port-Royal (eða Port-Royal rökfræðin) er þekktara nafn á La logique, ou l'arte de penser (Rökfræðin eða listin að hugsa), sem var mikilvæg kennslubók um rökfræði, fyrst gefin út nafnlaust árið 1662 af Antoine Arnauld og Pierre Nicole, tveimur nemendum hins janseníska Port-Royal skóla suðvestur af París í Frakklandi.
Bókin var rituð á frönsku og varð afar vinsæl. Hún var notuð allt fram á 20. öld sem inngangsbók í rökfræði. Bókin ber merki um mikil áhrif frá cartesískri frumspeki og þekkingarfræði (en Arnauld var, ásamt Thomasi Hobbes, einn helsti heimspekingurinn sem birtar voru mótbárur eftir í bók Descartes Meditationes de Prima Philosophia (Hugleiðingum um frumspeki) ásamt viðbrögðum Descartes).
Stundum er vitnað til Logique Port-Royal sem fyrirmyndardæmi um hefðbundna setningarökfræði.
Spencer Perceval
Spencer Perceval (1. nóvember 1762 – 11. maí 1812) var breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá október 1809 þar til hann var myrtur í maí 1812. Perceval er eini forsætisráðherra Bretlands sem hefur verið ráðinn af dögum.
Æviágrip
Eftir að Perceval hóf afskipti af stjórnmálum kleif hann fljótt upp metorðastigann. Hann var málafærslumaður ríkisins í ríkisstjórn Henry Addington, fjármálaráðherra og þingleiðtogi á neðri deild þingsins í ríkisstjórn hertogans af Portland, og varð loks forsætisráðherra í október árið 1809. Perceval var leiðtogi veikburða ríkisstjórnar og þurfti að fást við ýmis vandamál á ráðherratíð sinni, þar á meðal geðveiki Georgs 3. konungs, fjárhagskreppu og uppþot Lúddíta. Perceval tókst að vinna bug á þessum kreppum, rak stríð Breta gegn Frökkum á Íbaríuskaga þrátt fyrir svartsýni stjórnarandstöðunnar, og vann stuðning Georgs ríkisarfa og ríkisstjóra. Staða Perceval var orðin mun sterkari vorið 1812 þegar hann var skyndilega myrtur.
Morðið á Spencer Perceval
Þann 11. maí 1812 steig Perceval inn í anddyri neðri deildar breska þingsins. Maður steig fram, reiddi fram byssu og skaut forsætisráðherrann í brjóstkassann. Perceval hneig niður og mælti orð sem vitni heyrðu ýmist sem „morð!“ eða „Guð minn góður!“. Þetta voru lokaorð hans. Þegar Perceval var komið fyrir í næsta herbergi og hann lagður ofan á borð var hann meðvitundarlaus en púlsinn sló enn laust. Þegar skurðlæknir mætti á svæðið fáeinum mínútum síðar var púlsinn hættur að slá og Perceval var lýstur látinn.
Í fyrstu óttuðust menn að morðið á Perceval væri byrjunin á uppreisn en brátt kom í ljós að morðinginn, sem reyndi ekki að flýja, hafði verið einn að verki. Morðinginn var kaupmaður að nafni John Bellingham, sem taldi sig hafa verið fangelsaðan án laga og réttlætis í Rússlandi og vildi fá sárabætur frá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin hafði hafnað öllum kröfum hans þess efnis og því hafði Bellingham ræktað með sér ofsafengið hatur á forsætisráðherranum. Lík Perceval var flutt á Downingstræti 10 þann 12. maí. Bellingham var sakfelldur fyrir morð þann 15. maí, daginn fyrir jarðarför Perceval, og dæmdur til dauða. Hann var hengdur þann 18. maí.
Perceval var sjöundi sonur foreldra sinna og átti fjóra eldri bræður sem lifðu af bernsku sína, en jarlsnafnbót föður hans hlotnaðist einum af afkomendum hans snemma á tuttugustu öld. Afkomendur hans voru áfram jarlar af Egmont þar til ættkvísl þeirra dó út árið 2011.
1831
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Yuriev-klaustrið
thumb|right|250px|Yuriev-klaustrið Yuriev-klaustrið (rússneska: Юрьев монастырь) er rétttrúnaðarklaustur í Hólmgarði í Rússlandi.
Öskjuvatn
thumb|right|[[Askja (fjall)|Askja nær og Öskjuvatn.]] Öskjuvatn er næstdýpsta stöðuvatn Íslands en það er staðsett í Dyngjufjöllum í Ódáðahrauni í norðurhluta Vatnajökulsþjóðgarði. Það varð til við Öskjugos árið 1875 þegar landið seig og myndaði mikla gosöskju sem fylltist af vatni á fyrstu árunum eftir gosið. Vatnið var dýpsta stöðuvatn Íslands á árunum frá 1875-2009, 11 km² að stærð og 220 m á dýpt, en nýlegar mælingar hafa sýnt að Jökulsárlón er nú dýpsta vatn Íslands, um 280 m á dýpt.
Samviðnám
thumb|right|250px|Fasamunur á milli [[Merki|merkja]]
Samviðnám er rafmótstaða í rafrás sem ber riðstraum. SI-mælieining er óm. Í riðstraumsrás er fasamunur á rafstraumi og -spennu eins og má sjá á sveiflusjá. Graf af straumi- og spennu sýnir að ferlar þeirra falla ekki saman eins og þeir munu gera ef rásin bæri jafnstraum. Á myndinni hér til hægri má sjá að sú efri er með strauminn örlítið á undan spennunni en sú neðri sýnir straum örlítið á eftir spennunni.
Stærðfræðilega má tákna samviðnám með eftirfarandi jöfnu:
þar sem er spennuútslag (toppspenna),  er fasamunurinn og j þvertala.
Samviðnám má einnig skrifa þannig:
þar sem raunhlutinn er er raunviðnám og þverhlutinn launviðnám. Fasamunurinn stýrist þannig í raun af launviðnáminu, sem er núll þegar um jafnstraum er að ræða.
Álver
Álver eru verksmiðjur þar sem rafgreining áls fer fram. Rafgreiningin fer fram í kerskálum, í fjölda kerja sem gerð eru úr kolefnum og eru með stálhúð. Á botninn safnast heitt, fljótandi, ál sem er tappað af með reglulegu millibili. Álið má alls ekki kólna og harðna þar því viðgerð á kerjunum er kostnaðarsöm.
Volkhov (á)
thumb|right|250px|Volkhov Volkhov er á í Rússlandi. Hún er 224 kílómetrar á lengd.
Johan Christhop Sabinsky
Johan Christoph Sabinsky (oft nefndur Jóhann Sabinsky í íslenskum heimildum) var þýskur múrarameistari sem vann að byggingu Hóladómkirkju. Framkvæmdir hófust 1757 og kirkjan átti að heita fullgerð haustið 1763.
Sabinsky eignaðist barn með íslenskri vinnukonu. Barnið lést aðeins nokkra daga gamalt og var múrað inn í vegg í anddyri kirkjunnar og má þar sjá minningartöflu Sabinskys um dóttur sína.
Amyda
Amyda eru skjaldbökur.
Samstarfsverkefni opinberra aðila og einkaaðila
thumb|right|Samstarf um rekstur innviða neðanjarðarlestarkerfisins í London frá 2003 fór illa þar sem mikill kostnaður féll á skattgreiðendur eftir gjaldþrot félagsins sem var stofnað um reksturinn og enduryfirtöku opinbera fyrirtækisins [[Transport for London árið 2007.]] Samstarfsverkefni opinberra aðila og einkaaðila (enska: Public-private partnership, PPP eða P3) er verkefni þar sem ríki eða sveitarfélag gera samning við einkafyrirtæki um samstarf. Einkum á þetta við þar sem um er að ræða uppbyggingu innviða. Einkaaðilinn tekur þá á sig stóran hluta áhættunnar vegna fjárhagslegrar afkomu verkefnisins, tækniþróunar og framkvæmda og fær á móti tækifæri til að endurheimta kostnaðinn í afmarkaðan tíma með einkaleyfi á sölu, leigu eða innheimtu notendagjalda. Stundum veitir hið opinbera styrki eða flytur eignir til einkaaðilans til að draga úr áhættu hans eða gengst í ábyrgð fyrir lánum vegna verkefnisins. Oft eru stofnuð félög með sérstakan tilgang utan um slík verkefni með þátttöku fjármögnunaraðila, eins og banka.
Vinsældir slíkra samstarfsverkefna má rekja til takmarkana á skuldsetningu hins opinbera í upphafi 10. áratugar 20. aldar. Þau hafa verið gagnrýnd fyrir að draga úr gagnsæi í ríkisrekstri, fyrir að skapa hærri heildarkostnað fyrir skattgreiðendur þar sem krafa einkafyrirtækja um ávöxtun fjárfestingar er hærri en ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa og fyrir að vera í reynd einkavæðing þar sem tímamörk einkaleyfisins eru ekki virt heldur framlengd aftur og aftur.
Helsingjabotn
thumb|Kort af [[Eystrasaltshafinu, Helsingjabotn er í efri hægri horninu.]] Helsingjabotn nefnist nyrsti hluti Eystrasalts. Það er hafsvæðið á milli austurstrandar Svíþjóðar og vesturstrandar Finnlands. Við syðri endann liggja Álandseyjar.
Apókrýf rit
Apókrýf rit eru rit af óvissum uppruna, eða rit sem eru ekki að fullu viðurkennd eða löggilt af kirkjunni. Þau nefndust áður fyrr stundum ýkjuguðspjöll á íslensku, en hafa einnig verið kallaðar launbækur. Apokrýfur (einnig Apókrýfar bækur eða Apókrýfískar bækur biblíunnar) eru utanbiblíurit; það er að segja rit sem standa nærri viðurkenndum bókum Biblíunnar en eru ekki tekin í tölu þeirra. Forngríska lýsingarorðið ἀπόκρυφος (apokryfos) þýðir í raun „það sem dulið er.“ Í annan stað er stundum talað um apókrýf rit, þegar átt er við rit sem standa einhverju ritsafni nærri að efni og formi, en eru af einhverjum ástæðum ekki tekin með.
Dæmi um apókrýf rit
Í kristnum bókmenntum eru einkum þrír flokkar af apókrýfum ritum: Til viðbótar má nefna ritaflokk sem kallast:
Þegar gerður er skýr greinarmunur á viðurkenndum (kanónískum) og apókrýfum ritum, þá felur það í sér að hin fyrrnefndu séu viðurkennd eða löggilt sem leiðsögn í trúarlegum efnum. Það er þó engin trygging fyrir því að þau hafi sögulegt heimildargildi, né heldur að apókrýf rit hafi ekkert heimildargildi.
Apókrýf rit Biblíunnar eru fjöldamörg, og hefur þeim fjölgað á síðustu áratugum, t.d. þegar Dauðahafshandritin fundust 1947–1956, og þegar Nag Hammadí handritin fundust í Egyptalandi árið 1945.
Utan við skiptinguna í viðurkennd (kanónísk) og apókrýf rit, eru t.d. rit eins og Mormónsbók, sem er 19. aldar rit.
Apókrýfar bækur Gamla testamentisins
Þessar bækur voru ekki hebresku biblíunni, en voru teknar með í grískri biblíuþýðingu sjötíumenninganna, Septuaginta (LXX) og eru þess vegna í Vúlgötu, latneskri þýðingu Bíblíunnar.
Útgáfur
Apókrýfar bækur Gamla testamentisins voru í íslenskum útgáfum Biblíunnar frá 1584 til 1859 (nema 1813), en síðan voru þær felldar niður, af því að Hið breska og erlenda biblíufélag styrkti ekki biblíuútgáfur þar sem Apókrýfu bækurnar voru birtar.
Árið 1931 komu Apokrýfar bækur Gamla-Testamentisins út í nýrri þýðingu og sérstakri útgáfu á vegum Hins íslenska biblíufélags.
Árið 1994 komu Apókrýfu bækurnar enn út í nýrri þýðingu. Þýðandi þeirra var Árni Bergur Sigurbjörnsson í samvinnu við Jón Sveinbjörnsson og Guðrúnu Kvaran. Þær voru svo endurskoðaðar og teknar upp í Biblíuna 2007.
The New York Times
thumb|right|Forsíða The New York Times frá 29. ágúst 1914. The New York Times er dagblað gefið út í New York-borg í Bandaríkjunum og dreift um allan heim. Blaðið er í eigu The New York Times Company sem gefur út fimmtán önnur dagblöð, þar á meðal International Herald Tribune og The Boston Globe. Blaðið er stærsta borgarblað Bandaríkjanna. Það var stofnað 18. september 1851 og hét þá New-York Daily Times en skipti yfir í núverandi nafn sex árum síðar.
Eir
thumb|Eirgræna á [[Frelsisstyttan|Frelsisstyttunni.]]
Eir getur átt við eftirfarandi:
Grænlendinga þáttur
Grænlendinga þáttur er stutt saga sem segir frá vígi Einars Sokkasonar frá Brattahlíð á Össuri nokkrum en líka viðleitni þeirra Grænlendinga að hafa ekki land sitt biskupslaust. ‚Sokki‘ faðir Einars, leitast eftir sáttum á þingi en Símon frændi Össurar telur bæturnar fálegar og fer svo að Einar og Símon myrða hvor annan þar á þinginu.
Lágafellsskóli
Skólastjóri Lágafellsskóla er Lísa Greipsson.
Harrý og Heimir
Harrý og Heimir er útvarpsleikrit sem var flutt á útvarpstöðinni Bylgjunni frá 1988 til 1993. Höfundar voru Karl Ágúst Úlfsson, Sigurður Sigurjónsson og Örn Árnason, sem einnig léku öll hlutverkin í þáttunum. Þetta eru gamanþættir byggðir á klassískum harðsoðnum einkaspæjarasögum frá fyrri hluta 20. aldar. Þættirnir voru fluttir á milli 10 og 11 á morgnana, endurfluttir á milli 16 og 17 síðdegis og svo voru allir þættir vikurnar endurfluttir á laugardögum.
Þáttaraðirnar um einkaspæjarann Harrý Rögnvalds og hinn hundtrygga aðstoðarmann hans, Heimi Schnitzel, urðu tvær; ein ellefu þátta (24-30 mín) 1988 til 1989 og einn fjörutíu þátta (7 mín) árið 1993. Fyrri þáttaröðin var að mestu sjálfstæðar sögur, en tveir af þáttunum voru framhaldssaga þar sem þeir bjarga veðurathugunarmanninum Sigtryggi Klein á veðurathugunarstöð á fjallinu Regingnípu frá illmenninu Finnboga sem hyggst flytja fjöll af hálendi Íslands til Danmerkur. Seinni þáttaröðin er ein framhaldssaga sem gerist í Transylvaníu, þar sem illmennið Frank N. Steingrímsson leitar að heila til að nota í sköpunarverk sitt, Rúrik, og endar á að taka heilann úr Heimi. Díana Klein kemur fyrir í báðum þáttaröðum: Í þeirri fyrri leitar hún að föður sínum og í þeirri síðari að eiginmanni sínum. Í báðum þáttaröðum er sögumaður sem Örn Árnason leikur.
Báðar þáttaraðirnar hafa komið út á geisladiskum hjá Senu, sú fyrri undir titlinum Harrý og Heimir: Með öðrum morðum, en síðari útgáfan heitir Harrý og Heimir: Morð fyrir tvo.
Spaugstofan
Harrý og Heimir birtust reglulega í sjónvarpsþáttum Spaugstofunnar. Tvö atriði voru sýnd árið 1996 og eitt árið 2003. Páskaþáttur Spaugstofunnar 1998 snerist um það að Harrý og Heimir voru að leita að ræningja sem hafði stolið páskaþætti Spaugstofunnar. Karl og Sigurður léku Harrý og Heimi, Örn sögumann og Randver og Pálmi léku gesti sem komu á spæjarastofuna.
Leikrit og kvikmynd
Árið 2009 frumsýndi Borgarleikhúsið leikritið Harrý og Heimir: Með öðrum morðum eftir Karl Ágúst, Örn og Sigurð sem léku jafnframt aðalhlutverkin, en leikritið er unnið upp úr seinni, fjörutíu þátta útvarpsleikritsseríunni. Höfundarnir þrír voru jafnframt leikstjórar sýningarinnar, en Kristín Eysteinsdóttir aðstoðaði við uppsetninguna. Leikmynd og búningar voru eftir Snorra Frey Hilmarsson. Skömmu fyrir frumsýningu var hljóðmynd leikritsins stolið. Sýningin gekk í tvö leikár og var sýnd bæði í Reykjavík og á Akureyri. Sjónvarpsupptaka af sýningunni hefur verið sýnd á Stöð 2 og einnig gefin út á DVD.
Sumarið 2013 var tekin upp kvikmyndin Harrý og Heimir: Morð eru til alls fyrst og var hún frumsýnd um páskana 2014. Hún er byggð á framhaldssögunni úr fyrstu þáttaröð um veðurathugunarmanninn Sigtrygg á Regingnípu. Svandís Dóra Einarsdóttir fór með hlutverk Díönu Klein og Þröstur Leó Gunnarsson lék Sigtrygg. Í myndinni hét illmennið Símon (leikinn af Stefáni Karli, Ingvari E. og Þórhalli Sigurðssyni). Fjallaleiðsögumaðurinn Ísleifur var leikinn af Ólafi Darra.
Arnarnesgöng
Arnarnesgöng eru tvíbreið 30 metra löng göng á milli Ísafjarðar og Súðavíkur í gegnum Arnarneshamar / Arnardalshamar. Þau eru fyrstu jarðgöngin á íslandi.
Göngin eru hluti af Súðavíkurvegi og vegaframkvæmdir við hann hófust við Kirkjubólshlíð. Sumarið 1945 var reist brú yfir Arnardalsá og vegur lagður um Súðavíkurhlíð að Arnardalshamar haustið 1946. Byrjað var að sprengja í gegnum Arnardalshamar 1947. Við framkvæmdir á göngunum var vegagerðin gagnrýnd fyrir seinagang og sóun á ríkisfé í súðavíkurveg í stað þess að fara yfir Arnardalsháls.
Hinrik sæfari
Infante Dom Henrique de Avis, hertogi af Viseu (4. mars 1394 – 13. nóvember 1460), betur þekktur undir nafninu Hinrik sæfari (portúgalska: Infante Dom Henrique, o Navegador), var portúgalskur prins sem lék lykilhlutverk í landafundum Portúgala á upphafsárum landafundatímabilsins á fimmtándu öld.
Sveitarfélagið Vogar
Sveitarfélagið Vogar (áður Vatnsleysustrandarhreppur) er sveitarfélag á norðanverðum Reykjanesskaga. Vogar eru fámennasta sveitarfélagið á Suðurnesjum með tæplega 1400 íbúa (2023). Flestir íbúar sækja vinnu annars staðar, t.d til Reykjavíkur eða Keflavíkur, en áður byggðist atvinnulífið að mestu á sjósókn. Sveitarfélagið nær yfir bæinn Voga og Vatnsleysuströnd og út á hálft Hvassahraun. Sveitarfélagið nær líka yfir Þráinsskjaldarhraun sunnan Reykjanesbrautar. Víkin sem þorpið stendur í heitir Vogavík en þorpið hét áður Kvíguvogar og Vogastapi sunnan þorpsins hét Kvíguvogabjörg. Í Stakksfirði undan Vogastapa eru góð fiskimið, sem voru kölluð „Gullkistan“. Vogar eru í 14 km fjarlægð frá Reykjanesbæ og 25 km fjarlægð frá Hafnarfirði. Meirihluti íbúa býr í bænum Vogum, en um 100 manns í dreifbýli.
Staðhættir Voga eru þeir að byggðin er á mjórri ræmu meðfram ströndinni, þó ekki samfelld. Nokkrir bændur voru nokkuð á undan sinni samtíð og urðu brautryðjendur á ýmsan hátt. Bóndi nokkur í Vogum keypti hafskip, sendi það til Spánar með fisk og keypti útgerðarvörur í staðinn. Þá var annar bóndi á Vatnsleysuströnd sem kom fyrstur manna fram með þá hugmynd að friða Faxaflóa fyrir erlendum fiskveiðiskipum.
Strax á landnámsöld kemur staðurinn við sögu. Jörðin Stóru-Vogar var höfuðból um aldir og fylgdu því mörg smábýli. Á öldum áður var hálfkirkja í Vogum en sóknarkirkja sveitarinnar er á Kálfatjörn á Vatnsleysuströnd.
Hinrik sæfari
Æviágrip
Hinrik hafði mikinn áhuga á sjóferðum og á því að finna siglingaleið frá Evrópu til Indlands, sem hann taldi réttilega að væri að finna sunnan við Afríku. Sem landstjóri Algarve, syðsta héraðs Portúgals, lét Hinrik stofna siglingafræðistofnun og skóla. Skólar Hinriks voru reistir á Vincenthöfða, þar sem Íberíumenn í heiðni höfðu talið að guðirnir söfnuðust saman á kvöldin til að fylgjast með sólinni setjast.
Sveitarfélagið Vogar
Margir fallegir staðir eru í nágrenni Voga svo sem Kálfatjarnarkirkja, Staðarborg, Vogastapi og Vogatjörn.
Hinrik sæfari
Æviágrip
Hinrik lét jafnframt reisa skipasmíðastöð og sendi nýþjálfaða sjómenn úr skólum sínum út á Atlantshaf til að leita nýrra landa og kanna strendur Afríku. Framtak Hinriks bar árangur árið 1418 þegar menn hans fundu Madeiraeyjar og námu þar land fyrir Portúgal. Lengst af áttu leiðangrar Hinriks erfitt framdráttar vegna hjátrúar Portúgala og ótta við að leggja í langferðir suður eftir ströndum Afríku. Ferðir hans komust á nokkuð skrið eftir að hann sendi landkönnuðinn Gil Eanes árið 1433 til að sigla suður fyrir Bojadorhöfða í Marokkó. Í fyrstu tilraun sinni mistókst Eanes að komast suður fyrir höfðann, en þess í stað hraktist skip hans í vesturátt, þar sem hann kom til Kanaríeyja. Í seinni tilraun sinni tókst Eanes að sigla suður fyrir Bojadorhöfða og kom með plöntur frá Afríku til Hinriks sem vitnisburð um för sína. Með för Eanes þótti sannað að óhætt væri að sigla sunnar en áður hafði verið gert eftir ströndum Afríku með þeirri siglingatækni sem þá var fyrir hendi.
Á næstu árum sigldu Portúgalar lengra en áður og komu meðal annars til Senegal og Grænhöfðaeyja. Hinrik lést árið 1460, rúmum fjörutíu árum eftir fund Madeiraeyja. Störf hans höfðu þá hrundið af stað landafundatímabili Portúgala og áttu eftir að leggja grunnin að hinu mikla verslunarveldi Portúgala sem reis á 15. og 16. öld. Árið 1488 tókst landkönnuðinum Bartolomeu Dias að sigla að suðurodda Afríku og árið 1497 tókst Vasco da Gama að finna siglingaleið til Indlands suður um Afríku líkt og Hinrik hafði séð fyrir sér.
Viðurnefni Hinriks
Hinrik var ekki kallaður „sæfari“ á meðan hann lifði og þetta viðurnefni festist ekki við hann fyrr en þremur öldum eftir dauða hans. Það voru tveir þýskir sagnfræðingar sem gáfu honum þetta nafn á 19. öld: Þeir Heinrich Schaefer og Gustave de Veer. Síðar náði viðurnefnið útbreiðslu þegar tveir breskir höfundar notuðu það í titlum á ævisögum sínum um prinsinn: Henry Major árið 1868 og Raymond Beazley árið 1895. Enn í dag er óalgengt að Hinrik sé kallaður „sæfari“ á portúgölsku og hann er jafnan þekktur undir nafninu „Infante D. Henrique“.
Kynferðistvíbreytni
thumb|right|Steggur (fremri) og blika andartegundar sem nefnd er einu nafni [[stokkönd.]] Kynferðistvíbreytni (eða kynferðistvímyndun og stundum kallað eingöngu tvíbreytni eða tvímyndun) er það þegar gagnstæð kyn sömu tegundar eru frábrugðin að stærð og/eða útliti. Gott dæmi um kynferðistvíbreytni tegundar er stokköndin, en blákollurinn (stokkandarsteggurinn) er mjög frábrugðin kollunni.
Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn
Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn, einnig kallaður sáttmáli Sovétmanna og nasista eða griðasáttmáli Þjóðverja og Sovétmanna  var griðasáttmáli milli Þýskalands nasismans og Sovétríkjanna sem undirritaður var í Moskvu þann 23. ágúst 1939 af utanríkisráðherrum ríkjanna, Joachim von Ribbentrop og Vjatsjeslav Molotov. Næsta ár undirrituðu ríkin einnig verslunarsamning.
Baku Crystal Hall
Baku Crystal Hall er leikvangur í Bakú Aserbaídsjan sem hýsti Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012.
Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn
Í sáttmálanum var samið um áhrifasvæði veldanna tveggja og grunnur lagður að sameiginlegri innrás þeirra í Pólland. Samningurinn var í gildi í nærri tvö ár, þar til Þýskalandsstjórn Adolfs Hitler batt enda á hann með því að ráðast inn á yfirráðasvæði Sovétríkjanna í Austur-Póllandi þann 22. júní 1941.
Sáttmálinn mælti fyrir um að hvorugt ríkið skyldi lýsa stríði á hendur hinu né ganga í bandalag við óvini hins. Auk kaflanna um frið milli ríkjanna var leynilegur viðauki í sáttmálanum þar sem Póllandi, Litháen, Lettlandi, Eistlandi, Finnlandi og Rúmeníu var skipt í þýsk og sovésk „áhrifasvæði“ í aðdraganda „landfræðilegrar og stjórnmálalegrar endurskipulagningar“ þessara landa. Þjóðverjar réðust inn í Pólland þann 1. september 1939. Jósef Stalín leiðtogi Sovétríkjanna fyrirskipaði eigin innrás í Pólland þann 17. september, einum degi eftir að hafa samið um vopnahlé við Japani í Khalkhin Gol. Í nóvember innlimuðu Sovétríkin hluta af Karelíu og Salla frá Finnlandi í Vetrarstríðinu og síðan hluta af Eistlandi, Lettlandi, Litháen og Rúmeníu. Sovétmenn notuðu áhyggjur af hvítrússneskum og úkraínskum minnihlutahópum sem tylliástæðu fyrir innrásunum. Innrás Stalíns í Búkóvíu í Rúmeníu fór gegn ákvæðum sáttmálans þar sem svæðið var fyrir utan áhrifasvæði Sovétmanna eins og það var tilgreint í sáttmálanum.
Pólsku löndin sem Sovétmenn innlimuðu urðu áfram hluti af Sovétríkjunum eftir lok seinni heimsstyrjaldarinnar. Nýju landamærin voru dregin eftir Curzon-línunni. Aðeins svæðið í kring um Białystok og hluti af Galisíu var afhent Pólverjum handan við þá línu. Af landsvæðunum sem Sovétmenn hertóku eru svæði í Finnlandi (Karelía, Petsamo), Eistlandi (Ingría og Petseri) og Lettlandi (Abrene) enn hluti af Rússlandi.