cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franklin Pierce
Sorgleg forsetatíð
Aðeins tveimur mánuðum fyrir vígsluræðu Pierce í Mars lést sonur hans í lestarslysi sem Pierce og eiginkona hans urðu vitni að. Eiginkona Pierce var ekki viðstödd við vígsluathöfnina og engin veisla var haldin að henni lokinni. Pierce veitti stjórn landsins fremur litla athygli og varð harðlega gagnrýndur af þeim sem vildu afnema þrælahald fyrir að setja öfgasinnaða Demókrata í ráðherrastöður. Einnig voru miðjusinnaðir Demókratar ósáttir við það. Varaforseti Pierce, William Rufus King lést úr berklum fljótlega eftir að Pierce tók við embætti. Þegar Kansas var viðurkennt sem fylki á forsetatíð Pierce var stofnað hófust deilur um hvort að þrælahald ætti að vera löglegt þar eða ekki. Pierce tók ekki afstöðu í málinu og sagði að íbúar fylkisins ættu sjálfir að ákveða þetta. Íbúar Kansas fóru því að kjósa um þetta mál. Stuðningsmenn þrælahalds frá suðurríkjunum streymdu inn til þess að taka þátt í kosningunum (enda ómögulegt á tímum án persónuskilríkja að sannreyna hvar fólk bjó). Norðurríkjamenn svöruðu með því að halda sjálfir til Kansas, og innan skamms var fylkið uppfullt af helstu baráttumönnum fyrir og gegn þrælahaldi. Þegar kjörtímabili Pierce lauk logaði Kansas í deilum og fjölmörg morð höfðu orðið út af slagsmálum og átökum milli þrælasinna og andþrælasinna. Þrælasinnar neituðu að viðurkenna stjórnvöld Kansas og stofnuðu sín eigin. Andþrælasinnar svöruðu tilbaka með stofnun sinna eigin stjórnvalda. Kansas var orðið smækkuð útgáfa af Bandaríkjunum í borgarastyrjöldinni.
Dóri Jónsson
Páll Theodór Sveinsson, þekktur sem Dóri Jónsson, (9. nóvember 1901 – 11. febrúar 1962) var íslenskur rithöfundur, sem skrifaði nokkrar bækur ætlaðar börnum og unglingum.
Páll Theodór Sveinsson fæddist 9. nóvember árið 1901 á Kirkjubóli í Önundarfirði. Hann lauk kennaraprófi 1929 og varð sama ár kennari við Barnaskóla Hafnarfjarðar, síðar Lækjarskóla. Hann var yfirkennari við skólann frá árinu 1955. Hann skrifaði nokkrar sögur ætlaðar börnum og unglingum og kaus að gefa þær út undir höfundarnafninu „Dóri Jónsson“. Þekktust bóka hans er líklegast Hafið hugann dregur sem kom út árið 1954.
Páll var kvæntur Þórunni Helgadóttur frá Melshúsum í Hafnarfirði (17. september 1903 – 3. ágúst 1965).
Helstu ritverk
Páll samdi fjórar frumsamdar barna- og unglingabækur auk ýmissa greina og sagna í blöðum.
Skáldsögur (barna- og unglingabækur)
Þýddar sögur (barnabækur)
Melanotaenia sneideri
Melanotaenia sneideri er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Úkraínska karlalandsliðið í knattspyrnu
Úkraínska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Úkraínu í knattspyrnu. Liðið hefur einungis tekið þátt á einu heimsmeistaramóti og þrem evrópumótum. Þjálfari þeirra er gamla brýnið Andriy Shevchenko.
1480
thumb|right|Umsátrið um [[Ródos.]] Árið 1480 (MCDLXXX í rómverskum tölum)
Ísland
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Heimaslóð
Heimaslóð er íslenskt alfræðirit á netinu sem fjallar einungis um Vestmannaeyjar.
Hjálmveig
Hjálmveig er íslenskt kvenmannsnafn.
Hallgeir
Hallgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Ökupróf
Ökupróf er próf sem notað er til að prófa í hæfni einhvers að keyra vélknúið ökutæki. Ökupróf eru ólík í mismunandi löndum en oft þarf að ná prófinu áður en manni er gefið ökuskírteini. Í flestum löndum samstendur ökupróf af tveimur hlutum: bóklegt próf og verklegt próf. Á Íslandi þarf að taka bóklega prófið fyrst. Það skiptist í tvo hluta sem hafa 15 spurningar hvor um sig. Til þess að ná prófinu þarf að hafa í mesta lagi 7 röng og ósvöruð svör. Í verklegu prófi er akstursmat og lagt mat á þekkingu ökumanns á búnaði bílsins.
Skjaddi
Skjaddi (fræðiheiti Alosa sapidissima) er fiskur af síldaætt. Hann lifir í sjó en gengur í ferskvatn til að hrygna. Skjaddi er algengur meðfram Atlantshafströnd Norður-Ameríku. Hann er vinsæll sportfiskur og er veiddur á flugu og spún en einnig á skjaddapílu.
Hansína Ásta Björgvinsdóttir
Hansína Ásta Björgvinsdóttir (fædd 18. janúar 1946 á Eyrarbakka) var bæjarstjóri Kópavogs frá 2004 til 2005, hún tók við embættinu við fráfall Sigurðar Geirdal.
Hansína var bæjarfulltrúi Framsóknarflokksins í bæjarstjórn Kópavogs 1998-2006 og var formaður bæjarráðs Kópavogs 2005-2006.
Splash (kæna)
thumb|right|Splash-kænur í keppni árið 2007. Splash er 3,6 metra löng einmenningskæna hönnuð af hollenska skútuhönnuðinum Jac de Ridder árið 1986. Hún var hugsuð sem framhald fyrir siglingamenn sem vaxnir væru upp úr Optimistum. Hún er smíðuð úr glertrefjum og vegur 55 kg.
Pastúnar
thumb|Pastúar í suður-Afganistan. thumb|Kort sem sýnir hvar pastú er talað. Pastúnar, sögulega kallaðir Afganir, eru þjóðernishópur sem eru í mið- og suður-Asíu. Þeir tala pastú sem er íranskt mál. Fjöldi Pastúna er um 63 milljónir og eru þeir fjölmennastir í suður-Afganistan og norðvestur-Pakistan. Þeir telja 48% af þjóðernisbrotum Afganistan og eru stærsta þjóðarbrotið. Í Pakistan eru þeir það næststærsta með 15-18%. Til eru nálægt 400 ættbálkar innan Pastúna.
Steindór Hjörleifsson
Steindór Hjörleifsson (f. 22. júlí 1926, d. 13. september 2012) var íslenskur leikari og handritshöfundur. Steindór lék mest fyrir Leikfélag Reykjavíkur og var lengi formaður þess. Hann fékk riddarakross Hinnar íslensku Fálkaorðu 1993 fyrir störf að leiklist.
James Buchanan
thumb|James Buchanan James Buchanan (23. apríl 1791 – 1. júní 1868) var 15. forseti Bandaríkjanna og þjónaði því embætti frá 1857 til 1861. Hann er eini forsetinn sem komið hefur frá Pennsylvanía og eini forsetinn sem ekki hefur kvænst.
1237
thumb|right|[[Konráð 4. Þýskalandskonungur.]] Árið 1237 (MCCXXXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Flataskóli
Flataskóli, áður nefndur Barnaskóli Garðahrepps, er grunnskóli í Garðabæ.
Standliður
250px|thumb|Standliður
Standliður (epistropheus) er bein í hrygg manns.
Bæjarstaðaskógur
thumb|Skógurinn séður frá Vestragili.
Bæjarstaðaskógur er birkiskógur í Morsárdal, vestan við Skaftafell í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Skógurinn er í vesturhlíð dalsins og snýr móti suðaustri. Hann var girtur af árið 1935, alls 22 ha, sem voru að hálfu vaxnir skógi. Uppblástur og beit hafði farið illa með skóginn. Skógræktarfélag Íslands sá um framkvæmdir en frjáls samskot stóðu undir kostnaði. Bæjarstaðarskógur er talinn einhver þróttmesti birkiskógur hérlendis með allt að 12 m háum trjám, sem eru beinvaxnari en gerist yfirleitt með íslenskt birki. Þar er einnig eitthvað af reynitrjám.
Bæjarstaðaskógur er talinn vera svo nefndur því hugsanlega var bær þar sem hét Jökulfell eins og getið er í máldögum frá 14. öld. Rústir bæjarins ku hafa sést allt til aldamóta 1700.
Gönguleið er að skóginum og hefst hún í Skaftafelli.
Lyon
thumb|right|Þökin í Lyon Lyon (framburður: /ljɔ̃/) er borg í austanverðu Frakklandi og önnur stærsta borg landsins. Íbúar voru 523.000 árið 2019.
Lyon er höfuðstaður héraðsins Auvergne-Rhône-Alpes. Borgin var stofnuð af Rómverjum árið 43 f.Kr. og hét Lugdunum. Hún var staðsett við upphaf þeirra vega sem Rómverjar lögðu um Gallíu. Síðar varð hún höfuðborg ríkis Búrgunda frá 5. öld til 7. aldar.
Hallgils
Hallgils er íslenskt karlmannsnafn.
Eric Voegelin
Eric Voegelin (3. apríl 1901 – 9. júní 1985) var þýskur hagfræðingur og félagsvísindamaður.
Alfaamýlasi
thumb|right|Alfaamýlasi (mjölvakljúfur) í munnvatni Alfaamýlasi er ensím (amýlasi) sem rýfur alfatengi í stórum fjölsykrum eins og sterkju og glýkógenum og brýtur þær niður í maltósa og dextrín. Alfaamýlasi er algengasti amýlasinn í mönnum og dýrum. Hann finnst í fræjum með orkuforða í formi sterkju og myndast líka í nokkrum tegundum sveppa.
Ylfa
Ylfa er íslenskt kvenmannsnafn.
Alva Myrdal
Alva Myrdal (31. janúar 1902 – 1. febrúar 1986) var sænskur félagsfræðingur, erindreki og stjórnmálamaður. Hún var lengi einn af foringjum alþjóðahreyfinga afvopnunarsinna. Hún var sæmd friðarverðlaunum Nóbels ásamt Alfonso García Robles árið 1982. Eiginmaður Ölvu Myrdal frá árinu 1924 var hagfræðingurinn Gunnar Myrdal, sem einnig var Nóbelsverðlaunahafi.
Æviágrip
Alva Myrdal fæddist undir nafninu Alva Reimer í Uppsölum þann 31. janúar árið 1902. Hún lauk stúdentsprófi utanskóla í Stokkhólmi og útskrifaðist með kandidatsgráðu í norrænum málum, bókmenntasögu og trúarbragðasögu úr Stokkhólmsháskóla tveimur árum síðar. Hún lauk síðan bakkalársprófi í uppeldisfræði, huglægri heimspeki og geðlækningafræði. Jafnframt lauk hún námskeiði í réttarlæknisfræði og vann um hríð sem aðstoðarmaður kennara í þeirri grein.
Alva kynntist Gunnari Myrdal þegar hún var sautján ára og giftist honum árið 1924. Námsárið 1929 til 1930 fengu Alva og Gunnar bæði styrk til náms í Bandaríkjunum. Þar kynntust þau afleiðingum kreppunnar miklu af eigin raun og það stuðlaði að því að þau gerðust bæði sósíalistar. Árið 1932 gengu hjónin bæði í sænska Jafnaðarmannaflokkinn.
Árið 1934 gáfu Gunnar og Alva út bókina Fólksfjölgunarkreppan (sænska: Kris i befolkningsfrågan) þar sem þau færðu rök fyrir því að í Svíþjóð fæddust of fá börn vegna þess að barnafjölskyldur skorti félagslegt öryggi. Í bókinni stungu þau, úr frá sérfræðisviði Ölvu sem félagssálfræðings og Gunnars sem þjóðhagfræðings, upp á víðamiklum endurbótum og lýstu yfir jákvæðum viðhorfum til aðflutnings útlendinga til Svíþjóðar. Bókin vakti mikla athygli Svía og féll vel í kramið hjá nýstofnaðri ríkisstjórn Per Albin Hansson, sem vann að hugsjónum um sænska „alþýðuheimilið“ og norræna velferðarkerfið. Margar af tillögum Myrdalshjónanna, meðal annars um ókeypis máltíðir í skólamötuneytum, fjárstyrki til barnafjölskyldna, kynfræðslu í skólum og afléttingu á banni við auglýsingum á getnaðarvörnum, voru framkvæmdar á næstu árum.
Alva og Gunnar sneru aftur til Bandaríkjanna eftir útgáfu bókarinnar og kynntu sér skólamál þar í landi. Þegar þau sneru aftur til Svíþjóðar eftir tvö ár gáfu þau út bókina Samband við Ameríku og kynntu þar hugmyndir um þróun skólakerfis að bandarískri fyrirmynd. Í og eftir seinni heimsstyrjöldina vann Alva í sænskum stjórnmálum og var einnig rektor fyrstu félagsfræðistofnunarinnar sem stofnuð var í Stokkhólmi.
Árið 1956 gaf Alva út bókina Tvö hlutverk kvenna ásamt enska félagsfræðingnum Violu Klein. Í bókinni héldu þær því fram að líf kvenna skiptust í þrenn tímabil: Menntunartíma, barnagæslutíma og ár eftir fertugt þegar börnin hefðu náð fullorðinsaldri. Í bókinni færðu þær rök fyrir því að það væri sóun á vinnukrafti að halda konum heima eftir fertugt og mæltu með því að konur á miðjum aldri fengju aukið aðgengi að atvinnulífinu.
Frá árinu 1962 var Alva samningamaður við afvopnunarviðræður stórveldanna sem fóru fram í Genf. Á sama tíma var sat hún á sænska þinginu og var frá 1966 afvopnunarmálaráðherra og kirkjumálaráðherra í sænsku ríkisstjórninni. Árið 1976 gaf Alva út bókina Afvopnunarspilið þar sem hún lýsti slæmri reynslu sinni af tólf ára afvopnunarviðræðum í Genf.
The Cardigans
The Cardigans er sænsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1992 í Jönköping. Söngvarinn Nina Persson hefur einnig eigin verkefni sem kallast A Camp, og Magnus Sveningsson hafa haft eigin verkefni sem kallast Righteous Boy. Peter Svensson hafa haft samvinnu við Joakim Berg frá Kent og þau kölluðu sig Paus.
Tower Hamlets (borgarhluti)
thumb|200px|Tower Hamlets á [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðinu.]]
Oh Laura
Oh Laura er sænsk hljómsveit.
Josef Fritzl
Josef Fritzl (f. 9. apríl 1935) er austurískur verkfræðingur. Hann komst í heimsfréttirnar þegar komst upp að hann hafði árum saman haldið dóttur sinni fanginni í kjallara húss sins og misnotað hana kynferðislega, nauðgað henni og beitt hana ofbeldi. Hann gat henni 7 börn (sem urðu þá bæði börn og barnabörn hans).
Josef var einnig kærður og dæmdur fyrir nauðga 24 ára konu, árið 1967.
Skandinavíska
Skandinavíska er almennt heiti notað á Íslandi sem kallast blöndun dönsku, norsku og sænsku. Skandinavíska er ekki tungumál í raun, heldur blöndun skandinavísku málanna sem fólk frá Skandinavíu getur skilið. Skandinavíska er oft notuð svo að það þurfi ekki að þýða texta úr íslensku yfir á hvert skandinavískt tungumál.
Musto Performance Skiff
thumb|right|Musto Skiff á undanhaldi Musto Performance Skiff er 4,55 metra löng, mjög hraðskreið flatbotna einmenningskæna. Hún er með vængi, masturstaug og bugspjót fyrir gennaker. Hún var hönnuð árið 1999 af Joachim Harpprecht fyrir prófanir fyrir nýja ólympíukænu árið 2000 þar sem hún vann allar keppnirnar.
Laufásvegur
Laufásvegur er gata í miðbæ Reykjavíkur og liggur samsíða Smáragötu og Fjólugötu til vesturs og Bergstaðastræti til austurs og klofnar svo í Þingholtsstræti við hringtorg hjá Breska og Þýska sendiráðinu, og endar þar sem Bókhlöðustígur kemur niður úr Þingholtsstræti.
Musto Performance Skiff
Musto Skiff nær meira en 20 hnúta hraða og er þannig einn af hraðskreiðustu einmenningsseglbátum sem til eru.
Ammóníumnítrat
Ammóníumnítrat er salt úr ammóníaki og saltpéturssýru, með efnaformúluna NH4NO3. Efnið er uppistaðan í áburðinum Kjarna. Efnið er eld- og sprenigfimt og flokkast sums staðar sem „sprengiefni“.
Ríða feitum hesti
Ríða feitum hesti er þriðja hljómplata Hvanndalsbræðra gefin út árið 2006.
Hernán Cortés
Ferðir Francisco Hernández de Córdoba og Juan de Grijalva til Júkatanskaga sannfærðu Cortés um að þar væri gnægð gulls að hafa, svo hann seldi eignir sínar fyrir skip og vistir til að leggja í leiðangur til meginlandsins. 1519 lagði hann upp frá Kúbu í óþökk landstjórans Diego Velázquez de Cuéllar með ellefu skip, 500 menn og fimmtán hesta. Þegar hann kom til Júkatan stofnaði hann staðinn Veracruz og lýsti landið eign Karls 1. Spánarkonungs. Brátt komu til hans sendimenn frá Montesúma II, keisara Asteka í borginni Tenochtitlán, með gjafir og gull sem þeir vonuðu að myndi halda Spánverjunum burtu, en hafði þveröfug áhrif.
Cortés ákvað að reyna að byggja upp veldi í Mexíkó, í stað þess að ræna því sem hann gat og snúa aftur til Kúbu. Hann lét því sökkva öllum skipum leiðangursins, nema einum bát sem átti að halda uppi samskiptum við Spán, og hélt með menn sína inn í landið. Hópurinn kom til hinnar fljótandi borgar Asteka 8. nóvember 1519 og Montesúma bauð þá velkomna. En Cortés gerði kröfur um meira gull, og að musterum Asteka yrði breytt í helgidóma heilagrar Maríu. Hann tók Montesúma höndum sem tryggingu gegn uppreisn. Hann fékk þá boð um að Velázquez landstjóri hefði sent menn til að taka hann höndum fyrir óhlýðni. Hann hélt því með hluta liðs síns aftur til strandar og sigraði Kúbverjana.
Þegar Cortés kom aftur til Tenochtitlán komst hann að því að menn hans höfðu drepið nær alla höfðingja Asteka, og að þeir sem eftir lifðu höfðu kjörið nýjan keisara, Cuitláhuac. 1. júlí 1520 reyndi Cortés að laumast með menn sína og hesta burt frá borginni í skjóli nætur. Ráðagerðin mistókst og endaði með stórorrustu þar sem yfir 400 Spánverjar voru drepnir og Cortés sjálfur slapp naumlega.
Eftir þetta lét Cortés smíða tólf brigantínur til að setjast um borgina úr efnivið úr skipunum sem þeir höfðu sökkt við ströndina. Þegar umsátrið hófst lagðist bólusótt bæði á Spánverjana og íbúa borgarinnar. Veikin braut aftur baráttuþrek Astekanna og síðasti keisari þeirra Cuauhtémoc gafst upp fyrir Cortés 13. ágúst 1521.
Cortés var gerður að landstjóra yfir Nýja Spáni. Sem slíkur reyndi hann að halda uppi reglu og barðist gegn stofnun plantekra, þar sem hann hafði séð hvaða skaða slíkur efnahagur olli á Kúbu og Hispaníólu. Hann sneri að lokum aftur til Evrópu þar sem hann lést í Castilleja de la Cuesta í héraðinu Sevilla á Spáni, vellauðugur maður.
Austurbæjarskóli
thumb|
Hjördís
Hjördís er íslenskt kvenmannsnafn.
Austurbæjarskóli
Austurbæjarskóli er grunnskóli í miðborg Reykjavíkur. Skólinn var eitt fyrsta hús Reykjavíkur sem kynt var með hitaveitu. Skólinn var vel lengi notaður sem kjörstaður fyrir ýmsar kosningar. Í skólanum eru um 600 nemendur (yngsta-, mið- og unglingastig) og 100 starfsmenn. Hann hóf störf 1930. Núverandi Skólastjóri er Kristín Jóhannesdóttir.
thumb|Séð yfir Austurbæjarskóla úr Hallgrímskirkju
Saga skólans
Austurbæjarskóli tók til starfa haustið 1930. Áður hafði skólinn við Tjörnina, síðar nefndur Miðbæjarskólinn, verið aðalskóli bæjarins. Áratugurinn 1920 til 1930 fór í undirbúning og byggingu skólans sem reis í austanverðu Skólavörðuholti og var í fyrstu kallaður Nýi barnaskólinn. Sigurður Guðmundsson, húsameistari gerði teikningar og sá um bygginguna. Austurbæjarskóli er fyrsta húsið í Reykjavík sem hitað er upp með hitaveituvatni. Ásmundur Sveinsson, myndhöggvari gerði lágmyndir yfir báðum aðaldyrum skólans og einnig yfir dyrum á austurgöflum. Árið sem skólinn tók til starfa var ákveðið að færa skólaskylduna niður um 2 ár, börnin hæfu skólagönguna 8 ára gömul. Fyrsti skólastjórinn var Sigurður Ó. Thorlacius og 32 kennarar störfuðu við skólann. Í skólanum voru 30 almennar kennslustofur. Auk þeirra voru margar sérgreinastofur: teiknistofa, kennslueldhús, smíðastofa, sundlaug, fimleikasalur, handavinnustofa stúlkna, samkomusalur fyrir skemmtanir (jólaskemmtanir), kvikmyndasýningar og söngsalur. Einnig sérbúnar náttúrufræði- og landafræðistofur velbúnar kennslugögnum. Þetta kallaði á nýja og frjálslegri kennsluhætti. Frá upphafi voru þéringar felldar niður og ákveðið var að börnin gengu frjáls inn í skólann en skipuðu sér ekki í raðir úti í porti. Skólastjórinn sem var hámenntaður og áhugasamur brautryðjandi í fræðslumálum safnaði að sér velmenntuðum kennurum. Vinnubókagerð og samvinna nemenda var tekin upp. Mikill skortur var á námsbókum og öðru lesefni handa börnum. Margir af kennurum Austurbæjarskóla voru mikilvirkir rithöfundar sem skrifuðu fjölþætt efni handa börnum. Má þar nefna höfunda eins og Jóhannes úr Kötlum, Gunnar M. Magnúss, Ragnheiði Jónsdóttur, Vilborgu Dagbjartsdóttur og Stefán Jónsson. Einnig má nefna að fyrsti matreiðslukennari skólans var Helga Sigurðardóttir, síðar fyrsta skólastýra hússtjórnarskólans og rithöfundur. Nokkru eftir 1950 varð nemendafjöldinn mestur, 1839. Nemendur skiptust í allt að 11 deildir í hverjum árgangi. Nú eru 479 nemendur á aldrinum 6-15 ára í Austurbæjarskóla í 21 bekkjardeild. Starfsmenn eru 79. Skólinn hefur verið einsetinn frá haustinu 1996. Skólahúsnæðið ásamt lóð hafa á síðustu árum verið í gagngerri endurnýjun. Vilhjálmur Hjálmarsson, arkitekt hefur stjórnað verkinu og endurhannað þessa friðuðu byggingu og aðlagað hana að breyttum kröfum með fullri virðingu fyrir sögulegu gildi hússins. Í janúar árið 2000 var tekin í notkun 320 m2 viðbygging sunnan við skólann og er þá heildarflatarmál skólans 6.717 m2.
Stefánsdagur
Stefán Jónsson (1905-1966) var kennari í Austurbæjarskóla frá árinu 1933 til dánardægurs. Árið 1996 eða þegar 30 ár voru liðin frá láti hans var ákveðið að efna til sérstakrar dagskrár til minningar um Stefán. Þar sem fæðingardagur Stefáns er 22. desember, þegar jólafrí er, var dánardagurinn valinn til að minnast hans. Stefánsdagurinn hefur síðan verið haldinn hátíðlegur ár hvert, í maí.
Tenglar
Saga skólans
Steðji
thumb|right|Járnsmiður hamrar heitt járn á steðja. thumb|Skýringarmynd af steðja Steðji er framleiðslutæki gert úr gegnheilu stykki úr stáli eða steini og er notaður sem undirlag þar sem hlutir eru smíðaðir með því að hamra þá eða höggva til, til dæmis þegar smíðað er úr járni eða stáli.
Saga
Steðjar hafa verið notaðir frá því snemma á bronsöld við alls kyns málmsmíðar þótt tækið hafi þekkst fyrr og verið notað til að búa til hluti úr steini eða tinnu.
Fyrstu vísanir í steðja eru í fornegypskum og forngrískum heimildum. Steðjinn var þróaður áfram á miðöldum þegar járnsmiðjur urðu algengar og útbreiddar.
Baugur
Baugur getur verið eftirfarandi:
1239
thumb|right|[[Friðrik 2. keisari.]] Árið 1239 (MCCXXXIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Dáin
Vikas Swarup
Vikas Swarup er rithöfundur. Hann skrifaði bækurnar Viltu vinna milljarð (e. Q & A, kvikmynduð undir heitinu Slumdog Millionaire) og Sex grunaðir (e. Six suspects).
Hallgrímur
Hallgrímur er íslenskt karlmannsnafn.
Heiðveig af Slésvík
Heiðveig af Slésvík (d. 1374) eða Helvig var hertogadóttir frá Slésvík og drottning Danmerkur frá 1340 til dauðadags.
Hún var dóttir Eiríks 2. hertoga af Slésvík og Aðalheiðar Hinriksdóttur af Holtsetalandi-Rendsborg. Bróðir hennar var Valdimar 3., sem var konungur Danmerkur 1326-1329, þegar hann var unglingur, en var síðar lengi hertogi af Slésvík og hjálpaði Valdimar atterdag að endurreisa konungdæmið í Danmörku og verða konungur árið 1340. Sama ár giftist Valdimar konungur Heiðveigu, systur Valdimars hertoga, og fékk með henni fjórðung af Norður-Jótlandi í heimanmund.
Kristófer, sonur þeirra, dó 1363 af sárum sem hann hlaut í stríði Valdimars við Hansasambandið. Ingibjörg, dóttir þeirra, giftist Hinrik hertoga af Mecklenburg og átti með honum soninn Albrecht en dó 1370. Þá var yngsta dóttirin, Margrét, ein eftir. Hún giftist Hákoni 6. Noregskonungi og átti með honum soninn Ólaf, sem erfði dönsku krúnuna eftir afa sinn.
Espoo
100px|vinstri thumbnail|Staðsetning Espoo í [[Finnlandi]] Espoo (sænska: Esbo) er næst stærsta borg Finnlands, staðsett á suðurströnd landsins. Hún myndar höfuðborgarsvæðið ásamt Helsinki, Vantaa og Kauniainen. Flatarmál borgarinnar er 528 km², þar af land 312 km². Núverandi íbúafjöldi er um 284.000 (2019), en aðeins Helsinki telur fleiri íbúa.
Hispaníóla
thumb|right|Spænskt kort af Hispaníólu frá [[1723. ]]
Hispaníóla (spænska: La Española) er önnur stærsta eyjan í Stóru-Antillaeyum. Kristófer Kólumbus kom þangað 1492 og stofnaði þar fyrstu spænsku nýlenduna í Nýja heiminum ári síðar.
Valois-ætt
thumb|right|Skjaldarmerki Frakklandskonunga á valdatíð Valois-ættar. Valois-ætt var frönsk konungsætt á miðöldum, hliðargrein Capet-ættar, og sátu konungar af Valois-ætt í hásæti Frakklands frá 1328 til 1589. Hertogarnir af Búrgund frá 1363 til 1482 voru einnig af Valois-ætt.
Valois-ættin var komin af Karli greifa af Valois, fjórða syni Filippusar 3. Frakkakonungs. Erfðaréttur afkomenda hans byggðist á ákvæðum franskra laga sem útilokuðu konur frá ríkiserfðum og einnig erfðir um kvenlegg. Filippus 4., eldri bróðir Karls af Valois, átti þrjá syni sem allir urðu konungar en enginn þeirra eignaðist son sem lifði. Þegar sá síðasti, Karl 4., lést 1328, erfði hvorki dóttir hans né bróðurdætur ríkið, heldur ekki systursonur hans, Játvarður 3. Englandskonungur, sem gerði þó kröfu til ríkiserfða, heldur Filippus 6., elsti sonur Karls af Valois, sem þar með varð fyrsti konungur af Valois-ætt.
Valois-Orléans-ætt
Karl 8. átti ekki barn sem lifði og nánasti erfingi hans í karllegg var Loðvík 2. hertogi af Orléans, sonarsonarsonur Karls 5., sem tók við krúnunni eftir lát Karls og giftist ekkju hans.
Hliðargreinar Valois-ættar
Karlleggur allra þessara ætta var dáinn út þegar Hinrik 3. var myrtur 1589. Hann var barnlaus og næsti erfingi krúnunnar í karllegg var Hinrik konungur Navarra, sem var afkomandi Loðvíks 9., Frakkakonungs 1226-1270, í tíunda lið. Móðir Hinriks, Jóhanna Navarradrottning, var hins vegar systurdóttir Frans 1. og hann var því af Valois-ætt í móðurætt.
Grábrók
thumb|300px|Grábrók séð frá Hreðavatnsskála. Vel má sjá móta fyrir gönguslóðum í gjallinu. thumbnail|300px|Litla Grábrók. thumb|right|300px|Útsýni frá toppi Grábrókar yfir [[Grábrókarhraun og Bifröst og Hreðavatn.]] Grábrók er um 170 metra hár gjallgígur sem rís upp norðaustan við Hreðavatn. Grábrók er stærst þriggja gíga á stuttri gossprungu. Úr þessum gígum Stóru-Grábrók, Grábrókarfelli (Rauðabrók) og Litlu-Grábrók (Smábrók) rann Grábrókarhraun fyrir um 3400 árum. Hraunið er um 7 km2. Meðalþykktin í borholum er 20 m. Hraunið stíflaði Norðurá og ýtti henni upp að austurhlíðum dalsins. Einnig stíflaði það dalkvosina sem Hreðavatn er nú í og myndaði vatnið. Fallegar lindir koma upp undan hrauninu á nokkrum stöðum. Stærstu lindirnar eru í svokallaðri Paradís eða Paradísarlaut. Gígarnir og Grábrókarhraun hafa verið friðlýst náttúruvætti síðan 1962. Vinsælt er að ganga upp á Grábrók, það er auðveld gönguleið og þangað liggur göngustígur með manngerðum þrepum.
Molta
thumb|right|Fullur moltukassi. Molta er jarðvegur úr lífrænum úrgangi. Hún er mynduð með niðurbrot lífræns úrgangs við loftháðar aðstæður, þar sem hitakærar örverur melta úrganginn þannig að úr verður moldarkenndur massi. Hana er hægt að nýta sem jarðvegsbæti, til landfyllinga eða jafnvel sem áburð.
Ylfur
Ylfur er íslenskt kvenmannsnafn.
Steingrímur Njálsson
Steingrímur Njálsson (fæddur 21. apríl 1942, dáinn 13. maí 2013) var íslenskur síbrotamaður. Hann var dæmdur fyrir nauðgun og kynferðislega misnotkun á drengjum, ölvunarakstur, þjófnað og fleira.
Á 9. áratugnum fóru fjölmiðlar að fjalla um brotaferil hans og persónulega hagi og hefur sú umfjöllun vakið mikla reiði hjá íslensku þjóðinni, sem hefur valdið því að Steingrími er víðast illa tekið og hafa meðal annars verið unnin skemmdarverk á eigum hans og hann beittur líkamlegu ofbeldi. Fjallað var um brotaferil hans í sjónvarpsþættinum Sönnum íslenskum sakamálum árið 2002.
Hjörfríður
Hjörfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Sveinn Geirsson
thumb|Sveinn (til hægri) og [[Halldór Gylfason á Edduverðlaunumum 2007.]] Sveinn Þórir Geirsson (f. 19. október 1971) er íslenskur leikari.
Hegralilja
Hegralilja er Evrópsk jurt af liljuætt, upprunnin frá Spáni og Portúgal.
Hún er fjölær laukplanta. Blómin eru lútandi, fjólublá, stundum með grænni rönd eftir endilöngum krónublöðunum.
Nokkur önnur nöfn hafa verið skráð sem afbrigði eða undirtegundir Fritillaria lusitanica en eru nú talin eiga frekar heima undir öðrum nöfnum.
Hallkell
Hallkell er íslenskt karlmannsnafn.
Pólland
Pólland (pólska: Polska), formlega Lýðveldið Pólland, er land í Mið-Evrópu. Það á landamæri að Þýskalandi í vestri, Tékklandi og Slóvakíu í suðri, Úkraínu, Hvíta-Rússlandi og Litáen í austri og Rússlandi (Kalíníngrad) í norðri. Landið á strönd að Eystrasalti og renna þar árnar Odra og Visla í sjó. Pólland er landfræðilega fjölbreytt land sem nær að Súdetalandi og Karpatafjöllum í suðri. Pólland er 312.679 ferkílómetrar að flatarmáli og er níunda stærsta land Evrópu. Íbúar Póllands eru rúmlega 38 milljónir og það er sjötta fjölmennasta ríki Evrópusambandsins. Varsjá er höfuðborg landsins og stærsta borgin. Aðrar helstu borgir Póllands eru Kraká, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk og Szczecin.
Pólska gullöldin leið undir lok við skiptingar Póllands af hálfu nágrannaríkja undir lok 18. aldar. Landið fékk aftur sjálfstæði þegar Annað pólska lýðveldið var stofnað eftir Versalasamningana 1918. Eftir röð átaka um yfirráðasvæði komst Pólland til áhrifa í evrópskum stjórnmálum á ný. Síðari heimsstyrjöldin hófst með innrás Þjóðverja í Pólland og síðan innrás Sovétríkjanna í kjölfarið, samkvæmt Molotov-Ribbentrop-sáttmálanum milli ríkjanna. Um sex milljón Pólverjar, þar á meðal þrjár milljónir gyðinga, týndu lífinu í styrjöldinni. Eftir stríðið varð Pólland hluti af Austurblokkinni og Pólska alþýðulýðveldið var stofnað. Landið var einn af stofnaðilum Varsjárbandalagsins í Kalda stríðinu. Árið 1989 hófust mótmæli gegn kommúnistastjórninni og verkföll verkalýðsfélaga Samstöðu. Stjórn Sameinaða pólska verkamannaflokksins féll og Póllandi var breytt úr flokksræði í forsetaþingræði.
Pólland er með þróað markaðshagkerfi og telst til miðvelda. Hagkerfi Póllands er það sjötta stærsta í Evrópusambandinu að nafnvirði og það fimmta stærsta kaupmáttarjafnað. Póllandi situr hátt á lista yfir lönd eftir lífsgæðum, og skorar hátt fyrir öryggi og viðskiptafrelsi. Háskólamenntun og heilbrigðisþjónusta eru opinber og gjaldfrjáls. Pólland á aðild að Schengen-svæðinu, Evrópusambandinu, Evrópska efnahagssvæðinu, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Sameinuðu þjóðunum, Höfunum þremur, Visegrád-hópnum og NATO.
Heiti
Á pólsku heitir landið Polska. Nafnið er dregið af heiti Pólana, vesturslavnesks þjóðarbrots sem bjó við Warta-á frá 6. til 8. aldar. Heiti þjóðarbrotsins er dregið af frumslavneska orðinu pole sem merkir „akur“ og er dregið af frumindóevrópska orðinu *pleh₂- „flatlendi“. Orðið vísar til landfræði svæðisins og flatlendrar sléttunnar í Póllandi hinu meira.
Annað fornt norrænt heiti á íbúum landsins er Læsir, dregið af forna heitinu Lechia sem er uppruni heitis Póllands á ungversku, litáísku og persnesku. Nafnið er dregið af sagnkonungnum Lech sem átti að hafa stofnað ríki í Póllandi hinu minna. Orðið er skylt fornpólska orðinu lęda „slétta“. Bæði nöfnin Lechia og Polonia voru notuð af sagnariturum á miðöldum.
Forsögulegur tími
Elstu merki um mannabyggð (Homo erectus) á svæðinu eru um það bil 500.000 ára gömul, en ísaldir sem fylgdu í kjölfarið hafa gert varanlega byggð ómögulega. Vísbendingar eru um að hópar neanderdalsmanna hafi hafst við í suðurhéruðum Póllands á Eem-hlýskeiðinu (128.000-115.000 f.o.t.) og næstu árþúsund. Koma nútímamanna fór saman við lok síðustu ísaldar (10.000 f.Kr.) þegar Pólland varð byggilegt. Minjar frá nýsteinöld sýna umtalsverða þróun mannabyggða á svæðinu; elstu dæmi um ostagerð í Evrópu (5500 f.Kr.) fundust í Kujavíu, og Bronicice-potturinn er grafinn með mynstri sem gæti verið elstu þekktu myndir af hjóli (3400 f.Kr.).
Bronsöld hófst í Póllandi um 2400 f.Kr. en járnöld hófst um 750 f.Kr. Á þessum tíma varð Lúsatíumenningin, sem nær frá bronsöld til járnaldar, áberandi á svæðinu. Frægasti fornleifafundur frá forsögulegum tíma í Póllandi er víggirta byggðin í Biskupin (endurbyggð sem útisafn), sem er frá Lúsatíumenningunni á síðbronsöld, um 748 f.Kr.
Mörg aðskilin menningarsamfélög settust að á svæðinu á klassískri fornöld, sérstaklega Keltar, Skýþar, Germanar, Sarmatar, Slavar og Eystrasaltsbúar. Fornleifarannsóknir hafa auk þess staðfest að rómverskar herdeildir hafi komið til svæðisins. Þetta hafa líklega verið könnunarsveitir sendar til að verja flutninga rafs um Rafleiðina. Pólskir ættbálkar komu fram á þjóðflutningatímabilinu um miðja 6. öld. Þetta voru aðallega Vestur-Slavar og Lekítar að uppruna, en blönduðust öðrum hópum sem búið höfðu á svæðinu í þúsundir ára. Elstu ættbálkasamfélögin gætu tengst Wielbark-menningunni og Przeworsk-menningunni.
Piast-ætt
Ríki tók að myndast í Póllandi um miðja 10. öld þegar Piast-ætt barðist til valda. Árið 966 tók Mieszko 1. kristni og gerði að ríkistrú. Bréf um hann frá um 1080 sem ber titilinn Dagome iudex skilgreinir landamæri Póllands, segir höfuðborgina vera Gniezno og staðfestir að konungur landsins sé undir verndarvæng Páfadóms. Saga Póllands var fyrst sögð af sagnaritaranum Gallus Anonymus í ritinu Gesta principum Polonorum. Mikilvægur atburður á miðöldum var þegar Aðalbert af Prag var myrtur af heiðingjum árið 997 og líkamsleifar hans keyptar fyrir þyngd þeirra í gulli af eftirmanni Mieszkos, Bolesław 1.
Árið 1000 lagði Bolesław grunninn að því sem síðar varð sjálfstætt konungsríki. Hann fékk skrýðingarleyfi frá Ottó 3. keisara sem samþykkti stofnun biskupsdæma. Fyrstu pólsku biskupsdæmin voru stofnuð í Kraká, Kołobrzeg og Wrocław. Á þinginu í Gniezno gaf Ottó Bolesław konungstákn og eftirmynd af spjótinu helga fyrir krýningu hans sem fyrsta konungs Póllands í kringum 1025. Bolesław stækkaði ríkið umtalsvert með því að hertaka hluta af Lúsatíu, Mæri, Efra-Ungverjalandi og svæði sem Garðaríki réði yfir.
Umskiptin frá slavneskri heiðni til kristni í Póllandi urðu ekki umsvifalaus og leiddu til andspyrnu pólskra heiðingja á 4. áratug 11. aldar. Árið 1031 missti Mieszko 2. konungstitilinn og flúði eftir átök. Ófriðurinn leiddi til þess að höfuðborgin var flutt til Krakár af Kasimír 1. Árið 1076 endurreisti Bolesław 2. konungdæmið, en var síðan bannfærður árið 1079 fyrir að myrða andstæðing sinn, Stanislaus biskup. Árið 1138 var landinu skipt í fimm furstadæmi þegar Bolesław 3. skipti því milli sona sinna. Þessi furstadæmi voru Pólland hið meira, Pólland hið minna, Slésía, Masóvía og Sandomierz, sem stundum náði líka yfir Pommern. Árið 1226 bað Konráður 1. af Masóvíu Þýsku riddarana að hjálpa sér gegn hinum heiðnu baltnesku Prússum. Sú ákvörðun leiddi á endanum til stríðs gegn riddurunum.
Um miðja 13. öld reyndu Hinrik hinn skeggjaði og Hinrik hinn frómi að sameina hertogadæmin, en innrás Mongóla í Pólland og lát Hinriks fróma í orrustunni við Legnica komu í veg fyrir sameiningu. Eyðilegging og mannfækkun í kjölfar innrásanna og eftirspurn eftir faglærðu vinnuafli leiddu til innflutnings þýskra og flæmskra handverksmanna til Póllands, sem pólsku hertogarnir studdu. Árið 1264 fengu Gyðingar mikið sjálfstæði með Kalisz-sáttmálanum. Árið 1320 varð Vladislás 1. af Póllandi fyrsti konungur sameinaðs Póllands frá 1296 og var sá fyrsti sem var krýndur í Wawel-dómkirkju í Kraká.
Jagiellon-ætt
Árið 1386 gekk Jadwiga af Póllandi að eiga Władysław 2. Jagiełło, stórhertoga af Litháen. Þar með tók Jagiellon-ætt við völdum í konungssambandi sem nefndist Pólsk-litháíska sambandið og ríkti frá lokum síðmiðalda til upphafs árnýaldar. Stórhertogadæmið var þá miklu stærra en Litháen er í dag og átti seinna eftir að verða enn stærra. Pólsk-litháíska sambandið varð þannig eitt af stærstu og fjölbreyttustu ríkjum Evrópu á þeim tíma.
Átök Pólverja og Litháa við þýsku riddarana héldu áfram og náðu hámarki í orrustunni við Grunwald árið 1410, þar sem sameinaður her gersigraði riddarana. Árið 1466, eftir þrettán ára stríðið, gekk Kasimír 4. Jagiellon að Thorn-friðnum sem leiddi til stofnunar hertogadæmis í Prússlandi undir pólska konungdæminu og neyddi ráðamenn í Prússlandi til að greiða skatt. Jagiellon-ættin náði líka yfirráðum yfir konungsríkjum í Bæheimi og Ungverjalandi. Í suðri barðist ríkið gegn Tyrkjaveldi og Krímkanatinu, og í austri gegn Rússlandi.
Pólland breyttist í lénsveldi sem byggðist á landbúnaði með sífellt valdameiri lendan aðal þar sem bændur unnu sem leiguliðar á stórjarðeignum. Árið 1493 samþykkti Jóhann 1. Albert stofnun þings í tveimur deildum: Sejm (neðri deild) og öldungadeild. Nihil novi voru lög sem pólska þingið samþykkti árið 1505 og fólu í sér að löggjafarvald fluttist frá konungi til þingsins. Sá atburður markar upphaf svokallaðs gyllts frelsis, þegar landið breyttist í samveldi pólskra aðalsmanna sem voru jafningjar að nafninu til.
Á 16. öld náðu siðaskiptin til Póllands og leiddu til aukins trúfrelsis, sem var einstakt í evrópsku samhengi. Það varð til þess að landið slapp við trúarátök og styrjaldir sem á þeim tíma einkenndu aðra hluta Evrópu. Pólska bræðralagið boðaði andþrenningartrú og skildi sig frá kalvínskum rótum sínum. Bræðralagið átti seinna þátt í stofnun únítarahreyfingarinnar.
Í valdatíð Sigmundar gamla og Sigmundar 2. barst endurreisnin til Póllands og leiddi til upphafs pólsku gullaldarinnar þegar efnahagur og menningarlíf blómstraði í landinu. Eiginkona Sigmundar gamla, Bona Sforza, dóttir hertogans af Mílanó, Gian Galeazzo Sforza, hafði mikil áhrif á pólskan arkitektúr, pólska matargerð, tungumál og hirðsiði í Wawel-kastala.
Pólsk-litháíska samveldið
Pólsk-litháíska samveldið var stofnað með Lublin-samningnum árið 1569. Þetta var sameinað lénsveldi með kjörkonung, sem aðallinn ríkti yfir að mestu. Stofnunin fór saman við uppgangstíma í sögu landsins sem varð leiðandi afl og menningarmiðstöð með mikil áhrif um alla Mið-, Austur- og Suðaustur-Evrópu. Innanlands fór fram pólskuvæðing sem mætti andstöðu, sérstaklega í löndum sem nýlega höfðu verið innlimuð í ríkið og meðal trúarlegra minnihlutahópa.
Árið 1573 fullgilti fyrsti kjörkonungurinn, Hinrik af Valois, Hinriksgreinarnar sem skuldbundu framtíðarkonunga landsins til að virða réttindi aðalsins. Eftirmaður hans, Stefán Báthory, gerði innrás í Lífland í Líflandsstríðinu og stækkaði þannig ríkið norður eftir strönd Eystrasalts. Stjórn ríkisins var að mestu í höndum kanslarans, Jan Zamoyski. Árið 1592 tók Sigmundur 3. af Póllandi við af föður sínum, Jóhanni Vasa, sem konungur Svíþjóðar. Pólsk-sænska bandalagið stóð til 1599 þegar Svíar settu hann frá völdum.
Árið 1609 gerði Sigmundur innrás í Rússaveldi þar sem rósturtímarnir stóðu yfir. Ári síðar hertóku vængjaðir húsarar, undir stjórn Stanisław Żółkiewski, Moskvu, og héldu henni í tvö ár eftir ósigur Rússa í orrustunni við Klusjino. Sigmundur barðist líka gegn Tyrkjaveldi í suðaustri. Jan Karol Chodkiewicz vann afgerandi sigur gegn Tyrkjum í orrustunni um Khotyn árið 1621, sem flýtti fyrir falli soldánsins Ósmans 2.
Löng valdatíð Sigmundar í Póllandi var kölluð „silfuröld“. Hinn frjálslyndi konungur Vladislás 4. Vasa náði að viðhalda yfirráðum Póllands yfir löndum sínum, en eftir lát hans tóku innri átök og stöðugur hernaður að draga úr mætti ríkisins. Árið 1648 var Kmelnitskíjuppreisnin gerð í Úkraínu og þar á eftir fylgdi Sænska syndaflóðið sem olli mikill eyðileggingu. Prússland varð sjálfstætt 1657 með Brombergsáttmálanum. Árið 1683 sýndi Jóhann 3. Sobieski fram á hernaðarmátt ríkisins að nýju þegar hann stöðvaði innrás Tyrkjaveldis í orrustunni um Vín. Eftir hans tíð tók Wettin-ætt við völdum og í valdatíð Ágústusar 2. og Ágústusar 3. efldust nágrannalönd Póllands eftir Norðurlandaófriðinn mikla (1700) og Pólska erfðastríðið (1733).
Upplausn
Konungskjör í Póllandi 1764 varð til þess að Stanislás 2. Ágústus varð konungur. Framboð hans var styrkt af fyrrum ástkonu hans, Katrínu miklu keisaraynju Rússlands. Nýi konungurinn sveiflaðist milli þess að koma á nútímalegri stjórnháttum og halda frið við nágrannaríkin. Umbætur hans leiddu til uppreisnar aðalsmanna í Barbandalaginu gegn honum og erlendum áhrifum almennt, sem sóttust eftir að viðhalda sérréttindum aðalsins. Misheppnaðar tilraunir til umbóta í stjórnkerfinu og innanlandsófriður urðu til þess að nágrannaríkin kusu að grípa inn í.
Árið 1772 var fyrsta skipting Póllands samþykkt af Prússlandi, Rússlandi og Austurríki. Pólska þingið samþykkti hana sem orðinn hlut eftir mikinn þrýsting. Árið 1773 var gerð áætlun um róttækar umbætur í landinu þar sem meðal annars var stofnuð fyrsta opinbera menntastofnun Evrópu, Menntaráð Póllands. Líkamlegar refsingar gegn börnum voru bannaðar með lögum árið 1783. Stanislás var leiðandi í pólsku upplýsingunni, hvatti til iðnþróunar og studdi við byggingarlist í nýklassískum anda. Vegna þessa var hann gerður að félaga í Konunglega breska vísindafélaginu.
Árið 1791 samþykkti stórþingið Maístjórnarskrána, fyrstu stjórnarskrá landsins sem kom á þingbundinni konungsstjórn. Targowica-bandalagið, samtök aðalsmanna sem voru andsnúnir stjórnarskránni, sneri sér til Katrínar miklu sem hóf stríð Póllands og Rússlands 1792. Rússar og Prússar óttuðust vaxandi styrk Pólverja og framkvæmdu því aðra skiptingu Póllands 1793. Eftir það var landið rúið sínum mikilvægustu landsvæðum og í reynd ófært um að viðhalda sjálfstæði sínu. Eftir þriðju skiptingu Póllands 24. október 1795 var landið ekki lengur til. Síðasti konungur Póllands, Stanislás Ágústus, sagði af sér þann 25. nóvember 1795.
Uppreisnir
Pólverjar gerðu nokkrar uppreisnir gegn hernámsliðum ríkjanna sem höfðu skipt landinu milli sín. Árið 1794 var Kościuszko-uppreisnin gerð, þar sem vinsæll herforingi, Tadeusz Kościuszko, sem hafði áður barist með George Washington í frelsisstríði Bandaríkjanna, leiddi uppreisnarmenn. Þrátt fyrir sigur í orrustunni við Racławice varð ósigur hans á endanum til þess að vonin um endurheimt sjálfstæðis dó.
Árið 1806 leiddi Jan Henryk Dąbrowski uppreisn rétt fyrir innrás Napóleons inn í Rússland í fjórða bandalagsstríðinu. Með Tilsitsáttmálanum lýsti Napóleon yfir stofnun hertogadæmisins Varsjár 1807. Hertogadæmið var leppríki undir stjórn bandamanns hans, Friðriks af Saxlandi. Pólverjar studdu franska herinn í Napóleonsstyrjöldunum, sérstaklega lið undir stjórn Józef Poniatowski sem varð hermarskálkur skömmu fyrir andlát sitt í orrustuna um Leipzig 1813. Eftir að Napóleon var hrakinn í útlegð var hertogadæmið Varsjá lagt niður á Vínarþinginu 1815 og landi þess skipt milli Kongresskonungsríkisins Póllands undir stjórn Rússlands, Stórhertogadæmisins Posen undir stjórn Prússlands, og Austurríska Pólland með fríríkinu Kraká.
Árið 1830 hófu foringjaefni úr herforingjaskóla í Varsjá Nóvemberuppreisnina. Eftir að hún var brotin á bak aftur missti Kongressríkið Pólland sjálfstæði sitt, her og löggjafarþing. Byltingarárið 1848 gerðu Pólverjar enn uppreisn gegn þýskuvæðingu vesturhéraðanna. Í kjölfarið varð stórhertogadæmið Posen að einföldu héraði sem var innlimað í Þýska keisaradæmið 1871. Í Rússlandi var Janúaruppreisnin 1863-1864 barin niður með hörku og leiddi til brottflutnings Pólverja og pólskra gyðinga. Undir lok 19. aldar átti sér stað mikil iðnvæðing í Kongress-Póllandi og helstu útflutningsafurður urðu kol, sink, járn og textíll.
Annað pólska lýðveldið
Eftir fyrri heimsstyrjöldina samþykktu bandamenn að endurreisa Pólland með Versalasamningunum í júní 1919. Alls börðust 2 milljónir pólskra hermanna með hernámsliðunum þremur, og yfir 450.000 létu lífið. Eftir undirritun vopnahlés við Þýskaland í nóvember 1918 lýstu Pólverjar yfir stofnun annars pólska lýðveldisins. Næstu ár var sjálfstæði þess staðfest í röð stríðsátaka, sérstaklega stríði Póllands og Sovétríkjanna þar sem Pólverjar gersigruðu rauða herinn í orrustunni um Varsjá árið 1920. Á þessum tíma tókst pólska lýðveldinu að sameina löndin sem áður höfðu skipst milli þriggja ríkja, í eitt þjóðríki.
Á millistríðsárunum fór í hönd nýtt tímabil í pólskum stjórnmálum. Áratugina á undan höfðu pólskir stjórnmálaleiðtogar mátt þola ritskoðun, og nú þurfti að skapa nýja stjórnmálaumræðu. Margir útlægir pólskir aðgerðasinnar, eins og Ignacy Paderewski (sem síðar varð forsætisráðherra), sneru nú aftur heim og margir þeirra gegndu lykilstöðum í stjórnkerfinu. Árið 1922 var fyrsti forseti Póllands, Gabriel Narutowicz, myrtur í Varsjá af hægriöfgamanninum Eligiusz Niewiadomski.
Árið 1926 leiddi herforinginn og þjóðhetjan Józef Piłsudski valdarán og fól Sanacja-hreyfingunni stjórn landsins til að koma í veg fyrir að róttækar stjórnmálahreyfingar til hægri og vinstri næðu völdum. Seint á 4. áratugnum varð óttinn við rótttækar hreyfingar svo mikill að stjórnvöld beittu sífellt meiri hörku og bönnuðu marga stjórnmálaflokka, þar á meðal kommúnista og þjóðernissinnaða flokka sem þau töldu ógna stöðugleikanum.
Seinni heimsstyrjöld
Síðari heimsstyrjöld hófst þegar Þriðja ríkið gerði innrás í Pólland 1. september 1939. Í kjölfarið fylgdi innrás Sovétmanna í Pólland 17. september. Þann 28. september féll Varsjá. Samkvæmt Mólotov-Ribbentrop-samningnum var Póllandi skipt í tvennt milli hernámsliðanna. Frá 1939 til 1941 flutti Sovétherinn þúsundir Pólverja burt. Sovéska innanríkisráðuneytið NKVD myrti þúsundir pólskra stríðsfanga í Katyn-fjöldamorðunum áður en Þjóðverjar réðust á Sovétríkin í Barbarossa-aðgerðinni. Í þýskum áætlunum var talað um „útrýmingu Pólverja“ árið 1939 og Generalplan Ost fól í sér þjóðarmorð.
Pólverjar lögðu til fjórða stærsta herlið Evrópu og pólskir hermenn börðust fyrir bæði útlagastjórn Póllands í vestri og Póllandsher undir stjórn Sovétríkjanna í austri. Pólskir hermenn léku stór hlutverk í Overlord-aðgerðinni, Ítalíuherförinni og Norður-Afríkuherförinni, og er sérstaklega minnst fyrir framgöngu sína í orrustunni um Monte Cassino. Pólskir njósnarar reyndust bandamönnum ómetanleg uppspretta upplýsinga innan úr Evrópu og pólskum dulmálssérfræðingum tókst að ráða í Enigma-dulmálið. Í austri barðist pólski fyrsti herinn með Sovéthernum í orrustum um Varsjá og Berlín.
Pólska andspyrnuhreyfingin og Armia Krajowa („heimaherinn“) börðust gegn hernámi Þjóðverja og störfuðu eins og neðanjarðarríki, með virku menntakerfi og dómskerfi. Andspyrnan leit á útlagastjórnina sem réttmæta stjórn landsins og hafnaði hugmyndinni um kommúnistastjórn yfir Póllandi. Af þeim orsökum hóf hún Stormaðgerðina 1944, en uppreisnin í Varsjá er þekktasti angi þeirrar aðgerðar.
Samkvæmt skipunum Hitlers reistu Þjóðverjar sex útrýmingarbúðir á hernámssvæðinu í Póllandi, þar á meðal Treblinka, Majdanek og Auschwitz. Þjóðverjar fluttu milljónir gyðinga alls staðar að úr Evrópu til búðanna þar sem þeir voru myrtir. Talið er að um 3 milljónir pólskra gyðinga – um 90% af öllum gyðingum í Póllandi - og milli 1,8 og 2,8 aðrir Pólverjar   hafi verið myrtir meðan á hernámi Póllands stóð, þar á meðal voru milli 50 og 100.000 pólskir menntamenn (háskólakennarar, læknar, lögfræðingar, aðalsmenn og prestar). Í uppreisninni í Varsjá einni voru 150.000 pólskir borgarar drepnir, flestir myrtir af Þjóðverjum í Wola og Ochota. Um 150.000 pólskir almennir borgarar voru myrtir af Sovétmönnum milli 1939 og 1941 meðan á hernámi Sovétríkjanna í austurhluta Póllands stóð, og eins er talið að um 100.000 Pólverjar hafi verið myrtir af Uppreisnarher Úkraínu milli 1943 og 1944 í Volhynia og Austur-Galisíu. Talið er að Pólland hafi misst hæsta hlutfall íbúa sinna í stríðinu, um 6 milljónir, yfir 1/6 af íbúafjöldanum fyrir stríð. Helmingur þeirra voru gyðingar.
Árið 1945 voru bæði austur- og vesturlandamæri Póllands flutt í vesturátt. Yfir 2 milljónir pólskra íbúa Kresy voru reknir yfir Curzon-línuna af Jósef Stalín. Vesturlandamærin voru sett við Oder-Neisse-línuna. Afleiðingin var að Pólland minnkaði um 20% eða 77.500 km². Þessi breyting leiddi til stórfelldra fólksflutninga Pólverja, Þjóðverja, Úkraínumanna og Gyðinga.
Kommúnistastjórnin
Samkvæmt kröfum Stalíns á Jaltaráðstefnunni var mynduð ný samsteypustjórn í Póllandi sem var hliðholl kommúnistum, en pólska útlagastjórnin í London hunsuð. Margir Pólverjar litu á þetta sem svik Vesturveldanna. Árið 1944 hafði Stalín heitið Winston Churchill og Franklin D. Roosevelt að virða fullveldi Póllands og heimila lýðræðislegar kosningar, en eftir að sigur vannst 1945 stóðu sovésk hernámsyfirvöld fyrir fölsun kosningaúrslita til að réttlæta yfirráð Sovétríkjanna yfir Póllandi. Sovétríkin komu á nýrri kommúnistastjórn í Póllandi eins og annars staðar í Austurblokkinni. Vopnuð andspyrna gegn hernámi Sovétmanna stóð fram á 6. áratuginn.
Þrátt fyrir mótmæli samþykkti pólska stjórnin innlimun austurhéraða Póllands í Sovétríkin (sérstaklega borgirnar Wilno og Lwów) og samþykkti varanlegar herstöðvar rauða hersins í Póllandi. Með Varsjárbandalaginu í kalda stríðinu voru hernaðarlegir hagsmunir Póllands og Sovétríkjanna sameinaðir.
Nýja kommúnistastjórnin tók upp litlu stjórnarskrána þann 19. febrúar 1947. Pólska alþýðulýðveldið (Polska Rzeczpospolita Ludowa) var formlega stofnað árið 1952. Árið 1956, eftir andlát Bolesław Bierut, tók stjórn Władysław Gomułka við völdum sem var eilítið frjálslyndari um tíma, lét marga lausa úr fangelsi og jók einstaklingsfrelsi. Stjórnin batt líka enda á hina misheppnuðu samyrkjuvæðingu í pólskum landbúnaði. Svipað gerðist í valdatíð Edward Gierek á 8. áratugnum, en lengst af héldu ofsóknir gegn stjórnarandstöðu áfram. Þrátt fyrir það var Pólland oft talið minnsta alræðisríkið í Austurblokkinni.
Vinnudeilur árið 1980 leiddu til stofnunar verkalýðsfélagsins Samstöðu (Solidarność) sem varð með tímanum að stjórnmálaafli. Þrátt fyrir ofsóknir og setningu herlaga árið 1981, gróf hún undan stjórn Sameinaða pólska verkamannaflokksins og árið 1989 voru fyrstu frjálsu kosningarnar haldnar í landinu frá lokum seinni heimsstyrjaldar. Leiðtogi Samstöðu, Lech Wałęsa, sigraði forsetakosningar árið 1990.
Eftir 1989
Pólland gekk í Schengen-bandalagið árið 2007 og opnaði landamæri sín að öðrum Evrópusambandsríkjum. Þann 10. apríl 2010 fórst forseti Póllands, Lech Kaczyński, ásamt 89 hátt settum pólskum ráðamönnum í flugslysi nærri Smolensk í Rússlandi.