cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rómaveldi
Samfélag
Lífið í Rómaveldi snerist um höfuðborgina, Róm. Þar var miðpunktur stjórnmála og alls menningarlífs. Í borginni var mikill fjöldi minnisvarða og stórra mannvirkja á borð við hringleikahúsið Colosseum, Pantheon og Títusarbogann. Þar voru brunnar með fersku drykkjarvatni sem var leitt inn í borgina með vatnsleiðslum sem gátu verið hundruð kílómetra langar. Þar voru leikhús, baðhús, leikfimihús, bókasöfn, verslanir og markaðstorg. Í borginni var einnig skólplagnakerfi. Íbúðarhús voru ýmis fjölbýlishús eða einbýlishús, jafnvel risavaxnar hallir. Í höfuðborginni sjálfri voru hallir keisaranna á Palatínhæð glæsilegri en aðrar hallir. Miðstéttin og almúginn bjó við krappari kjör í miðborginni. Íbúðir voru litlar, stundum í blokkum.
Rómaborg var stærsta borg heimsveldisins en íbúar eru taldir hafa verið um ein milljón (nokkurn veginn jafn stór og London snemma á 19. öld, sem þá var stærsta borg heims). Borgin var hávaðasöm og Júlíus Caesar lagði eitt sinn til að umferð hestvagna að næturlagi yrði bönnuð. Talið er að allt frá 20% til 40% íbúa Rómaveldis hafi búið í borgum með fleiri en 10.000 íbúa víða um heimsveldið. Flestar borgir höfðu torg, hof og önnur mannvirki eins og Róm en færri og smærri í sniðum.
Stjórnkerfi
Stjórnkerfi Rómaveldis tók stakkaskiptum nokkrum sinnum í sögu heimsveldisins. Í upphafi voru konungar æðstu stjórnendur borgarinnar en ekki er ljóst hvort þeir höfðu alræðisvald eða hvort Öldungaráðið (Senatus Romanum) hafi einnig haft völd, en formlega var öldungaráðið aðeins ráðgefandi fyrir konunginn.
Völd öldungaráðsins á lýðveldistímanum voru mikil þó svo að það hafi ekki haft löggjafarvald, en samþykktir þess voru þó í raun yfirleitt ígildi laga og erfitt var fyrir aðra embættismenn að ganga gegn vilja ráðsins. Ræðismaður (consul) var æðsta embætti lýðveldisins og voru tveir ræðismenn kosnir á hverju ári. Ræðismennirnir höfðu framkvæmdavald og vald til að stjórna herdeildum ef þess þurfti. Önnur mikilvæg embætti voru m.a. Praetor (pretor), sem gegndi mörgum sömu skyldum og ræðismaður en var þó lægra settur, og Questor (kvestor), sem hafði umsjón með ríkissjóði Rómaveldis.
Þegar Ágústus keisari náði völdum í Rómaveldi leið lýðveldið undir lok, þó hann hafi gætt þess að láta líta út fyrir að allar helstu stofnanir lýðveldisins hefðu sömu völd og skyldur og áður. Í raun stjórnaði keisarinn öllu því sem hann vildi stjórna en öldungaráðið var þó yfirleitt með í ráðum í flestum stórum málum. Ræðismennirnir voru nú skipaðir af keisaranum og völd þeirra minnkuðu til muna. Smám saman fór öldungaráðið að skipta minna og minna máli í stjórnun heimsveldisins og eftir að Diocletianus gerði umfangsmiklar breytingar á stjórnkerfi Rómaveldis, seint á 3. öld, má segja að keisarinn hafi haft alræðisvald.
Bókmenntir og listir
thumb|200px|Frumlegustu rómversku höggmyndirnar voru brjóstmyndir líkt og þessi mynd af [[Markús Árelíus|Markúsi Árelíusi.]] Latneskar bókmenntir voru frá upphafi undir miklum áhrifum frá grískum bókmenntum. Meðal elstu bókmennta Rómverja eru þýðngar á grískum gamanleikjum. Rómverjar þáðu einnig í arf frá Grikkjum ýmsa bragarhætti og bókmenntagreinar: gamanleiki, harmleiki, sagnaritun, söguljóð, lýrískan kveðskap.
Rómversk heimspeki var ekki undir minni áhrifum frá grískri heimspeki. Vinsælustu heimspekistefnurnar í Róm voru stóuspeki, epikúrismi og akademísk heimspeki (eða platonismi).
Rómversk tónlist byggði einnig mjög á grískri tónlist og var mikilvæg á öllum sviðum rómversks samfélags. Í rómverska hernum voru notuð blásturshljóðfæri til að gefa ýmsar skipanir. Tónlist var leikin í hringleikahúsum milli bardaga, í baðhúsum og víðar. Einnig var leikið á hljóðfæri við trúarlegar athafnir, svo sem við fórnir.
Í höggmyndalist var í fyrstu lögð áhersla á að sýna unglega fegurð og klassísk hlutföll en síðar varð til raunhyggja í höggmyndalist. Á 2. öld e.Kr. komst í tísku að sýna hár- og skeggtísku og farið var að höggva dýpra í marmarann.
Skemmtanir og afþreying
Skemmtanir af ýmis konar tagi voru mikilvægur þáttur í lífi Rómverja og þá sérstaklega íburðarmiklir leikar sem urðu vinsælir á seinni hluta lýðveldistímans. Þessir leikar voru þá skipulagðir og kostaðir af framámönnum í samfélaginu og gátu skipt miklu varðandi frama þeirra í stjórnmálalífi ríkisins. Á keisaratímanum voru leikarnir yfirleitt kostaðir af keisurunum. Mikilfenglegastir voru leikarnir sem haldnir voru í Rómaborg sjálfri, en skemmtanir af þessu tagi breiddust út um allt heimsveldið. Colosseum hringleikahúsið er frægasta mannvirkið sem byggt var fyrir svona leika en minni hringleikahús voru einnig byggð í fjölmörgum öðrum borgum. Bardagar skylmingaþræla voru á meðal skemmtana sem fóru fram í hringleikahúsum, einnig voru þar aftökur og sviðsetningar á frægum bardögum. Í Circus Maximus og svipuðum leikvöllum fóru fram hestvagna-kappreiðar. Circus Maximus er talinn hafa getað tekið um 150.000 manns í sæti og voru kappreiðarnar vinsælasta keppnisíþróttin í Rómaveldi.
Rómversk baðhús voru einn helsti samkomustaður íbúa í Rómaveldi. Margir Rómverjar lögðu það í vana sinn að stunda baðhúsin oft í viku og í langan tíma í senn. Þetta varð til þess að baðhúsin urðu mikilvægur vettvangur fyrir stjórnmála- og dægurmálaumræðu. Dæmigert baðhús hafði kalda laug (frigidarium), volga laug (tepidarium) og heita laug (caldarium). Á lýðveldistímanum voru baðhúsin yfirleitt smá í sniðum en á keisaratímanum voru byggð baðhús sem voru gríðarstór mannvirki. Á meðal stærstu baðhúsanna voru Baðhús Caracalla og Baðhús Diocletianusar. Þessi baðhús voru miðstöðvar ýmiss konar afþreyingar; þar voru æfingasalir, bókasöfn, matsalir og verslanir.
Herinn
Rómverski herinn var ein mikilvægasta stofnun Rómaveldis, enda átti heimsveldið í nánast stöðugum átökum, bæði við utanaðkomandi ógnir og innbyrðis. Hernum var skipt niður í herdeildir (legio). Fullmönnuð herdeild hafði á að skipa um 5000 hermönnum en að auki fylgdu herdeildunum fjölmargir þjónustuliðar og þrælar. Á tíma konungdæmsins og snemma á lýðveldistímanum voru aðeins fáar herdeildir en eftir því sem ríkið stækkaði fjölgaði herdeildunum. Talið er að í lok lýðveldistímans hafi þær verið um 50 en Ágústus keisari fækkaði þeim í 28. Stækkun ríkisins kallaði líka á það að hermenn þurftu að sinna lengri herskyldu, lengra frá heimahögum sínum og varð það til þess að farið var að borga mönnum fyrir herþjónustu. Með endurbótum Gaiusar Maríusar má segja að rómverski herinn hafi endanlega orðið að fastaher skipuðum atvinnuhermönnum. Endurbæturnar fólu meðal annars í sér stöðuga þjálfun (líka á friðartímum), hærri laun og lengri herþjónustu.
Upphaflega börðust Rómverjar með breiðfylkingarskipulagi að hætti Grikkja en á miðjum lýðveldistímanum hófu þeir að skipta hersveitum sínum í smærri og hreyfanlegri einingar (kallaðar manipulus eða hnefafylli). Maríus breytti skipulagi herdeildanna töluvert, skipti þeim niður í smærri hersveitir (cohors) með um 600 mönnum sem aftur var skipt niður í hundraðsdeildir (centuria).
Hefðbundinn búnaður rómversks hermanns var spjót (pilum), stuttsverð (gladius), ferhyrndur skjöldur (scutum), brynja og hjálmur.
Black Sabbath
thumb|Gamla einkennismerki hljómsveitarinnar. thumbnail|Black Sabbath árið 1970. thumbnail|Sabbath í Brasilíu árið 2013 (án Bill Ward).
Black Sabbath var ensk hljómsveit sem stofnuð var 1969 af Tony Iommi, Ozzy Osbourne, Geezer Butler og Bill Ward. Hún starfaði til 2017. Hljómsveitin er talin ein sú áhrifamesta í þróun þungarokks.
Saga
Hljómsveitin kom fyrst saman í Birmingham á Englandi árið 1968 og hét þá raun Polka Tulk Blues Band (seinna stytt í Polka Tulk) en breytti loks nafninu í Earth. Hljómsveitin spilaði blús þangað til Geezer Butler, sem spilaði á bassa, samdi drungalegt lag sem hann nefndi Black Sabbath eftir samnefndri kvikmynd Boris Karloff. Síðan þegar hljómsveitin fór að ruglast saman við aðra sem kallaði sig líka Earth breyttu meðlimirnir nafninu endanlega í Black Sabbath árið 1969. Hljómsveitin ákvað að einbeita sér að drungalegri tónlistarnálgun en meðlimirnir bjuggu í erfiðu hverfi í iðnaðarhverfi Birmingham borgar og fannst hippatónlistin sem fjallaði um ást og frið ekki eiga við sinn veruleika.
Upphafleg liðskipan með Tony Iommi, Geezer Butler, Ozzy Osbourne og Bill Ward er oft talin raunverulega eða sígilda útgáfan af bandinu. Árið 1970 gáfu þeir út tímamótaverkið Paranoid og öfluðu sér vinsælda beggja vegna Atlantsála. Lög eins og Paranoid og Iron Man nutu vinsælda. Eftir því sem vinsældirnar jukust jókst einnig áfengis- og vímuefnaneysla meðlima sem náði hámarki þegar Ozzy var rekinn árið 1977. Hann kom síðar árið 1978 aftur í sveitina en var rekinn aftur árið 1979.
Við hljóðnemanum tók Ronnie James Dio fyrrum söngvari Rainbow. Dio hóf að semja lög og texta með sveitinni og fyrsti ávöxtur þess samstarfs var platan Heaven and hell sem náði töluverðum vinsældum og gaf hljómsveitinni nýjan kraft. Dio kom með öðruvísi söngstíl og notaði óspart fantasíukennda texta og látbragð á tónleikum (djöflahorn). Þó að vel hafi farið með Dio og Sabbath í upphafi myndaðist núningur milli Geezer Butler og Tony Iommi annars vegar og Dio og Vinnie Appice (trommara) hins vegar. Niðurstaðan úr því varð að Dio og Appice hættu í Sabbath. Dio átti endurkomu í Sabbath árin 1991-1993 með plötunni Dehumanizer og síðar. Sveitin spilaði á Skagarokki á Akranesi 26. september 1992.
Eftir að Dio hætti skipti sveitin títt um meðlimi og Iommi hélt beinlínis nafninu gangandi frá miðjum níunda áratugarins til miðs tíunda áratugarins. Nefna má Ian Gillan, söngvara Deep Purple sem söng á plötunni Born again og söngvarann Tony Martin og plötuna Headless Cross á því tímabili. Martin söng á alls 5 breiðskífum með Sabbath frá 1987-1995.
Árið 1997 komu upphaflegu meðlimirnir saman aftur og fóru í tónleikaferðalög til ársins 2005 ásamt því að gefa út plötuna Reunion sem var tónleikaplata en hún innihélt einnig tvö ný stúdíólög.
Eftir að safnskífa með Dio efninu í Sabbath kom út árið 2006 ákváðu þeir sem komu að því tímabili í bandinu að túra undir nafninu Heaven and hell auk þess að gefa út eina breiðskífu. Dio lést árið 2010 og árið 2011 ákváðu upprunalegu meðlimirnir sveitarinnar að koma saman aftur og taka upp nýja breiðskífu. Hún fékk heitið 13. Þó hætti Bill Ward við og Brad Wilk (Rage Against The Machine) var fenginn til að spila á trommur á plötunni. Tony Clufetos (Rob Zombie, Ozzy Osbourne) lék trommur á tónleikum.
Árið 2015 ákvað Sabbath að fara í sitt síðasta tónleikaferðalag um heiminn, The End og hófst það í byrjun árs 2016. Tony Iommi lýsti því yfir að hann hafði fengið nóg af tónleikaferðalögum og vildi taka því hægar. Hann hafði greinst með krabbamein nokkrum árum áður.
Fyrirhugað var að gefa út nýja breiðskífu en að lokum var tekið fyrir það. Þó ákvað Sabbath að gefa út plötu með m.a. 4 óútgefnum lögum sem tekin voru upp á tímabili plötunnar 13. Stuttskífan hlaut nafnið The End og var seld á tónleikum sveitarinnar. Sabbath spilaði síðustu tónleika sína 4. febrúar árið 2017 í heimaborg sinni Birmingham. Iommi útilokaði þó ekki einstaka tónleika og nýtt efni.
Viðfangsefni sveitarinnar hafa verið úr ýmsum áttum: Stríð, trúarbrögð, vímuefni, sálræn barátta og samfélagsmál.
Arfleifð
Tónlistarsjónvarpsstöðin MTV gaf sveitinni nafnbótina: Stórkostlegasta þungarokkssveit allra tíma. Sabbath voru á topp-100 lista tímaritsins Rolling Stone yfir mestu listamenn allra tíma og eru kallaðir Bítlar þungarokksins af tímaritinu.
Sabbath hefur veitt hljómsveitum innblástur eins og: Iron Maiden, Slayer, Metallica, Nirvana, Korn, Venom, Judas Priest, Guns N' Roses, Soundgarden, Alice in Chains, Anthrax, Death, Opeth, Pantera, Megadeth, Smashing Pumpkins, Slipknot, Foo Fighters, Fear Factory, Candlemass og Van Halen. Tónlistarstefnur innan þungarokks hafa margar hverjar verið undir áhrifum Sabbath. Á heimsvísu hefur hljómsveitin selt yfir 70 milljón plötur.
Jónþór
Jónþór er íslenskt karlmannsnafn.
Borðtennisstefnan
thumb|right|Nixon á borðtennissýningu í Beijing. Borðtennisstefnan (kínverska: 乒乓外交 Pīngpāng wàijiāo) vísar til þess hvernig Alþýðulýðveldinu Kína tókst að bæta samskipti sín við Bandaríkin snemma á 8. áratug 20. aldar með því að nota íþróttir sem ísbrjót. Í kjölfar heimsmeistaramóts í Nagoya í Japan 1971 buðu Kínverjar keppnisliði Bandaríkjanna í borðtennis að heimsækja Kína. Þetta varð fyrsta opinbera heimsókn bandarísks liðs til Kína frá 1949. Níu bandarískir leikmenn, fjórir aðstoðarmenn og tvær eiginkonur heimsóttu landið í apríl 1971.
Í kjölfarið á heimsókninni afléttu Bandaríkjamenn viðskiptabanni gegn Kína og árið eftir hófst vinna við að koma á stjórnmálasamstarfi ríkjanna. Richard Nixon Bandaríkjaforseti heimsótti Kína í febrúar 1972 ásamt utanríkisráðherranum Henry Kissinger. Í apríl sama ár heimsótti borðtennislið frá Kína Bandaríkin.
Sacagawea
thumb|right|Hluti af fresku í [[þinghús Montana|þinghúsi Montana sem sýnir Meriwether Lewis, William Clark og Sacagaweu.]] Sacagawea (líka skrifað Sakakawea eða Sacajawea ; maí um 1788 – 20. desember 1812 eða 9. apríl 1884  ) var Lemhi-sjósjónakona sem 16 ára gömul hjálpaði leiðangri Lewis og Clark við að kanna Louisiana-landsvæðið. Sacagawea ferðaðist með leiðangrinum þúsundir mílna frá Norður-Dakóta til Kyrrahafsins, hjálpaði til við að koma á tengslum við frumbyggja Ameríku og lagði sitt af mörkum við að auka þekkingu leiðangursins á náttúrusögu mismunandi landsvæða.
Þegar hún var um 12 ára gömul var henni rænt ásamt öðrum konum af ránsflokki Hidatsa og árið eftir var hún seld til franska skinnaveiðimannsins Toussaint Charbonneau. Lewis og Clark réðu þau til leiðangursins, einkum vegna málakunnáttu Sacagaweu. Þá var hún 16 ára gömul og ófrísk af fyrsta barni þeirra Charbonneau. Barnið, Jean Baptiste Charbonneau, fæddist í ferð leiðangursins 1805. Eftir að leiðangrinum lauk 1806 bauð Clark þeim að setjast að í St. Louis sem þau gerðu 1809. Clark tók að sér að kosta menntun Jean Baptiste og ættleiddi hann og yngri systur hans síðar. Sacagawea og Charbonneau sneru aftur norður, að sögn þar sem hana langaði að fara aftur á heimaslóðir. Talið er að hún hafi látist úr óþekktum sjúkdómi í Fort Lisa í Norður-Dakóta árið 1812.
Kvennahreyfingin National American Woman Suffrage Association gerði hana snemma á 20. öld að tákni um gildi og sjálfstæði kvenna, lét setja upp styttur og veggspjöld í minningu hennar og lagði sig fram um að halda afrekum hennar á lofti.
Kleitofon (Platon)
Kleitofon er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni en fræðimenn eru ekki á einu máli um hvort samræðan er ósvikin eða ekki. Samræðan er afar stutt og kann að vera ókláruð.
Rafsegulhögg
Rafsegulhögg er höggbylgja, sem myndast í rafsegulsviði og varir aðeins nokkur hundruð nanósekúndur. Slíkt högg getur verið nægjanlega öflugt til þess að eyðileggja rafrásir í rafeindatækjum. Öflugt rafsegulhögg myndast við kjarnorkusprengingu.
Suðurdalur (Héraði)
Suðurdalur er dalur í Fljótsdalshreppi. Um hann rennur Kelduá og vegur númer 934 liggur um dalinn. Innarlega skiptist hann í Þorgerðarstaðadal og Villingadal. Fyrir mynni dalsins rennur Jökulsá á Dal.
Sjálfsþurftarbúskapur
Sjálfsþurftarbúskapur er það nefnt þegar hvert heimili, bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á matvælum og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. Markaðsstarfsemi er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. Peningar og aðrir gjaldmiðlar er óþekktir eða til lítilla nota.
Karlkyn
thumb|right|Algengt tákn um karlkyn. Karlkyn er það kyn lífveru sem framleiðir sáðfrumur eða karlkyns kynfrumur. Við æxlun sameinast sáðfruman eggi úr kvenkyns lífveru. Karlkyns lífvera getur ekki fjölgað sér með kynæxlun án kvenkyns lífveru, en sumar lífverur fjölga sér bæði með kynæxlun og kynlausri æxlun.
Suðurdalur
Suðurdalur getur átt við eftirfarandi:
Nafnháttur
Nafnháttur er einn fallhátta sagna. Nafnháttur er nafn sagnarinnar svipað og nefnifall nafnorðs, og þekkist oft á nafnháttarmerkinu að sem undanfara. Nafnháttur er algengastur í nútíð.
Nafnháttur er oftast sú fyrsta kennimynd sagnar sem gefin er upp í orðabókum.
Endingar
Sagnir í nafnhætti enda oftast á -a:
en í nokkrum sögnum hefur -a fallið á brott eftir -á: Einnig eru til miðmyndarsagnir sem enda á -st: Aðeins tvær sagnir enda á -u og eru þær báðar núþálegar (nafnháttarmerkið ‚að‘ er ekki notað með þeim): og aðeins ein endar á -o:
Jesús
thumb|Kristur gefur blessun sína eftir Hans Memling. Jesús (líka kallaður Jesús Kristur eða Jesús frá Nasaret; fæddur í kringum 4 f.Kr., dáinn um 30 eða 33 e.Kr.) var predikari og trúarleiðtogi sem var uppi á fyrstu öldinni. Hann er mikilvægasta persónan í kristni og er í hugum kristinna Guð í mannsmynd og sá messías (Kristur) sem gamla testamentið spáði fyrir um.
Jesús fæddist í Júdeu (þar sem nú er Ísrael), sem þá heyrði undir Rómverska keisaradæmið. Flestir sagnfræðingar eru sammála um að Jesús hafi raunverulega verið til, þó ekki sé samhljómur um hversu áreiðanlega honum sé lýst í ritningunni. Jesús bjó lengi í bænum Nasaret. Hann var gyðingur og talaði arameísku, mál sem er skylt hebresku. Jesús var skírður af Jóhannesi skírara og hóf að predika, hann var oft kallaður rabbíni. Hann ræddi trúarkenningar sínar við aðra gyðinga, notaðist oft við dæmisögur í kennslu sinni, og eignaðist fylgjendur. Hann var tekinn fastur af yfirvöldum gyðinga, afhentur rómverskum yfirvöldum, og krossfestur samkvæmt skipun frá Pontíusi Pílatusi nýlendustjóra. Fylgjendur hans trúðu því að Jesús hefði risið upp frá dauðum og frá þeim varð kristni til.
Samkvæmt kenningum kristninnar er Jesús sonur Guðs og fæddur af Maríu mey. Hann á að hafa gert ýmis kraftaverk, dáið til að bæta fyrir syndir mannsins, og risið upp frá dauðum. Þá hafi hann farið til himnaríkis og muni þaðan snúa aftur. Flestir kristnir menn trúa því að Jesús hafi verið messías (hinn smurði), sonur Guðs og Guð sjálfur, og sé hluti af hinni heilögu þrenningu. Haldið er upp á fæðingu Jesú hvert ár þann 25. desember á jólunum. Krossfestingarinnar er minnst á föstudeginum langa og endurrisu hans frá dauðum á páskunum.
Jesú bregður líka fyrir í öðrum trúarbrögðum. Í íslam er hann nefndur Isa og er þar spámaður og messías. Múslimar trúa því að Jesús hafi verið fæddur af hreinni mey, en ekki að hann hafi verið sonur Guðs. Þeir trúa því ekki að Jesús hafi verið krossfestur heldur að hann hafi stigið upp til himins. Gyðingar trúa því ekki að Jesús hafi verið messías eða að hann hafi risið upp frá dauðum.
Nafn
Á tímum Jesú báru gyðingar venjulega aðeins eitt nafn, en stundum var bætt við það föðurnafni, eins og í „sonur (nafn föður)“ eða nafni heimabæjar viðkomandi. Í Nýja testamentinu er Jesús þannig kallaður „Jesús frá Nasaret“ Meðal nágranna Jesú í Nasaret er hann nefndur „smiðurinn, sonur Maríu, bróðir þeirra Jakobs, Jóse, Júdasar og Símonar“. , „sonur smiðsins“, eða „sonur Jósefs“. Í Jóhannesarguðspjalli kallar lærisveinninn Filippus postuli hann „Jesús frá Nasaret, son Jósefs“.
Íslenska nafnið Jesús er dregið af latneska nafninu Iesus, sem er umritun úr grísku Ἰησοῦς (Iēsoûs). Nafnið er líklega dregið af hebreska og arameíska nafninu ישוע (Yēšūaʿ, „Jesúa“) sem er styttri útgáfa af hebreska nafninu יהושע (Yəhōšūaʿ) sem er oftast skrifað „Jósúa“ á íslensku. Nafnið Jósúa merkir líklega „guð (Jave) bjargar“. Jósúa var líka nafn eftirmanns Móse og nafn á æðstapresti í Hebresku biblíunni sem báðir koma fyrir í grísku Sjötíumannaþýðingunni sem Iēsoûs.
Nafnið Jesúa virðist hafa verið í notkun í Júdeu um það leyti sem Jesús fæddist. Í ritum Jósefosar sem skrifaði á koine grísku á 1. öld kemur Jesús (þ.e. Ἰησοῦς) fyrir sem nafn á minnst 20 manns.
Kristnir menn kalla Jesúm Krist, sem er titill en ekki nafn. Höfundur Jóhannesarguðspjalls heldur því fram að Jesús hafi sjálfur notað þann titil í fyrirbæn sinni. Orðið kemur úr grísku Χριστός (Khristos), sem er þýðing á hebreska orðinu mashiakh (משיח), oftast skrifað „messías“, sem merkir „hinn smurði“. Það vísar til þess að í gyðingdómi á þeim tíma voru heilagir menn og trúargripir smurðir með heilagri olíu. Kristnir menn vísa til Jesú sem Krists því þeir trúa því að hann sé sá messías sem Gamla testamentið segir frá. Fylgjendur Jesú hafa verið kallaðir „kristnir“ frá því á 1. öld.
Samkvæmt gamalli hefð beygist nafnið Jesús í íslensku eins og í latínu: Jesús (nf.), Jesúm (þf.), Jesú (þgf.), Jesú (ef.) (auk ávarpsfallsins Jesú). Í Atómstöðinni nefnir ein persóna Halldórs Laxness Jesúm á íslensku og kallar „Jón Smyril í Brauðhúsum“ (bæjarheitið Betlehem merkir „brauðhús“ á hebresku). Laxness skrifaði einnig smásögu sem hét Jón í Brauðhúsum og vísaði þar til hins sama. Upphaflega kemur þó íslenskun á nafni hans frá Gísla Magnússyni latínuskólakennara og samtímamanni Fjölnismanna.
Helgir dómar
Eftir umsátrið um Jerúsalem árið 70 og eyðileggingu borgarinnar í kjölfarið má ætla að mjög fátt hafi varðveist frá Júdeu á 1. öld og engar beinar heimildir er að finna um sögu gyðingdóms frá síðari hluta 1. aldar og fram á 2. öld. Margaret M. Mitchell skrifar að þótt Eusebius segi frá því (Kirkjusaga Eusebiusar III 5.3) að fyrsti kristni söfnuðurinn hafi flúið frá Jerúsalem til Pella rétt áður en borgin lokaðist, sé ljóst að engir gripir frá kirkjunni í Jerúsalem hafa varðveist til okkar daga. Joe Nickell skrifar að rannsókn eftir rannsókn hafi sýnt fram á að ekki einn helgur dómur sem áreiðanlega tengist Jesús sé til.
Í sögu kristninnar hafa samt sem áður margir helgir dómar komið fram sem sagðir eru tengjast Jesú. Kaþólski 16. aldar guðfræðingurinn Erasmus skrifaði háðslega um það hversu mörg hús væri hægt að reisa úr öllum viðnum sem sagður var vera úr krossinum helga. Sérfræðingar deila um hvort Jesús hafi verið krossfestur með þremur eða fjórum nöglum, en minnst þrjátíu heilagir naglar eru dýrkaðir sem helgir dómar um alla Evrópu.
Sumir helgidómar, eins og meintar leifar af þyrnikórónunni sem sett var á höfuð Jesú, fá heimsóknir nokkurra pílagríma árlega, meðan líkklæðið frá Tórínó er heimsótt af milljónum manna, þar á meðal páfunum Jóhannesi Páli 2. og Benedikt 16.
Adobe Photoshop
thumb|150px|Merki Adobe Photoshop CC
Adobe Photoshop er myndvinnsluforrit frá bandaríska fyrirtækinu Adobe. Forritið er hluti af Creative Suite pakkanum sem Adobe hefur gefið út síðan árið 2003. Photoshop í til í tveimur útgáfum: Adobe Photoshop og Adobe Photoshop Extended, sem er sniðað að þrívíddarmyndvinnslu, kvikmyndavinnslu og myndgreiningu. Adobe Photoshop Extended fylgir öllum útgáfum af Creative Suite nema Design Standard-útgáfunni, sem fylgir venjulega Photoshop.
Auk þess að gefa út Photoshop selur Adobe Photoshop Elements, sem er takmörkuð útgáfa ætluð fyrir heimilisnotkun, og Photoshop Lightroom, sem er ætlað ljósmyndurum og er í samkeppni við Aperture frá Apple. Árið 2008 gaf Adobe út Photoshop Express, sem er ókeypis vefforrit til að laga myndir á bloggsíðum og netsamfélögum. Útgáfa þessa forrits fyrir Android og iPhone var sett á markað árið 2011.
Photoshop virkar með tölvum sem keyra Mac OS X eða Windows.
Skakki turninn í Písa
thumb|Skakki turninn í Písa Skakki turninn í Písa (ítalska: Torre pendente di Pisa eða einfaldlega Torre di Pisa) er frístandandi klukkuturn í borginni Písa á Ítalíu og tilheyrir hann dómkirkjunni í Písa.
Turninum var ætlað að standa lóðrétt, en stuttu eftir byggingu hans í ágúst 1173 tóku undirstöður hans að síga og hann því að hallast. Hann er staðsettur á bak við kapelluna og er eitt af þremur mannvirkjum á Campo dei Miracoli í Písa (svæði kraftaverkanna).
Turninn er 55,86 metrar að hæð á lægstu hlið og 56,70 á þeirri hæstu. Hann hallar um 4 gráður. Breidd veggjanna við jörðu er 4,09 metrar og 2,48 efst í turninum. Áætlað er að þyngd hans sé 14.500 tonn og það eru 294 þrep í honum. Turninn hefur, ásamt dómkirkjunni, skrúðhúsinu og kirkjugarðinum verið á heimsminjaskrá frá árinu 1987.
Fjallasmári
Fjallasmári einnig verið nefnd Sibbaldsurt (fræðiheiti: Sibbaldia procumbens) er jurt af rósaætt sem vex í snjódældum til fjalla og á útnesjum.
Útlit
Stönglar Fjallasmárans vaxa af marggreindum jarðstöngli og stofnblöð hennar eru stilklöng í álíka hæð og blómstönglar. Blöðin á Fjallasmáranum eru þrífingruð og smáblöðin þrítennt í oddinn. Blóm hanns koma í þéttum skúfum og eru lítil og fá. En krónublöðin eru styttri heldur en bikarblöðin; utanbikar svokallaður. Hæð Fjallasmárans er frá 5 til 15 cm og blómgast í júní.
Fjallasmárann er að finna um allt Ísland. thumbnail|left thumbnail|left
Hamarsheimt
Hamarsheimt (danska: Thors Brudefærd) er önnur bókin í bókaflokknum um Goðheima. Hún kom út árið 1980. Teiknari hennar var listamaðurinn Peter Madsen, en auk hans komu þeir Hans Rancke-Madsen, Per Vadmand og Henning Kure að gerð handritsins, sem byggir að nokkru á frásögn Þrymskviðu af því þegar jötnar ræna hamrinum Mjölni. Bókin hefur verið þýdd á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku.
Söguþráður
Þór vaknar í höll sinni Bilskirni og uppgötvar að hamrinum Mjölni hefur verið stolið. Loki ályktar að jötunninn Þrymur muni hafa stolið honum. Sú reynist raunin og krefst jötunninn þess að fá gyðjuna Freyju í lausnargjald. Æsir hyggjast ganga að þessum afarkostum en Loka hugkvæmist þó að klókara væri að klæða Þór í kvenmannsföt, senda hann á fund Þryms í gervi Freyju og endurheimta þannig hamarinn og koma um leið fram hefndum.
Þór, Loki og mannabörnin Þjálfi og Röskva halda á fund Freys, með viðkomu hjá jötninum Útgarða-Loka, sem sér samstundis í gegnum ráðabruggið en lætur ekki á neinu bera. Sífellt fleiri jötnar átta sig á að ekki sé allt með felldu, en með klókindum tekst Loka að tryggja að enginn ljóstri leyndarmálinu upp við hinn hrekklausa Þrym. Hjónavígslan fer fram, en í upphafi hennar færir Þrymur brúði sinni hamarinn dýrmæta að gjöf. Þór gengur í kjölfarið berserksgang og drepur Þrym og fjölda veislugesta. Sögunni lýkur á því að ferðalangarnir snúa aftur til Ásgarðs þar sem Sif hefur eignast tvíbura. Hún segir körlunum í hópi ásanna til syndanna fyrir að hafa komið illa fram við Freyju, en talar fyrir daufum eyrum.
Íslensk útgáfa
Hamarsheimt kom út hjá Iðunni árið 1980, sama ár og á frummálinu. Þýðandi var Guðni Kolbeinsson. Hún var endurútgefin árið 2011 með nýrri forsíðu.
Frjálsa hugbúnaðarstofnunin
Frjálsa hugbúnaðarstofnunin (enska: Free Software Foundation; skammstafað FSF) er sjálfseignarstofnun stofnuð í október 1985 af Richard Stallman með það að tilgangi að styðja frjálsu hugbúnaðarhreyfinguna, og þá sérstaklega GNU verkefnið.
Korn (hljómsveit)
thumb|right|Korn árið 2006 thumb|Korn árið 2013.
Korn (einnig KoЯn ) er þungarokkshljómsveit frá Bakersfield í Kaliforníu. Hljómsveitin tilheyrir þeim undirflokk þungarokksins sem hefur fengið viðurnefnið nu metal.
Söguágrip
Áður en Korn var stofnuð stofnuðu þeir James „Munky“ Shaffer, Reginald „Fieldy“ Arvizu, David Silveria og söngvarinn Richard Morales hljómsveitina „LAPD“ eða „Love and Peace Dude“ en breyttu því fljótlega í „Laughing as People Die“ til þess að vera teknir mun alvarlega. Liðsmenn LAPD fengu síðar liðstyrk, gítarleikarann Brian „Head“ Welch og skiptu þeir um nafn og tóku sér nafnið „Creep“. Þá vantaði söngvara.
Munky og Head heyrðu í Jonathan Davis á tónleikum á bar í Bakersfield sem var þá með hljómsveitinni „Sexart“. Eftir tónleikana spurðu þeir Davis hvort hann hafði áhuga að prufa syngja fyrir hljómsveitina þeirra. Úr var hljómsveitin Korn sem gaf út sitt fyrsta demo árið 1993.
Fyrsta platan þeirra kom út árið 1994 og hlaut nafnið Korn.
Norðurlöndin
thumb|right|250px|Norðurlöndin thumb|250px|Fánar þeirra ríkja sem tilheyra Norðurlöndunum Norðurlöndin er samheiti sem notað er yfir fimm lönd í Norður-Evrópu: Ísland, Finnland, Svíþjóð, Noreg og Danmörku. (Stundum er orðið Skandinavía notað í sömu merkingu.) Lönd þessi eru einnig öll aðildarríki að Norðurlandaráði og Norrænu ráðherranefndinni. Einnig eru sjálfstjórnarlöndin Áland, Færeyjar og Grænland aðilar að ráðinu og ráðherranefndinni.
Danmörk, Finnland og Svíþjóð eru nú aðilar að Evrópusambandinu og Ísland og Noregur nátengd með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu og Schengen-samstarfinu. Sjálfstjórnarsvæðin Færeyjar og Grænland standa utan Evrópusambandsins.
Saga Norðurlanda
Saga Norðurlanda hefur verið samtvinnuð frá upphafi, frá því að ríki fóru að myndast á tíundu öld einkenndust samskipti þeirra lengi vel mest af valdabaráttu, styrjöldum og ágreiningi.
Úrsmiður
Úrsmiður er iðnaðarmaður sem framleiðir og setur saman ný úr en viðheldur og gerir líka við biluð úr og klukkur. Úrsmíði er lögvernduð iðngrein.
Nám
Námið tekur 4 ár. Ekki er hægt að læra úrsmíði á Íslandi nema að hluta. Nemar eru á iðnsamningi hjá úrsmíðameistara en sækja bóklegt og verklegt nám í úrsmíðaskólum erlendis. Flestir íslenskir úrsmiðir hafa sótt nám á danska úrsmíðaskólann í Ringsted í Danmörku allt í allt 80 vikur.
Góður úrsmiður þarf að hafa eftirfarandi til að bera: Góða sjón og nákvæm vinnubrögð, þar sem verkefnið sem unnið er með er oftar en ekki frekar smátt.
Í námi er áhersla lögð á:
The Broads-þjóðgarðurinn
thumb|Staðsetning. thumb|Bátur í the Broads.
Broads-þjóðgarðurinn (enska: The Broads) er verndað svæði 303 ferkílómetra af ám og vötnum í austur-ensku héruðunum Norfolk and Suffolk. Svæðið var gert að þjóðgarði árið 1989. Árnar eru sjö og vötnin, kölluð broads, eru 63. Svæðið er vinsælt fyrir frístundasiglingar. Ríkulegt fuglalíf er þar og einnig eru þar einstök dýr eins og drekaflugur. Ofauðgun hefur verið reglulegt vandamál vegna landbúnaðar og skólps og þörungavöxtur farið úr hófi.
Svif
thumb|right|[[Kísilþörungar eru áberandi í jurtasvifi.]] Svif (eða smááta) eru örsmáar lífverur sem fljóta um í höfum og vötnum. Þessar lífverur eru of smáar til að geta fært sig um set af eigin rammleik og rekur þær því með straumum. Svif er gríðarlega mikilvægur hluti af fæðukeðju vatnadýra.
Svif skiptist í jurtasvif, dýrasvif og bakteríusvif.
Hubei
Hubei liggur að héruðunum Henan í norðri, Anhui í austri, Jiangxi í suðaustri, Hunan í suðri, Chongqing í vestri og Shaanxi í norðvestri.
Hubei er oft kallað „land fiskar og hrísgrjóna“ (鱼米之乡). Meðal mikilvægra landbúnaðarafurða Hubei eru bómull, hrísgrjón, hveiti og te. Aðrar atvinnugreinar eru bílaframleiðsla, málmvinnsla, vélarframleiðsla, orkuöflun, vefnaður, matvæli og hátæknivörur. Auk þess eru ýmis steinefni að finna í Hubei í verulegu magni, þar á meðal bórax, vollastónít, granat, járn, fosfór, kopar, gifs, rútíl, klettasalt, gullamalgam, mangan og vanadium.
Íbúar Hubei héraðs eru tæplega 60 milljónir. Þar af voru íbúar Wuhan árið 2018 um 11 milljónir.
Bart Simpson
Bartholomew ,,Bart" Jojo Simpson er skáldskapar-persóna í teiknimyndunum um Simpsonsfjölskylduna. Rödd hans kemur frá leikkonunni Nancy Cartwright. Bart er elsta barn Homer's og Marge og er bróðir Lisu og Maggie. Nafn hans er stafarugl á enska orðinu 'brat' sem þýðir óþekktarormur. Hann er eini fjölskyldumeðlimur Simpson-fjölskyldunnar sem er ekki skírður í höfuðuð á fjölskyldumeðlimum Matts Groenings.
Torfi Einarsson
Torfi Einarsson (25. desember 1812 – 21. desember 1877) var var bóndi á Kleifum á Selströnd frá 1835 til æviloka og þingmaður Strandamanna á árunum 1864 – 1877.
Torfi fæddist í Kollafjarðarnesi á Ströndum. Foreldrar hans voru Einar Jónsson dannebrogsmaður, bóndi þar og kona hans, Þórdís Guðmundsdóttir (fædd um 1777, dáin 31. júlí 1861), húsmóðir. Bróðir Torfa var Ásgeir Einarsson alþingismaður.
Kona Torfa var Anna Einarsdóttir (20. ágúst 1802 – 26. júní 1879) húsmóðir. Foreldrar hennar voru Einar Einarsson og kona hans Helga Ólafsdóttir. Dætur þeirra Torfa voru Soffía (1842), Guðbjörg (1845).
Nevadalúpína
Nevadalúpína (fræðiheiti: Lupinus nevadensis ) er 10 til 40 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Nevada í Bandaríkjunum.
Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.
Vél
right|thumb|[[Vindmylla|Vindmyllur]]
Blæölur
Blæölur (Alnus incana ssp. tenuifolia) er undirtegund gráelris og er meðalstórt tré af birkiætt.
Lýsing
Lauffellandi, lítið tré eða stór runni (margstofna) með með hvelfda krónu, 7-10 m hátt. Ungar greinar lítið eitt hærðar í fyrstu, verða seinna hárlausar. Vetrarbrum rauð og með legg, hærð. Börkur grár til dökkgrár, verður rauðgrár með aldrinum og flagnar. Börkur og reklar eru uppspretta tanníns. Líkist vætuöl sem þó má þekkja á þykkari og hrukkóttari laufum með inngreyptum æðum.
Vél
Vél er í vísindalegum skilningi fyrirbæri sem flytur eða umbreytir orku. Vél á í daglegu tali við um búnað sem vinnur eða aðstoðar við vinnu og samanstendur af hreyfanlegum hlutum. Dæmi um einfalda vél er vogarstöng sem samanstendur af hreyfanlegri vogarstöng og vogarás.
Blæölur
Lýsing
Dökkur litur fæst úr berkinum og liturinn getur verið frá appelsínugulu yfir í rautt og brúnt. Viðurinn er sums staðar notaður sem eldiviður.
Ferill
Ferill er í stærðfræði haft um rúmfræðilegt fyribæri sem samsvarar beinni línu en þarf þó ekki að vera bein. Ferill getur verið opinn og hefur þá upphafs- og endapunkt eða lokaður og hefur þá hvorugt. Reikna má ferillengd, sem alltaf er stærri en núll, en getur þó verið óendanleg. Sýna má feril falls, eða ofanvarpið á tvívíða sléttu, eða í tvinnsléttunni, með línuriti (grafi). Keilusnið eru dæmi um algenga ferla.
Eðlisfræðin fjallar mikið um hluti, sem hreyfast í ýmsum sviðum og lýsa ferlar staðsetningu hlutarins í sviðinu á sérhverjum tímapunkti. Ferilheildi eru heildi reiknuð eftir ákveðnum ferli, sem getur verið opinn eða lokaður.
Blæölur
Útbreiðsla
Blæelri vex í vesturhluta Bandaríkjanna og Kanada.
Á Íslandi
Finnst hérlendis og eru eintök í Grasagarði Reykjavíkur og Lystigarði Akureyrar. Blæelri hefur verið fáanlegt á einstaka gróðrarstöðvum.
Jósafat
Jósafat er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið Jósafat merkir: „Drottinn dæmir“.
Klettahani
Klettahani (fræðiheiti: Rupicola peruvianus) er stór spörfugl af ætt skörtum sem er innfæddur í Andeskógum í Suður-Ameríku. Hann er almennt talinn þjóðarfugl Perú.
Versalasamningurinn
thumb|right|Frá vinstri til hægri: [[David Lloyd George frá Bretlandi, Vittorio Orlando frá Ítalíu, Georges Clemenceau frá Frakklandi og Woodrow Wilson frá Bandaríkjunum.]] Versalasamningurinn var friðarsáttmáli sem batt enda fyrri heimstyrjöldina. Samningurinn var undirritaður í Versölum utan við París árið 1919 þann 28. júní, fimm árum upp á dag eftir morðið á Franz Ferdinand erkihertoga. Hann var gerður milli Bandamanna og Þjóðverja og kvað á um að Þjóðverjar bæru ábyrgð á styrjöldinni. Þeim var gert að greiða háar stríðsskaðabætur til Bandamanna, láta lönd af hendi til Frakklands, Póllands, Tékkóslóvakíu, Danmerkur og Belgíu auk þess sem sum héröð voru sett undir stjórn Þjóðabandalagsins. Ennfremur var öllum nýlendum Þjóðverja skipt upp milli annarra nýlenduvelda og þeir mátti einungis hafa 100.000 manna herlið. Þeim var einnig bannað að hafa flugher og skipaflotinn var tekin af þeim. Samningurinn var einkar óvinsæll í Þýskalandi og var ein ástæðan fyrir því að nasistar náðu völdum í Þýskalandi 1933.
Hagfræðingar, sérstaklega John Maynard Keynes, töldu samninginn of strangan og litu svo á að skaðabótaupphæðin væri of há og myndi ekki hafa tilætluð áhrif. Sagnfræðingar fjölmargra landa hafa æ síðan deilt um þessi sjónarmið. Á hinn bóginn fannst mörgum í röðum Bandamanna, þ. á m. franska marskálknum Ferdinand Foch, sáttmálinn taka of mjúkt á Þjóðverjum og ekki gera nóg til þess að draga úr hernaðargetu þeirra til frambúðar. Ólík og ógagnkvæm ætlunarverk sigurvegaranna leiddu til málamiðlunar sem geðjaðist engum: Þýskaland var hvorki friðþægt né sátt, né veikt til frambúðar.
Framhaldsskólastærðfræði á Íslandi
Hér er námsefni í áföngum í stærðfræði lýst eftir því sem þau eru skilgreind í aðalnámsskrá framhaldsskólanna.
Viva La Bam
Viva La Bam er bandarískur raunveruleikaþáttur með Bam Margera í fararbroddi. Þátturinn æxlaðist út frá MTV þættinum Jackass, þar sem Margera og kunningjar hans komu fram.
Ginklofi
Ginklofi (Neonatal tetanus eða tatanus neonatorum) eða ungbarnastífkrampi er gerð af stífkrampa sem kemur fram í nýfæddum börnum.
Ginklofi á Íslandi
Fyrst er getið um ginklofa í minnisbók Odds biskups frá 1630 og einnig í riti Gizurar Péturssonar sem var prestur í Vestmannaeyjum 1687-1713. Ginklofi var mjög skæður á Heimaey í Vestmannaeyjum og eyjunni St. Kildu í Suðureyjum og er talið að 70-80% lifandi fæddra barna sem fæddust á þessum eyjum hafi dáið á fyrstu tveimur vikum frá fæðingu. Einkenni þessara eyja voru að íbúar lifðu mikið á sjófugli, einkum fýl og lunda.
Um miðja 19. öld var veikinni útrýmt í Vestmannaeyjum fyrir atbeina dansks læknis, Peter Anton Schleisner.
Með konungsúrskurði 6. júní 1827 var ákveðið að stofna læknisembætti í Vestmannaeyjum. Var A.F. Schneider skipaður læknir 1845 en á undan honum höfðu verið þrír læknar, sá seinasti A.S.I. Haaland, en ekki hafði tekist að ná tökum á barnadauða vegna ginklofa. Haaland vakti athygli á slæmu neysluvatni, almennum óþrifnaði og að naflastrengur barna í Vestmannaeyjum væri ekki eðlilega bundinn upp og ekki tíðkaðist að konur væru með börn sín á brjósti.
Schleisner læknir kom upp fæðingarstofnun í Vestmannaeyjum sem hann kallaði Stiftelsen. Þar voru viðhafðar strangar hreinlætisráðstafanir og notuð naflaolía á naflasár nýbura. Þessi naflaolía (Balsamum copaiba) var borin á daglega. Einnig var hugað að umhverfisvernd og mataræði og allt fuglakjöt bannað. Schleisner fór frá Vestmannaeyjum og fæðingarstofnunin Stiftelsen lagðist niður en áfram var haldið að nota naflaolíu. Í riti frá 1849 er skýrsla (udtog) Schleisners frá Íslandsdvölinni.
Í öðrum löndum tíðkaðist að sótthreinsa nafla barna með jurtum. Frumbyggjar Ameríku lögðu sundurskorinn kerlingareld (Lycoperdon pyriforme) við nafla barna uns stúfurinn féll af.
Burning Man
Frá Burning Man hátíðinni árið 2015|thumbnail Burning Man er árleg samkoma og viðburður sem fer fram þannig að þátttakendur skapa tímabundna borg og samfélag sem kallast Svörtuklettaborg (Black Rock City) í Black Rock eyðimörkinni í  Nevada. Viðburðurinn byrjaði sem sumarsólstöðuhátíð en hefur þróast í tilraun með samfélag og listir sem einkennast af þátttöku, sjálfbærni, sjálftjáningu, samfélagi sem byggir á samvinnu og gjöfum en ekki markaðshyggju og sem skilur ekki eftir sig nein ummerki. Tugir þúsunda sækja árlega þennan viðburð.
Arthur Conan Doyle
thumb|right|Sir Arthur Conan Doyle Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (22. maí 1859 – 7. júlí 1930) var skoskur rithöfundur af írskum ættum og best þekktur fyrir verk sín um einkaspæjarann Sherlock Holmes, sem vanalega er talinn höfuðpersóna í glæpasöguheiminum. Auk glæpasagna skrifaði Arthur Conan Doyle vísindaskáldsögur, sagnfræðitengdar bækur ásamt leikritum og ljóðum.
Græn orka
thumb|right|Vindrafall í Bretlandi Græn eða umhverfisvæn orka er hugtak sem notað er yfir umhverfisvæna orku eins og sólarorku, vindorku, vatnsorku og jarðvarma. Kjarnorka er stundum talin með. Græn orka hefur þann meginkost að fela ekki í sér losun koltvísýrings og mengun. Græn orka er ekki endilega endurnýjanleg orka.
Oftast er talað um græna orku í tengslum við orkunotkun heimila og fyrirtækja þar sem orkuframleiðendur eru í samkeppni sín á milli.
Tengt efni
ഹരിതോര്‍ജ്ജം Zielona energia
Wuhan
thumb|450px|Wuhan borg í Hubei héraði. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Wuhan um 12,3 milljónir manna.
Wuhan er höfuðborg Hubeihéraðs í Kína. Hún er mikilvæg borg við Jangtsefljót.
Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarnans 10.392.693 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 12.326.518.
Heitið - Wuhan - er svipað og Búdapest leitt af tveim borgum, sitt hvorum megin við fljótið Yangtze sem uxu saman:"Wu" (Wuchang; 武昌) sunnan meginn og "Han" (Hankou; 汉口), norðan meginn.
Óleóresín
Óleóresín er hálfföst blanda ilmolíu og trjákvoðu (resins) þar sem bæði efnin eru fengin úr sömu plöntunni. Óleóresín sem finnst í náttúrunni er kallað balsam eða græðismyrsl(ilmkvoða).
Armenska karlalandsliðið í knattspyrnu
Armenska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Armeníu í knattspyrnu og er stjórnað af Armenska knattspyrnusambandinu. Þekktasti leikmaður þeirra er Henrikh Mkhitaryan.
Hælisleitandi
thumb|Uppruni hælisleitenda árið 2009. Hælisleitandi eða umsækjandi um alþjóðlega vernd er persóna sem yfirgefur eða flýr heimaland sitt og heldur til annars lands þar sem hann sækir um hæli eða vernd. Hann fyllir út umsókn hjá innflytjendastofnun viðkomandi lands sem verður samþykkt eða hafnað. Ef honum er hafnað getur hann þurft að yfirgefa landið. Hægt er að kæra brottvísun og fá dómstóla til að úrskurða um dvalarleyfi. Hælisleitendur mega í mörgum löndum ekki vinna meðan umsókn þeirra er til meðhöndlunar. Heilbrigðisþjónusta er oft takmörkuð og bundin við neyðarþjónustu, bólusetningu og barnsburð. Fjárhagsaðstoð er einnig takmörkuð. Hælisleitendur geta verið flóttamenn.
Á Íslandi
Á Íslandi vinnur Útlendingastofnun úr umsóknum hælisleitenda.
Frá 2013 til 2017 áttfaldaðist kostnaður við hælisleitendur og var árið 2017 3,4 milljarðar króna. Í könnun MMR frá 2017 meðal Íslendinga sagði um 25% of mikill fjöldi flóttafólks fá hæli, 45% sögðu fjöldann hæfilegan og 31 % sögðu of fáa fá hæli. Yngra fólk og konur voru líklegri til að segja að það væru of fáir.
Tenglar
Útlendingastofnun - Alþjóðleg vernd
Sannleikur
thumbnail|Verkið Sannleikur eftir Frakkann [[Jules Joseph Lefebvre]] Sannleikur eða sannleiki er heimspekilegt hugtak, sem gegnir mikilvægu hlutverki í málspeki og þekkingarfræði, en er auk þess hluti af hversdagslegum orðaforða okkar og er eitt mesta grundvallarhugtak sem við búum yfir.
Þegar einhver er sammála fullyrðingu, segir hann að hún sé „sönn“. Þekkingarfræði, sem fjallar um eðli og uppsprettu þekkingar, leitar lausna á fjölmörgum heimspekilegum gátum um „sannleika“ en auk þess er sannleikshugtakið gríðarlega mikilvægt í málspeki og er nátengt merkingarhugtakinu.
Sannberar
Heimspekingar nefna það sem getur verið satt eða ósatt „sannbera“. Staðhæfingar, setningar, fullyrðingar, hugmyndir, skoðanir og dómar hafa verið nefnd sem sannberar. Persóna eða guð getur ekki verið sannberi í heimspekilegum skilningi.
Sumir heimspekingar hafna einum eða fleirum þessara flokka sannbera eða færa rök fyrir því að sumir þeirra geti aðeins verið sannir (eða ósannir) í yfirfærðri merkingu. Þessu er haldið fram á grundvelli sannleikskenninga af því tagi sem fjallað verður um hér að neðan.
Til dæmis er því oft haldið fram að staðhæfingar séu það eina sem getur verið satt í bókstaflegum skilningi. Með staðhæfingu í heimspekilegu samhengi er átt við inntak fullyrðingar eða skoðunar sem getur verið tjáð með ólíkum setningum á ólíkum tungumálum. Þá er sagt að fullyrðingar og setningar séu sannar ef þær „tjá“, „lýsa“ eða „fela í sér“ sanna staðhæfingu eða „vísa til“ sannrar staðhæfingar. Í þessum skilningi á staðhæfingu fela enska setningin „The sky is blue“ og þýska setningin „Der Himmel ist blau“ í sér sömu staðhæfinguna; þær staðhæfa báðar það sama um himininn enda þótt þær séu ólíkar setningar með ólíkum orðum sem tilheyra ólíkum tungumálum með ólíka setningafræði og þar fram eftir götunum.
Á hinn bóginn hafa sumir heimspekingar haldið því fram að staðhæfingar og önnur áþekk sértæk fyrirbæri séu dularfull og útskýri lítið; vissulega hljóti setningar eða yrðing setningar að vera skýrari og meiri grundvallar sannberar.
Sannleikskenningar
hægri|thumbnail|250px|Tíminn bjargar sannleikanum frá Lygi og Öfund, málverk eftir [[François Lemoyne (1737)]] Heimspekingar og rökfræðingar hafa lagt til fjöldann allan af kenningum um eðli sannleikans og er þeim oftast er skipt í tvo hópa:
Þéttar kenningar
Sumar kenningar eiga það sameiginlegt að telja sannleikshugtakið vera „innihaldsríkt“ eða „inntaksmikið“ (stundum „þétt“) hugtak. Samkvæmt þessum kenningum má taka alvarlega yfirborðsmálfræði setninga, sem virðast fela í sér að setningu sé eignaður eiginleikinn að vera sönn, svo sem „Setningin ‚Snjór er hvítur‘ er sönn“ þar sem svo virðist sem setningunni „Snjór er hvítur“ sé eignaður sá eiginleiki að vera sönn. Sannleikur er því samkvæmt þessu eiginleiki, rétt eins og roði (að vera rauður) er eiginleiki, sem eignaður er hlöðu í setningunni „Hlaðan er rauð“. Verkefnið er svo að rannsaka og útskýra þennan eiginleika. Samkvæmt þessum kenningum þarfnast sannleikur þess vegna útskýringar og hægt er að segja ýmislegt um hann:
Úrdráttarhyggja
Aðrir heimspekingar hafna því að sannleikshugtakið sé innihaldsríkt í þessum skilningi sem lýst hefur verið hér að ofan. Samkvæmt úrdráttarhyggjunni er það að segja „Setningin ‚2 + 2 = 4‘ er sönn“ ekkert annað en að segja „2 + 2 = 4“ og á sama hátt er það að segja „Setningin ‚Vatnajökull er stærsti jökull í Evrópu‘ er sönn“ í raun ekkert annað en að segja „Vatnajökull er stærsti jökull í Evrópu“. Um sannleikann er svo ekkert meira að segja en þetta. Þessi afstaða er kölluð „úrdráttarhyggja“ (vegna þess að búið er að draga úr mikilvægi sannleikskenninga) eða „afvitnunarhyggja“ (vegna þess að með sannleiksumsögninni hverfa gæsalappirnar utan um setninguna sem sögð var sönn) eða „naumhyggja“ (af því að samkvæmt kenningunni ber að segja sem minnst um sannleikann enda er hann ekki eiginleiki sem hægt er að segja mikið um). Helsta viðfangsefni kenninga af þessu tagi er að útskýra sérstök tilvik, þar sem sannleikur virðist hafa sérstök og áhugaverð einkenni (sjá til dæmis Merkingarfræðilegar þverstæður og umfjöllun hér að neðan).
Samkvæmt þessu sjónarmiði (sjá Gottlob Frege og F. P. Ramsey) er sannleikur ekki nafn á eiginleika, sem staðhæfingar hafa; „eitthvað“ sem hægt er að hafa kenningu um. Sú skoðun að sannleikur sé eiginleiki, er bara tálsýn, sem stafar af þeirri staðreynd að sannleiksumsögnin, „er satt”, er til í máli okkar. Þar sem flestar umsagnir eigna einhverju eiginleika, göngum við ranglega út frá því að „er satt“ geri slíkt hið sama. En úrdráttarhyggjumenn segja, að fullyrðingar, sem „virðast“ segja að setningar séu sannar, geri í raun ekkert annað en að gefa til kynna, að sá sem talar, sé sammála fullyrðingunni.
Ofaukakenningin um sannleikann segir til dæmis, að það að segja að fullyrðing sé sönn, sé ekkert annað en að halda fram fullyrðingunni. Að segja „Setningin ‚Snjór er hvítur‘ er sönn“ er þess vegna hvorki meira né minna en að segja að snjór sé hvítur. Sannleiksumsögninni er þess vegna ofaukið, þ.e. hún er óþörf.
Annað dæmi um úrdráttarhyggju er framkvæmdarkenningin um sannleikann sem eignuð er breska heimspekingnum P. F. Strawson. Samkvæmt þeirri kenningu jafngildir það að segja „Setningin ‚Snjór er hvítur‘ er sönn“ því að framkvæma málgjörð, sem gefur til kynna að maður sé sammála fullyrðingunni að snjór sé hvítur (nokkurn veginn eins og að kinka kolli til samþykkis). Sú hugmynd, að sumar fullyrðingar séu líkari athöfnum en venjulegum tjáskiptafullyrðingum, er ekki eins undarleg og má virðast í fyrstu. Íhugið til dæmis þegar brúðurin segir „Já“ á viðeigandi tímapunkti í brúðkaupi; þá er hún að framkvæma athöfn, sem er fólgin í að ganga í hjónaband með brúðgumanum. Hún er ekki að gefa á sér þá sjálfslýsingu að hún gangi að eiga brúðgumann.
Þriðja tegundin af úrdráttarhyggju um sannleikann er afvitnunarhyggjan sem notast við kenningu Alfreds Tarski: Að segja að „P“ sé sönn er að segja P. Nafn kenningarinnar kemur til af því að samkvæmt kenningunni jafngildir það, að segja að setning innan tilvitnanamerkja sé sönn því, að taka burt tilvitnanamerkin og segja setninguna. Slíkri kenningu hefur bandaríski heimspekingurinn W. V. O. Quine haldið fram.
Merkingarfræðileg kenning um sannleikann
Samkvæmt Merkingarfræðilegu kenningunni um sannleikann gildir eftirfarandi um setningar á sérhverju máli: