cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1631-1640
Þrjátíu ára stríðið
Eftir nær samfellda sigurgöngu í Þrjátíu ára stríðinu fyrstu tvö árin misstu Svíar konung sinn Gústaf 2. Adolf í orrustunni við Lützen 1632. Ríkiskanslarinn Axel Oxenstierna tók þá við stjórnartaumunum fyrir hönd hinnar barnungu Kristínar drottningar, hélt sjálfur til Þýskalands og sá til þess að sænski herinn hélt herförum sínum þar áfram. Herstjóri keisarans, Albrecht von Wallenstein var myrtur 1634 vegna gruns um að hann ætti í friðarviðræðum við Svía. Í orrustunni við Nördlingen 1634 biðu Svíar sinn fyrsta afgerandi ósigur gegn keisarahernum en Oxenstierna samdi þá við Frakka um enn frekari stríðsstyrk og tryggði beina þátttöku þeirra í stríðinu, en fram að því höfðu þeir látið sér nægja að fjármagna það.
Einangrun Japans
Í Japan hófst einhliða einangrun Japans fyrir alvöru árið 1636 með því að sjóguninn bannaði allar ferðir Japana til og frá landinu að viðlagðri dauðarefsingu. Skipulegar ofsóknir gegn kristnum Japönum höfðu hafist í upphafi áratugarins. Shimabara-uppreisnin var uppreisn kristinna bænda gegn herstjóraveldinu. Hún var barin niður 1638 þegar hersveitir herstjórans tóku Harakastala á Shimabara. Um 37 þúsund uppreisnarmenn voru hálshöggnir og kristin trú bönnuð með öllu í landinu.
Biskupastríðin í Skotlandi
thumb|right|Málverk af hinni kaþólsku drottningu Karls 1. Englandskonungs, [[Henríetta María|Henríettu Maríu, eftir hollenska listmálarann Antoon van Dyck frá 1633.]] Karl 1. Englandskonungur hélt áfram einveldistilburðum sínum og ríkti án enska þingsins. Tilraun hans til að koma á nýrri bænabók í Skotlandi varð til þess að upp úr sauð og Skotar hófu Biskupastríðin gegn konungi. Á endanum neyddist Karl til að boða nýtt þing 1640 til þess að semja við Skota um friðarskilmála. Þetta sama þing átti síðar eftir að steypa Karli af stóli og taka hann af lífi.
Verslunarstaðir, nýlendur og landkönnun
Hollendingar áttu sitt mesta útþensluskeið í Austur-Indíum þar sem þeir reistu bækistöðvar og hröktu Portúgali frá verslunarstöðum. Konungssamband Portúgals og Spánar leið svo undir lok 1640 þegar Jóhann 4. var hylltur sem konungur Portúgals. Uppihald hins vel þjálfaða spænska atvinnuhers og stríðið við Frakkland var orðið íþyngjandi fyrir héruð undir stjórn Spánar sem leiddi til Sláttumannaófriðarins 1640.
Englendingar héldu áfram að stofna nýlendur á austurströnd Norður-Ameríku. Þessar nýlendur efldust og voru í stakk búnar til að verjast árásum indíána sem reyndu að reka Evrópubúana af höndum sér.
Rússneskir kósakkar í þjónustu Mikaels Rómanovs náðu til Kyrrahafsins í fyrsta skipti við Okotsk. Það var mikilvægur áfangi í því að leggja Síberíu undir keisarann.
Íslendingar snúa heim úr Barbaríinu
Um miðjan áratuginn voru 35 Íslendingar sem teknir höfðu verið í Tyrkjaráninu keyptir lausir úr Barbaríinu. 27 sneru heim með skipi um vorið 1637, þeirra á meðal Guðríður Símonardóttir sem strax hóf búskap með Hallgrími Péturssyni á Suðurnesjum.
Ráðamenn
thumb|right|Tokugawa Iemitsu, herstjóri thumb|right|Shah Jahan, Mógúlkeisari
Skarðsstrandarhreppur
Skarðsstrandarhreppur var hreppur í Dalasýslu, norðan megin á Klofningsnesi.
Árið 1918 var hreppnum skipt í tvennt, í Klofningshrepp og Skarðshrepp.
Marías
Marías er íslenskt karlmannsnafn.
Manda
Manda er íslenskt kvenmannsnafn.
Marís
Marís er íslenskt karlmannsnafn.
Mardís
Mardís er íslenskt kvenmannsnafn.
Hvammshreppur
Hvammshreppur hafa þrír hreppar heitið á Íslandi:
1808
Árið 1808 (MDCCCVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Skógarstrandarhreppur
Hreppurinn sameinaðist Dalabyggð hinn 1. janúar 1998.
Sumarflundra
Sumarflundra (fræðiheiti: Paralichthys dentatus) er flatfiskur af steinhverfuætt og ættbálki flatfiska. Hún finnst einungis Atlantshafsmegin við Norður-Ameríku, frá Norður-Karólínu til Massachusetts. Sumarflundran er náskyld sandkola, rauðsprettu, lúðu og grálúðu.
Lýsing
Sumarflundran er örvhent, hún liggur á botninum á hægri hlið sinni. Augu hennar standa vel út og eru á vinstri hliðinni. Kviðarhol flundrunnar er á vinstri brún hennar og hvílir við botninn.
Sumarflundran er með beittar tennur og stóran kjaft sem staðsettur er á vinstri hlið en vetrarflundran t.d. hefur minni munn staðsettan hægra megin, þ.e. rétthent. Tveir kviðlægu uggar sumarflundrunnar eru eins og hver þeirra er aðskilinn frá langa gotraufarugganum með töluverðu bili. Sumarflundran er ein grennsta flundran. Uggar hennar eru einnig minni en á sandhverfunni.
Lífshættir
Sumarflundran hrygnir snemma, hrygning hefst við tveggja ára aldur eða þegar sumarflundran er rúmlega 30 cm og gerist iðulega á haustin og á veturna þegar fiskurinn er langt frá ströndu. Hún finnst á 10–183 m dýpi, en er fljótsynd og fer oft miðsævis í fæðisleit. Fullorðins sumarflundrur húka á hrjúfum sandbotni.
Fæði sumarflundrunnar samanstendur af dýra- og plöntusvifi, smokkfisk, rækjum, kröbbum og ýmsu öðru smálegu sem á vegi þeirra verður.
Veiðar og afli
Sumarflundran er mikilvægur nytjafiskur. Um helmingur aflans er veiddur í atvinnuskyni, langmest í troll, þó er hún einnig veidd á línu. Restin eru sportveiðar á stöng.
thumb|Veiðar á Sumarflundru í Bandaríkjunum frá 1950-2014 Heildarafli á tímabilinu 1950–2015 var 463.033 tonn, þar af eru 461.120 tonn veidd af Bandaríkjamönnum. Einu veiðarnar í miðvestur-atlantshafi eru af Bandríkjunum og er heildarafli frá upphafi veiða þar árið 1998: 4.723 tonn. Mest er veitt af Bandaríkjunum á hinu svæðinu, norðvestur atlantshafi, eða 456.397 og rest af Úkraínu, Kúbu, Írlandi og Ítalíu. Meðalafli frá 1950-2015 er 7.016 tonn. Árið 1950 voru veidd í heildina 5.124 tonn, frá 1975 jókst heildarafli töluvert og náði hann hámarki árið 1979 í 14.234. Aflinn skrapp síðan aftur saman um 1990 í 4.045 tonn og hefur haldist nokkuð stöðugur undir 10.000 tonnum allar götur síðan.
Sumarflundran er árásargjörn þegar kemur að veiða sér til matar. Hún er veidd allt árið um kring en þó mest í janúar og febrúar. Sumarflundran hefur ekki þótt henta í fiskeldi frekar en flatfiskar almennt, utan Senegalflúrunnar.
Stærð
Meðalstærð sumarflundru er 1–2,2 kg að þyngd og 38–56 cm að lengd. Þær geta lifað í allt að 18 ár og orðið um 9 kg. Lengsta flundra sem mæld hefur verið mældist 10 kg og veiddist við New York árið 1975.
Litur
Það er vel þekkt að flatfiskar eru dökkir á dökkum botni og ljósir á fölum botni. Sumarflundran er eflaust sá flatfiskur sem hefur hvað mesta litrófið og sú sem aðlagast litum botnsins sem hún liggur á hvað nákvæmast. Sumarflundran er hvít að neðan og blanda af brúnum, gráum og drapplituðum, líkt og flestir flatfiskar að ofan. Á henni eru 5-14 doppur sem einkenna hana mjög.
Sala og markaðir
Sumarflundran er vinsæll matur í Bandaríkjunum þó eru hægt vaxandi markaðir fyrir heilfrysta sumarflundru í Kína. Einnig er hún útflutt fersk til Japans til sasjímí gerðar.
Erfitt er að beinhreinsa fiskinn og finnast oft bein í flökum sem eiga að vera beinlaus. Fiskur sumarflundrunnar er hvítur, mjög þéttur og þykir bragðgóður og því er hún mjög dýr fiskur. Hún er í raun dýrasti flatfiskurinn á eftir lúðunni.
Staðarhreppur
Staðarhreppur hafa þrír hreppar heitið á Íslandi: Sjá einnig:
Maríus (mannsnafn)
Maríus er íslenskt karlmannsnafn.
Marela
Marela er íslenskt kvenmannsnafn.
Hilmar Oddsson
Hilmar Oddsson er íslenskur leikstjóri. Hann hefur leikstýrt kvikmyndunum Eins og skepnan deyr, Tár úr steini, Sporlaust og Kaldaljós. Hann spila(r)ði ennfremur á bæði gítar og hljómborð í hljómsveitinni Melchior og er höfundur hins víðfræga 'Önnur Sjónarmið'.
Edda Garðarsdóttir
Edda Garðarsdóttir (f. 15. júlí 1979) er íslensk knattspyrnukona. Hún er nú þjálfari kvennaliðs KR. Edda er dóttir Garðars Sigurðssonar fyrrum alþingismanns.
Forsætisráðherra
Forsætisráðherra fer venjulega fyrir ríkisstjórn í flestum þeim löndum þar sem það hlutverk er ekki tekið af þjóðhöfðingja.
Miðgarður (Tolkien)
Miðgarður (enska: Middle-earth) er ein þriggja heimsálfa í heiminum sem J. R. R. Tolkien skapaði um sögur sínar, meðal annars Hringadróttinssögu og Hobbitanum sem gerast í norð-vestur hluta Miðgarðs. Nafnið kemur úr norrænni goðafræði þar sem Miðgarður er sá hluti heimsins sem menn byggja. Miðgarður er líka oft notað yfir allt land í þessum heimi og stundum jafnvel yfir heiminn allan, en hann heitir þó Arda
1967
Árið 1967 (MCMLXVII í rómverskum tölum) var 67. ár 20. aldar og almennt ár sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Maren (mannsnafn)
Maren er íslenskt kvenmannsnafn.
Marjón
Marjón er íslenskt karlmannsnafn.
Baldur Georgs Takács
Baldur Georgs Takács (22. október 1927 – 26. ágúst 1994) eða Baldur Georgs var töframaður og búktalari sem var vinsæll skemmtikraftur á Íslandi upp úr miðri 20. öld. Hann kom oftast fram með brúðunni Konna og voru þeir þekktir sem „Baldur og Konni“.
Baldur var sonur hjónanna Ágústu Thorarensen, píanó- og danskennara, og ungverska tónlistarmannsins Georgs Takács, en ólst upp hjá afa sínum og ömmu. Hann lagði stund á töfrabrögð og sjónhverfingar frá unga aldri og kom í fyrsta sinn fram á opinberri skemmtun 16 ára að aldri og náði þegar miklum vinsældum. Um 1945 kom brúðan Konni til sögunnar og fór Baldur þá að leggja stund á búktal jafnhliða töfrabrögðunum, fyrstur Íslendinga.
Þeir Baldur og Konni skemmtu í Tívolíinu í Vatnsmýri á árunum 1947-1960, fóru einnig víða um land og skemmtu og komu fram í Tívolí í Kaupmannahöfn og á Dyrehavsbakken. Einnig gaf Baldur út tvær bækur og fimm hljómplötur byggðar á skemmtiatriðum þeirra. Baldur og Konni komu líka fram í sjónvarpi á fyrstu árum þess.
Baldur vann ætíð fulla vinnu jafnhliða því sem hann skemmti fólki og rúmlega þrítugur hóf hann nám utanskóla við Menntaskólann í Reykjavík og lauk stúdentsprófi 33 ára. Eftir það starfaði hann einkum við kennslu en stundaði einnig þýðingar.
Baldur hætti að mestu að koma fram upp úr 1970 en sneri þó stöku sinnum aftur á svið eða í sjónvarp og brá meðal annars fyrir í kvikmyndinni Með allt á hreinu. Hann lést árið 1994 en Konni er varðveittur á Þjóðminjasafninu.
Bernard Bolzano
Bernard Placidus Johann Nepomuk Bolzano (5. október 1781 – 18. desember 1848) var tékkneskur stærðfræðingur, guðfræðingur, heimspekingur og rökfræðingur. Hann fæddist í Prag.
Frægustu setningar hans eru Bolzano-Weierstrass setningin í mengjafræði og Bolzano setningin í stærðfræðigreiningu. Einnig sannaði hann fyrstur manna setninguna um hreiðruð bil.
Ragnar Bragason
thumb|Ragnar Bragason á Edduverðlaununum 2007. Ragnar Bragason fæddur 15. september 1971 er íslenskur kvikmyndaleikstjóri. Árið 2000 frumsýndi hann sína fyrstu kvikmynd, Fíaskó. Ári seinna var Villiljós frumsýnd, en hann leikstýrði einum af fimm hlutum hennar sem hét Aumingjaskápurinn. Ragnar hefur fengið fjölda verðlauna fyrir tvíeykið Börn og Foreldrar sem voru frumsýndar árið 2006 og sú síðari árið 2007. Einnig hefur Ragnar leikstýrt mörgum af vinsælustu þáttaröðum í íslensku sjónvarpi eins og Fóstbræður, Stelpurnar, Næturvaktin og Dagvaktin.
1412
thumb|right|[[Eiríkur af Pommern.]] Árið 1412 (MCDXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Bókstafstrú
thumb|Götupredikari í [[Covent Garden.]] Bókstafstrú er það þegar algjör trú er lögð á tilteknar trúarsetningar (kreddur), trúarrit eða hugmyndafræði, og felur oft í sér áherslu á greinarmun milli nærhópa og fjarhópa og afturhvarf til „hreinleika“ átrúnaðar fyrri tíma sem hafi glatast. Hópar sem aðhyllast einhvers konar bókstafstrú hafa oft eina samþykkta túlkun eða túlkendur og hafna hvers kyns skoðanaskiptum. Bókstafstrú er oftast nefnd í tengslum við trúarbrögð, en getur líka átt við um fólk sem aðhyllist tilteknar lífsskoðanir eða stjórnmálastefnur.
Orðið er mjög oft notað sem skammaryrði af andstæðingum tiltekinna hópa eða skoðana. Meðal hópa og hreyfinga sem sagðar hafa verið bókstafstrúar eru ýmsir kristnir söfnuðir sem leggja áherslu á að tilteknar trúarsetningar kristninnar séu „ófrávíkjanlegar“ (til dæmis meyfæðing Jesú), síonistar, klerkastjórnin í Íran, talíbanar, trúleysingjar og frjálshyggjufólk.
Félag kvenna í atvinnulífinu
Félag kvenna í atvinnulífinu er íslensk félagasamtök stofnað árið 1999 til þess að styðja við frekari þátttöku kvenna í íslensku atvinnulífi.
CD Tenerife
Íþróttafélag Tenerife (á spænsku: Club Deportivo Tenerife) er knattspyrnufélag í borginni Santa Cruz de Tenerife á Tenerife á Spáni. Félagið var stofnað árið 1912 undir útlenska heitinu Sporting Club Tenerife og spilar nú í annarri deild í knattspyrnu á Spáni. Einkennislitirnir eru hvítur og blár.
Félagið hefur spilað 13 leiktíðir í efstu deild (La Liga) og 42 leiktíðir í annarri deild. Síðast spilaði liðið í La Liga árið 2010. Út frá stigafjölda í fyrstu deild er liðið 28. besta knattspyrnulið Spánar (á þeim lista er Real Madrid efst), og var 137. besta knattspyrnulið 20. aldar í Evrópu skv. Alþjóðlega knattspyrnutölfræðifélaginu. thumb|Leikur Tenerife á móti hinu portúgalska CD Nacional frá Madeira árið 1925. Liðið hefur tvisvar lent í fimmta sæti í La Liga (1992–93 og 1995–96), það komst í undanúrslit í Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu veturinn 1996–97, og sigrað Hans Gampers-bikarinn á móti FC Barcelona árið 1993. Mikill keppnisrígur helst milli íþróttafélags Tenerife og íþróttasambands Las Palmas.
Pétur Einarsson (f. 1940)
Pétur Einarsson (f. 31. október 1940) er íslenskur leikari.
Áki
Áki er íslenskt karlmannsnafn.
Markþór
Markþór er íslenskt karlmannsnafn.
931–940
931-940 var 4. áratugur 10. aldar.
Norn (tungumál)
Norn var tungumál ættað úr fornnorrænu sem talað var í Hjaltlandseyjum, í Orkneyjum og í Katanesi áður en lágskoska fór að taka þar yfir á 15. öld. Málið var þó notað eitthvað fram á 18. öld en ekki er nákvæmlega vitað hvenær það dó út. Leifar málsins lifa enn í skoskum mállýskum á svæðinu.
Dæmatexti
hjaltlensku norn (Low, 1774).
Færeyska.
Norræn.
íslenska
1411
thumb|right|Jóhannes XXIII mótpáfi bannfærir Jan Hus. Árið 1411 (MCDXI í rómverskum tölum)
Norn (tungumál)
Dæmatexti
Norska (Nýnorska)
1411
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
1966
Árið 1966 (MCMLXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Títan (tungl)
Títan er meðal lífvænlegra hnatta í sólkerfinu og hefur lofthjúp stærri en jarðar. Hitastig hans er að meðaltali -179°C og er fljótandi metan á yfirborði hans sem safnast upp í vötn.
Árið 2005 lenti geimfarið Huygens á yfirborði hans og gerði mælingar. Geimfarið Huygens heitir eftir Hollendingnum Christiaan Huygens sem uppgötvaði Títan árið 1655. Það er fyrirhugað að senda fleiri geimför til Títan á næstu árum og áratugum.
Seltjarnarnes
Seltjarnarnes er nes á suð-vesturhluta Íslands, sunnan Kollafjarðar. Yst á nesinu er sveitarfélagið Seltjarnarnesbær (áður Seltjarnarneshreppur), sem er minnsta sveitarfélag Íslands að flatarmáli. Íbúar eru 4669 (apríl 2023).
Lýsing
Nesið er láglent, hæst ber Valhúsahæð, 31 m yfir sjávarmáli. Ströndin er vogskorin og hefur orðið töluvart landrof á nesinu af sjógangi, bæði við Gróttu og einnig við Seltjörn, sem áður var tjörn eins og nafnið bendir til en er nú vík. Aftur á móti var Bakkatjörn áður vogur en var lokað og breytt í tjörn um 1960. Varnargarðar hafa verið hlaðnir víðast hvar við ströndina til að verjast ágangi sjávar. Bæði Grótta og Bakkatjörn eru friðlýstar og þar er fjölskrúðugt fuglalíf.
Saga
Seltjarnarneshreppur hinn forni náði frá Gróttu, sem þá var breitt nes en ekki eyja, að Elliðaám og austur með þeim til fjalla. Hreppurinn náði þvert yfir nesið, frá Kollafirði suður í Skerjafjörð og einnig yfir eyjarnar Akurey, Engey og Viðey á Kollafirði. Ein af jörðunum á nesinu var Reykjavík en þar var stofnaður kaupstaður árið 1786 sem skyldi verða nýr höfuðstaður Íslands. Staðarmörk kaupstaðarins í Reykjavík voru færð út nokkrum sinnum á 19. og 20. öld þannig að Seltjarnarneshreppur náði nú aðeins yfir lítið svæði yst á nesinu og einnig jörðina Kópavog fyrir sunnan Reykjavík. Allnokkrar jarðir voru á Seltjarnarnesi (m.a. Nes við Seltjörn) og var þar stundaður hefðbundinn búskapur en einnig var töluverð útgerð frá nesinu.
Eftir að Lambastaðaland byggðist upp um og eftir síðari heimsstyrjöldina var ákveðið að byggðin yst á nesinu yrði sérstakt sveitarfélag og skilin frá byggðinni í Kópavogi sem eiunnig var í vexti. Hinn nýi Seltjarnarneshreppur var stofnaður um áramótin 1947-1948. Seltjarnarnes fékk kaupstaðarréttindi 29. mars 1974. Nú eru bæjarmörk Seltjarnarness og Reykjavíkur um Eiðisvík að norðan og Lambastaðamýri að sunnan. Árið 1978 var svo gerð enn ein breytingin á mörkum Seltjarnarness og Reykjavíkur þegar eyjarnar þrjár á Kollafirði voru færðar undir Reykjavíkurborg.
Stjórnmál
Núverandi bæjarstjórnarmeirihluti er skipaður Sjálfstæðisflokknum og hefur svo verið um áratuga skeið. Sigurgeir Sigurðsson var sveitarstjóri og síðan bæjarstjóri á Seltjarnarnesi í 37 ár, eða frá 1965 til 2002. Jónmundur Guðmarsson tók við af honum og gegndi starfinu til ársins 2009 er Ásgerður Halldórsdóttir tók við. Ásgerður var bæjarstjóri til ársins 2022 er Þór Sigurgeirsson tók við starfi bæjarstjóra.
Sjá nánar:
Menning
thumb|right|Nesstofa. Lækningaminjasafn Íslands er til húsa í Nesstofu á Seltjarnarnesi, þar sem Bjarni Pálsson, fyrsti landlæknir Íslands, hafði aðsetur á síðari hluta 18. aldar. Nesstofa, sem er eitt af elstu steinhúsum landsins, er í umsjá safnsins og er þar einnig lyfjafræðisafn.
Á Seltjarnarnesi er aðsetur Stjörnuskoðunarfélags Seltjarnarness sem er eina félag áhugamanna um stjörnuskoðun og stjörnufræði á Íslandi. Aðsetur félagsins er í Valhúsaskóla á Seltjarnarnesi. Uppi á þaki skólans er hvolfþak sem hýsir aðalsjónauka félagsins.
Um tíma var starfrækt sjálfstætt leikhús á Nesinu sem bar heitið Norðurpóllinn og var það til húsa í gömlu iðnaðarhúsnæði við Sefgarða en það hefur nú verið rifið. Leikhúsið var stofnað í janúar 2010 og frumsýndi á sínu fyrsta leikári 12 leiksýningar og hýsti meðal annars sýningar á Barnamenningarhátíð Reykjavíkurborgar.
Íþróttir
Á Seltjarnarnesi er starfrækt Íþróttafélagið Grótta sem nefnt er eftir eynni Gróttu. Félagið rekur fjórar deildir, knattspyrnudeild, handknattleiksdeild, fimleikadeild og kraftlyftingadeild. Fjöldi Íslandsmeistaratitla hefur unnist í öllum yngri flokkum félagsins. Þá hefur Golfklúbbur Ness, Nesklúbburinn aðstöðu á golfvellinum á Seltjarnarnesi.
Skólar
Stafræktir eru 2 skólar á Seltjarnarnesi. Þetta eru Mýrarhúsaskóli fyrir 1. til 6. bekk og Valhúsaskóli fyrir 7. til 10. bekk. Þeir voru sameinaður undir nafninu Grunnskóli Seltjarnarness, 1. ágúst árið 2004. Skólastarf fer fram í báðum skólum og eru nemendur í 1.-6 bekk í Mýrarhúsaskóla og nemendur 7.-10 bekk í Valhúsaskóla. Nemendur í grunnskólanum eru um 650.
Mýrarhúsaskóli er einn elsti skóli landsins en hann var stofnaður árið 1875. Hvatamaður að stofnum skólans var Ólafur Guðmundsson, útvegsbóndi í Mýrarhúsum. Ólafur hafði stundað sjósókn frá Vatnsleysuströnd og hafði kynnst skólahaldi þar. Fyrsti kennari skólans var Sigurður Sigurðsson. Fyrstu húsakynni skólans voru í Mýrarhúsum en fljótlega voru þrengsli farin að segja til sín og árið 1883 var nýtt skólahús úr hlöðnu grjóti tekið í notkun og vígt með viðhöfn. Næsta skólahús var byggt árið 1906 og stendur það enn og setur mikinn svip á umhverfi sitt. Húsinu hefur verið vel við haldið og er nýtt undir starfsemi Seltjarnarnesbæjar í dag. Árið 1960 flutti skólinn í nýtt og fullkomið skólahúsnæði sem síðan er búið að byggja við fjórum sinnum.
Valhúsaskóli var stofnaður út úr Mýrarhúsaskóla árið 1974 og starfaði því sjálfstætt í 30 ár. Ólafur H. Óskarsson var ráðgjafi skólanefndar Seltjarnarnesbæjar við hönnun og byggingu skólans. Hann ferðaðist víða, meðal annars erlendis, til að kynna sér hönnun skólabygginga og starfaði hann náið með arkitekt skólans. Ólafur var síðar ráðinn fyrsti skólastjóri Valhúsaskóla og gengdi því starfi frá 1974 til 1997.
Baleareyjar
thumb|right|Baleareyjar Baleareyjar (katalónska Illes Balears; spænska Islas Baleares) eru eyjaklasi í vesturhluta Miðjarðarhafsins nálægt austurströnd Íberíuskagans sem tilheyrir Spáni. Fjórar stærstu eyjarnar eru Majorka, Menorka, Íbísa og Formentera. Eyjaklasinn er sjálfstjórnarsvæði og höfuðstaður þess er borgin Palma. Opinber tungumál eyjanna eru spænska og katalónska.
Staðarhreppur (V-Húnavatnssýslu)
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist hann hinum 6 hreppum sýslunnar: Fremri-Torfustaðahreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi, Þverárhreppi og Þorkelshólshreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
Paradise City Hardcore
Paradise City Hardcore (paradísar-borgar harðkjarni) (skammstafað PCHC) er frasi sem er notaður af þeim sem stunda pönk og á við harðkjarnapönk-tónlist og hljómsveitir frá Reykjavík.
Uppruni orðasambandsins er rekinn til lags með pönk rokk hljómsveitinni The Deathmetal Supersquad sem heitir „Paradise City“.
Tvíhöfði (tvíeyki)
Tvíhöfði er tvíeyki þeirra Sigurjóns Kjartanssonar og Jóns Gnarrs. Þeir eru grínistar og hafa verið vinsælir sem slíkir á Íslandi. Þeir hafa verið með útvarps eða hlaðvarpsþætti á ýmsum útvarpsstöðvum síðan árið 1993.
Útvarp
Útvarpsþátturinn byrjaði undir nafninu Heimsendir árið 1994 og var í gangi til ársins 1995 á Rás 2. Sumarið 1996 kom þátturinn aftur og hét Tvíhöfði og var á Aðalstöðinni og var morgunþáttur en árið 1997 flutti þátturinn yfir á X-ið og árið 2000 yfir á nýju útvarpsstöðina Radíó. Seinna árið 2000 var nafninu breytt í Radíó X og árið 2001 sameinaðist Radíó X og X-ið og hét X-ið. Í febrúar 2002 hætti þátturinn og kom þátturinn Zombie með Sigurjóni og Dr. Gunna í staðinn. Í janúar 2004 kom Tvíhöfði aftur á útvarpsstöðinni Skon­rokk en þátturinn hætti í janúar 2005. Í janúar 2007 kom þátturinn aftur á Rás 2 en var einungis einu sinni í viku og á kvöldin. Þátturinn var þar á dagskrá til ársins 2009 en í ágúst 2009 fór þátturinn yfir á útvarpstöðina Kaninn. Þátturinn yfirgaf Kanann í mars 2010 vegna borgarstjórnarframboðs Jóns. Árið 2013 var Tvíhöfði sem morgunþáttur á Rás 2 en hætti fljótlega þar. Í nóvember 2014 kom þátturinn aftur á hlaðvarpsveitur Kjarnans en hætti í lok febrúar 2015. Tvíhöfði kom aftur saman árið 2017 sem kvöldþáttur einu sinni í viku á Rás 2 og fóru þættirnir einnig inn á hlaðvarpsveitur. Árið 2022 hætti þátturinn á dagskrá rásar tvö. Í febrúar árið 2023 byrjaði Tvíhöfði aftur í hlaðvarpsformi fyrir hlaðvarpsþjónustuna Tal og gáfu þeir þá út fjóra þætti í mánuði gegn gjaldi.
Sjónvarp
Á árunum 1994 - 1996 voru þeir með vikuleg innslög í þáttunum Dagsljós á RÚV. Árið 1996 voru gefnir út þættir með öllum innslögum í þáttunum sem hétu Tvíhöfði. Frá 1997 - 2004 voru þeir tveir í ýmsum sjónvarpsverkefnum svo sem Fóstbræður og Svínasúpan fyrir Stöð 2. Árið 2004 gerðu þeir svokallaða fullorðinsteiknimyndaþætti þætti fyrir Popptíví sem voru tólf teiknaðir sjónvarpsþættir fyrir fullorðna.
Erla Steina Arnardóttir
Erla Steina Arnardóttir (f. 18. maí 1983) er íslensk knattspyrnukona. Hún lék eitt tímabil í bandarísku deildinni W-League en hefur að mestu leikið í Svíþjóð, hún er nú leikmaður Kristianstads DFF.
Sæmundur Ormsson
Sæmundur Ormsson (um 1227 – 13. apríl 1252) var goðorðsmaður á Sturlungaöld. Hann var af ætt Svínfellinga, sonur Orms Jónssonar Svínfellings (d. 1241) og konu hans Álfheiðar Njálsdóttur. Hann var unglingur er faðir hans lést en tók þó við mannaforráðum og búi á ættarjörð sinni, Svínafelli. Guðmundur bróðir hans (f. um 1235) var í fóstri í Kirkjubæ á Síðu hjá Steinunni föðursystur sinni og manni hennar, Ögmundi Helgasyni staðarhaldara. Ögmundur þótti seilast til valda eftir lát Orms en Sæmundi líkaði það illa og varð af mikill fjandskapur.
Sæmundur gekk að eiga Ingunni laundóttur Sturlu Sighvatssonar árið 1248 og er sagt að Þórður kakali föðurbróðir hennar hafi eggjað hann til að láta ekki hlut sinn fyrir Ögmundi. Sæmundur sótti Guðmund bróður sinn úr fóstrinu hjá Ögmundi og reyndi á næstu árum tvisvar að sækja að honum. Brandi ábóta (síðar biskup), föðurbróður Sæmundar og mági Ögmundar, tókst loks að gera sætt milli þeirra en Ögmundur hélt ekki sættina. Steinunn kona hans, sem hafði hvatt mjög til sátta, lést 31. mars 1252 og tæpum tveimur vikum síðar, þegar Ögmundur frétti að Sæmundur og Guðmundur væru fámennir á ferð skammt frá Kirkjubæ, tók hann þá höndum og líflét þá, þótt Guðmundur fóstursonur hans bæði um grið.
A Wendel ehf
thumb|Verslun A.Wendel ehf að Tangarhöfða 1 í ReykjavíkFyrirtækið haslaði sér þegar völl á sviði innflutnings og sölu á vélum til mannvirkjagerðar, gatnagerðar, húsbygginga og iðnaðar. Fyrirtækið hefur oft rutt nýjum vörum og tækni braut hér á landi, meðal annars vélasamstæðuna sem notuð var til að steypa Keflavíkurveginn, titrings valtrara og jarðvegsþjöppur, fyrstu kantsteypuvél fyrir gangstéttakanta í Evrópu frá Power Curber í USA, Epoke salt og sanddreifara til hálkueyðingar á vegum og gangstéttum, beygjuvélar og klippur fyrir steypustyrktarstál.
Nú selur fyrirtækið aðallega tæki til vinnslu og niðurlagningar á steypu og malbiki, búnað til snjóruðnings og hálkueyðingar á vegum, umferðaröryggisbúnað í sambandi við vegavinnu, gólfslípivélar og iðnaðarryksugur, vatnsdælur fyrir verktaka, götuhreinsibíla og allan tækjabúnað til notkunar við sögun og kjarnaborun á steinsteypu og malbiki.
Fyrirtækið flutti í núverandi húsnæði að Tangarhöfða 1 í Reykjavík í Júní 2007.
Álfgeir
Álfgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Fremri-Torfustaðahreppur
Fremri-Torfustaðahreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Torfustaði í Miðfirði.
Hreppurinn varð til á seinni hluta 19. aldar þegar Torfustaðahreppi var skipt í tvennt, í Ytri- og Fremri- hluta.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Fremri-Torfustaðahreppur hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Ytri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi, Þverárhreppi og Þorkelshólshreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
Lady Brewery
Lady Brewery er íslenskt farandsbrugghús sem stofnað var árið 2017 af þeim Þóreyju Björku Halldórsdóttur og Ragnheiði Axel Eyjólfsdóttur. Brugghúsið er örbrugghús.
Þar sem Lady Brewery er farandsbrugghús þá leigir það aðstöðu hjá öðrum brugghúsum við gerð bjórana. First Lady er einkennisbjór fyrirtækisins.
Húsbréf
Húsbréf er skuldabréf með ríkisábyrgð og löngum afborgunartíma sem seljandi íbúðarhúsnæðis fær sem hluta greiðslu frá kaupanda fyrir milligöngu Íbúðalánasjóðs. Húsbréf voru gefin út frá árinu 1989 til ársins 2004 þegar Íbúðabréf tóku við.
Vermut
Vermut (vermút, vermóður eða í hálfkæringi Vermundur ) er áfengur drykkur úr hvítvíni, kryddaður með malurt og fleiri kryddjurtum.
Asymmetric Digital Subscriber Line
Digital Subscriber Line
Andrew Lloyd Webber
thumb|right|Lloyd Webber árið 2008 Sir Andrew Lloyd Webber, barón Lloyd-Webber Kt. (f. 22. mars 1948) er breskt tónskáld og söngleikjahöfundur. Hann hefur samið þrettán söngleiki sem margir hverjir hafa gengið áratugum saman í leikhúsum í West End og Broadway. Meðal þekktustu söngleikja hans eru Súperstar (1970), Evíta (1976), Cats (1981) og Óperudraugurinn (1986). Hann var aðlaður fyrir framlag sitt til tónlistar árið 1992. Hann hefur sjö sinnum fengið Tony-verðlaunin, þrjú Grammýverðlaun, ein Óskarsverðlaun, fjórtán sinnum Ivor Novello-verðlaunin, sjö sinnum Olivier-verðlaunin, ein Golden Globe-verðlaun og heiðursverðlaun Kennedy-sviðslistastofnunarinnar árið 2005.
Hann stofnaði framleiðslufyrirtækið Really Useful Group árið 1977. Það er nú einn af stærstu leikhúsrekendum í London og rekur aðallega leikhús sem sýna söngleiki. Fyrirtækið hefur líka tekið þátt í framleiðslu sýninga og kvikmynda sem byggjast á söngleikjum Lloyd Webber og annarra.
921–930
921-930 var 3. áratugur 10. aldar.
1809
Árið 1809 (MDCCCIX í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Hringadróttinssaga
Hringadróttinssaga (enska: The Lord of the Rings) er saga eftir J. R. R. Tolkien sem kom út í þremur bindum árin 1954 og 1955. Bindin heita Föruneyti hringsins, Tveggja turna tal og Hilmir snýr heim. Hvert bindi skiptist í tvær bækur og því samanstendur sagan af sex bókum alls. Hringadróttinssagan gerist í heimi sem Tolkien skapaði, og sá heimur er einnig bakgrunnur bókanna um Hobbitinn, Silmerillinn og fleiri. Feðgarnir Úlfur Ragnarsson og Karl Ágúst Úlfsson þýddu Hobbit yfir á íslensku 1978, en Þorsteinn Thorarensen þýddi síðar allar bækurnar á íslensku.
Hringadróttinssaga hefur verið kvikmynduð þrisvar sinnum: ein teiknimynd hefur verið gerð, ein sjónvarpsmynd og nú síðast gerði nýsjálenski leikstjórinn Peter Jackson kvikmyndaþríleik sem kom út á árunum 2001 til 2003. Sagan fjallar, í stuttu máli, um Hobbitan Fróða Bagga sem erfir dularfullan hring eftir frænda sinn og fóstra, Bilbó Bagga, þegar Bilbó bókstaflega hverfur fyrir allra augum á 111 ára afmælinu sínu. Seinna kemur í ljós að þessi hringur var sköpunarverk Saurons, sem tókst næstum því að ná undir sig öllum Miðgarði fyrir mörgum öldum, en þegar Sauron glataði Hringnum missti hann allan mátt og flúði burt sem veikur skuggi og veldi hans hrundi til grunna. En nú er Sauron byrjaður að eflast aftur og Fróði þarf að fara ásamt garðyrkjumanni sínum Sóma og fleiri Hobbitum til Mordor að eyða Hringnum eina. En það eru fleiri að berjast gegn Sauroni, t.d. Aragorn sonur Araþorns, erfinginn að krúnu Gondors, Legolas sonur Þrændils, erfingi að krúnu Myrkviðar, áður Mikli-Græniskógur, Gimli sonur Glóins, hefði getað orðið erfingi að krúnunni í Moría og Vitkinn Gandalfur, sem ber einn Álfahringanna þriggja.
Hringkvæði úr sögunni er sérstaklega frægt (þýðing eftir Geir Kristjánsson):
Á frumtungunni er Hringkvæðið svona:
Ytri-Torfustaðahreppur
Ytri-Torfustaðahreppur var hreppur í Vestur-Húnavatnssýslu, kenndur við bæinn Torfustaði í Miðfirði.
Hreppurinn varð til á seinni hluta 19. aldar þegar Torfustaðahreppi var skipt í tvennt, í Ytri- og Fremri- hluta.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Ytri-Torfustaðahreppur hinum 6 hreppum sýslunnar: Staðarhreppi, Fremri-Torfustaðahreppi, Kirkjuhvammshreppi, Hvammstangahreppi, Þverárhreppi og Þorkelshólshreppi undir nafninu Húnaþing vestra.
Markús
Markús er íslenskt karlmannsnafn. Það er fengið af latneska nafninu „Marcus“, sonur stríðsguðsins Mars.
Guðmundur gríss Ámundason
Guðmundur gríss Ámundason (d. 22. febrúar 1210) var íslenskur höfðingi á 12. öld. Hann var allsherjargoði og prestur á Þingvöllum og hefur sennilega verið af ætt Ingólfs Arnarsonar þótt ekki sé vitað hvernig sú ættrakning er. Bróðir hans var Magnús, faðir Árna óreiðu Magnússonar, goðorðsmanns í Brautarholti og Saurbæ á Kjalarnesi. Guðmundur var virtur og vinsæll höfðingi og var sagt um hann að hann hefði fleira veitt fyrir guðs sakir en flestir menn aðrir. Hann lét síðar frá sér allar eigur sínar og gerðist munkur.
Kona Guðmundar var Solveig (um 1151 – 1193), dóttir Jóns Loftssonar. Dætur hans hétu báðar Þóra og þóttu bestu kvenkostir á Íslandi. Þóra eldri giftist Jóni Sigmundssyni af ætt Svínfellinga og var sonur þeirra Ormur Svínfellingur. Þóra yngri giftist Þorvaldi Gissurarsyni; þeirra sonur var Gissur Þorvaldsson. Synir Guðmundar voru Magnús góði, sem kjörinn var Skálholtsbiskup 1236 en fékk ekki vígslu, og Þorlákur, faðir Staða-Árna Þorlákssonar biskups.
Auðgunarbrot
Auðgunarbrot eða fjármunabrot er afbrot framið í þeim tilgangi að hagnast fjárhagslega. Auðgunarbrot koma fram í XXVI. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brot framin í auðgunarskyni beinast yfirleitt að tilteknu verknaðarandlagi og felast brotin í ólögmætri yfirfærslu slíkra verðmæta til annarra einstaklinga eða lögaðila sem ekki hafa umráð yfir þeim. Í þessu felst að í auðgunarbrotum er auðgunarásetningur sem beinist að tilteknu verknaðarandlagi og ólögmætri yfirfærslu verðmætanna. Auðgunarbrot eru ólík en hafa viss sameiginleg einkenni, þau eru tjónsbrot og sum með fullframningarstig fært fram og verðgildi fjármuna þarf ekki að rýrna við brotin heldur færast þau með ólögmætri yfirfærslu fjármuna til einhvers eða einhverra sem ekki á rétt til þeirra. Andlag brotanna hefur alltaf eitthvað fjárhagslegt gildi og því geta verðlausir munir ekki verið verknaðarandlag brotanna. Brotið þarf því að beinast að einhverju verðmæti. Einkenni auðgunarbrota er saknæmisskilyrðið, sbr. ásetningur í 18. gr. hgl. og dugar gáleysi ekki til.
Brottnám (aðgreining)
Brottnám getur átt við eftirfarandi:
1965
Árið 1965 (MCMLXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Armeria macrophylla
Armeria macrophylla er jurt af gullintoppuætt.
Hommelvik
Hommelvik er gamalt iðnaðarsvæði og skipahöfn. Megináhersla atvinnulífsins er nú stjórnsýsla og þjónustuveiting og meirihluti starfandi íbúa er farþegar til Þrándheims eða Stjørdals.
Grunnskólinn í Hommelvík og unglingaskólinn í Hommelvík eru staðsettir í Hommelvík. Í unglingaskólanum er almenn sundlaug.
Staðarblaðið Malvik-bladet kemur út í Hommelvik. vinstri|thumb|Hommelvíkurkirkja Hommelvíkurkirkja er langkirkja frá 1886
Árið 1953 var reistur minnisvarði um Johan Nygaardsvold. Styttan var hönnuð af myndhöggvaranum Kåre Orud. Nygaardsvold, sem var forsætisráðherra í norsku útlagastjórninni í síðari heimsstyrjöldinni, fæddist og ólst upp í Hommelvik.
Álfgrímur
Álfgrímur er íslenskt karlmannsnafn.
Isa
thumb|[[Mínareta Jesú (Medinat Isa) á Stóru Moskuni í Damaskus, Sýrlandi]] Isa (عيسى `Īsā), einnig notað í sambandinu Isa, sonur Maríu (`Īsā ibn Miryam) er arabíska nafnið á Jesú, sem er einn af spámönnum íslam. Samkvæmt Kóraninum, var hann einn af uppáhaldsspámönnum Guðs og sérstaklega sendur til að leiða börn Ísraels (Beni Israel). Kristnir arabar nefna Jesús Yasu' al-Masih eða Isa al-Masih (يسوع المسيح Yasū`a al-Masīħ).
Verðbréf
Verðbréf er útgefið skjal sem er ávísun á verðmæti og hefur peningagildi miðað við t.d. gengi hlutabréfa fyrirtækis. Nákvæm og fræðileg skýring á verðbréfum er að til verðbréfa teljast öll framseljanleg kröfuréttindi til peningagreiðslu eða ígildis hennar, svo og framseljanleg skilríki fyrir eignaréttindum að öðru en fasteignum eða einstökum lausafjármunum. Þegar rætt er um verðbréf í daglegu tali er oftast átt við hlutabréf eða skuldabréf.
Verðbréfum má skipta í fjóra flokka.
Hlutabréf
Hlutabréf eru sönnunargögn sem gefin eru út til hluthafa fyrir þeim hlut sem hann á í hlutafélagi. Þau geta verið gefin út með rafrænum hætti í verðbréfamiðstöð eða sem skriflegt skjal. Hlutabréf virka þannig að ef fyrirtækinu sem hluthafi á bréf í gengur vel, hagnast hann en ef því gengur illa minnkar verðmæti hlutabréfsins og hann tapar. Hlutabréf er því í eðli sínu áhættusöm fjárfesting. Arður er greiddur út til hluthafa, en það er gróði fyrirtækisins, sem skiptist jafnt á milli hluthafa. Tvenns konar hlutabréf eru til. Opin hlutabréf getur hver sem er keypt og og eru slík fyrirtæki kennd við hlutafélag (hf). Lokuð bréf eru ekki á almennum markaði og eru kennd við einkahlutafélög (ehf). Hlutabréf er hægt að kaupa og selja í gegnum kauphallir, verðbréfamiðlara, banka og sparisjóði.
Jöfnunarhlutabréf
Jöfnunarbréf eru gefin út þegar markaðsverð hvers hlutar einstaka hluthafa er orðin að óþægilega hárri upphæð. Þá er brugðist við með því að búta hvern eignarhlut niður í smærri einingar, þó án þessa að hver eignarhlutur hvers hluthafa breytist. Tilgangurinn  með útgáfu jöfnunarhlutabréfa er að er í flestum tilfellum sá að lækka verð á hvern hlut til þess að minni fjárfestar og aðrir geti keypt litlar upphæðir. Ekki eru allir á eitt sátti hvort þetta fyrirkomulag sé gott og best sé að lítið sé skipt með bréfin þar sem slíkt leiði til færri og betri hluthafa. Þegar jöfnunarhlutabréf eru gefin út þá lækkar verð bréfanna en að sama skapi fjölgar hlutum. Hluthafi tapar því ekki fé séu jöfnunarhlutabréf gefin út.
Dæmi. Hluthafi á 100 hluti á genginu 10 krónur á hlut. Ef félagið gefur út jöfnunarbréf á hluthafinn 200 hluti á genginu 5 krónur á hvern hlut. Ef svo vel vill að félagið greiðir arð mun hann einnig breytast með sama hætti, verður helmingi minni á hvern hlut svo arðurinn verður sá sami fyrir hluthafa. Þegar gengisþróun félaga er skoðuð yfir langan tíma verður að hafa í huga hvort félagið hafi gefið úr jöfnunarbréf í fortíð. Útgáfa slíka bréfa er venjulega merkt inn og hægt að sjá með því að skoða sögulega þróun á gengi. Enska heitið yfir jöfnunarhlutabréf er stock split.
Skuldabréf
Skuldabréf felur í sér skriflega yfirlýsingu þar sem útgefandinn einhliða og skilyrðislaust viðurkennir skyldu sína til að greiða ákveðna peningagreiðslu. Þeir sem gefa út skuldabréf eru yfirleitt fyrirtæki og opinberir aðilar og eru skilmálar skuldabréfa ætíð ákveðnir fyrirfram með tilliti til endurgreiðslu og vaxta, sem annaðhvort eru fastir eða breytilegir. Ýmsar leiðir eru farnar til að tryggja að skuldari gangi ekki á bak orða sinna og ýmist eru fasteignir lagðar að veði eða ábyrgðarmenn tilgreindir.
Ríkisskuldabréf
Ríkisskuldabréf gefur ríkið út til að fjármagnar rekstur sinn að hluta, sem er einn af þeim tekjustofnum sem hægt er að grípa til, auk skattstofna og annara tekjuliða. Þessi verðbréf eru í dag kölluð ríkisbréf, sem ætluð eru til langs tíma og ríkisvíxlar, sem ætlaðir eru til skemmri tíma en eins árs. Þessi bréf eru óverðtryggð og bera ýmist fasta vexti á fyrirfram gefnu tímabili eða breytilega vexti, sem geta breyst á tímabilinu. Fyrirkomulag þessarar útgáfu hefur verið talinn góður kostur fyrir almenning sem sparnaðarleið, enda höfuðstóllinn ríkistryggður, en einnig hafa ríkisskuldabréf verið vænlegur kostur fyrir fjárfesta sem vilja „geyma“ fé sitt þar sem áhætta telst minni en á almennum hlutabréfamarkaði, á bankabók o.s.frv.
Ríkisbréf geta einnig gengið kaupum og sölum eftir að þau hafa verið keypt í fyrsta sinn. Þannig geta ný bréf á frummarkaði farið á eftirmarkað og miðast verðgildi þeirra þá við þróun- verðbólgu og vaxta hverju sinni. Almennt eru slík bréf eftirsótt á eftirmarkaði á óvissutímum, þegar ekki er um nýja útgáfu ríkisskuldabréfa að ræða og jafnvel þótt ríkið hafi ákveðið að lækka vexti af þessum bréfum, eða þegar ríkið ákveður að gefa út ný bréf á hagstæðum vöxtum miðað við almenna markaðinn. Skatttekjur ríkisins, almennt, standa straum af afborgun þessara bréfa á gjalddaga.
Sjóðir
Hlutabréfasjóður fjárfestir fyrst og fremst í hlutabréfum á markaði samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu og fær arð greiddan af þeim eftir atvikum. Stefnur sjóða geta verið mismunandi, fjárfestingar á innlendum hlutbréfum, fjárfestingar í erlendum hlutabréfum eða blanda af innlendum og erlendum fjárfestingum. Ávöxtun sjóðsins á hverjum tíma ræðst af arðgreiðslum og af verðbreytingum á eignum sjóðsins. Styrkur hvers sjóðs ræðst af undirliggjandi eignum hans, fjárhagslegum styrk útgefenda þeirra verðbréfa, sem sjóðurinn hefur fjárfest í og fjölmörgum öðrum þáttum, sem geta haft áhrif á verð þeirra.
Sala og viðskipti verðbréfa
Árið 1985 var Kauphöll Íslands stofnuð af Seðlabanka Íslands og íslenskum bönkum. Árið 1986 var farið að versla með ríkisskuldabréf en viðskipti með hlutabréf hófust fjórum árum síðar, eða árið 1990. Árið 2000 varð norræn skráning kauphallanna samræmd þegar SAXESS kerfið var tekið í notkun. Um tíma sá Kauphöll Íslands um tæknilega stjórnun færeysku kauphallarinnar og við það skráðust færeysk fyrirtæki á kauphallarmarkað í íslensku kauphöllinni. Árið 2006 rann kauphöllin inn í OMX Nordic Exchange sem síðar varð hluti af NASDAQ.
Stærri fyrirtæki hafa aðgang að sölu hlutabréfa í Kauphöll Íslands og hafa mörg þeirra komið og farið. Nafntoguð fyrirtæki hafa verið a listum kauphallarinnar og hafa til dæmis Össur og Marel verið þar áberandi. Einnig hafa móðurfélög verslunnarkeðja og ýmis fasteignafélög verið skráð í íslensku kauphöllina, ásamt fjölmörgum öðrum fyrirtækjum.
Stærsta kauphöll heims er staðsett á Wall Street í New York og nefnist New York Stock Exhange eða NYSE.
Maron
Maron er íslenskt karlmannsnafn.
Oodaaq-eyja
Oodaaq-eyja er eyja norðaustur af Grænlandi og hefur af sumum verið talin nyrsta eyja í heimi. Hún var skírð eftir einum helsta sleðaekli Robert Peary, Oodaaq, sem fæddist í nánd við Thule árið 1878. Hann var Inuíti og var þátttakandi ferð Pearys á Norðurpólinn.
Árið 1978 var gerður út leiðangur til að fá úr því skorið hvort Eyja kaffiklúbbsins (Danska: Kaffeklubben Ø) væri nyrsta eyja í heimi. Meðan á mælingum stóð uppgötvaði einn leiðangursmanna, Uffe Petersen, frá Nuuk, einhvers konar malarbing úti við sjóndeildarhringinn en við nánari athugun kom í ljós að þetta var lítil eyja, 30 metrar í þvermáli. Mælingar sýndu að eyja þessi er á 83° 40′ 32" N og 30° 40′ 10" V og um 703 kílómetra frá Norðurpólnum. Margir eru ekki hlynntir því að Ooodaaq teljist til eyju, og nokkrir leiðangursmenn á norðurslóðir hafa þóst sjá að hún sé horfin undir yfirborð sjávar.
Kalín
Kalín, eða kalíum (latína: kalium úr arabísku: القَلْيَه‎ al-qalyah „jurtaaska“, orðið alkalí er af sömu rót) er frumefni með efnatáknið K og er númer nítján í lotukerfinu. Þetta er mjúkur, silfurhvítur, málmkenndur alkalímálmur sem í náttúrunni finnst aðeins sem jónískt salt, bundinn öðrum frumefnum í sjó og mörgum steinefnum.
Kalín er nauðsynlegt virkni frumna í öllum lífverum og finnst því í vefjum bæði dýra og jurta, sérstaklega í jurtafrumum þar sem mestur þéttleiki kalíns er í ávöxtum. Kalín oxast fljótt í lofti, er mjög hvarfgjarnt, sérstaklega í snertingu við vatn, og líkist natríni efnafræðilega.
Almenn einkenni
Kalín er eðlisléttara en vatn og annar léttasti málmurinn, á eftir litíni. Það er mjúkt, fast efni sem auðveldlega má skera með hníf og er silfrað á litinn þegar yfirborðið er tært. Það oxast hratt þegar það kemst í snertingu við loft og verður því að geyma það í jarð- eða steinolíu.
Líkt og aðrir alkalímálmar hvarfast kalín af miklum krafti við vatn og myndar þá vetni. Ef því er dýft í vatn getur kviknað í því sjálfkrafa. Sölt þess gefa frá sér fjólubláan lit ef þau eru sett í eld.
Álfþór
Álfþór er íslenskt karlmannsnafn.
Brottnám (líffræði)
Brottnám getur átt við brottnám líffæra eða líffæraparta; t.d þegar vísindamenn framkvæma geðskurðaðgerð með því að nema brott ákveðinn hluta af heila í dýri til að sjá hvaða áhrif það hefur. Frammistaða dýrsins er metin á ákveðnum prófum fyrir og eftir aðgerð. Ef breytingin er greinileg má kenna brottnáminu um það. Svipuð aðferð var notuð til að breyta hegðun manna áður en sú aðferð kallaðist hvítuskurður. Brottnám líffæra getur einnig verið nauðsynlegt vegna sjúkdóma eða heilkenna. Það kemur fyrir að líffæri eða líkamshlutar sem hafa í sér æxli eru fjarlægð í heild sinni eða hluta, t.d. brjóstkrabbameini eða legkrabbameini. Algengasta brottnám er líklega botnlangaskurður, þegar kviðarhol sjúklingsins er opnað og botnlangatotan (appendix) er fjarlægð vegna bólgu og sýkingar (appendicitis, appendectomy).
Þreskjukjarni
Thrashcore (eða þreskjukjarni samkvæmt fréttaritara Morgunblaðsins) er undirflokkur harðkjarnapönktónlistar sem varð til á níunda áratugnum. Thrashcore er harðkjarnapönk sem leggur áherslu á hraða og snerpu. Oftar en ekki eru dæmigerð thrashcorelög stutt, koma sér beint að efninu og eyða litlum tíma í gítarsóló og tónlistarleg ævintýri af því tagi.
Thrashcore tengist mörgum öðrum tegundum tónlistar eins og crossover, brettapönki, thrashmetal, mulningsrokki og power violence.
Dæmi um Thrashcorehljómsveitir eru:
Gottlob Frege
Friedrich Ludwig Gottlob Frege (8. nóvember 1848 í Wismar – 26. júlí 1925 í Bad Kleinen) var þýskur stærðfræðingur, heimspekingur og rökfræðingur, sem er álitinn faðir nútímarökfræði. Hann er einnig einn af upphafsmönnum rökgreiningarheimspeki.
Óskar Svíaprins
Óskar Svíaprins, fullu nafni Oscar Carl Olof, (f. 2. mars 2016) er sænskur prins og hertogi af Skáni. Hann er annað barn Viktoríu krónprinsessu og Daníels prins og því þriðji í erfðaröðinni að sænsku krúnunni á eftir móður sinni og systur, Estellu.
Adenósínþrífosfat
Adenósíntrífosfat (ATP) er í raun staðlað form efnaorku sem allar lífverur notfæra sér við orkumiðlun. ATP er þó alls ekki forðaefni, en lífverur geyma forðaorku ýmist í formi mjölva, glýkógens og fitu.
Gottlob Frege
Ævi
Faðir Freges var kennari, sem sérhæfði sig í stærðfræði. Frege hóf háskólanám við háskólann í Jena árið 1869 en færði sig til Göttingen að tveimur árum liðnum. Þar hlaut hann doktorsgráðu í stærðfræði árið 1873. Árið 1875 sneri hann aftur til Jena sem fyrirlesari. Árið 1879 varð hann dósent og árið 1896 prófessor. Frege hafði einungis einn nemanda, sem varð sjálfur frægur, Rudolf Carnap. Börn hans létust öll áður en þau uxu úr grasi en árið 1905 ættleiddi hann son.
Árum saman var Heinrich Scholtz við háskólann í Münster, þar sem handritum Freges var komið fyrir eftir andlát hans, eini fræðimaðurinn, sem sýndi Frege einhvern áhuga. Mörg þeirra handrita, sem Frege lét eftir sig, glötuðust í síðari heimsstyrjöldinni. Fyrsta enska þýðingin á verkum Freges kom út árið 1950.
Rökfræði
Sem rökfræðingur er Frege víða talinn jafnast á við Aristóteles, Kurt Gödel og Alfred Tarski. Byltingarkent rit hans, Hugtakaskrif (Begriffsschrift) (1879) hratt af stað nýju tímabili í sögu rökfræðinnar. Margar nýjungar voru kynntar í ritinu. Frege fann upp umsagnarrökfræði, þökk sé uppgötvun hans á mögnurum, sem síðar varð alsiða að nota í stærðfræði og leystu ýmis vandamál úr miðaldaheimspeki. Magnararnir sem Bertrand Russell beitti í lýsingarhyggju sinni og í ritinu Principia Mathematica (ásamt Alfred North Whitehead) voru á endanum Frege að þakka.
Frege var málsvari þess viðhorfs að reikninfræði væri smættanleg í rökfræði, þ.e. einskonar rökfræðihyggju. Í riti sínu Frumreglur Reikningslistarinnar (Grundgesetze der Arithmetik) (1893, 1903), sem höfundur gaf út á eigin kostnað, reyndi hann að leiða lögmál reikningslistarinnar út frá rökfræðilegum frumsendum. Þegar annað bindið var á leið í prentun frétti Frege af þverstæðu Russells í bréfi frá Russell sjálfum. Þversögnin ljóstraði upp um að kerfið, sem var sett fram í Frumreglunum væri ekki sjálfu sér samkvæmt. Frege greindi frá mótsögninni í viðauka sem bætt var við annað bindi á síðustu stundu og reyndi að bjarga kerfinu með nokkrum breytingum. Það tókst honum ekki að gera. Tegundakenning Russells, mengjafræðikenning Ernsts Zermelo og Johns von Neumann og rökfræði George Boolos (1998) eru allt tillögur um lagfæringar á frumsendum Freges.
Rökfræði Freges hlaut litlar undirtektir meðan hann var á lífi. Hugmyndir hans breiddust einkum út vegna þeirra sem hann hafði áhrif á, einkum Giuseppes Peano og Russells.
Heimspeki
Frege er talinn einn af upphafsmönnum rökgreiningarheimspeki, einkum vegna hugtakalegs framlags hans til málspekinnar, m.a.:
Frege hafði lítið álit á tilraunum til að gera grein fyrir merkingu með því að höfða til „hugrænna“ (sálfræðilegra) skýringa. Upphaflega gekk honum allt annað til en að svara spurningum um merkingu; hann ætlaði sér að nota nútímarökfræði til að setja fram undirstöður reikningslistarinnar. Fyrst hófst hann handa við að svara spurningunni „Hvað er tala?“ eða „Til hvaða hluta vísa töluorð („einn“, „tveir“, o.s.frv.)?“ Í rannsóknum sínum stóð hann á endanum frammi fyrir því verkefni að greina og skýra hvað merking er og hann setti fram nokkrar mikilsverðar kenningar á því sviði.
Þrátt fyrir lof Bertrands Russell var Frege eigi að síður lítt kunnur sem heimspekingur meðan hann sjálfur lifði. Hér breiddust kenningar hans einnig út einkum vegna þeirra sem hann hafði áhrif á, þ.á m. Edmund Husserl, sem hann átti bréfasamskipti við og deildi við á prenti, og Ludwig Wittgenstein. Hefði Wittgensteins ekki notið við, hefði Frege ef til vill aldrei hlotið viðurkenningu sem heimspekingur. Meginrit Wittgensteins, Rökfræðileg ritgerð um heimspeki og Rannsóknir í heimspeki, voru öðrum þræði tilraunir til þess að komast til botns í rökfræði og heimspeki Freges.
Katrín Ómarsdóttir
Katrín Ómarsdóttir (f. 27. júní 1987) er íslensk knattspyrnukona. Hún leikur með Liverpool.