cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grísk goðafræði
Upphaf heimsins og manna
Úranos hafði þó spáð því fyrir Krónosi að hann yrði einnig að víkja fyrir syni sínum. Krónos greip þá til þeirra varúðarráðstafanna að gleypa börn sín, sem hann átti með systur sinni, Rheu, um leið og þau fæddust. Þegar Rhea hafði horft á eftir fimm börnum ofan í gin bónda síns, ákvað hún að bjarga sjötta barni sínu, Seifi. Vafði hún steini í reifar og ginnti Krónost til að gleypa hann en kom Seifi í skjól til Krítar þar sem hann ólst upp hjá dísum. Fullvaxta, sneri Seifur aftur til heimkynna sinna og fékk föður sinn til að gleypa uppsölumeðal. Spjó þá Krónos fyrst steininum sem þeyttist alla leið til Delfí og settist í sprunguna sem talin var vera miðja heimsins en næst komu systkini Seifs upp eitt af öðru; Hades, Póseidon, Demeter, Hestía og Hera. Undir forystu Seifs hófu systkinin uppreisn gegn Krónosi og hinum títununum. Seifur leysti kýklópana úr undirheimum sem færðu honum og bræðrum hans gjafir í þakklætisskyni. Seifur fékk þrumur og eldingar, Póseidon þrífork og Hades huliðshjálm. Eftir harða orustu sigruðu systkinin og var títununum steypt niður í undirheima þar sem kýklóparnir gættu þeirra. Einstaka títan slapp, t.a.m Ókeanos hinn mikli útsær sem umflýtur jörðina og hinn öflugi Atlas sem heldur uppi himinhvelfingunni. Eftir stríðið sættust þeir bræður á að skipta veröldinni á milli sín; Seifur fékk himininn, Póseidón hafið og Hades undirheima.
Upphaf mannkyns
Til eru margar sögur af upphafi mannanna en ein þeirra er frægust. Þar segir frá títanssyninum Prómeþeifi sem var allra goðmagna kænastur og mjög handlaginn. Prómeþeifur hafði staðið með Seifi í orustunni miklu og fékk að launum að dvelja á jörðinni. Í leiðindum sínum datt honum í hug að búa til verur úr leir sem líktust guðunum og tókst það eftir nokkrar tilraunir og gaf gyðjan Aþena þeim lífsanda. Seifi þótti lítið til þessara fyrstu mannvera koma, en fyrstu mennirnir áttu erfitt með að verjast náttúruöflunum í köldum og dimmum hellum jarðarinnar. Prómeþeifi þótti svo vænt um þetta sköpunarverk sitt að hann stal eldneista frá Seifi og gaf mönnunum.
Seifur varð ævareiður út í Prómeþeif og ákvað að hefna sína á honum og mönnunum. Hann lét smíðaguðinn Hefaistos gera fallega stúlku úr mold og vatni og gáfu allir guðirnir henni gjafir. Hagleiksgyðjan Aþena kenndi henni vefnað og aðrar kvenlegar íþróttir, ástargyðjan Afródíta veitti henni ómótstæðilegan þokka og mælskuguðinn Hermes gaf henni tungulipurð. Hlaut stúlkan nafnið Pandóra (algjöf) og var síðan send til jarðarinnar. Prómeþeifur var að heiman en hafði varað bróður sinn Epimþeif (hinn eftirhyggjusami) við að veita viðtöku nokkru sem kæmi frá guðunum. Epimþeifur lofaði öllu fögru um það en gleymdi hann öllu um loforð sitt þegar hann sá hina fögru Pandóru og gekk að eiga hana. Pandóra hafði með sér kerald frá Seifi sem ekki mátti opna. Af forvitni opnaði hún það þó og flugu úr því allskyns sóttir og mein sem hafa hrjáð mennina síðan. Seifi tókst hinsvegar að klófesta Prómeþeif og batt hann við klett austur í Kákasus. Þar reyndi Seifur að fá Prómeþeif til að afneita mönnunum en það vildi hann ekki og þurfti því að líða þjáningar daglega, en örn kom og kroppaði í lifrina á honum sem óx aftur á nóttinni, svo að leikurinn gat endurtekið sig næsta dag. Um síðir kom hetjan Herakles á sáttum með þeim Seifi og Prómeþeifi.
Heimsmyndin
Goðafræðin myndaðist snemma á öldum og endurspeglaði því takmarkaða þekkingu manna á umheiminum.
Samkvæmt goðafræðinni var jörðin talin kringla sem flaut á sjónum, en umlukin jarðarstraumnum Ókeanosi á alla vegu. Vesturmörk jarðar voru Gíbraltarsund og lengst í austri var Kákasus en Delfí var talin miðja alheimsins. Yfir jörðinni var hvolfþak himinsins, Úranosar, en Atlas hélt himninum uppi og um hvolfið ferðuðust hinir ýmsu himinhnettir, þ.á.m. sól og máni. Undir jarðkringlunni voru svo undirheimar eða Hadesarheimar. Ýmsir trúðu því að hinn illi staður Tartaros væri sérstakt svæði innan Hadesarheima, neðst í þeim. Svo mikil fjarlægð átti að vera frá himni til jarðar að það tæki eirsteðja níu daga að falla þaðan.
Ólympus
Helstu guðir Grikkja voru Ólympsguðir, en þeir bjuggu á Ólympusfjalli sem lá nyrst í Grikklandi, á mörkum Þessalíu og Makedóníu. Fjallið er 3000 metra hátt og var ókleift á fornum tíma. Oft eru tindar fjallsins huldir þoku svo ekki er hægt að sjá að þar er alltaf snjór. Þessa tinda töldu Grikkir ná til himins og að þar byggju helstu guðirnir, Seifur og hirð hans.
Ólympsguðir
Venjulega eru Ólympsguðirnir taldi vera tólf og í hópi þeirra eru fjögur þeirra sex systkina sem tóku völdin af títönunum við upphaf heimsins. Þau voru Seifur, Hera, Póseidon og Demeter. Hestía, gyðja arins og heimilis, þótti ekki nógu merkileg til að falla í þennan hóp, því Grikkir voru litlir heimilismenn, og Hades hélt sig í undirheimum og kom aldrei upp á Ólympsfjall. Við systkinin fjögur bættust átta guðir sem eru yfirleitt talin börn Seifs með hinum ýmsu konum. Aðeins tveir af yngri kynslóð guðanna töldust synir Seifs og Heru, en það voru Ares og Hefaistos en hin voru þau Aþena, Apollon, Artemis, Afródíta, Hermes og Díonýsos.
Póseidón dvaldist hins vegar oftast í höll sinni á sjávarbotni, Artemis og Díonýsos héldu til í fjöllum og skógum og Hermes var stöðugt í sendiferðum.
Sérhver guð átti sitt verksvið og sín einkenni, þó að oft hafi starfssviðið verið fjölbreytt og einkennistáknin mörg.
Seifur
Hinn síðskeggjaði og mikilúðugi Seifur var æðstur Ólympsguðanna. Himininn var hans yfirráðasvæði og var hann talinn veðraguð en hann gat safnað skýjum og sent regn og snjó, eða hent eldingum til jarðar. Seifur var æðsti vörður laga og reglna meðal manna. Hann var talinn verndari ættatengsla, vináttubanda og borgríkjasamfélagsins. Seifur varð óskaplegur á að líta þegar hann reiddist og refsaði af mikilli hörku.
Réttlætisgyðjan Dike var helsta fylgigoð Seifs og var hann hels dýrkaður í Ólympíu.
Seifur átti nokkur einkennistákn en þau algengustu voru eldingin;Ægisskjöldur sem gerður var úr geitarskinni og hrukku af honum eldingar þegar hann var hristur; og örninn, konungur fuglanna.
Flugfélag
Flugfélag er fyrirtæki sem stendur í flugrekstri, hvort sem það er í farþegaflugi eða vöruflutningum. Fyrsta flugfélagið var Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft sem var stofnað árið 1909.
Grísk goðafræði
Seifur
Margir helstu kappar grískrar goðafræði taldir synir hins mikla guðs, svo sem Herakles, Perseifur og Mínos. Seifur heimsótti ástkonur sínar í hinum ýmsu gervum, t.d. birtist hann Ledu í svanslíki, Evrópu sem naut og Danáu sem gullregn.
Flugfélag
Erlend flugfélög
Mun fleiri erlend flugfélög fljúga núorðið til Íslands, samanlagt yfir 30 (með íslensku flugfélögunum), m.a.:
Það eru yfir 5000 flugfélög í heiminum öllum, svo ljóst er að aðeins lítill hluti þeirra flýgur til Íslands.
Grísk goðafræði
Hera
Hera var eiginkona Seifs og því drottning himnanna. Grikkir hugsuðu sér hana sem virðulega og þokkafulla konu, mikileyga og fagurlokkaða. Hera var verndargyðja hjónabandsins en hefur einnig verið ákölluð sem fæðingargyðja. Heru líkaði ekki sérstaklega vel við ástarbrölt bónda síns og átti til að ofsækja ástmeyjar hans og hin óskilgetnu börn hans.
Flugfélag
Erlend flugfélög
Sum "erlendu" flugfélögin s.s. danska leiguflugfélagið Primera Air (fyrst stofnað sem JetX á Íslandi) sem nú er gjaldþrota voru rekin af íslendinum.
Grísk goðafræði
Hera
Helsta einkenni Heru var páfuglinn. Í fyrstu fegurðarsamkeppninni tapaði Hera fyrir fegurðargyðjunni Afródítu. Studdi hún Grikki ákaft í stríðinu gegn Trójumönnum. Helstu afkomendur hennar eru Ares, Eris, Hefaistos og Hepa.
Mór
thumb|right|Mógröf í [[Austur-Fríslandi í Þýskalandi.]] Mór (sumstaðar nefndur svörður) er samanpressaðar plöntuleifar. Mór verður til í vatnsósa jarðvegi þar sem súrefni er ekki til staðar og rotnar því hægt. Í mómýrum hleðst upp kolefnisríkur mór. Kolefnisinnihald mós er 60%. Mómýrar eru algengastar í köldu og röku loftslagi og þekja stór svæði á Norðurslóðum. Í mómýrum er meirihluti kolefnis í jarðvegi heimsins og meira en samanlagt kolefni í gróðri og þurrlendisjarðvegi.
Mór er mjúkt efni og auðvelt er að pressa vatn úr mó. Þurrkaðan mó má nota sem eldsneyti og til eldunar og var það algengt á skóglausum svæðum svo sem í Írlandi, Íslandi og Skotlandi. Einnig tíðkast að plægja mó saman við jarðveg til að auka magn næringarefna. Mikil eldhætta getur stafað af mó því mór brennur alveg þangað til allt súrefni er þorrið.
Mór var notaður til eldsneytis. Venjan á Íslandi var sú að taka mó úr sérstökum mógröfum sem höfðu ákveðna stærð sem greiðslan til landeigenda var miðuð við. Voru mógrafir oftast 6x6 fet eða 6x12 fet og var það kölluð heilgröf. Stungnir voru upp hnausar sem hlaðið var upp í hrauk þar sem vatnið seig úr honum. Síðan var hann fluttur á þurrkvöll þar sem hann var klofinn í skánir og þurrkaður. Síðan var mórinn aftur settur í hlaða og tyrft yfir. Hann var svo sóttur að vetrarlagi, einn og einn poki eða á sleða. Bakkarnir á mógröfunum voru venjulega brotnir niður að lokum til að ekki safnaðist vatn í mógrafirnar og skepnur og fólk gæti farið sér þar að voða. Hætt var að taka upp mó á Íslandi víðast hvar í kringum miðja 20. öldina.
Mómýrar virðast hafa tengst trúarathöfnum á bronsöld og steinöld og fundist hafa afar vel varðveittar líkamsleifar manna sem fórnað hefur verið í mómýrum t.d. Tollund maðurinn í Danmörku. Úr mómýrum var unninn mýrarrauði sem notaður var í sverð og herklæði Víkinga.
Fenjasvæði úr mó við strönd Malasíu er eins konar náttúruleg vatnsjöfnun þannig að mórinn drekkur í sig vatn og kemur þannig í veg fyrir flóð. Það virkar hins vegar aðeins ef landið er vaxið skógi því skógurinn hindrar að mórinnn brenni.
Mór er mikilvægt hráefni í garðyrkju og notaður við lyfjagerð m.a. til síugerðar. Mór er einnig stundum notaður í fiskeldi. Mór litar oft vatn gult eða brúnt.
Bresku Indlandshafseyjar
Bresku Indlandshafseyjar eða Chagoseyjar eru sex baugeyjar í Chagos-eyjaklasanum í Indlandshafi, um það bil miðja vegu milli Afríku og Indónesíu. Eyjarnar eru breskt yfirráðasvæði handan hafsins. Heildarflatarmál eyjanna er 60 km². Eyjarnar eru breskt yfirráðasvæði. Eyjarnar eru Salómonseyjar, Peros Banhos kóralhringeyjan, Bræðurnir þrír, Arney, Háskaeyjar, Egmonteyjar og Diego Garcia. Diego Garcia er stærsta eyjan en hún er í kringum 44 ferkílómetrar. Á þeirri eyju hafa Bandaríkjamenn sett upp herstöð. Í Persaflóastríðinu 1991, árás bandamanna á Talibana í Afghanistan 2001 og í innrásinni í Írak 2003 lá hún mjög vel við fyrir flugvélar bandamanna á leið frá BNA. Á eyjunni eru fangabúðir.
Portúgalskir landkönnuðir komu til Diego Garcia á 16. öld. Eyjan var undir yfirráðum Máritaníus á tímabilinu 1814-1965. Íbúar eyjunnar Diego Garcia voru um 2000 en þeir voru allir fluttir á brott með valdi á árunum 1967-73 þegar samningar voru gerðir milli Breta og Bandaríkjamanna að gera eyjuna  að herstöð. Chagossar en svo nefnast eyjarskeggar voru fluttir til Máritíus þar sem þeir búa ennþá í örbirgð um 2000 km frá heimkynnum sínum. Árið 2000 kvað brezkur dómstóll upp þann úrskurð, að skipun um brottflutning fólksins hefði veri ólögleg og þar með ógild en einnig að hernaðarmannvirkin á eyjunni væru nauðsynleg og að búseta þar yrði eingöngu í tengslum við herstöðina. Chagossar stefndu brezkum yfirvöldum og kröfðust skaðabóta og að eyjarskeggar fengju að snúa aftur. Dómur féll árið 2003 en í honum er fallist á að meðferð eyjarskegga hafi verið skammarleg en ekki viðurkenndur bótaréttur.
Þorvaldur Ósvífursson
Þorvaldur Ósvífursson var fyrsti eiginmaður Hallgerðar langbrókar Höskuldsdóttur. Hún var gefin honum án þess að talað væri við hana áður. Við það var hún ekki sátt og nýtti tækifærið þegar hann sló hana kinnhest og lét Þjóstólf, fóstra sinn drepa hann.
Grálykill
Grálykill (fræðiheiti Primula incana) er blóm af ættkvísl lykla.
1598
thumb|right|[[Boris Godúnov.]] thumb|right|[[Kirsten Munk, seinni kona Kristjáns 4. og móðir tólf barna hans.]] Árið 1598 (MDXCVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
CISV
CISV eru friðarsamtök sem voru stofnuð árið 1950. Síðan þá hafa þau breiðst til yfir 69 landa og hafa yfir 300.000 þáttakendur tekið þátt í yfir 7.000 alþjóðlegum viðburðum á vegum samtakanna.
Hjá CISV eru viðburðir þar sem ungmenni fá tækifæri til að hitta jafningja sína frá öðrum löndum. Fyrsti alþjóðlegi viðburðurinn var haldinn árið 1951 í Glendale, Ohio.
CISV á Íslandi sendi fyrst þáttakendur á viðburð erlendis árið 1954 þegar þrjú ungmenni fóru til Svíþjóðar. Síðan þá hafa þau sent ár hvert. Þó voru samtökin ekki formlega stofnuð á Íslandi fyrr en árið 1981. Árið 1984 hélt CISV á Íslandi fyrsta alþjóðlega viðburðinn á íslandi með erlendum þáttakendum.
Skólastræti 3
Skólastræti 3 er steinhús við Skólastræti í Reykjavík. Það er byggt árið 1915 af Hans Pedersen og Guðrúnu Margréti konu hans. Guðmundur Hannesson læknir teiknaði húsið.
Kostas Vaxevanis
Kostas Vaxevanis er grískur blaðamaður og ritstjóri tímaritsins Hot Doc. Vaxevanis var handtekinn þann 28. október árið 2012 í kjölfar þess að Hot Doc birti hinn svokallaða „Lagarde-lista“ en á listanum eru nöfn um 2.000 Grikkja sem eru sagðir vera með bankareikning í útibúi HSBC-bankans í Genf. Á listanum eru meðal annars fyrrverandi menningarmálaráðherra Grikklands, starfsmenn gríska fjármálaráðuneytisins og framámenn í grísku viðskiptalífi.
Listi yfir hátíðardaga íslensku þjóðkirkjunnar
Listi yfir hátíðardaga Íslensku Þjóðkirkjunnar, það er þeir dagar sem marka kirkjuár hennar.
Kirkjuárið
Kirkjuárið hefst með fyrsta sunnudegi í aðventu, öðru nafni jólaföstu, sem getur verið frá 27. nóvember til 3. desember. Fer það eftir því hve margir sunnudagar líða til Jóla, en aðventan inniheldur alltaf fjóra sunnudaga. Á einu kirkjuári er farið í gegnum líf og starf Jesú Krists á afar skipulegan hátt í guðsþjónustum.
Kirkjuárið skiptist í tvö misseri. Hátíðamisserið svokallaða byrjar með aðventunni og lýkur með þrenningarhátíð (trinitatis). Hátíðalausa misserið byrjar viku síðar. Sunnudagar þess tímabils geta flestir orðið 27.
Þingvallafundur
Þingvallafundur var nafn gefið þjóðfundum sem haldnir voru á Þingvöllum á árunum 1848-1907, alls 17 sinnum að talið er.
Emírat
Emírat er land sem heyrir undir emír, sem er titill einvaldsherra í mörgum löndum þar sem Íslam er ríkistrú. Emír er oft talinn jafngilda evrópskum fursta og emírat er því oft þýtt sem furstadæmi.
Nú eru tíu emíröt í heiminum, þar af sjö í Sameinuðu arabísku furstadæmunum:
Skrápflundra
Skrápflundra (Fræðiheiti: Hippoglossoides elassodon) er flatfiskur af flyðruætt. Gunnar Jónsson fiskifræðingur hefur gefið fiskinum íslenska heitið skrápflundra. Vegna útlits skrápflundrunnar gengur hún einnig undir enska nafninu cigarette paper og paper sole. Skrápflundra er ekki þessi eiginlega kolategund sem finnst aðeins í Atlantshafi, heldur er hún af flyðruætt (Pleuronectidae) og er því náskyld skrápflúru, lúðu og grálúðu en þeir fiskar veiðast við Ísland.
Útlit
Fiskurinn er mjög líkur skrápflúru, lúðu og grálúðu í útliti: langvaxinn, sporöskjulagaður, frekar þunnur, hausinn miðlungsstór og kjafturinn stór. Tennurnar eru beittar. Bæði augun eru stór og vinstra augað liggur aftur. Uggar eru sambærilegir við ugga annarra flatfiska. Rákin á miðju fisksins er bein aftur í styrtlu. Litur augnhliðarinnar er frá því að vera dökk ólífu brún til þess að vera rauð grá-brún að lit, sumir fiskanna eru með dökka bletti en alls ekki allir. Blinda hliðin er hvít og hálf gagnsæ á sumum svæðum.
Stærð og aldur
Skápflundra er frekar smár fiskur, algeng stærð er frá 25-30 cm en verður allt að 50 cm löng. Þetta er langlífur fiskur og getur orðið allt að 34 ára gamall. Hún verður kynþroska 2-3 ára gömul á suðlægum slóðum þar sem sjórinn er hlýr en 6 ára á norðlægum slóðum þar sem sjórinn er kaldari.
Heimkynni og útbreiðsla
Heimkynni skrápflundru eru frá Japanshafi, í Okhotskhafi í Rússlandi og í öllu Beringshafi að ströndum Kaliforníu í Bandaríkjunum. Hún lifir á mjúkum blönduðum leir og sandbotni á 6 – 549 metra dýpi. Fullorðnir eru venjulega undir 180 metra dýpi en ungviðið er grynnra.
Hrygning
Skrápflundran hrygnir frá febrúar og fram í maí. Hver hrygna hrygnir 72 – 600 þúsund eggjum. Eggin eru sviflæg þar til þau klekjast á 9 – 20 dögum, það fer allt eftir hitastigi sjávar. Á vorin að lokinni hrygningu færir fiskurinn sig upp á grunninn þar sem fæðan er meiri. Ungviðið vex og þroskast í grunnum árósum, flóum og nálægt ströndinni.
Fæða og óvinir
Fæða skrápflundrunnar er margvísleg en aðallega éta þær hryggleysingja sem lifa á botninum eins og krabbadýr, skeldýr, slöngustjörnur, fiskseiði og smokkfiska. Sjálfar eru þær vinsæl fæða og étnar af kyrrahafsþorsk, lúðu, alaskaufsa og tannkola.
Veiðar og veiðiaðferðir
Fiskurinn er þéttastur í Beringshafi og er mest veiddur þar, einnig er hann veiddur á norðaustur og norðvestur kyrrahafsveiðisvæðunum.
Skrápflundran er í dag eingöngu veidd af Bandaríkjamönnum við Alaska á veiðisvæðinu Pacific North East. Japanir veiddu mikið af skrápflundru á árunum 1950 til 1985 en þá hættu Japanir veiðum á skrápflundru eftir að veiði erlendra skipa var bönnuð í Alaskaflóa. Árleg veiði hefur verið á bilinu 13 – 25 þúsund tonn síðustu ár og meðalveiðin 18 þúsund tonn. Kvóti ársins 2011 náðist ekki. Það náðist ekki nema þriðjungur kvótans eða 13.550 tonn af 41.548 tonna kvóta.
Markaðir
Markaðir fyrir skrápflundru eru um allan heim. Þó er mest af henni selt innan Bandaríkjanna en eitthvað er selt á heimsmarkaði.
Lang stærstur hluti stofnsins er veiddur í botntroll. Þó eru 30% veidd í flottroll. Veiðitímabilið er frá janúar til júní. Trúlega er skrápflundran meðafli á flotrollsveiðum.
Árið 2010 var verðmæti tegundarinnar 2,1 milljarður og veiðin var um 18 þúsund tonn. Það gerir 119 krónur fyrir hausaðan og slægðan kola. Á sama tíma var meðalverð á skrápflúru á markaði á Íslandi um 41 króna á kíló fyrir slægðan fisk og framboðið var 52 tonn.
Hellisfjörður
thumb|Viðfjörður (vinstri), Hellisfjörður (miðja) og Norðfjörður (hægri). Hellisfjörður er fjörður á Austfjörðum. Hann gengur inn úr Norðfjarðarflóa. Fyrir norðan í sama flóa er Norðfjörður (þar er bærinn Neskaupstaður), og fyrir sunnan er Viðfjörður.
Frá 1901-1913 var norsk hvalveiðistöð rekin utarlega í firðinum. Fjörðurinn hefur verið í eyði frá 1952.
Jörðin Hellisfjörður tekur yfir mestan fjörðin. Þá jörð keypti Sigurjón Sighvatsson kvikmyndaframleiðandi árið 2000. Þegar Sigurjón seldi 2019 jörðina til Þjóðverjans Sven Jakobi nýtti ríkið forkaupsrétt og keypti jörðina á 40 milljónir.
Kareem Abdul-Jabbar
thumb|Kareem Abdul-Jabbar 2014. Kareem Abdul-Jabbar (fæddur Ferdinand Lewis Alcindor Jr árið 1947) er fyrrum bandarískur körfuknattleiksmaður sem er talinn einn besti leikmaður körfuboltans frá upphafi.
Hann spilaði 20 tímabil í NBA-deildinni og er næststigahæsti leikmaðurinn frá upphafi (38.387 stig). Frá 1984 til 2023 var hann stigahæsti leikmaður deildarinnar en LeBron James tók fram út honum 2023.
Jabbar varð 6 sinnum meistari, einu sinni með Milwaukee Bucks og 5 sinnum með Los Angeles Lakers. Jabbar varð 6 sinnum mikilvægasti leikmaðurinn; MVP, 19 sinnum valinn í All Star leik sem dæmi má nefna. Hann var þekktur fyrir svokallað skyhook skot með einni hendi sem var nánast óverjandi.
Jabbar hefur einnig þjálfað körfuboltalið, verið aðstoðarþjálfari Lakers og reynt fyrir sér sem leikari. Hann gerðist múslimi árið 1968 og breytti nafni sínu árið 1971. Hann lærði bardagalist af Bruce Lee og stundaði einnig jóga til að hjálpa sér með einbeitingu og liðleika.
William Forsyth Sharpe
thumb Wlliam Forsyth Sharpe (fæddur 16.júní 1934) er bandarískur hagfræðingur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í hagvísindum árið 1990, ásamt Harry Markowitz og Merton Miller fyrir að þróa líkön til að aðstoða við ákverðanatöku fjárfestinga. Sharpe er þekktastur fyrir að þróa verðlagnigarlíkanið (CAPM) á sjöunda áratugnum. CAPM lýsir sambandi kerfisbundinnar áhættu og væntanlegrar ávöxtunar. Líkanið segir að nauðsynlegt sé að taka meiri áhættu til að afla meiri ávöxtunar. Hann er einnig Þekktur fyrir að búa til Sharpe hlutfallið, tala sem notuð er til að mæla áhættu til ávinningshlutfalls fjárfestingar.
CAPM
Sharpe er þekktastur fyrir hlutverk sitt í þroun Capital Asset Pricing Model sem er orðið grundvallarhugtak í fjármálahagfræði og eignastýringu. Kenningin á uppruna sinn í doktorsritgerðinni hans. Sharpe skilaði ritgerðinni til Journal of Finance árið 1962. Ritgerðin fékk neikvæð viðbrögð í fyrstu og var síðar gefið út árið 1964 eftir breytingar á ritstjórn. CAPM líkanið setur fram þá kenningu að væntanleg ávöxtun hlutabréfa ætti að vera áhættulaus ávöxtun plús beta fjárfestingarinnar margfaldað með markaðsáhættuálagi. Áhættulausa ávöxtunin bætir fjárfestum upp fyrir að binda peninga sína en beta og markaðsáhættuálagið bætir fjárfestum upp þá viðbótaráhættu sem þeir taka á sig umfram það að fjárfesta í ríkisskuldabréfi sem veitir áhættulausa vexti.
Sharpe Ratio
Sharpe bjó einnig til Sharpe hlutfallið. Hlutfallið er mælikvarði á ávöxtun eignasafns að teknu tilliti til áhættuleiðréttingar. Mælikvarðinn metur hlutfall ávöxtunar umfram áhættulausa ávöxtun og heildaráhættu eignasafns sem er mæld með staðalfráviki ávöxtunar en staðalfrávik endurspeglar sögulegt flökt ávöxtunar. Tvö eignasöfn geta haft svipaða ávöxtun en Sharpe hlutfallið sýnir hvor þeirra tekur meiri áhættu til að ná þeirri ávöxtun. Hærri ávöxtun með minni áhættu er betri og Sharpe hlutfallið hjálpar fjárfestum að finna þá blöndu.
Golfstraumurinn
thumb|right|Golfstraumurinn er gulur og appelsínugulur á þessari sjávarhitamynd af Atlantshafi. Heimild: [[NASA.]] Golfstraumurinn er hlýr hafstraumur sem á upptök sín í Karíbahafi og rennur í norður og norðaustur um Atlantshaf. Ýmsir fræðimenn nota hugtakið Golfstraumur einungis um þann hluta hans sem nær frá Hatterashöfða í Norður-Karólínufylki í Bandaríkjunum og norður fyrir Nýfundnaland. Sá hluti hans sem nær til Íslands er kallaður Norður-Atlantshafsstraumur, en hinn hlutinn, frá Karíbahafinu að Hatterashöfða er kallaður Flórídastraumur.
Ferill Golfstraumsins
Golfstraumurinn er upprunninn er skammt norðan við miðbaug í vestlægum hafstraumum sem fara um Karíbahaf, inn í Mexíkóflóa og út um Flórídasund. Hann fer norður með austurströnd Bandaríkjanna, en á um 40° norðlægrar breiddar sveigir hann austur yfir Atlantshafið og tekur hluti hans stefnuna að ströndum Vestur-Evrópu. Annar hluti hans fer í suðaustur meðfram ströndum Vestur-Afríku, uns hann fer svo inn í Karíbahafið aftur. Sá hluti sem tekur stefnuna á Vestur-Evrópu klofnar svo aftur við Færeyjahrygg, önnur kvíslin fer vestur með Íslandi en hin norður með Noregi. Þaðan fer hluti hans í Barentshaf en meginhlutinn norður með vesturströnd Svalbarða, þar sem áhrifa Golfstraumsins gætir vart lengur vegna kulda.
Áhrif
Margir hafa eflaust velt því fyrir sér af hverju jafn hlýtt er í Evrópu og raun ber vitni. Evrópa á Golfstraumnum mikið að þakka í þeim efnum. Hann flytur nefnilega hlýjan sjó norður Atlantshafið, sem síðan fer út í loftið í kring, þannig að suðlægir vindar hér um slóðir eru mun hlýrri en á svipuðum breiddargráðum á jörðinni. Talið er að Golfstraumurinn hafi flætt um Norður-Atlantshafið síðast þegar ísöld ríkti á norðurhveli, eða fyrir um 10.000 árum, en greinar hans sem ná lengst í norður, t.d. til Íslands, hafi ekki verið til staðar þá.
thumb|left| Yfirborðsstraumar í hafinu umhverfis Ísland. Rauðu örvarnar tákna hlýjan og saltan sjó, bláu kaldan seltulítinn pólsjó, grænu kaldan svalsjó og gulu strandsjó. Heimild: [[Vísindavefurinn.]]
Áhrif við Ísland
Eins og áður segir hreyfist hinn hlýi Norður-Atlantshafsstraumur til norðausturs að vesturströnd Evrópu allt norður fyrir Noreg. Ein kvísl þessa straums liggur upp að suðurströnd landsins. Hann streymir svo vestur með ströndinni og norður með vesturströndinni að hryggnum milli Íslands og Grænlands, þar sem hluti hans heldur áfram fyrir Horn og austur með Norðurlandi og er sá hluti hans oft kallaður Irmingerstraumur. Þar tekur svo við kaldur straumur, Austur-Íslandsstraumur, sem liggur til suðausturs úti af Norðaustur- og Austurlandi og frá landinu.
Allir Íslendingar vita hversu milt veðurfarið er á Íslandi, sérstaklega á veturna. Það eru þó ekki allir sem vita hversu mikið við eigum Golfstrauminum að þakka í þeim málum. Til samanburðar má nefna að eyjar í Beringssundi sem eru á svipuðum breiddargráðum og Ísland, eru stóran hluta ársins umluktar hafís, sem gerir þeim erfitt fyrir þegar kemur að fiskveiðum og ferðalögum. Nokkuð augljóst má því telja að Íslendingar myndu engan veginn hafa það eins gott og raun ber vitni, ef Golfstraumsins nyti ekki við.
thumb|200px|right|Munur á hafís á norðurhveli í mars og september.
Hafís
Vegna þess að Golf- og Irmingerstraumarnir teygja sig nánast í kringum landið, þá er mun minna um hafís við Ísland en ætla mætti. Fyrir því eru að sjálfsögðu fleiri ástæður, sér í lagi hagstæðar vindáttir sem halda hafísnum við Grænlandsstrendur. Hafís við Íslandsstrendur er að mestu leyti kominn mjög langt að, en hann berst hingað með Austur-Grænlandsstraumnum alla leið vestan úr Grænlandssundi, en þó kemur fyrir að hann berst beint úr norðri að norðausturhorni landsins. Ef skoðaðar eru gervitunglamyndir af hafsvæðinu milli Íslands og Grænlands, má oftar en ekki sjá mjög skörp skil milli íss og sjávar, sem liggja oft samsíða strönd Grænlands.
Kaldakinn
thumb|Horft til suðausturs eftir Út-Kinn Kaldakinn kallast landssvæðið sem nær frá bænum Krossi í mynni Ljósavatnsskarðs og norður í Bjargarkrók við botn Skjálfanda. Svæðið afmarkast af Skjálfandafljóti að austanverðu og Kinnarfjöllum að vestanverðu. Norðurhluti svæðisins einkennist af mýrlendi, sem hefur að stórum hluta verið þurrkað til túnræktar, og liggur frá bökkum Skjálfandafljóts upp að hlíðum Kinnarfjalla, sem rísa allbrött upp frá flatlendinu. Flatlendið er mjög misbreitt, allt frá nokkrum kílómetrum niður í nokkra tugi metra frá árbakkanum upp að fjallshlíðinni. Þetta svæði er kallað Út-Kinn en syðri hlutinn er kallaður Suðurkinn og er að mestu í dal sem liggur á milli syðri hluta Kinnarfjalla og Kinnarfells. Svæðið tilheyrir Þingeyjarsveit en var áður hluti af Ljósavatnshreppi. Ekki virðist það vera á hreinu hvernig á að beygja nafn svæðisins, í daglegu tali er oftast talað um Köldukinn og má af því skilja að svæðið sé kaldara en gengur og gerist. Hins vegar segja sumir að svæðið heiti Kaldakinn, þá nefnd eftir kalda, sem er orð sem notað er yfir vindstyrk.
Peter Sutcliffe
Peter Sutcliffe (2. júní 1946 – 13. nóvember 2020), þekktur undir nafninu „The Yorkshire Ripper“, var breskur raðmorðingi. Árið 1981 var hann sakfelldur fyrir að myrða 13 konur og að reyna að myrða 7 aðrar. Hann fékk tuttugufaldan lífstíðarfangelsisdóm fyrir brot sín.
Æviágrip
Hann tók upp ættarnafn móður sinnar og varð þá þekktur sem Peter William Coonan. Hann átti enga vini í skóla og hætti í skóla 15 ára og fór að vinna í lítilmótlegum vinnum. Hann vann sem grafari um 1960. Milli nóvember 1972 og apríl 1973 vann hann í verksmiðju. Eftir að hann hætti að vinna í verksmiðjunni vann hann á næturvakt í fyrirtækinu Britannia Works of Anderton árið 1973. Árið 1975 byrjaði hann að vinna sem ökumaður fyrir dekkja fyrirtæki. Árið 1976 var hann rekinn fyrir að stela notuðu dekk.
Hann kynntist Sonia Szurma sem var hálf-tékknesk og hálf-úkranísk. Hann hitti hana fyrst 14. febrúar 1967. Þau giftust 10. ágúst 1974. Konan hans missti nokkrum sinnum fóstur. Hún vann sem kennari. Þau notuðu launin í að kaupa þeirra fyrsta hús á staðnum Heaton í Bradford þar sem þau fluttu árið 1977. Hún fór frá honum 1982, þau skildu árið 1994.
Morðferill
Peter réðst fyrst á gamla konu árið 1969 en var svo löng bið á milli árása þar sem næsta áras var 1975 og er ekki vitað hver ástæðan var fyrir þessari bið. Til þess að ná honum var kort notað yfir staðina sem árásirnar áttu sér stað. Fyrstu þrjár árásir hans misheppnuðust en ekki fyrr en í október það ár heppnast hjá honum og er það 28 ára Vilma McCann frá Leeds.
Peter Sutcliffe myrti 13 konur og reyndi að myrða 7 aðrar. Hann er í lífstíðarfangelsi í dag á Broadmoor High Security Hospital. Sutcliffe notaði í flestum tilfellum hamar til að ráðast á fórnarlömb sín. Mörg fórnarlambanna hans Peter Sutcliffe voru vændiskonur eða bara konur sem hann hélt væru vændiskonur. Ástæðan fyrir því var að þegar hann og kona hans voru að byrja saman sá hún hann með öðrum manni og reiður fór hann til vændiskonu og fór með hana en hann gat ekki gert sitt og ákvað samt að borga henni 5 pund en hann átti 10 pund og vildi hann fá til baka en þar sem hún borgaði ekki tilbaka og gaf hann henni annað tækifæri til þess þá ákvað hann að drepa hana, sem gerðist aldrei drap hann eldri konu í staðinn.
Rannsókn
Hópur rannsóknarmanna komu saman til að rannsaka morðin voru þeir kallaðir „Ripper Squad“ og bættust alltaf fleiri við hópinn þegar málið stækkaði í þeim hópi voru. Svo var það „The Ripper Super Squad“ sem komu saman eftir morði á Jacqueline Hill.
Aðalmenn í málinu voru Dennis Hoban, George Oldfield, Richard Holland, James Hobson, Jack Ridgeway og David Gee.
Einn af þeim sem voru að rannsaka morðið sagði að í öllum 20 morðunum var hann í hausnum að ráðast 20 sinnum á eiginkonuna. Peter Sutcliffe var handtekinn 2. janúar 1981 vegna stolna númeraplatna og með vændiskonu í bílnum og tekinn inn á lögreglustöð þar sem spurt var hann spurninga og tóku þeir eftir að hann gæti verið The Yorkshire Ripper. Þegar hann var stoppaður af lögreglunni þá fór hann og sagðist þurfa að pissa en í raun fór hann með hamarinn sinn og hníf og faldi það og kom svo tilbaka þetta sama gerðu hann þegar hann kom á lörgreglustöðina sagðist þurfa að nota klósettið, og þar faldi hann annan hníf sem hann hafði á sér.
Maðurinn sem handtók Peter fór aftur á vakt daginn eftir og var á sömu staðsetingu og kvöldið áður mundi að Peter hafi farið og „pissað“ og ákvað að skoða þetta nánar og þar fann hann vopnin sem Peter hafði falið. Eftir langa yfirheyrslu játaði Peter að hann væri The Yorkshire Ripper. Í gegnum alla yfirheyrsluna var hann ekki með neinn mótþróa bað ekki um lögfræðing ekki heldur eftir að hann hafi játað. Hann sagði að hann væri feginn að honum hefði verið náð og ef honum hefði ekki verið náð hefið hann drepið vændkskonuna sem væri í bílnum.
Jón Arason í Vatnsfirði
Jón Arason (19. október 1606 – 10. ágúst 1673) var skáld og prófastur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp á 17. öld og áður skólameistari í Skálholtsskóla.
Jón var skáld og er varðveittur ýmis kveðskapur eftir hann, þar á meðal vísur sem hann orti um nafna sinn, Jón biskup Arason. Hann skrifaði líka Vatnsfjarðarannál elsta, sem þykir einn hinna traustari annála. Sagt var að hann hefði í elli orðið guðhræddur og auðmjúkur af mótlæti.
Kona Jóns var Hólmfríður Sigurðardóttir (9. janúar 1617 – 25. apríl 1692). Börn þeirra voru Magnús digri, bóndi í Vigur og Ögri, faðir Þorbjargar konu Páls Vídalín, Helga eldri prestkona í Laufási, Ragheiður eldri húsfreyja í Flatey, Guðbrandur prófastur í Vatnsfirði, Sigurður prófastur í Holti í Önundarfirði, Ragnheiður yngri biskupsfrú á Hólum, Oddur digri klausturhaldari á Reynistað, Anna digra prestsfrú á Breiðabólstað í Vesturhópi og Ari bóndi á Sökku í Svarfaðardal. Sum af börnum Jóns og Hólmfríðar voru afar feitlagin og sagt að fáir eða engir hestar gætu borið þau.
Yasuo Suzuki
Yasuo Suzuki (30. apríl 1913 - ?) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Guðmundur Ingi Guðbrandsson
Guðmundur Ingi Guðbrandsson (f. 28. mars 1977) er núverandi félags- og vinnumarkaðsráðherra, fyrrverandi umhverfis- og auðlindaráðherra Íslands og alþingismaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Suðvesturkjördæmi. Á kjörtímabilinu 2017-2021 gegndi hann embætti umhverfis- og auðlindaráðherra utan þings en gaf kost á sér í forvali Vinstri grænna í Suðvesturkjördæmi fyrir alþingiskosningarnar 2021. Frá 2011-2017 var hann framkvæmdastjóri Landverndar.
Stutteyrða fílanefja
Hin stutteyrða fílanefja (fræðiheiti: Macroscelides proboscideus) er tegund fílanefja.
Guðmundur Ingi Guðbrandsson
Starfsferill
Guðmundur Ingi er með BSc-próf í líffræði frá Háskóla Íslands og meistarapróf í umhverfisfræði frá Yale-háskóla. Hann hefur unnið við rannsóknir í vistfræði og umhverfisfræði við Háskóla Íslands og hjá Landgræðslu ríkisins. Síðan starfaði hann á Veiðimála­stofn­un á Hólum í Hjartadal. Frá 2006 hefur hann verið stundakennari við Háskóla Íslands, Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólasetur Vestfjarða. Einnig starfaði hann sem landvörður í Þingvallaþjóðgarði og Vatnajökulsþjóðgarði.
Hann var einn af stofnendum Félags umhverfisfræðinga á Íslandi og formaður þess frá 2007 til 2010.
Guðmundur var sjálfkjörinn í embætti varaformanns Vinstri grænna á flokksþingi þeirra þann 19. október 2019.
Stærsta verkefni Guðmundar í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu var frumvarp um hálendisþjóðgarð en það varð ekki að lögum á kjörtímabilinu.
Guðmundur Ingi varð félags- og vinnumarkaðsráðherra í annarri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur eftir Alþingiskosningarnar árið 2021, en Guðlaugur Þór Þórðarson tók við embætti umhverfisráðherra.
Podocarpus rotundus
Podocarpus rotundus er sígrænt tré frá Indónesíu og Filippseyjum.
Nino Porzio
Nino Porzio (f. 1972) er ítalskur söngvari og leikari.
Grasbálkur
Grasbálkur (fræðiheiti: Poales) er ættbálkur einkímblöðunga sem inniheldur meðal annars grös, starir og ananas.
Ættir
Þessi bálkur var ekki til í Cronquist-kerfinu heldur voru nokkrar af þessum ættum taldar sem sérstakir ættbálkar.
Guðmundur Hannesson
Guðmundur Hannesson (f. 9. september 1866 - d. 1. október 1946) var íslenskur læknir og frumkvöðull varðandi skipulagsmál og lýðheilsu og heilbrigðismál.
Ævi
Guðmundur var sonur Hannesar Guðmundssonar bónda á Guðlaugstöðum í Blöndudal og Halldóru Pálsdóttur. Hann fór í Lærða skólann og að loknu stúdentsprófi árið 1887 fór hann til náms í Kaupmannahöfn og lauk læknisprófi í janúar 1894. Hann var svo héraðslæknir í Skagafirði og sat á Sauðárkróki. Veturinn 1895-1896 fór hann erlendis í frekara nám og eftir vetrardvöl í Kaupmannahöfn varð hann héraðslæknir á Akureyri og var þar í 11 ár. Hann stofnaði félag lækna og gaf út handskrifað læknablað á árunum 1902-1904. Árið 1907 flutti hann til Reykjavíkur og varð héraðslæknir þar og kennari við Læknaskólann. Þegar Háskóli Íslands var stofnaður varð hann prófessor í líffærafræði og heilbrigðisfræði. Guðmundur var rektor HÍ 1914-1915 og 1924-1925 en á þessum tíma skiptust prófessorar skólans um að gegna embættinu.
Guðmundur var virkur í stjórnmálum og varð árið 1907 formaður flokksstjórnar Landvarnarflokksins. Hann var svo kosinn annar af tveimur alþingismönnum Húnvetninga árið 1914 en náði ekki kjöri 1916. Guðmundur var fyrstur til að stunda mannfræðirannsóknir og mannamælingar á Íslandi. Guðmundur var frumkvöðull íslenskra skipulagsmála. Rit hans Um skipulag bæja kom út 1916.
Kona Guðmundar var Karólína Margrét Sigríður Ísleifsdóttir.
Peder Claussøn Friis
thumb|right|250px|Peder Claussøn Friis (1545–1614). thumb|right| 250px|Titilblaðið á Norske Kongers Chronica (1633). Efst á titilblaðinu er nafn Snorra Sturlusonar. Peder Claussøn Friis – eða Peder Claussøn – (1. apríl 1545 – 15. október 1614) var norskur prestur og fornmenntafræðingur, sem fékkst við sagnfræði og landafræði.
Æviágrip
Jørgen Eriksen, biskup í Stafangri, kynntist Pétri Claussyni í fyrstu vísitasíu sinni 1572, og skipaði hann síðan kórsbróður eða kanoka í Stafangri 1575. Nokkrum árum síðar varð hann varaformaður dómklerkaráðsins þar. Hann tók síðar að sér ýmis erfið verkefni fyrir kirkjuna, sem leiddu til deilna og átaka við bændur og veraldleg yfirvöld. En þó að stundum skærist í odda naut hann samt virðingar meðal almúgans.
Peder var kvæntur, en ekki er vitað hvað kona hans hét. Claus sonur hans varð eftirmaður hans í prestsembætti, og hann átti einnig nokkrar dætur sem giftust bændum. Peder Claussøn dó um sjötugt á heimili sínu.
Í Undals-kirkju er málverk af Peder Claussøn Friis, sem sýnir grófgerðan og þróttmikinn kirkjuhöfðingja, dökkan yfirlitum. Árið 1938 var reist stytta af honum við prestsetrið í Valle. Hún er eftir Gustav Vigeland (1869–1943), sem ólst upp skammt þar frá, á bænum Mjunebrokka.
Fræðistörf
Peder Claussøn er kunnastur fyrir fyrir þýðingar sínar á konungasögum og einnig fyrir rit um staðfræði Noregs. Hann hafði ekki háskólamenntun og hafði aldrei ferðast til útlanda, en virðist þó hafa verið vel menntaður að þeirrar tíðar hætti. Staða hans innan kirkjunnar gaf honum færi á að kynnast mörgum lærðum og vel menntuðum mönnum, og hefur það vakið áhuga hans á norræna málinu og sögu og landafræði Noregs. Hinn lærði lögmaður í Agðafylki, Jon Simonsen, virðist hafa kennt honum fornnorsku, og fleiri hafa lánað honum forn handrit. Af erlendum höfundum (ritum) virðast þeir Olaus Magnus og Arngrímur Jónsson lærði hafa beint áhuga hans að sögulegum og landfræðilegum fróðleik.
Fyrsta rit hans var stutt lýsing á Íslandi, frá (1580). Síðan fylgdu fróðleiksgreinar um Færeyjar (1592) og Grænland (1596). Árið 1599 lauk hann við lýsingu á náttúru Noregs í nokkrum stuttum ritgerðum: „Om alle slags Djur, som ere udi Norrig“, „om Fiske“, „om Fugle“, „om Skove og Træ“ og „om Urter og Blomster“.
Hann var sá fyrsti sem þýddi Heimskringlu Snorra Sturlusonar yfir á norsku. Skattstjórinn Axel Gyldenstjerne fól honum verkið árið 1599, og þýddi Peder Claussøn einnig Böglunga sögur og Hákonar sögu Hákonarsonar, en í Sverris sögu notaði hann eldri þýðingu frá Björgvin. Þessari þýðingu gaf hann nafnið Norske kongers Chronica, og rekur hún sögu Noregs frá fornöld til 1263. Þýðingin hefur ekki síst gildi vegna þess að Böglunga sögur þýddi hann eftir handriti af lengri gerð sögunnar, sem nú er að mestu glötuð.
Um 1600 þýddi hann Landslög Magnúsar lagabætis og meðfylgjandi réttarbætur. Smárit hans „Om Tienden“ og „Enfoldig Forklaring over Fader vor“ eru glötuð, en sýna að hann hefur einnig ritað um trúmál. Á síðustu árum sínum fékkst hann einkum við landfræði Noregs. Fyrst tók hann saman „Stavangers beskrivelse“ (1609), og síðar tók hann saman í eitt rit drög sín að lýsingu Noregs: Norriges Beskrivelse (1613).
Ekkert af ritum Peders Claussøns var prentað meðan hann var á lífi. Þau voru skrifuð upp og gefin eða seld áhugamönnum. Um 1630 fékk kanslarinn Christian Friis eintak af Norriges oc Omliggende Øers sandfærdige Besschriffuelse. Hann gaf Ole Worm handritið, sem lét prenta það í Kaupmannahöfn 1632. Um svipað leyti barst eintak af konungasagnaþýðingunni Norske Kongers Chronica til Kaupmannahafnar, og lét Ole Worm prenta hana 1633. Önnur rit Peders Claussøns lágu óprentuð þar til Gustav Storm gaf þau út 1881. Með Norske Kongers Chronica fengu Norðmenn samfellda og læsilega framsetningu á sögu sinni frá fornöld til 1263, jafnframt því sem upplýst var að Snorri Sturluson væri höfundur Heimskringlu. Áður vissu menn ekki hver höfundurinn var. Talið er að nafn Snorra hafi verið í Heimskringluhandriti sem Peder Claussøn notaði.
Þýðing Claussøns var höfuðrit um efnið þar til útgáfur þeirra Johans Peringskiölds og Þormóðar Torfasonar komu fram um aldamótin 1700. Noregslýsingin varð einnig áhrifarík og varð fyrirmynd margra hliðstæðra verka.
Lásalykill
Lásalykill (fræðiheiti Primula laurentiana) er blóm af ættkvísl lykla.
Little Miss Sunshine
Little Miss Sunshine er bandarísk kvikmynd frá árinu 2006.
Lagaskólinn
Lagaskólinn var skóli til að mennta íslenska lögfræðinga. Hann var stofnaður 1908 og starfaði þangað til Háskóli Íslands var stofnaður. Kennarar við skólann voru Lárus Bjarnason sýslumaður og var hann forstöðumaður ásamt Einari Arnórssyni.
Akbrautarholt
Akbrautarholt (einnig Akbraut) er bær í Holtum við Árneskvísl Þjórsár í Rangárvallarsýslu. Bæjarstæði Akbrautarholts er milli tveggja hóla og annar þeirra er kallaður Kræsir. Krikjuhóll stendur suðvestur af bænum og þar sést gömul kirkjurúst, með leifum hringlaga krikjugarðs í kring. Mikil bæjarrúst stendur við kirkjugarðinn. Allar þessar minjar eru friðlýstar, en engin rituð heimild er til um kirkju í Akbrautarholti og því er aldur rústana með öllu ókunnur.
Maltneska
Maltneska (Malti) er þjóðartungumál Möltu og opinbert tungumál Evrópusambandsins. Hún er töluð í Möltu, Kanada, Ástralíu, Bandaríkjunum, Bretlandi, Gíbraltar. Um það bil 522.000 manns tala maltnesku. Maltneska er semískt mál og eina málið í þeirri ætt sem er viðurkennt innan Evrópusambandsins. Maltneska á uppruna sinn í mállýsku arabísku sem var töluð á Sikiley. Því heyrir maltneska til arabískra mála og telst sérstakt tilbrigði sem hefur þróast á sjálfstæðan hátt á síðustu 800 árum.
Maltneska hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá ítölsku og öðrum indóevrópskum málum. Um það bil helmingur orðaforðans á rætur sínar að rekja til sikileysku og ítölsku, og talið er að tökuorð úr ensku svari til 6% til 20% af orðaforðanum. Upprunalegi arabíski stofninn svarar til um 30% orðaforðans og nær yfir grundvallarorð og smáorð.
Maltneska hefur alltaf verið skrifuð með latneska stafrófinu og er einstætt meðal semískra mála að því leyti. Elsti textinn á maltnesku er frá miðöldum.
1891
thumb|right|Myndin Kolaburður eftir [[Muggur|Mugg.]] thumb|right|[[Konráð Gíslason.]] thumb|right|[[Sherlock Holmes og dr. Watson. Mynd úr The Strand Magazine eftir Sidney Paget.]] Árið 1891 (MDCCCXCI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Birnir (tónlistarmaður)
Birnir Sigurðarson (f. 28. apríl 1996), betur þekktur sem einfaldlega Birnir, er íslenskur tónlistarmaður og rappari. Birnir hlaut tvenn verðlaun á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 2022, annars vegar fyrir rapplag ársins (Vogur) og hins vegar fyrir bestu rappplötu ársins (Bushido).
Læknaskólinn
Læknaskólinn var skóli til að mennta lækna á Íslandi sem starfaði 1876-1911. Eiginlegur læknaskóli var stofnaður 1876 og var landlæknir forstöðumaður hans. Sjúkrahús Reykjavíkur hið eldra (1866-1884) stóð þar sem nú er hús Hjálpræðishersins við Vonarstræti. Þar var Læknaskólinn til húsa til ársins 1884.
Sjúkrahús Reykjavíkur hið yngra (1884-1903) stóð við Þingholtsstræti 25 í Farsóttarhúsinu og flutti læknaskólinn þangað árið 1884. Læknaskólinn og síðan læknadeildin voru til húsa í Farsóttarhúsinu til ársins 1913. Læknaskólinn fluttist í Háskóla Íslands þegar sá skóli var stofnaður og varð ein deild háskólans. Alls luku 64 prófi frá Læknaskólanum á meðan hann starfaði.
Útskurður
Útskurður (eða skurðlist) er hugtak sem haft er um þá athöfn að skera út eða sjálfar myndirnar eða skrautið sem skorið er út. Útskurður er oftast unninn með hníf og allavega spor- og holjárnum. Langoftast er skorið út í tré.
Langavatn (Höfuðborgarsvæði)
thumb|Langavatn séð frá [[Úlfarsfelli.]] Langavatn er vatn á mörkum Reykjavíkur og Mosfellsbæjar. Hafravatn er rétt norðan þess.
Táningsbækur (kvikmynd)
Táningsbækur er bandarísk gamanmynd frá árinu 2011 sem Jason Reitman leikstýrði. Handrit myndarinnar er skrifað af Diablo Cody sem vann áður með Reitman á mynd hans Júnó frá árinu 2006. Charlize Theron fer með aðalhlutverkið í myndinni sem vinsæll skáldsagnahöfundur sem snýr aftur til heimabæjar síns stuttu eftir skilnað hennar til þess að endurvekja ástarævintýri með fyrrverandi kærasta sínum.
Myndin kom út í Bandaríkjunum þann 9. desember 2011 og hlaut mikil fagnaðarlæti gagnrýnenda. Charlize Theron var tilnefnd sem besta leikkona í gamanmynd á 69. Golden Globe-verðlaunahátíðinni.
Gargandi snilld
Gargand snilld er heimildarmynd um íslenska tónlist, sú þriðja sinnar tegundar á eftir Rokk í Reykjavík (Friðrik Þór Friðriksson 1982) og Popp í Reykjavík (Ágúst Jakobsson 1998).
Rósa Ingólfsdóttir
Rósa Ingólfsdóttir (f. 5. ágúst 1947, látin 14. janúar 2020) var íslensk leikkona, sjónvarpsþula og auglýsingateiknari. Hún útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands og Myndlista- og Handíðaskólanum. Rósa var fyrsti teiknari Ríkissjónvarpsins og starfaði hjá RÚV um árabil, fyrst sem fréttateiknari og síðar meir sem sjónvarpsþula samhliða því sem hún hélt áfram að starfa sem fréttateiknari. Árið 1992 kom út ævisaga Rósu Ingólfsdóttur, sem skrásett var af Jónínu Leósdóttur blaðamanni og rithöfundi og gefin út af bókaútgáfunni Fróða.
Rósa var dóttir hjónanna Ingólfs Sveinssonar og Klöru Halldórsdóttur, en hún var yngst þriggja systkina.
Elagabalus
Marcus Aurelius Antoninus (203 - 11. mars 222) var rómarkeisari frá 218 til 222. Hann er þekktur sem Elagabalus, en það var viðurnefni sem hann tók sér vegna þess að hann var æðsti prestur í söfnuði guðsins El-Gabal.
Elagabalus var skyldur Caracalla og Geta fyrrum rómarkeisurum í gegnum ömmu sína, Juliu Maesu, sem var systir Juliu Domnu móður Caracalla og Geta og eiginkonu Septimiusar Severusar.
Elagabalus varð fljótlega mjög umdeildur keisari, m.a. vegna trúarofstækis síns, en hann ýtti hinum hefðbundnu rómversku guðum til hliðar og reyndi að láta alla tilbiðja sinn guð, El-Gabal. Einnig var einkalíf hans mjög umdeilt; hann giftist að minnsta kosti þremur konum á sínum stutta valdaferli en hann var líka opinberlega tvíkynhneigður og klæðskiptingur.
Móðir Elagabalusar, Julia Soaemias, studdi hann í sínu trúarofstæki, þrátt fyrir vaxandi óvinsældir á meðal almennings. Það var hinsvegar stuðningur ömmu hans, Juliu Maesu, sem skipti mestu máli og árið 221 virðist sá stuðningur hafa horfið og hún snúið sér að öðru barnabarni sínu, Alexander Severus. Hún fékk Elagabalus til þess að ættleiða Severus og gefa honum titilinn Caesar. Meðlimir lífvarðasveitarinnar studdu að lokum einnig að Alexander Severus yrði skipaður keisari og tóku því Elagabalus og móður hans af lífi 11. mars 222 og lýstu Severus sem keisara.
1597
Árið 1597 (MDXCVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
thumb|right|[[Miguel de Cervantes.]]
Fædd
Dáin
Sveinn Eiríksson Grathe
Sveinn Eiríksson (1125 – 23. október 1157), sem eftir dauða sinn hefur verið nefndur Sveinn Grathe, var konungur Danmerkur frá 1146 til dauðadags, lengst af ásamt Knúti Magnússyni og síðustu mánuðina með Valdimar Knútssyni.
Sveinn var sonur Eiríks eymuna, sem var konungur 1134-1137. Þegar hann var drepinn var Sveinn of ungur til að keppa um konungdæmið og Eiríkur lamb frændi hans varð konungur. Sveinn var sendur til Þýskalands og ólst þar upp. Þegar Eiríkur sagði af sér 1146 var Sveinn aftur á móti fullvaxinn og Knútur Magnússon frændi hans líka. Sveini tókst að láta kjósa sig konung í Skáni og á Sjálandi en Jótar studdu Knút Magnússon og næstu árin geisaði borgarastyrjöld í Danmörku.
Valdimar frændi þeirra, sonur Knúts lávarðs, var lengi framan af í liði Sveins, stýrði herjum hans og þótti standa sig mjög vel. Á endanum leitaði Knútur til Friðriks 1. Þýskalandskonungs, sem stefndi konungunum til fundar í Merseburg 1152. Þar dæmdi Friðrik að Sveinn skyldi verða konungur Danmerkur en um leið lénsmaður sinn og lét hann heita því að Knútur fengi Sjáland að léni. Sveinn stóð þó ekki við það heit og því reiddist Valdimar. Sveinn beindi öllum kröftum sínum í borgarastyrjöldina og sinnti lítt um varnir gegn Vindum, sem stöðugt stunduðu sjórán á Eystrasalti og strandhögg í sunnanverðri Danmörku. Hann þótti allt of hallur undir Þjóðverja og aflaði sér þannig óvinsælda.