cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Winston Churchill
Æviágrip
Churchill var kjörinn á þing árið 1900 fyrir Íhaldsflokkinn en sagði sig úr honum og gekk í Frjálslynda flokkinn árið 1904 vegna ágreinings við Íhaldsmenn um verslunarfrelsi. Churchill var ötull stuðningsmaður fríverslunar en forsvarsmenn Íhaldsflokksins á formannstíð Arthurs Balfour aðhylltust frekar þá stefnu að vernda breskan efnahag með tollamúrum. Sem meðlimur Frjálslynda flokksins gekk Churchill í ríkisstjórn í fyrsta sinn árið 1905 og varð aðstoðarnýlendumálaráðherra í ríkisstjórn Henry Campbell-Bannerman. Eftir að Campbell-Bannerman sagði af sér og H. H. Asquith gerðist forsætisráðherra varð Churchill viðskiptaráðherra í stjórn hans. Í því embætti kom Churchill að lagasetningu um fyrstu lágmarkslaun í sögu Bretlands. Hann aðstoðaði einnig David Lloyd George fjármálaráðherra við að setja hin svokölluðu „fjárlög lýðsins“, sem renndu stoðum undir ýmis ríkisrekin velferðarverkefni og fjármögnuðu þau m.a. með háum tekjuskatti. Þeir Lloyd George urðu nánir samstarfsmenn og voru stundum kallaðir „himnesku tvíburarnir“ í blaðaumfjöllun.
Churchill var hlynntur arfbótastefnu og sem innanríkisráðherra í ríkisstjórn Asquith á árunum 1910-11 lagði hann til ýmis lög sem ættu að stemma stigu við „offjölgun stétta fávita og geðsjúklinga“ sem Churchill taldi „ógn við þjóð og kynþátt sem ómögulegt er að ýkja.“
"„Ég legg til að 100.000 úrkynjaðir Bretar verði gerðir ófrjóir með valdi og aðrir settir í vinnubúðir til þess að hægja á hrörnun breska kynþáttarins.“"
Tillögur Churchill urðu ekki að lögum í þeirri mynd sem hann mælti með heldur voru lög sett þar sem geðsjúkir voru lokaðir inni á hælum.
Fyrri heimsstyrjöldin
Í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar var Churchill flotamálaráðherra. Sem slíkur bar hann ábyrgð á Gallipoli-herförinni árið 1915, þar sem breski flotinn réðst á Dardanellasund í von um að geta hertekið Konstantínópel, höfuðborg Tyrkjaveldis. Herförin var einn versti ósigur Breta og einn af fáum sigrum sem Tyrkir unnu í styrjöldinni. Um 302.000 breskir og franskir hermenn féllu í valinn. Orðstír Churchill beið slíkan hnekki að hann neyddist til að segja af sér sem flotamálaráðherra í maí árið 1915.
Millistríðsárin
Churchill varð árið 1921 nýlendumálaráðherra í ríkisstjórn Lloyd George. Í því embætti stýrði hann Kaíró-ráðstefnunni sama ár, þar sem nýjar línur voru dregnar að landamærum í Miðausturlöndum eftir hrun Tyrkjaveldis í heimsstyrjöldinni. Á ráðstefnunni var meðal annars fallist á stofnun konungsríkisins Jórdaníu og Churchill stærði sig síðar af því að hafa „einn sunnudagseftirmiðdag skapað Jórdaníu með einu pennastriki“. Sú flökkusaga hefur gengið af því að þegar Churchill hafi teiknað upp nýju landamærin hafi hann verið gripinn hikstakasti vegna ofáts fyrr um daginn. Penna hans hafi því skeikað og þríhyrningslaga misræmi myndast á landamærum Jórdaníu og Sádi-Arabíu. Vegna þessarar flökkusögu kalla Jórdaníumenn þessa skekkju á landamærunum stundum „hiksta Churchills“ eða „hnerra Winstons“.
Árið 1924 gekk Churchill til liðs við Íhaldsflokkinn á ný og gerðist fjármálaráðherra í ríkisstjórn Stanley Baldwin. Sem fjármálaráðherra sá Churchill um að binda breska efnahaginn á ný við gullfót. Þessi verknaður leiddi til mikillar verðhjöðnunar, atvinnuleysis og loks til allsherjar verkfalls árið 1926. Churchill leit síðar sjálfur á endurupptöku gullfótarins sem verstu mistök á öllum ferli sínum.
Ríkisstjórn Íhaldsmanna tapaði þingkosningum árið 1929 og þegar Íhaldsmenn gengu í stjórnarsamstarf með Verkamannaflokknum undir forsæti Ramsay MacDonald árið 1931 var Churchill ekki boðið að sitja áfram sem fjármálaráðherra. Næstu árin var Churchill einangraður í stjórnmálum og einbeitti sér að mestu að ritstörfum, meðal annars á ævisögu forföður síns, John Churchill, hertoga af Marlborough.
Eitt sem stuðlaði að pólitískri einangrun Churchill voru óvinsælar skoðanir hans varðandi sjálfstæðisbaráttu Indverja: Churchill var á móti friðsamlegri mótmælahreyfingu Mohandas Gandhi og sagði árið 1930 að „Gandhi-hyggjan og allt sem hún stendur fyrir ætti að vera bundin niður og kramin.“ Árið 1920 lýsti hann því yfir að réttast væri að „binda Gandhi niður höndum og fótum og kremja hann undir fótum fíls með landstjórann á bakinu.“
Á millistríðsárunum hafði Churchill lengst af meiri áhyggjur af uppgangi kommúnismans en fasismans og leit á menn á borð við Franco og Mussolini sem gagnlega bandamenn gegn kommúnistastjórnum. Hann varð þó að endingu mjög gagnrýninn í garð Neville Chamberlain forsætisráðherra fyrir undanlátsstefnu hans gagnvart Adolf Hitler og skrifaði árið 1938 um München-sáttmálann að Bretum hefði staðið til boða val á milli „stríðs og skammar“. Chamberlain hefði valið skömmina og myndi ekki uppskera annað fyrir það en stríð með enn verri skilmálum eftir stutta frestun.
Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni
Þegar seinni heimsstyrjöldin braust út árið 1939 varð Churchill flotamálaráðherra á ný líkt og í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar. Chamberlain sagði af sér þann 10. maí 1940 eftir að Þjóðverjar hertóku Danmörku og Noreg og Churchill var skipaður forsætisráðherra í hans stað. Churchill hafnaði tillögum um friðarumræður við Þjóðverja og skapaði embætti varnarmálaráðherra, sem hann gegndi samhliða forsætisráðherraembættinu. Hann varð þar með einn valdamesti stríðsleiðtogi í sögu Bretlands. Churchill stofnaði þjóðstjórn með Verkamannaflokknum og gerði Clement Attlee að aðstoðarforsætisráðherra á meðan á stríðinu stóð.
Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001
Árið 2001 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir merkjum styrktaraðilans Símans.
Winston Churchill
Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni
Churchill flutti margar frægar ræður í byrjun stríðsins og sló Bretum eldmóð í brjóst með tilfinningahita sínum og orðheppni, sérstaklega þegar staðan var hvað svörtust eftir ósigur bandamanna í orrustunni um Frakkland.
"„Við munum berjast í Frakklandi, við munum berjast á sænum og á hafinu, við munum berjast með auknu sjálfstrausti og síauknum styrk í lofti. Við munum verja eyjuna okkar hvað sem á dynur, við munum berjast á ströndunum, við munum berjast á flugvöllunum, við munum berjast á ökrunum og á götum úti, við munum berjast í hæðunum, við munum aldrei gefast upp.“"
Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Winston Churchill
Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni
Churchill átti í góðu sambandi við Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseta og vinskapur þeirra kom því til leiðar að Bretar fengu miklar matar-, olíu- og hergagnabirgðir sendar yfir Atlantshafið frá Bandaríkjunum. Churchill var því mjög létt þegar Roosevelt vann endurkjör árið 1940. Þegar Japanir réðust á Perluhöfn og Bandaríkin gengu inn í heimsstyrjöldina voru fyrstu viðbrögð Churchill: „Við höfum unnið stríðið!“
Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Winston Churchill
Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni
Þegar Hitler gerði árás á Sovétríkin sagði Churchill, sem hafði alla ævi verið svarinn andkommúnisti, að „ef Hitler gerði innrás í helvíti myndi ég að minnsta kosti segja nokkur hlýleg orð um djöfulinn í neðri málstofunni.“ Bretar fóru brátt að senda birgðir og skriðdreka til aðstoðar Sovétmönnum. Í janúar árið 1943 hittust Churchill, Roosevelt og Charles de Gaulle í Casablanca í Marokkó og komust að þeirri niðurstöðu að stefnt skyldi að skilyrðislausri uppgjöf Öxulveldanna. Churchill var þó ekki afdráttarlaus í afstöðu sinni um þetta og var nokkuð hissa þegar Roosevelt tilkynnti niðurstöðuna af fundinum.
Deilt hefur verið um hlutverk Churchill í hungursneyðinni í Bengal árið 1943, þar sem um þrjár milljónir manna létust úr hungri, vannæringu og sjúkdómum. Japanir höfðu hertekið Búrma og þar með lokað á innflutning hrísgrjóna til Indlands og valdið hungursneyð í Bengal, þar sem 20% neyttra hrísgrjóna voru innflutt. Churchill hélt því fram að hungursneyðin væri Indverjum sjálfum að kenna því þeir „fjölguðu sér eins og kanínur“  og neitaði að sjá af nokkrum birgðum sem ætlaðar væru herrekstrinum til að hjálpa þeim. Þegar landstjóri Indlands sendi Churchill símskeyti til að biðja um matarbirgðir spurði Churchill á móti að ef staðan væri svona slæm, „hvers vegna [væri] Gandhi þá ekki dauður enn?“
Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001
Aukakeppni 1. deild
''13. og 15. september 2001''.
Winston Churchill
Forsætisráðherra í seinni heimsstyrjöldinni
Í júní árið 1944 gerðu Bandamenn innrás í Normandí og ráku Þjóðverja inn í Þýskaland á næsta ári. Í innrás bandamanna í Þýskaland í febrúar 1945 átti Churchill þátt í því að skipa sprengjuárásir á borgina Dresden, þar sem fjöldi þýskra flóttamanna og særðra hermanna hafði safnast saman. Eftir sprengjuárásirnar á borgina velti Churchill því upp í leynilegu símskeyti hvort rétt væri að endurskoða þá stefnu að „varpa sprengjum á þýskar borgir til þess eins að auka skelfinguna, en með öðrum tylliástæðum“. Loftárásirnar voru meðal umdeildustu aðgerða bandamanna í stríðinu þar sem Þýskaland var í raun þegar sigrað þegar þær voru gerðar og Dresden þótti ekki hernaðarlega mikilvæg borg. Í árásunum var Dresden lögð í rúst og um það bil 25 þúsund manns, aðallega óbreyttir borgarar, voru drepnir. Í eldri heimildum er yfirleitt talað um 135.000 dauðsföll.
Þann 7. maí þáðu Bandamenn skilyrðislausa uppgjöf Þjóðverja og þann 8. maí lýsti Churchill yfir endalokum stríðsins í Evrópu.
Þingkosningar voru haldnar í Bretlandi í júlí árið 1945 en þar vann Verkamannaflokkurinn stórsigur. Churchill sagði því af sér sem forsætisráðherra og Clement Attlee tók við embætti hans.
Í stjórnarandstöðu
"„Frá Stettin í Eystrasalti til Tríeste við Adríahaf hefur Járntjald fallið yfir álfuna. Handan þeirrar línu standa allar höfuðborgir hinna fornu ríkja Mið- og Austur-Evrópu. Varsjá, Berlín, Prag, Vín, Búdapest, Belgrad, Búkarest og Sofía; allar þessar frægu borgir og íbúarnir í kringum þær eru nú á því sem ég verð að kalla áhrifasvæði Sovétmanna.“"
Forsætisráðherra á ný
Churchill varð forsætisráðherra í annað sinn eftir að hafa unnið nauman sigur gegn Verkamönnum í kosningum árið 1951 (þrátt fyrir að flokkur hans hefði hlotið færri atkvæði). Ríkisstjórn Churchill beitti sér snemma fyrir byggingu fjölda nýrra íbúða til að kljást við húsnæðisvanda sem hafði hrjáð Bretland frá því á stríðsárunum.
Annars einbeitti Churchill sér að mestu að utanríkismálum á annarri ráðherratíð sinni. Hann sendi breska hermenn til Kenýu til að kveða niður Mau Mau-uppreisnina og til Malakkaskaga til að kveða niður svipaða uppreisn þar. Þessar hernaðardeilur komu flestum Bretum í skilning um að ekki yrði hægt að halda nýlenduyfirráðum um allan heim áfram til lengdar. Churchill reyndi þó eftir mesta megni að halda í leifar breska heimsveldisins og sagðist ekki vilja „sitja við stjórn sundurbútunar.“ Ríkisstjórn Churchill átti einnig hlut að máli í valdaráni í Íran árið 1953.
Churchill sagði af sér eftir að hafa fengið endurtekin heilablóðföll í apríl árið 1955 og settist í helgan stein. Anthony Eden tók við embætti forsætisráðherra.
Fjölskylduhagir
Randolph Churchill faðir Winstons var einnig stjórnmálamaður og um tíma fjármálaráðherra. Hann var þriðji sonur sjöunda hertogans af Marlborough. Móðir hans, Jennie Jerome, var dóttir bandarísks auðkýfings að nafni Leonard Jerome. Winston var fæddur tveimur mánuðum fyrir tímann í Bleinheim-höll sem er ættaróðal Marlborough fjölskyldunnar. Churchill átti einn bróður, John Strange Spencer-Churchill.
Churchill hitti tilvonandi konu sína, Clementine Hoizer, í fyrsta sinn árið 1904 á dansleik í Crewe House. Þau hittust aftur árið 1908 í matarboði hjá Lafði St Helier. Churchill sat við hlið Clementine við borðhaldið. Hann bað Clementine í veislu í Bleinheim höll 10 ágúst 1908, þau gengu svo í hjónaband í St. Margrets, Westminister og voru þau gefin saman af biskupnum af St Asph. Árið 1909 fluttu hjónin að Eccleston Square 33. Fyrsta barnið Diana fæddist 11. júlí 1909, Randolph fæddist 28. maí 1911, þriðja barnið fæddist 7. október 1914, fjórða barnið Marigold fæddist 15. nóvember 1918, Mary fæddist svo 15. september 1922 síðar þann sama mánuð keypti Churchill Chartwell þar sem fjölskyldan bjó þar til Churchill lést 1965.
Ráðherraembætti
Winston Churchill (1874-1965) gegndi ýmsum ráðherraembættum á langri og viðburðaríkri ævi. Hann var ungur kjörinn á breska þingið og ekki leið á löngu þar til að honum voru falin ábyrgðarstörf. Hér að neðan er listi yfir ráðherrastörf Churchills, ekki eru alltaf til íslensk hugtök yfir embættin en reynt að nálgast þau í þýðingunni:
Lífmassi
Lífmassi er í grunninn lífrænt efni sem gengur af í líffræðilegum ferlum og gefur möguleika á vinnslu endurnýjanlegrar orku. „Þegar rætt er um lífmassa sem orkulind er yfirleitt átt við afurðir eða aukaafurðir úr skógrækt og landbúnaði, en etanól, metan og lífdísill eru helstu lífmassa-orkumiðlarnir. Því kemur ekki á óvart að þau lönd sem komin eru einna lengst í þróun á lífmassa sem eldsneyti í stað jarðefnaeldsneytis eru Brasilía, þar sem sykurreyr er hráefnið, og Svíþjóð og Finnland, þar sem skóglendi er mikið, þó fleiri lönd standi einnig framarlega í þessum efnum.“
''„Lífmassi er meðal þeirra orkugjafa sem munu koma í stað jarðefnaeldsneytis til að draga úr aukningu gróður- húsaáhrifa. Með því að vinna gas úr sorpi og búfjáráburði er einnig dregið úr losun metans, sem er mjög virk gróðurhúsalofttegund, og afgangar úr grisjun skóga og timburvinnslu eru mikilvægt hráefni. Úrgangur, sem til fellur, dugir þó skammt. Hér á landi kemur til greina að hirða lífmassa af túnum eða rækta tún sérstaklega með tegundum eins og strandreyr, og bygg og alaskalúpína koma til greina. Víði ætti að mega rækta með góðum árangri. Minni líkur eru á að rækta megi olíujurtir til að fá dísileldsneyti.“'' Orkan sem fæst úr lífmassa er ekki jafn þétt og sú úr jarðefnaeldsneyti og því þarf aukna tækni til þess að lífmassaorka sé samkeppnisfær. Því er ljóst að landbúnaðurinn og iðnaður þarf meiri gróður og hagkvæmari vinnslu til þess að unnt sé að auka notkun lífmassa. Mögulegar afurðir úr lífmassa er eldsneyti í vökva- og gasformi auk fleiri gagnlegra efnasambanda sem nú eru framleidd úr jarðefnum.
Nýting lífmassa á Íslandi
Árið 1997 var Íslenska lífmassafélagið stofnað með það fyrir augum að styðja verkefni um etanól framleiðslu sem og annarra efna með nýtingu jarðgufu. Í grunninn var hugmyndin að nýta háhitasvæðin og lífmassa. Meginhráefnin áttu að vera úrgangspappír, alaskalúpína, bygg, hey og mysa og afurðirnar m.a. etanól. ''„Gróft séð virðist vera möguleikar á framleiðslu allt að 50.000 tonnum af etanóli úr innlendum gerjunarmassa og hugsanlega um 700.000 tonn með fáanlegri jarðgufu. Þar með er ekki sagt að þessar leiðir væru þær hagkvæmustu í úrvinnslu lífmassa á Íslandi. Hugsanlegt er að etanólið nýtist með hagkvæmari hætti í ýmiskonar efnaframleiðslu en athuganir á þessum þáttum liggja ekki fyrir. Því er varlegt að áætla um lífmassa sem orkugjafa þangað til frekari rannsóknir og hagkvæmniathuganir liggja fyrir.“''
Árið 2009 var opnuð á kurlkyndistöð á Hallormsstað sem Skógarorka ehf. rekur. Þar er viður sem fellur til við grisjun á svæðinu nýttur sem orkugjafi. Kyndistöðin er sú fyrsta sinnar tegundar hér á landi og kemur til með að þjóna bæði opinberum byggingum og heimilum á svæðinu þegar fram líða stundir. Kurlkyndistöð sem þessi er kolefnishlutlaus enda losar tré sem hefur verið kurlað og brennt einungis kolefnið sem bundið var í því. Fengi tréð að standa, deyja og fúna myndi sama magn kolefnis losna út í andrúmsloftið.
IWeb
iWeb er WYSIWYG forrit sem býr til heimasíður og er gefið út af Apple fyrir Mac OS X stýrikerfið. Það var gefið út á meðan Macworld var í San Francisco 10. janúar 2006. Það var partur af iLife '06 pakkanum. iWeb býr til vefsíður og blogg og birtir það í gegnum .Mac og aðrar vefhýsingar.
Yfirlit og fítusar
iWeb er notað til að búa til vefsíðu og blogg. Notandi þarf ekki að hafa neina þekkingu í forritun til að nota forritið.
Fítusar eru meðal annars:
iWeb er núna í útgáfu 1 og hefur takmarkaða fítusa og mögulega nokkra óleysta galla. Sumar takmarkanir eru:
Gagnstrokka hreyfill
thumb|Yfirlitsmynd af gagnstrokka hreyfli. thumb|Hreyfimynd af gagnstrokka hreyfli.
Gagnstrokka hreyfill er tegund brunahreyfils þar sem stimplarnir liggja láréttir og „boxa“ frá hver öðrum. Því eru gagnstrokka hreyflar gjarnan kallaðir boxervélar. Þessi tegund er mikið notuð í einkaflugvélum en lítið í bílum vegna þess hve breiður hann er. Boxervélum má ekki rugla við tvívirkan stimpilmótor þar sem stimplarnir slá að hver öðrum.
Gagnstrokka hreyfill eru mun samþjappaðari en hefðbundnir línumótorar og hafa jafnframt mun lægri þyngdarpunkt. Þetta leiðir til þess að bílar og mótorhjól með slíka mótortegund liggja mun betur á undirlaginu; eru stöðugri í akstri. Að auki eru gagnstrokka hreyflar breiðari og dýrari í byggingu en línumótorar og eru því síður í bílum, vegna þess hve þeir þvinga hjólhreyfingar að framan.
VW Bjalla notaðist við loftkældan fjögurra strokka gagnstrokka hreyfil, en hann var staðsettur „í skottinu“ og hefur því ekki áhrif á beygjuradíus. Sömu sögu er að segja um Porsche 356 og 912. Í eldri og nýrri útgáfum Porsche 911 er notaður 6 strokka gagnstrokka hreyfil, í þeim eldri var hann loftkældur en í nýrri er vatnskæling. Gagnstrokka hreyfill er einnig í öllum bílum af tegundinni Subaru nema Subaru Justy.
Flestar einkaflugvélar hafa ýmist fjögurra- eða sex-strokka gagnstrokka hreyfla til að trufla ekki útsýn.
Heimildir og tilvísanir
Otto-motor
Gambíer-eyjar
thumb|right|220px|Kort af Gambíer-eyjum Gambíer-eyjar er eyjaklasi í Frönsku Pólýnesíu. James Wilson, fyrsti Evrópumaðurinn til að stíga á þær fæti, nefndi þær svo til heiðurs baróninum James Gambier sem aðstoðaði hann efnalega við leiðangurinn.
Þær eru 40 talsins og bera eftirfarandi heiti:
Glertrefjar
thumb|right|Glertrefjar Glertrefjar eða trefjagler er efni sem gert er úr hárfínum trefjum úr gleri. Það er einkum notað sem styrkingarefni fyrir ýmsar tegundir fjölliða eins og t.d. í trefjaplasti. Eitt form glertrefja er glerull. Tæknin til að búa til glertrefjaflóka hefur verið þekkt í þúsundir ára, en framleiðsla glertrefja í stórum stíl í formi glerþráða hófst fyrst á 4. áratug 20. aldar.
ليف زجاجي Glasfiber Glasfaser Υαλοβάμβακας Fibra de vidrio Vitrofibro Fibre de verre Kaca serat Fibra di vetro Glasvezel ガラス繊維 Włókno szklane Стекловолокно Lasikuitu Glasfiber Cam elyafı
Júpíter (guð)
right|thumb|250px|Málverkið „Jupiter et Thétis“ - eftir [[Jean Auguste Dominique Ingres|Jean Ingres, 1811.]] Hinn rómverski guð Júpíter fór í rómverskri goðafræði með samskonar hlutverk og Seifur í þeirri grísku og að einhverju leyti Óðinn í norrænni goðafræði. Nafn hans er komið af sömu indóevrópsku rót og nafn Seifs í grískri goðafræði og nafn Týs í norrænni goðafræði.
Júpíter var himnaguð, guð laga og reglufestu.
Áhrif
Nafn Júpíters hefur fest sig í sessi með rómönskum málum þar sem fimmtudagur heitir í höfuðið á guðinum.
Fimmta reikistjarna Sólkerfisins heitir í höfuðið á guðinum.
Yusuke Minagawa
Yusuke Minagawa (fæddur 9. október 1991) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
El Hierro
thumb|250px|Staðsetning eyjunnar í Kanaríeyjunum. thumb|Loftmynd. thumbnail|Landslag thumb|Eldgos í sjónum hjá eyjunni, 2011 El Hierro (gælunafn: Isla del Meridiano) er spænsk eyja. Hún er minnsta og suðvestasta Kanaríeyjan við strönd Vestur-Afríku í Atlantshafinu. Hún liggur á hnitunum 27°45'N og 18°00'V. og er 269 ferkílómetrar að stærð. Mannfjöldi eyjunnar var um 11.000 (árið 2017).
Hnappagat
right|thumb|Vélsaumað hnappagat Hnappagat er rifa eða gat í efni sem er nógu stór til að tölur eða hnappar geta komist í gegn og  þannig fest einn hluta af efni við annan. Hnappagöt voru áður gerð í höndum en nú er algengt að hnappagöt séu gerð í saumavélum. Á kvenfatnaði eru hnappar oft vistra megin en hnappagöt hægra megin á meðan hnappagöt eru vinstra megin og hnappar/tölur hægra megin á karlmannafatnaði.
Handgerð hnappagöt voru gerð með að kapmella en kapmelluspor er sérstakt saumspor sem notað er við hnappagöt.
El Hierro
El Hierro tilheyrir héraðinu Santa Cruz de Tenerife og eru þar þrjú sveitarfélög: Frontera, Valverde og El Pinar. Þau samsvara helstu bæjunum á eyjunni: La Frontera, Villa de Valverde, El Pinar de El Hierro. Vindmyllur og vatnsafl sjá eyjunni fyrir rafmagni.
Skattagrið
Skattagrið felast í því að náða þá sem hafa skotið undan skatti eða gefa þeim tækifæri til þess að greiða einhvern hluta eða allan vangoldin skatt án þess að eiga á hættu að vera sóttir til saka. Tilgangur þeirra er vanalega að auka skatttekjur, spara kostnað vegna skattrannsókna og eða afla upplýsinga um eðli skattsvika og umfang. Ýmsar útfærslur hafa verið reyndar, svo sem með sérstökum viðurlögum fyrir þá sem dæmdir eru fyrir skattsvik eftir að hafa boðist skattagrið í þeim tilgangi að hvetja menn til þess að nýta sér tækifærið.
Gögn sem safnast eftir að skattagrið eru veitt hafa sýnt að undanskot aukast vegna hárra skatta og að tekjuhærri einstaklingar svíkja meira undan skatti. Þeir sem eru í sjálfstæðum rekstri eru líklegri til að svíkja undan skatti en aðrir á vinnumarkaði samkvæmt sömu gögnum. Sú fjárhæð sem aflast með beinum hætti gegnum skattagrið er ekki endilega meginatriðið hverju sinni heldur getur það verið hluti af stærri breytingum á skattalöggjöf og í þeim tilgangi að tryggja að þeir sem hafa fram til þessa farið á svig við lög geti greitt skatta með löglegum hætti í framtíðinni, þar eð ef þeir byrjuðu skyndilega að telja miklar tekjur til skatts myndi það vekja spurningar um skattaskil fyrir þann tíma.
Skattagrið geta haft neikvæð áhrif, til dæmis ef skattgreiðendur búast við því að fá grið í framtíðinni gætu þeir verið líklegri til þess að skjóta undan skatti. Eins getur þetta valdið reiði meðal almennra skattgreiðanda sem hafa staðið í skilum en sjá aðra fá afslátt eða undanþágu eftir að hafa brotið lög. Almennt hafa lög um skattagrið verið samþykkt án þess að meirihluti kjósenda hafi verið hlynntir slíku. Opin umræða um skattagrið og kosningar um skattagrið gerir þau mögulega líklegri til árangurs með því að auka skattaskil.
Hoya kentiana
Hoya kentiana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af C.M. Burton. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Dreamcast
thumb|250px|right|Dreamcast og stýripinninn. Dreamcast er fimmta og seinasta leikjatölva Sega, á eftir Sega Saturn. Hún var tilraun til að reyna ná aftur leikjamarkaðinum með næstu kynslóðar leikjatölvum, móti PlayStation og Nintendo 64. Hún var gefin út 16 mánuðum fyrir PlayStation 2 (PS2) og þrem árum undan Nintendo GameCube og Xbox og var ætlað að vera á undan sínum tíma og ná aftur vinsældum Sega í leikjatölvubransanum. Aftur á móti mistókt henni að ná nægilegum vinsældum áður en PlayStation 2 kom út í mars 2000 og Sega ákvað að hætta við Dreamcast sama ár og draga sig algerlega út úr leikjatölvubransanum.
Amöbur
Amöbur (eða Ömbur ) eru einfrumungar í fylkingu slímdýra af ríki frumdýra.
Þær eru meðal stærstu einfrumunga og líkt og önnur slímdýr hreyfa þær sig úr stað með því að teygja bungu eða totu á frumuhimnuna, sem þær fylla jafnskjótt af umfrymi og kallast þessi útskot skinfætur.
Þótt amöbur séu sér tegundir innan fylkingar slímdýra, þá eru slímdýr oft kölluð amöbur, jafnvel af fræðimönnum, sem getur valdið nokkrum ruglingi.
Eystribyggð
thumb|350px|Kortið sýnir meginhluta Eystribyggðar. Rauðu punktarnir sýna þá staði og örnefni sem með nokkurri vissu er hægt að staðsetja. Nöfnin eru rituð samkvæmt nútímarithætti.
Eystribyggð var aðalbyggðarlag norrænna manna á Grænlandi. Aðalbyggðin náði yfir það sem nú eru sveitarfélögin Nanortalik, Qaqortoq og Narsaq syðst á landinu. Norðvestan við lá svo nefnd Miðbyggð. Önnur meginbyggð norrænna manna á Grænlandi var Vestribyggð, og var um 600 - 700 km fjarlægð mill byggðasvæðanna og samkvæmt miðaldaheimildum var talinn sex daga róður þar á milli. Rústir um 500 bæja hafa fundist í Eystribyggð, bæði út við strönd og inn til dala. Flest stærri býlin hafa verið innarlega í fjörðunum. Eitthvað af rústunum hafa sennilega verið sel og jafnvel önnur útihús. Ógerlegt er að vita hversu margir íbúarnir voru, ágiskanir liggja oftast á bilinu 3000 til 6000 manns. Fornleifafræðingar gera þó ráð fyrir því nú að íbúar hafi aldrei verið fleiri en um 2000 og ganga þá út frá fjölda kirkjugarða og grafa í þeim.
Megnið af þeim rituðu heimildum sem til eru um búsetu Grænlendinga hinna fornu fjalla um Eystribyggð og mannlífið þar. Það gerir meðal annars að verkum að fjöldi staðanafna og örnefna hefur varðveist til seinni tíma. Þó eru einungis tveir staðir sem með fullri vissu er hægt að staðsetja. Er það annars vegar biskupssetrið að Görðum en þar hefur fundist gröf biskups með biskupskræklu og er það þar sem nú heitir Igaliku. Hins vegar er Hrafnsfjörður (sem í frásögu Ívars Bárðarsonar er skrifað sem Rampnessfiord), í firðinum var sögð vera eyja þar sem heitt vatn kom úr jörðu. Á eyju í þeim firði sem nú er nefndur Uunartoq er eina heita uppsprettan á Grænlandi. Út frá þessum stöðum hefur verið hægt að staðsetja með allnokkru öryggi fjölda annarra staða meðal annars Brattahlíð, Hvalsey, Herjólfsnes og klaustrin tvö. Var annað nunnuklaustur af reglu Benediktínusar í Hrafnsfirði og hitt munkaklaustur af reglu Bendediktínusar sem helgað var Ólafi helga og heilögum Ágústínusi í Ketilsfirði.
Samkvæmt C-14 aldursgreiningum hafa fornleifafræðingar getað séð að landnám gerðist í tveimur áföngum, sá fyrri á áratugunum fyrir árið 1000 í kringum Eiríksfjörð og Einarsfjörð og sá seinni frá 1000 fram til 1050 á svæðinu fyrir sunnan og norðan þessa firði. Landshættir voru þá að nokkru frábrugðnir því sem seinna varð, uppgröftur sýnir að strandlengjan með innfjörðum og dalir voru vaxin birkitrjám sem náðu 4 - 6 metra hæð og upp til heiða óx víðikjarr og gras. Því má segja að nafngiftin Grænland hafi verið réttnefni. En landnám norrænna manna hafði samskonar áhrif á gróðurfar og á Íslandi, birkiskógurinn var höggvinn og kjarrið notað til eldiviðar og fyrir vetrarbeit.
Grænlendingar í Eystribyggð stunduðu jöfnum höndum landbúnað og veiðar. Þeir höfðu með sér sauðfé, geitur, svín, kýr, hesta, hunda og ketti (og þar að auki húsamýs) frá Íslandi. Sauðfé og geitur virðast að mestu hafa gengið úti á vetrum. Komið hefur á óvart hversu mikilvægar kýr voru í búskap Grænlendinga. Á minni bæjum voru 2 - 4 kýr en á stórbæjum mun fleiri, til dæmis á Hvalsey, um 16 kýr, og á Görðum þar sem hægt var að hýsa um hundrað nautgripi. Veiðiskapur skipti miklu, bæði fiskveiði og sel- og hreindýraveiði. Hægt hefur verið að lesa úr beinamælingum að hlutfall sjávarafurða og landdýra í mataræði Grænlendinga snerist algjörlega við á þeim nærri 500 árum sem þeir bjuggu á Grænlandi. Mælingar í elstu gröfum við Þjóðhildarkirkju sýna að þeir sem þar voru grafnir skömmu eftir árið 1000 höfðu lifað á um 40% sjávarafurða, bein þeirra sem grafnir voru um miðja 15. öld sýndu hins vegar að þeir höfðu lifað að 60-80% á sjávarafurðum.
Selir og hreindýr (Rangifer tarandus groenlandicus) voru veidd í nágrenninu, selir sennilega þegar vorgöngur komu frá Labrador og Nýfundnalandi. Í Eystribyggð voru einkum veiddir vöðuselir (Pagophilus groenlandicus) og blöðruselir (Cystophora cristata). Önnur veiðidýr voru snæhérar (Lepus arcticus), heimskautarefir (Alopex lagopus) og úlfar (Canis lupus). Fuglaveiðar voru einnig stundaðar, meðal annars voru lifandi fálkar (Falco rusticolus) fluttir út.
Fyrir utan heimaslóðirnar voru mikilvæg veiðisvæði bæði á austurströndinni en sérstaklega þó norðurfrá þar sem nú heitir Diskóflói en Grænlendingar hinir fornu nefndu Norðursetu. Lítið er vitað um veiðistöðvarnar á austurströndinni nema nöfnin Finnsbúð og Krosseyjar en engin vitneskja um hvar þær voru. Voru menn sendir á vertíð í þessar veiðistöðvar, austur og norður fyrir. Þar var helst verið að sækjast eftir rostungum (Odobenus rosmarus), náhvölum (Monodon monoceros) og hvítabjörnum (Ursus maritimus). Helstu útflutningsvörur Grænlendinga voru rostungstennur, náhvalstennur og hvítabjarnaskinn.
Eystribyggð fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar. Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.
Heimildir
Grænlendingar
Valla-Ljóts saga
Valla-Ljóts saga er Íslendingaþáttur um goðorðsmanninn Ljót Ljótólfsson frá Völlum í Svarfaðardal og fjallar um deilur og mannvíg í Svarfaðardal í kring um aldamótin 1000.
Juniperus grandis
Juniperus grandis er tegund af barrtré í einisætt. Uppruninn frá vesturhluta Bandaríkjanna. Hann var áður talin undirtegund Juniperus occidentalis; ''Juniperus occidentalis subsp. australis''. Útbreiðsla, vaxtarlag, efnainnihald og genagreiningar sýna fram á að um aðskildar tegundir sé að ræða.
Milne-land
thumb|right|Gervihnattarmynd af Milne-landi. Milne-land (grænlenska: Ilimananngip Nunaa) er stór eyja í Scoresby-sundi á Austur-Grænlandi. Eyjan er um 113 km að lengd frá Burknatanga (Bregne Pynt) í austri til Urðartanga (Moræne Pynt) í vestri, og um 45 km breið frá norðri til suðurs. Hún er rúmlega 3900 ferkílómetrar að stærð og þriðja stærsta eyja Grænlands á eftir meginlandinu og Diskóeyju. Hún er mjög fjalllend og hæsti punktur hennar er 2200 metrar. Jökull liggur yfir hálendi eyjarinnar. Enski landkönnuðurinn William Scoresby nefndi hana eftir skoska sjóliðsforingjanum David Milne.
Milne-land er hluti af eyjaklasa sem telur líka Stórey í norðvestri, Bjarnareyjar í norðaustri og Danmerkurey í suðri. Vestan við eyjuna eru smáeyjarnar Rauðey og Svartey. Mjó sund skilja eyjuna frá meginlandinu. Í norðri skilur Eyfjörður hana frá skaganum Hreinlandi, í vestri skilur Rauðifjörður hana frá meginlandi Grænlands, og í suðri skilur Fönfjörður hana frá tanganum Gæsalandi. Í austri liggur eyjan að Hall-vík.
Tomás Luis de Victoria
thumb|right|Tomás Luis de Victoria Tomás Luis de Victoria (1548 – 27. ágúst 1611) var spænskt tónskáld á síðari hluta endurreisnarinnar. Hann var frægasta tónskáld Spánar á 17. öld og er af mörgum talinn mestur á eftir Palestrina af tónskáldum þessa tíma.
Victoria fæddist í Avila á Spáni í kringum 1548. Hann var sjöunda barn Francisca Suarex de la Concha og Francisco Luis de Victoria sem voru af virtum ættum. Þau áttu þá eftir að eignast fjögur börn áður en að Francisco Luis de Victoria dó þegar Tomás Victoria var aðeins níu ára gamall.
Victoria söng í kór við biskupskirkjuna í Avila þegar hann var ungur og lærði þar undirstöðuatriði tónlistar, hann gekk líka í Rómversk-kaþólskan tónlistarskóla þar sem formlegt tónlistarnám hans hófst. Á þessum tíma lærði hann hjá helstu tónskáldum Spánar svo sem Jeronimo de Espinar, Bernardino de Ribera, Juan Navarrro og Hernando de Isasi. Einnig hefur verið talið að hann hafi hitt Antonio de Cabezon á þessum tíma.
Þegar Victoria komst á unglingsár var hann sendur til Rómar í skólann Collegium Germanicum þar sem hann var skráður sem söngvari. Í Róm hitti hann Palestrina og lærði hugsanlega hjá honum. 1569 fór Victoria frá Collegium Germanicum og gerðist organisti og söngvari við spænsku kapelluna Santa Maria de Monserrat. 1571 var honum svo boðið að gerast kennari við Collegium Germanicum og sama ár tók hann við af Palestrina sem stjórnandi við rómverska prestaskólann.
1572 kom út fyrsta mótettubók Victoria. Hann var þá 24 ára gamall. Bókin var tileinkuð Otto von Truchsess von Waldburg sem var erkibiskup af Ágsborg og mikill aðdáandi og stuðningsmaður Victoria.
1575 var Collegium Germanicum flutt af páfanum og var Victoria þá gerður að yfirstjórnanda skólans. Hann var yfir tónlistarmenntun kórdrengjanna, kenndi völdum nemendum kontrapunkt og tónsmíðar og hafði yfirumsjón með allri tónlist í kirkjunum tengdum Collegium Germanicum. Hann þurfti því að segja skilið við kirkjuna Santa Maria de Monserrat. Þetta sama ár nam hann til prests og var vígður sem slíkur 28. ágúst.
1578 sagði Victoria upp störfum hjá Collegium Germanicum og settist að sem kapelluprestur við San Girolamo della Carità. Í sjö ár bjó hann með San Felipe Neri og var í djúpum trúarlegum hugleiðingum. Á þessum tíma bjó Victoria einnig með tveim merkum tónskáldum, spænska tónskáldinu Francisco Soto de Langa og ítalska tónskáldinu Giovanni Animuccia. Victoria sat ekki auðum höndum á þessum árum og frá honum komu margar messur og mótettur sem breiddu hróður hans um heiminn.
1587 sneri Victoria aftur heim til Spánar og varð prestur og kórstjóri við kapelluna Real Convento de las Clarisas Descalzas í Madrid. Hann gegndi því starfi til 1603. Á þessum tíma fór hann þó til Rómar 1592 til að hafa umsjón með flutningi á verki sínu Missae liber secundus og tveim árum síðar mætti hann í jarðarför Palestrina. Eftir að María Spánardrottning sem hafði ráðið Victoria til starfa dó 1603 varð Victoria að orgelleikara og dó 1611.
Beltissylgja
Beltissylgja|thumbnail Skýringarmynd af beltissylgju|thumbnail Beltissylgja er festing úr málmi sem fest er við annan enda á belti. Á beltissylgju er oftast þorn (silateinn, sylgjuþorn) og virkar þannig að þornið gengur inn í eitt af götum (þornförum) þeim sem gerð hafa verið í beltið.
Esvatíníska karlalandsliðið í knattspyrnu
Esvatíníska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Esvatíní í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM né í Afríkukeppninna.
Ásmundur (landnámsmaður)
Ásmundur var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu. Hann kom með Ingimundi gamla til Landsins en Landnámabók og Vatnsdælu ber ekki saman um hvort hann var vinur hans eða þræll; hafi hann verið þræll hefur Ingimundur gefið honum frelsi áður en hann nam land.
Landnám Ásmundar var fyrir vestan Vatnsdalsá „út frá Helgavatni um Þingeyrasveit og bjó undir Gnúpi“ og hefur það líklega náð norður að Húnafirði en verið á milli Gljúfurár og Hópsins að vestan og Vatnsdalsár og Húnavatns að austan.
Adam (mannsnafn)
Adam er íslenskt karlmannsnafn.
Heimildir
Adam (homonymie)
Imperium (skáldsaga)
Imperium er söguleg skáldsaga um Cíceró eftir Robert Harris sem var gefin út árið 2006. Sagan er fyrstu persónu frásögn Tíró, ritara Cíceró, sem segir frá ævi hans. Sögunni var útvarpað frá 4. til 15. september 2006 í þættinum Book at Bedtime á BBC Radio 4 og var lesin af breska leikaranum Douglas Hodge. Stytt hljóðútgáfa er fáanleg á geisladiskum, Oliver Ford Davies les upp. Óstytt útgáfa er einnig fáanleg á geisladiskum en hún er lesin upp af Simon Jones.
Jean Casimir-Perier
Jean Casimir-Perier (8. nóvember 1847 – 11. mars 1907) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 27. júní 1894 þar til hann sagði af sér 16. janúar 1895. Hann var þar áður forsætisráðherra frá 3. desember 1893 til 22. maí 1894. Casimir-Perier var 46 ára að aldri þegar hann var kjörinn í forsetaembættið og er þar með þriðji yngsti maðurinn sem hefur gegnt því á eftir Louis-Napoléon Bonaparte og Emmanuel Macron. Forsetatíð hans var jafnframt sú stysta í sögu lýðveldisins; aðeins sex mánuðir og tuttugu dagar.
Casimir-Perier kom úr fjölskyldu iðnaðarmanna, bankastjóra og stjórnmálamanna. Sjálfur barðist hann í fransk-prússneska stríðinu og hlaut frönsku heiðursorðuna fyrir hugrekki sitt í orrustunni við Bagneux. Hann hóf stjórnmálaferil sinn sem ritari föður síns, Auguste Casimir-Periers, sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Adolphe Thiers eftir stofnun þriðja lýðveldisins. Casimir-Perier skipaði sér í hóp vinstrisinnaðra lýðveldissinna og var skipaður forsætisráðherra Frakklands af Sadi Carnot Frakklandsforseta þann 3. desember 1893. Þar sem hann vildi halda frá völdum bæði róttæklingum og konungssinnum fór hann fyrir miðhægrisinnaðri ríkisstjórn. Casimir-Perier sagði af sér sem forsætisráðherra þann 23. maí 1894 vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar um réttindi járnbrautarverkamanna.
Aphex Twin
thumb|Richard D. James árið 2005 Aphex Twin eða Richard D. James eins og hann heitir réttu nafni (fæddur 18. ágúst 1971) er breskur raftónlistarmaður. Richard James er að margra mati einn frumlegasti og mest spennandi tónlistarmaður nútímans og sumir ganga svo langt að kalla James „Mozart samtímans“. Richard James hefur gefið út fjöldan allan af breiðskífum, stuttskífum og smáskífum, bæði undir nafninu Aphex Twin en líka undir öðrum nöfnum (m.a. annars vegna deilu sinnar við fyrrum útgáfufyrirtæki sitt Warp Records), t.d. sem AFX, Caustic Window og Polygon Window. Stíl James er kannski ekki auðvelt að negla niður í nokkrum orðum en margir flokka hann undir Acid Techno, IDM, Drill and Bass og Ambient. Sjálfur flokkar hann tónlistina sína sem „Braindance“.
Jean Casimir-Perier
Þann 24. júní 1894 var Sadi Carnot forseti myrtur í Lyon. Casimir-Perier var kjörinn forseti í hans stað þann 27. júní sama ár en hann hafði verið nokkur tregur til að bjóða sig fram. Hann varð strax skotspónn franskra vinstrimanna, sem þótti hann vera hrokafullur ríkisbubbi. Casimir-Perier líkaði illa hve takmörkuð völd franska forsetaembættisins voru samkvæmt stjórnarskrá þriðja lýðveldisins. Hann reyndi að hafa afskipti af stjórn ríkisins en óvinsældir hans gerðu honum það illkleift. Þar sem Charles Dupuy forsætisráðherra setti Casimir-Perier út á hliðarlínurnar fór hann að leita sér að tylliástæðu til að segja sig úr embættinu.
Aphex Twin
James er þekktur fyrir að gefa skemmtileg blaða- og útvarpsviðtöl þar sem hann lýgur miskunnarlaust og fíflast í spyrjendum. Til eru margar sögur um hann, m.a. að hann hafi keypt sér skriðdreka og kafbát á eBay og hafi smíðað eigin hljóðgervla og búi í fyrrum banka. Lítið er vitað um sannleiksgildi allra þessara sagna en þó er talið víst að hann búi í raun í umræddum banka.
Í dag á hann plötufyrirtækið Rephlex Records ásamt vini sínum Grant Wilson Claridge.
Jean Casimir-Perier
Eftir aðeins sex mánuði í embætti sagði Casimir-Perier af sér sem forseti Frakklands með þeim rökum að hann væri útilokaður af ríkisstjórnum sínum og að hann væri aldrei látinn vita af ákvörðunum í utanríkismálum.
Hoya kanyakumariana
Hoya kanyakumariana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af A.N. Henry & M.S. Swaminathan. Útbreiðslan er í Indlandi.
Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)
Þorsteinn Guðmundsson (fæddur 4. febrúar 1967) er íslenskur grínisti og sálfræðingur sem er þekktur fyrir leik sinn í námsmannalínu auglýsingum KB-Banka og í Fóstbræðraþáttunum. Þorsteinn heldur úti vefsíðu þar sem hægt er að nálgast mikið af grínefni með honum meðal annars. myndasöguna Ömmu Fífí og hljóðklippurnar g.x.fni.is.
Eyvindur sörkvir
Eyvindur sörkvir var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu og nam Blöndudal. Hann var vinur Ingimundar gamla og kom með honum til landsins.
Í Vatnsdæla sögu er sagt frá því að þegar Eyvindur frétti að Hrolleifur hinn mikli hefði banað Ingimundi hafi hann fyrirfarið sér með því að láta fallast á sax sitt. Synir Eyvindar voru þeir Hermundur og Hrómundur halti, sem örkumlaðist þegar Jökull Ingimundarson hjó á fót honum.
VELUX 5 Oceans Race
BOC Challenge var fyrst haldin árið 1982 með styrk frá breska fyrirtækinu BOC Gases. Þetta var önnur keppnin af þessu tagi sem haldin hafði verið frá upphafi. Sú fyrsta var hin fræga Sunday Times Golden Globe Race 1968-69 þar sem aðeins einn keppandi lauk keppni.
Portúgal
Lýðveldið Portúgal (portúgalska: República Portuguesa), er land í Suðvestur-Evrópu á vesturströnd Íberíuskagans. Portúgal á landamæri að Spáni og strönd þess liggur að Atlantshafi. Nokkrir eyjaklasar á Atlantshafi tilheyra einnig Portúgal, þeirra stærstir eru Azoreyjar og Madeira.
Á 15. og 16. öld var Portúgal efnahagslegt, stjórnmálalegt og menningarlegt stórveldi þegar yfirráðasvæði þess teygði sig um allan heiminn. Veldi þessu hnignaði hins vegar nokkuð hratt eftir að önnur nýlenduveldi komu til sögunnar.
Portúgal dagsins í dag á rætur sínar að rekja til byltingar árið 1974, þegar einræðisstjórn landsins var steypt af stóli. Frá því landið gekk í Evrópubandalagið (nú Evrópusambandið) árið 1986 hafa framfarir í landinu verið miklar, þrátt fyrir að það sé enn annað tveggja fátækustu landa í Vestur-Evrópu.
Heiti
Sumir telja nafn landsins koma úr latínu, Portus Cale, sem þýðir falleg höfn.
Lúsitanía
Árið 219 f.Kr. réðust fyrstu rómversku hersveitirnar inn á Íberíuskagann og hröktu Karþagómenn burtu í púnversku stríðunum. Innan 200 ára höfðu Rómverjar svo náð yfirráðum yfir mestum hluta skagans.
Rómverjar treystu vald sitt yfir landinu næstu áratugina með stuðningi manna í Conii. Árið 194 f.Kr. hófst hins vegar uppreisn í norðurhluta landsins þar sem Lúsitaníumenn og aðrir ættbálkar héldu aftur af Rómverjum, náðu af þeim landi og réðust inn í höfuðborg Conii til að hefna fyrir stuðning þeirra við Róm. Viriathus, sem sagður er hafa fæðst í fjöllum Lorica (Loriga) í miðhluta landsins, hrakti svo Rómverja á brott úr landinu. Róm sendi margar herdeildir til að kljást við uppreisnaröflin og koma aftur á stjórn en tókst það ekki fyrr en þeir náðu að telja Lúsitaníumenn á að drepa sinn eigin leiðtoga. Lúsitaníu óx hins vegar ásmegin og margar af þeim borgum Portúgals sem stofnaðar voru á þessum tíma standa enn. Árið 73 e.Kr. hlaut Lúsitanía stöðu rómversks héraðs.
Á fimmtu öldinni gerðu germanskir þjóðflokkar, barbarar, innrás á Íberíuskagann. Einn af þeim, Suevi þjóðflokkurinn, lagði hins vegar niður vopn og stofnaði konungsríki, með Bracara Augusta sem höfuðborg, á svæði sem svarar nokkurn veginn til Portúgals í dag. Síðar náðu Vísigotar yfirráðum yfir þessu konungsríki og sameinuðu skagann.
Konungsdæmið
thumb|left|170px|Kastalinn í Guimarães, gjarnan kallaður vagga sjálfstæðis landsins
Árið 711 réðust márar inn á skagann og gerðu þar með út um konungsríki vísigota. Margir fyrirmenn í röðum vísigota flúðu til hálendis Asturias-héraðs (þar sem nú er Spánn) þaðan sem þeir ráðgerðu að endurheimta landið úr höndum mára.
Árið 868 náði Vímara Peres greifi yfirráðum á landsvæðinu milli Minho og Douro ánna (þar á meðal yfir þeirri borg sem varð fyrsta höfuðborg landsins, Portucale - þar sem í dag er borgin Porto). Landið varð þar með þekkt sem Portucale (þ.e. Portúgal).
Portúgalar líta svo á að þeir hafi öðlast sjálfstæði þann 24. júní 1128, í São Mamede bardaganum þar sem her Afonso I barðist við her móður sinnar og elskhuga hennar. Her Afonso vann bardagann og Afonso titlaði sig ‚Prinsinn af Portúgal‘. Þann 5. október 1143 var Portúgal svo formlega viðurkennt sem land. Afonso hóf fljótlega sókn suður á bóginn með það að markmiði að vinna landið úr höndum mára. Það var þó ekki fyrr en árið 1250 sem her Portúgala kom loks að ströndinni í Algarve, sem merkti að márar höfðu að lokum verið hraktir burt úr landinu.
Mörg næstu ár átti landið í langvinnum stríðum við Kastillíu og eftir orrustuna við Aljubarrota, sem hefur orðið þekktastur af sjálfstæðisstríðum landsmanna, voru Portúgalar loks lausir við árásir frá austri. Sá sem stjórnaði her Portúgala í þeim bardaga, Jóhann af Aviz, var að honum loknum gerður að konungi landsins.
Upphaf og fall heimsveldis
left|thumb|250px|[[Betlehemsturninn í Lissabon]]
Í lok 14. aldar og í upphafi þeirrar 15. lögðu Portúgalar grunninn að landafundunum sem áttu eftir að gera landið að heimsveldi. Þann 25. júlí 1415 lagði Jóhann konungur I af stað frá landinu og réttum tveimur mánuðum síðar, þann 25. júlí, náðu herir hans að yfirtaka Ceuta í Norður-Afríku, sem þá var auðug viðskiptamiðstöð múslima.
Hiroki Mizumoto
Hiroki Mizumoto (fæddur 12. september 1985) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 7 leiki með landsliðinu.
Portúgal
Upphaf og fall heimsveldis
Áratug síðar fundu Portúgalar svo Asóreyjar og Madeira. Henrique landkönnuður (e. Henry the Navigator) safnaði um sig áhugasömum einstaklingum sem, ásamt nýrri siglingatækni, gerðu yfirráð Portúgala á höfunum möguleg.
Árið 1431 sigldi Gil Eanes umhverfis Bojador-höfða, suður af Marokkó og markaði sú ferð upphaf landvinninga portúgala í Afríku. 56 árum síðar sigldi Bartolomeu Dias kringum Góðrarvonarhöfða í þeirri von að komast í kryddvörur indverja. Upphaflega gaf Dias höfðanum nafnið Stormhöfði (p. Cabo da Tormentas) En Jóhann II endurnefndi höfðann (p. Cabo da Boa Esperança) í samræmi við þá bjartsýni sem ríkti eftir að sjóleiðin austur hafði loksins verið opnuð.
Á síðasta áratug aldarinnar könnuðu Pêro de Barcelos og João Fernandes Lavrador Norður-Ameríku, Pêro da Covilhã sigldi til Eþíópíu og Vasco da Gama sigldi til Indlands. Um aldamótin náði svo Álvares Cabral að ströndum Brasilíu, sem átti eftir að verða gimsteinninn í kórónu landsins. 1510 náði Afonso de Albuquerque svo yfirráðum yfir Goa, Damão og Diu á Indlandi, Adem í Persíuflóa og Melaka þar sem nú er Indónesía. Þar með var vöruflutningur frá Indlandi til Portúgals tryggður.
Árið 1581 náði konungur Spánar völdum í Portúgal eftir að konungur landsins, sem ekki skildi eftir sig neinn erfingja að krúnunni, var drepinn í bardaga. Portúgal hélt sínum eigin lögum, nýlendum, stjórn og mynt í samræmi við sáttmála þjóðanna á milli. Eftir að Spánverjar reyndu að minnka völd aðalsins í landinu lýstu Portúgalar hertogann af Bragança réttmætan konung landsins og í kjölfarið áttu þjóðirnar tvær í stríði sem Portúgalar unnu á endanum.
Þrátt fyrir að Portúgalar hefðu þegar misst mikið af heimsyfirráðum sínum þegar kom á miðja 18. öldina í hendur annarra þjóða (sérstaklega Englendinga og Hollendinga) var meginþunginn af falli landsins fólginn í jarðskjálftanum mikla sem reið yfir Lissabon árið 1755 og drap um þriðjung borgarbúa. Tæplega fimmtíu árum síðar hertóku svo herir Napóleons landið. Það var meðan á þeirri hersetu stóð, árið 1809, sem helsta nýlendan, Brasilía, sagði sig frá móðurlandinu. Áfram tókst landsmönnum þó að halda í aðrar nýlendur sínar í Afríku og Asíu.
Fyrsta lýðveldið
Árið 1910 risu Portúgalar upp gegn konungsveldinu og stofnuðu það sem síðar varð þekkt sem Fyrsta lýðveldið. Pólitísk ringulreið, stormasamt samband við kaþólsku kirkjuna (sem enn réð miklu í landinu), ömurleg frammistaða portúgalskra hermanna sem sendir voru á vesturvígstöðvarnar í fyrri heimsstyrjöldinni, auk erfiðs efnahags sem enn versnaði þegar heimsstyrjöldin skall á leiddi til þess að fyrsta lýðveldið stóð aðeins í 16 ár. Árið 1926 hafði herinn fengið nóg af því sem hann sá réttilega sem óstjórn og ringulreið í stjórn landsins og reis upp gegn réttkjörnum stjórnvöldum. Í kjölfarið var herforingjastjórn komið á í landinu sem hafði á sér allt yfirbragð fasisma.
Einræði
Sjá einnig António de Oliveira Salazar
Fall einveldisins
Það sem hafði mest áhrif á það að einveldið féll voru styrjaldir portúgala í fyrrum nýlendum sínum í Afríku. Á 6. áratug 20.aldar risu frelsishreyfingar upp í Angóla, Gínea-Bissá og Mósambík með það að markmiði að steypa portúgölskum stjórnvöldum þessara landa og öðlast sjálfstæði.
Herforingjastjórn Portúgals brást ókvæða við þessum hreyfingum og reyndi strax að bæla þær niður með hervaldi. Forsætisráðherra Portúgal, Salazar, lýsti því meðal annar yfir í ræðu og riti að löndin væru og yrðu um alla ævi „órjúfanlegur hluti af móðurlandinu“. Að vissu leyti var afstaða Portúgala skiljanleg. Efnahagur landsins valt að miklu leyti á afurðum frá Afríkulöndunum og mörg hundruð þúsund Portúgalar bjuggu í löndunum. Það að missa nýlendurnar var því ávísun á það að þegar bágur heimahagur hins svokallaða móðurlands hryndi.