cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julius Nyerere
Nyerere var sósíalisti og boðberi sérstakrar afrískrar jafnaðarstefnu sem hann kallaði „Ujamaa.“ Sem stjórnanda landsins tókst Nyerere að viðhalda einingu og stöðugleika en efnahagsstefnur hans heppnuðust hins vegar ekki vel og Tansanía varð mjög fátækt land á stjórnartíð hans. Tansanía var jafnframt flokksræði undir stjórn Nyerere og því var hann stundum sakaður um einræðiskennda stjórnarhætti. Nyerere er engu að síður enn mjög virtur í Tansaníu í dag og er gjarnan nefndur „landsfaðirinn“ eða Mwalimu (ísl. „kennarinn“). Flokkur hans, Chama Cha Mapinduzi, hefur unnið allar kosningar í Tansaníu síðan fjölflokkalýðræði var innleitt í landinu.
Æviágrip
Julius Nyerere var sonur höfðingja úr Zanaki-ættbálknum, sem var með minnstu þjóðarbrotum í Tanganjíku. Hann var talinn námsfúsastur systkina sinna og honum var því boðið til náms við kaþólska trúboðsstöð til þess að geta gerst kennari. Þar náði Nyerere svo góðum námsárangri að honum var boðið til náms við Edinborgarháskóla í Skotlandi.
Nyerere dvaldi við nám í Edinborg til ársins 1952 en sneri þá heim til Tanganjíku og tók þar þátt í stofnun stjórnmálaflokksins Hins afríska þjóðarbandalags Tanganjíku (e. Tanganyika African National Union eða TANU). Flokkurinn, sem stefndi að sjálfstæði Tanganjíku undan breska heimsveldinu, var stofnaður árið 1954 á grundvelli 25 ára gamalla samtaka sem Bretar höfðu stofnað til að skapa umræðuvettvang í nýlendu sinni. TANU stofnaði brátt deildir um alla Tanganjíku og Nyerere varð þekktur sem sjálfstæðisleiðtogi og þjóðhetja meðal landsmanna.
Forseti Tansaníu (1964–1985)
Eftir að stjórnarbylting var gerð á Sansibar undan ströndum Tanganjíku árið 1964 átti Nyerere í samningaviðræðum við byltingarleiðtogann Abeid Karume sem leiddi til þess að Tanganjíka og Sansibar sameinuðust í eitt ríki, Tansaníu. Nyerere varð þannig fyrsti forseti Tansaníu.
Ujamaa
Sem leiðtogi Tansaníu forðaðist Nyerere að taka beina afstöðu með deiluaðilum í kalda stríðinu. Hann naut þó vinsælda erlendis bæði í austur- og vesturblokkinni og Tansanía þáði ríkulega efnahagsaðstoð bæði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Sovétríkjunum og Alþýðulýðveldinu Kína. Stefna Nyerere var sú að byggja upp sérstaka tegund af sósíalisma sem hann kallaði Ujamaa. Hugsunin með Ujamaa var sú að með stefnunni væri verið að hverfa aftur til lifnaðarhátta Afríkbúa fyrir nýlendutímann, en margir gerðu sér í hugarlund að þá hefði ríkt einhvers konar velferðar- eða samvinnustefna í samfélagi Afríkuríkja.
thumb|left|Nyerere ásamt bandarísku forsetahjónunum [[Rosalynn Carter|Rosalynn og Jimmy Carter árið 1977.]] Nyerere réðst í gagngera endurskipulagningu á byggð í Tansaníu sem fól í sér nauðungarflutninga fólks af landsbyggðinni í sérstök Ujamaa-þorp þar sem aðgangur að vatni, menntun og læknishjálp átti að vera betri. Um 14 milljónir sveitafólks voru fluttar af landsbyggðinni í slík þorp í kringum 1977. Skipulagi var hins vegar ábótavant í mörgum af þessum þorpum. Til dæmis var fólki víða safnað saman í þorp þar sem engin vatnsveitukerfi voru fyrir hendi og sameignarbúskapur gekk aðeins vel á stöku stað. Þróunin varð sú að margir smábændur yfirgáfu Ujamaa-þorpin þvert gegn vilja stjórnvalda og sneru aftur til ættjarða sinna til að halda áfram búskap með fyrri hætti.
Undir lok stjórnartíðar Nyerere var fátækt enn útbreidd í Tansaníu. Frammistaða Tansaníu í landbúnaði þótti ekki góð og flytja þurfti inn mikið magn af matvælum til að forðast hungursneyðir. Í skýrslu um miðjan níunda áratuginn taldi Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna að sjálfsþurftarbúskapur hefði verið vanræktur auk þess sem slæmt veður, tíðar stofnanabreytingar, afleitt markaðskerfi, lélegar samgöngur og lítil áburðarnotkun hefðu stuðlað að vanda í tansanískum landbúnaði.
Mikil miðstýring var í tansanískum efnahagi á stjórnartíð Nyerere og mikil áhersla lögð á uppbyggingu þungaiðnaðar. Tiltrú hans var sú að aðrar iðngreinar myndu skjóta rótum ef þungaiðnaður yrði treystur en raunin varð sú að mörg fyrirtæki sem stofnuð voru náðu ekki fótfestu og þurftu erlenda efnahagsaðstoð til að halda siglingu.
Stjórn Nyerere tókst að vinna bug á ólæsi í Tansaníu, en um 85 prósent landsmanna voru læsir árið 1985. Nokkur árangur náðist jafnframt í heilbrigðismálum og heilsugæsla Tansaníu var talin með þeim betri í Afríku. Stuðningsmenn Nyerere hrósuðu honum jafnframt fyrir að takast að skapa samheldni meðal hinna fjölmörgu þjóðarbrota innan Tansaníu og forðast þjóðflokkadeilur sem leiddu til blóðugra átaka í mörgum öðrum Afríkuríkjum. Var þetta meðal annars gert með útbreiðslu á notkun svahílí til að skapa heilsteyptari þjóðernisímynd.
Utanríkismál
Nyerere átti lengi í útistöðum við Idi Amin, forseta í Úganda, sem hafði komist til valda með því að steypa af stóli bandamanni Nyerere, Milton Obote. Í október 1978 kom til hernaðarátaka milli Úganda og Tansaníu þegar Amin sendi hermenn yfir landamærin til að freista þess að innlima landsvæði í vestanverðri Tansaníu. Nyerere neitaði að miðla málum við Amin og lýsti í kjölfarið formlega yfir stríði gegn Úganda. Tansaníski herinn rak hinn úgandska frá Tansaníu og hóf síðan gagnsókn in í Úganda. Tansanía gersigraði Úganda í stríðinu og leiddi það til þess að Idi Amin var komið frá völdum í apríl 1979. Stríðið varð Tansaníu engu að síður dýrkeypt og kom frekari óreiðu á efnahagsmál og innviðauppbyggingu innanlands.
Afsögn og dauði
Nyerere lét af völdum árið 1985 og lét völdin ganga til nýs forseta, Ali Hassan Mwinyi. Hann sat hins vegar áfram sem leiðtogi stjórnarflokksins Chama Cha Mapinduzi (arftaka TANU) til ársins 1990. Sagðist Nyerere þá hlynntur því að fjölflokkakerfi yrði innleitt í Tansaníu. Nyerere lést árið 1999.
Giotto di Bondone
thumb|right|Harmatölur eftir dauða Krists, hluti af fresku Giottos í Scrovegni-kapellunni. Giotto di Bondone (um 1267 – 8. janúar 1337) var ítalskur listmálari og arkitekt frá Flórens. Hann er oft nefndur fyrsti endurreisnarmálarinn. Hann var þekktur og dáður af samtíðarmönnum sínum og Giorgio Vasari sem ritaði ævisögur ítalskra listamanna á 16. öld sagði hann hafa verið þann fyrsta sem sneri sér endanlega frá býsönskum stíl að tilfinningaríkari persónum og raunsærri myndbyggingu en áður hafði tíðkast. Hann lærði hjá Cimabue sem þá var einn frægasti listamaður Toskana.
Sjáaldur
thumb|Sjáaldrið er svarta opið, grænleita svæðið í kringum opið er [[lithimnan.]] thumb|[[Geit.]] thumb|[[Krókódíll.]] thumb|[[Köttur.]] Sjáaldrið er svart op sem liggur í miðju augans, í kringum sjáaldrið er lithimnan. Ljós ferðast í gegnum sjáaldrið og endar á sjónhimnunni þar sem það verður að taugaboðum og dýrið getur skynjað ljósið. Lithimnan er hringvöðvi og stýrir því hversu mikið ljós ferðast inn í augað.
Giotto di Bondone
Þekktustu verk Giottos eru stórar freskur með myndröðum sem sýna líf Maríu meyjar og Krists (Scrovegni-kapellan í Padúu), líf heilags Frans (Bardi-kapellan í Flórens). Hann gerði einnig stórar helgimyndir á tré eins og krossinn í Rímíní og Maríumynd fyrir Kirkju allra heilagra (Ognissanti) í Flórens.
Sjáaldur
Sjáaldrið er hringlaga í mönnum, en er meira eins og rifa hjá ýmsum dýrum eins og geitum og krókódílum.
Ostagerð
thumb|right|Ferskur geitaostur hengdur upp í ostalérefti til að mysan renni af. Ostagerð er framleiðsla á osti úr mjólk með ýmsum aðferðum sem ganga út á að fá fram tiltekin einkenni (útlit, bragð, ilm og áferð). Ostagerð var þekkt meðal Forn-Egypta og hefur því verið stunduð í að minnsta kosti 5000 ár.
Ostagerð er aðferð til að varðveita mikilvæg næringarefni mjólkur og lengja þannig líftíma matvörunnar. Hugsanlega hafa hirðingjar sem geyma mjólk í sekkjum gerðum úr mögum dýra uppgötvað að bakteríur og ensím sem finnast í magasekknum gerja og hleypa mjólkina.
Ostur er gerður með því að þétta og skilja kasein og mjólkurfitu frá mysu sem tekur með sér mysuprótein, laktósa og önnur minni prótein. Þetta er gert með sýru, ýmist mjólkursýru sem mjólkursýrugerlar búa til eða annarri sýru. Þegar þéttur ostur er búinn til er ostahleypi bætt við til að þétta og fella ostadraflann úr mysunni. Draflinn er síðan þjappaður saman í ostamóti, sigti eða ostalérefti og mysan látin renna af honum. Oft er salti bætt í til að stöðva sýrumyndun. Til að gera harðost er osturinn pressaður í mótinu.
Ferskostur er borðaður strax eða eftir stuttan tíma en margir ostar eru látnir gerjast allt frá nokkrum vikum að mörgum mánuðum til að fá fram þau einkenni sem sóst er eftir. Stundum er sérstakri myglu bætt við ostinn til að skapa bragð og áferð og auka geymsluþol. Harðostar eru stundum þvegnir með saltpækli, olíu eða áfengi til að búa til æta ostaskorpu, en líka er algengt að hjúpa oststykki með ostavaxi.
Þorvarður Erlendsson
Þorvarður Erlendsson (um 1466 – 1513) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 16. öld. Hann bjó á Strönd í Selvogi og Möðruvöllum í Eyjafirði.
Þorvarður var sonur Erlendar Erlendssonar sýslumanns á Hlíðarenda og Guðríðar Þorvarðsdóttur konu hans, dóttur Þorvarðar Loftssonar og Margrétar Vigfúsdóttur á Möðruvöllum. Vigfús Erlendsson lögmaður og hirðstjóri var bróðir Þorvarðar. Árið 1486, þegar hann var um tvítugt, gaf Margrét amma hans honum nokkrar jarðir, þar á meðal Engey og Laugarnes. Hann var orðinn sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu um 1490. Árið 1499 varð hann lögmaður sunnan og austan og gegndi því embætti til dauðadags.
Þorvarður deildi í nærri tuttugu ár við Grím Pálsson sýslumann um Möðruvallaeignir, það er að segja arf eftir hjónin Pál Brandsson sýslumann á Möðruvöllum og Ingibjörgu, móðursystur Þorvarðar. Þau hjón og synir þeirra dóu öll í plágunni síðari 1494, fyrst Ingibjörg svo synirnir og loks Páll. Grímur var óskilgetinn sonur Páls og átti ekki erfðarétt en hann átti aftur á móti skilgetna syni og samkvæmt erfðatali Jónsbókar voru þeir næstir til arfs eftir afa sinn. Þorvarður vísaði aftur á móti í réttarbót Hákonar háleggs frá 1313 en samkvæmt henni átti móðir hans að taka arf eftir systur sína.
Finnbogi Jónsson lögmaður dæmdi 1495 að farið skyldi eftir íslenskum lögum, þar sem réttarbótin gilti einungis í Noregi og var sá dómur staðfestur af Alþingi og aftur af Finnboga 1499, en þá var Þorvarður sjálfur orðinn lögmaður og nefndi dóm í sínu umdæmi sem úrskurðaði að réttarbótin skyldi gilda. Gekk nú á dómum og stefnum á víxl í nokkur ár, en 24. nóvember 1507 staðfesti konungur að allar réttarbætur Hákonar háleggs skuli gilda á Íslandi. Var sú staðfesting kölluð Möðruvallaréttarbót, en af mörgum réttarspillir. Grímur neyddist því til að sleppa Möðruvöllum, þar sem hann hafði búið, en þó ekki fyrr en 1511. Þorvarður fluttist þá þangað. Þó voru enn óuppgerð ýmis mál og fóru þeir Þorvarður og Benedikt sonur Gríms til Noregs haustið 1512 að láta skera úr þeim. En Þorvarður dó þar um veturinn og úrskurðurinn var Grími í hag. Hann hóf þá tilkall sitt til Möðruvalla að nýju og settist þar að. Á Alþingi 1515 sættist hann svo við Vigfús og Hólmfríði, systkini Þorvarðar, og fékk Möðruvelli og miklar eignir aðrar. Lauk þar með Möðruvallamálum.
Fyrri kona Þorvarðar var Margrét, dóttir Jóns Egilssonar bryta í Skálholti og systir Stefáns biskups, og voru börn þeirra Erlendur Þorvarðarson lögmaður og Ragnheiður, kona Orms Einarssonar bónda í Saurbæ á Kjalarnesi, sem veginn var í Viðey 1518 af Erlendi mági sínum. Þorvarður giftist síðan árið 1508 Kristínu (d. 14. apríl 1578), dóttur Gottskálks Nikulássonar biskups, og áttu þau eina dóttur. Kristín giftist aftur 28. janúar 1515 Jóni Einarssyni sýslumanni á Geitaskarði.
Halógen
Þessi efni eru tvíatóma efnasambönd í sínu náttúrulega ástandi. Þeir þurfa eina rafeind til viðbótar til að fylla ysta rafeindahvolf sitt og hafa þar af leiðandi ríka tilhneigingu til að mynda neikvæða jón með hleðslu -1. Sölt sem innihalda þessar jónir eru kölluð halíð.
Halógenar eru mjög hvarfgjarnir og geta sem slíkir verið hættulegir lífverum, jafnvel lífshættulegir í nógu stórum skömmtum. Bæði klór og joð eru notuð sem sótthreinsunarefni í vatn og sundlaugar, opin sár, eldhúsvörur og þess háttar. Efnin drepa gerla og aðrar skaðlegar örverur og eru þar af leiðandi notuð við dauðhreinsun. Hvarfgirni þeirra eru notuð í bleikingu. Klór er virka efnið í bleikiklór sem notaður er við þvott og er einnig notaður við framleiðslu á flestum pappírsvörum.
Þegar halíðjónir bindast við eitt vetnisatóm mynda þær vetnishalíðsýrur sem er hópur sérlega sterkra sýra. Allar eru þær rammar nema flúorsýra, HF.
Mörg tilbúin lífræn efnasambönd, eins og plastfjölliður, og einnig sum náttúruleg efnasambönd, innihalda halógena. Þau kallast halógenuð efnasambönd, t.d. innihalda skjaldkirtilshormón joðatóm. Klórjónir gegna lykilhlutverki í heilastarfsemi með því að vera milliefni í ferli hömlusendisins GASS (gamma-amínósmjörsýra). Hins vegar er talið að bróm og flúor séu ekki nauðsynleg fyrir efnaskipti manna en flúor er samt notað til þess að styrkja glerung á tönnum manna.
Rúnar Alex Rúnarsson
Rúnar Alex Rúnarsson (fæddur 18. febrúar, 1995) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem markvörður fyrir tyrkneska liðið Alanyaspor á láni frá enska liðinu Arsenal. Einnig spilar hann fyrir Íslenska landsliðið. Þar áður spilaði hann fyrir FC Nordsjælland í Danmörku og KR. Rúnar var valinn í hópinn fyrir HM í Rússlandi árið 2018. Rúnar hóf frumraun sína með Arsenal 29. október gegn írska liðinu Dundalk í Evrópudeildinni og hélt hreinu. Hann spilaði sinn fyrsta leik í febrúar 2021 í Premier League þegar hann kom inn á fyrir Bernd Leno sem fékk rautt spjald á 72. mínútu.
Rúnar er fyrsti íslenski markvörðurinn sem spilaði í einni af efstu 5 deildum Evrópu.
Faðir hans, Rúnar Kristinsson er þjálfari KR og var lengi vel með flesta landsleiki að baki fyrir landsliðið.
Grunnfrumukrabbamein
Grunnfrumukrabbamein eða basalfrumukrabbamein (enska: Basal-cell carcinoma, BCC) er algengasta húðkrabbamein fólks af evrópskum uppruna.
Kortagerð
Kortagerð kallast sú fræði að líkja eftir Jörðinni á flötu yfirborði, sem kallast kort. Kortagerð sameinar vísindi, fagurfræði og tæknilega kunnáttu til að skapa auðlesanlegt kort svo hægt sé að nálgast þær upplýsingar sem á því eru auðveldlega. Sá sem vinnur við kortagerð kallast kortagerðarmaður.
Hannes Smárason
Hannes Þór Smárason (f. 25. nóvember 1967) er íslenskur ríkisborgari og fyrrverandi forstjóri FL Group. Hannes var nokkuð atkvæðamikill er hann leiddi fjárfestingastarf FL Group en sú vegferð endaði með miklu tapi. Sem slíkur var hann gjarnan settur í flokk íslenskra útrásarvíkinga, menn sem fjárfestu mikið erlendis. Hann varð vellauðugur en tapaði miklu í bankahruninu haustið 2008.
Ævi
Hannes lauk B.Sc.-gráðu í vélaverkfræði og stjórnun við MIT háskólann í Massachusetts og lauk síðan M.B.A.-gráðu frá MIT Sloan School of Management.
Hannes sat í stjórn Flugleiða frá árinu 2004 og starfaði sem stjórnarformaður þar til í október 2005 þegar hann var ráðinn forstjóri FL Group. Undir hans stjórn urðu Flugleiðir að alþjóðlegu fjárfestingafyrirtæki. Áður gegndi hann stöðu aðstoðarforstjóra Íslenskrar erfðagreiningar og var kjörinn í aðalstjórn Kers hf. þann 27. nóvember 2002. Hann vann hjá McKinsey & Co. í Boston frá 1992 og út 1996 sem ráðgjafi.
Sem forstjóri FL Group stóð Hannes að einni hagstæðustu fjárfestingu íslenskra viðskipta að mati viðskiptablaðs Morgunblaðsins en árið 2006 skilaði fjárfesting félagsins í easyJet lággjalda flugfélaginu 12 milljarða króna í innleystum hagnaði. Hannes lét af starfi forstjóra FL Group hinn 4. desember 2007 eftir viðamiklar breytingar á eignarhaldi félagsins í kjölfar lækkandi gengi skráðra félaga, sem fjárfestingarfélagið hafði tekið stöðu í. Sérstaklega var þar horft til fjárfestingar i AMR, eignarhaldsfélagi bandaríska flugfélagsins American Airlines, sem mjög hafði fjarað undan, en FL Group tapaði um 15 milljörðum króna á henni. Þá kom einnig fram gagnrýni í fjölmiðlum á rekstrarkostnað félagsins, en undir þann lið var meðal annars bókfærður kostnaður við starfslokasamninga og lífeyrisgreiðslur til fyrrverandi lykilstjórnenda félagsins og fyrirrennara þess, Flugleiða. Á árinu 2007 nam launakostnaður fyrirtækisins 701 milljón króna sem deildist á 40 starfsmenn. Laun Hannesar á árinu 2007 voru 139,5 milljónir króna en starfslokasamingur hans nam 90 milljónum króna. Stærstur hlutur rekstrarkostnaðarins var þó útskýrður sem sérfræðikostnaður vegna yfirtökutilrauna og annara verkefna sem ekki komust til framkvæmda.
Hannes hefur síðar sagt að hann sæi eftir ákvörðunum sem teknar voru í stjórnartíð hans, til dæmis að FL Group hafi vaxið of hratt og minnkað of hægt.
Málsókn Glitnis banka
Þann 11. maí 2010 var málsókn Glitnis banka á hendur Jóni Ásgeiri Jóhannessyni, Þorsteini Jónssyni, Jóni Sigurðssyni, Lárusi Welding, Pálma Haraldssyni, Hannesi Smárasyni og Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur þingfest fyrir rétti í New York-fylki, þar sem þau voru ákærð fyrir meint fjársvik af bankanum sem nam meira en tveimur milljörðum dala. . Það mál var síðar fellt niður þann 4. janúar 2012 með tveimur skilyrðum. Í fyrsta lagi að allir einstaklingarnir viðurkenndu lögsögu íslensks dómstóls og í öðru lagi að þeir myndu ekki mótmæla því að dómur á Íslandi yrði aðfararhæfur í New York. Hinir stefndu hyggjast sækja skaðabætur á hendi Glitni banka.
Eyðilandið
Eyðilandið (The Waste Land) er ljóð eftir T.S. Eliot. Það kom út á íslensku árið 1990 í tvítyngdri útgáfu, á frummálinu og í íslenskri þýðingu Sverris Hólmarssonar ásamt skýringum  (þýðingum á skýringum Eliots og viðbótarskýringum þýðanda). Fyrsti kaflinn, „Greftrun hinna dauðu“ hafði birst í Ljóðormi árið 1988. Einnig höfðu Helgi Hálfdanarson, Stefán Sigurkarlsson og Magnús Ásgeirsson þýtt hluta af ljóðinu.
Eyðilandið kom út árið 1922 en sama ár kom einnig út skáldsagan Ulysses eftir James Joyce. Þessi verk voru framúrstefnuleg og merki um formgerðarbyltingu sem síðar hefur oft verið kennd við módernisma.
Geitlandsjökull
thumb|Kort fyrir örnefni við Langjökul þar sem sjá má staðsetningu Geitlandsjökuls, Prestahnúks og Þórisdals. thumb|293x293dp|Geitlandsjökull eins og hann lítur út frá Prestahnúki í vestri. thumb|Geitlandsjökull. Geitlandsjökull er hveljökull í suðvesturhluta Langjökuls. Við Geitlandsjökul er megineldstöðin Prestahnúkur.
Barnavinafélagið Sumargjöf
Barnavinafélagið Sumargjöf var stofnað 11. apríl árið 1924. Félagið var stofnað af reykvískum konum og síðar tók Bandalag kvenna í Reykjavík að sér forystu í félaginu.
Tilgangur félagsins er að stuðla að andlegu og líkamlegu heilbrigði og þroska barna og vernda þau fyrir óhollum áhrifum. Félagið rak um árabil dagheimili fyrir börn og einnig endurvakti félagið þá hefð að sumardagurinn fyrsti yrði helgaður börnum.
Marbendill
Marbendill (marmennill, hafmaður eða sæbúi) er þjóðsagnatengd furðuvera sem býr við eða í sjó.
Samkvæmt þjóðsögum er marbendillinn karlkyns útgáfa af hafmeyju. Þekktasta frásögn sem segir af marbendli mun vera þjóðsagan „Frá Marbendli“ en þar kemur fram að marbendlar sjái í gegnum tilfinningar fólks og dýra. Einnig eiga þeir að geta séð í gegnum hluti sem bera falin verðmæti. Ekki er getið um marbendla sem hafi unnið fólki mein fyrir að hafa veitt þá eða fundið.
1. deild karla í knattspyrnu 1980
Árið 1980 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 69. skipti. Valur vann sinn 17. titil. Tíu lið tóku þátt.
Lokastaða deildarinnar
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Leikur um Evrópusæti
Þar sem ÍA og Víkingur jöfn að stigum í 3. sæti eftir 18 umferðir og spiluðu þau til úrslita um Evrópusæti, þar sem að Fram hafði þegar tryggt sér sæti með sigri í bikarkeppninni.
20px Víkingur 2 - 1 ÍA 20px
Markahæstu menn
Skoruð voru 239 mörk, eða 2,656 mörk að meðaltali í leik.
Úrslit deildarbikarsins
20px Fram 2 - 1 ÍBV 20px
Heimur Astridar Lindgren
thumb|right|240px|Astrid Lindgrens värld Heimur Astridar Lindgren (sænska: Astrid Lindgrens värld) er skemmtigarður byggður á bókum Astrid Lindgren í heimabæ hennar, Vimmerby í Svíþjóð. Garðurinn var stofnaður árið 1981.
Duncan Laurence
Duncan de Moor (f. 11. apríl 1994), betur þekktur sem Duncan Laurence, er hollenskur söngvari og lagahöfundur. Hann keppti fyrir Holland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2019 með laginu „Arcade“ þar sem hann sigraði með 498 stig. „Arcade“ hefur hlotið mikilla vinsælda á streymiveitum og topplistum um allan heim. Fyrir Eurovision, tók Duncan þátt í fimmtu seríu af The Voice of Holland þar sem hann varð einn af þátttakendunum í undanúrslitunum.
Rakhnífur Ockhams
Rakhnífur Ockhams (eða rakhnífur Occhams) (lat. lex parsimoniae: sparsemislögmálið) er regla í vísindum sem fæst við að uppræta óþarfa og flækjur við útskýringar á fyrirbæri. Með „rakhnífnum“ skera menn burt óþarfa svo eftir standi aðeins sú útskýring sem er einföldust og liggur beinast við. Rakhnífur Ockhams er kenndur er við Vilhjálm af Ockham sem var enskur fransiskusmunkur, skólaspekingur og guðfræðingur.
Hornbjarg
thumb|Hornbjarg Hornbjarg er þverhnípt sjávarbjarg og fuglabjarg sem rís úr sjó á norðvesturhorni Vestfjarða. Hæstu tindar þess eru Kálfatindur (534 m) og Jörundur (429 m), saman kallaðir Kálfatindar. Nyrsta nef Hornbjargs heitir Horn en það er nyrsti tangi Vestfjarða og miðja Hornstranda, en þar skiptast þær í Austur- og Vesturstrandir. Hornstrandir draga nafn sitt af Horni. Innst við sunnanvert Hornbjarg standa berggangarnir Fjalir.
Mikið er um langvíu í Hornbjargi en einnig eru þar milljónir af stuttnefju, máfi og ritu. Einnig eru þar fuglategundir eins og hvítmáfur, álka, fýll, æðarfugl, svartbakur, hávella, toppönd, óðinshani, lundi og teista. Fuglabjargið er þéttsetnast á Jörundi og í þræðingum Dyraskarða sem liggja milli Jörundar og Kálfatinda. Hornbjarg hefur verið nytjað til eggjatöku frá fornu fari og er eggjataka ennþá stunduð í Harðviðrisgjá.
Örnefnið Kálfatindur
Í Íslenzkum þjóðsögum og ævintýrum segir svo um tilurð örnefnisins Kálfatindur:
Tóbrúk
thumb|right|Höfnin í Tóbrúk. Tóbrúk (arabíska: طبرق‎‎ Ṭubruq) er hafnarborg sem stendur á eystri Miðjarðarhafsströnd Líbýu, nálægt landamærunum að Egyptalandi. Borgin er höfuðstaður Butnanhéraðs. Íbúar eru um 120 þúsund.
Í fornöld var Tóbrúk grísk nýlenda og síðan rómverskt virki í skattlandinu Kýrenæku. Í Síðari heimsstyrjöld hertók 6. herdeild Ástralíu Tóbrúk og síðar varði 9. herdeild Ástralíu bæinn gegn Afríkuher Þjóðverja. Umsátrið um Tóbrúk stóð í 241 dag árið 1941. Rommel náði bænum á sitt vald árið eftir en missti hann aftur eftir ósigur í aðra orrustuna um El Alamein. Eftir stríð var borgin endurbyggð og á 7. áratugnum var höfnin stækkuð og olíuleiðsla lögð þangað frá Sarir-olíuvinnslusvæðinu.
Kristni saga
Kristni saga er sögurit um kristniboð á Íslandi, kristnitökuna og hina fyrstu biskupa til dauða Gissurar Ísleifssonar 1118. Að stofni til er Kristni saga frá 12. öld, en hún er samin í núverandi mynd á 13. öld. Kristni saga er varðveitt í Hauksbók.
Makedóníustríðin
thumb|right|350px|Makedónía og önnur grísk konungsríki um 200 f.Kr. Makedóníustríðin voru nokkur stríð sem Rómverjar háðu, ásamt bandamönnum, gegn Makedóníu og öðrum konungsríkjum í hinum grískumælandi heimi. Venja er að skipta Makedóníustríðunum í fjögur mismunandi stríð Rómverja gegn Makedóníu og eitt stríð gegn Selevkídaveldinu.
Fyrsta Makedóníustríðið hófst árið 214 f.Kr. eftir að Filippos 5. Makedóníukonungur hafði lýst yfir stuðningi við Hannibal í Öðru púnverska stríðinu. Rómverjar sendu þá herafla til Balkanskagans til þess að halda Makedóníumönnum uppteknum svo þeir myndu ekki senda Hannibal liðsauka. Stríðinu lauk með pattstöðu og friðarsamningi árið 205 f.Kr.
Annað Makedóníustríðið (200 – 197 f.Kr.) hófst eftir að nokkur minniháttar grísk konungsríki höfðu biðlað til Rómverja að hjálpa sér gegn ofríki Makedóníu. Grísku ríkin óttuðust að Makedónía væri orðin of valdamikil auk þess sem Makedónía og Selevkídaveldið höfðu gert með sér samkomulag um að skipta á milli sín Egyptalandi sem nú var veiklað vegna innanlandsófriðar. Að þessu sinni höfðu Rómverjar sigur og skipuðu Makedóníumönnum að hætta útþenslustefnu sinni. Þrátt fyrir afgerandi sigur drógu Rómverjar sig að mestu til baka frá Balkanskaganum og höfðu ekki mikil afskipti af málum þar um sinn.
Árið 192 f.Kr. braust út stríð milli Rómverja og Selevkída, sem nú ógnuðu fyrrum bandamönnum Rómar í Grikklandi. Selevkídar voru valdamiklir á þessum tíma og Rómverjar töldu þá ógna sér. Ekki bætti úr skák að fyrrum erkióvinur Rómverja, Hannibal Barca, var núna herforingi í þjónustu Antiokkusar 3., konungs Selevkída. Rómverjar og bandamenn þeirra sigruðu Selevkída og neyddu þá til að yfirgefa stór svæði í Anatólíu. Að stríðinu loknu drógu Rómverjar sig aftur frá Balkanskaganum.
Perseus Makedóníukonungur, sonur Filipposar 5., hafði í hyggju að endurreisa vegsemd Makedóníu og hóf á ný útþenslu ríkisins. Rómverjar lýstu yfir stríði á hendur honum, árið 172 f.Kr., eftir að hann hafði reynt að myrða bandamann þeirra, og unnu enn og aftur sigur. Afleiðing stríðsins var sú að Makedóníu var skipt upp í fjögur minni ríki sem voru undir áhrifavaldi Rómar.
Fjórða Makedóníustríðið (150 – 148 f.Kr.) var uppreisn Makedóníumanna gegn Rómverjum. Uppreisnin var barin niður af Rómverjum og markaði stríðið endalok Makedóníu, sem var að lokum skipt niður í rómversk skattlönd.
Hinrik 3. Englandskonungur
thumb|right|Hinrik 3. Mynd frá 13. öld. Hinrik 3. (1. október 1207 – 16. nóvember 1272) var konungur Englands í fimmtíu og sex ár á 13. öld, eða frá 1216 til dauðadags. Hann var fyrsti barnakonungur Englands síðan Aðalráður ráðlausi varð konungur 978.
Barnakonungur
Hinrik fæddist í Winchester-kastala og var af samtíðarmönnum oftast kallaður Henry of Winchester. Hann var elsti sonur Jóhanns konungs landlausa og seinni konu hans, Ísabellu af Angoulême. Hann var krýndur þegar eftir dauða föður síns, níu ára gamall, en þar sem öll krúnudjásnin, þar á meðal konungskórónan, höfðu skömmu áður glatast var látið nægja að setja einfaldan gullbaug á höfuð hans og erkibiskupinn af Kantaraborg var ekki viðstaddur eins og venja var, þar sem hann hafði gengið í lið með Loðvík, krónprinsi Frakklands, sem hafði ráðist inn í England og unnið vænan hluta þess af Jóhanni landalausa. Hinrik var því krýndur öðru sinni 1220.
Fjöldi enskra aðalsmanna hafði snúist á sveif með Loðvík gegn Jóhanni, sem var mjög óvinsæll, en þegar hann var látinn vildu þeir flestir fremur styðja innlendan konung en erlendan og ríkisstjórar Hinriks hétu því þegar að stýra landinu í samræmi við Magna Carta, sem Jóhann hafði reynt að fella úr gildi. Leið því ekki á löngu uns Loðvík sá sitt óvænna og hvarf úr landi.
Simon de Montfort
thumb|right|Hinrik 3. (frá 17. öld; seinna hefur einhver skrifað Játvarður á málverkið). Ríkisstjórnartíð Hinriks var friðsöm framan af en þegar hann tók sjálfur við ríkisstjórnartaumunum leitaðist hann við að efla vald konungs gegn aðalsmönnum en þeir stóðu fastir á móti. Hann kvæntist franskri drottningu, Elinóru af Provence, og átti frönsk hálfsystkini. Margir franskir ættmenn þeirra hjóna og aðrir Frakkar komust til mikilla metorða við hirð hans. Þetta varð til þess að baka honum óvinsældir meðal enskra aðalsmanna.
Helsti andstæðingur hans, Simon de Montfort, var raunar franskur sjálfur og hafði verið í hópi þeirra Frakka sem konungurinn hóf til metorða. Árið 1238 giftist hann Elinóru, systur Hinriks konungs, með samþykki konungs en þó leynilega. Elinóra hafði áður verið gift jarlinum af Pembroke en varð ekkja sextán ára að aldri og vann þá skírlífisheit, sem hún rauf með því að giftast de Montfort. Það vakti því ólgu þegar uppskátt varð um hjónabandið; erkibiskupinn af Kantaraborg fordæmdi það og Ríkharður jarl af Cornwall, bróðir Hinriks konungs og Elinóru, gerði uppreisn. Hinrik greiddi honum háa fjárhæð til að friður kæmist á en smátt og smátt varð ósætti með Hinrik og Simon og konungur sagði hann hafa dregið systur sína á tálar og þvingað sig til að samþykkja ráðahaginn.
Borgarastyrjöldin
350px|left|Líki Simon de Montfort var misþyrmt á vígvellinum. Simon de Montfort varð með tímanum leiðtogi þeirra aðalsmanna sem vildu reyna að draga úr valdabrölti Hinriks og festa Magna Carta í sessi. Deilan varð smátt og smátt harðari og árið 1263 hófst borgarastyrjöld. De Montfort og menn hans náðu fljótt mestöllu Suðaustur-Englandi á vald sitt og í orrustunni við Lewes, 14. maí 1264, voru Hinrik konungur og ríkisarfinn, Játvarður, handsamaðir og hafðir í stofufangelsi. Hinrik var áfram konungur en þó aðeins að nafninu til.
Silla (jarðfræði)
thumbnail|300px|[[Caldera de Taburiente, La Palma, Kanaríeyjar ]]
Frúarkirkjan í Nürnberg
thumb|Framgafl Frúarkirkjunnar er einkar glæsilegur Frúarkirkjan í Nürnberg (Unserer Lieben Frau) er skrautlegasta kirkjan í borginni Nürnberg í Þýskalandi. Hún var reist að tilstuðlan keisarans Karls IV á 14. öld.
Silla (jarðfræði)
thumbnail|Silla (rauð) sem troðist hefur inn á milli jarðlaga. Aðfærsluæð sillunnar er einnig sýnd. Silla (á ensku: sill) er láréttur kvikugangur. Fyrirbærið nefnist líka laggangur, innskotslag eða træða.
Frúarkirkjan í Nürnberg
thumb|Klukknaverk Frúarkirkjunnar
Frederik Schram
Frederik Schram (fæddur 19. janúar 1995) er íslensk-danskur knattspyrnumaður sem spilar sem markvörður fyrir danska liðið FC Lyngby og Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu. Frederik var valinn í hópinn fyrir HM í Rússlandi árið 2018.
Silla (jarðfræði)
Myndun
Silla, lárétt innskot, verður til þegar bergkvika treður sér inn í sem næst lárétta eða lítt hallandi sprungu djúpt í jörðu eða lagmót, t.d. á milli hraunlaga.
Frúarkirkjan í Nürnberg
Saga Frúarkirkjunnar
Kirkjan var reist 1352-1362 að tilstuðlan Karls IV keisara sem gjarnan sat í borginni. Áður hafði þar staðið bænahús gyðinga en gyðingar voru reknir úr borginni 1349 og bænahús þeirra rifið. Byggingartíminn er óvenjulega stuttur, aðeins 10 ár, enda sá keisari til þess að verkið vannst hratt. Kirkjan varð að sóknarkirkju keisarans. Hin skrautlega framhlið var gerð í upphafi 16. aldar. Kirkjan var ekki skemmd í siðaskiptunum, heldur hélst hún kaþólsk og svo er enn. Hins vegar stórskemmdist hún í loftárásum seinna stríðsins og brann út. Aðeins veggirnir stóðu eftir uppi. Kirkjan var endurgerð í einfaldri mynd 1946-53.
Hinrik 3. Englandskonungur
Trúrækni Hinriks
Hinrik tók þá aftur við stjórn ríkisins. Hann var mjög trúrækinn og þegar hann var á ferðalögum gengu þau oft hægt því konungurinn vildi hlýða á messu oft á dag. Einhvern tíma þegar hann heimsótti Loðvík 9. Frakkakonung, mág sinn, þótti Loðvík honum sækjast ferðin svo hægt að hann lét reka alla presta burt frá leiðinni sem Hinrik fór.
Frúarkirkjan í Nürnberg
Klukknaverkið
Yfir aðalinngang kirkjunnar er klukknaverk með fígúrum sem ekið er í hring á hjóli. Það var keisarinn Karl IV sem gaf kirkjunni klukknaverkið 1563 í tilefni af útkomu regluverks um arftöku konungdómsins í þýska ríkinu (Goldene Bulle). Klukknaverkið sýnir keisarann og kjörfurstana. Fyrst gengur fígúra út sem tilkynnir komu keisara. Þá koma út lúðrablásarar, flautuleikari og trommuleikari. Síðan koma kjörfurstarnir sjö og loks keisari. Á meðan eru klukkur spilaðar. Klukknaverk þetta var tekið niður í heimstyrjöldinni síðari og geymt annars staðar til varnar skemmdum. Eftir enduruppbyggingu kirkjunnar var klukknaverkið sett á aftur.
Hinrik 3. Englandskonungur
Trúrækni Hinriks
Hann hafði sérstakt dálæti á Játvarði góða Englandskonungi, sem var tekinn í helgra manna tölu 1161, og lét elsta son sinn heita eftir honum. Hann lét endurbyggja Westminster Abbey í gotneskum stíl, Játvarði helga til dýrðar. Hinrik var þekktur Gyðingahatari og fyrirskipaði að Gyðingar í Englandi skyldu bera sérstakt einkennismerki.
Hjónaband og börn
Þann 14. janúar 1236 giftist Hinrik fegurðardísinni Elinóru af Provence, dóttur Ramón 4. Berenguer, greifa af Provence. Hún var mjög óvinsæl í Englandi þar sem hún flutti marga ættingja sína með sér til Englands og konungur var talinn hygla þeim óhóflega mikið.
Þau áttu fjögur börn sem komust upp: Játvarð 1. Englandskonung, Margréti Skotadrottningu, konu Alexanders 3. Skotakonungs, Beatrice, konu Jóhanns 2. hertoga af Bretagne og Játmund krossbak, jarl af Lancaster.
Silla (jarðfræði)
Útlit og einkenni
Sillur geta verið mjög líkar hraunlögum og oft er ekki auðvelt að greina þar á milli. Ein helstu einkennin eru mylsna ofan og undir sillunum sem eru tákn átaka við grannbergið (innskotabrotaberg). Annað einkenni eru glerjaðir, snöggkældir snertifletir næst grannberginu, bæði ofan á sillunni og undir henni.
Grænlendinga saga
Grænlendinga saga er eitt af söguritum íslendingasagnanna og segir frá sama efni og Eiríks saga rauða en að ýmsu leyti á annan veg. Grænlendinga saga er líklega rituð fyrir miðja 13. öld. Hún er varðveitt í Flateyjarbók.
Silla (jarðfræði)
Útlit og einkenni
Í sillum er oftast líka stuðlun sem oft er nær lóðrétt eða hornrétt á kælingarflötinn.
Á Íslandi er þykkt sillanna á bilinu 1-100 m, bergið í þeim er í flestum tilfellum basalt, rýólít en getur líka verið djúpberg (t.d granít eða díórít).
Staðsetning
Sillur myndast djúpt í jörðu. Þær koma ekki í ljós fyrr en veðrun og rof hafa rofið burtu jarðlögin sem ofan á liggja. Þær finnast einkum í rótum gamalla megineldstöðva og í grennd við þær enda eru þær hluti eldstöðvakerfisins.
Dæmi um sillur eða lagganga er t.d. að finna innan Reykjavíkur (Viðeyjareldstöð, og í nágrenni borgarinnarStardalseldstöð). Sillur finnast líka víða á Austfjörðum og á Austurlandi þar sem rof (einkum jökulrof) hefur fjarlægt í kringum 2.000 m af bergi ofan af jarðlagastaflanum.
John Dowland
John Dowland (1563 – 20. febrúar 1626) var enskt tónskáld, söngvari og lútuleikari við upphaf barokktímabilsins. Í dag er hann þekktastur fyrir lagið „Flow My Tears“.
Lítið er vitað um fyrri hluta ævi Dowlands annað en það að hann fæddist annaðhvort í London eða Dublin. Vitað er að hann fór til Parísar árið 1580 þar sem hann vann fyrir breska sendiherrann við frönsku hirðina. Þar snerist hann til rómversk-kaþólskrar trúar og sagði hann að þau trúskipti hefðu leitt til þess að hann fékk ekki vinnu við hirð mótmælandans Elísabetar I. Hann sagði þó engum af hinum nýju trúarbrögðum sínum. Í staðinn vann hann í mörg ár fyrir Kristján IV Danakonung.
Hann flutti aftur til Englands árið 1606 og árið 1612 fékk hann vinnu við hirð Jakobs I sem lútuleikari. Hann lést í London.
Mest af tónlist Dowlands var fyrir hans eigið hljóðfæri, lútuna. Þar á meðal eru nokkrar bækur af verkum fyrir einleikslútu, lútusöngvar (fyrir lútu og einn söngvara), keðjulög með undirleik lútu og nokkur verk fyrir lútu og víól.
Lestölva
thumb|200px|[[Kindle|Kindle 2 lestölvan frá Amazon.com.]]
Lestölva er tæki sem hannað er til lesturs á rafrænum bókum svo sem lófabókum og rafbókum. Lestölvur eru sambærilegar í stærð og snjalltöflur og eru handhægar með skjái sem rúma hefðbundna bókablaðsíðu.
Lestölvur notast við sérstaka skjátegund sem kölluð er rafeindapappír. Rafeindapappír er tækni til þess að líkja eftir prentuðum pappír. Hann birtir svarthvítan texta og myndir án þess að nota innri lýsingu. Lesa þarf rafeindapappír í birtu alveg eins og venjulegan pappír. Auðvelt og þægilegt er að lesa af rafeindapappírnum í birtu og úti í sólskini ólíkt skjám sem notaðir eru í fartölvum og snjalltöflum. Rafhlöðuending er sérstaklega góð og getur ein hleðsla enst vikum saman við lestur.
Lestölvurnar koma með innbyggðum hugbúnaði til rafbókalesturs frá viðkomandi framleiðanda. Lestarhugbúnaður ólíkra framleiðenda styðja mismunandi gerðir lófa- og rafbóka. Yfirleitt hafa þeir beina tengingu við ákveðna netverslun eða lófabókaveitu sem er á vegum framleiðandans en oftast er hægt að flytja aðrar bækur inn á tækið. Sumar lestölvur eru einnig með vefskoðara. Lestölvur eru ekki með litaskjái og bjóða yfirleitt ekki upp á viðbótar hugbúnað eða leiki. Þekktustu lestölvurnar eru Kindle frá Amazon, eReader frá Sony og Nook frá Barns & Nobles en ótrúlega margar aðrar tegundir af lestölvum eru á markaðnum.
Krossgáta
thumb|right|Krossgáta Ítalans Giuseppe Airoldi sem birtist í Ítalska tímaritinu Il Secolo Illustrato della Domenica, 14. september, 1890 er oft kölluð fyrsta krossgátan. Krossgáta er orðagáta þar sem markmiðið er að finna orð, eftir vísbendingum sem gefnar eru upp fyrir hvert þeirra og færa þau inn í reitað form, oftast kassalaga, af auðum og skyggðum reitum. Orðin eru skrifuð í auðu reitina bæði lóðrétt og lárétt og því felst þrautinn í því að finna þau orð sem eiga sameiginlega stafi þar sem orðin skarast. Eru skyggðu reitirnir eða strik notaðir til að afmarka orðin hvert frá öðru. Oftast eru upphafsreitir orðanna númeraðir og vísað til þeirra eins og til dæmis, 3 lóðrétt eða 20 lárétt. Þó eru einnig til krossgátur þar sem vísbendingarnar eru settar inn í reitina sem annars væru skyggðir.
Upphafið
thumb|left|Sú krossgáta sem oftast er kölluð fyrsta krossgátan, eftir Arthur Wynne, sem birtist í bandaríska blaðinu New York World, 21. desember 1913. Fyrsta krossgátan er oft talin vera gáta sem Ítalski blaðamaðurinn Giuseppe Airoldi samdi og birtist í Ítalska tímaritinu Il Secolo Illustrato della Domenica, 14. september, 1890. Kallaði hann þessa þraut sína "Per passare il tempo" (ísl. "Til að drepa tímann"). Gáta Airoldi var fjórum sinnum fjórir reitir án nokkurra skyggðra reita en vísbendingum um hvaða orð ætti að skrifa í reitina lárétt og lóðrétt og vísað til þeirra með númerum.
Orðaferningurinn, forveri krossgátunnar
thumb|right|Sator orðaferningur frá Oppede, Luberon í Frakklandi. Wynne var innflytjandi frá Bretlandi og hafði sem barn kynnst leik er nefnist orðaferningur (e. word square). Hann gengur út á að fylla ferning af orðum eftir gefnum vísbendingum. Orðaferningurinn á rætur að rekja til svipaðra ferninga sem voru vel þekktir á miðöldum og í fornöld og voru almennt taldir með göldrum. Þekktastur þeirra er líklega svonefndur sator-ferningur en elsti ferningurinn af því tagi fannst í Herculaneum sem grófst undir ösku þegar fjallið Vesúvíus gaus á Ítalíu árið 79 e.Kr. Wynne virðist hafa haft orðaferninginn í huga þegar hann bjó til fyrstu krossgátuna og líklega Airoldi líka.
Margar heimildir eru til um Sator orðaferningin í gegnum aldirnar, þar á meðal í íslenskum handritum.
Orðaferningar forn-og miðalda einkennast af því að hægt er að lesa þá jafnt frá hægri til vinstri sem og vinstri til hægri, að ofan niður og að neðan upp. Sem dæmi þá er Sator orðaferningurinn svona:
Einnig voru til á miðöldum álíka orðaþríhyrningar og fleiri form. Þekktastur orðaþríhyrninga er eflaust Abrakadabra. thumb|right|[[Skandinavía|Skandinavíski stíllinn á krossgátum. Þær eru samheitakrossgátur og kallaðar á ensku Clue in square eða vísbendingar í reitum. En þá eru vísbendingarnar hafðar í þeim reitum sem annars væru skyggðir inn í krossgátunni sjálfri, auk þess að nota oftast einnig myndir sem vísbendingar að einu orði eða setningum]] thumb|right|Bandaríski stíllinn á krossgátum.
Íslenskar krossgátur
Ekki er vitað hver samdi elstu þekktu krossgátuna á Íslandi sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins 20. mars 1927. Hún er samheitakrossgáta og inniheldur tvö dönsk orð og gæti fyrirmyndin því verið þaðan en danskar krossgátur voru í þessum sama stíl á þeim tíma, þótt þær breyttust seinna yfir í skandinavíska stílinn.
Tímaritið Fálkinn birti síðan þann 23. júní 1928 krossgátu eftir Sigurkarl Stefánsson og er talið líklegt að hann sé einnig höfundur eldri krossgátunnar, þar sem hann hafði stundað nám í Danmörku og fluttist aftur heim til Íslands 1928. Lengi vel var Sigurkarl einnig einn helsti krossgátuhöfundurinn hérlendis.
Árið 1933 í tímaritinu Vorið, barnablaði sem gefið var út á Akureyri, má finna orðaleik sem höfundurinn kallar krossgátu en líkist meira orðaferningi eins og þeim sem fyrstu höfundar krossgáta virðast hafa haft til hliðsjónar. Þar stendur:
Hamrammar krossgátur
thumb|right|Breski stíllinn á krossgátum. Árið 1999 hóf Morgunblaðið að birta reglulega undir heitinu Sunnudagskrossgátann hamrammar krossgátur (e. cryptic crosswords) að breskri fyrirmynd eftir Ásdísi Bergþórsdóttur kerfisfræðing en slíkar krossgátur höfðu ekki áður náð neinni fótfestu hérlendis.
Síðar hóf göngu sína sambærileg gáta á helgarblaði Fréttablaðsins eftir Ævar Örn Jósepsson blaðamann og rithöfund. Heldur hann jafnframt úti hóp síðu á Facebook þar sem fólk getur ráðskast við hvort annað, sem og höfundin, um gáturnar hanns enda Hamrammar krossgátur líklega erfiðustu krossgáturnar.
John Bonham
right|thumb|John Bonham á tónleikum árið 1975. John Henry Bonham (31. maí 1948 – 25. september 1980) var enskur trommuleikari og lagahöfundur. Hann er best þekktur fyrir að vera meðlimur rokkhljómsveitarinnar Led Zeppelin. Dauði Bonham markaði endalok hljómsveitarinnar. Dauðinn orsakaðist vegna óhóflegs magns áfengis en talið er að hann hafi drukkið um 40 skotglös af vodka. Í svefni hafi hann svo kafnað í sínu eigin uppköstum.
Krossviður
thumb|300px|right|Leikurinn „[[Turnarnir í Hanoi“ smíðaður úr krossviði. Ystu (ljósu) lögin eru úr betri viði en þau innri (dökku).]] Krossviður er unninn viður sem búinn er til með því að líma saman lög af viðarspæni. Krossviður er plötuefni og er mikið notaður í byggingariðnaði og við hvers kyns smíðar. Stundum er hann framleiddur þannig að lög úr harðari og mýkri viði skiptast á og krossviður er yfirleitt framleiddur úr mýkri viðartegundum en ekki úr harðviði. Viðarspænirnir eru lagðir í kross þannig að æðarnar snúa alltaf hornrétt (90°) á næsta lag á undan og eftir. Lögin eru síðan pressuð saman við hita og límd saman með sterku lími. Krossviður er mjög stöðugur viður sem hvorki verpist né rýrnar vegna þess að æðarnar liggja í kross og toga þannig í allar áttir.
Krossviður er mikið notaður þar sem þörf er á léttu og sveigjanlegu byggingarefni sem auðvelt er að vinna hratt og auðvelt er að endurnýta. Hann er þannig notaður t.d. við bátasmíðar (þá með vatnsheldu lími) og leikmyndagerð, svo eitthvað sé nefnt.
Jakob Benediktsson
Sigurður Jakob Benediktsson (20. júlí 1907 - 23. janúar 1999) var forstöðumaður Orðabókar Háskólans, ritstjóri Tímarits Máls og menningar og meðritstjóri af Íslands hálfu fyrir Kulturhistorisk Leksikon. Hann gaf einnig út fjölda rita, þeirra á meðal Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, VII, X og XI bindi. Hann skrifaði einnig mikið sjálfur og munu titlar rita hans vera á sjöunda hundrað. Jakob þýddi einnig fjölmörg verka Halldórs Laxness á dönsku og naut við það verk aðstoðar konu sinnar Grethe Benediktsson (fædd Kyhl)sem var dönsk, fornleifafræðingur að mennt.
Rínarfossarnir
thumb|Rínarfossarnir séðir frá gestamiðstöðinni. Fyrir ofan má sjá glitta í járnbrauta- og göngubrúna.
Rínarfossarnir (þýska: Rheinfall, svissneskþýska: Rhyfall) eru meðal mestu fossa Evrópu. Þeir eru í Rínarfljóti og mynda landamærin milli kantónanna Schaffhausen og Zürich í Sviss.
Lega og lýsing
thumb|Loftmynd af Rínarfossunum og næsta nágrenni.
Rínarfossanir eru í Rínarfljóti rétt sunnan við svissnesku borgina Schaffhausen, innan við bæjarmörkin á Neuhausen am Rheinfall, milli Bodenvatns og Basel. Breidd fossanna eru 150 metrar og fallhæðin samtals 23 metrar. Vatnsmagnið sem steypist niður er að meðaltali 373 m3/sek, en getur orðið miklu meira í flóðum. Metið mældist árið 1965, en þá mældist vatnsmagnið 1250 m3/sek. Rínarfossanir eru því vatnsmestu fossar Evrópu. Til samanburðar er Dettifoss með 363 m3/sek en er miklu aflmeiri sökum meiri hæðar. Rínarfossarnir mynduðust í síðasta jökulskeiði ísaldar, er Rín breytti um farveg sökum jökuls. Talið er fossarnir í núverandi mynd hafi myndast fyrir um 14-17 þúsund árum.
Nýting
Í upphafi 19. aldar fékk Johann Georg Neher virkjunarrétt í fossunum. Hann reisti litla aflstöð sem knúði litla verksmiðju. 1889 var rafmagnið notað fyrir fyrsta álver Evrópu. 1947 var aflstöðin stækkuð og notar hún um 25 m3/sek af vatnsmagninu í fossunum. Þetta samsvarar til 4,4 megavöttum. Nokkrum km ofar í Rín er önnur virkjun sem framleiðir 25,5 megavött. Strax árið 1887 var sótt um að fá að reisa stærra raforkuver, sem myndi nýta sér nær allt vatnsmagnið úr fossunum og framleiða 75 megavött. Umsókninni var hafnað, sem og allar síðari hugmyndir um nýting vatnsins. Öll áformin hefðu í för með sér gríðarlega umbreytingu á landslaginu. Til samanburðar má geta þess að Dettifoss gæfi af sér 85 megavött. Einnig hafa verið uppi hugmyndir um að smíða skipastiga við hliðina á fossunum. Síðast höfnuðu íbúar kantónanna Schaffhausen og Zürich slíkum hugmyndum í atkvæðagreiðslu árið 1954.
Ferðamál
thumb|left|Kastalarnir tveir við fossana. Wörth er nær en Laufen er fjær og stendur ofan á hæð. thumb|Boðið er upp á bátsferðir í miðklettinn. Rínarfossanir eru gríðarlega vinsælir og eru sóttir af hundruðum þúsunda ferðamanna árlega. Fossarnir eru aðgengilegir beggja vegna Rínar. Gestamiðstöðin er Schaffhausen-megin við fossana. Búið er að reisa göngubrú (og járnbrautarbrú) rétt ofan við fossinn, þannig að hægt er að sjá niður í fossana. Tveir kastalar eru hvor sínum megin við ána. Schaffhausen-megin er Schlössli Wörth en Zürich-megin er kastalinn Laufen á hæð og gnæfir kastalinn yfir fossana og svæðið. Wörth var reist á 12. öld og þjónar í dag sem veitingahús. Laufen var reist á 9. öld og er í eigu kantónunnar Zürich í dag. Boðið er upp á bátsferðir í miðklettinn (milli fossanna), þar sem ferðamenn geta prílað upp nokkrar tröppur og staðið milli beljandi vatnsflaumanna. Einnig er boðið upp á bátsferðir milli beggja bakkanna fyrir neðan fossana, þannig að hægt er að fara í gönguferð hringum í kringum alla fossana. Þeir eru lýstir upp eftir að skyggja tekur.
Annað markvert
Fossarnir eru ófærir öllum skipum og bátum. Hins vegar reyna ofurhugar stundum að komast niður fossana á sportbátum (kajak). Slíkt er með öllu óheimilt og er refsivert athæfi. Engu að síður birtast á netinu myndir af hinni og þessari svaðilför niður fossana.
Rínarfossarnir eru einnig ófærir öllum fiskum, nema álnum. Honum hefur tekist að komast upp fossana með því að skríða á grasinu og grjótinu meðfram fossunum á uppleið.
2. deild karla í knattspyrnu 1978
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 24. sinn árið 1978. KR lék í fyrsta og, hingað til, eina skiptið í B deild.
Iðnsýningin 1911
Vörur frá Klæðaverksmiðjunni Iðunni unnu fyrstu verðlaun á iðnsýningunni.
Félag framhaldsskólakennara
Félag framhaldsskólakennara (FF) er stéttarfélag framhaldsskólakennara á Íslandi. Félagið er eitt sjö aðildarfélaga Kennarasambands Íslands með um 1.800 félagsmenn. Félagið var stofnað 12. nóvember 1999 en daginn áður voru forverar þess, Hið íslenska kennarafélag og Félag framhaldsskólakennara, hið eldra, lögð niður.
Beitukóngur
Beitukóngur (fræðiheiti: Buccinum undatum) einnig nefndur ætikóngur, bobbi eða nákóngur er stór sæsnigill af Kóngaætt sem mikið er veiddur til beitu en einnig til matar.
Útbreiðsla
Beitukóngur er algengur um allt Norður-Atlandshaf, allt frá Svalbarða í norðri og suður til Frakklands og við austurströnd Norður-Ameríku allt suður til New Jersey í Bandaríkjunum. Hann finnst allt í kringum Ísland. Algengastur er hann á innan við 50 metra dýpi en lifir þó allt frá neðri hluta fjörunnar og niður á 1200 metra dýpi.
Félag framhaldsskólakennara
Hlutverk Félags framhaldsskólakennara er að fara með málefni félagsmanna Kennarasambands Íslands sem sinna kennslu eða ráðgjöf í framhaldsskólum og gera kjarasamninga fyrir félagið.