cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kyrrahafslúða
Útlit
Eins og aðrir flatfiskar er kyrrahafslúðan pressuð til hliðar og hefur bæði augun öðru megin. Flestar lúður eru með augun á hliðinni sem snýr upp. Munnurinn er frekar stór og nær niður fyrir neðra augað. Kyrrahafslúðan er demants laga og er breidd hennar um einn þriðji af lengdinni. Litur hliðarinnar sem snýr upp er mismunandi, frá gráum, brúnum og svörtum lit en ræðst oftast af litaafbrigðum sjávarbotnsins, oft frekar dökkur. Undirhliðin er ljós til þess að hún sjáist verr að neðan.Hreistrið er smátt og grafið í roðinu þannig að það líti út fyrir að vera slétt. Kyrrahafslúðan er ein af stærstu tegundum flatfiska og aðeins er náinn ættingi hennar, Atlantshafslúðan eins og við þekkjum hana, stærri. Kyrrahafslúðan getur vegið allt að 250kg og orðið allt að 250cm löng. Kyrrahafslúðan er mikill sundkappi og getur því étið margskonar dýr.
Útbreiðslusvæði
Kyrrahafslúðu má finna frá ströndum Kaliforníu, norður að Alaskaflóa, í Beringshafi og alla leið vestur til Japan. Mest af kyrrahafslúðu má finna í Beringshafi og Alaskaflóa þar sem mesta veiðin er stunduð. Kyrrahafslúðan lifir á eða nálægt botninum þar sem hún stundar fæðuöflun. Hagstæð skilyrði fyrir kyrrahafslúðu er að vera í 2 til 8 gráðu heitu vatni og á 6 til 300 metra dýpi. Þó sumar hafa fundist við 1000 metra dýpi þá eru flestar veiddar á 30 til 300 metra dýpi á sumrin. Fullorðni fiskurinn gengur tíðarbundið á milli dýpri sjávar og grunnsjávar. Yfir sumartíðina gengur hann á grunna bakka en heldur svo aftur í djúpan sjó yfir vetrar tímann. Þessi tíðarganga tengist vetrar hrygningu og öflun fæðu yfir sumarið.
Fæða
Kyrrahafslúðan étur það sem kjaftur hennar ræður við. Lirfulúða étur svif en ungviðið étur lítil krabbadýr eða aðrar smáar lífverur sem lifa á botninum. Fullorðni fiskurinn étur margt eins og þorsk, síld, kolkrabba, rækju, krabbadýr, aðra flatfiska og jafnvel aðrar lúður ásamt öðrum tegundum.
Æxlun og lífsferill
right|thumb|Fyrstu 6 mánuðirnir Hrygnan stækkar hraðar en hængurinn en verður kynþroska seinna. Hængurinn verður kynþroska um 8 ára aldur en hrygnan um 12 ára. Hrygningartíminn er frá nóvember og út mars. Kyrrahafslúðan hrygnir á miklu dýpi eða frá 90 til 500 metra dýpi. Hrygnan sleppir allt frá nokkrum þúsundum til nokkra milljóna eggja og eru þau frjóvguð af hængnum þegar þeim hefur verið sleppt. Eggin klekjast eftir um 15 daga og lirfurnar fljóta um djúpan sjóinn. Þegar lirfan hefur þroskast tekur hún upp á því að færast í grynnri sjó þar sem næringin er meiri og ferðast þær hundruða kílómetra frá hrygningarstöðinni.
Kyrrahafslúðulirfur byrja líf sitt í venjulegri stöðu, það er að segja með augun sitt hvoru meginn. Þegar lirfan er orðin um 3 cm löng byrjar annað augað að færast í átt að hinu, á sama tíma byrja litir hliðanna að verða augljósari, önnur hliðin dökk og hin ljós og lirfan fer að líta út eins og við þekkjum kyrrahafslúðuna í dag. Kyrrahafslúðan étur svif fyrsta árið sitt en færist svo yfir í það að borða smá krabbadýr. Því meira sem lúðan stækkar því stærri bráð fer hún að éta eins og þorsk, síld, loðnu kolkrabba, rækju, krabba og fleira.
Veiðar
Veiðar á Kyrrahafslúðu hófust árið 1888 við stendur Kanada og suðaustur-Alaska. Veitt var með árabátum sem færðu aflan yfir í stærri skip. Hún var síðar veidd með skonnortum eða seglskipum og iðnaðurinn dafnaði. Veiðar á kyrrahafslúðu voru og eru aðeins leyfðar með handfærum eða línu. Um 24.000 tonn er nú landað árlega en um 96% af útflutningi er skipt milli Kanada og Bandaríkjanna, þó með nýlegri MSC vottun hefur það leitt til eftirspurnar í Evrópu.
Sjálfsþurftarveiðar
Frumbyggjar Alaska hafa lengi vel veitt kyrrahafslúðu til að reykja eða þurrka fyrir veturinn. Fyrir löngu voru notaðir krókar úr tré eða beini og línan var gerð úr trefjaþráðum eða sinum dýra. Tveir menn réru saman á kanó og veiddu lúðuna, drógu hana um borð og drápu fiskinn með kylfum. Lúðuveiðar er enn partur af hefðum innfæddra þar sem lúðan er snædd í brúðkaupum, jarðaförum og öðrum veislum. Þrátt fyrir þessa löngu hefð þá viðurkenndi Alþjóðlega Kyrrahafslúðunefndin (International Pacific Halibut Commission) ekki veiði til sjálfsþurftar fyrr en árið 2003.
Afli og markaður
right|thumb|548x548dp|Afli Kyrrahafslúðu á árunum 1950-2015 Sáttmáli er milli Kanada og Bandaríkjanna að fylgjast með stofninum og stunda sjálfbærar veiðar. Stofnunin Alþjóðlega Kyrrahafslúðunefndin (IPHC) sér um að meta stofninn hverju sinni og er það í höndum The North Pacific Fishery Management Council (NPFMC) að úthluta kvóta.
Kyrrahafslúða er mikilvæg tegund í Kanada og Bandaríkin (aðallega Alaska), þó hafa Rússar og Japanir aðeins verið að veiða af lúðunni. Veiðar náðu hámarki árið 1968 en tók svo dýfu á árunum sem fylgdu. Árið 1983 jukust veiðar aftur og héldust nokkuð miklar í þrjá áratugi. En frá árinu 2011 hafa veiðar farið minnkandi og er nú árlega landað um 24.000 tonnum.
Markaðnum er aðallega skipt á milli Kanada og Bandaríkjanna en með tilkomu MSC vottun hefur Evrópa sýnt áhuga. Kyrrahafslúðan er eftirsótt afurð til matar því hún inniheldur hátt hlutfall af prótíni, vítamínum, steinefnum og Omega-3 fitusýrum.
Charles Messier
thumb|180px|right|Charles Messier Charles Messier var franskur stjörnufræðingur sem fæddist 26. júní 1730 í bænum Badonviller í Lorrainehéraði. Hann er þekktastur fyrir hina svokölluðu Messierskrá þar sem hann flokkaði 103 vetrarbrautir, stjörnuþokur og stjörnuþyrpingar. Seinna bættu aðrir stjörnufræðingar fyrirbærum við skránna út frá mæligögnum hans og urðu Messierfyrirbærin þá 110 talsins. Messierskráin er þægileg að því leyti að hún hjálpar stjörnuskoðendum að greina milli varanlegra og breytilegra fyrirbæra á stjörnuhimninum. Charles Messier lést 12. apríl 1817 í París.
1721
Árið 1721 (MDCCXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Andrés Iversen
Hann tók við af Heidemann landfógeta árið 1693 en starfstíð hans var ekki löng því hann dó á Bessastöðum snemma árs 1695. Jón Halldórsson í Hítardal segir í Hirðstjóraannál að hann hafi verið fyrirferðarlítill og fáskiptinn maður.
Leikstjóri ársins
Edduverðlaunin fyrir leikstjóra ársins hafa verið veitt árlega af ÍKSA frá stofnun Edduverðlaunanna árið 1999. Baltasar Kormákur, Dagur Kári og Ragnar Bragason eiga metið yfir flest Edduverðlaun í þessum flokki, þ.e. þrjár Eddur hvor.
Norfolkeyja
Norfolkeyja (norfuk: Norf'k Ailen) er eyja í Kyrrahafi á milli Ástralíu, Nýja-Sjálands og Nýju-Kaledóníu. Hún er 1.412 km austan við Evans Head í Ástralíu og 900 km frá Eyju Howes. Hún myndar sérstakt yfirráðasvæði undir Ástralíu ásamt nágrannaeyjunum Phillips-eyju og Nepeanseyju. Íbúar voru 1.748 talsins samkvæmt manntali 2016 og stærð landsins er um 35 km².
Eyjan var fyrst numin af Pólýnesum en þeir höfðu horfið þaðan áður en Englendingar hófu landnám þar. Breski skipstjórinn James Cook sá eyjuna fyrst og lenti þar árið 1774 og Bretar stofnuðu þar fanganýlendu árið 1788. Rekstur nýlendunnar gekk illa vegna þess hversu afskekkt eyjan er sem gerði alla aðflutninga erfiða. Var fanganýlendan á endanum lögð niður eftir tvær tilraunir árið 1855. Árið 1856 kom hópur flóttafólks frá Pitcairn, afkomendur uppreisnarmanna af Bounty og settist að á eyjunni. Árið 1867 var stofnuð þar melanesísk trúboðsstöð og kirkja var reist 1882. Bretland afhenti Ástralíu yfirráð yfir eyjunni árið 1914. Eyjan hafði eigið löggjafarþing frá 1979 til 2015 þegar heimastjórn var afnumin og eyjan gerð að sveitarfélagi innan Nýju Suður-Wales.
Heiti
Eyjan var óbyggð þegar Evrópubúar komu þangað á 18. öld, en ummerki um eldri byggð Pólýnesa voru greinileg. James Cook, sem tók þar land í annarri ferð sinni til Kyrrahafsins 10. október 1774, nefndi eyjuna Norfolkeyju eftir Mary Howard af Norfolk. Hún hafði áður beðið hann að nefna eyju í höfuðið á sér. Hún lést árið 1773 en Cook vissi það ekki þegar hann nefndi eyjuna.
Efnahagslíf
Stærsti geirinn í atvinnulífi Norfolkeyjar er ferðaþjónusta sem hefur vaxið jafnt og þétt. Innflutningur á ferskum ávöxtum og grænmeti er bannaður, svo flestar matjurtir eru ræktaðar innanlands. Kjöt er bæði framleitt innanlands og influtt. Ein víngerð, Two Chimneys Wines, er á eyjunni.
Ástralska ríkið ræður yfir efnahagslögsögu Norfolkeyju sem nær 200 sjómílur út frá eyjunni og er um 428.000 km2. Margir eyjarskeggjar telja að hluti af tekjunum af hagnýtingu efnahagslögsögunnar ætti að fara í uppbyggingu opinberrar þjónustu og innviða á eyjunni, líkt og Norðursvæðið í Ástralíu hefur fengið hlut af tekjum af námagreftri. Eyjarskeggjar veiða fisk innan efnahagslögsögunnar sem er helsta náttúruauðlind eyjarinnar. Íbúar Norfolkeyju hafa engin bein yfirráð yfir hafsvæðum en eru með samkomulag við ástralska ríkið um veiðar „í afþreyingarskyni“ á litlum hluta lögsögunnar sem íbúar kalla „kassann“. Ýmsar hugmyndir hafa verið uppi um olíu- og gaslindir en þær hafa ekki fundist enn. Ekkert stórt ræktarland eða varanleg tún eru á eyjunni, en um fjórðungur hennar er afréttur. Ekkert land er með áveitu. Gjaldmiðill á eyjunni er ástralíudalur.
Árið 2015 fékk fyrirtæki á Norfolkeyju leyfi til að flytja út kannabis sem læknislyf. Framleiðsla á kannabis til lyfjanotkunar hefur verið nefnd sem leið til að efla efnahagslíf eyjunnar. Ríkisstjórn Ástralíu sneri ákvörðuninni við þegar landstjórinn afturkallaði leyfi til að rækta kannabis.
Íbúar
Íbúar Norfolkeyju voru 1.748 í manntalinu 2016. Þeim hafði fækkað frá 2.601 árið 2001.
Árið 2011 voru íbúar 78% af manntalinu en hin 22% voru gestir. 16% íbúa voru yngri en 14 ára, 54% voru 15 til 64 ára og 24% voru 65 ára og eldri. Tölurnar benda til þess að eyjarskeggjar séu að eldast og að margir íbúar á aldrinum frá 20 til 34 hafi flust frá eyjunni.
Flestir eyjarskeggjar eru af áströlskum eða evrópskum uppruna (aðallega breskum) eða af blönduðum evrópskum og tahítískum uppruna. Margir eru afkomendur uppreisnarmanna á Bounty og tahítískra eiginkvenna þeirra. Um helmingur eyjarskeggja rekur ættir sínar til Pitcairn.
Þessi arfleifð birtist í takmörkuðum fjölda eftirnafna meðal íbúa, sem verður til þess að í símaskránni eru birt auknefni margra notenda, eins og Cane Toad, Dar Bizziebee, Lettuce Leaf, Goof, Paw Paw, Diddles, Rubber Duck, Carrots, og Tarzan.
Mygla
Mygla er sveppagróður sem tekur sér bólfestu í mat og öðrum lífrænum efnum. Oftast þykir myglaður matur ókræsilegur, en sumar tegundir matar eru vísvitandi látnar mygla, einkum ostar. Penisillín er unnið út myglu.
Áhrif myglu á heilsu fólks
Áhrif myglusveppa innanhúss á fólk eru mismunandi eftir því hvaða sveppi er um að ræða. Fólki með öndunarvegssjúkdóma eins og ofnæmi eða astma, fólki með bælt ónæmiskerfi og ungum börnum eða gömlu fólki, er hættast við að veikjast við að komast í snertingu við myglu.
Áhrifa getur gætt á húð sem roði, kláði og útbrot. Astmasjúklingum getur elnað sóttin og í sumum tilfellum geta sveppir valdið astma. Myglan getur valdið ofnæmiskvefi sem svipar til einkenna frjóofnæmis eða kvefs og lýsir sér sem erting í hálsi, hæsi og hósti. Ofnæmislungnabólga er eitt af því sem myglusveppir geta valdið og lýsir sér í miklum andþyngslum og öndunarerfiðleikum.
Önnur einkenni sem geta fylgt því að komast í snertingu við myglusveppi eru þreyta, höfuðverkur, hiti, vöðvaverkir, blóðnasir, að eiga erfitt með að einbeita sér, að eiga erfitt með að muna og geðsveiflur. Ekki er vitað hvað það er sem veldur þessum síðastnefndu einkennum. Sumir sveppir geta sýkt fólk og vaxið í og á líkömum manna og valdið sjúkdómum, en það er þó mjög sjaldgæft.
Ef lítið er um loftskipti í húsum getur það valdið því að loftraki hækkar og óæskileg efni stíga upp í loftið og sitja þar áfram í stað þess að þynnast út eins og gerist ef loftskipti í húsum eru eðlileg. Raki innanhúss er ekki nýtt vandamál en þess er getið í Biblíunni að ekki eigi að búa eða starfa í húsnæði sem raki er í. Erfitt hefur reynst að sanna hvað það er við nákvæmlega við langvarandi búsetu í í röku húsnæði sem hefur áhrif á fólk.
Rannsóknum á sveppum innahúss var hrint af stað eftir að ungabörn í Cleveland í Ohio-fylki í Bandaríkjunum veiktust skyndilega með alvarlegar blæðingar í lungum. Alls voru þetta 37 börn sem veiktust á fimm árum og af þeim dóu tólf. Þegar heimili barnanna voru könnuð kom í ljós að þau höfðu öll orðið fyrir vatnstjóni og fundust sveppurinn Stachybotrys chartarum og fleiri sveppir loftbornir í húsunum.
Á síðustu tíu til tólf árum hafa hafa margir þættir verið rannsakaðir og er hægt nú að skýra ýmsa þætti þeirra neikvæðu áhrifa á heilsu fólks sem orsakast af rökum híbýlum. Enn er óljóst hversu mikið þarf til að valda einstaka áhrifum.
Nauðsynlegt er að hreinsa myglusveppinn út úr húsinu eins fljótt og hægt er til að koma í veg fyrir frekari vöxt. Það skiptir ekki máli hvaða tegundir sveppa er um að ræða því að mygla og þær aðstæður sem gera henni kleift að vaxa innadyra getur haft áhrif og verið heilsuspillandi fyrir fólk.
Mikið eignatjón getur orsakast af völdum myglusvepps. Muni sem gerðir eru úr gljúpum efnum eins og viður, loftplötur, einangrun, veggjaeiningar, bækur og fleira er oft ekki hægt að hreinsa og þarf því að farga. Best er að henda öllum efnum sem eru úr gljúpu efni, þó að hægt sé að hreinsa áklæði og fatnað, til að forðast það að sveppurinn komi upp aftur. Þó er hægt að bjarga sumum hlutum. Yfirleitt er hægt að þrífa efni sem hafa þétt yfirborð eins og málmar, gler og hörð plastefni með sérstökum hreinsiefnum til að hreinsa myglusveppinn.
Hugin
Hugin er opinn hugbúnaður ætlaður til að sauma saman nokkrar ljósmyndir teknar af sama staðnum í eina víðmynd. Það er viðmót fyrir Panorama Tools og Enblend. Þau eru bæði skipanalínuforrit, það fyrra notað til að tengja saman nokkrar skarandi ljósmyndir og það seinna til að blanda þeim saman í eina mynd.
Þróun
Hugin er í stöðugri þróun. Það fékk stuðning frá „Google Summer of Code“ verkefninu 2007. 2008 stendur einnig til að nokkur verkefni verði unnin tengd Hugin.
Hertogadæmið Savoja
thumb|right|Hertogadæmið (litað rautt) árið 1494 Hertogadæmið Savoja bjó Sigmundur keisari Heilaga rómverska ríkisins til árið 1416 þegar hann gerði Amadeus 8. greifa að hertoga. Hertogadæmið náði yfir landsvæðið sem áður var greifadæmið Savoja, en er nú á dögum frönsku héruðin Savoie, Haute-Savoie, Alpes-Maritimes og ýmis svæði í Ágústudal og Fjallalandi í norðvesturhluta Ítalíu. Savojaættin ríkti yfir hertogadæminu alla tíð. Á 18. öld jukust völd Savojaættarinnar þegar Konungsríkið Sardinía varð til í kjölfar Spænska erfðastríðsins. Frá árinu 1563 var Tórínó höfuðborg hertogadæmisins en hafði áður verið Chambéry. Þar sem stærstur hluti ríkisins var nú sunnan Alpafjalla og ítölskumælandi óx óánægja frönskumælandi hluta þess. Árið 1792 lagði Ítalíuher Napoléons Savoja undir sig en eftir Vínarþingið var stjórn Savojaættarinnar endurreist. Þegar sameining Ítalíu átti sér stað varð að samkomulagi milli Frakklands og Sardiníu 1860 að Frakkland innlimaði frönskumælandi héruðin (gamla hertogadæmið Savoja og greifadæmið Nice), en ítölskumælandi héruðin (Ágústudalur og Fjallaland) yrðu hluti af sameinaðri Ítalíu.
Worcester
thumb|Byggingar í Worcester byggðar af [[Túdorum.]] thumb|Dómkirkja borgarinnar. Worcester (borið fram ) er borg og höfuðbær í Worcestershire-sýslunni í Vestur-Miðhéruðum á Englandi. Worcester liggur um það bil 48 km suðvestan Birmingham og 47 km norðan Gloucester. Íbúar eru um 100.000 manns (2017). Dómkirkjan í Worcester, byggð á 12. öldinni, hefur útsýni yfir Severn-áinni sem rennur um miðju borgarinnar.
Síðasta orrusta ensku borgarastyrjaldarinnar var háð í Worcester þann 3. september 1651. Borgin er fæðingarstaður tónskáldsins Edwards Elgar. Worcestershire-sósa er frægasta útflutningsvara borgarinnar og er seld um allan heim. Sósan er enn sett á flöskur í Worcester.
Robin Williams
Robin McLaurin Williams (21. júlí 1951 – 11. ágúst 2014) var bandarískur uppistandari og leikari. Meðal kvikmynda sem hann lék í eru Stjáni blái (1980), Good Morning, Vietnam (1987), Dead Poets Society (1989), Awakenings (1990), og Good Will Hunting (1997).
Hann var tilnefndur til óskarsverðlaunanna sem besti leikari þrisvar og vann verðlaun fyrir besta aukaleikara fyrir myndina Good Will Hunting. Hann vann tvö Emmy verðlaun, fjögur Golden Globe-verðlaun, tvö Screen Actors Guild-verðlaun og fimm Grammy-verðlaun.
Williams átti við þunglyndi og áfengissýki að stríða yfir mestallann ferilinn. 11. ágúst 2014 fannst hann látinn eftir að hafa framið sjálfsmorð með hengingu á heimili sínu í Paradise Cay, Kalifornía.
Húðstrýking
Húðstrýkingar voru notaðar til hegninga fyrir afbrot á miðöldum og fólust oftast í því að slá svipu á bak þeim sem hegna skildi. Húðstrýking er einnig pyntingaraðferð til að ná einhverju upp úr „hinum seka“.
Bakstroka
Bakstroka er húðstroka á bak einhvers, og var notuð til pyntingar eða refsingar hér áður fyrr. Var bakstrokan oftast veitt með svipu eða reyr.
Nordkapp
thumb|right|Höfnin í Honningsvåg. Nordkapp (á íslensku nefnt Knöskanes) er nyrsta sveitarfélag Noregs. Það er í fylkinu Finnmörku. Höfuðstaður sveitarfélagsins er bærinn Honningsvåg en önnur þorp eru Gjesvær, Kåfjord, Kamøyvær, Kjelvik, Nordvågen, Repvåg, Skarsvåg og Valan. Íbúar eru rétt rúmlega 3.000 talsins.
Paul von Lettow-Vorbeck
thumb|right|Paul von Lettow-Vorbeck Paul Emil von Lettow-Vorbeck (20. mars 1870 – 9. mars 1964), kallaður „Afríkuljónið“, var hershöfðingi í her Þýskalands og foringi þýska heraflans á vígstöðvunum í þýsku Austur-Afríku í fyrri heimsstyrjöldinni. Í fjögur ár tókst honum að hafa hemil á mun stærri herafla um 300.000 breskra, belgískra og portúgalska hermanna með herliði sem var aldrei fjölmennara en um 14.000 menn (þar af 3.000 Þjóðverjar og 11.000 Afríkumenn). Lettow-Vorbeck var svo til ósigraður á vígvellinum og var eini þýski herforinginn sem tókst að ráðast inn á landsvæði breska heimsveldisins í fyrri heimsstyrjöldinni. Sagnfræðingurinn Edwin Palmer Hoyt hefur lýst afrekum hans á Afríkuvígstöðvunum sem „besta skæruhernaði allra tíma.“
Æviágrip
Paul Emil von Lettow-Vorbeck fæddist inn í aðalsfjölskyldu í Saarlouis í Rínarlandi. Hann var gerður liðsforingi í her þýska keisaradæmisins árið 1890. Árið 1900 var Lettow-Vorbeck sendur til Kína ásamt herjum sjö annarra landa til að kveða niður Boxarauppreisnina. Hann var lítið fyrir að berjast gegn skæruliðum og þótti stríðið hafa slæm áhrif á agann í þýska hernum. Hann sneri aftur til Þýskalands næsta ár.
Lettow-Vorbeck var fyrst sendur til þýsku Austur-Afríku árið 1904 og átti eftir að vinna sem herforingi víðs vegar um Afríku næstu árin. Árið 1914 var hann, þá orðinn majór, sendur til Tanganjiku (þar sem nú er Tansanía) til að taka við stjórn „Schutztruppel“-herdeildarinnar. Á leiðinni þangað kynntist hann og vingaðist við danska rithöfundinn Karen Blixen. Mörgum áratugum síðar rifjaði Blixen upp um Lettow-Vorbeck: „Hann átti heima í gamla tímanum, og ég hef aldrei hitt annan Þjóðverja sem minnti mig svo sterklega á allt sem þýska keisaradæmið var og stóð fyrir.“
Fyrri heimsstyrjöldin
Þegar fyrri heimsstyrjöldin hófst gerði Lettow-Vorbeck sér grein fyrir því að átök í Austur-Afríku skiptu litlu máli í samanburði við hinar vígstöðvarnar og ætlaði því fyrst og fremst að einbeita sér að því að halda breskum hermönnum á svæðinu uppteknum og þannig koma í veg fyrir að þeir yrðu fluttir á vesturvígstöðvarnar. Í byrjun stríðsins voru aðeins um 2.600 Þjóðverjar og 2.472 Afríkumenn undir stjórn Lettow-Vorbeck. Lettow-Vorbeck hunsaði skipanir þýska ríkisstjórans um að viðhalda hlutleysi afrísku nýlendanna samkvæmt samkomulagi Berlínarráðstefnunnar og bjó sig undir að verjast árás Breta á bæinn Tanga. Eftir fjögurra daga orrustu við Tanga tókst Þjóðverjum að hrekja Breta á brott. Síðan sigruðu þeir Breta í annað sinn við Jassin þann 19. janúar 1915 og komust þannig yfir mikið magn nýrra riffla og annarra nauðsynja.
Lettow-Vorbeck neyddist til að hörfa til suðurs og hélt þann 25. nóvember 1917 inn í Mósambík, sem þá var nýlenda Portúgala. Portúgalir höfðu verið í stríði við Þjóðverja frá árinu 1916 og því gat Lettow-Vorbeck ekki fengið birgðir sendar þangað frá Þýskalandi. Hermönnum hans tókst þó að sjá fyrir nauðsynjum með því að taka þær frá portúgölskum herstöðvum; fyrst frá herstoð við Ngomano sem þeir hertóku sama mánuð og þeir komu inn í Mósambík.
Lettow-Vorbeck hélt áfram skæruhernaði sínum í Afríku til loka styrjaldarinnar. Þann 14. nóvember 1918 tilkynnti breskur embættismaður honum að búið væri að semja um frið í Evrópu. Lettow-Vorbeck samdi um vopnahlé við Breta í Zambíu og fór með ósigraðan her sinn til að gefast upp fyrir Bandamönnum þann 25. nóvember.
Inverness
thumb|right|Inverness thumb Inverness (úr gelísku: Inbhir Nis „árósar Ness“) er borg í Skosku hálöndunum og höfuðstaður sveitarfélagsins sem nær yfir hálöndin. Íbúar eru um 48.000 talsins (2020). Bærinn stendur í enda Dalverpisins mikla (Gleann Mòr) þar sem áin Ness rennur út í Moray-fjörð. Bærinn var stofnaður fyrir 6. öld og fékk sitt fyrsta konungsbréf frá Davíð 1. á 12. öld. Makbeð, sem William Shakespeare gerði leikrit um, ríkti í Inverness á 11. öld sem konungur Moray og Ross. Invernesskastali var reistur árið 1836 á stað þar sem margir eldri kastalar höfðu staðið áður.
Landsbankafarganið
Landsbankafarganið er nafn á deilum sem stóðu aðallega á milli tveggja manna, Björns Jónssonar og Tryggva Gunnarssonar á árunum 1909-1911 á Heimastjórnartímabilinu. Björn og Tryggvi höfðu áður fyrr verið hvorum innan handar og góðir vinir en urðu ósammála um ýmiss mikilvæg álitaefni eftir að þeir komust til valda og metorða.
Atburðarás
Veturinn 1909, var Tryggvi Gunnarsson bankastjóri Landsbanka Íslands og Björn var skipaður ráðherra Íslands 31. mars. Fljótlega eftir að hafa sest í ráðherrastól skipaði Björn þriggja manna nefnd til athugunar á hag Landsbankans. Byggt á niðurstöðum nefndarinnar vék Björn bankastjórn Landsbankans frá störfum í nóvember 1909 „sökum margvíslegrar, megnrar og óafsakanlegrar óreglu í starfsemi yðar í stjórn bankans og frámunarlega lélegs eftirlits með honum.“.
Þann 20. febrúar 1911, þegar þing kom aftur saman, voru bornar fram vantrauststillögur gegn Birni í báðum deildum Alþingis. Auk þess að víkja bankastjórninni hafði Björn vikið þingkjörnum gæslustjórum Landsbankans sem hann hafði ekki heimild til að gera, en einnig var fundið að því hversu harkalega hann gekk fram í stjórnarathöfnum sínum. Eftir að vantrauststillaga gegn Birni hafði verið samþykkt voru skipaðar tvær fimm manna þingmannanefndir, ein í hvorri deild Alþingis, til þess að rannsaka Bankafarganið svonefnda.
Nefnd efri deildarinnar lauk rannsókn sinni 8. maí 1911 og hafði þá víkkað nokkuð út viðfangsefni sitt og skipt því niður í fimm mál tengd „afskiftum fyrverandi ráðherra Björns Jónssonar“. Fyrst og fremst var það talið lögbrot að Björn skyldi hafa vikið gæslustjórum Landsbankans sem voru þingkjörnir („bankamálið“). Í niðurstöðunum var vísað í nefndarálit frá 7. mars um að Björn skyldi innsetja gæslustjórana á ný sem hann hafði vikið frá. Því til viðbótar var til skoðunar trúnaðarbrestur varðandi símskeyti danskra skoðunarmanna Landsbankans („símamálið“), hvers vegna landssjóður tók ekki til sín hluta af andvirði sölu námaréttinda til erlends banka („Silfurbergsmálið“), hvernig viðskiptaráðunautur fékk ríflega greitt fyrir aðstoð sína („viðskiptaráðunauturinn“) og loks samningur Thore-félagsins, sem sá um póstflutning, við ríkið. Rannsóknarnefndin hélt 22 fundi alls, þar af 11 fyrst og fremst um bankamálið. Niðurstaða rannsóknarnefndarinnar var í sem stystu máli sú að „tjón það er hann hefir bakað landinu með afskiftum sínum nemi í það minnsta kr. 35.894.“
Kyrrahafslýsingur
Kyrrahafslýsingur (fræðiheiti: Merluccius productus) er fiskur af ættinni merlucciidae af ættbálki þorskfiska. Hann hefur tiltölulega stutt höfuð (24,7 – 28,9% af stærð sinni) og brjóstvöðva nær aftur að gotrauf. Augun og munnurinn eru stór, tennur eru sterkar og áberandi og raðast óreglulega í efri og neðri góm, neðri kjálki hans er örlítið fremri en efri kjálkinn. Kyrrahafslýsingurinn hefur silfurgráan lit sem leiðir út í hvítan, hans helsta fæða eru krabbadýr og beinfiskar.
Þroskaferli
Á fyrstu æviárum sínum vex hann tiltölulega hratt, þá sérstaklega fyrstu fjögur árin og getur hann orðið allt að 35 – 42 cm að lengd, og 1,2 kg að þyngd. Kyrrahafslýsingurinn getur lifað í allt að 15 ár.
Hrygning
Fullþroska fiskar lifa í stórum torfum á grunnslóð, nema þegar kemur að hrygningu færa hrygnurnar sig og finnast nokkur hundruð kílómetra frá meginlandinu. Hrygning fer fram á 1200 – 1400 m dýpi úti fyrir Suður-Kaliforníu og Baja-Kaliforníu yfir 3-6 mánaða tímabil, eða frá janúar til apríl eða júní og þær geta verið að hrygna 80.000 – 500.000 hrognum. Hængurinn flytur sig hinsvegar norður til Suður-Oregon og dvelur þar yfir sumartímann og alveg fram yfir haustmánuði, frá júlí til september.
Veiðar
Allt frá upphafi Sovétríkjanna hefur kyrrahafslýsingurinn verið mikilvægur þáttur í sjávarútvegi, hann er sérstaklega mikilvæg viðskiptategund í Kyrrahafi, við strönd Washingtonfylkis, Oregon, Kaliforníu og Bresku Kólumbíu. Í Bandaríkjunum var hann að mestu leyti notaður í fiskimjöl og gæludýrafóður, en í Sovétríkjunum var hann frystur til manneldis, um leið og hann var veiddur. Kyrrahafslýsingurinn er því dýrmæt fiskitegund.
Villiköttur
Helstu tegundaafbrigði villikatta eru:
Orri Björnsson
thumb|Orri Björnsson, forstjóri líftæknifyrirtækisins Algalífs. Orri Björnsson (f. 1971) er forstjóri líftæknifyrirtækisins Algalífs í Reykjanesbæ. Orri hefur leitt uppbyggingu fyrirtækisins frá 2012 sem er eitt öflugasta fyrirtæki á sínu sviði í heiminum. Velgengni Algalífs hefur hlotið mikla innlenda  og alþjóðlega umfjöllun. Bæði Orri og Algalíf hafa hlotið fjölda innlendra og alþjóðlegra verðlauna og viðurkenninga fyrir árangursríka nýsköpun í grænni líftækni.
Orri er fæddur í Reykjavík árið 1971 en flutti ungur til Hafnarfjarðar. Hann hefur búið og starfað víða um heim þar sem hann leiddi ýmis verkefni í lyfja- og líftæknigeirunum. Hann var einnig um skeið sérstakur ráðgjafi á vegum Sameinuðu þjóðanna.
Orri hefur starfað fyrir Sjálfstæðisflokkinn og gengt fjölmörgum trúnaðarstöðum fyrir flokkinn bæði í Hafnarfirði og á landsvísu.
Í bæjarmálum hefur hann gengt formennsku í ýmsum starfshópum, ráðum og nefndum, auk starfa í bæjarstjórn. Þá var Orri einnig um árabil fulltrúi Hafnfirðinga og Sjálfstæðisflokksins í stjórn HS Veitna. Stuðningsmenn Orra halda út vefsíðunni www.xorri.is þar sem lesa má um áherslur hans í stjórnmálum.
Orri var lengi í forystusveit íslensku glímuhreyfingarinnar en hann er liðtækur glímumaður og vann Grettisbeltið árið 1994. Á yngri árum var hann í Gettu betur liði Flensborgar og hann keppti fyrir hönd Hafnarfjarðar í spurningaþættinum Útsvari á RÚV.
Sambandslýðveldi
Sambandslýðveldi er sambandsríki þar sem stjórnarfarið er í formi lýðveldis. Bókstafleg grunnmerking hugtaksins lýðveldis á við ríki sem stýrt er af kjörnum fulltrúum og kjörnum þjóðhöfðingja (til dæmis forseta) fremur en af konungi eða drottningu.
Í sambandslýðveldi er ríkisvaldinu dreift milli alríkisstjórnarinnar og ríkisstjórna sambandslandanna. Sérhvert sambandslýðveldi hagar valddreifingunni á sinn hátt en yfirleitt eru sameiginleg málefni á borð við öryggis- og varnarmál og peningastefnu í verkahring alríkisins. Stjórnir sambandslandanna og sveitarfélaganna sjá gjarnan um málefni á borð við viðhald innviða og menntastefnu. Skiptar skoðanir eru þó um það hvaða málefni ættu að lúta stjórn alríkisstjórna og sambandslönd hafa yfirleitt nokkra stjórn í málefnum sem ekki lúta lögsögu alríkisins. Andstæðan við sambandslýðveldi er því einingarlýðveldi þar sem ríkisstjórn alls landsins nýtur fullveldis í öllum pólitískum málefnum. Ómiðstýrðara stjórnarfar sambandslýðvelda er algengt í fjölmennum ríkjum. Í flestum sambandslýðveldum er skipting ríkisvaldsins milli stjórna alríkis og sambandsríkjanna formfest í ritaðri stjórnarskrá.
Pólitískur munur á sambandslýðveldum og öðrum sambandsríkjum, sér í lagi konungsríkjum sem lúta sambandsstjórn, felst gjarnan í lagabókstaf fremur en í verulegum stjórnarfarslegum mun þar sem flest sambandsríki lúta lýðræðislegu stjórnarfari, að minnsta kosti að nafninu til. Sumar sambandsstjórnir í einveldisríkjum, til dæmis Sameinuðu arabísku furstadæmin, byggjast þó ekki á lýðræðislegu stjórnarfari.
Nkhotakota
thumb|right|Leirkofar í Nkhotakota Nkhotakota (áður Kota Kota) er bær á ströndu Malaví-vatns í miðhluta Malaví. Áætlaður íbúafjöldi 2008 var 33.150 manns.
Saga
Nkhotakota mótaðist í upphafi af nokkrum þorpum á svæðinu en varð svo verslunarstaður fyrir arabíska þrælasala. Landkönnuðurinn David Livingstone sannfærði leiðtogann Jumbe um að hætta þrælasölu af svæðinu, en fyrirkomulagið er enn í gildi. Sátu þeir undir tré einu og ræddu málin. Hastings Banda, fyrsti forseti landsins, fór með ræðu undir öðru tré í bænum á 7. áratugnum. Það tré er í kaldhæðni kallað „Livingstone-tréð“. Árið 2001 voru mikil flóð í landinu og náðu þau einnig til Nkhotakota. Bærinn varð verst úti af svæðunum í miðhluta landsins.
Landafræði
thumb|left|Á ströndu Malavívatns Bærinn er í um 472 metra hæð yfir sjávarmáli á ströndu Malavívatns. Hann stendur á malarhrygg og snýr að Nkhotakota-flói sem er úti fyrir ströndinni en hann er afmarkaður af sandrifi.
Næstu bæir eru Makuta, Mbaluko og Mtenje. Auk þess eru um 200 kílómetrar til Lílongve en 378 kílómetrar til Blantyre.
Tungumál
Chichewa er aðaltungumál staðarins. Swahili-nýlenda er einnig í bænum, en einnig eru chewa-mælendur í suðurhluta hans. Tonga-mælendur er að finna í norðurhlutanum.
Stofnanir
left|thumb|Kirkjurgarðurinn í Nkhotakota
Heilsugæsla
Í Nkhotakota er sjúkrahús sem hefur reynst vel í baráttunni gegn HIV og eyðni. Samtökin Society for Women Against AIDS in Malawi (SWAM) (ísl. Konur gegn eyðni í Malaví) eru með tveggja ára verkefni í bænum.
Eldsneytisverslun
Í Nkhotakota er bensínstöð frá BP.
Samgöngur
Í Nkhotakota er ein af aðal höfnunum við Malavívatn. Nálægasti flugvöllur er í Kasungu Langferðabílar gang til Salima í tvær stundir á dag. Þess að auki aka smárútur til Nkhata Bay.
Fallandi tvíliður
Fallandi tvíliður eða troké er stíll af bragliðum.
36. öldin f.Kr.
36. öldin fyrir Krists burð eða '''36. öldin fyrir okkar tímatal''' er tímabilið frá byrjun ársins 3600 f.Kr. til enda ársins 3501 f.Kr.
Mundhildur
Mundhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Bjarnþór
Bjarnþór er íslenskt karlmannsnafn.
The Verve
The Verve (upprunalega Verve) var ensk rokkhljómsveit stofnuð 1990. Hún sló í gegn með plötunni Urban Hymns þar sem lagið Bittersweet Symphony var þekktast. Sveitin starfaði (með einu hléi árið 1996) til ársins 1999 og kom svo aftur saman 2007–2009 og gaf út nýja plötu. Richard Ashcroft söngvari hljómsveitarinnar hefur verið með sólóferil frá aldamótum.
Ölnir
Ölnir er íslenskt karlmannsnafn.
Gloucester
thumb|250px|Gloucester Gloucester (borið fram ) er borg og höfuðbær í Gloucestershire-sýslunni á Suðvestur-Englandi. Borgin liggur nærri landamærunum við Wales og á Severn-ánni og er um það bil 51 km norðaustan Bristol og 72 km suðvestan Birmingham. Íbúar voru um 127.000 árið 2015.
Gloucester var stofnuð árið 48 e.Kr. af Rómverjum sem Glevum og henni var gefin fyrsta stofnskráin árið 1155 af Hinriki 2.. Nú á dögum er aðalatvinnugrein borgarinnar þjónusta og þar eru staðsettar margar fjármála- og viðskiptastofnanir. Borgin er heimili bankans Cheltenham & Gloucester og var mikilvæg fyrir geimiðnaðinn.
Fallandi þríliður
Fallandi þríliður eða daktylos er stíll af bragliðum.
Dæmi
Dæmi af fallanda þríliðum er notað í fyrsta línum af Evangeline eftir Henry Longfelow í ensku
Myrra (nafn)
Myrra er íslenskt kvenmannsnafn.
Cerastium peruvianum
Cerastium peruvianum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá S-Ameríku.
Brindisi
thumb|right|Rómverskar súlur sem marka enda vegarins [[Via Appia í Brindisi.]] Brindisi er borg í Apúlíu í Suður-Ítalíu með tæplega 90.000 íbúa. Borgin er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Borgin er hafnarborg við strönd Adríahafs. Þaðan ganga ferjur til Grikklands og fleiri staða.
Pöddusveppir
Pöddusveppir (fræðiheiti: Cordyceps) eru ættkvísl asksveppa sem inniheldur um 400 tegundir. Allir pöddusveppir eru sníkjuverur sem sækja flestir á skordýr og önnur liðdýr.
Tvær tegundir pöddusveppa lifa á Íslandi, herkylfingur (C. militaris) og mjölkylfingur (C. memorabilis).
Isertoq
Isertoq (vesturgrænlenska: Isortoq) er fámenn byggð á Austur-Grænlandi, nánar tiltekið á Ammassalik-svæðinu. Íbúar voru 93 árið 2010 og hafa atvinnu af veiðum.
Jón Þorleifsson
Jón Þorleifsson (26. desember 1891 – 14. júlí 1961) var íslenskur myndlistarmaður sem er meðal annars þekktur fyrir landslagsmyndir, expressjónískar mannlífsmyndir, og myndir af skipum og hafnarmannvirkjum. Eitt þekktasta verk hans er málverkið Fiskikonur sem var sýnt í sýningarbás Íslands á Heimssýningunni í New York 1939 og er nú staðsett í Alþingishúsinu. Hann lærði við listaskóla í Kaupmannahöfn og París. Hann var einn aðalhvatamaðurinn að byggingu Listamannaskálans við Austurvöll og fyrsti forstöðumaður hans. Hann var frumkvöðull í ritun myndlistargagnrýni í dagblöðum.
Isertoq
Í Isertoq er hreindýrastöð Stefáns Magnússonar sem hann hefur rekið ásamt Ole Kristiansen síðan 1983.
Rísandi tvíliður
Rísandi tvíliður eða jambos er stíll af bragliðum.
Bob Marley and the Wailers
thumb|right|Bob Marley and the Wailers á tónleikum við [[Crystal Palace í London árið 1980]] Bob Marley and he Wailers var ska- og reggíhljómsveit frá Jamaíka sem starfaði frá 1963 til 1981. Hljómsveitin var stofnuð af Peter Tosh, Bunny Wailer og Bob Marley og gekk til að byrja með undir ýmsum nöfnum. Samstarfi þeirra lauk árið 1974 en eftir það notaði Marley nafnið áfram á hljómsveitina sem lék með honum á tónleikaferðalögum og á plötum. Þrettán breiðskífur komu út undir nafni hljómsveitarinnar: sú fyrsta árið 1965 (The Wailing Wailers) og sú síðasta 1983 tveimur árum eftir lát Marleys (Confrontation).
Eleanor Roosevelt
Anna Eleanor Roosevelt (11. október 1884 – 7. nóvember 1962) var bandarískur stjórnmálaleiðtogi sem nýtti sér óspart stöðu sína sem forsetafrú Bandaríkjanna til að berjast fyrir hugsjónum eiginmanns síns, Franklin D. Roosevelt, auknum borgararéttindum og mannréttindum. Hún átti þátt í því að Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar eftir seinni heimsstyrjöldina og var formaður nefndarinnar sem lagði fram drög að Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna 1948.
Æviágrip
Eleanor Roosevelt fæddist í New York árið 1884 til auðugrar og voldugrar fjölskyldu. Eftir dauða foreldra hennar flutti Eleanor fyrst til ömmu sinnar en var síðan tekin í fóstur af föðurbróður sínum, Theodore Roosevelt. Eleanor hlaut strangt uppeldi hjá ömmu sinni og ferðaðist mikið um Bandaríkin, Mexíkó og Evrópu með henni og síðar með Theodore. Hún varð því snemma velkunnug siðum og menningum ýmissa þjóða. Eleanor giftist frænda sínum í fimmta lið, Franklin D. Roosevelt, árið 1905.
Franklin var kjörinn forseti Bandaríkjanna árið 1933 og Eleanor varð því forsetafrú. Eleanor lét mikið að sér kveða í þeirri stöðu – hún varð meðal annars fyrst bandarískra forsetafrúa til þess að boða blaðamenn á fund sinn og skrifaði daglega blaðapistla undir titlinum My Day (íslenska: Dagurinn minn). Hún varð einnig fyrst forsetafrúa í Bandaríkjunum til þess að flytja reglulega fyrirlestra, bæði á mannfundum og í útvarpi. Þar sem Franklin var þjáður af lömunarveiki gerðist Eleanor nokkurs konar „augu og eyru“ forsetans og ferðaðist víða um Bandaríkin í hans nafni á meðan hann sat fastur í hjólastól sínum. Mörg af uppbyggingarverkefnum Franklins (New Deal) komu til vegna ferða konu hans. Í seinni heimsstyrjöldinni ferðaðist Eleanor að víglínunum bæði í Evrópu og Suður-Kyrrahafi og heimsótti hermenn í umboði forsetans.
Roosevelt var í kjölfarið beðin um að taka þátt í sérnefnd sem skyldi móta vinnubrögð og koma á fastanefnd um mannréttindamál. Hún var umsvifalaust kosinn formaður undirbúningsnefndarinnar eftir að henni var komið á fót. Mannréttindanefndin tók til starfa í janúar árið 1947 og Roosevelt var aftur kjörin formaður. Nefndin vann í tvö ár að því að semja Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Yfirlýsingin var samþykkt á fundi Allsherjarþingsins þann 10. desember árið 1948.
Roosevelt sat sem fulltrúi Bandaríkjanna í Sameinuðu þjóðunum og talaði fyrir lýðræðishyggju til ársins 1952, en þá leysti Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti hana frá störfum.
Fótstokkun
Fótstokkun er aðferð sem notuð var á miðöldum til að hindra fanga í að flýja. Fangar voru fótstokkaðir með því að setja stokk á fætur þeirra til refsingar eða til pyntingar á steglu.
Beinskurður
thumb|250px|Nokkrir munir úr útskornu beini
thumb|left|útskorin flauta úr hvalbeini frá 1821. thumb|135px|Rostungastyttur af karli og konu frá 1900 right|thumb|135px|Nærmynd af sjómanni right|thumb|135px|Nærmynd af konu Beinskurður er útskurður í bein, horn eða fílabein. Oftast er átt við útskurð hvalveiðimanna á beinum eða tönnum sjávardýra.
Bólholtsbikarinn
Bólholtsbikarinn er utandeildar körfuboltadeild sem var stofnuð árið 2011 í samstarfi við ÚÍA og Bólholt. Vanalega keppa 6 lið í deildinni og getur hver sem er á austurlandi skráð lið í deildina. Deildinn er með Facebook hóp þar sem næstu leikir og skýrslur frá leikjum eru settar inn
Hyldýpið (Ísfólkið)
Hyldýpið er þriðja bókin í bókaseríunni Sagan um Ísfólkið eftir norska skáldsagnahöfundinn Margit Sandemo, bókin kom út árið 1982.
Söguþráður
Sunna Angelíka af ætt Ísfólksins er orðin tvítug og heldur út í hinn stóra heim. Hún er nú loks frjáls og getur leitað uppi nornirnar sem halda til við Brösarps hæðir í Svíþjóð. Þar getur hún lært fordæðu, tilbeðið myrkrahöfðingjann og uppfyllt allar sínar langanir or þrár. Sunna er þó ekki með allan hugann við það illa. Hún er reiðubúin að leggja allt í sölurnar fyrir sína nánustu, jafnvel fórna lífi sínu.
Alfreð Clausen og Sigurður Ólafsson syngja tvö lög
Alfreð Clausen og Sigurður Ólafsson syngja''' er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngja Alfreð Clausen og Sigurður Ólafsson drykkjuvísu úr Bláu kápunni og Sigurður Ólafsson syngur lagið Og jörðin snýst úr Nitouche. Píanóundirleik annaðist Carl Billich. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Lagalisti
'''
Munkahetta
Munkahetta (fræðiheiti: Silene flos-cuculi) er meðalstór jurt sem vex í Evrópu og Asíu. Hún er nokkuð eins og stórvaxinn ljósberi.
Á Íslandi er munkahetta sjaldgæf, og aðallega í hlýrri sveitum sunnanlands.
Sölvi Helgason
|thumb|250px|right|Minnismerki um Sölva Helgason í Lónkoti í Sléttuhlíð. Sölvi Helgason (16. ágúst 1820 – 27. nóvember 1895) var flakkari, listamaður og heimspekingur á Íslandi á 19. öld. Sölvi missti foreldra sína ungur, var vistaður á mörgum bæjum og fór svo að flakka um landið. Sölvi var dæmdur nokkrum sinnum fyrir flakk, fölsun á reisupassa eða vegabréfi og smáþjófnað. Hann var oft hýddur og var í þrjú ár í fangelsi í Danmörku. Til eru yfir hundrað myndir eftir Sölva og þónokkuð af handritum.
Æska
Sölvi Helgason fæddist á bænum Fjalli í Sléttuhlíð við austanverðan Skagafjörð 16. ágúst árið 1820. Daginn eftir var hann fluttur til skírnar að næsta kirkjustað, Felli. Foreldrar Sölva voru Helgi Guðmundsson og Ingiríður Gísladóttir, ungir fátækir bændur sem fluttu oft á milli bæja. Þau áttu fyrir eina dóttur, Guðrúnu.
Ölver
Ölver er íslenskt karlmannsnafn.
Sölvi Helgason
Æska
Þegar Sölvi var fjögurra ára missti hann föður sinn. Hann bjó ekki hjá móður sinni frá sex ára aldri heldur var vistaður á hinum og þessum bænum á svæðinu. Móðir hans dó svo þegar Sölvi var fjórtán ára.
Munnmælasögur segja Sölva snemma hafa verið ófyrirleitinn og óþægan en sýnt nokkur merki um gáfur. Einnig eru til sögur um að hann hafi hlotið illa meðferð sem barn og nokkuð harkalegt uppeldi.
Björn Þórðarson hreppstjóri á Ystahóli lét ferma Sölva 16 ára gamlan. 18 ára er hann síðan sendur að Möðruvöllum í Hörgárdal til Bjarna Thorarensen skálds og amtmanns. Þar er hann í það minnsta í eitt ár áður en hann fer austur í Þingeyjar- og Múlasýslur. Þaðan fór hann svo að flakka um landið.
Flakkari
Í október árið 1843 var Sölvi tekinn fastur í Staðarsveit á Snæfellsnesi. Reglur um vistarskyldu voru í gildi og því mátti ekki ferðast um nema með leyfi frá sýslumanni; reisupassa eða vegabréf. Vegabréfið sem Sölvi var með þótti nokkuð torkennilegt þar sem í því var upptalning á ótrúlegum mannkostum Sölva, auk þess sem nafn sýslumannsins, sem skrifaði undir, var vitlaust skrifað. Sölvi viðurkenndi að hafa falsað passann. Sölvi var svo dæmdur 8. mars 1845 fyrir falskan reisupassa og flakk. Refsing hans var 40 vandarhögg og að vera undir eftirliti yfirvalda í ár. Refsingin var svo milduð í hæstarétti niður í 27 vandarhögg og 8 mánaða gæslu.
Sölvi hélt áfram að flakka um landið. Hann eignaðist dótturina Stefaníu Kristínu með Júlíönu Sveinbjörnsdóttur, sem var niðursetningur, fötluð og talin vitskert. Afkomendur þeirra eru til, bæði hér á landi og í Ameríku.
Sölvi kvaðst sjálfur vera frábær sláttumaður en eitthvað fer misjöfnum sögum af sannleiksgildi þess. Á fyrri hluta ævi sinnar vann hann fyrir sér, í það minnsta á sumrin en skrifaði eða málaði á veturna. Árið 1864 vann Sölvi ásamt fleirum við vegabætur á Vatnsskarði og árið 1867 gerði hann langan vegarkafla þar að mestu leyti einn. Árið 1870 var hann dæmdur til að þola 3x27 vandarhögg fyrir flakk og þjófnað.
Sögur
Ýmsar þjóðsögur hafa spunnist um Sölva. Einhverju sinni á hann að hafa tekið að sér að slá stífar sex dagsláttur á sex dögum. Hann átti að fá eina brennivínsflösku á dag auk hefðbundins kaups. Fyrstu tvo dagana lá hann bara og drakk en lauk verkinu þó á tilsettum tíma.
Á ferðum sínum bar Sölvi einhverskonar kassa á bakinu en það var vinnuborð hans með fótum á hjörum og ýmiskonar málaradót annað. Þessi kassi er sagður hafa bjargað honum í það minnsta tvisvar á ferðum hans, bæði þegar hann lenti í kviksyndi á Skeiðarársandi og í jökulsprungu á Breiðamerkurjökli.
Sölvi hafði mikla trú á sjálfum sér og taldi sig miklum hæfileikum búinn eins og reisupassi hans sýnir glögglega. Sagan segir að hann hafi komist í læri til gullsmiðs til að læra silfursmíði en það hafi ekki gengið sem best þar sem hann hafi talið sig mikið betri smið en lærifaðir hans. Sölvi bætti oft nöfnum við sitt eigið sem honum þóttu viðeigandi. Þar má nefna Sölvi Helgason Gudmundssen, Islandus, Sókrates, Plato, Sólon, Melankton, Sölvi Spekingur, Sjúlvi, Húsfriður, Sjúlvi hinn vitri, Húmboldt, Spinoza, Göthe, Hegel, Schiller, Schott, Newton, Kant, Lamertine, Skagfjörð, Norðlandínus, Beethoven og Shakespeare.
Davíð Stefánsson frá Fagraskógi skrifaði skáldsöguna Sólon Íslandus sem fjallar um ævi Sölva Helgasonar. Þá gaf rithöfundurinn Jón Óskar út ævisögu Sölva og um hann hafa verið samdir söngtextar og leikrit, auk þess sem kaffihús í Reykjavík heitir eftir einu viðurnefni hans og á Lónkoti í Skagafirði er minnisvarði um Sölva og einnig Sölvabar þar sem uppi er sýning á myndlist hans sem hann var þekktur fyrir.
Maðurinn og verk hans
Sölva er lýst sem háum manni sem samsvaraði sér vel, ljóshærðum, stórskornum í andliti og nefháum. Hann var sléttur að vöngum, útlimasmár og karlmannlegur. Hann var alltaf að mála myndir og skrifa eitthvað, bæði upp úr sjálfum sér og þýðingar á verkum erlendra meistara. Þó hafði hann aldrei farið í skóla. Ljóst þykir af skrifum Sölva að hann var eitthvað veikur á geði. Hann var haldinn ofsóknaræði einkum gagnvart veraldlegum höfðingjum. Þá sem höfði komið nálægt því að fá Sölva dæmdan kallaði hann öllum illum nöfnum og málaði jafnvel af þeim skrípamyndir og líkti við djöfulinn. Í dagbók sína skrifaði hann einhverntíman bréf til Jóns Thoroddsen og ásakaði hann um að hafa stolið kvæði eftir sig. Einnig á hann að hafa skrifað skammarbréf um þá sem skiptu sér af honum með uppnefnum og fúkyrðum.
Yfir hundrað myndir hafa varðveist en þær myndir eru oft skreyttir stafir, blómaskraut og sjálfsmyndir. Myndir Sölva eru oft með fagurlega dregnum línum og ótrúlega vönduðum litum miðað við hvaða aðstæður þær hafa verið teiknaðar.
Skrif Sölva eru af ýmsu tagi. Má þar nefna spekimál, hugleiðingar, sagnfræði, vísindalegar upplýsingar, frásagnir af því þegar hann reyndi að kristna landið og Frakklandssaga. Hann skrifaði líka um ferðir sínar þegar hann sagðist vera að ferðast um landið til að sinna vísindarannsóknum.
Bjartmann
Bjartmann er íslenskt karlmannsnafn.
Middlesbrough F.C.
Middlesbrough Football Club er enskt knattspyrnulið, oft kallað The Boro. Félagið spilar á Riverside Stadium í Middlesbrough í Norðaustur-Englandi. Meðal knattspyrnustjóra þess hefur verið Gareth Southgate. Middlesbrough sigruðu enska deildarbikarinn árið 2004 sem er fyrsti titill félagsins síðan það var stofnað 1876.
Norstictinsýra
tright|300px|thumb|Efnabygging norstictinsýru. Norstictinsýra er arómatísk lífræn sýra sem myndast í sumum tegundum fléttna sem fylgiumbrotsefni.
Harmleikur
Harmleikur er harmislungið eða sorglegt leikrit, getur einnig náð yfir kvikmyndir og önnur verk framkvæmd með einhvers konar leikhætti.
Handrit ársins
Edduverðlaunin fyrir handrit ársins hafa verið gefin árlega af ÍKSA frá árinu 2001. Fyrir þann tíma, eða árið 1999 og 2000 voru verðlaun gefin fyrir handrit undir flokknum fagverðlaun en eina skiptið sem handrit vann þau verðlaun var árið 2000 þegar Baltasar Kormákur vann fagverðlaunin fyrir handrit 101 Reykjavík.
Bariloche
thumb|right|250px|Mynd af Barliche Bariloche (San Carlos de Barilche) er borg í Argentínu í Andesfjöllum. Borgin er mikilvæg fyrir skíðaíþróttir og ferðaþjónustu í Argentínu. Bariloche er stærsta borg við Nahuel Huapivatn, fór að byggjast 1902.
Holtshreppur
Holtshreppur var hreppur í Fljótum nyrst í Skagafjarðarsýslu, kenndur við bæinn Stóra-Holt í Fljótum, sem var þingstaður Fljótamanna frá því snemma á öldum og til loka 19. aldar.
Hreppurinn varð til ásamt Haganeshreppi árið 1898 (eða 1899) þegar Fljótahreppi var skipt í tvennt. Þeir sameinuðust aftur undir gamla nafninu 1. apríl 1988.
Hinn 6. júní 1998 sameinaðist svo Fljótahreppur 10 öðrum sveitarfélögum í Skagafirði og mynduðu þau saman sveitarfélagið Skagafjörð.
Hreppsnefnd
Síðasta hreppsnefnd Holtshrepps var kosin í hreppsnefndarkosningunum 28. maí 1986 og hana skipuðu Guðrún Helgadóttir, Heiðar Albertsson, Kristinn Hermannsson, Reynir Pálsson og Ríkharður Jónsson.
Stafafellsfjöll
Stafafellsfjöll eru fjöll austur í Lónssveit. Þar er gróður mikill og fagurt er þar um að lítast. Dýralíf er mikið í fjöllunum. Allmargir sumarbústaðir eru þar.
Old Trafford
Old Trafford er knattspyrnuvöllur í bænum Stretford í Manchester, Englandi og heimavöllur Manchester United. Völlurinn rúmar rúmlega 74 þús manns í sæti og er því næststærsti knattspyrnuvöllur Englands (á eftir Wembley í London) hvað sætafjölda varðar.