cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monte Carlo
Spilavítin í Monte Carlo eru víðfræg og laða að ótal ferðamenn á hverju ári. Innan spilavítisins er Grand Théâtre de Monte Carlo óperu- og ballethúsið, og höfuðstöðvar Ballets de Monte Carlo. Árið 1861 var gefið 50 ára leyfi til þess að reka spilasali með fjárhættuspilum til einstaklinga. Síðan 1898 hefur leyfið verið starfrækt af Société des Bains de Mer sem er fyrirtæki, en ríkisstjórn Mónakó á nú ráðandi hlut í því. Fyrirtækið á einnig helstu hótelin og barina sem þjóna ferðaþjónustu. Engir skattar eru á einstaklingum í Mónakó, en þeim er meinaður aðgangur að spilavítum.
Árið 1873 gerði Joseph Jagger spilavítið frægt með því að „brjóta bankann“. Hann fann og hagnýtti sér galla í einu af rúllettuhjólum spilavítisins. Tæknilega séð var bankinn í þessu tilviki það fé sem borðið hafði í höndum croupiersins, spilastjórans. Samkvæmt grein í The Times seint á 19. öld var hægt að brjóta bankann oft með þessari aðferð. Lagið „The Man that Broke the Bank at Monte Carlo“ frá árinu 1892 er líklega samið til höfuðs Charles Wells sem braut bankann margoft í tveimur fyrri ferðum sínum til Monte Carlo, af þremur.
Breski njósnarinn James Bond, söguhetjan úr skáldsögum Ians Fleming og kvikmyndum byggðum á þeim, stundaði spilavítið þar mikið. Hverfið heitir eftir Karl III, Prins af Mónakó.
Real Sociedad
Saga
Knattspyrnuíþróttin barst til San Sebastian í upphafi tuttugustu aldar með námsmönnum og verkamönnum sem starfað höfðu í Bretlandi. Árið 1904 stofnaði þessi hópur félagið San Sebastian Recreation Club sem tók þátt í Copa del Rey árið eftir. Næstu misserin keppti félagið undir ýmsum nöfnum í opninberum knattspyrnumótum, sem snerist oft um skriffinnsku. Þannig varð félagið bikarmeistari árið 1909 undir heitinu Club Ciclista de San Sebastián eftir sigur á Club Español de Madrid í úrslitaleiknum. Telst það fyrsti titill Real Sociedad. Árið eftir hafnaði félagið í öðru sæti, þá sem Vasconia de San Sebastián. Síðar á árinu 1910 komst regla á nafnamálin þegar Alfons 13. Spánarkonungur, sem varði sumarleyfum sínum í San Sebastian gaf félaginu leyfi til að taka upp konungstitilinn í nafni sínu og Real Sociedad de Fútbo varð til.
Real Sociedad var í hópi stofnfélaga spænsku deildarkeppninnar árið 1929. Í tíð spænska lýðveldisins var konungsveldið afnumið og nafni félagsins var þá um skeið breytt í Donostia Club de Futbol en að spænsku borgarastyrjöldinni lokinni var fyrra heiti tekið upp á ný. Drjúgan hluta tuttugustu aldarinnar flakkaði Real Sociedad milli tveggja efstu deildanna og tókst meira að segja að fara sjö sinnum upp eða niður um deild á fimmta áratugnum.
Sigursæld á níunda áratugnum
Leiktíðina 1979-80 hafnaði Real Sociedad í öðru sæti í La Liga, einungis stigu á eftir meisturum Real Madrid. Enn betri varð árangurinn árið eftir þar sem Real Madrid og Sociedad enduðu jöfn að stigum, en síðarnefnda liðið varð meistari vegna úrslita í innbyrðisviðureignum. Alberto Ormaetxea, fyrrum leikmaður félagsins, stýrði því þar með til síns fyrsta Spánarmeistaratitils.
Frumraun Real Sociedad í Evrópukeppni meistaraliða olli vonbrigðum, þar sem liðið féll úr leik fyrir búlgörsku meisturunum í CSKA Sofia strax í fyrstu umferð.
Barcelona veitti Real Sociedad mesta samkeppni leiktíðina 1981-82, þar sem baskneska félaginu tókst að verja titil sinn. Var það síðasti Spánarmeistaratitill liðsins til þessa dags. Árið eftir komst Real Sociedad alla leið í undanúrslit Evrópukeppninnar, en tapaði þar fyrir meistaraefnunum í Hamburger SV eftir að hafa m.a. slegið Víkinga úr keppni.
Walesverjinn John Toshack tók við stjórn Real Sociedad og gegndi starfinu með hléum til 1994. Hann gerði liðið að bikarmeisturum leiktíðina 1986-87 eftir sigur á Atlético Madrid í vítaspyrnukeppni. Árið eftir hafnaði félagið í öðru sæti deildarinnar, allnokkuð á eftir meisturum Real Madrid.
Um árabil hélt Real Sociedad í heiðri sömu vinnureglu og grannar þeirra í Athletic Bilbao að tefla einungis fram baskneskum leikmönnum. Frá því var horfið árið 1989 þegar Írinn John Aldridge gekk til liðs við félagið. Árið eftir varð Englendingurinn Dalian Atkinson fyrsti þeldökki leikmaðurinn í sögu félagsins. Þrátt fyrir mikla velgengni innan vallar hurfu þeir félagarnir fljótlega aftur heim til Englands og vegur Real Sociedad fór hnignandi.
Skin og skúrir
Leiktíðina 1997-98 hafnaði Real Sociedad í þriðja sæti í La Liga. Þessi árangur tryggði félaginu sæti í Evrópukeppni félagsliða árið eftir þar sem Sociedad lagði Sparta Prag og Dynamo Moskva að velli áður en Atlético Madrid sló liðið út í þriðju umferð keppninnar.
Vorið 2007 lauk 40 ára samfelldri dvöl Real Sociedad í efstu deild þegar félagið kolféll úr La Liga. Ekki leið þó á löngu uns félagið komst aftur í hóp hinna bestu.
Stjórnarskipti og efnileg ungstirni
Vorið 2013 hafnaði Real Sociedad í fjórða sæti í La Liga og tryggði sér þar með þátttökurétt í Meistaradeild Evrópu í fyrsta sinn í áratug. Fyrst þurfti liðið þó að slá Lyon úr leik í forkeppni. Ekki reyndist árangurinn í riðlakeppninni upp á marga fiska, þar sem Sociedad náði einungis einu stigi.
Í nóvember 2014 var Skotinn David Moyes ráðinn knattspyrnustjóri, sá sjötti slíki frá Bretlandseyjum í sögu félagsins. Honum var sagt upp störfum ári síðar. Næstu misserin einkenndust af örum þjálfaraskiptum.
Heimamaðurinn Imanol Alguacil tók við stjórntaumunum á öðrum degi jóla árið 2018. Undir hans stjórn varð breyting á spilamennsku liðsins, sem sneri baki við þunglamalegum varnarleik en lagði í staðinn áherslu á hraðann sóknarbolta.
Þann 3. apríl 2021 varð Real Sociedad bikarmeistari á ný. Um var að ræða frestaðan úrslitaleik frá fyrra ári vegna Covid-19 faraldursins. Í úrslitum lagði Sociedad granna sína í Athletic Bilbao.
Prumnopitys
Prumnopitys er ættkvísl sígrænna barrtrjáa beggja vegna við Kyrrahafið (frá Ástralíu til S-Ameríku). Tegundirnar eru níu.
Net (stærðfræði)
Net er leið til að tákna mengi hluta (sem nefnast hnútar) í stærðfræði þar sem tveir hnútar geta tengst hvorum öðrum með svo kölluðum leggjum.
Magnús Björnsson á Syðra-Hóli
Magnús Björnsson á Syðra-Hóli (30. júlí 1889 – 20. júlí 1963) var íslenskur alþýðufræðimaður, rithöfundur og bóndi á Syðra-Hóli á Skagaströnd.
Magnús, sem var sjálfmenntaður að mestu, ritaði mest þætti og frásagnir og voru margar þeirra birtar í tímaritum. Voru þrjár bækur gefnar út með þáttum Magnúsar; Mannaferðir og fornar slóðir (1957), Hrakhólar og höfuðból (1959) og Feðraspor og fjörusprek (1965). Alls 64 þættir. Ellefu þættir til viðbótar voru gefnir út í húnvetnska ritsafninu en 20 prentaðir þættir til viðbótar hafa komið út í ýmsum ritum.
Minnisvarði um Magnús var afhjúpaður á Syðra-Hóli á aldarafmæli hans 30. júlí 1989.
Jangtse
|thumb|right|500px|Jangtse á landakorti thumb|right|250px|Jangtse Jangtse eða Bláá er lengsta fljót Asíu og þriðja lengsta fljót í heimi á eftir Nílarfljóti í Afríku og Amasónfljótinu í Suður-Ameríku. Fljótið er um 6300 km langt. Fljótið er stundum talið skipta Kína í norður- og suðurhluta.
Stærsta stífla veraldar, Þriggja gljúfra stíflan er í Jangtse fljótinu.
Salómon
Salómon er íslenskt karlmannsnafn.
Ivars Silis
Ivars Silis (fæddur 1940) er lettnesk fæddur verkfræðingur, rithöfundur og ljósmyndari sem hefur búið í Danmörku og Grænlandi síðan 1944. Fjölskylda hans flúði frá Lettlandi til Kaupmannahafnar 1944. Hann lýsti upplifunum sínum sem flóttamaður í Danmörku í minningabókinni Slot Under Vand (Gyldendal, 2010) Eftir að hafa lokið námi hjá Danmarks Ingeniørakademi vann hann sem jarðeðlisfræðingur í Grænlandi þar sem henn var einnig meðlimur og leitogi nokkurra leiðangra. Hann hefur gert tvær verðlaunaðar heimildamyndir: "Frozen Annals" (1994) um loftslagsrannsóknir á norðurslóðum, og "Andala og Sofiannguaq" (2002). Upplifanir hans sem leiðangurstjóri hefur gert hann að sjálfgefnum meðlimi Eventyrernes Klub. Hann er þekktur í Grænlandi þar sem ljósmyndir hans eru oft sýndar og bækur hans um grænland eru vinsælar. Hann er giftur grænlensku listakonunni Aka Høegh og er faðir listamannsins og kvikmyndamannsins Inuk Silis Høegh og málarans Bolatta Silis Høegh.
Petrún
Petrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Calvin Harris
Adam Richard Wiles (f. 17. janúar 1984), betur þekktur sem Calvin Harris, er skoskur plötusnúður, plötuframleiðandi, söngvari, og lagahöfundur. Hann gaf út fyrstu breiðskífuna sína árið 2007 nefnd I Created Disco. Árið 2012 hlaut hann mikilla vinsælda með þriðju plötunni, 18 Months, sem komst efst á breska hljómplötulistann. Hún komst einnig á bandaríska Billboard 200 vinsældalistann þar sem hún náði hámarki í 19. sæti. Hann varð fyrsti breski einstaklings tónlistarmaðurinn til að ná milljarði streyma á Spotify og hefur hlotið verðlaun á borð við Brit Award, Billboard Music Award, og Grammy Award.
Dan
Dan er íslenskt karlmannsnafn sem bæði má nota sem eiginnafn og millinafn.
Ganges
thumb|right|250px|Ganges Ganges er stórfljót á Indlandi. Fljótið er 2510 km langt, það á upptök sín í Himalajafjöllum og rennur í Bengalflóa. Ganges er eitt helgasta fljót hindúa, sem trúa því að þeir geti hreinsað sig af syndum sínum með því að baða sig í fljótinu.
Tunguárvirkjun
Tunguárvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var tekin í notkun árið 2002 og afl hennar er 150 KW. Eigandi Tunguárvirkjunar er Tunguvirkjun Tálknafirði.
Sheffield United F.C.
Sheffield United er enskt knattspyrnulið frá Sheffield og spilar í ensku meistaradeildinni. Sheffield United vann ensku efstu deildina árið 1898 og FA-bikarinn árin 1899, 1902, 1915 og 1925. Helstu keppinautar liðsins hefur verið Sheffield Wednesday en leikir liðanna eru kallaðir Steel City derby.
Sheffield komst í úrvalsdeildina síðast 2019 en féll niður í meistaradeildina árið 2021. Liðið tryggði sig aftur í úrvalsdeildina 2023. thumb|250px|right|Bramall Lane árið 2006. thumb|250px|right|Bramall Lane í Sheffield
Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum
Leikritið var fyrst sýnt árið 1911. Það varð snemma mjög vinsælt og var sýnt í Danmörku (Bjærg-Ejvind og hans hustru, 1911) og víðar um Evrópu. Árið 1916 var það sýnt í enskri þýðingu í New York sem Eyvind of the Hills.
1. hluti
Heimabyggð Höllu. Halla er rík og eftirsótt ekkja sem ræður til sín nýjan vinnumann, Kára. Ást blossar milli þeirra við mikinn ófagnað annarra vonbiðla hennar. Í ljós kemur að Kári er sauðaþjófurinn Eyvindur en þegar hann þarf að flýja í óbyggð heimtar Halla að koma með. Hún fórnar efnislegri velmegun fyrir ást Eyvindar og frelsi útlegðar.
2. hluti
Sumarsæla í óbyggðinni. Halla og Eyvindur búa í fjöllunum ásamt ungri dóttur. Í hópinn bætist einnig útilegumaðurinn Arnes, en þegar Arnes játar ást á Höllu neyðist hann til að fara burt. Upp kemst um felustað Höllu og Eyvinds og þau þurfa að flýja. Halla svæfir dóttur sína með lagið Sofðu unga ástin mín og banar henni svo þau náist ekki öll.
3. hluti
Vetur í óbyggðinni. Halla og Eyvindur eru ein saman í hrörlegum kofa. Enginn matur er að fá og þau eru að rífast. Úti er stanslaust él. Upprunalega leikritið endar með því að Halla hverfur inn í storminn og Eyvindur fylgir henni. Í annarri gerð birtist hestur í lok verksins og parinu er þannig bjargað.
Raftónlist
Raftónlist er tónlist leikin á rafhljóðfæri eða önnur hljóðfæri notast við rafmagn, t.d. hljóðgervlum. Samkæmt þessari skilgreiningu er hægt að spila raftónlist á rafmagnsgítar, þá að hann flokkist ekki til rafhlóðfæra. Raftónlist einkennist af tærum rafhljóðum sem hægt er að framkalla með tæki eins og þeremín, hljóðgervla og tölvu.
Raftónlist hefur margar fjölbreytanlegar undirstefnur, allt frá hughrifatónlist til nútíma dægurónlist. Það skiftir í rauninni ekki máli hvernig tónlistinn er bara það að hún innihaldi rafhljóð og sé spiluð að mestu leyti með raftækjum. Flest raftónlist er danstónlist sem einkennist af taktföstum 4/4 trommutöktum sem auðvelt er að dansa við. Meðal algengra tónlistarstefna má nefna house-tónlist, teknó-tónlist, trance-tónlist, dubstep, electro-tónlist, breakbeat og drum and bass.
Hljóðfæri
Hljóðfæri sem er mest notað í raftónlist nú til dags er fyrst og fremst tölva, síðan eru til alls konar aukabúnaður til þess að auðvelda listamanninum að stjórna tónlistinni. Áður fyrr notuðu raftónlistar menn hljóðgervla, hljómborð, trommuheila og alls konar effekta til þess að spila sína tónlist og gat búnaður oft verið mjög fyrirferðamikill. Listamaðurinn býr til trommutaktinn með því að slá inn taktinn eða velja innitalinn takt í trommuheilanum. Síðan er hægt að breyta og stýra hraða trommutaktsins og nota effekta til þess að breyta hljóðinu. Hljóðgervillinn virkar eins og píanó nema hvað að listamaðurinn getur stjórnað hljóðbylgjunum, breytt hljóðinu og búið til eigið hljóð. Í rafónlist er ekki mikið sungið og er því felst raftónlist hljóðfæratónlist (e. Instrumental music). Það hefur verið vinsælt að nota mikið af effektum ef notast er við söngur í raftónlist til þess að söngurinn verði sem mest eins og vélmenni.
Raftæki og þróun
Árið 1928 var Trautonium fyrst búið til. Hljóðfærið var meðal annars notað til þess að herma eftir bjöllu og gong, það var ekki með neinum nótum og var notaður viðnámsvír og málmplata til þess að framkalla hljóðin. Hammond orgelið er byggt út frá Trautionium en Hammondið líktist frekar píanói og gat maður spilað á nótur.
Fyrstu hljómgervlarnir komu út upp úr 1950 voru svo kallaðir eininga hljómgervlar þar sem snúrur eru notaðir til þess að búa til farveg hljóðbygja og þannig búa til hljóð.
Í byrjun áttundaáratugarins voru mikil framför í hljóðgervlum, Moog gaf út Mini-Mog árið 1970 sem var fyrsti fjöldaframleiddi hljóðgervillinn sem var ákjósanlega ódýr og ekki eins fyrirferðamikill og eldri hljóðgerlvar. Mini-mog varð strax gífurlega vinsæll og margar vinsælar hljómsveitir hafa notað hljóðgervilinn í upptökum sínum, þar á meðal; Abba, Kraftwerk, Radiohead og Michael Jackson. Bassahljóðgervlar og trommuheilar urðu gífurlega vinsælir upp úr 1980 og voru þeir notaðir mikið í danstónlist. Dæmi um vinæslan bassahljóðgervill er Roland TB-303 og dæmi um vinsælan trommuheila eru Roland TR-808 og Roland TR-909. Síðan þá hafa hljóðgervlar og trommuheila orðið meira stafrænni og þróaðri.
Tónlistarhugbúnaður
Í dag eru ýmis tónlistarforrit, tónlistarhugbúnaður eða hljóðvinnsluforrit sem gera notendum kleift að búa til tónlist á skipulagðan og einfaldan máta. Listamenn geta keypt og niðurhalið öllum vinsælustu hljóðgerlvum og trommuheilum beint í tölvuna og notað þá líkt og gert var fyrir nokkurum áratugum Fyrirtækið Soundstream bjó til fyrsta hljóðvinnslu forritið árið 1978, fyrirtækið kallaði forritið The Digital Editing System en það var ekki fyrr en seint á níunda áratuginum sem hugbúnaður í tölvum gátu ráðið við stafræna hljóðvinnslu.
Hljóðheimar
Hljóðheimar bjóða upp á kennslu og námskeið í raftónlistarsköpun, hljóðblöndun og upptökum (Ableton Live, Logic, Pro Tools, Bitwig Studio). Hljóðverið er útbúið hljóðgervlum, trommuheilum, effektum og öðrum nauðsynlegum búnaði við gerð á raftónlist. Markmið kennslunnar er að þjálfa nemendur í pródúseringu, hljóðhönnun, upptökum og hljóðblöndun með áherslur á að semja raftónlist. Hljóðheimar eru einnig umboðsaðilar fyrir Doepfer, Dave Smith Instruments, Vermona, Buchla sem dæmi.
Íslensk raftónlist
Íslensk raftónlist er afskaplega fjölbreytt og mjög vinsæl. Það sem einkennir íslenska raftónlist er það hveru mikið undirstefnunar blandast saman og listamenn og hljómsveitir taka innblástur frá mörgum stefnum og straumum. Vinsælir raftónlistarmenn og hljómsveitir eru meðal annars: Björk, Bloodgroup, Berndsen, FM Belfast, Ghostigital, GusGus Samaris, Futuregrapher, Steed Lord og Sykur.
1541-1550
1541–1550 var 5. áratugur 16. aldar.
Raftónlist
Sónar hátíðin
Sónarhátíðin er raftónlistarhátið og sú stærsta sinnar tegundar sem er haldin á hverju ári í Barcelona á Spáni en einnig er valið aðra staði í heiminum til þess að halda hátíðina. Sónar var einnig haldin í Hörpu í febrúar 2013 og komu þar fram fjölmargir listamenn, íslenskir og erlendir. Dæmi um íslenska tónlistarmenn sem hafa komið fram eru: Bloodgroup, GusGus, Mugison, Ólafur Arnalds, Retro Stefson og Sísý Ey.
Piparhólmi
Í upphaflegum hugmyndum um brúarsmíðina var gert ráð fyrir því að leggja veginn annaðhvort um Salthólma eða á landfyllingum við þá eyju en það þótti ekki umhverfislega verjandi þar sem Salthólmi er að hluta til ósnortið land og mikilvægt verndarsvæði fugla. Piparhólmi sjálfur er svo náttúrufræðitilraun en engu grasi né öðrum plöntutegundum var komið fyrir þar í framkvæmdunum heldur á plöntu- og dýralíf að festa þar rætur upp á eigið eindæmi undir nánu eftirliti vísindamanna. Til þess að vernda þetta eru allar mannaferðir á eynni, aðrar en á veginum og járnbrautinni, háðar ströngum takmörkunum. Í dag hafa margar sjaldgæfar plöntur, og jafnvel nokkrar sem taldar voru útdauðar, numið þar land. Talið er að fræ sumra þeirra kunni að hafa legið í dvala í jarðveginum sem notaður var í eyna, en hann var fenginn af botni Eyrarsunds.
Raftónlist
Kraftwerk
Kraftwerk er þýsk hljómsveit sem stofnuð var árið 1970 af Ralf Hütter og Florian Schneider-Esleben. Hljómsveitinn tók stóran þátt í því að gera raftónlist vinsæla og margir raftónlistarmenn hafa fengið innblástur frá tónlistinni þeirra. Þeir eru taldnir ákveðnir frumkvöðlar í raftónlist, þeir voru með fyrstu hljómsveitunum að notast eingöngu við hljóðgervla og tölvur til þess að spila tónlistina sína.
Kraftwerk mun spila á Iceland Airwaves tónlistarhátiðinni í Reykjavík í haust.
Daphne Oram
thumbnail|Oramics Vélinn hennar Daphne Oram Daphne Oram (31. desember 1925 – 5. janúar 2003) er bresk raftónlistarmaður. Hún fann upp Oramics tæknina árið 1957 en sú tækni felst í því að teikna hljóðbylgjur niður á blað. Hún var fyrsti framkvæmdarstjóri BBC Radiophonic Workshop stúdíósins
Fastaher
Fastaher er varanlegur her sem haldið er úti jafnt á friðartímum sem á stríðstímum. Hermenn í fastaher geta ýmist verið atvinnuhermenn eða herskylduliðar. Yfirleitt eru fastaherir betur útbúnir og þjálfaðir en lausaherir sem myndaðir eru tímabundið til að bregðast við hættu, en lengst af í mannkynssögunni hafa herir verið lausaherir þar sem fastaherir eru miklu dýrari. Ríkisherir eru samsettir úr fastaher og varaliði.
Elstu fastaherir sem heimildir eru til um voru myndaðir í Assýríu og Grikklandi hinu forna. Ágústus Rómarkeisari kom upp fastaher sem myndaði kjarnann í her Rómaveldis eftir það.
Kevin Garnett
thumb|200px|Kevin Garnett á æfingu Kevin Maurice Garnett (f. 19. maí 1976 í Mauldin, Suður Karólínu) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður sem spilaði í NBA deildinni. Hann er 2,11 metra hár og spilaði sem kraftframherji. Hann lék með Minnesota Timberwolves árin 1995-2007 en var skipt til Boston Celtics sumarið 2007 þar sem hann vann titil árið 2008. Hann spilaði með Brooklyn Nets frá 2013-2015 áður en hann kláraði ferilinn með Minnesota árið 2017. Garnett er 18. stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi.
1926
thumb|right|Jón Þorláksson forsætisráðherra. thumb|right|Útifundur í Hyde Park í breska allsherjarverkfallinu 1926. thumb|right|Rudolph Valentino. Fréttir af andláti hans vöktu mikla sorg meðal kvenna víða um heim. Árið 1926 (MCMXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Salvar
Salvar er íslenskt karlmannsnafn.
1551-1560
1551–1560 var 6. áratugur 16. aldar.
Aka Høegh
Nukardleq Najâraq Eva (Aka) Høegh (fædd 16. desember 1947 í Qullissat Grænlandi) er grænlenskur myndlistarmaður. Hún lauk aldrei listnámi, en var um tíma á Kunstakademiet í Kaupmannahöfn. Hún er einn helsti listamaður grænlendinga og hefur myndskreytt t.d. nokkrar bækur með þjóðsögum grænlendinga. Hún er gift rithöfundinum Ivars Silis og á með honum tvö börn, listamanninn Inuk Silis Høegh og málarinn Bolatta Silis Høegh.
Phyllostachys heteroclada
Phyllostachys heteroclada, kallaður fiskihreisturs bambus/fishscale bamboo, einnig þekktur sem vatnsbambus "(water bamboo)", er skriðull bambus. Vatnabambus nafnið er komið til vegna loftæðanna í rót og rótarstönglum sem gerir honum kleift að vaxa í vatnsmettuðum jarðvegi frekar en aðrar Phyllostachys tegundir. Mesta hæð er um 9 metrar og ummál stöngla verður að 5 sm. Harðgerður að -20°C. Þrífst vel í USDA svæðum 6b-10.
Glossolepis
Glossolepis er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu. Fræðiheitið er dregið af grísku "glossa" = tunga og "lepis" = hreistur, sem er vegna tungulagaðs hreistursins. Flestar tegundirnar verða um 12 sm langar og fremur háhryggjaðar með aldri.
Tegundir
Eins og er, eru níu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
1561-1570
1561–1570 var 7. áratugur 16. aldar.
Blævardalsvirkjun
Blævardalsvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var tekin í notkun árið 1975 og afl hennar er 288 KW. Eigandi Blævardalsvirkjunar er Orkubú Vestfjarða.
Geum radiatum
Geum radiatum er jurt af rósaætt frá suðurhluta Appalasíafjalla í Bandaríkjunum.
Steinunn Finnsdóttir
Steinunn Finnsdóttir (f. 1640 eða 1641, d. eftir 1710) var íslenskt skáld. Hún er fyrsta nafngreinda íslenska konan sem rímnaflokkar eru til eftir; Hyndlu rímur og Snækóngs rímur. Einnig eru varðveitt eftir hana vikivakakvæði, lausavísur og kvæði um íslenska fornkappa.
Efniviðurinn bæði í Hyndlu rímum og Snækóngs rímum er fenginn úr þjóðsögum. Í báðum tilfellum eru varðveitt sagnakvæði undir ljúflingslagi um sama efni og talið er að Steinunn hafi þekkt þau og ort út af þeim. Báðir rímnaflokkarnir fjalla um konur sem eru hnepptar í álög; önnur verður að hundi en hin að karlmanni.
Í formála að útgáfu rímnanna 1950 taldi Bjarni Vilhjálmsson að þær væru "sviplítill og tilþrifalaus skáldskapur, stórlýtalítill eða smáhnyttilegur, þegar bezt lætur, en á köflum lítt smekklegur leirburður." Sumir seinni fræðimenn hafa metið Steinunni meira og telur Bergljót Kristjánsdóttir að verk hennar marki þáttaskil í íslenskum rímnakveðskap - sérstaklega séu mansöngvar hennar frumlegir og gæti þar samfélagsgagnrýni.
1571-1580
1571–1580 var 8. áratugur 16. aldar.
Hjartagoði
Hjartagoði (Pontederia cordata) er vatnablóm.
Sýslur í Connecticut
Sýslur í Connecticut eru 8 talsins.
Galatasaray
Galatasaray er tyrkneskt knattspyrnulið.
Leikmenn
Uppfært: 23. maí 2022.
Kjörnir alþingismenn 1959 (fyrri)
Þetta er listi yfir kjörna Alþingismenn eftir Alþingiskosningar 1959 (júní).
Kór
Kór (úr grísku: χορός) er hópur söngvara sem flytur sungna tónlist með eða án undirleiks eða syngur undir öðrum tónlistarflutningi. Söngurinn getur verið einradda, en algengara er að kórsöngur sé margradda og telst sönghópurinn vera kór ef hann er skipaður fleiri en einum einstakling í hverri rödd. Söng kórs er stjórnað af kórstjóra.
Flokkun kóra
Kórar eru fjölbreytilegir að stærð, samsetningu og tilgangi. Þá má því flokka á ýmsa lund. Til dæmis eftir:
Laser
thumb|right|Laser með standard-segl. Laser er ein af vinsælustu kænum heims og er m.a. keppt á henni á Ólympíu­leikunum. Báturinn hentar ágætlega fyrir unglinga eftir að þeir eru orðnir of gamlir til að sigla Optimist-kænum, þá sérstaklega vegna þess að hægt er að setja á hann þrjú mismunandi segl allt eftir þyngd, aldri og getu þess sem siglir honum. Seglin þrjú eru standard-segl, radial-segl og 4,7-segl. Laser er líkt og Optimist aðeins með einu segli og aðeins ætlaður fyrir einn einstakling, en báturinn er um 4,21 m að lengd og vegur 60 kíló án seglabúnaðar.
Laser varð Ólympíubátur fyrir Sumarleikana 1996. Upphaflega var aðeins keppt í karlaflokki en 2008 var keppt í kvennaflokki á laser með minni radial-seglum.
Á Íslandi hefur verið keppt í Laser-flokki í kænukeppnum frá árinu 1980. Hafsteinn Ægir Geirsson keppti í þessum flokki fyrir Íslands hönd á Sumarleikunum 2000 og 2004 og lenti þar í 42. og 40. sæti.
Föníka
thumb|300px|right|Verslunarleiðir milli helstu borga Föníkumanna í Miðjarðarhafi. Föníka eða Fönikía var menningarsamfélag í fornöld sem átti uppruna sinn í norðurhluta Kananslands á ströndum þess lands sem nú heitir Líbanon. Föníka var sjóveldi og verslunarveldi sem stofnaði borgríki allt í kringum Miðjarðarhafið á 1. árþúsundi f.Kr. Föníkumenn kölluðu sjálfa sig líklega kena'ani (kananíta), en nafnið Föníka hefur orðið almennt vegna þess að Grikkir kölluðu landið Φοινίκη („foinike“) sem þeir fengu að láni úr fornegypsku Fnkhw („Sýrlendingar“). Gríska orðið var auk þess hljóðfræðilega líkt orðinu yfir blóðrauðan eða vínrauðan lit φοῖνιξ („foinix“ sbr fönix) og orðin urðu því samheiti vegna verslunar Föníkumanna með hinn eftirsótta týrosarrauða lit sem meðal annars er unninn úr kuðungum. Skip Föníkumanna sem voru undirstaða veldis þeirra voru stórar galeiður.
Föníkumenn töluðu fönísku sem er semískt mál og þekkt af ristum á stein og málm. Vitað er að Föníkumenn skrifuðu bækur, en engar bækur á fönísku hafa varðveist. Föníska stafrófið notaði hljóðstafaletur og er talið forveri gríska stafrófsins, latneska stafrófsins og arabíska stafrófsins.
Thorvaldsensfélagið
Thorvaldsensfélagið er elsta íslenska kvenfélagið í Reykjavík, stofnað 19. nóvember 1875. Það hefur frá stofnun verið virkt í góðgerðarstarfsemi ýmiskonar.
Brotinn hljómur
Brotinn hljómur er hljómur spilaður í einingum í stað þess að vera spilaður heill.
Abbellimento
Thorvaldsensfélagið
Saga
Á síðari hluta 20. aldar hefur félagið meðal annars stutt barnadeildina sem var á Landakoti og síðar á Landspítalanum í Fossvogi til tækjakaupa.
Monte Carlo (spil)
Monte Carlo er fjárhættuspil fyrir fimm til átta spilara, sem spilað er með venjulegum 52-spila spilastokki. Hvert spil skiptist upp í sjö umferðir sem öll hafa misjöfn markmið. Í fyrstu sex umferðunum er byggður upp vinningspottur, og síðasta umferðin sker úr um það hvernig potturinn skiptist upp á milli spilara.
Gangur spilsins
Í upphafi er ákveðið hve mikill peningur er á bak við hvert stig. Hámarksupphæð pottarins stýrist annarsvegar af því, og hinsvegar af fjölda spilara. Ef að hvert stig er 1000 krónu virði, og spilarar fimm, þá mun potturinn verða krónur.
Nú er gefið; allir eiga að vera með jafn mörg spil á hendi og bunkinn á að klárast. Stokkurinn er stokkaður og gefið er upp á nýtt eftir hverja umferð. Eftir hverja umferð eiga menn að setja pening í pottinn fyrir hvert mínusstig, en eftir síðustu umferð eru peningar teknir úr pottinum sem samsvara fjölda jákvæðra stiga sem fengin eru í þeirri umferð. Potturinn á að tæmast.
Í fyrstu umferð er spilað nolo. Þá er markmiðið að forðast að taka slagi. Slagur er tekinn með því að eiga hæsta spilið í slagnum í þeim lit sem fyrst var sett út. Eitt mínusstig er gefið fyrir hvern slag.
Í annarri umferð er markmiðið að forðast að taka slagi sem innihalda lauf. Eitt mínusstig er veitt fyrir hvert laufaspil sem tekið er.
Í þriðju umferð er markmiðið að forðast að taka slagi sem innihalda drottningar. Tvö mínusstig eru veitt fyrir hverja drottningu.
Skapti Ólafsson - Allt á floti
Skapti Ólafsson syngur Allt á floti er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1957. Á henni syngur Skapti Ólafsson tvö lög útsett af Gunnari Reyni Sveinssyni, sem jafnframt stjórnaði hljómsveitinni. Aðrir í hljómsveitinni voru Guðmundur Steingrímsson, Ernst Normann, Sigurbjörn Ingþórsson, Jón Páll Bjarnason og Eyþór Þorláksson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Monte Carlo (spil)
Gangur spilsins
Í fjórðu umferð er markmiðið að forðast að taka slagi sem innihalda svarta kónga. Fjögur mínusstig eru veitt fyrir hvern svartan kóng.
Skapti Ólafsson - Allt á floti
Lagið Allt á floti
Lag Steingríms Sigfússonar Mikið var gaman að því vakti verðskuldaða athygli þegar platan kom út, en það var lagið Allt á floti sem sló eftirminnilega í gegn. Lagið varð eitt af vinsælustu lögum Tommy Steele (Water Water), en íslenska útgáfan átti aldeilis eftir að slá frumútgáfunni við hér á landi. Margt hjálpaðist að við að gera lagið svo vinsælt sem raun ber vitni; söngur Skapta, grípandi texti, vönduð útsetning og afbragðs hljóðfæraleikur. Fáir hafa reynt að syngja lagið inn á plötu, enda stenst útgáfa Skapta og félaga frá 1957 tímans tönn.
Monte Carlo (spil)
Gangur spilsins
Í fimmtu umferð er markmiðið að forðast að taka hjartaásinn. Átta mínusstig eru veitt fyrir hann.
Í sjöttu umferð er markmiðið að forðast að taka síðasta slaginn. Átta mínusstig eru veitt fyrir hann.
Í sjöundu umferð snýst leikurinn við - í stað þess að greiða í pottinn skal hann tæmdur. Gefið er, og nú má setja út það spil sem er í miðju rununnar, rúnað upp - ef að spilarar eru fimm talsins er nían notuð. Níum skal raðað upp eftir sortum, og á níuna má leggja spil sem er hærra eða lægra en það. Runan gengur þá út í báðar áttir frá níunni uns öll spil klárast. Ef að spilari getur ekki lagt neitt út þá segir hann „pass“ og næsti á leik. Spilari sem leggur út ás, hæsta spilið, fær að gera aftur. Veitt eru stig í þeirri röð sem menn klára af hendi sinni. Í fimm manna leik eru 20 stig fyrir að klára fyrstur, 15 stig fyrir að klára annar, 10 stig fyrir að vera þriðji, 5 stig fyrir að vera fjórði, og sá sem klárar síðastur situr uppi með núll stig og sárt ennið. Þá er potturinn tæmdur samkvæmt þessum stigum.
Kristján Drese
Kristján Drese eða Christian Drese var landfógeti á Íslandi um miðja 18. öld, eða 1739-1749, en var vikið úr embætti vegna drykkjuskapar og óreiðu.
Drese tók við landfógetaembættinu af Kristjáni Luxdorf árið 1739. Hann er sagður hafa staðið sig þokkalega fyrst í stað en svo fór að bera á drykkjuskap og öðrum vandamálum, einkum eftir að Lafrentz amtmaður dó 1744. Drese tók þá við amtmansstarfinu um stundarsakir en reyndist óhæfur til þess og fórst það afar illa. Einnig var mikil bókhaldsóreiða hjá honum, hann gaf ekki kvittun fyrir gjöldum sem hann tók við eða neitaði að kannast við kvittanir.
Johan K. Pingel kom til landsins árið 1745 og tók við amtmannsembætinu og fékk þegar að heyra margar misjafnar sögur af framferði Drese. Reyndi hann að áminna hann og tala um fyrir honum en Drese brást hinn versti við og ástandið var óbreytt. Þeir Drese og Pingel voru sambýlismenn á Bessastöðum og samkomulagið var vægast sagt stirt. Árið 1749 var þó komið í algjört óefni, Drese var stórskuldugur alls staðar og sjóðþurð í landskassanum en reikningar allir í ólestri. Setti amtmmaður hann þá úr embætti og setti sýslumanninn í Gullbringusýslu, Guðna Sigurðsson, landfógeta til bráðabirgða, en af Drese fer ekki frekari sögum. Sveinn Sölvason lögmaður segir í annál sínum að hann hafi verið „suspenderaður fyrir galinskap og annan ódugnað“.
Fjallatoppur
Fjallatoppur (fræðiheiti Lonicera alpigena ) er runni af geitblaðsætt ættaður úr fjallaskógum suður og mið Evrópu. Hann verður um 1-2 m hár og álíka breiður. Blómin eru smá, gulleit til rauð og berin skærrauð, óæt. Stundum er fölvatoppur (Lonicera glehnii) frá norðaustur Asíu talinn undirtegund hans: Lonicera alpigena ssp. glehnii (F. Schmidt) H. Hara. Hann hefur reynst harðgerður á Íslandi.
Jason Lezak
thumb|right|Jason Lezak Jason Edward Lezak (fæddur 12. nóvember 1975 í Irvine í Kaliforníu) er bandarískur sundmaður. Hann keppir í skriðsundi, auk þess sem hann á sæti í boðsundssveit Bandaríkjanna.
Lezak útskrifaðist frá Kaliforníuháskóla í Santa Barbara árið 1999.
Vallarhverfi
Vallarhverfi er hverfi í Hafnarfirði á Íslandi. Í Vallarhverfi er m.a. Ásvallalaug.
Doris
Doris er íslenskt kvenmannsnafn.
Heimildir
Doris ドリス Doris
Randasveifa
Randasveifa (fræðiheiti: Helophilus pendulus ) er algeng sveifflugutegund á láglendi á Íslandi og áberandi með gulan og svartan lit áþekkt geitungum og býflugum. Lirfurnar éta rotnandi plöntur í vatni, en flugurnar nærast á blómasafa og frjókornum.
Útbreiðslan er Evrasísk.
Ormur Snorrason
Ormur Snorrason (um 1320 – um 1402) var sýslumaður, lögmaður og hirðstjóri á 14. öld. Hann var af ætt Skarðverja og bjó á Skarði á Skarðsströnd. Faðir Orms var Snorri Narfason (d. 1332) lögmaður á Skarði.
Ormur hefur líklega verið fæddur um 1320. Hann sigldi með Guðmundi bróður sínum 1344 og var Guðmundur þá orðinn sýslumaður; hann hefur sennilega verið heldur eldri en Ormur. Guðmundur var sýslumaður í Snæfellsnessýslu en fórst í siglingu 1354 og tók Ormur við sýslunni eftir lát hans. Ormur varð lögmaður sunnan og austan 1359. Hann fór í norðurreiðina með Smiði Andréssyni hirðstjóra og Jóni skráveifu lögmanni eftir Alþingi 1362, tók þátt í Grundarbardaga og fékk þar kirkjugrið. Vísur sem ortar voru eftir bardagann benda til þess að framganga hans þar hafi ekki þótt sérlega hetjuleg.
Ormur sigldi, líklega sumarið 1365, og kom aftur árið eftir ásamt Andrési Gíslasyni og höfðu þeir saman fengið hirðstjórn á landinu. Var Ormur hirðstjóri norðan og vestan 1366–1368. Hann var svo aftur lögmaður sunnan og austan 1374–1375. Hans er síðast getið í heimildum árið 1401 og hefur hann líklega dáið skömmu síðar.
Ormur var mikill auðmaður og hafði menningarlegan metnað. Hann lét gera tvær af fegurstu skinnbókum sem varðveist hafa hér á landi, þ.e. Skarðsbók Jónsbókar um 1363, og Skarðsbók postulasagna. Þá síðari gaf hann kirkjunni á Skarði að hálfu leyti, en hinn helminginn skyldi bóndinn á Skarði eiga.
Í Svíþjóð var til á 17. öld mikil skinnbók, sem kölluð var Bók Orms Snorrasonar, nú kölluð Ormsbók. Í henni voru riddarasögur o.fl. Bókin er talin hafa brunnið árið 1697.
Kona Orms var Ólöf, óvíst hvers dóttir. Börn þeirra voru:
Bab-el-Mandeb
thumb|300px|Bab-el-Mandeb Bab-el-Mandeb (sem merkir Sorgarhlið og er stundum kallað Tárahlið ) er sund fyrir mynni Rauðahafs og skilur það af frá Adenflóa. Sundið, sem er á milli Jemens og Djibútí, er 25 km breitt og hefur reynst hættulegt vegna strauma. Eldfjallaeyjan Perimey er þar skammt undan landi, Arabíumegin.
Þjórsárhraunið mikla
thumb|330 px|Þjórsárhraunið mikla er hér sýnt í rauðum lit þar sem það sést á yfirborði. Á Veiðivatnsavæðinu er það hulið yngri hraunum (Kort eftir Guðmund Kjartansson, jarðfræðing) Þjórsárhraunið mikla er stærsta hraun á Íslandi bæði að flatarmáli og rúmmáli og stærsta hraun sem vitað er um að komið hafi upp í einu gosi á jörðinni á nútíma (þ.e. frá lokum síðasta jökulskeiðs fyrir um 11500 árum). Hraunið rann milli Heklu og Búrfells og niður farveg Þjórsár og yfir láglendið á Skeiðum og Flóa og um 1 km út í sjó. Það tilheyrir flokki hrauna sem nefnast Tungnárhraun. Hraunið er helluhraun úr stórdílóttu basalti. Það kom upp í eldstöðvum á Veiðivatnasvæðinu fyrir 8600 árum (um 6600 f. Kr.). Eldstöðvarnar eru horfnar undir yngri gosmyndanir og á um 70 km löngum kafla niður með Tungná og Þjórsá er hraunið nær alstaðar hulið yngri hraunum. Gloppubrún á Landi myndar framjaðar þessa yngra hraunaflæmis en þar fyrir neðan þekur Þjórsárhraunið miklar víðáttur í Landsveit og Gnúpverjahreppi, á Skeiðum og í Flóa. Þjórsá og Hvítá/Ölfusá streyma niður með jöðrum hraunsins að austan og vestan. Þjórsárhraunið myndar ströndina milli Þjórsár- og Ölfusárósa. Sjór virðist hafa staðið 15 m lægra er hraunið rann en hann gerir nú. Við hækkandi sjávarborð hefur sjórinn flætt inn yfir hraunjaðarinn sem nú liggur neðansjávar mörg hundruð metra úti fyrir ströndinni. Selfoss, Eyrarbakki og Stokkseyri standa á Þjórsárhrauni. Þykkt hraunsins er víða 15-20 m og um 40 m þar sem það er þykkast. Flatarmálið er áætlað um 970 km² og rúmtakið um 25 km³. Þjórsárhraunið er gert úr dílabasalti þar sem stórir ljósir feldspatdílar sitja í dökkum fínkorna grunnmassa. Gossprungan var á hálendinu 130 km frá sjó á milli Þórisvatns og Veiðivatna. Ekki er vitað nákvæmlega hvar hún var né hversu löng hún var. Hraunjaðarinn er nú marbakki undan Stokkseyri og Eyrarbakka. Þjórsárhraun þekur landsvæðið milli Ölfusár og Þjórsár en það er víða hulið þykku jarðvegslagi. Víða í hrauninu eru dældir og bollar sem kallaðar eru dælur. Þó að hraunið sé víðast hulið þykku jarðvegslagi þá má sums staðar enn sjá hraunið, t.d. í Stokkseyrarfjöru og við Búðafoss en hann  steypist fram af hraunbrúninni.
thumb|300 px|Hið forna Þjórsárhraun er víðast hulið jarðvegi en það sést vel ofan við [[Urriðafoss]]
4. nóvember
4. nóvember er 308. dagur ársins (309. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 57 dagar eru eftir af árinu.
Lofthæna
Lofthæna er kvenmannsnafn sem hefur verið notað einu sinni á Íslandi svo vitað sé. Lofthæna Guðmundsdóttir (1842 - 1912) átti heima í Skaftafellssýslu.
Nafnið kemur tvisvar fyrir í Landnámabók. Lofthæna Erpsdóttir var kona Braga skálds. Dóttir þeirra var Ástríður slækidrengur, kona Arinbjarnar hersis úr Fjörðum, og hét dóttir þeirra einnig Lofthæna. Sonur hennar var Hrosskell Þorsteinsson landnámsmaður í Hvítársíðu.
Uppruni nafnsins er óviss en talið er líklegt að það sé afbökun úr einhverju erlendu nafni.
Gríms saga loðinkinna
Mellotron
thumbnail|Mellotron hljómborð á tónlistarsafni.
Mellotron er hljómborð fundið upp í Birmingham á Englandi. Hljómsveitir hófu að nota það seint á 7. áratug 20. aldar, t.d. The Moody Blues og Bítlarnir.
Þormóður rammi Haraldsson
Þormóður rammi Haraldsson var landnámsmaður sem nam land í Siglufirði og Héðinsfirði. Kona hans er sögð hafa verið Arngerður, systir Skíða í Skíðadal.
Hvarfbaugur syðri
alt=Heimskort er sýnir hvar hvarfbaugur syðri liggur.|hægri|thumb|500x500dp| Heimskort er sýnir hvar hvarfbaugur syðri liggur.
alt= Mynd (með enskum texta) er skýrir tengsl halli jarðmönduls við hvarfbaugana og heimskautabaugana.|hægri|thumb| Mynd (með enskum texta) er skýrir tengsl halli jarðmönduls við hvarfbaugana og heimskautabaugana. Hvarfbaugur syðri, sem einnig er nefndur Steingeitarbaugur, er syðsta breiddargráða jarðar þar sem sólin getur verið beint yfir.
Þetta gerist á vetrarsólstöðum, þegar suðurhvel jarðar hallar að sólu að hámarki og sólargangurinn er lengstur. Það nær einnig 90 gráðum undir sjóndeildarhringinn á miðnætti sólar á sumarsólstöðum, þegar sólargangurinn er stystur.
Þegar sólin er hæst á lofti á jafndægri á hausti og vori stendur sólin í hvirfilpunkti á miðbaug. Þá er hún á miðjum himni og skín beint ofan á hvirfilinn þannig að hvergi er skugga að sjá. Vegna halla jarðmöndulsins um 23,5° er sól í hvirfilpunkti á mismunandi um breiddargráðum eftir því hvenær ársins er.
Skegg
Skegg er hárvöxtur í andliti karlmanna. Líkt og bringuhár og skapahár þá flokkast skegg manna sem kynhár og eru skegghárin grófustu kynhár mannslíkamans. Skeggvöxtur er karlmönnum eðlislegur, en konum getur einnig vaxið skegg við vissar aðstæður. Skeggstæði á karlmönnum nefnist granstæði, skeggstæði eða mumpur. Glerkunnta er mjúkt skegg (oftast yfirvaraskegg) unglingspilta sem ekki eru enn orðnir fulltíða og Hýjungur er gisið og mjúkt skegg (oft á yngri mönnum).
Hvarfbaugur syðri
Jafngildi hvarfbaugs syðri á norðuhveli er hvarfbaugur nyrðri (Krabbabaugur).
Breiddargráða er hornrétt mæling á staðsetningu þannig að hornið er 0° við miðbaug, en 90° við heimskautin. Aðrar mikilvægar breiddargráður eru hvarfbaugur nyrðri (einnig nefndur krabbabaugur; sólin í hvirfilpunkti á hádegi, breiddargráða 23°27′ norður) og hvarfbaugur syðri (einnig kallaður steingeitarbaugur; sólin í hvirfilpunkti á hádegi, breiddargráða 23°27′ suður); norðurheimskautsbaugur (66°33′ norður), og suðurheimskautsbaugur (66°33′ suður).
Eingöngu á breiddargráðum á milli hvarfbauganna getur sólin náð hæsta punkti á himni. Eingöngu innan heimskautsbauganna (breiddargráður stærri en 66°33′ til norðurs eða suðurs) er miðnætursól sjáanleg.
Mosadýr
Mosadýr (fræðiheiti: Bryozoa, Ectoprocta eða Polyzoa) eru fylking hryggleysingja sem lifa í vatni. Þau eru yfirleitt um 0,5 mm löng og nærast á fæðuögnum í vatni sem þau sía frá með kórónu af örmum með örsmáum bifhárum. Ein ætt mosadýra hefst eingöngu við í ferskvatni og nokkrar tegundir kjósa sér ísalt umhverfi en langflestar tegundir þeirra lifa í höfunum og finnast helst í hitabeltinu, en þau hafa þó líka fundist í djúpsjávarrennum og á heimskautunum. Rúmlega 4000 tegundir eru þekktar. Ein ættkvísl mosadýra lifir sem einstaklingar en annars lifa þau í þyrpingum.
Í fyrstu var fræðiheiti þessarar fylkingar Polyzoa en það vék fyrir Bryozoa árið 1831. Í kjölfarið annar hópur dýra sem þóttu lík mosadýrunum, sérstaklega hvað varðar síunarbúnað þeirra, og voru þau dýr talin með undir Bryozoa fylkingunni þangað til 1869 þegar það uppgötvaðist að þessir hópar dýra voru ólík að innri gerð. Hópurinn sem uppgötvaðist síðar fékk þá fræðiheitið Entoprocta (stilkormar) en farið var að kalla mosadýrin Ectoprocta. Bryazoa heitið hefur þó aldrei fallið úr notkun er notað jafnhliða Ectoprocta.
Einstaklingar í þyrpingum mosadýra eru ósjálfstæðar einingar (zooid) í stærri heild þyrpingarinnar. Í öllum þyrpingum eru "hreyfanlegir" (autozooid) einstaklingar sem eru sérhæfðir í fæðuöflun og þveiti fyrir þyrpinguna sem heild. Sumar ættir dýranna hafa sérhæfða einstaklinga sem t.d. sjá um að klekja út eggjum eða að verja þyrpinguna fyrir afræningjum. Cheilostomata-ætt mosadýra hefur mestan fjölda tegunda, mögulega vegna þess að sú ætt hefur gengið lengst í sérhæfingu einstaklinganna. Sumar tegundir geta fært sig úr stað með því að nota broddótt varnardýr sem fætur fyrir þyrpinguna. Þau dýr sem sjá um fæðuöflun koma næringarefnum til hinna dýranna um rásir í þyrpingunni.
Skeljar mosadýra hafa fundist í 490 milljón ára jarðlögum frá kambríumtímbilinu sem gerir þau að síðustu fylkingunni til þess að koma fram á sjónarsviðið þannig að það hafi skilið eftir steingervinga. Mögulega voru þau komin fram fyrr en án þess að byggja sér skeljar úr steinefnum sem hafa varðveist. Flokkun mosadýra er umdeild og margt á huldu um skyldleika þeirra við aðrar fylkingar svosem stilkorma annars vegar eða armfætlur hins vegar. Jafnframt er ekki ljóst hvort að þau teljist til frummunna (Protostomia) eða nýmunna (Deuterostomia).
Hryðjuverkin á Balí árið 2002
250px|right|thumb|Minnisvarði um sprengjutilræði á Balí. Hryðjuverkin á Balí árið 2002 áttu sér stað 12. október í ferðamannahverfum í Kuta, Balí, Indónesíu. Árásin var gerð af meðlimum Jemaah Islamiyah, íslömskum hryðjuverkahópi og bandamönnum Al-Kaída.
Šiprage
Šiprage (með kýrillísku letri: Шипраге) er bær í Bosníu og Hersegóvínu, Kotor Varoš héraði. Árið 1991 var íbúafjöldi bæjarins 952 manns. Áin Vrbanja rennur í gegnum borgina.
988
988 (CMLXXXVIII í rómverskum tölum)
Bacteroidetes
Flokkurinn Bacteroidetes samanstendur af þremur stórum ættum Gram-neikvæðum bakteríum, ekki-sporamyndandi, loftháðum eða ekki loftháðum, og staflaga gerlum sem eru útbreiddir í umhverfinu, þar á meðal í jarðvegi, sjó og í og á dýrum.
Phylogeny
Núverandi viðurkennd flokkun, byggð á List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature og National Center for Biotechnology Information (NCBI) og phylogeny er byggð á 16S rRNA-based LTP release 111 by 'The All-Species Living Tree' Project.
Sýslur í Mississippi
Sýslur í Mississippi eru 82 talsins.
Mars (reikistjarna)
Mars er fjórða reikistjarnan frá sólu talið og sú ysta af innri reikistjörnunum. Mars er nefndur eftir rómverska stríðsguðinum, sökum hins rauða litar sem prýðir yfirborðið, en stafar af járnríku bergi og ryki sem hefur oxast („ryðgað“). Vegna hins rauða litar er hún einnig oft kölluð „Rauða plánetan“. Yfirborð Mars einkennist af miklum gljúfrum og stórum eldfjöllum. Í kínverskri, japanskri, kóreskri og víetnamskri menningu er hún kölluð Eldstjarnan, byggt á frumefnunum fimm.
Tvö tungl, Fóbos og Deimos eru á sporbraut um hana, en þau eru bæði smágerð og hafa einkennilega lögun, Fóbos er stærri en Deimos, en sporbaugur hans er mun styttri – þau eru líklega loftsteinar sem þyngdarafl Mars fangaði.
Innri uppbygging
Mars er, eins og Jörðin, marglaga að uppbyggingu. Innst er þéttur málmkjarni og utan um hann lög úr léttari efnum. Eftir nýjustu rannsóknir er gert ráð fyrir að radíus kjarnans sé 1.795 ± 65 km og að hann sé aðallega úr járni og nikkeli, auk um 16–17% brennisteins (saman mynda þessi efni járnsúlfíð). Kjarninn er talinn vera tvisvar sinnum ríkari af léttari efnum en kjarni Jarðarinnar. Möttull úr sílíkati, sem myndaði megnið af fleka- og eldfjallafyrirbærunum sem er að finna á yfirborði Mars í dag, umlykur kjarnann. Það lítur út fyrir að möttullinn sé nú orðinn óvirkur. Fyrir utan kísil og súrefni eru algengustu efnin í skorpu Mars járn, magnesín, ál, kalk og kalín. Meðaltalsþykkt skorpunnar er um 50 km, en hámarksþykktin 125 km. Meðaltalsþykkt skorpu Jarðarinnar er aðeins 40 km, sem er hlutfallslega einungis um þriðjungur þykktar skorpu Mars, miðað við stærð plánetnanna.
Jarðfræðilegir eiginleikar yfirborðsins
Mars er svokölluð bergpláneta sem er úr steinefnum sem innihalda kísil, súrefni, málma og önnur efni sem berg er venjulega úr. Yfirborð Mars er aðallega úr þóleiítbasalti, en á sumum svæðum er bergið kísilríkara en dæmigert basalt og gæti verið svipuð andesítbergi sem finnst á Jörðinni, eða kísilgleri. Á svæðum þar sem endurskin er minna er meira magn af plagíóklasi en á norðanverðum endurskinslitlum svæðum er meira magn af plötusílíkötum og kísilríku gleri. Á hálendinu í suðri hafa kalkrík pýroxen fundist í greinanlegu magni. Staðir með háu hematít- og ólivínhlutfalli hafa líka fundist. Meginhluti yfirborðsins er þakinn fíngerðum járnoxíðkornum.
Þótt engin merki hafi fundist um virkt hnattrænt segulsvið hafa athuganir leitt í ljós að hlutar yfirborðs plánetunnar hafi verið segulmagnaðir, og að skautun segulsviðs hafi umsnúist nokkrum sinnum í fortíðinni. Skautunarrendur sem staðfesta þetta má finna í segulnæmum efnum, alveg eins og í lögum á hafsbotni sums staðar á Jörðinni. Í einni kenningu er því haldið fram að þessar rendur sýni að flekavirkni hafi verið á Mars fyrir fjórum milljörðum ára, áður en rafallinn í kjarna og möttli plánetunnar dvínaði og segulsviðið dofnaði.
Í myndun sófkerfisins varð Mars til úr frumplánetudiski sem var á sporbraut um sólina vegna tilviljanakennds samrunaferlis. Mars hefur marga sérkennandi efnafræðilega eiginleika sem stafa af stöðu hans í sólkerfinu. Efni með hlutfallslega lágt suðumark, svo sem klór, fosfór og brennisteinn eru algengari á Mars en á Jörðinni. Sennilegt er að orkumiklir sólvindar ungu sólarinnar hafi á sínum tíma ýtt þessum efnum utar í sólkerfið.
Eftir myndun plánetnanna urðu þær allar fyrir mörgum árekstrum á svokallaða „Árekstratímabilinu mikla“ (e. Late Heavy Bombardment). Merki um árekstra frá þessu tímabil er að finna á um 60% yfirborðs Mars og sennilegt er að undir því sem þá er eftir af yfirborðinu liggi stórar dældir sem hafi myndast vegna þessara árekstra. Finna má merki um stóra árekstrardæld á norðurhveli Mars, rúmlega 10.600 km langa og 8.500 km breiða, sem er þá fjórum sinnum stærri en Suðurskauts–Aitkendældin á tunglinu, stærsta árekstrardæld sem hingað til hefur fundist. Kenningin um tilurð hennar bendir til þess að hlutur á stærð við Plútó hafi rekist á Mars fyrir fjórum milljörðum ára og myndað þessa sléttu Borealis-dæld, sem nær yfir 40% plánetunnar.
Andrúmsloft
Það er rúmlega fimm sinnum meira af koltvísýringi í andrúmsloftinu á Mars en á Jörðinni. Yfir 95% lofthjúpsins á Mars er koltvísýringur á móti aðeins um 0,035% af koltvísýringi í andrúmsloftinu á jörðinni. Koltvísýringur er byggingarefni plantna, sem þær breyta í súrefni og kolvetni. Því mætti með ljóstillífun plantna vinna súrefni sem fólk gæti andað að sér auk þess sem hún gæti búið til mat sem það borðaði og eldsneyti á vélar sem það notaði.
Tungl
Um Mars ganga tvö tungl, Fóbos og Deimos, sem eru bæði lítil og óreglulega löguð og alls ekki ósvipuð þeim aragrúa smástirna sem er að finna á milli Mars og Júpíters. Eins og tungl Jarðarinnar snúa tungl Mars ávallt sömu hlið að plánetu sinni. Mikið af þeim upplýsingum sem til eru um tunglin hafa fengist úr geimferðum Mariner og Viking í umsjá Geimferðastofnunar Bandaríkjanna og úr Fóbos-geimferðaáætlun Geimferðastofnunar Sovétríkjanna.