cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alan Dale
Kvikmyndaferill
Dale byrjaði kvikmyndaferil sinn árið 1982 í The Applicant sem var áströlsk kvikmynd. Næsta mynd sem hann lék í var árið 2002 þegar Dale fékk hlutverk í Star Trek: Nemesis sem Praetor Hiren eftir að upprunalega leikari varð veikur Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við: Hollywood Homicide, After the Sunset, Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, Happy New Year og Priest.
Verðlaun og tilnefningar
Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films Screen Actors Guild Awards
Úrbínó
thumb|right|Endurreisnarborgin Úrbínó Úrbínó er víggirt borg í héraðinu Marke á Ítalíu, suðvestan við höfuðstað héraðsins, Pesaró. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO vegna ríkulegra minja frá endurreisnartímanum, einkum frá þeim tíma þegar Friðrik frá Montefeltro ríkti yfir borginni 1444 til 1482. Úrbínóháskóli var stofnaður 1506.
Ólympískur þríhyrningur
thumb|right|Ólympískur þríhyrningur Ólympískur þríhyrningur er siglingaleið sem algengt er að nota í siglingakeppnum á kænum, einkum landskeppnum og á Ólympíuleikunum. Ólympískum þríhyrningi er ætlað að gefa siglingafólkinu færi á að sýna getu sína í öllum helstu vindáttum, beitivindi, hliðarvindi, lens o.s.frv. Þannig er fyrst sigldur þríhyrningur, síðan pulsa og loks beinn leggur, alltaf með baujurnar á bakborða. Fyrsti og síðasti leggurinn eru upp í vindinn. Venjulega er þríhyrningurinn jafnhliða.
Kostur við þríhyrningslaga braut er að hægt er að haga hornum þríhyrningsins eftir aðstæðum og búa þannig til fjöldann allan af mismunandi brautum. Að auki eru til ýmis afbrigði af ólympískum þríhyrningi s.s. tvöfaldur (þrefaldur o.s.frv.) þríhyrningur, afbrigði þar sem ráslína og marklína eru sama línan o.s.frv.
Múndamál
Múndamál eru flokkur ástróasískra mála sem töluð eru á Norðaustur-Indlandi. Nafnið er dregið af heiti Múnda-þjóðflokksins sem mál þessi talar. Þau eru um 12 talsins. Helst þessara mála er santalí sem er talað af um 5 milljónum í Bíhar, Vestur-Bengal og Orissa.
Félag eldri borgara í Reykjavík
Félag eldri borgara í Reykjavík og nágrenni er stærsta félagið innan Landssambands eldri borgara með yfir 11 þúsund félagsmenn. Félagið var stofnað 15. mars 1986.
Múndamál
Greinar
Múndamál skiptast í fimm óumdeildar greinar, en tengsl þeirra eru umdeild.
Garðaberjaættkvísl
Ribes er ættkvísl um 150 þekktra tegunda blómstrandi plantna sem vaxa á tempruðum svæðum Norðurhvels. Sjö undirættir eru viðurkenndar.
Ræktun
Í ættkvísinni eru meðal annars berjategundirnar (sólber, rauðrifs, stikilsber), hélurifs, auk blendinga. Sólberjadrykkurinn Ribena drykkurinn dregur nafn sitt af ættkvíslinni.
Einnig eru í ættkvíslinni nokkrar skrauttegundir eins og Rauðrifs.
Í lyf
Blackfoot Indíánar notuðu rót (Ribes hudsonianum) við nýrnasjúkdómum og við vandamál vegna blæðinga. Cree Indíánar notuðu ber Ribes glandulosum sem frjósemisaukandi fyrir konur.
Valdar tegundir
Burstastikill Súrrifs Klappastikill Fjallarifs Mjallarsólber Gullrifs Blárifs Ígulstikill Vaxrifs Hetturifs Rakkastikill Mongólarifs Sortusólber
Skógarstikill Sætusólber Sporarifs Súrrifs Hnjúkarifs Kirtilrifs [ Samheiti af R.uva-crispa ]
Silfurflétta
Silfurflétta (fræðiheiti: Actinidia polygama) er tegund af Aktinidia sem er upprunnin í norðaustur Asíu, til mið Kína og Japan. Hún er stundum ræktuð í görðum á norðurlöndum. vinstri|thumb|Ber miðja|thumb|Blöð og grein Hún er klifurrunni sem getur verið með 5 til 6 m langar renglur. Blöðin eru gjarnan með hvítum eða silfruðum flekkjum við blaðoddana. Hvít blómin eru vanalega stök, ilmandi. Gul berin eru kringlótt, slétt og kirtlalaus, um 2,5 sm í þvermál, og með bitru bragði.
Tvö afbrigði eru viðurkennd:
Silfurflétta (í Japan kölluð matatabi) hefur lengi verið þekkt fyrir vímuáhrif á ketti. Virknin er svipuð og hjá kattamyntu, en virðist vera kröftugri.
A Star Is Born (tónlist)
A Star Is Born er hljómplatan fyrir samnefnda kvikmynd frá árinu 2018, sem leikarar myndarinnar, Lady Gaga og Bradley Cooper, sungu inn á. Platan var gefin út 5. október 2018 af Interscope. Cooper vann DJ White Shadow, sem hefur áður unnið með Gaga, og ýmsum kántrítónlistarmönnum, þar á meðal Lukas Nelson, sem einnig leikur í myndinni sem meðlimur í hljómsveit Jackson Maine, persónu Cooper. Jason Isbell, Mark Ronson, Diane Warren og Andrew Wyatt úr Miike Snow lögðu einng sitt af mörkum við gerð tónlistarinnar.
Platan er popp- og blúsrokkplata sem inniheldur lög sem fjalla um ástina og erfiðleika hennar. Platan hefur verið náð efsta sæti vinsældarlista í meira en 20 löndum og fengið gull- og platínuviðurkenningu í mörgum þeirra, en platan hefur selst í yfir sex milljónum eintaka um allan heim til og með júní 2019. Lagið „Shallow“ var gefið út sem aðalsmáskífa plötunnar þann 27. september 2018, en lögin „Always Remember Us This Way“ og „I'll Never Love Again“ voru einnig gefin út sem smáskífur í nokkrum löndum.
A Star Is Born var tilnefnd til sjö Grammy-verðlauna. Hún vann verðlaun fyrir Best Pop Duo/Group Performance og Best Song Written for Visual Media fyrir lagið „Shallow“ árið 2019. Ári síðar, 2020, vann hún verðlaun fyrir Best Compilation Soundtrack for Visual Media og önnur verðlaun fyrir Best Song Writed for Visual Media fyrir lagið „I'll Never Love Again (Film Version)“. Hún vann einnig verðlaun fyrir bestu kvikmyndatónlistina á 72. British Academy Film Awards. Á aðeins rúmlega ári tókst hljómplötunni að verða 33. stærsta plata áratugarins á bandaríska Billboard 200 vinsældarlistanum.
Draumadísir
Tenglar
Heimasíða
LASK Linz
Linzer Athletik-Sport-Klub, oftast þekkt sem Linzer ASK eða bara LASK, er Austurískt knattspyrnufélag með aðsetur í Linz.Þeir eru elsta félagið á svæðinu og spila í Austurrísku Úrvalsdeildinni. Þeir leika í svörtu og hvítu, kvennaliðið leikur í næstefstudeild Austurrísku Konudeildarinnar.
Dacrycarpus vieillardii
Dacrycarpus vieillardii er sígrænt tré (að 25m hátt) frá Nýju-Kaledóníu.
Félag eldri borgara í Kópavogi
Félag eldri borgara í Kópavogi er í Landssambandi eldri borgara.
Júlíus
Júlíus er íslenskt karlmannsnafn af latneskum uppruna, komið af rómverska ættarnafninu IVLIVS eða Julius.
Slæðuklukka
Slæðuklukka (fræðiheiti: Campanula tommasiniana) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Króatíu.
1. deild kvenna í knattspyrnu 1989
Árið 1989 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir nafninu 1. deild.
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík
Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík (skammstöfun: FBSR) er íslensk björgunarsveit með aðsetur á flugvallarvegi við Reykjavíkurflugvöll.
Saga
Sveitin var stofnuð 27. nóvember 1950 í kjölfar Geysisslyssins, eftirfarandi samþykkt var rituð á fundinum og stendur óbreytt enn í dag:
Perpignan
Perpignan er borg í Suður-Frakklandi í umdæminu Pyrénées-Orientales í héraðinu Occitanie. Íbúar eru um 118 þúsund (2020).
Paul Rusesabagina
Paul Rusesabagina (f. 15. júní 1954) er rúandskur stjórnmálamaður og fyrrverandi hótelstjóri. Hann er þekktur fyrir aðgerðir sínar við að bjarga Tútsum á tíma þjóðarmorðsins í Rúanda árið 1994. Rusesabagina hefur í seinni tíð gagnrýnt forseta Rúanda, Paul Kagame, og hann var einn stofnenda stjórnarandstöðuflokksins Mouvement rwandais pour le changement démocratique. Rusesabagina var handtekinn árið 2020 vegna meintra tengsla sinna við skæruliðasamtökin Þjóðfrelsisfylkingu Rúanda (fr. Front de libération nationale).
Æviágrip
Paul Rusesabagina er kominn úr bændafjölskyldu og gekk í trúboðsskóla og nam guðfræði í Kamerún. Hann vann fyrir belgíska ríkisfugfélagið Sabena á hóteli í Akagera-þjóðgarðinum í austurhluta Rúanda. Hann var ráðinn sem aðstoðarhótelstjóri Mille Collines-hótelsins í Kígalí árið 1984 og svo hótelstjóri árið 1993.
Í apríl árið 1994 hleypti morðið á Juvénal Habyarimana, forseta Rúanda, af stað fjöldamorðum gegn þjóðarbroti Tútsa í landinu. Rusesabagina, sem er Hútúi í föðurætt en Tútsi í móðurætt og var sjálfur kvæntur Tútsakonu, leitaði hælis ásamt fjölskyldu sinni á Mille Collines-hótelinu. Þegar skæruliðasamtökin Interahamwe umkringdu hótelið veitti hótelið um 1.268 Tútsum og hófsömum Hútúum skýli. Rusesabagina reyndi að semja við leiðtoga Hútúa, eins og hershöfðingjann Augustin Bizimungu, til þess að flóttafólkinu yrði veitt vernd. Rusesabagina náði símsambandi við framkvæmdastjóra Sabina, rekstrarfélags hótelsins, og hafði samband við Hvíta húsið, Sameinuðu þjóðirnar og utanríkisráðuneyti Frakklands með faxi. Að endingu var flóttafólkið flutt frá hótelinu í fylgd með friðargæslusveitum Sameinuðu þjóðanna.
Rusesabagina flutti ásamt fjölskyldu sinni til Belgíu árið 1996 og hlaut belgískan ríkisborgararétt. Hann hefur flutt fjölda erinda á ráðstefnum um atburðarásina á tíma þjóðarmorðsins. Árið 2006 sæmdu samtökin Centre de recherche et d'études politiques (CREP) hann Condorcet-Aron-verðlaununum fyrir störf hans í þágu lýðræðis.
Hlutverk Pauls Rusesabagina við björgun þeirra 1.200 flóttamanna sem leituðu hælis í Mille Collines-hótelinu er þó umdeilt. Ýmsar frásagnir og söguskýringar sem stangast hver á við aðra hafa komið fram. Rusesabagina hefur meðal annars verið sakaður um að hafa rukkað fólk sem hlaut skjól á hótelinu og því hafi aðeins fólk sem hafði fé milli handanna bjargast þar. Frásögnin í Hotel Rwanda, þar sem Rusesabagina var sýndur í hetjulegu ljósi, var sér í lagi gagnrýnd í bókinni Hotel Rwanda ou le génocide des tutsis vu par Hollywood árið 2008. Sú bók hefur sjálf þó einnig sætt gagnrýni.
Rusesabagina hefur í seinni tíð verið yfirlýstur andstæðingur ríkisstjórnar Pauls Kagame, forseta Rúanda. Hann bauð stjórnarandstöðunni aðstoð með fjármagni og tengslaneti sínu en var fljótt sakaður um að veita vopnuðum uppreisnarhópum fjárhagsaðstoð, þar á meðal hershöfðingjanum Kayumba Nyamwasa, fyrrum bandamanni Kagame. Kayumba, sem dvelur í útlegð í Suður-Afríku og stýrir þaðan uppreisnarhreyfingum í Úganda, Suður-Kivu og Búrúndí, hefur nokkrum sinnum orðið fyrir banatilræðum.
Í ágúst 2020 var Paul Rusesabagina handtekinn af rúöndsku lögreglunni undir vafasömum kringumstæðum. Hann var sakaður um að vera stofnandi og fjárhagslegur bakhjarl vopnaðrar uppreisnarhreyfingar (Mouvement rwandais pour le changement démocratique - MCRD og PDR Ihumure) og því var gefin út alþjóðleg handtökuskipun gegn honum. Handtökuskipunin var meðal annars réttlætt með vísan til „íkveikju, launmorða og hryðjuverka gegn óbreyttum borgurum“. Talsmaður rúöndsku rannsóknarlögreglunnar, Thierry Murangira, neitaði að taka fram hvaða lönd hefðu fallist á handtöku Rusesabagina og sagði aðeins að hún hefði farið fram með „alþjóðlegu samstarfi“. Rannsóknarlögreglan staðfesti síðar handtökuna á Twitter-reikningi sínum.
Í september 2021 var Rusesabagina dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir hryðjuverkastarfsemi. Hann var hins vegar látinn laus í mars 2023 eftir milligöngu Katara og Bandaríkjamanna.
Vestfalía
Vestfalía (þýska: Westfalen, vestfalíska: Wäästfaln) er landsvæði í Þýskalandi sem umkringir borgirnar Arnsberg, Bielefeld, Osnabrück, Dortmund, Minden og Münster. Svæðið er meira eða minna milli ánna Rín og Weser og nær báðum megin yfir ána Ruhr. Ekki er nákvæm skýring á landamærum svæðisins því orðið hefur verið notað til að lýsa mismunandi landshluta í gegnum söguna.
Svæðið liggur innan sambandlandsins Norðurrín-Vestfalía.
Beagle
Beagle eða bikkill er hundategund sem á uppruna sinn að rekja til Englands. Beagle hundar eru þefhundar og hafa í gegnum tíðina verið notaðir við veiðar á hérum, kanínum og refum. Einnig hefur tegundin verið notuð við fíkniefnaleit vegna afar góðs lyktarskyns. Beagle-hundar eru vinsæl gæludýr vegna stærðar sinnar, jafnlyndisskaps og þess að vera lausir við arfeng heilsuvandamál. Þrátt fyrir að Beagle tegundin hafi verið til í yfir 2000 ár, var nútíma tegundin þróuð í Bretlandi á 19. öld frá mörgum öðrum hundategundum. Meðalþyngd Beagle hunds er um 15 – 20 kg og líftími þeirra er miðaður við 13 ár.
Nebúkadnesar 2.
Æviágrip
Nebúkadnesar var elsti sonur og arftaki Nabúpólassars, assyrísks embættismanns sem gerði uppreisn og lýsti sig konung Babýlons árið 620 f. Kr. Konungsættin sem hann stofnaði átti eftir að vera við völd til 539 f. Kr. en þá lagði Kýros mikli nýbabýlónska veldið undir sig.
Fyrst er minnst á Nebúkadnesar árið 607 f. Kr. við eyðileggingu Assyríu en þá var hann þegar krónprins. Árið 605 f. Kr. leiddu þeir Nebúkadnesar og Cyaxares, leiðtogi Meda og Persa, her gegn Assyringum og Egyptum, sem stóðu þá í hernámi á Sýrlandi. Í bardaganum við Carchemish var Nekó 2. sigraður og Babýloníumenn lögðu undir sig Sýrland og Fönikíu.
Nabúpólassar lést í ágúst árið 605 f. Kr. og Nebúkadnesar sneri aftur til Babýlon til að taka við völdum. Næstu árin einbeitti hann sér að því að ná stjórn á austur- og norðurlandamærum veldis síns og árið 549/5 f. Kr. var gerð stutt en alvarleg uppreisn í Babýlon sjálfri.
Árið 594 f. Kr. var herinn sendur til vesturs á ný, hugsanlega vegna valdatöku Psammetichusar 2. í Egyptalandi. Konungurinn Sedekía í Júdeu reyndi að leiða mótspyrnu á meðal smáríkjanna á svæðinu en höfuðborg hans, Jerúsalem, var hernumin af Babýlóníumönnum árið 587 f. Kr. Atburðum þessum er lýst í Konungsbók og Jeremíasarbók biblíunnar. Næstu árin innlimaði Nebúkadnesar Fönikíu og fyrrverandi Assyríufylkin í Kilikíu (í suðvestur-Anatólíu). Hugsanlegt er að hann hafi haldið í herfarir til Egyptalands. Undir lok ævi sinnar virðist Nebúkadnesar hafa misst vitið og er sagður hafa hunsað börn sín og verið afar tortrygginn gagnvart sonum sínum. Konungarnir sem komu á eftir honum ríktu aðeins í stuttan tíma og þeim síðasta, Nabonidusi, sem ekki virðist hafa verið af konungsættinni, var steypt af stóli af Kýrosi mikla tæpum tuttugu og fimm árum eftir dauða Nebúkadnesars.
Rústir Babýlonborgar Nebúkadnesars spanna um níu ferkílómetra og eru stærsta fornminjasvæði Miðaustursins. Nebúkadnesar lét stækka konungshöllina (þar á meðal almenningssafn hallarinnar, líklega hið fyrsta sinnar tegundar), lét byggja og gera við hof, byggði brú yfir Efrat og reisti mikinn forgarð og glæsilegt hlið (Istarhliðið) úr gljáandi múrsteinum. Á hverjum vorsólstöðum átti guðinn Mardúk að koma út úr borgarhofinu fyrir utan borgarmúrana og halda inn í borgina í gegnum Istarhliðið og forgarðinn við mikinn fögnuð borgarbúanna.
Ólífubandalagið
thumb|right|Kynningarbás Ólífubandalagsins fyrir kosningar til Evrópuþingsins í Como á Ítalíu 2004. Ólífubandalagið (ítalska: L'Ulivo) var heiti á kosningabandalagi vinstri- og miðjuflokka á Ítalíu frá 1995 til 2007. Bandalagið sigraði þingkosningarnar 1996 en tapaði fyrir Húsi frelsisins, kosningabandalagi hægriflokkanna undir forystu Silvio Berlusconi árið 2001. Romano Prodi var leiðtogi Ólífubandalagsins frá 1995 til 1998 þegar Endurreisti kommúnistaflokkurinn ákvað að draga stuðning sinn við stjórnina til baka. Massimo d'Alema myndaði þá nýja ríkisstjórn sem kommúnistar samþykktu að verja falli. Fyrir kosningarnar 2001 var Francesco Rutelli valinn sem leiðtogi bandalagsins. Fyrir kosningarnar 2006 tókst Prodi að sannfæra aðildarflokka Ólífubandalagsins um að bjóða fram sameiginlegan lista. Eftir kosningar náðu vinstri- og miðjuflokkarnir með aðild kommúnista naumum meirihluta og Prodi varð aftur forsætisráðherra. Árið 2007 stóðu hann og fleiri flokksleiðtogar Ólífubandalagsins fyrir stofnun Ítalska demókrataflokksins á grunni Ólífubandalagsins. Önnur ríkisstjórn Prodis var felld með vantrausti í öldungadeild ítalska þingsins í desember 2008.
Sigmundur Brestisson
thumb|right|Þessi steinn í kirkjugarðinum á Skúfey er sagður legsteinn Sigmundar Brestissonar. Engin áletrun er á honum en í hann er höggvið krossmark. Sigmundur Brestisson (961 – 1005) var færeyskur bóndi og víkingahöfðingi sem kristnaði Færeyjar um árið 999 að boði Ólafs konungs Tryggvasonar.
Sigmundur var fæddur á Skúfey, sonur Brestis Sigmundssonar, sem var ásamt Beini bróður sínum höfðingi yfir hálfum Færeyjum, og Cecilíu konu hans eða frillu. Þegar hann var sjö ára felldi höfðinginn Þrándur í Götu þá bræður og lagði undir sig allar Færeyjar. Hann sendi Sigmund og Þóri son Beinis til Noregs í þeirri von að sjá þá aldrei framar. Þegar þeir frændur voru fullvaxnir gerðust þeir hirðmenn Hákonar Hlaðajarls, sem sendi þá í víkingaferðir til Svíþjóðar og Garðaríkis, þar sem þeir herjuðu og rændu og söfnuðu fé.
Sigmundur settist að á föðurleifð sinni í Skúfey og næstu árin var helsti höfðingi Færeyja. Þegar Ólafur Tryggvason var orðinn konungur í Noregi boðaði hann Sigmund á sinn fund og lagði fyrir hann að taka kristni og fara síðan og kristna Færeyjar. Sigmundur varð við því, lét skírast ásamt mönnum sínum og hélt síðan til Færeyja með presta í föruneyti sínu, stefndi Færeyingum á þing og vildi kristna þá en að ráðum Þrándar tóku þeir því illa og varð honum ekkert ágengt.
Vorið eftir (líklega árið 999) fór Sigmundur með menn sína til Austureyjar og umkringdu þeir bæinn í Götu, náðu Þrándi og þvinguðu hann til að taka skírn. Síðan fór Sigmundur um eyjarnar með Þránd og þvingaði menn til að láta skírast en þeir þorðu ekki að neita þegar þeir sáu að Þrándur var fangi Sigmundar.
Mekkanó
thumb|300px|Líkan af eimreið smíðuð úr Mekkanó. Mekkanó er leikfang til að byggja og setja saman hluti eða mannvirki úr götuðum plötum og götuðum flötum spýtum. Mekkanó er í kössum þar sem í er nokkuð magn af ýmis konar stykkjum, svo sem bjálkum, sperrum, rám, skrúfum, hjólum, tannhjólum, plötum, ásum, mótorum og fleiru sem hægt var að setja saman á ýmsan hátt. Leiðbeiningar og teikningar af hlutum til að byggja fylgdu með kössunum.
Alþingiskosningar 1999
Alþingiskosningarnar 1999 fóru fram 8. maí. Á kjörskrá voru 201.408 en kjörsókn var 84,1%.
Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hélt öruggum þingmeirihluta, Framsókn tapaði þremur mönnum en Sjálfstæðismenn bættu við sig einum en fylgi þeirra hafði ekki verið meira síðan í kosningunum 1974.
Þessar kosningar voru þær fyrstu eftir verulega breytta flokkaskipun í íslenskum stjórnmálum. Alþýðuflokkurinn, Alþýðubandalagið, Kvennalistinn og Þjóðvaki voru nú ekki lengur í framboði heldur ákváðu þessir flokkar að bjóða fram saman undir merkjum Samfylkingar í því sjónarmiði að búa til breiðfylkingu jafnaðarmanna og félagshyggjufólks. Nokkrir þingmenn og varaþingmenn Alþýðubandalagsins gátu þó ekki hugsað sér að taka þátt í slíku og stofnuðu nýjan vinstri flokk: Vinstri hreyfinguna – grænt framboð.
Dósakirkjan
Dósakirkjan (úkraínska: Бляшана Катедра, enska: Tin Can Cathedral) var fyrsta sjálfstæða úkraínska kirkjan í Norður-Ameríku. Söfnuðurinn var kjarni serafímítakirkjunnar sem varð til í Winnipeg og hafði engin tengsl við nokkra kirkju í Evrópu. Fyrstu innflytjendurnir frá Úkraínu komu til Kanada 1891, flestir frá héruðum í Austurrísk-ungverska keisaradæminu, Búkóvínu og Galisíu. Þeir sem komu frá Búkóvínu voru í rétttrúnaðarkirkjunni en þeir sem komu frá Galisíu voru í kaþólsku austurkirkjunni. Í báðum hópum var fólk vant býsönskum sið. Um 1903 var voru komnir það margir innflytjendur frá Úkraínu til vesturhluta Kanada að það var farið að huga að trúarleiðtoga, stjórnmálmönnum og skólamönnum til að sjá um menntun fólksins.
Forystumenn
Aðalmaðurinn í hópi innflytjendanna frá Úkraínu var á þessum tíma Cyril Genik (1857-1925). Hann kom frá Galisíu, hafði útskrifast frá Akademíska menntaskólanum í Lviv og stundað laganám stuttan tíma í Chernivtsi-háskóla. Genik var vinur úkraínska rithöfundarins Ivan Franko sem skrifaði Лис Микита („refurinn Mykyta“) og var tilnefndur til Nóbelsverðlaunanna í bókmenntum. Beitt ádeila Ivan Franko á klerkastéttina og sósíalískar skoðanir voru sennilega samhljóða hugmyndum Geniks sem var góðvinur skáldsins og svaramaður í brúðkaupi hans. Frelsun almennings undan valdi klerkastéttarinnar, ásamt hugmyndum um breytta skipan eignarhalds á landi, var að þeirra mati leiðin til að frelsa smábændur undan ægivaldi landeigenda sem aldrei komu á landareignina en héldu yfirráðunum með leynimakki klerkanna og annarra valdamikilla kirkjunnar manna. Þegar Genik kom til Kanada var hann fyrsti Úkraínumaðurinn sem kanadíska stjórnin réði til að vera umboðsmaður innflytjenda, finna þeim heimili og koma þeim þangað sem þeir áttu að setjast að. Náfrændi Geniks, Ivan Bodrug (1874-1952), og vinur Bodrugs, Negrich (1875-1946), komu einnig frá þorpinu Bereziv í héraðinu Kolomyia og voru barnakennarar í Galisíu. Þessir þrír menn mynduðu kjarna menningarelítunnar í úkraínska samfélaginu í Kanada og voru þekktir sem þríeykið frá Beriziv (Березівська Трійця). Genik, sá elsti þeirra, var sá eini sem var giftur á þessum tíma. Kona hans var Pauline (fædd Tsurkowsky), vel menntuð prestsdóttir og áttu þau þrjá syni og þrjár dætur. Annar leiðandi maður í samfélaginu var Seraphim biskup en nafn hans var upprunalega Stefan Ustvolsky. Ustvolsky var á endanum gerður brottrækur úr prestastefnu rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar í Sankti Pétursborg. Saga hans hófst þannig að hann, af persónulegum ástæðum, ferðaðist til Aþosfjalls þar sem hinn helgi Anþimos 7. krafðist þess að vígja hann til biskups (samkvæmt því sem hann sagði þegar hann kom til Nýja heimsins). Eftir vígslu Seraphims ferðaðist hann til Norður-Ameríku með stuttri viðkomu hjá úkraínskum presti í Fíladelfíu. Þegar hann kom til Winnipeg hafði hann engin tengsl við rússnesku rétttrúnaðarkirkjuna eða nokkra aðra kirkjudeild. Úkraínumennirnir á sléttunni litu á hann sem helgan ferðalang, sem er gömul hefð allt frá upphafi kristninnar. Annar lykilmaður í þeirri atburðarás sem leiddi til stofnunar Dósakirkjunnar var aðstoðarmaður Seraphims sem hét Makarii Marchenco. Marchenko var meðhjálpari eða forsöngvari, var vel kunnugur siðum og hefðum og aðstoðaði Seraphim við að veita kirkjulega þjónustu. Hann kom með Seraphim frá Bandaríkjunum. Adélard Langevin erkibiskup við Kirkju heilags Bónifasíusar, var höfuð biskupsdæmis rómversk-kaþólsku kirkjunnar í Vestur-Kanada og hafði beint samband við páfann í Róm. Hann var ósáttur við stofnun nýrrar kirkjudeildar og sagði að það væru nógu margir prestar í hans kirkju til að þjóna þeim Úkraínumönnum sem komnir voru. Dr. William Patrick, skólastjóri Manitoba College átti einnig þátt í stofnun Dósakirkjunnar en Manitoba College var skóli öldungakirkjunnar í Manitoba, frjálslynda flokksins í Manitóba og trúboðs rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar.
Atburðarás
Ef hægt er að segja að einstakur atburður hafi hrundið stofnun kirkjunnar af stað má segja að það hafi verið þegar Joseph Bernier sem sat á löggjafarþinginu í Manitóba lagði fram tillögu árið 1902 um að eignir grískra rúþena (Úkraínumenn voru líka kallaðir rúþenar) og stjórn kirkjustarfsins yrði fært til kaþólsku kirkjunnar. Langevin erkibiskup tilkynnti opinberlega „...að rúþenasöfnuðurinn yrði að sanna að hann væri kaþólskur með því að afhenda Rómarkirkjunni eignirnar, en mætti ekki gera eins og mótmælendur þar sem leikmenn stjórna kirkjustarfinu sjálfir án þess að þurfa að ræða við prestinn eða biskup.“ Meirihluti úkraínska safnaðarins hafði sýnt áhuga á að taka þátt í safnaðarstarfi rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar. Á þessum tíma eyddi rússneska rétttrúnaðarkirkjan $100.000 á ári í trúboðsstarf í Norður-Ameríku. Einnig hafði öldungakirkjan boðið ungum mönnum úr samfélagi Úkraínumanna að stunda nám við Manitoba College (sem í dag er Háskólinn í Winnipeg) þar sem var skipulagt sérstakt nám fyrir unga Úkraínumenn sem vildu verða kennarar (og seinna prestar óháðu grísku kirkjunnar). Skólastjóri Manitoba College, Dr. King, var þýskumælandi og gat því tekið viðtöl við þá Bodrug og Negrich sem vildu komast í skólann. Þeir urðu fyrstu úkraínsku námsmennirnir til að stunda háskólanám í Norður-Ameríku en á þessum tíma var Manitoba College hluti af Manitóbaháskóla. Genik, Bodrug og Negrich höfðu hraðar hendur til að tryggja stöðu safnaðarins. Þeir fengu Seraphim með sér. Hann kom til Winnipeg í apríl 1903 til að koma á fót kirkju sem væri algjörlega sjálfstæð og óháð kirkjum í Evrópu. Þeir vildu ekki eiga samstarf við neina af þeim kirkjudeildum sem fyrir voru í Winnipeg og reyndu það sem þær gátu til að ná innflytjendum frá Úkraínu inn í sína söfnuði. Þeim til mikillar ánægju setti Seraphim upp kirkju sem var kölluð „Orthodox Russian Church“ (ekki „Russian Orthodox“) þar sem hann gerði sig sjálfan að æðsta yfirmanni. Til að friða Úkraínumennina var kirkjan kölluð „Seraphimite Church“ eða serafímítakirkjan. Hann fékk þá innflytjendur sem voru vanir austrænum sið, skipaði djákna og söngstjóra og þann 13. desember 1903 vígði hann til helgihalds litla byggingu á austurhluta MacGregor Street, milli Manitóba og Pritchard Avenue, sem stundum var kölluð kirkja heilags anda. Í nóvember 1904 lét hann hefja byggingu hinnar þekktu „dósakirkju“ á horni King Street og Stella Avenue. „Hinn heillandi Seraphim“ skipaði 50 presta og nokkra djákna, sem margir voru lítið menntaðir, og sinntu þeir skyldum presta út tímabilið, predikuðu óháðan rétttrúnað og eignarhald söfnuðarins á eigum kirkjunnar. Á innan við tveimur árum voru meðlimir safnaðarins orðnir 60.000 talsins.
Óviðeigandi framkoma og vandamál tengd áfengisneyslu urðu til þess að Seraphim missti traust þess fólks sem hafði beðið hann að koma til Winnipeg og við tók leikflétta til að losna við hann án þess að missa það sem hann hafði byggt upp. Seraphim fór til Sankti Pétursborgar til að reyna að fá viðurkenningu og meira fjármagn frá rússneska prestaþinginu til að reka serafímítakirkjuna. Á meðan hann var fjarverandi fóru Ivan Bodrug og Ivan Nerich, sem voru báðir nemendur í guðfræði við Manitoba Collage, ásamt prestum serafímítakirkjunnar og gerðu samning við mótmælendakirkjuna um fjármagn til handa kirkjunni á þeim forsendum að hún yrði gerð að öldungakirkju með tímanum. Seint um haustið 1904 kom Seraphim heim frá Rússlandi en hafði ekki náð neinu fjármagni. Við heimkomuna uppgötvaði hann svikin og bannfærði strax alla presta sem tóku þátt í uppreisninni. Hann lét birta myndir af þeim í öllum staðarblöðunum með nöfnum þeirra á brjóstkassanum eins og þeir væru glæpamenn. Hefnd hans varð skammvinn þegar hann fékk þau skilaboð að hann hefði sjálfur verið bannfærður af rússneska prestaþinginu: „... þegar prestaþingið bannfærði Seraphim og alla hans presta, yfirgaf hann Winnipeg og kom aldrei aftur“.
Eftirmálar
Í kjölfar þessara trúarlegu og félagslegu átaka varð til samfélag úkraínskra Kanadamanna. Ivan Bodrug, einn af byltingarmönnum í serafímítakirkjunni varð leiðtogi nýrrar sjálfstæðrar kirkju. Hann þótti góður leiðtogi að eðlisfari og predikaði evangelíska kristni vegna áhrifa frá mótmælendakirkjunni. Hann lést um 1950. Óháða kirkjan var á horni Pritchard Avenue og McGregor Street og þrátt fyrir að kirkjan sem fyrst var byggð og Seraphim notaði sem sína fyrstu kirkju hafi verið rifin, þá stendur enn sú sem næst var byggð þar af öldungakirkjusöfnuðinum, beint á móti Ukrainian Labour Temple í norðurhluta Winnipeg.
Málsgrein
Málsgrein (einnig nefnt setningasamstæða) er hugtak í setningarfræði. Málsgrein getur verið ein setning eða nokkrar setningar og nær hún frá stórum upphafsstaf og að punkti, dæmi: „Ég kem þegar þú hringir.“.
Dósakirkjan
Eftirmálar
Langevin erkibiskup nýtti sér völd sín til að reyna að sameina söfnuð Úkraínumanna kaþólsku kirkjunni. Hann stofnaði Basilian Church of St. Nicholas með belgískum presti, föður Achille Delaere og fleirum. Þar messuðu þeir á fornkirkjuslavnesku og predikuðu á pólsku, klæddir samkvæmt grískum sið. Þessi kirkja var á McGregors Street í norðurhluta Winnipeg, beint á móti kirkju úkraínska kaþólska safnaðarins, dómkirkju sem tileinkuð var heilögum Valdimar og Olgu. Þessi samkeppni varð til þess að úkraínsk-kanadísk börn fengu fleiri tækifæri til að tala úkraínsku en ella hefði verið.
Edduverðlaunin 1999
thumb|Veggspjald kvikmyndarinnar [[Ungfrúin góða og húsið]] Edduverðlaunin 1999 voru fyrsta afhending Edduverðlauna nýstofnaðrar Íslenskrar kvikmynda- og sjónvarpsakademíu sem fór fram í Borgarleikhúsinu þann 15. nóvember 1999. Kynnir kvöldsins var Þorfinnur Ómarsson, framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs. Veitt voru verðlaun í átta flokkum auk sérstakra heiðursverðlauna fyrir sérstakt framlag til sjónvarps eða kvikmyndagerðar. Kvikmynd Guðnýjar Halldórsdóttur, Ungfrúin góða og húsið, eftir sögu Halldórs Laxness, hreppti fimm viðurkenningar. Afhendingin var sýnd í beinni útsendingu á Stöð 2.
Dósakirkjan
Eftirmálar
Frjálslyndi flokkurinn, sem vissi að Úkraínumenn fylgdu ekki lengur Langevin erkibiskupi og að þeir sem voru kaþólskir hölluðu sér frekar að íhaldsflokknum, tók sig til og stofnaði fyrsta dagblaðið í Kanada sem gefið var út á úkraínsku, Kanadiskyi Farmer, en fyrsti ritstjóri þess var áðurnefndur Ivan Negrich.
Klaustursupptökurnar
Klaustursupptökurnar eru hljóðupptökur sem náðust af samtali alþingismanna Miðflokksins og Flokks fólksins á Klaustri Bar í Reykjavík þann 20. nóvember árið 2018. Upptökurnar hafa valdið mikilli ólgu í íslenskum stjórnmálum vegna kvenfyrirlitningar, fordóma gegn fötluðum og misferlis í ráðningu sendiherraembætta sem koma fram í ummælum þingmannanna.
Dósakirkjan
Eftirmálar
Seraphim hvarf 1908 en slóð hans mátti rekja í Ukrainskyi Holos (dagblaði sem enn er gefið út í Winnipeg) þar sem hann seldi Biblíur til verkamanna sem unnu við lagningu járnbrautar í Bresku Kólumbíu alveg til 1913. Önnur saga segir að hann hafi farið til baka til Rússlands.
Klaustursupptökurnar
Í upptökunni heyrast Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Anna Kolbrún Árnadóttir og Bergþór Ólason, þingmenn Miðflokksins, ræða um íslensk stjórnmál ásamt Ólafi Ísleifssyni og Karli Gauta Hjaltasyni, þingmönnum Flokks fólksins. Upptökurnar voru teknar án vitundar þingmannanna af Báru Halldórsdóttur, bargesti sem sat álengdar og sendi þær síðan til fjölmiðlanna Kvennablaðsins, DV og Stundarinnar.
Tilurð upptökunnar
Þingmennirnir sex settust saman á Klaustur Bar á Kirkjutorgi 4 í Kvosinni í miðbæ Reykjavíkur eftir þingfund þriðjudaginn 20. nóvember 2018. Háværar samræður þingmannanna vöktu athygli Báru Halldórsdóttur, sem hafði sest niður til að fá sér kaffi á barnum á leið sinni á æfingu fyrir menningarviðburð á Iðnó. Bára bar kennsl á Sigmund Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra Íslands, meðal þingmannanna en veitti þeim ekki athygli fyrr en hún heyrði þá tala um að einhver „kelling“ á þingfundi hefði „aldrei ætlað að hætta að tala“. Báru blöskraði ummælin og hóf að taka upp samræður þingmannanna á Sam­sung Galaxy A5-farsíma sinn. Þingmennirnir veittu Báru ekki eftirtekt allan þann tíma sem þeir sátu á barnum. Þeir tóku eftir henni þegar þeir bjuggu sig til brottfarar en töldu að hún væri erlendur ferðamaður.
Dósakirkjan
Eftirmálar
Makarii Marchenko, sem var fylgismaður Seraphims, útnefndi sjálfan sig ekki aðeins sem biskup yfir serafímítakirkjunni heldur líka erkipatríarka, erkipáfa, erkihöfuðsmann og erkifursta. Og til að eiga enga hættu á að missa völdin bannfærði hann bæði páfann í Róm og rússnesku prestastefnuna. Til eru skrár yfir ferðalög hans um sveitahéruðin þar sem hann predikaði yfir Úkraínumönnum sem þráðu mjög á þessum tíma, og allt fram undir 1940 að finna rætur sínar og upplifa austræna kirkjusiði.
Klaustursupptökurnar
Tilurð upptökunnar
Bára sendi upptökurnar til Kvennablaðsins, Stundarinnar og DV undir dulnefninu „Marvin“ með tölvupóstfangi sem innihélt tölustafinn 42. Hvort tveggja er tilvísun í Leiðarvísi puttaferðalangsins um Vetrarbrautina, eina af uppáhaldsbókum Báru.
Málsgrein
Margar setningar geta verið í hverri málsgrein, og tengjast setningarnar saman með samtengingu eða kommu.
Klaustursupptökurnar
Efni upptökunnar
Í upptökunni víkur umræðan meðal annars að Ingu Sæland, formanni Flokks fólksins. Bergþór Ólason segir þar að hún sé „fokking tryllt“ og „húrrandi klikkuð kunta“ og hvetur Ólaf og Karl Gauta, þingmenn Flokks fólksins, til þess að ganga til liðs við Miðflokkinn. Hvorki Karl né Ólafur heyrast koma formanni sínum til varnar en Karl Gauti heyrist láta þau orð falla að Inga „[geti] grenjað um þetta en [geti] ekki stjórnað“.
Málsgrein
Dæmi
Að neðan eru þrjár málsgreinar sem innihalda eina eða fleiri setningar. Sagnirnar í hverri setningu eru breiðletraðar:
Þóra Pétursdóttir
Þóra Pétursdóttir (f. 3. október 1847, d. 22. mars 1917) var íslensk myndlistakona. Þóra var dóttir Péturs Péturssonar biskups Íslands og eins auðugasta manns landsins og seinni konu hans Sigríðar Bogadóttur leikskálds.
Klaustursupptökurnar
Efni upptökunnar
Í upptökunni berst talið að mörgum öðrum íslenskum stjórnmálakonum. Karl Gauti minnist á Eygló Harðardóttur, fyrrum ráðherra og þingmann, og heyrist kalla hana „galna kerlingarklessu“. Bergþór heyrist tala um Írisi Róbertsdóttur, bæjarstjóra í Vestmannaeyjum, og segir að hún sé „miklu minna hot“ en fyrir tveimur árum. Sigmundur Davíð bætir við að hún komi til með að „hrynja niður listann“ fyrir þær sakir. Gunnar Bragi heyrist kalla Oddnýju Harðardóttur, alþingismann Samfylkingarinnar, „algjöran apakött“ og Unni Brá Konráðsdóttur, fyrrverandi þingmann Sjálfstæðisflokksins „kræfa kerfiskerlingu“. Gunnar Bragi heyrist einnig kalla Lilju Dögg Alfreðsdóttur, menntamálaráðherra og fyrrum flokkssystur þeirra Sigmundar í Framsóknarflokknum, „helvítis tík“. Bergþór samsinnir honum og segir að „engin gugga [hafi] teymt [hann] meira á asnaeyrunum en hún, sem [hann hefur] ekki fengið að ríða“. Sigmundur heyrist taka undir og segir um Lilju að „henni [sé] ekki treystandi og hún [spili] á karlmenn eins og kvenfólk kann.“ Einnig er gert grín að Freyju Haraldsdóttur, fyrrum meðlimi stjórnlagaþingsins og varaþingmanni Bjartrar framtíðar. Í upptökunni heyrast þingmennirnir kalla hana „Freyju eyju“ og einn þeirra hermir eftir sel þegar minnst er á hana. Þá heyrast Gunnar og Bergþór gera grín að Me Too-hreyfingunni og segja Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur, þingmann Samfylkingarinnar, hafa gengið á þá um kynlíf.
Þóra Pétursdóttir
Þóra giftist Þorvaldi Thoroddsen, náttúrufræðingi árið 1887 og þau eignuðust eina dóttur ári seinna sem dó aðeins fjórtán ára gömul. Þóra Pétursdóttir var ein af fyrstu íslensku konunum sem fengust við myndlist. Þóra var einnig mikil áhugamanneskja um íslenskar hannyrðir og vann að bók um þær. Hún fékk greinar birtar víða, meðal annars í Kvennablaðinu sem ritstýrt var af Bríeti Bjarnhéðinsdóttur.
Klaustursupptökurnar
Útnefningar í sendiherraembætti
Í upptökunum heyrist Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður Miðflokksins og fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, ræða um útnefningu sína á Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra Íslands úr Sjálfstæðisflokknum, sem sendiherra til Bandaríkjanna árið 2014. Í upptökunni segir Gunnar Bragi að hann hafi fallist á að útnefna Geir sem sendiherra með það í huga að eiga inni greiða hjá Sjálfstæðisflokknum. Hann tekur jafnframt fram að hann hafi útnefnt frænda sinn og þáverandi alþingismann Vinstri grænna, Árna Þór Sigurðsson, sem sendiherra til Finnlands til þess að draga athygli almennings frá útnefningu Geirs. Í staðinn hafi Gunnar Bragi ætlast til þess að Sjálfstæðismenn „horfðu til svipaðra hluta“ þegar hann þyrfti á því að halda. Nánast strax eftir að hann féllst á útnefningu Geirs hafi Gunnar Bragi síðan verið spurður hvort hann vildi sjálfur sendiherrastöðu einhvern tímann.
Þóra Pétursdóttir
Ævisaga Þóru, Þóra biskups og raunir íslenskrar embættismannastéttar eftir Sigrúnu Pálsdóttur, sagnfræðing, kom út 2010. Bókin er meðal annars byggð á dagbókum og bréfa- og skjalasöfnum Þóru. Bókin fékk mjög góða dóma og var tilnefnd til íslensku bókmenntaverðlaunanna.
Klaustursupptökurnar
Viðbrögð og afleiðingar
Kvennablaðið, DV og Stundin byrjuðu að birta fréttir upp úr upptökunum þann 28. nóvember 2018. Ummælin í upptökunni vöktu hörð viðbrögð og fjölda ásakana um kvenfyrirlitningu. Inga Sæland, Oddný Harðardóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir, sem allar urðu fyrir aðkasti í umræðunum á Klausturbarnum, gáfu þann 29. nóvember frá sér sameiginlega yfirlýsingu um að ummæli alþingismannnanna lýstu „skammarlegum viðhorfum til kvenna“. Jafnframt kváðust þær munu óska eftir því að málið yrði tekið upp í forsætisnefnd. Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra Íslands, sagði „mjög dap­ur­legt að hafa orðið vitni af þess­ari orðræðu ekki síst ári eft­ir að við geng­um í gegn­um #met­oo-umræðuna í þessu sam­fé­lagi og ekki síst á vett­vangi stjórn­mál­anna.“
Stuttu eftir að fréttir fóru að birtast um upptökurnar lýsti Sigmundur Davíð Gunnlaugsson yfir í færslu á Facebook-síðu sinni áhyggjum af því að einkasamtöl íslenskra stjórnmálamanna hefðu verið hleruð og sagði líklegt að brotist hafi verið inn í síma einhvers þingmannanna eða hlerunarbúnaði beitt til að taka upp samræðurnar. Sigmundur Davíð hringdi þann 2. desember í Freyju Haraldsdóttur til þess að biðjast afsökunar á ummælum flokksins um hana en sagði um leið að hún hefði misskilið ummælin og að þau hefðu ekki verið ætluð til að gera grín að fötlun hennar. Þvert á móti hafi uppnefnið „Freyja eyja“ verið tilvísun í vegg sem var rifinn niður í skrifstofu Miðflokksins og Sigmundur kallaði eyju. Selshljóðin hafi líklega verið ískur í stóli sem var færður eða í hjóli sem bremsaði fyrir utan bargluggann. Freyja svaraði ummælum hans í pistlinum "Karlar sem Hringja í Konur" á Kjarnanum.
Þann 30. nóvember kallaði Flokkur fólksins saman aukafund þar sem stjórn flokksins greiddi atkvæði með því að víkja Karli Gauta og Ólafi úr flokknum „í ljósi alvarlegs trúnaðarbrests sem upp [væri] kominn í þingflokki Flokks fólksins.“ Tilkynnt var sama dag að Gunnar Bragi og Bergþór hyggðust stíga tímabundið til hliðar frá þingstörfum.
Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, bað þjóðina afsökunar fyrir hönd Alþingis. Er það í fyrsta sinn sem slíkt gerist. Í kjölfarið fékk siðanefnd Alþingis mál þingmannanna til meðferðar og er þetta jafnframt í fyrsta skipti sem sú nefnd hefur verið virkjuð.
Þann 22. febrúar 2019 tilkynntu Ólafur og Karl Gauti að þeir væru gengnir í Miðflokkinn. Miðflokkurinn fór þar með úr því að hafa sjö þingmenn upp í níu og varð stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á þingi. Karl Gauti og Ólafur neituðu þó ásökunum um að þeir hafi þegar verið farnir að huga að flokksskiptum áður en þeir voru reknir úr Flokki fólksins.
Úkraínska byltingin 2014
Úkraínska byltingin, einnig kölluð virðuleikabyltingin (úkraínska: Революція гідності; Revoljútsíja hídností) af stuðningsmönnum hennar, átti sér stað þegar úkraínska forsetanum Víktori Janúkovytsj var steypt af stóli í febrúar árið 2014. Byltingin fór fram í kjölfar hinna mannskæðu Evromajdan-mótmæla sem brutust út í Kænugarði eftir að Janúkovytsj ákvað að hætta við samning um nánara samstarf Úkraínu við Evrópusambandið og undirritaði þess í stað starfssamning við Rússland. Eftir að til átaka kom milli mótmælenda og lögreglu flúði Janúkovytsj land og var í kjölfarið leystur frá störfum af úkraínska þinginu.
Rússar, bandamenn þeirra og innlendir stuðningsmenn Janúkovytsj líta á atburðina árið 2014 sem valdarán gegn lýðræðislega kjörinni stjórn sem hafi verið skipulagt og fjármagnað af Bandaríkjunum og hinum vesturveldunum. Eftir að Janúkovytsj hrökklaðist frá völdum sendu Rússar herlið á Krímskaga og innlimuðu hann í Rússland í kjölfar atkvæðagreiðslu. Rússar sendu jafnframt herafla inn í Donbas-héruðin í austurhluta Úkraínu til að styðja hreyfingar aðskilnaðarsinna sem höfnuðu stjórnarskiptunum í Kænugarði og sóttust eftir nánara sambandi eða samruna við Rússland. Þessir atburðir voru upphaf hernaðardeilna milli Rússlands og Úkraínu sem standa enn í dag og náðu hámarki með innrás Rússa í Úkraínu árið 2022.
Söguágrip
Rætur úkraínsku byltingarinnar liggja í langvarandi klofningi meðal Úkraínumanna milli þeirra sem aðhyllast nánara samband við Evrópu og Vesturlönd og þeirra sem aðhyllast áframhaldandi náið samband við grannríkið Rússland, sem er náskyld þjóð Úkraínumönnum og hefur ráðið yfir landsvæði Úkraínu mikinn hluta af sögu hennar. Sögulega séð hefur vesturhluti Úkraínu, þar sem meirihluti íbúa talar úkraínsku og úkraínsk þjóðernisvitund er útbreiddari, hallað sér að Evrópu en austurhlutinn, þar sem margir íbúar eru rússneskumælandi, hefur viljað rækta sambandið við Rússa.
Ágreiningur um þessi efni leiddi árið 2004 til appelsínugulu byltingarinnar svokölluðu, þar sem fjöldamótmæli gegn ætluðu kosningasvindli leiddu til þess að forsetakosningar voru endurteknar og Víktor Júsjtsjenko var kjörinn forseti Úkraínu. Júsjtsjenko var hallur undir Vesturlönd og vildi leiða Úkraínu inn í Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið. Á forsetatíð Júsjtsjenkos frá 2004 til 2010 miðaði hins vegar lítið áfram í þeim efnum, einkum vegna ágreinings milli Júsjtsjenkos og forsætisráðherrans Júlíu Tymosjenko. Þessi ágreiningur og óánægja með brostin fyrirheit appelsínugulu byltingarinnar stuðluðu að því að árið 2010 var Víktor Janúkovytsj kjörinn forseti í hnífjöfnum kosningum á móti Tymosjenko. Janúkovytsj hafði tapað gegn Júsjtsjenko í kosningunum 2004 og var afar vilhallur Rússum.
Stjórnartíð Janúkovytsj
thumb|left|Víktor Janúkovytsj og Vladímír Pútín undirrita samstarfssamning þann 17. desember 2013. Eftir að Janúkovytsj tók við embætti forseta var Júlía Tymosjenko ákærð fyrir að hafa misbeitt valdi sínu í tengslum við gassamning sem hún gerði við Rússland á meðan hún var forsætisráðherra árið 2009. Árið 2011 var hún síðan dæmd í sjö ára fangelsi. Árið 2013 úrskurðaði Mannréttindadómstóll Evrópu að dómurinn gegn Tymosjenko hefði verið ólöglegur og gerræðislegur. Fangelsun hennar erfiðaði því samskipti stjórnar Janúkovytsj við Evrópusambandið, sem stóð á þessum tíma í viðræðum um samstarfssamning við Úkraínu.
Á forsetatíð sinni hafði Víktor Júsjtsjenko hafið að semja við Evrópusambandið um samning um nánara viðskipta- og efnahagssamband Úkraínu og ESB. Janúkovytsj hafði lengst af gefið út að stjórn hans myndi halda þessum viðræðum áfram og að hann myndi undirrita samninginn fyrir hönd Úkraínu. Stjórn Vladímírs Pútín í Rússlandi beitti Janúkovytsj hins vegar þrýstingi til þess að koma í veg fyrir að Úkraína yki samstarf sitt við ESB. Rússar beittu ýmsum viðskiptaþvingunum til að ráða Úkraínumönnum frá því að skrifa undir samstarfssamninginn, meðal annars með því að stöðva innflutning á súkkulaði frá úkraínsku sælgætisverksmiðjunni Roshen.
Hagvöxtur í Úkraínu hafði verið neikvæður frá árinu 2012 og því voru miklar vonir bundnar við samstarfssamninginn við ESB. Landið rambaði á barmi greiðslufalls en Vladímír Pútín hvatti Janúkovytsj til að hafna samningnum við ESB og þiggja þess í stað stuðningspakka frá Rússlandi upp á 15 milljarða Bandaríkjadala. Í október 2013 tilkynnti Janúkovytsj á síðustu stundu að hann myndi ekki skrifa undir samninginn við Evrópusambandið og myndi þess í stað þiggja tilboð Pútíns. Samtök iðnrekenda höfðu varað við því að frekari refsiaðgerðir Rússa myndu skaða efnahag Úkraínu ef af samkomulaginu yrði.
Evromajdan-hreyfingin
thumb|right|Fjöldamótmæli á Sjálfstæðistorginu í Kænugarði þann 2. febrúar 2014. thumb|right|Átök milli lögreglu og mótmælenda í Kænugarði 18. febrúar 2014. Samkomulagið við ESB hafði notið víðtæks stuðnings í Úkraínu, sér í lagi í vesturhlutanum, og ákvörðun Janúkovytsj um að hætta við það kom flatt upp á marga. Júlía Tymosjenko, sem enn sat í fangelsi, hvatti landsmenn til að mótmæla ákvörðuninni og knýja forsetann til að ganga að samningnum. Í nóvember 2013 hófust fjöldamótmæli gegn Janúkovytsj sem hlutu nafnið Evromajdan, í höfuðið á Majdan-torginu (eða Sjálfstæðistorginu) í Kænugarði. Um miðjan desember höfðu um 200.000 mótmælendur safnast saman í Kænugarði. Auk þess að krefjast þess að samningurinn við ESB yrði undirritaður fóru mótmælin að beinast með almennari hætti gegn spillingu og gerræði í ríkisstjórn Úkraínu. Mótmælendur kröfðust þess meðal annars að Júlía Tymosjenko yrði látin laus úr haldi og að stjórnarskrárbreytingar frá árinu 2004 yrðu teknar upp á ný, en með þeim höfðu völd forseta Úkraínu verið skert. Þrír fyrrverandi forsetar Úkraínu, þeir Leoníd Kravtsjúk, Leoníd Kútsjma og Víktor Júsjtsjenko, gáfu út sameiginlega yfirlýsingu þar sem þeir lýstu yfir stuðningi við kröfur mótmælendanna.
Mikill hiti færðist í mótmælin á næstu mánuðum og til átaka kom milli lögreglu og mótmælenda. Þann 30. desember 2013 gerði óeirðalögreglan Berkút árás á mótmælendur á Sjálfstæðistorginu í Kænugarði en mætti harðri mótspyrnu. Þann 19. febrúar 2014 höfðu að minnsta kosti 25 manns látist og allt að 1.000 manns særst í átökum þegar óeirðalögregla gerði atlögu að stærstu búðum mótmælendanna. Kaflaskil urðu í átökunum þann 20. febrúar þegar leyniskyttur skutu af húsþökum á mótmælendur á Sjálfstæðistorginu.
Eftir að Janúkovytsj hvarf frá Úkraínu kaus úkraínska þingið með miklum meirihluta að víkja honum úr embætti. Oleksandr Túrtsjynov var útnefndur forseti til bráðabirgða og hann tók að sér að mynda þjóðstjórn fram að kosningum. Janúkovytsj viðurkenndi ekki stjórnarskiptin og sakaði þingið um að hafa tekið þátt í valdaráni gegn sér. Í Úkraínu var Júlíu Tymosjenko jafnframt sleppt úr fangelsi og Berkút-lögreglusveitirnar voru leystar upp.
Eftirmálar
Rússar brugðust við óeirðunum í Kænugarði með því að senda herlið á Krímskaga með stuðningi héraðsstjórnvalda sem ekki viðurkenndu stjórnarskiptin. Rússar og stuðningsmenn þeirra á Krímskaga héldu í kjölfarið atkvæðagreiðslu þar sem samþykkt var að Krímskagi yrði innlimaður í rússneska sambandslýðveldið.
Þegar kosningar voru haldnar í maí 2014 var auðkýfingurinn Petro Porosjenko kjörinn nýr forseti Úkraínu. Árið 2014 hófust jafnframt uppreisnir í austurhluta Úkraínu, þar sem meirihluti íbúa er rússneskumælandi. Aðskilnaðarsinnar í austurhluta landsins andmæltu nýju stjórnvöldunum í Kænugarði vegna fjandskaps þeirra við Rússland og vegna ítaka öfgahægrisinnaðra þjóðernisflokka og hreyfinga eins og Svoboda í nýju stjórninni. Aðskilnaðarsinnarnir lýstu yfir stofnun sjálfstæðra „alþýðulýðvelda“ í Donetsk og Lúhansk. Rússar veittu aðskilnaðarsinnunum aðstoð en stjórnvöld í Rússlandi neituðu því jafnan að um væri að ræða rússneska stjórnarhermenn. Innlimun Krímskaga og stuðningur Rússa við aðskilnaðarsinna í Donbas-héruðunum hefur leitt til áframhaldandi hernaðardeilna Rússlands og Úkraínu.
Óendurnýjanlegar auðlindir
Óendurnýjanlegar auðlindir (e. Non-renewable resources) eru stofnar eða birgðir af náttúruauðlindum sem eru varðveitanlegar, en óendurnýjanlegar. Auðlindir geta orðið óendurnýjanlegar ef gengið er um of á stofn eða birgðir þeirra, það er að auðlindin hefur ekki undan að endurnýjast í samanburði við notkun og neyslu mannfólksins. Dæmi um slíkar auðlindir eru olía og kol. Á móti, sem dæmi um endurnýjanlegar auðlindir, eru vind- og sólarorka og er það vegna þess að endurnýjanleiki þeirra getur átt sér stað í takt við notkun og neyslu.
Nýting og sjálfbærni
Öll jarðefni eru óendurnýjanleg, heildarmagn þeirra er gefið og það verða ekki til auknar birgðir af þeim. Jarðefni skiptast í jarðefnaeldsneyti og önnur jarðefni. Jarðefnaeldsneyti eins og kol og olía eru bæði óendurnýjanleg og óendurvinnanleg. Það kostar að nýta auðlindina og breyta henni í hrávöru sem seld er á markaði. Munurinn sem skapast þar á milli kallast renta. Til að ná fram sjálfbærni við óendurnýjanlegar auðlindir þarf að nota rentuna til þess að fjárfesta í nýjum auðlindum.
Auðlindir sem búið er að nýta verða ekki nýttar aftur en það er hægt að ná fram sjálbærni með eftirfarandi leiðum:
•	Með því að hugsa notkunina á tiltekinni auðlind eins og umskiptaferli, þar sem auðlindinni verður að lokum skipt út fyrir staðgönguvöru eða aðra auðlind sem meira er til af.
Jarðefnaeldsneyti
Jarðefnaeldsneyti eru unnin úr lífrænum efnum sem hafa myndast og verið föst á milli setlaga jarðarinnar í milljónir ára.