cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blóðkreppusótt
Sóttin orsakast af því að fólk leggur sér til matar óhrein matvæli með sýklum. Sóttin orsakast ekki af vírus heldur ýmist bakteríu (Shigellosis - Shigella bakteríur) eða örkvikindum - svonefndum amöbum - Entamoeba histolytica.
Hnetusmjör
thumb|Slétt hnetusmjör í krukku
Hnetusmjör er smurálegg sem gert er úr ristuðum jarðhnetum en við þær er bætt olíu, sykri og salti svo að blandan verði að mauki. Hnetusmjör er yfirleitt smurt á samlokur en stundum ásamt sultu. Helstu framleiðslulönd hnetusmjörs eru Bandaríkin og Kína en þess er neytt oftast í Norður-Ameríku, Bretlandi, Hollandi og sumsstaðar í Asíu, sérstaklega á Filippseyjum og í Indónesíu.
Hnetusmjör fæst í tveimur aðaltegundum: sléttu og grófu. Í tilbúnu hnetusmjöri er jurtaolía stundum notuð í stað fyrir jarðhnetuolíu vegna kostnaðar.
Hnetusmjör er notað í meðal annars vestur-afrískri matreiðslu út í pottrétti og súpur til að gefa þeim sérstakt bragð.
Röðunarreiknirit
Röðunarreiknirit eða röðunaralgrím eru aðferðir til að raða stökum í tiltekna röð, til dæmis frá því minnsta til hins stærsta, eða frá því stærsta til hins minnsta.
Flokkun
Röðunarreiknirit eru flokkuð eftir:
Algeng röðunarreiknirit
Í þessari töflu er n fjöldi færslna sem á að raða og k er fjöldi aðgreinanlegra færslna (þ.e., eftir að endurteknar færslur hafa verið fjarlægðar). Dálkarnir „best“, „meðaltal“ og „verst“ gefa tímaflækju hverju sinni. Þar sem að k er ekki notað er álitið að k sé fasti. „Minni“ gefur til kynna hversu mikið aukalegt minni þarf umfram það sem listinn tekur.
Þessi tafla lýsir röðunarreikniritum sem nota ekki samanburðarröðun. Sem slík eru þau ekki takmörkuð af O(nlog(n)) neðri mörkum. Tímaflækjur eru miðuð við n, fjölda staka, og k, stærð hvers staks.
Þessi tafla lýsir röðunarreikniritum sem eru óraunhæf fyrir raunverulega notkun sökum hrikalegrar tímaflækju eða þarfar á mjög sértækum búnaði.
Víxlunarröðun
Víxlunarröðun (e. bubble sort) er einföld aðferð til þess að raða gögnum. Reikniritið byrjar í byrjun gagnanna. Það ber saman fyrstu tvö stökin, og ef að fyrra stakið er stærra en hið síðara, þá víxlar það þeim. Þessi aðgerð er endurtekin fyrir hvert einasta par, uns að endanum er komið. Þá er byrjað upp á nýtt, og það sama gert þar til að engin víxlun fer fram í heila umferð. Í versta tilfelli er ítrað jafn oft og stökin eru. Þrátt fyrir einfaldleikann er þetta reiknirit mjög seinvirkt, og það er sjaldan notað nema í kennslu. Ögn betra afbrigði, hristiröðun, gengur fram og til baka í stað þess að fara alltaf áfram.
Snarröðun
Snarröðun (e. quicksort) er svokallað deili- og drottnunarreiknirit (e. divide and conquer algorithm), það sem það brýtur verkefnið niður í sífellt smærri parta, allt þar til verkefnin verða svo smá í sniðum að auðvelt er að leysa þau. Til að raða fylki skiptir snarröðun því í tvo hluta með sérstakri aðgreiningaraðferð eða sneiðun (e. partition operation).
Til að skipta fylki er valið svokallað skiptistak (e. pivot). Öll stök sem eru minni en skiptistakið eru sett framan við það, og öll stök sem eru stærri en skiptistakið eru sett aftan við það. Skiptistakið er þá komið á sinn rétta stað í fylkinu. Síðan er endurkvæmni notuð til að raða þessum tveimur undirfylkjum með nákvæmlega sömu aðferð. Þetta er endurtekið allt þar til undirfylkin eru orðin svo lítil að þau innihalda aðeins eitt stak. Að sjálfsögðu má þá líta á þau sem röðuð.
Snarröðun er, eins og nafnið bendir til, yfirleitt mjög hraðvirk, en erfitt er að útfæra hana þannig að hún verði stöðug. Hraði snarröðunar fer þó að miklu leyti eftir því hversu vel tekst að velja gott skiptistak. Bestu skiptistökin skipta fylki í tvo svo til jafna hluta.
Hrúguröðun
Hrúguröðun (e. heapsort) er eins konar valröðun. Þessi röðun ákvarðar stæsta (eða minnsta) stak og raðar því aftast (eða fremst) í lista. Önnur stök fylgja síðan þessu valda staki. Valröðun keyrir á O(n^2) hraða en hrúguröðun vinnur mun hraðar með því að nota gagnagrind sem kallast hrúga sem er tvíundartré þar sem foreldri er ávallt stærra en börnin.
Þegar gögn hafa verið gerð að hrúgu þá er rótin í trénu ávallt stærsta (eða minnsta) stakið af öllum.
Innsetningarröðun
Innsetningarröðun gengur þannig fyrir sig að farið er í gegnum hvert stak listans, eitt í einu, og það sett á réttan stað í nýjum röðuðum lista. Þegar innsetningarröðun er notuð á fylki getur nýi raðaði listinn verið hluti af sama fylki og hinn upphaflegi. Aftur á móti getur þetta verið tímafrekt, þar sem rýma þarf fyrir nýja stakinu með því að færa öll stökin sem á eftir því koma um eitt sæti. Skeljaröðun (sjá hér fyrir neðan) er önnur útgáfa af innsetningarröðun sem virkar betur en venjuleg innsetningarröðun til að raða stórum gagnasöfnum.
Sameiningarröðun
Röðunaraðferðin býr til þessa tvo röðuðu lista með því að skipta upprunalega listanum sem á að raða í tvennt, síðan hvorum þessarra nýju lista í tvennt aftur og svo framvegis þangað búið er að búta upprunalega listann niður í lista sem einungis geyma eitt stak hver. Að því loknu eru þessir einingalistar sameinaðir tveir og tveir í einu og mynda þá raðaðan lista með tveimur stökum. Því næst eru þeir listar sameinaðir og svo framvegis þangað til allir undirlistar hafa verið sameinaðir í heilan fullraðaðan lista.
Skeljaröðun
Skeljaröðun (e. Shell sort) var fundin upp af Donald Shell árið 1959. Hún bætir bóluröðun og innsetningarröðun með því að færa stökin sem raða á í stærri skrefum en fyrrnefndar aðferðir. Ein útfærsla á skeljaröðun er þannig að gögnunum er raðað í tvívítt fylki. Síðan er hverjum dálki fylkisins raðað með innsetningarröðun. Þessi aðferð er heldur hæg fyrir stór gagnasöfn, en er ein hraðvirkasta aðferðin til að raða litlum gagnasöfnum (með 1000 stök eða færri, um það bil). Annar kostur við skeljaröðun er að hún þarf tiltölulega lítið minnispláss.
Valröðun
Valröðun (e. selection sort) virkar þannig að fundið er minnsta stakið í lista (eða stærsta, allt eftir því hvort raða á frá minnsta til stærsta, eða frá stærsta til minnsta). Síðan er skipt á því og fyrsta staki listans. Þetta er svo endurtekið fyrir afganginn af listanum (fremsta stakinu, sem nú er raðað, er sleppt).
Hrúguröðun (sjá fyrir ofan) bætir valröðun umtalsvert með því að nota hrúgu sem gagnagrind. Þannig verður auðveldara að finna og fjarlægja minnsta (eða stærsta) stakið.
Fábio Júnior
Fábio Júnior (fæddur 20. nóvember 1977) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Singapore Sling (hljómsveit)
Singapore Sling er íslensk rokk hljómsveit frá sem var stofnuð árið 2000 í Reykjavík.
The Telepathetics
The Telepathetics er íslensk hljómsveit, öðru nafni Gizmo, sem komst í úrslit Músiktilrauna árið 2002.
Saga
Sveitin var stofnuð árið 2000 af þeim fjórum meðlimum sem að nú skipa sveitina — en fyrstu árin kom sveitin fram undir nafninu gizmo. Seinna var breytt um nafn og tekið upp nafnið The Telepathetics.
Árið 2005 komst sveitin í fréttirnar þegar að það spurðist út að útgáfumógúllinn Alan Mcgee, þekktastur fyrir að hafa uppgötvað Oasis, sýndi The Telepathetics áhuga. Mcgee var staddur á Íslandi og þannig atvikaðist að hann sá sveitina spila á tónleikum og bauð hljómsveitinni í kjölfarið til London til að spila í hinni svokölluðu Death Disco tónleikaseríu á Notting Hill Arts Club.
Í kjölfar London ferðarinnar gaf hljómsveitin út sína fyrstu breiðskífu, Ambulance árið 2006 eftir tveggja ára upptökuferli. Á þessum tveimur árum hafði sveitin hljóðritað plötuna þrisvar sinnum, en var aldrei fyllilega ánægð með afraksturinn. Það var ekki fyrr en að platan var tekin upp í fjórða sinni — í Sundlauginni, hljóðveri Sigur Rósar — að platan var loks gefin út. Platan var gefin út af útgefandigáfufyrirtækinu TeleTone ehf sem er í þeirra eigu, en um dreifingu sáu 12 tónar. Upplagið, sem var 1000 eintök, seldist upp.
Ný plata
Sumarið 2009 tilkynnti sveitin það á Facebook síðu sinni að verið væri að vinna að nýrri plötu.
Samsemd
Samsemd getur átt við
Clemens von Pirquet
thumb|right|Clemens von Pirquet árið 1906. Clemens Peter Freiherr von Pirquet (12. maí 1874 – 28. febrúar 1929) var austurrískur vísindamaður og barnalæknir, einkum þekktur fyrir framlög sín til bakteríufræði og ónæmisfræði. Bróðir hans, Guido, var einnig merkur vísindamaður, verkfræðingur og eldflaugafræðingur sem á stóran gíg á tunglinu nefndan eftir sér.
Starfsferill
Pirquet var fæddur í Vín. Hann lagði stund á nám í guðfræði við háskólann í Innsbruck og heimspeki við kaþólska háskólann í Leuven áður en hann skráði sig til náms við háskólann í Graz þar sem hann útskrifaðist árið 1900 með læknispróf. Hann hóf þá störf sem barnalæknir í Vín.
Árið 1906 tók hann eftir að sjúklingar sem áður höfðu fengið sprautu af bólusetningu gegn hlaupabólu sýndu skjótari og verri viðbragð við annari eins sprautu. Hann varð fyrstur til að skilgreina ofnæmi ónæmisfræðilega og bjó til alþjóðlega orðið fyrir ofnæmi „allergie“ ásamt Bela Schick. Orðið bjó hann til úr grísku orðunum allos sem merkir „annað“ og ergon sem merkir áhrif eða viðbragð.
Skömmu eftir uppgötvunina um hlaupabóluna áttaði Pirquet sig á að túberkúlín, sem Robert Koch hafði einangrað út frá bakteríum sem orsaka berklaveiki árið 1890, gæti valdið álíka viðbrögðum. Charles Mantoux greip þessar athuganir Pirquet og bjó til svonefnt Mantoux-próf, þar sem túberkúlíni er sprautað inn í húðina. Þetta varð að greiningarprófi fyrir berklaveiki árið 1907.
Árið 1909 afþakkaði Pirquet stöðu hjá Pasteur-stofnuninni í París til að taka við prófessorstöðu við Johns Hopkins-háskóla. Rúmu ári síðar árið 1910 kom hann til baka til Evrópu til að taka við störfum í Breslau og síðar Vín.
Þann 28 febrúar 1929 frömdu Clemens von Pirquet og eiginkona hans sjálfsmorð með inntöku blásýru.
Fyrsta lýðveldið
Fyrsta lýðveldið getur átt við eftirfarandi:
Listeria monocytogenes
Listeria monocytogenes er Gram-jákvæður sjúkdómsvaldandi gerill sem þrífst vel við lágt hitastig. Hann er mjög algengur í náttúrunni og finnst í jarðvegi, plöntum, skólpi og þörmum manna og dýra. Gerillinn er mjög þolinn og getur fjölgað sér á sýrustigi frá 4,1 til 9,6 og getur vaxið í loftfirrðu og loftríku umhverfi (er valfrjálst loftsækinn). Kjörhitastig gerilsins er 30 - 37°C en hann getur fjölgað sér á hitastigsbilinu 1 - 45°C. Hann getur fjölgað sér við 10% saltstyrk og lifað af 30% saltstyrk. Dýr sem eru smituð eru oft einkennalausir smitberar. Gerillinn finnst oft í hráum matvælum en getur einnig fundist í elduðum mat ef orðið hefur krossmengum eftir hitameðhöndlun.
Gerillinn veldur sjúkdóm sem kallast listeríusýking (e. listeriosis) og eru einkenni hans mild flensueinkenni, vöðvaverkir, hiti og stundum ógleði og niðurgangur. Sjúkdómurinn getur einnig valdið heilahimnubólgu í ungbörnum, blóðeitrun og valdið fósturláti. Dánartíðni þeirra sem veikjast er há en það eru aðallega einstaklingar sem eru með skert ónæmiskerfi, gamalmenni, vanfærar konur og nýfædd börn. Á hverju ári sýkjast um 2-10 á hverja 100.000 íbúa í löndum Evrópu og Norður-Ameríku.
Drangsnes
thumbnail|Drangsnes
Drangsnes er lítið þorp á Selströnd yst við norðanverðan Steingrímsfjörð í Kaldrananeshreppi í Strandasýslu. Íbúar voru 83 árið 2015.
Í Hveravík skammt innan við þorpið eru heitir hverir í fjöruborðinu alveg í vegarkantinum. Þar lifa sérstakar hitaþolnar flær. Þar var áður sundlaug. Í nágrenninu er Strákatangi þar sem hafist var handa haustið 2005 við fornleifauppgröft á hvalveiðistöð Baska frá 17. öld.
Á Drangsnesi er löndunarbryggja, en 2,5 km innan við þorpið, í Kokkálsvík, er viðleguhöfn. Yst í þorpinu, þar sem heita Grundir, er sérkennilegur steindrangur, sem heitir Kerling. Þorpið dregur nafn af þessum drangi, en þjóðsagan segir að hann hafi verið eitt af þremur tröllum sem reyndu að grafa Vestfirði frá meginlandinu.
Fyrir ofan þorpið er Bæjarfell (344 m). Þaðan er víðsýnt og er þægileg gönguleið á fellið.
Við mynni Steingrímsfjarðar utan við Drangsnes er Grímsey, sannkölluð náttúruperla. Þar er stór lundabyggð. Einungis 10 mínútna sigling er út í eyjuna og eru ferðir til Grímseyjar á sumrin með bátnum Sundhana, sem einnig býður upp á sjóstangaveiði.
Árið 1996 fannst heitt vatn við borun í miðju þorpinu og var lögð hitaveita í öll hús. Í fjöruborðinu neðan við þorpið eru heitir pottar, sem öllum er frjálst að nýta sér, salerni og skiptiklefar voru opnaðir sumarið 2011 og eru þeir staðsettir hinum meginn við götuna. Sumarið 2005 var Sundlaugin á Drangsnesi opnuð, en hún er útisundlaug með vaðlaug, heitum potti og eimbaði.
Drangsnesingar hafa haldið Bryggjuhátíð árlega frá 1996 og dregur hún til sín fjölda fólks hvert sumar. Flestir Drangsnesingar taka þátt í undirbúningi hátíðarinnar í sjálfboðavinnu.
Hoya scortechinii
Hoya scortechinii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af King & Gamble. Útbreiðslan er í Malasíu.
Reykjavíkurganga
Reykjavíkurganga eða Reykjavíkurgangan 1967 gegn herstöðvum, fasisma og erlendri ásælni var mótmælaganga gegn hersetunni sem haldin var sunnudaginn 4. júní árið 1967. Aðgerðirnar voru í nafni Framkvæmdanefndar Reykjavíkurgöngunnar, en aðstandendur voru flestir meðlimir í Samtökum hernámsandstæðinga.
Aðdragandi og skipulag
Samtök hernámsandstæðinga voru afar öflug á fyrri hluta sjötta áratugarins og stóðu fyrir fjórum Keflavíkurgöngum á árunum 1960 til 1965. Eftir það tók nokkuð að dofna yfir starfseminni og var ekki efnt til neinnar stórrar göngu sumarið 1966. Útlit var fyrir að sagan endurtæki sig árið eftir, m.a. vegna Alþingiskosninganna 1967, en samtökin höfðu sig einatt minna í frammi á kosningaárum.
Kosningarnar fóru fram laugardaginn 11. júní og ákvað hópur fólks úr Æskulýðsfylkingunni og félögum úr Samtökum hernámsandstæðinga að efna til göngu í höfuðborginni viku fyrir þær, til að koma hermálinu betur á dagskrá. Á annað hundrað manns skráðu sig sem stuðningsfólk göngunnar og voru nöfn þeirra birt í fréttatilkynningum til dagblaða. Í yfirskrift og auglýsingum fyrir gönguna var meiri áhersla lögð á alþjóðlega baráttu en tíðkast hafði í Keflavíkurgöngnum. Þannig var tekið fram að gangan beindist gegn árásar- og yfirgangsstefnu Bandaríkjanna jafnt á Íslandi sem í Víetnam og stuðningi þeirra við fasistaöfl á Grikklandi og í Portúgal.
Gangan hófst við mót Suðurlandsbrautar og Langholtsvegs með stuttu ávarpi Þórodds Guðmundssonar frá Sandi og var gengið um Laugararneshverfi, uns staðnæmst var við Menntaskólann við Hamrahlíð. Þar var efnt til fundar um málefni Grikklands og hélt Sigurður A. Magnússon erindi. Þessu næst var gengið um Norðurmýri, Þingholt og Vesturbæ, áður en slegið var upp fundi við Skothúsveg þar sem Vilborg Dagbjartsdóttir hélt ræðu um Víetnam. Efst á Skólavörðuholti var svo haldinn útifundur þar sem Jóhannes úr Kötlum var ræðumaður. Í fundarlok var samþykkt ályktun þar sem landsmenn voru hvattir til að kjósa einungis þá frambjóðendur sem hefðu hreinan skjöld í herstöðvarmálinu og væri treystandi til að berjast fyrir sjálfstæðri utanríkisstefnu.
Listi yfir Íslandsmet
Eftirfarandi er listi yfir gild Íslandsmet. Listinn var síðast uppfærður 2008.
Frjálsar íþróttir
Frjálsíþróttasamband Íslands heldur skrá yfir Íslandsmet í frjálsum íþróttum.
Sleggjukast
Heimsmet í sleggjukasti eiga Júríj Sedik, Sovétríkjunum: 86,74m (1986) og Tatjana Lisenkó, Rússlandi: 77,80m (2006).
Spjótkast
Heimsmetið í spjótkasti (núverandi gerð) eiga Jan Železný, Tékklandi: 98,48m (1996) og Osleidys Menéndez, Kúbu: 71,70m (2005)
Siglingar
Siglingasamband Íslands heldur skrá yfir Íslandsmet í siglingum.
Sumarólympíuleikarnir 1936
Sumarólympíuleikarnir 1936 voru haldnir í Berlín í Þýskalandi frá 1. ágúst til 14. ágúst.
Keppnisgreinar
Keppt var í 129 greinum. Fjöldi keppna í einstökum íþróttaflokkum er gefinn upp í sviga.
Widdringtonia wallichii
thumb|left|Lítið eintak af Widdringtonia wallichii í grasagarði í Bandaríkjunum. Widdringtonia wallichii, áður Widdringtonia cedarbergensis er barrtré ættað frá Suður-Afríku þar sem það er einlent í Cederberg fjöllum norðaustur af Höfðaborg í Vesturhöfða. Því er ógnað af tapi búsvæða og er verndað undir "National Forest Act (Act 84)" frá 1998.
Sumarólympíuleikarnir 1936
Einstakir afreksmenn
thumb|left|Indverjar urðu hlutskarpastir í hokkíkeppninni. thumb|right|Verðlaunahafarnir í hástökkskeppni kvenna. Frá vinstri: Ibolaya Csák frá Ungverjalandi (gull), Elfriede Kaun frá Þýskalandi (brons) og Dorothy Odam frá Bretlandi (silfur). Þjóðverjar hlutu flest gullverðlaun á leikunum, 33 á móti 24 gullverðlaunum Bandaríkjamanna. Í frjálsíþróttakeppninni komust Bandaríkjamenn hins vegar fjórtán sinnum á efsta pall en Þjóðverjar aðeins fimm sinnum.
Widdringtonia wallichii
Það er lítið sígrænt tré sem verður 5–7 m (sjaldan að 20 m) hátt. Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 mm löng og 1mm breið á smásprotum, og að 15 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga til kassalaga, 2 til 3 sm langir með fjórum köngulskeljum.
Sumarólympíuleikarnir 1936
Einstakir afreksmenn
Bandaríkjamaðurinn Jesse Owens vann eitt mesta afrek Ólympíusögunnar með því að vinna til fernra gullverðlauna: í 100 og 200 metra hlaupi, langstökki og 4*100 metra boðhlaupi. Heimildir herma að Adolf Hitler hafði stórlega mislíkað að þeldökkur íþróttamaður yrði stjarna leikanna.
Glenn Morris frá Bandaríkjunum sigraði í tugþraut á nýju heimsmeti. Að leikunum loknum fetaði hann í fótspor sundkappans Johnny Weissmuller með því að leika Tarzan apabróður á hvíta tjaldinu.
Sohn Kee-Chung sigraði í Maraþonhlaupinu og varð þar með fyrsti Kóreubúinn til að vinna til gullverðlauna. Þar sem Kórea var á þessum tíma undir yfirráðum Japana, þurfti hann þó að keppa fyrir þeirra hönd og undir japanskri útgáfu nafns síns, Son Kitei. Við setningu Ólympíuleikanna í Seoul 1988 bar hann kyndilinn með Ólympíueldinum inn á íþróttaleikvanginn.
Fimleikakappinn Konrad Frey hlaut flest verðlaun heimamanna, sex talsins. Þar af þrenn gullverðlaun.
Egyptinn Khadr Eltouny sigraði í -75 kílógramma flokki í kraftlyftingum. Fyrir leikana hafði alþjóða kraftlyftingasambandið neitað að leggja trúnað á tilkynningar egypska lyftingasambandsins um heimsmet Eltounys og talið að þær hlytu að vera uppspuni. Það breyttist eftir glæstan sigur hans í Berlín. Adolf Hitler var viðstaddur lyftingakeppnina og fagnaði afreki Eltounys með því að nefna götu í Berlín í höfuðið á honum.
thumb|left|Verðlaunaafhending langstökkskeppninnar. Frá vinstri: Naoto Tajima frá Japan, Jesse Owens frá Bandaríkjunum og Þjóðverjinn Luz Long. Bandaríska stúlkan Marjorie Gestring varð yngsti gullverðlaunahafi Ólympíusögunnar þegar hún sigraði í dýfingum af þriggja metra bretti, 13 ára og 268 daga gömul.
Kristjan Palusalu frá Eistlandi sigraði í þungavigt í báðum keppnisflokkum fangbragða: grísk-rómverskri glímu og með frjálsri aðferð. Telja Eistlendingar afrek hans meðal hápunkta íþróttasögu sinnar.
Japanir unnu meira en helming allra verðlauna í sundkeppni karla. Í kvennaflokknum voru hollenskarstúlkur sigursælastar með fern af fimm gullverðlaunum.
Norður-Ameríkulöndin: Bandaríkin, Kanada og Mexíkó röðuðu sér í þrjú efstu sætin í keppninni körfuknattleik, sem var í fyrsta sinn formleg keppnisgrein. Leikið var utandyra og gátu leikmenn því ekki rakið knöttinn á moldarvellinum ef blautt var í veðri. Lítið varð því um stigaskor og lauk úrslitaleik Bandaríkjamanna og Kanadabúa, 19:8.
Keppni í svifflugi var sýningargrein á leikunum, án þess þó að neinn sigurvegari væri krýndur. Í kjölfarið ákvað alþjóða Ólympíunefndin að svifflug skyldi verða fullgild keppnisíþrótt á næstu leikum, en til þess kom þó aldrei.
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Menntun
Hann var fæddur í Leipzig og talinn ótrúlega gáfaður sem ungmenni; hann hóf göngu sína í Leipzig-háskóla við fimmtán ára aldur. Þaðan útskrifaðist hann með gráðu í heimspeki sautján ára og lauk doktorsprófi í lögfræði tvítugur að aldri.
Reiknivél
Leibniz smíðaði fyrstu vélrænu reiknivélina sem gat framkvæmt margföldun og deilingu. Hann þróaði enn fremur nútíma ritmáta tvenndarkerfisins (binary) og notaðist við það í stafrænum reiknivélum. Ýmsir hafa velt fyrir sér þeim möguleika hvað hefði gerst ef að hann hefði sameinað þróun sína á tvíundarkerfinu við þróunina í vélrænum reikningum.
Sumarólympíuleikarnir 1936
Þátttaka Íslendinga á leikunum
Sundknattleiksmennirnir voru reynslulitlir og töpuðu öllum leikjum sínum stórt. Skoruðu eitt mark en fengu á sig 24 í leikjunum þremur.
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Stærðfræðigreining
Leibniz og Isaac Newton eru taldir upphafsmenn örsmæðareiknings - þ.e. deildunar- og heildunarreiknings um 1670. Eftir minnispunktum hans að dæma kom stóra uppgötvun hans þann 11. nóvember 1675 þegar hann notaði heildun í fyrsta sinn til þess að finna flatarmál undir fallinu y=x. Hann lagði fram ýmsa ritmáta sem eru notaðir í stærðfræðigreiningu í dag, til dæmis merkið ∫, sem er teygt S komið af latneska orðinu summa, og d sem notað er í deildun (enska: differentiation, stundum nefnd diffrun á íslensku) frá latneska orðinu differentia (mismunur).
Sumarólympíuleikarnir 1936
Þátttaka Íslendinga á leikunum
Í frjálsíþróttakeppninni keppti Sveinn Ingvarsson í 100 metra hlaupi, Sigurður Sigurðsson í hástökki og þrístökki, Kristján Vattnes Jónsson í spjótkasti og Karl Vilmundarson í tugþraut en lauk ekki keppni.
Verðlaunaskipting eftir löndum
thumb|right|Ólympíukyndillinn frá leikunum í Berlín.
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Táknvís hugsun: Verk Leibniz í formlegri rökfræði
Grundvöllur rökfræði Leibniz, og þar af leiðandi allri hans heimspeki, er í tveimur þáttum:
Helgilótus
Helgilótus er af ættkvísl blóma innan lótusættar. Helgilótusar eru vatnaplöntur með stórum flotblöðum og skrautlegum, stökum blómum. Loftaugu eru á flotblöðum lótusins og vatn tollir ekki á yfirborði þeirra vegna þess að það er vaxkennt. Flotblöðin sitja á löngum stilkum og blómin sitja á flotblöðunum. Lótusar voru vinsælt myndefni myndlistarmanna á tímum impressjónista og rómantísku stefnunnar.
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Táknvís hugsun: Verk Leibniz í formlegri rökfræði
Allar hugmyndir okkar eru samsettar úr mjög fáum einföldum hugmyndum sem skapa stafróf mannlegrar hugsunar. Flóknar hugmyndir koma fram úr þessum einföldu hugmyndum eftir algildri og samhverfri samsetningu sem er sambærileg við stærðfræðilega margföldun.
Með tilliti til fyrri þáttarins, þá er fjöldi einfaldra hugmynda mun meiri en Leibniz taldi, og með tilliti til seinni þáttarins, þá telur rökfræði til þrjár aðgerðir — sem eru nú þekkt sem lógísk margföldun, lógísk samlagning og lógísk neitun, en ekki bara ein aðgerð.
Tákn voru, að því er Lebiniz taldi, hvaða rituðu form sem er, en „raunveruleg“ tákn voru þau sem, líkt og í kínverskum myndtáknum, lýstu hugtökum beint en ekki orðunum sem við notum til þess að setja skilning í hugtakið. Meðal raunverulegra tákna voru sum hugmyndafræðileg, og sum voru til þess að bjóða upp á málamiðlun. Egypsk og kínversk hýróglýfur, ásamt táknum stjarnfræðinga og efnafræðinga teljast til fyrri hópsins, en Leibniz taldi þau ófullkomin, og vildi gefa út seinni hópinn með það sem að hann kallaði alheimseinkennið. Það var ekki í formi algebru sem að hann fann fyrst upp á þessu einkenni, líklega þar sem að hann var þá mjög stutt kominn í stærðfræði, heldur í formi alheimstungumáls eða -ritmáls. Það var árið 1676 sem að hann fyrst fór að láta sig dreyma um táknvísa hugsun, og það var táknvísi rithátturinn sem að hann notaðist síðar við sem grunn fyrir táknkerfið.
Leibniz taldi svo mikilvægt að almennileg tákn væru fundin upp að hann lagði alla vinnu sína í stærðfræði á það að finna almennileg tákn. Örsmæðareikningur hans er einmitt fullkomið dæmi um getu hans til þess að finna viðeigandi tákn.
Frumspeki
Heimspekilega framlag hans til frumspekinnar er í formi mónöðufræðinnar, sem leggur fram mónöður eða einunga (þý.: Monaden af gríska orðinu monas) sem grunnform tilverunnar, sem eru nokkurs konar andlegar frumeindir eða atóm; eilíf, ódeilanleg, einstök, fylgjandi sínum eigin lögmálum, og hafa ekki áhrif hvert á annað, heldur er hvert og eitt ímynd alls alheimsins í forskapaðri fullkomnun. Með þessari hugmyndafræði er hægt að brúa bilið milli huglægs og hlutlægs heims, sem að René Descartes átti erfitt með að útskýra, sem og einstaklingssetninguna sem að Baruch Spinoza komst ekki fram hjá með lýsingu sinni á einsökum verum sem óvæntum afglöpum frá hinu eina og sanna efni.
Guðrétta og jákvæðni
Árið 1710 kom út ritið Guðrétta en það hefur verið nefnt eitt af höfuðritum 18. aldar. Þar reynir Leibniz að réttlæta augljósa galla heimsins með því að leggja til að heimurinn sé meðaltal allra mögulegra heima - að heimurinn okkar hljóti að vera besti mögulegi og jafnasti heimurinn, þar sem að hann var skapaður af fullkomnum Guði.
Leibniz er talinn vera sá fyrsti til þess að leggja til að gagnvirkni væri nytsamleg til þess að kanna margs kyns fyrirbæri í mörgum fræðigreinum.
Textafræði
Leibniz hafði áhuga á textafræði og málvísindum og nam mörg tungumál, hafði ákafan áhuga á að auka orðaforða sinn og skilning sinn á málfræði. Hann hrakti þá kenningu, sem var útbreidd meðal kristinna manna, að hebreska hefði verið upprunalegt tungumál mannkyns. Hann hrakti einnig kenningu sænskra fræðimanna síns tíma að gömul sænska væri uppruni allra annarra germanskra tungumála. Hann braut heilann um uppruna slavnesku málanna, vissi af tilvist sanskrít og var heillaður af klassískri kínversku.
Hann gaf út frumútgáfu (princeps editio) miðaldatextans Chronicon Holtzatiae, sögu Holtsetalands á latínu.
Náttúra
thumb|right|250px|[[Skógur og fjalllendi.]] thumb|right|250px|[[Eldingu lýstur niður að næturlagi.]] Náttúra er í víðum skilningi efnisheimurinn og þau lögmál sem um hann gilda. Oftast er þó náttúra skilgreind sem andstæða þess sem er manngert; þá teljast til dæmis stöðuvötn og goshverir, fjöll og skógar til náttúrunnar en ekki vegir, brýr og önnur mannvirki. Einnig getur orðið „náttúra“ vísað til plöntu- og dýralífs.
Orðið „náttúra“ er komið úr latínu (natura) sem í grunninn merkir meðfæddur eiginleiki, ásköpuð tilhneiging eða fæðing. Latneska orðið var notað til að þýða forngríska orðið fysis (φύσις), sem í upphafi merkti tilurð (genesis) hluta, endanlegar efnislegar uppsprettur (arke) þeirra eða áskapaða eiginleika jurta og dýra og jafnvel annarra hluta.
Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)
Birgir Ísleifur Gunnarsson (fæddur í Reykjavík 19. júlí 1936, dáinn 28. október 2019) var íslenskur lögfræðingur og fyrrum seðlabankastjóri. Foreldrar hans voru Gunnar Espólín Benediktsson (f. 30. júní 1891, d. 13. febrúar 1955) hæstaréttarlögmaður og Jórunn Ísleifsdóttir (f. 2. október 1910, d. 28. desember 1999) húsmóðir. Birgir lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1955 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1961.
Hann starfaði meðal annars sem framkvæmdastjóri Sambands ungra sjálfstæðismanna á árunum 1961 – 1963 og rak eigin lögmannsstofu í Reykjavík árin 1963 – 1972. Hann gegndi embætti borgarstjóra Reykjavíkur frá desember 1972 til maí 1978 og hefur auk þess unnið ýmis störf í stjórnmálum frá maí 1978 til desember 1979. Þann 8. júlí 1987 var hann skipaður menntamálaráðherra en hætti störfum 28. september 1988. Birgir var bankastjóri Seðlabanka Íslands árin 1991 til 2005.
Kallhlaði
thumb|Myndræn lýsing á kallhlaðanum. Í tölvunarfræði er kallhlaði (e. procedure call stack) hlaði þar sem geymdar eru upplýsingar um þau föll sem búið er að kalla í, en hafa ekki enn skilað úttaki. Á sumum tölvukerfum eru úttaksgildi fallanna sett á kallhlaðann, þar sem að fallið sem gerði kallið getur vitjað þess, en þó er algengara að niðurstöður fallanna séu sett á almennari hlaða.
Kambódía
Kambódía er land í Suðaustur-Asíu með landamæri að Taílandi í vestri, Laos í norðri og Víetnam í austri. Í suðri á landið strandlengju að Taílandsflóa.
Opinbert nafn landsins á khmer er Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea (umskrifað með latneskum bókstöfum), þ.e. Konungsríkið Kambódía. Í daglegu tali nefna landsmenn landið „Kampútsea“. Á vesturlöndum er hins vegar nafnið „Kampútsea - Kampuchea“ tengt stjórnatíma Rauðu khmeranna 1975–79.
Íbúafjöldi er rúmlega 13 miljónir. Höfuðborg og jafnframt stærsta borg landsins er Phnom Penh.
Landslag og atvinnulíf einkennist mjög af tveimur miklum vatnakerfum, Mekong-fljótinu og Tonle Sap-fljótinu. Fyrir utan að hrísgrjónaræktunin er mjög háð þessum vatnakerfum eru fiskveiðar í þeim ein aðalundirstaða í mataræði almennings.
Fyrir utan landbúnað og fiskiveiðar eru helstu atvinnugreinar í Kambódíu saumur á fatnaði til útflutnings, ferðaþjónusta og byggingarstarfsemi.
Heiti
Íslenska nafnið Kambódía er komið af franska nafninu Cambodge sem er afbökun á nafni innlendra Kampútsea (stafað á ensku og frönsku og fleiri málum Kampuchea). Það þýðir afkomendur Kambu en það er samkvæmt fornri sköpunarsögu Khmera sjálfur forfaðir þeirra. Nafnið Kampútsea hefur verið notað í það minnsta frá 12. öld og er enn það nafn sem íbúarnir nota.
Á tuttugustu öld var oft skipt um opinbert nafn allt eftir stjórnmálaástandi hvers tíma. Meðan landið var undir franskri stjórn var það einungis hérað í Frönsku Indókína, protectorat français sur le Cambodge. Eftir sjálfstæðið árið 1953 hét landið opinberlega á frönsku Royaume du Cambodge (Konungsríkið Kambódía) fram til ársins 1970. Frá árinu 1970 fram til ársins 1975 kallaði stjórn Lon Nol landið République khmère (Lýðveldi Khmera).
Rauðu Khmerarnir kölluðu landið Kampuchéa Démocratique (Lýðræðislega Kampútsea) frá árinu 1975 fram til ársins 1979. Eftir innrás Víetnama árið 1979 og fram til árins 1989 kölluðu ráðamenn landið République populaire du Cambodge (Alþýðulýðveldið Kambódía). Frá árinu 1989 til árins 1993 hét landið État du Cambodge (Kambódíska ríkið). Og frá 1993 heitir það að nýju Royaume du Cambodge (Konungsríkið Kambódía).
Saga
Í hátt í 2000 ár hefur menningarheimur suðaustur Asíu einkennst af sterkum straumum frá Kína annars vegar og Indlandi hins vegar. Lengi vel var Kambódía miðstöð í þessum menningarheimi, móttakandi áhrifa og umskapandi og áhrifavaldur. Allt frá hindúískum og búddískum konungsríkjum Funan og Chenla á fyrstu frá á áttundu öld eftir Krist og hinu mikla Angkor-veldi á níundu öld og fram að lokum fimmtándu aldra réðu valdamenn Kambódíu yfir stærsta hluta þess svæðis sem nú er Taíland, Víetnam og Laos. Khmer-veldið stóð sem hæst á 12. öld á stjórnartíma Jayavaram VII og má enn sjá merki þess í musterisbygginunum miklu í Angkor Wat og Bayon, hins vegar er ekki mikið eftir af höfuðborg ríkisins Angkor Thom sem á sínum tíma var stærsta borg í heimi.
thumbnail|300 px|Musterið Angkor Wat Frá 16. öld fór veldi Kambódíu hnignandi og lögðu annars vegar konungar Taílands og hins vegar konungar Víetnam undir sig stóran hluta þess sem áður heyrði til landsins og var búið khmer-talandi íbúum. Seint á nítjándu öld og að hluta til rétt eftir aldamótin 1900 lögðu Frakkar undir sig landið og gerðu að nýlendu, hluta af svo nefndri Frönsku Indókína. Japanir hernámu landið í seinni heimstyrjöldinni. Síðan tók við margra áratuga barátta, fyrst fyrir sjálfstæði frá Frakklandi, sem náðist árið 1953. Þá tók fljótlega við borgarastyrjöld og barátta við bandarískt herlið í því sem nefnt hefur verið Seinna Indókínastríðið en þekktara er meðal almennings sem Víetnamstríðið. Helsti ráðamaður í Kambódíu á árunum frá árinu 1954 fram til árins 1970 var Sihanouk prins. Árin 1975 til 1979 réðu Rauðu khmerarnir (Khmer Rouge) yfir öllu landinu. Þetta var harðsnúin kommúnistahreyfing undir forystu Pol Pots sem ætlaði að hreinsa landið frá erlendum áhrifum og skapa jafnréttisríki sveitamanna. Sú umbyltingartilraun endaði með blóðbaði, áætlað er að minnsta kosti 1,5 milljónir kambódíumanna hafi verið drepnir eða dáið úr hungri og illri meðferð á valdatíma rauðu khmeranna og býr landið enn að afleiðingum þessara hörmunga. Her Víetnama réðist inn í Kambódíu árið 1979 og tókst að hrekja Rauðu khmerana frá völdum en settu fylgismenn sína á valdastól. Skæruliðabardagar héldu þó áfram í stórum hluta landsins þar til Rauðu khmerarnir endanlega gáfust upp árið 1999. Í landinu ríkir nú formlega lýðræðislegt stjórnskipulag en þrátt fyrir miklar framfarir á mörgum sviðum er spilling af öllu tagi mikið vandmál á öllum sviðum þjóðfélagins. Hun Sen, núverandi forsætisráðherra, hefur verið helsti ráðmaður Kambódíu allt frá innrás Víetnama 1979. Frá 1979 til 1990 var hann utanríkisráðherra en tók einnig við embætti sem forsætisráðherra árið 1985 og hefur verið það síðan.
Landfræði
thumbnail|vinstri|300 px|Kort af Kambódíu Kambódía er heldur stærra en Ísland að flatarmáli eða um 180.000 km², um 450 km frá norðri til suðurs og um 580 km frá austri til vesturs. Miðhluti landsins einkennist af mikilli setlagasléttu í kring um Tonle Sap vatnið og samnefnt fljót og efri hluta Mekongfljótsins. Í norður hækkar landið í um 500 m hæð í Dangrek fjallgarðinum þar sem landamærin við Taíland liggja. Austan við Mekong í norðri hækkar landið upp í skógi þakið fjallasvæði sem halda áfram inn í Laos og Víetnam. Í suðvesturhluta landsins eru tvö hálendissvæði, Krâvanh (Kardimommu) fjöllin og Dâmrei (Fíla) fjöllin. Fyrir norðaustan Fílafjöllin er hæsta fjall í Kambódíu, Phnom Aôral, sem rís í 1813 metra hæð. Mjótt láglendissvæði er meðfram Taílandsflóa.
thumbnail|300 px|Þorp við Tonle Sap á rigningartímanum Vatnakerfi Mekong-fljóts og Tonle Sap-fljóts eru mjög afgerandi fyrir landslag og náttúru. Mekong-fljótið á upptök á hásléttu Tíbets og rennur út í Suður-Kínahaf, Khone fossarnir eru á landmærum Laos og Kambódíu og loka fyrir skipaferðir fyrir ofan og neðan fossana. Mekong-fljótið rennur í 510 km suður og síðan suðaustur í gengum Kambódíu. Mekong-fljótið og Tonle Sap-fljótið mætast við Phnom Penh. Á regntímanum, sem oftast stendur yfir frá miðjum maí fram í byrjun október eykst vatnsmagnið í Mekong svo gífurlega að straumur Tonle Sap-fljóts snýst við og vatnið rennur upp í vatnið Tonle Sap. Við það stækkar vatnið frá 3100 km², sem það er á þurrkatímum, upp í 7800 km². Þegar hættir að rigna snýst straumurinn við á nýtt. Þetta árlega fyrirbæri gerir vatnasvæði Tonle Sap að afar merkilegu og sérstöku lífríki. bæði er þar mikill fjöldi fiskitegunda og mikið magn af fiski.
Veðurfar
Monsúnvindar stjórna veðurfari í Kambódíu og eru þar tvær megin árstíðir. Frá miðjum maí fram í októberbyrjun er ráðandi suðvestan vindar sem bera með sér mikla úrkomu. Frá miðjum nóvember fram að miðjum mars er vindáttin einkum úr norðaustri og er þá oftast frekar léttskýjað og lítil úrkoma. Það er frekar heitt allt árið um kring, í kaldast mánuðinum, janúar, er meðalhiti um 28 °C og um 35 °C í apríl. Mikill munur er á úrkomu í landinu, um 5000 mm á fjallasvæðum suðvestanlands en einungis 1270–1400 mm á láglendissvæðinu í miðju landinu. Þrír fjórðu hlutar árlegar úrkomu fellur á rigningartímanum.
Lífríki
thumbnail|300 px|Fíll og tígrisdýr, teikning frá 1911 Láglendissvæðið sem nær yfir stóran hluta Kambódíu er að miklu leiti þakið hrísgrjónaökrum og annarri akuryrkju. Þar eru þó einnig skógarsvæði og graslendur. Eftir því sem hærra dregur taka við skógarsvæði og gresjur þar sem grastegundir vaxa sem ná allt að 1,5 m hæð. Hálendissvæðin í norðri og suðri eru þakin miklum skógum þar sem trén verða allt að 45 m á hæð.
Í skógarsvæðunum í norðaustur lifði til skamms tíma mikill fjöldi villtra dýra eins og á nálægum svæðum í Laos og Víetnam. Styrjaldir og óheft veiði hefur gengið hart á flest stofna dýra á þessu svæði. Þar má þó enn finna Asíu fíla (Elephas maximus), Indókínverska tígrisdýrið (Panthera tigris corbetti), hlébarðar (Panthera pardus), svartbirni (Ursus thibetanus), sólbirni (Helarctos malayanus), hinn risavaxna gáruxa (Bos gaurus) og fjöldi hjartardýrategunda. Nashyrningum, bæði af tegundunni Rhinoceros sondaicus og Dicerorhinus sumatrensis, er hins vegar búið að útrýma. í skógunum er að finna fjölda fuglategunda, meðal annars hinir villtu forfeður taminna hænsna, bankívahænsnin (Gallus gallus).
Íbúar
Andstætt öðrum löndum í Suðaustur-Asíu hefur yfirgnæfandi meirihluti íbúa Kambódíu (um 90 %) sama móðurmál og telja sig til sömu menningar og eru þeir nefndir Khmer. Aðrir þjóðflokkar eru Víetnamar, Kínverjar, Cham (múslimar) og þar að auki allmargir hópar frumbyggja.
Tungumálið khmer sem er móðurmál flestra íbúa Kambódíu er eitt helsta mál í mon-khmer tungumálfjölskyldunni sem er undirætt af ástró-asísku tungumálaættinni. Af frumbyggjamálunum eru katu, mnong og stieng mon-khmer mál en jarai og rhade eru ástrónesísk.
Trúarbrögð
thumbnail|hægri|300 px|Búddha-munkar á bæn Flestir af þjóð Khmera eru Theravada búddistar eða um 95 % íbúa. Fram að árinu 1975 var búddismi opinber ríkistrú í Kambódíu. Rauðu khmerarnir bönnuðu með öllu öll trúarbrögð og helgiathafnir og myrtu fjölda munka og eyðilögðu að mestu skipulag búddismans í landinu. Sú stjórn sem Víetnamar komu að völdum studdi búddisma þó svo að það væri mjög takmarkaður stuðningur en theravada búddismi var endurreist sem opinber ríkistrú árið 1993. En 20 ára lægð hefur verið erfið að yfirvinna, trúin er langt því frá jafn áhrifarík og hún var fyrir árið 1975 hvorki í heimssýn almennings né í menningar og menntamálum.
Frumbyggjaþjóðflokkarnir fylgja forfeðradýrkun og andatrú en Víetnamarnir og Kínverjarnir eru flestir fylgjandi mahayana-búddisma og dóisma. Einnig eru sumir Víetnamarnir kaþólskir eða fylgja Cao Dai. Minnihlutahópurinn Cham eru múslimar af sunní-gerð.
Menntun
Sögulega séð hefur formleg menntun í Kambódíu einungis farið fram í búddamusterunum og þar með einungis ætluð karlmönnum. Samkvæmt hefð theravada búddista eiga allir karlmenn að helga sig trúnni um tíma og gerðu það allflestir drengir í nokkra mánuði þó svo að einungis fáeinir gerðust munkar ævilangt. Margir drengir fara enn í trúarnám í musteri þó það sé ekki nema nokkrar vikur eða mánuði.
Á tíma frönsku nýlendustjórnarinnar voru einungis fáeinir skólar í landinu og einungis miðaðir að börnum aðalsmanna og kennsla öll á frönsku. Það var hins vegar ekki fyrr en eftir að landið fékk sjálfstæði 1953 sem tekið var við að byggja upp nútíma skólakerfi þó svo að einungis lítill hluti barna færu í skóla.
Eftir valdatöku Rauðu khmeranna 1975 var öll formleg menntun lögð af, öllum menntastofnunum lokað og flestir kennarar drepnir og þeir sem undan komust flúðu flestallir land.
Það var því mikið átak að hefja uppbyggingu skólakerfisins að nýju á níunda og tíunda áratug tuttugustu aldar. Nú er svo komið að um 90% allra barna eru innrituð í sex ára skyldugrunnskóla en einungis um 50% þeirra ljúka skólaskyldunni. Enn færri halda áfram upp á mennta- og iðnskólastig. Það er þó mikil uppbygging á öllum skólastigum. Á síðustu árum hefur sprottið upp fjöldi stofnana sem kalla sig háskóla en gæði kennslu í flestum þeirra er ekki sérlega mikil.
Ólæsi er enn mikið vandamál en samkvæmt könnunum eru nærri 40% allra kvenna eldri en 15 ára ólæsar og um 30% karla.
Efnahagslíf
thumbnail|300 px|lright|Hrísgrjónarækt Kambódía er eitt af fátækustu löndum heims og um 40 % íbúa þéna undir fátækramörkunum 1,35 bandaríkjadollar á dag 2006. Langflestir íbúar landsins lifa af landbúnaði og fiski og stunda um 70 % allra fullorðinna sjálfsþurftarbúskap. Hrísgrjónarækt er þar í sérflokki, aðalfæða og var lengi aðalútflutningsvara. Hrísgrjónaakrar þekja stærstan hluta ræktaðs lands en talið er að einungis 13 % flatarmáli landsin sé ræktanlegt. Enn er að finna víða um land mikið magn af sprengjum frá Víetnamstríðinu svo nefnda og er það stórt vandamál í akuryrkju.
Um 1970 voru um þrír fjórðu hlutar alls lands í Kambódíu þaktir skógi en um árið 2000 hafði skóglendi minnkað í um það bil helming landsins. Þrátt fyrir að yfirvöld reyni opinberlega að hindra og stjórna skógarhöggi er enn þá mikið höggvið af skógi á svæðunum nálægt Taílandi annars vegar og Víetnam hins vegar. Þetta er mikið vandamál og hluti af almennri spillingu í landinu.
Kambódía hefur haft mikinn efnahagsvöxt síðasta áratuginn eða um 5 % á ári. Það er einkum textíliðnaður og ferðamannaþjónusta sem hefur vaxið. Textíliðnaðurinn er nánast eingöngu fatasaumur og var fataútflutningur 2008 94 % af heildarútflutningi landsins. Stærsti hluti textíliðnaðar í Kambódíu er í eign kínverskra fyrirtækja en um tveir þriðjuhlutar framleiðslunnar er flutt út til Bandaríkjanna.
Ferðamannaþjónusta er í hröðum vexti og eru það einkum ferðamenn frá Suður-Kóreu og Víetnam á ferð en auk þess vaxandi fjöldi vesturlandabúa. Árið 2005 komu um 1,4 milljónir ferðamanna til landsins en árið 2008 komu 2,1 milljón. Langflestir þessara ferðamanna fara til Siem Reap til að skoða Angkor Wat en einnig margir á sólarstrendur í Sihanoukville.
Samgöngur
thumbnail|300 px|Umferð á Þjóðvegi númer 1 Vegir í Kambódíu voru afar illa farnir eftir sprengjuárásir bandaríkjahers á sjötta og sjöunda ártug 20. aldar og ekki bætti skæruhernaður og borgarstyrjöld sem stóð allt fram á tíunda áratuginn. Aðalumferðaræðar hafa tekið miklum framförum síðustu tíu árin og eru nú helstu vegir malbikaðir og geta borið mikla umferð. Bílaeign vex ört þó svo að mótorhjól séu mun algengari, bæði til fólks og vöruflutninga. Meirihluti íbúa hafa þó engin vélknúin faratæki heldur fara fótgangandi eða nota reiðhjól.
Vatnakerfi Mekong og Tonle Sap fljótanna hafa verið helstu flutningaleiðir landsins og gegna enn mikilvægu hlutverki. Mekong-fljótið er skipafært allt frá árósum í Suður-Kínahafi og upp að Khone Pha Pheng fossunum á landamærunum við Laos. Það fer þó allt eftir árstíma hversu stórum skipum er fært upp fljótin. Í Kambódíu eru tvær meginhafnir, Phnom Penh og Sihanoukville. Phnom Penh er þar sem fljótin Bassac, Mekong og Tonle Sap mætast. Höfnin þar getur tekið 8000 tonna skipum á rigningartímanum og allt að 5000 tonna skipum á þurrkatímanum.
Í landinu eru fjórir stærri flugvellir. Sá stærsti er í Siem Reap í næsta nágrenni við Angkor Wat og þjónar hann yfirgnæfandi meirihluta ferðamanna til landsins. Pochentong flugvöllurinn í Phnom Penh er næst stærstur en flugvellirnir í Sihanoukville og Battambang eru mun minni.
Nutella
thumb|250px|Nutella
Sínusreglan
right
Nutella
Nutella er smurálegg úr heslihnetum framleitt af ítalska matvörufyrirtækinu Ferrero. Nutella kom fyrst á markaðinn árið 1963 og var byggt á öðru súkkulaðiáleggi sem fyrirtækið setti á markað árið 1944. Nutella samanstendur af sykri, jurtaolíu, ristuðum heslihnetum, kakódufti, mjólkurdufti, bindiefni og vanillu. Nutella er mjög vinsælt í Evrópu en töluvert minna í Norður-Ameríka. Í dag fæst það í yfir 75 löndum.
Nutella er oft smurt á ristað brauð sem morgunverður eða borið fram með pönnukökum. Í sumum löndum eru skyndibitastaðir sem selja aðeins mat byggðan á Nutella, til dæmis ís og pítsu með Nutella.
Sínusreglan
Sínusreglan er regla í rúmfræði sem tengir saman hlutfallið á milli sínus af horni í þríhyrningi og lengd mótlægrar hliðar hornsins. Eins og sést á myndinni hér til hliðar þá hefur horn α þá er mótlæg hlið þess horns hliðin með lengd a, þá gildir eftirfarandi jafna
þar sem R er radíus umhrings þríhyrningsins.
Þessa reglu er hægt að nota til að finna restina af hornum og lengdum þríhyrnings þegar t.d. tvö horn og ein lengd eru vituð, eða eitt horn og tvær lengdir.
Tófú
thumb|right|Tófu (Kinugoshi tōfu) Tófú er hleypt sojamjólk sem framleidd er úr sojabauninni. Tófú er undirstöðuþáttur í matargerð víða í Austurlöndum fjær.
Leirkeragerð
thumb|right|Leirkeragerð á snúningshjóli. Leirkeragerð kallast það þegar keramikhlutir eru gerðir af leirkerasmiðum úr leir og öðrum efnum, og brenndir við háan hita til að herða þá og gera þá endingarbetri. Helstu gerðir leirs eru jarðleir, steinleir og postulín, sem eru brenndar við misháan hita.
Leirkeragerð er ein af elstu uppfinningum mannsins og kom fram á sjónarsviðið fyrir Nýsteinöld. Leirfígúrur hafa fundist í tengslum við Gravette-menninguna frá því um 29.000 til 25.000 f.o.t. í Tékklandi, og leirker frá um 18.000 f.o.t. hafa fundist við Jiangxi í Kína. Elstu minjar um leirkeragerð hafa fundist í Japan (10.500 f.o.t.), Austurhéruðum Rússlands (14.000 f.o.t.), Afríku sunnan Sahara (9.400 f.o.t.), Suður-Ameríku (9.-7. árþúsundið f.o.t.) og Mið-Austurlöndum (7.-6. árþúsundið f.o.t.).
Leirmunagerð felst í því að móta hluti úr leir og brenna þá síðan við háan hita (600 til 1600˚C) á báli, í gryfju eða leirbrennsluofni. Hitinn veldur efnabreytingu í leirnum sem harðnar og verður samfelldur. Algengt er að móta nytjahluti úr leir, en leirkeragerð getur líka verið hreinræktuð myndlist. Eftir að hluturinn hefur verið brenndur er hægt að skreyta hann, til dæmis með málningu eða glerjun.
Aukasól
thumb|right|Aukasól á Suðurpólnum; skyggt er á alvöru sólina Aukasól er ljósfyrirbæri, sem myndast við ljósbrot sólargeisla í ískristöllum í grábliku, gjarnan með rosabaugi. Aukasól, sem sést vestan við sólu nefnist gíll, en úlfur sú sem sést austan við. Ef gíll og úlfur sjást samtímis er sólin sögð í úlfakreppu. Munnmæli um veður segja að ekki sé gíll fyrir góðu nema úlfur á eftir renni (og í fullu vestri sé).
Hugsanlegt er að líkingin við úlfa sé komin úr norrænni goðafræði. Í heimsmynd goðafræðinnar elta tveir úlfar, Skoll og Hati, sólina og mánann yfir himinhvolfið og munu klófesta bráð sína í ragnarökum. Talið er að hugmyndin um Skoll og Hata sé upprunnin sem skýring á eðli aukasóla, sem virðast elta sólina yfir himininn. Því sé talað um að sólin sé í kreppu þegar hún lendir á milli „úlfanna“ tveggja.
Leynifélag löngu hnífanna
thumb|right|Bob Moran Nr. 26 Leynifélag löngu hnífanna er unglingasaga eftir Henri Vernes.
Söguþráður
Bob er á ferð um undirheima San Francisco. Hann heyrir fótatak nálgast, stekkur aftur á bak, þrífur skammbyssu sína upp úr jakkavasanum en fékk þó ekki tíma til að ógna fjendum sínum með henni í þetta sinn, því að einhver sló vopnið úr hendi hans. Um leið stóð hann augliti til auglitis við geysistórann skugga, sem hann þekkti þegar í stað, að þar var kominn risinn mikli, sem hann hafði átt í höggi við fyrr um nóttina. Tvær krumlur fálmuðu á móti honum. Hann vatt sér undan og steig harkalega ofan á tærnar á risanum, sem veinaði af sársauka. Samtímis rak Bob hnefann í magann á honum, sem var viðkomu eins og fiðursæng. Bob færðist nú í aukana og greiddi nú þungt högg með handarjarðinum á háls risans. En það bar engan árangur, allt í einu klauf önnur risakrumlan loftið og laust Bob í síðuna, svo að hann lak niður. Hann fann höggin dynja á sér og loks féll hann óvígur. En það þarf enginn að láta sér detta í hug, að Bob láti bófana úr „Leynifélagi löngu hnífanna“ leika sig oft svo grátt. Hann rankaði fljótlega við sér og þá varð annað uppi á teningnum.
Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Jón Mó, Eroll Dunkirk/Lawrence Miller, Sandra Lee, Herra Pink, Wu
Sögusvið
San Juanico, Mexíkó - San Francisco, Bandaríkin
Gilberto Ribeiro Gonçalves
Gilberto Ribeiro Gonçalves (fæddur 13. september 1980) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.