cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Chicks
Barist á móti
Fyrir deiluna neitaði hljómsveitin að taka þátt í National Celebrity Cabinet of the Red Cross, sem er hefðbundna leiðin fyrir fólk í skemmtanabransanum til að styðja Rauða krossinn. Árið 2003 neitaði Bandaríkjadeild Rauða krossins að setja nafn sitt við tónleikaferð sveitarinnar, gegn milljón dollara framlagi frá hljómsveitinnni. Slík tengsl myndu brjóta tvær mikilvægustu reglur þeirra, óhlutdrægni og hlutleysi. Stelpurnar sungu lagið „I Hope“ árið 2005 í Shelter from the Storm: A Concert for the Gulf Coast-sjónvarpssendingunni í september 2005. Ágóði af sölunni rann til Habitat For Humanity og í sjóð American Federation of Musicians sem ætlaður var til að styrkja hamfarasvæðin við Mexíkóflóa; í stað þess að styrkja Rauða krossinn.
Í október 2004 tóku Dixie Chicks þátt í Vote for Change-ferðalaginu og komu fram á tónleikum sem vefsíðan MoveOn.org skipulagði í barátturíkjunum (swing states). Á tónleikum sem hljómsveitin lék með James Taylor gekk allt eins og í sögu en á öðrum tónleikum kom í ljós óöryggi hjá Natalie Maines um framtíð Dixie Chicks.
Endurkoma
Mikið var fjallað um það hvernig nýju breiðskífunni yrði tekið af kaupendum. Taking the Long Way kom í búðir og netverslanir 22. maí 2006. Breiðskífan náði gullsölu strax í fyrstu vikunni þrátt fyrir litla útvarpsspilun á þeim svæðum sem höfðu eitt sinn fyrirlitið þær. Dixie Chicks urður fyrsta kvennahljómsveitin sem komu þremur breiðskífum beint í fyrsta sæti vinsældalistans.
Hljómsveitin ákvað við tökur plötunnar að vilja minni og ákveðnari aðdáendahóp. Mörg af lögunum á breiðskífunni fjalla óbeint um deilurnar í kringum Dixie Chicks. Maguire dró jafnframt síðar tilbaka afsökunarbeiðni sína til Bush forseta. „Ég baðst afsökunar á því að vanvirða forsetaembættið en ég ber ei lengur þær tilfinningar. Mér finnst hann ekki eiga skilið neina virðingu.“
Lögin „Not Ready to Make Nice“ og „Everybody Knows“ voru að mestu hundsuð af bandarískum kántríútvarpsstöðvum og komust ekki í efstu 35 sætin á Hot Country Songs-vinsældalistanum. Emily Robinsson tjáði sig um lítinn stuðning frá öðrum kántrílistamönnum og skildi ekki alla þessa föðurlandsást sem er svo sterk í Bandaríkjunum. Í Evrópu urðu lögin tvö hins vegar mjög vinsæl á kántríútvarpsstöðvum og komust hæst í 13. og 11. sæti. Hvort lagið um sig var meira en 20 vikur á evrópska kántrívinsældalistanum.
Tónlistarferðalag breiðskífunar kallaðist Accidents & Accusations Tour. Mikið seldist af miðum í Kanada og sumsstaðar í norðausturhluta Bandaríkjanna. Salan var hins vegar léleg á öðrum stöðum. Í ágúst var nýtt tónleikaskipulag kynnt og var þá meiri áhersla lögð á tónleika í Kanada úr því að platan var komin í fimmfalda platínusölu þar í landi. Þegar hljómsveitin hélt tónleika í Shepherds Bush Empire, sama stað og „deilurnar“ hófust, gantaðist Maines með að hún vildi segja eitthvað sem áheyrendur hefðu ekki heyrt áður. Þess í stað sagði hún: „Bara svo þið vitið það; þá skömmumst við okkar fyrir að forseti Bandaríkjanna skuli vera frá Texas“. Áheyrendur svöruðu með hlátri og lófataki.
Hljómsveitin var svo tilnefnd sem „Besta söngsveitin“ á verðlaunahátíð Country Music Association en tapaði fyrir Rascal Flatts.
Shut Up and Sing
Heimildamyndin Dixie Chicks: Shut Up and Sing var frumsýnd á alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Toronto 2006. Heiti myndarinnar var tekið úr texta „Not Ready to Make Nice“. Í myndinni er fylgst með Dixie Chicks um þriggja ára skeið frá því á tónleikunum í London þegar uppþotin í kringum þær byrjuðu. Í henni er fjallað um tónlistarlíf sem og einkalíf kvennana en einnig deilurnar sem spunnust í kringum þær.
Auglýsingu um kvikmyndina var hafnað af NBC 27. október 2006 og var vísað í að reglur um að ekki ætti að auglýsa „almennar deilur“. Auglýsingunni var einnig hafnað af CW. Minni samstarfsfélög allra fimm stóru fjölmiðlanna í Bandaríkjunum, NBC og CW þar á meðal, ráku kynningarherferðir fyrir myndina í New York og Los Angeles, en myndin var frumsýnd í þeim borgum þennan dag. Dreifingaraðili myndarinnar, Harvey Weinstein, sagði: „Það er sorglegt að segja það að hræðslustigið í samfélaginu okkar er orðið svo hátt að mynd um hóp hugrakkra tónlistarmanna, sem voru settar á svartan lista fyrir að nýta tjáningarfrelsi sitt, sé nú sett á svartan lista í Bandaríkjunum.“
Í kjölfarið
Á útifundi í Little Rock í Arkansas í desember 2007 sagðist Maines styðja svokallað West Memphis-þríeyki sem samanstóð af þremur mönnum sem voru sakfelldir árið 1993 fyrir þrefalt morð. Margir telja mennina þrjá saklausa. Maines vitnaði í nýlegt mál þar sem bent var á Terry Hobbs, stjúpföður eins fórnarlambsins, sem mögulegan morðingja. Í nóvember 2008 kærði Hobbs Maines og Dixie Chicks fyrir meiðyrði í sinn garð. 2. desember 2009 felldi hæstaréttardómari málið gegn Dixie Chicks niður.
Í apríl 2008 stóð til að Dixie Chicks og Toby Keith myndu koma saman og auglýsa herferðina „We“ sem Al Gore stóð fyrir. Við það var svo hætt þegar ekki fannst laus tími hjá báðum aðilum.
Nafnabreyting
Þann 25. júní árið 2020 stytti hljómsveitin nafn sitt úr „Dixie Chicks“ í einfaldlega „The Chicks“ vegna gagnrýni um að orðið Dixie bæri með sér skírskotun til þrælahalds í Bandaríkjunum. Orðið Dixie er upphaflega dregið af Mason–Dixon-línunni, sem markaði skilin á milli fylkja Bandaríkjanna þar sem þrælahald var leyft og bannað fyrir Þrælastríðið, en hefur síðan þá einnig orðið gælunafn fyrir suðurríki Bandaríkjanna almennt. Meðlimir hljómsveitarinnar sögðust hafa valið „þetta asnalega nafn“ þegar þær voru táningar og að þær hefðu ætlað sér að breyta því í mörg ár. Ástæðan fyrir því að þær hefðu gert það núna var að þær höfðu séð að fáni Suðurríkjasambandsins var kallaður „Dixie-hakakrossinn“ á samfélagsmiðlum í júní 2020. Hljómsveitin fékk leyfi frá nýsjálenska dúettinum The Chicks fyrir því að nota nýja nafnið.
Breiðskífur
Með Robin Lynn Macy:
Með Laura Lynch:
Með Natalie Maines:
Hringrás kolefnis
thumb|502px||Skýringarmynd af hringrás kolefnis. Svörtu tölurnar segja til um hvað mikið kolefni er í hverju hvolfi í billjónum tonna. Dökkbláu tölurnar segja til um hreyfingu sem verður á milli hvolfa á hverju ári. thumb|502px|Skýringarmynd af losun kolefnis frá verksmiðju
Hringrás kolefnis er hreyfing kolefnis í umhverfi okkar milli gufuhvolfs, vatnshvolfs, berghvolfs og lífhvolfs. Hringrás kolefnis er flókin og margbreytileg en hægt er að lýsa hringrásinni þannig að koltvíoxíð (CO2) er numið úr andrúmslofti við ljóstillífun en skilar sér til baka við öndun og rotnun.
Dýrlingur
thumb|250 px|Dýrlingar í samræðum, lýsing í miðaldahandriti Dýrlingur (stundum skrifað dýrðlingur ) er hugtak sem notað er um persónu sem þykir búa yfir einstökum heilagleika. Viðkomandi persóna hefur gert eitthvað í lifandi lífi sem veitir henni sérstakan sess við hlið Guðs. Í kristinni trú eru dýrlingar fólk sem litið er á sem fyrirmyndir um gott og rétt líferni.
Helgir menn og dýrlingar
Við staðfestingu dýrlinga var eftir 1170 miðað við fjögur stig:
Staðbundnir dýrlingar eru dýrlingar sem vegsamaðir eru á takmörkuðu svæði. Trúin á þá getur verið takmörkuð við eitt land, eitt biskupsdæmi eða hérað, eina kirkjusókn eða kirkju. Staðbundnir dýrlingar hafa yfirleitt ekki fengið staðfestingu páfans, en oft hafa þeir verið staðfestir af viðkomandi biskupi. Segja má að íslensku dýrlingarnir hafi verið staðbundnir dýrlingar, en þó var Þorlákur helgi eitthvað þekktur erlendis.
Nafndýrlingur var það kallað þegar einstaklingur var skírður í höfuðið á ákveðnum dýrlingi, sem þá varð sérstakur verndardýrlingur viðkomandi manns. Sjálfsagt þótti þá að halda hátíðlegan messudag eða hátíðisdag dýrlingsins. Sem dæmi má nefna að Lárentíus Kálfsson, síðar biskup á Hólum, fæddist á Lárentíusmessu, 10. ágúst, og var skírður í höfuðið á dýrlingi dagsins.
Verndardýrlingur: Í kaþólskri tíð voru kirkjur oftast helgaðar ákveðnum dýrlingum og voru þeir þá taldir verndardýrlingar kirkjunnar. Ef kirkjan var kennd við dýrlinginn, var hann jafnframt nafndýrlingur kirkjunnar, sbr. t.d. Péturskirkjuna í Róm. Sjá nánar: Staðfesting heilagleika.
Dýrlingar í ýmsum kirkjudeildum
Rétttrúnaðarkirkjan álítur alla dýrlinga sem vitað er fyrir víst að hafi komist til himna. Ekki þarf sérstaka staðfestingu frá trúarleiðtoga hér á jörð til að teljast dýrlingur, en oft eru þeir þó staðfestir af patríarka. Samkvæmt rétttrúnaðarkirkjunni eru því manneskjur eins og Adam, Eva og Móses dýrlingar.
Með siðaskiptunum var vegsömun dýrlinga afnumin, enda telja mótmælendur að ekki þurfi aðra milliliði en Jesú Krist til þess að ná sambandi við Guð. Hjá mótmælendum er þó stundum talað um helga menn, um þá sem með lífi sínu og starfi hafa verið óvenju góðar fyrirmyndir í kristilegu líferni. Hugtakið er einstaka sinnum notað yfir alla þá sem eru kristnir.
Núna
Núna var framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1995 og var flutt af Björgvini Halldórssyni.
Dýrlingur
Íslenskir dýrlingar
Skömmu eftir að kaþólska kirkjan á Íslandi varð stofnun, fóru menn að huga að því að koma upp íslenskum dýrlingum. Þrír menn urðu dýrlingar í vitund þjóðarinnar, en enginn þeirra hlaut formlega viðurkenningu páfa fyrir siðaskipti, þ.e. var kanóníseraður. Um 1400 var Þórður Jónsson helgi, eða Þórður góðimaður talinn góður til áheita af íslenskri alþýðu, a.m.k. vestanlands.
Árið 2010 finnst Ísleifur Gissurarson kallaður heilagur í þýskum dýrlingatölum og þeir Gissur Ísleifsson og Guðmundur góði í norsku dýrlingatali. Sjá tengla við þessa menn.
Norskir dýrlingar
Kaþólska kirkjan á Íslandi heyrði undir erkibiskupinn í Niðarósi, og því voru norskir dýrlingar vel þekktir hér á landi. Að fornu voru viðurkenndir fimm norskir dýrlingar, og tveir frá Orkneyjum: Í norsku skattlöndunum voru eftirtaldir dýrlingar:
Einnig má nefna Hákon hálegg Noregskonung, en rannsóknir hafa sýnt að norska kirkjan taldi hann heilagan mann fram til siðaskipta. Hann var þó ekki formlega viðurkenndur af páfa, en venjan er sú að ef gömul hefð er fyrir átrúnaði á menn, megi telja þá dýrlinga. Á síðustu árum hefur hans verið minnst í kaþólskum messum í hallarkirkjunni í Akershúsvirki. Bein hans voru flutt þangað árið 1982.
Erlendur biskup í Kirkjubæ í Færeyjum (var af sumum talinn helgur maður)
Aðrir þekktir dýrlingar á Íslandi
Fjölmargir aðrir dýrlingar voru í hávegum hafðir á Íslandi í kaþólskri tíð, eða a.m.k. þekktir. Meðal þeirra voru: Frá nágrannalöndunum (nokkur dæmi): Aðrir dýrlingar (nokkur dæmi):
Svefnvana
Svefnvana er plata með hljómsveitinni GCD sem kom út 14. maí 1993. Þeir félagar Bubbi Morthens og Rúnar Júlíusson fóru til Amsterdam þann 28. janúar 1993 til að semja efni á nýja plötu, líklega sömu ferð og þar sem að Bubbi samdi efni á plötuna 3 heimar.
Galdramál
Galdramál eru dómsmál þar sem einhver eða einhverjir hafa verið ákærðir fyrir galdra í landi þar sem notkun galdurs, svartagaldurs eða töfralækninga er bönnuð eða háð skilyrðum.
Í Evrópu var galdur refsivert athæfi snemma á nýöld og á 17. öld kom upp um allan heim nokkurs konar fár þar sem ofsóknir gagnvart meintum galdranornum og galdramönnum náði hámarki.
Á Íslandi er almennt sagt að brennuöld hafi hafist með þremur aftökum fyrir galdra í Trékyllisvík árið 1654 og staðið til 1683 þegar síðasti galdramaðurinn var brenndur í Arngerðareyrarskógi við Djúp.
1689
Árið 1689 (MDCLXXXIX í rómverskum tölum) var 89. ár 17. aldar sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Heidelbergkastali sem Frakkar brenndu 1689.
American Music-verðlaunin
American Music-verðlaunin (eða American Music Awards og AMAs) eru árleg tónlistarverðlaun fyrir framúrskarandi árangur listamanna í Bandaríkjunum. Þau eru veitt á AMAs verðlaunahátíðinni sem fer oftast fram á haustin. Verðlaunin voru búin til af Dick Clark árið 1973 fyrir ABC eftir að samningurinn þeirra um að halda Grammy-verðlaunin rann út. Frá 1973 til 2005 voru sigurvegararnir og tilnefningarnar valin af fólki í tónlistarbransanum. Síðan 2006 hafa sigurvegararnir verið kosnir í gegnum atkvæðagreiðslu sem fer fram á netinu.
193
193 (CXCIII í rómverskum tölum) var almennt ár sem hófst á mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem ræðismannsár Sosíusar og Ericíusar, eða sem árið 946 ab urbe condita.
Sprang
Sprang eða sprangsaumur er forn útsaumsaðferð. Sprang virðist hafa verið notað um verk unnin með ísaumuðu neti sem og með úrrakssaum. Sprang var ýmist unnið í net sem var hnýtt og kallaðist þá riðsprang eða í grunn sem saumað var í grunn sem svo efnisþræðir voru dregnir úr.
Farsótt
Farsótt er smitandi sjúkdómur sem breiðist ört út og leggst á tiltölulega marga. Farsótt er skilgreind sem: „skráningarskyldur smitsjúkdómur sem ógnað getur almannaheill. Auk hinna almennu sóttvarnaráðstafana, sem ætíð skal grípa til, heimilar frumvarpið einnig svokallaðar opinberar sóttvarnaráðstafanir vegna yfirvofandi farsótta“.
Sprang
Orðið sprang kemur í íslenskum miðaldaheimildum oftast fyrir í sambandi við kirkjuklæði og kemur orðið sprangdúkur frá 1394 og í sögu frá svipuðum tíma er talað um sprang í þessari setningu: "þa skal bera til synis þat klokazta smaþing, sem huers hiakona hefir sprangat" Á 17. öld hefur sprang verið notað um saum í hnýtt net en allt bendir til þess að með tímanum hafi merking orðsins orðið víðtækari og það átt við hvers konar opinn saum, bæði ísaumað net og útdregna og útklippta grunna.
Ekki eru til íslenskar heimildir um þá fléttunartækni sem nefnd er sprang á Norðurlandamálum og felst í að ríða net og sauma þannig að það sé teygjanlegt. Slík net hafa verið notuð allt frá bronsöld sem hárnet.
Richard von Weizsäcker
Richard Weizsäcker (fæddur 15. apríl 1920 í Stuttgart; d. 31. janúar 2015 í Berlín) var þýskur stjórnmálamaður úr röðum kristilegra demókrata (CDU), borgarstjóri Berlínar 1981-1984 og forseti Vestur-Þýskalands (og sameinaðs Þýskalands) 1984-1994.
Herþjónusta
Richard von Weizsäcker fæddist 15. apríl 1920 Nýju höllinni í Stuttgart. Fullt nafn hans er Richard Karl Freiherr von Weizsäcker. Þar sem faðir hans var diplómati, bjó fjölskyldan í Basel 1920-1924, í Kaupmannahöfn 1924-1926, í Osló 1931-1933 og í Bern 1933-1936. Richard Weiszäcker gekk í skóla í Berlín og varð stúdent þar, aðeins 17 ára gamall. Ári síðar var hann kallaður í herinn og látinn þramma inn í Pólland ásamt Heinrich Victor bróður sínum í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari. Heinrich Victor lést í bardaga við Pólverja en Richard lifði af. Hann var sendur í landamæravörslu til Lúxemborgar og sem hermaður tók hann þátt í innrásinni í Rússland. Við borgardyr Moskvu særðist hann og var sendur á hersjúkrahús. Herflokkur hans var hins vegar stráfelldur skömmu síðar. 1943 tók hann þátt í umsátrinu um Leningrad (Sankti Pétursborgar). Árið 1945 særðist hann á ný í varnarorrustu við Rússa. Hann var sendur á hersjúkrahús í Potsdam en þegar sýnt þótti að Þýskaland myndi falla, fór hann til Bodenvatns og var þar til stríðsloka.
Lögfræðingur
Strax eftir stríð fór von Weizsächer í lögfræðinám í Göttingen og lauk því 1953. Eftir það starfaði hann sem lögfræðingur. Meðan Nürnberg-réttarhöldin fóru fram var hann aðstoðarlögmaður föður síns sem var ákærður fyrir stríðsglæpi. Faðirinn, Ernst von Weizsäcker, fékk sjö ára dóm en hann var mildaður seinna í fimm ár. Von Weizsäcker starfaði eftir það sem lögfræðingur hjá mismunandi stórfyrirtækjum.
Stjórnmálaferill
thumb|Richard von Weizsäcker borgarstjóri Berlínar, [[Ronald Reagan Bandaríkjaforseti og Helmut Schmidt kanslari. Myndin er tekið við Checkpoint Charlie 1982.]] 1954 hóf von Weizsäcker afskipti af stjórnmálum. Hann gekk til liðs við kristilega demókrata (CDU) og komst fljótt til metorða þar. 1968 bauð hann sig í fyrsta sinn fram sem forsetaefni Þýskalands fyrir CDU, en beið þar lægri hlut í innanflokkskosningum fyrir Gerhard Schröder, sem aftur beið lægri hlut fyrir Gustav Heinemann (SPD). 1969 var von Weizsäcker kosinn á þing (Bundestag) og sat þar til 1981. Von Weizsäcker var aftur forsetaefni Þýskalands fyrir CDU árið 1974, en beið lægri hlut í kosningum fyrir Walter Scheel (FDP). 1979-1981 varð von Weizsäcker varaforseti þýska þingsins. 1981 var hann kosinn borgarstjóri Berlínar og tók við af Hans-Jochen Vogel, sem aðeins hafði setið í hálft ár. 1983 varð hann enn forsetaefni Þýskalands og sigraði loks í kosningum í maí 1984. Hann varð þar með sjötti forseti Vestur-Þýskalands og tók við af Karl Carstens. Sem forseti ferðaðist von Weizsäcker mikið, meira en áður hafði þekkst hjá forseta Þýskalands. Þar á meðal heimsótti hann Ísland í júlí 1992. Frá 1984-2005 hafa 20 háskólar gert hann að heiðurdoktor.
Fjölskylda
Richard Weiszäcker kvæntist Marianne von Kretschmann 1953. Saman eiga þau fjögur börn:
Simon Wiesenthal
Simon Wiesenthal (1. janúar 1909 – 20. september 2005) var austurrískur Gyðingur sem lifði af Helförina. Í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar varð Wiesenthal virkur nasistaveiðari sem vann að því að draga fremjendur Helfararinnar til ábyrgðar.
Æviágrip
Simon Wiesenthal fæddist í kringum áramótin 1908-09 í bænum Buchach, sem þá tilheyrði Austurríki-Ungverjalandi. Ólíkt flestum öðrum byggðum í landinu voru Gyðingar meirihlutahópur þar. Hann lauk námi í byggingarlist í Prag árið 1932 og opnaði síðan teiknistofu í Lemberg, sem þá var hluti af Póllandi. Hann varð að hætta rekstri stofunnar eftir að Sovétríkin hertóku þennan hluta Póllands árið 1939 samkvæmt samkomulagi þeirra við Þjóðverja. Stjúpfaðir og hálfbróðir Wiesenthals voru í kjölfarið drepnir í „hreinsunum“ sovéska hernámsliðsins.
Í kjölfar Barbarossa-aðgerðarinnar tóku þýskir nasistar yfir þennan hluta Póllands. Wiesenthal var handtekinn og dvaldi að mestu í þrælkunarbúðum nasista frá 1941 til 1945. Honum tókst að flýja úr fangavistinni og var á flótta í nokkra mánuði en náðist síðan aftur. Alls 89 ættingjar Wiesenthals og konu hans voru drepin í Helförinni á styrjaldarárunum.
Wiesenthal var staðsettur í Mauthausen-fangabúðunum í Austurríki þegar her Bandaríkjamanna frelsaði hann þann 5. maí 1945. Hann var þá illa haldinn vegna misþyrminga og sjúkdóma en strax og hann náði heilsu hóf hann að afla sönnungargagna um grimmdarverk nasista fyrir stríðsglæpadeild bandaríska hersins. Sönnunargögn Wiesenthals voru lögð fram í stríðsglæparéttarhöldum á hernámssvæðum Bandaríkjamanna eftir lok styrjaldarinnar.
Wiesenthal lauk störfum hjá bandaríska hernum árið 1947 en stofnaði í kjölfarið Hið sögulega heimildasafn Gyðinga í Linz til þess að afla frekari gagna til notkunar við komandi réttarhöld gegn stríðsglæpamönnum. Áhugi bandamanna á því að rétta yfir nasistum minnkaði hins vegar þegar kalda stríðið hófst og því afhenti Wiesenthal skjalasafni í Ísrael flest skjöl heimildasafns síns.
Wiesenthal hélt eftir gögnum sem tengdust Adolf Eichmann, einum helsta skipuleggjanda „lokalausnarinnar við Gyðingavandanum“. Wiesenthal átti þátt í því að finna og handsama Adolf Eichmann þar sem hann faldi sig í Argentínu og afla sönnunargagna sem leiddu til þess að réttað var yfir Eichmann í Ísrael árið 1961 og hann tekinn af lífi.
Wiesenthal einbeitti sér jafnframt að því að finna Gestapo-foringjann sem hafði handtekið Önnu Frank og fjölskyldu hennar. Wiesenthal komst svo að orði að Dagbók Önnu Frank hefði haft meiri áhrif á mannkynið en Nürnberg-réttarhöldin. Honum var því mjög í mun að sporna við áróðri nýnasista, sem héldu því fram að dagbókin væri fölsuð og að Anna Frank hefði jafnvel aldrei verið til, með því að draga sögulegt vitni til ábyrgðar. Wiesenthal varði fimm árum í að leita að manninum sem handtók Frank-fjölskylduna og hafði loks upp á honum árið 1963 þar sem hann vann hjá lögreglunni í Austurríki.
Wiesenthal tók þátt í stofnun Simon Wiesenthal-miðstöðvarinnar í Los Angeles árið 1977. Árið 1986 var reiknað með því að um 1.100 manns hefðu verið dæmdir fyrir stríðsglæpi fyrir tilstuðlan Wiesenthal.
Eftir því sem lengra leið frá lokum styrjaldarinnar fór að bera nokkuð á mótlæti gegn starfi Wiesenthal þar sem margir eftirlifandi stríðsglæpamenn nasista voru komnir til ára sinna og glæpir þeirra sums staðar taldir fyrndir. Wiesenthal lagði engu að síður áherslu á að ef ekki væri refsað fyrir glæpi nasista yrðu það skilaboð til framtíðarinnar um að hægt væri að komast upp með sams konar glæpi. Hann barðist gegn því að stríðsglæpamönnum úr röðum nasista yrði gefin sakaruppgjöf í Vestur-Þýskalandi.
Á áttunda áratugnum átti Wiesenthal í deilum við Bruno Kreisky, kanslara Austurríkis, vegna fyrirhugaðs samstarfs Kreisky við Friedrich Peter, leiðtoga Frelsisflokksins, sem Wiesenthal benti á að hefði átt feril innan SS-sveitanna á stríðsárunum. Wiesenthal sakaði Peter um að hafa tekið þátt í morðum á óbreyttum borgurum á bak við víglínurnar í stríðinu en Kreisky (sem var sjálfur einnig Gyðingur) brást ókvæða við og sakaði Wiesenthal um að vera „spæjara“ sem beitti „mafíuaðferðum“. Ummæli Kreisky leiddu til þess að Wiesenthal fór í mál gegn honum fyrir meiðyrði.
Wiesenthal hlaut riddaranafnbót í Bretlandi fyrir störf sín árið 2004. Hann lést þann 20. september næsta ár, 96 ára að aldri.
Joan Cusack
thumb|Cusack, [[2010]] Joan Mary Cusack (fædd 1962) er bandarískur gamanleikari.
Mjallarsmæra
Mjallarsmæra (fræðiheiti: Oxalis enneaphylla ) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá S-Síle (Eldland) og Falklandseyjum. Tegundin er með hvít til bleik og er bleika afbrigðið ´Rosea´ kallað Rósasmæra. Tegundin hefur reynst afbragðs garðplanta hérlendis.
Íslenska óperan
Íslenska óperan er íslensk sjálfseignarstofnun sem setur upp óperur. Stofnunin varð til upp úr samnefndum félagsskap sem myndaður var að undirlagi Garðars Cortes um uppsetningu óperunnar I Pagliacci í Háskólabíói 10. mars 1979. Árið 1980 fékk óperan hluta af arfi Sigurliða Kristjánssonar kaupmanns og konu hans Helgu Jónsdóttur eftir lát hennar. Íslenska óperan var formlega stofnuð 3. október það ár. Þá var húsnæði Gamla bíós keypt og því breytt svo það hentaði til óperusýninga. Fyrsta óperan sem sett var upp eftir það var Sígaunabaróninn 9. janúar 1982.
Mjallarsmæra
Til hennar teljast tvær undirtegundir
Íslenska óperan
Árið 2011 flutti Íslenska óperan sig í tónlistarhúsið Hörpuna við Reykjavíkurhöfn.
Vancouver Whitecaps FC
Vancover Whitecaps er kanadískt knattspyrnufélag frá Vancouver, sem spilar í vesturdeild Major League Soccer. Teitur Þórðarson þjálfaði liðið um tíma, og Óskar Örn Hauksson lék stuttlega með félaginu.
Hoffmannsdropar
Hoffmannsdropar voru lyf gert með því að blanda einum hluta dí-ethyl-eter og þremur hlutum áfengis. Þeir eru kenndir við þýska efnafræðinginn Friedrich Hoffmann (1660-1742). Hoffmannsdropar voru notaðir við ýmsum kvillum, sérstaklega kvefi, verkjum og almennum slappleika, frá miðri 19. öld til miðrar 20. aldar. Meðan bannárin stóðu var hægt að kaupa hoffmannsdropa og kamfórudropa í litlu magni án lyfseðils í apótekum þar sem áfengisbannið var í gildi, og voru þeir því misnotaðir sem áfengi, til dæmis í Bandaríkjunum, á Íslandi og í Noregi, þótt þeir þættu heldur bragðvondir.
Misao Tamai
Misao Tamai (16. desember 1903 - 23. desember 1978) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Krosssaumur
thumbnail|Kertaljós saumuð út í krosssaum thumbnail|Mynstur saumuð út í krosssaumi thumbnail|Útfylltur rammi í krosssaumi. Oft er saumað á stramma þar sem mynd hefur verið teiknuð á. Krosssaumur er útsaumsspor þar sem saumað er í kross. Eldri gerð af krosssaum er fléttusaumur.
Buddy Holly
thumb|Buddy Holly Charles Hardin Holley, betur þekktur sem Buddy Holly (7. september 1936 – 3. febrúar 1959) var bandarískur söngvari og lagahöfundur og einn af frumkvöðlum rokksins. Hann sló fyrst í gegn með laginu „That'll Be the Day“ sem hann tók upp með hljómsveit sinni The Crickets árið 1957 (árið áður hafði hann tekið lagið upp fyrir Decca en það hafði ekki náð hylli). Hann var þekktur fyrir sérkennilegan „hikstandi“ söngstíl í lögum eins og „That'll Be the Day“, „Peggy Sue“ og „Not Fade Away“. Hann lést í flugslys þann 3 febrúar árið 1959, einu og hálfu ári eftir að hann sló í gegn. Með í flugvélinni voru þeir Ritchie Valens og The Big Bopper.
Rokkabillí
Rokkabillí er eitt elsta form rokktónlistar og kom fyrst fram á 6. áratug 20. aldar. Rokkabillí á rætur sínar að rekja til suðurríkja Bandaríkjanna og tónlistin er blanda af kántrí, sveiflu og takti og trega. Nafnið rokkabillí kemur frá plötugagnrýnendum þessa tíma en þeir sögðu að þarna væru „hillbillies“ (ísl. sveitadurgar) að spila rokk og ról.
Ritchie Valens
thumb|Ritchie Valens. Ricardo Steven Valenzuela, betur þekktur sem Ritchie Valens (13. maí 1941 – 3. febrúar 1959) var bandarískur söngvari og einn af frumkvöðlum rokksins. Ferill hans stóð aðeins í átta mánuði en hann lést í flugslysi ásamt Buddy Holly og The Big Bopper. Frægustu lög hans eru „La Bamba“ og „Donna“.
Rokkabillí
Uppruni
thumb|Elvis Presley Hægt er að segja að saga rokkabillí nái alveg aftur á 3. áratugs 20. aldar þegar tónlistarmenn fóru að blanda saman kántrí og blús en það var ekki fyrr en afgerandi rokktaktivar bætt við að stefnan myndaðist.
Demosþenes
thumb|right|200px|Demosþenes Demosþenes (384 – 322 f.Kr., forngríska: Δημοσθένης, Dēmosthénēs) var forngrískur stjórnmálamaður og mælskumaður frá Aþenu. Ræður hans eru mikilvæg heimild um stjórnmál og menningu Grikklands á 4. öld f.Kr.
Rokkabillí
Uppruni
Gullöld rokkabillí var stutt lifuð en hún byrjaði um miðjan 6. áratug seinustu aldar. Þá hafði stefnan mótað með sér afgerandi einkenni í bæði hljóm og lagasmíð. Þessi einkenni voru, meðal annars, hraður ryþmagítar, handplokkaður bassi og oftar en ekki dansvænn taktur.
Með fyrstu tónlistarmönnunum til að ná vinsældum innan rokkabillí stefnunnar var Bill Haley en hann spilaði með hljómsveit undir nafninu Bill Haley & His Comets. Árið 1954 gáfu þeir út lagið „Rock Around The Clock“ sem fyrst um sinn náði takmörkuðum vinsældum en stuttu eftir það slógu þeir í gegn með laginu „Shake, Rattle and Roll“. Líkt og mörg lög innan þessarar stefnu var lagið ábreiða af lagi með svörtum tónlistarmanni. Það er einmitt einkennandi fyrir rokkabillí að nánast allir tónlistarmenn innan stefnunnar voru hvítir karlmenn enda þróaðist stefnan í suðurríkjum Bandaríkjanna þar sem svartir höfðu lítil sem engin réttindi eða áhrif.
Seinna sama ár gaf Elvis Presley, þá 19 ára og óreyndur, út sína fyrstu smáskífu með laginu „That’s Allright“ sem var einnig ábreiða á lagi eftir svartan tónlistarmann. Platan var gefin út af plötuútgáfunni Sun Records sem seinna átti eftir að koma mörgum helstu rokkabillístjörnum þessa tímabils á framfæri.
Einn af þeim tónlistarmönnum var Johnny Cash sem hafði verið að reyna fyrir sér sem kántrí og gospel söngvari þar til hann hóf samastarf með Sun Records. Fyrsta smáskífa hans var lagið „Cry! Cry! Cry!“ en sú plata náði 14. sæti á Billboard listanum í Bandaríkjunum.
Rokkabillí náði loks heimsathygli í kringum árið 1956 með slögurum á við „Blue Suede Shoes“ með Carl Perkins (sem Elvis Presley flutti síðar), „Folsom Prison Blues“ með Johnny Cash og „Be-Bop-A-Lula“ með Gene Vincent.
Konur í Rokkabillí
Þó að rokkabillí hafi fyrst og fremst verið tónlist hvítra karla þá áttu nokkrar konur farsælan rokkabillí feril þó þær hafi flestar vera seinna í því en karlarnir.
Sú frægasta er án efa Wanda Jackson en hún hefur bæði verið kölluð drottning og forsetafrú rokkabillísins. Hún gaf út sína fyrstu plötu, „I gotta know“ árið 1956 hjá plötuútgáfunni Capitol en sú smáskífa náði hæst 15. sæti á vinsældarlista í Bandaríkjunum. Wanda átti síðan fleiri smelli á við „Mean, Mean Man“, „Fujiyama Mama“ (sem náði efsta sæti á vinsældarlista í Japan), „Let’s Have A Party“, „Riot In Cell Block “ og fleiri en lög hennar einkenndust af því að blanda saman rokkabillí og kántrí og urðu þau því vinsæl víða.
Wanda hélt áfram að spila rokkabillítónlist þegar leið á 7. áratuginn, þó svo að tónlistin væri farin að tapa vinsældum en árið 1965 sneri hún sé alfarið yfir í kántrí tónlist. Hún hefur síðan hlotið miklar vinsældir nýlega eftir að hún gaf út plötuna The Party Ain't Over með tónlistarmanninum Jack White árið 2011.
Demosþenes
Demosþenes lærði mælskulist með því að rannsaka ræður eldri mælskumanna. Hann flutti fyrstu réttarræður sínar um tvítugur að aldri. Í þeim færði hann rök fyrir því að fjárráðamenn hans ættu að láta hann fá það sem eftir var af arfi hans og hafði erindi sem erfiði. Um tíma vann hann fyrir sér með því að semja ræður fyrir aðra og sem málafærslumaður.
Rokkabillí
Hnignun
Dauði tónlistarmanna á við Buddy Holly og Ritchie Valens er einnig talinn hafa minnkað áhuga almennings á geiranum.
Endurreisn Rokkabillí
thumb|Poison Ivy. Gítarleikari The Cramps Á seinni hluta 8. áratugarins, þá sérstaklega í kjölfar dauða Elvis árið 1977, fór rokkabillí tímabilið og allt sem því fylgdi að njóta vinsældar aftur. Rokkabillí endurreisnarmenn voru upp á sitt besta á 9.áratugnum en þá komu tónlistarmenn eins og Stray Cats, Sha Na Na og Shakin’ Stevens fram.
Demosþenes
Alexandrísku fræðimennirnir Aristófanes frá Býzantíon og Aristarkos frá Samóþrake töldu Demosþenes einn af 10 bestu attísku ræðumönnunum og ræðuhöfundunum. Cíceró taldi hann „hinn fullkomna ræðumann“ sem ekkert skorti og Quintilianus sagði hann vera lex orandi („mælikvarða mælskunnar“) og sagði að „hann einn skaraði fram úr öllum hinum“ (inter omnes unus excellat).
Rokkabillí
Endurreisn Rokkabillí
Eldri tónlistarmenn líkt og Charlie Feathers og Johnny Burnette’s Rock and Roll Trio urðu einnig mikið vinsælli þá en þeir höfðu áður. Þar sem endurreisn rokkabillís var grasrótarstefna kemur ekki á óvart að hún hafi blandast við aðrar neðanjarðarstefnur í gangi á þessum tíma. Sækóbillí kom þá fram en þar spiluðu hljómsveitir líkt og The Cramps og Mojo Nixon tónlist í anda gamla rokkabillísins en með hráleika og hávaða pönksins.
Ritchie Valens
Um hann var gerð kvikmyndin La Bamba frá 1987.
Hrossygla
Hrossygla (fræðiheiti: Apamea zeta) er fiðrildi af ygluætt (Noctuidae). Hún er með holarktíska útbreiðslu og finnst um norðurhvel. Það finnst um Evrópu og norðurhluta Norður-Ameríku.
Vænghafið er 43–50 mm. Fiðrildið er nokkuð breytilegt, en er yfirleitt grágrænt. Fiðrildin fljúga frá júlí til ágúst á Bretlandi.
Lirfan nærist á ýmsum grösum. Í Norður-Ameríku finnst lirfan á vinglum í fjallatúndrubúsvæði.
Hún finnst um allt land á Íslandi.
Rokkabillí
Endurreisn Rokkabillí
Endurreisn rokkabillís fylgdi einnig mjög afgerandi tíska en fólk fór að klæða sig eins og svokallaðar „greasers“ sem voru gerðir svo ódauðlegir í myndinni Grease. Strákar í leðurjökkum og með sleikt aftur hárið og stelpur í gamaldags kjólum með stórum pilsum og klút í hárinu voru í anda „pin-up“ fyrirsæta 6. áratugarins en fyrirbæri eins og tattúveringar, ýktar túbereraðar hárgreiðslur og klæðnaður í anda hryllings B-mynda voru einnig viðloðandi stefnuna.
Hrossygla
Undirtegundir
Fyrrum undirtegund Apamea zeta alticola er nú talin fullgild tegund, Apamea alticola (Smith, 1891).
Pro loco
Pro loco (latína: „fyrir staðinn“) eru ítölsk grasrótarsamtök sjálfboðaliða sem vinna að því að kynna ákveðinn stað, heimabæ eða nærsveit. Í flestum bæjum Ítalíu sjá samtökin um að fjármagna, auglýsa og halda bæjarhátíð sem yfirleitt er uppskeruhátíð eða íþróttakeppni með vísun í menningarsögu staðarins. Þótt þessar hátíðir séu mjög vinsælar meðal ferðamanna snýr starf Pro loco-félaganna yfirleitt fremur að heimafólki en opinberar stofnanir á borð við upplýsingamiðstöðvar og staðbundnar ferðaskrifstofur sjá um kynningu fyrir utanaðkomandi.
Nafn Pro loco-félags getur verið á forminu Pro X eða Pro loco X þar sem X er heiti staðarins. Fjöldi slíkra samtaka á Ítalíu er um 6000 með 650.000 félaga. Heildarsamtök allra Pro loco-félaga nefnast Unione Nazionale delle Pro Loco d'Italia (UNPLI).
Rokkabillí
Endurreisn Rokkabillí
Íslenska sveitin Langi Seli og skuggarnir (stofnuð 1988) spilar rokkabillí. Danska sveitin Volbeat (stofnuð 2001) blandar saman rokkabillí og þungarokki.
Podocarpus ledermannii
Podocarpus ledermannii er sígrænt tré frá Indónesíu og Nýju-Gíneu.
Deventer
Deventer er borg í héraðinu Overijssel í Hollandi og er með 98 þúsund íbúa (2014). Deventer er iðnaðarborg en gjarnan kölluð kökuborgin, enda eru kökurnar þaðan þekktar víða um landið.
Lega og lýsing
Deventer er hafnarborg við ána Ijssel um miðbik Hollands. Næstu borgir eru Apeldoorn til vesturs (20 km), Zwolle til norðurs (35 km), Arnhem til suðvesturs (40 km) og Almelo til norðausturs (40 km). Deventer er staðsett við austurbakka Ijssel en nokkrir smábæir fyrir vestan tilheyra sveitarfélaginu.
Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerkið sýnir svartan örn á gylltum grunni. Borgin var áður fyrr meðlimur Hansasambandsins og leyfðist því að nota þýska ríkisörninn sem merki. Örninn kom fyrst fram í borginni á miðri 15. öld en hefur breyst nokkuð með tímanum. Kórónan efst er tákn þýska ríkisins. Núverandi skjaldarmerki (með hermenn sem skjaldbera) var formlega tekið upp 13. júlí 1921. Fáninn er sömuleiðis með svarta ríkisörninn. Hann er að öðru leyti eins og fáni Póllands, hvít rönd að ofan og rauð að neðan.
Orðsifjar
Uppruni heitisins Deventer er ekki vitaður með vissu. Helsta tilgátan er sú að heitið sé leitt af Deven (dauð / dauðu) ter (tré) og þá átt við frumstæða brú við ánna þar sem bærinn er.
Upphaf
thumb|left|Húsið Proosdij í Deventer er elsta steinhús Hollands sem enn er búið í, en það var reist 1130 Deventer var stofnuð af enska kristniboðanum Lebúínusi árið 768 eða 769 en hann reisti kirkju við árbakka Ijssel. Rúmlega öld síðar, 882, gerðu víkingar víða strandhögg á svæðinu og lögðu Deventer í rúst. Þegar bærinn var endurbyggður, fékk hann jafnframt varnargarða. Hann varð brátt mikilvæg siglinga- og verslunarbær við Ijssel. Biskuparnir í Utrecht settust þar að á 9. og 10. öld, en fluttu þó aftur til Utrecht. Þeir veittu Deventer borgarréttindi 956. Mynt frá Deventer frá þessum tíma fannst í uppgreftri á Sandi í Færeyjum 1863. Deventer gekk í Hansasambandið á 13. eða 14. öld. Kaupmenn þaðan versluðu mikið með norskan þurrkaðan fisk (ýsu og þorsk), og fengu borgarbúar þannig auknefnið Deventer Stokvis (Deventer þurrfiskur). Auknefnið er enn notað í dag.
Menningarborgin
thumb|Deventer árið 1652 Á síðmiðöldum stofnaði Geert Groote bræðralagið Sameinaða lífið í Deventer, en það var kaþólskur skóli sem var mjög vinsæll áður en siðaskiptin fóru fram. Einn þekktasti nemandi skólans var Erasmus frá Rotterdam en hann stundaði nám þar 1475-84. Í Deventer var fyrsta prentvél Hollands komið upp (ásamt vélinni í Haarlem) en hún var smíðuð þar 1477. Í kjölfarið upphófst mikil bókaútgáfa í borginni. Til að mynda var þar mesta húmanístíska bókaútgáfa í Norður-Evrópu. Eftir sjálfstæðisstíð Hollendinga breyttist verslun í héraðinu og minnkaði þá vægi borgarinnar. Auk þess grynnkaði í ánni Ijssel, þannig að stór skip komust ekki lengur upp ána. Þetta olli miklum búsifjum í borginni og náði hún sér aldrei á strik eftir þetta.
Nýrri tímar
Á miðri 19. öld, þegar iðnbyltingin hófst, varð Deventer að iðnaðarborg. Þar var járn unnið úr jörðu, en einnig var þar matvælaframleiðsla og vefnaður. Sökum þessa varð borgin fyrir loftárásum bandamanna í heimstyrjöldinni síðari, enda höfðu Þjóðverjar þá hertekið borgina. Sprengjurnar eyðilögðu mikið af iðnaðinum og höfnina en gamla miðborgin slapp að mestu. Á 8. áratugnum var járniðnaðinum hætt í borginni. Árið 1977 var stórmyndin A Bridge Too Far kvikmynduð í Deventer. Sögusviðið er Arnhem og stríðsátökin um brúna yfir Rín en byggingarnar í Arnhem voru orðnar of nýtískulegar fyrir myndina.
Viðburðir
thumb|Bækur til sölu í Deventer Deventer Boekenmarkt er stærsti bókamarkaður Evrópu. Hann er haldinn fyrsta sunnudag í ágúst og sækja hann um 120 þúsund manns. Þar má finna mörg hundruð þúsund titla í samtals 875 búðum. Hér er einnig um tímarit að ræða. Búðirnar mynds alls 6 km langa verslunarröð.
Dickens-hátíðin er helguð skáldsagnapersónum úr verkum Charles Dickens. Hún var innleidd 1990 og stendur yfir í tvo daga helgina fyrir jól. Í miðborginni eru leikin atriði úr verkum Dickens og koma þar fyrir ýmis gervi úr sögum hans. Um 150 þúsund manns sækja hátíðina heim árlega.
Íþróttir
Helsta knattspyrnulið borgarinnar er Go Ahead Eagles, sem fjórum sinnum hefur orðið hollenskur meistari (síðast 1933). Meðal þekktra fyrrum leikmanna félagsins má nefna landsliðsmennina Jan Jongbloed og Marc Overmars.
Krikketfélagið Koninglijke UD er elsta krikketfélag Hollands en það var stofnað 1875. Liðið hefur þó ekki orðið hollenskur meistari nema einu sinni, 1990.
Byggingar og kennileiti
thumb|Lebúínuskirkjan er helsta kennileitið í Deventer
Fréttatíminn
Fréttatíminn var íslenskt fréttablað starfandi frá 2010 til 2017. Blaðið kom út einu sinni í viku og var dreift á föstudögum í um það bil 82.000 eintökum, þar af um 74.000 dreift í lúgu á höfuðborgarsvæðinu (ytri mörk eru Mosfellsbær, Hafnarfjörður og Seltjarnarnes).
Eignarhald
Fréttatíminn var í eigu Morgundags ehf. sem var í eigu Miðopnu ehf. Eigendur Miðopnu voru til loka ársins 2015 þeir Teitur Jónasson, Valdimar Birgisson, Óskar Hrafn Þorvaldsson, Jónas Haraldsson og Haraldur Jónasson.
Fyrsta eintak blaðsins kom út 1. október 2010.
Í lok nóvember 2015 var tilkynnt um að hópur fjárfesta undir stjórn Gunnars Smára Egilssonar blaðamanns og ritstjóra hefði keypt allt hlutafé Miðopnu ehf. og tækju við rekstri blaðsins um áramótin 2016. Jónas Haraldsson lét af störfum ritstjóra um áramót þá tók við Gunnar Smári og Þóra Tómasdóttir. Nýr hluthafahópur ásamt Gunnari Smára voru fjárfestarnir Árni Hauksson, Hallbjörn Karlsson og Sigurður Gísli Pálmason. Valdimar Birgisson sem átti hlut í Miðopnu fyrir var sá eini af fyrri eigendum sem átti ennþá hlut í fyrirtækinu. Hluthafar áttu álíka stóran hlut hver.
Útgáfu blaðsins var hætt í apríl 2017 er útgáfufélag þess varð gjaldþrota. Eftir gjaldþrot blaðsins keypti Guðlaugur Hermannsson lén og Facebook-síðu miðilsins úr þrotabúi Morgundags ehf. og hóf í byrjun ársins 2018 að birta efni á vefnum undir formerkjum Fréttatímans. Núverandi rekstur miðilsins er í höndum fiskverslunarfyrirtækisins G. Hermannsson ehf.
Gallsteinar
Gallsteinar eru steinar úr kólesteróli eða galllitarefni sem myndast einkum í gallblöðrunni. Þeir geta verið örsmáir eða nokkurra sm stórir. Gallsteinar sem festast í gallgangi eða briskistilgangi orsaka gallsteinakast. Gallsteinar eru til staðar hjá 10 -20 % Vesturlandabúa og er það talið tengjast lífsstíl og matarvenjum.
Lýsías
Lýsías (um 440 f.Kr. – um 380 f.Kr.) var attískur ræðumaður og ræðuhöfundur.
Annögl
thumb|Annögl á litla fingri Annögl er orð sem haft er um tvennt á íslensku. Í fyrsta lagi um lausa húðflipann ofan við nöglina, sem einnig gengur undir nafninu fénögl. Í öðru lagi er annögl haft um sárt hold framan undir nögl. Í riti þess íslenska lærdómslistafelags, sem kom út á árunum 1781-1798, stendur: Anneglur eru hið hvíta hvel, sem er ofantil við neglurnar, og af líkíng sinni vid hálft túngl, kallast anatomicis lunula. Þar segir líka: Íslenskir kalla einnig hálfhríng þann af holdrosunni, er liggur fram á neglurnar að ofanverðu, anneglur.
Nagel (Anatomie) Parentela
Meltingarkerfið
Meltingarkerfið er samansafn af líffærum sem gegna því hlutverki að brjóta niður mat til að taka upp næringarefnin sem í honum eru. Líkaminn notar síðan þessi næringarefni sem orkugjafa sem gerir öllum kerfum líkamans kleift að starfa eðlilega. Þegar matur er innbyrður tekur það hann allt að 20-35 klukkustundir að ferðast í gegnum allt meltingarkerfið. Hægt er að skipta meltingarfærunum niður í tvo flokka, meltingarvegurinn og einnig önnur líffæri sem liggja utan meltingarvegarins. Líffæri meltingarvegarins eru munnur, kok, vélinda, magi, smáþarmar og ristill. Líffærin utan meltingarvegarins eru tennur, tunga, munnvatnskirtlar, lifur, gallblaðra og bris (Jón Gunnar Þorsteinsson, 2011). Öll líffæri meltingarkerfisins gegna mikilvægu hlutverki í meltingu matar, hvort hlutverk þeirra sé að brjóta niður matinn, taka næringarefnin úr honum eða losa sig við úrganginn sem honum fylgir. Virkni meltingarvegarins er fæðuinntaka -> seyting -> blöndun og færsla -> melting -> frásogun -> losun (Þuríður Þorbjarnardóttir, 2002d).
Munnurinn
Munnurinn er fyrsta skref meltingarinnar og gegnir hann því hlutverki að tyggja matinn. Í raun er samt meltinginn byrjuð áður en maturinn fer í munninn. Lyktin af matnum, kemur af stað munnvatninu sem sem síðan eykst þegar maturinn er kominn í munninn og byrjað er að finna bragðið af honum. Þegar maturinn er loks kominn í munninn er hann þar með brotinn niður í smærri bita og byrjar munnvatnið að melta matinn. Í munnvatninu er ákveðið ensím sem kallast Amýlasi, e. Amylase. Þetta ensím brýtur niður ákveðnar sterkjur niður í minni sykrur, maltósa og dextrín, sem gerir það að verkum að líkaminn geti notað þessi næringarefni (Minesh Khatri, MD, 2020).
Eldstæði
thumb|333x333dp|Nútímalegt opið eldstæði
Meltingarkerfið
Kok
Kokið er fremsti hlutinn af hálsinum, staðsettur fyrir framan hryggjarlið. Það inniheldur koki og barkakýli. Kokið gegnir því hlutverki að tengja saman vélinda og maga, til að koma í veg fyrir því að matur og drykkur fari í lungun (Merriam-Webster, 2021).
Eldstæði
Eldstæði er innrétting þar sem kveikja má eld með öruggum hætti. Núorðið eru eldstæði í heimahúsum yfirleitt til skrauts en sögulega voru þau notuð til upphitunar herbergja eða húsa, matreiðslu og lýsingar. Orðið arinn á við opið eldstæði. Yfir arni er oft arinhilla sem upprunalega var ætlað til að fanga reykinn. Reykháfur leiðir reyk sem verður til við brennslu úr eldstæðinu og út úr húsinu.
Meltingarkerfið
Vélinda
Vélindað gegnir því hlutverki í meltingarkerfinu að skila fæðu frá munni til maga. Vélindað er staðsett fyrir aftan barkann og tengir það kok við maga. Við kyngingu lyftist barkakýlið sem veldur því að efri hringvöðvinn opnast og meltan fer niður í vélindað. Það eru slímkirtlar sem smyrja vélindað svo fæðan komist hindrunar lítið áfram til magans (Minesh Khatri, MD, 2020).
Eldstæði
Í eldstæðum má brenna ýmiss konar eldsneyti. Það eldsneyti sem verður fyrir valinu er breytilegt eftir heimssvæðum og í gegnum söguna. Á Norðurlöndum var eldiviður oft notaður vegna trjáauðgi. Nú á dögum eru til eldstæði sem ganga fyrir jarðgasi eða rafmagni.
Meltingarkerfið
Maginn
Hlutverk magans eru skipt í fjóra hluta en í fyrsta hlutverki maganas tekur hann við matnum úr vélindanu eftir það er maturinn að blandast í fæðusafa og malast í mauk, Þetta er það sem gerist fyrst í meltingu. Í öðru hlutverki þá er drepið örverur sem gætu komið með mat í líkamann. Saltsýran í magasafanum er gríðalega sterk og drepur mest af öllum örverum. Í þriðja hlutverki magans þá byrjar efnamelting prótína í maga, meltingarensím sem eru í magasafa sjá um það að klífa prótínkeðjur í litla parta. Í magasafanum er ensím en það brýtur niður fitusameindir. Fjórða hlutverk er að flytja fæðuna í eðlilegum stærðum í skeifugörn en það er efsti parturinn af smáþörmunum (Þuríður Þorbjarnardóttir, 2002a).
Eldstæði
Áhrif á heilsu
Viðarreykur losar mikið magn af hættulegum efnum. Því hefur oft verið líkt við sígarettureyk, þar sem magn krabbameinsvaldandi efna er mun hærra og gerir viðarreyk um 30-falt meira krabbameinsvaldandi en sígarettureykur. Viðarreykur ýtir til að mynda undir alvarleika og veldur astma, lungnaþembu, lungnakrabbameini, æðasjúkdómum, blóðtappa og hjartaáföllum.
Miðlari
thumb|Wikipedia-miðlari í [[Flórída, Bandaríkjunum]] Miðlari (líka netþjónn eða þjónn) er samsetning vélbúnaðar og hugbúnaðar sem ætlað er að veita biðlara þjónustu. Þegar hugtakið er notað eitt og sér á það aðallega við um tölvur sem keyrðar eru með miðlarastýrikerfi, en er einnig notað til að vísa í hvaða hugbúnað eða sérnota vélbúnað sem er fær um að veita slíka þjónustu.
Eldstæði
Áhrif á umhverfi
Ein klukkustund af viðarbruna í eldstæði veldur svipaðri umhverfismengun og bílferð frá Reykjavík til Mývatns. Í Evrópu er útblástur sótagna meiri frá viðarbruna en allri umferð lagðri saman. Þar að auki tekur á bilinu 50-80 ár af enduruppgræðslu að jafna útblástur gróðurhúsalofttegunda þegar tré er fellt og brunnið.
Meltingarkerfið
Ristill
Ristilinn er mikilvægur í því hvernig líkaminn vinnur úr fæðu sem við setjum ofan í okkur. Ef ristillinn er ekki að virka eins og hann á að vera þá getur maður upplifað hægðatregðu, niðurgang og einhverja verki. Ristillinn fjarlægir vatn og næringarefni úr fæðu. Efnið sem verður eftir, sem kallast hægðir fer í gegnum ristilinn og er síðan geymdur í endaþarminum. Ristilkrabbamein er oft auðvelt að eiga við ef það er fundið áður en það hefur breytt sér út (National cancer institute, e.d.; American society of colon & rectal surgeons, e.d.).
Eldstæði
Áhrif á umhverfi
Árið 2018 var gefin út íslensk vefsíða, eldstaedi.is, sem gefur upplýsingar um áhrif viðarreyks á heilsu og umhverfi. Hún var samstarf við Þröst Þorsteinsson prófessor í umhverfis- og auðlindafræði við jarðvísindadeild Háskóla Íslands, Ásu Einarsdóttur sérfræðing í barnalækningum og bráðalækningum, hollensku vefsíðuna www.luchtfonds.nl og Ferdinand Leferink formann tveggja góðgerðastofnana, Enar Kornelius Leferink háskólanema og David Marshall hugbúnaðarverkfræðingi í vefsíðusmíð.
Ullserkur
Ullserkur eða ullblekill (fræðiheiti: Coprinus comatus) er eftirsóttur ætisveppur sem algengt er að sjá á túnum og í görðum. Hann er hvítur eða gulhvítur, hár og mjór með langan, mjóan og egglaga hatt. Hann verður allt að 15 sm hár og um 5 sm breiður. Stafurinn er holur að innan. Fanirnar eru hvítar í fyrstu, en þegar hann eldist dökkna þær þannig að sveppurinn sortnar frá hattbrúninni sem sveigist upp þar til hann verður alveg bleksvartur og linur. Eftir tínslu verður hann svartur á nokkrum klukkutímum. Aðeins ungir sveppir eru borðaðir og varast ber að tína sveppi þar sem er mikil umferð vegna mengunar. Ekki er mælt með því að borða sveppina með áfengi af því að slöttblekill, sem er svipaður, inniheldur coprine, efni sem hefur slæmar hliðarverkanir (híti og roði í húð, hausverkur, velgja, uppköst, o.fl) þegar neytt er með áfengi.
Meltingarkerfið
Endaþarmur
Endaþarmurinn tekur við hægðum frá ristlinum. Í heildina fara 9 lítrar af vökva í gegnum meltingarveginn daglega. Af þessum 9 lítrum eru 2 af þeim drukknir og 7 af þeim seytt. Smágirnið dregur upp 8 lítra af því en digurgirnið restina. Það eru u.þ.b. 100ml af vökva sem tapast með saur. Saur inniheldur allt að 50% af fæðu orkunni við inntöku. En fæðuorkan er alls ekki í sama formi heldur er mikið af bakteríum og er breytileikinn mikill á milli þarmaflóru manna. Þegar endaþarmur er orðinn fullur sendir líkaminn skilaboð til heilans sem síðan ákveður hvort það sé staður og stund fyrir það að losa hægðirnar. Ef hægt er að losa hægðirnar, þá slakar líkaminn á hringvöðvanum og endaþarmurinn dregst saman og losar þannig hægðirnar. Ef ekki er hægt að losa hægðirnar, þá lokast hringvöðvarnir og rýmist endaþarmurinn þannig að tilfinningin til að losa hægðirnar hverfur tímabundið. Þá slakar innri endaþarmslukkan á og ýtir þannig hægðum frá endaþarmi í endaþarmsop. Endaþarmsopið er opið sem er yst í meltingarveginum og er það þar sem hægðir fara fram og þ.a.l lokaskrefið í meltingarkerfinu (Minesh Khatri, MD, 2020).
Einnig eru fleiri líffæri sem tengjast meltingarkerfinu á einn eða annan hátt. Þessi líffæri eru tennur, tunga, munnvatnskirtlar, lifur, gallblaðra og bris.