cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kennitala
Kennitala er 10 tölustafa númer sem einstaklingar, félagasamtök, stofnanir og fyrirtæki nota á Íslandi til að auðkenna sig í viðskiptum og samskiptum við stofnanir, fyrirtæki og aðra einstaklinga. Þetta númer er á forminu <tt>DDMMÁÁ-NNPÖ</tt> þar sem <tt>DD</tt> er dagurinn, <tt>MM</tt> er mánuðurinn, <tt>ÁÁ</tt> eru síðustu tveir stafirnir í fæðingarárinu, <tt>NN</tt> er handahófskennd tala, <tt>P</tt> er prófsumma sem er reiknuð út frá fyrstu átta tölunum og <tt>Ö</tt> táknar öldina. Kennitölur fyrirtækja (og annarra lögaðila) þekkjast á því DD hlutinn er alltaf hærri en hjá einstaklingum, því tölunni 40 er alltaf bætt við hann og verður fyrsti stafurinn þar af leiðandi alltaf 4, 5, 6 eða 7.
Kennitölur voru teknar upp á áramótum 1987–1988, en áður var notast við nafnnúmer.
Fyrstu átta stafirnir
Fyrstu 6 stafir kennitölu eru myndaðir af fæðingardagsetningu einstaklings. Ef um félagasamtök, stofnun eða fyrirtæki er að ræða er notuð stofndagsetning en fyrsta talan er hækkuð um 4.
Dæmi:
Næstu tveir stafir kennitölunnar er raðtala, nær alltaf 20 eða hærri, valin við fæðingu.
Níundi stafurinn
Níundi stafur kennitölunnar er vartala, og virkar sem ákveðin prófsumma sem er fengin með því að beita ákveðnu reikniriti á fyrstu 8 tölurnar. Fyrstu átta tölurnar eru margfaldaðar með tölunum 3, 2, 7, 6, 5, 4, 3 og 2 frá vinstri til hægri, margfeldin eru svo lögð saman og módúlus 11 fundinn af summunni, þessi módúlus er svo notaður sem níundi stafurinn. Þannig er hægt að athuga hvort að kennitala sé löglega mynduð og hafna kennitölum sem slegnar eru inn sem ekki standast þetta vartölupróf.
Dæmi hvernig reikna ætti út níunda staf kennitölu einstaklings sem byrjar á 120160 og hefur handahófskenndu stafina 33.
Fyrst eru fyrstu átta tölurnar margfaldaðar með fyrirframákveðinni talnarunu:
og þar sem
þar sem 58\bmod 11 er samleifa
Skrautfiskar
thumb|Fiskabúr. Skrautfiskar eru vinsælt áhugamál. Þá heldur fólk fiskum í sérsmíðuðum fiskabúrum eða í garðtjörnum.
Kennitala
Níundi stafurinn
þar sem samleifin (módúlus) er 3. Ef samleifin er 0, þá er vartalan 0.
Skrautfiskar
Fiskar hafa verið ræktaðir sem fæða í tjörnum í þúsundir ára. Einhverjum þessara fiska sem þóttu skrautlegir vildi fólk varðveita vegna fegurðargildis. Í Kína og Japan hafa kynbætur á vatnakarpa leitt til skrautafbrigðanna koi og gullfisks, en þeir voru fyrst ræktaðir til matar. Auðugir Rómverjar og munkar á miðöldum í Evrópu héldu körpum í tjörnum. Á miðri 19. öld varð Frakkinn Pierre Carbonnier frumkvöðull í ræktun hitabeltisfiska. Setti hann upp almenningsfiskabúr í París.
Kennitala
Níundi stafurinn
Annars ef samleifin er ekki 0, er samleifin dregin frá tölunni ellefu til að fá út vartöluna.
Skrautfiskar
Fiskum er haldið í ferskvatni, ísöltu-vatni eða saltvatni. Vinsælast er að halda fiskum í ferskvatni. Dýrara og flóknara er að halda út saltvatnsfiskum. Þeir geta verið afar litskrúðugir. Einnig er hægt að halda kóröllum, krabbadýrum og ýmsum lindýrum í saltvatni.
Kennitala
Tíundi stafurinn
Tíundi og síðasti stafur kennitölunnar táknar öldina sem aðilinn er fæddur eða stofnaður:
Skrautfiskar
Að ýmsu er að huga þegar annast á skrautfiska. Fjölda tegunda á lítra, síunar- og dælutæki, fæðuval, val á munum í búrið og hvort tegundir fara saman. Úrgangsefni geta safnast (niðurbrot niturs) upp ef ekki er hugað að vatnsskiptum og síun. Stærri búr þola meira hnjask á efnasamsetningu en lítil. Á Íslandi er kranavatnið ekki klórbætt eins og víða erlendis og því er hægt að nota það. 25°C meðalhiti í búrum hitabeltisfiska þykir mátulegt en hiti frá 18-27 C° er innan æskilegra marka.
Dæmi um ferskvatnsskrautfiska eru:
Kennitala
Forritunardæmi
"Hérna er dæmi um klasa-fall (e. class method) í TypeScript sem athugar hvort kennitala sé á réttu formi en amast ekki við því ef kennitölustrengurinn er tómur:"
Harðkóðun aldarinnar
Þegar á að staðfesta að kennitala sé í réttu formi þá er mikilvægt að vita að það er síðasti tölustafurinn sem gefur til kynna á hvaða öld manneskjan er fædd. Ástæða fyrir mikilvægi þess er að í kennitölunni er ártalið á stuttu formi, þ.e. ef manneskjan er fædd 2018 inniheldur kennitalan aðeins tölustafina 18. Ef síðasti tölustafurinn er 9 gefur það til kynna að manneskjan hafi fæðst á 20. öld og 0 þýðir að manneskjan hafi fæðst á 21. öld. Svo ef manneskjan er fædd árið 18 og síðasti stafurinn er 9 er manneskjan fædd 1918. Ef síðasti stafurinn er 0 er manneskjan fædd 2018.
Forritarar eru flestir sammála því að þeir eigi að skapa kóða sem rennur ekki út. Sem sagt að kóðinn sem þeir skrifa gæti virkað í dag og eftir 1000 ár. Kennitalan á þessu formi eins og við notum á Íslandi í dag gerir það að verkum að þegar kennitöluformið er staðfest þá þarf forritarinn að harðkóða aldirnar inn í forritið.
Ef það á að staðfesta að kennitalan 0101302129 sé á réttu formi þá þarf að vera skilgreint að ef tíundi stafurinn sé 9 þá skal sett 19 fyrir framan ártalið. Forritarinn gæti skilgreint eða harðkóðað nokkrar aldir fram í tímann en betra væri að kennitalan innihaldi þessar upplýsingar svo forritið gæti verið sjálfbært við að finna nákvæmt ártal án þess að forritarinn gæfi því auka upplýsingar sem síðan renna út að lokum.
Sem dæmi, ef forritari skilgreinir aðeins að:
1. Ef síðasti tölustafurinn er 9 er sett 19 fyrir framan ártalið
2. Ef síðasti tölustafurinn er 0 er sett 20 fyrir framan ártalið
þá virkar sami kóði ekki þegar hann er keyrður með kennitölu á persónu sem fæðist árið 2100 því þá verður síðasti stafurinn 1 (Sjá forritunardæmi.). En vert er að nefna að yrði síðasti stafurinn 1 þá gæti kennitalan staðið fyrir 12. öld (árin 1100-1200) eða 2. öld. (árin 100-200) nema inn komi skilgreining frá forritara sem mun hætta að virka rétt eftir ákveðinn tíma.
Til þess að forritið gæti verið algjörlega sjálfbært væri hægt að leysa þetta vandamál á þann veg að kennitölunni yrði breytt þannig að ártalið væri á lengra formi og hætt væri að nota síðasta stafinn, t.d. 01011930-212. Einnig væri hægt að bæta einum staf fyrir framan síðasta stafinn, t.d. 010130-21219. Í seinni breytingunni þyrfti ekki að breyta útreikningi vartölu.
Aðgangur að þjóðskrá
Til að staðfesta kennitölu er hægt að leita í þjóðskrá. Tenging við hana fer í gegnum þriðja aðila og greiða þarf fyrir aðgang. Þá þarf að gera grein fyrir því að látið fólk kemur ekki upp við leit í þjóðskrá.
Raðnúmer
Annar mögulegur vandi við kennitöluna er að hún gengur út frá því að ekki fleiri en 73 einstaklingar með kennitölu eigi sama fæðingardag. Það er vegna þess að fyrstu tvær tölurnar af þeim fjórum síðustu er raðnúmer, tala frá 20-89, og níunda talan sem reiknuð er út frá hinum getur ekki verið 10. Þar sem meðaltal fæðinga á dag á Íslandi er rúmlega 11 þá mun þetta ekki vera vandamál á komandi árum.
KR-TV
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" />
KR-TV er vefsjónvarp körfuknattleiksdeildar KR og eru deildar, bikar og evrópuleikir meistaraflokks karla í körfuknattleik sýndir þar í beinni útsendingu. KR-TV fór í loftið þann 11. október árið 2007 í fyrsta leik KR á tímabilinu 2007-08 en það var leikur gegn Fjölni sem KR vann með 100 stigum gegn 78. Ingi Þór Steinþórsson, einn af þjálfurum yngri flokka KR í körfubolta, lýsti mörgum leikjum auk þess sem Atli Freyr Einarsson og Hjalti Kristinsson lýstu einhverjum leikjum.
KR-TV var með beina útsendingu frá öllum leikjum KR í deild og bikarkeppninni 2007-08 auk heimaleikjarins í evrópukeppninni, alls 29 leikir. KR-TV fékk ekki leyfi frá FIBA til að senda útileikinn í beinni útsendingu, en KR keppti við Banvit frá Tyrklandi. Auk þess að sýna frá leikjum meistaraflokks karla voru líka beinar útsendingar frá stórum heimaleikjum meistaraflokks kvenna ásamt úrslitaleikjum í unglinga- og drengjaflokki.
Joe Jonas
Joseph Adam Jonas (f. 15. ágúst 1989) er bandarískur söngvari, lagahöfundur, og leikari. Hann hóf ferilinn sinn sem meðlimur í popp rokk hljómsveitinni Jonas Brothers, ásamt bræðrum sínum Kevin og Nick. Hópurinn gaf út fyrstu plötuna sína It's About Time í gegnum Columbia Records árið 2006. Árið 2015 stofnaði hann fönk popp hljómsveitina DNCE. Fyrsta smáskífan þeirra, „Cake by the Ocean“, náði níunda sæti á Billboard Hot 100 listanum í Bandaríkjunum.
Breiðskífur
með DNCE
Pílagrímsferð
Pílagrímagöngur hafa haft mikilvægt efnahagslegt gildi, sérlega fyrir hina heilögu stað en einnig fyrir þorp og bæi á vegferðinni. Þetta er snar þáttur í endurvakningu pílagrímaferða í Evrópu á síðustu áratugum.
Þó svo að hugtakið pílagrímur sé oftast notað í trúarlegu samhengi er ekki sjaldgæft að samskonar fyrirbæri skapist í pólitísku samhengi, má þar nefna ferðir að grafhýsi Leníns í Moskvu og dýrkun tengd Mao Zedong, Kim Il Sung og Ho Chi Minh. Hugtakið er einnig alloft notað í óeiginlegri merkingu um för á merkilega staði.
Bahá'í pílagrímar
thumb|300px|Musteri [[Bábinn|Bábans í Haifa]] Stofnandi Bahá'í trúarinnar, Bahá'u'lláh, lagði fyrir um pílagrímagöngur á tvo staði, að heilögu húsi í Bagdad í Írak og eins í borginni Shiraz í Íran. Hann lýsti einnig nákvæmlega reglum um hegðun í samband við ferðirnar. Eftirmaður Bahá'u'lláh, `Abdu'l-Bahá, sagði fyrir um þriðja pílagrímamarkmið trúaðra bahaía, Heimsmiðstöð bahá'í trúarinnar í Haifa í Ísrael. Það er nú í raun eina pílagrímamöguleiki trúarinnar þar sem hinir tveir eru nú algjörlega lokaðir trúuðum.
Búddískir pílagrímar
thumb|300px|[[Tíbetanskir pílagímar á leið til Lhasa; þeir kasta sér endilöngum á jörðina.]] Pílagrímaferðir eru mikilvægur þáttur í flestum greinum búddisma og eru þáttur í menntun munka og nunna. Heilögustu staðir búddismans eru flestir á sléttunni við Ganges-fljótið og í suðurhluta Nepal. Gautama Buddha lifði og starfaði á þessum slóðum og þar eru helstu heilagir staðir búddista. Þeir mikilvægustu eru: Lumbini: fæðingarstaður Gautama Buddha (í Nepal); Bodh Gaya: þar sem hann varð upplýstur; Sarnath: þar sem hann hélt fyrsta fyrirlesturinn; Kusinara: (nú Kusinagar, á Indlandi) þar sem hann náði mahaparinirvana (dó). Mikill fjöldi annarra staða eru markmið pílagrímaferða, má þar nefna Lhasa í Tíbet, Angkor Wat í Kambódíu, Polonnaruwa á Sri Lanka, Luang Prabang í Laos, Borobudur í Indónesíu og Kyoto í Japan
Gyðinga pílagrímar
thumb|300 px|[[Grátmúrinn er allt sem eftir stendur af musterinu í Jerúsalem]] Musterið í Jerúsalem var miðpunktur trúarathafna gyðinga þar til það var jafnað við jörðu árið 70. Þangað áttu allir fullorðir karlmenn að fara á helstu hátíðum til að taka þátt í trúarathöfnum. Frá því að gyðingar voru sendir í útlegð af rómverjum ár 135 og næstu eitt þúsund og átta hundruð árin áttu fæstir þeirra möguleika að sækja Jerúsalem heim. Draumurinn um það var þó snar þáttur í trúarlífi og hefðum gyðinga. Nú á tímum fara gyðingar allstaðar að úr heiminum í pílagrímaferðir til Jerúsalem og er Grátmúrinn aðal markmiðið.
Hindúiskir pílagrímar
thumb|300px|Kumbh Mela hátíðin Pílagrímaferðir eru ekki nein kvöð í hindúisma þó svo að fjölmargir fari í þær. Það er meðal annars trú margra að bæta megi karma fyrir næsta líf með því að sækja heim helga staði. Má þar nefna meðal fjölmargra borgirnar Allahabad, Haridwar, Varanasi og Vrindavan. Kumbh Mela pílagrímaferðin er farin á tólf ára fresti og er fjölmennasta trúarathöfn í heimi, um 60 miljónir tóku þátt í henni 2005.
Kristnir pílagrímar
thumb|300px|Pílagrimar á [[Jakobsvegur|Jakobsvegi á leið til Santiago de Compostela]] Pílagrímaferðir eru gömul hefð í flestum greinum kristinnar trúar. Upphaflega voru þær farnar á staði tengda lífi og dauða Jesú. Heimildir eru til um ferðir kristinna pílagríma til Landsins helga allt frá 4. öld þegar meðal annarra Hieronymus kirkjufaðir hvatti til bænaferða. Fljótlega hófust einnig ferðir til Rómarborgar og annarra staða sem tengdust postulunum, dýrlingum og sérlega stöðum þar sem María mey hafði opinberað sig. Krossferðirnar voru farnir sem pílagrímsferðir meðfram til að frelsa Landið helga frá múslimum. Á miðöldum var mikill fjöldi helgistaða á meginlandi Evrópu og varð mikil ferðamannaþjónusta í kringum ferðalög pílagríma. Á 4. og 5. öld jókst dýrkun helgra dóma og þóttu þeir bestir sem gerðu tilkall til að eiga gripi sem tengdust Jesú eða postulunum á einhvern hátt. Á miðöldum voru pílagrímsferðir fyrst og fremst farnar í sáluhjálparskyni í von um andlegar eða líkamlegar náðargjafir og sem þakkargjörð og einnig í yfirbótarskyni, ýmist af eigin frumkvæði eða fyrirlagt af andlegum eða veraldlegum yfirvöldum. Ferðunum var heitið til staða sem geymdu leifar dýrlinga og annarra heilagra manna. Líkamar og hlutar af líkum heilagra manna og hlutir sem höfðu verið í snertingu við þá voru helgir dómar og bjuggu yfir andlegum kröftum. Fyrir utan Jerúsalem sem fæstir áttu aðgang að urðu helstu pílagrímamarkmiðin Rómarborg, Santiago de Compostela á Spáni, Lourdes í Frakklandi og fyrir rétttrúnaðarkirkjuna Konstantínópel (sem nú heitir Istanbúl) í Tyrklandi. Fyrir Norðurlandabúa voru pílagrímsferðir til Niðaróss nærtækastar en margir lögðu á sig að ganga til Rómar.
Símbréf
thumb|250px|Faxtæki.
Pílagrímsferð
Kristnir pílagrímar
Heimildir eru um fjölmarga Íslenska pílagríma á miðöldum, má þar nefna Nikulás ábóta á Munkaþverá (dáinn 1159) sem skrifaði leiðarlýsingu fyrir pílagríma; Sturla Sighvatsson sem fór í suðurför fyrir mótgerðir sínar við Guðmund biskup góða og var leiddur berfættur milli höfuðkirkna í Rómaborg og flengdur. Í Grænlendinga sögu er frá því sagt að Guðríður Þorbjarnardóttir kona Þorfinns karlsefnis, sú er fór með honum til Vínlands, gekk suður og gerðist síðan einsetukona þegar heim kom. Einnig er sagt frá því í Gísla sögu Súrssonar að Auður Vésteinsdóttir kona Gísla hafi farið í pílagrímsferð til Rómar að honum látnum og aldrei snúið aftur. Einna frægastur er Björn Einarsson Jórsalafari sem fór til Jerúsalem árið 1406. Voru pílagrímaferðir jöfnum höndum nefndar suðurgöngur.
Símbréf
Símbréf (einnig kallað bréfasími, fax eða faxtæki) er fjarskiptatækni sem notuð er til að flytja afrit af skjölum, sérstaklega með tækjum á viðráðanlegu verði, yfir símakerfi.
Ivo Andrić
thumb|right|Ivo Andrić Ivo Andrić (9. október 1892 – 13. mars 1975) var júgóslavneskur rithöfundur sem hlautfyrir Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1961. Helstu verk hans fjalla um lífið í heimalandi hans Bosníu undir stjórn Ottómana.
Nils Edén
thumb|right|Nils Edén Nils Edén (f. 25. ágúst 1871, d. 16. júní 1945) var sænskur sagnfræðingur, stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar 1917–1920.
Ivo Andrić
Líf og störf
Andrić fæddist í bænum Travnik, sem þá heyrði undir Austurrísk-ungverska keisaradæmið. Hann stundaði háskólanám í Sarajevo þar sem hann gekk á hönd slavneskri þjóðernisstefnu. Eftir morðið á Frans Ferdinand erkihertoga árið 1914 var Andrić handtekinn, grunaður um aðild en sleppt vegna skorts á sönnunargögnum. Mestalla fyrri heimsstyrjöldina var hann í stofufangelsi. Að stríðinu loknu lagði hann stund á slavneska sögu og bókmenntafræði og lauk doktorsprófi frá Háskólanum í Graz árið 1924.
Nils Edén
Edén lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Uppsalaháskóla árið 1899 og var sama ár ráðinn sem dósent við sama skóla. Sérsvið Edéns var saga Svíþjóðar á 16. og 17. öld. Árið 1909 var Edén skipaður í prófessorsstöðu við Uppsalaháskóla. Edén, sem var frjálslyndur í stjórnmálaskoðunum, var ákafur talsmaður þess að kosningaréttur yrði gerður almennur.
Pílagrímsferð
Kristnir pílagrímar
Mjög dró úr pílagrímaferðum, sérlega langferðum, er miðöldum lauk. Á síðustu áratugum hafa þær þau aukist mjög og í mörgum tilvikum fremur tengdar ferðamennsku og menningarsögu en trúmálum. Sérlega hefur aðsókn á Jakobsveginn til Sanitago de Campolstela aukist gífurlega, einnig hefur hin endurvakti vegur Ólafs helga til Niðaróss vaxið að vinsældum.
Ivo Andrić
Líf og störf
Hann gekk til liðs við júgóslavnesku utanríkisþjónustuna og varð sendiherra lands síns í Þýskalandi árið 1939, en þeim ferli lauk skyndilega tveimur árum síðar þegar Þjóðverjar réðust inn í Júgóslavíu. Stríðsárunum varði hann í Belgrað og ritaði þá sína kunnustu bók, Brúna yfir Drínu. Það er söguleg skáldsaga sem gerist í Bosníu, spannar nærri fjórar aldir og lýkur í upphafi fyrri heimsstyrjaldarinnar.
Nils Edén
Árið 1908 var Edén kosinn á þing og skipaði sér fljótt í fremstu röð frjálslyndra þingmanna. Árið 1912 varð hann leiðtogi frjálslyndra í kjölfar þess að Karl Staaff lést.
Pílagrímsferð
Múslimskir pílagrímar
thumb|300px|Pílagrímur í [[Mekka.]] Pílagrímsferð múslima til Mekka er nefnd hadsjí er og er ein af fimm stoðum íslams samkvæmt Sunní og einnig hinum tíu greinum trúarinnar samkvæmt Shía. Allir múslimar, sem heilsu hafa og hafa efni á, eiga að fara í slíka pílagrímsferð að minnsta kosti einu sinni á ævinni. Þar að auki fara múslimar iðulega í pílagrímsferðir til ýmissra annarra staða tengda starfi Múhameðs eins og borgin Medína. Í trúarhefð Shía eru grafir imama haldnar heilagar og eru markmið pílagríma auk annarra helgistaða. Einnig fylgir mikil helgi Musterishæðinni í Jerúsalem, og fara múslimar í pílagrímsferðir til Al Aqsa moskunnar og til Klettamoskunnar þar.
Nils Edén
Árið 1917 myndaði Edén ríkisstjórn með flokki jafnaðarmanna og var Hjalmar Branting fjármálaráðherra í þeirri stjórn. Mikilvægasta afrek stjórnarinnar var að koma loks í gegn breytingum á kosningalögum sem gerðu kosningarétt almennan en Branting og jafnaðarmenn höfðu lengi barist fyrir almennum kosningarétti. Lagabreytingin tók gildi 1921. Ríkisstjórn Edén sagði af sér árið 1920 vegna ýmissa deilna milli stjórnarflokkanna, sér í lagi í skattamálum.
Nils Edén tilheyrði svokölluðum „bæjarliberölum“ (s. stadsliberalerna) og var meðal annars andsnúinn áfengisbanni. Meirihluti þingflokks frjálslyndra fylgdi hins vegar áfengisbanni. Í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu um áfengisbann árið 1922 þar sem tillaga um bann var felld, klofnaði flokkur frjálslyndra. Í maí 1923 stofnuðu andstæðingar áfengisbanns úr röðum frjálslyndra eigin flokk, Sænska frjálslynda flokkinn (s. Sveriges liberala parti). Edén tók þátt í stofnun flokksins, en dró sig fljótlega úr stjórnmálum eftir klofninginn.
Ivo Andrić
Líf og störf
Ivo Andrić hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1961. Var samkeppnin þó talin afar hörð það árið en meðal þeirra sem orðaðir voru við verðlaunin í það sinnið voru J. R. R. Tolkien, Robert Frost, John Steinbeck og E. M. Forster. Verðlaunin urðu til þess að vekja alþjóðlega athygli á verkum Andrić sem í kjölfarið voru gefin út víða um lönd. Andrić lést árið 1975 eftir margra mánaða veikindi.
Sem eini Nóbelsverðlaunarithöfundur Júgóslavíu var Andrić í miklum metum í heimalandinu til dauðadags og næstu áratugi á eftir. Eftir að ríkið brotnaði upp í smærri einingar hefur nokkuð endurmat átt sér stað á verkum hans. Þar sem Andrić var af serbneskum ættum féllu bækur hans í nokkra ónáð meðal Króata og telja ýmsir bókmenntafræðingar sig finna and-múslímsk viðhorf í skrifum hans. Andrić er hins vegar enn í miklum metum meðal Serba.
Brúin yfir Drínu kom út á íslensku árið 1963. Séra Sveinn Víkingur þýddi verkið úr ensku og dönsku.
Ásthildur Sturludóttir
thumb|Ásthildur Sturludóttir Ásthildur Sturludóttir (fædd 10. júní 1974) er bæjarstjóri á Akureyri.
Einkalíf
Ásthildur er uppalin í Stykkishólmi. Foreldrar hennar eru hjónin Sturla Böðvarsson, fyrrum bæjarstjóri í Stykkishólmi, samgönguráðherra og forseti Alþingis, og Hallgerður Gunnarsdóttir, lögfræðingur.
Eiginmaður hennar er Hafþór Gylfi Jónsson frá Patreksfirði. Saman eiga þau 1 barn.
Menntun og starfsferill
Ásthildur er með BA-próf í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands og MPA-gráðu (Master of Public Administration) í opinberri stjórnsýslu frá PACE University í New York.
Hún starfaði áður sem verkefnisstjóri á rektorsskrifstofu og markaðs- og samskiptasviði Háskóla Íslands. Hún var einnig verkefnisstjóri við byggingu tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu, framkvæmdastjóri Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi og atvinnuráðgjafi hjá SSV-þróun og ráðgjöf.
Ásthildur var bæjarstjóri í Vesturbyggð 2010-2018 og bæjarstjóri á Akureyri frá 2018.
Erving Goffman
Erving Goffman (11. júní 1922 – 19. nóvember 1982) var kanadískur félagsfræðingur og rithöfundur.
Goffman er talinn vera „áhrifamesti, ameríski félagfræðingurinn á 20. öld“. Sem greinandi, sem fjallaði um huglægni, var stærsta framlag hans til félagsfræðinnar fræði hans um táknræn samskipti. Árið 1959 gaf hann út bókina The Presentation of Self in Everyday Life.
Árið 2007 var Goffman í 6. sæta á lista yfir þá höfunda sem mest var vitnað í í hugvísindum. Það er meira vitnað í rannsóknir Goffmans í dag heldur en gert var á hans tíma. Í dag nota rithöfundar hugmyndir hans við rannsóknir á samböndum milli hegðunar einstaklinga og þróunar á félagslegum kerfum.
Carl Vogt
Leiðangurinn var farinn vorið 1861 og var það dr. Georg Berna, þýskur náttúrufræðingur, sem skipulagði og fjármagnaði leiðangurinn. Aðrir sem tóku þátt í þessum leiðangri voru Johann Heinrich Hasselhorst, þýskur myndlistamaður, Alexander Gressly, dýrafræðingur, og Alexander Herzen, læknir og lífeðlisfræðingur. Þeir silgdu á Joacim Hinrich frá Hamborg 29. maí 1861.
Thorstein Veblen
thumb|Thorstein Veblen Thorstein Bunde Veblen (30. júlí 1857 – 3. ágúst 1929) var bandarískur hagfræðingur, félagsfræðingur, stofnanafræðingur og heimspekingur . Hann er þekktastur fyrir kenningu sína um [[Makindastéttin|makindastéttina (e. the leisure class) og varpaði hann einnig nýju ljósi á áhrif stórfyrirtækja á samfélagið. Hann gagnrýndi kenningar fyrrum hagfræðinga, þar með talið kenningum Marx og Laissez-Faire kenningu búauðgismannanna, auk þess sem hann gagnrýndi kapítalismann og sýnineyslu . Veblen nálgaðist hagfræðina á annan hátt en áður hafði verið gert og lagði þannig grunn að stofnanahagfræði . Þekktustu verk Veblen eru The Theory of the Leisure Class (1899) og The Theory of Business Enterprise (1904).
Ævi og störf
Veblen fæddist í Wisconsin, Bandaríkjunum. Foreldrar hans voru norskir innflytjendur og bjuggu þau í saman í litlu samfélagi með öðrum Norðmönnum. Móðurmál Veblen er norska og lærði hann ekki ensku fyrr en hann hóf háskólanám, þá sautján ára.
Veblen hóf akademíska feril sinn við Carleton College, en þar lærði hann hagfræði og heimspeki. Eftir útskriftina, árið 1880, fór hann í framhaldsnám í heimspeki við John Hopkins háskólann og fór í framhaldi þess í doktorsnám við Yale. Árið 1884 fékk hann dokstorsgráðu í heimspeki, með heimspeki sem aðalgrein og félagsfræði sem aukagrein. Eftir námið var hann staðráðinn í því að halda ferlinum áfram innan akademíunnar, en gekk það mjög illa hjá honum. Eftir að hafa verið atvinnulaus í sjö ár bauð James Laurence Laughlin honum starf við hagfræðideild Chicago háskólans. Laughlin var prófessor í hagfræði og deildarstjóri hagfræðideildarinnar, sem var þá nýstofnuð. Þar starfaði Veblen þar til honum var sagt upp vegna lifnaðarhátta sinna, en hann var mjög kvensamur og skipti helgileiki hjónabands hann litlu máli. Árið 1906 hóf Veblen störf við hagfræðideild Stanford háskólans og kenndi hann þar í þrjú ár. Að lokum var honum einnig sagt upp þar af sömu ástæðum og áður. Veblen gekk illa að halda athygli nemenda í fyrirlestrum, og var brottfall úr námskeiðum hans mikið. Einnig höfðu nemendur orð af því hve sérkennilegur hann var. Í framhaldi af því starfaði hann við háskólann í Missouri, við matvælastofnun Bandaríkjanna og í New School of Social Research í New York. Veblen hélst illa í starfi vegna óhefðbundinna skoðanna sinna, framkomu og kvensemi sinnar. Þegar að heilsu hans fór að hraka settist hann að í litlum kofa nálægt Stanford þar sem hann lést árið 1929.
Stofnanahagfræði
Veblen lagði grunninn að stofnanahagfræði með gagnrýni sinni á nýklassíska hagfræði. Veblen, og aðrir stofnanafræðingar, reyndu að útskýra hvernig smekkur, tækni og hagrænar ákvarðanir mótuðust af stofnunum, auk þess sem þeir reyndu að útskýra hvernig stofnanirnar mótuðu samfélagsskipan. Veblen hafði mikla trú á því að hagkerfið væri að miklu leyti innbyggt í félagslegar stofnanir. Hann var þeirrar skoðunar að ekki ætti að aðskilja hagfræði og aðrar félagsgreinar, heldur ætti að skoða samband þessara greina nánar. Þessi hugmyndafræði gerði hagfræðingum kleift að skoða hagræn vandamál frá félagslegu- og menningarlegu sjónarhorni, en það hafði ekki verið gert áður.
The theory of the leisure class
Árið 1899 gaf Veblen út bókina The theory of the leisure class. Hún var umdeild og töldu margir hana vera árás á efri stéttir samfélagsins, eða makindastéttir eins og Veblen kallaði þær. Bókin fjallar um margvíslega þætti hvað varðar hagfræði og mannlega hegðun og undirstrikar hún hugmyndina um breytingu samfélagsins frá framleiðsluhagkerfi yfir í neysluhagkerfi. Hugmyndin var sú að leiðtogar samfélagsins sýndu ekki vald sitt og stöðu með því að stýra eða skapa heldur með sýnineyslu og sýndariðjuleysi.
Sýnineysla vísar til eyðslu peninga í munaðarvörur og þjónustu eingöngu til að sýna öðrum efnahagslegan kraft sinn eða uppsafnaðan auð. Fyrir neytendur er slík opinber sýning á neyslu leið til að ná eða viðhalda tiltekinni félagslegri stöðu. Eiginkonur viðskiptajöfra á 19. öld veita okkur dæmi um sýnineyslu þegar að þær voru klæddar demöntum einungis til sönnunar um auð og velgengni eiginmanna sinna. Í dag sjáum við þetta skýrt í hip-hop menningu Bandaríkjanna, þar sem rapparar klæðast demantshálsmenum og öðru skarti sem þjónar engum tilgangi öðrum en að sýna auð þeirra.
Sýndariðjuleysi er þegar fólk sýnir fram á iðjuleysi til sönnunar um auð sinn. Til að mynda fer fólk í löng frí til framandi landa og koma heim með minjagripi til sönnunar um ágæti ferðarinnar. Einnig lærir fólk dauð tungumál, eins og latínu, aðeins til þess að sýna öðrum að þau höfðu frítíma til að læra það. Þessi hegðun er í samræmi við öflugustu stéttirnar og leiðir hún lægri stéttir þannig til að dást að, frekar en að gera lítið úr, makindastéttinni.
Með bókinni veitti Veblen ákveðið svar við því hvers vegna byltingin, sem Marx hafði spáð fyrir um í kenningum sínum um arðrán verkalýðsins, hafi ekki brotist út. Veblen vildi meina að verkalýðurinn hefði ekki áhuga á að kollvarpa kapítalistunum, heldur vildi hann líkjast þeim. Verkalýðurinn sjálfur sannfærir sig um að vinna þeirra sé einhvern veginn minna virðuleg en vinna kapítalistanna og markmið þeirra er því ekki að losa sig við þessa æðri stétt heldur að klifra upp til hennar og líkjast henni.
The theory of business enterprise
Árið 1904 gaf Veblen út bókina The theory of business enterprise og fjallaði hún um áhrif stórfyrirtækja á samfélagið. Sú bók hlaut mikla gagnrýni þar sem innihald hennar virtist stangast á við almenna þekkingu þess tíma. Allt frá tímum Adam Smith hafði kapítalistinn verið talinn drifkraftur hagkerfisins og ein helsta ástæðan fyrir efnahagslegum framförum. Í þessum skrifum tók Veblen aðra nálgun á kapítalistann og lýsti honum ekki lengur sem drifkrafti hagkerfisins, heldur frekar sem eins konar skemmdarvargi. Hann gagnrýndi kapítalísk markaðshagkerfi þar sem hann taldi þau ala af sér sóun og beindu fjármagni sínu með óhagkvæmum hætti í óarðbærar fjárfestingar.
Á þessum tímum stjórnuðu fyrirtækjaskipstjórar (e. captains of industry) stórfyrirtækjum, greiddu laun og högnuðust af rekstrinum á meðan verkamennirnir framleiddu vöruna og sköpuðu þannig nytjar fyrir samfélagið. Veblen taldi stórfyrirtæki því ekki vera skilvirk þar sem þau voru einungis drifin áfram af hagnaðar hámarkandi aðgerðum sem mættu ekki þörfum neytenda með hagkvæmum hætti. Þessar aðgerðir komu oft niður á framleiðslunni, sköpuðu atvinnuleysi og mynduðu fyrirtækin þannig óstöðugleika í samfélaginu. Veblen færði því rök fyrir því hvers vegna verkfræðingar ættu að stýra fyrirtækjunum þar sem þeir þekktu vel framleiðsluferlið auk þess sem þeir höfðu hag samfélagsins að leiðarljósi. Þannig gætu verkfræðingarnir stuðlað að jafnvægi sem vegur á móti markaðstruflandi aðgerðum kapítalistanna, en kapítalistarnir hlaða ofvaxna yfirbyggingu skuldsetninga og yfirfjárfestinga ofan á framleiðsluna sem veldur óstöðugleika og krísum. Veblen taldi því að það þyrfti að endurhugsa efnahagslegt hlutverk fyrirtækjanna þar sem hann áleit verkfræðinga vera sönnu hetjurnar, en ekki kapítalista.
Kafendur
Kafendur (fræðiheiti Aythyinae) eru fuglar af andaætt sem geta kafað djúpt eftir æti. Flestar endur eru buslendur en það þýðir að þær láta sér nægja að stinga höfðinu ofan í vatnið.
Tvíkímblöðungar
Tvíkímblöðungar (fræðiheiti: Dicotyledonae eða Magnoliopsida) eru flokkur dulfrævinga sem einkennist af því að fræ þeirra innihalda tvö kímblöð. Flokkurinn telur 199.350 tegundir. Aðrir dulfrævingar eru magnólítar og einkímblöðungar, en erfðafræðirannsóknir hafa þó sýnt fram á að einkímblöðungar hafa þróast út frá tvíkímblöðungum. Hin hefðbundna skipting milli einkímblöðunga og tvíkímblöðunga hefur því verið á undanhaldi.
Hverfisgata 29
Hverfisgata 29 er hús við Hverfisgötu í Reykjavík sem reist var árið 1913. Kaupmennirnir og bræðurnir Sturla og Friðrik Jónssynir (sem kunnir voru undir nafninu Sturlubræður) höfðu reist veglegt timburhús á lóðinni árið 1903 og bjuggu þar ásamt móður sinni. Það hús brann á árinu 1912. Árið eftir reistu þeir steinhús það sem enn stendur.
Árið 1919 seldu Sturlubræður dönsku stjórninni húsið og hefur sendiráð Danmerkur verið þar síðan.
Bor (verkfæri)
thumb|Frá toppi til botns: Spaðabor, trébor, steinbor og stálbor. Bor er verkfæri sem notað er til að gera hringlaga holur eða göt í hin ýmsu efni.
Borar koma í mörgum stærðum og gerðum og geta búið til mismunandi tegundir af holum í mörg mismunandi efni, t.d. við, steypu og stál.
Til þess að búa til holu er bor venjulega festur við borvél, sem knýr borinn áfram til að skera í gegnum efnið og mynda holuna, venjulega með snúningslaga hreyfingu. Á öðrum enda bors er yfirleitt flatur kafli sem kallast skaft og festist það í hólk borvélarinnar.
Regina
Borgin var stofnuð árið 1882 og nefndi Lovísa prinsessa sem var gift landstjóra Kanada borgina eftir móður sinni: Viktóríu Regínu, bretlandsdrottningu.
Birna
Birna getur átt við:
King's Cross-járnbrautarstöðin
thumb|right|250px|King's Cross-járnbrautarstöðin King's Cross-járnbrautarstöðin er járnbrautarstöð í London í Bretlandi.
Beykibálkur
Beykibálkur (fræðiheiti: Fagales) er fylking blómplantna sem meðal annars inniheldur mörg þekkt tré. Þær ættir sem nú teljast til þessa ættbálks eru:
Flæðaskurfa
Flæðaskurfa, eða flæðabúi (fræðiheiti: Spergularia salina ) er plöntutegund af hjartagrasaætt sem er algeng um alla Evrópu. Hún vex aðeins á þremur stöðum á Íslandi. Á Íslandi er hún á válista sem tegund í yfirvofandi hættu (VU) en hún er metin sem tegund í fullu fjöri (LC) á rauða lista IUCN.
Terentius
thumb|right|Terentius Publius Terentius Afer (d. 159 f.Kr.) var rómverskt leikskáld. Hann fæddist í Karþagó en var ekki karþverskur. Sennilega var hann af líbverskum ættum. Ekki er vitað hvenær hann fæddist en hann lést sennilega árið 159 f.Kr. á leiðinni frá Grikklandi til Rómar.
Hann samdi sex gamanleiki sem eru varðveittir.
Fræg tilvitnun í Terentíus er á þessa leið: Homo sum, humani nihil a me alienum puto eða „Ég er maður, mér er ekkert mannlegt óviðkomandi“.
Framvirkur samningur
Framvirkir samningar er ein tegund afleiða þar sem einn aðili hefur gert samning við annan um skylduna til þess að eiga viðskipti um einverja tiltekna undirliggjandi eign á ákveðnum degi í framtíðinni við fyrirfram ákveðnu verði
Framvirkir samningar eru öðruvísi en valréttarsamningar að því leiti að þeir kveða á um skyldu til að eiga viðskipti en ekki valið um það hvort af viðskiptinum verði eða ekki.
Dæmi
Halldór og Inga semja um það 1. júlí að þann 31. desember muni Halldór selja Ingu bréf fyrir 100.000 krónur að nafnvirði í Íslandsbanka á genginu 10, það er fyrir 1 milljón króna. Verðmæti slíks samnings fer eftir því hvernig markaðsvirðið þróast. Ef gengið er hærra en 10 þann 31. desember þá hefur samningurinn jákvætt virði fyrir Ingu á þeim degi en neikvætt fyrir Halldór. Halldór verður þó að standa við samninginn, ólíkt því sem ætti við ef Halldór hefði keypt sölurétt á bréfin af Ingu, þá myndi hann ekki nýta söluréttinn ef gengið á markaði væri hærra en 10.
Vörn gegn áhættu
Hægt væri að verja sig gegn þessu með því til dæmis að gera framvirkan samning við banka að vori um sölu á milljón evrum á tilteknu gengi að hausti. Þá væri framvirki samningurinn vörn gegn gengisáhættu. Gallinn við vörnina er að hún getur verið dýr en það fer þó eftir því hvaða verði samið er um. Þannig er samningur um sölu á 90 dýrari en samningur um sölu á 80 enda sá síðari allt að 10 milljónum króna verðmætari þegar upp er staðið. Ef gengið er 70 þegar upp ef staðið þá er samningur um sölu evru á 90 krónur 20 milljóna króna virði en samningur um sölu á 80 einungis 10 milljóna króna virði.
Framvirkur samningur um sölu á evru ver fyrirtækið gegn gengisfalli evrunnar en það nýtur ekki gengishækkunar. Ef fyritækið vildi eiga möguleika á því gæti það gert valréttarsamning um sölu á evru.
Joe Gomez
Joseph Dave Gomez (fæddur 23. maí 1997) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarmaður með Liverpool í ensku úrvalsdeildinni. Gomez spilar aðallega sem miðvörður en getur spilað bæði sem hægri og vinstri bakvörður
Gomez hóf feril sinn hjá Charlton Athletic, komst í byrjunarliðið 17 ára að aldri og spilaði eitt heilt tímabil áður en hann gekk til liðs við Liverpool í júní árið 2015. Eftir að hafa komið sér fyrir sem fastamaður í byrjunarliðinu glímdi Gomez við meiðsli en kom fram í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu árið 2019 þegar Liverpool vann keppnina. Hann spilaði í úrslitaleik heimsmeistarakeppni félagsliða árið 2019 með Liverpool sem vann keppnina í fyrsta sinn í sögu félagsins. Hann var einnig hluti af liðinu sem vann ensku úrvalsdeildina tímabilið 2019-2020 og var fyrsti titill Liverpool í 30 ár.
Snjáldurteinrekur
Snjáldurteinrekur (fræðiheiti: Microgale) eru ættkvísl burstasvína.
Butterworth (Penang)
thumb|right|Butterworth Butterworth er stærsti bærinn á meginlandshluta Penang í Malasíu. Hann er um 3 km austan við George Town (Penang), höfuðstað fylkisins, hinum megin við Penangsund. Íbúar voru rúmlega 70 þúsund árið 2010.
Borgin er nefnd eftir William John Butterworth sem var ríkisstjóri fyrir Breska Austur-Indíafélagið 1843-1855.
Risabeltisdýr
Risabeltisdýr (fræðiheiti: Priodontes maximus) er beltisdýr sem finnst í Suður-Ameríku.
Jöklamerla
Jöklamerla (fræðiheiti: Caloplaca nivalis) er tegund fléttna af glæðuætt (Teloschistaceae). Jöklamerla finnst meðal annars á Íslandi þar sem hún vex nær alltaf á mosum yfir klettum, sérstaklega á sótmosa.
Útlit og búsvæði
Jöklamerla er hrúðurflétta með hvítleitt eða grátt þal og gular askhirslur sem eru 0,3-0,8 mm í þvermál.
Átta gró eru í hverjum aski. Gróin eru glær, einhólfa eða tvíhólfa og sérstaklega mjó, 23-34 x 4-6,5 µm að stærð. Jöklamerla líkist þúfumerlu og tírólamerlu í útliti en öruggast er að greina hana frá þeim á gróunum.
Efnafræði
Fléttur af glæðuætt innihalda yfirleitt gula litarefnið parietín en þó eru ekki þekkt nein fléttuefni í jöklamerlu.
Þalsvörun jöklamerlu er K- fyrir þalið en askhirslur eru K+ vínrauðar, C-, KC- og P-.
Lyklar
Lyklar (fræðiheiti: Primula) er ættkvísl, af aðallega jurtkenndum plöntum í Maríulykilsætt. Einungis tvær tegundir hafa fundist villtar á Íslandi; Davíðslykill (P. egaliksensis) og Maríulykill (P. stricta). Þekktar garðplöntur eru allnokkrar; P. auricula (Mörtulykill), P. veris (Sifjarlykill) and P. elatior (Huldulykill). Þessar tegundir og margar aðrar hafa verið mikils metnar vegna blómfegurðar. Þær hafa verið gríðarmikið ræktaðar og kynblandaðar - í tilfelli Laufeyjarlykils P. veris, í mörg hundruð ár. Primula eru upprunnar úr tempraða belti norðurhvels, suður til fjalla Eþíópíu, Indónesíu og Nýju Guineu, og í tempraða belti Suður Ameríku. Næstum helmingur þekktra tegunda er frá Himalajafjöllum.
Primula er með allt að 500 tegundir í hefðbundnum flokkunarfræðum, og fleiri ef skyldar ættkvíslir eru taldar með.
Lýsing
Primula er flókin og breytileg ættkvísl, með búsvæði frá háfjalla hlíðum til mýra á láglendi. Plönturnar blómstra aðallega að vori, með blómin í sveip (sjaldan stök) á blaðlausum stönglum sem koma upp úr blaðhvirfingu, blöðin eru aflöng heil; blómin geta verið af næstum hvaða lit sem er. Allnokkrar tegundir eru með mjölkenndu dufti (farina) á blöðum, stönglum og blómum og jafnvel innan í blómunum. Margar tegundir eru aðlagaðar fjallaloftslagi.
Orðsifjar
Orðið primula kvenkyns mynd af latneska orðinu primus, sem merkir fyrstur, og vísar til blómanna sem eru meðal þeirra fyrstu til að blómstra að vori.
Vistfræði
Laufeyjarlykill (og líklega fleiri Primula tegundir) er fæða lirfa nokkurra Lepidoptera tegunda, til dæmis Hamearis lucina, Noctua pronuba, Noctua janthina, Xestia c-nigrum og Xanthorhoe montanata. Sniglar geta verið ágengir.
Ræktunarblendingar og afbrigði
Primula tegundir hafa mikið verið ræktaðar og blendingar af þeim, aðallega af P. elatior, P. juliae, P. veris og P. vulgaris. Polyanthus (oft nefnd P. polyantha) er einn slíkur hópur plantna, sem af er kominn mikill fjöldi afbrigða í öllum litum, yfirleitt ræktuð sem einær, og fáanlegar sem fræ eða ungar plöntur.
Skifting ættkvíslarinnar Primula
Flokkun ættkvíslarinnar Primula hefur verið rannsökuð í yfir eina öld. Þar sem þessi ættkvísl er bæði stór og fjölbreytileg (með um 500 tegundir), hafa grasafræðingar skipað tegundum niður í undirættkvíslir. Vanalegasta flokkunin skiftir Primula niður í 30 undirættkvíslir. Sumar þessara undirættkvísla (t.d. Vernales, Auricula) innihalda margar tegundir, aðrar bara eina.
Tegundir
Tegundir meðtaldar:
Podocarpus pseudobracteatus
Podocarpus pseudobracteatus er sígrænt tré frá Nýju-Gíneu.
Persóna (málfræði)
Í málfræði er persóna tilvísun til þátttakanda í ákveðinni aðgerð. Oft er talað um persónu í sambandi við persónufornöfn og beygingu sagnorða og annarra orða, t.d. eignarfornafna. Í tungumálum eru þrjár málfræðilegar persónur sem kallast fyrsta, önnur og þriðja. Í indóevrópskum tungumálum beygjast persónufornöfn eftir tölu, annaðhvort í eintölu eða fleirtölu en á sumum málum líka í tvítölu, og kyni, það er segja í karlkyni, kvenkyni eða hvorugkyni. Í sumum tungumálum eru önnur persónufornöfn notuð í formlegu samhengi (þérun) en í óformlegu samhengi (þúun). Eftirfarandi tafla sínir í nefnifalli öll persónufornöfn í nútíma-íslensku í báðum tölum.
Arnljótur Ólafsson
thumb|right|Arnljótur Ólafsson Arnljótur Ólafsson (fæddur á Auðólfsstöðum í Langadal 21. nóvember 1823, dáinn 29. október 1904) var íslenskur hagfræðingur, prestur og stjórnmálamaður.
Persóna (málfræði)
Persóna og sagnorð
Á flestum en ekki öllum indóevrópskum tungumálum beygjast sagnorð eftir persónu. Áhrif persónu á beygingu sagnorðsins „að fara“ á nokkrum indóevrópskum tungumálum má sjá hér fyrir neðan.
Arnljótur Ólafsson
Arnljótur lauk stúdentsprófi 1851 og las hagfræði við Kaupmannahafnarháskóla í nokkur ár án þess að ljúka prófi. Í Kaupmannahöfn var hann ritstjóri Skírnis á árunum 1853 og 1855-60 og einkakennari sonar Blixen-Finecke baróns. Arnljótur lauk guðfræðiprófi frá Prestaskólanum árið 1863 og var prestur á Bægisá árin 1863—89 og á Sauðanesi frá 1889 til æviloka.
Persóna (málfræði)
Persóna og sagnorð
Á sumum tungumálum hefur kyn persónunnar líka áhrif á sagnorðabeygingar í ákveðnum umhverfum. Til dæmis á bæði spænsku og pólsku beygjast sagnorð eftir kyni persónunnar, en aðeins í þátíð á pólsku.
Arnljótur Ólafsson
Árið 1880 gaf hann út bókina Auðfræði, þá fyrstu á Íslandi um hagfræði.
Þingstörf
Kosinn Alþingismaður Norður Þingeyinga árið 1900, en kom ekki til þings 1901 vegna veikinda.
Hrómundur Þórisson
Hrómundur Þórisson var landnámsmaður í Borgarfirði, nam Þverárdal og Þverárhlíð ofan til Hallarmúla fram til Þverár og bjó á Hrómundarstöðum (nú Karlsbrekku) í Þverárhlíð.
Hrómundur var sonur Þóris Gunnlaugssonar í Hefni. Bróðir hans var Grímur háleyski og Ingimundur gamli Þorsteinsson ólst upp með þeim og var fóstbróðir þeirra. Hrómundur sigldi til Íslands og lenti í mynni Hvítár. Sonur hans var Gunnlaugur ormstunga Hrómundarson, langafi Gunnlaugs ormstungu Illugasonar.
Granni
thumb|Granni, til hægri á mynd. Granni er foss í Fossárdal inn af Þjórsárdal. Við hlið hans er öllu þekktari foss; Háifoss.
Shoichi Nishimura
Shoichi Nishimura (30. nóvember 1911 - 22. mars 1998) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Cagliari
thumb|right|Péturstorgið í Cagliari Cagliari er borg á eyjunni Sardiníu á Ítalíu. Hún er höfuðstaður eyjarinnar með 154.019 íbúa (2013).
Aðgerðaþjarki
thumbnail|Aðgerðaþjarki Aðgerðaþjarki er vélmenni sem notað er við skurðaðgerðir til að vinna sem minnst ífarandi aðgerðar með sem mestri nákvæmni. Aðgerðaþjarkar eru meðal annars notaðir við skurðaðgerðir á blöðruhálskirti og á líffærum í grindarholi.
Njáll Þorgeirsson
Njáll Þorgeirsson (einnig nefndur Njáll á Bergþórshvoli) var stórbóndi, lögspekingur og forspár maður, sem bjó á Bergþórshvoli í Vestur-Landeyjum á síðari hluta 10. aldar og fram yfir 1010. Hann kemur víða við sögur og virðist hafa verið áhrifamikill í landsmálapólitík síns tíma.
Persóna (málfræði)
Fleiri persónur
Á sumum tungumálum eru fleiri enn þrjár persónur, til dæmis á algonkinskum málum skiptist þriðja persónan í tvennt: nærri þriðju persónu og fjærri þriðju persónu. Stundum kallast fjærri þriðja persónan fjórða persóna. Á öðrum tungumálum eru enn fleiri persónur.
Njáll Þorgeirsson
Njáll og Gunnar á Hlíðarenda voru miklir vinir og varð þeim aldrei sundurorða. Konur þeirra hötuðust hins vegar og létu þær árum saman drepa húskarla hvor fyrir annarri en Njáll og Gunnar bættu jafnan hina vegnu með síhækkandi gjöldum.
Persóna (málfræði)
Fleiri persónur
Á finnsku og skyldum málum er svokölluð „núllpersóna“. Þetta á við það að sleppa frumlaginu og gegnir svipuðu hlutverki og þolmynd.
Njáll Þorgeirsson
Endalok Njáls og Bergþóru urðu þau að Flosi Þórðarson á Svínafelli hefndi fyrir víg Höskuldar Hvítanesgoða með því að brenna bæinn á Bergþórshvoli. Fórust þau þar hjónin og synir þeirra allir ásamt dóttursyni þeirra, Þórði Kárasyni, auk nokkurra annarra. Kári Sölmundarson tengdasonur Njáls slapp úr brennunni og hefndi hennar og sonar síns grimmilega næstu árin á eftir.
Lýsing Njáls
Njáli er lýst í 20. kapitula Brennu-Njáls sögu. Hann er sagður sonur Þorgeirs gollnis Þórólfssonar og Ásgerðar Áskelsdóttir. (Í Landnámabók er Ásgerður sögð Asksdóttir, landnámskona milli Seljalandsmúla og Markarfljóts, og talin móðir Þorgeirs gollnis, sem er þar sagður Ófeigsson en ekki Þórólfsson; Þórólfur er þar sagður landnámsmaður „fyrir vestan Fljót milli Deildará tveggja“, bróðir Ásgerðar en fósturfaðir Þorgeirs gollnis.)
Njáll bjó á Bergþórshvoli í Landeyjum en átti annað bú að Þórólfsfelli. Hann var auðugur að fé og landi. Lögspekingur var hann mestur á Íslandi, langminnugur, vitur, góðgjarn, forspár og heilráður. Hann var friðarsinni og bar aldrei vopn nema fyrir hefðar sakir því eitt sinn bar hann litla taparöxi en þær voru oftast virðingagjafir til forna. Sagt var að hann leysti hvers manns vandræði er á hans fund kom.
Njáll var talsmaður sátta og friðsamlegrar sambúðar. Hann taldi lög vera bestu leiðina til sætta og eftir honum eru höfð hin þekktu orð að „með lögum skuli land byggja en eigi með ólögum eyða“. Hann kaus lagaþing fremur en vopnaþing. Njáll sóttist ekki eftir peningum eða völdum, kaus fremur sæmd og orðstír. Hann var ekki mikill að líkamlegu atgervi og leitaðist því við að auka sæmd sína með ýmsu ráðabruggi og tókst oft vel til með það. Sá löstur þótti á Njáli að honum óx ekki skegg.
Með lýsingunni á Njáli leitast höfundur Njálu við að koma til skila andlegu atgervi hans, visku og góðgirni. Snorri Sturluson minnist einnig á Njál í Eddu sinni en þar tilgreinir hann skáldskap hans og eignar honum eitt heiti sjávar, húmur. Vísan sem Snorri birtir kemur ekki fram í Njálu, þannig að Snorra-Edda er sjálfstæð heimild um Njál.
Fjölskylda
Kona Njáls var Bergþóra Skarphéðinsdóttir og er henni lýst svo að hún hafi verið drengur góður. Börn þeirra voru sex að sögn Njálu, þrír synir og þrjár dætur. Skarphéðinn, Grímur og Helgi eru kallaðir einu nafni Njálssynir; dæturnar hétu Þorgerður og Helga, en sú þriðja er ekki nefnd. Auk þess átti Njáll soninn Höskuld með Hróðnýju Höskuldsdóttur frá Keldum.
Synir Njáls og Bergþóru voru kvæntir og áttu börn. Kona Skarphéðins var Þórhildur Hrafnsdóttir, kona Helga var Þórhalla Ásgrímsdóttir og kona Gríms var Ástríður af Djúpárbakka og var hann seinni maður hennar. Dætur þeirra hjóna voru einnig giftar. Þorgerður var gift Katli Sigfússyni í Mörk og Helga var gift Kára Sölmundarsyni.
Uppeldi
Njálssynir urðu allir vaskir menn og miklir af rammleik. Faðir þeirra virðist þó oftast hafa tangarhald á þeim og þeir hlýtt honum í flestu. Heilræði Njáls voru alltaf til taks fyrir synina þegar á þurfti að halda. Í sögunni heldur Njáll hugmyndina um feðraveldi í heiðri og gengur að því vísu að vilji hans sé virtur, þ.e. að hann ráði öllu. Hann reynir að ráðstafa lífi sona sinna á sem hagstæðasta hátt fyrir fjölskyldu sína. Synir hans virðast af þeim sökum ekki vera mjög sjálfstæðir. Þeir dvelja löngum stundum á Bergþórshvoli og fylgja Njáli nær alltaf.
Skarphéðinn var ólíkur Njáli þar eð hann var líkamlega sterkur og vildi láta vopnin tala. Njáll virðist ekki hafa haft mikið dálæti á honum en Bergþóra mat hann mikils, enda voru þau um margt lík. Hins vegar lét hann meira með Helga, sem var forspár líkt og faðir hans. Grímur Njálsson virðist hvorki hafa verið Njáli til ama né mikillar sæmdar. Þórhallur Ásgrímsson Elliða-Grímssonar var einnig í fóstri á Bergþórshvoli. Honum kenndi Njáll lög svo vel að eftir dauða Njáls var hann sagður einn af þremur lögfróðustu mönnum Íslands.
Þegar Njáll var fimmtugur tók hann Höskuld Þráinsson í fóstur. Það virðist hafa verið ætlun hans að reyna með því að forðast deilur síðar meir þar sem synir hans höfðu vegið Þráin föður Höskulds. Höskuldur var að mörgu líkari Njáli en synir hans og unni Njáll að eigin sögn Höskuldi meira en blóðsonum sínum. Þó kann að vera að hann hafi látið svo til að reyna að forðast hefndir frænda Höskuldar eftir víg hans. Hann ól Höskuld upp af kostgæfni og gerði hann að manni vinsælum og leiðtoga í sveitinni. Ást Njáls á Höskuldi kom bersýnilega í ljós þegar hann gekk framhjá elsta syninum, Skarphéðni, og kom því til leiðar að Höskuldi var veitt goðorð.
Hjónaband og vinátta
Hjónabönd í Íslendingasögum verða oftar en ekki valdur að afdrifaríkri atburðarás og er Njála þar engin undantekning. Hjónaband Hallgerðar langbrókar og Gunnars á Hlíðarenda var vægast sagt ófarsælt. Það tengist einnig sambandi Bergþóru og Njáls. Njáll mat Gunnar meira en syni sína og reyndi Bergþóra að auka sæmd Helga á kostnað Gunnars. Það gerði hún með því að láta Hallgerði víkja úr sæti á Bergþórshvoli fyrir konu Helga. Hún vissi að Hallgerði rynni í skap og hún mundi erfa þetta við hana. Bergþóra var snjöll rétt eins og Njáll en beitti kænsku sinni ekki alltaf í sömu átt.
Gunnar á Hlíðarenda
Vinátta Njáls og Gunnars var með eindæmum góð þótt á þeim væri töluverður aldursmunur og eru fá dæmi um slík vinatengsl í íslensku fornsögunum. Með samspili andlegs atgervis Njáls; visku hans og góðvildar, og líkamlegs atgervis Gunnars varð til mjög sterkt tvíeyki og er nærtækast dæmið um Kaupa-Héðin; Hrútur mátti sín einskis, þótt vitur væri, gagnvart kænsku Njáls og hetjuskap Gunnars. Vinum sínum reyndist Njáll ávallt vel og voru margir fúsir að veita honum lið sökum þess. Nefna má að Hjalti Skeggjason hét Njáli liðveislu og sagði heilræði Njáls, sem hann hafði veitt honum áður, vera næg laun.