cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sundaland
Suðaustan við Sundaland skilur Wallace-línan milli Indómalajasvæðisins og Ástralasíu en hún byggist á útbreiðslu spendýra. Eyjarnar austan við Wallace-línuna eru flokkaðar í vistsvæðið Wallacíu innan Ástralasíu.
Agúlhasstraumurinn
Agulhas hringirnir er straumur sem blandast við Benguela-strauminn sem liggur norður eftir vestur Suður-Afríku. thumb|Agulhas hringir eru komnir frá Agulhas straumnum þar sem hann snýr aftur út í Indlandshaf. thumb|Heiti Agulhasstraumsinn (rauður) meðfram austurströnd Suður-Afríku og kaldi Benguela-straumsins (blár) meðfram vesturströndinni. Agulhas-straumurinn myndast við ármót hlýra Mósambík- og Austur-Madagaskarstraumanna, sem mætast suðvestur af Madagaskar (ekki sýnt á skýringarmyndinni). Kaldur Benguela straumurinn stafar af uppstreymi vatns frá köldu dýpi Atlantshafsins á móti vesturströnd álfunnar. Straumarnir tveir „mætast“ hvergi meðfram suðurströnd Afríku.
Aberffrwd
Aberffrwd er þorp í Monmouthhéraði í Wales. Þorpið liggur við ána Usk rétt fyrir utan A40-veginn. Árið 2011 bjuggu þar 620 íbúar.
Ready 2 Die
Ready 2 Die er plata sem kom út eftir rapparann Tupac. Hún var gefin út árið 2005 eða átta árum eftir dauða hans.
Náttúra (hljómsveit)
thumb|250px|Náttúra með plötuna Magic Key Náttúra var íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 1969 af Sigurði Árnasyni bassaleikara, Jónasi R. Jónssyni söngvara og þverflautuleikara, Rafni Haraldssyni trommuleikara og Björgvini Gíslasyni sólógítarleikara. Hljómsveitin, sem lék einkum framsækið rokk með textum á ensku, varð strax óhemju vinsæl á skemmtistöðum. Þessi útgáfa af hljómsveitinni lifði á annað ár en þá urðu breytingar sem enduðu í alls fjórum útgáfum af Náttúru og 1972 kom stóra platan Magic Key út. Kjölfestan í þessum fjórum útgáfum af Náttúru, voru alla tíð þeir Björgvin og Sigurður bassaleikari en þau sem komu og fóru þessi fjögur ár voru; Sigurður Rúnar Jónsson hljómborðs og fiðluleikari, Pétur Kristjánsson söngvari, Áskell Másson slagverksleikari, Jóhann G. Jóhannsson söngvari og gítarleikari, Shady Owens söngkona, Ólafur Garðarsson trommuleikari, og Karl Sighvatsson hljómborðsleikari.
Hljómsveitin lék meðal annars á Saltvíkurhátíðinni 1971 og sá um tónlist í uppfærslu Leikfélags Kópavogs á söngleiknum Hárinu í Glaumbæ 1971-2 og uppfærslu Leikfélags Reykjavíkur á söngleiknum Jesus Christ Superstar í Iðnó 1973.
Hæsta hendin
Hæsta hendin var íslensk-dönsk rapphljómsveit sem stofnuð var árið 1996 í Danmörku. Stofnendur og meðlimir voru Íslendingarnir Blaz Roca (Erpur Eyvindarson) og U-Fresh (Unnar Freyr Theodórsson) ásamt dönunum Nick (Nicholas Kvaran) og Raz (Rasmus Berg).
Sveitin gaf út eina samnefnda breiðskífu árið 2005. Rapparinn Proof úr hljómsveitinni D12 var gestarappari í laginu Rautt ljós á barnum á plötunni.
Hæsta hendin kom í fyrsta skipti fram opinberlega þann 11. ágúst árið 2004 í Egilshöll þar sem sveitin hitaði upp fyrir bandaríska rapparann 50 Cent. Sveitin hitaði einnig upp fyrir rapparann Snoop Dogg árið 2005 ásamt Forgotten Lores og Hjálmum.
Meðlimir
Erpur og Unnar sömdu textana og röppuðu en tónsmiðir sveitarinnar, þ.e. sáu um forritunm hljóðfæraleik og upptökustjórnun, voru danirnir Rasmus Berg (Raz) og Nicholas Kvaran (Nick).
Vestur-Miðhéruð (sýsla)
thumb|250px|Vestur-Midhéruð á Englandi.
DMOZ
DMOZ, hét upphaflega The Open Directory Project, er tenglasafn unnið af sjálfboðaliðum en rekið af AOL Inc.
Vestur-Miðhéruð (sýsla)
Vestur-Miðhéruð (enska: West Midlands) er sýsla á Miðvestur-Englandi á Bretlandi. Birmingham er stærsta borgin í sýslunni.
Paradís (hljómsveit)
Paradís var Íslensk hljómsveit sem stofnuð var á rústum hljómsveitarinnar Pelican árið 1975. Af þeim Pétri W. Kristjánssyni, Björgvini Gíslasyni, Ásgeiri Óskarssyni, Gunnari Hermannssyni, Nikulási Róbertssyni og Pétri Hjaltested. Þessi hljómsveit varð strax geysivinsæl meðal táninga. Þegar stóra plata Paradísar kom út 1976 skrifaði blaðamaður Dagblaðsins, Ásgeir Tómasson, þetta um plötuna.
Gotti Sigurðarson
Gotti Sigurðarson (f. 23. febrúar 1974) er íslenskur leikari.
Magnús Guðbrandsson
Magnús Guðbrandsson (4. janúar 1896 – 23. október 1991) var skrifstofumaður og knattspyrnumaður með Val og Fram.
Ævi og störf
Magnús hóf að iðka knattspyrnu með Knattspyrnufélaginu Hvat, en það var ásamt Val og Haukum eitt þriggja félaga sem stofnuð voru innan KFUM. Var ætlun séra Friðriks Friðrikssonar að félögin myndu einungis leika innbyrðis, en ekki blanda sér í keppni við önnur knattspyrnufélög.
Svo fór að leikmenn Hvats gengu til liðs við Val og varð Magnús snemma einn öflugasti leikmaður liðsins. Árið 1918 var hann kjörinn formaður félagsins og lék með fyrsta úrvalsliði Íslendinga gegn danska liðinu Akademisk Boldklub sumarið 1919.
Um þær mundir fór verulega að halla undan fæti hjá Valsmönnum. Liðið dró sig út úr Íslandsmótinu 1919 og tók ekki þátt næstu þrjú árin. Magnús gekk þá til liðs við Framara og varð Íslandsmeistari undir þeirra merkjum árin 1922, 1923 og 1925.
Sundagrunn
thumb|right|Kort sem sýnir Sundagrunn og [[Sahulgrunn.]] Sundagrunn er framlenging á meginlandsgrunni Asíu til suðausturs. Helstu lönd á grunninu eru Malakkaskagi, Súmatra, Borneó, Java, Madúra, Balí og minni eyjar. Það nær yfir um 1,85 milljón ferkílómetra. Dýpi á þessu svæði fer sjaldan yfir 50 metra og stórir hlutar þess eru með minna en 20 metra dýpi. Djúpir álar skilja Sundagrunn frá Filippseyjum, Súlavesí og Litlu-Sundaeyjum í austri. Sundaland er líflandfræðilegt svæði sem nær yfir Sundagrunn.
Degli
Tvö afbrigði eru af degli:
miðja|thumbnail|Barr og köngull
Á Íslandi
thumb|vinstri|Degli í trjásafninu í Skorradal. Degli hefur vaxið vel í Hallormsstaðaskógi og náð 20 metrum en það er erfitt í ræktun á Íslandi. Við Bjarmastíg 13 á Akureyri stendur degli sem er yfir 10 metra hátt. Degli vex við hærri sumarhita og lengri sumur en Ísland hefur að bjóða. Það er viðkvæmt fyrir áföllum í æsku en áhugavert væri að reyna ræktun þess í auknum mæli undir skermi, sem kallað er. Þá eru litlar trjáplöntur gróðursettar í eldri skógi sem hlífir þeim við vor- og haustfrostum og öðrum áföllum í æsku. Hæstu tré hafa náð 20 metrum.
Árið 2021 fundust fyrstu sjálfsáðu degliplönturnar í Stálpastaðaskógi.
Tengill
Kjarnaskógur.is - Degli
Netlur
Tegundir
Fjöldi tegunda í ættkvíslinni í eldri heimildum eru nú taldar samnefni við brenninetlu (Urtica dioica). Einstaka þeirra eru nú flokkaðar sem undirtegundir ef brenninetlu.
Tilvísanir
Den virtuella floran - Nässlor
Þátttaka kvenna í Víetnamstríðinu
thumb|Bandarískur hjúkrunafræðingur sinnir hermanni í Víetnam. Hundruð þúsunda bandarískra hermanna tóku þátt í Víetnamstríðinu frá 1959 til 1975. Þar af voru nokkur þúsund konur.
Konur gegndu ýmsum hlutverkum í stríðinu og hefur oft verið litið framhjá framlagi þeirra. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um fjölda þeirra en talið er að þær hafi verið um 11.000. Konurnar störfuðu oftast sem hjúkrunarfræðingar, læknar, flugumferðarstjórar, skrifstofumenn, við upplýsingaöflun- og miðlun og ýmislegt fleirra. Konur störfuðu fyrir allar deildir Bandaríkjahers, jafnvel landgönguliðið. Meirihluti þessara kvenna bauð sig fram til starfanna og var ekki að sinna herskyldu.
Suður-Ameríski draumurinn
Liðin í draumunum eru Auddi og Steindi JR. og hitt liðið er Sveppi og Pétur Jóhann. Þulur er Jón Gunnar Geirdal.
Lejre Kommune
thumb|right|Kort af Lejre Kommune (lituð rautt). Lejre Kommune eða sveitarfélagið Hleiðra er sveitarfélag í Sjálandshéraði í Danmörku. Sveitarfélagið varð til við sameiningu Bramsnæs, Hvalsø og Lejre árið 2007. Íbúar voru tæplega 30 þúsund árið 2023.
Suður-Ameríski draumurinn
Áður hafa komið út Ameríski, Evrópski og Asíski draumurinn.
Pilla
Pilla er hindrun sem liðin geta sent hvort öðrum á, pillan á að hægja liðið í stigasöfnun. Listi yfir pillur:
Úrslit
Liðin eiga að leysa þrautir víðs vegar um höfuðborg Argentínu Búenos Aíres,
Liðin þurfa að kaupa nokkra hluti víðs vegar um borginna, bannað að hlaupa, en vandinn er sá að hlutir í leiðbeiningunum sem liðin fá er á spænsku.
Liðin þurfa að kaupa eftirfarndi hluti:
Liðið sem er á undan að gera allt þetta fær 30 dýrmæt stig.
Lokatölur
Auddi og Steindi voru á undan að gera þetta allt og fengu 30. stig.
Sveppi og Pétur voru með 402 stig í keppninni en Auddi og Steindi með 415 stig. Auddi og Steindi urðu sigurvegarar Suður-ameríska draumsins.
Ossían
Aðalhetja sögunnur er Fingal eða Finn Cumalsson. Sonur Finns er Ossían og það er hann sem er sögumaður. Sonur Ossíans heitir Oskar. Í skáldritum Íra frá 15. öd er Finn látinn vera æðsti herforingi yfir herliði sem sér um landvarnir gegn árásum útlendinga á 2. öld. Herliðið er kallað fiann og þaðan er komið nafnið Feníar sem Írar nota. Þegar Finn og Fenýar hans voru ekki í ófriði voru þeir á dýraveiðum eða lentu í ástarævintýrum. Þessi írsku skáldrit frá 15. öld eru frábrugðin frásögninni í kvæðunum sem Macpherson gaf út. Orðið fianna (eintala fiann) þýðir í írsku uppruna víkingar og táknar norræna víkinga. Í elstu frásögnunum er Finn Cumalsson látinn vera fylkiskonungur frá Leinster og hefur sú saga tekið breytingum og orðið fyrir norrænum árhrifum, sérstaklega á 11. öld. Þannig er Finn sagður vera Caittlil finn eða Ketill hvíti sem féll árið 857 fyrir Ólafi herkonungi í Dýflinni. Féll allt lið Ketils með honum og var helftin Írar en hitt frá Norðurlöndum.
Svörtuloft
thumb|right|Svörtuloft og vitinn. Svörtuloft eru um 4 km langt belti sjávarhamra vestast á Snæfellsnesi, sunnan við Öndverðarnes. Þar hefur hraun runnið í sjó og brimið síðan brotið framan af þeim svo að hamrarnir standa þverhníptir eftir. Örnefnið er víðar til og oftast haft um sjávarhamra eða klettabelti.
Mörg skip og bátar hafa farist undir Svörtuloftum og yfirleitt með allri áhöfn því að þar er hvergi skjól og nær engar aðstæður til að bjarga mönnum. Nafnið er aðeins notað af sjó en á landi heita björgin Nesbjarg, næst Öndverðarnesi, og síðan Saxhólsbjarg. Svörtuloftaviti var fyrst reistur ofan við hamrana árið 1914. Núverandi viti er frá 1931.
Örnefnið hefur oft verið notað í líkingum og þá venjulega til að tákna eitthvað drungalegt eða neikvætt: „Grútargræðgin hefir leitt þá svo langt að nú eru þeir fallnir fyrir Svörtuloft stjómmálanna og þar munu þeir beinin bera í urð illverka sinna við íslenzkt þjóðarsjálfstæði.“. Hús Seðlabanka Íslands er einnig oft nefnt Svörtuloft.
Spennusaga Arnaldar Indriðasonar frá 2009 heitir Svörtuloft. Davíð Stefánsson orti kvæði sem nefnist „Undir Svörtuloftum“ og Bragi Sigurjónsson gaf út ljóðabók með sama nafni.
Glacier-þjóðgarðurinn (Bandaríkin)
thumb|Kort. thumb|George Grinnell. thumb|Going to the sun-vegurinn í byggingu. thumb|Bird Woman Falls. thumb|St. Mary Lake. thumb|Many Glacier-hótelið, byggt 1914, við Swiftcurrent-vatn. Glacier-þjóðgarðurinn (enska: Glacier National Park) er þjóðgarður í bandaríska fylkinu Montana. Þjóðgarðurinn er yfir 4000 ferkíómetrar að stærð og á landamæri að kanadísku fylkunum Alberta (Waterton Lakes National Park) og Bresku-Kólumbíu (Akamina-Kishinena Provincial Park). Flathead Provincial Forest er vestur af þjóðgarðinum og verndarsvæði Blackfeet-frumbyggja austur af honum.
Áður en Evrópumenn komu á svæðið voru Blackfeet-frumbyggjar þar í austri og Flathead-frumbyggjar í vestri. Árið 1891 var lestarleiðin Great Northern Railway lögð um svæðið og var við mörk þess. Árið 1895 gáfu Blackfeet-frumbyggjar undan þrýstingi og létu eftir land á svæðinu en fengu veiðiréttindi og peningasummu fyrir. Veiðiréttindum var síðar breytt sem leiddi til ósættis meðal Blackfeet-frumbyggja og stjórnvalda. Þjóðgarðurinn sjálfur var stofnaður árið 1910 og var hvatamaður þess mannfræðingurinn og könnuðurinn George Grinnell. Þónokkur hótel og gististaðir voru byggðir milli áranna 1910 og 1914 og eru sumir þeirra taldir til verndaðra menningarverðmæta. Vegurinn Going-to-the-Sun Road, sem kláraður var 1932, veitti meira aðgengi að þjóðgarðinum.
Fjallalandslag þjóðgarðins ber keim af því hvernig jöklar móta landslag, skera fjöll og mynda U-laga dali. Um miðja 19. öld eru jöklar taldir hafa verið um 150 en í dag eru þeir um 25 talsins. Hæsta fjall Glacier national park er Mount Cleveland (3190 m.). Hæsti fossinn þar er Bird Woman Falls sem fellur 150 metra. Á austurmörkum þjóðgarðsins stendur fjall eitt og sér Chief Mountain upp úr Sléttunum miklu.
Af spendýralífi svæðisins getur að nefna: Brúnbjörn, elg, klettafjallageit og jarfa. Af trjám eru blágreni,degli, fjallaþinur og risalerki algeng. Í suðvesturhorni þjóðgarðsins vaxa risalífviður og fjallaþöll og er það austasta útbreiðsla þeirra tegunda. Skógareldar eru sjaldgæfir en árið 2003 urðu þó 13% þjóðgarðsins fyrir eldum.
Höfuðstöðvar þjóðgarðsins eru við staðinn West Glacier. Þjóðgarður með sama nafni er í Bresku Kólumbíu, Kanada: Glacier National Park.
Landgræðslan
Landgræðslan (áður Landgræðsla ríkisins) er íslensk ríkisstofnun, sem heyrir undir umhverfisráðuneytið og vinnur samkvæmt lögum um landgræðslu að stöðvun jarðvegs- og gróðureyðingar, gróðureftirliti og gróðurvernd. Enn fremur að fræðslu, leiðbeiningum, rannsóknum og þróunarstarfi á þessu sviði. Landgræðslan rekur ættir sínar til ársins 1907 er lög um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands voru samþykkt. Í fyrstu voru landgræðslumál í umsjón sandgræðslumanns er heyrði undir skógræktarstjóra Skógræktar ríkisins, síðar árið 1914 varð til Sandgræðsla Íslands, er sandgræðslumaður var settur undir Búnaðarfélag Íslands.
Hlutverk
Landgræðslan er þekkingar- og þjónustustofnun. Markmið hennar eru verndun gróðurs og jarðvegs og bætt landgæði. Stofnunin starfar samkvæmt lögum um landgræðslu nr. 17/1965 og lögum um varnir gegn landbroti nr. 91/2002.
Sagnagarður
Sagnagarður er fræðslu- og kynningarsetur Landgræðslunnar í Gunnarsholti á Rangárvöllum. Í Sagnagarði er sýning um sögu gróður- og jarðvegseyðingar á Íslandi auk þess sem rakin er 100 ára saga landgræðslustarfs. Sagnagarður var opnaður árið 2011.
Chihuahua (hundaafbrigði)
Chihuahua er minnsta hundategund í heimi. Þeir verða ekki nema um 23 cm á herðarkamb og vega aðeins um 1-3 kg.
6. maí
6. maí er 126. dagur ársins (127. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 239 dagar eru eftir af árinu.
Hiroshi Yoshida
Hiroshi Yoshida (fæddur 11. febrúar 1958) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 9 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Peter MacNicol
Peter C. MacNicol (fæddur 10. apríl 1954) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Ally Mcbeal, 24, Chicago Hope og Numb3rs.
Einkalíf
MacNicol býr í Los Angeles með konu sinni, sem rekur The Corie Williams Scholarship Fund, sjálfseignarstofnun sem veitir börnum í Los Angeles námstyrki.
Sjónvarp
MacNicol er þekktastur fyrir að hafa leikið hinn sérvitra lögfræðing John Cage í Ally McBeal og fékk fyrir það Emmy-verðlaun fyrir Besta aukahlutverk leikara í grínseríu árið 2001. Hann lék eðlisfræðinginn Dr. Larry Fleinhardt í Numb3rs og var í vinsælu hlutverki sem Tom Lennox í sjöttu þáttaröð af 24. MacNicol endurtók hlutverk sitt sem Lennox í kvikmyndinni 24: Redemption. Hann mun leika Doctor Octopus í fyrstu seríunni af The Spectacular Spider-Man. Þar að auki hefur hann skrifað handrit sem kallast Salvation on Sand Mountain og er hann titlaður sem framleiðslustjóri og leikstjóri við verkefnið. MacNicol lék barnalækninn Dr. Stark í Grey´s Anatomy.
Kvikmyndir
Í kvikmyndum þá hefur MacNicol leikið hinn einfalda rithöfund sem varð ástfanginn af Meryl Streep í Sophie's Choice; hinn skrítna safnavörð í Ghostbusters II og sumarbúða leikstjórann Gary Granger í Addams Family Values. Meðal annarra mynda eru HouseSitter og American Blue Note.
Verðlaun og tilnefningar
Leon Rabin verðlaunin
Emmy verðlaunin
Monte-Carlo TV Festival
Satellite verðlaunin
Screen Actors Guild verðlaunin
Theater World verðlaunin
Viewers for Quality Television verðlaunin
Junya Ito
Junya Ito (fæddur 9. mars 1993) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Ostruætt
Ostruætt (fræðiheiti: Ostreidae) er ætt sem felur í sér flestar ætar ostrutegundir, eða svokallaðar sannar ostrur. Perluostrur eru ekki sannar ostrur og tilheyra ættinni Pterioida. Eins og hörpudiskar eru sannar ostrur með miðlægan vöðva til að loka skelinni, og þess vegna er einkennilegt ör á henni. Yfirborð skeljunnar er ójafnt þar sem dýrið festir sig við sjávarbotninn eða svipað.
Í ostruættinni eru tegundir sem æxlast annaðhvort með eggjum eða lifrum. Báðar tegundir eru tvíkynjungjar. Tegundirnar sem æxlast með eggjum eru samtíðatvíkynjungjar, þ.e. þær framleiða annaðhvort egg eða sæði eftir aðstæðum, en þær tegundir sem æxlast með lifrum skiptast á kynjum.
Aldrovanda
Aldrovanda er ættkvísl með einni núlifandi tegund: Aldrovanda vesiculosa.
Chihuahua
Chihuahua getur átt við um:
Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu
Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Ástralíu í knattspyrnu og er stjórnað af Ástralska knattspyrnusambandinu. Þekktasti leikmaður þeirra í gegnum tíðina er sennilega Harry Kewell.
Saga
Knattspyrna í Ástralíu á sér langa sögu, þótt íþróttin hafi löngum staðið í skugga annarra öflugra boltaíþrótta: rúbbí, krikkets og ástralsks fótbolta. Fyrsta félagið, Wanderers, var stofnað í Sydney árið 1880 en elsta starfandi félagið er Balgownie Rangers í Wollongong frá árinu 1883. Skipulögð voru staðbundin sambönd um íþróttina en engin tilraun var gerð til að stofna landssamband fyrr en árið 1911. Á vettvangi þess var rætt um að stofna landslið og senda til keppni á Ólympíuleikana 1916. Ekki lá ljóst fyrir hvort aðild að FIFA væri forsenda fyrir þátttöku og bárust misvísandi skilaboð um það. Að lokum féll málið um sjálft sig þegar leikjunum var frestað vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar.
1922-65: Úr alfaraleið
Nýtt knattspyrnusamband var stofnað árið 1921 og árið eftir var fyrsta ástralska landsliðið sett saman. Það hélt í keppnisferð til Nýja-Sjálands og lék við nýstofnað landslið heimamanna. Fyrsti leikurinn tapaðist 3:1. Næstu áratugina léku Ástralir einkum við granna sína Nýsjálendinga en einnig við Suður-Afríkumenn en mikil samskipti voru milli ríkjanna þriggja á íþróttasviðinu.
Ólympíuleikarnir 1956 voru haldnir í Melbourne og gafst þar ástralska liðinu færi á að láta ljós sitt skína. Mikil forföll urðu í knattspyrnukeppni leikanna og tóku að lokum aðeins ellefu lið þátt. Í fyrstu umferð slógu Ástralir lið Japan úr keppni en töpuðu þvínæst fyrir Indverjum í fjórðungsúrslitum.
Ástralir gengu í alþjóðaknattspyrnusambandið á árinu 1956 en voru reknir úr því fáeinum misserum síðar. Ástæðan var sá háttur ástralskra knattspyrnuliða að fá til liðs við sig samningsbundna leikmenn annars staðar frá án þess að greiða fyrir. Deilan leystist ekki fyrr en nýtt knattspyrnusamband var stofnað árið 1961 og fékk það aðild að FIFA tveimur árum síðar.
1965-74: Komist á kortið
Með FIFA-aðildinni opnuðust tækifæri til þátttöku í alþjóðakeppnum fyrir ástralska landsliðið. Ekki skipti minna máli að með stórbættum og ódýrari flugsamgöngum urðu keppnisferðir til og frá landinu mun raunhæfari og viðráðanlegri. Ástralir skráðu sig þegar til leiks í forkeppni HM 1966. Þar var eitt sæti frátekið fyrir Asíu, Afríku og Eyjaálfu. Undankeppnin breyttist þó í hreinan farsa þegar þátttökuliðin drógu sig úr leik eitt af öðru af ólíkum ástæðum. Að lokum sátu aðeins tvö lið eftir: Ástralir og Norður-Kóreumenn. Liðin mættust í tveimur leikjum á hlutlausum velli í Phnom Penh þar sem Norður-Kórea hafði mikla yfirburði og átti síðar eftir að standa sig með prýði í úrslitakeppninni í Englandi.
Þáttökuliðum frá minni aðildarsamböndum FIFA var fjölgað um eitt á HM 1970. Afríka fékk eitt sæti en Eyjaálfa og Asía (auk Ródesíu) börðust um eitt sæti. Ástralir lögðu Japan, Suður-Kóreu og Ródesíu að velli en töpuðu þvínæst naumlega fyrir Ísrael í tveggja leikja einvígi um farseðilinn til Mexíkó.
Mun fleiri lið frá Asíu og Eyjaálfu tóku þátt í forkeppni HM 1974 eða fimmtán talsins. Ástralir höfðu að lokum sigur eftir oddaleik gegn Suður-Kóreu sem fram fór í Hong Kong og voru því meðal þátttökuliða í úrslitakeppninni í Vestur-Þýskalandi. Þar stóð liðið sig með prýði. Tapaði reyndar 3:0 fyrir heimamönnum og 2:0 fyrir Austur-Þjóðverjum en gerði markalaust jafntefli við Síle.
1974-2006: Úti í kuldanum
Heil 32 ár áttu eftir að líða uns ástralskt landslið komst aftur á HM. Árið 1982 máttu Ástralir horfa á eftir grönnum sínum Nýsjálendingum í úrslitakeppninni á Spáni. Fjórum árum síðar komust Ástralir í umspil gegn Skotum um að komast á HM í Mexíkó. Eyjaálfukeppnin var þá orðin skringilegur samtíningur liða, þar sem Ástralir og Nýsjálendingar kepptu við Ísrael og Tævan, tvö ríki sem erfitt var að finna stað á fótboltalandakortinu af pólitískum ástæðum.
Enn freistuðu Ástralir þess að komast á HM 1994. Þeir byrjuðu á að sigra Eyjaálfukeppnina, sem loksins var einungis skipuð liðum úr heimsálfunni. Þá tók við tveggja leikja einvígi gegn Kanada og að lokum tveir leikir gegn Argentínumönnum sem reyndust of stór biti. Á þessum árum fór óánægja Ástrala með hina flókna og erfiðu leið í úrslitin ört vaxandi. Lítill áhugi var þó á því innan FIFA að gefa Eyjaálfu fast sæti í úrslitunum.
Litlu mátti muna að Ástralir kæmust á HM 1998. Liðið gerði tvö jafntefli við Íran í úrslitum, en féll úr leik á færri mörkum skoruðum á útivelli. Í seinni leiknum missti ástralska liðið, sem stýrt var af Englendingnum Terry Venables niður tveggja marka forskot undir lokin.
Forkeppni HM 2002 reyndist líka vonbrigði. Þátttökuliðum í Eyjaálfukeppninni fjölgaði mjög og urðu úrslit oft skrautleg. Þannig setti ástralska liðið heimsmet þegar það sigraði Bandarísku Samóa 31:0. Ástralía vann flestar sínar viðureignir með miklum yfirburðum en það kom fyrir ekkert og liðið tapaði í umspili gegn Úrúgvæ, fulltrúa Suður-Ameríku. Urðu þær raddir sífellt háværari að tilgangslitlir leikir gegn alltof veikum andstæðingum stæðu framförum landsliðsins fyrir þrifum.
2006-: Í hópi þeirra bestu
Töluverð endurskipulagning átti sér stað í ástralskri knattspyrnu á upphafsárum 21. aldarinnar. Knattspyrnusambandið var endurskipulagt og nýrri ástralskri úrvalsdeild ýtt úr höfn. Þá var með markvissum hætti farið að tala um íþróttina sem football í staðinn fyrir soccer, sem var til marks um aukið sjálfstraust greinarinnar gagnvart áströlskum fótbolta.
Þetta endurreisnarstarf féll saman við aukna velgengni landsliðsins. Ástralir tóku sem fyrr í Eyjaálfuforkeppninni fyrir HM 2006 og unnu með talsverðum yfirburðum. Aftur biðu umspilsleikir gegn Úrúgvæ, en að þessu sinni höfðu Ástralir betur. Báðum viðureignum lauk með 1:0 sigri á heimavelli, en Ástralía vann sigur í vítaspyrnukeppni.
Líkt og 32 árum fyrr beið ástralska liðsins keppni í Þýskalandi. Brasilía tók efsta sætið í undanriðlinum en Ástralir náðu öðru sætinu á kostnað Japans og Króatíu, þar sem Harry Kewell skaut liðinu áfram með jöfnunarmarki sínu gegn hinum síðarnefndu. Ástralska ævintýrinu lauk þó í 16-liða úrslitum þegar Ítalir skoruðu úr umdeildri vítaspyrnu á lokamínútu uppbótartíma, 1:0.
Fyrir HM 2010 tók ástralska knattspyrnusambandið þá ákvörðun að færa sig milli álfusambanda, úr Eyjaálfu yfir í Asíu. Markmiðið var að fá fleiri leiki gegn sterkari andstæðingum til að standa betur að vígi í úrslitakeppni stórmóta. Ástralía átti ekki í vandræðum með að komast áfram og hafnaði í efsta sæti síns riðils í úrslitakeppninni. Þegar til Suður-Afríku var komið beið liðsins strembinn riðill með Þjóðverjum, Serbum og liði Gana. Eftir 4:0 tap gegn Þjóðverjum í fyrsta leik var ljóst að róðurinn yrði þungur. Jafntefli gegn Gana þýddi að Ástralir yrðu að treysta á úrslit í hinum leiknum og/eða vinna stórsigur á Serbum. Ástralir unnu vissulega með tveimur mörkum gegn einu en það dugði ekki til.
Ástralir komust á HM 2014 í gegnum Asíukeppnina sem fyrr. Þar var liðið langt frá því að standa undir væntingum og tapaði öllum þremur leikjum sínum, gegn Hollandi, Spáni og Síle.
Leiðin á HM í Rússlandi 2018 var torfærari en í fyrri skiptin. Ástralir og Sýrlendingar þurftu að keppa um fimmta sætið í Asíukeppninni. Naumur sigur í þeim leikjum tryggði Áströlum sæti í umspili gegn Hondúras. Ekki voru miklar væntingar bundnar við ástralska liðið í úrslitakeppninni. Það stóð vel í heimsmeistaraefnum Frakka í fyrsta leik, en tapaði þó að lokum 1:2. Jafntefli við Dani kveikti veika von um sæti í næstu umferð sem dó með 0:2 tapi gegn Perú.
Vestur-Sussex
thumb|250px|Vestur-Sussex á Englandi.
Vestur-Sussex (enska West Sussex) er sýsla á Suður-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Vestur-Sussex er Chichester.
Annie Mist Þórisdóttir
thumb|Annie.
Annie Mist Þórisdóttir (f. 18. september 1989) er íslensk íþróttakona og heimsmeistari í Crossfit.
Annie Mist var fyrsta konan í heiminum til að vinna Crossfit leikana tvisvar í röð en varð heimsmeistari árin 2011 og 2012. Hún varð í öðru sæti á leikunum árin 2010 og 2014.
Solrød Kommune
thumb|right|Kort sem sýnir Solrød Kommune. Solrød Kommune er sveitarfélag í Sjálandshéraði í Danmörku. Sveitarfélagið varð til við sameiningu tveggja sveitarfélaga árið 1970. Helstu bæir eru Solrød Strand, sem liggur við Køge Bugt, og Havdrup, innar í landinu. Íbúar voru um 24 þúsund árið 2023.
23. maí
23. maí er 143. dagur ársins (144. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 222 dagar eru eftir af árinu.
Norðurírska karlalandsliðið í knattspyrnu
Norðurírska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Norður-Írlands í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins.
Níunda hliðið
Níunda hliðið (e. The Ninth Gate) er kvikmynd frá árinu 1999 sem byggð er á bókinni Dumasarfélagið eftir Arturo Pérez-Reverte. Myndin fjallar um söluaðila gamlla bóka að nafni Dean Corso (Johnny Depp) sem flækist í sérstrúarsöfnuð sem hittist árlega á mörg hundruð ára ártíð Aristides Torchia.
Okraglak-sporkringluhúsið í Pila
thumb|250px|Okraglak-sporkringluhúsið í Pila Okraglak-sporkringluhúsið í Pila er sögufrægt sporkringluhús í Póllandi.
Saga sporkringluhússins í Pila nær aftur til áranna 1870 – 1874 og tengist umfangsmikilli þróun járnbrauta á prússnesku yfirráðasvæði. Þetta tiltekna hús varð fyrirmynd margra bygginga af sömu gerð í Evrópu sökum þess að notuð var óvenjuleg arkitektískt lausn við hönnun þess. Reglubundinni starfsemi hússins var hætt á 10. áratug 20. aldar og féll í gleymsku eftir margra ára starfsemi.
Borgarahópurinn í Pila réðst í það verkefni að bjarga þessu rismikla húsi. Hópurinn kostar kapps um að gera sporkringluhúsið að ferðamannastað með því að endurgera starfsemi járnbrautanna. Hjá hópnum vaknaði einnig hugmynd um að nýta húsið og hefur hann hvatt opinbera og einkaaðila að taka þátt í varðveislu hússins fyrir komandi kynslóðir.
Skyrbjúgur
Skyrbjúgur (scorbutus) er hörgulsjúkdómur sem stafar af C-vítamíns skorti. Skyrbjúgur var lengi algengur hjá sjómönnum og var vandamál í lengri siglingum. Að undirlagi breska hersins hófust kerfisbundnar rannsóknir á orsök skyrbjúgs árið 1747. Uppgötvaðist þá að regluleg neysla safa úr sítrusávöxtum læknaði sjúkdóminn og kom í veg fyrir að hann brytist út. Smám saman einangruðu vísindamenn efnið sem skipti máli, askorbínsýru eða C-vítamín sem kom í veg fyrir skyrbjúg.
Um 1907 var orðið ljóst að flest spendýr framleiða C-vítamín, þó ekki menn og aðrir prímatar (munu þeir hafa misst niður eiginleikann til að framleiða C-vítamín þegar þeir dvöldu í C-vítamínríku umhverfi um nokkurra milljóna ára skeið á þróunarsögu sinni). Árið 1928 uppgötvuðu menn efnasamsetningu þess og var þar með hægt að framleiða C-vítamín.
Íslenska heitið yfir þennan sjúkdóm er líklegast tilkomið vegna misskilnings á orðunum „skørbug“ eða „skörbjugg“ úr öðrum norðurlandamálum, en orðin eru frekar skyld íslenska orðinu skurfa, sem getur þýtt skeina, skráma eða sár.
Hrefna
Hrefna (einnig nefnd hrafnreyður, hrafnhvalur og léttir) er sjávarspendýr af ætt reyðarhvala eins og hnúfubakur, langreyður, sandreyður og steypireyður.
Flokkun
Hrefnum er skipt í tvær tegundir, önnur tegundin er algeng á norðurhveli jarðar (Balaenoptera acutorostrata) og hin tegundin lifir nálægt suðurskautinu og á suðurhveli jarðar (Balaenoptera bonaerensis). Hrefnur á norðurhveli eru svo flokkaðar í þrjár undirtegundir sem eru hrefnur af Mið-Norður-Atlantshafsstofni (MI), hrefnur í Norður-Kyrrahafi og dverghrefnur.
Lýsing
[[Mynd:Hrefna.svg|thumb|left| Hrefna
1. Skíði í efri skolti
2. Blástursop
3. Svört eða dökkgrá að lit að ofan
4. Horn eins og sigð í laginu
5.
6. Sporður
7. Hvít eða ljósgrá að neðan
8. Bægsli
9. Hvít rönd á báðum bægslum
10. 50-70 spikfellingar (rengi)
11. Frammjótt höfuð]]Líkami hrefnu er straumlínulaga og höfuðið stutt og áberandi frammjótt. Hrefnan er svört eða dökkgrá á baki, gráleit á hliðum og hvít á kvið. Hvít þverrönd á bægslum er eitt aðaleinkenni hrefnu á norðurhveli. Blástur (útöndunargufa) hrefnu sést ekki nema við sérstök skilyrði. Spik liggur í fellingum (rengi) að neðanverðu framan til. Spikfellingarnar eru um 50 til 70 talsins.
Hrefna er næstminnsta tegund skíðishvala og sú minnsta sem heldur sig á norðurhveli. Kvendýr og karldýr eru að meðaltali 6,9 og 7,4 m löng við kynþroska sem verður þegar dýrin ná 5-8 ára aldri. Kýrnar (kvendýrin) eru aðeins stærri en tarfarnir (karldýrin). Tarfar við Ísland verða kynþroska 5 ára, og kvendýr einu ári eldri. Hámarkslengd hrefnu er áætluð frá 9,1 til 10,7 m hjá kvendýrum og frá 8,8 til 9,8 m hjá karldýrum. Bæði kynin vega venjulega 4-5 tonn við kynþroska og hámarksþyngd getur verið 14 tonn. Hrefnur lifa venjulega í 30-50 ár en geta orðið 60 ára. Elsta hrefna sem hefur verið aldursgreind við Ísland var 43 ára tarfur.
Bak, horn og blástursop sjást strax þegar hrefna kemur upp á yfirborðið til að anda. Hrefnur eiga til að koma upp úr djúpinu á mikilli ferð og stökkva skyndilega upp úr sjónum og hafa vegna þess sums staðar fengið nafnið léttir. Hrefnan blæs 3-5 sinnum milli djúpkafana og stingur sér síðan í djúpið. Djúpkafanir vara oftast í 2-5 mínútur en hrefna getur verið allt að 20 mínútur í kafi. Hámarkshraði hrefnu á sundi er áætlaður 20-30 km/klst.
Mökun, meðganga og burður
Í Norður-Atlantshafi fer mökun fram á tímabilinu desember til maí en nær hámarki í febrúar. Meðgöngutími hrefnu er 10 mánuðir og fæðast því flestir kálfar í desember. Nýfæddir kálfar eru 2,4 til 2,8 m langir. Þeir nærast á mjólk í um fimm mánuði og vega þá um 700 kg og eru orðnir 4,5 m á lengd við lok mjólkurtímabilsins.
Fæða
Í efri skolti hrefnu eru skíði til að sía fæðu úr sjónum. Skíðin eru 240-360 talsins á hvorri hlið. Hrefna nærist mest við yfirborð sjávar og notar gleypiaðferð, lætur neðri kjálkann síga og syndir þannig inn í sem þéttastan hóp af bráð svo munnholið fyllist af sjóblandaðri fæðu. Sjórinn þrýstist svo út milli skíðanna en fæðan situr eftir. Talið er að stór hrefna geti síað 800 lítra af sjó í einni munnfylli. Hrefna er ein mesta fiskætan meðal skíðishvala en lifir þó einnig á ljósátu. Fæða hrefnu er fjölbreytt, allt frá smáum svifkrabbadýrum sem vega brot úr grammi upp í stóra fiska. Í Suður-Íshafinu lifir hrefna að mestu leyti á ljósátu. Hrefnur við Ísland lifa á loðnu, síli, síld, þorski, stórum beinfiskum, ljósátu og ýmsum smáfiski. Talið er að ljósáta og loðna séu meginfæðan fyrir norðan Ísland en sandsíli fyrir sunnan og vestan land. Athuganir hafa sýnt að fæða hrefnu við Ísland er svona samsett:
Háhyrningur er eina dýrið fyrir utan manninn sem vitað er að lifi á hrefnu.
Fjöldi og dreifing
Við hvalatalningu árið 2015 var talið að yfir 42.000 dýr lifðu í Mið-/Norður-Atlantshafi, þar af um 14.000 við Ísland. Talið er að hrefnustofninn í heiminum sé yfir 1 milljón dýr, þar af 700 til 800 þús. í Suður-Íshafinu. Hrefnustofn á íslenska landgrunninu er talinn um 56 þúsund dýr. Hrefnur eru dreifðar um öll höf og finnast oft við ísröndina á heimskautasvæðum sem og í hitabelti en kjörsvæði þeirra eru úthafssvæði. Hrefnur eru fardýr sem ferðast að heimskautunum á vorin og í átt að miðbaug á haustin. Munur virðist á farhegðun hrefnu við Ísland eftir kyni, kýrnar koma fyrr á vorin og fara einnig fyrr á haustin. Hrefnur eru algengastar við Ísland á tímabilinu maí til september og finnast þá á landgrunninu allt í kringum landið.
Hrefnuveiðar
thumb|left|Kvóti á hrefnuveiðum Norðmanna (blá lína, 1994-2006) og veiðar (rauð lína, 1946-2005) í tölum (Hagtölur frá norskum stjórnvöldum)
Í norrænum fornritum eru heimildir um hvalveiðar allt frá árinu 800. Á 11. öld var algengt að veiða hrefnur með skutli. Í Vestur-Noregi tíðkaðist að reka hrefnur inn í firði og drepa þær með eiturörvum.
‎Mikill styrr hefur staðið um hvalveiðar á alþjóðavettvangi undanfarna áratugi. Einungis Íslendingar, Norðmenn, Grænlendingar og Japanar stunda nú hrefnuveiðar. Hrefnuveiðar lágu niðri við Ísland frá því að bann Alþjóðahvalveiðiráðsins við hvalveiðum í ábataskyni var sett árið 1986 þar til Íslendingar tóku aftur upp vísindaveiðar á hval árið 2003 í kjölfarið á endurinngöngu landsins í hvalveiðiráðið 2002. Þeir hófu svo hrefnuveiðar í atvinnuskyni á ný árið 2007. Talið er að hrefnustofninn við Ísland þoli veiði á a.m.k. 200-300 dýrum á ári án þess að skerðast.
Hvalaskoðun
Hrefnur eru ein algengasta hvalategundin og því auðveldara að sýna hrefnur en ýmsar aðrar tegundir. Hrefnur eru forvitnar og koma oft upp til að skoða fólk. Hvalaskoðun er sums staðar á Íslandi orðin mikilvæg tekjulind í ferðamennsku, t.d. á Húsavík.
Sonja Ýr Þorbergsdóttir
Sonja Ýr Þorbergsdóttir (f. 15. ágúst 1982) er íslenskur lögfræðingur og formaður stéttarfélagasamtakanna BSRB.
Menntun og starfsferill
Sonja hefur lokið BS gráðu í viðskiptalögfræði og ML gráðu í lögfræði frá Háskólanum á Bifröst. Hún starfaði sem lögfræðingur BSRB 2008–2017. Hún var kjörin formaður BSRB árið 2018.
Besti flokkurinn
Besti flokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem bauð fram í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningunum 2010. Formaður flokksins var Jón Gnarr og skipaði hann einnig 1. sæti á lista flokksins í Reykjavík.
Flokkurinn starfaði yfir heilt kjörtímabil, fram til næstu sveitastjórnakosninga í maí 2014. Margir flokksmenn Besta flokksins stigu eftir það til liðs við Bjarta framtíð.
Stefnumál
Á heimasíðu flokksins var stefna flokksins útlistuð. ''„Stefna Besta Flokksins er byggð á því besta úr öllum öðrum stefnum. Við byggjum mest á stefnum sem lagt hafa grunninn að velferðarsamfélögum Norðurlandanna og Norður Evrópu. Það hljómar mjög vel núna. Á sama tíma og bæði forsjárhyggja ríkisrekins áætlunarbúskapar og afskiptaleysi og markaðstrú nýfrjálshyggjunnar hafa beðið skipbrot á örfáum árum standa samfélög byggð á virku lýðræði sterkust...Í rauninni erum við samt ekki með neina stefnu en við þykjumst vera með hana.“''
Yfirlýst stefnumál flokksins voru:
Framboðslisti
Framboðslisti Besta flokksins fyrir sveitastjórnarkosningarnar 2010 var eftirfarandi. Athugið að efstu 6 menn náðu kjöri sem borgarfulltrúar:
1. Jón Gnarr
2. Einar Örn Benediktsson
3. Óttar Proppé
4. Elsa Hrafnhildur Yeoman
5. Karl Sigurðsson
6. Eva Einarsdóttir
7. Páll Hjaltason
8. Margrét Kristín Blöndal
9. Sigurður Björn Blöndal
10. Diljá Ámundadóttir
12. Margrét Vilhjálmsdóttir
13. Ágúst Már Garðarsson
14. Þorsteinn Guðmundsson
15. Erna Ástþórsdóttir
16. Hjördís Sjafnar Ingimundardóttir
17. Pétur Magnússon
18. Ágústa Eva Erlendsdóttir
19. Jörundur Ragnarsson
20. Höjkur Jóhannsson
21. Dagur Kári G. Jónsson
22. Sigurður Eggertsson
24. Barði Jóhannsson
25. Gunnar Hansson
26. Gaukur Úlfarsson
27. Hugleikur Dagsson
28. Guðmundur Andrés Erlingsson
29. Ragnar Hansson
Vestur-Jórvíkurskíri
thumb|250px|Vestur-Yorkshire á Englandi.
Besti flokkurinn
Framboðslisti
30. Karl Berndsen
Kosningabarátta í Reykjavík 2010
Samkvæmt skoðannakönnun Fréttablaðsins sem gerð var 25. mars 2010 mældist Besti flokkurinn með 12,7% fylgi í Reykjavík og fengi samkvæmt því tvo borgarfulltrúa í Borgarstjórn Reykjavíkur.
Vestur-Jórvíkurskíri
Vestur-Jórvíkurskíri (enska West Yorkshire) er sýsla á Norður-Englandi á Bretlandi.
Besti flokkurinn
Kosningabarátta í Reykjavík 2010
Jón Gnarr formaður flokksins hafði þetta að segja um úrslitin:
Þann 15. maí opnaði Besti flokkurinn kosningaskrifstofu sína að Aðalstræti 9. Sama dag sendi flokkurinn frá sér stuðningslag með myndbandi sem hlaut mikla athygli. Þann 17. maí birti MMR skoðannakönnun sem gerð var fyrir Sjálfstæðisflokkinn og mældist Besti flokkurinn með mest fylgi allra framboða, 36%. 21. maí birti Stöð 2 könnun sína og Fréttablaðsins, sem sýndi að Besti flokkurinn naut um 44% fylgis. Úrslit kosninganna urðu að lokum þau að Besti flokkurinn fékk 6 menn kjörna sem leiddi til þess að Besti flokkurinn og Samfylkingin mynduðu meirihluta og Jón Gnarr varð borgarstjóri Reykjavíkur.
Edgar Davids
upright|thumb|Edgar Davids í leik með [[Barnet F.C.|Barnet árið 2013.]]
Edgar Steven Davids  (f. 13. mars árið 1973 í Amsterdam, í Hollandi) er hollenskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann er þekktastur fyrir tíma sinn hjá Juventus og Ajax  en hann lék einnig með Tottenham Hotspur,  Barcelona og Inter Milan. Edgar Davids lék 74 landsleiki fyrir Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu.
Titlar
Hollenska úrvalsdeildin
Hollenska bikarkeppnin
Meistaradeild Evrópu
Intercontinental Cup
Ítalska Bikarkeppnin
Næringarkvilli
thumb|right|Kort sem sýnir hversu hátt hlutfall íbúa hvers lands þjáist af vannæringu. Næringarkvilli eða eldiskvilli er hverskyns sjúkdómur sem legst á menn (og dýr) vegna ójafnvægis í fæði, þ.e.a.s. vannæringar eða ofnæringar af einhverju tagi. Dæmi um slíka sjúkdóma er hörundskröm, skyrbjúgur, A-vítamín eitrun og offita.
Tenglar
Norrænt rit um næringarráðgjöf
Guðjón Reynisson
Guðjón Reynisson, (25. febrúar 1994), er íslenskur trommari og lagahöfundur. Hann var helst þekktur sem stofnandi og meðlimur The Vintage Caravan. Hann spilaði með hljómsveitinni frá 2006 til 2015. Árið 2015 ákvað hann að leggja kjuðana á hilluna og huga að námi. Í dag stundar hann nám við Háskólann á Akureyri þar sem hann leggur stund á sjávarútvegsfræði.
Mons
Mons (hollenska: Bergen) er höfuðborgin í héraðinu Hainaut í Belgíu. Íbúar eru 93 þús og eru frönskumælandi (2015). Í Mons eru aðalstöðvar herja NATO.
Lega og lýsing
Mons liggur milli tveggja lítilla hæðardraga sunnarlega í Belgíu, aðeins 10 km fyrir norðan frönsku landamærin. Áin Haine rennur við norðurjaðar borgarinnar. Næstu stærri borgir eru Tournai til vesturs (45 km), Charleroi til austurs (50 km), Brussel til norðausturs (65 km) og Cambrai í Frakklandi (70 km).
Orðsifjar
Mons hét áður fyrr Castri Locus, sem merkir vinakastali. Á miðöldum var hins vegar talað um Mont du lieu du château, þ.e. fjallið við vinakastalann. Yfirleitt sögðu menn þó aðeins Mont, sem merkir fjall. Síðar breyttist rithátturinn í Mons við áhrif frá latínu. Á hollensku hefur heitið einfaldlega verið þýtt í Bergen, sem merkir fjöll (fleirtala).
Upphaf
Mons varð til á tímum Caesars, en hann lét reisa þar virki og herstöð gegn göllum. Virkið stóð þar sem klukkuturninn er nú. Eftir brotthvarf Rómverja lá staðurinn í eyði, nema hvað klaustur var reist þar snemma á miðöldum. Í kringum það myndaðist byggðin. Á 12. öld lét Baldvin greifi af Hainaut reisa nýtt virki og varnargarð í kringum bæinn. 1295 tók Mons við sem höfuðstaður Hainaut greifadæmisins í stað Valenciennes. Íbúar voru þá orðnir 8.900 talsins.
Stríð
thumb|Loðvík XIV Frakklandskonungur situr um Mons 1691 Borgin erfðist til Búrgúnds og síðar til austurrísku og spænsku línu Habsborgar. 1515 lét Karl V keisari greifann af Hainaut sverja sér trúnaðareið í borginni Mons. Í sjálfstæðisstríði Niðurlendinga seinna á öldinni var borgin á valdi Spánverja. 1572 tókst Lúðvík af Nassau að hertaka borgina og hrekja Spánverja burt. Tilgangurinn var að greiða leið Gaspard de Coligny frá Frakklandi til Niðurlanda. Sú von brást hins vegar er Coligny var drepinn í Bartólómeusarvígunum. Því náðu Spánverjar að hertaka borgina á ný í september á sama ári. Frá 1580 - 1584 var Mons höfuðborg spænsku Niðurlanda. Meðan 9 ára stríðið geysaði í Evrópu lagði Loðvík XIV Frakklandskonugur umsátur um Mons. Hún féll 8. apríl 1691 eftir níu mánuði. Borgin var á valdi Frakka allt til 1697, en við friðarsamninga stríðsins í Rijswijk skiluðu þeir Spánverjum borgina. Í spænska erfðastríðinu hertóku Hollendinga borgina eftir ósigur Frakka í orrustunni við Malplaquet (hjá Lille) 11. september 1709. Í friðarsamningum stríðsins í Utrecht 1713 fengu Hollendingar yfirráð yfir Mons, sem nokkurs konar útborg fyrir ágangi Frakka. Að öðru leyti var Belgía undir yfirráðum Austurríkis.
Franski tíminn
10. júlí 1746 hertóku Frakkar borgina enn á ný, en viðvera þeirra stóð stutt yfir. Þeir voru aftur komnir til Niðurlanda 1792. Franskur byltingarher og herir Austurríkis börðust í orrustunni við Jemappes (sem í dag er borgarhluti Mons), en þar voru Austurríkismenn gerðir afturreka og hurfu úr landi. Mons var innlimuð Frakklandi og varð að franskri borg. Eftir fyrra fall Napoleons 1814 yfirgáfu Frakkar borgina á ný og var hún þá tekinn af Vilhjálmi af Hollandi, sem varð fyrsti konungur Niðurlanda ári síðar. Í belgísku uppreisninni 1839 slitu Belgar sig lausa frá Hollandi. Mons tók þátt í uppreisninni og varð í kjölfarið að belgískri borg. Nýja stjórnin í Brussel ákvað að rífa niður öll varnarvirki í borgunum Mons, Charleroi og Namur. Þeirri vinnu var ekki lokið fyrr en á sjöunda áratug 19. aldar. Þetta skapaði mikið byggingapláss fyrir iðnað og íbúðahverfi. Mikill þungaiðnaður var starfræktur í Mons í iðnbyltingunni og var hann einn mesti efnahagsbakhjarl Vallóníu.
Nýrri tímar
thumb|Málverk af allsherjarverkfallinu 1893 Í apríl 1893 hófst allsherjarverkfall í Belgíu, eitt það fyrsta í sögunni í iðnríki, eftir að stjórnin hafnaði almennum kosningarétti. Miklir bardagar blossuðu upp, sérstaklega í og við Mons. Margir létust í átökum við hermenn og lögreglu og hundruðir særðust áður en ástandið komst í eðlilegt horf aftur. Í fyrri heimstyrjöldinni réðust Þjóðverjar inn í Belgíu. 23. og 24. ágúst 1914 átti sér stað mikil orrusta í Mons. Breskur her var staðsettur þar og tók hann á móti þýska hernum. Þetta var fyrsta orrusta Breta í styrjöldinni. Orrustan stóð yfir í tvo daga og hörfuðu Bretar loks undan ofureflinu. Þjóðverjar héldu Mons allt til 1918, en þá frelsað kanadískur her borgina. Í heimstyrjöldinni síðari hertóku Þjóðverjar borgina á nýjan leik. Hún varð fyrir talsverðum loftárásum bandamanna sökum iðnaðarins þar. Í septemberlok frelsuðu Bandaríkjamenn undir stjórn Pattons borgina, eftir nokkra bardaga við hörfandi Þjóðverja. Eftir stríð minnkaði þungaiðnaðurinn talsvert. 1967 flutti herdeild NATO til Mons, en hafði áður verið í Fontainebleau í Frakklandi. Ástæða þess að herstöðin flutti til Mons var sú að glæða átti atvinnulíf borgarinnar. Mons hefur verið valin sem menningarhöfuðborg Evrópu fyrir árið 2015, ásamt tékknesku borginni Pilsen.
Viðburðir
thumb|Gullvagninn að keyra með helgriskrínið Ducasse de Mons eða bara Doudou er árleg hátíð sem haldin er heila viku eftir Hvítasunnu í borginni. Hún samanstendur af nokkrum hlutum. Í fyrsta lagi er helgiskrín heilagrar Valþrúðar fengið í hendur borgarstjóra. Daginn eftir er haldið í skrúðgöngu. Helgiskrínið er þá á gullvagni og er gengið til heiðurs heilagrar þrenningar. Göngufólk er prúðbúið skrúðklæðum. Hápunktur hátíðarinnar er helgileikur sem kallast Lumeçon. Leikurinn fer fram utandyra og sýna leikarar, sem allir eru áhugamenn, bardaga heilags Georgs við drekann. Leikur þessi á uppruna sinn á 14. öld eftir að borgin lá í lamasessi vegna svarta dauða. Leikþátturinn var settur á lista munnlegs og óáþreifanlegs menningararfs mannkyns árið 2005, en það er UNESCO sem gefur út þann lista.
Í ágúst er haldin stríðsminningahátíðin Tanks in town til að halda uppá frelsun borgarinnar 1944. Skriðdrekar frá heimstyrjöldinni keyra síðari inn í borgina og er það stærsta samansafn heims með skriðdreka frá stríðinu.
Vinabæir
Mons viðheldur vinabæjasambandi við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Valþrúðarkirkjan er bæði ókláruð og turnlaus í dag
Fuglavík
thumb|right|Hestar í Fuglavík. Fuglavík er bær sunnan við Sandgerði á vesturströnd Miðness á Suðurnesjum. Við bæinn og nágrannabæinn Norðurkot er mjög stórt æðavarp.
Toru Yoshikawa
Toru Yoshikawa (fæddur 13. desember 1961) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Ittoqqortoormiit
thumb|right|250px|Þorpið Ittoqqortoormiit séð frá sjó Ittoqqortoormiit (Scoresbysund á dönsku, ritað í einu orði til aðgreiningar frá firðinum Scoresby Sund) er þorp á Austur-Grænlandi í sveitarfélaginu Sermersooq með um 345 íbúa (2020). Þorpið er norðan við mynni fjarðarins Kangertittivaq sem á íslensku nefnist Scoresbysund.
Ittoqqortoormiit er mjög einangrað byggðarlag og aðeins er hægt að komast þangað sjóleiðina frá öðrum stöðum á Grænlandi yfir hásumartímann en annars einungis með þyrlu. Nerlerit Inaat-flugvöllur er 38 km frá þorpinu og er hægt að komast þaðan til þorpsins með þyrlu á vetrum en bát á sumrin. Ittoqqortoormiit liggur að Þjóðgarði Grænlands sem er stærsti þjóðgarður heims og nær yfir 972.000 km². Lítið er um jarðhita á Grænlandi en heitasta laug Grænlands er í grennd við Tóbínhöfða einungis 5 km frá Ittoqqortoormiit. Bærinn er í vinabæjartengslum við Dalvík.
Sögubrot
Rústir og aðrar minjar vitna um að nálægt Ittoqqortoormiit hefur fólk haft búsetu um langan tíma þó hún hafi ekki verið órofin. Grænlenska nafnið, Ittoqqortoormiit, þýðir „Stóra húsið“.