cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sydney
thumb|250px|Frægustu mannvirki Sydney: Óperuhúsið og brúin yfir Sydneyhöfn Sydney er næststærsta borg Ástralíu og höfuðborg fylkisins Nýja Suður Wales. Í borginni og nágrannasveitarfélögum búa um fjórar milljónir 12.400 km², sem gerir hana að einni stærstu borg í heimi að flatarmáli. Byggð hefur verið á svæðinu í að minnsta kosti 40.000 ár, en borgin var stofnuð 1788 af Arthur Phillip sem fanganýlenda að skipun breskra stjórnvalda. Borgin er nefnd eftir hinum breska innanríkisráðherra þess tíma, Sydney Lávarði. Í dag er Sydney ein helsta fjölmenningarborg heims og búa þar auk Ástrala af evrópskum rótum og frumbyggja mikið af innflytjendum frá suður- og suð-austur Asíu og Kyrrahafseyjum.
Adélaide de Maurienne
Adelaide de Maurienne (1092 – 18. nóvember 1154) eða Adelaide af Savoja var drottning Frakklands frá 1115 til 1137. Heimildir segja að hún hafi verið ófríð en trúrækin.
Adelaide var dóttir Úmbertós 2., greifa af Savoja, og Gíselu af Búrgund. Kalixtus II páfi var móðurbróðir hennar. Hún giftist Loðvík digra Frakkakonungi 3. ágúst 1115 og var seinni kona hans en hann hafði fengið hjónaband sitt og fyrri konunnar, Lucienne de Rochefort, gert ógilt árið 1107. Adelaide og Loðvík eignuðust átta börn, þar á meðal Loðvík 7. Frakkakonung. Hún virðist hafa haft mikil afskipti af stjórn ríkisins, sem meðal annars má sjá á því að á opinberum skjölum er ekki aðeins tekið fram hversu lengi maður hennar hafði ríkt þegar skjalið var samið, heldur einnig hve lengi hún hafði verið drottning.
Þegar Loðvík dó 1137 gekk Adelaide ekki í klaustur eins og algengt var um ekkjudrottningar á þeirri tíð, heldur var áfram við hirðina. Hún giftist Matthíasi de Montmorency árið 1141 og stýrðu þau Frakklandi á meðan Loðvík 7. var í Annarri krossferðinni.
Snigilbor
thumb|Snigilbor áfastur [[traktor]] Snigilbor er gormlaga bor notaður til að grafa upp fast efni eða vökva (sjá skrúfu Arkímedesar)
Taug
thumb|Taugar (gular) í handlegg Taug (fræðiheiti: nervus) er stórt taugasímaknippi, sem er hjúpað bandvef. Taug líkist símastreng að því leyti að taugasímarnir sjálfir eru einstakir vírar í strengnum, og svo eru mýlið, frumuslíðrið og bandvefjahulur einangrun.
Rasoherina
Rasoherina (1814 – 1. apríl 1868) (einnig þekkt undir nafninu Rasoherina-Manjaka) var drottning Madagaskar frá 1863 til 1868. Hún tók við völdum af eiginmanni sínum, Radama 2. konungi, eftir að hann var myrtur.
Æskuár
Rasoherina var frænka drottningarinnar Ranavalonu 1. og fæddist undir nafninu Rabodo Zanakandriana árið 1814. Foreldrar hennar voru prinsinn Andriantsalamanandriana af Ambohitraina og prinsessan Rafaramanjaka. Þegar Rasoherina var ung kona giftist hún Raharolahy, sem var kunnur stjórnmálamaður sem hafði hlotið 15 ríkisviðurkenningar og verið sendiherra í Bretlandi (1836–37), annar utanríkisráðherra í frönskum málefnum (1862), innanríkisráðherra (1862–64), ríkisstjórnarráðgjafi (1864–65) og landstjóri Toamasinu (1865). Hjónin skildu árið 1847 og Rabodo giftist syni og erfingja Ranavalonu drottningar, Rakoto. Þegar Ranavalona lést árið 1861 varð Rakoto konungur undir nafninu Radama 2. og Rabodo varð drottning hans.
Valdataka
Aðeins tveimur árum eftir að Radama 2. varð konungur reittu stefnumál hans ráðherrana svo til reiði að þeir skipulögðu valdarán gegn honum og virðast hafa myrt hann. Rannsókn sem gerð var á sjötta áratug 20. aldar bendir til þess að Radama hafi reyndar lifað af morðtilræðið og lifað fram á efri ár sem almennur borgari utan höfuðborgarinnar, en orðrómar þess efnis voru aldrei sannaðir á þeim tíma og í hirðinni var hann opinberlega talinn látinn. Sama dag og Radama var talinn af árið 1863 buðu leiðtogar valdaránsmannanna, bræðurnir Rainivoninahitriniony og Rainilaiarivony, Rabodo að gerast ríkjandi drottning Madagaskar með því skilyrði að hún skrifaði undir sáttmála sem breytti Madagaskar í þingbundið konungdæmi og færði raunveruleg völd í hendur forsætisráðherrans. Meðal annarra skilmála sem þeir settu Rabodo var að tryggja trúfrelsi á Madagaskar. Rabodo var krýnd drottning þann 13. maí 1863 undir nafninu Rasoherina.
Ríkisár
Stjórn Rainivoninahitriniony varð hins vegar sífellt gerræðislegri og forsætisráðherrann sást æ oftar ölvaður á almannafæri eftir því sem völd hans jukust. Sagt er að hann hafi ógnað drottningunni með hníf oftar en einu sinni. Ári eftir að hún tók við völdum leysti Rasoherina Rainivoninahitriniony frá störfum og skipaði yngri bróður hans, Rainilaiarivony, nýjan forsætisráðherra. Til að innsigla valdaskiptin gekk hún jafnframt í pólitískt hjónaband ásamt Rainilaiarivony.
Á valdatíð Rasoherinu voru sendiherrar sendir til London og Parísar og sunnudagsmarkaðir voru bannaðir. Stjórn hennar ógiltu hina svokölluðu Lambert-stofnskrá, sem hafði gefið Frökkum einkarétt til að nýta steinefnu og óræktað land á Madagaskar. Frakkar voru mjög óánægðir með þetta en stjórn Rasoherinu greiddi þeim andvirði 1.200.000 í sárabætur fyrir ógildingu verslunarsáttmálans. Þann 27. júní árið 1865 undirritaði Rasoherina samning við Bretland sem gerði breskum ríkisborgurum kleift að leigja land og jarðeignir á eyjunni og til að halda eigið sendiráð. Þann 14. febrúar 1867 undirritaði hún sáttmála við Bandaríkin sem takmarkaði innflutning á vopnum og útflutning á nautgripum frá eyjunni. Verið var að leggja drög að svipuðum samning við Frakkland á valdatíð hennar, en sá samningur var ekki undirritaður fyrr en eftir dauða hennar og valdatöku Ranavalonu 2. drottningar.
Lokaár og dauði
thumb|right|Lík Rasoherinu drottningar var lagt í grafhýsi í konungshöllinni í Antananarívó. Á síðustu æviárum drottningarinnar var afhjúpað samsæri um að víkja Rainilaiarivony forsætisráðherra úr embætti og tryggja að prins að nafni Rasata tæki við krúnunni eftir dauða Rasoherinu. Föstudaginn 27. mars 1868 reyndi æstur múgur vopnaður byssum og sverðum að ráðast á drottningarhöllina í höfuðborginni Antananarívó. Talið er að gamli forsætisráðherrann, Rainivoninahitriniony, hafi átt frumkvæði að óeirðunum og hafi viljað gerast forsætisráðherra á ný með Rasata sem strengjabrúðu sína. Uppreisnarmönnunum tókst að handtaka nokkra mikilvæga embættismenn, meðal annars foringja lífvarðasveita drottningarinnar. Annar hópur varða komst hins vegar undar og varaði Rainilaiarivony við, en hann var í Ambohimanga að heimsækja drottninguna sem var þá fárveik úr blóðkreppusótt. Forsætisráðherrann skipaði handtöku samsærismennina og margir þeirra voru strax handsamaðir þegar hermennirnir sneru aftur til höfuðborgarinnar. Klukkan fimm að kvöldi ávarpaði Rasoherina þjóð sína og bað trygglynda þegna sína að fylgja henni í gegnum höfuðborgina. Mikill mannfjöldi gekk með henni í gegnum borgina og sýndi þannig stuðning við áframhaldandi stjórn þeirra Rainilaiarivony. Drottningin flutti síðan ræðu við Andohalo og skipaði þegnum sínum að framselja alla samsærismenn svo hægt yrði að sækja þá til saka. Drottningin sneri síðan aftur til hallar sinnar. Sagt er að öllum gluggum hallarinnar hafi síðan verið lokað, annað hvort til þess að vernda drottninguna fyrir skotárásum eða til að fela veikindi hennar fyrir aðalsmönnum sem bjuggu nálægt höllinni.
Drottningin lést fjórum dögum síðar, þann 1. apríl 1868. Á dánarbeði sínu gekkst hún undir rómversk-kaþólska trú og fól frænku sinni og arftaka, Ramónu, umsjá yfir börnum sínum. Ramóna var önnur af eiginkonum Radama 2. og eftir að Rasoherina var öll gerðist hún drottning undir nafninu Ranavalona 2.
Gamla ríkið
Gamla ríkið er tímabil í sögu Egyptalands á 3. árþúsundinu f.Kr. eða frá þriðju til sjöttu konungsættarinnar sem áætlað er að hafi náð frá 2686 f.Kr. til 2134 f.Kr. Sumir Egyptalandsfræðingar telja sjöundu og áttundu konungsættirnar með Gamla ríkinu þar sem stjórnsýslumiðstöð ríkisins var áfram í Memfis á þeim tíma. Gamla ríkið var fyrsta tímabilið þar sem siðmenning í Nílardal náði hápunkti samfara pólitískum stöðugleika og samfelldri stjórn. Í kjölfar Gamla ríkisins kom fyrsta millitímabilið þar sem var stjórnarfarsleg upplausn samfara menningarlegri hnignun.
Höfuðborg ríkisins var Memfis sem Djoser gerði að höfuðborg sinni. Þekktustu menjarnar um Gamla ríkið eru pýramídarnir sem reistir voru sem grafhýsi konunga og miðstöðvar trúarathafna. Gamla ríkið er stundum kallað „Pýramídatímabilið“.
Tyrknesk líra
thumb|right|200 líra seðill. Tyrknesk líra (tyrkneska: Türk lirası; tákn: ₺; kóði: TRY; venjulega skammstöfuð TL) er gjaldmiðill Tyrklands og Tyrkneska lýðveldisins á Norður-Kýpur. Ein líra skiptist í 100 kuruş (pjastra).
Líran var tekin upp í Tyrkjaveldi árið 1844 en áður var kuruş notaður sem gjaldmiðill. Heitið er dregið af latneska orðinu libra („pund“). Þessi líra var í notkun til 1927. Verðgildi lírunnar féll jafnt og þétt á 20. öld. Árið 2001 jafngilti 1 Bandaríkjadalur 1.650.000 tyrkneskum lírum. Árið 2005 voru sex núll skorin aftan af lírunni sem eftir það var kölluð „ný tyrknesk líra“.
Félag eldri borgara Borgarnesi
Félag eldri borgara Borgarnesi er í Landssambandi eldri borgara.
Þriðja konungsættin
Þriðja konungsættin er í sögu Egyptalands fyrsta tímabil samfelldrar stjórnar á tíma Gamla ríkisins. Þekktasti konungur þessarar konungsættar er Djoser sem lét ráðgjafa sinn, Imhotep, reisa Djoserpýramídann.
Ukhnaagiin Khürelsükh
Ukhnaagiin Khürelsükh (mongólska: Ухнаагийн Хүрэлсүх; f. 14. júní 1968) er mongólskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Mongólíu. Khürelsükh er meðlimur í Mongólska þjóðarflokknum. Hann hefur verið forseti frá júní 2021 og var áður forsætisráðherra Mongólíu frá október 2017 til janúar 2021.
Æviágrip
Khürelsükh gekk í gagnfræðaskóla í Úlan Bator. Hann útskrifaðist frá Varnarháskóla Mongólíu árið 1989 með gráðu í stjórnmálafræði. Hann nam síðan opinbera stjórnsýslu við Þjóðarháskóla Mongólíu.
Khürelsükh hefur þrisvar sinnum (árin 2000, 2004 og 2012) verið kjörinn á mongólska Stór-Khúralið, þing mongólska lýðveldisins. Hann var ráðherra neyðarástandsmála frá 2004 til 2006, ráðherra faglegs eftirlits frá 2006 til 2008 og varaforsætisráðherra frá 2014 til 2015 og 2016 til 2017. Khürelsükh tók við embætti forsætisráðherra Mongólíu þann 4. október 2017.
Í júní 2020 vann Mongólski þjóðarflokkurinn þingkosningar með 62 þingsætum af 76. Þetta var í fyrsta sinn sem flokkurinn vann tvær þingkosningar í röð. Árangurinn var að nokkru leyti rakinn til ánægju með störf Khürelsükhs við að sporna við loftmengun í Úlan Bator og viðbrögð stjórnar hans við kórónaveirufaraldrinum í landinu.
Þann 21. janúar 2021 bauð Khürelsükh Stór-Khúralinu afsögn sína eftir mótmæli sem upphófust vegna ómannúðlegrar meðferðar á konu sem hafði veikst af Covid-19 og nýfæddu barni hennar. Þingið samþykkti afsögn Khürelsükhs og ríkisstjórnar hans sama dag.
Afsögn Khürelsükh kom mörgum í opna skjöldu og stjórnmálagreinendur litu gjarnan á hana bæði sem skilaboð um að hann gæti axlað ábyrgð en einnig sem leið hans til þess að þurfa ekki að koma nálægt stjórn ríkisins á tíma Covid-kreppunnar og viðhalda þannig vinsældum í aðdraganda forsetakosninga Mongólíu í júní 2021. Khürelsükh bauð sig fram til forseta í kosningunum og náði kjöri með 67,76 % atkvæða.
Fundur Íslands
Ísland er eyja á miðju Atlantshafi, um 300 km frá Grænlandi, 800 km frá Skotlandi og 1000 km frá Noregi. Eftir að jökull síðustu ísaldar hvarf námu plöntur og dýr land á Íslandi en elstu óumdeildu ummerki um mannvist á landinu eru frá seinni hluta 9. aldar e.Kr. Margar ólíkar skoðanir eru uppi um hvenær landið hafi verið fundið og hverjir hafi verið þar á ferð. Ein hugmynd er að Ísland hafi verið óþekkt með öllu fyrir víkingaöld og að fundur þess þá hafi strax leitt til landnáms. Önnur er að sæfarendur og strandþjóðir við Atlantshaf hafi lengi vitað um tilvist landsins þegar það loksins tók að byggjast.
Heimildir frá miðöldum nefna til sögunnar papa og ýmsa nafngreinda víkinga, en einnig hafa fundist rómverskir peningar sem gætu bent til að Rómverjar hafi komið til Íslands um 300 e.Kr. og sigling gríska landkönnuðarins Pýþeasar frá Massilíu um Norður Atlantshaf á 4. öld f. Kr hefur einnig verið tengd Íslandi. Mest hefur þó verið deilt um hvenær landnám norrænna manna hófst á Íslandi og verður stuttlega fjallað um þá deilu hér að því marki sem hún hefur áhrif á hugmyndir um hvenær landið fannst.
Norrænar miðaldaheimildir
"Þá váru hér menn kristnir, þeir es Norðmenn kalla papa, en þeir fóru síðan á braut, af því at þeir vildu eigi vesa hér við heiðna menn, ok létu eptir bækr írskar ok bjöllur ok bagla; af því mátti skilja, at þeir váru menn írskir."
Í Landnámabók, en elstu varðveittu gerðir hennar eru frá seinni hluta 13. aldar, eru sömu upplýsingar en bætt við: "Enn er ok þess getit á bókum enskum, at í þann tíma var farit milli landanna." Ekki er vitað hvaða ensku bækur þetta gætu hafa verið en flestir telja að þar sé átt við frásagnir um Thule sem stafa frá landkönnun Pýþeasar í fornöld (sjá að neðan).
Ari fróði nefnir Ingólf Arnarson sem fyrsta landnámsmanninn, en í yngri heimildum er bætt við sögnum um ýmsa aðra sem áttu að hafa komið á undan. Elst þeirra er Historia Norvegiæ frá því laust eftir miðja 12. öld. Í henni er sagt að Garðar hafi fundið landið en á eftir honum hafi komið "Anbi" en síðan hafi Ingólfur og Hjörleifur fluttst þangað með fjölskyldur sínar. Ívið yngra rit Þóris munks, Historia de Antiquitate Regum Norwagiensium talið skrifað um 1180, nefnir að landið sem Garðar fann hafi verið kallað Garðarshólmur og segir að sá sem kom á eftir Garðari hafi heitið Flóki.
Hvorugt þessara norsku rita frá seinni hluta 12. aldar nefnir papa á Íslandi (Historia Norvegiæ hefur talsvert um þá að sega í sambandi við Orkneyjar) og bæði gera ráð fyrir að Íslandi hafi fundist á veldisárum Haraldar hárfagra. Þórir munkur segir að það hafi verið á níunda eða tíunda ríkisári hans (um 870 að venjulegu tali) að menn hafi ætlað að sigla til Færeyja en hrakist af leið í stormi, komið að áður óþekktu landi, kannað það og lofað það mjög þegar þeir komu til baka og þá hafi Ingólfur og Hjörleifur siglt af stað með fjölskyldur sínar.
Samskonar sagnir liggja til grundvallar ítarlegri lýsingum Landnámabókar en hún bætir líka við tveimur persónum, þeim Naddoði og Náttfara.
Sagnir um fyrstu landkönnuðina
Í Sturlubók Landnámu er Naddoður nefndur fyrstur þeirra sem komu til Íslands en Hauksbók hefur hann á eftir Garðari. Báðar gerðirnar segja að skip hans hafi hrakist af leið til Færeyja, þeir hafi gengið á land á Austfjörðum, klifið þar á fjöll til að athuga hvort reykir sæjust sem benti til að landið væri byggt og farið aftur til Færeyja um haustið. Er þeir sigldu til baka féll snær á fjöll og kölluðu þeir landið af því Snæland. Í Skarðsárbók sem er eitt af handritum Landnámu er sagt að Naddoður hafi komið til Íslands árið 770 e.Kr.
Sturlubók lætur Garðar Svavarsson leita lands þess sem Naddoður hafði fundið, en Hauksbók sem hefur hann fyrstan telur hann hafa rekið til Íslands undan stormi. Báðar gerðirnar segja hann sænskan og að hann hafi komið að landi austan við Horn, að hann hafi siglt í kringum landið og haft vetursetu á Húsavík við Skjálfanda. Báðar nefna líka Náttfara, sem var á bát sem sleit frá skipi Garðars og settist hann að í Náttfaravík með þræli og ambátt. Garðar á að hafa nefnt landið Garðarshólm.
Báðar gerðir Landnámabókar segja í mun lengra máli frá tilraun Hrafna-Flóka til að nema land á Íslandi. Ólíkt Garðari og Naddoði var ætlun Flóka að setjast að á Íslandi og á leið sinni til Íslands frá Noregi kom hann við bæði á Hjaltlandi og í Færeyjum en eftir að hann var kominn út á opið haf beitti hann þeirri tækni að sleppa hröfnum til að vita hvort hann væri kominn nálægt landi. Sá fyrsti flaug "aptr um stafn; annarr fló í lopt upp ok aptr til skips; enn þriði fló fram um stafn í þá átt, sem þeir fundu landit." Flóki bjó um veturinn hjá Brjánslæk á Barðaströnd: "Fjörðrinn allr var fullr af veiðiskap, ok gáðu þeir eigi fyrir veiðum at fá heyjanna, ok dó allt kvikfé þeirra um vetrinn. Var vár heldr kalt." Flóka er eignað að kalla landið Ísland og lét hann illa yfir kostum þess.
Næstir í röð landkönnuða samkvæmt Landnámabók voru fóstbræðurnir Ingólfur og Hjörleifur. Þeir fóru fyrst í könnunarleiðangur til að leita lands þess er Hrafna-Flóki hafði fundið og voru einn vetur í Álftafirði eystra. Að því loknu skipulögðu þeir leiðangur þann sem leiddi til varanlegrar byggðar Ingólfs í Reykjavík.
Thule og evrópskar miðaldaheimildir
Evrópskar miðaldaheimildir sem geta um Ísland, t.d. Saga Hamborgarbiskupa eftir Adam frá Brimum (frá um 1070) og Danakonungasaga Saxa málspaka (frá um 1200) fjalla ekki sérstkalega um fund landsins en setja það ákveðið í samband við Thule, land í Norðurhöfum sem þekkt hafði verið í fræðiritum frá því í fornöld.
Nafnið Thule virðist komið frá Pýþeasi frá Massiliu, grískum landkönnuði sem sigldi til Bretlands á seinni hluta 4. aldar f.Kr. Frásögn Pýþeasar sjálfs er glötuð en víða er vísað til hennar í ritum fornaldar og fyrri hluta miðalda. Hvað Thule varðar er þær endursagnir ekki allar á einn veg en rauði þráðurinn er að landið sé sex daga siglingu norður af Bretlandi og er hnattstaða þess tengd við hafís og langar sumarnætur.
Aldursgreiningar í fornleifafræði
Sagnfræðin gefur okkur góða hugmynd um hvernig landnámið getur hafa verið, en það gengur hinsvegar ekki út á áþreifanlegar leifar líkt og fornleifafræðin felur í sér. Fornleifafræðin fæst við minjar líkt og forngripi, kuml, en einnig mannvirkja- og mannvistarleifar. Stefnt er að leita sem mestu upplýsinga um þessar minjar og reynt er að aldursgreina þær, leita uppruna þeirra og einnig er reynt að túlka þær svo hægt sé að setja þær í þjóðfélagslegt samhengi. Það kemur líklega engum á óvart að flestir eldri forngripir sem fundist hafa á Íslandi eru af erlendum uppruna. Þar af leiðandi er hægt að beita samanburði til þess að finna út aldur þeirra og hvernig þeir hafa verið notaðir. Þægilegast þykir að aldursgreina forngripi líkt og skartgripi, peninga og vopn. Fornleifaheimildir geta gefið okkur góða mynd af elstu byggð í landinu og þar af leiðandi hvenær líklegt sé að landið hafi verið numið. Talið er að landið hafi orðið albyggt árið 930 e.Kr. og þar af leiðandi er það ártal notað um lok Landnámsaldar. Fornleifar staðfesta þetta að mestu leiti.
Yfirleitt er talað um þrjár undirstöðugreinar fornleifafræðinnar sem að notaðar eru til aldurgreiningar og er það formgerðarfræði, geislakolsaldurgreining og gjóskulagafræði. Formgerðarfræðin nýtist vel er það þarf að tímasetja til dæmis skartgripi og vopn þar sem að það má yfirleitt tímasetja þá gripi af stíleinkennum. Elstu skartgripir sem að hafa fundist hér á landi eru frá fyrri hluta 9.aldar og hafa þeir einkum fundist í gröfum kvenna. Peningar þykja oft vera sú tegund forngripa sem að þægilegast er að aldursgreina þar sem að þeir voru mótaðir á ríkisárum tiltekins höfðingja eða konungs. Geislakolsaldursgreining er önnur helsta aldursákvörðunaraðferðin og er hún einnig þekkt sem C-14 greining. Geislakol finnast í öllum lífverum þar sem þau myndast stöðugt í andrúmsloftinu. Þegar lífvera deyr þá minnkar styrkur geislakola í henni sem gerir það að verkum að þessi aðferð hentar vel í aldursgreiningu. Síðast en ekki síst er gjóskulagafræði sem virkar í raun sem ákveðið tímatal sem að byggist á notkun eldfjallagjósku.
Elstu byggðir
Við rannsóknir á elstu byggðum hér á landi er helst notast við gjóskulög sem að þekkt eru sem Landnámslagið svokallaða og Eldgjárgjóska. Landnámslagið er í kringum 871 e.Kr. á meðan Eldgjárgjóska hefur verið tímasett til kringum 934 e.Kr. Meðal þeirra elstu og vel varðveittustu bæjarhúsaleifa sem að rannsakaðar hafa verið má nefna bæjarstæðið í Herjólfsdal í Vestmannaeyjum og einnig fundust þrír skálar í Hvítárholti í Hrunamannahreppi í Árnessýslu. Að lokum fannst skáli og fjós í Papey sem að talin eru vera frá 10.öld. Það má einnig nefna að á Bessastöðum og í Reykjavík hafa fundist þó nokkrir skálar sem að eru taldir vera frá 9. eða 10 öld. Af þeim minjum sem að fundist hafa má draga þá ályktun að landnámsmenn hafi í fyrstu byggt sér jarðhýsi til búsetu en ekki leið á löngu þar til þeir fóru að búa í skálum. Niðurstaða rannsókna á fyrstu búsetu í landinu færa okkur ýmsar upplýsingar svo sem að landið hafi byggst með hraði, að byggt hefði verið á eyjum undan ströndum, láglendinu og í inndölum.
Ágreiningur um tímasetningar
Hér á landi hafa fundist þó nokkrir rómverkir peningar sem að eru frá tímabilinum 270-305 e.Kr. Þeir eru frá tímum keisaranna Aurelianus sem að kom til valda árið 270 og Diocletianus sem að fór frá völdum árið 305. Peningarnir eru koparpeningar með silfurblæ sem að eru betur þekktir sem antoninianar. Sumir telja að peningarnir hafi borist með norrænum mönnum en það hafa hinsvegar ekki fundist margir peningar af þessari tegund þar og það gerir þá kenningu frekar ólíklega. Enn fremur hafa menn haldið því fram að Papar hafi haft þá með sér þar sem að rómverskir peningar hafa fundist á þeim slóðum þar sem að þeir hafa einkum verið. Hinsvegar, komu Papar frá landi þar sem að antoninianar voru afar sjaldgæfir. Kristján Eldjárn taldi að líklegast væri að rómverskir borgarar hafi flutt þessa peninga til Íslands. Þetta á að hafa verið er þeir voru gjaldgengir í rómverka ríkinu og telur hann að það gæti hafa verið í lok 3.aldar. Þá hafi skip frá rómverskri hjálendu rekist til Íslands, nánar tiltekið Suðausturlands. Samkvæmt því hefur skipið líklegast lent í hrakningum og farið hafvilla. Þar af leiðandi hafa þeir ekki fundið landið af ásettu ráði og því í raun fundið það óvart. Jafnvel þó að Kristján haldi þessu fram þá er hann hinsvegar sammála því að það voru norrænir menn sem að byggðu landið fyrstir. Þór Magnússon ásamt þýska fræðimanninum Reinhold Jordan telja mun líklegra að peningarnir hafi borist með norrænum landnemum á 9-10. öldinni. Þessir peningar sem að fundist hafa, kveiktu á umræðu um að mögulega hafi Ísland fundist frá Englandi og því mikið fyrr en fornir sagnaritarar hafa vitað. Það hafi hinsvegar ekki verið byggt. Þar að auki hélt Margrét Hermanns-Auðardóttir því fram í Doktorsritgerð sinni að landnámið hafi hafist mun fyrr en haldið væri fram. Hún vill meina að landnámið hafi hafist á 7. öld og að það hafi verið norrænir menn, sem fóru frá Noregi. Það sem hún notar til stuðnings eru til dæmis fornleifarannsóknir í miðbæ Reykjavíkur, Herjólfsdal í Vestmannaeyjum og Hrafnseyri við Arnarfjörð. Margir fornleifafræðingar eru þessu ósammála þar sem að þessi kenning byggist ekki á fornminjum heldur byggist hún á geislakolaldursgreiningu.
Etatsráð
Etatsráð var dönsk tignarnafnbót sem sumir báru fyrr á öldum. Tignin gekk ekki í arf. Um 1930 var hætt að notast við þessa nafnbót. Konungur sæmdi menn tigninni, en hún taldist vera af „þriðja flokki“ (da. tredje rangklasse), þ.e.a.s. þeim mönnum leyfðist að líta á sig sem nokkurs konar aðalsmenn, sem hana báru. Einnig fylgdi sá réttur tigninni, að mönnum leyfðist að koma dætrum sínum að í Vemmetofte-klaustri.
Etatsráðstign fylgdi hvorki embætti né aðrar skyldur, og var hún aðeins virðingartitill, í það minnsta frá því um 1700. Til dæmis var H.C. Andersen etatsráð. Meðal þekktra Íslendinga sem þessi nafnbót var veitt voru Finnur Magnússon og Magnús Stephensen.
Sterk víxlverkun
Sterki kjarnakraftur er annar kjarnakraftanna, sem halda frumeindakjarna saman, þ.e. krafturinn sem verkar milli kjarneindanna í kjarnanum. Kraftinum er miðlað af límeindum og verkar aðeins mjög skamma vegalengd öfugt við þyngdar- og rafseglulkraft sem eru langdrægir.
Helstu einkenni sterka kjarnakraftsins eru:
Veiki kjarnakraftur er hinn kjarnakrafturinn, sem veldur betasundrun.
Schnoor
thumb|Ein af mörgum þröngum götum í hverfinu Schnoor Schnoor er gamalt íbúðahverfi í miðborg Bremen sem einkennist af litlum, gömlum húsum og þröngum götum.
Orðsifjar
Schnoor er dregið af orðinu Schnur, sem merkir reipi (sbr. snúra á íslensku). Margir íbúar húsanna unnu áður fyrr við kaðalgerð fyrir skipaútgerðina.
Saga hverfisins
Hverfið Schnoor kemur fyrst fram skriflega á 13. öld. Í þessu hverfi starfaði fólk aðallega við að þjónusta skipin sem Bremen gerði út, bæði meðan borgin var meðlimur Hansasambandsins og utan þess. Þar sem óvenjumargir störfuðu við kaðalgerð, var hverfið með tímanum nefnt eftir því handverki. Mörg húsanna eru frá 17. og 18. öld og eru í tiltölulega góðu ásigkomulagi. Það er búið í húsunum, en í mörgum þeirra eru litlir veitingastaðir, verslanir og öldurhús. Í upphafi 20. aldar þróaðist Schnoor í það að vera hverfi fyrir fátæka Brimarbúa, enda margar íbúðanna nokkuð litlar. Hinar þröngu götur leyfðu heldur enga bílaumferð. Í heimstyrjöldinni síðari slapp hverfið nær algerlega við eyðileggingu. Árið 1959 voru fyrstu reglur um friðun settar en hverfið er alfriðað í dag. Þar eru veitingastaðir, kaffihús, verslanir með handiðju, gallerí, forngripabúðir og fleira. Mikið af ferðafólki gerir sér ferð inn í hverfið til að upplifa einstaka stemningu.
Barít
thumb|Barýtkristallar í Dólómíti Barýt eða barít (Þungspat) (BaSO4) er steind úr barínsúlfati. Það tilheyrir fáskipuðum baríthópi steinda og er nafnið dregið af efnasamsetningunni og þyngdinni. Nafnið barít er dregið af gríska orðinu barus (þungt).
Lýsing
Flatir og blaðlaga kristallar. Hvítt eða gráleitt, hálfgegnsætt. Eðlisþyngdin er aðaleinkenni baríts.
Útbreiðsla
Myndast úr kvikuvessum, í grennd við djúpbergsinnskot. Fágætt, stærð kristala 3-5 cm. Á Íslandi hefur barít fundist við megineldstöðvar á Austfjörðum. Barít finnst oft í blý-sink æðum í kalksteini, í útfellingum á hverasvæðum og í hematítmálmgrýti. Barít finnst oft með steindunum anglesíti og selestíti.
Notkun
Barít er t.d. notað í málningar- og pappírsframleiðslu. Barít er megin uppspretta baríns.
Rindilsöngvarar
Rindilsöngvarar (fræðiheiti: Maluridae) eru ætt spörfugla.
Shin Kyuk-ho
thumb|Shin árið [[1964.]] Shin Kyuk-ho (4. október 1921 - 19. janúar 2020 ) var Suður-kóreskur - japanskur kaupsýslumaður þekktur fyrir að stofna Lotte Corporation.
Windows 10 Mobile
Windows 10 Mobile, er stýrikerfi sem er ekki lengur stutt, sem var gert sem snjallsíma-útgáfa af stýrikerfi Microsoft, gefin út 2015. Hún tók við af Windows Phone 8.1.
Þar sem Windows Phone er heldur ekki lengur stutt, var Windows 10 Mobile eina eftirlifandi þannig tegund stýrikerfis frá Microsoft, þar til stuðningurinn við þá útgáfu endaði líka. Í oktober 2017, gaf Microsoft út, að út af lítilli markaðshlutdeild og litlum stuðningi forritara sem gera öpp, fengi stýrikerfið eingöngu öryggisuppfærslur og villuleiðréttingar þar til í desember 2019.
Gullskór
Gullskórinn er heiti á verðlaunagrip þeim sem veittur er markahæsta leikmanni efstu deildar karla og kvenna á Íslandsmótinu í knattspyrnu. Til verðlaunanna var stofnað af heildverslun Björgvins Schram árið 1983 og voru í fyrstu aðeins veitt markahæsta karlinum. Síðar var verðlaununum fjölgað og við bætt silfur- og bronsskóm fyrir annan og þriðja markahæsta leikmanninn og enn síðar fyrir sambærileg afrek í kvennaflokki.
Alnus subcordata
Alnus subcordata er elritegund, ættuð frá tempruðum svæðum í Íran og Kákasus.
Nytjar
Viðurinn er t.d. nýttur í pappírsframleiðslu. Viðurinn er auðleitur, æðóttur, þéttur og vatnsþolinn. Hentugur í handverk.
Viðbótarlesning
Shayanmehr, F., JalaliI, S., Hosseinzadeh Colagar, A., Yousefzadeh, H., & Zare, H. (2015). Pollen morphology of the genus Alnus mill. In hyrcanian forests, north of iran. Applied ecology and environmental research, 13(3), 833-847. https://doi.org/10.15666/aeer/1303_833847
Rahimi, D., Kartoolinejad, D., Nourmohammadi, K., & Naghdi, R. (2016). Increasing drought resistance of Alnus subcordata CA Mey. seeds using a nano priming technique with multi-walled carbon nanotubes. Journal of Forest Science, 62(6), 269-278. http://www.agriculturejournals.cz/web/jfs/?s=rahimi&x=0&y=0
Árni Oddsson
Árni Oddsson (1592 – 10. mars 1665) var íslenskur lögmaður á 17. öld og er þekktastur fyrir að hafa undirritað erfðahyllinguna á Kópavogsfundi 1662 nauðbeygður og sumir segja tárfellandi.
Alnus subcordata
Viðbótarlesning
Colagar, A. H., Yousefzadeh, H., Shayanmehr, F., Jalali, S. G., Zare, H., & Tippery, N. P. (2016). Molecular taxonomy of Hyrcanian Alnus using nuclear ribosomal ITS and chloroplast trnH-psbA DNA barcode markers. Systematics and biodiversity, 14(1), 88-101. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14772000.2015.1102172
Árni Oddsson
Árni var fæddur í Skálholti, sonur Odds Einarssonar biskups og Helgu Jónsdóttur konu hans. Hann fór til náms í Kaupmannahöfn 1609, kom aftur 1612 og var þá tvítugur að aldri. Faðir hans var þekktur fyrir dugnað sinn við að koma ættmennum í embætti og Árni var þegar gerður að skólameistara Skálholtsskóla og gegndi því embætti til 1615. Raunar var ekki einsdæmi að svo ungir menn fengju skólameistaraembætti.
Árið 1617 sigldi hann til Kaupmannahafnar til að reka erindi fyrir föður sinn, sem átti í útistöðum við Herluf Daa höfuðsmann, og kom aftur til landsins árið eftir og unnu þeir feðgar svo málið gegn Daa eða Herlegdáð eins og Íslendingar áttu til að kalla höfuðsmanninn í háðungarskyni. Frásagnir af heimkomu hans eru allar með miklum þjóðsagnablæ en þær segja að Herluf Daa hafi bannað kaupmönnum að flytja Árna til landsins en honum tókst á endanum að komast í Vopnafjarðarskip og lenti í Vopnafirði þegar fjórir dagar voru til þings (í sumum sögunum er hann jafnvel sagður hafa komist með göldrum til Íslands). Hann keypti tvo úrvalshesta en þegar upp á Jökuldal kom hafði hann sprengt þá báða undan sér. Þá keypti hann brúnan hest og reið honum einhesta þvert yfir landið og stóðst á endum að hann kom í Almannagjá þegar kallað var á hann í þriðja og síðasta sinn og vann málið. Hvað sem til er í þessu er víst að Árni hlaut mikla sæmd og frægð af málinu.
Árni varð Skálholtsráðsmaður 1620. Árið 1632 varð hann svo lögmaður sunnan og vestan og hélt því embætti í 32 ár. Einnig var hann sýslumaður í Árnnesþingi og umboðsmaður Reynistaðarklaustursjarða. Hann þótti sinna embættum sínum vel og af dugnaði og bera hag landsmanna fyrir brjósti, enda var hann vinsæll. Hann þótti enginn sérstakur gáfumaður en farsæll í störfum sínum. Hann bjó lengst á Leirá í Leirársveit.
Sumarið 1662, þegar Árni stóð á sjötugu, kom Henrik Bjelke höfuðsmaður til landsins til að láta Íslendinga undirrita erfðahyllingu við konung. Sögur segja að ýmsir hafi verið tregir til, þar á meðal Árni Oddsson, en Bjelke hafi hótað að beita hervaldi og þá hafi Árni undirritað yfirlýsinguna og tárfellt um leið. Samtímaheimildir staðfesta ekki þessa frásögn en Árni sagði af sér lögmannsembættinu á næsta þingi; hafði reyndar verið búinn að segja því af sér áður en látið undan óskum almennings um að hann sæti lengur. Sögunni um tárvota vanga Árna var hins vegar mjög haldið á lofti í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 19. öld.
Árni drukknaði eða varð bráðkvaddur í laug á Leirá 10. mars 1665. Fyrri kona hans var Helga dóttir Jóns Vigfússonar sýslumanns á Galtalæk en hún dó úr bólusótt eftir fárra ára hjónaband. Síðari kona hans, sem hann kvæntist 1617, var Þórdís Jónsdóttir (1600 - 1. september 1670) frá Sjávarborg í Borgarsveit. Á meðal barna þeirra voru Sigurður Árnason lögréttumaður í Leirárgörðum og Helga kona Þórðar Jónssonar prests og fræðimanns í Hítardal.
Sigurhjörtur Jóhannesson
Sigurhjörtur Jóhannesson (fæddur 1855 á Grýtu í Höfðahverfi, d. 1926 á Urðum) var bóndi á Urðum í Svarfaðardal. Faðir hans var Jóhannes Halldórsson bóndi á Urðum, ættaður frá Grýtubakka í Höfðahverfi. Móðir hans var Anna Guðlaugsdóttir hreppstjóra og bónda í Svínárnesi á Látraströnd.
Æviferill
Sigurhjörtur kom barnungur í Urðir með foreldrum sínum þegar þau keyptu jörðina árið 1863. Sigurhjörtur hóf búskap sinn á Urðum upp úr 1880 og mun hafa byrjað búskapinn með heldur litlum efnum. Þá var harðæri í landi eitt hið mesta er frásagnir greina. Hann átti jörðina fyrst í stað með móður sinni en eignaðist hana að síðar að fullu. „Á hans búskaparárum verða Urðir aftur að nafnkenndum stað og mannmörgu myndarheimili“ segir Runólfur í Dal í eftirmælum sínum um Sigurhjört.
right|thumb|Urðakirkja sem Sigurhjörtur Jóhannesson lét reisa eftir að gamla kirkjan fauk í kirkjurokinu mikla árið 1900. Urðir eru kirkjustaður og voru lengi annexía frá Tjörn. Kirkjan þar var bændakirkja um aldir. Jóhannes Halldórsson eignaðist því kirkjuna þegar hann keypti jörðina með gögnum og gæðum 1863. Sigurhjörtur eignaðist hana síðan. Í Kirkjurokinu mikla 20. september árið 1900 fauk kirkjan af grunni og brotnaði í spón. Sigurhjörtur lét gera nýja kirkju á staðnum og stendur hún þar enn. Hún var vígð 1902. Altaristaflan í gömlu kirkjunni var forláta málverk sem Sigurhjörtur hafði fengið sveitunga sinnArngrím málara til að gera. Taflan skemmdist mikið í rokinu, umgjörðin eyðilagðist og myndin rifnaði. Sigurhjörtur lét gera við töfluna og er hún enn í Urðakirkju. Sigurhjörtur stóð fyrir búi sínu á Urðum til 1916 en þá tók Elín dóttir hans við búinu með manni sínum Ármanni Sigurðssyni. Sigurhjörtur dvaldi á Urðum til æviloka og annaðist þá m.a. símavörslu, en á Urðum var fyrsta landsímastöðin í Svarfaðardal.
Fyrri kona Sigurhjartar var Soffía Jónsdóttir (1854-1894) frá Litlulaugum í Þingeyjarsýslu. Runólfur í Dal lýsir henni þannig: „... fyrir því hefi eg fulla vissu, að hún þótti hér í Svarfaðardal, um fríðleika og kvenlegan þokka í fremstu röð og eftirsóttur kvenkostur.“ Dætur þeirra voru: Þorbjörg 1882-1969, Arnfríður Anna 1884, Elín 1886-1936, Sigrún 1888-1959, Þórunn 1890-1930.
Seinni kona Sigurhjartar var Friðrika Sigríður Sigurðardóttir (1858-1914) frá Draflastöðum í Fnjóskadal. Friðrika þótti hagsýn og stjórnsöm húsmóðir, heilsteypt í skoðunum og smekkvís. Börn þeirra voru Soffía 1899 og Sigfús 1902. Sigurhjörtur var jarðaður í gamla kirkjugarðinum á Urðum, en ekki er vitað nákvæmlega, hinsvegar er minningarsteinn um hann staðsettur í garðinum
Nokkrir afkomendur
Mikil ætt, Urðamenn, er komin út af Sigurhirti og konum hans, þeim Soffíu og Friðriku. Meðal afkomenda þeirra eru: Kristján Eldjárn, forseti, Hjörtur E. Þórarinsson, bóndi, Gísli Jónsson, íslenslufræðingur, Adda Bára Sigfúsdóttir, veðurfræðingur, Þórarinn Eldjárn, skáld, Einar Már Guðmundsson, rithöfundur, Sigrún Eldjárn, myndlistarmaður, Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlafræðingur og fréttamaður, Ingibjörg Hjartardóttir, rithöfundur, Sigríður Pálmadóttir tónlistarkennari, Kolbeinn Bjarnason, flautuleikari, Sigurður Flosason, saxófónleikari, Kristján Andri Stefánsson, sendiherra, Stefán Hallur Stefánsson, leikari, Hallfríður Þórarinsdóttir, mannfræðingur, Pálmi Sigurhjartarson, píanóleikari, Jörundur Ragnarsson, leikari, Ari Eldjárn, uppistandari, Hugleikur Dagsson, rithöfundur, Þrándur Þórarinsson, málari, Ása Helga Hjörleifsdóttir, kvikmyndaleikstjóri.
Dagur (dagblað 1997)
Dagur var íslenskt dagblað sem varð til við sameiningu Akureyrarblaðsins Dags og Framsóknarblaðsins Tímans árið 1996. Útgáfufyrirtæki DV, Frjáls fjölmiðlun, hafði þá eignast bæði blöðin. Út árið 1996 hét blaðið Dagur-Tíminn. Það var landsmálablað sem kom út alla daga vikunnar nema sunnudaga og mánudaga. Fyrsti ritstjóri þess var Stefán Jón Hafstein. Eftir aðeins fimm mánaða útgáfu var nafni blaðsins breytt í Dag og Tímanafnið þannig fellt brott. Elías Snæland Jónsson varð ritstjóri ásamt Stefáni. Þannig kom blaðið út til mars 2001 en í apríl sama ár hóf Fréttablaðið göngu sína.
Cape Breton Highlands-þjóðgarðurinn
thumb|Cape Breton-þjóðgarðurinn. thumb|Cape Breton Highlands-þjóðgarðurinn Cape Breton Highlands-þjóðgarðurinn (Franska: Parc national des Hautes-Terres-du-Cap-Breton) er þjóðgarður á Cape Breton-eyju í Novia Scotia í Kanada. Hann var stofnaður árið 1936 og er elsti þjóðgarðurinn Atlantshafsmegin í Kanada. Stærð hans er 948 km2. Stór hluti hans er hálslétta og hana skera ár og dalir. Skóglendi er ríkulegt og dýralíf fjölbreytt. Eina þekkta mannskæða árás sléttuúlfs í Kanada varð í þjóðgarðinum árið 2009.
Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada
Veik víxlverkun
Veiki kjarnakraftur er annar kjarnakraftanna, sem verkar á sumar öreindir og veldur betasundrun nokkurra frumeindakjarna. Kraftinum er miðlað af W og Z-bóseindum. Hefur áhrif á fiseindir, hlaðnar létteindir og kvarka.
Sterki kjarnakraftur er hinn kjarnakraftanna, sem heldur saman frumeindakjarnanum.
Bessi Bjarnason - Vísur Stefáns Jónssonar
Bessi Bjarnason er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Á henni syngur Bessi Bjarnason hinar góðkunnu barnavísur Stefáns Jónssonar. Útsetningar, kór- og hljómsveitarstjórn, Magnús Pétursson. Hljóðritun fór fram hjá Rikisútvarpinu undir stjórn Guðmundar R. Jónssonar. Ljósmyndir tók Óli Páll Kristjánsson.
Stúlknakór úr Melaskóla
Aftari röð frá vinstri (sjá mynd á bakhlið plötuumslags): Una Árnadóttir, Jóhanna E. Hilmarsdóttir, Erla Hallbjörnsdóttir, Hildur Sigurðardóttir, Anna Guðný Ásgeirsdóttir og Regína E. Grettisdóttir.
Fremri röð frá vinstri: Þórunn Hulda Guðmundsdóttir, Anna Lind Sigurðsson, Guðrún J. Karlsdóttir, Guðný Guðmundsdóttir og Svava Loftsdóttir.
Margot Fonteyn
Hún dansaði á tveimur sýningum ásamt hópi dansara í Þjóðleikhúsinu 26. júní 1972.
Jean-Philippe Rameau
thumb|right|Jean-Philippe Rameau Jean-Philippe Rameau (25. september 1683 – 12. september 1764) var franskt barokktónskáld. Hann tók við af Lully sem helsti óperusmiður Frakklands.
Aftanskin félag eldri borgara Stykkishólmi
Aftanskin félag eldri borgara Stykkishólmi er í Landssambandi eldri borgara
Brahúí
Brahúí (براهوئی‎) er dravidískt tungumál talað af 4 milljónum manns í Pakistan og á einangruðum svæðum í Afganistan, Íran og Túrkmenistan. Útbreiðslusvæði næsta dravidíska málsins er á Suðvestur-Indlandi í um það bil 1.500 km fjarlægð frá útbreiðslusvæði brahúí.
Fjórða konungsættin
Fjórða konungsættin er önnur þeirra konungsætta sem teljast til Gamla ríkisins í sögu Egyptalands. Meðal faraóa þessarar ættar eru þeir sem reistu stóru pýramídana í Gísa. Allir konungar þessarar konungsættar reistu að minnsta kosti einn pýramída sem grafhýsi eða minnisvarða.
Alda Villiljós
Alda Villiljós er íslenskur kynsegin aktívisti og listamanneskja.
Húsavík (Færeyjum)
thumb|Húsavík. thumb|Staðsetning á korti. Húsavík er þorp á Sandoy, Færeyjum. Íbúar voru 70 árið 2015. Byggðin er gömul, líklega frá landsnámstíð. Kirkjan er frá árinu 1863.
Kieron Dyer
Kieron Courtney Dyer oftast kallaður, Kieron Dyer (fæddur 29. desember 1978) er enskur knattspyrnumaður. Hann lék sem miðjumaður en hefur nú lagt knattspyrnuskóna á hilluna. Hann spilaði með mörgum liðum, enn er þekktastur fyrir afrek sín, sem leikmaður Newcastle United. Hann lék einnig 33 landsleiki fyrir enska karlalandsliðið í knattspyrnu, og var hluti af hóp á bæði HM 2002 og EM 2004
Prentarabústaðirnir
Prentarabústaðirnir eru hús sem byggð voru af Byggingarsamvinnufélagi Prentara við Hagamel í Reykjavík. Fyrstu húsin voru við Hagamel 4-24 og voru þau byggð 1946. Einar Sveinsson arkitekt teiknaði húsin.
Deildaverslun
thumb|250px|[[Le Bon Marché í París]]
Títlur
Títlur (fræðiheiti: Prunellidae) eru ætt spörfugla.
Deildaverslun
Deildaverslun er verslun sem er skipt upp í mismunandi deildir sem selja ýmiss konar vörur, til dæmis fatnað, snyrtivörur, skartgripi, húsgögn, leikföng, raftæki og stundum mat. Fyrstu deildaverslanir voru opnaðar á 19. öld í stórborgum í Evrópu og Bandaríkjunum. Dæmi um deildarverslanir sem voru opnaðar á þessum tímapunkti eru Harrods (1849), Marks & Spencer (1884) í Bretlandi, Le Bon Marché (1852) í Frakklandi, Kaufhaus des Westens (1905) í Þýskalandi, Åhléns (1899) í Svíþjóð, Magasin du Nord (1868) í Danmörku og Macy's (1858) í Bandaríkjunum.
Vesturnorræn tungumál
Vesturnorræn mál eru norrænu málin íslenska, færeyska og norska.
Taka skal fram að ýmsar svæðis- og stéttarmállýskur í Noregi, þar með talið bókmálið og ríkismálið hafa talist bæði til vestur- og austurnorrænna mála. Í héruðunum Bohuslän og Jamtlandi, sem tilheyrt hafa Svíþjóð síðan á 17. öld, finnast einnig mállýskur sem náskyldar eru norsku.
Til vesturnorræna mála teljast einnig útdauðu málin norn, sem talað var fram á 18. öld nyrst á Bretlandseyjum og grænlandsnorræna, sem töluð var fram á 15. öld í byggðum norrænna manna á Grænlandi.
Enska
Enska (English; ) er vesturgermanskt tungumál sem á rætur að rekja til fornlágþýsku og annarra náskyldra tungumála Engla og Saxa, sem námu fyrstir Germana land á Bretlandseyjum, en málið hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá ýmsum öðrum málum, þá sér í lagi latínu, fornnorrænu, grísku, og keltneskum málum sem fyrir voru á eyjunum.
Enska er töluð víða í heiminum, og er opinbert mál á Englandi, Írlandi, Skotlandi, Wales, Nýja Sjálandi, Ástralíu, Suður-Afríku, Bandaríkjunum, Kanada og fjölmörgum öðrum löndum.
Þróunarsögu ensku er skipt í þrjú tímabil. Elst er fornenska (Old English), sem er einnig kölluð engilsaxneska eftir hinum germönsku Englum og Söxum sem réðu ríkjum á Englandi frá 5. öld og fram á víkingaöld. Miðenska (Middle English) var töluð eftir komu víkinga og fram að þeim tíma þegar prentsmiðjur urðu algengar. Eftir tilkomu prentsmiðjanna hefur verið talað það mál sem við þekkjum nú (nútímaenska).
Notkun um heiminn
Sökum mikillar útbreiðslu enskunnar og töluverðrar innbyrðis einangrunar mælenda hennar, hafa orðið til margar mismunandi mállýskur sem hafa einkennandi raddblæ, framburð og orðaforða. Til dæmis eru til mörg orð í ástralskri ensku sem enginn í Kanada myndi nota í daglegu máli, og öfugt.
Til þess að sporna við þessari þróun hóf Oxford-háskóli útgáfu Oxford English Dictionary, sem talin er yfirgripsmesta nútíma enska orðabókin. Hún var fyrst gefin út árið 1884, en hefur síðan þá verið stækkuð mjög til þess að ná yfir allar helstu orðmyndir sem koma fyrir í málinu allt aftur til upphafs nútímaensku.
Saga
Enska er vesturgermanskt tungumál sem á upptök sín í engilfrísneskum og lágsaxneskum mállýskum sem kómu á Bretlandseyjar með germönskum ættflokkum og rómverskum hermönnum, frá svæðinu sem er nú Norðvestur-Þýskaland, Danmörk og Holland á 5. öld. Einn þessara ættflokka voru Englar sem voru líklega komnir frá Angeln. Að sögn Bedu prests kómu allir þeirra til Bretlands og gamla land þeirra varð yfirgefið. Orðin England (úr Engla land „Englaland“) og English/enska (á fornensku Englisc) á rætur að rekja til nafns þessa ættflokks.
Engilsaxneska innrásin í Bretland hófst um arið 449 e.Kr. Innrásarmenn komu frá Danmörk og Jótlandi. Áður en innrásin á Bretlandi voru innfæddu mennirnir Keltar sem töluðu bretnesku, sem var keltneskt tungumál. Tungumálið sem talað var á undan normönnskum landvinningum árið 1006 hét fornenska. Upp á því hófust mikilvægar breytingar á tungumálið.
Upprunalega var fornenska hópur ólíkra mállýska sem endurspegluðu engilsaxnesku kónungsríkin sem voru til í Bretlandi á þeim tíma. Ein þessara mállýska, vestursaxneska, varð sú helsta. Ein helstu áhrif á þróun enskunnar var rómversk-kaþólska kirkjan.
Á miðöldum hafði rómversk-kaþólska kirkjan einokun á hugverkum í breska þjóðfélaginu, sem hún notaði til að hafa áhrif á ensku. Kaþólskir munkar skrifuðu eða afrituðu texta aðallega á latnesku sem var þá sú helsta tungumál í Evrópu. Þegar munkarnir skrifuðu á móðurmál sitt notuðu þeir oft orð úr frá latnesku til að skrýa frá hugtökum sem áttu ekkert orð á ensku. Meginhluti orðaforða enskunnar á rætur að rekja til latnesku. Talið er að gegnum tíma notuðu enska menntastéttin meira og meira orð sem munkarnir tóku frá latnesku. Þar að auki hélt hún áfram að draga ný orð úr latneksu eftir það.
Tvær bylgjur innrásar höfðu mikil áhrif á fornensku. Fólkið sem gerði fyrstu innrasína talaði norrænt tungumál, og sigraði og nam land á Bretlandseyjum á 8. og 9. öldum. Normannar gerðu aðra innrásina á 11. öld. Þeir töluðu normönnsku og þróuðu enska tegund af þessu máli. Með tímanum minnkuðu áhrif frá normönnsku vegna frönskutegundarinnar sem töluð var í París. Tungumál Normannana breyttist í engilfrönsku. Vegna þessara innrása tveggja varð enska svolítið „blandað“ mál, en hún var ekki í raun blendingsmál.
Vegna samlífis við Norðmenn stækkaði magn germanskra orða í fornensku. Auk þess, við normönnsku landvinningar, voru fleiri orð tekin frá rómönskum tungumálum. Normönnsku áhrif á ensku var aðallega sökum notkunar normönnsku af ríkisstjórninni. Þannig var hafið í alvöru að taka mörg orð frá öðrum tungumálum, og orðaforði enskunnar varð mjög stór.
Við tilkomu Breska heimsveldsins hófst notkun ensku í Norður-Ameríku, Indlandi, Afríku, Ástralíu og á öðrum svæðum. Mikilvægi Bandaríkjanna sem risaveldi hefur líka hjálpað útþenslu ensku um heiminn.
Landfræðileg dreifing
Um það bil 375 milljónir manns tala ensku sem móðurmál. Talið er að enska sé þriðja stærsta tungumálið í heimi eftir magni málhafa, eftir kínversku og spænsku. Hins vegar þegar talaðir eru allir sem tala ensku sem móðurmál og annað mál, er enska stærsta tungumálið í heimi.
thumb|center|500px|
Málfræði
Í ensku eru ekki eins margar beygingar og í öðrum indóevrópskum málum. Til dæmis í nútímaensku eru ekki málfræðileg kyn eða stigbreytingar lýsingarorða, ólíkt í nútímaþýsku eða hollensku. Fallendingar í ensku eru næstum því horfnar, en eru enn þá til í fornöfnum. Í ensku eru til bæði sterkar (t.d. speak/spoke/spoken) og veikar sagnir sem eiga germanskar rætur. Afgangar frá beygingum (til dæmis í fleirtölu) geta sést enn þá en eru orðnir reglulegri.
Um leið er enska orðið greinandi tungumál. Oftar er notað í ensku ófullkomnar hjálparsagnir og orðaröð heldur fallendingar til þess að bera merkingar. Hjálparsagnir merkja spurningar, neikvæðar setningargerðir, þolmynd og svo framvegis.
Dæmi
Fornenska er töluvert líkari íslensku en nútímaensku, eins og sjá má á þessu ljóðbroti úr Bjólfskviðu frá 8. öld:
Þegar þetta er borið saman við nýrri ensk verk má sjá hversu hratt enskan fjarlægist íslenskuna:
Svo eru nútímaverkin öllu líkari því sem við þekkjum í dag. Þetta dæmi er eftir Jonathan Swift, sem þekktastur er fyrir að hafa skrifað Ferðir Gúllívers á 18. öld:
En ögn eldri dæmi um nútímaensku koma upp um fortíð málsins, eins og sést hér í broti úr Fönixinum og skjaldbökunni eftir William Shakespeare (c.a. 1586)
Félag eldri borgara Eyrarsveit
Félag eldri borgara Eyrarsveit er í Landssambandi eldri borgara
1. deild kvenna í knattspyrnu 1975
Árið 1975 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir heitinu 1. deild. Um riðlakeppni var að ræða. ÍA var boðin þáttaka í deildinni, en hafnaði henni.
Lokastaða B-riðils
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Alberto Porro Carmona
thumb|right|Alberto Carmona Alberto Porro Carmona (f. 17. október 1980) er spænskur hljómsveitarstjóri, tónskáld, rithöfundur, fyrirlesari, kennari og saxófónleikari.
Hann hefur stjórnað mörgum stórum hljómsveitum, bæði í Evrópu og Ameríku sem og hlotið fjölda verðlauna fyrir tónlist sína og hljómsveitarstjórn. Hann hefur spilað á tónleikum út um allan heim, m.a. á Spáni, Frakklandi, Belgíu, Portúgal, Ítalíu, Þýskalandi, Íslandi, Bretlandi, Argentínu, Chile, Brasilíu, Paragvæ og Kúbu.
Þessa stundina starfar Carmona sem tónlistastjóri og kennari við Tónlistarskólann á Akureyri. Hann kennir einnig við Háskólann á Akureyri.
Kunoy (þorp)
thumb|Kunoy. thumb|Kunoy séð frá hafi. thumb|Staðsetning. thumb|Viðarlundin. Kunoy er þorp á samnefndri eyju í Færeyjum, Kunoy, og er eina byggðin á vesturhluta eyjarinnar. Íbúar voru 71 árið 2015. Rétt fyrir ofan byggðina er plantaður skógur, Viðarlundin í Kunoy.