cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alberto Fujimori
Dómurinn, sem staðfestur var af þremur dómurum, var fyrsta skiptið sem lýðræðislega kjörinn þjóðhöfðingi var framseldur til heimalands síns og sakfelldur fyrir mannréttindabrot. Fujimori var sakfelldur fyrir morð, líkamsárás og tvenn mannrán. Í júlí 2009 var Fujimori dæmdur í sjö og hálfs árs fangelsi fyrir fjárdrátt eftir að hann viðurkenndi að hafa gefið forstjóra leyniþjónustu sinnar 15 milljónir Bandaríkjadala úr ríkissjóði Perú. Tveimur mánuðum síðar lýsti hann sig sekan í enn einum spillingarréttarhöldunum og var dæmdur til sex ára fangelsisvistar í viðbót. Samkvæmt perúskum lögum afplánaði Fujimori allar fangelsisvistirnar samtímis og kom því ekki til með að sitja inni lengur en 25 ár. Árið 2017 náðaði Pedro Pablo Kuczynski forseti Fujimori af mannúðarástæðum vegna veikinda hans en eftir áfrýjun var náðunin ógilt árið 2018 og svo fyrirskipað að Fujimori skyldi fangelsaður á ný.
Zabajkalfylki
thumb|300px|Tsabajkalfylki innan Rússlands
Zabajkalfylki (rússnesku: Забайкальский край, Zabaikal'skii kray) er landshluti (край, opinberlega frá 1. mars 2008) innan Rússneska sambandsríkisins og ein 83 eininga þess. Höfuðstaður fylkisins er Tsjita. Íbúafjöldi var 1,107,107 árið 2010.
Prypjat
thumb|left|1000px|Panorama mynd af Pripyat tekin um 2011. Yfirgefið kjarnorkuver Tsjernobyl sést í fjarska.
Marþöll
thumb|Marþöll Marþöll (fræðiheiti: Tsuga heterophilla) er barrtré sem vex í vesturhluta Norður-Ameríku, aðallega nálægt sjó. Það verður vanalega 30-60 metra hátt í heimkynnum sínum. Marþöll er mjög skuggþolin og getur vaxið lengi undir trjáskermi. Toppsprotinn slútir eins og á flestum öðrum þöllum. Vaxtasvæðið spannar frá suðaustur-Alaska til Kaliforníu. Fjallaþöll er skyld tegund.
Á Íslandi
Mikið var flutt inn af fræi á sjötta áratug síðustu aldar. Ræktun gafst ekki vel og fá tré lifðu af. Stálpuð tré má m.a. finna á Hallormsstað, Skorradal og í Grasagarði Reykjavíkur. Ræktun krefst skjóls.
Lopapeysa
right|thumb|350px|Börn í lopapeysum með hefðbundnu mynstri.Bolurinn er prjónaður á hringprjóna og síðan klippt ef peysan á að vera hneppt eða með rennilás thumbnail|350px|Lopapeysa Lopapeysa er handprjónuð peysa úr íslenskri ull. Hefðbundnar lopapeysur eru í sauðalitum með tvíbönduðu mynstri á hringlaga herðastykki. Þær komu fyrst fram á 6. áratugi 20. aldar en óvíst er hvar og hvernig. Ein tilgáta er að mynstrin séu tilkomin vegna áhrifa frá perlusaumi á grænlenskum kvenbúningum og önnur að þau endurspegli áhrif frá peysum sem farið var að prjóna í Bohusléni í Suður-Svíþjóð á 5. áratugnum.
Sumir vilja eigna frú Auði Laxness hönnun lopapeysunnar, en engar heimildir finnast fyrir því og er því líklega um sögusögn að ræða þótt talið sé að hún hafi ásamt fleirum átt þátt í þróun peysunnar.
Snjófyrningasvæði
Snjófyrningasvæði er sá hluti jökuls þar sem vetrarsnjórinn nær ekki að bráðna á sumrin. Snjórinn kaffærist undir yngri snjó og breytist smám saman í jökulís.
Öxarfjarðarskóli
Öxarfjarðarskóli er grunnskóli í Lundi í Öxarfirði sem er á Norðausturlandi. Árið 2021 voru 29 nemendur í skólanum.
Saga skólans
Öxarfjarðarskóli varð til haustið 2000 þegar Grunnskólinn í Lundi og Grunnskólinn á Kópaskeri voru sameinaðir. Skólinn starfaði áfram á báðum stöðum til vorsins 2008 þá var deildunum á Kópaskeri og í Lundi skipt upp í sjálfstæða skóla. Haustið 2009 var svo grunnskólastarf við Öxarfjörð sameinað á einn stað, í Lundi undir nafninu Öxarfjarðarskóli, sem er samrekinn leik- og grunnskóli. Leikskóladeildir skólans voru á Kópaskeri og í Lundi. Árið 2021 eru 29 nemendur í skólanum. Það eru margir nemendur sem eru ættaðir frá öðrum löndum til dæmis Þýskalandi, Englandi, Póllandi, Spáni, Svíþjóði og Taílandi. Svo eru líka kennarar sem eru frá öðrum löndum eins og Þýskalandi, Svíþjóð og Englandi. Allir kennarar sem eru frá öðrum löndum eiga börn í skólanum.
Kennsla
Kennslan fer fram í 3 deildum sem eru yngri deild, miðdeild og unglingadeild. Það sem er sérstakt við kennslu Öxarfjarðarskóla er að það er kennd 5 tungumál sem eru íslenska, enska, þýska, sænska og danska. Svo er líka ein kennslustund sem krakkar ráða hvað þeir læra um sem heitir Sprotaverkefni þar sem nemendur nota ímyndunaraflið til þess að búa til, t. d. spil, tölvuleiki, teikna, baka og margt fleira. Önnur kennslustund er tæknistofa þar sem miðdeildingar og unglingar eru í sömu kennslustund, þar eru prófuð öpp, raunveruleikagleraugu og margt annað tæknilegt.
Leikskóladeildir
Leikskólinn á Kópaskeri byrjaði árið 1985 og þar eru 6 krakkar og 2 kennarar. Í upphafi var leikskólinn rekinn af foreldrum barnanna, en árið 1990 tók sveitarfélagið við. Maturinn sem börnin borða í leikskólanum kemur frá Stóru Mörk. Kópaskersleikskólinn kallast Krílakot. Leikskóladeildir Öxarfjarðarskóla eru tvær, í Lundi og á Kópaskeri. Leikskólinn í Lundi var stofnaður árið  1993 og þar eru14 börn og 3 kennarar sem vinna þar alltaf og 5 enn sem leysa af þegar þess þarf. Deildirnar voru sameinaðar þannig að það var bara ein stjórn árið 2003. Nú til dags er leikskólinn hluti af Öxarfjarðarskóla sem er samrekinn leik- og grunnskóli. Í leikskólanum er einn kennari sem er frá Noregi. Í Lundi er leikskólinn í sama húsi og skólinn, það er skógur allt í kringum skólann. Leikskólinn notar sama matsalinn, eldhús, íþróttasalinn og skólinn notar.
Árshátíð
Árshátíðin er haldin á vorin í mars eða apríl. Á árshátíðinni eru haldin leikrit og sungið og spilað á hljóðfæri. Árshátíðirnar eru oftast haldnar í Skúlagarði en árið 2021 var hún haldin á Raufarhöfn. Allar deildir leika í leikritunum, fyrst yngri deild, svo miðdeild, svo er borðað, drukkið og skemmt sér, á eftir því kemur unglingadeild. Áhorfendur eru foreldrar, ættingjar og vinir. Sviðið hefur alltaf leikmuni og bakgrunni og leikritin eru oftast einhver ævintýri.
Eusébio
thumb|right|Eusébio Eusébio da Silva Ferreira (fæddur 25. janúar 1942 í Lourenço Marques (nú Maputo) í Mósambík, látinn 5. janúar 2014, þekktastur sem Eusébio) var þekktur portúgalskur knattspyrnumaður. Færni hans og hraði á fótboltavellinum færði honum viðurnefnið Svarti hlébarðinn.
Árið 1961 gekk Eusébio til liðs við Benfica og náði strax yfirburðastöðu í liðinu aðeins 19 ára að aldri.
Eusébio skoraði 727 mörk í 715 leikjum fyrir Benfica og 41 mark í 64 leikjum fyrir portúgalska landsliðið, met sem var ekki slegið fyrr en þann 12. október 2005, þegar knattspyrnumaðurinn Pauleta skoraði 42. mark sitt í landsleik Portúgals gegn Lettlandi.
Árin 1975-6 lék Eusébio fyrir tvö minniháttar portúgölsk lið, Beira-Mar og União de Tomar, þar sem hann skoraði 6 mörk, auk þess að leika í þrjú ár í bandarísku deildinni. Þrátt fyrir að hafa löngu lagt skóna á hilluna starfaði Eusébio lengi með portúgalska landsliðinu þar sem var litið á hann sem nokkurs konar lukkudýr sem veitti liðinu andlegan stuðning
Toshihiko Okimune
Toshihiko Okimune (fæddur 7. september 1959) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Skógarbukkur
Skógarbukkur (fræðiheiti: Tragelaphus eurycerus) er ein stærsta skógarantílópan. Tvær undirtegundir eru til:
Skógarbukkur er með lóðréttar hvítar rendur á bolnum og hvítan hálfmána á bringu, bletti í andlitinu og rendur á fótleggjum. Feldurinn er jarpur að ofan en dekkri á kviðinum og dökknar með aldrinum hjá höfrunum. Skógarbukkur er matvönd laufæta og er nætudýr.
Eyrarrós
Eyrarrós (fræðiheiti: Epilobium latifolium) er blóm af eyrarrósarætt og tilheyrir dúnurtum. Hún vex aðallega á eyrum jökuláa. Hún er þjóðarblóm Grænlendinga og kom til greina sem þjóðarblóm Íslendinga.
Vestur-Grænlandsstraumurinn
thumb|right|Kort sem sýnir hafstrauma í norðvesturhluta Atlantshafs Vestur-Grænlandsstraumurinn er veikur hafstraumur sem rennur norður með vesturströnd Grænlands þar sem hann mætir Baffinseyjarstraumnum. Hann er grein af Austur-Grænlandsstraumnum og Irmingerstraumnum.
Simmi og Jói
Simmi og Jói (Sigmar Vilhjálmsson og Jóhannes Ásbjörnsson) hafa lengi starfað saman í útvarpi og sjónvarpi.
70 mínútur
Árið 1999 voru þeir með þátt á útvarpsstöðinni Mónó, sem hét Sjötíu (frá klukkan 7 til 10). 2000 var stöðin lögð niður og strákarnir færðu sig yfir í sjónvarp og voru með 70 mínútna þátt á hverju kvöldi, alla virka daga sem hét 70 mínútur. Þátturinn gekk út á svipað og Sjötíu svo sem Falin myndavél í stað símahrekkja og fleira. Strákarnir stjórnuðu þættinum einir til 2001 en þá komu Sveppi og síðar Auddi í hópinn en upphaflega bara með földu myndavélarnar. Seinna voru þeir líka aðal umsjónarmenn þáttarins. Jói hætti svo og voru Auddi, Sveppi og Simmi einir með þáttinn.
Idol Stjörnuleit
2003 byrjuðu þeir næst sem kynnar í Idol Stjörnuleit, íslensku útgáfunni af Pop Idol þáttunum. Þeir voru kynnar í öllum þáttaröðunum. Fyrstu þrjar voru framleiddar á árunum 2003 - 2006, tók svo hlé og byrjaði aftur 2009 með fjörðu og seinustu þáttaröðina.
Simmi og Jói á Bylgjunni
Simmi og Jói fóru aftur í útvarp eftir að fjörða Idol serían kláraðist. Þátturinn hét Simmi og Jói og var til 2013.
Kexverksmiðjan
Kexverksmiðjan voru íslenskir grínþættir sýndir á RÚV haustið 2011. Leikstjóri var Gísli Rúnar Jónsson og aðalleikar voru Þröstur Leó Gunnarsson, Hallgrímur Ólafsson og fleiri. Þeir voru endursýndir árið 2019.
The Ocean Race
thumb|right|Mapfre og Azzam við upphaf keppni árið 2014 í Alicante. The Ocean Race (áður Volvo Ocean Race, og þar áður Whitbread Round the World Race) er alþjóðleg siglingakeppni umhverfis jörðina sem yfirleitt er haldin á þriggja ára fresti. Árið 2001 var hún nefnd eftir þáverandi aðalstyrktaraðila keppninnar, Volvo, en 2019 var nafninu breytt í The Ocean Race.
Keppnin hefst í einhverri höfn í Evrópu að hausti og fer í gegnum 9-10 leggi auk styttri keppna í höfnum áfangastaða. Síðasta keppni hófst í Alicante 19. október 2014. Samanlögð siglingaleiðin var 38.739 sjómílur en keppninni lauk 27. júní 2015.
Keppnin var fyrst ræst 8. september 1973. Upphaflega var keppnin blönduð með ýmsum bátsgerðum, en frá 1997 var þátttaka bundin við báta af sérsniðna flokknum Whitbread 60 og frá 2005 Volvo Open 70. Fyrir keppnina 2008 voru aðeins gerðar minniháttar breytingar á hönnunarreglum. Fyrir keppnina 2014 var svo kynnt ný gerð, Volvo Ocean 65, og að allir myndu keppa á eins bát, en áður sá hvert lið um smíði bátsins samkvæmt hönnunarstaðli. Hugmyndin var að draga úr kostnaði við þátttöku í keppninni og auka öryggi.
Reglugerðarhertaka
Reglugerðarhertaka (enska: regulatory capture) er kenning sem lýsir því þegar eftirlitsstofnun sem á að þjóna hagsmunum almennings fer þess í stað að þjóna sérhagsmunum aðila í þeim geira sem hún á að hafa eftirlit með. Bandaríkjamaðurinn Richard A. Posner er upphafsmaður kenningarinnar.
Á meðal þeirra stofnana sem hafa verið sagðar „herteknar“ með þessum hætti eru Verðbréfaeftirlit Bandaríkjanna og japanska kjarnorkueftirlitið.
FC Hegelmann
FC Hegelmann er lið sem er í A lyga. Liðið var stofnað árið 2009. Núverandi völlur NFA stadionas tekur tæp 1.000 í sæti.
Leikmenn
Uppfært: 9. ágúst 2023
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | Hegelmann / Hegelmann B U-18
X factor
X factor er íslensk sjónvarpsútgáfa af X factor, bresku þáttunum og Amerísku þáttunum. Þátturinn gengur nokkurveginn út á það sama og Idolið. Fyrsti þátturinn var sýndur 17. nóvember 2006. Kynnir þáttarins var Halla Vilhjálmsdóttir. Aðeins ein þáttaröð var framleidd hérlendis veturinn 2006 - 2007. Sigurvegari var færeyingurinn Jógvan Hansen.
Dómarar
Dómarar voru:
Kynnir:
Stjörnuarfi
Stjörnuarfi (fræðiheiti: Stellaria crassifolia ) er jurt af hjartagrasaætt. Hann finnst um allt Ísland, upp í yfir 600m hæð. Útbreiðslan er á norðurhluta norðurhvels, helst í deigum jarðvegi.
Voronezh
thumb|Voronesj. Voronesj (rússneska: Воронеж) er borg í Rússlandi. Mannfjöldi var um það bil 1,047 milljónir árið 2018.
Mirror
thumb|right|Mirror á siglingu. Mirror er vinsæl flatbotna einmenningskæna hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt og sjónvarpsmanninum Barry Bucknell árið 1962. Hún heitir eftir breska dagblaðinu Daily Mirror sem styrkti verkefnið. Þeir notuðu nýja tækni við smíðina sem fólst í því að hefta og líma saman krossviðarborð. Hönnunin miðaðist við að hægt væri að smíða kænuna með einföldum verkfærum. Hún er til dæmis með flötu stefni sem gerir hana auðveldari í smíðum. Upphaflega var hún með gaffalsegl en nú orðið er algengara að notast við bermúdasegl og álmastur.
Grikkland hið forna
frame|right|Grikkland hið forna um miðja 6. öld f.Kr. Grikkland hið forna vísar til hins grískumælandi heims í fornöld. Það er ekki eingöngu notað um það landsvæði sem Grikkland nær yfir í dag, heldur einnig lönd þar sem grískumælandi fólk bjó í fornöld: Kýpur og Eyjahafseyjar, Jóníu í Litlu Asíu (í dag hluti Tyrklands), Sikiley og Suður-Ítalíu (nefnt Stóra-Grikkland eða Magna Graecia í fornöld) og ýmsar grískar nýlendur, til dæmis í Kolkis (við botn Svartahafs), Illyríu (á Balkanskaga við strönd Adríahafs), í Þrakíu, Egyptalandi, Kýrenæku (í dag Líbýa), suðurhluta Gallíu (í dag Suður-Frakkland), á austan- og norðaustanverðum Íberíuskaga, í Íberíu (í dag Georgíu) og Táris (í dag Krímskagi).
Tímaskeið Grikklands hins forna nær frá því að grískumælandi menn settust fyrst að í Grikklandi á 2. árþúsundi f.Kr. til loka fornaldar og upphafs kristni (kristni varð til áður en fornöld lauk, en kristin menning er venjulega ekki talin til klassískrar fornaldarmenningar Grikklands). Flestir sagnfræðingar telja að í Grikklandi hinu forna liggi rætur vestrænnar menningar. Grísk menning hafði mikil áhrif á Rómaveldi, sem miðlaði menningunni áfram til margra landa Evrópu. Aukinheldur hafði enduruppgötvun Vestur-Evrópubúa á forngrískri menningu á 14. – 17. öld afgerandi áhrif á evrópska menningu. Hún hefur haft gríðarlega mikil áhrif á tungumál, stjórnmál, menntun, heimspeki, vísindi og listir Vesturlanda. Hún var megininnblástur endurreisnarinnar í Vestur-Evrópu og hafði aftur mikil áhrif á ýmsum nýklassískum skeiðum á 18. og 19. öld í Evrópu og Norður-Ameríku.
Tímabil
Menn hafa ekki komið sér saman um nein ákveðin ártöl sem marki upphaf eða endi fornaldarmenningar Grikklands. Áður fyrr var miðað við upphaf Ólympíuleikanna árið 776 f.Kr., en flestir nútímasagnfræðingar eru nú orðnir afhuga því. Flestir skilgreina tímabilið þannig að það nái aftur til Mýkenumenningarinnar, sem hófst um 1600 f.Kr. en leið undir lok um 1150 f.Kr. Aftur á móti telja margir að hin áhrifamikla mínóíska menning, sem blómstraði einkum á Krít (og er einnig nefnd Krítarmenningin), en einnig á meginlandi Grikklands á undan Mýkenumenningunni, hafi verið svo frábrugðin grískri menningu síðari tíma að hana beri að flokka út af fyrir sig. Blómaskeiði mínóísku menningarinnar lauk á 14. öld f.Kr., en menningin leið þó ekki endanlega undir lok fyrr en um 1200 f.Kr., skömmu fyrir endalok Mýkenumenningarinnar. Eigi að síður er Mýkenumenningin gjarnan talin með Grikklandi hinu forna en ekki mínóísk menning.
Við endalok Mýkenumenningarinnar (og upphaf járnaldar) hefjast svokallaðar myrkar aldir í sögu Grikklands (1100 – 800 f.Kr.) en þær einkennast af stöðnun og hnignun. Nýlendutíminn (800 – 500 f.Kr.) tekur við af myrku öldunum. Klassíski tíminn (490 – 323 f.Kr.) er talinn gullöld grískrar menningar. Helleníski tíminn fylgdi í kjölfar klassíska tímans og er venjulega talinn ná allt fram til ársins 31 f.Kr. þegar her Oktavíanusar sigraði her Markúsar Antoníusar og Kleópötru við Aktíum (en er stundum talinn enda árið 146 f.Kr. þegar Rómverjar náðu í reynd yfirráðum yfir Grikklandi).
Eftir lok helleníska tímans er oft talað um grísk-rómverskan tíma og grísk-rómverska menningu, en óljóst er við hvað skal miða endalok grískrar fornaldar. Upphaf miðalda er oft miðað við „fall“ vestrómverska ríkisins árið 476 þegar síðasta keisara Rómar, Rómúlusi Ágústusi, var steypt af stóli. Það hafði hins vegar ekki afgerandi áhrif á Grikkland sem var hluti austrómverska ríkisins, sem féll ekki fyrr en árið 1453. Margir miða við lok 3. aldar e.Kr., en þá er komið fram á síðfornöld. Eftir þann tíma fór í hönd hningnunarskeið í grískum bókmenntum, samtímis uppgangi kristninnar sem telst ekki til grískrar fornaldarmenningar. Einnig mætti miða við árið 640 e.Kr. þegar Arabar náðu grísku borginni Alexandríu í Egyptalandi á sitt vald.
Uppruni
Talið er að Grikkir hafi komið suður eftir Balkanskaga úr norðri í nokkrum bylgjum frá þriðja árþúsundi f.Kr. Síðasta bylgjan var hin svonefnda „innrás“ Dóra. Tímabilið frá 1600 f.Kr. til um 1100 f.Kr. kallast mýkenskur tími. Á þessum tíma á Agamemnon, konungur í Mýkenu, að hafa leitt grískan her til Tróju, setið um borgina og lagt hana í rúst. Frá því segir meðal annars í Hómerskviðum. Tíminn frá 1100 f.Kr. til 8. aldar f.Kr. er nefndur „myrku aldirnar“ í sögu Grikklands en engar ritaðar heimildir eru varðveittar frá þessum tíma. Fornleifar frá þessum tíma eru einnig fátæklegar. Í síðari tíma heimildum á borð við Heródótos, Pásanías og Díodóros frá Sikiley eru stundum stutt yfirlit yfir sögu tímabilsins og konungar taldir upp.
Ris Grikklands
thumb|left|200px|Meyjarhofið í Aþenu var byggt á 5. öld f.Kr.
Á 8. öld f.Kr. lauk myrku öldunum í sögu Grikklands, sem höfðu gengið í hönd eftir fall Mýkenumenningarinnar. Grikkir höfðu glatað þekkingu sinni á ritmálinu sem þeir bjuggu yfir áður, línuletri B, en í staðinn löguðu þeir fönikískt letur að eigin þörfum og bjuggu til grískt stafróf. Frá því um 800 f.Kr. eru til ritaðar heimildir. Grikkland var ekki stjórnmálaleg heild og skiptist upp í mörg sjálfstæð borgríki. Á þessu má finna landfræðilegar skýringar: sérhver eyja, sérhver dalur og slétta eru einangruð frá nágrannabyggðum annaðhvort af hafinu eða fjallgörðum.
Velmegun jókst og Grikkjum fjölgaði umfram það sem landrými leyfði (samkvæmt Mogens Herman Hansen fjölgaði Grikkjum meira en tífalt frá 800 f.Kr. til 350 f.Kr., frá því að vera um 700.000 yfir í að vera um 8-10 milljónir talsins). Um 750 f.Kr. hófst 250 ára langur nýlendutími í sögu Grikklands. Grikkir þurftu land og þeir stofnuðu nýlendur úti um allt. Í austri stofnuðu þeir fyrstu nýlendurnar í Litlu-Asíu (í dag Eyjahafsströnd Tyrklands). Þá stofnuðu þeir nýlendur á Kýpur og við strendur Þrakíu, við Marmarahaf og suðurströnd Svartahafs. Að endingu náðu grískar nýlendur alla leið norðaustur til Úkraínu. Í vestri stofnuðu þeir nýlendur við strendur Adríahafs (þar sem í dag eru Albanía og Serbía), á Sikiley og Suður-Ítalíu, þá í Suður-Frakklandi, á Korsíku og jafnvel Norðaustur- Spáni. Grikkir stofnuðu einnig nýlendur í Norður-Afríku, Egyptalandi og Líbýu. Borgirnar Sýrakúsa, Napólí, Marseille og Istanbúl eiga rætur að rekja til grískra nýlendubyggða: Sýrakúsu, Neapólis, Massilíu og Býzantíon.
Á 6. öld f.Kr. var Grikkland orðið að mál- og menningarsvæði sem var miklu stærra en Grikkland nútímans. Grískar nýlendur lutu ekki stjórn móðurborganna, en héldu oft tengslum við þær, bæði trúarlegum og viðskiptalegum. Jafnt heima sem að heiman skipulögðu Grikkir sig í sjálfstæð samfélög og borgríkið (polis) varð grundvallareining grískrar stjórnsýslu.
Á þessum tíma voru miklar efnahagslegar framfarir í Grikklandi og í nýlendunum og jókst einkum verslun og iðnaður. Lífsgæði jukust einnig töluvert. Sumar rannsóknir benda til þess að meðalstærð grískra heimila hafi fimmfaldast á tímabilinu frá 800 f.Kr. til 300 f.Kr.
Gríska hagkerfið var, á efnahagslegum hátindi sínum á 4. öld f.Kr., það þróaðasta í heimi. Sumir sagnfræðingar telja það hafa verið eitt best þróaða hagkerfi heims allt fram að iðnbyltingunni. Þetta sést meðal annars á meðaldaglaunum grískra verkamanna. Þau voru um fjórum sinnum hærri (í korni talið um 13 kg) en laun egypskra verkamanna (um 3 kg).
Stjórnmál
thumb|right|200px|Sólon
Upphaflega voru grísku borgríkin konungdæmi en mörg þeirra voru afar lítil og hugtakið „konungur“ (basileus) getur gefið villandi mynd af valdhöfunum. Völdin voru að verulegu leyti hjá fámennum hópum landeigenda, enda var ávallt skortur á og mikil eftirspurn eftir landi. Þessir landeigendur urðu að aðli sem barðist oft innbyrðis um jarðnæði. Um svipað leyti varð til stétt verslunarmanna (eins og ráða má af tilurð myntpeninga um 680 f.Kr.). Í kjölfarið urðu stéttaátök tíð í stærri borgum. Frá 650 f.Kr. varð aðallinn að berjast til að verða ekki velt úr sessi og til að missa ekki völdin til konunga (tyrranos; orðið getur þýtt konungur eða harðstjóri).
Á 6. öld f.Kr. voru nokkur borgríki orðin ráðandi í Grikklandi: Aþena, Sparta, Kórinþa og Þeba. Þau höfðu öll náð völdum yfir sveitunum í kringum sig og smærri borgum í nágrenni við sig. Aþena og Kórinþa voru orðin mikil sjóveldi og verslunarveldi að auki. Aþena og Sparta urðu keppinautar í stjórnmálum en metingur þeirra stóð lengi og hafi mikil áhrif á grísk stjórnmál.
Í Spörtu hélt landeignaraðallinn völdum og treysti þau með stjórnarskrá Lýkúrgosar (um 650 f.Kr.). Sparta komst undir varanlega herstjórn með tveimur konungum. Sparta drottnaði yfir öðrum borgríkjum á Pelópsskaga, að Argos og Akkeu undanskildum.
Í Aþenu var konungdæmið hins vegar lagt niður árið 683 f.Kr. og umbætur Sólons komu á hófstilltri stjórn aðalsins. Aðalsmenn misstu síðar völdin í hendur harðstjórans Peisistratosar og sona hans, sem gerðu borgina að miklu sjó- og verslunarveldi. Þegar sonum Peisistratosar var velt úr sessi kom Kleisþenes á fyrsta lýðræði heims í Aþenu (500 f.Kr.). Þjóðfundur allra frjálsra borgara (karla) fór með völdin. Þó ber að hafa í huga að einungis hluti af karlmönnum borgarinnar höfðu borgararéttindi, þrælar, frelsingjar og aðfluttir nutu ekki stjórnmálaréttinda.
Persastríðin
Í Jóníu (í dag Eyjahafsströnd Tyrklands) gátu grísku borgríkin, þeirra á meðal miklar menningarmiðstöðvar á borð við Míletos og Halikarnassos, ekki haldið sjálfstæði sínu og komust undir stjórn Persaveldis á síðari helmingi 6. aldar f.Kr. Árið 499 f.Kr. gerðu Grikkir uppreisn, jónísku uppreisnina, og Aþena kom þeim, ásamt öðrum grískum borgum, til hjálpar.
Dareios I Persakonungur bældi uppreisnina niður og að því loknu, árið 490 f.Kr., sendi hann flota til meginlands Grikklands til að refsa Grikkjunum. Persarnir stigu fæti á Attíkuskaga en grískur her, undir stjórn aþenska herforingjans Míltíadesar sigraði þá í orrustunni við Maraþon.
Tíu árum síðar sendi sonur Dareiosar, Xerxes I., miklu stærri her landleiðina til Grikklands. Spartverski konungurinn Leonídas I. tafði framgöngu persneska hersins við Laugaskörð en Persar höfðu á endanum sigur á spartverska hernum. Xerxes hélt áfram til Attíkuskaga, þar sem hann tók Aþenu og brenndi hana. Aþeningar höfðu flúið borgina sjóleiðina. Undir stjórn Þemistóklesar sigruðu þeir persneska flotann við Salamis. Ári síðar sigruðu Grikkir, undir stjórn spartverska herforingjans Pásaníasar, Persa endanlega við Plataju.
Aþenski flotinn veitti þá persneska flotanum eftirför á Eyjahafi og árið 478 f.Kr. náðu þeir borginni Býzantíon. Aþena myndaði nú bandalag með öllum eyríkjunum og nokkrum bandamönnum á meginlandinu og kallaði það Deleyska sjóbandalagið af því að fjárhirslur bandalagsins voru á eynni Delos. Spartverjar tóku á hinn bóginn upp einangrunarstefnu og leyfðu Aþenu að koma á fót sjó- og verslunarveldi sínu í friði.
Gullöld Aþenu
thumb|200px|Períkles
Í kjölfar Persastríðanna varð Aþena allsráðandi í grískum stjórnmálum. Veldi Aþenu var óskorað á sjó en Aþena var einnig helsta viðskiptaveldi Grikklands, þótt Kórinþa veitti verðuga samkeppni. Mesti stjórnmálamaður þessa tíma var Períkles, sem veitti fjármununum sem aðildarríki Deleyska sjóbandalagsins greiddu til þess að byggja upp Aþenu, meðal annars Meyjarhofið og aðra minnisvarða í borginni. Um miðja 5. öld f.Kr. var sjóbandalagið orðið að aþensku veldi og til marks um það voru fjárhirslur bandalagsins fluttar frá Delos í Meyjarhofið árið 454 f.Kr.
Auður Aþenu laðaði hæfileikaríkt fólk hvaðanæva að úr Grikklandi og skóp einnig auðuga yfirstétt sem studdi við listamenn. Aþenska ríkið studdi einnig menntun og listir, einkum byggingarlist. Aþena varð miðstöð grískra bókmennta, heimspeki (sjá gríska heimspeki) og lista (sjá gríska leikritun). Margar af þekktustu persónum vestrænnar menningar bjuggu í Aþenu á þessum tíma: harmleikjaskáldin Æskýlos, Sófókles og Evripídes, gamanleikjaskáldið Aristófanes, heimspekingarnir Anaxagóras, Sókrates, Platon og Aristóteles, sagnaritararnir Heródótos, Þúkýdídes og Xenófón, skáldin Símonídes og myndhöggvarinn Feidías. Borgin varð, með orðum Períklesar, „skóli Grikklands“.
Önnur ríki Grikklands sættu sig í fyrstu við forystu Aþenu í áframhaldandi átökum við Persa, en eftir að íhaldsmaðurinn Kímon hrökklaðist frá völdum árið 461 f.Kr. varð heimsvaldastefna Aþenu sífellt opinskárri. Eftir sigur Grikkja í orrustunni við Evrýmedon árið 466 f.Kr. voru Persar ekki lengur ógn og sum ríki, eins og Naxos, reyndu að ganga úr Deleyska sjóbandalaginu, en voru neydd til að láta af slíkum tilraunum. Hinir nýju leiðtogar Aþenu, Períkles og Efíaltes, létu afskiptalaust að samskipti Aþenu og Spörtu versnuðu og árið 458 f.Kr. braust út stríð. Eftir nokkurra ára átök hafði valdajafnvægið þó lítið breyst og samið var um 30 ára frið milli Deleyska sjóbandalagsins og Pelópsskagabandalagsins (þ.e. Spörtu og bandamanna hennar). Á sama tíma var síðasta orrustan milli Grikkja og Persa, sjóorrusta, háð við Salamis á Kýpur. Í kjölfar hennar var samið um frið, Kallíasarfriðinn svonefnda, árið 450 f.Kr. milli Grikkja og Persa.
Pelópsskagastríðið
thumb|right|Alkibíades
Árið 431 f.Kr. braust út stríð að nýju milli Aþenu og Spörtu og bandamanna þeirra. Heimildum ber ekki saman um tilefni stríðsins. Aftur á móti eru fornir sagnaritarar (Þúkýdídes og Plútarkos) sammála um þrjár meginorsakir stríðsins. Fyrir stríðið kom upp deila milli Kórinþu og einnar af nýlendum hennar, Korkýru (í dag Korfú) og Aþena blandaði sér í málið. Skömmu síðar kom upp deila milli Kórinþu og Aþenu um yfirráð yfir Pótidaju, sem leiddi á endanum til þess að Aþeningar sátu um Pótidaju. Að lokum gáfu Aþeningar út nokkrar efnahagslegar tilskipanir sem eru þekktar sem „Megörutilskipanirnar“ en samkvæmt þeim var borgin Megara beitt viðskiptaþvingunum. Ríki Pelópsskagabandalagsins sökuðu Aþenu um að brjóta gegn friðarsamningum þrjátíu ára friðarins með öllum áðurnefndum gjörðum sínum og Sparta lýsti yfir stríði á hendur Aþenu.
Margir sagnfræðingar telja þetta einungis vera tylliástæðu fyrir stríðinu. Þeir færa rök fyrir því að undirliggjandi orsakir hafi verið síaukinn pirringur Spartverja og bandamanna þeirra vegna yfirgangs Aþenu í grískum stjórnmálum. Stríðið varði í 27 ár, að hluta til vegna þess að Aþena (sjóveldi) og Sparta (hernaðarveldi á landi) áttu erfitt með að ná tökum hvor á annarri.
Hernaðaráætlun Spörtu var í upphafi sú að gera innrás á Attíkuskaga, en Aþeningar gátu hörfað inn fyrir borgarmúrana. Plága braust út í Aþenu meðan á umsátrinu stóð og olli miklu mannfalli. Períkles var meðal þeirra sem létust. Á sama tíma setti aþenski flotinn menn á land á Pelópsskaga og vann sigur í orrustunum við Nápaktos (429 f.Kr.) og Pýlos (425 f.Kr.). En hvorugur aðilinn gat unnið fullnaðarsigur.
Eftir nokkurra ára stríð samdi aþenski stjórnmálamaðurinn Níkías um frið sem við hann er kenndur, árið 421 f.Kr.
Árið 418 f.Kr. brutust þó út átök að nýju milli Spörtu og bandamanna Aþenu í Argos og rofnaði þá friðurinn milli Aþenu og Spörtu. Sparta sigraði sameiginlegan her Aþenu og bandamanna hennar í Orrustunni við Mantineu. Stríðsæsingamenn komust aftur til valda í Aþenu í kjölfarið. Leiðtogi þeirra var Alkibíades. Árið 415 f.Kr. sannfærði Alkibíades Aþeninga um að senda herlið til Sýrakúsu, bandamanna Spörtu á Sikiley. Þótt Níkías hafi verið fullur efasemda um Sikileyjarleiðangurinn var honum falið að stjórna leiðangrinum ásamt Alkibíadesi. Þegar Alkibíades var borinn sökum í hneykslismáli flúði hann til Spörtu og sannfærði Spartverja um að senda hjálparsveitir til Sýrakúsu. Afleiðingin varð sú að leiðangurinn misheppnaðist algerlega og allt herlið Aþenu var þurrkað út. Níkías var tekinn höndum og tekinn af lífi.
Þegar hér er komið sögu hafði Sparta byggt upp flota (með hjálp Persa) og ógnaði nú yfirráðum Aþenu á sjó. Spartverjar áttu framúrskarandi herforingja að nafni Lýsandros. Hann hernam Hellusund og kom þannig í veg fyrir að Aþena gæti flutt inn korn frá Svartahafs botnum. Aþeningar sáu nú fram á hungursneyð og sendu síðustu skip sín gegn Lýsandrosi, sem vann afgerandi sigur í orrustunni við Ægospotamí (405 f.Kr.). Aþena hafði nú misst flota sinn og var nærri gjaldþrota. Árið 404 f.Kr. leituðu Aþeningar friðar og sem vænta mátti setti Sparta ströng skilyrði fyrir friði. Aþena missti borgarmúra sína, flota sinn og allar eigur sínar erlendis. Andlýðræðisleg öfl tóku völdin í Aþenu með stuðningi Spörtu.
Veldi Spörtu og Þebu
Við lok Pelópsskagastríðsins var Sparta valdamesta borgríki Grikklands en þröngsýni spartversku hernaðarelítunnar reyndist Spörtu fjötur um fót. Innan nokkurra ára höfðu lýðræðissinnar á ný náð völdum í Aþenu og öðrum borgum. Árið 395 f.Kr. viku spartversk stjórnvöld Lýsandrosi úr starfi og Sparta tapaði yfirráðum sínum á sjó. Aþena, Argos, Þeba og Kórinta kepptu við Spörtu um yfirráð, en Þeba og Kórinta höfðu áður verið bandalagsríki Spörtu í Kórintustríðinu, sem lauk árið 387 f.Kr. án sigurs. Sama ár kom Sparta öðrum grískum borgríkjum rækilega á óvart með Antalkídasarsáttmálanum við Persa, en samkvæmt honum létu Spartverjar Persum eftir grísku borgirnar í Jóníu og á Kýpur. Þannig var ávinningnum af aldargömlum sigri Grikkja á Persum fórnað. Sparta reyndi síðan að veikja veldi Þebu, sem leiddi til stríðs þar sem Þeba myndaði bandalag með fyrrum óvinum Spörtu, Aþenu.
Þebversku hershöfðingjarnir Epamínondas og Pelopídas unnu afgerandi sigur í orrustunni við Levktra 371 f.Kr. Í kjölfar orrustunnar lauk stórveldistíma Spörtu en stórveldistími Þebu hófst. Aþena endurheimti að miklu leyti þau völd sem hún hafði áður haft vegna þess að stórveldistími Þebu stóð ekki lengi. Þegar Epamínondas féll í orrustunni við Mantineu 362 f.Kr. missti borgin mesta leiðtoga sinn og eftirmenn hans létu leiðast út í tíu ára langt stríð gegn Fókis sem hafði ekkert upp úr sér. Árið 346 f.Kr. leituðu Þebverjar til Filippusar II. í Makedóníu og báðu hann um hjálp í átökunum gegn Fókis og blönduðu þannig Makedóníu í grísk stjórnmál í fyrsta sinn.
Uppgangur Makedóníu
Konungdæmið Makedónía varð til á 7. öld f.Kr. Það kom lítið við sögu í grískum stjórnmálum fyrir 5. öld f.Kr. Filippus konungur Makedóníu var metnaðargjarn maður sem hlaut menntun sína í Þebu. Í upphafi 4. aldar f.Kr. vildi hann auka ítök sín á Grikklandi. Einkum vildi hann fá viðurkenningu sem nýr leiðtogi Grikklands í baráttunni fyrir því að frelsa grísku borgríkin í Litlu-Asíu undan stjórn Persa. Með því að taka borgirnar Amfipolis, Meþone og Potidaja náði hann völdum yfir gull- og silfurnámum Makedóníu. Með þessu varð hann sér úti um auðlindir sem hann gat nýtt til að gera draum sinn að veruleika.
right|thumb|200px|[[Filippos II frá Makedóníu]] Filippus náði yfirráðum yfir Þessalíu 352 f.Kr. og Þrakíu og árið 348 f.Kr. réð hann yfir öllu landsvæðinu norðan Laugaskarða (Þermopylai). Hann nýtti auð sinn til að múta grískum stjórnmálamönnum og kom á fót „makedónskum stjórnmálaflokki“ í öllum grískum borgríkjum. Afskipti hans af stríðinu milli Þebu og Fókis færðu honum mikla virðingu og gáfu honum tækifæri á að ná miklum áhrifum í grískum stjórnmálum. Aþenski stjórnmálamaðurinn Demosþenes hvatti Aþeninga til þess að standa gegn áhrifum Filippusar í frægum ræðum (filippísku ræðunum).
Veldi Alexanders mikla
Tvítugur sonur Filippusar, Alexander, tók við af föður sínum. Hann hóf þegar í stað undirbúning að því að hrinda í framkvæmd áformum föður síns. Hann fór til Kórintu þar sem grísku borgríkin viðurkenndu hann sem leiðtoga Grikkja en hélt síðan norður til að gera her sinn reiðubúinn. Herinn sem hann hélt með til Persíu var í meginatriðum makedónskur, en margir hugsjónamenn frá öðrum borgríkjum gengu í hann. En þegar Alexander var önnum kafinn í Þrakíu barst honum fregn um uppreisn grísku borgríkjanna. Hann hélt suður í skyndi, hertók Þebu og jafnaði borgina við jörðu, öðrum grískum borgum til viðvörunar.
Árið 334 f.Kr. hélt Alexander til Litlu-Asíu og sigraði Persa við ána Graníkos. Þar með réð hann yfir jónísku strandlengjunni og fór sigurför um grísku borgirnar sem hann hafði frelsað. Þegar hann hafði útkljáð mál í Litlu-Asíu hélt hann suður á bóginn gegnum Kilikíu inn í Sýrland, þar sem hann sigraði Dareios III. í orrustunni við Issos 333 f.Kr. Þá hélt hann í gegnum Fönikíu til Egyptalands, sem hann náði á sitt vald án mikillar mótspyrnu. Egyptar tóku vel á móti honum sem frelsara undan kúgun Persa.
Dareios var nú fús til þess að semja um frið og Alexander hefði getað haldið heim sigri hrósandi. En hann var staðráðinn í að leggja undir sig Persíu og gerast sjálfur herra hennar. Hann hélt í norðaustur gegnum Sýrland og Mesópótamíu og sigraði Dareios aftur í orrustunni við Gágamela 331 f.Kr. Dareios flúði og var drepinn af eigin þegnum. Alexander var nú herra yfir öllu Persaveldi og tók borgirnar Súsa og Persepólis án mótspyrnu. thumb|left|300px|Veldi Alexanders mikla
En grísku borgríkin höfðu ekki gefist upp við að reyna að komast undan stjórn Makedóníu. Í orrustunni við Megalópólis árið 331 f.Kr. sigraði Antipater, fulltrúi Alexanders, Spartverja, sem höfðu neitað að ganga í Kórintubandalagið og viðurkenna yfirráð Makedóníu.
Alexander hélt lengra í austur, þangað sem nú eru Afganistan og Pakistan, allt að Indusdalnum, og 326 f.Kr. hafði hann náð til Punjab-héraðs. Hann hefði getað lagt leið sína niður meðfram Ganges alla leið til Bengal hefði ekki herinn, sem var fullviss um að hann væri á endimörkum heimsins, neitað að fara lengra. Alexander sneri aftur nauðugur viljugur og lést úr hitasótt í Babýlon árið 323 f.Kr.
Samfélagsgerð
Einungis frjálsir menn höfðu full borgaraleg réttindi í borgríkinu. Í flestum borgríkjum fylgdu engin lagaleg forréttindi hárri samfélagsstöðu, ólíkt því sem var í Róm. Til dæmis fylgdu engin forréttindi því að fæðast inn í tiltekna fjölskyldu. Stundum sáu tilteknar fjölskyldur um opinberar trúarathafnir, en venjulega fylgdu því engin völd. Í Aþenu var íbúum skipt í fjórar stéttir eftir efnahag. Fólk gat skipt um stétt ef það eignaðist fé. Í Spörtu hlutu allir karlkyns borgarar titilinn „jafningi“ ef þeir luku menntun sinni. Konungar Spörtu, sem voru tveir og sáu um herstjórn og trúmál í borginni, komu úr tveimur tilteknum fjölskyldum.
Þrælar höfðu hvorki völd né stöðu. Þeir áttu rétt á að stofna fjölskyldu og eiga eignir, en höfðu engin pólitísk réttindi. Um 600 f.Kr. hafði vinnuþrælkun breiðst út um allt Grikkland. Á 5. öld f.Kr. voru þrælar um þriðjungur alls fólksfjöldans í sumum borgríkjum. Þrælar utan Spörtu gerðu nær aldrei uppreisn af því að þeir voru af mjög fjölbreyttu þjóðerni og of dreifðir til að geta tekið höndum saman.
Flestar fjölskyldur áttu þræla sem sáu um heimilið og almenna vinnu. Jafnvel fátækar fjölskyldur gátu átt einn eða tvo þræla. Eigendum var ekki frjálst að berja eða drepa þræla sína. Eigendur lofuðu oft að veita þrælum sínum frelsi síðar meir til að hvetja þrælana til að leggja harðar að sér. Ólíkt því sem gerðist í Róm hlutu þrælar sem var veitt frelsi ekki borgararéttindi. Í staðinn urðu þeir hluti af stétt réttindalausra þegna, ásamt aðfluttu fólki frá öðrum löndum eða öðrum borgríkjum sem bjó í borginni.
Í Spörtu var sérstök tegund þræla sem nefndir helótar. Helótar voru grískir stríðsfangar í eigu ríkisins en lánaðir út til fjölskyldna. Þeir sáu um jarðrækt og unnu húsverk svo að konurnar gætu einbeitt sér að því að ala upp hraust börn. Karlarnir vörðu tíma sínum í þjálfun sem hoplítar og stunduðu hernað. Eigendur helóta voru þeim strangir og helótarnir gerðu oft uppreisn.
Daglegt líf
Daglegt líf í grísku borgríkjunum hélst lengi óbreytt. Fólk sem bjó innan borgarmarkanna bjó í lágum sambýlishúsum eða einbýlishúsum eftir því hvernig fjárhagur þess var. Íbúðarhús, opinberar byggingar og hof voru byggð í kringum torgið (agora). Fólk bjó einnig í smærri þorpum og á sveitasetrum um sveitir landsins. Í Aþenu bjó meirihluti fólksins utan borgarmarkanna (giskað er á að af 400.000 íbúum hafi 160.000 manns búið innan borgarmúranna, en það er mikil borgarmyndun miðað við óiðnvætt samfélag).
Venjulegt grískt heimili var einfalt miðað við nútímaheimili. Á heimilinu voru svefnherbergi, geymslur og eldhús umhverfis innri garð. Meðalstærð heimilis var um 230 m² á 4. öld f.Kr. og var það töluvert stærra en híbýli annarra samfélaga, sem bendir til betri hags borgaranna.
thumb|right|185px|Kringlukastarinn eftir Mýron, endurgerð frá 2. öld e.Kr. Flestir Grikkir unnu við landbúnað, ef til vill 80% fólksfjöldans, sem er svipað hlutfall og í flestum óiðnvæddum samfélögum. Jarðvegur í Grikklandi er sjaldan frjósamur og úrkoma stopul. Rannsóknir benda til þess að veðurfar hafi lítið breyst frá því í fornöld. Því þurfti að líkindum oft að grisja og plægja. Nautgripir voru nýttir til að plægja akra en flest var unnið með berum höndum. Grískir bændur reyndu að eiga korn afgangs til að geta lagt af mörkum á hátíðum og til að geta keypt leirker, fisk, salt og málmhluti.
Forngrískur matur var einnig fábrotinn. Fátækt fólk át einkum bygggraut með lauk, ávexti og ost eða ólífuolíu. Fáir átu kjöt reglulega, nema þegar dýrum var fórnað á opinberum hátíðum. Bakarar seldu nýbökuð brauð daglega. Vín þynnt með vatni var algengasti drykkurinn.
Grískur fatnaður tók litlum breytingum í gegnum tímann. Bæði karlar og konur klæddust stuttum kyrtlum. Kyrtlarnir voru oft litríkir. Um mittið hafði fólk belti. Í köldu veðri klæddist fólk kápum og hafði húfur eða hatta en í heitu veðri klæddist það sandölum í stað leðurstígvéla. Konur báru skartgripi og settu á sig andlitsfarða - einkum púður sem gerði húðina ljósari álitum. Karlar létu sér vaxa skegg þar til Alexander mikli kom af stað þeirri tísku að raka sig.
Forngrísk læknislist var afar takmörkuð. Hippókrates átti mikinn þátt í því að skilja að hjátrú og læknismeðferð á 5. öld f.Kr. Jurtameðferð var beitt til að draga úr sársauka og læknar gátu framkvæmt uppskurði í einhverjum tilvikum. En þeir áttu engin ráð gegn sýkingum svo að jafnvel áður heilbrigðir einstaklingar gátu dáið mjög skyndilega úr sýkingu óháð aldri.
Karlar stunduðu líkamsrækt á hverjum degi til að halda sér hraustum og reiðubúnum til að gegna herþjónustu. Næstum því hvert einasta borgríki átti að minnsta kosti einn líkamsræktarsal, þar sem einnig var baðaðstaða, fyrirlestrasalur og garður. Í flestum borgum (að Spörtu undanskilinni) máttu einungis karlar æfa í líkamsræktarsölunum og menn voru naktir þegar þeir æfðu. Hátíðir á vegum ríkisins veittu afþreyingu og skemmtun. Guðirnir voru heiðraðir með keppnum í tónlist, leiklist og kveðskap. Aþeningar montuðu sig af því að í þeirra borg væri hátíð næstum því annan hvern dag. Stórar samgrískar hátíðir voru haldnar í Ólympíu, Delfí, Nemeu og Isþmíu. Íþróttamenn og tónlistarmenn sem sigruðu í þessum keppnum gátu orðið ríkir og frægir. Dýrasta og vinsælasta keppnisgreinin var kappreiðar.
Menntun
Lengst af í fornaldarsögu Grikklands var menntun ekki á vegum hins opinbera, nema í Spörtu. Á helleníska tímanum stofnuðu sum borgríki opinbera skóla. Einungis auðugar fjölskyldur höfðu efni á að ráða kennara. Drengir lærðu að lesa, skrifa og vitna í bókmenntir. Þeir lærðu einnig að syngja og leika á hljóðfæri og hlutu þjálfun í íþróttum til að undirbúa þá fyrir herþjónustu. Þeir námu ekki til að undirbúa sig fyrir starf, heldur til að verða nýtir þjóðfélagsþegnar. Stúlkur lærðu einnig að lesa, skrifa og einfaldan reikning svo þær gætu séð um heimilið. Þær hlutu nánast aldrei menntun eftir barnæsku.
Lítill hluti drengja hélt menntun sinni áfram eftir barnæsku. Til dæmis má nefna herskóla Spartverja. Á táningsárum námu þeir heimspeki, en hún var hugsuð sem siðferðismenntun fyrir lífið, og mælskufræði svo þeir gætu flutt góðar og sannfærandi ræður fyrir dómstólum eða á þingi. Á klassíska tímanum var þessi menntun nauðsynleg sérhverjum metnaðarfullum ungum manni. Samskipti auðugra drengja við eldri lærimeistara var snar þáttur í menntun þeirra. Unglingurinn lærði af því að fylgjast með lærimeistara sínum ræða um stjórnmál á torginu, með því að aðstoða hann við að rækja borgaralegar skyldur sínar, með því stunda æfingar með honum í líkamsræktinni og með því að fylgja honum á samdrykkjur. Ríkustu nemendurnir héldu áfram í framhaldsnám í skóla í einhverri stórborg. Frægir kennarar ráku þessa skóla. Meðal frægra skóla í Aþenu voru Akademían og Lykeion.
Holstein Kiel
Holstein Kiel er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Kíl.
Stríðsskáld
Stríðsskáld (en. war poet) er hugtak sem kom fyrst fram á dögum fyrri heimstyrjaldarinnar. Mörg fremstu skáld þeirrar tíðar börðust þá á vígvöllum Evrópu og miðluðu reynslu sinni í gegnum ljóðformið. Mörg þeirra týndu lífi, svo sem Rupert Brooke og Wilfred Owen, en önnur héldu lífi og gagnrýndu vitfirringu stríðsins frá sjónarhóli skotgrafarhermanns sem glatað hefur trúnni á manneksjuna og má þar nefna Edmund Blunden og Siegfried Sassoon.
Hugtakið sem slíkt er enskt að uppruna. Eflaust hafa skáld í herbúðum Þjóðverja ekki verið síðri en hin fyrstu eiginlegu stríðsskáld voru ensk þó Frakkar eignuðust einnig sín stríðsskáld. Sé tekið mark á orðum bókmenntafræðingsins Patrick Bridgewater líkjast þýsku skáldin Anton Scnack og August Stramm hinum ensku stríðsskáldum hvað mest.
Spurningunni um hvað geri skáld að stríðsskáldi er vandsvarað. Í augum alþýðunnar sýndu þau stríðið eins og það leit út í augum hermannsins og um leið tilfinningar hans. Sum skáld sem þjónuðu stríðsherrunum (meðal annars Robert Graves) gerðu stríðið ekki að yrkisefnum sínum.
Súlur (Stöðvarfjörður)
thumb|Súlur. Súlur í Stöðvarfirði eru 644 m háir tindar, þverhníptar að sunnanverðu en aðgengilegri úr Stöðvarfirði. Gömul þjóðsaga segir að á toppi Súlnanna sé grafin tunna full af gulli. Allt fram til 1970 var talið að Súlurnar væru ókleifar, en á 2. páskum 1970 klifu Ævar Sigdórsson og Reynir Reimarsson hæstu súluna, án nokkurra hjálpartækja.
Þórarinn krókur
Þórarinn krókur var landnámsmaður í Króksfirði og nam land frá Króksfjarðarnesi til Hafrafells. Landnáma segir hann hafa þrætt við Steinólf hinn lága um Steinólfsdal (Bæjardal), sem var í Króksfirði en Steinólfur vildi eigna sér. Þórarinn gerði atlögu að honum við tíunda mann þegar hann reri úr seli við sjöunda mann. Börðust þeir á eyrinni við Fagradalsárós en að Steinólfi dreif stuðningur og féll Þórarinn þar ásamt fleirum.
Narsaq
thumb|Loftmynd af Narsaq. thumb|250 px|Kirkjan í Narsaq thumb|250 px|Narsaq þorpið árið 1900 Narsaq er á Suður-Grænlandi í sveitarfélaginu Kujalleq og þar voru íbúar um 1500 (2013). Bærinn Narsaq er á tanga sem aðskilur Tunulliarfik fjörð (fjörðurinn heitir á dönsku Skovfjorden, en var nefndur Eiríksfjörður af Grænlendingum til forna) og nyrðri Sermilik fjörð (á dönsku: Bredefjord) á um það bil á 61°N. Orðið Narsaq má þýða úr grænlensku sem "sléttan" og er það réttnefni þar sem bærinn stendur á víðáttumiklu flatlendi undir bröttum fjallshlíðum. Flestir búa í sjálfum þéttbýliskjarnanum Narsaq en hinir í byggðakjörnunum þremur í nágrenni hans, Qassiarsuk, Igaliku og Narsarsuaq. Í Narsarsuaq er aðalflugvöllur suðurhluta Grænlands. Íbúum hefur fækkað frá því um aldamót þegar þeir nálguðust 1800. Í Narsaq var áður bandarísk herstöð og var flugvöllurinn byggður til millilendinga í seinni heimsstyrjöldinni. Frá 1959 hefur flugvöllurinn verið notaður til almenningsflugs. Air Greenland flýgur daglega milli Kaupmannahafnar og Narsarsuaq og einnig innanlands á Grænlandi. Þar að auki flýgur Flugfélag Íslands á sumrin til Narsarsuaq frá Reykjavík.
Bærinn er tiltölulega ungur, fékk kaupstaðarréttindi 1959 en var upphaflega verslunarstaður, stofnaður 1830. Aðalatvinnurekstur í bænum er fiskvinnsla, einkum rækjur og krabbar. Tiltölulega frjósamt land er grundvöllur annars helsta atvinnurekstrarins í sveitarfélaginu, sauðfjárræktar. Þar eru 31 af 53 beitarsvæðum á Grænlandi. Ferðamennska er vaxandi atvinnugrein í sveitarfélaginu og nýtur hún góðs af flugvellinum, áhugaverðum gönguleiðum og möguleikum til stangveiði.
Anna Nicole Smith
Vickie Lynn Hogan betur þekkt sem Anna Nicole Smith (28. nóvember 1967 – 8. febrúar 2007) var bandarísk fyrirsæta, raunveruleika stjarna í sjónvarpi, leikkona og kyntákn. Hún hlaut sínar fyrstu vinsældir þegar að hún sat fyrir nakin hjá Playboy, sem leiddi til þess að hún var valin leikfélagi ársins 1993. Hún varð þekkt sem fyrirsæta eftir að hún sat fyrir hjá vinsælum fatnaðar vörumerkjum þar á meðal Guess, Lane Bryant og H&M. Hún lék einnig í nokkrum kvikmyndum og var með sinn eiginn raunveruleikaþátt The Anna Nicole Show.
Smith var fædd í Texas, þar sem að hún var alin upp af einstæðri móður sinni. Hún hætti í gagnfræðiskóla og stakk af frá móður sinni til þess að gifta sig aðeins 17 ára gömul. Annað hjónaband hennar við milljarðamæringinn J. Howard Marshall fékk mikla athygli fjölmiðla en hann var 63 árum eldri en hún og bundinn í hjólastól sem leiddi í vangaveltur um hvort að hún hefði gifst honum fyrir peningana sína. Eftir dauða hans, fór hún í gegnum langar deilur við fjölskyldu hans um hver ætti að erfa hann.
Hún lést 39 ára gömul, eftir ofskammt af lyfseðliskyldum lyfjum. Í marga mánuði eftir andlát hennar stóðu deilur um hvar ætti að grafa hana og hver væri raunverulegur faðir nýfæddrar dóttur hennar, Dannielynn.
Æska
Um leið og hún kláraði níunda bekk sendi móðir hennar hana til Mexia í Texas þar sem að frænka sín átti heima. Hún var glöð að vera laus frá móður sinni sem að flengdi hana oft. Hún hóf nám við Mexia High School en þegar hún var komin hálfleiðina í gegnum fyrsta árið sitt hætti hún og gerðist þjónustustúlka á veitingastað.
Móðir hennar var óánægð með hana, en það skipti Vickie ekki máli. Á meðan hún vann á veitingastaðnum Jim's Krispy Fried Chicken hitti hún Billy Wayne Smith, 16 ára gamlan kokk. Þann 4. apríl 1985 giftust þau og ári seinna eignuðust þau soninn Daniel Wayne Smith. Árið 1987 slitu þau vinskap og hún fór með eins árs son sinn til Houston. Þau voru samt ekki löglega skilin fyrr en í Febrúar, 1993.
Hún vann sem þjónustustúlka á nokkrum veitingastöðum áður en hún hóf ferill sinn sem strippari. Í október 1991 sá hún auglýsingu frá Playboy þar sem verið var að leita að ungum stúlkum til að sitja fyrir í blaðinu.
Playboy-ferill
Bandaríska tímaritið New York birti mynd af henni á forsíðu blaðsins 22. ágúst 1994 þar sem að fyrirsögnin var „White Trash Nation“. Á myndini var hún klædd í stutt kúrekaföt og borðaði flögur. Tveimur mánuðum seinna, í október 1994, kærði hún blaðið og heimtaði $5.000.000 (um 600 milljón íslenskar krónur) í skaðabætur. Lögmaður Smith sagði að henni hafði verið sagt að hún ætti að vera ímynd bandaríska kvenna. Seinna sagði hann að þessi mynd hefði verið tekin bara til gamans eftir að myndatakan var búin.