cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kransæðahjáveituaðgerð
Hjartsláttartruflanir
thumb|Myndin sýnir eðlilega rafvirkni hjartans. [[P-bylgjan er ekki til staðar í gáttartifi.]] Fyrstu dagana eftir kransæðahjáveituaðgerð er fylgst náið með hjartalínuriti sjúklings því hjartsláttartruflanir eru algengur fylgikvilli hjartaaðgerða. Orsakir hjartsláttartruflana geta tengst áverka í aðgerð, svæfingu, notkun hjarta- og lungnavélar, breytingum á kalíumþéttni í blóði, lágþrýstingi, minnkun á blóðrúmmáli og súrefnisþurrð. Helstu hjartsláttartruflanirnar eru gáttatif, gáttaflökt og aðrar ofansleglatruflanir vegna bjúgs og bólgu í gáttarvef og geta þær valdið ófullnægjandi fyllingu slegla þannig að útfall hjarta minnkar. Minnkað útfall hjarta getur einnig stafað af minnkuðu blóðrúmmáli og blóðþrýstingsfalli ef mikil blæðing verður.
Skert athafnarþrek
Skert athafnarþrek getur bæði átt við kransæðasjúklinga fyrir og eftir aðgerð. Fyrir aðgerð stafar þrekleysið af ónægu súrefnisframboði tengt skertu blóðflæði til hjartans vegna kransæðaþrengsla. Blóðþurrðin lýsir sér svo sem hjartaöng og viðkomandi finnur að öllum líkindum til aukinnar mæði. Ef sjúklingur er með langt genginn kransæðasjúkdóm og sýnir einkenni í hvíld þarf hann að miklu leiti að vera rúmliggjandi til að minnka súrefnisþörf hjartans. Eftir aðgerð skerðist athafnarþrek sjúklings hins vegar oftast vegna rúmlegu eða hreyfingaleysis sem fylgir óhjákvæmilega aðgerðinni.
Markmið meðferðar við skertu athafnarþreki er að sjúklingur efli hreyfigetu sína stigvaxandi og tjái sig færan um að ljúka áætluðum daglegum athöfnum. Helsta hjúkrunarmeðferðin er hreyfing eins fljótt og kostur gefst eftir aðgerð enda skiptir hún höfuð máli í endurhæfingu aðgerðarsjúklinga. Ekki er ólíklegt að sjúkraþjálfun hefjist að kvöldi aðgerðardags eða morguninn eftir en þá sest sjúklingur gjarnan fram á rúmstokk og leyfir fótum að hanga lausum fram af rúminu. Hreyfing flýtir bæði fyrir bata sjúklings og kemur í veg fyrir þekkta fylgikvilla aðgerða eins og vandamálum tengt hjarta- og æðakerfi, öndunarfærum og þvagfærum, auk þess sem að hún viðheldur vöðvavirkni sjúklings og kemur í veg fyrir hægðatregðu.
Vandamál tengt öndunarfærum
Þegar notuð er hjarta- og lungnavél í aðgerð verður takmörkun á útþenslu lungnablaðra og öndun almennt grynnist en við það minnkar framleiðsla surfactants og lungnablöðrur geta því fallið saman. Einnig geta verkir vegna inniliggjandi drenslanga komið í veg fyrir að sjúklingur nái að viðhalda eðlilegri öndun. Mikilvægt er því að stuðla að hreinsun öndunarvega í kjölfar aðgerðar svo sjúklingi sé unnt að endurheimta fyrri lungnarýmd.
Brenglun á vökvajafnvægi
Nákvæmt eftirlit með vökvajafnvægi sjúklings er nauðsynlegt eftir hjartaaðgerðir og er það gert með því að mæla og skrá inn allan vökva sem sjúklingur fær, um munn og í æð, sem og þvagútskilnað frá honum. Fyrst eftir aðgerð er vökvainntekt sjúklinga takmörkuð vegna mikillar vökvagjafar í aðgerð og til þess að draga úr þeirri vinnu sem hjartað þarf að inna af hendi. Þegar sjúklingur er í hjarta- og lungnavél aukast líkur á nýrnabilun vegna þess að rauðar blóðfrumur skemmast og geta valdið stíflu í nýrum en allt að 25% sjúklinga fá einhverja nýrnabilun eftir hjartaaðgerðir. Einnig getur starfsemi nýrna raskast ef blóðþrýstingur verður of lágur í aðgerð.
Hjúkrunarmeðferð felst í því að fylgjast með mælingum á inntöku og útskilnaði vökva hjá sjúklingi, en lágmarks útskilnaður er 30 ml/klst. Sjúkling á einnig að vigta daglega og fylgjast með einkennum um bjúgsöfnun í lungum og útlimum. Gjöf á þvagræsilyfjum eftir hjartaaðgerðir er ekki óalgeng og því mikilvægt að fylgjast með niðurstöðum blóðrannsókna með tilliti til raflausna, sérstaklega kalium, magnesíum og fosfór.
Kvíði
Kvíði sjúklinga fyrir og eftir kransæðahjáveituaðgerð er eðlilegur í ljósi þess að um stóra aðgerð er að ræða. Kvíði sjúklings getur byggst á mismunandi forsendum og því mikilvægt að finna út hvar rót kvíðans liggur en ótti við breytt heilsufar eða hlutverk er algengur. Rannsóknir hafa sýnt að væntingar kransæðasjúklinga til meðferðar hafi áhrif á útkomur og upplifun sjúklinga á eigin lífsgæði eftir kransæðahjáveituaðgerðir.
Hjúkrunarmeðferðir við kvíða byggjast á því að efla aðlögunarleiðir og getur reynst hjúkrunarfræðingum vel að hafa í huga bjargráð sjúklinga. Öflug fræðsla fyrir aðgerð getur dregið úr kvíða hjá sumum en aukið á hjá öðrum. Kvíðastilling getur byggst á því að gefa sjúklingi róandi lyf en stundum getur verið nóg að vera virkur hlustandi og hughreysta sjúkling. Ýmsar slökunarmeðferðir geta virkað vel gegn kvíða sem og stjórn á umhverfisaðstæðum. Mikilvægt er að huga að fjölskyldu sjúklings og aðstandendum því þeir geta upplifað kvíða gagnvart heilsufari sjúklings og jafnvel haft neikvæð áhrif á tilfinningar sjúklings til eigins heilsufars.
Heimildir
Aorta koronar şuntlama Bypass (cirugía) Ponte de safena Kirurgjia kardiotorakale
Viðkvæmar tegundir
thumb|right| Viðkvæmar tegundir eru þær tegundir lífvera sem eru líklegar til að lenda í hættu á útdauða ef aðstæður breytast ekki. Viðkvæm tegund er flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN.
Á Rauða lista IUCN yfir viðkvæmar tegundir eru 5297 dýrategundir, 4914 jurtir og ein tegund frumvera.
Dæmi um viðkvæmar tegundir eru ísbjörn, hávella, ýsa og blöðruselur.
Ýmsir - Jólaljós
Ýmsir - Jólaljós er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1983. Á henni flytja ýmsir þjóðþekktir tónlistarmenn þekkt jólalög.
Töreboda
thumb|right|200px|Töreboda Töreboda er þéttbýli í sveitarfélaginu Töreboda í Svíþjóð.Þar búa 4 189 manns (2010).
Armeria eriophylla
Armeria eriophylla er jurt af gullintoppuætt.
Amfóra
thumb|Amfórur Amfóra er há leirkrukka með tveimur handföngum sem Grikkir og Rómverjar notuðu til forna til að geyma  korn  og olíu og fleira.
Hep Stars
Hep Stars var sænsk popphljómsveit stofnuð árið 1963 af þeim Lennart Hegland og Christer Pettersson. Þeir fengu til liðs við sig orgelleikarann Hans Östlund og gítarleikarann og söngvarann Janne Frisk. Sama ár koma hljómsveitin fram í hljómsveitarkeppni í Bromma.
Árið eftir átti hljómsveitin að koma fram á tónleikum en þar sem Frisk var í tónleikaferðalagi með harmonikkuleikaranum Erik Frank þurfti Svenne Hedlund að spila fyrir hann. Úr því sagði Hedlund sig úr hljómsveitini Clifftones og gerðist meðlimur í Hep Stars.
Åke Gerhard, textahöfundur og útgefandi, gerðist umboðsmaður hljómsveitarinnar og kom henni í tónleikaferðalag þetta sama sumar. Fyrsta smáskífa Hep Stars var Kana Kapila. Hans Östlund hætti í hljómsveitini þetta örlagaríka ár og Benny Andersson (þá í Elverkets Spelmans-lag og síðar í ABBA) kom í hans stað.
Þann 13. apríl 1965 kom smáskífan Cadillac út og fór strax í 9. sæti sænska kvöldlistans (Kvällstoppen). Þar tórði hún í 14 vikur og fór hæst í 1. sæti listans. Viku síðar komst önnur skífa sveitarinnar inn á listann, A Tribute to Buddy Holly, og fór hún í 15. sætið. Þriðju vikuna í röð komst smáskífa sveitarinnar inn á listann og í þetta sinn var það lagið Farmer John. Lagið fór beint í 10. sætið þann 27. apríl 1965.
Gleymskukúrfa
Gleymskukúrfan var búin til af Hermann Ebbinghaus. Hún er byggð á niðurstöðum tilrauna og sýnir hversu hratt við gleymum. Hún sýnir t.d. fram á að að fyrst eftir nám er gleymskan mest.
Fokienia hodginsii
Fokienia hodginsii
Fokienia hodginsii er tegund barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) ættað frá er frá suðaustur Kína (Zhejiang, Guizhou, Yunnan og Fujian) til norður Víetnam (Ha Bac, Hà Giang, Hà Tĩnh, Hòa Bình, Sơn La, Nghệ An, Lào Cai, Lai Châu, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Yên Bái og Vĩnh Phúc), vestur mið Víetnam (Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm ĐồngLâm Đồng), og vestur til norður Laos.
Fokienia hodginsii er sígrænt tré, 25–30 m hátt. Það er með grábrúnan börk sem flagnar af þegar tréð er ungt. Á eldri trjám er börkurinn með láréttar sprungur og verður ilmandi.
Það þolir ekki skugga, og þarfnast milds lofstlags og mikillar úrkomu til að þrífast vel. Það vex aðallega á rökum jarðvegi í fjallendi. Í Víetnam vex það á kalk- eða granít-jarðvegi í yfir 900 m hæð.
Nytjar
Viðurinn er svipaður og hjá öðrum sedrusviðum,: með litla árhringi og einkennandi ilm.
Ingvar Eggert Sigurðsson
Ævi
Ingvar fæddist 22. nóvember 1963 í Reykjavík. Árið 1990 útskrifaðist hann úr Leiklistarskóla Íslands. Ári síðar var hann ráðinn til Þjóðleikhússins þar sem hann hefur farið með fjölda hlutverka.
Ferill í leikritum
Hlutverk sem Ingvar hefur leikið í Þjóðleikhúsinu eru: Pétur Gaut í Pétur Gautur, Vitju í Kæra Jelena, Tíbalt í Rómeó og Júlíu, Ingimund í Elínu Helgu Guðríði, Scullery í Stræti, Svenna í Kjaftagangi, drenginn í Stund gaupunnar, Leonardó í Blóðbrullaupi, Ormur Óðinsson í Gauragangi, Fernando Krapp í Sönnum karlmanni, Don Carlos í Don Juan, Ketil í Tröllakirkju, Prófstein í Sem yður þóknast, Sergé í Listaverkinu, Túzenbach barón í Þremur systrum og Kládíus konungur í Hamlet.
Edduverðlaunin
Ingvar hefur hlotið Edduverðlaunin alls fimm sinnum. Fyrst sem leikari ársins árið 1998 fyrir hlutverk sitt í kvikmyndinni Slurpurinn & Co. Árið 2000 hlaut hann aftur verðlaun sem leikari ársins í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem Pál í kvikmyndinni Englar alheimsins. Þá hlaut hann verðlaun árið 2004 sem leikari ársins í aðalhlutverki fyrir hlutverk sitt sem Grímur eldri í Kaldaljós. Hann hlaut sömu verðlaun fyrir hlutverk sitt sem Erlendur í kvikmyndinni Mýrin árið 2006. Árið 2007 hlaut hann verðlaunin fyrir leik sinn í myndinni Foreldrar.
Gríman
Ingvar hefur hlotið Íslensku leiklistarverðlaunin (Grímuna) tvisvar sinnum. Árið 2006 hlaut hann verðlaunin sem leikari ársins í aukahlutverki fyrir leik sinn í leikritinu Pétur Gautur. Og árið 2011 sem leikari ársins í aðalhlutverki fyrir leik sinn í Íslandsklukkunni
Tvískipting
Tvískipting, tvígreining eða tvíflokkun kallast sú skipting heildar í nákvæmlega tvo hluta sem ekki skarast saman.
Adolphe Sax
Antoine-Joseph "Adolf" Sax (6. nóvember 1814 – 7. febrúar 1894) var belgískur hljóðfærasmiður, uppfinningamaður og tónlistamaður sem fann upp saxofóninn árið 1846.
Sax fæddist í Dinant í frönskumælandi Belgíu, skammt frá landamærunum við Frakkland. Foreldar hans voru báðir hljóðfærasmiðir.
Rúst
Rúst gæti átt við:
Permtímabilið
thumb|Edaphosaurus pogonias og Platyhystrix - Snemma á perm Permtímabilið er síðasta skeið fornlífsaldar. Á permtímabilinu urðu skriðdýr ráðandi á þurrlendi en þríbrotar dóu út og froskdýrategundum fækkaði. Perm er á eftir kolatímabilinu og nær frá 299,0 ± 0,8 til 251,0 ± 0,4 milljónum ára. Það er lengsta tímabil fornlífsaldar og er þekkt fyrir aldauðann í lok perm sem er stærsti þekkti aldauðinn.
Dwight D. Eisenhower
Dwight David „Ike“ Eisenhower (14. október 1890 – 28. mars 1969) var 34. forseti Bandaríkjanna frá 20. janúar 1953 til 20. janúar 1961 fyrir Repúblikana. Í síðari heimsstyrjöldinni var hann yfirmaður alls herafla bandamanna í Evrópu og stjórnaði meðal annars innrásum í Frakkland og Þýskaland 1944 til 1945. Árið 1949 varð hann fyrsti yfirmaður Evrópuherstjórnar NATO. Í forsetatíð hans lauk Kóreustríðinu 1953, auknu fé var veitt til þróunar kjarnavopna og kapphlaupið um geiminn hófst.
Æviágrip
Eisenhower fæddist undir nafninu David Dwight Eisenhower í bænum Denison í Texas en ólst upp í Kansas. Hann rakti ættir sínar til hollenskra landnema frá Pennsylvaníu. Fjölskylda hans var mjög trúrækin: móðir hans var upphaflega lútersk en gekk síðar til liðs við votta Jehóva. Eisenhower sjálfur var ekki skráður í neitt trúfélag fyrr en árið 1952, meðal annars vegna stöðugra flutninga á hernaðarferli sínum. Eisenhower útskrifaðist úr bandaríska hernaðarháskólanum West Point árið 1915 og kvæntist Mamie Doud. Hjónin eignuðust tvo syni.
Í fyrri heimsstyrjöldinni sótti Eisenhower um stöðu í vesturvígstöðvunum í Evrópu en umsókn hans var hafnað og hann var þess í stað settur yfir herdeild sem sá um þjálfun skriðdrekaliða. Eftir stríðið gegndi hann herþjónustu undir ýmsum hershöfðingjum og var gerður að fylkishershöfðingja árið 1941. Eftir að Bandaríkin gengu inn í seinni heimsstyrjöldina skipaði Franklin D. Roosevelt árið 1943 Eisenhower yfirhershöfðingja bandamanna (enska: Supreme Allied Commander) í Evrópu. Eisenhower var falið að skipuleggja innrásir bandamanna í Norður-Afríku og Sikiley. Hann hafði síðan umsjón yfir innrásunum í Frakkland og Þýskaland. Eftir innrásina tók Eisenhower við uppgjöf Þjóðverja í Reims þann 7. maí árið 1945.
Eftir stríðið var Eisenhower skipaður yfirmaður herforingjaráðs Bandaríkjahers. Hann gegndi því embætti til ársins 1948, en þá sagði hann sig úr hernum og gaf út endurminningar sínar af stríðinu í Evrópu undir titlinum Crusades in Europe. Í bandarísku forsetakosningunum árið 1948 sóttust báðir stóru stjórnmálaflokkarnir eftir Eisenhower sem forsetaefni og Harry S. Truman, sitjandi forseti Bandaríkjanna úr Demókrataflokknum, gekk svo langt að bjóðast til þess að vera varaforseti Eisenhowers ef Eisenhower vildi bjóða sig fram í hans stað fyrir Demókrata. Eisenhower afþakkaði boðin og gerðist þess í stað forseti Columbia-háskóla. Frá 1951 til 1952 var hann fyrsti yfirmaður Evrópuherstjórnar Atlantshafsbandalagsins.
Forsetatíð (1952–1961)
Árið 1952 gaf Eisenhower kost á sér í forsetakosningum Bandaríkjanna fyrir Repúblikanaflokkinn. Hann bauð sig einkum fram til þess að koma í veg fyrir að öldungadeildarþingmaðurinn Robert A. Taft væri útnefndur frambjóðandi flokksins. Taft var einangrunarsinni sem var á móti Atlantshafsbandalaginu og vildi ekki að Bandaríkin hefðu afskipti af alþjóðamálum. Eisenhower vann útnefningu flokksins og vann síðan stórsigur í forsetakosningunum á móti demókratanum Adlai Stevenson. Sigur Eisenhowers var fyrsti sigur Repúblikana í forsetakosningum frá því að Herbert Hoover vann árið 1928. Eisenhower vann endurkjör árið 1956, aftur á móti Stevenson.
thumb|right|Eisenhower ásamt stuðningsmönnum sínum í kosningabaráttunni árið 1952. Stjórn Eisenhowers var Frökkum innan handar í baráttu þeirra við víetnamska kommúnista í fyrri Indókínastyrjöldinni. Eftir að Frakkarnir höfðu sig á brott gaf stjórn Eisenhowers nýja ríkinu Suður-Víetnam ríkulega fjárhagsaðstoð. Eisenhower og stjórn hans áttu hönd í bagga í nokkrum valdaránum sem gerð voru gegn lýðræðislega kjörnum stjórnum í þriðjaheimsríkjum á forsetatíð hans. Á forsetatíð Eisenhowers studdi bandaríska leyniþjónustan valdarán í Íran árið 1953 og í Gvatemala árið 1954. Í Súesdeilunni árið 1956 fordæmdi Eisenhower innrás Breta, Frakka og Ísraela í Egyptaland og neyddi þá til að draga sig burt með því að hóta að beita þá efnahagsþvingunum. Hann fordæmdi einnig innrás Sovétríkjanna í Ungverjaland eftir ungversku uppreisnina árið 1956 en greip ekki til beinna aðgerða til að stöðva hana.
Eisenhower ferðaðist mikið á forsetatíð sinni. Hann var meðal annars fyrsti forseti Bandaríkjanna sem heimsótti Ísland, en það gerði hann á leið á leiðtogaráðstefnu í Genf þann 16. júlí árið 1955 og hitti m. a. Ásgeir Ásgeirsson forseta og Ólaf Thors forsætisráðherra. Eisenhower hafði áður komið til landsins sem hershöfðingi á stríðsárunum.
Eftir að Sovétríkin skutu Spútnik 1 á sporbaug árið 1957 skipaði Eisenhower stofnun Geimferðastofnunar Bandaríkjanna, sem leiddi til þess að geimkapphlaup hófst milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Stjórn Eisenhowers skipulagði og samþykkti innrásina í Svínaflóa, sem var framkvæmd á stjórnartíð eftirmanns hans, Johns F. Kennedy.
Eisenhower var hófsamur íhaldsmaður sem viðhélt stofnunum Nýju gjafarinnar og jók við útgjöld til velferðarmála. Hann beitti sér hljóðlega gegn ofríki Josephs McCarthy og stuðlaði að endalokum McCarthyismans með því að vísa til friðhelgi forsetans og neita McCarthy þannig um aðgang að ýmsum einkasamtölum embættismanna. Eisenhower skrifaði undir mannréttindalöggjöf árið 1957 og sendi hermenn til þess að láta framfylgja skipunum alríkisdómstóls um að aðskilnaði kynþátta í skólum í Little Rock í Arkansas yrði hætt. Á stjórnartíð Eisenhowers ríkti mikil efnahagsfarsæld í Bandaríkjunum að undanskyldri stuttri kreppu árið 1958.
Í kveðjuávarpi sínu til Bandaríkjamanna árið 1963 lýsti Eisenhower yfir áhyggjum af óhóflegum fjárframlögum Bandaríkjamanna til hernaðarmála og yfir því að stjórnvöld gerðu samninga við vopnaframleiðendur. Hann varaði við áhrifum hergagnaiðnaðarins (e. the military–industrial complex) á ákvarðanir stjórnvalda og brýndi fyrir landsmönnum að nauðsynlegt væri að fylgjast grannt með samsteypu hergagnaiðnaðar og vexti hennar.
Í könnunum Gallup mældist Eisenhower þrettán sinnum dáðasti maður Bandaríkjanna.
Tranemo
thumb|right|200px|Tranemo Tranemo er þéttbýli í sveitarfélaginu Tranemo í Svíþjóð.Þar búa 1 059 manns (2010).
Hoya mucronulata
Hoya mucronulata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Guíneu.
Hoorn
Hoorn er er sögufræg hafnarborg í hollenska héraðinu Norður-Hollandi og er með 72 þúsund íbúa (1. Janúar 2014). Hoorn var áður fyrr heimaborg Hollenska Austur-Indíafélagsins en liggur í dag ekki lengur að sjó. Hornhöfði (Kap Hoorn), syðsti höfði Ameríku, er nefndur eftir borginni.
Lega og lýsing
Hoorn liggur við Markermeer (syðsti hluti Ijsselmeer) vestarlega í Hollandi. Næstu borgir eru Alkmaar til vesturs (20 km), Enkhuizen til norðausturs (20 km), Amsterdam til suðurs (40 km) og Den Helder til norðvesturs (50 km).
Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerki Hoorn sýnir rautt-gult gjallarhorn með bláum borða á hvítum grunni. Hornið er til tákn um uxa sem hljópst á brott frá bænum Monnickendam og missti eitt hornið þar sem í dag er borgin Hoorn. Áður fyrr var María mey höfð með á merkinu en 1538 var María tekin út í stað einhyrningsins, sem var einkennismerki biskupsins í Utrecht.
Fáninn er eins og austurríski fáninn, það er að segja þrjár rendur (rauð, hvít og rauð). Merkingin er óljós en litirnar komu fyrst fram á 17. öld. Opinberlega var fáninn þó ekki tekinn í notkun fyrr en 13. febrúar 1979.
Orðsifjar
Hoorn merkir horn. Hins vegar eru til margar kenningar uppi um tilurð heitisins, allar úr mítum og gömlum sögnum. Ein kenningin gerir þó ráð fyrir að heitið sé dregið af horni í Zuiderzee (Ijsselmeer í dag), enda stendur borgin við vík.
Söguágrip
thumb|Hoorn séð frá Zuiderzee. Málverk eftir Hendrick Cornelisz Vroom 1622. Samkvæmt frísneskum sögum var Hoorn þegar til sem bær á 8. öld og varð brátt að mikilvægum siglingabæ. Bærinn lá þá við fjörðinn Zuiderzee, sem í dag er stöðuvatnið Ijsselmeer. 1357 hlaut Hoorn borgarréttindi. 1603 var Hoorn ein af stofnborgum Hollenska Austur-Indíafélagsins og sigldu skip þaðan til Asíu og annarra heimsálfa. Verslunarvörur þaðan seldust víða, aðallega krydd. Jan Pieterszoon Coen, fæddur í Hoorn, stofnaði nýlenduna Batavíu, sem í dag er Jakarta í Indónesíu. Árið 1616 sigldi sæfarinn Willem Schouten frá Hoorn fyrstur manna suður fyrir Ameríku og nefndi suðuroddann þar Kap Hoorn (Hornhöfða) eftir heimaborg sinni. Á 18. öld minnkaði vægi hafnarinnar talsvert, þannig að Hoorn varð að nokkurs konar miðstöð landbúnaðarsvæðisins í kring. 1932 var mikill sjávarvarnargarður lagður fyrir minni Zuiderzee, þannig að til varð stöðuvatnið Ijsselmeer. Hoorn var þannig klippt frá aðgangi til sjávar en er engu að síður með allstóra smábátahöfn.
Alfred Binet
thumb|right|Alfred Binet Alfred Binet (f. 11. júlí 1857 í Nice, d. 18. október 1911 í París) var franskur sálfræðingur.
Alfred átti mikinn þátt í þróun rannsókna í sálfræði og var mikill byltingarsinni í greindarprófum. Hans fyrsta verkefni í sambandi við það var að búa til greindarpróf fyrir börn á grunnskólaaldri. Prófið átti að greina gáfur barnanna til að hlífa hinum minna gefnu fyrir skólagöngu sem er ofviða þeirra gáfum. Þau próf sem hann prófaði eru ekki ósvipuð þeim sem eru notuð í dag. Greindarprófin hafði hann verið að þróa í einhvern tíma og hafði m.a. rannsakað greindarpróf Francis Galtons og lagði þau fyrir tvær dætur sínar sem voru einungis þriggja og fimm ára á þeim tíma. Binet komst t.d að því að í sumum tilvikum stóð eldri dóttirin sig betur heldur en fullorðnir. Augljóslega er greind barna og fullorðna ekki fólgin í gerð taugakerfisins og skynjunarhæfni, en þessi þættir höfðu verið lykilatriði í greindarprófi Galtons. Eftir margar rannsóknir komst Binet að því að aldur fólks skipti sköpum í greindarprófum sem þessum og að greind fælist í æðri hugarstarfsemi en ekki t.d. skynjunarhæfileikum eins og Galton hafði lagt áherslu á.
Til eru 5 mismunandi verkefni fyrir börn á mismunandi aldri. Binet notaði þau til að finna út greindaraldur barna. T.d. ef 7 ára barn leysir öll verkefni fyrir 6 ára, 4 fyrir 7 ára, 2 fyrir 8 ára og 1 fyrir 9 ára. Við tökum það verkefni sem barnið svaraði öllu réttu, en það var 6 ára. Síðan bætast við fimmtungur árs fyrir hvert rétt leyst verkefni. Greindaraldur barnsins er því 7 og 2/5 eða 7,4. Síðar meir notaði sálfræðingurinn William Stern þessa aðferð Binets til þess að reikna út greindarvísitölu fólks. Stern reiknaði greindarvísitöluna með því að deila greindaraldri í lífsaldur og margfaldaði það með 100. Rétt er að benda á að Lewis Terman endurbætti þessa jöfnu með því að margfalda með 100 til að fá út prósentutölu.
Próf Binets og Termans eru fyrirmyndir annarra greindarprófa sem nú eru notuð. Prófin voru þýdd yfir á öll möguleg tungumál og þar á meðal íslensku af Matthíasi Jónssyni og voru þau lögð fyrir um 4.000 íslensk börn á aldrinum 2-16 ára í kringum 1950.
Sjö helstu iðnríki heims
thumb|right|Leiðtogar sjö helstu iðnríkja heims á neyðarfundi út af [[innlimun Krímskaga í Rússland 2015.]] Sjö helstu iðnríki heims (enska: „Group of seven“ eða G7) er pólitískt samráð milli Bandaríkjanna, Bretlands, Frakklands, Ítalíu, Japans, Kanada og Þýskalands. Ríkin sjö eru ríkustu frjálslyndu lýðræðisríkin. Þau eiga nær 60% af heildarauðlegð heimsins og hýsa um 10% jarðarbúa. Samtökin urðu til 1973 út frá fundum fjármálaráðherra ríkjanna, en voru aldrei formlega stofnuð. Árið 1998 varð Rússland hluti af hópnum sem við það varð Átta helstu iðnríki heims, en þegar Rússland lýsti yfir þeirri ætlun sinni að innlima Krímskaga 2014 var þeim vísað úr samtökunum.
Gufuskip
thumb|Finnska gufuskipið [[SS Ukkopekka]] Gufuskip (stundum eimskip) er skip sem knúið er áfram með gufuvél. Gufuvélin snýr skipsskrúfu eða spaðahjóli sem knýr skipið áfram í vatninu. Gufuskip voru fyrsta stig vélvæðingar skipa og tóku við af seglskipum. Þau áttu sitt blómaskeið á síðari hluta 19. aldar og fyrstu áratugum þeirrar 20. þar til dísilvélar tóku við sem ríkjandi aflgjafi um borð í skipum.
Doronicum minutilloi
Doronicum × minutilloi er fjölær jurt af körfublómaætt, ættuð frá Ítalíu.
Hún er blendingur tegundanna Doronicum orientale og Doronicum columnae.
Litningatalan er 2n = 60
Jostein Gaarder
Jostein Gaarder er norskur rithöfundur. Hann skrifar oft út frá sjónarhóli barna og eru margar af bókum hans flokkaðar sem barnabækur. Þekktasta verk hans er Veröld Soffíu: Skáldsaga um heimspekina (1991). Hún hefur verið þýdd á yfir 50 tungumál; meira en 40 milljón eintök hafa verið prentuð.
Ópíum
thumb|right|Hrá-ópíum Ópíum er deyfi- eða kvalastillandi lyf unnið úr ópíumvalmúa eða draumsóley. Ópíum inniheldur morfín og kódín.
Armeria euscadiensis
Armeria euscadiensis er jurt af gullintoppuætt.
Paul Kagame
Paul Kagame (f. 23. október 1957) er rúandskur stjórnmálamaður og forseti Rúanda síðan árið 2000. Áður en Kagame varð forseti var hann leiðtogi uppreisnarhreyfingar sem batt enda á þjóðarmorðið í Rúanda árið 1994. Þótt Kagame hafi ekki orðið forseti fyrr en með afsögn Pasteur Bizimungu árið 2000 var hann jafnan talinn hinn eiginlegi leiðtogi ríkisins frá 1994 til 2000 sem varaforseti og varnarmálaráðherra Rúanda.
Æviágrip
Kagame fæddist til fjölskyldu Tútsa í suðurhluta Rúanda. Þegar hann var tveggja ára batt bylting enda á pólitíska yfirburði Tútsa í Rúanda og fjölskylda Kagame flúði því til Úganda, þar sem hann varði æskuárum sínum. Á níunda áratugnum barðist Kagame með uppreisnarher Yoweri Museveni og varð hátt settur herforingi eftir að Museveni varð forseti Úganda. Kagame gekk síðan til liðs við Föðurlandsfylkingu Rúanda (RPF), sem gerði innrás í Rúanda árið 1990. Leiðtogi samtakanna, Fred Rwigyema, lést stuttu eftir að innrásin hófst og Kagame leysti hann af. Árið 1993 hafði Föðurlandsfylkingin lagt undir sig stóran hluta af Rúanda og samdi um vopnahlé við ríkisstjórnina. Þegar Juvénal Habyarimana forseti Rúanda var myrtur árið 1994 hófust grimmileg fjöldamorð ofstækisfullra Hútúmanna á um milljón Tútsum og Hútúum sem reyndu að verja þá. Kagame hélt stríðinu því áfram á ný og tókst að binda enda á þjóðarmorðið þegar Föðurlandsfylkingin steypti Hútú-stjórninni af stóli og tók völdin í Rúanda.
Eftir sigur Föðurlandsfylkingarinnar varð Kagame varaforseti Rúanda og stjórnaði sem slíkur rúandska hernum og viðhélt lögum og reglu á meðan aðrir embættismenn hófust handa við að endurbyggja ríkið. Margir hermenn Föðurlandsfylkingarinnar frömdu morð á hútúum til að hefna sín fyrir þjóðarmorðið. Kagame sagðist vera á móti þessum drápum en honum tókst þó ekki að koma í veg fyrir þau. Síðar var réttað yfir fáeinum þessara hermanna. Eftir valdatöku RPF flúði fjöldi Hútúa frá Rúanda og settist að í flóttamannabúðum í Saír og öðrum nágrannaríkjum. Þeirra á meðal voru hernaðarsamtökin Interahamwe, skipuleggjendur þjóðarmorðsins, sem hugðu á gagnárás inn í Rúanda til að endurheimta völdin. Föðurlandsfylkingin gerði árásir á flóttamannabúðirnar árið 1996 og neyddi marga Hútúana til að snúa heim. Um 200.000 manns létust í árásunum á flóttamannabúðirnar.
Samhliða árásunum á Hútúabúðirnar stóð Kagame fyrir tveimur innrásum í Saír. Í fyrri innrásinni (1996–97) steyptu rúandskir og úgandskir hermenn einræðisherranum Mobutu Sese Seko af stóli og komu uppreisnarmanninum Laurent-Désiré Kabila (sem breytti nafni landsins í Lýðstjórnarlýðveldið Kongó) til valda. Kagame gerði aðra innrás næsta ár gegn ríkisstjórn Kabila (og síðar sonar hans, Joseph) eftir að Kabila rak herafla Rúanda- og Úgandamanna úr landinu. Stríðið stigmagnaðist og varð að meiriháttar styrjöld sem endaði ekki fyrr en með friðarsáttmála árið 2003.
Sem forseti hefur Kagame lagt áherslu á þróun landsins og hratt af stað herferð til þess að gera Rúanda að miðtekjulandi fyrir árið 2020. Árið 2013 hafði landið náð miklum framförum, þar á meðal í heilsugæslu og menntun. Auk þess blómstraði einkageirinn, spilling var nánast upprætt og glæpatíðni lækkaði verulega. Kagame hefur haldið góðu sambandi við Austur-Afríkuríkin og við Bandaríkin en samband hans við Frakkland var hins vegar stirt til ársins 2009. Sambandið við Kongó er einnig spennuþrungið þrátt fyrir vopnahléð sem samið var um árið 2003. Í skjölum sem lekið hefur verið af Sameinuðu þjóðunum er Kagame sakaður um að styðja tvo uppreisnarhópa í Kongó, en Kagame hefur neitað ásökuninni. Nokkur ríki hættu að greiða fé í þróunarhjálp til Rúanda vegna ásakananna. Kagame er vinsæll í Rúanda og meðal sumra erlendra eftirlitsmanna en mannréttindahópar hafa þó sakað hann um að stunda bælingu á pólitísku andófi. Hann vann forsetakjörið í Rúanda árið 2003 og var endurkjörinn árið 2010. Kagame var endurkjörinn á ný árið 2017 og samkvæmt nýjum stjórnarskrárbreytingum gæti hann setið áfram sem forseti allt til ársins 2034.
Kagame var formaður Afríkusambandsins frá 2018 til 2019.
Sundabakki
Sundabakki er hafnarbakki í Sundahöfn við Vatnagarða við Viðeyjarsund og var fyrsti hafnarbakkinn sem tekinn var í notkun þar á árunum 1967-1968.
Køge
thumb|Mynd sem sýnir staðsetningu Køge í Danmörku. Køge er borg á Austur-Sjálandi í Danmörku og er íbúafjöldi bæjarins 35.618 (2013). Mörg stór fyrirtæki eru með höfuðstöðvar sínar í Køge, þar á meðal Junckers Industrier A/S, Codan Gummi og CP Kelco.
Biel/Bienne
Biel/Bienne (þýska: Biel, franska: Bienne) er svissnesk borg í kantónunni Bern. Hún er stærsta tvítyngda borgin í Sviss. Íbúar eru 50 þúsund.
Lega
Biel liggur við norðurenda Bielersee, við rætur Júrafjalla, vestarlega í Sviss. Næstu borgir eru Neuchatel til suðvesturs (25 km), Bern til suðausturs (35 km), Basel til norðurs (90 km) og Lausanne til suðurs (100 km). Frönsku landamærin eru steinsnar til vesturs.
Orðsifjar
Borgin er nefnd eftir rómversk/keltnesk goðinu Belenus. Elsta heiti sem varðveist hefur er „apud belnam“ frá 1142. Biel gæti hins vegar einnig staðið fyrir germanska orðinu Beil, sem merkir öxi. Það var því tekið upp sem skjaldarmerki borgarinnar. Á þýsku heitir borgin Biel, á frönsku Bienne. Síðan 2005 er formlegur ritháttur borgarinnar Biel/Bienne.
Tungumál
thumb|left|Biel/Bienne er tvítyngd borg Biel er tvítyngd borg. Af íbúum tala 55% þýsku og 28% frönsku. Afgangurinn eru útlendingar. Bæði tungumálin eru opinber tungumál borgarinnar og eru jafnrétthá. Þó er ekki þar með sagt að allir íbúar séu tvítyngdir. Hins vegar eru allar götumerkingar á báðum tungumálum, öll gögn frá borgarskrifstofum og dómshúsum eru á báðum málum, sem og merkingar fyrir almenningssamgöngur. Í kvikmyndahúsum eru bíómyndir ávallt sýndar með upprunalega máli myndarinnar, en fyrir neðan er texti bæði á þýsku og frönsku. Stórmyndir eru hins vegar oft með aukasýningar sýndar með öðrum hvorum texta fyrir hverja sýningu. Þetta gefur borginni sérstakan sjarma, ekki síst þegar samtöl á götum úti eru þannig að ein manneskja tala frönsku og hin svarar á þýsku, og báðir skilja.
Söguágrip
Fornleifafræðingar hafa fundið merki um byggð á staðnum frá tímum Rómverja en lítið er vitað um hana. Biel/Bienne myndaðist ekki sem borg fyrr en á 13. öld, hún hlaut borgarréttindi 1275. Biskuparnir í Basel voru með sterk ítök þar. Snemma gerði borgin þó bandalag við aðrar nálægar borgir, svo sem Solothurn, Bern og Fribourg. Brátt hurfu áhrif biskupanna en tengslin við Bern urðu sterkari. Bern gekk í svissneska sambandið þegar árið 1353 en Biel/Bienne hikaði þó enn. Hún gekk ekki í svissneska sambandið fyrr en 1478. Árið 1528 gengu siðaskiptin í garð í borginni. Árið 1798 hertóku Frakkar borgina og innlimuðu hana Frakklandi. Eftir fall Napoleons 1815 úrskurðaði Vínarfundurinn að borgin skyldi tilheyra kantónunni Bern.
Í upphafi 20. aldar stækkaði Biel/Bienne verulega við samruna við nokkra bæi. Árið 1964 náði íbúafjöldi borgarinnar hámarki með 64 þúsund en hefur dalað síðan.
Við undirbúning stofnunar kantónunnar Júra 1979 var Biel/Bienne boðið að verða höfuðborg nýju kantónunnar en boðinu var hafnað, enda kusu íbúarnir áframhaldandi veru í kantónunni Bern. Á síðustu árum er verkefni í gangi að stækka Júra, þannig að Biel/Bienne myndi verða hluti af henni, en verkefnið er enn sem komið er skammt á veg komið.
Íþróttir
thumb|Einn af mörgum brunnum borgarinnar Langvinsælasta íþróttagrein borgarinnar er íshokkí. Félagið EHC Biel er þrefaldur svissneskur meistari.
Í Biel/Bienne fer fram elsta 100 km hlaup heims, en það hóf göngu sína 1958. Hlaup fer árlega fram í júní og eru þátttakendur nokkur þúsund hvaðanæva að úr heiminum.
Byggingar og kennileiti
Biel var að hluta reist á vatni, þ.e. nyrsta hluta Bielersee. Fyrr á öldum voru síki og skurðir um alla borgina en nú er búið að loka þeim flestum. Þó eru enn mörg húsanna á stultum neðanjarðar, enda flýtur enn mikið vatn undir borginni.
72 brunnar eru í borginni, þeir elstu í miðborginni. Íbúar urðu að sækja sér vatn úr þessum brunnum allt fram á 20. öld. Tvær stórar kirkjur eru í borginni. Stadtkirche þjónar þýskumælandi fólki en Église Pasquart þeim frönskumælandi.
Vårgårda
thumb|right|200px|Vårgårda Vårgårda er þéttbýli í sveitarfélaginu Vårgårda í Svíþjóð. Þar búa 5 133 manns (2010).
Hnerrarót
Hnerrarót (einnig kölluð hvít hnerrarót eða bjarthnöri) (fræðiheiti: veratrum album) er eitruð lækningajurt af liljubálki. Hún vex á meginlandi Evrópu.
Greatest Hits (Jet Black Joe)
Greatest Hits er safnplata með öllum frægustu lögum Jet Black Joe. Platan kom út árið 2002 hjá Skífunni.
Útdauða í náttúrulegum heimkynnum
thumb|right| Útdauða í náttúrulegum heimkynnum eru þær tegundir lífvera þar sem einu einstaklingarnir sem vitað er um eru í haldi eða haldið við sem stofni utan sinna náttúrulegu heimkynna. Þetta er sérstakur flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN.
Á Rauða lista IUCN yfir tegundir sem eru útdauða í náttúrulegum heimkynnum eru 32 dýrategundir og 31 jurt.
Dæmi um slíkar tegundir eru berbaljón og sverðantilópa.
Aðgerð Íkarus
Aðgerð Íkarus (þýska: Unternehmen Ikarus eða Fall  Ikarus) var áætlun Þjóðverja um að gera innrás í Ísland í seinni heimsstyrjöldinni eftir að Bretar höfðu hernumið landið árið 1940. Áætluninni var aldrei hrint í framkvæmd.
Bretar höfðu hernumið Ísland til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar gerðu það fyrst. Þjóðverjar framkvæmdu aldrei innrásaráætlun sína vegna frestunar Sæljónsaðgerðarinnar (Unternehmen Seelöwe). Auk þess töldu þeir að þótt mögulegt væri að gera innrás í Ísland væri ekki raunhæfur möguleiki á að halda uppi vörnum og birgðalínum.
Áætlun Þjóðverja
Í innrásaráætlun Þjóðverja kann að hafa verið gert ráð fyrir notkun þýsku farþegaskipanna SS Europa og SS Bremen. Einnig hafði verið tekið til greina að nota þessi skip í Sæljónsaðgerðinni, annarri áætlaðri innrás Þjóðverja sem aldrei var framkvæmd.
Doronicum halacsyi
Doronicum × halacsyi er fjölær jurt af körfublómaætt, ættuð frá Austurríki.
Franskar kartöflur
thumb|right|Franskar kartöflur á diski. Franskar kartöflur eru kartöflur sem hafa verið skornar í strimla og djúpsteiktar. Flestar heimildir benda til að franskar kartöflur hafi fyrst verið matreiddar á landsvæði sem nú tilheyrir Belgíu. Aðrar halda því fram að þær hafi fyrst komið fram á Spáni og sá siður að djúpsteikja þær hafi síðan flust til þess hluta Niðurlanda sem þá var undir spænskri stjórn.
McDonald's skyndibitakeðjan hefur átt stóran þátt í því að gera franskar kartöflur vinsælar út um allan heim. McDonalds gerði á sínum tíma samning við fyrirtækið J.R. Simplot sem hafði fundið upp aðferð til þess að snöggfrysta franskar kartöflur. Áður höfðu franskar kartöflur verið skrældar og skornar niður á staðnum, en með uppfinningu Simplot fyrirtækisins mátti skera niður starfsmanna-kostnað og stytta afgreiðslutímann.
Skautafélag Reykjavíkur
Innan Skautafélags Reykjavíkur starfa tvær deildir, Íshokkídeild og Listhlaupadeild.
alt=Merki Skautafélags Reykjavíkur|thumb|Merki Skautafélags Reykjavíkur Skautafélag Reykjavíkur var stofnað 7. janúar 1893 og er eitt af elstu íþróttafélögum í landinu. Stofnandi var Axel Tulinius. Hafði hann fengið leyfi hjá bæjarstjórn til að dæla vatni á Tjörnina og afgirða svæði til skautahlaups. Nokkur gróska var í félaginu og skautahlaup iðkað af miklum krafti. 1895 lagðist félagið í dvala og vaknaði ekki aftur til lífsins fyrr en 1908. Sá sem stóð fyrir því var norskur verslunarmaður, Lorentz H. Möller, en hann hafði tröllatrú á íslenskum skautahlaupurum og spáði því að innan nokkurra ára yrði Íslendingur heimsmeistari í skautahlaupi. Skautafélagið starfaði óslitið til ársins 1927 þó svo að óblítt veður hafi stundum sett strik í reikninginn varðandi skautahlaup á Tjörninni. Enn og aftur var skautafélagið endurvakið og gerðist það árið 1936, sá félagið þá um framkvæmdir við skautasvellið á Tjörninni.
Söguágrip
Árið 1946 mælti Jóhann Hafstein fyrir frumvarpi á Alþingi um æskulýðshöll í Reykjavík. Átti æskulýðshöllin meðal annars að innihalda skautasvell. Ekkert varð úr byggingu íþóttahallarinnar og þegar að kom að teikningu Laugardalshallarinnar voru áform um skautasvell gleymd.
Árið 1957 var ákveðið að gera tilraun með að koma upp skautasvelli á íþróttavellinum á melum. Gafst það mjög vel og gátu Reykvíkingar og aðrir skautað sér til ánægju þar til ársins 1984 en þá var Melavöllurinn rifinn.
Árið 1970 var samþykkt á ársþingi ÍBR að koma upp vélfrystu skautasvelli og var heppileg staðsetning talin vera í Laugardalnum. Ekki varð neitt úr þeim framkvæmdum fyrr en árið 1990 og þurfti skautafólk því að bíða eftir svellinu í nær tvo áratugi. Svellið naut strax mikilla vinsælda og fljótlega voru stofnuð þrjú ný skautafélög, Skautafélagið Þór, Listskautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn.
Árið 1998 rann upp langþráður draumur skautafólks en þá var byggt yfir skautasvellið í Laugardalnum og Skautahöllin í Laugardal byggð. Tvö skautafélög voru þá starfandi, Skautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn. Innan þeirra beggja störfuðu tvær deildir, listhlaupadeild og íshokkídeild. Skautahlaupið náði ekki fótfestu hjá skautafélögunum eftir að vélfrysta svellið kom til sögunnar og hefur ekki verið iðkað innan þeirra síðan.
Árið 2003 var byggt nýtt skautasvell í Reykjavík og er það staðsett í Egilshöll í Grafarvogi. Skautafélagið Björninn flutti alla starfsemi sína þangað og eru Reykjavíkurfélögin með aðstöðu í sitt hvorri skautahöllinni.
Eitt annað skautafélög eru starfandi í landinu, Skautafélag Akureyrar. Félög sem ekki eru lengur starfandi eru Íshokkýfélagið Narfinn og UMFK Esja. Innan
Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009
Árið 2009 var Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna haldið í 39. sinn, haldin undir merkjum styrktaraðilans Pepsi.
Stigatafla
''Staðan fyrir 18. umferð, 27. september 2009''. Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin
Karlakórinn Goði - Goða kvartettinn (plata)
Lagalisti
Karlakórinn Goði
Goða kvartettinn
Widdringtonia
Widdringtonia er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt). Nafnið var aðferð austurríska grasafræðingsins Stephan Endlicher til að heiðra fyrrum sérfræðing í barrskógum á Spáni, Kapt. Samuel Edward Cook eða Widdrington (1787-1856). Þetta eru fjórar tegundir sígrænna runna eða trjáa, allar ættaðar frá suðurhluta Afríku.
Tegundir
Ein tegund er útbreidd í suður Afríku, en hinar hafa takmarkaða útbreiðslu, oft með eða nálægt útbreiddu tegundinni. Nánustu ættingjar Widdringtonia eru Callitris og Actinostrobus frá Ástralíu.
Palazzo Chigi
thumb|right|220px|Palazzo Chigi, embættisbústaður forsætisráðherra Ítalíu. Palazzo Chigi er embættisbústaður forsætisráðherra Ítalíu og er staðsettur í Róm. Forsetisráðherra Ítalíu býr ekki í eigin persónulega húsnæði heldur flytur þangað inn þegar hann tekur við embætti. Samsvarandi bústaður forsetans heitir Palazzo del Quirinale.
Smíði byggingarinnar var hafin 1562 af Giacomo della Porta og lokið 1580 af Carlo Maderno og var hún byggð fyrir Aldobrandini fjölskylduna. Árið 1659 keypti Chigi-fjölskyldan bygginguna.
Tíu helstu iðnríki heims
Tíu helstu iðnríki heims (enska: Group of Ten, eða G10) eru lönd sem árið 1962 tóku þátt í almennu lántökufyrirkomulagi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins svo hann gæti tekið aukalán hjá seðlabönkum þeirra, til að auka við lánagetu sína. Upphaflega voru þetta átta lönd: Bandaríkin, Belgía, Bretland, Frakkland, Holland, Ítalía, Japan og Kanada; en seðlabankar Þýskalands og Svíþjóðar samþykktu að auki 6 milljarða dala dráttarréttindi.
Árið 1964 voru sjóðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins notaðir til að bjarga breska pundinu. Sama ár gerðist Sviss aðili að samkomulaginu. Löndin urðu þar með ellefu, en nafn hópsins breyttist ekki.
Áheyrnaraðilar að fundum Tíu helstu iðnríkja heims eru Alþjóðagreiðslubankinn, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Efnahags- og framfarastofnunin og Lúxemborg.
Sæmundur fróði Sigfússon
Sæmundur fróði Sigfússon (1056 – 22. maí 1133) var goðorðsmaður og prestur í Odda á Rangárvöllum. Hann er hvað frægastur meðal almennings fyrir að hafa verið í Svartaskóla og fyrir að hafa klekkt á skrattanum oftar en einu sinni, og á t.d. samkvæmt þjóðsögum að hafa komið ríðandi frá meginlandi Evrópu á baki kölska sem var þá í selslíki.
Vegna lærdóms Sæmundar hefur það orð snemma farið af honum að hann væri fjölkunnugur og hafa orðið til ýmsar þjóðsögur um galdrakunnáttu hans og viðskipti við Kölska.
Hann stóð að lögtöku tíundar á Íslandi á árunum 1096 til 1097 ásamt Gissuri Ísleifssyni biskupi og Markúsi Skeggjasyni lögsögumanni og að hans ráði settu biskuparnir Þorlákur Runólfsson og Ketill Þorsteinsson kristnirétt hinn eldri 1123.
Fjölskylduhagir
Faðir Sæmundar var Sigfús prestur í Odda, Loðmundarson, Svartssonar, Úlfssonar aurgoða. Úlfur var sonur Jörundar Hrafnssonar landnámsmanns á Svertingsstöðum, sonar Hrafns heimska Valgarðssonar. Móðir Sæmundar var Þórey dóttir Eyjólfs halta, sonar Guðmundar ríka Eyjólfssonar.
Menntun
Oft er sagt að Sæmundur hafi verið fyrstur Íslendinga til að stunda nám í Frakklandi en þess ber að geta að á þessum tíma var landsvæðið sunnan við Saxland og austan við Rín oft kallað Franconia og má vera að hann hafi lært þar. Enginn eiginlegur háskóli var þó til í Evrópu á þessum tíma svo að Sæmundur hefur líklega stundað nám við klausturskóla eða á einhverju biskups- eða fræðasetri. Svo mikið er víst að hann fór ungur utan til náms og var þar lengi. Hann kom líklega heim einhverntíma á árunum 1076-1078.
Sæmundur settist að í Odda eftir heimkomuna, vígðist til prests og lét reisa kirkju helgaða heilögum Nikulási. Hann hélt skóla í Odda og var talinn einn lærðasti maður síns tíma.
Sagnaritun
Sæmundur fróði Sigfússon var fyrstur manna til þess að rita sögur Noregskonunga. Hann skrifaði og mörg önnur söguleg efni. Rit hans eru öll glötuð en líklega voru þau rituð á latínu. Þá var hann einnig einn ritbeiðenda að Íslendingabók Ara fróða og Ari bar bókina undir hann þegar hann var búinn að skrifa hana. Oddur Snorrason munkur vísar einnig í rit Sæmundar í Ólafs sögu Tryggvasonar og einnig er vísað í hann í Landnámabók.
Leitin (eldstöð)
thumb|250px|right|Rauðhólar við Elliðavatn. Hólarnir eru gervigígar í Leitahrauni. Í forgrunni er hóll sem rauðamöl hefur verið tekin úr. Í baksýn eru óraskaðir hólar. Leitin eða Leiti er eldstöð við Bláfjöll, austan við Lambafell á Reykjanesskaga. Gígurinn, sem er dyngjugígur, var gríðarstór en er nú fullur af framburði úr fjallshlíðum þar í kring. Hann varð til í miklu hraungosi (dyngjugosi) fyrir 5200 árum. Meginhraunstraumurinn fór til suðurs á milli Bláfjalla og Lambafells og niður á láglendið, allt til sjávar (þar sem nú er Þorlákshöfn). Önnur hraunkvísl rann til norðurs að Húsmúla og síðan til vesturs um Sandskeið, Lækjarbotna, Elliðavatnslægðina og síðan um farveg Elliðaánna til sjávar. Á leið sinni fór hraunið um allvíðlent votlendi og grunnt stöðuvatn, forvera Elliðavatns. Gufusprengingar urðu í hrauninu þegar það rann yfir vatnssósa setlög og upp hlóðst þyrping svokallaðra gervigíga úr hraunkleprum og gjalli sem nefnast Rauðhólar. Hólarnir ná yfir um 1,2 ferkílómetra svæði. Rauðamalarnám var stundað í Rauðhólum um miðja 20. öld og hurfu þá margir þeirra. Talið er að gíghólarnir hafi í upphafi verið um 150 talsins. Annað minna gervigígasvæði er um 5 km austan Rauðhóla, svonefnd Tröllabörn. Hraunið kallast einu nafni Leitahraun en afmarkaðir hlutar þess bera ýmis nöfn svo sem Elliðavogshraun. Hraunið hefur verið þunnfljótansi þegar það rann og er víðast hvar dæmigert helluhraun. Margir hellar eru í hrauninu, stærsti hellirinn er Raufarhólshellir við Þrengslaveg. Hellarnir Arnarker, Búri og Árnahellir eru einnig í hrauninu.
Leitahraun er eina hraunið sem runnið hefur inn fyrir þéttbýlismörk Reykjavíkur síðan ísöld lauk. Yngri hraun eru á stöku stað ofan á Leitahrauni t.d. Svínahraunsbruni (Kristnitökuhraunið). Það rann löngu seinna, nálægt árinu 1000. Þá varð gos í Eldborgum skammt frá Leitum. Það er apalhraun.
Listi yfir lönd eftir mannfjölda
Þetta er listi yfir lönd og yfirráðasvæði eftir mannfjölda. Hann inniheldur fullvalda ríki, byggðar hjálendur, og í sumum tilfellum, sambandsríki sjálfstæðra landa. Listinn er gerður eftir ISO staðlinum ISO 3166-1. Sem dæmi er Bretland talið sem eitt land, meðan sambandsríki konungsríkisins Hollands eru talin í sitthvoru lagi. Að auki inniheldur listinn sum lönd með takmarkaða viðurkenningu sem ekki finnast í ISO 3166-1. Einnig er gefin prósenta varðandi hlutfall þess við íbúafjölda heims.
Íbúafjöldi náði 8 milljörðum árið 2022.
Lönd og nýlendur raðað eftir mannfjölda
Ath. að númeruð sæti eru einungis áætluð þeim 193 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna, ásamt tveim áheyrnarríkjum á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hjálendur, sambandsríki og ríki með takmarkaða viðurkenningu eru ekki gefin númeruð sæti.
Tugakerfi
Tugakerfið er talnakerfi með grunntöluna tíu. Tugatala er staðsetningartáknkerfi, sem notar 10 tákn: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
Emil Jónsson
thumb|right|Emil Jónsson sem utanríkisráðherra í heimsókn til [[Ísrael árið 1966.]] Emil Jónsson (fæddur 27. október 1902, látinn 30. nóvember 1986) fæddist í Hafnarfirði og var forsætisráðherra fyrir Alþýðuflokkinn.
Alfonso García Robles
García Robles fæddist í Zamora de Hidalgo í mexíkóska fylkinu Michoacán og nam lögfræði í Sjálfstæða ríkisháskólanum í Mexíkó (UNAM), Stofnun æðri alþjóðafræða í París (1936) og Háskólanum í alþjóðalögum í Haag (1938) en hóf síðan störf í utanríkisþjónustu lands síns árið 1939.
Emil Jónsson
Hann sat á Alþingi fyrir Alþýðuflokkinn á árunum 1934-1971 og var formaður flokksins 1958-1968. Hann var ráðherra 1944-1949 og 1958-1971. Þá var hann forseti Sameinaðs Alþingis 1956-1958.
Alfonso García Robles
García Robles var meðlimur í sendinefnd Mexíkó til stofnráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í San Francisco árið 1945. Hann var síðan sendiherra til Brasilíu frá 1962 til 1964 og var ríkisritari í mexíkóska utanríkisráðuneytinu frá 1964 til 1970. Frá 1971 til 1975 var hann fulltrúi Mexíkó hjá Sameinuðu þjóðunum og síðan utanríkisráðherra Mexíkó frá 1975–76. Hann var síðan útnefndur fastafulltrúi Mexíkó í afvopnunarnefnd Sameinuðu þjóðanna.
Hann hlaut aðild að Þjóðarakademíu Mexíkó árið 1972. Nafn hans var ritað á heiðursvegg í mexíkóska þinghúsinu San Lázaro árið 2003. Ekkja hans, Juana María de Szyslo Valdelomar, lést árið 2005, 83 ára að aldri.
Páll Kr. Pálsson - Leikur á orgel
'''Páll Kr. Pálsson - Leikur á orgel''' er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1983. Á henni leikur Páll Kr. Pálsson orgelverk. Málverk á framhlið: Eiríkur Smith. Filmuvinna og prentun: Prisma
Hoya myanmarica
Hoya myanmarica er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Myanmar.
Gregoríska tímatalið
thumb|right|Kosningavaka eftir [[William Hogarth. Neðarlega hægra megin sést svart blað með áletruninni „Give us our eleven days“ („Skiliði ellefu dögunum“) gegn upptöku gregoríska tímatalsins sem gerðist 1752.]] Gregoríska tímatalið (einnig kallað nýi stíll eða gregoríanska tímatalið) er tímatal sem innleitt var í katólskum löndum árið 1582 og kennt er við Gregoríus 13. páfa. Tímatalið tók við af rómverska tímatalinu, sem oftast er kallað júlíska tímatalið eða „gamli stíll“ og kennt við Júlíus Sesar, en mikil skekkja var orðin í því.
Leiðréttingin var miðuð við vorjafndægur og gekk út á það að felldir voru niður 10 dagar árið sem það var tekið í notkun og kom þá 15. október í stað 5. október. Eingöngu fjórða hvert ár varð hlaupár og það aldamótaár sem talan 400 gengur upp í, í stað allra aldamótaára áður. Þannig var 1900 ekki hlaupár, en 2000 var það. Bæði hefðu verið hlaupár í gamla stíl.