cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hong Kong
Saga
Fljótlega eftir þetta varð Hong Kong fyrir nokkrum alvarlegum áföllum. Asíukreppan kostaði stjórnvöld stóran hluta af gjaldeyrisbirgðum landsins til að viðhalda tengingu Hong Kong-dalsins við Bandaríkjadal. Eftir að kreppunni lauk gekk H5N1-fuglaflensufaraldurinn yfir sem hægði á vexti. Á eftir fylgdi svo bráðalungnabólga (HABL) sem leiddi til alvarlegrar efnahagskreppu.
Stjórnsýsluumdæmi
Héraðið skiptist í 18 stjórnsýsluumdæmi. Í umdæmisráði sitja 479 fulltrúar, þar af 452 kosnir með beinni kosningu sem fulltrúar síns umdæmis. Umdæmisráðið er ráðgefandi aðili gagnvart héraðsstjórninni í sveitarstjórnarmálefnum.
Landfræði
thumb|right| Gervihnattarmynd þar sem skilin milli byggðra og óbyggðra svæða sjást vel. Hong Kong stendur við suðurströnd Kína, austan megin við mynni Perlufljóts, 60 km austan við Maká. Suður-Kínahaf liggur að borginni á allar hliðar nema að norðanverðu þar sem borgin Shenzhen stendur við Sam Chun-á. Héraðið nær yfir 2.755 km² svæði þar sem eru Hong Kong-eyja, Kowloon-skagi, Nýju umdæmin, Lantau-eyja og yfir 200 aðrar eyjar. Af þessu svæði eru 1.073 km² af þurrlendi og 35 km² af ferskvatni, afgangurinn sjór. Hæsti tindur svæðisins er Tai Mo Shan sem nær 957 metra hæð. Mest byggingarland er á Kowloon-skaga, Hong Kong-eyju og nýjum bæjum i Nýju umdæmunum. Stór hluti þeirra rís á landfyllingum vegna skorts á byggingarlandi. 70 km², eða 25% af byggingarlandi, er á landfyllingum.
Veðurfar
Ríkjandi loftslag í Hong Kong er rakt heittemprað loftslag sem einkennir Suður-Kína. Sumur eru heit og rök með stöku úrhelli og þrumuveðri og hlýju lofti sem berst úr suðaustri. Á þeim tíma geta orðið til hitabeltisfellibylir sem geta valdið flóðum og skriðum. Vetur eru mildir og oftast sólríkir í byrjun með auknum skýjum í febrúar og stöku kuldaskilum með sterkum vindum úr norðri. Veðurblíða er mest á vorin (sem geta verið breytileg) og haustin, sem eru oftast hlý og sólrík. Snjókoma er mjög sjaldgæf og fellur oftast í mikilli hæð. Meðalsólartími í Hong Kong eru 1.709 stundir á ári. Hæsti og lægsti hiti sem mælst hefur hjá Veðurstofu Hong Kong eru 36,6°C 22. ágúst 2017 og 0,0°C 18. janúar 1893.
Heimspeki
Rökgreiningarheimspeki og meginlandsheimspeki
Það sem liggur rökgreiningarhefðinni til grundvallar er það viðhorf (sem Ockham varði upphaflega) að mistök í heimspeki verði til vegna misskilnings sem stafar af tungumálinu. Við ímyndum okkur að sérhvert orð (til dæmis „skalli“, „tilvist“) samsvari einhverju í raunveruleikanum. Samkvæmt kenningum rökgreiningarheimspekinga er sönn merking venjulegrar setningar „hulin af málfræðilegu formi þeirra“ og við verðum að þýða þær á yfir á rétt form (sem nefnist rökform) til þess að skýra þær. Vandinn, sem enn er óleystur, er að ákvarða hvert hið rétta rökform hljóti að vera. Sumir heimspekingar (í kjölfarið á Gottlob Frege og Bertrand Russell) hafa fært rök fyrir því að táknmál rökfræðinnar sýni okkur rétt rökform venjulegra setninga.
Meginlandsheimspekin, í höndunum á fyrirbærafræðingum á borð við Edmund Husserl og Maurice Merleau-Ponty, þróaðist í aðra átt vegna áhuga síns á meðvitundinni. Viðhorf sem liggur þessum skóla hugsunar til grundvallar er að hugræn fyrirbæri hljóti að hafa íbyggni: Þau beinast að hlutum sem eru utan við og óháðir huganum sjálfum. Þannig er atlaga að kartesísku tvíhyggjunni um hugveru og hlutveru mikilvægt stef í fyrirbærafræði.
En þessu viðhorfi deila rökgreiningarheimspekingar. Svipuð hugmynd (en þó af öðrum uppruna) er það viðhorf sem nefnist úthyggja og John McDowell og Gareth Evans hafa haldið á lofti. Úthyggjan segir að eiginnöfn (Sókrates, George Bush) vísi beint til þeirra sem bera nöfnin og að enginn skilningur eða huglæg merking hafi milligöngu um merkingu þeirra. Hugsunin „Sókrates er vitur“ felur því Sókrates sjálfan í sér og það er engin spurning um hvort við getum í grundvallaratriðum haft á röngu að standa um tilvist ytri heims. Mistök af því tagi eru bókstaflega vitleysa. Ef spurningin er hvort Eiffelturninn eða London væri til væri merkingarbær, þá yrðum við að fallast á möguleikann á að þessi nöfn væru merkingarlaus og þar með að spurningin væri ekki merkingarbær hvort sem er. Þetta er keimlíkt þeim stefum sem meginlandshugsuðir á borð við Heidegger hugleiddu en þeir færðu rök fyrir því að hneyksli heimspekinnar væri ekki að enn væri ekki búið að sanna tilvist ytri heims, heldur að farið væri fram á slíkar sannanir og þær reyndar hvað eftir annað. Að hafa trú á raunveruleika hins ytri heims gerir ráð fyrir að til sé verund sem tilheyrir ekki heiminum. En við erum í heiminum.
Tenglar
Á Vísindavefnum: erlendir
Vífilsfell
thumb|Vífilsfell.
Vífilsfell fjall nálægt hringveginum við Sandskeið. Það er 655 metra hátt og er nefnt eftir Vífli, þræli Ingólfs Arnarsonar en hann ku hafa gáð til veðurs á fjallinu. Toppurinn á Vífilsfelli er úr móbergi en hann liggur ofan á blágrýti sem er eldra. Best þykir að ganga upp á fjallið norðaustan megin.
Reyr (mannsnafn)
Reyr er íslenskt karlmannsnafn.
Magnús Jónsson (f. 1642)
Magnús Jónsson (1642 – 25. apríl 1694) var íslenskur lögmaður á 17. öld.
Magnús var sonur Jóns Magnússonar sýslumanns á Reykhólum, sonarsonar Ara í Ögri, og konu hans Jórunnar Magnúsdóttur lögmanns Björnssonar. Hann varð sýslumaður í Strandasýslu 1662 og þegar Þorleifur Kortsson sagði af sér lögmennsku á Alþingi 1679 var Magnús kjörinn í hans stað. Var það í seinasta skipti sem lögmaður var kjörinn á Alþingi. Hann var lögmaður til dauðadags. Magnús var stórauðugur og átti margar jarðir.
Í lögmannstíð Magnúsar var síðasti líflátsdómurinn fyrir galdra kveðinn upp á Íslandi, yfir Klemusi Bjarnasyni úr Strandasýslu, en dómnum var skotið til konungs, sem felldi niður dauðadóminn en dæmdi Klemus útlægan og dó hann í Kaupmannahöfn.
Magnús bjó í Mávahlíð á Snæfellsnesi og víðar en seinast átti hann heima á Ingjaldshóli. Kona hans var Guðrún Þorgilsdóttir (1650-1705) frá Brimilsvöllum. Margrét dóttir þeirra var kona Gísla Jónssonar bónda á Reykhólum og í Mávahlíð. Magnús átti líka laundóttur, Ingibjörgu, sem var gift Árna Jónssyni presti í Hvítadal.
Á Alþingi sumarið 1694, eftir að Magnús dó, gegndi Einar Eyjólfsson (um 1641 – 15. júlí 1695) í Traðarholti, sýslumaður í Rangárþingi og síðar Árnesþingi lögmannsstörfum. Hann var þó aldrei kjörinn eða skipaður lögmaður og er ekki talinn til þeirra.
Kristján Frímann Kristjánsson
thumb|Lennon - Dream 9|Collage - Klippimynd - Kristján Kristjánsson Kristján Frímann Kristjánsson (fæddur 5. febrúar 1950) er íslenskur myndlistarmaður og safnari. Hann nam myndlist við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1969 – 1973 og síðar við Listaháskólann í Stokkhólmi 1977 – 1980. Hann er Vestfirðingur að ætt og uppruna en foreldrar hans voru bæði fædd og uppalin í Arnarfirði. Hann hefur haldið einar tíu einkasýningar á verkum sínum, þá fyrstu í Neskaupstað en flestar hinna í Reykjavík.
Kristján Kristjánsson vinnur einkum í form sem nefnist collage en það er dregið af franska orðinu coller sem þýðir að líma og sem nær yfir allar tegundir listrænna hluta sem skeyttir eru saman í eina heild. Kristján hefur í gegnum tíðina unnið ýmsar myndskreytingar á útgefið efni svo sem blöð og tímarit, hljómplötuumslög (Megas og Mannakorn), kort og auglýsingar.
Kristján Frímann fæst einnig við draumarannsóknir og textagerð. Á síðasta áratug tuttugustu aldar fjallaði hann mikið um drauma í blöðum, tímaritum og útvarpi. Hann skrifaði vikulega um drauma í Morgunblaðið og hélt úti vikulegum tveggja tíma löngum útvarpsþætti um efnið á Aðalstöðinni. Þá hefur hann skrifað bók um drauma.
Hann er meðlimur í hljómplötuklúbbi dundar sig við hljómplötusöfnun. Vegna áhuga Kristjáns á tónlist og vinylplötum varð áhugamálið smám saman að söfnun þar sem ákveðnir flokkar urðu fyrirferðarmeiri en aðrir svo sem rokk, K-pop, Beethoven, jólaplötur, söngleikir og SG-hljómplötur.
Varúlfur
thumb|right|Varúlfur, eftir [[Lucas Cranach der Ältere, 1512]] Varúlfur (einnig nefnt vargúlfur eða upphaflega mynd orðsins verúlfur) er þjóðsagnavera. Orðið merkir bókstaflega mannúlfur og á við mann, sem getur brugðið sér í úlfslíki eða haft hamskipti að sér óviljandi og þá oft vegna einhvers konar álaga. Varúlfar eru algengt minni í bókmenntum og kvikmyndum.
Bogalind
Bogalind (fræðiheiti: Tilia mongolica) er trjátegund af stokkrósaætt, ættkvísl linditrjáa, sem var lýst af Carl Maximowicz.Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life. Bogalind var uppgötvuð af Pere David 1864, og kynnt á vesturlöndum af Bretschneider, sem sendi fræ til París 1880, og síðar til Arnold Arboretum (1882). Hún vex í Austur Rússlandi, Mongólíu og Kína (Hebei, Henan, W Liaoning, Nei Mongol, Shanxi.)
Brynsteinn
Brynsteinn er íslenskt karlmannsnafn.
Verslun
Verslun getur átt við:
Dís (mannsnafn)
Dís er íslenskt kvenmannsnafn.
28. október
28. október er 301. dagur ársins (302. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 64 dagar eru eftir af árinu.
Oddvör
Oddvör er íslenskt kvenmannsnafn.
Sundacarpus
Sundacarpus amarus er tegund af barrtrjám í gagnviðarætt sem vex á Ástralíu og suðaustur Asíu (Indónesíu og Filippseyjum). Það er eina tegund sinnar ættkvíslar. Þetta er stórt tré, allt að 60m hátt.
Foldaborg
Foldaborg er leikskóli í Reykjavík og er rekinn af Reykjavíkurborg. Leikskólinn var opnaður í desember 1986. Í starfi skólans er lögð áhersla á heimspeki. Veturinn 2007 til 2008 taka kennarar þátt í þróunarverkefni um heimspeki sem felst í að æfa sig í samræðu. Þá verður líka þróunarverkefni um umhverfið sem þriðji kennari. Í verkefninu verður skoðað hvernig kennararnir geta betur nýtt efnislegt umhverfi leikskóladeildanna til að hafa áhrif á samskipti og nám barnanna. Umhverfið sem þriðji uppalandinn er notað í Aðalnámskrá leikskóla en í Reggio fræðum er talað um þriðja kennarann. Barnið sjálft og hinn formlegi kennari eru hinir tveir kennarar skólans.
Istorrent
Istorrent var íslenskt vefsamfélag sem starfrækt var frá 2005 til 2007. Notendur voru yfir 26.000 talsins. Félagið var stofnað 1. maí 2005. Markmið notenda samfélagsins var að nýta sér BitTorrent tæknina til að dreifa tölvuskrám á milli sín á jafningjaneti. Þann 19. nóvember 2007 setti sýslumaðurinn í Hafnarfirði lögbann á síðuna að beiðni SMÁÍS, SÍK, Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar og Félags hljómplötuframleiðenda.
Rekstur
Um allan rekstur samfélagsins sá Svavar Kjarrval (dulnefni á vefsíðunni: Kjarrval) í sjálfboðavinnu, líkt og allir aðrir stjórnendur félagsins. Svavar sá einnig um yfirumsjón, þróun og fjármál vefsins. Aðrir stjórnendur gáfu vinnu sína við almenna umsjón hans. Félagið fékk tekjur sínar eingöngu með frjálsum styrkjum notenda eða annarra sem vilja styrkja samfélagið. Samfélaginu voru gefnir samtals 385 styrkir eða 345.732 ISK árið 2006. Tekjurnar voru t.d. notaðar í vélbúnað fyrir félagið, kaup og endurnýjanir léns og fleira.
Notendur
Notendur samfélagsins voru yfir 26.000. Fjöldi nýskráninga árið 2006 voru samtals 9.641.
Lögfræðibréf
Í október 2006 var Svavari Kjarrval sent lögfræðibréf frá samtökunum SMÁÍS, STEF og SÍK. Í bréfinu var skorað á hann að loka síðunni á þeirri forsendu að síðan stuðlaði að brotum á höfundarétti. Tinna Jóhannsdóttir, þáverandi framkvæmdastjóri SMÁÍS, sagði að ef ekki yrði við kröfu þeirra áskilji þau sér rétt til þess að grípa til aðgerða. Hún sagðist muna krefjast lögbanns á rekstur síðunnar, opinberrar rannsóknar og höfðun einkamáls. 22. október 2006 tilkynnti Svavar Kjarrval notendum Istorrents að halda ætti áfram með vefinn í óbreyttri mynd þangað til annað væri ákveðið.
Audencia Business School
Audencia Business School er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Nantes og Peking. Hann er stofnaður 1900. Audencia var í 63. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Finanical Times. Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 24. sæti á heimsvísu skv. Audencia býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 30 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Jean Arthuis (French stjórnmálamaður) auk Thomas Cailley (kvikmyndagerðarmaður). Skólinn er École nationale de l'aviation civile félagi fyrir tvöfaldri verkfræði gráðu / stjórnanda.
Istorrent
Sprengjuuppskriftir
Að sögn Ágústs Kvaran, prófessors í efnafræði við HÍ voru leiðbeiningarnar illa framsettar.
Svavar Lúthersson, einn af stjórnendum Istorrent, sagði ekki sjálfgefið að upplýsingar sem þessar yrðu fjarlægðar af vefnum.
Nauðgunartölvuleikur
Þann 24. maí 2007 var frétt birt á heimasíðu Morgunblaðsins um tölvuleik að nafni RapeLay væri hægt að nálgast á vefsvæði samfélagsins en aðalmarkmið leiksins er að þjálfa sig í nauðgunum. Leikurinn var sendur inn á vefinn þriðjudaginn 22. maí 2007. Hann er tölvuteiknaður og er japanskur að uppruna, svokallaður hentai leikur. Framvinda leiksins er sú að kynferðisbrenglaður maður nauðgar konu í neðanjarðarlest í upphafi leiksins. Konan kærir manninn en í hefndarskyni nauðgar maðurinn öllum konum í fjölskyldu konunnar, konunni aftur, móður hennar og lítilli systur hennar. Maðurinn þarf svo að láta konurnar fara til fóstureyðingar, því annars verður hann fyrir lest. Málið var tekið til athugunar hjá kynferðisbrotadeild lögreglunnar. Svavar Kjarrval sagði efnið ekki mundu verða fjarlægt af vefnum nema sýnt væri fram á að leikurinn sé ólöglegur.
Daginn eftir, 25. maí 2007, var frekari deiling á leiknum á vefsvæðinu hindruð að beiðni lögreglu á meðan rannsóknum stendur.
Þann 21. júní 2007 var tilkynnt á vef félagsins að lögreglan hefði ekki getað lagt fram sönnun fyrir því að Istorrent hefði brotið í bága við lögin í þessu máli. Málið var því fellt niður. Hins vegar voru allir leikir af sömu tegund og Rapelay settir á bannlista síðunnar.
Nauðgunarmyndband
Stöð 2 og Vísir greindu frá myndbandi sem var hægt á nálgast á vefsvæði samfélagsins og hafði vakið óhug fólks. Myndbandið, sem er rússneskt að uppruna, sýnir nauðgun en óljóst er hvort efnið sé leikið eða ekki. Helgi Gunnlaugsson, afbrotafræðingar, taldi ekki að hægt sé að tengja saman aukið aðgengi að ofbeldi og klámi og aukningu á ofbeldi og klámi í samfélaginu. Hins vegar benda rannsóknir til þess að myndbönd af þessu tagi geti verið notuð sem afsökun fyrir afbrotamenn en þetta á aðeins við þá sem hneigst hafi til ofbeldis áður en þeir horfðu á slíkt myndband.
Lögbann
Þann 19. nóvember 2007 var Svavar Lúthersson yfirheyrður af sýslumanninum í Hafnarfirði vegna beiðni SMÁÍS, SÍK, Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar og Félag hljómplötuframleiðenda um lögbann á síðunni. Sýslumaður varð við lögbanninu og setti tímabundið lögbann á síðuna. Sýslumaður varð hins vegar ekki að beiðni fyrrnefndra félaga að gera vélbúnað síðunnar upptækann.
Ruslatunna
thumb|200px|Ruslatunnum stillt upp í hring. Ruslatunna eða sorptunna er ílát notað til að geyma rusl um stundarsakir. Ruslatunnur eru oftast gerðar úr plasti eða málmi og eru yfirleitt hafðar fyrir utan íbúðarhús eða í sérstökum geymslum í fjölbýlishúsum. Flestar ruslatunnur eru með stóru loki til að þær lykti ekki.
Í eldhúsum eru notaðar ruslakörfur til að geyma sorp frá eldamennsku eins og hýði og umbúðir. Sumar tegundir eru með fótstigi (pedala) til að opna þær og loka (oftast nefndar geispur). Yfirleitt eru ruslakörfur í heimahúsum fóðraðar með pokum til að auðveldara sé að tæma þær í ruslatunnurnar.
Richard
Richard er íslenskt karlmannsnafn.
Brynþór
Brynþór er íslenskt karlmannsnafn.
Lambdafall Dirichlets
Lamdafall Dirichlets er fall, skilgreint með Dirichlet-röð.
Skilgreining
Fallið
þar sem s er tvinntala, kallast Lambdafall Dirichlets.
Lambdafallið er venslað Zetufalli Riemanns, táknað ζ:
en er óskilgreint þegar |s| = 1.
Fjósin
Fjósin er íslenskur hellir í Stórhöfða í Vestmannaeyjum.
Næfurfura
Næfurfura (fræðiheiti Pinus bungeana, kínverska: 白皮松 japanska: シロマツ, kóreska 백송, framburður: baeksong) er fura ættuð frá norðaustur- og miðhluta Kína. Þetta er hægvaxta tré sem getur náð 15 til 25 m hæð og þolir að frost fari niður fyrir -26 °C. Af sléttum, grágrænum berkinum flagna smátt og smátt kringlóttar flögur sem skilja eftir sig fölgular eða hvítar skellur, sem verða síðar ólívubrúnar, rauðbrúnar eða purpuralitar þegar börkurinn í þeim verður fyrir birtu.
Litningatalan er 2n = 24.
Útbreiðsla og búsvæði
Pinus bungeana er ættuð úr fjöllum Kína, en er ræktuð víða til skrauts, ekki síst vegna skrautlegs barkarins. Hún er orðin ílend í Sierra de la Ventana í Austur- Argentínu.
Nytjar
Næfurfura er ræktuð til skrauts. Í Austurlöndum er hún táknræn fyrir langlífi og þar er henni því oft plantað við hof og í opinberum görðum. Á heimaslóðum er viðurinn nýttur og fræin étin. Hún er einnig nokkuð víða í grasagörðum og er oft margstofna. Börkurinn er sérstaklega litfagur eftir rigningar.
Pressan
Pressan getur átt við um:
Heggstaðanes
Heggstaðanes eða Bálkastaðanes kallast nesið milli Hrútafjarðar og Miðfjarðar. Er það framhald af Hrútafjarðarhálsi með áþekku landslagi en láglendara. Þar er mýrlent með melholtum á milli. Hæst er nesið utanvert, milli bæjanna Heggstaða (að austanverðu) og Bálkastaða (að vestanverðu), 184 metrar yfir sjávarmáli. Kallast landið þar Heggstaðaheiði.
Sauðfjárrækt er mikil á nesinu; er það grösugt og mikil sauðalönd. Þar fóru fyrstu fjárskipti á Íslandi fram árið 1937 og var fé tekið á ný úr Norður-Þingeyjarsýslu. Þá er þar æðardúntekja - mest á Heggstöðum en einnig á Bálkastöðum og Bessastöðum. Yfir Heggstaðanesháls liggur malarvegur fær öllum fólksbílum en hann var mikið betrumbættur haustið 2006. Var þetta aðalvegurinn á nesinu lengst af þar sem fólk á nesinu hafði lítið að sækja fram í Hrútafjörð. Heggstaðanes tilheyrði Ytri-Torfustaðahreppi fram til ársins 1998 en er síðan hluti af Húnaþingi vestra. Kirkjusókn er að Melstað. Fjórir bæir eru á nesinu: Bessastaðir og Bálkastaðir að vestanverðu og Útibleiksstaðir og Heggstaðir að austanverðu. Útibleiksstaðir eru í eyði.
Frá botni Miðfjarðar út á Heggstaðanestá eru 13,6 kílómetrar beina sjóleið en frá botni Hrútafjarðar eru 34,7 kílómetrar beina sjóleið, þar af 20,3 kílómetrar frá Heggstaðanestá að Reykjarifi í Hrútafirði.
Á Heggstaðanesi er fjölskrúðugt fuglalíf og finnst mörgum skemmtilegt að ganga fyrir nesið frá Heggstöðum til Bálkastaða, eða öfugt. Þar má sjá fugla eins og hrafn, æðarfugl, fýl og kríu, að ógleymdum haferni ásamt ýmsum smáfuglum.
Funaborg
Funaborg er einn af leikskólunum sem rekinn er af Leikskólasviði Reykjavíkurborgar. Leikskólinn er í Grafarvogi og var opnaður 1994. Í starfi hans er lögð áhersla á leik, samskipti, sjálfstyrk barnanna og möguleika þeirra til að velja sjálf.
Google Translate
Google Translate er ókeypis vélþýðingaforrit sem var þróað af Google og hægt er að nota til að þýða texta, tal, myndir, vefsíður eða myndskeið af einu tungumáli yfir á annað. Forritið er með vefviðmóti, farsímaforrit fyrir Android og iOS og innbót sem hönnuðir geta notað til að smíða vafraviðbætur og hugbúnaðarforrit.
Google Translate styður yfir 100 tungumál, þ.m.t. íslensku, og eru daglegir notendur mörg hundruð milljónir.
Einar Þorkelsson
Einar Þorkelsson (11. júní 1867 - 27. júní 1945) var íslenskur rithöfundur, ritstjóri og skrifstofustjóri Alþingis. Þekktasta verk hans er Ferfætlingar, safn af dýrasögum sem kom út árið 1926. Einar var einn af stofnendum Dýraverndarfélags Hafnarfjarðar og ritstjóri Dýraverndarans árið 1929. Hann var skrifstofustjóri Alþingis frá 1914 til 1922 og bjó í Alþingishúsinu ásamt annarri eiginkonu sinni, Ólafíu Guðmundsdóttur, frá 1918 til 1923. Það er eina dæmið um íbúa í húsinu. Þau eignuðust tvo drengi meðan þau bjuggu þar.
Einar var bróðir Jóns Þorkelssonar þjóðskjalavarðar, faðir dr. Ólafíu Einarsdóttur fornleifafræðings og Bjargar Einarsdóttur rithöfundar og afi Lúðvíks Kristjánssonar sagnfræðings.
Oktavía
Oktavía er íslenskt kvenmannsnafn.
Dísa
Dísa er íslenskt kvenmannsnafn.
Reykir (Reykjaströnd)
Reykir eru eyðibýli á Reykjaströnd í Skagafirði, ysti bærinn á Ströndinni. Mjótt nes teygist til norðurs frá bænum og kallast það Reykjadiskur.
Í landi Reykja er Glerhallavík undir Tindastóli. Þar var áður mikið af glerhöllum, hvítum kvartssteinum sem slípast höfðu í fjörunni en nú eru þeir að mestu horfnir þvi fólk hefur hirt þá þrátt fyrir bann. Í Sandfelli í landi Reykja var eitt sinn silfurbergsnáma.
Á Reykjum er nokkur jarðhiti eins og nafnið bendir til og þar fór Grettir Ásmundsson að sögn í laug rétt ofan við fjöruborðið og hlýjaði sér eftir Drangeyjarsund sitt. Laug var þar sem kölluð var Grettislaug en árið 1934 eyðilagðist hún í hafróti og hvarf, en mjög hvasst og brimasamt getur orðið á Reykjum. Árið 1992 var hún svo endurgerð og hlaðinn skjólveggur við hana og hefur síðan verið vinsæll viðkomustaður ferðamanna. Þar rétt hjá er lítil höfn og þaðan er farið í Drangeyjarsiglingar.
Í Grettis sögu segir að kirkja sé á Reykjum en engar aðrar heimildir eru til um hana.
Reskidalafífill
Reskidalafífill (fræðiheiti: Geum aleppicum ) er jurt af rósaætt frá Norður-Ameríku og austurhluta Evrópu og Asíu.
Leturfræði
thumb|200px|Sýnishorn [[leturgerða af William Caslon.]] Leturfræði eða týpógrafía (úr grísku τύπος (typos) „form“ og γραφή (graphy) „skrift“) er prentlist þar sem lögð er áhersla á notkun leturs. Ýmislegar leturgerðir eru til, það er að segja söfn bókstafa sem hafa sömu hönnun. Orðið fontur á við tilbrigði leturgerðar, eins og skáletrað eða feitletrað. Leturgerð má vera með ýmislegum fontum.
Með komu tölvunnar hefur leturfræði mikið breyst, áður en hún var kynnt til sögunnar var leturfræði fag útlærðra starfsmanna. Í dag með ritvinnslu- og hönnunarforriti er orðið mun auðveldara að búa til prentuðum textum. Samt sem áður er leturfræði stundum ennþá talin fagkunnátta. Saga leturfræði er nátengd sögu prentunar.
Letursetning er mikilvægur þáttur leturfræðis. Í henni felast línuþéttleika, leturþjöppun og stafþjöppun.
Stóra-Seyla
Stóra-Seyla eða Seyla er bær og gamalt höfuðból á Langholti í Skagafirði. Þar var áður þingstaður Seyluhrepps, sem var kenndur við bæinn.
Bærinn hét upphaflega aðeins Seyla en eftir að hjáleigan Litla-Seyla byggðist úr landi jarðarinnar, líklega á 17. öld, var hann kallaður Stóra-Seyla. Nafni Litlu-Seylu var breytt í Brautarholt 1915 og eftir það er bærinn yfirleitt aðeins nefndur Seyla þótt formlegt heiti sé Stóra-Seyla. Nafnið Seyla er talið merkja kelda. Bærinn á víðáttumikið land á Langholti, milli Húseyjarkvíslar að austan og Sæmundarár að vestan.
Seyla var hluti af heimanmundi þeim sem Gottskálk biskup Nikulásson galt með Kristínu dóttur sinni þegar hún giftist Þorvarði Erlendssyni lögmanni 1508. Þorbergur Hrólfsson (1573 - 8. september 1656) eignaðist líklega jörðina snemma á 17. öld og bjuggu ættmenn hans þar lengi síðan, þó ekki óslitið. Launsonur hans var Halldór Þorbergsson annálaritari (1623-1711), sem skrifaði Seyluannál. Árið 1713 bjó Marteinn Arnoddsson prentari við Hólaprentsmiðju á Seylu.
Októvía
Októvía er íslenskt kvenmannsnafn.
Ríkarður
Ríkarður er íslenskt karlmannsnafn.
Bryntýr
Bryntýr er íslenskt karlmannsnafn.
Miðgildisbanaskammtur
LD50 (skammstöfun á enska Lethal Dose, 50% eða „banaskammtur 50%“) eða miðgildisbanaskammtur kallast í eiturefnafræði sá skammtur sem þarf til að drepa helming tilraunadýranna, en LD50 er oft notað til að gefa til kynna hvort ákveðið efni búi yfir bráðum eiturhrifum (en).
Alice Munro
thumb|right|Teikning af Alice Munro eftir Andreas Vartdal. Alice Munro (/ˈælɪs mʌnˈroʊ/, fædd Alice Ann Laidlaw 10. júlí 1931) er kanadískur smásagnahöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaun í bókmenntum árið 2013.
Alice Munro er þekkt fyrir smá­sagna­söfn sín og hef­ur hlotið fjölda viður­kenn­inga. Fyrsta ritverk hennar var Dance of the Happy Shades, sem kom út árið 1968. Aðeins ein bók eftir Munro er þýdd og útgefin á íslensku: smásagnasafnið Dear Life sem kom út á ensku 2011 en á íslensku 2014, þá kölluð Lífið að leysa.
Stuttárvirkjun
Stuttárvirkjun er vatnsaflsvirkjun í Húsafelli sem hóf starfsemi 1948 og er í eigu Ferðaþjónustunnar Húsafelli. Virkjunin sá íbúum nærsveitar alfarið um rafmagn þar til 1970 þegar almenna dreifikerfið kom loks þangað.
Virkjunin var svo tengd inn á almenna dreifikerfið 2004.
Amsterdam-eyja
Amsterdam-Eyja (norska: Amsterdamøya), er lítil eyja norðvestast á Svalbarða.
Amsterdam-eyja er 18,8 km2 að flatarmáli. Hæsti punktur 472 metrar og kallaður Hiertabreen.
Suð-austast í eynni má finna leifarnar af hvalveiðiþorpinu Smeerenburg.
Geoffrey Chaucer
thumb|right|Chaucer sem pílagrímur í [[Ellesmere-handritið|Ellesmere-handritinu frá 15. öld.]] Geoffrey Chaucer /ˈʤɛfri ˈʧɔːsə/ (um 1343 – 25. október 1400) var enskt skáld, heimspekingur og hirðmaður. Hann er þekktastur fyrir sagnasafnið Kantaraborgarsögur sem varðveist hefur að hluta. Chaucer er stundum kallaður faðir enskunnar þar sem hann var sá fyrsti sem sýndi fram á að enskt alþýðumál væri jafngott bókmenntamál og franska, latína og anglónormanska sem þá voru ríkjandi ritmál í Englandi. Chaucer notaðist við enskt talmál þess tíma, þ.e.a.s. miðensku sem hafði þróast út frá engilsaxnesku. Staða hans gagnvart enskunni er því hliðstæð við stöðu Dante Alighieri gagnvart ítölskunni hundrað árum fyrr.
Ævi
Chaucer fæddist í London um 1343, en ekki er vitað nákvæmlega um fæðingarstað og tíma. Bæði faðir hans og afi voru víngerðarmenn í London af ætt kaupmanna frá Ipswitch. Ættarnafnið er dregið af franska orðinu chausseur sem merkir „skósmiður“. 1324 var föður hans, John Chaucer, tólf ára gömlum, rænt af frænku sinni, en hún vildi gifta hann dóttur sinni til að ná að halda fasteign í Ipswitch. Frænkunni var varpað í fangelsi fyrir þetta og gert að greiða 250 punda sekt, sem bendir til þess að fjölskyldan hafi verið vel stæð millistéttarfjölskylda eða jafnvel yfirstétt. John giftist þess í stað Agnesi Copton, sem erfði árið 1349 miklar eignir, þar á meðal 24 verslanir í London, frá frænda sínum Hamo de Copton sem sagður er myntsláttumaður í Lundúnaturni.
Hundrað ára stríðið
Lítið er vitað um æsku Chaucers, en ævi hans er þó vel skrásett miðað við samtíðarmenn hans, William Langland og Perluskáldið. Til eru fimm hundruð frumheimildir af ýmsu tagi sem greina frá athöfnum hans. Nafn hans kemur fyrst fyrir árið 1357 í húsreikningum Elizabeth de Burgh sem var greifynja af Ulster, en hann hafði fengið þjónsstöðu hjá henni í gegnum sambönd föður síns. Hann vann einnig sem hirðmaður, erindreki og opinber starfsmaður, auk þess að starfa fyrir konung með því að safna brotajárni og skrá það. Við upphaf Hundrað ára stríðsins 1359 réðist Játvarður 3. inn í Frakkland og Chaucer ferðaðist þangað með prinsinum Lionel frá Antwerpen, eiginmanni greifynjunnar, sem hluti af innrásarhernum. 1360 var hann tekinn höndum í umsátrinu um Rheims og varð stríðsfangi. Játvarður greiddi sjálfur 16 pund upp í lausnargjald fyrir hann og Chaucer var leystur úr haldi. Eftir það var hann kallaður „fanginn“.
Talið er að Chaucer hafi lært lögfræði við Inner Temple í London um þetta sama leyti, þótt ekki sé til óyggjandi staðfesting á því. Hann er skráður herbergisþjónn (valet), þegn (yeoman) eða skutulsveinn (esquire) við hirð Játvarðs 3. 20. júní 1367, sem gat þýtt hin ýmsustu störf. Hann fór erlendis nokkrum sinnum og 1368 kann hann að hafa verið við brúðkaup Lionels frá Antwerpen og Violante, dóttur Galeazzo 2. Visconti, hertoga í Mílanó. Tveir aðrir frægir bókmenntamenn voru viðstaddir brúðkaupið, Francesco Petrarca og Jean Froissart. Um þetta leyti er talið að Chaucer hafi samið Bók hertogafrúarinnar til heiðurs Blanche af Lancaster, eiginkonu Jóhanns frá Ghent sem lést 1369.
Ferðir til Ítalíu og ritstörf
Árið eftir tók Chaucer þátt í herför til Picardie og heimsótti í framhaldinu borgríkin Genúa og Flórens árið 1373. Talið er að í þeirri ferð hafi hann komist í kynni við ítalska ljóðagerð sem hann nýtti sér síðar, bæði bragfræðilega og efnislega. Önnur ferð sem hann fór árið 1377 er hins vegar sveipuð óvissu. Síðari heimildir gefa til kynna að hún hafi verið sendiför með Jean Froissart til að skipuleggja hjónaband krónprinsins Ríkharðs og franskrar prinsessu, sem hefði þýtt endalok Hundrað ára stríðsins. Ef þetta var takmark ferðarinnar er ljóst að það mistókst.
1378 sendi Játvarður Chaucer sem leynilegan sendiboða til hallar Viscontis og til að hitta enska málaliðann John Hawkwood í Mílanó. Chaucer byggði persónu „riddarans“ í Kantaraborgarsögum á Hawkwood, en lýsingar Chaucers á honum eru nákvæmar lýsingar á því hvernig 14. aldar málaliði hefur litið út en ekki byggðar á kunnuglegum minnum úr riddarasögum.
Vísbending um að ritstörf hans hafi verið mikils metin var þegar Játvarður veitti Chaucer „gallon af víni daglega það sem eftir er æfinnar“ fyrir eitthvað ótilgreint verk. Þetta voru óvenjuleg verklaun, en þau voru veitt á degi heilags Georgs 1374 þegar venja var að verðlauna listamenn. Hugsanlegt er að Chaucer hafi um þetta leyti, mögulega fyrir ljóð sín, verið orðinn eins konar hirðskáld. Hann tók út þessi laun sín þar til Ríkharður 2. komst til valda en eftir það var þeim breytt í peningaframlag 18. apríl 1378.
Fjármálastjóri við tollinn
Chaucer hlaut umtalsverða stöðu sem fjármálastjóri við tollheimtuna við höfnina í London og hóf störf þar 8. júní 1374. Þessu starfi sinnti hann í tólf ár, sem var óvenjulangur tími í stöðu af þessu tagi á þeim tíma. Lítið er vitað um ævi hans næstu tíu árin en talið er að hann hafi skrifað eða byrjað á flestum frægustu verkum sínum á þessum tíma. Hann kemur fyrir í dómskjölum 4. maí 1380 í tengslum við raptus Cecily Chaumpaigne. Atvikið var túlkað á 19. og 20. öld sem mannrán eða jafnvel nauðgun en nýlega hefur verið sannað að ekkert alvarlegt var á ferð. Chaumpaigne hafði verið vinnukona í þjónustu manns sem hét Thomas Staundon. Chaucer sannfærði hana um að vinna hjá sér en við þetta reiddist Staundon og stefndi Chaucer (og Chaumpaigne) fyrir dóm. Málið virðist hafa fengið skjóta lausn. Ekki er vitað hvort Chaucer var í London á tímum bændauppreisnarinnar 1381.
Spútnikáfallið
thumb|right|Spútnik 1 markaði upphaf geimkapphlaups risaveldanna á tímum Kalda stríðsins. Spútnikáfallið eða Spútnikkreppan er heiti á þeim áhrifum sem vel heppnuð aðgerð Sovétmanna til að koma Spútnik 1-gervihnettinum á braut um jörðu 4. október 1957 hafði á bandarískt samfélag. Fram að þessum tíma voru flestir Bandaríkjamenn öruggir um að Bandaríkin væru í fararbroddi í þróun nýrrar eldflaugartækni og rannsóknum á geimnum. Atvikið hafði víðtæk áhrif á bandarískt stjórnkerfi og menntakerfi og markar upphafið að geimkapphlaupinu milli risaveldanna á tímum Kalda stríðsins. Næstu þrjú árin var fjármagn til rannsókna og tækniþróunar stóraukið í Bandaríkjunum og nýjar stofnanir eins og Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) og National Aeronautics and Space Administration (NASA) voru settar á stofn.
Geoffrey Chaucer
Fjármálastjóri við tollinn
Chaucer virðist hafa flutt til Kent meðan hann gegndi starfi fjármálastjóra og var skipaður friðdómari þar þegar hætta var á innrás frá Frakklandi. Talið er að hann hafi byrjað að skrifa Kantaraborgarsögur snemma á 9. áratugnum (Pílagrímaleiðin sem persónur hans fylgja á leið sinni til Kantaraborgar liggur gegnum Kent). Hann settist líka á enska þingið fyrir Kent árið 1386. Eftir það ár er ekki lengur minnst á eiginkonu Chaucers, Philippu, í heimildum og talið að hún hafi látist 1387. Hann lifði af umrótið í kringum Áfrýjunarlávarðana þrátt fyrir að hann þekkti marga af þeim sem voru teknir af lífi vegna málsins.
Andlát
thumb|right|Mynd af Chaucer í eiginhandriti [[Thomas Hoccleve sem yrkir hér um Chaucer sálugan. Eftir óþekktan málara.]] Skömmu eftir að stuðningsmanni hans, Ríkharði 2., var steypt af stóli 1399 hverfur Chaucer úr heimildum. Talið er að hann hafi látist af óþekktum orsökum 25. október 1400 en það eru engar öruggar heimildir fyrir þeirri dagsetningu þar sem hún var höggvin í grafhýsi hans sem var reist meira en öld eftir dauða hans. Terry Jones hefur varpað fram þeirri hugmynd að hann hafi verið myrtur af óvinum Ríkharðs, jafnvel að undirlagi Hinriks 4., en engar heimildir styðja þá fullyrðingu.
Þegar Hinrik tók við völdum staðfesti hann þau framlög sem Ríkharður hafði veitt Chaucer en í kvæðinu „Chaucer kvartar við pyngju sína“ (Complaint of Chaucer to His Purse) gefur hann í skyn að hann hafi ekki fengið greitt. Síðast er minnst á Chaucer í samtímaheimildum frá 5. júní 1400 þegar hann fékk greidda einhverja peninga sem hann átti inni. Hann var jarðsettur í Westminster Abbey eins og hann átti rétt á sem starfsmaður konungs og vegna þess að húsið sem hann hafði tekið á leigu 29. desember 1399 var í eigu kirkjunnar. Árið 1556 voru jarðneskar leifar hans fluttar í íburðarmeira grafhýsi. Hann var fyrsti höfundurinn sem var grafinn í Skáldahorninu í kirkjunni.
Verk
Geoffrey Chaucer er oft nefndur sem upphafsmaður bókmennta á ensku. Engilsaxneskar bókmenntir höfðu áður blómstrað á Englandi en sú þróun stöðvaðist þegar normannar hernámu landið 1066. Eftir það varð franska (eða franska mállýskan anglónormannska nánar tiltekið) tungumál yfirstéttarinnar. Enskan fór fyrst að njóta einhverrar virðingar á 14. öld og Chaucer var með þeim fyrstu til að nota eigið móðurmál sem bókmenntamál.
Verk hans byggja greinilega á eldri fyrirmyndum úr fornaldarbókmenntum og frönskum og ítölskum bókmenntum, en innihalda engu að síður nýjungar, bæði í stíl, bragfræði og efni, sem áttu eftir að mynda undirstöðu fyrir enskar bókmenntir í kjölfarið. Venjulega er ritferli Chaucers skipt í þrjú tímabil: fyrstu verk hans eru kölluð „frönsku“ verkin og þau sem hann skrifaði eftir 1372 „ítölsku“ verkin. Kantaraborgarsögur skrifaði hann að megninu til eftir 1390 á „enska“ tímabilinu.
Franska tímabilið (til 1372)
Talið er að fyrsta verk Chaucers sé, Romaunt of the Rose, ensk þýðing á franska ljóðabálknum Roman de la Rose sem var eitt áhrifamesta ritverk miðalda. Þýðingin hefur aðeins varðveist að hluta og ekki er ljóst hvort Chaucer hafi tekist að ljúka henni. Prentaða útgáfan frá 1532 skiptist í þrjá hluta sem eru málfræðilega mjög ólíkir. Einungis fyrsti hlutinn (línur 1-1705) er eignaður Chaucer með nokkurri vissu, en með annan hlutann ríkir nokkur vafi og talið er öruggt að þriðji hlutinn sé ekki eftir hann. Frá Romaunt of the Rose tók Chaucer upp ýmis efnistök, sérstaklega notkun drauma sem rammafrásagnar.
Verkið ABC frá sama tíma er líka þýðing úr frönsku á lofkvæði Guillaume de Deguillevilles um Maríu guðsmóður. Nafnið er dregið af upphafsstöfum fyrstu þriggja hendinganna í kvæðinu.
Bók hertogafrúarinnar er fyrsta kvæðið sem er eftir Chaucer sjálfan. Það er tileinkað Blanche af Lancaster, eiginkonu Jóhanns frá Ghent, sem lést árið 1368. Sagt er að kvæðið hafi verið samið fyrir minningarathöfn sem prinsinn vildi halda konu sinni á hverju ári. Þetta er draumkvæði að franskri fyrirmynd sem notar allegóríu til að lýsa sorg ekkilsins.
Dísella
Dísella er íslenskt kvenmannsnafn.
Kemal Atatürk
Æviágrip
Mústafa Kemal fæddist (undir nafninu Ali Rıza oğlu Mustafa) árið 1881 í Þessalóníku, sem er í dag hluti af Grikklandi en tilheyrði þá Tyrkjaveldi. Faðir Mústafa lést þegar hann var sjö ára og fjölskylda hans flutti í kjölfarið út í sveit til að búa með einum frænda hans. Nafnið Kemal fékk hann frá stærðfræðikennara sínum sem eins konar heiðursnafnbót fyrir stærðfræðikunnáttu sína, en Kemal merkir „fullkomnun“ eða „þroski“ á arabísku.
Mústafa Kemal gekk í herskóla Þessalóniku árið 1893 í óþökk foreldra sinna. Hann hélt áfram hernámi víðs vegar um Balkanskaga næstu árin og útskrifaðist loks úr herskóla í Konstantinópel þann 11. janúar 1905. Á þessum tíma var hann meðlimur í Ungtyrkjaflokknum Samstöðu- og framfaranefndinni en var þó oft gagnrýninn á stefnumál hans. Kemal var handtekinn stuttu eftir útskriftina fyrir að tala gegn soldánaveldinu en sleppt nokkrum mánuðum síðar. Hann tók þátt í Ungtyrkjabyltingunni árið 1908 og átti þátt í að kveða niður gagnbyltingu Abdúl Hamid 2. Tyrkjasoldáns árið eftir.
Kemal var herforingi tyrkneskra herdeilda í stríði Tyrkja við Ítali 1911-1912 og í Balkanstríðunum 1912–13.
Fyrri heimsstyrjöldin
Mústafa Kemal komst til metorða í fyrri heimsstyrjöldinni þegar honum var treyst fyrir stjórn 19. herdeildar fimmta Tyrkjahersins í innrás Breta á Gallipoli-skaga. Kemal gat sér til um hvar Bretar myndu gera árás og tókst að hrekja Bretaher á bak aftur. Þetta var einn mesti ósigur fyrr og síðar í hernaðarsögu breska heimsveldisins og þótti mikil auðmýking fyrir Winston Churchill, sem þá var flotamálaráðherra Bretlands og hafði staðið að innrásinni. Þetta var einn fárra mikilvægra sigra sem Tyrkir unnu í fyrri heimsstyrjöldinni og Kemal varð því stríðshetja fyrir vikið. Eftir sigurinn var hann sendur til Edirne til að berjast gegn Rússaher í Kákasus. Herdeildum Kemal tókst að hertaka borgirnar Bitlis og Muş og komu þannig foringjum Rússa að óvörum.
Eftir ágreining við tyrknesku ríkisstjórnina sagði Kemal sig úr sjöunda Tyrkjahernum og sneri aftur til Konstantínópel. Þar var hann gerður að fylgdarmanni krónprinsins Mehmed Vahideddin, sem seinna átti eftir að verða Mehmed 6. Tyrkjasoldán, í heimsókn til Austurríki-Ungverjalands og Þýskalands. Kemal heimsótti vesturvígstöðvarnar og komst fljótt að þeirri niðurstöðu að Miðveldin myndu brátt tapa stríðinu. Hann hikaði ekki við að viðra þessa skoðun við Vilhjálm 2. Þýskalandskeisara og herforingja hans.
Tyrkneska frelsisstríðið
Eftir fyrri heimsstyrjöldina var Tyrkjaveldi hertekið af Bandamönnum. Kemal og fylgismenn hans neituðu að sitja hjá á meðan Bandamenn hófu að skipta Tyrkjaveldi á milli sín samkvæmt Sèvres-sáttmálanum og fóru því fyrir uppreisn gegn sitjandi stjórn veldisins. Þeir stofnuðu nýja ríkisstjórn í Ankara og stýrðu frá þeirri borg andspyrnu gegn hertöku Bandamanna.
Undir stjórn Kemal sigruðu Tyrkir heri Armena, Frakka og Ítala. Loks sigruðu þeir her Grikkja sem sátu í borginni Izmir, í austur-Þrakíu og eyjum Eyjahafsins. Eftir orrustu við Sangarios þar sem Grikkir voru alfarið hraknir út úr Tyrklandi veitti þjóðarþing Tyrklands Kemal titilinn Gazi (hinn sigursæli). Eftir þessa sigra ákváðu Bretar að semja um frið við Kemal og hafa sig burt frá Tyrklandi.
Stofnun tyrkneska lýðveldisins
Mústafa Kemal staðfesti jafnframt að hann vildi taka upp allt aðra stefnu en Tyrkjaveldi hefði gert og koma á róttækum umbótum í landinu. Kemal var innblásinn af frönsku byltingunni og naut góðs af því að litið var á Mehmed 6. Tyrkjasoldán sem svikara vegna afar óhagstæðra friðarskilmála sem hann hafði samþykkt við undirritun friðarsáttmála í Moudros. Stjórn Mústafa Kemal tók þá ákvörðun að leysa upp embætti Tyrkjasoldáns og gera Tyrkland að lýðveldi með veraldlegum lögum þar sem pólitískt vald yrði aðskilið hinu guðlega.
Burkni (mannsnafn)
Burkni er íslenskt karlmannsnafn.
Kemal Atatürk
Stofnun tyrkneska lýðveldisins
Eftir að lýðveldi var stofnað færði Kemal höfuðborgina frá Istanbúl til Ankara og stóð fyrir ýmsum umbótum í vestrænum stíl í landinu. Hann kom á aðskilnaði ríkis og kirkju, gaf konum kosningarrét og kom á notkun latnesks stafrófs í stað hins arabíska. Undir leiðsögn Kemal var gerð fordæmalaus menningarbylting í Tyrklandi sem kölluð er „kemalska byltingin.“ Þann 24. nóvember 1934 gaf tyrkneska þingið Kemal nafnbótina Atatürk, sem þýðir ekki „faðir Tyrkjanna“ heldur „Tyrkjafaðir“ í þeim skilningi að hann sé eins og forfeðurnir voru, en „Ata“ merkir bókstaflega forfaðir.
Lofttæmisdæla
thumb|right|Dæmi um lofttæmisdælu Lofttæmisdæla er verkfæri sem fjarlægir loftsameindir frá innsigluðu rými til að skilja eftir lofttæmi að hluta. Fyrsta lofttæmisdælan var fundin upp árið 1650 af Otto von Guericke en áður en hún var fundin upp höfðu allt frá fornöld verið notaðar sogdælur. thumb|Handknúin vatnsdæla dælir upp vatni með að búa til lofttæmi sem vatnið flæðir í. thumb|Þversnið af lofttæmidælu
Kemal Atatürk
Stofnun tyrkneska lýðveldisins
Ein róttækasta ákvörðunin sem Atatürk tók var að leggja niður íslamska kalífadæmið árið 1924. Kalífi íslams hafði verið trúarleiðtogi og sameiningartákn allra múslima heimsins í um þrettán aldir og frá stofnun Tyrkjaveldis hafði Tyrkjasoldán jafnan einnig verið kalífi. Eftir að soldánsembættið var leyst upp stóð höfuð Ósmansættarinnar eftir með kalífatitilinn sem ópólitískur trúarleiðtogi en árið 1924 ákvað Atatürk að leysa einnig upp kalífaembættið og gerði síðasta kalífanum, Abdúl Mejid 2., að yfirgefa Tyrkland. Ástæðan fyrir ákvörðun Atatürks var sú að hann taldi hugmyndina um kalífa ekki samræmast hugsjónum sínum um Tyrkland sem veraldlegt lýðveldi og þjóðríki.
Lofttæmisdæla
Saga lofttæmisdælu
Sogdælur voru notaðar í Rómaveldi og fundist hafa sogdælur við uppgröft í Pompeii. Sogdælan koma svo aftur fram í Evrópu á 16. öld og á 18. öld höfðu þær verið endurbættar svo þær gátu mælt lofttæmi og það var vitað að þær gátu ekki dælt vatni yfir ákveðna hæð eða 9 til 10 m. Þetta skipti máli varðandi áveitur, námugröft og gosbrunna og hertoginn fól Galíleó að rannsaka þetta vandamál. Galíleó kynnti vandamálið fyrir öðrum vísindamönnum og þar á meðan Gaspar Berti sem fjölfaldaði það með því að byggja fyrstu vatnsloftvogina í Róm árið 1639. Það var lofttæmi yfir vatnssúlunni í loftvog Bertis en hann gat ekki útskýrt það. Það breyttist þegar Evangelista Torricelli byggði sína loftvog árið 1643. Torricelli fór eftir forskrift Galíleós og rökstuddi að það sem væri fyrir ofan vatnssúluna væri lofttæmi. Hæð súlunnar væri takmörkuð við þá hámarksþyngd sem loftþrýstingur gæti borið og það væri takmarkandi hæð sogdælunnar. Sumir halda því fram að þó tilraunir Torricellis hafi skipt sköpun þá hafi tilraunir Blaise Pascal verið þær sem raunverulega sýndu að það væri lofttæmi fyrir ofan súluna.
Árið 1654 fann Otto von Guerickeupp fyrstu lofttæmisdæluna og framkvæmdi hina frægu tilraun með Magdeburg hálfkúlurnar þar sem hann sýndi fram á að fjöldi dráttarhesta gæti ekki skilið að tvo helminga þar sem ekkert loft væri á milli. Robert Boyle endurbætti hönnun Guericke og gerði tilraunir með eiginleika lofttæmis. Robert Hooke hjálpaði Boyle að búa til loftdælu sem bjó til lofttæmi. Árið 1855 bjó Heinrich Geissler  til kvikasilfursdælu  og tókst að búa til lofttæmi upp á 0.1 Torr. Á 20. öld hannaði Nikola Tesla tæki sem inniheldur Sprengel dælu.
Kemal Atatürk
Stofnun tyrkneska lýðveldisins
Atatürk lést vegna skorpulifrar þann 10. nóvember 1938. Hann var grafinn í þjóðfræðisafni í Ankara. Lík hans hvílir í dag í grafhýsi sem nefnist Anıtkabir.
Maastrichtsáttmálinn
thumb|ES 1992/1993
Maastrichtsáttmálinn (formlega Sáttmáli um Evrópusambandið) er samningur sem undirritaður var 7. febrúar 1992 í Maastricht í Hollandi af aðildarlöndum Evrópubandalagsins. Samningurinn tók gildi 1. nóvember 1993 og markaði upphaf Evrópusambandsins (ESB).
Ríkharð
Ríkharð er íslenskt karlmannsnafn.
Stórmarkaður
thumb|200px|Inni í [[Tesco stórmarkaðinum á Bretlandi.]] Stórmarkaður er verslun sem selur mat og heimilisvörur. Hann er stór og er honum skipt í ýmsar deildir með göngum. Í stórmarkaði eru seldar fleiri vörur en í hefðbundinni matvöruverslun.
Stórmarkaðir samanstanda oft af kjöt-, mjólkur-, ávaxta-, grænmetis- og brauðdeildum að ógleymdum hillum fyrir niðursuðuvörur og ýmsar aðrar vörur. Í sumum löndum má einnig selja áfengi í stómörkuðum. Stórmarkaðir selja oft hreinsivörur, lyf og föt. Verð varanna er oft lægra en í öðrum verslunum og nauðsynjavörur (eins og brauð, mjólk og sykur) eru oft seldar undir kostnaðarverði. Til þess að hagnast selja stórmarkaðir alls fleiri vörur og aðrar vörur á hærri verði. thumb|K-Citymarket stórmarkaður í Viiri verslunarmiðstöðinni í [[Klaukkala, Finnlandi]]
Viðskiptavinir versla með innkaupakerrum og setja vörur í hana sjálfir. Þegar viðskiptavinir eru búnir að velja sér vörur fara þeir að kassa og borga fyrir vörurnar.
Stórmarkaðir eru oft keðjufyrirtæki eða svæðisleyfi.
Þvagskál
thumb|Þvagskál.
Þvagskál er hreinlætistæki notað til að farga þvagi á opinberum stöðum, yfirleitt eingöngu fyrir karlmenn og drengi.
Kafbátur
thumb|[[USS Virginia er kjarnorkukafbátur.]] Kafbátur er bátur sem er byggður þannig að hann getur farið í kaf og siglt í kafi í lengri tíma. Kafbátar eru notaðir af öllum helstu flotum heims og við rannsóknir neðansjávar. Kjarnorkuknúnir kafbátar geta dvalið lengi neðansjávar. Ómannaðir rannsóknarkafbátar geta kafað á meira dýpi en mannaðir. Sumar tegundir kafbáta geta verið í kafi í allt að hálft ár í einu. Sjónpípan, sem hægt er að skjóta upp þegar kafbátur marar í kafi, og er til að sjá upp fyrir yfirborð sjávar (til óvina) er nefnd hringsjá (eða kringsjá).
Gavia er ómannaður smákafbátur til neðansjávarrannsókna hannaður af Hafmynd ehf.
Úmbría
Úmbría (ítalska: Umbria) er fjallent og hæðótt hérað á Mið-Ítalíu með landamæri að Toskana í vestri, Latíum í suðri og Marke í austri. Höfuðstaður héraðsins er háskólaborgin Perugia. Íbúar héraðsins eru um 870 þúsund (2020) og búa í 92 sveitarfélögum.
Áhugaverðir staðir eru m.e. Trasímenó-vatn og Marmore-fossar.
Sýslur (province) og borgir
thumb|right|Kort sem sýnir Úmbríu.
Helstu borgir héraðsins eru:
29. október
29. október er 302. dagur ársins (303. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 63 dagar eru eftir af árinu.
Kiðárvirkjun I
Kiðárvirkjun I er vatnsaflsvirkjun í Húsafelli sem hóf starfsemi 1978 og er í eigu Ferðaþjónustunnar Húsafelli. Virkjunin var svo tengd inn á almenna dreifikerfið 2004.
Elísabet Jónsdóttir
María Elísabet Jónsdóttir (1. janúar 1869 – 13. apríl 1945) var íslenskt tónskáld og organisti kennd við Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu þar sem hún bjó frá 1907 til 1930. Lag hennar, „Farfuglarnir“, við ljóð Huldu, birtist á prenti í Óðni árið 1915. Árið 1949 kom út safn af sönglögum eftir hana.
Olga
Olga er íslenskt kvenmannsnafn.
Microstrobos
Microstrobos er ættkvísl sígrænna runna frá hitabelti Ástralíu og Nýjasjálandi. Nokkurt flakk hefur verið á hvort tegundirnar teljast til ættkvíslarinnar, en eins og er munu þær teljast til Pherosphaera: Microstrobos niphophilus er Pherosphaera hookeriana, og Microstrobos fitzgeraldii er Pherosphaera fitzgeraldii.
Tanngnjóstur og Tanngrisnir
thumb|right|Úr [[sænska|sænskri Edduútgáfu Fredrik Sanders frá árinu 1893.]] Tanngnjóstur og Tanngrisnir voru geithafrar Þórs, sem drógu vagn hans. Hann gat drepið þá og étið, og safnað svo beinunum saman á húðirnar, en þegar hann sveiflaði hamri sínum, Mjölni, yfir þeim, þá lifnuðu þeir við. Til er saga af því er Þór bauð hjónum að eta með sér kjöt hafranna en þegar hann hafði lífgað hafrana við var sprungið bein í fæti á öðrum þeirra. Þór reiddist mjög en hjónin báðu sér griða og að lokum féllst Þór á að taka börn þeirra, Þjálfa og Röskvu, sér til þjónustu og fylgja þau honum síðan.
Pikriksýra
Pikriksýra er lífræn sýra sem hefur verið notuð sem sprengiefni. Hún var notuð í fallbyssukúlur í fyrri og seinni heimstyrjöldinni. Pikriksýra er notuð á rannsóknarstofum og til sótthreinsunar. Af öryggisástæðum er mælt með því að pikriksýra sé geymd í fljótandi formi og rannsóknarstofur geyma þessa sýru í flöskum undir vatnslagi. Ekki má geyma pikriksýru í málmílátum. Ef pikriksýra hefur þornað upp er oft leitað til sprengjueyðingaraðila. Í herskipum sem hafa sokkið er oft pikriksýra og þannig aðstæður að hún hefur komist í snertingu við málm. Það gerir að verkum að mikil sprengihætta getur skapast. Pikriksýra fannst í fallbyssukúlum í flaki El Grillo á botni Seyðisfjarðar.