cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geysir
thumb|Geysir í upphafi goss. thumbnail|Geysir, 2014. thumb|Geysir um árið 1900. Geysir í Haukadal er goshver sem nú til dags lætur lítið á sér kræla. Geysir er einn frægasti goshver í heimi. Margir fleiri hverir eru á Geysissvæðinu, til dæmis Strokkur, Smiður og Litli-Strokkur.
Geysis er fyrst getið með nafni árið 1647 og er þá mikill og ákafur goshver, en á þeim tímum gat hann gosið nokkuð reglulega. Þá þeyttu hann vatni 60 til 80 metra upp í loftið. Fyrir árið 1845 varð hann allt að 170 metrar. Eftir árið 1900 dró mikið úr gosvirkni hans og var kólnunarflötur vatnsins (yfirborðið) orðið of stórt. Þá var brugðið á það ráð að gera skurð úr hvernum til að leiða á brott umfram-magn af vatni til að létta undir með hvernum. Einnig var losað út í hann 100 kg af handsápu til að vatnið myndi snöggsjóða. Eftir Suðurlandsskjálftana sumarið 2000 tók Geysir aftur að gjósa en hefur nú dregið sig í hlé. Hverasvæðið var friðlýst 17. júní 2020.
Geysir seldur
Þann 9. apríl árið 1894 keypti írskur maður, James Craig (yngri), Geysi fyrir 3000 kr. Í kaupunum fylgdu einnig hverirnir Strokkur, Blesi og Litli Geysir eða svonefnd Óþerrihola ásamt dálitlu svæði kringum hverina, alls um 650 faðmar. Ábúandinn á Haukadal áskildi sér rétt til að hafa umsjón með hverunum, gegn hæfilegri þóknun þegar eigandi væri ekki viðstaddur, ennfremur forkaupsrétt að hverunum, ef þeir yrðu seldir aftur. Seljendur hveranna voru þeir Sigurður bóndi Pálsson á Laug og synir hans Greipur og Jón bændur í Haukadal, en þeir seldu þá vegna fjárleysis. Þeir voru ekki ásakaðir fyrir söluna, því að þeir höfðu boðið landssjóði hverina til kaups, en þingið vildi ekki kaupa. Sagt var í fjölmiðlum sama ár að vel getur verið að „hinn nýi eigandi sýni hverunum meiri sóma en landssjóður hefði gert, reisi þar gistihús o. s. frv., en talið er það mjög óvíst, af þeim er kunnugastir eru“. Faðir Craigs varð þó ekki ánægður með þessi kaup, og varð það til þess að Craig yngri gaf vini sínum, E. Rogers, svæðið. Honum þótti þó lítið til þessar gjafar koma. Síðar erfði frændi hans Hugh Rogers það, en árið 1935 keypti Sigurður Jónasson svæðið og gaf íslenska ríkinu.
Tryggvi Gunnarsson
Tryggvi Gunnarsson (f. 18. október 1835 að Laufási í Þingeyjarsýslu, d. 21. október 1917) var íslenskur trésmiður, þingmaður og bankastjóri Landsbankans. Tryggvagata í miðbæ Reykjavíkur er nefnd eftir honum, og raunar ennfremur Tryggvagata á Selfossi. Í garði Alþingishússins er stytta til minningar um Tryggva en Tryggvi bjó þann garð til og sinnti honum einkar vel á efri árum.
Æviágrip
Árið 1859 giftist hann stjúpsystur sinni Halldóru Þorsteinsdóttur, en faðir hennar var Þorsteinn Pálsson, prestur að Hálsi í Fnjóskadal. Halldóra lést ung af sullaveiki og eignuðust þau ekki börn en ættleiddu þó frænku Halldóru að nafni Valgerður Jónasdóttir. Valgerður var aftur móðir Dóru Þóhallsdóttur eiginkonu Ásgeirs Ásgeirssonar forseta Íslands.
Árið 1859 byggði Tryggvi bæ að Hallgilsstöðum í Fnjóskadal. Árið 1863 ferðaðist hann til Kaupmannahafnar, vegna tillagna Péturs Hafsteins, amtmanns, og hafði vetursetu. Næsta ár fór hann til Åss í Noregi þar sem var landbúnaðarskóli og varði hann nokkrum tíma þar og ferðaðist um Suður-Noreg.
Takashi Usami
Takashi Usami (fæddur 6. maí 1992) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 18 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Tryggvi Gunnarsson
Æviágrip
Tryggvi var mjög iðinn við búskap og smíðar. Hann var hreppstjóri í þrjú ár og formaður í Búnaðarfélagi Suður-Þingeyinga frá 1866-71. Þau bjuggu á Hallgilsstöðum til ársins 1871 en þá gerðist Tryggvi kaupstjóri Gránufélagsins.
Á bæjarstjórnarfundi 1. nóvember 1917 var ákveðið að nefna nýja götu sem lögð hafði verið samhliða uppfyllingu við hina nýju Reykjavíkurhöfn Tryggvagata í höfuðið á Tryggva Gunnarssyni sem þá var nýlega látinn.
Klemens 1.
thumb|250px|right|Klemens páfiKlemens I (nefndur á latínu: Clemens Romanus) var fjórði páfi kaþólsku kirkjunnar frá 88 til 99. Hann er talinn fyrsti postullegi faðirinn meðal Rómarbiskupa.
Göngustaðakot
Göngustaðakot er bær í Svarfaðardal, 18-19 km frá Dalvík milli bæjanna Göngustaða og Klaufabrekkna. Ofan bæjar gnæfir Gimbrarhnjúkur (1181 m) en utan túns rennur Lambá úr Klaufabrekknadal til Svarfaðardalsár. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín 1712 segir að Göngustaðakot hafi byggst út úr landi Göngustaða árið 1632 og nefndist fyrst Nýibær. Kotið var eign Urðakirkju til að byrja með en komst fljótlega í bændaeign og hélst þannig æ síðan. Lengst af var rekinn blandaður búskapur í Göngustaðakoti en í dag er þar lítið sauðfjárbú.
Áramótaskaupið
Áramótaskaupið einnig þekkt sem Skaupið er árlegur 50 mínútna sjónvarpsþáttur sýndur á Ríkissjónvarpinu, sem fylgdi á eftir áramótaþætti Ríkisútvarpsins þegar Ríkissjónvarpið var stofnað árið 1966. Þátturinn er mikilvægur þáttur í áramótahátíð fyrir flesta Íslendinga þar sem þau setjast niður fyrir framan sjónvarpið klukkan hálf ellefu. Í þættinum er horft á liðið ár með kaldhæðinum og skopsamlegum hætti, sérstaklega stjórnmálamönnum, listamönnum, viðskiptafólki og öðru menningarefni. Áhorf þáttarins er eitt það mesta sem gerist í íslensku sjónvarpi og því mikil pressa á leikstjóra og leikara sem taka þátt í Áramótaskaupinu hvert ár. Auglýsingartími í kring um Áramótaskaupið er dýrasti tími ársins, en um 30 sekúndna auglýsing kostar um 350.000 kr með vsk. . Þættinum lýkur stuttu fyrir miðnætti þannig að þeir Íslendingar sem skjóta upp flugeldum gera það oftast þegar skaupinu er lokið.
Yfirkjörstjórn
Yfirkjörstjórn er stjórnvald og hefur yfirumsjón með framkvæmd atkvæðagreiðslna á tilteknu svæði. Þær starfa samkvæmt þeim lögum og reglum sem gilda í hverju ríki fyrir sig.
Ísland
Á Íslandi eru tvenns konar yfirkjörstjórnir.
Yfirkjörstjórnir kjördæma
Yfirkjörstjórnir kjördæma sjá um framkvæmd alþingiskosninga, forsetakosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna, nema annað sé sérstaklega áskilið í lögum. Í þær kýs Alþingi fimm aðila í þau embætti og fimm til vara, samkvæmt tilnefningum frá þeim þingflokkum sem sitja á þingi. Kosningar í þau embætti fara fram fljótlega eftir að Alþingi kemur fyrst saman eftir almennar alþingiskosningar og gildir skipunin í embættin þar til Alþingi kýs í yfirkjörstjórnir að nýju.
Yfirkjörstjórnir sveitarfélaga
Yfirkjörstjórnir sveitarfélaga sjá um framkvæmd kosninga í sveitarstjórnir og eru kosnar á fyrsta fundi sveitarstjórna. Í þær eru kosnir þrír aðilar og þrír til vara, og í fjögur ár í senn. Allir sem eru í yfirkjörstjórn verða að eiga kosningarrétt í því sveitarfélagi.
Anton Líni
Anton Líni er tónlistarmaður frá Þingeyri.
Flipareynir
Flipareynir (Torminalis clusii) er tegund af Sorbus ættkvísl sem vex villt í Evrópu frá Englandi og Wales austur til Danmerkur og Póllands, suður til Afríku, og suðaustur til suðvestur Asíu frá Litluasíu til Kákasus og Alborz.
Anton Líni
Ævi
Anton er fæddur og uppalinn á Þingeyri en missti foreldra sína og bróður í bruna þegar hann var 3 ára. Þegar hann var 18 ára gamall flutti hann til Akureyrar til að stunda nám við Verkmenntaskólann á Akureyri, þar sem hann hefur búið síðan. Haustið 2018 hóf hann nám í Tónlistarskólanum Akureyri á brautinni Skapandi tónlist.
Flipareynir
Hann e meðalstórt lauffellandi tré, um 15–25 m hátt, með bol allt að 1,3 m í þvermál. Börkurinn sléttur og brúngráleitur, en flagnar í köntuðum stykkjum sem sýnir dökkbrúnni börkinn undir. Blöðin eru 6 til 14 sm löng og breið með 2.5–5 sm blaðstilk, dökkgræn báðum megin, með fimm til níu þríhyrnda flipa; grunnparið vísar út á við, hin snúa meira fram og minnka  eftir því sem nær dregur oddi, og fíntennta kanta; neðri hlið er fínhærð meðan þau eru ung, en báðar hliðar eru sléttar og glansandi síðar; haustliturinn er gulur til rauðbrúnn. Blómin eru 10–15 mm í þvermál, með fimm krónublöð og 20 rjómahvíta fræfla; þau eru í hálfsveip 5 til 12 sm í þvermál síðla vors eða snemmsumars, and og eru frjóvguð af skordýrum. Berið er kringlótt til aflangt, 10–15 mm í þvermál, grænleitt til brúnt, með smáum og ljósum loftaugum þegar það þroskast að hausti.
Anton Líni
Tónlistarferillinn
Árið 2016 gaf Anton út sitt fyrsta lag, Þú. Síðan þá hafa komið út lögin One og Feel It Too sem hann gerði með Þormóði Eiríkissyni, Ég veit og í Janúar 2019 lagið Heltekinn sem sló í gegn.
Flipareynir
Það eru tvö afbrigði: vinstri|thumb|Blöð og ber
Nytjar og orðsifjar
Berin eru æt og bragðast svipað döðlum, þó séu nú sjaldan nýtt til matar. Þau eru vanalega of herpandi til að éta fyrr en þau eru ofþroskuð. Þau voru hefðbundin jurtalækning við iðrakveisu (colic); latínuheiti trésins, torminalis þýðir 'góð gegn iðrakveisu'. fyrir notkun á humlum, voru berin notuð til að bragðbæta bjór.
Karen Knútsdóttir
Karen Knútsdóttir (f. 4. febrúar 1990) er íslensk handknattleikskona sem leikur með Blomberg-Lippe í Þýskalandi.
Karen lék með Fram alla yngri flokka og varð snemma einn af lykilmönnum meistaraflokks. Hún var í bikarmeistaraliði Fram árin 2010 og 2011. Hún var jafnframt í íslenska landsliðinu sem keppti í úrslitakeppni Evrópumótsins árið 2010 og á Heimsmeistaramótinu í Brasilíu 2011. Karen var valin Íþróttamaður Fram árið 2010, þegar sá titill var veittur í þriðja sinn.
Karen er dóttir Knúts G Haukssonar fyrrum formanns HSÍ.
Tindfjallajökull
Tindfjallajökull er jökull á sunnanverðu Íslandi beint norður af Eyjafjallajökli. Jökullinn er um 19 km2 að flatarmáli. Hæsti tindur Tindfjallajökuls er Ýmir sem er 1.462 metra hár og dregur nafn sitt af jötninum Ými í norrænni goðafræði. Tindfjallajökull er eldkeila. Um 5 km breið askja er við jökulinn sem myndaðist í sprengigosi fyrir um 54.000 árum. Hann er kenndur við Tindfjöll sem eru nokkrum kílómetrum sunnar.
1433
thumb|right|Hvarf kínverska flotans af [[Indlandshafi opnaði Evrópuþjóðum greiða leið til Suðaustur-Asíu.]] Árið 1433 (MCDXXXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Glufumotra
Glufumotra (fræðiheiti: Emarginula fissura) er sæsnigill af motruætt. Hún finnst við Ísland. Tvær aðrar tegundir af motruætt hafa fundist við Ísland, ljóramotra og glæsimotra.
1433
Erlendis
Fædd
Dáin
Luton
Luton er borg í Bedford-skíri í Englandi, 50 kílómetrum norðvestur af Lundúnum. Luton-flugvöllur er innan bæjarmarkanna, en hann er einn stærsti og mikilvægasti flugvöllurinn sem þjónar höfuðborginni. Bærinn var um áratugaskeið mikilvæg miðstöð bifreiðaiðnaðarins í Bretlandi. Fyrr á árum var þar einnig umfangsmikil stráhattagerð og eru íbúar borgarinnar enn í dag stundum kallaðir „hattarar“. Íbúar eru um 214 þúsund talsins (2018).
Forsaga
Elstu mannvistarleifar á svæðinu í og umhverfis Luton eru 250 þúsund ára gamlar. Eftir því sem ísaldarjökullinn hopaði við byrjun síðasta hlýskeiðs hófst mannabyggð að nýju á svæðinu um 8 þúsund árum fyrir Krist. Allnokkuð er um minjar frá nýsteinöld (um 4.500-2.500 f.Kr.) Einkum er þar um að ræða grafreiti steinaldarmanna, sem veita vísbendingar um talsverða búsetu en þó án þéttbýliskjarna.
Talið er að bæjarmyndun í Luton hafi byrjað á 6. öld, þegar Saxar reistu þar varðstöð við ánna Leu. Vinsæl en þó ekki óumdeild kenning um uppruna örnefnisins Luton er að það sé afbökun af Lea-tun eða bær við Leu. Önnur tilgáta er sú að nafnið vísi í keltneska guðinn Lugh. Í Dómsdagsbókinni, kunnri enskri jarðabók frá elleftu öld, er þorpið kallað nöfnunum Loitone og Lintone, en íbúarnir sagðir 7-800 talsins.
1100 til 1800
Róbert, jarl af Gloucester, sem var launsonur Hinriks fyrsta lét árið 1121 hefja byggingu kirkju heilagrar Maríu í miðbæ Luton, sem enn stendur. Atvinnulíf bæjarins stóð í blóma á seinni hluta miðalda og geta heimildir um sex vatnsmyllur í Luton, sem nýttu straum árinnar Leu. Í upphafi þrettándu aldar kom Luton óbeint við sögu ensku hirðarinnar þegar Jóhann landlausi veitti einum manna sinna, Sir Fawkes de Breauté, staðinn sem óðal sitt. Sir Fawkes de Breauté, sem var hermaður af Normannaættum, var áberandi persóna í væringum þessara ára. Setur hans í Lundúnum var nefnt Fawkes Hall, sem afbakaðist með tímanum í Vauxhall. Þar sem einkennistákn Sir Fawkes var mynd af goðsagnaverunni griffíni, myndaðist þar í fyrsta sinn tenging milli Luton og Vauxhall annars vegar en griffíns hins vegar.
Um 1240 er nafn bæjarins ritað Leueton í heimildum og var þar haldinn markaður á hverju sumri fyrir sveitirnar umhverfis. Eldsvoði lagði bæinn að mestu í rúst árið 1336, en hann var skjótt byggður upp á nýjan leik.
Á sextándu öld hófst umfangsmikil múrsteinaframleiðsla í og umhverfis Luton. Í kjölfarið urðu múrsteinar helsta byggingarefni bæjarbúa. Öld síðar urðu bæjarbúar kunnir fyrir hattagerð og þá einkum framleiðslu á vinsælum stráhöttum. Hattagerðin varð langveigamesti iðnaður bæjarins. Hattar eru enn í dag gerðir í Luton, en þó í mun minni mæli en áður.
19. öld
Íbúar Luton voru rétt rúmlega 3.000 í byrjun 19. aldar. Þeim hafði fjölgað í 10.000 um öldina miðja og þegar tuttugusta öldin gekk í garð var íbúafjöldinn rétt tæplega 40.000. Vöxtur þessi var meðal annars mögulegur vegna tenginga við breska járnbrautarkerfið á fyrri helmingi aldarinnar.
Gasstöð var reist í Luton árið 1834 með tilheyrandi gaslýsingu á götum úti og bæjarbúar eignuðust sitt fyrsta ráðhús árið 1847. Ári síðar braust út kólerufaraldur í bænum, sem ýtti undir gerð vatnsveitu og holræsakerfis nokkrum árum síðar. Árið 1885 eignaðist bærinn loks atvinnuknattspyrnulið, Luton Town F.C., það fyrsta sinnar tegundar í Suður-Englandi.
20. öld
Hattaiðnaðurinn hélt mikilvægi sínu í atvinnulífi Luton fram eftir tuttugustu öldinni og náði framleiðslan hámarki sínu á fjórða áratugnum. Eftir það fór hún hratt dvínandi og aðrar greinar tóku við keflinu. Í hugum margra hætti Luton að vera fyrst og fremst þekkt sem hattaborg en varð bílaborg, eftir að bifreiðaframleiðandinn Vauxhall flutti höfuðstöðvar sínar þangað árið 1905 og reisti í kjölfarið stærstu bílaverksmiðju Bretlandseyja. Af öðrum kunnum fyrirtækjum í Luton á upphafsárum tuttugustu aldar mætti nefna flugvélaframleiðandann Hewlett & Blondeau.
Ráðhús bæjarins var brennt til grunna árið 1919 þegar samkoma í tilefni stríðslokadagsins snerist upp í mótmæli uppgjafahermanna og atvinnulausra verkamanna. Nýtt ráðhús var reist árið 1936, tveimur árum áður en bæjarfélagið kom upp og hóf rekstur Luton-flugvallar. Á árum síðari heimsstyrjaldarinnar gegndu Vauxhall-verksmiðjurnar mikilvægu hlutverki við framleiðslu skriðdreka og varð bærinn því augljóst skotmark fyrir lofthernað Þjóðverja, sem olli miklum skemmdum.
Mikil endurbygging átti sér stað í Luton á árunum eftir stríð, þar sem mikið af gömlu og lélegu húsnæði var rifið. Stór hluti gamla miðbæjarins þurfti svo að víkja á ofanverðum sjöunda áratugnum til að rýma fyrir Arndale-verslunarmiðstöðinni, yfirbyggðum miðbæjarkjarna sem um árabil var eitt helsta kennileiti staðarins. Árið 2000 varð atvinnulíf borgarinnar fyrir þungu höggi þegar Vauxhall-verksmiðjurnar, stærsti vinnuveitandinn í samfélaginu, tilkynntu um lokun.
Íþróttir
Luton Town er knattspyrnulið borgarinnar.
Pjakkur
thumb|250px|Pjakkur úr teiknimynd um Múmínálfana. Pjakkur, einnig kallaður Hrekkur á íslensku (s.Stinky f. Haisuli) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson.
Pjakk skóp Tove Jansson fyrir daglegu myndasögurnar um Múmínálfana sem hún teiknaði fyrir Lundúnar dagblaðið The Evening News, 1954. Hann er kafloðinn og af honum leggur hræðilegur fnykur. Hann borðar flest, til dæmis í fyrstu myndasögunni þar sem hann kom fram borðaði hann allt Múmínhúsið. Þótt lýsa megi honum sem illmenni og hrekkjalómi, þá á hann gott til og hjálpar stundum öðrum, en eiginlega bara ef hann fær eitthvað fyrir sinn snúð fyrir það. Þegar Múmínpabbi finnur fyrir mikill ævintýralöngun leitar hann oft uppi Pjakk, eins þegar Snabbi fær einhverja snilldar hugmynd að græða peninga með oft umdeilanlegum hætti leitar hann einnig oft til Pjakks.
Eina Múmínbókin þar sem Pjakkur kemur við sögu er myndabókin Illmennið í Múmínhúsinu (s. Skurken i muminhuset) sem út kom árið 1980 og eins kemur hann við sögu í japönsku teiknimyndunum um Múmínálfana.
Til Valhallar
Til Valhallar er smáskífa með Sólstöfum sem kom út árið 1996.
Endurútgáfa
Til Valhallar var endurútgefin í Rússlandi, 2003 af Oskorei Productions.
Þorsteinsstaðir í Svarfaðardal
Þorsteinsstaðir í Svarfaðardal eru á meðal fremstu bæja í dalnum, 20 km frá Dalvík. Þeir eru á milli bæjanna Atlastaða og Göngustaða. Ofan bæjar gnæfir fjallið Skjöldur (1027 m) en handan Svarfaðardalsár blasir Vatnsdalur við. Í bókinni Svarfdælingar segir að Þorsteinsstaðir hafi byggst í tíð Gísla biskups Þorlákssonar á Hólum (1656-1684) á rústum eyðibýlis í Sandárlandi. Ekki er vitað við hvaða Þorstein bærinn er kenndur. Árið 1706 féll skriða á tún og engi jarðarinnar sem varð til þess að hún fór í eyði um árabil eða frá 1708-1750. Síðan 1750 hefur verið samfelldur búskapur á. Lengst af hefur verið rekinn blandaður búskapur á jörðinni en í dag er ekki föst búseta á bænum.
Henån
thumb|right|200px|Henån Henån er þéttbýli í sveitarfélaginu Orust í Svíþjóð. Þar búa 1 816 manns (2010).
928
928 (CMXXVIII í rómverskum tölum)
TF-SIF
TF-SIF er eftirlits- og björgunarflugvél í eigu Landhelgisgæslu Íslands af gerðinni Dash-8-Q300. Vélin kom til Íslands 1. júlí 2009 á 83 ára afmæli Landhelgisgæslunnar. Hún heitir eftir gyðjunni Sif úr norrænu goðafræðinni.
Leikfangasaga 4
Leikfangasaga 4 (enska: Toy Story 4) er bandarísk Disney-teiknimynd frá árinu 2019 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar Leikfangasaga, Leikfangasaga 2, og Leikfangasaga 3.
TF-SIF
Vélin tekur 12-14 farþega í venjulegri útfærslu en hægt er að breyta henni svo hún rúmi 22 farþega án mikillar fyrirhafnar. Eldsneyti flugvélarinnar endist í 4.100 km eða í 10 klukkustundir.
Árið 2023 ákvað Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra að selja vélina og hlaut hann mikla gagnrýni fyrir. Fallið var frá sölunni.
Bristolreynir
Sorbus bristoliensis er tegund af reyni. Hann heitir á ensku Bristol whitebeam. Hann er talinn vera blendingur Sorbus torminalis og einhverrar tegundar af undirættkvíslinni aria. Hann er einlendur í Bretlandi, vex villtur í Avon Gorge og í Leigh Woods svæðinu í Bristol. Það eru aðeins 100 einstaklingar þekktir, en fjöldinn er talinn vera að aukast.
Kombu
thumb|250px|Þurrkað kombu
Hallgrímskirkja (Hvalfirði)
Hallgrímskirkja í Saurbæ (einnig þekkt sem Saurbæjarkirkja) er kirkja að Saurbæ á Hvalfjarðarströnd í Hvalfjarðarsveit. Kirkjan er helguð minningu Hallgríms Péturssonar en hann var sóknarprestur í Saurbæjarprestakalli á árunum 1651 til 1669.
Guðjón Samúelsson teiknaði fyrstu gerð að kirkjunni og voru undirstöður steyptar eftir hans teikningu. Árið 1953 teiknuðu Sigurður Guðmundsson og Eiríkur Einarsson nýja kirkju. Kirkjan er steinsteypt og klædd múrsteini að innan. Þakið er koparklætt. Turninn er 20 metra hár. Gerður Helgadóttir gerði glerlistaverk kirkjunnar en verk hennar eru sótt í Passíusálmana. Finnski listamaðurinn Lennart Segerstråle gerði fresku sem er í stað altaristöflu. Á altari er róðukross sem talinn er frá því um 1500. Róðukrossinn var í kirkju Hallgríms á 17. öld.
Nikolaj og Julie
Nikolaj og Julie var dönsk sjónvarpsþáttaröð sem sýnd var á DR1 á árunum 2002-2003. Þættirnir fjalla um Nikolaj og Julie, ungt par sem kynnist í Tívolí, gifta sig skömmu seinna og eignast sitt fyrsta barn. Allt virðist ganga í haginn í fyrstu þar til þrýstingur í vinnu, barnauppeldi og vináttubönd fara að reyna á sambandi. Þáttaröðin tók á ást, vináttu og öllu sem manninum kemur við.
Árið 2003 hlaut Nikolaj og Julie Emmy-verðlaunin sem besta alþjóðlega dramaþáttaröð. Talið er að um ein og hálf milljón áhorfenda hafi séð hvern þátt fyrir sig, að meðaltali.
Upphafslag þáttanna, Right Next to the Right One, er eftir Tim Christensen.
Leikarar
Helstu leikarar:
Einokunarverslunin
Einokunarverslunin á Íslandi var verslunareinokun danskra kaupmanna á Íslandi á 17. og 18. öld. Hún átti rætur í kaupauðgisstefnunni og var tilgangurinn með henni að efla danska kaupmannastétt og danska verslun gegn Hansakaupmönnum í Hamborg, og auka völd Danakonungs á Íslandi. Einokunartímabilið hófst árið 1602 og stóð til ársloka 1787. Verslað var á tuttugu (síðar 25) kauphöfnum samkvæmt föstum taxta sem ákveðinn var af konungi. Kaupmenn skiptu kauphöfnunum milli sín fyrir vissa leigu, en Vestmannaeyjar voru leigðar út sér fyrir hærra verð. Kaupmönnum var bönnuð þátttaka í annarri atvinnustarfsemi á Íslandi fram til 1777.
Á tímum einokunarverslunarinnar voru það oft sömu kaupmenn sem stunduðu sömu kauphafnir ár eftir ár. Þetta leiddi til þess að þeir byggðu vöruskemmur (lagera) sem voru læstar yfir veturinn. Árið 1777 var ákveðið, samkvæmt tillögu Skúla Magnússonar, að kaupmenn mættu hafa fasta búsetu á Íslandi. Eftir það voru reistar vöruskemmur og íbúðarhús fyrir kaupmennina, fjölskyldur og starfslið í öllum kauphöfnum. Áður höfðu nokkrir kaupmenn, eins og t.d. kaupmaðurinn á Eyrarbakka byggt sér íbúðarhús. Einnig máttu kaupmenn þá fjárfesta í annarri atvinnustarfsemi. Í mörgum landshlutum urðu þessar byggingar kaupmanna fyrsti vísir að þéttbýli.
Tímabil einokunarverslunarinnar
frame|right|Kauphafnir á Íslandi 1602–1787.
Rolla
Rolla (latína: rotulus) (einnig nefnd ströngull eða roðull) er uppvafið pergament (bókfell), papírus eða pappír og hefur að geyma bók. Pappírsrolla er rolla úr pappír, bókfellsrolla (eða pergamentsrolla) rolla úr pergamenti o.s.frv.
Hadsund
250px|thumbnail Hadsund er bær í Danmörku með 5.051 íbúa (2019). Hún er í norðanverðum Mariager firði. Borgin er í sveitarfélaginu Mariagerfjord og tilheyrir Norður-Jótlandi. Í dag er Hadsund næststærsta borgin í Mariagerfjord, á eftir Hobro. Í Hadsund er dýragarður með geitum og dádýr. Í miðri verslunarmiðstöðinni Hadsund Butikscenter.
Borginni voru veitt kaupmannsréttindi 1. desember 1854, en hefur aldrei öðlast eignarrétt á viðskiptum.
Hernaðarbandalag
Hernaðarbandalag eða hernaðarblökk er bandalag um hermál og sameiginlegan hernað til sóknar eða varnar. NATO er dæmi um hernaðarbandalag.
Ákæra
Ákæra er formleg ásökun um afbrot sem gefin er út af ákæruvaldi og birt fyrir sakborningi. Birting ákæru markar upphaf sakamáls fyrir dómi og kemur í kjölfar rannsóknar lögreglu á meintu broti. Misjafnt er eftir löndum hverjir fara með ákæruvald en yfirleitt eru það sérstakir saksóknarar eða lögreglustjórar. Almennt er reglan sú að lögregla og ákæruvald á að rannsaka og ákæra að eigin frumkvæði vegna brota sem þau komast á snoðir um en stundum er ákæra vegna vægari brota háð því að brotaþoli kæri brotið til lögreglu.
Stefna er hliðstæða ákæru í einkamálum.
Sjá einnig
Anklageschrift Syyteharkinta
Promo Tape September 1997
Promo Tape September 1997 er smáskífa með Sólstöfum sem kom út árið 1997.
Míkrókokkar
Innan ættarinnar Micrococcaceae finnast gram jákvæðar ættkvíslir, líkt og Micrococcus luteus sem er kokkur og lifir í andrúmsloftinu og á húð manna.
Karup
thumb|Flugstöðin í Karup. Karup er bær á Mið-Jótlandi í Danmörku. Íbúafjöldi er um 2.200 (2018) og er Karup staðsett í Viborg sveitarfélaginu.
Hoya cagayanensis
Hoya cagayanensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter ex C. M. Burton. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Eldvarp
thumb|250px|right| Eldvarp á [[Kīlauea, Hawaii]] Eldvarp (rauðakúla eða kerhóll) er hæð eða hraukur (gíghóll) úr gosefnum sem hlaðist hafa upp umhverfis gosop. Eldvörp eru mismunandi að gerð, allt eftir því hvers eðlis gosið er og hversu kraftmikið. Helstu gerðir eru: Klepragígur og gjallgígur (líka nefndur gjallhóll).
Vulcano
Imre Nagy
Æviágrip
Imre Nagy fæddist til fátækrar bændafjölskyldu árið 1896. Hann hlaut litla menntun en gerðist ungur lærlingur hjá lásasmið og komst í kynni við ungversku verkalýðshreyfinguna. Hann gekk í kjölfarið í ungverska Jafnaðarmannaflokkinn.
Árið 1915 var Nagy kvaddur til herþjónustu í fyrri heimsstyrjöldinni og var sendur með austurrísk-ungverska hernum á austurvígstöðvarnar. Hann var tekinn til fanga af Rússum og var enn stríðsfangi í Rússlandi þegar rússneska byltingin braust út árið 1917. Nagy tók þátt í byltingunni við hlið Bolsévika og myndaði síðan náið samband við sovéskan verkalýð. Hann sneri heim til Ungverjalands árið 1921 en var rekinn úr Jafnaðarmannaflokknum stuttu síðar. Hann gekk því í hinn ólöglega ungverska Kommúnistaflokk og reis til nokkurra metorða innan hans.
Sem forsætisráðherra boðaði Nagy gagngera stefnubreytingu frá stjórnarháttum Rákosi, sem hafði verið strangtrúaður stalínisti. Hann tók upp nýja stefnu í atvinnumálum með aukinni áherslu á framleiðslu neysluvarnings og frjálslegri stjórn landbúnaðarmála. Stefna hans naut talsverðra vinsælda innanlands en ráðamenn í Sovétríkjunum voru lítt hrifnir af henni. Þetta leiddi til þess að Nagy var neyddur til að segja af sér sem forsætisráðherra árið 1955.
Takuma Asano
Takuma Asano (fæddur 10. nóvember 1994) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 10 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Imre Nagy
Ungverska uppreisnin
Þegar uppreisnin í Ungverjalandi braust út árið 1956 ákvað ungverska stjórnin að gera Nagy að forsætisráðherra á ný til að reyna að sefa mótmælendurna. Nagy skoraði á uppreisnarmennina að leggja niður vopn og tilkynnti í útvarpsávarpi að þeim sem hlýddu kalli hans yrði ekki refsað. Áskorun Nagy hafði engin áhrif heldur sótti uppreisnin í sig veðrið og uppreisnarmenn náðu stjórn á stórum hlutum Ungverjalands. Nagy ákvað að koma til móts við uppreisnarmennina og lýsti því yfir að ný stjórn skyldi stofnuð á lýðræðislegri grundvelli en áður og myndi semja við Sovétmenn um brottför sovéskra hermanna frá landinu.
Yfirlýsingar Nagy nægðu ekki til að binda enda á uppreisnina og bardagar héldu áfram víðs vegar um landið. Þann 28. október árið 1956 birtist Nagy í sjónvarpi og gerði grein fyrir því að sovésk stjórnvöld hefðu fallist á brottflutning sovéskra hermanna frá Ungverjalandi. Hann lýsti því yfir að merki kommúnismans yrði ekki lengur á ungverska fánanum, að öryggissveitir ríkisins skyldu leystar upp og að stofnuð skyldi þjóðstjórn með aðkomu fjögurra stjórnmálaflokka. Hann neitaði því að uppreisn hefði verið gerð og sagði að um væri að ræða hreyfingu til að tryggja sjálfstæði Ungverjalands. Nagy lýsti því jafnframt yfir að Ungverjaland skyldi segja sig úr Varsjárbandalaginu og biðlaði til Sameinuðu þjóðanna um að tryggja hlutleysi landsins.
Þvert á yfirlýsingar Sovétmanna um að hersveitir þeirra hygðust hafa sig á brott fóru sovéskar hersveitir og skriðdrekar brátt að streyma yfir landamærin til Ungverjalands. Þann 4. nóvember lýsti sovéska stjórnin því yfir að ný ríkisstjórn hefði verið mynduð í Ungverjalandi undir forystu János Kádár og að hún hefði kallað á stuðning sovéska hersins til að vinna bug á Nagy og uppreisnarmönnunum.
Sovéska hernum tókst að sigra uppreisnarmennina og hertaka Búdapest á sex dögum. Þegar herinn nálgaðist höfuðborgina sótti Nagy um hæli í sendiráði Júgóslavíu og lokaði sig þar inni. Eftir að uppreisninni var lokið og Kádár var tryggur í sessi sem nýr forsætisráðherra samdi Nagy við hann um að hann skyldi fá að yfirgefa landið, en um leið og Nagy kom út úr sendiráðinu handtók sovéska lögreglan hann og flutti hann til fangavistar í Rúmeníu. Þann 14. júní árið 1958 var Nagy dæmdur til dauða fyrir aðild sína að uppreisninni og síðan hengdur í Búdapest tveimur dögum síðar.
Nagy var grafinn í ómerktri gröf eftir dauða sinn. Árið 1989 hlaut Nagy uppreist æru, lík hans var grafið upp og honum veitt sómasamleg útför ásamt öðrum þátttakendum úr uppreisninni 1956.
Sléttihnubbur
Sléttihnubbur (liomesus ovum) er kuðungur af Kóngaætt.
Hann hefur trausta skel, hvíta að Iit, með mjög þunnu, gulleitu hýði.
Grunnvindingurinn er stór, ferfalt lengri en hyrnan. Hvirfillinn mjög snubbóttur. Vindingarnir 4 eða 5, í minna lagi kúptir. Saumurinn nokkuð djúpur. Halinn er stuttur, og er bugur á milli hans og útrönd munnans, líkt og er á beitukóngi. Yfirborð slétt, rákalaust (á íslenzkum eintökum) eða með þéttstæðum, óglöggum þvergárum.
Vaxtarbaugar smásæir.
Borgaklasi
thumb|right|250px|Myndirnar sýna borgaklasa í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum og Japan. Efri myndin sýnir Bos-NY-Wash-svæðið en neðri myndin sýnir Tokyo-Nagoya-Osaka-svæðið.]] Borgaklasi er hugtak sem notað er yfir svæði þar sem margar stórar borgir hafa vaxið saman.
Sléttihnubbur
Árið 1970 hafði sléttahnubbur fundizt um 20 sinnum 18 hér við land, öll í ýsumögum eða ýsugörnum, og voru ýsurnar veiddar á 20—120 metra dýpi.
Borgaklasi
Dæmi um borgaklasa er Bos-NY-Wash-svæðið, sem inniheldur stórborgirnar Boston, New York-borg, Philadelphiu, Baltimore og Washington D.C., ásamt smærri borgum eins og Hartford, Providence, Hoboken, Jersey City, Newark, Trenton og Wilmington auk úthverfa þeirra allra.
Elísabet af Valois
thumb|right|Elísabet af Valois. Elísabet af Valois (2. apríl 1545 – 3. október 1568) var drottning Spánar (þar kölluð Isabel de Valois) frá 1559 til dauðadags. Hún var þriðja eiginkona Filippusar 2. Spánarkonungs.
Elísabet var elsta dóttir Hinriks 2. Frakkakonungs og Katrínar af Medici. Í bernsku deildi hún svefnherbergi með Maríu Skotadrottningu, sem ólst upp við frönsku hirðina og var rúmum tveimur árum eldri. Þær urðu nánar vinkonur. Þegar Elísabet var barn að aldri var hún trúlofuð Karli prinsi af Astúríu, elsta syni Filippusar 2. Spánarkonungs, en bæði af pólitískum ástæðum og vegna bágrar geðheilsu Karls varð úr að Filippus gekk sjálfur að eiga hana 1559, ári eftir að önnur eiginkona hans, María 1. Englandsdrottning, lést. Elísabet var þá 14 ára en Filippus 32 ára.
Þrátt fyrir aldursmuninn virðist hjónabandið hafa verið hamingjusamt. Filippus heillaðist af hinni ungu brúði sinni (sem var 29 árum yngri en María) og sleit sambandi við hjákonu sína. Elísabet virðist líka hafa verið ánægð með eiginmann sinn. Samband hennar við stjúpsoninn Karl var líka mjög gott en geðheilsuhans fór stöðugt hrakandi og að lokum neyddist Filippus til að láta loka hann inni, Elísabetu til mikillar sorgar. Karl prins dó svo skömmu síðar og er sagður hafa svelt sig í hel.
Elísabet ól andvana tvíbura 1564, síðan tvær dætur sem komust upp, en árið 1568 fæddi hún andvana barn fyrir tímann og dó sama dag. Katrín af Medici vildi halda Filippusi sem tengdasyni og bauð honum yngstu dóttur sína, Margréti, en Filippus hafnaði boðinu. Þess í stað giftist hann systurdóttur sinni, Önnu af Austurríki.
Bernd Schuster
Bernd Schuster ( fæddur 22 Desember 1959) er þýskur fyrverandi knattspyrnumaður sem gerði garðinn frægan á frá 1980-1990, og vann fjölda titla í La Liga fyrir bæði Barcelona og Real Madrid. Hann var miðjumaður og var kallaður “der Blonde Engel” (ljóshærði engillinn). Eftir að hann hætti að spila hóf hann að þjálfa og stýrði meðal annars Real Madrid til deildarmeistaratitils leiktíðina 2007–08.
Katrín af Medici
thumb|right|Katrín þótti ekki sérlega lagleg, hún var sögð með stór, útstæð augu og munnstór, en henni var hrósað fyrir glæsilegt vaxtarlag, fallega húð og sérlega fagurlagaðar hendur. Katrín af Medici (13. apríl 1519 – 5. janúar 1589) eða Caterina Maria Romula di Lorenzo de' Medici var drottning Frakklands á 16. öld, kona Hinriks 2. Frakkakonungs og móðir Frakkakonunganna Frans 2., Karls 9. og Hinriks 3., tengdamóðir Hinriks 4. og einnig tengdamóðir Filippusar 2. Spánarkonungs. Hún hélt í raun um stjórnartaumana í Frakklandi í nærri 30 ár og hafði mjög mikil áhrif á stjórnmál og listir í Frakklandi.
Æska Katrínar
Katrín var fædd í Flórens á Ítalíu, dóttir Lorenzos 2. af Medici, hertoga af Urbino, og Madeleine de La Tour d'Auvergne. Móðir hennar dó hálfum mánuði eftir fæðinguna og faðir hennar lést 4. maí, sennilega úr sárasótt, svo að Katrín varð munaðarlaus þriggja vikna gömul. Hún ólst upp hjá ættingjum í Flórens, undir verndarvæng frænda sinna, páfanna Leós X og Klemens VII. Þegar andstæðingar Medici-ættar boluðu ættinni frá völdum 1527 tóku þeir Katrínu í gíslingu og var hún höfð í haldi í nunnuklaustrum í borginni til 12. ágúst 1530, þegar her Karls 5. keisara tók Flórens eftir langt umsátur. Á meðan umsátrið varði hafði Katrín stundum verið sett upp á asna sem var teymdur gegnum borgina henni til háðungar.
Klemens páfi kallaði nú Katrínu til Rómar og hófst handa við að finna henni eiginmann. Það torveldaði leitina að hún var ekki háaðalborin; Medici-ættin var nýrík og faðir hennar hafði verið gerður hertogi af Leó páfa frænda sínum. Hún hafði hins vegar erft mikið fé eftir foreldra sína og Klemens páfi hét hárri fjárhæð í heimanmund. Frans 1. Frakkakonungur bauð fram næstelsta son sinn, Hinrik hertoga af Orléans, og voru þau Katrín gefin saman í Marseille 28. október 1533, þá bæði 14 ára. Sagt var að Frans konungur hefði ekki yfirgefið svefnherbergi þeirra á brúðkaupsnóttina fyrr en hann var viss um að hjónabandið hefði verið fullkomnað. Katrín var í miklum metum við frönsku hirðina fyrsta hjónabandsárið en þegar Klemens páfi dó haustið 1534 og eftirmaður hans, Páll III, neitaði að greiða heimanmundinn, dró úr vinsældum hennar.
Krónprinsessa og drottning
thumb|left|Katrín af Medici. Myndin er máluð áður en hún varð ekkja því eftir það gekk hún alltaf í einföldum svörtum fötum og hafði blæju á höfði. Tveimur árum síðar varð Hinrik krónprins þegar bróðir hans dó og þótti ýmsum þá hafa tekist illa til við val á framtíðardrottningu Frakklands þar sem hún var ekki konungborin, færði ekki þann auð í búið sem lofað hafði verið og virtist auk þess vera óbyrja því tíu ár liðu þar til hún ól fyrsta barnið. Enginn vafi lék aftur á móti á um frjósemi eiginmanns hennar, sem átti margar hjákonur. Ýmsir ráðgjafar hans hvöttu hann til að skilja við Katrínu til að tryggja ríkiserfðirnar. Hún greip til alls konar ráða til að reyna að verða þunguð en það er sagt að kynlífsráðgjöf læknisins Jean Fernel hafi loks leyst vandamálið og 20. janúar 1544 fæddi hún son og á næstu tólf árum níu börn til viðbótar. thumb|right|Frans 2. Frans 1. dó 1547 og þá tók Hinrik við og Katrín varð drottning. Hinrik leyfði henni þó ekki að taka neinn þátt í stjórnsýslunni og virti hana lítils en var undir miklum áhrifum frá helstu ástmey sinni, Diane de Poitiers. Katrín hefndi sín þegar Hinrik varð fyrir slysi í burtreiðum 1559 sem dró hann til dauða. Þá neitaði hún að senda eftir Diane þótt konungur bæði um það hvað eftir annað. Eftir lát konungs rak hún svo Diane í útlegð.
Ekkjudrottning
Elsti sonur þeirra, Frans 2., var þá fimmtán ára og heilsuveill. Móðir hans hélt um stjórnvölinn í raun og þegar hann lést ári síðar stýrði hún ríkinu fyrir Karl 9., sem þá var aðeins níu ára. Hún var þó í raun aldrei einvaldur í Frakklandi því landið var á barmi borgarastyrjaldar og víða höfðu aðalsmenn undirtökin og réðu meiru en konungsvaldið. Árið 1562 gaf Katrín út Saint-Germain-tilskipunina, þar sem húgenottar voru í fyrsta skipti formlega viðurkenndir og leyft að stunda trú sína á laun. Við þetta var þó mikil andstaða og upp úr þessu hófust Frönsku trúarbragðastyrjaldirnar sem stóðu með hléum til 1598.
Katrín reyndi að miðla málum og halda friðinn og 1563 var gert vopnahlé sem stóð til 1567. Þótt Karl 9. væri lýstur lögráða og tæki að nafninu til við völdum 1563 hafði hann lítinn áhuga á að stýra landinu og Katrín hélt áfram um stjórnartaumana. Hún vildi efla tengsl krúnunnar við þegnanna og hélt því ásamt konunginum og hirðinni í ferðalag um Frakkland sem stóð frá því í janúar 1564 fram í maí 1565. thumb|left|Karl 9., nýtekinn við ríkjum.
Bartólómeusarvígin
Vopnahlé var gert að nýju árið 1570 og hluti af vopnahléssamkomulaginu var að Hinrik, krónprins Navarra og einn af helstu leiðtogum húgenotta, skyldi giftast Margréti, yngstu dóttur Katrínar sem upp komst. Hinrik var jafnframt sá sem stóð næstur til að erfa frönsku krúnuna ef engum af sonum Katrínar yrði sonar auðið.
Brúðkaup þeirra Margrétar og Hinriks var þó ekki haldið fyrr en 19. ágúst 1572 en þá var Hinrik orðinn konungur Navarra. Mikil veisluhöld voru í París vegna brúðkaupsins og komu þangað margir aðalsmenn úr röðum húgenotta, þar á meðal Gaspard de Coligny aðmíráll, helsti herforingi þeirra. Þremur dögum eftir brúðkaupið var honum sýnt banatilræði og hafa ýmsir verið nefndir sem líklegir til að hafa staðið að baki því, þar á meðal Katrín, en sagt er að hún hafi haft áhyggjur af því hve mikil áhrif Coligny var farinn að hafa á konunginn.
Í framhaldi af þessu ákváðu mæðginin að losa sig við þá leiðtoga húgenotta sem voru staddir í París og koma þar með í veg fyrir að þeir gerðu uppreisn vegna tilræðisins við Coligny. Í kjölfarið fylgdu skipuleg morð á húgenottum í París, framin bæði af hermönnum og af múg sem fór um og myrti þá sem höndum var komið yfir og hafa þessir atburðir verið kallaðir Bartólómeusarvígin. Hinrik af Navarra slapp naumlega með hjálp konu sinnar og neyddist til að snúast til kaþólskrar trúar.
Stjórnartíð Hinriks 3.
Hann var í uppáhaldi hjá móður sinni og öfugt við bræður sína var hann fullorðinn maður þegar hann varð konungur. Hann hafði þó takmarkaðan áhuga á að stýra ríkinu og Katrín hélt því völdum sínum að nokkru leyti en gat þó ekki stjórnað Hinrik á sama hátt og Frans og Karli. Hún varð eins konar framkvæmdastjóri, sáttasemjar og sendifulltrúi konungs og ferðaðist víða um landið til að reyna að efla frið. Tæplega sextug að aldri hélt hún í átján mánaða ferðalag um sunnanvert Frakklands til að ræða við leiðtoga Húgenotta. Með þessu og fleiru ávann hún sér smátt og smátt nokkra virðingu þjóðarinnar, sem löngum hafði haft litlar mætur á ekkjudrottningunni, og var henni vel fagnað þegar hún sneri aftur til Parísar.
Friðarhorfur jukust þó lítið þrátt fyrir þetta. Hinrik var kvæntur en hjónabandið var barnlaust. Árið 1584 dó yngsti sonur Katrínar, Frans hertogi af Anjou, og þar sem hann var barnlaus var ljóst að eftir dauða Hinriks yrði það húgenottinn Hinrik af Navarra, tengdasonur Katrínar, sem settist í hásætið. Þetta olli nýrri ólgu meðal kaþólikka og 1588 neyddist Hinrik til að undirrita yfirlýsingu þar sem látið var undan öllum kröfum Kaþólska bandalagsins og Hinrik af Navarra sviptur erfðarétti. Í framhaldi af því svipti hann Katrínu móður sína öllum völdum. 23. desember sama ár leiddi hann hertogann og kardínálann af Guise, helstu leiðtoga Kaþólska bandalagsins, í gildru og lét drepa þá en um það vissi móðir hans ekkert fyrr en eftir á. Hún tók þennan atburð mjög nærri sér og var sagt að það hefði leitt til þess að hún dó tæpum tveimur vikum síðar, 5. janúar 1589.
Eftirmæli
Katrín af Medici hefur fengið misjöfn eftirmæli. Óumdeilt er að í tæp þrjátíu ár hélt hún í raun um stjórnartaumana í Frakklandi að því marki sem hægt er að stjórna landi þar sem skiptast á blóðugar borgarastyrjaldir og mikil spenna og hatur milli trúarhreyfinga og aðalsætta. Hún sveifst einskis til að reyna að halda sonum sínum á konungsstóli og er talið ólíklegt að þeir hefðu enst lengi án hennar.
Katrín var mikill listunnandi. Hún safnaði málverkum og öðrum listaverkum, styrkti listamenn úr ýmsum greinum og eyddi háum fjárhæðum í listir. Mestan áhuga hafði hún þó á byggingarlist og lét reisa ýmsar hallir og önnur mannvirki, þar á meðal Tuileries-höll í París. Mörgum þeirra var þó aldrei lokið og fátt stendur eftir í dag.
Börn Katrínar
Sem fyrr segir ól Katrín tíu börn á árunum 1544-1556. Yngstar voru tvíburastúlkur og fæddist önnur andvana en hin dó í vöggu. Einn sonur Katrínar dó einnig á fyrsta ári en af hinum sjö voru aðeins tvö lifandi, Hinrik, sem var drepinn sjö mánuðum eftir lát móður sinnar og Margrét, sem ein systkina sinna var heilsuhraust og komst á sjötugsaldur. Sum barna Katrínar voru með slæma hryggskekkju eða herðakistil og Claude var með klumbufót. Varla er því hægt að segja að Katrín hafi búið við mikið barnalán. Börn Katrínar af Medici og Hinriks 2. sem komust á legg voru:
Gjóskulagafræði
Gjóskulagafræði, eða gjóskutímatal, er aðferð sem notar gjóskulag úr ákveðnu eldgosi, sem tímaviðmiðun í jarðfræði, fornleifafræði eða loftslagsfræði. Sérhvert eldgos hefur ákveðin efnafræðileg séreinkenni, sem greina má í gjóskunni, og er því með efnagreiningu hægt að sjá úr hvaða eldstöð og jafnvel úr hvaða eldgosi gjóskan er komin. Hins vegar verður að tímasetja gjóskulögin með öðrum aðferðum.
Helstu kostir þessarar aðferðar eru að tiltölulega auðvelt er að greina gjóskulögin í setlögum, og að þau hafa fallið á sama tíma á mjög stóru svæði. Þetta þýðir að öskulögin geta verið nákvæmur tímamælir sem má nota til að staðfesta eða styðja aðrar aðferðir við tímasetningu, og tengja saman í samræmt tímatal setlagasnið af stóru svæði og við mismunandi aðstæður.
Helstu ókostir gjóskutímatals eru að það er takmarkað við svæði þar sem er umtalsverð eldvirkni. Einnig getur efnasamsetning gjóskunnar breyst með tímanum, og er þá erfiðara að staðfesta upprunann. Loks þarf nákvæma efnagreiningu á gjóskunni, til þess að greina úr hvaða eldgosi hún er.
Helstu eldfjöll, sem hafa verið miðpunktur gjóskulagarannsókna, eru Hekla, Vesúvíus og Santorini. Minni eldgos geta einnig skilið eftir sig öskulög í jarðlögum, t.d. Hayes-eldfjallið sem hefur skilið eftir sig sex áberandi gjóskulög í grennd við Anchorage í Alaska. Sum öskulög ná yfir gríðarstórt svæði, t.d. öskulag sem greinst hefur í botnseti Saksunarvatns í Færeyjum, og víðar í Norður-Evrópu.
Í seinni tíð hefur Guðrún Larsen, jarðfræðingur við jarðvísindastofnun Háskóla Íslands, fengist mikið við gjóskulagarannsóknir, sem hafa m.a. varpað ljósi á gossögu Veiðivatna og Kötlu. Ný tækni við efnagreiningu örsmárra öskusýna hefur á síðari árum opnað nýjar víddir í þessum rannsóknum. Einnig hafa kjarnaboranir í gegnum Grænlandsjökul gert mönnum kleift að tímasetja af nokkurri nákvæmni söguleg og forsöguleg stórgos á Íslandi.
Real Madrid
Real Madrid Club de Fútbol oftast þekkt sem Real Madrid  er spænskt knattspyrnufélag frá Madrid. Félagið var stofnað árið 1902 og hefur síðan haldið í hvíta litinn á búningunum á heimavelli. Félagið fékk konunglega heitið Real árið 1920 frá þáverandi konungi Spánar Alfonso XIII. Félagið fékk kórónuna í merki félagsins. Félagið var stutt af Francisco Franco einræðisherra Spánar.
Síðan árið 1947 hefur Real Madrid spilað heimaleiki sína á Santiago Bernabéu, sem rúmar 85.454 áhorfendur í sæti. Ólíkt mörgum öðrum félögum í Evrópu, eru það meðlimirnir, sem eiga og reka félagið. Real Madrid er eitt af einungis þrem félögum í La Liga sem aldrei hafa fallið. Hin liðin eru Athletic Bilbao og FC Barcelona.
Real Madrid hefur verið með ríg við önnur félög en sá þekktasti er án nokkurs vafa El clasico, sem leikir Real Madrid og FC Barcelona eru gjarnan kallaðir. Þar hafa einnig kristallast félagspólitísk átök Katalóníu og Kastilíu.
Félagið hefur unnið 35 titla í La Liga, 19 í Copa del Rey, 9 Supercopas de España, 1 Copa Eva Duarte og 1 Copa de la Liga, og 13 sinnum hefur það sigrað Meistaradeild Evrópu, oftast allra liða.
Leikmenn 2022-23
(kapteinn)
thumb | 200px | Real Madrid í leik á[[Santiago Bernabéu á móti Real Betis]]
Forsetar í gegnum tíðina
thumb|[[Florentino Pérez er núverandi forseti Real Madrid.]]
Titlar
Innanlands
Alþjóðlegar keppnir
Þekktir (landsliðsmenn) sem hafa spilað fyrir félagið
Argentína
Brasilía
Kólumbía
Danmörk
England
Frakkland
Ítalía
Kamerún
Króatía
Mexíkó
Holland
Belgía
Portúgal
Tógó
Þýskaland
Ungverjaland
Wales
Gaston Doumergue
Gaston Doumergue (1. ágúst 1863 – 18. júní 1937) var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá 1924 til 1931. Hann var einnig forsætisráðherra Frakklands bæði fyrir og eftir forsetatíð sína. Doumergue er bæði eini mótmælandinn sem hefur gegnt forsetaembætti Frakklands og eini forsetinn sem kvæntist á meðan hann var í embætti. Doumergue er almennt talinn með vinsælli forsetum Frakklands, sérstaklega miðað við hinn umdeilda forvera sinn, Alexandre Millerand.
Þegar Alexandre Millerand neyddist til að segja af sér sem forseti árið 1924 var Doumergue, sem var þá forseti franska þingsins, kjörinn til að taka við embættinu. Sem forseti Frakklands opnaði Doumergue sumarólympíuleikana árið 1924 í París. Doumergue tók þá ákvörðun að senda Philippe Pétain til Rif í Marokkó til að hjálpa Spánverjum að kveða niður uppreisn gegn nýlendustjórn þeirra. Um svipað leyti tók Doumergue einnig á móti marokkóska soldáninum Moulay Youssef og opnaði með honum Parísarmoskuna. Árið 1930 heimsótti Doumergue Alsír til að fagna hundrað ára afmæli franskra yfirráða í landinu.
Jón Gunnar Bernburg
Jón Gunnar Bernburg, fæddur árið 1973, er íslenskur félagsfræðingur. Hann lauk BA gráðu í félagsfræði frá Háskóla Íslands árið 1996 og er einnig með doktorspróf í sömu grein frá State University of New York í Albany sem hann lauk árið 2002.
Ævi og starf
Jón Gunnar hefur unnið við Háskóla Íslands allt frá árinu 2005 og er nú prófessor í félagsfræði við Félagsvísindasviðið þar. Eftir útskrift vann Jón að rannsóknum á samfélagslegum kenningum er varða glæpi og félagsleg frávik. Á seinni árum hefur hann einbeitt sér að kreppunni sem skall á Ísland árið 2008 og skoðað einstaklings-, félagslega- og fjárhagslegaþróun. Jón Gunnar er virtur félagsfræðingur sem var frá árunum 2003-2005 handhafi rannsóknarstöðustyrks Rannís og hafa niðurstöður rannsókna hans birst í hátt virtum tímaritum líkt og Sociology, Criminology og Journal of Research Crime and Delinquency.
Jón Gunnar fékk hvatningarverðlaun Vísinda- og tækniráðs árið 2013 og var fyrsti félagsvísindamaðurinn til að hljóta þessi verðlaun. Hann hefur látið til sín taka á breiðu sviði innan félagsfræðinnar og má þar helst nefna rannsóknir hans á félagslegum frávikum, afbrotafræði, skipulagsheildum og aðferðarfræði. Þá hefur hann einnig verið leiðandi í rannsóknum á gerð nærsamfélags Íslendinga og áhrifum þess á börn og unglinga.
Rannsóknir
Ásamt því að greinar hafa víðast birst eftir hann hefur hann einnig gefið út bók. Bókina Economic Crisis and Mass Protest: The Pots and Pans Revolution in Iceland gaf Jón Gunnar út árið 2016 og fjallar hún um kreppuna og búsáhaldabyltinguna sem áttu sér stað árið 2009. Í bókinni kafar hann í þær félagslegu orsakir og áhrif sem þessir atburðir höfðu í för með sér. Það er sjaldgæft í eins auðugu og lýðræðislegu ríki sem Ísland er að mótmæli af þessari stærðargráðu brjótist út, en um 25% þjóðarinnar tóku þátt í þeim og stóðu mótmælin þangað til að sitjandi ríkisstjórn sagði af sér.
Maga- og garnabólga
thumb|right|Vírusar sem valda maga- og garnabólgu: A) rótavírus, B) adenóvírus, C) nóróvírus og D) astróvírus. Maga- og garnabólga (stundum kölluð garnakvef eða magakvef þótt hún eigi ekkert skylt við kvef) er bólga í meltingarveginum: maga og þörmum. Meðal einkenna eru niðurgangur, uppköst og kviðverkur. Einnig getur fylgt þessu hiti, orkuleysi og vökvaskortur. Einkennin vara yfirleitt skemur en tvær vikur.