cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Voix sans maître
Sögurnar
La Puce (íslenska: Flóin) er sundurlaus saga um ævintýri Svals sem umboðsmaður og vinur þeldökks hnefaleikakappa sem birtist í Svals-tímaritinu frá ágúst 1942 til febrúar 1943. Sagan er eftir Rob-Vel og hluti af enn lengra ævintýri, en sögurnar um Sval á forsíðu hvers tölublaðs og voru lítt samhangandi samsafn af skrítlum og ærslagríni þar sem áherslan var meiri á hasar og gamansemi en rökréttan söguþráð. Svalur ákveður að gera vin sinn, sem fær viðurnefnið Flóin að heimsmeistara í hnefaleikum, sem tekst eftir ýmsar kostulegar uppákomur og átök við mafíuna. Að lokum ákveður Flóin að setjast í helgan stein sem alifuglaræktandi á Suðurhafseyju.
Hrafnagilshreppur
Akureyri var skilin frá hreppnum 29. ágúst 1862 þegar bærinn endurheimti kaupstaðarréttindi sín.
La Voix sans maître
Sögurnar
Fantasio et le siphon (íslenska: Valur og vatnssprautan) er tveggja opnu skírtla sem lýsir útistöðum Vals við ágengan sölumann sem reynir að selja vatnssprautu. Gormdýrið skerst í leikinn og allt endar með ósköpum. Sagan er eftir Franquin frá árinu 1957, en það ár hóf Dupuis-forlagið útgáfu á litlu vasariti, Spiroupoche, sem einkum hafði að gleyma auglýsingar í bland við smásögur með ýmsum kunnum myndasögupersónum.
Hrafnagilshreppur
Hinn 1. janúar 1991 sameinaðist Hrafnagilshreppur Öngulsstaðahreppi og Saurbæjarhreppi undir nafninu Eyjafjarðarsveit.
La Voix sans maître
Sögurnar
La Fantacoptère (íslenska: Sólarorkuþyrlan) er smásaga frá árinu 1980. Eftir að Fournier hætti skyndilega sem aðalhöfundur Svals & Vals bárust böndin fljótt að teiknaranum Nic sem eftirmanni. Uppahaflega hugmyndin var að fá starfsmenn ritstjórnarskrifstofunnar til að semja sögurnar en að Nic tæki að sér að teikna þær. Sagan um Sólarorkuþyrluna var þannig samin af aðstoðarritstjóranum Alain De Kuyssche undir dulnefninu A. Lloyd.
Sagan hefst á að Valur endurbætir gamla uppfinningu sína úr Baráttunni um arfinn, sem var einföld þyrla sem fest var við bakpoka. Nýja útgáfan er með þægilegum hægindastól og gengur fyrir sólarorku. Þrátt fyrir efasemdir Svals og Sveppagreifans ákveður Valur að prófa gripinn sem reynist alltof kröftugur þegar sólin brýst fram úr skýjunum. Valur flýgur stjórnlaust veldur miklu uppnámi í Sveppaborg, þar sem verið er að afhjúpa styttu af borgarstjóranum. Að lokum tekst Sval og Sveppagreifunum að stöðva flugferðina með hjálp metómóls, töfraefnis sem bræðir málm og kom við sögu í bókunum Burt með harðstjórann! og Svamlað í söltum sjó. Því miður bráðnar myndastyttan í hamagangnum.
25. október
25. október er 298. dagur ársins (299. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 67 dagar eru eftir af árinu.
La Voix sans maître
Sögurnar
Teikningar Nic í þessari sögu þóttu nægilega góðar til að tryggja honum starfið sem aðalteiknari Svals & Vals-sagnanna en ákveðið var að fela höfundinum Cauvin að semja handritin í komandi bókum. Vegna réttindamála fengu þeir Nic og Cauvin ekki að nota flestar af aukapersónum Svals & Vals-heimsins sem skapaðar höfðu verið af Franquin og Fournier og er þessi saga því fágætt dæmi um það hvernig sögur þeirra hefðu getað litið út ef fleiri kunnuglegar persónur hefðu staðið þeim til boða.
La Voix sans maître (íslenska: Röddin stjórnlausa) er tiltilsaga bókarinnar eftir félagana Tome og Janry frá árinu 1981. Sagan hefst á setri Sveppagreifans sem er á leið í frí og skilur þá Sval og Val til að gæta hússins. Vísindamaður og vinur greifans kemur til að leita aðstoðar. Hann upplýsir að á nálægri herstöð sé unnið að tilraunum þar sem reynt sé að kenna apaketti mannamál og nýta til njósna. Dýrið hafi sloppið og sé nú á flótta undan hinum illu vísindamönnum. Félagarnir finna apaköttinn en í ljós kemur að hann getur sent frá sér öskur sem sprengir hljóðmúrinn og splundrar öllu gleri í grenndinni. Apakötturinn flýr undan útsendurum hersins en Svalur og Valur endurheimta hann í skemmtigarði með hjálp ungmenna úr Sveppaborg og koma í öruggt skjól.
La Menace (íslenska: Ógnin) er stutt saga frá 1982 eftir þá Tome og Janry. Svalur tekur að sér að gæta hunds fyrir nágranna sinn. Skömmu síðar kemur Valur aðvífandi með skringilegt gæludýr sem hann hafði fengið sent í pósti. Um hrekk er að ræða því dýrið er skúnkur, sem sendir frá sér skelfilega lykt ef honum er ógnað. Við tekur æsilegur eltingaleikur þar sem félagarnir koma í veg fyrir að hundurinn styggi skúnkinn. Þegar allt virðist fallið í dúnalogn verður Valur svo kátur að hann rekur upp skellihlátur, sem veldur því að skúnkurinn fyllir húsið af stybbu.
Une semaine de Spirou et Fantasio (íslenska: Vikan með Sval og Val) er safn af skopmyndum á einni síðu sem sýna æsilega vinnuviku Svals og Vals. Hún var gerð af þeim Tome og Janry árið 2001 fyrir dagatal Svals-tímaritsins.
Útgáfa
Bækurnar L'Héritage og Radar le robot, sem báðar höfðu að geyma gamlar Svals & Vals-sögur eftir Franquin komu fyrst út árið 1976 en voru endurútgefnar árið 1989 sem fyrsta og annað hefti í nýrri ritröð: Svalur & Valur - sérútgáfa (franska: Spirou et Fantasio Hors Série). Ekki varð framhald á þeirri ritröð fyrr en löngu síðar, árið 2003 þegar La Voix sans maître og Fantasio et le fantôme komu út. Fimm ár voru þá liðin frá útgáfu síðustu Svals & Vals-bókar, Machine qui rêve, sem fengið hafði blendnar viðtökur en bókaforlagið vildi með þessu kveikja áhuga lesenda á ný.
Odda
Odda er íslenskt kvenmannsnafn.
Brimir
Brimir er íslenskt karlmannsnafn.
2. deild kvenna í knattspyrnu 1990
Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 9. sinn árið 1990.
Dublin Core
Dublin Core er alþjóðastaðall um lýsigögn sem dregur nafn sitt af bænum Dublin í Norður-Karólínufylki.
2. deild kvenna í knattspyrnu 1990
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Indversk vörn
Indversk vörn kallast kerfi skákbyrjana, sem hefjast á leiknum 1.d4 Rf6. Algengast framhald hvíts er 2.c4. Til eru fjöldamörg afbrigði af indverskri vörn, en helstar eru:
Debóra
Debóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Haraldur Einarsson
Haraldur Einarsson (f. 24. september 1987) er fyrrverandi þingmaður fyrir Framsóknarflokkinn. Haraldur ákvað að hætta á þingi eftir kosningar 2016 og gerast bóndi.
Oddbjörg
Oddbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Auðunarstofa
right|thumb|400px|Mynd af hinni nýju Auðunarstofu um sumar. Auðunarstofa eða Timburstofan var reist á Hólum á árunum 1316 til 1317 og stóð í tæp 500 ár eða uns hún var rifin árið 1810. Auðunn rauði Þorbergsson, biskup á Hólum, hafði með sér viði í timburstofuna, þegar hann kom til Íslands 1315. Viðirnir voru dregnir að vetrarlagi frá Seleyri í Borgarfirði, yfir Stórasand, til Hóla, þar sem timburstofan var reist.
Timburstofan var hluti af staðarhúsunum á Hólum, stóð fast sunnan við kirkjugarðinn. Hún var tvískipt, annars vegar bjálkahús eða stokkahús, þ.e. hin eiginlega timburstofa, og hins vegar stafverkshús sem var sambyggt timburstofunni. Stafverkshúsið var á tveimur hæðum, var neðri hæðin stundum kölluð Anddyr eða Forstofa, og sú efri Studium eða Studiumloft. Hugsanlegt er að svalagangur hafi í öndverðu verið meðfram Timburstofunni. Nafnið Auðunarstofa kemur fyrst fyrir í Árbókum Espólíns, þegar sagt er frá niðurrifi stofunnar árið 1810.
Árið 1995 orðaði Bolli Gústavsson vígslubiskup þá hugmynd í Hólanefnd að láta endurgera Auðunarstofu á Hólum. Tókst með samvinnu íslenskra og norskra aðila að koma því í kring, og var Auðunarstofa hin nýja fullfrágengin sumarið 2002. Húsið er allnákvæm endurgerð stofunnar fornu, að öðru leyti en því að stafverkshlutinn er nokkru stærri, til þess að auka notagildi hússins.
Kristinn Hallsson - Nótt
Kristinn Hallsson syngur''' er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Kristinn Hallsson íslensku lögin Nótt og Í dag skein sól við píanóundirleik Fritz Weishappel. Platan er hljóðrituð í mono og tekin upp hjá Ríkisútvarpinu. Pressun: AS Nera í Osló.
Lagalisti
'''
Drekalind
Drekalind (fræðiheiti: Tilia amurensis) er trjátegund af stokkrósaætt, ættkvísl linditrjáa, sem var lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht. Hún vex í Rússlandi, Kóreu og Kína (Heilongjiang, Jilin, Liaoning).
Undirtegundir
Tegundin skiptist í eftirfarandi undirtegundir:
Öngulsstaðahreppur
Öngulsstaðahreppur var hreppur austan Eyjafjarðarár í Eyjafjarðarsýslu, kenndur við bæinn Öngulsstaði. Um 20 km að lengd, frá mörkum Svalbarðsstrandarhrepps að bænum Sámstöðum við mörk Saurbæjarhrepps sem var innsti hreppurinn í Eyjafirði.
Hinn 1. janúar 1991 sameinaðist Öngulsstaðahreppur Hrafnagilshreppi og Saurbæjarhreppi undir nafninu Eyjafjarðarsveit.
Saurbæjarhreppur (Eyjafjarðarsýslu)
Saurbæjarhreppur var innsti hreppur í Eyjafjarðarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Saurbæ í Eyjafirði.
Hinn 1. janúar 1991 sameinaðist Saurbæjarhreppur Hrafnagilshreppi og Öngulsstaðahreppi undir nafninu Eyjafjarðarsveit.
Anna Vigfúsdóttir á Stóru-Borg
Anna Vigfúsdóttir (d. um 1571), þekktust sem Anna á Stóru-Borg eða Anna frá Stóruborg, var íslensk hefðarkona á 16. öld. Hún er kunn fyrir ástamál sín og samband við Hjalta Magnússon. Um þau skrifaði Jón Trausti þekkta skáldsögu.
Ættir
Bróðir Önnu var Páll Vigfússon lögmaður. Guðríður systir hennar giftist Sæmundi ríka Eiríkssyni á Ási í Holtum, einum ríkasta höfðingja Sunnlendinga, og Kristín varð fylgikona séra Magnúsar á Grenjaðarstað, sonar Jóns biskups Arasonar.
Kynni Önnu og Hjalta
Anna, sem sögð er hafa verið stórlát og mikil fyrir sér, reisti aftur á móti bú á Stóru-Borg (Stóruborg) undir Eyjafjöllum, sem hún hafði erft ásamt fleiri eignum eftir föður sinn þegar hann lést 1521, og bjó þar ein stórbúi. Sagt er að margir auðmenn hafi beðið hennar en hún hryggbrotið þá alla.
Hjalti Magnússon var af fátæku fólki kominn og er sagt að hann hafi verið smalapiltur á Stóru-Borg. Samkvæmt sögnum kom hann einu sinni kaldur og blautur heim með féð þegar vinnumenn voru að slætti en þeir mönuðu hann þá til að sýna karlmennsku og fara þannig á sig kominn upp í rúm húsfreyjunnar og hétu honum verðlaunum ef hann gerði það. Hann hélt þá heim og sagði Önnu frá öllu saman en hún bauð honum upp í til sín og lét svo kalla á vinnumennina til að sýna þeim og heimtaði að þeir greiddu Hjalta launin. En Hjalti gisti rekkju hennar þaðan í frá og varð Anna fljótlega barnshafandi og eignaðist fjölda barna með Hjalta, enda var hann auknefndur Barna-Hjalti.
Í skáldsögu sinni lætur Jón Trausti Hjalta vera fimmtán ára ungling en Önnu um þrítugt þegar samband þeirra hefst en ekkert í heimildum bendir til þess að aldursmunur þeirra hafi verið mikill.
Stríðið við Pál lögmann
Páll lögmaður, bróðir Önnu, var siðavandur maður og reyndi mikið að vanda um fyrir systur sinni og stía þeim Hjalta í sundur og þegar það tókst ekki reyndi hann að handtaka Hjalta til að taka hann af lífi. Hjalti er sagður hafa verið hraustleikamaður og vel íþróttum búinn, enda veitti ekki af til að sleppa undan krumlu sjálfs lögmannsins. Anna faldi hann fyrst í Skiphellum skammt frá Stóru-Borg og fór hann þangað hvenær sem hætta var talin á komu lögmanns en einu sinni kom Páll óvænt og er þá sagt að Anna hafi falið Hjalta í fatakistu sinni.
Að lokum þótti Önnu Skiphellar ekki duga sem felustaður og fékk hún með aðstoð sveitunga sinna bóndann í Fit undir Eyjafjöllum til að fela Hjalta í Fitjarhelli, sem nú heitir Paradísarhellir, og er sagt að hann hafi dvalið þar árum saman en hefur þó án efa oft verið á Stóru-Borg hjá Önnu og börnum þeirra, þegar óhætt þótti.
Sættir
Hjalti var fræknleikamaður og sagt er að hann hafi einu sinni bjargað Páli lögmanni þegar hann féll af hesti sínum í Markarfljót í vexti en hlaupið síðan burtu eins og fætur toguðu, áður en lögmaður áttaði sig á hver þar var á ferð. Eftir það er sagt að hugur Páls hafi mildast og einnig er sagt að Anna hafi sent stálpaða syni sína til Páls til að biðja hann að taka þau Hjalta í sátt. Svo mikið er víst að á endanum fór svo að hann sá til þess að þau gátu gengið í hjónaband gegn því að greiða sektir fyrir barneignir sínar, en þau áttu þá átta börn. Ekki er víst hvenær þetta var en það hefur örugglega verið nokkru fyrir lögleiðingu Stóradóms 1568. Anna og Hjalti bjuggu síðar í Teigi í Fljótshlíð; þau voru bæði enn á lífi 1570 en Anna var dáin fyrir 1572.
Páll lögmaður dó barnlaus árið 1569 og börn tveggja systra hans, Guðríðar og Önnu, erfðu eignir hans. Árni Gíslason sýslumaður á Hlíðarenda var giftur einkadóttur Guðríðar og véfengdi hann arfsrétt barna Hjalta og Önnu en í dómi á Alþingi 1571 kemur fram að þar sem Páll hafði viðurkennt hjónaband þeirra og sektir þeirra höfðu verið greiddar að fullu skyldu börnin vera arfgeng samkvæmt eldri lögum, sem þau hefðu ekki verið samkvæmt Stóradómi.
Miklar ættir eru komnar frá börnum Önnu og Hjalta en þekktastur þeirra var Magnús Hjaltason, lögréttumaður í Teigi, sem oft er getið í dómum og heimildum frá síðasta fjórðungi 16. aldar og fram til 1609.
Skáldsaga Jóns Trausta
Árið 1914 sendi rithöfundurinn Jón Trausti frá sér skáldsöguna Anna frá Stóruborg, sem byggð er á heimildum og sögnum um ævi Önnu og Hjalta, ástir þeirra og átök við Pál lögmann.
Landvinningar Normanna á Englandi
thumb|250px|[[Orrustan við Hastings á Bayeux-reflinum]]
Sigur Normanna var vendipunktur í sögu Englands. Innlenda valdstéttin missti tök sín, en í staðinn innleiddi Vilhjálmur nýjan aðal og nýja prestastétt sem talaði frönsku. Þannig hófst nýtt tímabil í sögu Englands sem kallað er Normannaöldin. Það leiddi til mikilla breytinga í tungumáli og menningu Englendinga.
Landvinningar Normanna tengdu England nánar við meginland Evrópu, drógu úr áhrifum Skandinava og ýttu undir átök á milli Englendinga og Frakka í margar aldir á eftir. Auk þess höfðu þeir talsverð áhrif á önnur svæði á Bretlandseyjum, leiddu til frekari landvinninga í Wales og Írlandi, og normannskra áhrifa í Skotlandi.
Sýslur í Ohio
Sýslur í Ohio eru 88 talsins.
Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010
Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 eru íslenskir ríkisborgarar sem buðu sig fram í kosningum til stjórnlagaþings á Íslandi 2010. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annara borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Skilafrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 að hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn umsókn til Landskjörstjórnar Hlutverk stjórnlagaþingsins átti að vera gerð tillögu um frumvarp að nýrri stjórnarskrá lýðveldisins Íslands vorið 2011. Eftir að Hæstiréttur ógilti kosninguna voru flestir þeirra, sem áður höfðu verið lýstir réttkjörnir, skipaðir fulltrúar í nýtt Stjórnlagaráð með þingsályktun Alþingis. Alls höfðu 526 manns gefið kost á sér, en þrír drógu framboð sín til baka svo eftir stóðu 523, 159 konur og 364 karlar. Eftirfarandi listi er byggður á opinberum lista Landskjörstjórnar.
Tilia nobilis
Tilia nobilis er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Alfred Rehder & Ernest Henry Wilson. Hún vex í Kína (Sichuan, Yunnan og hugsanlega Henan.).
Brjánn
Brjánn er íslenskt karlmannsnafn.
Brjánn þýðir lítil hóll eða göfugur og er getið í Njálssögu (Brjánsbardagi). En þá féll konungur Írlands (Brjánn Bura) og sagt var að "Brjánn féll en hélt velli".
Tom Morello
Tom Morello er bandarískur gítarleikari fæddur 30. maí 1964 í New York. Morello stofnaði hljómsveitina Rage Against the Machine (R.A.T.M.) sem var áhrifarík sveit í jaðarrokki og þungarokki. Síðar stofnaði hann sveitina Audioslave með söngvara Soundgarden, sólósveit sína Nightwatchman og nýlegast Prophets of Rage með fyrrum meðlimum R.A.T.M. ásamt söngvurunum B-Real úr Cypress Hill og Chuck D úr Public Enemy.
Morello hefur stundum lagt pólítískum málstað lið og stofnaði m.a. Axis of Justice-samtökin með söngvara System of a Down, Serj Tankian. Samtökin miða að því að efla mannréttindi og jafnrétti. Morello er þekktur fyrir að framkalla alls kyns hljóð úr gítar sínum með gítareffektum.
26. október
26. október er 299. dagur ársins (300. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 66 dagar eru eftir af árinu.
Dendý
Dendý er íslenskt kvenmannsnafn.
Þríríkjastríðin
thumb|right|Karl 1. frá þremur sjónarhornum eftir [[Antoon van Dyck.]] Þríríkjastríðin eða bresku borgarastríðin er heiti á mörgum tengdum átökum sem áttu sér stað í Englandi, Skotlandi og Írlandi frá 1639 til 1651. Fyrst þessara átaka voru Biskupastríðin 1639 og 1640. Í kjölfarið á þeim hófst Enska borgarastyrjöldin (1642-1651), Skoska borgarastyrjöldin (1644-1645) og Írsku bandalagsstríðin (1641-1653). Átökin stóðu í raun allt til endurreisnar konungdæmis í Englandi árið 1660.
Hliðstæð átök áttu sér stað víða í Evrópu á sama tíma, eins og Fronde í Frakklandi (1648-1653), Uppreisn Hollands (1568-1648) og Uppreisn Portúgals (1640-1668) gegn yfirráðum Spánar.
Edvard Beneš
Edvard Beneš (28. maí 1884 – 3. september 1948) var leiðtogi í sjálfstæðisbaráttu Tékkóslóvakíu og síðar annar forseti Tékkóslóvakíu.
Æviágrip
Edvard Beneš fæddist inn í bændafjölskyldu í Kožlany, litlum bæ í Bæheimi, um 60 km vestan við Prag. Eftir grunnskólanám gekk hann í Karlsháskólann í Prag, þar sem hann nam heimspeki. Hann hlaut síðan frekara framhaldsnám í París, í Sorbonne og í Dijon og útskrifaðist með doktorsgráðu í lögfræði árið 1909. Frá 1913 til 1905 var hann umsjónarmaður viðskiptaháskólans í Prag og varð lektor í félagsfræði við Karlsháskólann árið 1912.
Við lok heimsstyrjaldarinnar liðaðist austurrísk-ungverska keisaradæmið í sundur og Tékkóslóvakía varð sjálfstætt lýðveldi. Beneš sneri heim til Tékkóslóvakíu og varð utanríkisráðherra nýja ríkisins frá 1918 til 1935. Í því embætti var hann sendur í umboði Tékkóslóvakíu á friðarráðstefnuna í París 1919 þar sem samið var um Versalasamninginn. Frá 1923 til 1928 var Beneš meðlimur í stjórnarráði Þjóðabandalagsins og var forseti þess síðasta árið. Beneš varð þekktur á alþjóðavísu sem erindreki og naut virðingar bæði heima fyrir og erlendis. Frá 1921 til 1922 var hann forsætisráðherra Tékkóslóvakíu auk þess að vera utanríkisráðherra.
Beneš var meðlimur í tékkóslóvakíska Þjóðernisfélagsflokknum og var ötull talsmaður fyrir sameinaðri Tékkóslóvakíu þar sem hann taldi Tékka og Slóvaka ekki vera mismundandi þjóðir.
Árið 1935 tók Beneš við af Tomáš Masaryk sem forseti Tékkóslóvakíu. Á forsetatíð hans gerðu nasistar í Þýskalandi tilkall til Súdetahéraðanna í norðurhluta Tékkóslóvakíu, þar sem flestir íbúar voru þýskumælandi. Beneš sóttist eftir stuðningi annarra Evrópuríkja gegn ágangi Þjóðverja þar sem hann vissi að Tékkóslóvakía gæti ekki unnið stríð gegn Þýskalandi ein síns liðs. Bretar og Frakkar vildu hins vegar ekki fara í stríð gegn Þjóðverjum og því undirrituðu þeir München-sáttmálann árið 1938 þar sem þeir lögðu blessun sína við innlimun Þjóðverja á Súdetahéruðunum.
Beneš neyddist til að segja af sér sem forseti eftir að Þjóðverjar innlimuðu Súdetahéruðin. Þjóðverjar hertóku það sem eftir var af Tékkóslóvakíu árið 1939 og Beneš fór í útlegð, fyrst til Bretlands en síðan til Bandaríkjanna. Þegar seinni heimsstyrjöldin braust út fór Beneš til London og varð leiðtogi útlegðarstjórnar Tékkóslóvakíu.
Útlegðarstjórn Beneš tók þátt í því að stýra andspyrnuhreyfingum í Tékkóslóvakíu gegn hernámi nasista. Beneš tók m. a. þátt í því að skipuleggja morðið á nasistaleiðtoganum Reinhard Heydrich í Prag árið 1942. Morðið á Heydrich leiddi til grimmilegra refsiaðgerða af hálfu Þjóðverja, sem jöfnuðu m. a. tvö þorp (Lidice og Ležáky) við jörðu í hefndarskyni.
Þrátt fyrir að vera staðsettur í London í styrjöldinni átti Beneš einnig í viðræðum við Jósef Stalín og Sovétríkin á stríðsárunum. Árið 1943 reyndi hann að styrkja sambandið við Sovétríkin til að tryggja öryggi Tékkóslóvakíu og eigin pólitísku stöðu eftir stríðið.
Oddfreyja
Oddfreyja er íslenskt kvenmannsnafn.
Deiglan
Deiglan er vefrit um stjórnmál sem hóf göngu sína 3. febrúar 1998. Stofnandi hennar var Borgar Þór Einarsson og var hún fyrstu árin bloggsíða hans. Upp úr aldamótum bættust fleiri pistlahöfundar við. Í dag eru pistlahöfundar um eitt hundrað talsins.
Tenglar
Vefritið Deiglan
Akbar mikli
thumb|right|Akbar sem ungur maður. Jalaluddin Muhammad Akbar (persneska: جلال الدین محمد اکبر), oft nefndur Akbar mikli, (15. október 1542 – 27. október 1605) var keisari Mógúlveldisins 1556-1605 og er talinn mestur þeirra. Hann var meðal annars mikill stuðningsmaður lista og fræðistarfa og mikill talsmaður umburðarlyndis fólks af mismunandi trúarbrögðum, en í veldi hans bjuggu bæði hindúar og múslimar.
978
978 (CMLXXVIII í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
Grálind
Grálind (fræðiheiti: Tilia mandshurica) er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht og Maxim.. Hún er í Japan, Kóreu, Rússlandi (Síberíu) og Kína (Hebei, Heilongjiang, N Jiangsu, Jilin, Liaoning, Nei Mongol, Shandong).
Undirtegundir
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Kok
Kok er hluti af hálsi og öndunarvegi, staðsett í framhaldi af munni og nefi. Kokið er hluti af meltingarkerfi og öndunarfærum margra lífvera.
Reginbaldur
Reginbaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Ingibjörg Þorbergs og Marz bræður - Í dansi með þér
Ingibjörg Þorbergs og Marz bræður er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngja Ingibjörg Þorbergs og Marz bræður tvö lög með hljómsveit Jan Morávek. Hljómsveitina skipuðu fyrir utan Jan, þeir Josef Felzmann, Jónas Dagbjartsson, Þorvaldur Steingrímsson, Ervin Koeppen og Steingrímur Sigurðsson. Marz bræður voru þeir Magnús Ingimarsson, Ásgeir Sigurðsson, Sigurður Sívertsen og Vilhjálmur B. Vilhjálmsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Broddi
Broddi er íslenskt karlmannsnafn.
Mikael (biskup)
Mikael var danskur biskup í Skálholti á 14. öld. Hann hafði verið embættismaður í páfagarði en kom til Íslands 1383 eða 1385 með biskupsvígslu.
„Þá urðu hér á landi sýsludeilur miklar, og margar nýjungar gjörðar af Michael biskupi“, segir í Árbókum Espólíns við árið 1386. Sumarið eftir fór biskupinn til Austfjarða og í þeim leiðangri tók hann völdin af Þorgerði abbadísi í Kirkjubæ en vígði Halldóru Runólfsdóttur í staðinn en hún var svipt völdum stuttu síðar. Mikael fór til Danmerkur og sagði af sér biskupsdómi 1391 „og hafði hann verið til lítilla nytsemda“.
Norbit
Norbit er bandarísk gamanmynd frá 2007.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021 var haldin í Rotterdam í Hollandi eftir að Duncan Laurence vann keppnina árið 2019 með lagið „Arcade“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 18. og 20. maí og aðalkeppnin 22. maí. Daði og Gagnamagnið kepptu fyrir hönd Íslands með lagið "10 Years", og stigu á svið í undankeppninni 20. maí. Daði og Gagnamagnið lenti í 4. sæti. En ítalska hljómsveitin Måneskin vann keppnina með lagið Zitte e buoni.
Dúfan (stjörnumerki)
thumb|right|Dúfan á stjörnukorti. Dúfan (latína: Columba) er stjörnumerki á suðurhimni, á milli Stóra hunds og Hérans. Petrus Plancius skilgreindi hana fyrstur á stjörnukorti árið 1592 og nefndi hana Columba Noachi („dúfa Nóa“). Hún á að tákna dúfu sem ber ólífugrein.
Bjartasta stjarna merkisins, Alfa Columbae, hefur aðeins birtustigið 2,7. Hún er í um 270 ljósára fjarlægð frá jörðinni.
Fjöll yfir 8000 metra hæð
thumb|Staðsetningarkort.
Fjöll yfir 8000 metrum eru 14 talsins og eru þau öll í Himalaja- og Karakoram-fjöllum í Suður-Asíu. Toppar fjallanna eru í svokölluðu dauðasvæði þar sem súrefni er af mjög skornum skammti.
Fyrsta tilraun til að klífa fjall yfir 8000 metra var árið 1895 þegar Albert F. Mummery og J. Norman Collie reyndu að klífa Nanga Parbat. Tilraunin mistókst og dó Mummery ásamt tveimur Gurkah-fylgdarmönnum. Fyrsta atlagan sem heppnaðist var þegar Frakkarnir Maurice Herzog og Louis Lachenal klifu topp Annapurna árið 1950. En árið 1953 klifu Tenzing Norgay og Edmund Hillary Mount Everest, hæsta fjall heims, fyrstir manna.
Reinhold Messner frá Ítalíu varð fyrstur manna árið 1986 til að klífa öll fjórtán fjöllin og það án aukasúrefnis. Fyrsta konan til að klífa öll fjöllin var hin spænska Edurne Pasaban árið 2010. Ári eftir varð hin austurríska Gerlinde Kaltenbrunner sú fyrsta til að klífa þá án aukasúrefnis. Ítalía og Suður-Kórea eru með flesta fjallgöngumenn sem hafa lokið við að klífa fjöllin eða hvort um sig 5 manns.
Vattarnes
Vattarnes er nes og samnefndur bær við sunnanverðan Reyðarfjörð. Ein skýring á Vattarnafninu er að nesið hafi verið lagað eins og vettlingur eða þumall en einnig er til er þjóðsaga um Vött og Kolfreyju. „Það er mál manna, að Vöttur sá, er nesið dregur nafn af, hafi þar fyrstur land numið.“ Eyjan Skrúður heyrir undir jörðina Vattarnes.
Þorsteinn B. Sæmundsson
Þorsteinn Sæmundsson (fæddur í Reykjavík 14. nóvember 1953) er fyrrum þingmaður fyrir Miðflokkinn.
Þorsteinn var fyrst kjörinn á Alþingi fyrir Framsóknarflokkinn í Suðvesturkjördæmi í Alþingiskosningum 2013. Hann sat ekki á þingi kjörtímabilið 2016-2016 en var endurkjörinn í Alþingiskosningum árið 2017, þá fyrir hönd hins nýstofnaða Miðflokks.
Nasistaflokkurinn
thumb|240px|Fáni flokksins með [[hakakrossi]] Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (þýska; Þjóðernissósíalíski þýski verkamannaflokkurinn eða Þjóðernisjafnaðarstefnuflokkurinn), betur þekktur sem Nasistaflokkurinn, var stjórnmálaflokkur í Þýskalandi sem var virkur frá 1920 til 1945. Forveri hans, Þýski verkamannaflokkurinn (Deutsche Arbeiterpartei eða DAP), var til frá 1919 til 1920. Orðið nasisti á rætur sínar að rekja til þýska orðsins Nazi, sem er stytting á Nationalsozialist.
Flokkurinn varð til úr hópum þjóðernissinna, rasista og popúlista sem gengu undir nafninu Freikorps. Þessir hópar börðust gegn uppreisnum kommúnista í Þýskalandi eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Hægrisinnaðir stjórnmálamenn og hreyfingar börðust fyrir einhvers konar jafnaðarstefnu eftir lok stríðsins sem hafði áhrif á nasisma. Arthur Moeller van den Bruck sem var virkur í Íhaldsbyltingarhreyfingunni fann upp hugtakið „Þriðja ríkið“ og studdi nýja hugmyndafræði sem sameinaði þjóðernishyggju og jafnaðarstefnu.
Annar meðlimur Íhaldsbyltingarhreyfingunnar, Oswald Spengler, setti fram hugmynd um „prússneska jafnaðarstefnu“ sem var áhrifamikil meðal nasista. Flokkurinn var stofnaður í þeim tilgangi að laða fólk frá kommúnisma að þjóðernishyggju. Í upphafi einbeitti flokkurinn sér að áróðri gegn stórfyrirtækjum, borgarastéttinni og kapítalisma en seinna var dregið úr þeim áherslum til að fá stuðning iðnjöfra. Fyrir fjórða áratuginn hafði stefna flokksins breyst og var meiri áhersla lögð á gyðingahatur og andstöðu við marxisma.
Til að halda ímynduðum hreinleika og styrk „aríanna“ uppi reyndu nasistar að útrýma ákveðnum „úrkynjuðum“ og „andfélagslegum“ hópum eins og gyðingum, samkynhneigðum, rómafólki, svörtu fólki, fötluðum, vottum Jehóva og pólitískum mótherjum. Ofsóknir náðu hámarki með Helförinni þegar þýska ríkið fyrirskipaði kerfisbundin morð á um það bil sex milljón gyðingum og fimm milljónum annarra úr fyrrnefndu hópunum.
Paul von Hindenburg forseti skipaði Adolf Hitler, leiðtoga flokksins frá árinu 1921, í embætti kanslara Þýskalands árið 1933. Hitler var fljótur að koma á alræði sem nefndist Þriðja ríkið. Í kjölfar ósigurs Þriðja ríkisins undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar afnámu Bandamennirnir flokkinn „fullkomlega og endanlega“ og tilkynntu að hann væri ólöglegur.
Reginn
Reginn er íslenskt karlmannsnafn.
Þorrablót
Þorrablót er íslensk veisla sem haldin er á þorra (oft bóndadag, fyrsta dag þorra) með þjóðlegum mat, drykk og siðum. Þorrablót á uppruna sinn, eða endurvakningu, að rekja til 19. aldar en þó er minnst er á þorrablót í fornum heimildum.
Þorrablót til forna
Þorri er nefndur í heimildum frá miðöldum sem persónugervingur eða vættur vetrar og þar er einnig minnst á þorrablót. Ekki er vitað hvernig þeim var háttað en lýsingarnar benda þó til mikilla veisla og að menn hafa gert vel við sig í mat og drykk. Engar frásagnir eru í Íslendingasögum eða öðrum fornsögnum sem gerast á Íslandi. En orðið Þorrablót kemur fyrir í forneskjulegum þætti sem bæði er að finna í Orkneyinga sögu og á tveim stöðum í Flateyjarbók þar sem hann heitir Hversu Noregur byggðist og Fundinn Noregur.
Í Fornaldarsögum Norðurlanda, nánar tiltekið Hversu Noregr byggðist segir svo Frá Fornjóti og hans ættmennum:
Af þessari frásögn má ráða að nafn Þorra tengist miðjum vetri og þá skildi haldið blót. Einnig kemur fram nafn næsta mánaðar, Góu, dóttur Þorra (í mörgum frásögnum Gói).
Þorrablót í dag
Elsta þorrablót sem heimildir eru um er þorrablót Kvöldfélagsins í Reykjavík 1867. Í bókinni Íslenskar gátur, skemmtanir, víkivakar og þulur sem Hið íslenska bókmenntafélag sendi frá sér á árunum 1889 til 1903 skrifar Ólafur Davíðsson:
Í upphafi voru þessar veislur gagnrýndar fyrir að vísa með áberandi hætti í norræna trú með því að drekka minni hinna norrænu guða, signa full og annað slíkt. Á Íslandi var ekki trúfrelsi fyrr en með stjórnarskránni 1874. Um miðja 20. öld var farið að halda þorrablót á veitingastaðnum Naustinu í Reykjavík, þar sem fram var borinn „hefðbundinn“ íslenskur matur, súr, reyktur og/eða saltaður. Síðan hefur tíðkast að halda þorrablót einhvern tímann á þorra, oftast á vegum félaga og ýmissa samtaka og er þorramatur mikilvægur hluti af hátíðinni.
Lögmál Biot-Savarts
Lögmál Biot-Savarts er lögmál í eðlisfræði, sem lýsir segulsviði, sem myndast vegna rafstraums. Er kennt við eðlisfræðigana Jean-Babtiste Biot (1772-1862) og Félix Savart (1791-1841), sem einnig starfaði sem læknir.
Skilgreining
Ef rafstraumsþéttleiki j er þekktur fæst segulsviðsstyrkur B með:
þar sem
Ef um jafnstraum I er að ræða fæst:
Lögmál Amperes lýsir rafstraumi í rafleiðara, sem ferilheildi segulsviðs umhverfis leiðarann.
Poecilia salvatoris
Poecilia salvatoris er fiskitegund sem var fyrst lýst af Regan, 1907. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Fornbretar
thumb|right|220px|[[Stóra-Bretland um miðja 5. öld. Brýþonsk tungumál Gelísk tungumál Péttnesk tungumál]] Fornbretar voru þeir Keltar sem bjuggu á Bretlandi frá járnöld til upphafs miðalda. Þeir töluðu keltneska tungumálið bresku eða brýþonsku. Þeir bjuggu sunnan við Firth of Forth, en eftir 5. öld flutti talsverður fjöldi þeirra til meginlands Evrópu þar sem þeir settust að í Bretagne í Frakklandi og í Britoniu á því svæði sem er nú Galisía á Spáni. Mikið hefur verið deilt um tengsl þeirra við Pikta sem bjuggu norðan við Firth of Forth en talið er að péttneska, tungumál Pikta, sé brýþónskt tungumál skylt bresku en talsvert ólíkt henni.
Fyrstu sannindamerki um Breta og tungumál þeirra eru frá járnöld. Eftir landvinninga Rómverja árið 43 e.Kr. hófst tímabil rómversk-breskrar menningar. Við komu Engilsaxa á 5. öld fór menningu Fornbreta hnignandi. Fyrir 11. öld höfðu afkomendur þeirra skipst í marga ólíka hópa og nú er átt við Walesbúa, Kornbreta, Bretóna og fólkið frá Hen Ogledd („gamla norðrinu“). Með tímanum breyttist breska í fjögur aðskilin tungumál: velsku, kornísku, bretónsku og kumbrísku.
Þriðja enska borgarastríðið
thumb|right|Cromwell við Dunbar, málverk eftir [[Andrew Carrick Gow.]] Þriðja enska borgarastríðið (1649 – 1651) var þriðji hluti þeirra átaka sem þekkt eru sem Enska borgarastyrjöldin. Eftir aftöku Karls 1. hylltu Skotar son hans, Karl 2. konung Englands, Írlands og Skotlands. Þann 15. ágúst 1649 hélt Oliver Cromwell með lið sitt til Írlands meðan Robert Blake hélt flota Róberts Rínarfursta föstum í Kinsale. Cromwell barði niður uppreisn konungssinna af mikilli hörku um veturinn. Í maí 1650 fól hann Henry Ireton stjórn hersins á Írlandi og hélt aftur til Englands þar sem þingið óttaðist innrás frá Skotlandi. Karl 2. hafði þá náð samkomulagi við skoska sáttmálamenn eftir langar samningaviðræður. Hann steig á land í Skotlandi 23. júní. Fimm dögum síðar hélt Cromwell norður til að taka við stjórn hersins á landamærum ríkjanna.
Eftir að hafa beðið eftir flota með birgðir handa hernum hélt Cromwell norður eftir ströndinni til Edinborgar. Þar mætti honum miklu stærri skoskur her undir stjórn David Leslie 29. júlí svo hann neyddist til að hörfa aftur til Dunbar. Óagaður og illa búinn her Leslies tók þegar að leysast upp og þegar orrustan við Dunbar hófst voru herirnir nær jafnstórir. Herstjórnarlist Cromwells varð til þess að enski herinn vann yfirburðasigur og gerði her konungssinna að engu. Herinn lagði suðurhéruð Skotlands undir sig í kjölfarið en komust ekki lengra um veturinn. Leslie hörfaði og þjálfaði upp nýjan her norðan við Forth-fjörð. Cromwell náði Edinborgarkastala á sitt vald á aðfangadag. Sumarið eftir hélt Cromwell með allt lið sitt norður yfir Forth-fjörð. Við þetta voru allir vegir til Englands óvarðir og Karl 2. greip tækifærið. Þann 31. júlí hélt her konungssinna inn í England þar sem Karl vonaðist til að gamlir konungssinnar og öldungakirkjumenn myndu fylkja sér undir merki hans. Cromwell og ríkisráðið í Westminster höfðu hins vegar séð þetta fyrir og hafið undirbúning. Cromwell sendi John Lambert með riddaralið til að elta innrásarherinn, konungssinnar í Englandi voru undir ströngu eftirliti og vopnabirgðir færðar í öruggt skjól. Karl kom til Worcester 22. ágúst. Orrustan um Worcester 3. september var vandlega undirbúin af Cromwells hálfu og konungssinnar biðu algjöran ósigur. Karl slapp naumlega og eftir sex vikur á flótta í dulargervi tókst honum loks að komast til Frakklands. George Monck fékk það hlutverk að kveða niður leifar uppreisnarinnar í Skotlandi og síðasta vígi konungssinna, Dunnottar-kastali, féll eftir langt umsátur 26. maí 1652.
Jóhann Möller - Ástin mín ein
Jóhann Möller syngur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni syngur Jóhann Möller tvö erlend lög ásamt hljómsveit Jan Morávek. Jan útsetur lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Oddfríður
Oddfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Dilja
Dilja er íslenskt kvenmannsnafn.
Tilia oliveri
Tilia oliveri er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Ignaz von Szyszyłowicz. Hún vex í Kína (Gansu, Hubei, Hunan, Shaanxi og Sichuan.).
Kaþólska kirkjan á Íslandi
Kaþólska kirkjan á Íslandi er kristin kirkja á Íslandi og hluti af rómversk-kaþólsku alheimskirkjunni undir nafninu Reykjavíkurbiskupsdæmi. Hún er annað fjölmennasta trúfélagið á Íslandi og voru skráðir um 15.000 safnaðarfélagar í 1. júní árið 2023 eða um 4% landsmanna.
Kaþólska kirkjan stofnaði sérstakt postullegt umdæmi (Praefectura á latínu) á Íslandi 12. júní 1923. Umdæmið var gert að postullegu víkaríati 6. júní 1929 og loks breytt í biskupsdæmi (Episcopatus á latínu) 18. október 1968. Núverandi biskup er David Tencer.
Kaþólsk guðþjónustuhús á Íslandi:
Á Íslandi eru tíu guðsþjónustuhús, þau eru eftirfarandi:
Söguágrip
right|thumb|300px|Fjöldi kaþólskra á Íslandi frá 1860 til 2008 Saga kaþólsku kirkjunnar á Íslandi nær lengra aftur en saga íslensku þjóðarinnar, því að öllum líkindum bjuggu kaþólskir, írskir einsetumenn á Íslandi áður en norrænir menn fóru að nema land í lok 9. aldar. En þessir einsetumenn hurfu fljótlega sporlaust. Norskir og þýskir kristniboðar komu til Íslands og hófu trúboð á meðal norræna manna á 10. öld. M.a. vegna þrýstings frá Noregskonungi samþykkti Alþingi þann 24. júní árið 1000 (eða 999) að lögtaka kristni sem almenna trú á öllu Íslandi.
Fyrsti íslenski biskupinn, Ísleifur Gizurarson, var vígður í Brimum í Þýskalandi árið 1056. Hann settist að í Skálholti og gerði það að biskupsstól. Fimmtíu árum síðar, árið 1106, var biskupsdæmi einnig stofnað á Hólum í Hjaltadal. Fyrstu árin tilheyrði Skálholtsbiskupsdæmi kirkjuumdæminu í Brimum í Þýskalandi en frá 1104 til 1152 tilheyrði Ísland kirkjuumdæminu í Lundi í Danmörku (sem nú er í Svíþjóð). Árið 1152 urðu Skálholt og Hólar hluti af nýju kirkjuumdæmi í Niðarósi (Þrándheimi) í Noregi. Nokkur klaustur voru stofnuð á Íslandi, bæði af Benedikts- og Ágústínusarreglu.
Þorlákur helgi Þórhallsson var mest metni biskup kaþólskra á Íslandi á miðöldum. Hann var biskup í Skálholti 1178-1193. Hann var tekinn í dýrlingatölu á Íslandi og áheit á hann leyfð árið 1198. Bein hans voru tekin upp 20. júní það sama ár. Hann á tvo messudaga á ári; Þorláksmessu á vetri, 23. desember og Þorláksmessu á sumri 20. júní. Jóhannes Páll II páfi útnefndi Þorlák verndardýrling Íslands 14. janúar 1985.
Siðaskiptin á 16. öld ollu algjörri umbyltingu á Íslandi, ekki síst í trúmálum. Kristján III (1537-1559), konungur Dana, notfærði siðaskiptin til þess að leggja eignarhald á jarðir og aðrar eignir kirkjunnar. Jón Arason, biskup á Hólum, var aðalandstæðingur konungsvaldsins við siðaskiptin og lýsti hina nýju kirkjuskipun ólöglega. Jón var handtekinn og drepinn án dóms og laga ásamt tveimur sonum sínum í Skálholti 7. nóvember 1550. Eftir það voru klaustrin eyðilögð og munkarnir drepnir eða sendir í útlegð. Einungis þeir prestar sem gerðust lútherstrúar fengu að halda embættum sínum. Kaþólsk trú var algjörlega bönnuð og refsingin var líflát eða útlegð.
Enginn kaþólskur maður bjó á Íslandi fram til 1857. Það ár fengu tveir franskir prestar, Bernard Bernard og Jean-Baptiste Baudoin, undanþágu til að þjóna frönskum sjómönnum sem voru að veiðum við Ísland. Faðir Bernard keypti jörðina Landakot nálægt miðbæ Reykjavíkur árið 1859. Með íslensku stjórnarskránni 1874 komst trúfrelsi á hér á landi og með því hófst endurreisn kaþólskrar kirkju á Íslandi.
Árið 1896 komu Jósefssystur til Íslands frá Danmörku. Þær stofnuðu barnaskóla og lítinn spítala í Reykjavík 1902. Við fullveldi Íslands 1918 stofnaði Páfastóll sjálfstæða trúboðskirkju á landinu. Árið 1929 var trúboðskirkjan gerð að postullegu umdæmi og var séra Marteinn Meulenberg vígður biskup. Á öðrum og þriðja áratug 20. aldar hafði kaþólskum fjölgað mjög. Margir rithöfundar og listamenn urðu kaþólskir, t.d. Halldór Laxness.
Jóhannes Páll II páfi heimsótti Ísland dagana 3. og 4. júní 1989 og var það kaþólsku kirkjunni á Íslandi afar mikilvægt.
Pólskir og filipeyskir innflytjendur eru margir kaþólskir.
David Tencer, núverandi biskup, var vígður í embætti 31. október 2015. Hann var áður munkur á Kollaleiru í Reyðarfirði og þjónaði í Þorlákssókn sem nær frá Bakkafirði í norðri að Jökulsárlóni í suðri. David tilheyrir reglu Kapúsínamunka og fluttist til Íslands árið 2004.
Afríkanska
Afríkanska (afríkanska: Afrikaans) er vesturgermanskt og indóevrópskt tungumál sem er talað í Suður-Afríku og Namibíu. Hún er opinbert tungumál í Suður-Afríku og er töluð af yfir 16 milljónum manna. Afríkanska hefur þróast úr hollensku. Orðið Afrikaans þýðir hollenska sem er töluð í Afríku eða bara afríkanska. Fólk sem talar afríkönsku skilur hollensku. Á afríkönsku er IJ úr hollensku breytt í Y. (dæmi: hol: IJslands, afr: Yslands). Munurinn á afríkönsku og hollensku felst í ýmsum atriðum í málfræði og stafsetningu. Afríkanska hefur dreifða landfræðilega notkun sem opinbert tungumál, auk þess að vera töluð víða sem annað eða þriðja tungumál.
Það eru þrjár mállýskur í afríkönsku. Höfðaborg er sú borg í Suður-Afríku þar sem flest fólk hefur afríkönsku að móðurmáli og er afríkanska algengasta tungumálið þar.
Þrátt fyrir að hollenska og afríkanska séu gagnkvæmt skiljanlegar og því ef til vill réttlætanlegt að nefna hana hollenska mállýsku er nokkur málfræðimunur. Þannig hefur til dæmis málfræðileg afkynjun nafnorða átt sér stað í afríkönsku en hollenska hefur hvorugkyn og samkyn. Í hollensku teljast um 90 % nafnorða til samkyns þar sem greinirinn -de er notaður, en um 10 til hvorugkyns þar sem greinirinn -het er notaður. (het alfabet, de telegraf).
Het er sama orð og íslenska hið og enska it. Í afríkönsku enfaldlega var sett -de í staðinn fyrir -het og þar með einfölduð málfræðin. Sagnorð hafa engar persónuendingar og munur veikra og sterkra sagna er horfinn.
Opinber stuðningur við vísindarannsóknir á Íslandi
Opinber stuðningur við vísindarannsóknir á Íslandi er víðtækur og fer fram með margvíslegum hætti. Ríkisvaldið styður þannig við vísindi með fjárframlögum til háskóla og ýmissa rannsóknastofnana, ásamt því að reka samkeppnissjóði á sviði rannsókna og nýsköpunar.
Rannsóknamiðstöð Íslands
Rannsóknamiðstöð Íslands (Rannís) hefur það hlutverk að treysta stoðir íslensks þekkingarsamfélags með stuðningi við rannsóknir, nýsköpun, menntun og menningu. Stærstur hluti opinbers stuðnings á sviði rannsókna og nýsköpunar á Íslandi fer til svokallaðra samkeppnissjóða sem Rannís hefur umsjón með, þ.e. Rannsóknasjóð, Tækniþróunarsjóð og Innviðasjóð.
Sjá nánar grein um Rannsóknamiðstöð Íslands.
Aðrar rannsóknastofnanir
Auk stuðnings við Rannís njóta ýmsar aðrar opinberar rannsóknastofnanir fjárframlaga ríkivaldsins. Þessar rannsóknastofnanir fá flestar bein framlög úr ríkissjóði til rannsókna og tengdrar þjónustu án samninga, útboðs eða samkeppni. Þær sinna einnig umtalsverðum verkefnum á almennum markaði á samkeppnisgrunni án þess að þurfa að endurgreiða upphafsframlagið. Dæmi um það eru Veðurstofan og Nýsköpunarmiðstöð. ÍSOR nýtur engra beina ríkisframlög en fær allar sínar tekjur samkvæmt samningum við ríkið og aðra á samkeppnisgrundvelli.
Aðrar opinberar rannsóknastofnanir er m.a:
Aðrir opinberir stuðningssjóðir
Auk samkeppnissjóða Rannís eru ýmsir opinberir stuðningssjóðir og stuðningsverkefni rannsókna og nýsköpunar eru m.a:
Saga
Ólafur Thors atvinnumálaráðherra greindi frá störfum rannsóknarráðsins á fyrsta starfsári þess í Morgunblaðinu. Þar voru rannsóknir á mólöndum og á áburðarefnum; tilraunir með móeltivjelar; og jarðboranir. Og væntingar hans voru miklar: "„Er ekki hægt í þessu yfirliti að rekja störf rannsóknarráðsins, en áreiðanlega má mikils góðs vænta af starfsemi þess í framtíðinni, enda hefir það góðum kröftum á að skipa. Verkefnin mega teljast ótæmandi, og hvarvetna arðs von. Ber því opinbera að tryggja rannsóknarráðinu nægilegt fje. Þar kemur vafalaust hver peningur 1000-faldur aftur þótt síðar verði.“"Árið 1987 voru lög sett um heildarskipan yfirstjórnar vísinda- og tæknimála. Þar var Vísindaráði komið á fót til að sinna grunnrannsóknum og veita styrki úr Vísindasjóði en Rannsóknaráð ríkisins var ætlað að sinna hagnýtum rannsóknum og veita styrki úr Rannsóknarsjóði.
Árið 1994, voru Vísindaráð og Rannsóknaráð ríkisins síðan sameinuð í eina sjálfstæða ríkisstofnun eða eitt ráð, Rannsóknarráð Íslands. Var því ætlað að vera ráðgjafarstofnun sem vinni að eflingu hagnýtra rannsókna í landinu, en einnig að eflingu undirstöðurannsókna, að því leyti sem þau verkefni eru eigi i höndum Háskóla Íslands, og þá jafnan i fullu samráði við háskólann.
Sjá einnig
Rannsóknamiðstöð Íslands
Bruno
Bruno er íslenskt karlmannsnafn.
Reidar
Reidar er íslenskt karlmannsnafn.
Andreas Heusler
Andreas Heusler (10. ágúst 1865 í Basel – 28. febrúar 1940 í Basel) var svissneskur miðaldafræðingur, sem sérhæfði sig í germönskum og norrænum fræðum.
Æviágrip
Andreas Heusler fæddist inn í fjölskyldu virðulegra borgara í Basel, þriðji í röð feðga sem báru sama nafn. Faðir hans var Andreas Heusler (1834–1921) og afi Andreas Heusler (1802–1868), sem báðir höfðu fengist við lögfræði, réttarsögu og stjórnmál. Hann átti glæsilegan námsferil í Basel, Freiburg og Berlin og brautskráðist 1887 í Freiburg með doktorsritgerðinni: „Beitrag zum Consonantismus der Mundart von Baselstadt“.
Þegar Heusler var 25 ára gamall, 1890, hóf hann háskólakennslu í Berlín og var settur prófessor þar í norrænni textafræði frá 1894 til 1913. Hann sökkti sér niður í rannsóknir á íslenskum fornbókmenntum, einkum Eddukvæðum og Íslendingasögum, þýddi mörg verk á þýsku og ferðaðist tvisvar til Íslands. Frá 1914 til 1919 var Heusler prófessor í germanskri textafræði í Háskólanum í Berlín. Eftir að hann fluttist aftur til Sviss bjó hann frá 1920 í Arlesheim við Basel; þá hafði verið stofnuð staða fyrir hann við Háskólann í Basel, sem hann sinnti uns hann náði aldursmörkum 1936. Meðal áberandi eðlisþátta í persónuleika Heuslers voru ást hans á tónlist (hann spilaði á fiðlu), sinnaskipti úr því að vera sannkristinn í að vera sannfærður guðleysingi (um 1889) og þó einkum hrifning af germanskri og norrænni menningu. Nokkuð er deilt um hver afstaða Heuslers var síðustu árin til þjóðernisstefnunnar í Þýskalandi. Hann mun í fyrstu hafa verið hallur undir hana, en talið er að hann hafi orðið fráhverfur Adolf Hitler um 1938. Góða innsýn í hugarheim hans gefa 400 sendibréf til Wilhelm Ranisch, sem hann skrifaði á árabilinu 1890–1940.
Andreas Heusler giftist (1893) söngkonunni Auguste Hohenschild, sem var fjórtán árum eldri en hann. Hún var frá Hessen. Hjónabandið var misheppnað og þau skildu 1922, en höfðu ekki búið saman frá 1901. Heusler dó í Basel árið 1940 eftir stutta sjúkdómslegu.
Áhrif
Andreas Heusler var meðal áhrifamestu manna í germönskum fræðum á fyrri hluta 20. aldar, og setti mark sitt á kenningar og hugtök sem hafa haft áhrif til þessa dags. Hann lagði einnig sitt af mörkum við að kynna íslenskar fornbókmenntir á hinu þýskumælandi svæði, með því að þýða Brennu-Njáls sögu, Hænsa-Þóris sögu og Grágás.
Haraldur Benediktsson
Haraldur Benediktsson er verðandi bæjarstjóri Akraness. Haraldur var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn 2013-2023.
Pemón
Pemón (Pemong) er karíbamál sem er talað í Venesúela í Suður-Ameríku af 6.154 manns.
Diljá
Diljá er íslenskt kvenmannsnafn.
Japanslind
Tilia japonica er trjátegund af stokkrósaætt, ættkvísl linditrjáa, sem var lýst af Friedrich Anton Wilhelm Miquel, og fékk sitt núverandi nafn af Lajos von Simonkai. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Hún vex í Japan og Kína (Anhui, Jiangsu, Shandong, Zhejiang).
Tunga
thumb|250px|Upprúlluð tunga (en ekki geta allir rúllað svona upp; og margir telja það stjórnast af erfðum en það er misskilningur.) Tunga er stór vöðvi, eða öllu heldur átta tengdir vöðvar, í munni sem vinnur fæðu til að tyggja og gleypa. Yfirborð tungunnar er þakið bragðlaukum sem greina bragð. Áður var talið að bragðlaukarnir dreifðust misjafnt á tunguna þannig að ákveðnir hlutar hennar skynjuðu tiltekið bragð, þannig að tungubroddurinn skynjaði sætt bragð og aðrir hlutar tungunnar salt, beiskt og súrt bragð, en rannsóknir hafa leitt í ljós að svo er ekki, allir hlutar tungunnar skynja allar bragðtegundir.
Tungan getur hreyfst á ýmsa vegu og þannig myndað hljóð og er því mikilvægt tæki í talmáli. Fjórir af vöðvunum átta sem mynda tunguna eru tengdir við bein og hlutverk þeirra er að breyta stöðu tungunnar í munninum. Hinir fjórir tengjast ekki beinum og hlutverk þeirra er að breyta lögun hennar. Stundum sést því haldið fram að tungan sé sterkasti vöðvi líkamanns en fyrir því er enginn fótur; hún er hins vegar sá hreyfanlegasti.
Hljóðfræði og tungan
Í hljóðfræði er venja að skipta tungunni í þrjá til fjóra hluta þótt mörkin milli þeirra séu ekki fastákveðin. En venjulega er þeim skipt í: Tungubrodd, tungubak (sem gjarnan er skipt í framtungu og miðtungu) og svo tungurót.
Тіл