cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hippías meiri (Platon)
Tilraunir Sókratesar
Hippías er ánægður með þessa tilraun. En við nánari skoðun komast þeir að því að það sem er viðeigandi getur bæði verið fagurt og veitt einungis ásýnd fegurðar, líkt og þegar ljótur maður er settur í fín föt og klæddur upp.
Að lokum leggur Sókrates til að fegurðin sé það sem gleður okkur þegar við sjáum það. En gallinn sem Sókrates sér við uppástunguna er sá að skilgreiningin tekur ekki tillit til fegurðarinnar sem veitir æðri ánægju, eins og t.d. laganám eða annað nám.
Niðurstaða
Þeir Sókrates og Hippías þreytast þegar niðurstaðan er enn á sömu leið: Engin skilgreininganna er rétt eða fullnægjandi. Þeir gefast því upp en Sókrates segist nú skilja betur gríska málsháttinn að „fagrir hlutir séu erfiðir“.
Gaddvespur
Gaddvespur (fræðiheiti: Aculeata) er flokkun á æðvængjum sem hafa þróast þannig að varppípan hefur breyst í stungugadd. Það eru ekki allar tegundir gaddvespna sem stinga, margar stinga ekki vegna þess að varppípan hefur þróast í aðra átt til að gera auðveldara að verpa eða varppípan hefur alveg horfið. Býflugur, maurar og öll félagsskordýr meðal æðvængja teljast til gaddvespa. Talið er að einmitt hinar miklu varnir sem felast í gaddinum geti hafa ýtt undir þróun sem félagskordýr.
Höskuldur Ólafsson (tónlistarmaður)
Höskuldur Ólafsson (einnig kallaður Hössi) (f. 1977) var einn af stofnendum rapp/hip hop hljómsveitarinnar Quarashi ásamt þeim Ómari Erni Haukssyni (Ómar swarez), Sölva Blöndal og Steinari Orra Fjeldsted. Höskuldur tók þátt í gerð margra platna Quarashi eins og Jinx, Quarashi og Xeneizes.
Árið 2002 hætti hann í Quarashi og í staðinn kom Egill Ólafur Thorarensen (einnig kallaður Tiny)
Kristfinnur
Kristfinnur er íslenskt karlmannsnafn.
Listi yfir frumefni eftir sætistölu
Listi yfir frumefnin í sætistöluröð og efnin flokkuð með litum eftir gerð frumefna. Nafn hvers efnis, efnatákn þess, lota, flokkur, atómmassi (eða stöðugasta samsætan), eðlismassi, bræðslumark og suðumark eru gefin fyrir hvert efni, einnig hver uppgötvaði það og hvenær. Taflan var afrituð af ensku Wikipediu, þýdd og staðfærð.
Vikulokin
Vikulokin er íslenskur útvarpsþáttur í umsjón Önnu Kristínar Jónsdóttur og Helga Seljan. Hann er á dagskrá Rásar 1 á laugardagsmorgnum milli 11 og 12. Í þáttinn koma að jafnaði þrír gestir sem spjalla um fréttir vikunnar og bera fram sína skoðun á hlutunum.
Jón Arnar Magnússon
Jón Arnar Magnússon (fæddur 28. júlí 1969 í Gnúpverjahreppi, Árnessýslu ) er íslenskur fyrrverandi frjálsíþróttamaður. Hann er íslandsmethafi í 110 metra grindarhlaupi, langstökki, tugþraut og 300 metra hlaupi.
1988 hlaut hann 6975 stig á norðurlandameistaramótinu í Norrtälje í Svíþjóð og varð norðurlandameistari í tugþraut. Ári síðar fékk hann fimm gullverðlaun í flokki 15-22 ára á íslandsmeistaramótinu í Reykjavík og á Laugarvatni.
Hann keppti á meistaramótinu í frjálsum innanhúss í Reiðhöllinni 23. janúar 1989 en sat fastur deginum fyrir keppni á Hellisheiði vegna óveðurs. Hann sigraði í 50 metra hlaupi karla á mótinu.
Á Norðurlandamótinu í tugþraut unglinga í Tårnby, Danmörku neyddist hann til að hætta keppni eftir að hann meiddist á ökkla í stangastökki.
Hann fékk skólastyrk fyrir námi við háskólann í Monroe, Lusiana. Í janúar 1993 skrifaði hann undir samning við Tindastól um að hann myndi æfa með félaginu næsta vor þegar hann myndi ljúka námi.
Ólympíuleikarnir í Atlanta 1996 voru fyrstu ólympíuleikarnir sem hann tók þátt í. Þar fékk hann 8.274 stig og setti þarmeð íslandsmet í stigagjöf. Hann lenti í 12. sæti í tugþraut á mótinu. Í kjölfarið fékk hann 80 þúsund krónur á mánuði í styrk frá frjálsíþróttasambandinu og var kosinn íþróttamaður ársins í annað sinn í röð.
2007 hætti hann keppni í frjálsíþróttum.
Kristgeir
Kristgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Vandsveinn
thumb|Vandsveinn, málverk eftir Cesare Vecellio Vandsveinar voru þjónustumenn í hinni fornu Róm, er gengu fyrir æðstu embættismönnum Rómverja og báru axarvönd, svonefndan „fasces,“ sem var exi umslegin hrísi og var tákn valdsins.
Vandsveinn heitir lictor á latínu (komið af orðinu ligare (að binda)). Vandsveinn hefur einnig verið nefndur vöndulsveinn og bundinsveinn á íslensku.
Stevie Wonder
thumb|Stevie Wonder, 1994. Stevland Hardaway Judkins betur þekktur sem Stevie Wonder (fæddur 13. maí 1950) er bandarískur tónlistarmaður, söngvari, lagahöfundur, hljóðfæraleikari og hljómplötuframleiðandi. Hann var undrabarn sem þróaðist í að verða einn af mest skapandi tónlistarmönnum seint á 20. öld. Hann varð blindur stuttu eftir fæðingu. Meðal stíla sem hann hefur unnið með eru R&B, popp, soul, gospel, fönk og djass. onder hefur unnið til 25 Grammy-verðlauna á ferli sínum og átt meira en 30 topp tíu lög á bandaríska listanum. Meðal þekktustu laga Wonder eru lög eins og Superstition, Sir Duke, You are the sunshine of my life og I just called to say i love you.
Vandsveinn
Orðið fasisti er dregið af orðinu „fasces“.
Stevie Wonder
Hann er einnig þekktur sem pólitísk málefni, þar á meðal 1980 herferð sinni til að gera afmæli Martin Luther King, Jr. að frídegi í Bandaríkjunum.
Lín (mannsnafn)
Lín er íslenskt kvenmannsnafn.
Áslaug
Áslaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Svíþjóð
Svíþjóð (sænska: Sverige), formlegt heiti Konungsríkið Svíþjóð (sænska: Konungariket Sverige), er land í Norður-Evrópu og eitt Norðurlandanna. Landamæri liggja að Noregi til vesturs og Finnlandi til norðausturs. Landið tengist Danmörku með Eyrarsundsbrúnni yfir Eystrasaltið til austurs. Svíþjóð er fjölmennast Norðurlanda með 10 milljónir íbúa en er þó frekar strjálbýlt. Langflestir íbúanna búa í suðurhluta landsins.
Höfuðborg Svíþjóðar er Stokkhólmur. Aðrar stærri borgir landsins eru: Gautaborg, Málmey, Uppsalir, Linköping, Västerås, Örebro, Karlstad, Norrköping, Helsingjaborg, Jönköping, Gävle, Sundsvall og Umeå.
Saga
Fornleifar sýna að það landsvæði sem nú er Svíþjóð byggðist þegar á steinöld. Eftir því sem ísaldarjökullinn hopaði fylgdu hópar veiðimanna og safnara sem fluttu sig lengra norður meðfram strönd Eystrasaltsins.
Fornleifafræðingar hafa grafið upp marga stóra verslunarstaði sem styrkja þá kenningu að landsvæðið hafi verið fullbyggt þegar á bronsöld.
Á níundu og tíundu öld stóð víkingamenning á stórum hluta þess svæðis sem nú er Svíþjóð. Einkum héldu sænskir víkingar í austurveg til Eystrasaltslandanna, Rússlands og allt suður til Svartahafs. Sænskumælandi íbúar settust að í suðurhluta Finnlands og einnig í Eistlandi. Á þessum tíma tók einnig sænskt ríki að myndast með þungamiðju í Uppsölum og náði það allt suður að Skáni, sem þá var hluti Danmerkur.
Árið 1389 sameinuðust Danmörk, Noregur og Svíþjóð undir einum konungi. Kalmarsambandið var ekki pólitískt sambandsríki heldur konungssamband. Meirihluta 15. aldar reyndi Svíþjóð að hamla þeirri miðstýringu sem Danir vildu koma á í sambandinu undir dönskum kóngi. Svíþjóð sagði sig úr Kalmarsambandinu 1523 þegar Gústaf Eiríksson Vasa, síðar þekktur sem Gústaf I, endurreisti sænska konungdæmið.
Italo Calvino
Italo Calvino (1923 – 1985) var ítalskur rithöfundur, fæddur á Kúbu.
Svíþjóð
Saga
Á 17. öld varð Svíþjóð eitt helsta stórveldi Evrópu eftir mikla sigra í Þrjátíu ára stríðinu. Þegar á leið 18. öld hvarf þessi staða þegar Rússland vann á í baráttunni um völdin við Eystrasalt.
Saga Svíþjóðar síðustu aldirnar heftur einkennst af friði. Síðasta stóra styrjöldin sem Svíþjóð tók þátt í var við Rússland 1809 þegar Finnland var innlimað í Rússneska keisaradæmið. Minniháttar skærur urðu þó við Noreg 1814. Þær enduðu með því að sænski krónprinsinn samþykkti norsku stjórnaskrána 17. maí sama ár og með því gengu Noregur og Svíþjóð í konungssamband. Þegar norska stórþingið samþykkti upplausn þessa sambands 1905 lá við stríði en það tókst að koma í veg fyrir það og þess í stað enduðu deilurnar með samningum.
Svíþjóð lýsti yfir hlutleysi í báðum heimsstyrjöldunum og hefur allt síðan haldið fast við þá stefnu að standa utan hernaðarbandalaga í því augnmiði að halda sig utan við væntanlegar styrjaldir.
Landfræði
Svíþjóð liggur að Jótlandshafi, Noregi, Finnlandi og Eystrasalti. Lengsta lengd þess frá norðri til suðurs er 1.572 km og frá austri til vesturs 499 km. Um það bil 221.800 eyjar tilheyra Svíþjóð. Þær stærstu eru Gotland og Eyland sem báðar eru í Eystrasaltinu.
Meirihluti Svíþjóðar er flatur og hæðóttur, en Skandinavíufjöllin rísa í yfir 2.000 m hæð við landamærin að Noregi. Hæsti hnjúkurinn er Kebnekaise sem er 2.111 m yfir sjávarmáli. 28 þjóðgarðar eru dreifðir um landið. Þeir stærstu eru í norðvesturhluta landsins.
Suður- og Mið-Svíþjóð (Gautland og Svealand) ná aðeins yfir tvo fimmtu hluta landsins en Norður-Svíþjóð (Norrland) nær yfir þrjá fimmtu hluta landsins. Syðsti oddur landsins er héraðið Skánn. Héruð í Svíþjóð eru 25.
Gróður og dýralíf
Um helmingur landsins er skógi vaxinn (aðallega greni og furu). Í suðurhluta landsins eru einnig eikar– og beykiskógar.
Alls eru 65 tegundir landspendýra í Svíþjóð og er engin þeirra einlend í landinu. Af spendýrategundum má nefna elg, rádýr, rauðhjört, ýmsar tegundir nagdýra svo sem rauðíkorna, mýs, læmingja og bifur, kanínur og héra.
Þrjár tegundir spendýra eru taldar í mikilli útrýmingarhættu í landinu. Tvær þessara tegunda eru leðurblökur og þriðja tegundin í mikilli útrýmingarhættu er úlfurinn. Tæplega 260 tegundir fugla verpa að staðaldri í Svíþjóð. Alls hafa fundist sjö tegundir skriðdýra í Svíþjóð, þar af þrjár tegundir snáka. Þrátt fyrir kalda veðráttu hluta árs eru 13 tegundir froskdýra í Svíþjóð.
Stjórnmál
Svíþjóð hefur verið konungdæmi í hátt í þúsund ár. Konungur hefur stærstan hluta þessa tíma deilt löggjöf með þinginu (á sænsku: Riksdag). Þingið hefur hins vegar haft mismikil völd gegnum tíðina. Frá endurreisn konungdæmisins 1523 var lagasetningu og stjórn ríkisins skipt milli konungs og stéttarþings aðalsmanna. Árið 1680 gerðist sænski konungurinn hins vegar einvaldur.
Eftir tap Svía í Norðurlandaófriðinum mikla hófst það sem nefnt er frelsistíminn frá 1719. Honum fylgdu þrjár stjórnarskrárbreytingar, 1772, 1789 og 1809, sem allar styrktu vald borgara gagnvart konungi. Þingræði var komið á 1917 þegar Gústaf 5. sætti sig við að skipa ríkisstjórn í samræmi við valdahlutföll á þingi, eftir langa baráttu. Almennum kosningarétti var komið á 1918 – 1921. Með nýrri stjórnaskrá 1975 var allt vald konungs afnumið. Táknrænu embætti konungs var haldið en án nokkurs valds.
Í upphafi 20. aldar mótaðist það flokkakerfi sem að miklu leyti hefur einkennt sænsk stjórnmál síðan. Sænski jafnaðarmannaflokkurinn hefur verið langstærsti stjórnmálaflokkurinn allar götur frá öðrum áratug 20. aldar og hefur setið í stjórn meira og minna samfleytt í yfir sjötíu ár. Á þingi sitja nú fulltrúar sjö flokka sem skiptast í tvær fylkingar, vinstri og hægri. Til vinstrifylkingarinnar teljast sænski jafnaðarmannaflokkurinn (Socialdemokraterna), sænski vinstriflokkurinn (Vänsterpartiet), sænski umhverfisflokkurinn (Miljöpartiet). Til hægrifylkingarinnar teljast sænski hægriflokkurinn (Moderaterna), sænski þjóðarflokkurinn (Folkpartiet) (frjálslyndur miðjuflokkur), sænski miðflokkurinn (Centerpartiet) og kristilegir demókratar (Kristdemokraterna) og síðan Svíþjóðardemókratar (Sverigedemokraterna) lengst til hægri.
Trúarbrögð
Sænska kirkjan er fjölmennasta trúfélagið en hún var þjóðkirkja til ársins 2000. 54% Svía eru meðlimir hennar. Þó sækja aðeins um 2% kirkju reglulega. Um 5% eru múslimar og 2% kaþólskir. Í Svíþjóð er fjöldi trúlausra.
Apavatnsför
Apavatnsför kallast fundur Sturlu Sighvatssonar og Gissurar Þorvaldssonar við Apavatn vorið 1238. Sturla kom þá ásamt Böðvari Þórðarsyni frænda sínum að vestan með hátt á fjórða hundrað manna og gerði Gissuri, sem þá bjó á Reykjum í Ölfusi, orð að finna sig við Apavatn. Gissur átti sér einskis ills von og kom með aðeins 40 manna hóp með sér og er þeir höfðu rætt saman um stund lét Sturla menn sína handtaka Gissur og afvopna menn hans. Hann sagðist ætla sér meiri hlut en öðrum mönnum á Íslandi en Gissur væri eini maðurinn sem hann óttaðist. Síðan lét hann Gissur sverja sér trúnaðareið og heita því að fara úr landi. Gissur sagðist síðar telja að Sturla hefði hugleitt að taka hann af lífi. Sagt var að er þeir riðu frá Apavatni hefði Sturla verið heldur ófrýnn en Gissur hinn kátasti. Síðan reið allur flokkurinn til Reykja og var þar haldin mikil átveisla; Gissur sendi eftir nautum um Grímsnes og Ölfus til veislunnar.
Síðan var ákveðið að Ormur Svínfellingur tæki að sér að gæta Gissurar þar til honum yrði komið í skip. Gissur fór þó fljótlega þaðan, enda var þá bandamaður hans Kolbeinn ungi kominn suður um Kjöl með marga menn með sér. Fóru þeir með þrettán hundruð manna flokk vestur í Dali á eftir Sturlu en ekki kom þó til bardaga í það sinnið. Þessir atburðir voru undanfari Örlygsstaðabardaga seinna um sumarið.
Kristian
Kristian er íslenskt karlmannsnafn.
Ásleif
Ásleif er íslenskt kvenmannsnafn.
Baugsmálið
Baugsmálið nefnist málaferli ríkissaksóknara á hendur eigendum Baugs Group hf. og öðrum, auk umræðu um pólítísk tengsl við málið og annað. Samfara þessu hefur borið á Baugi Group í umfjöllun fjölmiðla vegna hins svonefnda fjölmiðlafrumvarps 2004 og kaup Baugs á fyrirtækjum erlendis og innlendis.
Upphaf
Málið kom fyrst fram í fjölmiðlum þegar Jón Gerald Sullenberger, eigandi fyrirtækisins Nordica lagði fram kæru á hendur Jóni Ásgeiri Jóhannessyni þáverandi stjórnarformanni Baugs. Jón Gerald naut við undirbúning kærunnar aðstoðar Jóns Steinars Gunnlaugssonar hæstaréttarlögmanns. Forsaga þess var sú að Jón Gerald þekkti Jónínu Benediktsdóttur og bað hana um að finna fyrir sig lögmann á Íslandi. Jónína snéri sér til Styrmis Gunnarssonar, ritstjóra Morgunblaðsins, sem gefur Jóni Steinari meðmæli sín með þeim orðum að „hann er innvígður og innmúraður“. Það er almennt álitið að þar hafi Styrmir verið að vísa til vináttu Jóns Steinars við formann Sjálfstæðisflokksins og þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson.
Efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra gerði af þeim sökum húsleit í Skútuvogi 7 í Reykjavík þann 28. ágúst 2002 þar sem höfuðstöðvar Baugs voru. Í framhaldi af þessu lagði lögmaður Baugs, Hreinn Loftsson, fram athugasemdir við Héraðsdóm Reykjavíkur þar sem hann sagði húsleitina ólögmæta. Jón Ásgeir gaf svo út fréttatilkynningu rúmlega viku seinna þar sem hann ásakaði Jón Gerald um að skáldað ákæruna og var harðorður gagnvart vinnubrögðum ríkislögreglustjóra. Þá var framkvæmd önnur húsleit, nú í höfuðstöðvum SMS verslunarfélagsins í Færeyjum sem Baugur átti helmingshlut í og ákæru Baugs um ógildingu fyrri húsleitar hafnað. Niðurstaða Héraðsdóms var kærð til Hæstaréttar sem vísaði málinu frá. Undir lok árs 2003 voru eignir Baugs Group í fyrirtækjum í Bretlandi einu 39 milljarðar.
Breytingar innan stjórnar Baugs
Umfjöllunin olli miklum taugatitringi meðal Baugsmanna. Tryggvi Jónsson hætti sem forstjóri Baugs og hóf störf sem forstjóri Heklu bílaumboðs. Jón Ásgeir tók við af honum.
Guðfinna S. Bjarnadóttir og Þorgeir Baldursson sögðu sig úr stjórn Baugs í mars 2003 vegna þess að trúnaðarupplýsingum, fundargerðir stjórnarinnar, hafði verið lekið til Fréttablaðsins og birt þar. Jón Ásgeir sendi frá sér fréttatilkynningu þar sem hann tók fyrir að vera heimildarmaður Fréttablaðsins.
Ákærur
Opinbert mál var höfðað á hendur 6 einstaklingum vegna ætlaðra brota. Ákæruliðirnir voru 40 vegna ætlaðra brota ákærðu á almennum hegningarlögum, lögum um hlutafélög, lögum um ársreikninga, lögum um bókhald og tollalögum, sem þeir áttu að hafa framið sem stjórnendur Baugs hf. og endurskoðendur félagsins.
Sakborningar:
Á 18 ákæruliðum voru hins vegar slíkir ágallar að mati Héraðsdóms Reykjavíkur, að dómurinn vísaði málinu í heild sinni frá dómi. Ríkislögreglustjóri kærði þann úrskurð til Hæstaréttar sem að kvað upp sinn úrskurð í málinu 10. október 2005. Samkvæmt dómi Hæstaréttar var ákæruliðum 1-32 en ákæruliðum 33-40 sem tóku til meintra brota á lögum um ársreikninga, almennum hegningarlögum og tollalögum. Þessum ákæruliðum var vísað til efnismeðferðar í héraðsdómi.
Nýjast
Í lok september 2005 stóðu gífurlegar deilur á milli Fréttablaðsins (sem er að hluta til í eigu Baugs) annars vegar og Morgunblaðsins hins vegar um meint afskipti Styrmis Gunnarssonar, ritstjóra Morgunblaðsins og Kjartans Gunnarssonar, framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins af upphafi málsins og einnig vegna birtingar Fréttablaðsins á tölvupósti á milli Styrmis, Jóns Geralds Sullenbergers og Jónínu Benediktsdóttur, sem Morgunblaðið telur vera stolin gögn. Sýslumaðurinn í Reykjavík hefur kveðið upp lögbannsúrskurð að beiðni Jónínu, sem kveður á um að bannað sé að birta eða vitna til þessara gagna.
Málalyktir
Tæpum sex árum eftir húsleitina sem markar upphaf málsins, lauk málaferlum með lokadómi hæstaréttar þann 5. júní 2008 og staðfesti hann dóm Héraðsdóms Reykjavíkur. Tryggvi Jónsson var dæmdur í 12 mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir fjárdrátt og fleiri brot. Jón Ásgeir Jóhannesson og Jón Gerald Sullenberger voru dæmdir í 3 mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir að gefa út „tilhæfulausan kreditreikning“ sem breytti bókhaldsstöðu Baugs.
Kristján Franklín Magnúss
Kristján Franklín Magnúss (f. 24. maí 1959) er íslenskur leikari. Hann hefur margoft lesið inn á teiknimyndir og má þar nefna Snúð í Múmínálfunum. Hann fór þar að auki með hlutverk djöfulsins í Meistaranum og Margarítu í uppsetningu Hafnarfjarðarleikhússins.
Ásný
Ásný er íslenskt kvenmannsnafn.
Lína (mannsnafn)
Lína er íslenskt kvenmannsnafn.
Primo Levi
Primo Levi (f. 31. júlí 1919 - d. 11. apríl 1987) var ítalskur efnafræðingur og rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir verk sín um helförina og fjallar þekktasta verk hans, Ef þetta er maður, um fangavist hans í Auschwitz.
Verdalsøra
thumb|Heimsfáni Verdalsøra er borg og stjórnsýslumiðstöð í sveitarfélaginu Verdal í Þrændalögum í Noregi. Í borginni eru 8.535 íbúar og 14.995 íbúar í sveitarfélaginu.
Verdalsøra er við hraðbrautina E6, 14 km norður af Levanger og 30 km suður af Steinkjer. thumb|Verdalsøra stöð Verdalsøra er stöðvarbær fyrir Trønderbanen og Nordlandsbanen járnbrautarlínurnar.
Stærsta vinnustaða- og hornsteinafyrirtækið á Verdalsøra er Aker Solutions Verdal, sem er úthafsskipasmíðastöð. Stöðin sinnir verkfræði- og byggingarvinnu á stórum stálvirkjum, svo sem olíupöllum og undirvögnum. Um 750 starfsmenn eru í skipasmíðastöðinni sem er á meðal stærstu iðnaðarvinnustaða Þrændalaga. Á Verdalsøra er einnig matvælaiðnaður, steypuvöruiðnaður og viðarvöruiðnaður. vinstri|thumb|Aker Solutions Verdal Verdalsøra er með nútímalega höfn sem tekur allt að 12.000-15.000 tonna báta.
Salman Rushdie
right|thumb|Salman Rushdie 2012 Salman Rushdie (fæddur: Ahmed Salman Rushdie, أحمد سلمان رشدی á arabísku (þann 19. júní 1947 í Bombay)) er indverskur rithöfundur, búsettur í Bandaríkjunum. Rushdie blandar gjarnan töfraraunsæi við sagnfræðilegar staðreyndir og gerast flestar skáldsögur hans á Indlandi og í Pakistan.
Verdalsøra
Í bænum er grunnskóli og menntaskóli.
Blökkumaur
Blökkumaur (fræðiheiti: Lasius niger) eru félagsskordýr sem tilheyra ættbálki æðvængja líkt og vespur og býflugur. Þeir eru ein algengasta tegund maura í Evrópu og nær útbreiðslan langt norður eftir Skandinavíu. Hann finnst þar í skógum, engjum og heiðum, oft undir steinum. Einstaka sinnum setjast þeir að í einangrun í veggjum eða fúnu trévirki í húsum. Tegundin hefur einnig hefur fundist árlega frá 2002 á Íslandi og fyrst árið 1994 samkvæmt Náttúrufræðistofnun.
Salman Rushdie
Salman ólst upp í miðstéttarfjölskyldu í Bombay á Indlandi. Á unglingsaldri fluttist hann ásamt fjölskyldu sinni til Pakistan og seinna til Bretlands. Margar af bókum hans hafa verið þýddar og gefnar út á íslensku.
Blökkumaur
Tegundinni hefur verið skipt í tvær; L. niger, sem finnst á opnum svæðum; og L. platythorax, sem er í skóglendi.
Verdalsøra
Turneteateret í Trøndelag er með höfuðstöðvar í bænum með leikhús. Leikhúsið er í eigu Þrændalaga og framleiðir og miðlar sviðslist um allt fylkið. Leikhúsið er einnig hæfnismiðstöð fyrir áhugaleikhús.
Blökkumaur
Fæða
Blökkumaur nærist helst á hunangsdögg, sem nýtist sem orkuupspretta. Til vaxtar lirfanna safna þeir mikilu magni smáskordýra og lirfa. Þörfin fyrir sykur sem næringu veldur að þeir sækja í sæta matvöru sem manneskjur éta: ávexti, sultur, saft og önnur sætindi.
Salman Rushdie
Vegna meints guðlasts í bókinni Söngvum Satans eftir Salman hefur klerkastjórn Írans lýst Salman réttdræpan meðal múslima.
Lars Göran Petrov
thumb|L.G. Petrov 2007. Lars Göran Petrov eða L-G Petrov (17. febrúar 1972 – 7. mars 2021) var sænskur tónlistarmaður; söngvari og trommari, sem þekktastur var fyrir að vera söngvari áhrifamikla sænska dauðarokksbandsins Entombed frá 1988-2013. Petrov stofnaði Entombed A.D. (2013-2021) eftir að stofnmeðlimir Entombed ákváðu að endurreisa bandið án hans. Sú hljómsveit gaf út 3 plötur.
Salman Rushdie
Árið 2022 var Rushdie stunginn í hálsinn og á fleiri staði þegar hann var að flytja fyrirlestur í New York.
Lars Göran Petrov
Hann var einnig með hliðarspor í hljómsveitunum Morbid (þar sem hann trommaði), Firespawn og Comecon.
Parsek
Parsek er lengdareining sem er notuð í stjörnufræði, skammstöfuð pc. Jafngildir 206.265 stjarnfræðieiningum eða 3,26 ljósárum.
Toulouse Business School
Toulouse Business School er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, London, Barselóna, Casablanca og Toulouse. Hann er stofnaður 1903. Hann er einnig í 100. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði (Executive MBA). TBS býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 30 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Nicolas Todt (Framkv.stj. (CEO) ART Grand Prix).
Skólinn er þekktur fyrir gráður sínum í flugsögu (í samstarfi við École nationale de l'aviation civile).
Lars Göran Petrov
Petrov var af norður-makedónskum ættum í móðurætt. Hann lést vegna krabbameins í gallvegi.
Verdalsøra
Nálægt Verdalsøra eru Stiklastaðir, sem er þekktur fyrir Stiklastaðaorrustu sem átti sér stað hér árið 1030, og útileikhúsið Spelet om Heilag Olav, sem sýnt er á hverju ári á Olsok.
Simon Blackburn
Simon Blackburn (fæddur 1944) er breskur heimspekingur og þekktur fyrir tilraunir sínar til að auka vinsældir heimspekinnar. Hann brautskráðist með B.A. gráðu í siðfræði (þ.e. heimspeki) árið 1962 frá Trinity College, Cambridge. Hann er nú prófessor í heimspeki við Cambridge University og er félagi á Trinity College. Hann hefur áður kennt víða m.a. á Pembroke College, Oxford, University of Oxford og University of North Carolina sem Edna J. Koury prófessor.
Blackburn hefur gefið út nokkrar vinsælar bækur um heimspeki, þ.á m. Think (1999), sem er inngangur að heimspeki, Being Good (2001), sem er inngangur að siðfræði og Truth (2005). Hann er einnig höfundur bókarinnar Lust (2004), sem tilheyrir bókaflokki um Dauðasyndirnar sjö, og The Oxford Dictionary of Philosophy (1994), sem er orðabók um heimspeki sem hann tók sjálfur saman. Hann er einnig tíður gestur í breskum fjölmiðlum, t.d. á BBC í þættinum Radio 4's The Moral Maze. Blackburn er aftur á móti einnig afar virtur innan háskólasamfélagsins, ólíkt ýmsum öðrum sem hafa reynt að auka vinsældir heimspekinnar, og er meðal annars þekktur fyrir að vera leiðandi hugsuður innan siðfræðihefðar Davids Hume. Blackburn var aukinheldur ritstjóri tímaritsins Mind og upphasmaður „quasi-realisma“. Meðal fræðilegri verka hans eru Spreading the Word (1984), sem er kennslubók um kenningar um sannleika og merkingu, og Ruling Passions (1998), þar sem hann setur fram siðfræðikenningu sína í anda Humes.
Tribal King
Tribal King er frönsk hljómsveit skipuð þeim „Tribal“ (David, fæddur 2. apríl 1979) og „King“ (Nony, fæddur 19. júní 1981). Hljómsveitin var stofnuð í ágúst 2005 og leikur ýmist popptónlist, ryþmablús eða reggíblandað dancehall. Fyrsta smáskífa Tribal King var Façon sex sem seldist grimmt í Frakklandi sumarið 2006. Á eftir fylgdi fyrsta breiðskífan, Welcome, sem kom út 2. október 2006.
Línbjörg
Línbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Söngvar Salómons
Söngur Salómons er bók eftir bandaríska nóbelsverðlaunahafann Toni Morrison.
Ástkær
Ástkær er bók eftir bandaríska nóbelsverðlaunahafann Toni Morrison. Bókin fjallar um þrælahald í bandaríkjunum og fyrir hana hlaut höfundurinn Pulitzer verðlaunin árið 1988. Bókin var þýdd á íslensku af Úlfi Hjörvari árið 1987.
Ásrós
Ásrós er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristján
Kristján er íslenskt karlmannsnafn.
Radio.blog
radio.blog er tónlistar vefsíða studd Adobe Flash og PHP. Það er líka til HTML útgáfa af radio.blog.
Radio.blog er haldið úti á vefslóðinni http://www.radioblogclub.com/, og þar er hægt að hlusta á tónlist hvaðanæva úr heiminum, vinsæla sem og neðanjarðar-tónlist.
14. mars, 2007, lokaði radio.blog vegna umferðar og tveimur dögum seinna birtist niðurteljari og síðan opnaði síðan á ný 17. mars.
Jaakko Hintikka
Jaakko Hintikka (f. 12. janúar 1929 - d. 12. ágúst 2015) var rökfræðingur og heimspekingur, fæddur í Vantaa í Finnlandi. Hann var prófessor við Boston University.
Hann var fyrsti varaforseti Fédération Internationale des Sociétés de Philosophie, varaforseti Institut International de Philosophie (1993–1996), og meðlimur í American Philosophical Association, alþjóðlegra samtaka um sögu og heimspeki vísindanna, meðlimur í Association for Symbolic Logic og stjórnarmeðlimur í Philosophy of Science Association.
Heimildir
Greinin er lausleg þýðing á færslu úr ensku Wikipedia sem byggir á upplýsingum frá heimasíðu Jaakko Hintikka.
Radomir Antić
Radomir Antić, Радомир Антић (22. nóvember 1948 – 6. apríl 2020) var serbneskur knattspyrnumaður og þjálfari. Hann er eini maðurinn sem hefur afrekað að stýra þremur stærstu liðum Spánar: Real Madrid, Barcelona og Atlético Madrid.
Ævi og ferill
Radomir Antić fæddist í smábænum Žitište í gömlu Júgóslavíu. Fjölskylda hans flutti síðar til Užice og hóf Antić knattspyrnuferil sinn hjá borgarliðinu. Tvítugur gekk hann til liðs við Partizan frá Belgrað og lék þar næsta áratuginn. Þótt Antić þætti ágætur varnarmaður lék hann aðeins einn landsleik fyrir Júgóslavíu, sem hafði yfir afarsterku liði að ráða um þessar mundir.
Frá 1977-84 lék Antić í þremur löndum. Fyrst með Fenerbahçe í Tyrklandi, þá með Real Zaragoza á Spáni og loks Luton Town í Englandi. Á síðastnefnda staðnum komst Antić í hetjutölu þegar hann skoraði sigurmark í lokaumferðinni 1983 sem hélt Luton í efstu deild á kostnað Manchester City árið eftir lagði hann skóna á hilluna.
Árið 1988 hóf Antić þjálfaraferilinn hjá sínu gamla félagi Real Zaragoza, sem hann stýrði í tvö tímabil með ágætum árangri. Í mars 1991 bauðst honum óvænt að taka við stórliðinu Real Madrid, sem þá hafði vikið gömlu goðsögninni Alfredo Di Stéfano úr starfi eftir fáeina mánuði. Undir stjórn Antić byrjaði Real Madrid leiktíðina 1991-92 vel og sat á toppnum í lok janúar, auk þess sem liðið var komið í fjórðungsúrslit í UEFA bikarnum. Hugur stjórnenda félagsins lá þó til að fá Leo Beenhakker, fyrrum þjálfara hollenska landsliðsins við stjórnvölinn. Hann var ráðinn til starfa sem yfirmaður knattspyrnumála á leiktíðinni miðri og að lokum skipt út fyrir Antić, þrátt fyrir sjö stiga forystu í deildinni. Undir stjórn Beenhakker hafnaði Real í öðru sæti á eftir Barcelona og féll úr leik í undanúrslitum í UEFA bikarnum.
Frá Real Madrid lá leið Antić til Real Oviedo sem hann stýrði til 1995. Árangurinn þar vakti athygli stjórnenda Atlético Madrid sem réðu hann fyrir leiktíðina 1995-96. Árangurinn varð vonum framar og varð Atlético tvöfaldur meistari þegar á fyrsta tímabili. Antić átti eftir að stýra félaginu í þrígang yfir fimm ára tímabil frá 1995-2000.
Alexandre Dumas
Alexandre Dumas getur átt við:
Almenn félagasamtök
Skilgreining
alt=Merki Vöku – félags lýðræðissinnaðra stúdenta, en þau er dæmi um frjáls félagasamtök.|thumb|Vaka – félag lýðræðissinnaðra stúdenta eru frjáls félagasamtök nemenda við Háskóla Íslands.
Radomir Antić
Ævi og ferill
Antić hélt aftur til Oviedo árið 2000, en tókst ekki að byggja á fyrri velgengni. Liðið féll um vorið og var þjálfarinn rekinn í kjölfarið. Eftir tveggja ára hlé frá knattspyrnuþjálfun fór Antić aftur í stjórasætið í janúar 2003 í kjölfarið af brottrekstri Louis van Gaal frá Barcelona. Allt hafði gengið á afturfótunum hjá liðinu sem sat í fimmtánda sæti spænsku deildarinnar. Undir stjórn Antić endaði Barcelona í sjötta sæti og féll naumlega út í fjórðungsúrslitum Meistaradeildarinnar, en samningur hans var ekki framlengdur í lok leiktíðar.
Almenn félagasamtök
Skilgreining
Almenn félög eru varanleg skipulagsbundin samtök tveggja eða fleiri aðila, sem stofnað er til af fúsum og frjálsum vilja með einkaréttarlegum löggerningi í því skyni að vinna að ófjárhagslegum tilgangi. Ef rekstur þeirra kemur út í hagnaði þrátt fyrir að vera ekki rekinn í hagnaðarskyni, rennur hann til starfseminnar en er ekki dreift til félagsmanna eða annarra.
Radomir Antić
Ævi og ferill
Antić tók við stjórn serbneska landsliðinu fyrir forkeppni HM 2010. Serbar komust í úrslitakeppnina í Suður-Afríku þar sem liðið vann góðan sigur á Þjóðverjum, en töp gegn Ástralíu og Ghana gerðu það að verkum að Serbar höfnuðu í neðsta sæti í riðlinum og Antić var látinn taka poka sinn.
Almenn félagasamtök
Skilgreining
Á Íslandi verða almenn félög lögaðilar þegar þau hafa verið stofnuð og er skráning ekki skilyrði fyrir rétthæfi þeirra. Hægt er fá slík félög skráð í fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra skv. lögum nr. 17/2003 um fyrirtækjaskrá en þau eru ekki skráningarskyld. Sem dæmi um almenn félög sem hafa fengið slíka skráningu eru stjórnmálaflokkar, íþróttafélög, skákfélög, fagfélög, stéttarfélög, samtök vinnuveitenda, mannúðarfélög og menningarfélög. Ólíkar skilgreiningar eru til um almenn félagasamtök. Þau tilheyra svokölluðum „þriðja geira“, það er félög og stofnanir sem starfa í almannaþágu án hagnaðarsjónarmiða og tilheyra hvorki opinberum rekstri né einkarekstri. Starfsemi þriðja geirans er þannig einkarekin en snýst um að skapa vörur eða þjónustu sem teljast til almannagæða. Með því er átt við félög og stofnanir sem starfa í almannaþágu án hagnaðarsjónarmiða og tilheyra hvorki opinberum rekstri né einkarekstri.
Ásrún
Ásrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Radomir Antić
Ævi og ferill
Á árunum 2012-15 stýrði hann félagsliðum í Kína. Hann lést árið 2020.
Almenn félagasamtök
Flokkunarkerfi SÞ
alt=Merki Öryrkjabandalags Íslands, en þau er dæmi um frjáls félagasamtök á Íslandi.|thumb|Öryrkjabandalag Íslands eru dæmi um frjáls félagasamtök á Íslandi.
Sameinuðu þjóðirnar hafa flokkað hagnaðarlaus félög samkvæmt svoköllum ICNPO staðli. Samkvæmt honum er starfsemi innan þriðja geirans flokkuð í menningar- og listastarfsemi, menntastofnanir, rannsókna- og þróunarstarfsemi, heilbrigðisþjónustu, félagslega þjónustu, húsnæðisfélög, og góðgerðasamtök og líknarfélög. ICNPO flokkunin er síðan greind niður og gefin ólík númerum.
Samkvæmt þessu alþjóðlega skilgreiningakerfi (ICNPO: International Classification of Nonprofit Organization) sem þróað var af John Hopkins Center for Civil Society Studies, þarf starfsemi að innihalda eftirfarandi fimm skilyrði: Sem dæmi um þessa flokkun eftir ICNPO staðlinum voru á Íslandi árið 2006, 290 félög í flokknum „önnur heilbrigðisþjónusta“ (ICNPO 3400). Undir það falla félög öryrkja, aldraðra eða sjúklinga af ýmsu tagi. Þá eru samtök á borð við AA-samtökin, félög eldri borgara, blindrafélög, Geðhjálp o.s.frv. Þannig eru yfir 90 deildir AA-samtaka og yfir 20 krabbameinsfélög. Samkvæmt ICNPO 12100, voru í landinu eru 249 kvenfélag og 233 félög á sviði þróunar- og umbótastarfssemi á sviði atvinnulífs, félagsmála og nærsamfélaga (ICNPO 6100). Í skólum landsins voru 226 nemendafélög (ICNPO 11300) og 260 hjálparsamtök og björgunarsveitir (ICNPO 8200).
Almannaheill
Á Íslandi hafa félög sem tilheyra „þriðja geiranum“ með sér frjáls félagasamtök sem nefnast „Almannaheill – samtök þriðja geirans”. Þau voru stofnuð sumarið 2008 til að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum fyrir almannaheillasamtök og sjálfseignastofnanir sem starfa í almannaþágu, vinna að sem hagfelldustu starfsumhverfi fyrir þessa aðila, styrkja ímynd þeirra, efla stöðu hans í samfélaginu og koma fram fyrir hönd þriðja geirans gagnvart opinberum aðilum og fjölmiðlum. Ennfremur vinna samtökin að því að heildarlöggjöf verði sett um starfsemi frjálsra félagasamtaka, að bæta skattalega stöðu þeirra, og að auka sýnileika þriðja geirans í þjóðfélaginu.
Alþjóðleg félagasamtök
alt=Merki Amnesty International, en mannréttindasamtökin eru dæmi um alþjóðleg félagasamtök sem starfa þvert á landamæri.|thumb|Amnesty International eru dæmi um frjáls félagasamtök sem starfa þvert á landamæri.
Alþjóðleg félagasamtök (e. „international non-governmental organization (NGO)“) eru félagasamtök með sjálfstæðan rekstur, frjálsa félagsaðild, sjálfboðaliða og markmið byggð á ákveðinni hugmyndafræði sem er óháð hagnaði og starfa þvert á landamæri. Dæmi um slík félagasamtök” eru Alþjóðasamband landsfélaga Rauða krossins og Rauða hálfmánans.
Á Íslandi gilda sérstök lög á Íslandi um félög til almannaheilla sem stofnað er til eða starfrækt eru í þeim tilgangi að safna eða útdeila fjármunum í almannaþágu og eru með starfsemi yfir landamæri. Þau eru skráningarskyld samkvæmt lögum nr. 119/2019.
1974
Árið 1974 (MCMLXXIV í rómverskum tölum) var 74. ár 20. aldar og byrjaði á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Janúar
thumb|right|Jökulsárgljúfur
Grískar bókmenntir
Forngrískar bókmenntir
Forngrískar bókmenntir eru bókmenntir Forngrikkja frá upphafi til loka fornaldar. Oftast er átt við klassískar bókmenntir en kristnar bókmenntir eru undanskildar.
1974
Apríl
thumb|right|ABBA í apríl 1974
Risamjaðurt
Risamjaðjurt (fræðiheiti: Filipendula camtschatica, ) er blómplanta af rósaætt frá Kamsjatkaskaga, Shakalín eyjum, Kóreuskaga og Japan. Hún líkist nokkuð mjaðurt, en er mun stærri (2-3m á hæð) og með stórt endasmáblað. Allnokkuð ræktuð á Íslandi og þrífst vel.
1974
Júlí
thumb|right|Úrslitaleikur Vestur-Þýskalands og Hollands í heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu
Ágúst
thumb|right|1100 ára afmæli Íslandsbyggðar í Reykjavík 3. ágúst
Desember
thumb|right|Jónshús í Kaupmannahöfn
Fædd
thumb|right|Shavo Odadjian thumb|right|Charlotte Perelli
Dáin
thumb|right|Pompidou á fundi þeirra Nixons í Reykjavík 1973 thumb|right|Darius Milhaud
Grískar bókmenntir
Snemmgrískar bókmenntir
Snemmgrískar bókmenntir eru bókmenntir snemmgrísks tíma, þ.e. frá 8. öld f.Kr. fram að klassískum tíma um 480 f.Kr. Elstu varðveittu bókmenntir Grikkja eru kviður Hómers, Ilíonskviða og Ódysseifskviða. Talið er að kviður Hómers hafi verið samdar undir lok 8. aldar f.Kr. en þær byggðu á munnlegum kveðskap sem hafði tíðkast lengi. Ekki er vitað hvenær þær voru fyrst ritaðar. Kviður Hómers eru söguljóð (eða epískur kveðskapur) en þær urðu bókmenntalegur bakgrunnur allra grískra bókmennta.
Annað meginskáld þessa tímabils var Hesíódos. Enda þótt kvæði hans, Goðakyn og Verk og dagar, hafi sama bragform og skáldamál og kviður Hómers er viðfangsefni þeirra þó annað; þau eru gjarnan talin eins konar uppfræðuslukvæði. Kvæði Hesíódosar eru talin hafa verið samin undir lok 8. aldar f.Kr. Í fornöld var gjarnan litið svo á að Hómer og Hesíódos hafi verið samtímamenn.
Þjóðsaga
thumb|right|[[Holgeir danski er sagnapersóna sem kemur fyrst fyrir í frönskum riddarasögum. Hann er sagður sofa undir Krúnuborgarhöll og muni vakna upp þegar Danmörk er í hættu.]] Þjóðsaga er stutt saga sem hefur gengið í munnmælum frá manni til manns um nokkurt skeið; stundum öldum saman og stundum í nokkur ár eða áratugi. Þjóðsögur eru oft litaðar af aldarfari, þrám og ótta almennings og bera oftar en ekki keim af búháttum og málfari þess tíma og stundum einnig málsniði þeirra sem segja þær. Þeim er stundum skipt í eftirfarandi grunnflokka (upphaflega frá Grimmsbræðrum):
Grískar bókmenntir
Snemmgrískar bókmenntir
Á snemmgrískum tíma voru einnig samin lýrísk kvæði undir ýmsum bragarháttum. Þetta voru kvæði sem voru gjarnan sungin við undirleik lýru eða annarra hljóðfæra. Lýrískur kveðskapur gegndi margvíslegu félagslegu hlutverki: hann gat til dæmis verið afþreying á samdrykkjum eða vettvangur fjölmiðlunar á opinberum hátíðum, þar sem pólitískri hugmyndafræði var komið á framfæri. Meðal helstu höfunda snemmgrísks lýrísks kveðskapar voru Arkílokkos, Alkajos, Saffó, Alkman, Hippónax, Fókylídes, Mímnermos, Íbykos, Semonídes frá Amorgos, Símonídes frá Keos, Stesikkoros, Týrtajos og Sólon.
Þjóðsaga
Tegundir þjóðsagna eru þó mun fleiri og oft erfitt að fella þær undir þessa þrjá flokka. Dæmi um munnmælasögur eru til dæmis hlutar dýrlingasagna, dæmisögur, brandarar, draugasögur, upprunasagnir og sköpunarsagnir, ýkjusögur og flökkusögur.
Karrí
thumb|Karrí sem er ómissandi í marga austurlenska rétti. Karrí er kryddblanda. Velnjulega inniheldur (gult) karrí meðal annars kúrkúma (sem gefur gula litinn), pipar, hvítlauk, engifer og kóríander. Karrí er indversk kryddblanda sem löguð er heima og þá hver með eigin samsetningu.
Grískar bókmenntir
Snemmgrískar bókmenntir
Grísk leikritun varð einnig til á snemmgrískum tíma en hún átti eftir að blómstra á klassískum tíma.
Karrí
Karrí í matargerð
Karrí er almennt hugtak sem hinn vestræni heimur notar um fjölda rétta sem koma upprunalega frá Indlandi, Pakistan, Bangladesh, Shri Lanka, Tælandi eða úr matarhefðum annarra suðaustur-asískra þjóða. Það sem einkennir allt karrí er samansafn hinna ýmsu kryddjurta en yfirleitt inniheldur það ferskan eða þurrkaðan chili eða cayenne pipar.
Í hinni upphaflegu hefðbundnu matargerð er nákvæmt val kryddjurta hvers réttar spurning um þjóðbundna, svæðabundna eða trúarlega hefð og að einhverju leyti hvað tíðkast meðal fjölskyldna. Slíkir réttir eru kallaðir ákveðnum nöfnum sem gefa meðal annars innihald og eldunaraðferð þeirra til kynna.
Grískar bókmenntir
Klassískar grískar bókmenntir
Á klassískum tíma blómstruðu ýmis bókmenntaform, svo sem lýrískur og elegískur kveðskapur, leikritun, bæði harmleikir og skopleikir, hjarðkveðskapur, sagnaritun, mælskulist og heimspeki. Eftir því sem á leið mynduðust ákveðnar venjur, til að mynda er vörðuðu mállýskur í ákveðnum bókmenntagreinum. Þannig myndaðist sú hefð að kórljóð í aþenskum harmleikjum væru á dórísku en ekki attísku.
Karrí
Karrí í matargerð
Samkvæmt hefðinni eru kryddin bæði notaðar heilar og malaðar, eldaðar og hráar, og þeim getur verið bætt út í á ólíkum tímum ferlisins til að ná fram mismunandi útkomu.
Grískar bókmenntir
Klassískar grískar bókmenntir
Mikilvægustu lýrísku skáldin á þessum tíma voru Pindaros og Bakkýlídes en mikilvægustu harmleikjaskáldin voru Æskýlos, Sófókles og Evripídes en mörg önnur skáld sömdu harmleiki, sem voru afar vinsælir í Aþenu, svo sem Agaþon. Varðveittir eru 25 harmleikir í heilu lagi en auk þess eru varðveitt fjölmörg brot úr öðrum harmleikjum.
Karrí
Karrí í matargerð
Hið svo kallaða „karrí duft“ sem inniheldur tilbúna kryddblöndu er að stórum hluta til vestræn hugmynd sem nær allt aftur til 18. aldar. Almennt er talið að slíkar blöndur hafi upprunalega verið útbúnar af indverskum kaupmönnum til að selja meðlimum bresku nýlendu stjórnarinnar og herjum þeirra sem á leið aftur til Englands.
Grískar bókmenntir
Klassískar grískar bókmenntir
Venjan er að skipta sögu skopleikja í þrjú tímabil en þau eru gamli skopleikurinn (5. öld f.Kr.), miðskopleikurinn (400 – 323 f.Kr.) og nýi skopleikurinn (323 – 263 f.Kr.) Aristófanes er eina varðveitta skopleikjaskáldið sem samdi skopleiki á tímum gamla skopleiksins svonefnda. Alls eru varðveittir ellefu skopleikir eftir Aristófanes en auk þess eru varðveitt fjölmörg brot úr skopleikjum eftir aðra höfunda, þar á meðal Menandros, sem var talinn bestur þeirra sem sömdu á tíma nýja skopleiksins.
Karrí
Karrí í matargerð
Karrí réttir innahalda ýmist kjöt eða fisk annað hvort eitt og sér eða í bland við grænmeti. Einnig geta þeir verið grænmetisréttir sérstaklega meðal þeirra sem ekki borða kjöt eða sjávarfang af trúarlegum ástæðum.
Grískar bókmenntir
Klassískar grískar bókmenntir
Á þessum tíma rituðu einnig merkustu sagnaritarar Fonrgrikkja. Heródótos frá Halikarnassos er gjarnan nefndur faðir forngrískrar sagnaritunar. Hann ritaði um sögu Persastríðanna á jónísku en er fram liðu stundir áttu flestar bókmenntir í lausu máli eftir að vera ritaðar á attísku, mállýsku Aþeninga. Sagnaritarinn Þúkýdídes frá Aþenu skrifaði samtímasögu um Pelópsskagastríðið. Hann þrengdi nokkuð viðfangsefni sagnaritunar svo að hún varð nánast eingöngu stjórnmál- og styrjaldarsaga.
Karrí
Karrí í matargerð
Karrí getur bæði verið „blautt“ eða „þurrt“. Blautt karrí inniheldur mikið magn af sósu sem er búin til úr jógúrt, kókosmjólk, legume purée(dal) eða krafti. Þurrt karrí er er eldað í mjög litlum vökva sem er látinn gufa upp og eftir sitja hin hráefnin umlukin kryddblöndunni.
Grískar bókmenntir
Klassískar grískar bókmenntir
Auk Heródótosar og Þúkýdídesar má nefna Xenofon en hann ritaði um lok Pelópsskagastríðsins í Grikklandssögu sinni. Tók hann upp þráðinn þar sem frásögn Þúkýdídesar lýkur (um 411 f.Kr.) en Þúkýdídesi entist ekki aldur til að ljúka sögu sinni.
Hellenískar bókmenntir
Helstu forngrísku skáldin á hellenískum tíma voru Þeókrítos, Kallímakkos og Apolloníos frá Ródos. Þeókrítos var uppi um 310 til 250 f.Kr. Hann var upphafsmaður svonefnds hjarðkveðskapar, sem átti eftir að hafa mikil áhrif á aðrar bókmenntagreinar.
Á þessum tíma var Gamla testamentið þýtt á grísku en þýðingin er oftast nefn sjötíumanna þýðingin.
1014
Árið 1014 (MXIV í rómverskum tölum)
Grískar bókmenntir
Hellenískar bókmenntir
Merkasti sagnaritari þessa tímabils var Pólýbíos.
Líndís
Líndís er íslenskt kvenmannsnafn.
Grískar bókmenntir
Rómverska tímabilið
Á þessum tíma blómstruðu ýmiss konar fræði, svo sem landafræði, heimspeki, sagnaritun. Merkustu sagnaritararnir voru Tímajos, Díodóros frá Sikiley, Díonýsíos of Halikarnassos, Appíanos og Arríanos. Einnig blómstraði ævisagnaritun; þar má nefna Plútarkos, sem ritaði ævisögur ýmissa stjórnmálamanna og herforingja, og Díogenes Laertíos sem ritaði ævisögur heimspekinga.
Meðal heimspekinga sem rituðu á þessum tíma má nefna Plútarkos, læknana Galenos og Sextos Empeirikos og nýplatonistann Plótínos.
Þá má nefna Lúkíanos sem var mesti stílsnillingur þessa tíma. Segja má að rit hans Sannar sögur hafi verið eins konar undanfari vísindaskáldsagna síðar meir.
Á þessum tíma var Nýja testamentið samið á forngrísku.
Tenglar
Griechische Literatur Greek literature & Klasika literaturo Littérature grecque & Griekse literatuur & Literatura antycznej Grecji
Saó Tóme og Prinsípe
Saó Tóme og Prinsípe (portúgalska: São Tomé e Príncipe), formlega Lýðstjórnarlýðveldið Saó Tóme og Prinsípe (República Democrática de São Tomé e Príncipe) eru tveggja eyja eyríki í Gíneuflóa undan strönd Mið-Afríku. Eyjarnar eru 150 km frá hvor annarri og í um 250 og 225 km fjarlægð frá strönd Gabon. Báðar eru hluti af röð eldfjalla. Syðri eyjan, Saó Tóme, er nær nákvæmlega á miðbaug. Íbúar voru 201.800 árið 2018 og landið er því annað fámennasta fullvalda ríki Afríku, á eftir Seychelles-eyjum.
Heiti
Eyjarnar voru óbyggðar þegar portúgalskir sæfarar komu þangað fyrst árið 1471. Saó Tóme sást fyrst 21. desember (á Tómasarmessu) og Prinsípe þann 17. janúar (á Antonsmessu). Eyjarnar voru því nefndar eftir dýrlingunum Tómasi postula og Antoni mikla, São Tomé og Santo Antão. Fjórum árum síðar ákvað Jóhann 2. Portúgalskonungur að nefna eyjuna Santo Antão Ilha do Príncipe eftir prinsinum Afonso prins af Portúgal, sem fæddist árið 1475 og var gerður að krónprins árið eftir.
Saga
Eyjarnar voru óbyggðar þegar Portúgalar komu þangað á 15. öld. Þeir fluttu þræla þangað frá mið-Afríku eða þar sem Angóla og Kongó eru í dag. Þrælarnir unnu á sykurplantekrum sem síðar urðu kakó- og kaffiplantekrur. Þrælaviðskipti voru milli Saó Tóme og Prinsípe og Suður-Ameríku (Brasilíu) og Karíbaeyja.
Sundlaugin á Suðureyri
Sundlaugin á Suðureyri er meðal elstu nútíma sundlauga á Íslandi. Hún var byggð árið 1859 og var það enginn annar bæjarfógetinn Skarphéðinn Þórðarson sem var fyrstur til að taka sundsprett.
Saó Tóme og Prinsípe
Saga
Landið fékk sjálfstæði frá Portúgal 12. júlí 1975 og 12. júlí er þjóðhátíðardagur landsins.
Landfræði
Eyjarnar tvær sem mynda landið Saó Tóme og Prinsípe mynduðust fyrir 30 milljón árum, á ólígósen, vegna eldvirkni á miklu dýpi meðfram Kamerúnhryggnum. Eldfjallajarðvegur úr basalti og fónólíti, sem hóf að myndast fyrir 3 milljón árum, hefur verið undirstaða plantekruræktunar á eyjunum frá nýlendutímanum.
Eyjarnar eru í Atlantshafi við miðbaug í Gíneuflóa, um 300 og 250 km undan norðvesturströnd Gabon, og eru minnsta land Afríku. Báðar eyjarnar liggja á Kamerúnhryggnum, ásamt Annobón-eyjum og Bioko sem tilheyra Miðbaugs-Gíneu, og Kamerúnfjalli við strönd Gíneuflóa.
Saó Tóme er 50 km löng og 30 km breið og fjalllendust eyjanna tveggja. Hæstu tindar eyjunnar ná 2024 metra hæð (Pico de São Tomé). Prinsípe er um 30 km löng og 6 km breið. Hæstu tindar hennar ná 948 metrum (Pico de Príncipe). Ár og lækir renna niður fjallshlíðarnar, gegnum þéttan skóg og ræktarland, út í sjó á báðum eyjum. Miðbaugslínan liggur rétt sunnan við Saó Tóme, þvert yfir smáeyjuna Ilhéu das Rolas.
Stjórnmál
Saó Tóme og Prinsípe býr við forsetaþingræði. Forseti landsins er kjörinn til fimm ára í almennum leynilegum kosningum, og þarf meirihluta atkvæða til að ná kjöri. Forseti getur setið í tvö samliggjandi kjörtímabil. Forsætisráðherrann er skipaður af forseta, og 14 ráðherrar eru skipaðir af forsætisráðherra.
Þing Saó Tóme og Prinsípe fer með löggjafarvaldið og situr í einni deild. Á þinginu sitja 55 þingmenn sem eru kosnir til fjögurra ára í senn. Landið hefur búið við fjölflokkakerfi frá 1990. Tjáningarfrelsi og frelsi til að stofna stjórnarandstöðuflokka eru tryggð í stjórnarskránni. Hæstiréttur Saó Tóme og Prinsípe er æðsti dómstóll landsins. Dómsvaldið er sjálfstætt samkvæmt núverandi stjórnarskrá.
Samkvæmt Ibrahim-vísitölunni yfir stjórnhætti í Afríku situr Saó Tóme og Prinsípe í 11. sæti. Landið er talið frjálst land þar sem tjáningarfrelsi, stjórnmálafrelsi og viðskiptafrelsi eru tryggð. Spilling er í meðallagi og hefur minnkað síðustu ár. Áhætta fyrir ferðamenn er talin lítil, eða svipuð og í Frakklandi.
Efnahagur
Síðan á 19. öld hefur efnahagur Sao Tomé og Principe verið byggður á plantekrubúskap. Þegar landið fékk sjálfstæði frá Portúgal var 90% af plantekrunum í eigu Portúgala. Síðan þá hefur ríkið verið aðaleigandinn. Aðalafurðin er kakó sem stendur undir 95% af öllum útflutningi. Aðrar útflutningsafurðir eru pálmaolía og kaffi.
Íbúar
Íbúar Saó Tóme og Prinsípe voru rétt rúmlega 200 þúsund árið 2018 samkvæmt áætlun tölfræðistofnunar eyjanna. Um 193.380 bjuggu á Saó Tóme og 8.420 á Prinsípe. Íbúum fjölgar um 4000 á ári.
Nær allir eyjarskeggjar eru afkomendur fólks sem Portúgalar fluttu þangað frá ýmsum svæðum undir stjórn þeirra allt frá 1470, aðallega frá Kongó, en líka frá Mósambík og Grænhöfðaeyjum sem dæmi. Á 8. áratugnum fluttu flestir íbúar af portúgölskum uppruna frá eyjunum, en nokkur hundruð flóttamenn frá Angóla fluttu þangað í staðinn.
Langflestir íbúar tala portúgölsku og meirihluti er í rómversk-kaþólsku kirkjunni. Um þriðjungur íbúa talar auk þess kreólamálið forro sem byggist á bantúmálum og kwa-málum en hefur mikið af orðaforða sínum úr portúgölsku.
Líneik
Líneik er íslenskt kvenmannsnafn.