cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marcus Rashford
Marcus Rashford (fæddur 31. október 1997) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með Manchester United og enska landsliðinu. Rashford hefur spilað með United síðan hann var 7 ára. Hann skoraði fyrsta mark sitt með aðalliðinu árið 2016 í evrópudeildinni árið 2016 gegn Midtjylland og skoraði alls 2 mörk í leiknum. Sama ár skoraði hann í fyrsta landsleik sínum með Englandi. Rashford hefur látið sig varða fátækt barna og hungur í Bretlandi og hlotið mikið lof fyrir. Rashford er frá Sankti Kitts og Nevis, Karíbahafseyjunum úr móðurætt.
Stefán Karel Torfason
Stefán lék 5 leiki fyrir íslenska karlalandsliðið í körfuknattleik.
Driver (tölvuleikjaröð)
Driver er leikjasería sem nú tilheyra sjö leikir en áttundi er á leiðinni.
Sérgio Manoel
Sérgio Manoel (fæddur 2. mars 1973) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
Eldheimar
thumb|right|Eldheimar í Vestmannaeyjum árið 2014. Eldheimar eru gosminjasafn í Vestmannaeyjum sem var opnað formlega 23. maí 2014. Það stendur við rætur Eldfells, eldkeilunnar sem myndaðist við gosið, og er byggt utan um hús sem var grafið úr vikri þar sem áður var Gerðisbraut 10. Verkefnið nefndist upphaflega „Pompei norðursins“ og hófst árið 2005, en hugmyndin um að grafa upp hús sem höfðu horfið í gosinu kom fram nokkrum árum fyrr. Um 400 hús og byggingar grófust undir hrauni og vikri í hamförunum.
Nafnið Eldheimar var hluti af stefnu sem var mótuð í safnamálum árið 2007, þar sem byggðasafn Vestmannaeyja fékk heitið Sagnheimar og sædýrasafnið var nefnt Sæheimar. Safnahúsið var hannað af Margréti Kristínu Gunnarsdóttur, en sýningarhönnuður var Axel Hallkell Jóhannesson.
Lynne Cheney
thumb|right|Lynne Cheney Lynne Ann Cheney (áður Vincent; f. 14. ágúst 1941) er bandarískur rithöfundur og fræðimaður. Hún er gift 46. varaforseta Bandaríkjanna, Dick Cheney, og gegndi embætti varaforsetafrúar Bandaríkjanna 2001-2009.
Fjölskylda, menntun og starfsferill
Lynne Ann Vincent fæddist í Casper, Wyoming, 14. ágúst 1941. Móðir hennar var lögreglustjóri og faðir verkfræðingur. Lynne er með doktorsgráðu í breskum bókmenntum 19 aldar frá University of Wisconsin. Árið 1964 giftist hún Richard Bruce (Dick) Cheney. Þau eiga saman tvær dætur, Mary og Elizabeth, sem hefur verið þingmaður Repúblíkanaflokksins fyrir Wyomingfylki síðan 2017.
Lynne var formaður Rannsóknarsjóðs bandarískra hugvísinda, (National Endowment for the Humanities, NEH) 1986-1993. Á árunum 1995-1998 var hún einn tveggja stjórnenda umræðuþáttarins Crossfire á CNN. Hún var einnig félagi við hægrisinnuðu hugveituna American Enterprise Institute, stofnaði og stýrði American Council of Trustees and Alumni, sem berst fyrir breytingum á bandarískum háskólum. Hún sat í stjórn flugvéla- og hergagnaframleiðandans Lockheed á árunum 1994-2001.
Stjórnmál
Á níunda og tíunda áratugnum var hún einn af mikilvægustu talsmönnum ný-íhaldsstefnu. Hún lét mjög til sín taka í umræðu um menntamál og þó sérstaklega sögu og sögukennslu. Sem formaður NEH gagnrýndi Lynne sagnfræðinga sem hún taldi að drægju upp dimma og grimmdarlega mynd af sögu Bandaríkjanna. Hún hafði einnig miklar áhyggjur af hnignandi söguskilningi bandarískra ungmenna. Til þess að bæta úr þessu setti NEH á hóp starfshóp sem átti að skrifa sögustaðla (National History Standards) til notkunar við kennslu á sögu í grunnskólum.
Þó þverpólítísk sátt hafi ríkt milli demókrata og repúblíkana um nauðsyn staðla í sögukennslu urðu staðlarnir að einu bitrasta pólítíska deilumáli á fyrsta kjörtímabili Clinton. Deilurnar eru hluti "sögustríðanna" í bandaríkjunum á níunda og tíunda áratugnum. Staðlarnir sem starfshópurinn lagði til árið 1994 gerðu meira úr sögu svartra bandaríkjamanna, minnihlutahópa, fátækra, kvenna og annarra jaðarsettra hópa en mörgum íhaldsmönnum þótti eðlilegt. Lynne Cheney var fyrst til þess að snúast gegn þeim opinberlega. Í grein sinni „The End of History“ í Wall Street Journal sagði hún námsefnið græfi undan þjóðastolti og föðurlandsást, og kallaði eftir námsefni sem endurspeglaði hefðbundnari bandaríska þjóðarsögu.
Í valdatíð Bill Clinton 1993-2000 var hún áberandi álitsgjafi í fjölmiðlum og leitt baráttu fyrir íhaldssömum samfélagsgildum og hægristefnu, bæði sem þáttastjórnandi á CNN en einnig sem dálkahöfundur og tíður álitsgjafi í ýmsum fjölmiðlum.
Sem varaforsetafrú gagnrýndi Cheney árásir á "hefðbundin fjölskyldugildi" og siðspillingu í bandarískri dægurmenningu, þar á meðal rapptextum.
Ungverjareynir
Ungverjareynir er reynitegund.
Jói Rokkafellir
Jói Rokkafellir (eða John D. Rockerduck, eins og hann heitir á frummálinu) er persóna í veröld Andrésar andar. Hann birtist fyrst í sögunni Boat Buster eftir Carl Barks árið 1961. Þetta var eina sagan með Rokkafelli sem Barks gerði, en Ítalskir höfundar byrjuðu af einhverjum ástæðum að nota hann í miklum mæli í staðinn fyrir Gull-Ívan Grjótharða sem keppinaut Jóakims Aðalandar, raunar svo mikið að Gull-Ívan virðist ekki einu sinni vera til hjá þeim höfundum sem nota Rokkafelli. Hann er venjulega notaður á svipaðan hátt og Gull-Ívan, nema að sögurnar með honum snúast of um viðskiptadeilur milli hans og Jóakims.
Í sögunni The Raider of the Copper Hill, eftir Don Rosa, er sýnt að Jóakim hitti Jóa fyrst árið 1885, í Anaconda í Montana, þegar Jóakim var 18 ára og Jói var barn. Sama sagan sýndi að faðir Jóa, Hávarður Rokkafellir var auðugur og Jói hefur þ.a.l. erft öll auðæfi sín, ólíkt Jóakim sem stritaði fyrir sínum (og Gull Ívani sem varð ekki ríkur heiðarlega).
Nafn Jóa er augljóst grín að auðjöfrinum John D. Rockefeller.
Samsemdarvörpun
Samsemdarvörpun er stærðfræðilegt fall sem skilar alltaf sama gildi og óháða breytan sem fallinu er gefið. Fallið er skilgreint sem f(x) = x.
Christian Dior
Christian Dior (1905 – 1957) var franskur fatahönnuður.
Listi yfir kjarnorkuknúin skip í einkaeigu
Eftirfarandi skip eru kjarnorkuknúin og í einkaeigu.
Ísbrjótar
Rússneskir ísbrjótar:
Skjaldarmerki Andorra
Skjaldarmerki Andorra í sinni núverandi mynd tók gildi 1969 en á skyld form sem ganga aldir til baka.
Skildinum er deilt upp í fjórar ferkantaðar myndir. Á myndinni uppi til vinstri sést páfahúfa með staf og vísar til biskupsins í Urgel. Uppi til hægri er mynd af 6 lóðréttum borðum í rauðum og gulum og vísar til greifans af Foix. Myndin niðri til vinstri hefur í allt 9 borða í aftur gulum og rauðum og vísar til Katalóníu. Myndin niðri til hægri hefur tvær kýr frá Béarn.
Undir myndunum fjórum er slagorð úr latínu Virtus Unita Fortior sem má þýða sem sameinuð í dyggð erum við sterk.
Svahílí
Svahílí (kiswahili) er bantúmál talað í Tansaníu, Úganda og Kenía og víðar. Svahílí er það tungumál sunnan Sahara sem hefur flesta málhafa. Orðið „svahílí“ er komið af arabísku orði sem merkir „strönd“ eða „landamæri“ en með forliðnum ki- þyðir það: „tungumál strandarinnar“. Svahílí er opbinbert tungumál í fjórum ríkjum, en einungis móðurmál 5-10 milljón manna.
Nafnið „Kiswahili“ kemur frá fleirtölu orðinu sawāḥil (سواحل), sem á uppruna sinn að rekja í arabíska orðið sāḥil (ساحل), en það merkir „landamæri“ eða „strönd“ (notað sem lýsingarorð yfir „þá sem dvelja á ströndinni“ eða með því að bæta ki- („tungumál“) fyrir framan stendur það fyrir „strandtungumál“).
Elsta þekta ritið á Svahílí eru bréf skrifuð í Kilwa 1711, skrifuð með arabísku letri. Þessi bréf voru send til Portúgalanna í Mósambik og bandamanna þeirra. Upprunalegu bréfin eru nú geymd í „the Historical Archives of Goa“, á Indlandi. Önnur þekt rit eru ljóð einnig skrifuð með arabísku letri sem heita „Utendi wa Tambuka“ („Saga Tambuka“) frá árinu 1728. Í dag er latneska stafrófið notað til að skrifa Svahílí þar sem evrópa hefur haft mikil áhrif á þessi landsvæði.
John Dewar Denniston
John Dewar Denniston (1887 – 1949) var breskur fornfræðingur og textafræðingur. Hann var félagi á Hertford College, Oxford frá 1913 til æviloka.
Mungu ibariki Afrika
Mungu ibariki Afrika er þjóðsöngur Tansaníu. Hann er svahílíútgáfan af sálmi Enoch Sontonga, Nkosi Sikelel' iAfrika („Guð blessi Afríku“) sem er þjóðsöngur Sambíu og hluti af þjóðsöng Suður-Afríku og var áður þjóðsöngur Simbabve.
Kvenkyn (málfræði)
Kvenkyn er í málfræði eitt af þremur kynjum fallorða.
Jessi Jamm og Jæja
thumb|Kápa spönsku útgáfu bókarinnar. Jessi Jamm og Jæja (franska: Jesse James) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 35. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1969, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Pilote fyrr á sama ári. Bókin hefur ekki komið út í íslenskri þýðingu.
Philip W. Heyman
right
Philip Wulff Heyman (f. 15. nóvember 1837 í Kaupmannahöfn, d. 15. desember 1893 Kaupmannahöfn) var danskur framkvæmdastjóri, stofnandi ölsmiðjunnar Tuborg og bróðir Isaac W. Heyman. Heyman var af gyðingaættum og er grafinn í gyðinga-„kirkjugarðinum“ Vestre (Mosaisk Vestre Begravelsesplads) í Kaupmannahöfn.
Starfsferill
1858 setti Heyman á fót í Kaupmannahöfn fyrirtæki sem bjó til smjör og fékk innan langs vænan byr í seglin, nefnilega þegar hann fáum árum seinna hóf að flytja út danskt smjör til Englands.
Jessi Jamm og Jæja
Fróðleiksmolar
thumbnail|Jesse James. Ljósmyndin er sennilega tekin árið 1876.
Philip W. Heyman
Starfsferill
Heyman studdi við bakið á Martin Dessaus og gerði hann til að mynda framkvæmdastjóra sláturhússins í Assens.
Heyman var einn af stofnendum hlutafélagsins Tuborgs Fabrikker þann 13. maí 1873 og tók seinna meir, við hliðina á sinni þegar umtalsverðu starfsemi, við forstjórastöðu ölsmiðjunnar þegar fyrirtækið var í lélegu ásigkomulagi undir stjórn Leopold Damm. Hann fór yfir alla starfsemina í brugghúsinu og vann það upp í að vera eitt af þeim stærstu og best séðu í Danmörku med þekktum vörumerkjum eins og Rød Tuborg (1875) og Grøn Tuborg (1880).
Populus davidiana
Populus davidiana er trjátegund sem fyrst var lýst af Dode. Populus davidiana er í víðiætt. Einnig er til undirtegundin P. d. tomentosa.
Philip W. Heyman
Starfsferill
Heyman var var klár viðskiftajöfur. Með áræðni, fyrirhyggju og vinnusemi eignaðist hann umtalsverðar fjárhæðir. Á sama tíma rak hann þó nokkurt velgerðarstarf.
Hann tók ekki mikinn þátt í opinberu lífi enda var hann alltaf upptekinn við að reka fyrirtækin sín.
Fjölskylda
Ein af dætrum Heymans, Paula, giftist Benny Dessau, sem var ráðinn til starfa á Tuborg 1891, og sem tók við af honum sem stjóri.
Sonurinn Aage Heyman (1869-1960) tók yfir önnur viðskifta-verkefni (svínaslátrun innlend & erlend). Tvær aðrar dætur voru tengdar listum: Myndhöggvarinn Gerda Madvig og Jenny Seligmann, kvænt málaranum Georg Seligmann.
Systir hans var ennfremur kvænt Moses Ruben sem minnst er fyrir að hafa safnað hljóðupptökum undir lok 19. aldar og til þeirra teljast elstu hljóðupptökur á dönsku sem varðveist hafa.
Viðurkenningar
Heyman var sæmdur danska riddarakrossinum 1885 og etatsráð 1892.
Við Tuborg Höfn er ennfremur gata nefnd í hausinn á honum.
Jagúar
Jagúar (fræðiheiti: Panthera onca) er ein af fjórum tegundum innan ættkvíslar stórkatta (Panthera). Hann lifir í hitabeltinu í Ameríku og er eini stórkötturinn sem finnst þar. Jagúarinn er þriðja stærsta kattardýrið í heiminum á eftir tígrisdýrinu og ljóninu.
Jagúar líkist blettatígri mest, þótt hann sé stærri og þrekvaxnari en að atferlinu til svipar honum meira til tígrisdýra. Að búsvæði kýs hann sér þétta regnskóga og eins og tígrisdýrið kann þessi kattartegund vel við sig í vatni.
Hann er einförult rándýr, efst í fæðukeðjunni og gegnir mikilvægu hlutverki við að halda jafnvægi í stofnstærð dýranna sem hann veiðir. Bit jagúarsins er óvenjulega kröftugt og notar hann það til að bíta bráð sína aftan frá, á milli eyrnanna í heilann, og drepur dýrið þannig með einni árás.
Útrýmingarhættan
Dýrunum hefur farið fækkandi að undanförnu vegna breytinga í umhverfi þess og árekstra við bændur og veiðimenn, þrátt fyrir veiðibann. Sífellt fleiri býli og þorp eru byggð, námur grafnar og vegir lagðir þar sem jagúarinn á heima og með því er hann smátt og smátt að komast í útrýmingarhættu. Þegar sveitabæir eru byggðir á heimasvæði jagúarsins á hann til að veiða búfé á bæjunum sem veldur því að jagúarinn er ekki í miklu uppáhaldi hjá bændum.
Fæða
Jagúar er, eins og öll önnur kattardýr, kjötæta og veiðir að minnsta kosti 87 tegundir dýra. Sem dæmi um fæðu hans má nefna dádýr, krókódíla, snáka, apa, egg, skjaldbökur, froska, fiska, letidýr og eiginlega hvaðeina sem jagúarinn getur náð. Oftast veiðir jagúarinn á jörðu niðri en á það til að fara upp í tré og stökkva á bráðina úr trénu. Jagúarinn er með mjög kröftuga kjálka og beittar tennur og drepur vanalega bráð sína með því að brjóta hauskúpuna.
Hegðun jagúars
Búsvæði jagúars geta verið allfjölbreytt eins og skógar, regnskógar, mýrar, graslendi og stundum fjalllendi. Þeir eru einfarar og lifa lífi sínu einir, nema þegar fengitíminn er og þá er auðvitað læðan með hvolpana. Óðal karldýrsins er 19-53 ferkílómetrar að stærð á meðan kvendýrið lætur sér nægja 10-37 ferkílómetra. Karldýrið deilir oft óðali sínu með nokkrum kvendýrum en ver það fyrir öðrum karldýrum til að tryggja að öll kvendýrin séu með honum en ekki einhverjum öðrum. Ólíkt flestum öðrum kattardýrum kann jagúarinn vel við sig í vatni. Hann syndir oft í vötnum, leikur sér og þvær sér. Hann á einnig til að veiða fisk í vatninu.
Norðurárdalur (Húnaþingi)
Norðurárdalur er lítill dalur í Austur-Húnavatnssýslu, sem gengur til norðurs og siðan norðausturs úr Laxárdal. Norðurá rennur eftir honum. Þverárfjallsvegur liggur um dalinn og úr honum upp á Þverárfjall og til Skagafjarðar. Fáeinir bæir voru áður í Norðurárdal en nú er aðeins Þverá í byggð, innst í dalnum.
Jóhannes Guðmundsson Nordal (1850-1946) frá Kirkjubæ í Norðurárdal fluttist til Vesturheims 1887. Hann kenndi sig þar við dalinn og tók upp ættarnafnið Nordal eins og systkini hans, sem flutt höfðu vestur á undan honum. Jóhannes fluttist aftur til Íslands 1894 til að kenna Íslendingum að nota ís til kælingar og frystingar á sjávarafurðum og stýrði fyrsta íshúsi landsins, sem jafnan var við hann kennt og nefnt Nordalsíshús.
Myndmengi
Myndmengi (einnig gildismengi eða varpmengi, sjá samheiti innan stærðfræðinnar) falls f, er mengi frálags fallsins fyrir gefið formengi X og hlutmengi í bakmengi þess Y, táknað með:
Myndmengi raungilds falls getur verið allur rauntalnaásinn eða hluti hans, t.d. fallið f, sem skilgreint er sem f(x) = 2x + 1 með talnabilið [0,1] sem formengi hefur talnabilið [1,3] sem myndmengi. Myndmengi fallsins g(x) = 1, þar sem formengið er allur rauntalnaásinn, hefur aðeins eitt stak, þ.e. töluna 1. Ef bakmengi og myndmengi falls er sama mengið er fallið sagt átækt.
Myndmengið er oft sett fram myndrænt með línuriti.
Breiðholtskirkja
Breiðholtskirkja er ein af þremur kirkjum í Breiðholti, hinar tvær eru Seljakirkja og Fella- og Hólakirkja. Breiðholtssöfnuður var stofnaður þann 14. janúar 1972 en bygging kirkjunnar hófst árið 1978 þegar sr. Lárus Halldórsson, þáverandi sóknarprestur og fyrsti prestur safnaðarins, tók fyrstu skóflustungu að kirkjunni.
Kirkjan er byggð eftir teikningu Guðmundar Kr. Kristinssonar og Ferdinands Alfreðssonar arkitekta og Harðar Björnssonar byggingarverkfræðinga. Steypuvinnu við kirkjuna lauk árið 1980 en kirkjan var vígð 13. mars 1988.
Núverandi sóknarprestur er sr. Gísli Jónasson en hann var kosinn sóknarprestur árið 1986 þegar sr. Lárus Halldórsson lét af störfum.
Jakaya Kikwete
Jakaya Mrisho Kikwete (f. 7. október 1950) er tansanískur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti Tansaníu. Hann var kjörinn árið 2005 sem frambjóðandi Chama Cha Mapinduzi sem er langstærsti stjórnmálaflokkur landsins. Hann nam hagfræði við Dar es Salaam-háskóla. Hann lét af embætti árið 2015.
Ódæmigerð kyneinkenni
Ódæmigerð kyneinkenni eða intersex er þegar fólk fæðist með breytileika í kyneinkennum eins og kyn litningum, kynkirtlum, kynhormónum og kynfærum sem passar ekki vel inn í almennar skilgreiningar karls og konu. Kynfæri geta verið óræð og arfgerð önnur en XY (kynlitningar í karli) og XX (kynlitningar í konu).
Fólk með ódæmigerð kyneinkenni hefur mátt þola félagslega útskúfun og afneitun í sinni fjölskyldu og nærsamfélagi. Það hefur verið látið gangast undir geldingu, aðgerðir á kynfærum og hormónameðferð til að aðlagast samfélagslegum viðmiðum um kyn.
Sumt fólk með ódæmigerð kyneinkenni hefur verið alið upp sem karl eða kona en hafa samsamað sig öðru kyni en það var látið aðlagast.
Ísland
Árið 2019 gaf Amnesty International út skýrslu þar sem heilbrigðiskerfið var gagnrýnt fyrir ófullnægandi þjónustu við fólk með ódæmigerð kyneinkenni. Intersex Ísland eru samtök sem hafa með réttindabaráttu fólks með ódæmigerð kyneinkenni.
Evrópa
Árið 2015 gerði Malta það ólöglegt að láta fólk gangast undir aðgerðir á kynfærum án samþykkis viðkomandi.
Tíðni
Á Íslandi er talið að um 6.000 manns séu með ódæmigerð kyneinkenni. Ekki eru til nákvæmar tölur um hversu algeng ódæmigerð kyneinkenni eru, en um 1 af hverjum 1500 börnum fæðast með ódæmigerð kynfæri. Þegar talin eru með kyneinkenni sem koma ekki fram fyrr en seinna á ævinni er mögulegt að algengi sé um 1 af hverjum 60 einstaklingum.
Hesli
Tegundir
Corylus er með 14 til 18 tegundir. Ágreiningur er um útbreiðslu tegunda í austur Asíu, en WCSP og Flora of China eru ekki sammála um hvaða tegundir eru viðurkenndar; innan þess svæðis verða hér aðeins nefndar tegundir sem eru viðurkenndar af báðum heimildum. Tegundirnar eru eftirfarandi:
Allnokkrir blendingar eru til, og geta myndast á milli mismunandi deilda í ættkvíslinni,t.d. Corylus × colurnoides (C. avellana × C. colurna).
Kór Barnaskóla Akureyrar (1974)
Kór Barnaskóla Akureyrar er 33 snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1974. Á henni flytja Kór Barnaskóla Akureyrar undir stjórn Birgis Helgasonar; Árstíðirnar, söngleik eftir Jóhannes úr Kötlum við tónlist eftir Birgi Helgason og Siggi og Logi sem er saga í ljóðum, samin eftir erlendri fyrirmynd af Margréti Jónsdóttur við tónlist eftir Sigfús Halldórsson. Myndir á framhlið Jóhanna Baldvinsdóttir 12 ára - Gerður Róbertsdóttir 12 ára. Leikstjórn: Jóhann Ögmundsson. Pressun: EMI A/S Danmörku. Ljósmynd: Norðurmynd: Upptaka Tónaútgáfan: Tæknimenn: Ásmundur Kjartansson og Pálmi Stefánsson. Prentun Valprent. Plata þessi er gefin út i tilefni af 75 ára afmæli Barnablaðsins ÆSKUNNAR.
Lagalisti
Árstíðirnar - Lag - texti: Jóhannes úr Kötlum
Undirleik annast Ingimar Eydal og börn úr Barnaskóla Akureyrar.
Árstíðirnar komu fyrst út í Unga Íslandi 1930. Ljóða- leikur þessi varð strax vinsæll. Jóhannes var einnig skáld barna sem hinna fullorðnu. Leikurinn hefst á því, að nokkur börn eru að leika sér. En þau eru ekki ánægð með þá leiki, sem þau kunna. Þá dettur þeim í hug, að skapa nýjan leik. Þau velja árstíðirnar; sumar, haust, vetur og vor; gera þær að persónum og leika þær. Fyrst kemur sumarið inn á sviðið í grænum hjúp. Börnin fagna því, og tala við það um unað þess og yndi. Sumarið svarar spurningum þeirra, og uppfyllir óskirnar með góðvild sinni. Þá kemur haust í móleitum klæðum. En þó það boði skugga og kul, á það líka nokkur gæði. Það færir börnunum lömbin þeirra af fjalli; það gefur þeim horn, til að hafa fyrir fé í leik. Næstur er Vetur. Dimmur er hann og kaldur. Einnig hann á nokkuð til ágætis sér. Blessuð jólin, og skíðafannir og skautasvell. En loks kemur vorið, með hjartað fullt af sunnanblæ. Það tjáir gleði sína við endurfundina við börnin, og þau fagna því. Vorinu, sem uppfyllir alla drauma, og vekur lífið af svefni vetrarins.
Siggi og Logi - Lag - texti: Erlent - Margrét Jónsdóttir
Hér segir frá Sigga litla, sem liggur stúrinn í rúmi sínu, því hann er með magapínu. Kannske hefur hann einhvern tíma farið ógætilega með eldspýtur. Nema hvað? Honum finnst hann hafa kveikt á einni. Og þá kemur Logi. (Eldurinn er hér persónugerður „Logi"). Og Logi tekur að háma í sig allt, sem inni er. Gluggatjöldin, húsgögnin, bækurnar og síðast húsið. Siggi reynir að biðja hann að hætta, en til hvers er það? Mamma og pabbi eru ekki heima. Siggi er hræddur og sakbitinn. Hann hendir sér síðast út um gluggann og meiðir sig. En húsið brennur. En Guði sé lof. Hann vaknar. Þetta var aðeins vondur draumur. Martröð. Húsið stendur óskemmt með öllu innbúi. Mamma og pabbi koma heim og hugga drenginn sinn. Allt er gott aftur. En Siggi hefur kynnst loga. Hann veit nú, að „hættulegur eldur er". Og hann heitir foreldrum sínum af öllu hjarta: „Loga aldrei leik ég að, lofa skal og efna það".
Jón Þorkelsson (f. 1822)
Jón Þorkelsson (5. nóvember 1822 – 21. janúar 1904), stundum kallaður Jón Þorkelsson eldri eða Jón Þorkelsson rektor til aðgreiningar frá Jóni Þorkelssyni þjóðskjalaverði, var íslenskur málfræðingur og sagnfræðingur sem var lengi kennari við Lærða skólann í Reykjavík og rektor hans frá 1874-1895.
Jón var fæddur á Sólheimum í Sæmundarhlíð í Skagafirði og voru foreldrar hans Þorkell Jónsson bóndi þar og kona hans Sigþrúður Árnadóttir. Þau voru fátæk og gátu ekki kostað son sinn til náms en hann vann fyrir sér sjálfur, fékk kennslu hjá Sveini Níelssyni og Sveinbirni Egilssyni, var loks tekinn í Bessastaðaskóla 1845 og varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1848, 25 ára gamall, með fyrstu einkunn. Hann fór svo til náms í Kaupmannahafnarháskóla og lauk embættisprófi í málfræði og sögu 1854. Á námsárunum var hann styrkþegi Árnasafns og vann þar að fræðistörfum. Haustið 1854 varð hann stundakennari við Lærða skólann, var settur fastur kennari 1859 en skipaður í embætti 1862. Árið 1869 varð hann yfirkennari, settur skólameistari 1872 en var veitt embættið 1874 og stýrði skólanum til 1895.
Jón var sagður mikill eljumaður að hverju sem hann gekk. Hann var mjög áhugasamur um íslenska tungu og sögu og skrifaði töluvert um þau efni í tímarit. Hann var forseti Reykjavíkurdeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1868-1877 og kjörinn heiðursfélagi þess 1885. Hann var jafnframt félagi í hinu danska vísindafélagi og vísindafélaginu í Kristjaníu (Osló). Hann var heiðursdoktor í heimspeki við Kaupmannahafnarháskóla og riddari af Dannebrog.
Kona Jóns var Sigríður Jónsdóttir frá Kroppi í Eyjafirði og giftust þau 1854. Þau áttu tvö börn sem dóu í eða rétt eftir fæðingu.
Paulo César Tinga
Paulo César Tinga (fæddur 13. janúar 1978) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
Estadio Gran Parque Central
Estadio Gran Parque Central eða einfaldlega Parque Central er knattspyrnuleikvangur í Montevideo og heimavöllur félagsliðsins Nacional. Völlurinn kom við sögu á HM 1930 og fór annar af tveimur fyrstu leikjum í sögu heimsmeistaramótsins þar fram.
Saga
Parque Central er veigamikið mannvirki í sögu Úrúgvæ og á sögufrægum slóðum. Leikvangurinn var reistur árið 1900 á sama stað og þjóðhetjan José Artigas var útnefndur leiðtogi þjóðarinnar árið 1811. Í millitíðinni hafði helsti nautaatshringur Montevideo verið á svæðinu.
Völlurinn var tekinn í notkun árið 1900 og hýsti þá félagið Deutscher Fussball Klub í knattspyrnumóti Úrúgvæ sem hóf göngu sína sama ár. Fyrsti leikurinn var á milli Deutscher Fussball Klub og Central Uruguay Railway Cricket Club, sem lauk með sigri þeirra síðarnefndu. Nöfn liðanna gefa góða vísbendingu um mikilvægi útlendinga á upphafsskeiði fótboltans í landinu.
Deutscher Fussball Klub var starfsmannalið þýska sporvagnafyrirtækisins Tranvias a la Union y Maroñas, sem átti einmitt lóðina sem völlurinn reis á. Íþróttasvæðið samanstóð af tveimur knattspyrnuvöllum og fjórum tennisvöllum. Ári síðar samdi sporvagnafélagið um að Nacional fengi afnot af hinum fótboltavellinum og hefur félagið leikið á svæðinu til þessa dags.
Þótt miklar breytingar hafi átt sér stað á leikvangnum í gegnum tíðina eru nokkrir hlutar hans enn upprunalegir.
Parque Central var stærsti leikvangur Úrúgvæ til ársins 19930 þegar Estadio Centenario var tekinn í notkun. Nýi völlurinn átti að vera tilbúinn fyrir fyrstu heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu en framkvæmdir töfðust vegna mikilla rigningar. Því þurfti að breyta áætlunum og leika sex viðureignir á Parque Central, þar á meðal annan opnunarleikinn. Þar mættust Bandaríkin og Belgía. Á sama tíma fór önnur viðureign milli Frakka og Mexíkó fram á Estadio Pocitos.
Vegnúmer
Vegnúmer eru sérstök númer sem auðkenna vegi. Þau eru notuð til að flokka vegi niður eftir mikilvægi, til að hjálpa vegfarendum við að rata og til að aðgreina vegi í sundur, hvort sem það er vegna skipulags eða til þess að auðveldara sé að miða út tiltekinn veg í samanburði við annan.
Til eru vegnúmerakerfi í ýmsum myndum og er misjafnt á hvaða stigi þau eru. Þau geta verið alþjóðleg vegakerfi sem ná til margra landa, vegakerfi eins ríkis getur haft eitt algilt númerakerfi eða að eingöngu sé um að ræða vegi sem ríkið sjálft sér um. Í sambandsríkjum eru einnig oft yfirþjóðleg vegakerfi sem taka til mikilvægustu veganna og svo er hvert sambandsríki innan landsins með hvert sitt númerakerfið. Einnig er algengt að undirstjórnsýslustig, svo sem héruð og sýslur, hafi sitt eigið vegnúmerakerfi og jafnvel er til í dæminu að svo smáar stjórnsýslueiningar sem sveitarfélög hafi sín eigin númerakerfi. Allur gangur er þó á því hvort þessi númerakerfi séu gerð opinber í skrám eða á skiltum, sum eru aðeins stjórnsýslulegs og skipulagslegs eðlis og birtast ekki á vegaskiltum, landakortum eða opinberum upplýsingaveitum. Yfirleitt eru þó númerakerfi þjóðvega og alþjóðlegra vegakerfa gerð opinber á vegaskiltum og yfirleitt birtast þau einnig á landakortum.
Nánar um einstök vegnúmerakerfi
Í næstu köflum fyrir neðan er fjallað um nokkur markverð vegnúmerakerfi í heiminum. Fyrst er fjallað um Ísland og svo haldið út í heim þar sem fyrst verður komið að alþjóðlegum númerakerfum og síðan hver heimsálfa fyrir sig. Evrópu er skipt í tvo kafla og Norðurlöndin höfð sér.
Númerakerfi þjóðvega á Íslandi
Kerfið byggist á því að aðalvegurinn um landið er númer 1 (Hringvegurinn) og síðan eru 8 númerasvæði sem liggja hringinn í kringum landið réttsælis frá Suðurlandi að Austurlandi. Fyrsti stafur númera á hverju svæði er alltaf sá sami og byrja þau á 2-9. Síðan er fjöldi tölustafanna í númerinu ákvarðaður af hversu mikilvægur vegurinn er. Hringvegurinn er eini vegurinn með einn tölustaf, tveir tölustafir tákna helstu aðalvegi og þrír tölustafir tákna aðra helstu vegi innan hvers svæðis. Að auki eru til númer með forskeytinu F sem tákna vegi um fjöll og hálendi sem ófærir eru ökutækjum sem ekki eru fjórhjóladrifin. Síðustu 25 árin hafa einnig bæst við fjögurra stafa númer sem auðkenna fremur stutta og þýðingarlitla vegi og þau númer eru sjaldnast gerð opinber og birtast að jafnaði ekki á vegvísum.
Evrópuvegir
Númerakerfi Evrópuvega myndar eitt samfellt vegakerfi um nær öll lönd Evrópu og nær að hluta inn í Asíu að auki. Númerin þekkjast gjarnan af því að þau hafa forskeytið E og eru auðkennd með hvítum stöfum í grænum ramma. Eins og tveggja stafa númer eru aðalvegir en aðrir vegir bera þriggja stafa númer. Númerin eru að jafnaði notuð samhliða þjóðvegakerfi hvers lands en stundum eru þau innbyggð í númerakerfi þjóðvega landanna (svo sem á Norðurlöndunum) og annars staðar koma þau sjaldan fyrir (t.d. Þýskalandi og Ítalíu) eða ekki neitt (t.d. í Bretlandi).
Asíuvegir
Asíuvegir eru númerakerfi aðalvega sem liggja um alla Asíu og er hugmyndin innblásin af kerfi Evrópuvega. Enn sem komið er eru þeir lítið merktir í löndum Asíu en sum lönd hafa þó tekið sig til og merkt ýmsa vegi. Á mörkum Evrópu og Asíu liggja margir Asíuvegir um sömu vegi og Evrópuvegir í sömu löndum þar eð kerfin skarast á nokkrum stöðum.
Afríkuvegir
Afríkuvegir eru kerfi aðalvega um Afríku sem ætlaðir eru til að styrkja samgöngur á landi innan álfunnar. Enn sem komið er standa þeir aðeins fyrir um 10 meginleiðir sem markmiðið er að tengja saman í eina heild og mynda eitt samfellt kerfi. Þróunin er komin vel á veg í sumum löndum en annars staðar eru framkvæmdir á algjöru frumstigi.
Danmörk
Danska vegnúmerakerfið á rætur að rekja til ársins 1980 sem leysti af hólmi eldra kerfi aðalvega með forskeytinu A sem aðeins tók til allra mikilvægustu veganna. Núverandi kerfi byggir á því að mikilvægustu vegir landsins eru Evrópuvegir og bera sömu E-númer og þeir. Síðan koma helstu aðalvegir milli landshluta, kallaðir fyrsta flokks leiðir, og bera þeir tveggja stafa númer. Næsta stig þar fyrir neðan eru svokallaðar annars flokks leiðir sem bera þriggja stafa númer.
Noregur
Norska vegnúmerakerfið er orðið nokkuð gamalt en núverandi fyrirkomulag er frá 7. áratug 20. aldar. Helstu vegir vegakerfisins eru Evrópuvegir sem bera sömu E-númer og þeir. Aðrir þjóðvegir eru kallaðir ríkisvegir í Noregi og eru helstu stofnvegir landsins. Númerakerfið inniheldur eins til þriggja stafa númer og töldust allir númeraðir vegir til ríkisvega til ársins 2010 þegar þeir voru flestir færðir niður á fylkisstig en fyrrum ríkisvegir héldu þó sínu númeri. Hvert fylki hefur að auki eigið númerakerfi sem ekki birtist á vegvísum.
Svíþjóð
Sænska vegnúmerakerfið á uppruna sinn að rekja til ársins 1962 þegar gömlu aðalvegirnir fengu ný númer. Helstu vegir landsins eru Evrópuvegir og bera þeir sömu E-númer og þeir. Aðrir þjóðvegir sem eru kallaðir ríkisvegir liggja þvert yfir allt landið frá norðri til suðurs og bera eins til tveggja stafa númer. Næsta stig þar fyrir neðan er kallað lénsvegir og teljast helstu héraðsvegir til þess flokks og þeir bera þriggja stafa númer.
Finnland
Finnska vegnúmerakerfið byggist á nokkrum stigum eftir mikilvægi. Aðalvegir landsins eru kallaðir ríkisvegir og bera númer frá 1-30. Næsti flokkur kallast stofnvegir og bera þeir númer frá 40-99. Þriðji flokkurinn telst til héraðsvega og bera þeir þriggja stafa númer. Dæmi er um að fjögurra stafa númer birtist á skiltum en það er þó ekki mjög algengt, þeir eru kallaðir tengivegir.
Bretland
Breska vegakerfið hefur tvö númerakerfi. Númerakerfi almennra vega í Bretlandi er að uppruna frá árinu 1923. Númerakerfið byggist á svæðisbundnu skipulagi sem skiptist í númerasvæði eftir því á milli hvaða aðalvega vegurinn liggur. Vegirnir bera eins til fjögurra stafa númer með forskeytunum A og B og eru það A-vegir með eins stafs númer sem ráða mörkum númerasvæðanna en þeir liggja í geirum út frá London og Edinborg. A og B númer birtast á skiltum en að auki eru til C og jafnvel D númer sem ekki eru gerð opinber.
Hitt númerakerfið tekur til hraðbrauta. Þeir bera allir forskeytið M og fylgja í grófum dráttum sömu formerkjum þegar númerunum er raðað á númerasvæði. Algengust eru eins og tveggja stafa númer en þó eru til númer með þremur stöfum.
Þýskaland
Þýska vegakerfið hefur tvö númerakerfi sem ná yfir allt sambandslandið. Hið fyrra er númerakerfi hraðbrautanna (Autobahn). Númer með einum staf mynda net aðalhraðbrauta sem liggja ýmist frá norðri til suðurs (oddatölunúmer) eða frá vestri til austurs (sléttrar tölu númer). Önnur númer raðast í númerasvæði. Aðrar helstu hraðbrautir bera tveggja stafa númer og tengihraðbrautir bera þriggja stafa númer. Opinberlega er forskeyti númerana A en það birtist ekki á skiltum.
Hitt númerakefið sem nær yfir allt sambandslandið er númerakerfi sambandsþjóðvega. Allur gangur er á því hvernig þeim er raðað um landið en þeir liggja yfirleitt í hækkandi röð. Eins stafs númer fylgja þó sömu formerkjum og net aðalhraðbrauta og á kerfi sambandsþjóðvega rætur að rekja aftur til 3. áratugs 20. aldar. Opinberlega er forskeyti númerana B en það birtist ekki á skiltum.
Hvert sambandsríki hefur svo sitt eigið númerakerfi.
Frakkland
Franska vegakerfið hefur tvö númerakerfi sem ná yfir allt landið. Að auki er hvert hérað með sérstakt númerakerfi og teljast flestir vegir sem ekki eru aðalvegir til þeirra kerfa.
Að uppruna á franska þjóðvegakerfið rætur sínar að rekja til ársins 1811 þegar Napóleon innleiddi kerfi keisaravega. Það er talið eitt elsta vegnúmerakerfi sem enn er við lýði. Mikilvægustu vegirnir liggja í geirum út frá París. Margir veganna hafa þó verið færðir yfir til héraðanna. Franskir þjóðvegir bera forskeytið N og héraðsvegir bera forskeytið D.
Hraðbrautir í Frakklandi bera eins til tveggja stafa númer. Helstu hraðbrautirnar liggja út frá París en öðrum hraðbrautum er skipt niður í númerasvæði. Franskar hraðbrautir bera forskeytið A.
Spánn
Þau kerfi sem ná yfir allt landið eru tvö aðskilin númerakerfi fyrir hraðbrautir og eitt fyrir almenna þjóðvegi. Kerfi almennra þjóðvega byggist á sex aðalvegum sem liggja í geirum út frá Madríd og skiptast aðrir þjóðvegir í númerasvæði á milli þessara sex vega. Þeir bera þriggja stafa númer og forskeytið N.
Hraðbrautir skiptast í tollhraðbrautir og venjulegar hraðbrautir. Hvor flokkurinn um sig hefur eins til tveggja stafa númer; tollhraðbrautir hafa forskeytið AP en aðrar hraðbrautir forskeytið A.
Bandaríkin
Bandaríska vegakerfið skiptist í mörg mismunandi stig eftir mikilvægi. Tvö númerakerfi eru notuð á alríkisstigi og verður gert grein fyrir þeim hér að neðan. Hvert fylki hefur að auki sitt eigið ríkisvegakerfi og sýslur innan fylkjanna hafa síðan enn önnur vegakerfi.
Veigamesta númerakerfið er hið svokallaða Interstate-kerfi. Það er kerfi alríkishraðbrauta í Bandaríkjunum sem var innleitt árið 1956. Fyrirmynd vegakerfisins var hið þýska Autobahnkerfi en fyrirmynd númerakerfisins er kerfi hinna svokölluðu US Highways. Númerakerfi Interstate-vega byggist jafnframt á því að oddatölunúmer liggja í hækkandi röð frá vestri til austurs og sléttrar tölu númer liggja í hækkandi röð frá suðri til norðurs. Númer sem enda á 0 og 5 eru mikilvægustu hraðbrautir landsins.
Annað umfangsmikið númerakerfi í Bandaríkjunum eru hinir svokölluðu US highways. Þetta eru hinir upprunalegu þjóðvegir í Bandaríkjunum og á númerakerfið rætur að rekja til ársins 1926. Þeir liggja í hækkandi röð frá austri til vesturs fyrir oddatölunúmer og frá norðri til suðurs fyrir sléttrar tölu númer. Aðalvegir enda á 0 og 1.
Tenglar
Upplýsingasíða um flest vegnúmerakerfi í heiminum
Sumarólympíuleikarnir 1964
Sumarólympíuleikarnir 1964 voru haldnir í Tókýó í Japan frá 10. október til 24. október. Leikarnir voru í fyrsta sinn haldnir í Asíu. Með hjálp gervihnattatækni var leikunum sjónvarpað bæði víðar og meira mæli en nokkru sinni fyrr.
Aðdragandi og skipulagning
thumb|left|Frá setningarathöfn leikanna. Tókýó átti upphaflega að halda ólympíuleikana 1940, en var svipt þeim vegna styrjaldar Japans og Kína. Borgin falaðist einnig eftir að halda leikana 1960, en fékk ekki. Á þingi Alþjóðaólympíunefndarinnar vorið 1959 hlaut Tókýó hins vegar yfirburðakosningu sem gestgjafi fimm árum síðar. Detroit, Vínarborg og Brussel sóttust einnig eftir hnossinu.
Miklu var kostað til vegna undirbúnings leikanna og fjöldi nýrra mannvirkja reistur. Mikil áhersla var lögð á að hátækni við skipulagninguna, s.s. varðandi sjónvarpsútsendingar. Þá var ljósmyndatækni beitt til að skera úr um sigurvegara í kappgreinum og tölvustýrðar klukkur notaðar við tímatökur. Markmiðið var ekki hvað síst að sýna hversu framarlega Japan stæði á tæknisviðinu.
Ungur íþróttamaður tendraði Ólympíueldinn við setningarathöfnina. Hann var fæddur í Hiroshima þann 6. ágúst 1945, sama dag og kjarnorkusprengju var varpað á borgina.
Keppnisgreinar
Keppt var í 163 greinum. Fjöldi keppna í einstökum íþróttaflokkum er gefinn upp í sviga.
Einstakir afreksmenn
thumb|left|Karin Balzer frá Austur-Þýskalandi varð hlutskörpust í 80 metra grindahlaupi. Bandaríkin hlutu flest gullverðlaun, en Sovétmenn næstflest á leikunum. Gestgjafarnir komu svo í þriðja sæti.
Bandaríkjamaðurinn Bob Hayes sigraði í 100 metra hlaupi á nýjum heimsmetstíma, 10,06 sekúndum. Hann varð síðar kunnur ruðningskappi með Dallas Cowboys.
Abebe Bikila frá Eþíópíu varði gullverðlaun sín frá Ólympíuleikunum í Róm og varð þannig fyrstur allra til að sigra tvívegis í Maraþonhlaupi á Ólympíuleikum.
Sovésku systurnar Irina og Tamara Press unnu báðar til gullverðlauna, aðra leikana í röð. Irina sigraði í tugþraut en Tamara í spjótkasti og kringlukasti.
Haraldur krónprins Norðmanna tók þátt í siglingakeppni leikanna og var fánaberi norska liðsins við setningarathöfnina.
Tekin var upp keppni í blaki á leikunum, en greinin naut mikilla vinsælda í Japan. Talið er að sigur japanska kvennaliðsins í úrslitaleiknum hafi verið sá íþróttaviðburður leikanna sem flestir heimamenn fylgdust með í sjónvarpi.
Bandaríkjamaðurinn Joe Frazier hreppti gullverðlaunin í þungavigt í hnefaleikum. Hann varð síðar heimsmeistari í flokki atvinnumanna.
Bandaríska liðið hafði lítið fyrir að vinna körfuknattleikskeppni leikanna. Í liði þeirra var Bill Bradley, sem síðar gerðist stjórnmálamaður og sóttist eftir að verða fulltrúi Demókrata í forsetakosningunum 2000.
Þátttaka Íslendinga á leikunum
Vegna mikils ferðakostnaðar treystu Íslendingar sér ekki til að senda nema fjóra íþróttamenn á leikana. Tvo sundmenn og tvo keppendur í frjálsum íþróttum.
Guðmundur Gíslason varð 22. Í 400 metra fjórsundi á nýju Íslandsmeti. Sundkonan Hrafnhildur Guðmundsdóttir varð hins vegar fyrir því óláni að fingurbrotna í fyrstu grein sinni.
Íslenska knattspyrnulandslíðið tók þátt í forkeppni Ólympíuleikanna og mætti þar Englendingum í tveimur leikjum sem samtals töpuðust 10:0. Var þó um áhugamannalandslið Englands að ræða.
Kazan
thumb|Kasan. Kasan (rússneska: Казань; Tatar: Казан) er höfuðborg og stærsta borg lýðveldisins Tatarstan í Rússneska sambandsríkinu. Íbúar Kasan eru 1.243.500 (2018) og er borgin sjötta fjölmennasta borg Rússlands. Kasan þykir mikilvæg Rússlandi í trúarlegu, efnahagslegu, pólitísku og vísindalegu tilliti. Hún er ein af mennta-, menningar- og íþróttamiðstöðvum Rússlands. Borgin liggur þar sem fljótin Volga og Kasanka mætast, um 715 km austur af Moskvu.
Eitt helsta kennileiti borgarinnar er Kasan-kremlið sem er borgarvirki á heimsminjaskrá UNESCO.
Lygi
Lygi er fullyrðing sögð viljandi af einhverjum sem veit að hún er ósönn eða villandi. Lygarar kunna að nota lygar sér til framdráttar, til dæmis til að ráðskast með aðra til að öðlast eitthvað efnislegt eða tilfinningalegt. Almennt ber orðið „lygi“ neikvæða merkingu, og þeim sem mælir lygi gæti verið refsað á samfélagslegan hátt eða í alvarlegum tilvikum með lögsókn. Í öðrum tilfellum er þó heimilt eða jafnvel æskilegt að ljúga. Vegna þess að afleiðingar lyga geta verið alvarlegar hafa fræðimenn unnið misvel heppnaðir að aðferðum til að greina lygar frá sannleikanum.
Hvít lygi
Hvít lygi kallast minniháttar lygi sem telst skaðlaus eða gagnleg til lengri tíma litið. Hvítar lygar eru oft notaðar í þágu annarra, til dæmis til að verja þá fyrir sannleikanum ef hann er sérstaklega særandi og að ekki vita hann skiptir litlu máli.
Meinsæri
Meinsæri kemur fyrir þegar eiðbundinn einstaklingur lýgur fyrir dómstól. Meinsæri er glæpur þar sem vitnið hefur svarið að segja sannleikann og til þess að dómstóllinn haldi réttmæti sínu verður að gera ráð fyrir að vitni segi satt.
Skrök
Skrök er lygi sem er ekki illa meint og hefur litlar sem engar afleiðingar.
Ærumeiðing
Ærumeiðingar eru ummæli þar sem fullyrðing er sett fram sem kemur óorði á einstakling, fyrirtæki, hóp, ríkisstjórn eða þjóð, og getur verið glæpur. Ærumeiðing þarf ekki endilega að vera lygi.
Lina Wertmüller
thumb|250px|right|Lina Wertmüller: portrett - [[Augusto De Luca]] Lina Wertmüller (f. 14. ágúst 1928; d. 9. desember 2021) var ítalskur kvikmyndaleikstjóri. Hún var fyrsta konan sem hlaut tilnefningu til Óskarsverðlauna fyrir leikstjórn fyrir kvikmyndina Sjö sætar (Pasqualino Settebellezze) árið 1976. Hún vakti fyrst alþjóðlega athygli með fjórleik sínum þar sem Giancarlo Giannini fer með aðalkarlhlutverkið; Mimi og mafían 1972, Kvikmynd um ást og stjórnleysi 1973, Óvenjuleg örlög 1974 og Sjö sætar 1975. Í myndunum er gróteskum húmor og kaldhæðni beitt til að draga upp mynd af hlutskipti fátæks alþýðufólks á Suður-Ítalíu. Aðalsöguhetjan er alltaf alþýðumaður (verkamaður, smákrimmi, bóndi, sjómaður) sem leikinn er af Giannini og í samböndum hans við konur endurspeglast stéttabaráttan og vonlítil staða verkafólks gagnvart hinum ríku og voldugu. Wertmüller var sökuð um kvenfyrirlitningu vegna þess hvernig farið er með kvenpersónur í myndum hennar, einkum í Óvenjuleg örlög.
Íslenska sauðkindin
thumb| thumbnail Íslenska sauðkindin er sauðfé af stuttrófukyni með norrænum uppruna. Víkingar fluttu með sér meðal annars skandinavískt sauðfé þegar þeir settust að á Íslandi fyrir meira en 1000 árum síðan. Íslenska sauðkindin hefur stutta fætur miðað við önnur sauðkyn og er laus við ull á fótum og andliti. Litir íslensku sauðkindarinnar eru fjölskrúðugir.
Stofninn náði hámarki 1978 og nú eru rúmlega 480.000 kindur á Íslandi. Á 19. öld vaknaði áhugi á ræktun og kynbótum á Íslandi. Það leiddi til sjúkdóma sem íslensku kindurnar eru afar næmar fyrir. Í dag er innflutningur á sauðfé til landsins bannaður vegna sóttvarna. Erfðafræðilega er nútímasauðfé á Íslandi það sama og það var í upphafi byggðar.
Sauðburður
Sauðburður vísar til þess þegar sauðkindur fæða lömb á vorin. Talað er um að kindurnar beri, oftast bera þær tveimur lömbum og er þá talað um að þær séu tvílembdar. Sumar bera einungis einu lambi en til er dæmi um að kind hafi borið fimm lömb. Það gerðist til dæmis árið 2002 á bænum Hjarðarfelli í Miklaholtshreppi. Fyrstu lömbin sem fæðast ár hvert eru gjarnan kölluð lambadrottingin og lambakóngur. Þegar ær ber mörgum lömbum getur orðið erfitt fyrir hana að hafa öll lömbin á spena því hún er einungis með tvo. Ef aðstæður eru þannig að t.d. ær ber einungis einu lambi á svipuðum tíma þá er gjarnan reynt að venja eitt af þrílembingunum undir hana. thumb|Íslenskt lamb með móður sinni. Fjöldi kinda er mjög misjafn eftir bæjum. Á stórum fjárbýlum er mikil vinna þegar sauðburðartíðin stendur yfir. Ef fjöldi kinda á sama búinu er um 1000 þá telst það mjög stórt fjárbú. Sauðburður er mjög annasamur tími hjá sauðfjárbændum. Þeir þurfa að vera á vakt allan sólarhringinn því stundum eru margar kindur að bera í einu og kindur eiga það til að stela lömbum frá hvor annari. Einnig er nauðsynlegt í flestum tilfellum að setja kindur í stíu fyrstu daganna til að tryggja að lömbin komist á spena. Ef kindin drepst frá lömbunum þá verða lömbin móðurlaus og ef ekki tekst að venja þau undir aðra á, þá verða bændurnir að sjá um að gefa þeim mjólk úr pela. Móðurlaus lömb kallast gjarnan heimalningar. Öll lömb sem komast á legg eru merkt svo hægt sé að vita undan hvaða kind þau eru ef þau verða viðskila við móður sína. Einnig halda bændur bókhald um hversu mörg lömb hver kind bar. Lömb geta verið alla vega á litinn. Algengast er að þau séu hvít eða svört, en þau geta líka verið mórauð, gul eða rauðgul.
Suðurhafsljósáta
Suðurhafsljósáta (fræðiheiti: Euphausia superba), er krabbadýr sem heldur sig í stórum torfum og lifir aðallega á plöntusvifi í efstu lögum sjávar. Hún finnst á suðurhveli jarðar milli 50°S og 60°S. Hún verður um 42-65 mm. að lengd og um 2 g. að þyngd. Hún er stærsta og algengasta ljósátu tegundin, jafnvel er talið að hún sé algengasta dýrategund í heimi. Hún er mikilvæg fæða fyrir mörg dýr, t.a.m. skíðishvali, seli, mörgæsir og fugla.
Heimkynni
Suðurhafsljósátuna má finna á suðurhveli jarðar, alls staðar í kringum suðurskautið. Mest finnst af henni sunnan Atlantshaf s nálægt Suðurskautsskaga. Eldri rannsóknir hafa bent á að hún sé mest í efstu lögum sjávar en nýlegri rannsóknarleiðangrar hafa fundið suðurhafsljósátu á 2.000 metra dýpi.
Fæða
Aðal uppspretta fæðu í hafinu er plöntusvif. Á nóttunni, þegar afræningjar sjá hana ekki, fer ljósátan upp í yfirborðið til þess að éta plöntusvifið. Talið er að hún éti 10-59% af daglegri framleiðslu plöntusvifs. Þegar birtir til færir hún sig neðar í sjóinn. Einnig hefur hún fundist á 2.000 metra dýpi að éta járnríkan lífrænan úrgang og krabbaflær.
Þegar hún étur, þá myndar hún einskonar körfu með fótunum sínum sem hún notar til að veiða sér til matar. Hún síar því ekki sjóinn stöðugt í leit að fæði eins og margt annað dýrasvif.
Vöxtur og lífssaga
Lífsferill ljósátunnar hefur verið rannsakaður á bæði tilraunastofum og í náttúrulegu umhverfi dýrsins. Seint á vorin og yfir sumarmánuði (í nóvember og desember þar sem þetta er á suðurhveli jarðar) byrja kerlingarnar að framleiða egg. Það ferli er orkufrekt og á sér aðeins stað á svæðum þar sem nóg er að fæði. Þegar egg eru orðin fullþroskuð geta þau verið ⅓ af heildar þyngd kerlingar.
Hrygningartímabilið stendur frá desember og fram í mars, en kerlingin getur hrygnt nokkrum sinnum yfir tímabilið. Karldýrið kemur fyrir sáðpoka á kerlingunni, sem sér um að frjóvga eggin á leið úr kerlingunni. Hún hrygnir um 10.000 eggjum í einu, sem sökkva á botninn og klekjast þar út.
Nokkrum mánuðum eftir klak fer að hausta á suðurhvelinu. Þá minnkar dagsbirta, ís fer að myndast á yfirborði sjávar og plöntusvif fara minnkandi. Talið er að ungviðið lifi undir íshellunni á veturna og éti ísþörunga, bergmulning og önnur minni dýrasvif, en ungviðið hefur ekki orkubyggðir til að lifa af veturinn án fæðis. Eftir fyrsta veturinn byrjar ungviðið að mynda torfur. Eins ár gömul dýr eru um 25 mm. að lengd, en þau ná hámarksstærð um þriggja til fimm ára.
Eins og önnur krabbadýr þá vex suðurhafsljósátan með hamskiptum. Ólíkt flestum krabbadýrum hefur ljósætu ættin (euphausiidae) hamskipti reglulega á lífsferlinum. Tíðni hamskipta fer eftir ýmsu, eins og t.d. hitastigi og stærð dýrsins. Rannsóknir við stýrðar aðstæður sýna að við 0° C skiptir suðurhafsljósátan um ham á 27 dögum, en á 14 daga fresti við 3° C. Þær stunda hamskipti jafnvel þó þær fái ekkert að éta. Á rannsóknarstofu komust vísindamenn að því að hún getur lifað í yfir 200 daga án átu en stundar hamskipti á meðan. Í stað þess að stækka þá minnkar hún, og hugsanlega er þetta aðferð sem hún notar til að lifa af veturinn, þ.e. svelta sig og minnka. Aftur á móti halda augu dýrsins stærð sinni og því segir samband milli stærð augna og lengdar á búk til um hversu soltin ljósátan er.
Í þessum breytingum missir suðurhafsljósátan kyneinkenni sín og erfiðara verður fyrir vísindamenn að greina aldur og kyn. Þess vegna hafa vísindamenn ekki endilega komist að niðurstöðu um hversu gömul ljósátan verði í nátturinni. En vísindamenn hafa áætlað að hún verði 3 til 7 ára.
Í gegnum tíðina hafa flestir rannsóknarleiðangrar þurft að fara fram að sumri vegna aðstæðna í suðurhafinu. Vísindamenn vita því ekki alveg hvar hún heldur sig á veturna. Talið er að hún haldi sig í miklu magni undir íshellunni en hefur þó fundist við South Georgia Region og er veidd þar.
Ljósátan er með innbyggðan varnareiginlega sem felur í sér að ef torfur verða fyrir áreiti og skynja hættu frá afræningjum geta þær tvístrast upp og um leið hafa dýrin hamskipti. Ljósátan lætur sig hverfa og eftir er heil torfa að hömum.