cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mary Kingsley
Aftur til Englands
Kingsley olli uppnámi í ensku kirkjunni þegar hún gagnrýndi trúboða fyrir að reyna að breyta íbúum Afríku og spilla trú þeirra. Í þessu sambandi fjallaði hún um marga þætti í afrísku lífi sem Englendingum þóttu hneykslanlegir, þar á meðal fjölkvæni, sem hún hélt fram að væri stundað af nauðsyn. Eftir að hafa búið með afrísku fólki varð Kingsley meðvitaðri um hvernig samfélag þeirra virkaði og hvernig bann við siðum eins og fjölkvæni myndi skaða lífshætti þeirra. Hún vissi að dæmigerðar afrískar eiginkonur höfðu of mörg verkefni til að ráða við þau einar. Trúboðar í Afríku kröfðust þess oft að trúaðir karlmenn yfirgæfu allar eiginkonur sínar nema eina og skildu þá hinar konurnar og börnin eftir án stuðnings; og sköpuðu þannig mörg félagsleg og efnahagsleg vandamál.
Hugmyndir Kingsley um menningarlega og efnahagslega heimsvaldastefnu eru flóknar og umdeildar. Þótt hún hafi annars vegar litið svo á að menningu íbúa Afríku þyrfti að varðveita trúði hún líka á nauðsyn breskra efnahagslegra og tæknilegra áhrifa og á óbein yfirráð. Hún var sannfærð um að tiltekin verkefni í Vestur-Afríku yrðu hvítir menn að vinna. Samt sem áður skrifaði hún í West African Studies: „Þó að ég sé darwinisti í grunninn, þá efast ég um að þróun í snyrtilegri og snyrtilegri hornréttri línu, með skurðgoðadýrkun á botninum og kristni efst, sé hið sanna ástand mála.“ Önnur, ásættanlegri viðhorf hennar voru tekin og notuð í Vestur-Evrópu; af kaupmönnum, heimsvaldasinnum, kvenréttindafrömuðum og fleirum; og áttu þátt í að móta vinsælar hugmyndir um „Afríkubúann“ og land „hans“.
Skrif
Kingsley skrifaði tvær bækur um reynslu sína: Travels in West Africa (1897), sem varð strax metsölubók og West African Studies (1899), sem báðar öfluðu henni virðingar og álits innan fræðasamfélagsins. Sum dagblöð neituðu hins vegar að birta umsagnir um verk hennar, svo sem Times þar sem heimsvaldasinninn Flora Shaw ritstýrði nýlenduumfjöllun. Þrátt fyrir að sumir haldi því fram að þetta hafi líklega verið af því skoðanir hennar hafi farið gegn heimsvaldastefnu breska heimsveldisins og hugmyndinni um að Afríkubúar væru óæðra fólk, þá er ólíklegt að það sé eina skýringin á því hve slæmar móttökur skrif hennar fengu stundum, vegna þess að hún studdi breska kaupmenn og óbein yfirráð Breta í Afríku.
Árangur bókarinnar Travels in West Africa stafaði ekki síst af kraftinum og yfirvegaða húmornum í frásögninni sem hvikar aldrei frá yfirlýstum tilgangi sínum - að ljúka verkinu sem faðir hennar hafði hafið. Milli þess að sýna húmor á yfirborðinu og undirliggjandi greiningu, byggir Kingsley upp í myndum „... ekki mynd listamanns, heldur ljósmynd, ofhlaðna smáatriðum, í litlausri útgáfu“ - ljóðræna hugsun; sem oft er rakin í skrifum Walter Benjamin. Um aðferð sína sagði hún: „Það er hæfileiki minn til að draga fram samferðafólk mitt, hvítt eða svart, dyggðir þeirra þannig að það sé þeim til virðingar og mér til gæfu.“ Um tilgang sinn segir hún: „Hvati minn til að fara til Vestur-Afríku var rannsókn. Þessi rannsókn snerist um hugmyndir innfæddra og trúarlegar og lagalegar siðvenjur. Ástæða þess að ég hóf þessa rannsókn var löngun mín til að klára frábæra bók sem faðir minn, George Kingsley, hafði skilið eftir við andlát sitt.“ Um föður sinn segir hún: „Verkið sem hann vann virtist lofa mikilli snilld og frægð - sem því miður var aldrei að fullu uppfyllt.“ Sannleikurinn var að George Kingsley hafði aðeins skrifað nokkur sundurlaus brot og ekkert af þeim rataði inn í hina miklu bók Mary Kingsley. Það er frekar með texta dótturinnar - sem var fyrirrennari Claude Lévi-Strauss og bókar hans Regnskógabeltið raunamædda - að draumur föðurins var loksins uppfylltur og vegur fjölskyldunnar aukinn.
Andlát
Þegar seinna Búastríðið braust út ferðaðist Kingsley til Höfðaborgar á SS Moor í mars 1900 og bauð sig fram sem hjúkrunarkona. Hún fékk stöðu á sjúkrahúsi í Simon's Town þar sem hún meðhöndlaði stríðsfanga úr röðum Búa. Eftir að hafa hjúkrað sjúklingum í um tvo mánuði fékk hún taugaveiki og lést 3. júní 1900. Sjónarvottur sagði: „Hún barðist í stuttan tíma en áttaði sig svo á því að hún var að fara. Hún bað um að fá að deyja ein og sagði að hún vildi ekki að neinn sæi hana í veikleika sínum. Dýr fóru í burtu til að deyja ein, sagði hún.“ Í samræmi við óskir hennar fór útför hennar fram á sjó. „Þetta voru held ég einu forréttindin sem hún bað um fyrir sjálfa sig; og þau voru í samræmi við allar aðstæður og orðspor hennar ... Hópur í frá West Yorkshire-sveitinni, með hljómsveit á undan, dró kistuna frá sjúkrahúsinu á byssuvagni að bryggjunni ... Tundurskeytabátur nr. 29 lagði frá bryggju og sigldi fyrir Höfðaskaga, og sendi hana þangað sem hún hafði kosið að hvíla.“ „Kynlegt atvik, sem hefði „skemmt“ Kingsley sjálfri, var þegar kistan neitaði að sökkva og þurfti að draga hana aftur um borð og varpa henni síðan aftur útbyrðis, að þessu sinni með akkeri sem sökku.“
Arfleifð
Sögur Kingsley um lífið í Afríku hjálpuðu til að vekja athygli á breskri heimsvaldastefnu erlendis og siðum innfæddra Afríkubúa sem áður höfðu fengið litla umfjöllun og voru misskildir af Evrópumönnum. Fair Commerce Party var stofnaður fljótlega eftir andlát hennar og þrýsti á um bættar aðstæður fyrir frumbyggja breskra nýlendna. Ýmis umbótasamtök voru stofnuð henni til heiðurs sem knúðu á um breytingar á stjórnháttum. Liverpool School of Tropical Medicine stofnaði heiðursmerki í hennar nafni. Í Síerra Leóne var Mary Kingsley Auditorium við Institute of African Studies, Fourah Bay College (Háskólinn í Síerra Leóne), kennt við hana.
Rafael da Silva
Rafael da Silva getur átt við eftirfarandi:
Kim Dae-jung
Kim Dae-jung (6. janúar 1924 – 18. ágúst 2009) var forseti Suður-Kóreu frá 1998 til 2003. Hann vann friðarverðlaun Nóbels árið 2000 fyrir hina svokölluðu „Sólskinsstefnu“ sína í utanríkismálum gagnvart Norður-Kóreu sem vann að því að koma á sáttum milli ríkjanna tveggja. Sólskinsstefnan byggðist að nokkru leyti á „austurstefnu“ Willy Brandt, kanslara Vestur-Þýskalands, í samskiptum við Austur-Þýskaland. Kim er eini Kóreumaðurinn sem hefur unnið til Nóbelsverðlauna.
Kayakklúbburinn
Kayakklúbburinn er félag áhugafólks um siglingar á kajökum. Félagið er aðili að Íþróttabandalagi Reykjavíkur. Það var stofnað sumarið 1980 af hópi áhugafólks um allt land. Árið 2001 fékk klúbburinn aðstöðu á Geldinganesi.
Kim Dae-jung
Kim hafði lengi verið forystumaður stjórnarandstöðunnar og talsmaður fyrir lýðræðisumbótum í Suður-Kóreu. Hann byrjaði stjórnmálaferil sinn á sjötta áratugnum og var kjörinn á þing árið 1961. Hann komst þó ekki á þing fyrr en tveimur árum síðar því að þremur dögum eftir kosningarnar rændi Park Chung-hee völdum í Suður-Kóreu og tók sér einræðisvald. Kim vakti fyrst verulega athygli tíu árum síðar þegar hann sigraði Park nærri því í forsetakosningum þrátt fyrir að einræðisstjórnin beitti stórtæku kosningasvindli.
Eftir að Park kom á herlögum flúði Kim til útlegðar í Japan. Árið 1973 slapp Kim naumlega með líf sitt þegar leyniþjónusta Parks reyndi að koma honum fyrir kattarnef. Kim sneri aftur til Suður-Kóreu eftir dauða Parks en var handtekinn og yfirgaf Suður-Kóreu á ný eftir að hafa afplánað tveggja og hálfs árs fangavist. Hann sneri endanlega heim árið 1985 og var kjörinn forseti árið 1997.
Kim hefur verið kallaður „Nelson Mandela Suður-Kóreu“.
Enka
Enka er vinsæl japönsk tónlistarstefna og líkist helst hefðbundnum japönskum tónlistarstíl. Nútíma enka er hins vegar svipuð nýlegri tónlist sem Japanir þekkja í dag. Nútíma enka kom á sjónarsviðið í kringum 1969 og manneskjan sem gerði það frægt var hún Fuji Keiko.
Fuji Keiko
Fuji Keiko var fræg enkasöngkona í Japan á sjöunda áratugnum. Hún er eiginkona Utada Teruzane og svo er hún móðir hennar Utada Hikaru. Skírnarnafn hennar var Abe Junko. Utada fjölskyldan var öll í tónlist og var Keiko aðalsöngvari í þessu fjölskyldu verkefni Fuji Keiko fæddist árið 1951, þann 5. júlí í Iwate og ólst svo upp í Hokkaido. Faðir hennar hét Abe Souji og hann var roukyoku söngvari á meðan mamma hennar spilaði á shamisen og var það hennar atvinna. Keiko ólst upp mikið ein þar sem foreldrar hennar voru bæði í tónlist og voru oftar en ekki að túra um Hokkaido og Tohoku. Einu sinni þegar faðir hennar varð mjög veikur fyrir tónleika á Hokkaido, Fuji ákvað að fylla í skarðið fyrir föður sinn. Á tónleikunum gerðist mikilvægur hlutur fyrir Fuji og feril hennar, vel þekktur rithöfundur heyrði hana syngja og stakk upp á því við hana eftir tónleikana að hún skyldi flytja til Tókýó og verða sönkona þar. Árið 1969 í september söng lagið Shinjuku no onna sem varð virkilega vinsælt Næstu lög hennar sem hún gaf út urðu líka gríðarlega vinsæl en það voru þau Onna no blues og Keiko no yume wa yoru Hiraku og hjálpuðu þau henna upp frægðarstigann. Þessi lög fóru á listan hjá Oricon og sátu þar í fyrsta og öðru sæti í 40 vikur sem er það mesta í tónlistarsögu Japans Eftir tíu ár í tónlistarbransanum ákvað Fuji að hætta og flytja til Bandaríkjanna eða nánar tiltekið til New York. Þar kynntist hún Utada Tezurane en þau urðu fljótt gift og árið 1983 fæddi hun þeirra einkabarn Utada hikaru. Þrátt fyrir að þau hjónin hafi skilið á einhverjum tímapunkti þá giftu þau sig aftur árið 2005
Alþjóðlegt enka
Enka hefur haft mjög mikil áhrif á tónlist í Taiwan sem var einu sinni hluti af Japan. Sarabjit Singh Chadha var fyrsti enkasöngvarinn sem var ekki japanskur. Það er ekki bara pólutík sem hjálpar að sameina lönd heldur líka tónlist eða svo segir Sarabjit Singh Chadha. Chadha er virkilega frægur í Japan og þekkja flestir nafn hans þar. Þó að Chadha sé viðskiptamaður í Delhi og er bara þekktur fyrir það þar, þá er hann vinsæll enkasöngvari í Japan Hann byrjaði að syngja enka tónlist á sjöunda áratugnum og var þá einungis nemi í Japan en þurfti að hætta vegna lanvistarleyfið hafði runnið út og í 30 þá söng hann alls ekki neitt. En í endurkomu hans árið 2008 fékk hann góðar móttökur frá Japan í sambandi við tónlist sína
Christina Stürmer
thumb|Christina Stürmer Christina Stürmer (fædd 9. júní 1982) er austurrísk söngkona samnefndrar hljómsveitar.
Kópavogur
Kópavogsbær er sveitarfélag á höfuðborgarsvæðinu sem liggur sunnan við Reykjavík og norðan við Garðabæ og á jafnframt landsvæði á Sandskeiðum og Húsfellsbruna. Bærinn dregur nafn sitt af voginum sunnan við Kársnes. Kópavogur er fjölmennastur þeirra bæja sem liggja í kringum Reykjavík og er jafnframt næstfjölmennasta sveitarfélag á Íslandi, með 40.018 íbúa í apríl 2023. <mapframe text="Kópavogsbær" width=300 height=300 zoom=10 latitude=64.10 longitude=-21.86> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q163852" } Þar var Kópavogsfundurinn haldinn árið 1662, en allt fram á 20. öld voru einungis nokkrir bústaðir og býli í Kópavogi. Á 4. áratug 20. aldar var byrjað að úthluta lóðum í landi Kópavogs og ollu þjóðfélagsaðstæður því að fólksfjölgun var mikil og hröð. Kópavogshreppur klofnaði frá Seltjarnarneshreppi árið 1948 og fékk svo kaupstaðarréttindi 1955. Undir lok 20. aldarinnar og í byrjun 21. aldar var mikil uppbygging í Kópavogi. Framan af var aðallega íbúðasvæði í Kópavogi, en vegna staðsetningar sinnar í miðju höfuðborgarsvæðisins er einnig mikið af atvinnustarfsemi og þjónustu í bænum. Þar er stærsta verslunarmiðstöð landsins, Smáralind, hæsta bygging landsins Smáratorg 3 og mikil viðskiptastarfsemi.
Landsvæði Kópavogsbæjar er fjölbreytt. Í botni Kópavogs og Fossvogs eru leirur með fjölbreyttu fuglalífi og á svæðinu sem bærinn stendur á eru mikil ummerki um forna sjávarstöðu og ísaldarjökla. Við Elliðavatn er fallegt umhverfi og er vatnið sjálft á náttúruminjaskrá. Eystri landskikar sveitarfélagsins eru að miklu leyti innan Bláfjallafólkvangs, þar er Þríhnúkagígur og skíðasvæðið í Bláfjöllum.
Saga
Elstu merki um búsetu í landi Kópavogs eru í botni Kópavogs, norðan við ósa Kópavogslækjar, en þar fannst jarðhýsi sem talið er að geti verið frá 9. öld. Önnur forn bæjarstæði í landi Kópavogs eru Digranes, Hvammur (síðar Hvammskot og Fífuhvammur) og Vatnsendi. Fyrsta ritaða heimild um búsetu á Vatnsenda er frá 1234 og nafnið Kópavogur kemur fyrst fram í heimildum árið 1523. Á Þingsnesi við Elliðavatn er stórt rústasvæði, 6.000-7.000 m² að stærð, sem hefur vakið mikla athygli fornleifafræðinga. Jafnvel er talið að um sé að ræða hið forna Kjalarnesþing, en elstu rústir á svæðinu eru frá 10. öld. Kópavogsþing var staðsett á Þinghól í botni vogsins, en Bessastaðir voru mikilvægur staður á 17. öld og því þörf fyrir þingstað í nágrenninu. Íslendingar vildu þingstað utan lands Bessastaða og því varð Kópavogur fyrir valinu. Af heimildum virðist það hafa verið frekar stórt þing og á 16. öld voru uppi hugmyndir um að flytja Alþingi þangað, þó að til þess hafi aldrei komið. Erfðahyllingin árið 1662, oft kölluð Kópavogsfundurinn, fór fram á Kópavogsþingi. Fundurinn var haldinn til þess að fá Íslendinga til að samþykkja erfðaeinveldi Danakonungs. Þetta hafði það í för með sér að allt ríkisvald komst í hans hendur. Í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga var erfðahyllingin notuð sem dæmi um yfirgang Dana á Íslendingum í gegnum tíðina.
thumb|right|Digranesháls í kringum 1960.
Árið 1870 bjuggu 46 í Kópavogi. Ekki eru til miklar heimildir um mannlíf í landi Kópavogsbæjar á síðustu öldum en þar var búið á nokkrum bæjum fram á 20. öld. Jarðirnar í Kópavogi voru leigujarðir og því voru ör skipti ábúenda. Því hefur verið haldið fram að þetta sé ástæðan fyrir að ekki er rótgróin saga í Kópavogi eða stórar ættir þaðan.
Upphaf byggðar (1936–1955)
thumb|right|Frá aldamótum hefur verið mikil uppbygging í sunnan- og austanverðum Kópavogi. Sökum mikillar fólksfjölgunar í Kópavogi og þess að Seltjarnarneshreppur var nú í tveimur aðskildum hlutum eftir að Skerjafjörður var færður undir Reykjavíkurbæ, óskuðu Seltirningar eftir því að aðskilja Seltjarnarneshrepp þannig að Kópavogsbúar mynduðu eigin hrepp. Sú skipting var samþykkt og 1. janúar 1948, tók hún gildi þegar Kópavogur og þau landsvæði sem féllu í hans hlut mynduðu Kópavogshrepp. Á árunum eftir stofnun hreppsins var mikil þétting byggðar í bænum, og 1949–1954 var unnið að heildarskipulagi svæðisins. Framfarafélagið Kópavogur var stofnað árið 1945 og hafði á stefnuskrá sinni endurbætur í ýmsum málum, svo sem menningu, menntun, samgöngum, síma- og póstsamskiptum, vatnsveitu og jarðrækt. Kennsla hófst síðan í Kópavogsskóla árið 1949; í skólanum voru 232 nemendur árið 1951 en árið 1957 voru þeir orðnir 580. Ungmennafélagið Breiðablik var stofnað árið 1950. Tvær litlar matvöruverslanir opnuðu í Kópavogi árið 1945 en Kaupfélag Kópavogs hóf rekstur árið 1952.
Kaupstaður (1955–)
Fyrst var kosið í bæjarstjórn í október 1955 eftir að kaupstaðarréttindi tóku gildi í maí það ár. Líkt og í öllum þremur hreppsnefndarkosningunum hélt meirihluti Framfarafélagsins við stjórnvölinn eftir það undir forystu Finnboga Rúts Valdimarssonar og það var ekki fyrr en 1962 að breyting varð á þegar Framsóknarflokkurinn gekk í lið með þeim til að mynda meirihluta og svo síðar Sjálfstæðisflokkurinn. Til að byrja með fundaði bæjarstjórn í Kópavogsskóla en síðar í Félagsheimili Kópavogs. Fyrsta stóra ágreiningsmál bæjarstjórnar var tillaga um að sameina Reykjavík og Kópavog en sú tillaga hlaut ekki hljómgrunn. Á næstu áratugum var hröð uppbygging í innviðum svo sem menntun og heilbrigðis- og félagsþjónustu. Árið 1958 var lokið við fyrsta skipulagsuppdrátt Kópavogs en framkvæmdum við Hamraborg var að mestu lokið árið 1984. Kópavogskirkja var teiknuð árið 1957 af Herði Bjarnasyni, þáverandi húsameistara ríkisins, og vígð árið 1962.
Á sama tíma varð mikill vöxtur í ýmiss konar iðnaði og þjónustu í bænum. Í lok 9. áratugarins voru aðalatvinnugreinar í Kópavogi húsgagnaiðnaður, matvælaiðnaður, bifreiðaumboð og almenn verslun. Frá því á síðasta áratug 20. aldar hefur íbúafjöldi Kópavogs tvöfaldast og stórt verslunar- og þjónustuhverfi risið í Kópavogsdal. Austan Reykjanesbrautar hefur verið mikil uppbygging og þar hafa risið íbúðahverfi kennd við Lindir, Sali, Kóra, Þing og Hvörf. Smáratorg var opnað árið 1997, Smáralind árið 2001 og hinn 20 hæða turn á Smáratorgi 3 árið 2008. Í kosningunum 2006 hrapaði fylgi Framsóknar en þó náðu flokkarnir tveir að halda meirihluta. Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2010 hafði haft talsverð áhrif á uppbyggingu í Kópavogi. Í kosningunum 2010 féll meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og meirihluti Samfylkingar, Vinstri Grænna, Næstbesta flokksins og Y-lista Kópavogsbúa var myndaður. Þessi meirihluti féll í kosningunum 2014 og Björt framtíð og Sjálfstæðisflokkurinn mynduðu nýjan meirihluta.
Staðhættir
Kópavogsbær er samtals 110 km² að stærð og er í 55. sæti af 76 sveitarfélögum á Íslandi eftir stærð. Sveitarfélagið er á þremur aðskildum landspildum á milli Reykjavíkur, Garðabæjar og Mosfellsbæjar innst á Reykjanesskaga. Öll byggð í Kópavogi er á því landi sem afmarkast af Fossvogsdal í norðri, Breiðholti og Elliðavatni í austri og Garðabæ í suðri. Vestast í bænum er Kársnes sem liggur á milli Kópavogs og Fossvogs. Í miðjum bænum er Kópavogsdalur og eftir honum rennur Kópavogslækur, sem er í daglegu tali oft kallaður Skítalækurinn þar sem skólpi var veitt í hann fyrr á árum. Milli Kópavogsdals og Elliðavatns eru ávöl holt og hæðir áberandi. Þar má nefna örnefni eins og Leirdal, Hnoðraholt og Rjúpnahæð. Fyrsta þéttbýli í Kópavogi þróaðist á Kársnesi og á Kópavogshálsi sem liggur inn af Kársnesi og skilur að Fossvogsdal og Kópavogsdal. Á undanförnum tveimur áratugum hefur Kópavogur byggst upp frá norðvestri til suðausturs í átt að Elliðavatni. Í botni Kópavogsdals eru útivistarsvæði og íþróttamannvirki, en sitt hvoru megin eru þéttbýl íbúða- og verslunarhverfi. Það landsvæði Kópavogs sem er ekki uppbyggt liggur annars vegar á Sandskeiðum, vestan Vífilsfells]], og hins vegar á Húsfellsbruna á milli Húsfells og Bláfjalla. Skíðasvæðið í Bláfjöllum er í landi Kópavogs.
Náttúra
thumb|center|1000px|Víðmynd af Kópavogsbæ tekin á Arnarnesi. Vinstra megin á myndinni eru [[Kársnes, Kópavogskirkja og Hamraborg. Fyrir miðri mynd eru Suðurhlíðar Kópavogs. Hægra megin á myndinni eru blokkir í Engihjalla, Kópavogsdalur, íþróttahúsið Fífan og Smáratorg 3. Í forgrunni er Kópavogur.]] Vesturhluti Kópavogs liggur á því grágrýtissvæði sem meginhluti höfuðborgarsvæðisins stendur á. Þetta grágrýti er að minnsta kosti 100.000 ára gamalt. Austari hlutar sveitarfélagsins eru á hraunum sem hafa runnið eftir ísöld og sum eftir landnám. Þá er móberg frá því um miðbik ísaldar neðst í Kópavogsdal. Land Kópavogs ber þess ýmis merki að hafa verið mótað af ísaldarjöklum. Þinghóll er í raun hluti af 10.000 ára gömlum jökulgarði og stór jökulgarður liggur frá Álftanesi og neðansjávar upp að norðurströnd Kársness. Í landi Kópavogs eru ýmis náttúruvætti. Í botni Kópavogs og Fossvogs eru leirur með fjölbreyttu fuglalífi, og má þar nefna tegundir eins og tjald, stokkönd, stúfönd, rauðbrysting, tildru og lóuþræl. Kópavogsleira er um 21 hektari að stærð og er dvalarstaður fyrir alls 30 staðbundnar fuglategundir og um 10 farfuglategundir. Borgarholt á Kársnesi er friðlýst náttúruvætti þar sem eru greinileg ummerki um hærri sjávarstöðu á höfuðborgarsvæðinu. Grágrýtishnullungar einkenna holtið og neðri mörk þeirra marka hina fornu sjávarstöðu. Einnig er áhugavert samfélag villtra gróðurtegunda á Borgarholti sem hefur þrifist í návist við erlendan garðagróður í nágrenninu. Víghólar eru einnig friðlýstir en þeir eru jökulsorfnar grágrýtisklappir á hæsta punkti Kópavogsháls í um 70 metra hæð yfir sjávarmáli. Elliðavatn er á náttúruminjaskrá, en það er grunnt sigdældarvatn sem í er þykkt kísilgúrlag og mikið lífríki. Botnplöntur eru mjög áberandi og dýralíf við fjöruna mjög mikið. Í Elliðavatni er góð silungsveiði, en í vatnakerfinu lifa allar tegundir villtra ferskvatnsfiska á Íslandi; bleikja, lax, urriði, áll og hornsíli. Vatnið í Elliðavatni er að uppruna lindarvatn sem streymir upp víðs vegar umhverfis vatnið. Vatnið stækkaði verulega til suðurs eftir að það var stíflað á árunum 1924-1925
Næstum því helmingur af landi Kópavogs, eða 37 km², er innan Bláfjallafólkvangs. Svæðið er á Reykjanesgosbeltinu og á því eru margs konar ummerki um eldvirkni, svo sem hraun, eldgígar og móbergsmyndanir. Hraun frá að minnsta kosti 15 eldstöðvum innan fólkvangsins eru að hluta innan marka Kópavogs. Í Þríhnúkagíg, syðst í landi Kópavogs, er 120 metra djúpur gígketill sem er sá stærsti sinnar tegundar á Íslandi og er af mörgum talin ein merkasta náttúrumyndun landsins. Inn af botni ketilsins er 115 metra langur hellir. Þríhnúkagígur hefur verið gerður aðgengilegan fyrir almenning með göngum inn í hann og er þar útsýnispallur. Auk þess er hægt að fá að síga ofan í hann.
Stjórnsýsla
Eins og í öðrum sveitarfélögum á Íslandi er kosið til bæjarstjórnar Kópavogs á fjögurra ára fresti. Bæjarstjórn kýs síðan bæjarstjóra og skipar í ýmis ráð og nefndir bæjarins. Bæjarstjórn Kópavogs er skipuð 11 fulltrúum úr 6 framboðum, en meirihlutasamstarf er með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokki. Þessi meirihluti hefur verið starfandi frá árinu 2018. Bæjarstjóri Kópavogs er Ásdís Kristjánsdóttir, Sjálfstæðisflokki, forseti bæjarstjórnar er Sigrún Hulda Jónsdóttir og formaður bæjarráðs er Orri Vignir Hlöðversson, bæði úr Framsóknarflokki.
Kópavogur er í Suðvesturkjördæmi og er fjölmennasta sveitarfélagið í kjördæminu. Fyrir breytingar á lögum um framkvæmdavald ríkisins árið 1989 var Kópavogur hluti Gullbringu- og Kjósarsýslu. Kópavogsbær er sérstakt sýslumannsumdæmi, en frá árinu 2007 hefur lögreglan á höfuðborgarsvæðinu séð um löggæslu í bænum. Kópavogur er í umdæmi Héraðsdóms Reykjaness.
Sjá nánar um kosningaúrslit, bæjarfulltrúa og bæjarstjóra í:
Merki
right|thumb|Merki Kópavogs Merki Kópavogsbæjar var valið í samkeppni árið 1965 og var tekið í notkun það sama ár í tilefni 10 ára afmæli bæjarins. Allmargar tillögur bárust og greiddi bæjarstjórn atkvæði um tillögurnar 26. mars 1965 á bæjarstjórnarfundi. Sigurtillagan er núverandi merki sem hlaut 9 atkvæði.Höfundar þess eru Sigurveig Magnúsdóttir arkitekt og Ingvi Magnússon auglýsingateiknari. Merkið sýnir boga Kópavogskirkju með selkópi fyrir neðan. Græni liturinn er Pantone 356.
Samfélag og menning
thumb|right|[[Gerðarsafn og Safnahús Kópavogs.]] thumb|right|Hátíðahöld á [[Rútstúni 17. júní 2007]] Samfélagið í Kópavogi einkennist af ungum aldri bæjarins, staðsetningu hans og náttúru svæðisins. Kópavogur er því sem næst í miðju höfuðborgarsvæðisins og í gegnum bæinn liggja tvær stofnbrautir, Hafnarfjarðarvegur og Reykjanesbraut. Því eru margir Kópavogsbúar sem sækja vinnu eða stunda nám í nágrannasveitarfélögunum og öfugt. Í Kópavogi er mikið um verslun og þjónustu, sérstaklega í Smáranum og við Smiðjuveg. Nálægð bæjarins við höfuðborgina og ungur aldur byggðarinnar hefur áhrif á menningarstarfsemi í Kópavogi.
thumb|right|[[Emilíana Torrini er úr Kópavogi.]] Flestar menningarstofnanir Kópavogs eru til húsa á Borgarholti. Lestrarfélag Kópavogs var stofnað 1953 að undirlagi Jóns úr Vör. Bókasafn Kópavogs er nú til húsa í Safnahúsi Kópavogs með útibú í Lindaskóla. Árið 2007 voru 212.060 útlán frá safninu. Náttúrufræðistofa Kópavogs, Tónlistarskóli Kópavogs og Salurinn eru einnig til húsa í Safnahúsinu. Salurinn er var einn stærsti tónleikasalur á Íslandi áður en tónlistarhúsið Harpa var byggð og tekur hann um 300 manns í sæti. Gerðarsafn er listasafn sem er til húsa í Hamraborg, í næsta nágrenni við Safnahúsið. Það var opnað í apríl 1994 og heitir eftir Gerði Helgadóttur myndhöggvara. Héraðsskjalasafn Kópavogs var opnað árið 2001 og er til húsa í Hamraborg. Það fer með umboð Þjóðskjalasafns í Kópavogi. Í samstarfi við Héraðsskjalasafnið starfar Sögufélag Kópavogs, stofnað 2011. Leikfélag Kópavogs var stofnað árið 1957 og var lengi vel til húsa í Félagsheimili Kópavogs. Skólahljómsveit Kópavogs var stofnuð 1966. Henni er skipt í þrjár sveitir eftir aldri og getu sem koma að meðaltali fram 90 sinnum á ári.
Skólar
Í Kópavogi eru 21 leikskóli, en árið 2009 voru 83% barna á leikskólaaldri í Kópavogi í leikskóla á vegum bæjarins. Kópavogsbær rekur 9 grunnskóla. Menntaskólinn í Kópavogi er eini framhaldsskólinn í Kópavogi. Auk hefðbundins bóknáms er þar boðið upp á ferðamálanám og nám á matvælasviði. Á sínum tíma voru uppi hugmyndir um að Knattspyrnuakademía Íslands myndi koma að starfsemi framhaldsskóla í Kórahverfinu, en frá því var horfið. Um 550 nemendur stunda nám við Tónlistarskóla Kópavogs. Þá er Kvöldskóli Kópavogs með starfsemi í Snælandsskóla og býður upp á ýmis námskeið, þar á meðal íslenskunámskeið fyrir útlendinga.
Samgöngur
Kópavogsbær er aðili að Strætó bs. sem sér um almenningssamgöngur í bænum. Aðal strætisvagnaskiptistöð bæjarins er í Hamraborg. Þar stoppa bæði þeir vagnar sem ganga um bæin auk vagna sem tengja bæin við önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu.
Í Kópavogi er göngu- og hjólastígakerfi sem er hluti af stígakerfi höfuðborgarsvæðisins. Meðal annars liggja stígar fyrir Kársnes, fyrir botn Kópavogs til Garðabæjar, um Kópavogsdal og meðfram mörkum Reykjavíkur og Kópavogs úr Kópavogsdal upp í Kórahverfi.
Íþróttir
Fjöldi íþróttafélaga starfa í bænum en fjölmennust þeirra eru Breiðablik og HK og á vegum þeirra stundaðar fjölmargar íþróttagreinar. Breiðablik var stofnað árið 1950 og HK var árið 1970. HK er með aðstöðu í íþróttahúsinu Digranesi og Kórnum, þar sem HK spilar knattspyrnuleiki sína í Knatthúsinu. Íþróttafélagið Gerpla hefur aðstöðu í Versölum en kvennalið félagsins í hópfimleikum, sem jafnframt var landslið Íslands, sigraði Evrópumótið í hópfimleikum árið 2010.
Tübingen
thumb|Ráðhúsið í Tübingen Tübingen er háskólaborg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún liggur fyrir sunnan Stuttgart. Íbúar eru 85 þúsund (31. des 2013), þar af eru 29 þúsund stúdentar. Háskólinn í Tübingen var stofnaður 1477.
Mýrabobbi
Mýrabobbi (fræðiheiti: Oxyloma elegans) er tegund af smávöxnum evrópskum landsniglum. Hann finnst einnig á Íslandi og Grænlandi.
Langues d'oïl
Langues d'oïl („oïl-tungumál“, einnig langues d'oui) eru mállýskusamfella sem stendur saman af frönsku og náskyldustu mállýskum hennar. Þessar mállýskur eru talaðar í norðurhluta Frakklands, suðurhluta Belgíu og í Ermarsundseyjum. Þær tilheyra allar ætt galló-rómanskra mála, sem inniheldur mál sem eru töluð í austurmiðhluta (Arpitanía) og suðurhluta Frakklands (Oksitanía), á Norður-Ítalíu og í austurhluta Spánar.
Skipting
Fimm hópar langues d'oïl hafa verið lagðir fram:
Zone francienne
Tegundir mállýskunnar sem er töluð í Île-de-France:
Slotið
thumb|right|320px|Slotið í Kaupmannahöfn, mynd frá 1698 eftir Carl Otto. Slotið í Kaupmannahöfn eða Kaupinhafnarslot var konungshöllin í Kaupmannahöfn frá því Kristófer af Bæjaralandi ákvað að gera borgina að höfuðborg þar til það var rifið 1731 til að rýma fyrir Kristjánsborgarhöll. Slotið var reist á Slotshóminum eða Hallarhólminum þar sem Virki Absalóns hafði áður staðið, en það var brotið niður að undirlagi Hansasambandsins árið 1369 eftir friðarsamninga sem gerðir höfðu verið. Undirstöður Slotsins eru undir aðalálmu Kristjánsborgarhallar, og voru grafnar upp, þegar Kristjánsborg var endurbyggð í byrjun 20. aldar. Rústirnar eru til sýnis fyrir ferðamenn.
Saga Slotsins
Ekki er vitað með vissu hvenær Slotið var byggt, en þess er getið skömmu eftir að gamla virkið var brotið niður. Það varð aðsetur konungs þegar Kristófer af Bayern fluttist til Kaupmannahafnar árið 1443. Þá hófust menn handa við að breyta og bæta við, til þess að fá meira pláss, en Slotið var þó lengi innan við gamla, hringlaga virkisvegginn, sem hafði verið umhverfis virki Absalóns, og var um 50 m í þvermál. Utan við vegginn var síki, eða skurður. Á þessum bletti bjó kóngurinn með fjölskyldu sinni og hirð, en með tímanum bættust við byggingar utan múranna, svo sem varðturn og tollbúð.
Smám saman var Slotinu breytt með viðbyggingum, svalagöngum, turnum og öðru. Kristján 1. lét reisa samkomusal sem kallaður var Riddarasalurinn eða Danssalurinn, en var þó ekki fullgerður fyrr en 1503, af Jóhanni eða Hans Danakonungi. Fyrsta umtalsverða breytingin var gerð í tíð Kristjáns 3., sem lét reisa nokkrar byggingar utan við virkisskurðinn. Þá var reist kirkja á hólminum, stjórnarbyggingar, brú og hafnarmannvirki fyrir flotann.
Þegar Kristján 4. var krýndur 1596, hélt hann upp á það með því að hækka turninn við innganginn og setja á hann spíru. Þessi turn var kallaður Bláturn, og er best þekktur sem fangelsi. Annars var Slotinu ekki breytt mikið á þessu tímabili. Það átti hins vegar frekar við um umhverfi þess, þar sem ráðist var í miklar landfyllingar, hólmarnir tengdir saman og ýmsar byggingar reistar. Frá þeim tíma eru Kristjánshöfn, Kauphöllin eða Börsinn og Týhúsið. Friðrik 3. hélt þessu starfi áfram, og lét reisa hesthús og konunglegt bókasafn.
thumb|right|320px|[[Kaupinhafnarslot um 1730, eftir endurbyggingu Friðriks 4.]] Um 1700 lét Friðrik 4. endurbyggja Slotið. Virkisskurðurinn var fylltur og jafnaður, og nýr grunnur Slotsins, sem hafði verið með ótal skotum og útbyggingum, var lagður í reglulegan fimmhyrning. Síðan voru álmurnar byggðar umhverfis Slotsgarðinn, sem varð við þetta leiðinlega dimmur og skuggsæll. Brátt kom í ljós að undirstöðurnar voru ekki nógu vandaðar, og fóru þær að síga og sprungur að koma í veggina. Eftirmaður Friðriks, Kristján 6., ákvað um 1730 að rífa Slotið til grunna og byggja alveg nýja höll, hina fyrstu Kristjánsborgarhöll.
Teruaki Kurobe
Teruaki Kurobe (fæddur 6. mars 1978) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
Dínamít
[[Mynd:Dynamite-5.svg|thumb|Skýringarmynd af dínamíttúbu
A. Sag (eða rakadræg efni eins og kísilgúr) vætt í nítróglyserín. B. Varnarlag umhverfis sprengiefnið C. Hvellhetta. D. Rafmagnskapall eða sprengjuþráður tengdur við hvellhettuna. ]]
Dínamít er sprengiefni sem Alfred Nobel fann upp. Hann fann leið til að tempra sprengikraft nítróglyseríns með því að setja það í kísilgúr. Nobel fékk einkaleyfi og auðgaðist mjög á þessari uppfinningu en hann hafði samviskubit af því hvernig uppfinningar hans nýttust í stríði og ákvað því að verja eignum sínum til velferðar mannkynsins og eru Nóbelsverðlaunin hluti af því.
Dínamít er blanda sem í eru þrír hlutar af nítróglyseríni og einn hluti af kísilgúr. Í þetta er svo blandað matarsóda. Þessi blanda var mótuð í stuttan sívalning og vafin inn í pappír. Óblandað nítróglýserin er afar öflugt sprengiefni og getur sprungið ef það verður fyrir hnjaski og því er mjög hættulegt að flytja það óblandað. Miklu öruggara er að vinna með dínamít og það er mikið notað við vegagerð, niðurrif bygginga og ýmsa mannvirkjagerð.
Líberíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Líberíska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Líberíu í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM.
Bombus bifarius
Bombus bifarius er tegund af humlum sem er finnst í fjöllum vesturhluta N-Ameríku. Nær allar heimildir um B. bifarius eru í raun um B. vancouverensis.
Falmer Stadium
Falmer Stadium (einnig kallaður Amex: American Express Community Stadium) er knattspyrnuvöllur í bænum Falmer á Englandi og heimavöllur Brighton & Hove Albion. Bærinn er innan sveitarfélags Brighton og Hove.
Völlurinn tekur tæp 31.000 í sæti. Hann er einnig notaður fyrir rúgbí, hokkí og tónleika.
Munnur
right|thumb|Þverskurðsmynd af neðri hluta hauskúpu; munnur, [[tunga, vélinda, speldi og fleira.]] thumb|right|[[Kvenmaður|Kvenmannsvarir.]] Munnurinn er fremsti hluti meltingarfæra dýra. Lífverur nærast um munn en hann auðveldar einnig raddbeitingu. Í munninum eru gjarnan tennur sem mylja og elta fæðuna. Munnvatnskirtlar sjá um að bleyta fæðuna og auðvelda för hennar niður meltingarfærin. Í henni eru meltingarensím. Tungan sér um að grípa um fæðuna og beina henni undir tannfletina. Aftast skilur úfurinn kokið frá munni. Munnur ólíkra dýrategunda er töluvert frábrugðinn öðrum.
Indianapolis
thumb|right|Indianapolis að kvöldi Indianapolis er höfuðborg Indiana-ríkis í Bandaríkjunum og jafnframt stærsta borg ríkisins. Hún er einnig 13. stærsta borg Bandaríkjanna og þriðja stærsta borg miðvesturríkjanna á eftir Chicago og Detroit. Íbúar voru tæplega 880.000 árið 2019.
Indiana Pacers er körfuboltalið borgarinnar og spilar í NBA.
Land
Land táknar oftast ríki eða viðurkennt svæði, sem heitir tilteknu nafni. Flest lönd eru afmörkuð hvert frá öðru með landamærum, sem hafa verið afskaplega breytileg og hreyfanleg í tímans rás. Sum lönd eru umlukin sjó eingöngu og hafa þá engin eiginleg landamæri. Þannig háttar til dæmis um Ísland og Japan. Önnur liggja að sjó að hluta og að öðrum löndum að hluta. Sem dæmi slíks má nefna Noreg og Danmörku. Þá eru einnig lönd sem eru algjörlega landlukt, en þau eiga hvergi land að sjó og allt umhverfis þau eru landamæri, sem liggja að einu eða fleiri öðrum ríkjum. Slík lönd eru sem dæmi Sviss og Tékkland. Til eru tvö lönd í veröldinni, sem kalla mætti tvílandlukt, en þau eru umkringd löndum, sem hvergi liggja að sjó. Þessi tvö lönd eru Úsbekistan og Liechtenstein.
Í annarri merkingu er orðið „land“ notað um svæði almennt án vísunar til heitis sérstaklega. Sem dæmi um slíka notkun orðsins mætti taka þessa setningu: „Í Himalajafjöllum liggur land að jafnaði hærra en annars staðar á jörðunni.“
Þriðja merking orðsins er stórt eða smátt svæði á jörðinni, sem stendur upp úr sjó, slíkt svæði nefnist meginland eða eyja og byggist aðgreiningin að mestu leyti á stærð. „Land fyrir stafni!“
Öfgasinnaðir jafnaðarmenn
Öfgasinnaðir jafnaðarmenn voru stjórnmálaframboð sem bauð fram í Reykjaneskjördæmi í Alþingiskosningum árið 1991. Þeir hlutu 459 atkvæði og engan mann kjörinn. Í efstu sætum voru Guðmundur Brynjólfsson, Nikulás Ægisson og Bergur Þór Ingólfsson. Helstu baráttumál Öfgasinnaðra jafnaðarmanna voru vatnsrennibraut yfir Faxaflóa til flutnings á fiski og fólki og fækkun jólasveina úr 13 í 9 eins og í vísunni „Jólasveinar einn og átta“.
Píningsdómur
Píningsdómur var ígildi laga og var samþykktur á Alþingi árið 1490. Píningsdómur ítrekaði bann sem verið hafði í gildi árin á undan og bannaði útlendingum að hafa hér vetursetu á Íslandi, nema í neyð og þeir mættu ekki taka Íslendinga í sína þjónustu. Auk þess hvorki gera héðan út skip né menn til sjós. Í þeim dómi var einnig tekið fram að engir búðsetumenn skulu vera á Íslandi sem ekki hafa búfé að fæða sig við sem þó sé ekki minna en 300. Var það gert til að skylda almenning til að vera í vist hjá bændum. Píningsdómur er kenndur við Diðrik Píning, sem var þýskur flotaforingi og höfuðsmaður Danakonungs á Íslandi frá 1478 til 1491.
Stone Temple Pilots
thumb|Stone Temple Pilots, 2011. Stone Temple Pilots er bandarísk rokk eða grunge-hljómsveit frá San Diego sem fyrst gekk undir nafninu Mighty Joe Young. Sveitin varð vinsæl frá fyrstu plötu sinni þegar lagið Plush náði vinsældum.
Sveitin var með sömu liðskipan frá 1989 til 2013: Scott Weiland (söngur), bræðurnir Dean (gítar) og Robert DeLeo (bassi, bakraddir) og Eric Kretz (trommur). Sveitin tók hlé frá 2003-2008 þegar meðlimir einbeittu sér að hliðarverkefnum, Weiland fór í Velvet Revolver með meðlimum Guns N' Roses. Weiland var rekinn árið 2013 en hann átti við alvarlegan vímuefnavanda við að etja, hann lést árið 2015.
Söngvari Linkin Park, Chester Bennington tók við hljóðnemanum 2013 til 2015. En frá 2017 hefur söngvarinn Jeff Gutt verið með sveitinni.
Juniperus indica
Juniperus indica er einitegund upprunnin úr háfjöllum Himalaja, þar sem hann kemur fyrir frá Indusdal í Kasmír austur til vestur Yunnan í Kína.
Þetta er runni sem verður 50 til 200 sm hár, með að mestu láréttan greinavöxt.Nálarnar eru dökk grágrænar, með tvær formgerðir; fullorðnar plöntur með hreisturlík blöð 1 til 3 mm löng, meðan ungplöntur eru að mestu með nálarlaga blöð 5 til 8mm löng, en nálarlaga blöð geta einnig verið á skyggðum sprotum á fullorðnum plöntum. Blöðin eru þrjú í hvirfingu á kröftugum aðalsprotum, og og gagnstæð pör á grennri, seinvaxnari sprotum. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Þroskaðir berkönglarnir eru egglaga, 6 til 10mm langir, gljáandi svartir, og innihalda eitt fræ. Fræin dreifast þegar fuglar éta berkönglana.
Hoya bilobata
Hoya bilobata er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Aðrar tegundir eru oft seldar sem H. bilobata, eins og H. tsangii eða Hoya sp. DS-70. Þetta er vegna þess að blöð tegundanna eru mjög lík.
Kínverskur faxhundur
Kínverskur faxhundur er hundategund sem einkennist af hárleysi á mest öllum líkama. Kínverskir faxhundar geta fæðst bæði hárlausir og með feld, kallaðir á ensku Hairless og Powderpuff.
Maggi Mix
Magnús Valdimarsson (f. 3. apríl 1985), sem er betur þekktur sem Maggi Mix, er íslenskur skemmtikraftur og tónlistarmaður frá Kópavogi. Hann er þekktur fyrir myndbönd og tónlist sína, auk þess að sýna frá daglegu lífi sínu á samfélagsmiðlum.
Árið 2001 gerði Maggi Mix lagið „Sexý Bomba!“, sem er íslensk útgáfa af laginu „Sex Bomb“ eftir Tom Jones. Hann flutti lagið á skemmtun í Kópavogi, en upptaka af laginu fór í dreifingu á internetinu og hann varð fyrst þekktur í kjölfarið á því.
Árið 2009 hóf hann að hlaða upp matreiðslumyndböndum og lögum á YouTube og Facebook og varð þjóðþekktur í kjölfarið. Árið 2010 varð hann sá Íslendingur sem var með flesta fylgjendur á Facebook. Auk þess að gefa út matreiðslumyndbönd og tónlist hefur Maggi Mix einnig komið fram á viðburðum með uppistand, sungið lög, farið með „pikkupplínur“ og spilað sem plötusnúður. Meðal vinsælla laga eftir hann eru „Sexý Bomba!“ og „Gymmið Gefur“.
Kösem Sultan
Kösem Sultan (f. í kringum 1589 – d. 2. september 1651), einnig þekkt undir nafninu Mahpeyker Sultan, var ein valdamesta kona í sögu Tyrkjaveldis. Kösem Sultan komst til valda og áhrifa í stjórnmálum Tyrkjaveldis sem eftirlætishjákona (haseki sultan) Tyrkjasoldánsins Akmeðs 1., sem soldánsmóðir (valide sultan ) eftirmanna hans, Múraðs 4. og Íbrahíms 1. og loks sem amma Mehmeds 4. soldáns.
Kösem var meðlimur í hirð sex soldána Tyrkjaveldis: Akmeðs 1., Mústafa 1., Ósmans 2., Múraðs 4., Íbrahíms og Mehmeds 4. Eftir dauða hennar var Kösem kölluð „Valide-i Muazzama“ (hin glæsilega móðir), „Vālide-i Maḳtūle“ (hin myrta móðir) og „Vālide-i Şehīde“ (píslarvættismóðir).
Æviágrip
Talið er að Kösem hafi fæðst undir nafninu Anastasía og verið dóttir grísks rétttrúnaðarprests á eyjunni Tínos, sem var þá undir yfirráðum feneyska lýðveldisins, en ekki eru til traustar heimildir um uppruna hennar. Ungri var henni rænt af tyrkneskum þrælasölum og hún seld hirð Tyrkjasoldáns, þar sem henni var gert að snúast til íslamstrúar og henni gefið nýtt nafn, Mâh-Peyker, sem merkir „mánaandlit“. Hún varð frilla soldánsins Akmeðs 1. og hlaut hjá honum nafnið Kösem, sem merkir „forystukind“.
Soldánskona
Kösem var talin greind, viljasterk og kraftmikil og komst fljótt til áhrifa innan kvennabúrsins eftir að Akmeð varð soldán árið 1603. Þegar amma Akmeðs, Safiye Sultan, var gerð útlæg árið 1604 og móðir hans, Handan Sultan, lést árið 1605, varð Kösem helsta fylgdarkona soldánsins með titlinum haseki sultan.
Fyrri ríkisstjóratíð
Þann 10. september árið 1623 var Mústafa steypt af stóli í annað skipti og sonur Kösem, Múrað 4., var settur á valdastól sem Tyrkjasoldán. Hann var þá aðeins ellefu ára gamall. Kösem varð því soldánsmóðir með titlinum valide sultan og varð aftur tignust allra kvenna í soldánshöllinni. Hún fékk einnig að stýra ríkinu í nafni sonar síns sem ríkisstjóri, naib-i-sultanat, þar til Múrað náði fullorðinsaldri þann 18. maí árið 1632. Forverar Kösem, Nurbanu Sultan og Safiye Sultan, höfðu áður notið mikilla valda sem meðstjórnendur og ráðgjafar fullorðinna sona sinna, en Kösem var fyrsta konan sem réð formlega sem ríkisstjóri í ósmanska Tyrkjaveldinu. Kösem fundaði með ríkisstjórn soldánsdæmisins (divan) falin á bak við tjald. Stjórnartíð hennar var rósturtími í sögu ríkisins en á þessum tíma braust út stríð gegn Persum, uppreisn braust út í Anatólíu og stórvesír ríkisins var myrtur árið 1631 af janissörum.
Þann 18. maí 1632 varð sonur Kösem lögráða og tók við stjórnartaumunum af móður sinni. Kösem naut þó áfram talsverðra áhrifa og var í reynd meðstjórnandi Múraðs.
Árið 1640 lést Múrað 4. án þess að hafa getið erfingja. Við honum tók því yngri sonur Kösem, Íbrahím. Íbrahím var veikur á geði og Kösem varð því aftur óformlegur meðstjórnandi soldánsins og hélt honum frá stjórnartaumunum með því að láta frillur halda athygli hans frá stjórnmálum. Þetta fyrirkomulag stóðst ekki til langtíma og því reyndu Kösem og stórvesír soldánsins að koma Íbrahím frá völdum. Ráðabrugg þeirra misheppnaðist og leiddi til þess að stórvesírinn var líflátinn og Kösem var rekin burt frá soldánshöllinni. Þegar janissarar gerðu uppreisn gegn Íbrahím næsta ár lýsti Kösem yfir stuðningi við þá og lagði blessun sína við að Íbrahím yrði settur af og líflátinn. Íbrahím var kyrktur til dauða þann 18. ágúst 1648.
Seinni ríkisstjóratíð
Eftir dauða Íbrahíms setti Kösem sonarson sinn, son Íbrahíms, Mehmed 4. á soldánsstól aðeins sex ára gamlan. Móðir Mehmeds, Turhan Hatice, var talin of ung og óreynd til að gerast ríkisstjóri fyrir son sinn og Kösem varð því formlega ríkisstjóri í annað skipti á meðan soldáninn var ómyndugur.
Kösem var rómuð fyrir örlæti og fyrir að veita þrælum sínum frelsi eftir þriggja ára þjónustu.
FC Basel
FC Basel 1893 (Fussball Club Basel 1893),oftast þekkt sem FC Basel eða bara FCB eða Basel er svissneskt knattspyrnufélag frá Basel. Félagið var stofnað árið 1893.
Oddur Sigurðsson lögmaður
Oddur Sigurðsson (í lifandi lífi oft nefndur Oddur hinn hávi) (1681 – 5. ágúst 1741) var íslenskur lögmaður á 18. öld og valdamesti maður landsins á árunum 1708 – 1718. Hann var mjög yfirgangssamur skapofsamaður og lá einatt í illdeilum og málaferlum og bar oft hærra skjöld. Árið 1724 var hann dæmdur frá æru, embætti og eignum, en fékk þó uppreisn með konungsbréfi árið 1730. Björn Th. Björnsson segir í bók sinni: Í plógfari Gefjunar að aðrir eins „þverbrestir skapsmuna eru naumast höggnir dýpra í ásýnd nokkurs manns í sögu okkar.“
Uppruni
Hann var sonur Sigurðar Sigurðssonar (1636 – 17. nóvember 1690) prófasts á Staðarstað, sonarsonar Odds biskups Einarssonar, og konu hans Sigríðar Hákonardóttur (1658 – 1733), dóttur Hákonar Gíslasonar sýslumanns í Bræðratungu, sonar Gísla Hákonarsonar lögmanns. Hún bjó lengi ekkja á Rauðamel syðri. Oddur fæddist á Staðarstað, fór ungur í Skálholtsskóla og lærði síðan við Kaupmannahafnarháskóla.
Hann kom heim 1704 en fór út aftur 1706 og fékk þá varalögmannsembætti. Þegar hann kom aftur 1707 ætlaði hann að ganga að eiga unnustu sína, Guðrúnu, sem var dóttir Guðmundar ríka Þorleifssonar í Brokey og konu hans, Helgu dóttur Eggerts ríka á Skarði, en hún dó þá í Stórubólu og öll systkini hennar. Oddur og Guðmundur í Brokey voru í miklu vinfengi og gaf Guðmundur honum meðal annars jörðina Narfeyri þar sem Oddur bjó næstu árin og mikið fé. Lofaði Oddur að ganga honum í sonarstað og átti von á að verða erfingi hans.
Umboðsmaður stiftamtmanns
Árið 1708 fékk Oddur umboð Gyldenløve stiftamtmanns og má segja að næsta áratuginn hafi hann hagað sér eins og hann væri allt að því einvaldur á Íslandi. Það áttu aðrir ráðamenn erfitt með að sætta sig við og Oddur lenti fljótt í deilum við Jón biskup Vídalín og Pál Vídalín út af brauðaveitingum, dómum og fleiru og deildi um sýsluvöld yfir Dalasýslu við Pál Vídalín. Fékk hann Pál dæmdan frá lögmannsembætti 1713 en þremur árum síðar fékk hann embættið aftur.
Bæjarlisti Akureyrar
Bæjarlisti Akureyrar (áður Listi fólksins) er íslenskur stjórnmálaflokkur sem hefur verið í framboði á Akureyri til bæjarstjórnarkosninga frá árinu 1998. Stofnandi flokksins var Oddur Helgi Halldórsson en hann hafði áður verið virkur meðlimur í Framsóknarflokkinum. Framboðið hlaut hreinan meirihluta í bæjarstjórn Akureyrar í sveitarstjórnarkosningunum 2010. Bæjarlistinn var annað staðbundið framboð sem hafði náð einum manni inn í bæjarstjórn 2010 en fyrir kosningarnar 2014 sameinuðust Bæjarlistinn og Listi fólksins undir heitinu Bæjarlisti Akureyrar.
Oddur Sigurðsson lögmaður
Umboðsmaður stiftamtmanns
Á þessum árum gerðist það að Oddur var handtekinn af enskum hvalveiðimönnum sem hann hafði sakað um launverslun og höfðu þeir hann í skipi hjá sér um tíma. Þær sögur gengu eftir á að hann hefði verið geltur og orti Páll Vídalín vísu um það sem Oddur reiddist mjög. Óvíst er hvort nokkuð er til í geldingarsögunni en Oddur var ókvæntur alla ævi. Hann var gáfumaður, vel menntaður og margt vel gefið, en hann var ofsafenginn í skapi og sást ekki fyrir, yfirgangssamur ribbaldi, drykkfelldur og slarksamur. Árið 1713 kom Jón biskup Vídalín við á Narfeyri í vísitasíuferð og settist að drykkju með Oddi, sem lauk með því að Oddur flaug á biskupinn og ætlaði að berja hann. Urðu af því langar málaþrætur.
Deilur við Jóhann Gottrup
Upp úr 1720 hófust miklar deilur milli Odds og Jóhanns Gottrup um Snæfellsnessýslu og Stapaumboð, sem Oddur hafði lengi haldið án þess að hafa fengið konungsveitingu fyrir því. Þurfti hann að sleppa því en Gottrup tók við. Oddur fór til Kaupmannahafnar til að reyna að rétta hlut sinn en Jóhann lét greipar sópa um eignir hans á meðan, tók sumt undir sig en eyðilagði annað. Þegar Oddur sneri aftur gekk á með stöðugum erjum og átökum á milli þeirra og manna þeirra því báðir höfðu um sig ribbaldaflokka og má segja að skálmöld hafi ríkt á Snæfellsnesi.
Fuhrmann amtmaður vék Oddi úr embætti 1724 og hann var vanvirtur á ýmsan hátt, bæði af Jóhanni og öðrum. Eftir það var hann lengst af hjá móður sinni á Rauðamel og er sagt að hún hafi jafnan æst hann til ófriðar fremur en sátta. Hann sigldi nokkrum sinnum til Kaupmannahafnar og reyndi að rétta hlut sinn og á endanum fékk hann uppreisn æru með konungsbréfi 1730 og var Jóhanni gert að skila honum aftur jörðum og fjórtán fiskibátum. Fljótlega upp úr þessu hægðist um hjá Oddi, enda voru mótstöðumenn hans farnir að týna tölunni og hann orðinn embættislaus og eignalítill. Úr því rættist þó heldur þegar móðir hans dó 1734 og hann erfði hana. Flutti hann þá suður að Leirá í Borgarfirði og bjó þar til æviloka.
Jólatré
thumb|220px| Jólatré er skrauttré sem eru notuð á jólum. Uppruna sinn á jólatréið sennilega að rekja til jólasiða fyrir kristna tíð.
Ísland
Á Íslandi hafa nordmannsþinur (sem er innflutt frá Danmörku), sitka-, blá- og rauðgreni, stafafura gjarnan verið notuð sem jólatré. Fjallaþinur gæti komið í stað nordmannsþins með ræktun á Íslandi.
Þann 21. desember árið 1952 var kveikt á stóru jólatréi á Austurvelli, sem var gjöf frá Óslóarbúum til Reykvíkinga og var það fastur siður árlega til ársins 2015.
Á seinni árum hefur tréð verið fellt í Heiðmörk utan Reykjavíkur.
Ár
Ár er tímaeining, sem miðast við göngu jarðar kringum sólina. Hvarfár er tíminn milli sólstaða og er hið náttúrulega árstíðaár. Sólár er umferðartími jarðar miðað við fastastjörnurnar og er 365,25636 dagar, en (gregorískt) almanaksár er 365,2425 dagar að meðaltali.
Vegna þess að árið er um það bil fjórðungi degi lengra en sem nemur heilum dögum ársins, er tímatalið hannað þannig að eitt ár er að jafnaði 365 dagar, nema að bætt er við aukadegi fjórða hvert ár (þegar ártalið er deilanlegt með tölunni 4). Þetta fjórða ár nefnist hlaupár og bætist aukadagurinn við febrúarmánuð. Undantekning er síðustu ár alda en þau eru ekki hlaupár, nema þegar talan 400 gengur upp í ártalinu, t.d. var árið 2000 hlaupár, en ekki árið 1900.
Árinu er enn fremur skipt upp í tólf mánuði, sem hafa misjafna lengd; ýmist 30 eða 31 sólarhringur, nema annar mánuður ársins, febrúar, hann hefur 28 daga, en 29 þegar hlaupár er.
Uppruni orðsins
Orðið ár er einkum notað sem tímaeining, 365 dagar eða 12 mánuðir, en þýddi líka að fornu góðæri og ársæld. Þá blótuðu menn til árs og friðar, eins og segir í fornum bókum. Ár er sama orð og år í dönsku og sænsku, year á ensku og skylt hornus í latínu sem merkir ársgamall. Í eldgamalli slavnesku var orðið jara notað í merkingunni vor. Af því mætti ætla að ár sé leitt af stofni sem annars vegar merkti tími, hins vegar ársæld.