cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tískudúkka
Fatahönnuðir hanna, sauma og útbúa föt á tískudúkkur og sjálfstæðir listamenn endurskapa dúkkurnar, skipta um hár og breyta öðrum einkennum. Þessir listamenn eru vanalega ekki tengdir dúkkuframleiðendum og selja endurunnu dúkkurnar til safnara.
Meðal vinsælla tískudúkkna eru Equestria dúkkur (My little pony), Barbie, Monster High, Bratz og Lottie dúkkur.
Hafnarstræti 18 (Akureyri)
Hafnarstræti 18 betur þekkt sem Tuliniusarhús stendur í innbænum gegnt  Höepfnershúsi, milli þeirra rann Búðarlækurinn til sjávar brúaður af Hafnarstræti. Það var kaupmaðurinn Otto F. Tulinius sem byggði Tuliniusarhús árið 1902 og hönnuðir voru Sigtryggur Jóhannesson og Jónas Gunnarsson. Húsið var nýtt sem verslunar-, skrifstofu- og íbúðarhús. Árið 1940 var það hertekið af Bretum. Húsið var friðað Í B-flokki af bæjarstjórn Akureyrar þann 4. október 1977
Instituto Federal da Bahia
thumb|right|Instituto Federal da Bahia Háskólinn í Bahia (Instituto Federal da Bahia, oft nefndur IFBA) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Salvador, Bahia, Brasilíu.
Reykjahlíð (Reykjavík)
Reykjahlíð er gata í Hlíðahverfinu í reykjavík.
Instituto Federal da Bahia
Skólinn var stofnaður árið 1910.
Reykjahlíð (Reykjavík)
Gatan liggur frá Eskihlíð í suðri, norður að Miklubraut á móts við mitt Klambratún. Hún heldur síðan áfram sem stubbur norðan túnsins frá Flókagötu á móts við Kjarvalsstaði í beina stefnu miðað við syðri hluta götunnar og endar við Háteigsveg. Það liggur malbikuð göngubraut yfir Klambratúnið sem tengir götuhlutana tvo.
Erzgebirge
thumb|Kort af Eirfjöllunum. Erzgebirge eða Eirfjöllin (tékkneska: Krušné hory) er fjallgarður í mið-Evrópu og myndar landamæri Saxlands í Þýskalandi og Bæheims í Tékklandi.
Hæstu punktar eru Klínovec (1.244 metrar, þýska: Keilberg) og Fichtelberg (1.215 metrar). Málmar hafa verið unnir úr fjöllunum um langt skeið. 22 námur eru á heimsminjaskrá UNESCO.
Jasmín
Jasmín er íslenskt kvenmannsnafn.
Bergstaðastræti
Bergstaðastræti er gata í miðbæ Reykjavíkur sem nær frá Njarðargötu að Skólavörðustíg og liggur samhliða Nönnugötu sem framlengist í Óðinsgötu og fyrir neðan Bergstaðstræti er Laufásvegur á kafla, sömuleiðis Grundarstígur og Ingólfsstræti. Hún hét áður Bergstaðastígur.
Skipbrotsmaður
Skipbrotsmaður er maður sem hefur komist lífs af úr skipbroti, fallið fyrir borð eða verið skilinn eftir á reki eða á eyðiey.
Frægir skipbrotsmenn eru meðal annars basknesku hvalveiðimennirnir sem voru drepnir í Spánverjavígunum 1615, Alexander Selkirk sem settist að á Juan Fernández-eyjum 1703 og Guðlaugur Friðþórsson sem synti 30km leið til lands í Vestmannaeyjum eftir að bátur sem hann var á sökk 1984.
Stöðvarhreppur
Stöðvarhreppur var hreppur við Stöðvarfjörð á Austfjörðum. Hann var áður hluti Breiðdalshrepps, en var gerður að sérstökum hreppi árið 1905, eftir að kauptún var tekið að myndast á Kirkjubóli norðan fjarðarins.
Hinn 1. október 2003 sameinaðist Stöðvarhreppur Búðahreppi undir nafninu Austurbyggð.
MacBook Air
thumb|right|250px|MacBook Air MacBook Air er fartölva frá Apple, sem kynnt var 15. janúar 2008. Tölvan er 0,41 til 1,93 cm að þykkt og var þynnsta fartölva heims þegar hún kom á markað.
Kontraskæruliðar
thumb|right|Kontraskæruliðar í suðausturhluta Níkaragva árið 1987. Kontraskæruliðar eða einfaldlega kontrar voru vopnuð andspyrnuhreyfing sem börðust gegn ríkisstjórn sandínista í Níkaragva á níunda og tíunda áratugnum með stuðningi Bandaríkjanna. Stuðningur Bandaríkjanna við hreyfinguna var ein af orsökum Íran-Kontrahneykslisins á forsetatíð Ronalds Reagan.
Nafnið „kontra“ var stytting á la contrarrevolución, sem merkir „gagnbyltingin“.
Saga
Kontraskæruliðarnir voru stofnaðar með stuðningi einræðisstjórnar Jorge Rafael Videla í Argentínu (meðal annars vegna þess að argentínskar vinstrihreyfingar höfðu tekið þátt í borgarastríðinu í Níkaragva árið 1979 og í morðinu á forsetanum Somoza ) og bandarísku leyniþjónustunnar. Kontrarnir háðu skæruhernað og gerðu árásir á ríkisstofnanir sandínista í Níkaragva, sér í lagi í norðurhluta landsins þar sem þeir gátu flúið yfir landamærin til Hondúras í bækistöðvar sínar. Kontrarnir gerðu sér ekki miklar vonir um að steypa af stóli stjórn sandínistanna en vonuðust til þess að koma af stað samfélagsóeirðum með því að vinna skemmdarverk á efnahags- og velferðarverkefnum stjórnarinnar. Kontraskæruliðar réðust meðal annars á skóla og heilbrigðisstofnanir, eyðilögðu uppskeru bænda og brenndu niður verksmiðjur.
Kontrahreyfingin varð til með samruna ýmissa andófshreyfinga eignarbænda og frumbyggja sem mótmæltu meðal annars samyrkjuvæðingu sandínistastjórnarinnar, vinahótum hennar við Sovétríkin og herskyldunni sem stjórnin kom á. Hreyfingarnar sameinuðust með stuðningi bandarísku leyniþjónustunnar í júní árið 1985 og töldu árið 1990 til sín um 13.800 til 22.400 meðlimi.
Þann 26. mars 1983 réðust kontrarnir á þorpið Rancho Grande og drápu meðal annars franska lækninn Pierre Grosjean, sem hafði verið í Níkaragva í sex mánuði. Árið 1986 voru þrír Evrópumenn drepnir ásamt tveimur Níkaragvamönnum í áhlaupi kontraskæruliða.
Í maí árið 1987 tóku kontraskæruliðarnir sér nafnið RN (Resistencia Nicaragüense eða Níkaragska andspyrnan). Stjórninni stóð alltaf takmörkuð eiginleg ógn af skærum kontranna vegna spillingar og margvíslegra hernaðarmistaka hinna síðarnefndu. Kontrarnir nutu auk þess aldrei mikils fylgis meðal íbúa Níkaragva. Í skoðanakönnun sem Inter-American Research Center tók árið 1988 sögðust 47 % landsmanna kenna kontrum um stríðsátökin í Níkaragva en aðeins 16 % kenndu sandínistum um.
Þann 23. mars árið 1988 gerðu kontrar vopnahléssamning við ríkisstjórn Níkaragva. Með samningnum var grundvöllur lagður að afvopnun kontranna og viðurkenningu þeirra sem lögmæts og lýðræðislegs stjórnmálaafls. Ekki ríkti einhuga sátt með samninginn og viðurkenning hans leiddi til þess að kontrasveitir undir stjórn Enrique Bermúdez, gamals herforingja frá stjórnartíð Somoza, féllu saman í innanflokksdeilur. Hópar af liðsforingjum Bermudez, sem hann sakaði um vanhæfni og spillingu, gerðu uppreisn gegn honum og hondúríski herinn var kallaður til að binda enda á átökin á milli þeirra. Um 30.000 manns létust í átökunum.
Þann 25. febrúar vann bandalag miðhægrimanna kosningar í Níkaragva og Violeta Chamorro varð nýr forseti landsins. Þar með var barátta kontranna á enda en þó urðu til nokkrar fámennar hreyfingar „endur-kontra“ á tíunda áratugnum.
Aðferðir
Edgar Chamorro, gamall kontraforingi, bar vitni fyrir Alþjóðadómstólnum í ákæru Níkaragva gegn Bandaríkjunum árið 1985 og lýsti því hvernig hreyfingin hefði beitt stríðsglæpum markvisst sem hluta af hernaðaráætlun sinni:
"„Mikilvægur hluti af störfum mínum sem samskiptafulltrúi sneri að því að bæta ímynd FDN (Fuerza Democrática Nicaragüense, mikilvægustu hernaðarhreyfingar kontra). Það var mikil áskorun því að það var alvanalegt fyrir samtökin að drepa fanga og almenna borgara sem lágu undir grun um að vinna með sandínistum. Þegar ég ræddi við liðsforingja FDN í búðum okkar við hondúrísku landamærin heyrði ég oft athugasemdir eins og „Ég skar hann á háls“. Bandaríska leyniþjónustan reyndi ekki að draga úr svona aðferðum. Þvert á móti gagnrýndi hún mig harkalega þegar ég viðurkenndi fyrir fjölmiðlum að FDN rændi oft og tæki af lífi landbúnaðarverkamenn og almenna borgara. Okkur var sagt að eina leiðin til að sigra sandínistana væri að drepa, ræna, nauðga og pynta.“"
Duane Clarridge, tengiliður leyniþjónustunnar við kontrana, viðurkenndi fyrir rannsóknarnefnd fulltrúadeildar Bandaríkjaþings árið 1984 að kontrarnir tækju reglulega af lífi „almenna borgara og embættismenn sandínista úti á landsbyggðinni, forstöðumenn samyrkjubúa, hjúkrunarfræðinga, lækna og dómara“.
Í skýrslu sem birt var árið 1987 sakaði Mannréttindavaktin kontra um að standa fyrir fjöldamorðum á bændum, morðum á embættismönnum og góðgerðarstarfsmönnum og um fjölda nauðgana.
Erlendur stuðningur við kontra
thumb|right|Kontrar í Níkaragva árið 1987. Í fyrstu var það herforingjastjórn Argentínu sem studdi og þjálfaði kontraskæruliðana. Argentínskar sérsveitir, svo sem öryggissveitin Batallón de Inteligencia 601, þjálfuðu kontrana, meðal annars í herstöðvum í Lepaterique-héraði í Hondúras. Stuðningur Argentínumanna við kontraskæruliða var hluti af Charly-aðgerðinni (s. Operación Charly) svokölluðu, sem hershöfðinginn Carlos Alberto Martínez stýrði fyrir argentínsku leyniþjónustuna SIDE á stjórnartíð Jorge Rafael Videla ásamt hershöfðingjunum Viola og Valín.
Einræðisstjórn hershöfðingjans Luis García Meza Tejada í Bólivíu stóð fyrir útflutningi á kókaíni til Mið-Ameríku með hjálp argentínsku leyniþjónustunnar. Á móti fjármögnuðu bólivísku eiturlyfjasmyglararnir skæruliðahreyfingar á svæðinu, sérstaklega kontraskæruliðana.
Í lok október árið 1980 heimilaði Jimmy Carter Bandaríkjaforseti bandarísku leyniþjónustunni (CIA) að hefja leynilegar stuðningsaðgerðir við kontra, meðal annars með milljón dollara fjárframlagi. CIA-liðar hófu samstarf við Batallón de Inteligencia 601, sem komu sér upp bækistöðum í Flórída. Á miðjum níunda áratugnum funduðu fyrrum varaformaður CIA, Vernon Walters, og kontraforinginn Francisco Aguirre ásamt argentínsku hershöfðingjunum Viola, Davico og Valín til að stýra hernaðaraðgerðum kontraskæruliða í Mið-Ameríku. Þann 23. nóvember 1981 heimilaði Ronald Reagan Bandaríkjaforseti William Casey, formanni CIA, að styðja og safna liði fyrir kontrana. Fjárframlag Bandaríkjanna til verkefnisins í upphafi nam 19 milljónum Bandaríkjadollara.
Árið 1986 skutu sandínistar niður flugvél á vegum CIA með varning sem ætlaður var kontrunum.
Formlegum stuðningi Bandaríkjastjórnar við kontraskæruliða lauk vegna þrýstings frá bandaríska þinginu en stjórn Reagans hélt áfram að styðja kontrana á bak við tjöldin. Leynilegur stuðningur Bandaríkjastjórnar við kontrana var fjármagnaður með vopnasölu til Írans. Þetta varð kveikjan að Íran-kontrahneykslinu, sem reyndist stjórn Reagans erfitt. Kontrar tóku einnig við ísraelskum vopnasendingum með milligöngu einræðisstjórnar Efraín Ríos Montt í Gvatemala.
Austdal
Austdal er íslenskt millinafn.
Persaveldi (aðgreining)
Persaveldi getur átt við:
Kontraskæruliðar
Fíkniefnasala
Á níunda áratugnum lágu kontrar undir grun um að afla sér fjár með sölu á kókaíni. Utanríkismálanefnd Bandaríkjaþings birti þann 13. apríl 1989 skýrslu um kontraskæruliðana og eiturlyfjasölu. Niðurstaða skýrslunnar var að „æðstu valdhafar Bandaríkjanna [hefðu ekki verið] mótfallnir þeirri hugmynd að eiturlyfjasala væri þjóðráð við fjárhagsörðugleikum kontranna.“ Í skýrslunni var staðfest að starfsmenn bandaríska utanríkisráðuneytisins hefðu gerst aðilar að eiturlyfjasölunni til að styðja kontrana og að kontrar hefðu vitað að fjárhagsaðstoðin sem þeir tóku við væri byggð á fíkniefnasölu.
Í skýrslunni kom fram að utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna hefði greitt eiturlyfjasölum fjárframlög sem Bandaríkjaþing hafði heimilað undir því yfirskyni að um líknarhjálp til kontra væri að ræða. Í sumum tilfellum hefðu eiturlyfjasalarnir þegar verið ákærðir af bandarískum alríkisstofnunum fyrir fíkniefnabrot og í öðrum tilvikum hefðu þeir sætt rannsóknum þegar þeir tóku við greiðslunum.
Ásakanir á hendur utanríkisráðuneytinu um aðild að fíkniefnabraski voru aftur lagðar fram árið 1996 eftir að blaðamaðurinn Gary Webb birti niðurstöður úr rannsóknum sínum á málinu í tímaritinu San Jose Mercury News og síðar í bókinni Dark Alliance, þar sem hann greindi frá því að kontrar hefðu selt krakk á götum Los Angeles til að fjármagna vopnakaup sín.
Í grein The Wall Street Journal frá 29. janúar 1997 var fjallað um eiturlyfjasölu tengda kontrum í bænum Mena í Arkansas:
Árið 1998 birti Frederick Hitz, aðaleftirlitsmaður CIA, skýrslu í tveimur bindum þar sem hann renndi stoðum undir ásakanir Webbs, lýsti fíkniefnasölu kontranna og hvernig starfsemi þeirra hefði notið verndar á forsetatíðum Reagans og Bush.
Járnbrá
Járnbrá er íslenskt kvenmannsnafn.
Madeiravín
Madeiravín er styrkt vín búið til á Madeiraeyjum.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1922
Árið 1922 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 11. skipti. Fram vann sinn áttunda titil. Þrjú lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Allir leikirnir voru spilaðir á Íþróttavellinum á Melunum
Skoruð voru 12 mörk, eða 4 mörk að meðaltali í leik.
Í meistaraliði Fram voru:
Ásmundur Sveinsson
Ásmundur Sveinsson (20. maí 1893 – 9. desember 1982) var íslenskur myndhöggvari sem er frægastur fyrir einföld formhrein fígúratív og abstrakt verk sem mörg hafa verið stækkuð mikið og steypt sem minnismerki. Meðal verka hans má nefna Sonatorrek við Borg á Mýrum og Sæmund á selnum við Háskóla Íslands.
Ásmundur lærði upphaflega tréskurð hjá Ríkarði Jónssyni. 1919 fór hann til Kaupmannahafnar og þaðan til Stokkhólms þar sem hann nam höggmyndalist í sex ár við Listaakademíuna. Eftir útskrift þaðan flutti hann til Parísar þar sem hann lærði hjá Charles Despiau.
Þorláksmessuslagurinn
Þorláksmessuslagurinn er heiti á átökum sem urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi á Þorláksmessu 23. desember 1968. Þennan dag höfðu Æskulýðsfylkingin og Félag róttækra stúdenta skipulagt mótmæli gegn Víetnamstríðinu og hugðust meðal annars ganga upp Bankastræti og Skólavörðustíg. Þegar þau tilkynntu lögreglu um þessa fyrirætlun lagðist hún gegn henni á þeirri forsendu að þannig myndi gangan lenda í miðri jólaösinni á þessum götum en mótmælendur vildu ekki breyta fyrirhugaðri gönguleið. Þegar til kom myndaði lögreglan þá þrefalda röð þvert yfir Austurstræti á Lækjartorgi og þegar gangan kom þar að brutust út átök sem lyktaði með því að tólf mótmælendur voru handteknir.
Ásmundur Sveinsson
Hann flutti aftur til Íslands 1929 og hóf að búa til höggmyndir af fólki við störf með einfölduðum formum (Járnsmiðurinn, Þvottakonan og Vatnsberinn t.d.). Smám saman þróaðist list hans út í hreinar abstrakt eða kúbískar myndir.
1933 lét hann reisa hús við Freyjugötu eftir eigin teikningum í Bauhausstíl. Það hús er nú kallað Ásmundarsalur og er í eigu Listasafns ASÍ. 1942 hóf hann svo byggingu húsanna við Sigtún þar sem Ásmundarsafn er núna til húsa en hann ánafnaði Reykjavíkurborg listaverkasafni sínu og húsunum áður en hann lést.
Plássið undir Jökli
thumb|Frístundaþorpið á Hellnum árið 2009. Plássið undir Jökli er frístundaþorp sem skipulagt var á Hellnum á Snæfellsnesi árið 2004. Skipulagt var 30 hektara svæði og var áætlað að reisa allt að 200 íbúðarhús auk verslana, lista og handverksgallería. Ætlunin var að byggja upp þorp með sama nafni og gamla fiskiþorpið hét þegar útræði var stundað frá Hellnum og þar voru margar þurrabúðir.
Húsin eru timburhús, heilsárshús sem flutt voru inn frá Noregi. Alls voru reist átta hús með mismunandi lagi.
1859
Árið 1859 (MDCCCLIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Merton (borgarhluti)
thumb|200px|Merton á [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðinu.]]
Merton (enska: London Borough of Merton) er borgarhluti í Suðvestur-London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 202.225 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Púrtvín
thumb|[[Glas af púrtvíni]] Púrtvín eða portvín er sætt styrkt vín frá Dourodal í norðurhluta Portúgals, það er nefnt eftir borginni Porto. Púrtvín hefur verið framleitt í Portúgal síðan um miðja 15. öld.
Vínið er venjulega þykkara, sætara og áfengara en flest önnur vín sökum þess að eimuðum vínberjaspíritus er bætt í vínið til að styrkja það og stöðva gerjunina áður en allur sykurinn breytist í vínanda. Áfengisinnihald þess er um 18-30%. Púrtvín er venjulega borið fram sem ábætisvín eða með osti nema í Frakklandi þar sem það er notað sem lystauki á undan mat.
Styrkt vín
thumb|[[Púrtvín er dæmi um styrkt vín]] Styrkt vín er vín sem þar sem vínandastyrkur hefur verið aukinn með utanaðkomandi vökva, oftast í formi koníaks. Algeng styrkt vín eru sérrí, púrtvín, vermút, marsalavín og madeiravín. Upphaflega var áfengi bætt út í léttvín til að auka líftíma þess, þar sem viðbætt áfengi áður en gerjunartímanum er lokið, drepur gerjunina og skilur þannig eftir hærra sykurinnihald. Hvort tveggja, meira áfengismagn og hærra sykurinnihald hefur svo þau áhrif að varðveita vínið betur.
Mjög margar tegundir styrktra vína eru til í heiminum, og eru þau yfirleitt drukkin sem lystauki á undan mat, eða með eftirréttinum, þar sem þau geta verið bæði mjög sæt og krydduð. Einnig eru dæmi um að slík vín séu notuð sem bragðbætir í sjálfri matargerðinni.
Gera þarf greinarmun á styrktu víni og líkjörum sem unnir eru úr víni eða vínberjahrati. Fyrri tegundin fæst með því að bæta áfengi við hefðbundið léttvín, en sú síðari með því að eima léttvín eða gambra sem gerður er úr gerjuðu hrati.
Púrtvín
Púrtvín er styrkt vín frá Portúgal og er það framleitt bæði rautt og hvítt. Fínni púrtvín eru geymd lengur í tunnum. Það fyrirfinnst bæði sem sætt og þurrt; þurrt borið fram með osti eða sem lystarauki og það sæta með eftirréttum eða eitt og sér.
Madeiravín
Madeiravín er einnig portúgalskt vín, frá Madeira-eyjum. Það er einasta vín sem að eðlisfari er sætt en einnig eru til aðrar gerðir. Skiptingin er; Malmsey (sætt), Boal (hálfsætt), Verdelho (hálfþurrt) og Sercial (þurrt). Madeiravín er venjulega framleitt sem blanda af ólíkum víntegundum.
Sérrí
Sérrí er spænskt vín, upphaflega frá Jerez (sem einnig er spænska heiti þess). Það er til í öllum braðflokkum en aðalflokkarnir eru Fino (þurrt), Manzanillas (mjög þurrt), Amontillado (hálfsætt/sætt), Cream (sætt).
Marsala
Marsala er ítalskt með gylltan blæ. Af því er kröftugt vínandabragð og er gjarnan notað milli rétta en einnig með bragðsterkum ostum.
Sake
Sake er japanskt vín gert úr hrísgrjónum sem eru látin gerjast. Vínandi verður 12–16 % við náttúrulega gerjun en í dag er einnig blandað í það brennivín til að auka vínandahlutann. Sake er gjarna borið fram heitt eða volgt.
Slembibreyta
Slembibreytur í líkinda- og tölfræði eru breytur sem taka á sig handahófskennd gildi. Við höfum í raun ekki áhuga á gildunum sem breyturnar taka heldur dreifingunni sem þær fylgja. Dreifingin segir til um líkurnar á því að slembibreyta taki ákveðið gildi.
Öfugt við aðrar stærðfræðilegar breytur taka slembibreytur ekki eitt fast gildi; öllu heldur er til mengi af mögulegum gildum sem þær geta tekið og taka þá hvert gildi með ákveðnum líkum.
Skilgreining
Slembibreyta er fall X sem varpar útkomurúmi \Omega í mengi rauntalna.
Dæmi
Skoðum eftirfarandi tilraun: Vel gerðum peningi er kastað n sinnum. Látum 1 tákna fiska og 0 skjaldamerki.
Þá er útkomurúmið: \Omega =. Sérhvert \omega í \Omega er röð af 1 og 0. Athugum fjölda fiska eftir n köst. Nú er hentugt að skilgreina slembibreytu:
fyrir \omega =, \omega_{i} í \{0, 1\}. Hér lítum við á X sem fall sem varpar \omega í \Omega í mengi rauntalna.
Dark
Dark eru þýskir sjónvarpsþættir sem voru skapaðir af Baran bo Odar og Jantje Friese. Þættirnir hófu göngu sína þann 1. desember 2017 þegar þeim var streymt inn á Netflix og varð Dark þar með fyrsta þýska sjónvarpsþáttaröðin sem framleidd var fyrir streymisveituna.
Þættirnir gerast í bænum Winden og fjalla um fjórar fjölskyldur sem tengjast í gegnum óhuggulegt mannhvarfsmál þar sem tveir ungir drengir hverfa sporlaust. Í fyrstu virðist um hefðbundinn sakamálaþátt að ræða en fljótlega er áhorfendum gert ljóst að eitthvað dularfyllra er á seiði.
Slembibreyta
Dæmi
thumb|150px|[[Beta dreifing]] thumb|150px|[[Kí-kvaðrat dreifing]] thumb|150px|[[Veldisdreifing]] 150px|thumb|[[Poisson dreifing]] thumb|150px|[[Gamma dreifing]] 150px|thumb|[[Cauchy dreifing]] 150px|thumb|[[Laplace dreifing]] 150px|thumb|[[Lévy dreifing]] thumb|150px|[[Normaldreifing]]
Dark
Söguþráður
Sagan hverfist um fjórar fjölskyldur sem hafa búið kynslóðum saman í þýska smábænum Winden. Þegar ungir drengir byrja að hverfa fara ýmis leyndarmál að koma upp á yfirborðið.
Fyrsta serían hefst árið 2019, en einnig aftur til 1986 og 1953 þegar nokkar af aðalpersónum þáttanna fara að ferðast í gengum tíma. Í hellakerfi undir kjarnorkuveri bæjarins er að finna smugu milli þriggja staða í tímarúmi. Fjölskyldurnar fjórar eru Kahnwald, Nielsen, Doppler og Tiedemann. Líf þeirra umturnast þegar gömul leyndarmál og flókin fjölskyldutengsl eru afhjúpuð.
Önnur sería heldur áfram þar sem frá var horfið í fyrstu seríunni. Þar halda persónurnar áfram að reyna að sameinast á ný í réttu tímarúmi. Serían gerist nokkrum mánuðum eftir lok fyrstu seríu, árin 2020, 1987 og 1954. Fleiri tímalínur bætast við, árin 2053 og 1921. Hópur sem kallar sig Sic Mundus Creatus Est hefur mikil áhrif á örlög íbúanna í Winden.
Í þriðju og síðustu seríu er farið í gegnum tímann í kjölfar heimsendis árið 2020. Í þessari seríu ferðast persónurnar ekki einungis í tíma heldur einnig yfir í hliðstæða veröld. Sögusviðið er því árin 1954, 1987, 2020 og 2053 í okkar heimi en bætist við sögusvið árin 1888, 2019 og 2052 í hliðstæða heiminum. Í þriðju seríu sjáum við einnig tengingar milli atburða þessara mismunandi ára og ýmsum flóknum spurningum er loks svarað.
Persónur
Kahnwald fjölskyldan
Nielsen fjölskyldan
Doppler fjölskyldan
Tiedemann fjölskyldan
Aðrar persónur
Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu
Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu, (e. Inter-Cities Fairs Cup eða Fairs Cup), var evrópsk knattspyrnukeppni sem stofnuð var árið 1955 og telst forveri Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu, UEFA bikarsins. Einn megintilgangur keppninnar í fyrstu var að vekja athygli á vörusýningum og kaupstefnum sem haldnar voru víðs vegar um Evrópu. Þátttökuliðin voru því öll úr hópi borga sem stóðu fyrir slíkum samkomum óháð gengi þeirra í deildarkeppnum heimalanda sinna. Frá 1968 var tekin upp sú regla að þátttökulið voru þau félög sem hafnað höfðu í öðru sæti í sínu landi.
Mótið fór síðast fram vorið 1971 og þá um haustið hóf UEFA bikarinn göngu sína. Þar sem Borgakeppnin var ekki formlega skipulögð af UEFA, lítur sambandið ekki svo á að titlar í henni jafngildi titlum í Evrópukeppni félagsliða, þótt ýmsir knattspyrnuáhugamenn freistist til að leggja þá að jöfnu. FC Barcelona er sigursælasta lið Borgakeppninnar með þrjá meistaratitla.
Saga
Sjötti áratugurinn var gullöld alþjóðlegra kaupstefna og vörusýninga á Vesturlöndum. Í tengslum við slíkar samkomur, sem oft drógu að sér mikinn fjölda fólks, voru oft skipulagðir íþróttaviðburðir, þar á meðal knattspyrnuleikir. Í því skyni ákváðu nokkrir af æðstu forystumönnum FIFA, þar á meðal varaforsetinn Ernst Thommen og Stanley Rous, þáverandi framkvæmdastjóri Enska knattspyrnusambandsins og síðar forseti FIFA, að stofnsetja knattspyrnukeppni sem leika skyldi í tengslum við vörusýningar í álfunni og í samstarfi við stjórnendur þeirra. Með svo áhrifamikla bakhjarla var unnt að skipuleggja keppnina án samráðs við Evrópska knattspyrnusambandið, UEFA, sem átti þó eftir að valda togstreitu alla tíð.
Til að dreifa leikjum sem best til að falla að vörusýningum í einstökum löndum og til að rekast ekki um of á við deildarkeppnir Evrópu var í fyrstu áformað að hvert mót skyldi teygja sig yfir tvær leiktíðir og fyrsta keppnin stóð allt frá júní 1955 til maí 1958. Tólf lið tóku þátt í þessu fyrsta móti sem hófst með riðlakeppni, en upp frá því var ætíð notast við útsláttarfyrirkomulag. Litið var á kapplið sem fulltrúa sinna borga og var sú regla sett að einungis eitt lið gæti komið frá hverri borg. Í fyrsta úrslitaeinvíginu sigraði FC Barcelona, sem keppti fyrir hönd sinnar borgar úrvalslið Lundúna í tveimur leikjum, fyrst 2:2 á útivelli og síðan 8:2 heima.
Spænsk lið voru sigursælust í keppninni fyrstu árin. Barcelona varð titilinn 1958-60 og vann svo í þriðja sinn 1965-66. Valencia CF varð meistari í tvígang og Real Zaragoza einu sinni. Aðeins tvö félög náðu að rjúfa sigurgöngu Spánverja til ársins 1966. Það voru A.S. Roma frá Ítalíu og Ferencváros frá Ungverjalandi.
Austfjörð
Austfjörð er íslenskt millinafn.
Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu
Saga
Dinamo Zagreb frá Króatíu fór með sigur af hólmi árið 1967 eftir sigur á Leeds United í úrslitum. Eftir það rann upp tímabil enskra liða í keppninni. Leeds varð meistari árin 1968 og 1971, en Newcastle United og Arsenal F.C. unni í millitíðinni.
Þátttaka íslenskra liða
Íslendingar tóku fyrst þátt í Borgakeppni Evrópu leiktíðina 1969-70. Framarar höfnuðu í öðru sæti Íslandsmótsins 1968 og hefðu því að öllu jöfnu átt að vera fulltrúar landsins, en KSÍ túlkaði reglurnar á þann hátt að mótið væri einungis ætlað liðum frá borgum og því ætti sætið að koma í hlut Reykjavíkurmeistaranna sem voru Valsmenn. Valur atti kappi við belgíska liðið R.S.C. Anderlecht og tapaði 0:6 og 0:2 í tveimur leikjum.
Árið eftir hugðust KR-ingar keppa í Borgakeppninni sem Reykjavíkurmeistarar. Skagamenn sem höfnuðu í öðru sæti á Íslandsmótinu 1969 mótmæltu einokun Reykjavíkurfélaganna. Þeir höfðu erindi sem erfiði og uppskáru tvo leiki gegn Spörtu frá Rotterdam sem töpuðust 0:6 og 0:9.
Dvergamaríustakkur
Dvergamaríustakkur (fræðiheiti Alchemilla colorata ) er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hann er frá mið og suður Evrópu.
Rafmagnsverkfræðiháskólinn í Minsk
Rafmagnsverkfræðiháskólinn í Minsk (Hvítrússneska: Мі́нскі Радыётэхні́чны Кале́дж, Mínski Radyjotechníčny Kaliédž, Rússneska: Минский Радиотехнический колледж, Minskiy Radiotekhnicheskiy kolledzh; áður: Rússneska: Минский Государственный Высший Радиотехнический Колледж, Hvítrússneska: Мінскі Дзяржаўны Вышэйшы Радыетэхнічны Каледж) er menntastofnun Hvíta-Rússlands í Minsk. Hann opnaði árið 1960 í Sovétríkjunum.
Ísabella Bruce
Ísabella Bruce (um 1281 – 1358) var skosk jarlsdóttir og drottning Noregs frá 1293 til 1299. Eftir fráfall Eiríks manns síns bjó hún svo í nær sextíu ár sem ekkjudrottning í Noregi og dó í Björgvin tæplega áttræð að aldri.
Ísabella var dóttir Róberts Bruce, jarls af Carrick (d. 1308) og Marjorie konu hans. Bróðir hennar, Róbert, var konungur Skotlands frá 1306. Ísabella kom til Noregs með föður sinum 1293 til að giftast Eiríki, sem þá var 25 ára og hafði verið ekkjumaður í tíu ár. Fyrri kona hans, Margrét, var einnig skosk og einkabarn þeirra, Margrét Skotadrottning, var þá látin. Ísabella og Eiríkur eignuðust líka eina dóttur, Ingibjörgu, sem fæddist 1297.
Eiríkur dó 1299 en Ingibjörg litla erfði ekki ríkið, heldur Hákon föðurbróðir hennar, sem var framar í erfðaröðinni samkvæmt norskum lögum. Ísabella sneri ekki heim til Skotlands, hvorki þegar hún varð ekkja né þegar Róbert bróðir hennar varð konungur, enda var lífið mun friðvænlegra í Noregi en í Skotlandi, þar sem innanlandsófriður geisaði auk stöðugra átaka við Englendinga; þrír af bræðrum Ísabellu voru hengdir á árunum 1306-1307 og tvær systur hennar, drottningin mágkona hennar og dóttir Róberts bróður hennar voru í haldi í Englandi 1306-1314 og sættu illri meðferð.
Hellnar
thumb|Hellnar thumb|Hellnar Hellnar er gamalt sjávarþorp eða þéttbýli á Snæfellsnesi vestan við Arnarstapa. Þar var áður ein stærsta verstöð á Snæfellsnesi en einnig nokkur grasbýli og margar þurrabúðir. Á Hellnum hefur sennilega myndast verstöð þegar á miðöldum og er elsta ritaða heimild um sjósókn þaðan frá árinu 1560. Á 17. öld var þar allstórt hverfi sæbýla og í manntalinu frá 1703 voru 194 manns heimilisfastir á Hellnum og voru þar sjö grasbýli, 11 ítaksbýli og 20 þurrabúðir.
Á ströndinni eru fallegar bergmyndanir og þar er bjarg sem skagar fram í sjóinn og heitir Valasnös. Þar í er hellirinn Baðstofa og eru litbrigði í hellinum eru mjög breytileg eftir birtu og sjávarföllum. Undan hraunjaðrinum sprettur lind sem kölluð er Gvendarbrunnur eða Maríulind. Þar er og Ásgrímssbrunnur, kenndur við Ásgrím Hellnaprest (1758-1829) er hjó brunn í bergið þar sem aldrei hafði áður runnið vatn.
Hellnar er stutt frá Snæfellsjökulsþjóðgarði og þar er upplýsingastofa um þjóðgarðinn. Á Hellnum er í byggingu þorp með frístundahúsum sem nefnist Plássið undir Jökli en byggingarframkvæmdir við það hafa legið niðri um hríð.
Nálægir staðir
thumb|left|Baðstofa
Heiðarvíga saga
Heiðarvíga saga er ein Íslendingasagnanna og er talin vera ein hin elsta þeirra. Þar segir frá afkomendum Egils Skallagrímssonar og langvarandi deilum og átökum Borgfirðinga og Húnvetninga, sem náðu hámarki í bardaga á heiðinni Tvídægru, en af honum dregur sagan nafn. Hún hefur stundum verið kölluð Víga-Styrs saga og Heiðarvíga.
Sagan er illa varðveitt. Á 17. öld virðist hún aðeins hafa verið til í einu skinnhandriti og barst það til Svíþjóðar 1683. Fyrri hluta sögunnar fékk Árni Magnússon prófessor svo lánaðan, en 12 blaðsíður urðu eftir í Svíþjóð. Fyrri hlutinn brann svo í brunanum í Kaupmannahöfn árið 1728. Jón Ólafsson úr Grunnavík, aðstoðarmaður Árna Magnússonar, hafði skrifað söguna upp á pappír nokkrum mánuðum fyrir brunann. Pappírshandritið brann einnig en Jón skrifaði svo fyrri hluta sögunnar upp eftir minni. Þess vegna hefst sagan nú á setningunni „Atli stóð í dyrum úti og var hann veginn af manni nokkrum“, en Jón mundi ekki hver Atli þessi var eða hvernig hann tengdist efni sögunnar að öðru leyti. Eitt blað hafði þó vantað í skinnhandritið þegar sagan var seld til Svíþjóðar, og var það talið að fullu glatað en kom í leitirnar í handritasafni Landsbókasafnsins um miðja 20. öld. Var það komið norðan úr Öxnadal.
Í sögunni kemur fyrir setningin „þar launaði ég þér lambið gráa“, sem unglingurinn Gestur Þórhallason sagði þegar hann drap Víga-Styr, sem hafði vegið Þórhalla föður Gests og boðið honum grátt hrútlamb í föðurbætur. Er þaðan komið orðtakið „að launa einhverjum lambið gráa“.
Bambi 2
Bambi 2 er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2006 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar Bambi. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski.
Hafnarstræti 20 (Akureyri)
Hafnarstræti 20 betur þekkt sem Höephnershús stendur í innbænum gegnt Tuliniusarhúsi. Höepfnershús var reist 1911 eftir teikningu frá Danmörku, Carl Hoephner eigandi samnefndar verslunar var fyrsti eigandi hússins. Seinna rak Kaupfélag Eyfirðinga lengi verslun í húsinu.
Húsið var friðað Í B-flokki af bæjarstjórn Akureyrar þann 4. október 1977
Home (kvikmynd)
Home er kvikmynd frá árinu 2009, eftir leikstjórann Yann Arthus-Bertrand. Kvikmyndin var fjármögnuð af stórfyrirtækinu PPR, sem er móðurfyrirtæki tískuframleiðandans Gucci. Myndin er gefin út með Creative Commons leyfi og frítt er að dreifa myndinni, svo framalega að hún sé að öllu leyti óbreytt.
Tilgangur og skilaboð kvikmyndarinnar er að mannkyn þurfi að taka sig á til að raska ekki jafnvægi jarðarinnar. Nokkur lönd eru nefnd til fyrirmyndar að þessu markmiði. Kosta Ríka er nefnd til fyrirmyndar að einblína á grunnstoðir samfélagsins og að hafa ákveðið að leggja niður her sinn. Nýja Sjáland, Ísland, Svíþjóð, Ástralía og Danmörk eru öll nefnd sem dæmi um þjóðir sem hafa nýtt sér endurnýjanlega orku, á einn eða annan hátt.
Tenglar
Kvikmyndin í heild sinni (með enskum texta); birt á Youtube
Ásmundarsafn
Ásmundarsafn er helgað verkum Ásmundar Sveinssonar myndhöggvara (1893-1982). Í safninu er árlega sett upp sýning á verkum myndhöggvarans sem ætlað er að draga fram sérstakt sjónarhorn á listsköpun hans.
Járngerður
Járngerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Áss
Áss er íslenskt millinafn.
Fáni Katar
Fáni Katar er vínrauður og hvítur, um einn þriðji er hvítur og við skilin milli litanna er oddalína með níu oddum. Fáninn í sinni núverandi mynd var tekinn í notkun þann 9. júlí 1971. Fáninn minnir um margt á fána Barein en tilurð beggja fána má rekja til samnings Bretland gerði við Arabalönd árið 1820.
Lýðræði
thumb|right|Almennar kosningar eru ein undirstaða fulltrúalýðræðis.
thumb|400px|Democracy index. Staða lýðræðis 2019. Lýðræði er vítt hugtak yfir þær stjórnmálastefnur sem byggja á þátttöku almennings í ákvörðunum er hann varðar. Grunnútgangspunkturinn er því að valdið í tilteknu samfélagi manna eigi sér frumuppsprettu hjá fólkinu. Fyrr á öldum, allt fram að nútímanum, var fullveldi talið til óskoraðs guðdómleika konunga á Vesturlöndum. Almenningur lét ekki til sín taka fyrr en í frönsku byltingunni. Í sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna var vísað til sameiginlegs „réttar fólksins” sem ekki hafði áður spurst til.
Skilyrði lýðræðis
Nokkur skilyrði þarf að uppfylla til þess að stjórnarfar geti talist lýðræðislegt. Valdhafa þarf að kjósa. Kosningar skal halda með reglulegu millibili sem má ekki vera mjög langt. Tímabilið milli kosninga er nefnt kjörtímabil og er fjögur ár að meðaltali eða þar um bil. Einnig þarf að ríkja tjáningarfrelsi því ef því er stjórnað hvað fólki er sagt getur það ekki tekið upplýstar ákvarðanir. Þessu fylgir að fólk þarf að hafa aðgang að mismunandi upplýsingum. Tiltölulegt frelsi þarf að ríkja meðal fjölmiðla. Ýmis borgaraleg réttindi þurfa að vera til staðar, s.s. félagafrelsi, til þess að fólk geti saman unnið að hagsmunamálum sínum.
Benda verður á að þótt ríki teljist réttarríki og stjórnarskráin hafi fögur fyrirheit að geyma þýðir það ekki að reyndin sé svo. Í Sovétríkjum kommúnismans setti Stalín stjórnarskrá í desember 1936 þar sem í orði kveðnu var tryggt mál-, prent- og félagafrelsi, en reyndin varð önnur.
Nauðsynlegt er að lögreglan og herinn í landinu sé undir stjórn lýðræðislega kjörinna fulltrúa. Eðli málsins samkvæmt eru þessar tvær valdastofnanir færar um að taka stjórnina í sínar hendur og því nauðsynlegt að þær hafi ekki sjálfsforræði.
Þessu til viðbótar er það talið skilyrði fyrir þróun raunverulegs lýðræðis að til staðar sé markaðsskipulag. Það þýðir þó alls ekki að markaðsskipulag komi í veg fyrir ólýðræðislegt stjórnarfar eins og fjölmörg dæmi sanna. Á sama tíma krefst lýðræði tiltölulegs efnahagslegs jafnaðar. „Á milli markaðarins og lýðræðis er … viss togstreita, því markaðurinn vinnur gegn jöfnuði af því tagi sem er hagstæður lýðræðinu og lýðræðið krefst þess oft að þrengt sé að einkaeign og markaði með ýmsum hætti.”
Kosningaréttur
Rétturinn til þess að kjósa, kosningarétturinn, er takmarkaður. Víðast hvar er miðað við 18 ára kosningaaldur, það að borgarar nái fullorðinsaldri, og að viðkomandi sé ríkisborgari þess lands þar sem kosið er. Sums staðar eru aðrar takmarkanir og í sögunni hefur tíðkast að binda kosningarétt meðal annars við þjóðerni, kyn, kynþátt og eignir.
Á Íslandi fengu konur fyrst kosningarétt árið 1915. Í Sviss þurftu þær seinustu að bíða þess allt til ársins 1990 (Sviss er sambandsríki 26 kantóna sem hver fyrir sig er nokkuð sjálfstæð. Fyrsta kantónan í Sviss lögleiddi kosningarétt kvenna árið 1959.)
Kosningakerfi
Miklu máli skiptir hvernig kosningakerfi er í landinu, hvort um sé að ræða hlutfallslega listakosningu eða ein- eða tvímenningskjördæmi. Fyrst þarf að ákvarða hversu mörg kjördæmi n eiga að vera. Í Ísrael er landið allt eitt kjördæmi en kjördæmi Íslands eru nú sex talsins.
Kjördæmi eru fleiri ef ástæða þykir til að aðlaga dreifingu þingmanna eftir landfræðilegri legu. Þannig tryggja mismunandi landamæri kjördæma ákveðinn fjölda þingmanna innan þeirra, hvort sem um er að ræða einmenningskjördæmi eða listakjördæmi.
Kosningakerfi gefa góða vísbendingu um það hvers kyns flokkakerfi verða til. Ein- og tvímenningskjördæmi stuðla að öðru óbreyttu að flokkakerfi tveggja ráðandi flokka, líkt og í Bretlandi. Hlutfallslegt listakerfi stuðlar hins vegar að aukinni valddreifingu og fjölflokkakerfi þar sem minnihlutahópar komast frekar að.
Léttöl
thumb|right|0% lagerbjór frá Frakklandi. Léttöl, óáfengt öl eða óáfengur bjór (oftast kallaður „pilsner“ á Íslandi) er bjór með lítið sem ekkert áfengisinnihald. Oftast er um að ræða lagerbjór. Í mörgum löndum þar sem annars eru takmarkanir á sölu áfengis (t.d. einkaréttur ríkisins á sölunni og bann við sölu til barna og unglinga) er léttöl undanþegið þeim takmörkunum. Misjafnt er við hvaða áfengisprósentu er miðað þegar talað er um léttöl. Sums staðar eru mörkin mjög lág (t.d. 0,5% í Wisconsin) en annars staðar mjög há (t.d. 3,2% í Utah). Á Íslandi eru mörkin dregin við 2,25% sem er sama viðmiðunin og gilti fyrir fyrsta ölskattinn í Danmörku 1891. Í Danmörku voru mörkin hins vegar hækkuð í 2,8% árið 1993.
Á Íslandi er löng hefð fyrir framleiðslu á léttöli þar sem framleiðsla og sala á áfengu öli var bönnuð frá 1915 til 1989. Egils Pilsner (ljós lager), Egils maltöl (dökkt öl) og jólaöl (dökkt öl) eru vinsælir drykkir. Vegna banns við áfengisauglýsingum á Íslandi hafa sum brugghús farið á svig við lögin með því að framleiða og auglýsa léttöl sem er í nákvæmlega eins umbúðum og einhver áfeng tegund til þess eins að auglýsa þessa síðarnefndu.
Ídómeneifur
Ídómeneifur var krítversk hetja sem barðist í Trójustríðinu. Afi hans var Mínos konungur á Krít. Ídómeneifur fór fyrir Krítverjum í Trójustríðinu og var einnig meðal biðla Helenu fögru.
Í Ilíonskviðu er Ídómeneifur meðal helstu herforingja Akkea. Hann var meðal trustustu vina og ráðgjafa Agamemnons. Ídómeneifur var meðal þeirra sem földu sig í Trójuhestinum.
Guðlaugur Friðþórsson
Guðlaugur Friðþórsson (fæddur 24. september 1961) er íslenskur sjómaður sem hlaut mikla þjóðhylli þegar hann náði að synda sex kílómetra úr sökkvandi skipi. Atvikið átti sér stað þann 11. mars 1984 þegar Hellisey VE-503 sökk austur af Heimaey og var Guðlaugur sá eini sem lifði slysið af. Guðlaugur þurfti að synda sex kílómetra í land eftir að báturinn sökk og tók ferðin hann fimm klukkustundir, en þegar hann kom í land þurfti hann að ganga berfættur yfir hraun í frosti og næðingi til byggða í Vestmannaeyjum.
Hlíðberg
Hlíðberg er íslenskt karlmannsnafn.
Nirvana (búddismi)
thumb|Dharma-hjólið, tákn búddismans Nirvana er mikilvægur þættur í heimssýn í trúarbrögðunum búddisma og jaínisma. Það er einnig notað í hindúisma þó hugtakið moksa yfir sama fyrirbæri sé mun algengara. Hugtakið nirvana er ekki notað á nákvæmlega sama hátt í þessum trúarbrögðum en þýðir að losna úr samsara, keðju endurfæðinga og þjáninga. Á sanskrít er orðið nirvāņa ( निर्वाण), og á palí nibbāna ( निब्बान).
Orðið nirvana/nibbana er samsett úr ni[r]- (ni, nis, nih) sem þýðir „út, burtu, fjarverandi“, og rótinni vâ[na] (á palí vâti) sem má þýða sem „blása“. Þýðingin verður því blása burtu, slökkva, langanir, hatur, öfundsýki og blekkingar. Búddisminn skilgreinir lífið sem þjáningu og frá henni verður ekki komist vegna þess að allar lífverur eru fastar í hinni eilífu hringrás endurfæðingar. Orsök þjáningarinnar er löngun eða binding og það sem nefnt er „hugareitrið“ (hatur, græðgi, blekking og öfundsýki). Að uppná nirvana ber því með sér að losna úr fjötrum endurfæðingarinnar. Leiðin þangað er að fylgja hinni áttföldu leið sem Búdda kenndi.
Nirvana er ekki samsvarandi kristnum eða múslímskum hugmyndum um „himnaríkið“, það er persónulegt eilíft líf eftir hinn holdlega dauða. Nirvana er hins vegar jafnvægi og innsæi þess sem hefur séð í gegnum blekkingar bindinga og „hugareitursins“, það er því hugsanlegt að uppná nirvana í lifandi lífi. Búdda talaði um þetta sem „það óskapaða“, „hið óbundna“, „hið ódauðlega“.
Jenna
Jenna er íslenskt kvenmannsnafn.
Bakkdal
Bakkdal er íslenskt millinafn.
Geir Sveinsson
Geir Sveinsson (fæddur 27. janúar 1964) er íslenskur handknattleiksmaður. Geir tók þátt í Ólympíuleikunum í Seoul 1988 og var fyrirliði landsliðsins á Ólympíuleikunum í Barcelona 1992, þar sem liðið hafnaði í fjórða sæti. Geir er næstleikreyndasti leikmaður landsliðsins frá upphafi en hann lék alls 340 leiki og skoraði alls 502 mörk. Geir þjálfaði íslenska landsliðið frá 2016-2018 en þjálfar nú Akureyri Handboltafélag í Olís-deild karla.
Þórður Víkingur Friðgeirsson
Þórður Víkingur Friðgeirsson er verkfræðingur sem hefur unnið við stjórnun, ráðgjöf, kennslu og rannsóknir. Þórður Víkingur hefur verið gagnrýninn á íslenska stjórnsýslu sem meðal annars kemur fram í að kostnaðarframúrkeyrsla íslenskra framkvæmdaverkefna er of algeng.
Æviágrip
Þórður Víkingur fæddist í Bolungarvík 16. nóvember 1957. Foreldrar hans voru Sigurborg Þórðardóttir og Friðgeir Sörlason en þau flytja til Reykjavíkur 1962. Þórður Víkingur lauk MSc gráðu í iðnaðarverkfræði frá Aalborg University 1990 og PhD gráðu frá Háskólanum í Reykjavík 2014. Doktorsverkefnið fjallar um íslenska verkefnastjórnsýslu (project governance).
Þórður Víkingur vann hjá Fiskistofu frá 1992-1995 við innleiðingu HACCP gæðastjórnunarkerfa í íslenskum sjávarútvegi, frá 1995-1999 sem yfirverkefnastjóri og framkvæmdastjóri viðskiptaþróunar hjá Tæknivali hf., frá 1999-2002 sem stjórnunarráðgjafi hjá Corporate Lifecycles og loks frá 2002 hjá eigin ráðgjafafyrirtæki, Midpoint Consulting. Þórður Víkingur varð aðjúnkt við Háskólann í Reykjavík árið 2000 og lektor við sama skóla 2006.
Þórður Víkingur hefur kennt og stundað rannsóknir á sviði verkefnastjórnunar, áhættustjórnunar og ákvörðunarfræða. Hann setti á fót rannsóknarsetrið CORDA (Center of Risk and Decision Analysis) við Háskólann í Reykjavík til að þætta saman raunvísindi og félagsvísindi til að skilja betur eðli áhættu og óvissu við ákvarðanir og verkefnastjórnun.
Þórður Víkingur er höfundur þriggja bóka um stjórnun og skyld viðfangsefni. Bókin um Netið (2000) fjallað um hvernig fyrirtæki og stofnanir geta hagnýtt Netið í viðskiptalegum tilgangi. Stjórnun á tímum hraða og breytinga (2003) fjallar um stefnumarkandi áætlunargerð og verkefnastjórnun. Áhætta, ákvarðanir og óvissa (2007) fjallar um ákvörðunarfræði við áhættusamar og óvissar aðstæður.
Þórður Víkingur vann sem lausráðinn dagskrárgerðarmaður hjá RÚV um árabil. Sem dæmi má nefna útvarpsþáttaaröðina Ris og fall flugeldahagkerfa sem fann hliðstæðu milli íslenska efnahagshrunsins 2008 og annarra þekktra alþjóðlegra efnahagshruna. Aðrar þáttaraðir voru t.d. alþýðufræðsla um stjórnun, nútíma fjármálahagkerfi og breyskleika mannskepnunnar við óvissar aðstæður.
Nokkrar ritrýndar greinar
Fridgeirsson TV, Ingason HT. Why the Basic Axioms of Risk Assessment Can Be Problematic to Identify Risk? – The Development of the VUCA Meter. Austin J Bus Adm Manage. 2023; 7(2): 1059. Austin J Bus Adm Manage Volume 7, Issue 2 (2023)
Ingason, Helgi Thor, Fridgeirsson, Thordur Vikingur et al. "A cross-national comparison of the project governance frameworks in two Nordic countries." Project Leadership and Society (2022): 100075.
Þórður Víkingur Friðgeirsson, Helgi Þór Ingason, Dagmar Ýr Sigurjónsdóttir og Jakob Falur Garðarsson. Innlegg til að marka stefnu fyrir íslenska heilbrigðiskerfið með því að skoða greiðsluvilja, upplifun og væntingar almennings. Icelandic Journal of Engineering (Verktækni), Vol. 1, 2022
Fridgeirsson, T.V.; Ingason, H.T. Gunnarsdottir, H. A Qualitative Study on Artificial Intelligence and its Impact on the Project Schedule-, Cost- and Risk Management Knowledge Areas. EURAM 2022 Conference ,15-17 June at the ZHAW School of Management and Law, Winterthur, Switzerland
Fridgeirsson, T.V.; Ingason, H.T.; Björnsdottir, S.H.;  Gunnarsdottir, A.Y. Can the “VUCA Meter” Augment the Traditional Project Risk Identification Process? A Case Study. Sustainability 2021, 13, 12769. https://doi.org/10.3390/su132212769
Thordur Vikingur Fridgeirsson, Haraldur Audunsson and Asrun Matthiasdottir. CDIO approach to write Reference Models for training of decision skills. The 17th International CDIO Conference, Bangkok, June 21-23, 2021.
Fridgeirsson, T.V.; Ingason, H.T.; Jonasson, H.I.; Jonsdottir, H. An Authoritative Study on the Near Future Effect of Artificial Intelligence on Project Management Knowledge Areas. Sustainability 2021, 13, 2345. https://doi.org/10.3390/su13042345
Fridgeirsson, T.V.; Ingason, H.T.; Jonasson, H.I.; Kristjansdottir, B.H. The VUCAlity of Projects: A New Approach to Assess a Project Risk in a Complex World. Sustainability 2021, 13, 3808. https://doi.org/10.3390/su13073808
Fridgeirsson, T.V.; Ingason, H.T.; H.I.; Kristjansdottir, B.H. An Alternative Risk Assessment Routine for Decision Making; Towards a VUCA Meter to Assess the Volatility, Uncertainty, Complexity and Ambiguity of Complex Projects. In: Cuevas R., Bodea CN., Torres-Lima P. (eds) Research on Project, Programme and Portfolio Management. Lecture Notes in Management and Industrial Engineering. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-60139-3_4
Thordur Vikingur Fridgeirsson, Helgi Thor Ingason,and Steinunn M. Gunnlaugsdottir. The Perceived Quality of the Project Governance Structure in Projectified Iceland, EURAM 2020. Dublin, Ireland 2020.
Thordur V. Fridgeirsson, Helgi Thor Ingason, Haukur Ingi Jonasson: Project Management in Iceland: Current and Future Importance of Project Management within the Icelandic Economy. Icelandic Journal of Engineering (Verktækni), Vol. 1, 2020
Helgi Thor Ingason, Thordur V. Fridgeirsson, Haukur Ingi Jonasson: The Evolution of Project Management in Iceland: The Path to a Profession. Icelandic Journal of Engineering (Verktækni), Vol. 1, 2020
Thordur Vikingur Fridgeirsson, Bara Hlin Kristjansdottir and Helgi Thor Ingason: An alternative risk assessment routine for decision making; Toward a VUCA meter to assess the volatility, uncertainty, complexity and ambiguity of complex projects. IPMA world congress, Mexico 2019. Published by Springer Nature Switzerland AG.
Helgi Thor Ingason, Thordur V. Fridgeirsson and Haukur Ingi Jonasson: Projectification in Iceland measured – a comparison of two methods. International Journal of Managing Projects in Business. ISSN: 1753-8378. Publication date: 2 September 2019
Yvonne-Gabriele, Schoper, Andreas Wald, Helgi Thor Ingason, Thordur Vikingur Fridgeirsson: Projectification in Western economies: A comparative study of Germany, Norway and Iceland. International Journal of Project Management. Vol. 36, No. 1 pp.(71-82), 2018.
Yvonne-Gabriele, Schoper, Andreas Wald, Helgi Thor Ingason, Thordur Vikingur Fridgeirsson: Economical Weight of Projects in Western Economies. Proceedings 30th IPMA World Congress. Breakthrough competences for managing change. Published by Kazakhstan Project Management Association. Astana, Kazakhstan: 2018, pp. 351-353.
Þ.V. Friðgeirsson og F.D. Steinþórsdóttir: A cross-impact analysis of eight economic parameters in Iceland in the context of Arctic climate change. Tímarit um viðskipti og efnahagsmál, Vol. 15, No. 1, 2018.