cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dreifð afneitun leyndarmála
Dreifð afneitun leyndarmála (á ensku: Distributed Denial of Secrets, skammstafað DDoSecrets) er vefsíða eða samfélag uppljóstrara stofnuð var árið 2018 til að auðvelda frjálsa miðlun gagna í þágu almannahagsmuna með fréttaleka og birtingu skjala úr ýmsum gagnasöfnum heimsins til að gera.
Á vefnum er einnig birt mikið safn gagna um rússneskt fáveldi, fasistahópa, skúffufyrirtæki og bankastarfsemi á aflandseyjum og í skattaskjólum.
Í apríl 2022 hýsir vefur tugi terabæta af gögnum frá yfir 200 stofnunum.
Fullvaxta skordýr
Fullvaxta skordýr (kynþroska skordýr eða fullorðið skordýr) (fræðiheiti: imago) er þroskunarstig innan skordýrafræðinnar sem merkir að skordýrið er ekki lengur púpa eða lirfa, heldur hefur náð fullvaxta stigi sínu.
Spágaukur
left|thumb|Samanburður á [[regngaukur|regngauki og spágauki.]] thumbnail|left|Útbreiðslusvæði spágauka
Útlit
Spágaukur er 28 til 32 sm á lengd, þar af  er stélið 11 til 13 sm. Hann er brúnleitur að ofan en ljósari og gráleitari að neðan. Á fullorðnum fuglum er stélið að neðan svart með stórum hvítum skellum. Spágaukar hafa er áberandi rauðbrúnan lit í vængjum og er sá litur skýrari á ungum fuglum en fullorðnum. Kynin eru eins í útliti. Nefið er niðursveigt, svart í endann en gult í rót. Fætur eru blágráir. Augnhringur er gulur.
Egill Skalla-Grímsson
Egill Skalla-Grímsson (eða Skallagrímsson, ~910 – ~990) var höfðingi á Íslandi á víkingaöld. Um hann er fjallað í Egils sögu. Kona hans var Ásgerður Björnsdóttir en hún var áður gift Þórólfi, bróður Egils sem lést í orrustu milli Englendinga og Skota þar sem þeir bræður voru í liði Aðalsteins Englandskonungs.
Ævi
Egill Skalla-Grímsson fæddist líklega árið 910 á Borg á Mýrum. Hann tilheyrir fyrstu kynslóð Íslendinga. Egill var sonur hjónanna Gríms Úlfssonar, sem kallaður var Skallagrímur, og Beru Yngvarsdóttur en þau settust að á Íslandi ásamt öðru flóttafólki frá Noregi við upphaf landnáms.
Egill var frá unga aldri mikill hermaður. Hann stundaði hernað og barðist víða um lönd, bæði sem víkingur og sem málaliði í þjónustu konunga. Sagan segir að hann hafi framið sitt fyrsta víg sjö ára gamall, þegar hann vó Grím Heggsson á Hvítárvöllum. Í kjölfar þess og deilna sem upphófust í framhaldi af víginu sagði Bera, móðir Egils, hann vera víkingsefni og að það lægi fyrir að honum yrði fengið skip þegar hann hefði aldur til. Þá kvað Egill:
Þat mælti mín móðir, at mér skyldi kaupa fley ok fagrar árar, fara á brott með víkingum, standa upp í stafni, stýra dýrum knerri, halda svá til hafnar höggva mann ok annan.
Egill Skalla-Grímsson leið alla ævi fyrir verk föður síns og afa og einkenndist líf hans af átökum við norska konungsvaldið sem meinaði honum að ná rétti sínum en Egill gerði tilkall til eigna í Noregi er hann taldi sig eiga erfðatilkall til vegna konu sinnar Ásgerðar Björnsdóttur en foreldrar hennar voru stóreignafólk úr Firðafylki og af góðum ættum.
Egill var gott skáld og eru kvæði hans í hávegum höfð enn þann dag í dag. Sitt fyrsta kvæði orti Egill þriggja ára gamall samkvæmt sögunni.
Í hinstu orðum Egils í Egils sögu minnist hann á laug er hann mælir: „Vil ek fara til laugar.“
Egils saga er helsta heimildin um ævi og störf Egils. Talið er að Snorri Sturluson hafi skrifað hana.
Börn
Börn Egils með Ásgerði Björnsdóttur voru:
Heimildir
2.   Læknablaðið - Heitar laugar á Íslandi til forna. Kv Jakub Musial
Heckler & Koch USP
thumb|right|250px|Heckler & Koch USP 9mm Heckler & Koch USP er hálfsjálfvirk skammbyssa, framleidd af þýska skotvopnafyrirtækinu Heckler & Koch. Hún var hönnuð árið 1993 af manni að nafni Helmut Weldle, sem hefur hannað margar tegundir af skotvopnum fyrir Heckler & Koch seinustu áratugina. Skammbyssan er hliðarvopn í Bundeswehr, sem er þýsk sérsveit, hún er líka hliðarvopn í herjum og sérsveitum í 13 öðrum löndum. Hægt er að nota fjórar tegundir af skotum í skammbyssuna, .45 ACP, .40 S&W, .357 SIG og 9X19mm Parabellum. USP er skammstöfun á þýsku fyrir Universelle Selbstladepistole.
Skammbyssan er um 200 mm að lengd og er í kringum 760 grömm að þyngd.
Cymbelína hin fagra
Cymbelína hin fagra (Sweet Cymbeline) er ensk skáldsaga eftir Charles Garvice. Guðmundur Guðmundsson þýddi og íslenskaði. Hún var upphaflega gefin út á Íslandi árið 1916 af Fjallkonuútgáfunni en var aftur gefin út árið 1956 af bókaútgáfunni Muninn. Á Englandi var hún gefin út árið 1907.
Nagayasu Honda
Nagayasu Honda var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
Draumur um Nínu
Draumur um Nínu (oftast kallað Nína) var framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1991. Lagið var flutt af dúettinum Stefán & Eyfi, en hann skipuðu þeir Stefán Hilmarsson og Eyjólfur Kristjánsson en Eyjólfur samdi bæði lagið og textann. Lagið lenti í 15. sæti af 22 með 26 stig. Það var valið vinsælasta íslenska Eurovision-lag allra tíma í könnun sem tímaritið Monitor stóð fyrir árið 2010.
Concerned Women for America
Concerned Women for America, skammstafað CWA, er íhaldssamt kristið félag í Bandaríkjunum, best þekkt fyrir andstöðu sína gegn fóstureyðingum og samkynhneigð.
Félagið var stofnað í San Diego, Kaliforníu árið 1979 af Beverly LaHaye. Það gefur ekki uppi meðlimafjölda en mat aðila utan félagsins er að hann telji eitthvað á bilinu 250.000 og 750.000 meðlimi, eftir því hvernig þátttaka er skilgreind. Frá og með 2006, var dreifingu ókeypis fréttabréfs þeirra, Family Voice, áætlað að vera um 200.000 eintök.
Félagið skilgreinir sig sem kvennasamtök þótt þrír af hverjum fimm er gegna stjórnunarstöðu innan félagsins séu karlmenn. Sem þrýstihópur eyðir það talsverðu fé til að vinna sýnum málstað brautargengis og sem dæmi varði félagið 206.924 milljónum dollara í hagsmunagæslu árið 2011 samkvæmt Center for Responsive Politics
Sagan
Upphaflega var félagið stofnað sem andsvar við tillögu um viðbót við Bandarísku stjórnarskránna, tillögu þess efnis að konur og karlar skyldu vera jöfn að lögum. Að mati félagsins gekk þessi tillaga gegn því sem það nefnir kristnum fjölskyldugildum. Stjórnarskrárákvæðið var samþykkt af þinginu en naut ekki stuðnings nógu margra ríkja til að það kæmist í stjórnarskrána.
CWA sneri sér þá að öðrum baráttumálum eins og baráttu gegn fóstureyðingum og samkynhneigðum. Félagið hvetur meðlimi sína til að skrifa bréf til þingmanna varðandi lög og reglugerðir sem það telur að vegi að því sem þau nefna kristnum fjölskyldugildum. Félagið hefur verið ötult í að mæta á ráðstefnur, sérstaklega er varða konur og börn til þess að reyna að hafa þau áhrif að skjöl sem frá slíkum ráðstefnum koma hafi það sem félagið kallar kristileg gildi að leiðarljósi. Einnig í þeim tilgangi að aftra því að stefna femínista nái fram að ganga.
Menntun
Félagið styður uppbyggingu í menntun og trúir að það sé best gert með því að foreldrarnir fái að ráða meiru um menntun barna sinna sérstaklega til þess að koma að kennslu á sköpunarkenningunni í skólum. Félagið er þó á móti ýmsum kensluháttum, sem dæmi að nota Harry Potter ævintýrabækurnar sem kennslubækur þar sem að það telur bækurnar hvetja til galdra meðal barna. Einnig er félagið á móti kynfræðslu annarri en þeirri sem hvetur til að stunda ekki kynlíf fram að giftingu.
Fjölskyldan
Félagið trúir því að hjónaband sé á milli tveggja einstaklinga af gagnstæðu kyni og að þannig hafi guð skapað hjónaband. Á þeim grundvelli berst félagið gegn giftingum samkynhneigðra. Annað sem að félagið hefur unnið að í baráttunni gegn samkynhneigð er til dæmis að styðja Skátahreyfinguna í Bandaríkjunum í banni sínu á samkynhneigðum meðlimum.
Fóstureyðingar
Félagið er á móti fóstureyðingum á grundvelli þess að það að fjölga mannkyninu sé tilskipun guðs og sé ekki ógn við samfélagið. Eina skiptið sem að félagið telur að fóstureyðing sé réttmæt sé ef að líf móðurinnar sé að veði. Ef að þungun er tilkomin vegna nauðgunar finnst félaginu að fóstureyðing sé ekki réttlætanleg, því að það ætti ekki að refsa fóstrinu fyrir glæp sem faðir þeirra framdi. Félagið barðist til dæmis gegn frumvarpi að lögum um valfrelsi, sem segir til um að það sé val konunnar hvort hún fari í fóstureyðingu eða ekki.
Klámvæðing
CWA vinnur með samtökunum Morality in Media við að vekja athygli á skaðsemi klámvæðingar. Félögin vinna að herferð sem þau kalla White Ribbons Against Pornography sem hvetur fólk til þess að bera hvíta slaufu til þess að vekja athygli á baráttu gegn klámvæðingu.
Þátttaka í stjórnmálum
Staða félagsins innan stjórnmála er á hægri vængnum. Hægt er að flokka félagið undir öfga-íhaldstefnu (e. Extreme Conservatism), þótt sumir vilji setja það undir hatt félagslegrar íhaldsstefnu (e. Social Conservatism) þar sem baráttumál þeirra eru af félagslegum toga. Félagar CWF halda fast í boðorð Biblíunnar sem og ákvæði bandarísku stjórnarskárinnar.
Forsetakosningarnar 2012
Félagið studdi Mitt Romney í forsetakosningunum 2012. Í ágúst það ár hafði félagið eytt 6 milljónum dollara í sjónvarpsauglýsingar í þeim sex ríkjum þar sem yfirleitt ríkir óvissa um hvernig fara muni í hverjum kosningum fyrir sig. Félagið einblíndi sérstaklega á heitustu baráttumálin, félagslegu og efnahagslegu málin. Þó stóð einna helst upp úr að Obama væri samþykkur hjónabandi samkynhneigðra, á meðan Mitt Romney væri á móti fóstureyðingum.
Ilmreyr
Ilmreyr (fræðiheiti: Anthoxanthum odoratum) er gras sem vex um alla Evrasíu. Þurrkuð grös gefa frá sér einkennandi ilm og bragð. Hann blómstrar snemma á vorin.
Ilmreyr er mjög algengur um allt Ísland á láglendi.
Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á ilmrey.
Alkman
Alkman (forngrísku ) (7. öld f.Kr.) var forngrískt lýrískt skáld frá Spörtu. Hann er elstur lýrísku skáldanna níu sem alexandrískir fræðimenn töldu öðrum fremri.
Gaddaglæma
Gaddaglæma (fræðiheiti: Aretaon asperrimus) er skordýr sem tilheyrir ættbálk glæma. Gaddaglæman er um 5–9 cm á lengd og finnst helst á Borneó. Hún hefur hárbeitta gadda á höfði, frambol og fótum, svo rándýrum þykir ekki árennilegt að ráðast á hana.
Hammerfest
thumb|Hammerfest. Hammerfest (norður-samíska: Hámmárfeasta) er bær í samnefndu sveitarfélagi í Finnmörku í Noregi íbúar eru tæplega 11448 (2020). Hammerfest er á eyjunni Kvaløya og á 70° breiddargráðu. Miðnætursólin sést þar frá 15 maí til 31. júlí og skammdegi er þar frá 23. nóvember til 19. janúar.
Bærinn var eyðilagður; sprengdur og brenndur af þýsku herliði í síðari heimsstyrjöld.
Glútamat
Glútamat er örvandi taugaboðefni í miðtaugakerfi mannsins. Það er ýmist myndað úr glúkósa gegnum Krebs-/Sítrónusýruhringinn eða glútamíni í taugatróðsfrumum. Glútamat er geymt í geymslubólum í umfrymi taugafrumna og losnar gegnum kalsíum-háða útfrumum (e. exocytosis).
Líkaminn fær nauðsynlegt magn glútamats í gegnum prótín í fæðu. Það er algengt að fólk fái viðbótarmagn af glútamati í gegnum efni sem notuð eru til að bragðbæta mat eins og MSG. Glútamati er oft bætt í unna matvöru. Hugsanlegt er talið að óhóflegt magn glútamats í fæðu hafi áhrif á sjúkdóma sem tengjast of mikilli virkni í heila- og taugastarfsemi.
Viðtakar fyrir Glútamat
Í líkamanum eru þrennskonar viðtakar fyrir glútamat;
Aulinn ég 3
Aulinn ég 3 er bandarísk þrívíddar teiknimynd (áætluð frumsýning 30. júní 2017). Hún er framhald myndarinnar Aulinn ég 2, sem frumsýnd var árið 2013.
Kerala
Kerala er fylki á Suðvestur-Indlandi.
300px|
Hjörtur Logi Valgarðsson
Hjörtur Logi Valgarðsson (f. 27. september 1988) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn í yngri flokkum FH í stöðu vinstri bakvarðar og lék þar þangað til hann gekk til liðs við IFK Göteborg. Hjörtur Logi hefur leikið 7 U-19 ára landsleiki, 10 U-21 landsleiki og einn A landsleik fyrir Íslands hönd.
Afrek
Meira um Loga er hægt að nálgast á: http://www.melarsport.is/en/register.php
Cerastium inflatum
Cerastium inflatum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu og Litlu-Asíu.
Búlgaría
Búlgaría (búlgarska: България Bălgarija), formlega Lýðveldið Búlgaría (Република България Republika Bălgarija) er land í Suðaustur-Evrópu við strönd Svartahafs. Búlgaría nær yfir megnið af austurhluta Balkanskaga og á landamæri að Rúmeníu í norðri, Serbíu og Norður-Makedóníu í vestri, og Grikklandi og Tyrklandi í suðri. Búlgaría er rúmlega 110 þúsund km2 að stærð og er 16. stærsta Evrópulandið. Höfuðborg Búlgaríu og stærsta borgin heitir Sófía, en aðrar helstu borgir eru Plovdiv, Varna og Burgas.
Skipuleg samfélög þróuðust í Búlgaríu á Nýsteinöld. Þrakverjar og síðan Grikkir og Rómverjar ríktu yfir landinu í fornöld. Búlgarir réðust yfir Dóná árið 670 og stofnuðu Fyrsta búlgarska ríkið árið 681. Búlgarir tóku þá upp slavneskt mál íbúa landsins sem þeir lögðu undir sig og á 9. öld varð kristni að ríkistrú. Austrómverska ríkið lagði þetta ríki undir sig árið 1018. Annað búlgarska ríkið var stofnað 1185 en Tyrkjaveldi lagði það undir sig árið 1393. Tyrkir féllust á stofnun sérstaks furstadæmis í kjölfar Krímstríðsins árið 1878. Furstadæmið lýsti yfir stofnun sjálfstæðs ríkis árið 1908. Í Fyrri heimsstyrjöld var Búlgaría í liði með Miðveldunum og í Síðari heimsstyrjöld með Öxulveldunum. Sovétmenn gerðu innrás í landið 1944 og settu þar upp leppstjórn kommúnista. Eftir stríð varð Búlgaría því hluti af Austurblokkinni. Eftir hrun Járntjaldsins 1989 var flokksræði afnumið og ný stjórnarskrá samþykkt árið 1991. Eftir 2001 hefur efnahagslíf landsins blómstrað. Það gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu árið 2004 og Evrópusambandinu árið 2007.
Á Sovéttímanum var Búlgaría iðnvædd með áherslu á þungaiðnað og efnahagslíf landsins byggist enn á þungaiðnaði, raforkuframleiðslu, námavinnslu og vélsmíði. Landbúnaður og ferðaþjónusta eru líka mikilvægar atvinnugreinar. Levið er fest við evruna en Búlgaría er ekki hluti af evrusvæðinu og hefur hætt við fyrirætlanir um upptöku evrunnar. Þrátt fyrir vöxt undanfarin ár eru laun í Búlgaríu með því lægsta sem gerist í Evrópu og Búlgaría er í 56. sæti vísitölu um þróun lífsgæða. Spilling er stórt vandamál í landinu sem var talið spilltasta Evrópusambandslandið árið 2018. Landið glímir auk þess við vandamál tengd fólksfækkun. Íbúar þar eru nú tæpar 7 milljónir en voru 9 milljónir árið 1988. Búlgaría er stofnaðili að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu og hefur þrisvar setið í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna.
Heiti
Nafnið Búlgaría er dregið af heiti tyrkískrar þjóðar sem nefnist Forn-Búlgarar (til aðgreiningar frá núverandi íbúum Búlgaríu). Forn-Búlgarar stofnuðu Fyrsta búlgarska ríkið. Merking heitisins er óljós og er erfitt að rekja aftar en til 4. aldar, en hugsanlega er það dregið af frumtyrkíska orðinu bulģha („blanda“, „hrista“, „hræra“) og afleidda orðinu bulgak („uppreisn“, „óreiða“). Merkingin getur þannig vísað til uppreisnarmanna eða friðarspilla. Svipuð nöfn hafa verið notuð um aðra ættbálka í Innri-Asíu, eins og Buluoji sem voru einn af fimm hópum barbara sem var lýst á 4. öld sem bæði „blönduðum“ og „friðarspillum“.
Stjórnsýslueiningar
Búlgaría skiptist frá 1999 í 27 héruð og eitt höfuðborgarhérað (Sófía-Grad). Öll héruðin draga nafn af höfuðstað sínum. Héruðin skiptast í 265 sveitarfélög. Yfir sveitarfélögum er borgarstjóri sem kosinn er til fjögurra ára, auk kjörinnar sveitarstjórnar.
Landafræði og náttúrufar
Búlgaría á landamæri með fram Dóná að Rúmeníu í norðri, Tyrklandi og Grikklandi í suðri og Makedóníu og Serbíu í vestri. Svartahaf er í austri. Landið er 110.879 ferkílómetrar að flatarmáli.
Nokkrir fjallgarðar eru í Búlgaríu: Balkan-fjöll liggja í gegnum mitt landið og í suðri eru Ríla-fjöll, Pírín-fjöll og Ródópe-fjöll. Musala-fjall í Pírín-fjöllum er hæsta fjall landsins og Balkanskagans; 2925 metrar. Um 35% landsvæðis er skógi vaxið, aðallega blandaðir skógar með lauf- og barrtrjám. Um 100 spendýrategundir lifa í óbyggðum landsins þar á meðal: Brúnbjörn, gaupa, úlfur og hjartardýr.
Í Búlgaríu eru 3 þjóðgarðar, 11 náttúrugarðar og 54 náttúruverndarsvæði.
thumb|Dolno-vatn.
Íbúar
Samkvæmt manntali frá 2021 bjuggu þá um 6.875.000 manns í Búlgaríu og hefur íbúum fækkað síðasta áratuginn. Meirihluti íbúa, eða 72,5%, búa í þéttbýli. Árið 2019 var Sófía stærsta þéttbýlissvæðið með 1.241.675 íbúa, en þar á eftir koma Plovdiv (346.893), Varna (336.505), Burgas (202.434) og Ruse (142.902). 84,8% íbúa eru Búlgarar, en Tyrkir og Rómafólk eru 8,8% og 4,9% íbúa. Um 40 smærri þjóðarbrot eru 0,7% og 0,8% töldu sig ekki til neinna upprunahópa. Fyrrum forstjóri Tölfræðistofnunar Búlgaríu, Reneta Indzhova, hefur sagt að raunverulegur íbúafjöldi gæti hafa verið minni en tölurnar úr manntalinu gáfu til kynna. Rómafólk er oft vanmetið í manntölum og gæti verið allt að 11% íbúa. Íbúar eru 65 á ferkílómetra, sem er um helmingur meðaltals Evrópusambandsríkja.
Árið 2018 var heildarfrjósemishlutfall í Búlgaríu 1,56 börn á konu, sem er undir viðhaldshlutfallinu 2,1 og mun lægra en hápunkturinn sem var 5,83 börn á konu árið 1905. Búlgaría er með einn hæsta meðalaldur heims, eða 43 ár.
Búlgaría glímir við fólksfjöldakreppu. Íbúum hefur fækkað jafnt og þétt frá því snemma á 10. áratugnum, þegar efnahagshrun setti af stað langvarandi fólksflótta. Milli 937.000 og 1.200.000 manns - aðallega ungt fólk - höfðu flust frá landinu árið 2005. Meirihluti barna fæðist utan hjónabands. Þriðjungur allra heimila eru einstaklingsheimili og 75,5% fjölskyldna eru ekki með börn undir 16 ára aldri. Fæðingartíðni er með því lægsta sem gerist í heiminum og dánartíðni er með því hæsta sem gerist.
Lilleström
thumb|Loftmynd af bænum.
Líkrán
Líkrán er það þegar líki er rænt í einhverjum tilgangi, t.d. til að nota það til galdra s.s. uppvakninga eða til að hafa fjármuni út úr fjölskyldu hins látna. Líkrán getur einnig verið það að stela úr líki, s.s. gylltum tönnum. Líkrán getur farið fram án opnun grafar, enda hægt að stela líki (eða úr líki) áður en það er grafið. Oftast er þó um að ræða lík úr gröfum. Ekki má rugla líkráni saman við grafarráni, þar eð grafarrán er oftast stuldur eða rán á verðmætum úr ríkmannlegri gröf, þó við grafarrán geti auðvitað einnig komið til líkráns. Þessi tvö hugtök eru þó oft á reiki.
Fangelsi
Fangelsi er staður, oftast rammbyggður, þar sem afbrotafólk afplánar fangelsisdóm og er við fangelsun svipt frelsinu og borgaralegum réttindum sínum. Dómstólar dæma brotamenn til refsingar og fullnusta hennar er framkvæmd í fangelsum. Fangelsi, og aðrar sambærilegar stofnanir, er hluti af réttarfarskerfinu.
Brúna pokamús
Hin brúna pokamús (fræðiheiti: Dasyuroides byrnei), einnig kölluð pokaskotta, er pokadýr sem finnst í þurrgresjum og eyðimörkum Mið-Ástralíu.
HMS Hood
thumb|right|350px|HMS Hood sekkur eftir sprengingu, í forgrunni er HMS Prince of Wales HMS Hood var 48.000 lesta orrustubeitiskip breska flotans. Kjölurinn var lagður 1916 hjá John Brown & Co skipasmíðastöðinni í Skotlandi, en skipinu var hleypt af stokkunum 1918. Var tekið í notkun af breska flotanum 1920, þá 42.000 tonn og stærsta herskip Breta. Tók þátt í leitinni að Bismarck í seinni heimsstyrjöldinni ásam orrustuskipinu Prince of Wales, en var sökkt að morgni 24. maí 1941 eftir snarpa sjóorustu við Bismark og Prins Eugen vestur af Íslandi. Aðeins þrír af 1421 sjóliðum komust lífs af. Hood var stærsta orrustuskip sem sökkt var við Íslandsstrendur í síðari heimsstyrjöldinni.
Stöðurafmagn
thumb|right|Stöðurafmagn hefur myndast vegna núnings milli hársins á stúlkunni og rennibrautarinnar Stöðurafmagn kallast rafmagn, sem verður vegna rafhleðsla í kyrrstöðu. Myndast gjarnan þegar tveir mismunandi hlutir núast saman þ.a. hleðslur af gagnstæðu formerki safnast upp á sitt hvorn hlutinn. Stundum verður rafspennan það há að afhleðsla verður í formi rafstraums, sem hleypur til jarðar í formi neista. Slík afhleðsla getur skemmt rafrásir og valdið íkveikju.
Tengill
Elektrostatyka
Jón Múli Árnason
thumb|300 px|Mynd af Jóni Múla og Louis Armstrong á bakhlið hljómplötu með lögum Jóns Múla Jón Múli Árnason (31. mars 1921 – 1. apríl 2002) var útvarpsmaður hjá Ríkisútvarpinu í áratugi og sem slíkur ein þekktasta „útvarpsrödd“ síns tíma. Jón Múli gaf út þriggja binda ævisögu sem hét: Þjóðsögur Jóns Múla I, II og III.
Jón Múli fæddist á Vopnafirði. Foreldrar hans voru Árni Jónsson í Múla, alþingismaður Sjálfstæðisflokksins, og Ragnheiður Jónasdóttir frá Brennu í Reykjavík. Jón Múli varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1940 og stundaði nám við heimspekideild og læknadeild Háskóla Íslands 1941 til 1942. Hann lagði stund á nám í hljómfræði og trompetleik við Tónlistarskólann í Reykjavík 1945 til 1946 og einnig söngnám á árunum 1951 og 1952. Jón Múli starfaði hjá Ríkisútvarpinu frá 1946 til 1985. Hann var þar fréttamaður, þulur, fulltrúi í tónlistardeild og leiklistardeild, auk þess sem hann sá um dagskrárgerð. Hann var ekki síst þekktur fyrir kynningar sínar á djasstónlist í útvarpinu.
Jón Múli var virkur félagi í Sósíalistaflokknum og síðar Alþýðubandalaginu. Hann hlaut fangelsisdóm fyrir þátttöku sína í óeirðum á Austurvelli og árás á Alþingishúsið 30. mars 1949, en var náðaður. Hann var um skeið launaður starfsmaður MÍR, Menningartengsla Íslands og Ráðstjórnarríkjanna, eins og hann segir frá í sjálfsævisögu sinni. Fór hann í boðsferðir til Sovétríkjanna og hélt oft uppi vörnum fyrir þau opinberlega. Meðal annars hélt hann því fram 1980 að Sovétmenn hefðu ekki ráðist inn í Afganistan, heldur veitt umbeðna aðstoð „sem betur fer“. Hann sagði 1981 að „fasískur ruslaralýður“ kæmi fram í nafni Samstöðu í Póllandi og fagnaði setningu herlaga. Sagði hann: „Ég vona, að ráðstafanirnar komi ekki of seint til þess að bæta fyrir skemmdarverk fyrrnefnds hyskis og Pólverjar fái að byggja æ fegurra þjóðlíf undir forystu kommúnistaflokks Póllands. Hann lengi lifi.“ Jón Múli var fulltrúi Alþýðubandalagsins í útvarpsráði 1978–1982.
Jón Múli var einn af stofnendum Lúðrasveitar verkalýðsins árið 1953, lék á kornett með sveitinni í tæpa tvo áratugi og var gerður að heiðursfélaga lúðrasveitarinnar árið 1991. Hann var einnig þekkt tónskáld, samdi meðal annars tónlist við leikritið Deleríum Búbónis, sem bróðir hans, Jónas Árnason, var meðhöfundur að. Árið 1981 gáfu SG - hljómplötur út plötuna Lög Jóns Múla Árnasonar. Er þar safnað saman flestum vinsælustu lögum Jóns Múla en sum þeirra höfðu áður verið gefin út á litlum plötum.
Jón Múli var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Þórunn Scheving Thorsteinsson, og áttu þau eina dóttur, Hólmfríði. Önnur kona hans var Guðrún Jóna Thorsteinsson, og áttu þau tvær dætur, Ragnheiði Gyðu og Oddrúnu Völu. Þriðja kona hans var Ragnheiður Ásta Pétursdóttir, og áttu þau eina dóttur, Sólveigu Önnu Jónsdóttur.
One Day
One Day er bresk- og bandarísk kvikmynd frá árinu 2011 sem Lone Scherfig leikstýrði og David Nicholls skrifaði. Myndin er byggð á samnefndri metsölubók frá árinu 2009 og fara Anne Hathaway og Jim Sturgess með aðalhlutverkin. Myndin var gefin út í kvikmyndahús í ágúst 2011.
Söguþráður
Eftir að hafa eytt einum degi saman þann 15. júlí 1988, daginn sem þau útskrifuðust úr Edinborgarháskóla, hefja Emma Morley og Dexter Mayhew vináttusamband sem mun endast þeim ævina. Hún er vinnusöm stúlka af alþýðuætt með sterka siðferðiskennd og háleit markmið í lífinu, en ekkert minna en það að bæta heiminn með verkum sínum mun duga henni. Hann er hinsvegar vellríkur sjarmör sem dreymir helst um daginn þegar veröldin verður leikvöllur hans. Næstu tvö áratugina fyljgumst við með miklvægum atburðum á ævi þeirra með því að skyggnast inn í líf þeirra fimmtánda júlí ár hvert. Hvort sem þau eru saman eða í sundur verðum við vitni að vináttu þeirra og vinslitum, vonum og brostnum draumum, hlátri og sorg og umfram allt vináttu þeirra til hvers annars, hversu áberandi sem hún er í lífi þeirra hverju sinni. Hvað eiga þau þessum eina degi að þakka í lífi sínu?
Tungufell í Svarfaðardal
Tungufell í Svarfaðardal er bær sem stendur austan Svarfaðardalsár norðan undir Stólnum. Ekkert fjall eða fell er þar í nánd sem ber þetta nafn en land jarðarinnar er í tungunni milli Svarfaðardals og Skíðadalsár. Handan árinnar er Hreiðarstaðafjall bæði bratt og hátt. Tungufell er vafalaust gömul jörð enda landmikil og vel í sveit sett. Bærinn kemur fyrst fyrir í heimildum í jarðakaupabréfi frá 1409 og nafn hans sést oft og víða í fornum bréfum eftir það enda stóðu lengi allmiklar deilur um eignarhaldið á jörðinni. Meðal eigenda má sjá Arnfinn Þorsteinsson á Urðum og Jón Arason biskup. Hálfkirkja eða bænahús var á Tungufelli í kaþólskum sið og enn sást þar móta fyrir kirkjurústinni þegar jarðabókin var skráð 1712. Þar hét Kirkjutóft. Allmörg kot eða afbýli voru byggð út úr Tungufellslandi fyrr á öldum en lítið ber á þeim minjum í dag. Nefna má Litla-Tungufell, Tungukot, Krákustaði og Kringlu. Búskapur lagðist af á Tungugelli og jörðin fór í eyði um 1970. Nú er þar sumarhús.
Podocarpus teysmannii
Podocarpus teysmannii er sígrænt tré frá Indónesíu og Malasíu.
Rauðhæringur
Rauðhæringur vex á Íslandi.
Lyngbúi
Á Íslandi er lyngbúi afar sjaldgæfur og finnst aðeins á norðanverðum Austfjörðum. Hann er alfriðaður samkvæmt náttúruverndarlögum.
Z fyrir Zorglúbb
Z fyrir Zorglúbb (franska: Z comme Zorglub) er 15. Svals og Vals-bókin. Hún er eftir listamanninn Franquin og kom út á frönsku árið 1961, en sagan birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval 1959- 60. Sagan er fyrri hluti af tveimur. Seinni hlutinn birtist í bókinni Með kveðju frá Z.
Söguþráður
Sagan hefst á því að Svalur og Valur lenda í skringilegum uppákomum, þar sem frakkaklæddir menn með fjarrænt augnaráð koma við sögu. Mennirnir búa yfir tækjabúnaði sem virðist dáleiða fólk. Þeir reynast vera á snærum dularfullrar persónu, Zorglúbbs. Sá er fær uppfinningamaður og reynir að vekja ótta og aðdáun félaganna með ýmsum hætti, s.s. með sjálfstýrðri bifreið og fjarstýrðum sprengjum.
Félögunum tekst að stöðva hópinn, en þá tekur Zorglúbb Val til fanga og færir til leynilegra höfuðstöðva sinna. Þar hefur hann komið sér upp fjölmennum her heilaþveginna manna. Hermenn Zorglúbbs, Zor-mennirnir, eru allir eins klæddir og tala sérstætt tungumál eða öllu heldur tala þeir aftur á bak.
Svalur og Sveppagreifinn komast að staðsetningu höfuðstöðvanna og leita Zorglúbb uppi. Þeir yfirbuga hann og sýna fram á illsku verknaðar hans. Zorglúbb fær samviskubit, en tekst þó að sannfæra Sveppagreifann um að sýna fram á mátt tækjabúnaðar síns. Eldflaugar Zorglúbbs fljúga á loft, en í stað þess að sprengja upp veröldina eins og Svalur og Valur óttuðust lenda þær á tunglinu. Þar dreifa þær málningu sem skrifar áletrun á yfirborð mánans, sem á að sýna veröldinni mátt Zorglúbbs. Honum til skelfingar kemur í ljós að Zor-mennirnir hafa skrifað hana aftur á bak.
Zorglúbb hverfur á braut, bugaður maður. Svalur, Valur og Sveppagreifinn frelsa Zor-mennina og fljúga heim á leið í einu af loftförunum. Þeir telja að hættan sé afstaðin, en gleyma því að enn gengur einn Zor-maðurinn laus í Sveppaborg.
Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1981 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Hún er númer þrettán í íslensku ritröðinni.
Minnsti samnefnari
Minnsti samnefnarinn eða minnsta samfeldi (skammstafað msn) er í stærðfræði sú tala sem er minnsta sameiginlega margfeldi nefnara í einhverju mengi almennra brota.
Minnsta samfeldi tveggja náttúrlegra talna er minnsta talan sem báðar tölurnar ganga upp í. Minnsta samfeldi náttúrlegu talnanna a og b er táknað með msn(a,b). Einfalt er að finna minnsta samfeldi. Tölurnar tvær eru raktar í frumþætti (sjá frumþáttun). Þá er búin til ný tala sem er margfeldi allra frumþátta úr tölunum tveimur, þó þannig að ef sami þáttur kemur fyrir í báðum tölum kemur hann aðeins einu sinni fyrir í nýju tölunni. Nýja talan er minnsta samfeldið.
Ef a og b eru náttúrlegar tölur þá gildir að margfeldi minnsta samfeldis og stærsta samdeilis er jafnt margfeldi a og b, þ.e. ssd(a,b) ∙ msn(a,b) = a ∙ b
Þetta verður augljóst þegar haft er í huga hvernig stærsti samdeilir og minnsta samfeldi eru búin til úr frumþáttum talnanna a og b. Í msn(a,b) eru allir þættir talnanna tveggja, en þeir sem eru sameiginlegir koma bara einu sinni fyrir. Í ssd(a,b) eru sameiginlegu frumþættirnir og margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) inniheldur því alla frumþætti talnanna a og b og tvo af hverjum sameiginlegum þætti. Margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) er því margfeldi allra frumþátta talnanna tveggja sem er það sama og margfeldi talnanna sjálfra.
Dæmi
Sem dæmi, ef við höfum almennu brotin
þá sjáum við að minnsti samnefnari þeirra er 4, þar sem 4 er minnsta sameiginlega margfeldi 2 og 4. Sömuleiðis fáum við að minnsti samnefnari fyrir
er 6. Minnsti samnefnari gerir okkur kleift að framkvæma samlagningu og frádrátt á almenn brot:
Vanessa Williams
Vanessa Lynn Williams (fædd 18. mars 1963) er bandarísk R&B popp-söngkona, lagahöfundur, dansari og leikkona.
Breiðskífur
A Peaked at No. 2 on the Billboard Gospel Albums chart. B Peaked at No. 6 on the ARIA R&B Albums chart. C Peaked at No. 1 on the Billboard Top Contemporary Jazz Albums chart. D Peaked at No. 2 on the Billboard Top Jazz Albums chart.
Mads Mikkelsen
Mads Mikkelsen (f. 22. nóvember 1965) er danskur leikari. Hann er einna þekktastur fyrir hlutverk sitt í James Bond: Casino Royale (2006).
Mikkelsen var dansari og fimleikamaður áður en hann hóf feril í kvikmyndum. Í Danmörku varð hann fyrst frægur fyrir hlutverk í glæpamyndum og þáttum: Pusher-myndunum (1996, 2004) og Rejseholdet-þáttunum (2000–2004).
Mikkelsen lék aðalhlutverk í myndinni Arctic (2018) sem tekin var upp á Íslandi. Hann lék í myndbandi við Djákninn (2011) fyrir íslensku hljómsveitina Sólstafi.
Tungumál (plata)
Túngumál er plata eftir Íslenska tónlistarmanninn Bubba Morthens sem kom út 6. júní 2017. Platan er undir suður-Amerískum áhrifum, líkt og Von, plata Bubba frá 1992, en í staðinn fyrir Kúbu leitaði Bubbi alla leið til Chile. Þegar ég fór að spekúlera í að gera þessa plötu þá hugsaði ég með mér að það væri gaman að vinna með áhrifin frá Suður-Ameríku, en ekki sem eftiröpun heldur miklu fremur að bræða saman áhrifin í sköpun sem yrði minn hljóðheimur og mín sýn á þessi áhrif. Þetta er kveikjan að þessari plötu, Túngumál.
Bubbi Morthens Bassaleikarinn sem Bubbi fékk til að spila á Túngumáli var Guðmundur Óskar Guðmundsson, eða Góskar. Hann var með aðst-ðu í sama húsi og Bubbi nýtti. Þeir þekktust fyrir, en Guðmundur spilaði í hljómsveit með Bubba til að kynna plötur sem Bubbi vann með Berki og Daða Birgissonum á árunum 2011-13. Bubbi fékk hann með í hljómsveitina sem spilaði undir á plötunni og bað hann svo að gera með sig plötu síðla árs 2018.
Atvinnubílstjóri
Atvinnubílstjóri er maður sem hefur það að atvinnu að keyra ökutæki.
Atvinnubílstjóri getur til dæmis verið leigubílstjóri, rútubílstjóri, vörubílstjóri eða ökumaður í dreifingu.
Eintracht Frankfurt
Eintracht Frankfurt er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Frankfurt am Main í sambandslandinu Hessen.
Leikmannahópur
(á láni frá Leeds United)
The Prodigy
The Prodigy er ensk raftónlistar-hljómsveit sem var stofnuð árið 1990 í Braintree, Essex í England af Liam Howlett.
Eintracht Frankfurt
Leikmannahópur
(Fyrirliði)
Diane Arbus
thumb|Diane Arbus Diane Arbus (14. mars, 1923 - 26. júlí 1971), var bandarískur ljósmyndari og rithöfundur, þekkt fyrir svarthvítar ljósmyndir sínar af fólki sem litið var á öðruvísi af samfélaginu (dvergar, risar, kynskiptingar, og sirkus fólk). Arbus trúði því að myndavélin væri “örlítið köld, örlítið hörð”, en hún birti engu að síðar sannleikann; muninn á því hvað fólk vill að aðrir sjái og hvað þau sjá í raun og veru - galla fólks. Vinur Arbus sagði að hún hafi sagt að hún væri “hrædd... að hún yrði alltaf þekkt sem ljósmyndarinn sem myndaði skrípi”; sá frasi hefur verið notaður mikið til að lýsa henni.
The Prodigy
Hljómsveitin naut mikilla vinsælda með lögunum "Firestarter" og "Breathe" (1996) af plötunni Fat of the Land. Árið 2019 svipti einn meðlima hljómsveitarinnar, Keith Flint, sig lífi.
Sveitin hefur spilað nokkrum sinnum á Íslandi.
Diane Arbus
Árið 1972, ári eftir að hún framdi sjálfsmorð, varð Arbus fyrsti bandaríski ljósmyndarinn til að fá myndir birtar eftir sig á Feneyjatvíæringnum. Milljónir manns sáu sýningu hennar er hún ferðaðist á árunum 1972 - 1979. Milli áranna 2003 og 2006, voru Arbus og hennar verk hluti af annarri stórri sýningu sem ferðaðist um heiminn, Diane Arbus Revelations. Árið 2006 kom bíómyndin Fur út, þar sem leikkonan Nicole Kidman fór með hlutverk sem Arbus.
Þó svo að margar af ljósmyndum hennar hafi selst fyrir mörg hundruð þúsund dollara á uppboðum, hafa mörg verk hennar vakið deilur; sem dæmi árið 1971 sagði Normal Mailer “Að láta Diane Arbus hafa myndavél, er eins og að láta virka handsprengju í hendur lítils barns.” Aðrir hafa hinsvegar sagt að Mailer hafi verið ósáttur með mynd sem Arbus tók af honum þar sem hann hélt um klofið á sér, sem tekinn var fyrir New York Times Book Review.
Bláönd
Bláönd (fræðiheiti Anas discors) er fugl af andaætt. Hún er lítil buslönd frá Norður-Ameríku. Bláönd er á stærð við urtönd og einkenni hennar eru heiðbláir vængreitir bryddaðir hvítum jaðri.
Diane Arbus
Einkalíf
Diane Arbus hét upprunalega Diane Nemerov, dóttir David Nemerov og Gertrude Russek Nemerov. Nemerov fjölskyldan var gyðinga fjölskylda sem bjó í New York borg og átti þar búð á fifth avenue sem bar nafnið Russek’s. Diane Nemerov stundaði nám við Fieldston School for Ethical Culture. Árið 1941, þegar hún var átján ára giftist hún æsku ástinni sinni Allan Arbus. Diane og Allan Arbus áttu saman tvö börn, en skildu svo árið 1969.
Bláönd
thumb|left|Bláönd í þjóðgarði
Diane Arbus
Ljósmyndaferill
Árið 1946, eftir stríðið, byrjuðu Diane og Allan með Commercial Photography Business sem þau kölluðu “Diane & Allan Arbus,” þar sem Diane var listrænn stjórnandi og Allan var ljósmyndarinn. Í dálítin tíma skutu þau myndir fyrir Glamour, Seventeen, Vogue, Hapers’s Bazaar, og fleiri tímarit þó svo að þau hötuðu bæði tísku. Árið 1956, hætti Diane í tískubransanum. Hún snéri sér að því að mynda verkefni fyrir tímarit eins og Esquire, Harper’s Bazaar og The Sunday Times. Arbus kenndi um tíma við Parsons School of Design og Cooper Union í New York borg og einning í Rhode Island School of Design.
Andlát
Arbus barðist við þunglyndi í mörg ár. Árið 1968 skrifaði hún, “ég fer mikið upp og niður,”. Þann 26. júlí, 1971, þegar hún bjó í Westbeth Artists Community í New York borg, tók Arbus sitt eigið líf með því að taka inn slakandi lyf og skera sig á úlnlið. Lík hennar fannst svo tveimur dögum seinna í baðkarinu heima hjá henni, hún var 48 ára.
Brynjuglæma
Brynjuglæma (fræðiheiti: Euyancantha horrida) er tegund glæmu sem býr á Nýju-Gíneu. Hún er alsett smáþyrnabroddum.
Skógarfura
Skógarfura (fræðiheiti: Pinus sylvestris) er barrtré af þallarætt. Tegundin er útbreidd um stóran hluta Norður-Evrópu og Síberíu austur til Mongólíu.
Skógarfura er eina upprunalega barrtré Norður-Evrópu og myndaði mikla skóga í álfunni á öldum áður. Tegundin er hins vegar útdauð mjög víða vegna skógeyðingar af manna völdum. Skógarfuran er einkennistré Skotlands vegna þess hve ráðandi hún var í hinu upprunalega skoska skóglendi sem síðar eyddist að mestu og þekur í dag aðeins 1% landsins.
Skógarfura á Íslandi
Skógarfuran náði nokkurri útbreiðslu á Íslandi vegna skógræktar. Hins vegar minnkaði notkun hennar í skógrækt hérlendis upp úr 1960 vegna lúsafaraldrar sem herjaði einkum á hana. thumb|left|[[Bonsai-útgáfa skógarfuru]]
Víðivallabræður
Víðivallabræður hafa þeir bræður verið nefndir: Jón Pétursson, háyfirdómari og þingmaður, Brynjólfur Pétursson Fjölnismaður og Pétur Pétursson biskup, synir Péturs Péturssonar prófasts og konu hans Þóru Brynjólfsdóttur. Þeir urðu á tímabili leiðandi menn í þjóðmálum Íslendinga, hver á sínu sviði. Þeir eru kenndir við bæinn Víðivelli í Skagafirði.
Nei eða já
Nei eða já var framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1992 og var flutt af dúettinum Heart 2 Heart, en hann skipuðu Sigríður Beinteinsdóttir og Sigrún Eva Ármannsdóttir.
Sasa kurilensis
Sasa kurilensis er bambustegund sem var fyrst lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht, og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata.
Hún verður 0,9 til 3 m há með að 2 sm þykka stöngla. Hún er ættuð frá Kúril-eyjum í Rússlandi og norðurhluta Japans, auk norðaustur Kóreu. Nýjir sprotar eru mikið nýttir til matar í Japan.
Vatnajarðfræði
Vatnajarðfræði (hydrogeology) er undirgrein jarðfræðinnar. Þar er jarðfræðin skoðuð með tilliti til hegðunar vatnsins. Vatnajarðfræði fæst við samspil vatns og jarðlaga. Allir þeir síbreytilegu þættir sem vatnafræði, vatnajarðfræði og jarðfræði spanna eru einu nafni nefndir vatnafar. Sá sem stundar fræðigreinina nefnist vatnajarðfræðingur (hydrogeologist). Sérstök gerð korta lýsa vatnafari. Þau nefnast vatnafarskort.
Vatnafar er hugtak sem notað er um almenna eiginleika og hegðun ferskvatns bæði ofanjarðar og neðan og gagnkvæmt samspil þess við umhverfið. Orðið gefur til kynna síbreytilegt ástand og er hliðstætt orðinu veðurfar. Í ensku er ekkert eitt orð til yfir hugtakið en hydrologiocal conditions er oft notað.
Sprengisveppurinn
Sprengisveppurinn (franska: Du glucose pour Noémie) er 21. bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1971. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Fournier. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst sjöunda í röðinni í íslenska bókaflokknum.
Söguþráður
Við tekur æsilegur eltingaleikur í Japan, þar sem útsendarar Þríhyrningsins (sem bera ekki eigin nöfn heldur raðtölur: númer 1, númer 2 o.s.frv.) reyna að klófesta sveppinn dýrmæta. Í ljós kemur að Ító Kata lék á alla með því að senda Sval og Val af stað með tóman kassa, en freistaði þess á sama tíma að halda sjálfur á fund greifans.
Þegar til Frakklands er komið hafa liðsmenn Þríhyrningsins þó hendur í hári Ító Kata. Þeir hyggjast taka hann af lífi með afar flóknum hætti: koma honum fyrir í stjórnlausri eimreið sem æðir um götur borgarinnar ásamt fjarstýrðri sprengju. Svalur og Valur koma til skjalanna á síðustu stundu og tekst að stöðva lestina áður en hún veldur stórslysi. Í misgripum taka þeir sprengjuna með sér og halda á fund Sveppagreifans með Ító Kata og sveppinn fágæta.
Greifinn og Japaninn uppgötva þann eiginleika sveppsins að framleiða gríðarlega orku úr venjulegum strásykri. Þeim tekst að knýja gamlan bílskrjóð með sveppnum og gera hann að kraftmiklum sportbíl, en ákveða að þegja um uppgötvun sína til að sveppurinn verði ekki notaður í hernaðarlegum tilgangi.
Illu heilli heyrir einn útsendara Þríhyrningsins þetta. Hann stelur bílnum og ekur á fund félaga sinna. Í ofsakæti yfir að hafa eignast sveppinn verðmæta ákveða þeir að sprengja fjarstýrðu sprengjuna. Fyrir runu tilviljana hafði hún hins vegar lent undir höfuðstöðvum glæpasamtakanna og skúrkarnir sprengja því sjálfa sig í loft upp.
Íslensk útgáfa
Sprengisveppurinn var gefinn út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var sjöunda bókin í íslensku ritröðinni.
Sarpsborg
thumb|Göngugata í Sarpsborg. Sarpsborg er borg í samnefndu sveitarfélagi og Austfold-fylki Noregs. Borgin er samvaxin borginni Fredrikstad. Samtals hafa borgirnar um 111.000 íbúa en Sarpsborg hefur ein um sigum 55.000 íbúa (2016). Höfuðgata borgarinnar er St. Marie gate og er markaðstorgið Øvre Torg.
Goðafoss (Skjálfandafljóti)
thumb|Goðafoss thumb|Goðafoss séður frá austurbakkanum thumb|Goðafoss að vetri til Goðafoss er foss í Skjálfandafljóti í Bárðardal. Hann er einn af vatnsmestu fossum landsins. Hann greinist í tvo meginfossa og nokkra smærri og fer það nokkuð eftir vatnsmagni árinnar hversu margir þeir eru. Hann er fjölbreytilegur ásýndum eftir vatnsmagni, veðurfari og árstíð og sumum finnst hann ekki síðri yfirlitum í klakaböndum að vetri en í glaðasól að sumri. Goðafoss er 9-17 m hár eftir því hvar mælt er og 30 m breiður. Bárðardalshraun þekur allan botn Bárðardals allt ofan frá Skafeyrum og niður fyrir Þingey. Gljúfrið neðan við Goðafoss er grafið í hraunið. Um það fellur fljótið straumhart og úfið. Skammt neðan við Goðafoss er lágur foss í gljúfrinu sem nefnist Geitafoss. Landið á vesturbakkanum heitir Hrútey. Hún afmarkast af Hrúteyjarkvísl, sem greinist frá fljótinu ofan við Goðafoss en sameinast því aftur alllangt neðan við foss. Fosshóll er á bakkanum austan árinnar. Þar er búskapur, verslun og veitingarekstur. Goðafoss er með frægustu fossum á Íslandi og þangað kemur fjöldi ferðafólks til að skoða og dást að náttúrufegurðinni sem þar getur að líta. Fossinn var friðlýstur sem nátturuvætti árið 2020 en árin á undan höfðu farið fram miklar endurbætur á svæðinu.
Orðsifjar
Þjóðsaga tengir Goðafoss kristnitökunni árið 1000. Þorgeir Þorkelsson Ljósvetningagoði bjó á Ljósavatni ekki langt frá fossinum. Íslendingabók Ara fróða segir frá því hvernig Þorgeiri var sem lögsögumanni falið það erfiða hlutverk að ná lögsáttum milli heiðinna manna og kristinna. Það var þá sem hann lagðist undir feld og lét ekki á sér kræla fyrr en daginn eftir. Þá kallar hann menn til Lögbergs og segir það stríða gegn almanna hag “ef menn skyldu eigi hafa allir lög ein á landi hér”.
Þorgeir varaði mjög við trúardeilum og vildi miðla málum. Ari segir svo að hann hafi fengið hvora tveggja til að gangast inn á að allir skyldu ein lög hafa þau sem hann réði upp að segja. Hann kvað svo upp dóm sinn og mælt var í lögum að allir menn skyldu kristnir vera og skírn taka. Komið var til móts við heiðna menn með nokkrum frávikum frá kristnum sið, til dæmis að blóta mætti á laun. Þorgeir hafði verið sjálfur heiðinn fram að þessu.
Þjóðsagan segir að Þorgeir hafi varpað goðalíkneskjum sínum í fossinn þegar hann kom heim af þinginu til staðfestingar því að hann hefði tekið nýjan sið og þannig hafi fossinn fengið nafn sitt. Þessi frásögn er þó hvergi skráð í fornum ritum en kemur fyrst fram á prenti í Danmörku á síðari hluta 19. aldar. Ýmsar aðrar skýringar hafa verið gefnar fyrir örnefninu Goðafossi en hvað sem þeim líður hefur þessi frásögn öðlast fastan sess í sagnageymdinni og er tekin sem sögulegur sannleikur þótt hún sé í raun seinni alda tilbúningur. Á steindum glugga í Akureyrarkirkju er teikning sem vísar til þessarar sögu.
Saga hagfræðinnar
Saga hagfræðinnar fæst við sögu hagfræðikenninga og hagfræðilegrar aðferðafræði frá fornöld til okkar daga. Hagfræði er tiltölulega ung fræðigrein, en hún varð til sem slík á 17. öld. Ýmsir heimspekingar og hugsuðir höfðu þó skrifað um hagfræðileg málefni áður. Kaupskaparstefnan og búauðgisstefnan eru almennt taldar vera fyrstu heildstæðu hagfræðikenningarnar. Adam Smith er oft kallaður faðir hagfræðinnar, en hann skrifaði síðla á 18. öld og var upphafsmaður klassískrar hagfræði. Sósíalísk hagfræði og marxismi eiga rætur að rekja til Karl Marx. Nýklassísk hagfræði kom fram á sjónarsviðið á 19. öld og varð ráðandi hreyfing innan hagfræðinnar á þeirri tuttugustu. John Maynard Keynes gerði þjóðhagfræði að vinsælli nálgun innan hagfræðinnar á fyrri hluta 20. aldar. Nútíma hagfræði er blanda af ýmsum nálgunum.
Hagfræði á fornöld og miðöldum
Heimspekingar hafa skrifað um hagfræðileg málefni allt frá fornöld. Hið enska heiti á hagfræði, economics, er dregið af gríska orðinu oikonomia sem þýðir „stjórn heimila“ eða „góðir stjórnarhættir“. Gríski heimspekingurinn Xenofon skrifaði um verkaskiptingu og minnkandi jaðarnytjar. Aristóteles lýsti viðskiptum tveggja einstaklingra og taldi að viðskiptin gætu aðeins verið hagkvæm ef báðir aðilar að viðskiptunum myndu hagnast á þeim. Hann greindi á milli virðis í notum og virðis í viðskiptum og taldi að ef upp kæmi ágreiningur á milli tveggja aðila um verðmæti gæða í viðskiptum þyrfti ríkið að grípa inn í viðskiptin og ákvarða verðið. Aristóteles var jafnframt fyrsti maðurinn til að lýsa því hvaða skilyrði gjaldmiðill yrði að uppfylla; hann taldi að gjaldmiðill yrði að vera einsleitur, varanlegur, hafa innra virði og vera handhægur. Verk Platons Ríkið fjallar einnig að nokkru leyti um hagfræðileg málefni en í samræðunni lýsir Platon hugmyndum um nauðsyn sameignar meðal stjórnenda ríkisins, en óljóst er hvort einkaeignarrétti sé til að dreifa hjá lægri stéttum ríkisins. Í Lögunum, sem var ritað eftir Ríkið, er eignarrétturinn ekki afnuminn þótt honum séu skorður settar.
Hinn kínverski heimspekingur Konfúsíus taldi að skattar ættu að vera lagðir á framleiðslu einstaklinga, að ríkisútgjöld ættu að fylgja tekjum ríkisins, að lifnaðarhættir ættu að fara eftir samfélagsstétt og að hið opinbera ætti ekki að hafa óþarflega mikil afskipti af atferli einstaklinga. Hinn arabíski fræðimaður Abu Hamid al-Ghazali skrifaði um samfélagsleg velferðarföll, verkaskiptingu, og um það hvernig markaðir spretta upp náttúrulega í mannlegu samfélagi.
thumb|right|[[Kaupskaparstefna er kenning um utanríkisviðskipti sem gengur út á að hámarka vöruskiptajöfnuð.]] Á miðöldum var kirkjan ríkjandi þjóðfélagsstofnun í Evrópu og hafði hún mikinn áhuga á réttlæti í viðskiptum, en til að mynda bannaði hún álagningu vaxta. Skólamennirnir rýndu í kenningu Aristótelesar um réttlæti í viðskiptum og skrifuðu talsvert um kenninguna. Albertus Magnus var sá fyrsti til að setja fram þá hugmynd að virði hagrænna gæða væri bundið í vinnunni sem færi í að framleiða gæðin, og setti hann þar með fram vinnuverðgildiskenninguna sem átti eftir að hafa mikil áhrif á framgang hagfræðinnar í skrifum manna á borð við David Ricardo og Karl Marx. Tómas frá Akvínó taldi að hagræn gæði hefðu náttúrulegt virði en ólíkt Albertus Magnus taldi hann að verðið gæti sveiflast frá náttúrulegu virði sínu ef þarfir fólks fyrir gæðin breyttust. Skólamennirnir skrifuðu bæði um eftirspurnar- og framboðshliðar markaða en ólíkt ríkjandi hagfræðikenningum nútímans litu þeir ekki á markaðsjafnvægi sem samspil þessara tveggja hliða.
Kaupskapar- og búauðgisstefna
Kaupskaparstefna er kenningaskóli og efnahagsstefna sem naut vinsælda meðal Vestur-Evrópuþjóða frá sextándu öld og fram á þá átjándu. Í kaupskaparstefnunni fólst að þjóðir ættu að reyna að selja eins mest af vörum til útlanda og fá sem minnstar vörur til baka en nota vöruskiptajöfnuðinn þess í stað í að safna gulli og öðrum auðmálmum. Talsverður áherslumunur var á milli landa en almennt má segja að kaupskaparmenn hafi viljað gjörnýta alla framleiðsluþætti landsins, banna allan innflutning nema á millistigsvörum sem notaðar eru til framleiðslu á útflutningsvörum og banna útflutning á auðmálmum. Kaupskaparstefnan var hluti af vaxandi þjóðernisstefnu í Vestur-Evrópu á þessu tímabili. Samkvæmt ríkjandi hagfræðikenningum nútímans er meirihlutinn af þeirri efnahagsstefnu sem fylgt var á tímum kaupskaparstefnunnar óæskilegur.
thumb|180px|right|[[Adam Smith var klassískur hagfræðingur og einn áhrifamesti hagfræðingur allra tíma.]]
Klassísk hagfræði
Hagfræðin sem fræðigrein varð til á 18. öld. Richard Cantillon var með fyrstu mönnum til að skrifa um hagkerfið sem samverkandi heild og ásamt David Hume er hann talinn hafa verið með þeim fyrstu til að lýsa því sambandi peningamagns, veltuhraða og verðlags sem nú heitir peningamagnskenningin. Klassísk hagfræði er notað yfir ákveðinn hóp kenninga sem varð til á 18. og 19. öld. Meðal helstu kenninga sem taldar eru til klassísku hagfræðinnar eru peningamagnskenningin, kenningin um launasjóðinn, fólksfjöldakenning Malthusar og landrentukenningin.
Keila
Keila getur átt við: Í landafræði: Aðrar merkingar: