cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tonle Sap
Lífríki
Vísindamenn hafa greint meir en 400 fisktegundir, og eru um 70 þeirra veiddar til manneldis. Það veldur miklum áhyggjum að á síðustu árum hefur heildaraflinn minkað talsvert og hlutfall smáfiska aukist. Ýmsar tegundir stórra fiska hafa minnkað mikið.
Um hundrað fuglategundir lifa á og við vatnið, m.a. margar tegundir andfugla. Einnig má þar finna 23 tegundir af snákum og slöngum, 13 tegundir af skjaldbökum, krókódíla, apar, hlébarða og otra.
Nytjar
thumb|300 px|Samgöngur á flóðtímanum Frá örófi alda hefur fiskimennska og hrísgrjónarækt verið aðalundirstaða mannlífs í Kambódíu og fiskur og hrísgrjón eru enn undirstöðufæða landsmanna. Á Tonle Sap-svæðinu búa um 3,6 milljónir og fiskiaflinn þaðan er um 75% af heildarfiskiafla Kambódíu eða um 255.000 tonn árlega. Um 60% af prótínneyslu Kambódíumanna er úr fiski.
Tonle Sap er einnig mikilvæg samgönguleið, sérlega milli Siem Reap á norðurströndinni og höfuðborginnar Phnom Penh í suður.
Hið árlega flæði Mekong inn yfir Tonle Sap svæðið ber með sé gífurlega mikinn framburð næringarefna. Það er forsenda lífríkisins í vatninu en einnig forsenda hrísgrjónaræktar þar sem hún byggir á því að akrarnir liggi undir vatni hluta árs. Nokkrar stórar vatnsvirkjarnir hafa þegar verið byggðar í Mekong-fljótinu, bæði í Kína og Laos, og eru enn fleiri í undirbúningi. Þessar virkjunarframkvæmdir eru mikið áhyggjuefni allra sem hafa afkomu af Tonle Sap svæðinu og ekki síður líffræðinga enda munu þær eiga eftir að hafa mikil áhrif á vatnsmagn og flæði. Minnkandi fiskiafli er meðal annars rakinn til þessara breytinga á flæði.
Mannlíf
thumb|300 px|Lágmynd í Angkor-musterinu Mikilvægi Tonle Sap fyrir menningu og lífsviðhorf Kambódíumanna er auðvitað mikið. Þungamiðja hins forna Khmer-veldis var við Tonle Sap og má enn sjá minjar um það í Angkor-musterinu, sem er við norðurströnd vatnsins, og núverandi höfuðborg er þar sem Tonle Sap fljótið mætir Mekong-fljótinu.
Íbúar á svæðinu hafa aðlagast hinum árlegu sveiflum í vatnsmagni og byggingarstíll þeirra þróast í svo nefnd fljótandi þorp. Þau eru þó ekki fljótandi heldur eru allar byggingar byggðar á háum stólpum svo að þær standi upp úr vatninu þegar flæði er sem mest. Umferð fer þá öll fram á bátum og sundkunnátta er mikil.
Soluna Samay
Soluna Samay Kettel (f. 27. ágúst 1990) er dönsk söngkona. Hún keppti fyrir hönd Danmerkur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012 með laginu „Should've Known Better“. Hún náðu 23. sæti af 26, með 21 stig.
Hawaii Five-0
Hawaii Five-0 eru bandarískir sjónvarpsþættir sem fjalla um störf sérsveitarinnar á Hawaii. Þættirnir eru endurgerð þáttaraðar sem var sýnd frá 1968 – 1980.
Mæði
Mæði (fræðiheiti: dyspnea) er öndunartruflun sem lýsir sér þannig að einstaklingur á erfitt með að anda nógu miklu lofti í lungun. Mæði er eðlileg við mikla áreynslu en telst einkenni sjúkdóms ef hún kemur fyrir við óvæntar aðstæður.
1. deild kvenna í knattspyrnu 2016
Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 35. sinn árið 2016.
Stigatafla
''Staðan fyrir 14. umferð, 1. september 2016''.
Markahæstu leikmenn
''Lokaniðurstaða 1. september 2016''.
Stigatafla
''Staðan fyrir 10. umferð, 25. ágúst 2016''.
Markahæstu leikmenn
''Lokaniðurstaða 25. ágúst 2016''.
Úrslit
''Frá 3. september til 27. september 2016''.
Ketill ilbreiður
Ketill illbreiður Þorbjarnarson tálkna var einn landnámsmanna Íslands og nam Arnarfjarðardali frá Kópanesi til Dufansdals. Ketill ílengdist þó ekki í Arnarfjarðardölum heldur fór að Berufirði hjá Reykjanesi en skildi eftir sig nafnið Ketildalir í Arnarfirði.
Konungsbók (skáldsaga)
Konungsbók er skáldsaga eftir Arnald Indriðason. Söguhetjan er ungur háskólastúdent sem flyst til Kaupmannahafnar til að lesa norræn fræði og kemst þar í kynni við skrýtinn prófessor sem berst við ýmsa drauga fortíðar. Draugarnir leiða svo námsmanninn og prófessorinn á slóð Konungsbókar og berst leikurinn víðs vegar um Evrópu og til Íslands.
Að undanskildum forkafla nokkurskonar er sjónarhorn bókarinnar 1. persónu frásögn ólíkt öðrum bókum Arnaldar sem einkennast af 3. persónu frásögnum með alvitrum höfundi.
Sögusvið bókarinnar er einkum Danmörk en einnig Holland, Þýskaland, Noregur, Skotland stuttlega og Ísland.
Benedikt Hjartarson
Benedikt Hjartarson (f. 9. júlí 1957) var fyrstur Íslendinga til að synda yfir Ermarsund. Hann er næstelstur sex systkina og ólst upp í Fossvogi. Hann kvæntist Elínu Borg árið 1980 og þau hafa alla tíð búið á Freyjugötu. Þau eiga þrjár dætur og tvö barnabörn.
Benedikt lauk sveinsprófi í bakstri frá Iðnskólanum í Reykjavík árið 1978 og meistaraprófi árið 1982. Hann nældi sér í meiri menntun í bakstri í Graz í Austurríki og Bolzano á Ítalíu.
Benedikt vildi halda upp á fimmtugsafmælið sitt, árið 2007, með óhefðbundnum hætti og ákvað að reyna við Ermarsundið. Hann varð frá að hverfa í það skiptið. Benedikt tókst þrekvirkið í annarri tilraun, 16. júlí 2008. Benedikt segir aðalmuninn á tilraunum sínum vera skipstjórann Andy King. Eftir um níu klukkustunda sund var Benedikt tilkynnt að hann hefði misst af höfðanum Cap de Grinez, þar sem hann hafði stefnt að landtöku. Honum var skapi næst að hætta en skipstjórinn hótaði að lemja hann með ár í hausinn ef hann vogaði sér að koma um borð. Benedikt synti yfir 60 km á rétt rúmum 16 klukkustundum og tók um 48 þúsund sundtök til að ná landi í Frakklandi.
Benedikt var elstur til að synda yfir Ermarsund árið 2008, þá 51 árs.
Árið 2012 kom út heimildarmyndin Sundið, eftir Jón Karl Helgason en í henni var fjallað um kapphlaup Benedikts Hjartarsonar og Benedikts Lafleur að verða fyrsti Íslendingurinn til að synda yfir Ermarsund. Myndin var tilnefnd til Edduverðlauna.
Tómamengi
Tómamengi eða tómt mengi er mengi, sem inniheldur engin stök. Í frumsendulegri mengjafræði er það til samkvæmt frumsendunni um tómamengi og eru öll endanleg mengi búin til út frá því.
Táknmál
Tómamengið er oft táknað með "\varnothing" eða "\emptyset" sem dregið er af stafnum Ø í Danska og Norska stafrófinu, innleit af Bourbaki hópnum (nánar tiltekið af André Weil) árið 1939. Einnig oft táknað með "{}".
Eiginleikar
Stærðfræðingar tala um "tómamengið" frekar en "tómt mengi". Í mengjafræði er tvö mengi jöfn ef þau innihalda sömu stök, þar af leiðandi getur einungis eitt mengi innihaldið engin stök.
Sem hlutmengi í rauntalnalínunni (eða almennar, grannrúmi) er tómamengið bæði opið- og lokað mengi. Allir jaðarpunktar þess (sem eru engir) eru í tómamenginu og það er því lokað, en um alla punkta í því (sem eru jú engir) gildir að til er opin grennd sem er innihaldin í tómamenginu og það er því opið. Lokunin er því tómamengið sjálft. Einnig er tómamengið þjappað þar sem öll endanleg mengi (á rauntalnalínunni) eru þjöppuð.
Algeng vandamál
Tómamengið er ekki það sama og ekkert, það er mengið sem inniheldur ekkert en mengið sjálft er eitthvað. Þetta veldur oft misskilningi hjá þeim sem eru að kynnast tómamenginu í fyrsta skiptið. Stundum hjálpar að hugsa um mengi sem poka sem inniheldur þau stök sem eru í menginu, þá er tómamengið einfaldlega tómur poki, sem er svo sannarlega eitthvað.
Märklin
Märklín (einnig ritað Maerklin)er þýskur leikfangaframleiðandi stofnaður 1859 af Theodor Friedrich Wilhelm Märklin, þekktastur fyrir rafknúnar leikfangalestir. Höfuðstöðvarnar eru í Göppingen í Þýskalandi. Fyrirtækið var selt fjárfestingafélaginu Kingsbridge Capital árið 2006.
Kolbeinn ungi Arnórsson
Kolbeinn Arnórsson (1208 – 22. júlí 1245), sem ætíð var kallaður Kolbeinn ungi til aðgreiningar frá Kolbeini Tumasyni föðurbróður sínum, var skagfirskur höfðingi á 13. öld.
Hann var af ætt Ásbirninga, helstu valdaættar í Skagafirði á Sturlungaöld, sonur Arnórs Tumasonar goðorðsmanns á Víðimýri og konu hans, Ásdísar (eða Aldísar) Sigmundardóttur frá Valþjófsstað. Faðir hans lést í Noregi 1221 og varð Kolbeinn því mjög snemma höfðingi ættarinnar. Hann bjó í Ási, á Víðimýri og á Flugumýri.
Kolbeinn deildi við Guðmund Arason biskup eins og föðurbróðir hans og nafni hafði gert. Lét hann hneppa biskupinn í varðhald og sat hann þar uns hann dó 1237. Helstu óvinir Kolbeins voru þó Sturlungar. Eftir að Sturla Sighvatsson hóf valdabrölt sitt gengu þeir Kolbeinn og Gissur Þorvaldsson í bandalag gegn honum og Sighvati föður hans og mættu Sturlungar örlögum sínum í Örlygsstaðabardaga. Eftir bardagann var Kolbeinn allsráðandi norðanlands. En árið 1242 kom Þórður kakali, bróðir Sturlu, til landsins og sýndi brátt leiðtogahæfileika sína; þótt hann væri mjög fáliðaður fyrst í stað tókst Kolbeini ekki að vinna sigur á honum. Þeim laust saman í Flóabardaga 1244 og fór Þórður halloka, enda með meira en helmingi færri menn, en tókst þó að sleppa. Kolbeinn sigldi til Vestfjarða og tók eða eyðilagði öll skip sem hann fann þar. Hann náði þó ekki Þórði og lést sjálfur ári síðar, 22. júlí 1245. Sumarið eftir má segja að veldi Ásbirninga hafi lokið í Haugsnesbardaga. Þar féll foringi þeirra, Brandur Kolbeinsson, frændi Kolbeins unga.
Kolbeinn ungi var fyrst giftur Hallberu, dóttur Snorra Sturlusonar og síðar Helgu, dóttur Sæmundar Jónssonar í Odda. Þeir Gissur Þorvaldsson voru því báðir fyrrverandi tengdasynir Snorra. Kolbeinn var barnlaus.
Campanula grossekii
Campanula grossekii er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Rúmeníu til Balkanskaga.
Tempest
thumb|right|Tempest Tempest er tveggja manna, 22 feta langur kjölbátur hannaður af breska bátahönnuðinum Ian Proctor árið 1964 að frumkvæði Alþjóða siglingasambandsins. Báturinn var ólympíubátur 1972 og 1976 þegar hann tók við af Star sem tvímenningskjölbátur. Árið 1980 var Star aftur tekinn inn og Tempest datt út.
Tempest er búinn stórsegli, fokku og belgsegli. Hann er með masturstaug fyrir einn.
Summumyndun
Summumyndun er stærðfræðileg aðgerð þar sem runa talna er lögð saman. Útkoman nefnist summa eða sjaldnar samtala. Dæmi um summumyndun þar sem summan er 20:
og aðra sem gefur sömu summu:
Röð í stærðfræði er summa af óendanlega mörgum liðum óendanlegrar runu.
Íslenskt vegabréf
thumb|250px|Kápa íslensks vegabréfs
Íslenskt vegabréf er skilríki afhent íslenskum ríkisborgurum til alþjóðlegra ferðalaga. Þjóðskrá Íslands gefur út íslensk vegabréf. Íslensk vegabréf sem gefin voru út eftir 2006 eru líka með örflögu sem geymir sömu upplýsingar og lesa má á baksíðu vegabréfsins. Frá 2009 hafa fingraför vegabréfshafans líka verið geymd í örflögunni. Íslensk vegabréf gilda í tíu ár frá útgáfudegi, eða í fimm ár fyrir börn yngri en 18 ára.
Útlit
Íslensk vegabréf eru blá að utan með skjaldarmerki Íslands á miðri kápunni. Orðin „ÍSLAND“, „ICELAND“ og „ISLANDE“ eru prentuð fyrir ofan skjaldarmerkið, og orðin „VEGABRÉF“, „PASSPORT“ og „PASSEPORT“ standa fyrir neðan það. Neðst á kápunni er táknið fyrir rafrænt vegabréf.
Upplýsingasíða
Íslenska vegabréfið inniheldur eftirfarandi persónuupplýsingar:
Neðst á síðunni eru upplýsingar á tölvutæku formi.
Ferð til annarra landa án vegabréfsáritunar
thumb|350px|Kröfur um vegabréfsáritanir fyrir Íslendinga Frá og með árið 2014 máttu íslenskir ríkisborgarar ferðast til 165 landa án vegabréfsáritunar, og því er íslenska vegabréfið í 9. sæti á heimsvísu eftir fjölda landa sem ferðast má til án vegabréfsáritunar. Vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) er íslenskum ríkisborgurum heimilt að ferðast til 28 landa í Evrópusambandinu, auk Noregs, Lichtenstein og Sviss, og vinna og búa þar svo lengi sem þeir vilja án sérstakra leyfa.
Takahiro Ogihara
Takahiro Ogihara (fæddur 5. október 1991) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Aleksandar Tirnanić
Aleksandar „Tirke“ Tirnanić (serbneska: Александар "Тирке" Тирнанић) (f. 15. júlí 1910 - d. 13. desember 1992) var knattspyrnumaður og þjálfari frá Serbíu. Hann var í keppnisliði Júgóslavíu á fyrstu Heimsmeistarakeppninni árið 1930. Síðar átti hann eftir að stýra landsliðinu sem þjálfari á fjölda stórmóta.
Ævi og ferill
thumb|right|Tirnanić á HM 1930.Aleksandar Tirnanić fæddist í þorpinu Krnjevo en fluttist kornungur með fjölskyldu sinni til Belgrað. Þau voru fátækt verkafólk og faðir hans féll á vígvellinum í fyrri heimsstyrjöldinni árið 1914. Knattspyrnuhæfileikarnir komu snemma í ljós og hætti Tirnanić ungur í skóla til að einbeita sér að fótboltanum.
Hann gekk til liðs við stórliðið BSK Belgrað árið 1927 og lék fyrir það 500 leiki og skorað 527 mörk að talið er. Hann varð fimm sinnum júgóslavneskur meistari með liðinu. Á seinni árum ferilsins skipti hann ört á milli liða í júgóslavnesku deildinni og stoppaði ekki lengi á hverjum stað og lagði loks skóna á hilluna árið 1943.
Landsliðsmaðurinn
Tirnanić lék fimmtíu landsleiki á árabilinu 1929 til 1940 og skoraði tólf mörk. Júgóslavía tók aðeins þátt í einni úrslitakeppni HM á þessum árum, fyrstu heimsmeistarakeppninni í Úrúgvæ árið 1930. Þar tók hann þátt í öllum þremur leikjum júgóslavneska liðsins og skoraði fyrsta mark þess í keppninni, í óvæntum 2:1 sigri á Brasilíu. Leikurinn fór fram daginn áður en Tirnanić varð tvítugur og komst hann því í fámennan flokk táninga sem skorað hafa á HM.
Árið 1935 var hann í sigurliði Júgóslavíu í Balkan-bikarnum, sem var keppni þjóða á Balkanskaga.
Þjálfarinn
Tirnanić kom að þjálfun júgóslavneska landsliðsins með hléum frá 1946-61. Á þeim tíma keppti Júgóslavía tvisvar í úrslitakeppni HM, í Sviss 1954 og Svíþjóð 1958. Í bæði skiptin féll liðið úr leik í fjórðungsúrslitum á móti Vestur-Þjóðverjum. Hann stýrði einnig júgóslavneska liðinu sem fékk silfurverðlaunin á fyrstu Evrópukeppninni árið 1960.
Júgóslavar lögðu ekki síður áherslu á knattspyrnukeppni Ólympíuleikanna en hin stórmótin. Tirnanić stýrði liði sínu á þremur slíkum leikum: ÓL 1952, ÓL 1956 og ÓL 1960, en í þeim síðastnefndu hreppti liðið gullverðlaunin.
Hann lést árið 1992 í Belgrað.
Hoya macgillivrayi
Hoya macgillivrayi er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Frederick Manson Bailey. Útbreiðslan er í Ástralíu.
Cerastium tolucense
Cerastium tolucense er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mexíkó.
Carl Gustav Hempel
Carl Gustav Hempel (8. janúar 1905 – 9. nóvember 1997) var þýskur vísindaheimspekingur og einn helsti málsvari rökfræðilegrar raunhyggju á 20. öld. Hann er einkum frægur fyrir kenningu sína um að eðli vísindalegra skýringa byggi á afleiðslu þar sem að minnsta kosti ein forsendan er staðhæfing um náttúrulögmál. Kenningin var talin meginviðmið á 6. og 7. áratug 20. aldar.
Æviágrip
Carl Gustav Hempel fæddist í Oranienburg í Þýskalandi þann 8. janúar 1905. Hann nam stærðfræði, eðlisfræði og heimspeki við háskólana Göttingen, Heidelberg og Berlín. Í Göttingen kynntist hann David Hilbert og þótti mikið koma til tilraunar hans til þess að smætta alla stærðfræði í hreina rökfræði. Hempel kynntist Rudolf Carnap á ráðstefnu um vísindaheimspeki í Berlín árið 1929 og varð í kjölfarið meðlimur í Berlínarhringnum. Hann lauk doktorsgráðu sinni frá Berlínarháskóla árið 1934 en lokaverkefni hans fjallaði um líkindafræði. Sama ár flutti hann frá Þýskalandi vegna uppgangs nasismans þar í landi. Hempel flutti til Belgíu og naut til þess hjálpar Pauls Oppenheim, sem samdi með honum ritið Der Typusbegriff im Lichte der neuen Logik sem kom út árið 1936. Árið 1937 flutti Hempel til Bandaríkjanna og tók við stöðu aðstoðarmanns Carnaps við Háskólann í Chicago. Hann kenndi síðar við City College of New York (1939 – 1948), Yale-háskóla (1948 – 1955) og Princeton-háskóla þar sem hann var starfsfélagi Thomasar Kuhn. Hempel kenndi í Princeton þar til hann fór á eftirlaun árið 1964. Hann varði tveimur árum (1964 – 1966) við Hebreska háskólann í Jerúsalem. Árið 1977 tók hann við prófessorsstöðu í heimspeki við Háskólann í Pittsburgh og kenndi þar til ársins 1985.
Hempel lést í Princeton í New Jersey í Bandaríkjunum árið 1997.
Árið 2005 var nefnd eftir honum gata í Oranienburg í Þýskalandi, Carl-Gustav-Hempel-Straße.
Vísindaleg skýring
Eitt aðalviðfangsefni vísindaheimspekinnar er að greina vísindi frá annars konar kenningum og finna út hvað geri eina rannsókn eða kenningu vísindalega en aðra ekki. Hvað er vísindaleg útskýring á tilteknum hlut eða atburði? Carl Hempel er hvað þekktastur fyrir atlögu sína til þess að greina hvað vísindaleg skýring feli í sér og hvaða einkenni hún þurfi að hafa til þess að hún geti talist vísindaleg. Í ritinu Studies in the Logic of Explanation frá árinu 1948 setur Carl Hempel ásamt Paul Oppenheim fram kenningu um lögmál vísindalegrar skýringar. Samkvæmt kenningunni sem gengur undir nafninu Yfirgripslögmálið, hefur vísindaleg skýring einfaldlega sömu einkenni og röksemdarfærsla eða afleiðsla. Vísindaleg skýring væri svar við svokölluðum „af hverju“-spurningum, sem leitast við að finna orsakaskýringu á því af hverju hlutirnir eru eins og þeir eru. Dæmi um þannig spurningu væri af hverju sykur blandist vatni. Vísindaleg skýring er rökrétt samband milli tveggja staðhæfinga og í raun afleiðsla staðhæfingar. Svarið við spurningunni er þá aðleiðsla þess að sykur leysist upp í vatni og er vísindaleg skýring. Hempel taldi að með því að finna hvaða einkenni vísindaleg skýring hefði, þá gætum við sagt til um hvað við gætum kallað vísindalega skýringu. Til að svara spurningunni af hverju sykur leysist upp í vatni verðum við því að byrja á setja fram rökleiðslu sem leiðir að þeirri staðreynd að sykur leysist upp í vatni sem inniheldur forsendur fyrir sannindum fullyrðingarinnar. Til þess að geta búið til kerfislægt líkan af vísindalegri skýringu taldi Hempel að hún yrði að halda óhagganleg náttúrulögmál, einhverja fasta breytu sem væri alltaf eins. Samkvæmt kenningu Hempel er skýring visindaleg ef hún uppfyllir þrjú atriði. Forsendurnar þurfa að vera leiða að niðurstöðunni, forsendurnar þurfa að vera sannar og síðan þurfa þær að innihalda að minnsta kosti eitt náttúrulögmál. Dæmi um náttúrulögmál er þyngdarlögmálið sem er eitt af grundvallarlögmálum eins og það lögmál að málmar leiða rafmagn. Hempel taldi því að ef að eitthvað væri afleiðing náttúrulögmáls hlyti það að vera satt. Vísindaleg útskýring innihéldi náttúrulögmál ásamt tilteknu atviki eða staðreynd sem væri breytileg eftir hverju dæmi fyrir sig.
Tökum dæmi: Segjum sem svo að við vildum vita af hverju blómið í glugganum mínum væri dáið. Ef ég myndi nota kenningu Hempel til að finna vísindalegu úskýringuna á því myndi ég setja fram eftirfarandi röksemdafærslu:
Samkvæmt Hempel var fleira sem einkenndi Yfirgripslögmálið, það er að maður gæti tekið þessar forsendur og notað til að spá fyrir um atburðinn. Náttúrulögmálið ásamt hinum forsendunum geti því verið notað til þess að spá fyrir um ákveðinn atburð eða staðreynd.
Veðandlag
Veðandlag er það verðmæti sem veðsetning á að ná yfir, og stendur til tryggingar á efndum veðkröfunnar í samræmi við verðmæti þess. Ef veðandlagið samanstendur af tveimur eða fleirum fjárverðmætum er um að ræða sameiginlegt veð.
Afmörkun
Afmörkun veðandlagsins ákvarðar umfang þess með því að skilgreina þá hluti og/eða réttindi sem veðhafi gæti sótt fullnustu í ef á reyndi. Í íslenskum lögum er slíka afmörkun að finna hvað fasteignir varðar en þó veitt heimild fyrir aðila til að þrengja eða rýmka hana.
Óheimil veðandlög
Óheimilt er að setja verðmæti í veðandlagið nema lagastoð sé fyrir því og að það sé gert með þeim hætti sem lög áskilja. Út frá þessu má leiða að veðsalinn þurfi því, þegar veðsetningin á sér stað, að geta yfirfært verðmætin sem veðandlagið samanstendur af til þess tiltekna veðhafa með þeim hætti sem gert er með veðsetningunni, og byggir það skilyrði á því að veðhafinn geti eignast það verðmæti hindranalaust ef á reynir. Á slíkt gæti reynt ef eignayfirfærslan sé samkvæmt lögum háð samþykki þriðja aðila sem gæti komið í veg fyrir að gengið væri að veðinu með synjun sinni, eða jafnvel sökum lagafyrirmæla sem banna yfirfærsluna blákalt.
Þá geta verið tilteknar takmarkanir er leiða til þess að sum verðmæti megi ekki vera sjálfstætt veðandlag, og má þar helst nefna aflaheimildir, greiðslumörk bújarða og veiðiréttindi, en þau geti hins vegar fylgt þeim verðmætum sem þau tilheyra.
Veðandlag breytist
Ef veðandlag breytist, án þess að það hafi eyðilagst, fer eftir eðli breytingarinnar hver áhrifin verða. Sé eign skipt niður í fleiri hluta nær veðrétturinn til allra hlutanna nema veðhafinn samþykki annað. Ef eignin er sameinuð annarri eign mun veðandlagið vera óbreytt, og sem dæmi um þetta má nefna að ef jörð A og jörð B eru sameinaðar í jörð C, þá mun það veðandlag á jörð C eingöngu ná yfir það svæði sem jörð A náði yfir.
Veðandlag eyðileggst
Ef veðandlag eyðileggst fyrir tilviljun er beitt svokölluðum surrogat-reglum. Í þeim felst að eigandinn ber sitt tjón og veðandlagið skerðist sem nemur virðislækkuninni. Sé háttsemin talin saknæm í skilningi bótaréttar gæti stofnast sérstök bótaskylda, og sömuleiðis gæti stofnast slík skylda ef veðsalinn vanrækir skyldu sínu til að vátryggja veðandlagið. Eftir atvikum gæti veðhafinn átt rétt á eignarnámsbótum og/eða vátryggingabótum, en hins vegar eru skiptar skoðanir milli fræðimanna um hvort hið síðarnefnda gerist sjálfkrafa eður ei. Almennt séð færist veðrétturinn ekki yfir á þau verðmæti sem koma í staðinn en það hefur hins vegar ekki verið talið útilokað.
A Night at the Opera
A Night at the Opera er plata með hljómsveitinni Queen.
Lög plötunnar eru eftirfarandi:
24. júlí
24. júlí er 205. dagur ársins (206. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 160 dagar eru eftir af árinu.
Veðbandslausn
Veðbandslausn á sér stað þegar veðhafi afléttir veði á veðandlaginu í heild eða hluta án þess að hafa áhrif á gildi veðbréfsins sjálfs. Hún á sér jafnan stað þegar flytja á veð yfir á aðra fasteign eða veðhafinn lætur önnur veðandlög eða persónulega ábyrgð veðsala duga.
Líbíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Líbíska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Líbíu í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM en hafnaði í öðru sæti í Afríkukeppninni árið 1982 á heimavelli.
Ánægjustund
Ánægjustund er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1983. Á henni flytur Örvar Kristjánsson fjórtán harmonikulög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Studio Bimbó. Setning og filmuvinna: Dagsprent hf. Pressun: Alfa. Teikningar á umslagi: Hanna J. Sturludóttir. Prentun: Valprent hf.
Lífhreinsun
Lífhreinsun er líftækni þar sem örverum, sveppum, plöntum eða ensímum þeirra er beitt til að hreinsa upp umhverfismengun. Meðal lífhreinsunaraðferða má nefna hvötun á niðurbroti olíumengunar af völdum náttúrlegra jarðvegsörvera með áburðargjöf, og sértækt niðurbrot á þrávirkum mengunarefnum á borð við fjölklóruð bífenýl með sérvöldum bakteríum, erfðabreyttum eða náttúrlegum.
Lífhreinsun hefur verið notuð í marga áratugi — til dæmis skolphreinsun. Nýverið hefur lífhreinsun fengið nýja merkingu og nýjar líftæknilegar aðferðir verið notaðar. Örverurnar þurfa að vera virkar og hafa næga næringu til þess að lífhreinsun geti átt sér stað. Þetta er gert með ýmsum aðferðum,til dæmis að búa til kjöraðstæður fyrir örverurnar á þessum menguðu stöðum.
Segja má að fræðilegur grunnur lífhreinsunar hvíli á setningum C. B. van Niels:
Þannig má ætla að fyrir öll náttúrleg, lífræn mengunarefni megi finna örveru sem er fær um að brjóta þau niður og mynda úr þeim skaðlausar afurðir.
Tvær gerðir lífhreinsunar
Þá er mengunin brotin niður þar sem hún átti sér stað. Þetta er oftast ódýrasta lausnin en getur verið erfitt að stjórna ferlinu og oft erum við einnig að sleppa framandi lífverum í umhverfið
Dæmi um þessa aðferð er sáning baktería í mengað svæði. Þegar það er gert þá þurfa viðkomandi bakteríur að geta brotið niður eða aðskilið mengunarefnin hratt og að fullu. Einnig þurfa þær að vaxa og dafna í umhverfinu sem mengunin varð, þær mega ekki mynda sterka lykt eða eitraða gufu og þær mega ekki vera sjúkdómsvaldandi.
Þá er mengununni safnað saman og mengunarefnin eru brotin niður í gerjunartanki. Þetta getur verið erfið og dýr aðferð en með henni er hægt að hafa stjórn á bæði umhverfinu og ferlinu.
Skel (aðgreining)
Skel getur átt við:
Hafskipsmálið
Hafskipsmálið var umfangsmikið gjaldþrotamál Hafskip hf., skipafélags sem veitti Eimskipafélaginu samkeppni, á miðjum níunda áratugnum. Útvegsbanki Íslands, viðskiptabanki fyrirtækisins, tapaði háum fjárhæðum og var lagður niður í kjölfarið. Mikil og neikvæð umfjöllun fjölmiðla um Hafskipsmálið var líkt við ofsóknir. Geir H. Haarde á að hafa sagt í viðtali að Hafskip hafi mögulega verið neytt í gjaldþrot.
Stjórnendur Hafskips og Útvegsbankans voru kærðir. Dómsmálið vatt mikið upp á sig og lauk í júní 1991, fimm árum eftir gjaldþrotið, með því að fjórir æðstu menn fyrirtækisins voru dæmdir sekir um brot á lögum. Margir vildu meina að stjórnmálamenn hefðu haft óeðlileg áhrif á framvindu mála. Albert Guðmundsson, þáverandi iðnaðarráðherra, sagði af sér 24. mars 1987 vegna þáttar síns í málinu og ósættis innan Sjálfstæðisflokksins í kjölfarið.
Hafskip hf.
Skipafélagið Hafskip var stofnað 1958 af Verslanasambandinu, félagi kaupmanna, til þess að annast innflutning fyrir þá á hagstæðari kjörum. Hafskip hf. gekk misjafnlega vel í samkeppni sinni við önnur íslensk skipafélög. Eimskipafélag Íslands hefur frá stofnun 1914 notið hálfgerðrar einokunarstöðu. Undir lok áttunda áratugarins var Hafskip orðið skuldugt og vegna þrýstings frá Útvegsbankanum var Björgólfur Guðmundsson fenginn til þess að taka við rekstri fyrirtækisins. Björgólfur hafði mikinn metnað, hann trúði á mátt hins frjálsa markaðs og fyrst um sinn sýndi Hafskip hagnað. Árið 1984 varð fyrirtækið fyrir margs konar áföllum í rekstri og til þess að mæta aukinni samkeppni hóf Hafskip hf. Atlantshafssiglingar - áætlunarferðir milli Bandaríkjanna og Evrópu.
Umfjöllun í fjölmiðlum hefst
thumb|right|Umfjöllun Helgarpóstsins 6. júní 1985. Þann 6. júní 1985, daginn fyrir aðalfund Hafskips, hóf Helgarpósturinn að fjalla um mál Hafskips með fyrirsögninni „Er Hafskip að sökkva?“. Í blaðinu var því haldið fram að tap Hafskips árið 1984 hefði numið 200 milljónum og að reikningskröfum frá viðskiptavinum víðsvegar að rigndi inn hjá fyrirtækinu. Heimildarmaður Helgarpóstsins var Gunnar Andersen, fyrrverandi starfsmaður fyrirtækisins, sem áður hafði ráðlagt kaupin á Cosmos fyrirtækinu í Bandaríkjunum. Honum hafði verði vikið úr starfi eftir að fjárfestingar hans skiluðu tapi. Hann vildi hefna sín á Björgólfi og stjórn Hafskips. Tveimur dögum eftir aðalfundinn var birt frétt í Morgunblaðinu þar sem greint var frá aðalfundinum. Markverðast þótti 95,7 milljón króna tap á árinu 1984. Aftar í blaðinu birtist tilkynning Hafskips þar sem fyrirtækið vísaði yfirlýsingum Helgarpóstsins á bug og hótaði lögsókn á hendur blaðinu fyrir meiðyrði. Tæpri viku seinna benti Halldór á óeðlileg hagsmunatengsl Alberts Guðmundssonar í greininni „Þokulúðrar Hafskips“. Þar sagði að tap Útvegsbankans yrði 160 milljónir sem skattgreiðendur kæmu til með að þurfa að greiða. Lárus Jónsson, fyrrverandi bankastjóri Útvegsbankans, segir að „''[þ]ar með [hefði verið] sleginn sá tónn í þjóðfélaginu, sem síðar varð að sinfóníu í mörgum þáttum og með ýmsum tilbrigðum og stjórnarandstæðingar á Alþingi gerðu nánast að pólitískum ofsóknum. Málflutningur þeirra beindist að því að láta Albert og Sjálfstæðisflokkinn fá rauða spjaldið, en um leið var auðvitað grafið rækilega undan trausti Útvegsbankans og trausti Hafskips.''“ Lárus Jónsson og Ólafur Helgason birtu yfirlýsingu í Morgunblaðinu 16. júní þar sem tekið var fram að skuldir Hafskips væru tryggðar með eignum fyrirtækisins og hluthafa þess.
Hagsmunatengsl Alberts
Um þessar mundir var til afgreiðslu á Alþingi lagafrumvarp um viðskiptabanka. Minnihluti viðskiptanefndar lagði til þá breytingu á frumvarpinu að við bættist greinin „Ráðherra er ekki heimilt að skipa alþm. í bankaráð viðskiptabanka“. Albert Guðmundsson, iðnaðarráðherra og þingmaður Sjálfstæðisflokksins, var í rúm tvö ár - frá byrjun árs 1981 og fram í júní 1983 - formaður stjórnar Hafskips og formaður bankaráðs Útvegsbankans, helsta viðskiptabanka Hafskips. Albert hafði áður verið gagnrýndur fyrir að veita fólki fyrirgreiðslur en það einkenndi hann sem stjórnmálamann. Í viðtalsbók sem kom út 1982 sagði Albert: „.''.. mín tengsl við Hafskip, sem bankaráðsformaður, eru nákvæmlega engin. Ég kem aldrei nálægt neinum málum þar sem eru einhver samskipti Hafskips og bankans. Já, ég gæti kannski haft einhver afskipti af þessum viðskiptum félagsins við bankann, en ég geri það ekki.''“ Steingrímur Hermannsson, þáverandi forsætisráðherra, segir í ævisögu sinni að á fyrsta ríkisstjórnarfundi sínum, vorið 1983, hafi hann beðið alla ráðherra að segja af sér öllum öðrum launuðum störfum en Albert hafi fyrst um sinn neitað en svo látið undan. Albert og hagsmunatengsl hans við Hafskip var rauður þráður í Hafskipsmálinu.
Viðræður - Eimskip og SÍS
thumb|right|400px|Helstu tölur úr bókhaldi Hafskips árin 1974-85. [[Vísitala neysluverðs var þá 71,6 stig en er í dag (29. ágúst 2007) 273,1 stig. Því má margfalda upphæðirnar með 2,81 (273,1/71,6 - 1) til þess að átta sig á núvirði.]] Þrátt fyrir neikvæða umræðu í fjölmiðlum var enn hugur í Hafskipsmönnum og von um að það skyldi takast að rétta úr kútnum - að Atlantshafssiglingarnar myndu skila hagnaði. Tekjuáætlanirnar stóðust framan af en kostnaðurinn var stórlega vanmetinn. Uppgjör fyrstu fjögurra mánaða ársins 1985 lá fyrir í júlí og sýndi tap upp á 90 milljónir króna í stað þess hagnaðs sem vænst var. Þann 17. júlí var Útvegsbankanum greint frá þessum niðurstöðum og ákveðið var á fundi bankans og Hafskips að reyna að selja fyrirtækið í rekstri. Haustið 1985 var fátt meira rætt en málefni Hafskips. Ásakanir komu fram um að stjórnarmenn Hafskips færu í dýrar utanlandsferðir þar sem engu væri til sparað. Helgarpósturinn birti á forsíðu sinni mynd af golfboltum með merki Hafskips undir fyrirsögninni HÉGÓMI.
Viðræður við Eimskip um sameiningu fyrirtækjanna hófust strax og tapreksturinn varð ljós en þær gengu treglega. Eimskipsmenn gerðu mjög ákveðnar kröfur um hversu mikið af viðskiptum við Hafskip þyrftu færast yfir til Eimskips við samrunann. Eimskipsmenn höfðu einvörðungu áhuga á Íslandsflutningum Hafskips sem metið var á 650 milljónir. Forsvarsmönnum Eimskips fannst það of hátt verð og vildu ekki semja. Viðræður héldu áfram í ágúst og september. Því hefur verið haldið fram að Eimskipsmenn hafi dregið það eins og þeir mögulega gátu að ganga að samningsborði í því augnamiði að auka tap Hafskips og Útvegsbankans.
Laugardaginn 28. september birtist stór grein í Þjóðviljanum undir fyrirsögninni „Uppgjör hjá stórauðvaldinu“ þar sem því var haldið fram að sameining Eimskips og Hafskips væri í vændum. Um mánuði seinna, 31. október birti ritstjóri Þjóðviljans, Össur Skarphéðinsson, frétt undir fyrirsögninni „Einokun í aðsigi?“ en áður höfðu blaðamenn velt vöngum yfir þessum möguleika. Í viðtali við Morgunblaðið 2. nóvember kvað Hörður Sigurgestsson, forstjóri Eimskips, það vera möguleika í stöðunni að Eimskip keypti Hafskip. Fram að þessu hafði tekist að halda viðræðunum leyndum en nú ágerðist ágengni fjölmiðla.
Í lok október hófust umræður milli Hafskips og Skipadeildar SÍS, hins stóra samkeppnisaðila Hafskips, um mögulega sameiningu. Páll G. Jónsson, stjórnarmaður í Hafskipi hafði frumkvæði að því að tala við Val Arnþórsson stjórnarformann SÍS. Á skömmum tíma höfðu þeir ásamt nokkrum öðrum unnið kostnaðaráætlun sem sýndi fram á mikla hagkvæmni með sameiningu fyrirtækjanna. Það sem meira var þá yrði komið í veg fyrir nær algera markaðseinokun Eimskips eða 80% markaðshlutdeild. Helgi Magnússon, endurskoðandi Hafskips, segist hafa farið „''með þeim á einn fund sem haldinn var 7. nóvember og þótti mér eftirtektarvert hversu gott andrúmsloftið var. Það var ekkert hik á þessum mönnum. Þeir voru staðráðnir í að koma málinu í höfn og þeir voru sannfærðir um öruggan rekstrargrundvöll og bjarta framtíð hins væntanlega skipafélags. Þarna var unnið af heilindum og enginn skollaleikur í gangi.''“.
Atlaga frá Alþingi
Þann 14. nóvember hóf Jón Baldvin Hannibalsson, formaður Alþýðuflokksins, utandagskrárumræður á Alþingi um málefni Útvegsbankans og Hafskips. Hann hafði fengið í hendur skýrslu frá Arnbirni Kristinssyni, fulltrúa Alþýðuflokksins í bankaráði Útvegsbankans. Í þessum umræðum komu flokkadrættir glöggt fram.
Annar ræðumaður, Matthías Bjarnason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og samgönguráðherra, tók strax fram að viðræður Útvegsbankans og Eimskips stæðu yfir einmitt á þessum tímapunkti. Því hefði hann beðið Jón um að fresta umræðunum áður en hann tók til máls, ellegar biðja um skriflega skýrslu. Því samningsmenn óttuðust neikvæða umfjöllun en Jón hefði neitað því. Matthías undirstrikaði að Hafskip hefði um margra ára skeið átt í erfiðum rekstri en veitti litlar aðrar upplýsingar.
Þriðji ræðumaður, Kristín S. Kvaran, þingkona Bandalags jafnaðarmanna, tók undir með Jóni, þá þörf að þetta mál þyrfti að ræða fyrir opnum tjöldum. Hún vitnaði í fjölda greina úr mismunandi blöðum og gagnrýndi þær útskýringar á taprekstri Hafskips að um ytri aðstæðum væru um að kenna. Í útlöndum hefðu skipafélög gott eftirlit með verði á skipum og óskiljanlegt væri ef íslensk skipafélög hundsuðu sjálf slíka hagsmunagæslu.
Fjórði ræðumaður, Svavar Gestsson, formaður Alþýðubandalagsins, mælti með afnámi bankaleyndar og fullyrti „''að það [væri] ekkert nýtt að gælufyrirtæki [Sjálfstæðisflokksins] hafi u.þ.b. verið að koma Útvegsbankanum aftur og aftur á kné. Shell, Hafskip, Ólíumöl, öll þessi fyrirtæki tengjast sterkum forustumönnum í [Sjálfstæðisflokknum], hæstvirtur utanríkisráðherra, hæstvirtur iðnaðarráðherra og hæstvirtur formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins.''” Hann velti sömuleiðis fram þeim möguleika að Hafskip hafi látið Útvegsbankanum í té fölsuð gögn um stöðu fyrirtækisins. Hann kvað „''[þ]jóðinni [vera] gert að borga okrið í bönkunum, okrið á okurlánastöðvunum. En þegar kemur að því að hreinsa upp draslið eftir íhaldsöflin í gælufyrirtækjunum þeirra á þjóðin að borga það líka. Þetta er siðlaust''”.
Fimmti ræðumaður, Jóhanna Sigurðardóttir, þingkona Alþýðuflokksins, benti á að bókfært eigið fé Útvegsbankann næmi rúmlega 359 milljónum króna. Í framhaldi af því leiddi hún líkum að því að Útvegsbankinn hefði lánað um 700 milljónum til Hafskips. Hún sagði að væru ásakanir sem fram hefðu komið réttar þyrftu viðkomandi að sæta ábyrgð.
Sjötti ræðumaður, Valdimar Indriðason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og þáverandi formaður bankaráðs Útvegsbankans, sagði m.a. „Tvennt hefur einkum komið til sem gerbreytt hefur eiginfjárstöðu fyrirtækisins til hins verra síðustu misseri, en hún var sem áður segir slæm fyrir. Annars vegar var stórfelldur taprekstur á fyrirtækinu á árinu 1984 sem að hluta til stafaði af óviðráðanlegum ástæðum. Jafnframt hefur mikill hallarekstur haldið áfram á yfirstandandi ári þvert ofan í áætlanir stjórnenda um bata. Hins vegar hafa skip fallið í verði vegna markaðsaðstæðna”. Hann sagði áætlað að flutningaskip hefðu almennt lækkað í verði um a.m.k. 15-20% á síðustu þremur árum. Valdimar undirstrikaði sömuleiðis að þetta væri viðskiptamál og að ógætileg umfjöllun gæti torveldað farsæla lausn á málinu.
Sjöundi ræðumaður, Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, tók til máls vegna tengsla sinna við Hafskip en hann hafði verið fundarstjóri á ársfundinum Á krossgötum. Hann sagðist hafa verið hluthafi í Hafskipi í nokkur ár. Þátttaka hans á aðalfundinum væri ekki óeðlileg þar sem fyrirtækið barðist í bökkum og þörf hefði verið á hlutaféi.
Áttundi ræðumaður, Albert Guðmundsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og iðnaðarráðherra, hóf þá raust sína og varði pólitískt kjör manna í bankaráð sem hefðu reynslu af viðskiptalífinu. „''Það þarf að kjósa menn í þannig stöður sem ekki hafa nein tengsl við atvinnulífið til að koma í veg fyrir að hugsanlega eigi þeir vini sem væri hægt að nota sem tortryggileg tengsl á milli bankaráðsmanna og [þingmanna] eða trúnaðarmanna Alþingis. Helst þyrftum við kannske að vera vinalausir og munaðarlausir líka til að hafa alla þá hæfileika og uppfylla þær kröfur sem [hæstvirtur] formaður Alþýðubandalagsins gaf í skyn að þeir menn þyrftu að standast sem koma nálægt peningamálum hins opinbera.''” Albert sakaði Jón Baldvin um að nýta sér þetta mál í pólitískum tilgangi, sjálfum sér til framdráttar. Hann sagðist vera tilbúinn til þess að afsala sér þinghelgi ef þess yrði krafist og vilja gaumgæfilega rannsókn á málinu.
Níundi ræðumaður, Árni Johnsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sagði Útvegsbanka Íslands vera bakhjarl fjöldamargra fyrirtækja á landsvísu. Í rekstri fyrirtækja fælist ávallt áhætta sem taka þyrfti og engar tryggingar væru fyrir því að hagnaður gæfist. Hann taldi umfjöllun fjölmiðla vanhugsuða og illa tímasetta, almennt vantaði staðreyndir meðfylgjandi gífuryrðunum. „Í stuttu máli hefur [hæstvirtur þingmaður] Jón Baldvin Hannibalsson því miður flogið nokkuð hátt í sínum málflutningi, eins og reyndar í fleiri málum sem hann tekur oft á, þar sem tærnar snýta skýjum.”.
Fyrsti ræðumaður, Jón Baldvin, tók þá aftur til máls. Honum fannst fátt nýtt hafa komið fram. Hann sagði Árna vera „einn af glókollum [Sjálfstæðisflokksins] og væntanlega ábyrgur málssvari frjálshyggjutrúboðsins” og málsflutning Alberts „píslarvottsræðu”. Samantekt hans á orðræðu Alberts var heldur hæðin: „''Auðvitað eru viðskipti áhætta. Ég sem hinn reyndi maður í viðskiptalífinu veit það, ég tek stóra áhættu í lífinu. Það er nú líkast til. … Ef það eru staðreyndirnar í málinu, sem ekki hefur fengist upplýst, að þessi ríkisábyrgði banki með sparifé landsmanna er búinn að lána hundruð milljóna króna – segjum á bilinu 7-800 miljónir – og ef það er staðreynd málsins að þessi pólitískt ríkisrekni banki með ríkisábyrgðinni hafi lánað þetta þessu eina fyrirtæki sem aldrei átti nothæf veð – löngu fyrir rýrnun – fyrir þessari lánsupphæð – síðan kemur til frekari rýrnun – og gerum nú ráð fyrir því að staðreyndirnar um eigið fé þessa ríkisrekna banka séu raunsætt metnar afar lágar, þá er niðurstaða málsins einfaldlega þessi: [Hæstvirtur ráðherra] viðurkenndi, þegar spurt var um tap sem lendir á þjóðinni en ekki á „bissnessmönnunum”, vinum litla mannsins, að þá yrði það tap mikið fyrir ríkið, ríkissjóð, skattgreiðendur, hina íslensku endurtryggingu þessa auma pilsfaldakapítalisma sem enga áhættu tekur, ef ekki er hægt að semja um að koma því yfir á aðra.''” Hann tilgreindi mál sem komið hafði upp árið 1975 varðandi viðskipti Alþýðubankans við tvö fyrirtæki. Þá hafi Seðlabankinn vikið bankastjórn og bankaráði bankans frá vegna þess að lán voru veitt umfram trygginga fyrir þeim. Ástæða þess að ekki hafi verið tekið með sama hætti á þessu máli sagði hann vera pólitíska. „''Nú svarar vinur litla mannsins í píslarvættisræðunni. Ég hafði engin afskipti af málefnum Hafskips meðan ég var formaður bankaráðs Útvegsbankans. Hver á nú að trúa slíkri jólasveinasögu? Á ég að trúa því að formaður bankaráðs Útvegsbankans hafi gert sig sekan um þau afglöp að hafa engin afskipti af viðskiptamálum stærsta viðskiptafyrirtækis bankans? Ég trúi því ekki. Því miður. Sorry Stína.''” Þá lagði hann til að skipuð yrði þverpólitísk þingnefnd til þess að rannsaka málið.
Tillagan felld
Daginn eftir utandagskrárumræðurnar á Alþingi birtist forsíðufrétt í DV með fyrirsögninni „Hafskip og skipadeild SÍS sameinuð?” þar sem Ragnar Kjartansson og Axel Gíslason hjá SÍS sátu fyrir svörum. Þeir sögðu þetta mögulega betri kost en sölu til Eimskips. Helgi Magnússon telur að „''þetta [hafi verið] pólitísk sprengja og henni fylgdi mikill pólitískur titringur. Óhætt er að fullyrða að sterk öfl í Sjálfstæðisflokknum hafi séð rautt. … Fyrirtækið gat hæglega orðið jafnstórt og Eimskip, veitt því harða samkeppni og dregið úr valdi þess. Þetta mátti ekki gerast! Eimskip átti að fá Hafskip. Annað hvort með góðu eða illu - og þá fyrir smánarverð. Ef Hafskipsmenn gátu ekki bjargað sér í faðm Eimskips - þá máttu þeir fara veg allrar veraldar. En umfram allt: Þeir máttu ekki bjarga sér með samstarfi við SÍS-veldið. … Hér verður ekkert fullyrt um þær leiðir sem reyndar voru á bak við tjöldin. Um það verður ekkert sannað. En togað var í marga strengi og mikill undirgangur var í málum næstu vikurnar.''“ En þá urðu kröftugar og neikvæðar umræður á Alþingi og í fjölmiðlum enn og aftur til þess að setja strik í reikninginn.
Cato yngri
right|250px|thumb|Stytta af Cato yngri á [[Louvre safninu í París. Hann er í þann mund að svipta sig lífi og er að lesa samræðuna Fædon eftir Platon þar sem dauða Sókratesar er lýst. Styttuna gerði Jean-Baptiste Roman (1792 – 1835) en François Rude (1784 – 1855) lauk við verkið.]] Marcus Porcius Cato Uticencis (95 f.Kr. – 46 f.Kr.), þekktur sem Cato Uticensis eða Cato yngri eða Cato frá Uticu til aðgreiningar frá langafa sínum Cato eldri, var rómverskur stjórnmálamaður og stóumaður. Hann er minnst fyrir þrjósku sína og þvermóðsku (einkum í átökum sínum við Gaius Júlíus Caesar) og fyrir andúð sína á spillingu í stjórnmálum.
Hafskipsmálið
Gjaldþrot
Föstudaginn 6. desember 1985 var Hafskip lýst gjaldþrota, starfsfólki rúmlega 350 talsins, var sagt upp og allar eignir seldar helsta keppinautnum, Eimskipafélagi Íslands. Samningur þess efnis sem hljóðaði upp á 318 milljónir króna var undirritaður 6. janúar 1986 milli þrotabúsins í umsjón borgarfógeta og Eimskipafélagsins. Matthías Bjarnason sagði í viðtali við Morgunblaðið að stjórnendur Hafskips hefðu átt að lýsa fyrirtækið gjaldþrota fyrir mörgum mánuðum. Næsta dag gaf Seðlabankinn út yfirlýsingu þar sem hann sagðist skyldu tryggja skuldbindingar Útvegsbankans um sinn og að tap Útvegsbankans næmi a.m.k. 350 milljónum. Á fundi þingflokks Framsóknarflokksins um morguninn 9. desember var ákveðið að styðja við að full rannsókn færi fram. Á Alþingi sama dag fóru Jón Baldvin Hannibalsson og Steingrímur J. Sigfússon, fyrir hönd stjórnarandstöðu, fram á að viðskiptaráðherra gæfi skýrslur um viðskipti Útvegsbankans og Hafskips. Þeim var lokið og gert grein fyrir á Alþingi vorið eftir. Þá voru þrjár þingsályktunartillögur lagðar fram, tvær í neðri deild og ein í efri deild, um rannsóknarnefnd til að rannsaka viðskiptin. Þar var lagt til að skipuð yrði rannsóknarnefnd samansett af alþingismönnum til að rannsaka viðskiptin.
Viðbrögð
Þriðjudaginn 10. desember birtist opið bréf Alberts Guðmundssonar til ríkissaksóknara í Morgunblaðinu. Í bréfinu vísaði hann í umfjöllun um Hafskip undanfarið og þær ásakanir á hendur honum sem fram komu þar og fór fram á hraða, opinbera rannsókn á þætti sínum.
Ólafur Ragnar Grímsson sem þá var varaþingmaður Alþýðubandalagins tók til máls á Alþingi á öðrum utandagskrárumræðum 10. desember. Í ræðu sinni sakaði Ólafur forsvarsmenn Hafskips um að nýta fé Hafskips í önnur verkefni; „hliðarfyrirtækja, skúffufyrirtækja og platfyrirtækja”. Á þjóðina þyrfti því að leggja sérstakan Hafskipsskatt til þess að greiða aftur tapið. Hann nefndi þetta mál „stærsta fjármálahneyksli í sögu lýðveldisins“ og varðandi tengsl Sjálfstæðisflokksins fór hann fram á að „[þ]essi stærsti flokkur þjóðarinnar [yrði] þess vegna að vera reiðubúinn til samvinnu við þingheim allan og þjóðina til að leiða í ljós skýrt og skorinort að ekkert óeðlilegt, ekkert sem talist getur óeðlileg fyrirgreiðsla, óeðlileg hjálp, hafi átt sér stað hjá þeim forustumönnum [Sjálfstæðisflokksins] sem skipuðu stjórnendastöður innan Hafskips.“ Ummæli sem þessi eru til merkis um hversu miklar áhyggjur voru af umfangi málsins og hversu mikið óöryggi það leiddi af sér. Sumir töldu að gjaldþrot Hafskips og þar með Útvegsbankans myndi þýða keðjuverkun gjaldþrota hjá mörgum stærri fyrirtækjum. (Sjá ræðu Ólafs )
Albert Guðmundsson, þáverandi iðnaðarráðherra, fór mikinn í ræðu sinni og gat tæpast dulið reiði sína. Hann hæddi Guðmund Einarsson með því að segja „''[hæstvirtur þingmaður] endaði ræðu sína með því að segja: „Verið allir eins og ég og ekki öðruvísi, ekki eins og allir hinir og alls ekki eins og þessi kjáni sem hjálpaði fátæku konunni í kaffivagni. Verið eins og ég, takið ekki á ykkur neina ábyrgð. Í guðanna bænum vinnið ekkert sjálfstætt, það getur verið stórhættulegt. Komið heldur og vinnið hjá því opinbera, t.d. hjá Háskóla Íslands eins og ég, þar sem við getum farið fram úr áætlunum í peningamálum. Ríkið borgar, það verður að koma aukafjárveiting hvernig sem við högum okkur, við þurfum ekki að vera ábyrgir fyrir neinu.''” Albert staðhæfði að hann hefði engin afskipti haft af útlánum til Hafskips og það sem meira væru bein afskipti bankaráðs bönnuð með lögum. Þetta gætu bankastjórar Útvegsbankans staðfest. Hann sagðist ekki geta frætt áheyrendur um það hversu mikil skuld Útvegsbankans væri orðin, hugsanlega einn milljarður.
Jóhannes Nordal, seðlabankastjóri, skrifaði grein í Morgunblaðið um afskipti bankaeftirlits og Seðlabanka af Hafskipsmálinu. Hafskipsmálið var það mál sem var efst á baugi í almennri umræðu og því var það óbein krafa almennings að fá upplýsingar. Jóhannes sagði að „undanfarna mánuði á meðan unnið hefur verið að lausn þessa máls, hefur bæði ráðuneytið og Seðlabankinn fylgzt náið með framvindu þess, en forræði þess og framkvæmd hlaut að vera í höndum bankastjórnar og bankaráðs Útvegsbankans.” Þessa atburðarás - erfiðum samningaviðræðum við Eimskipafélagið og tilraun til þess að selja SÍS - hafði Matthías Bjarnason rekið á utandagskrárumræðunum á Alþingi, fjórum dögum áður.
Rannsókn
Á aðfangadegi 1985 voru samþykkt lög um sérstaka nefnd til að rannsaka viðskipti Útvegsbankans og Hafskips. Samkvæmt lögunum skipaði Hæstiréttur þrjá menn í hana. Enginn var tilnefndur af Alþingi eins og stjórnarandstaðan hafði farið fram á. Þann 20. janúar 1986 var Jón Þorsteinsson, hæstaréttarlögmaður og fyrrv. alþingismaður Alþýðuflokksins, skipaður formaður en aðrir nefndarmenn voru Brynjólfur I. Sigurðsson, dósent við viðskiptadeild Háskóla Íslands og Sigurður Tómasson, löggiltur endurskoðandi. Nefndin skilaði af sér skýrslunni í lok árs.
Póseidon
thumb|right|Stytta af Póseidoni í Kaupmannahöfn. Póseidon (eða Posídon) (á forngrísku Ποσειδῶν) var óútreiknanlegur sjávarguð Grikkja sem rak þrífork í óvini sína. Hann gat æst upp hafið og lægt öldur að vild og var talinn valda jarðskjálftum. Samsvarandi vatna-/sjávarguðir í etrúskri og rómverskri goðafræði voru Nethuns og Neptúnus.
Hafskipsmálið
Rannsókn
Samkvæmt venjulegum starfsháttum höfðu borgarfógetarnir Ragnar H. Hall og Markús Sigurbjörnsson gjaldþrotið til meðferðar eins og lög um skiptarétt mæltu fyrir um. Þann 6. maí 1986 lá fyrir að sjö starfsmenn Hafskips „[kynnu] að hafa gerst sekir um refsiverða háttsemi“. Þá hafði Valdimar Guðnason endurskoðandi skilað skýrslu til skiptaráðenda. Í henni kom fram að hann teldi að staðið hefði verið að tvöfaldri skýrslugerð. Að eitt bókhald hefði verið notað innan fyrirtækisins sem væri rétt en öðru fölsuðu dreift til hluthafa og almennings. Valdimar taldi ofmat á verðmæti skipa í eigu Hafskips í ársskýrslu 1984 nema 130 milljónum króna og alls hefði bókfært eigið fé átt að vera 244 milljónum krónum lægra.