cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Armstrong
thumbnail|Louis Armstrong (1953) Louis Daniel Armstrong (4. ágúst 1901 – 6. júlí 1971), kallaður Satchmo, Satch, and Pops, var bandarískur trompetleikari, tónskáld, söngvari og leikari sem var einn sá áhrifamesti í djassi. Ferill hans spannaði fimm áratugi, frá 1920 til 1960, og mismunandi tímabil í sögu djassins. Árið 2017 var hann fenginn í Rhythm & Blues Hall of Fame.
Armstrong er fæddur og uppalinn í New Orleans. Þegar Armstrong varð þekktur á þriðja áratuginum „hugvitssamur“ trompet- og kornettuleikari, hafði Armstrong áhrif á grunnatriði jazz og færði áherslu tónlistarinnar frá sameiginlegum spuna til einstaklings framtaks. Um 1922 fylgdi hann leiðbeinanda sínum, Joe „King“ Oliver, til Chicago til að spila í Creole Jazz Band. Í Chicago eyddi hann tíma með öðrum vinsælum djass tónlistarmönnum, styrkti böndin við vin sinn Bix Beiderbecke og eyddi tíma með Hoagy Carmichael og Lil Hardin. Hann fékk orðspor við þáttöku í útsláttarkeppnum og flutti til New York til að taka þátt í hljómsveit Fletcher Henderson.
Með sinni þekkjanlegu ríku, raspkenndu rödd, var Armstrong einnig áhrifamikill söngvari, góður í spuna og teygði á texta og tónum lags. Armstrong er þekktur fyrir persónutöfra, rödd og trompetleik. Í lok ferils Armstrongs á sjöunda áratugnum höfðu áhrif hans breiðst út til dægurtónlistar almennt. Armstrong var einn af fyrstu vinsælu Afrísku-Amerísku skemmtikröftunum til að "komast yfir", sem þýddi að tónlist hans varð vinsæl hjá fólki með annan húðlit, í kynþáttaskiptri Ameríku. Hann hafði ekki áhrif á pólítík síns kynþátts opinberlega, sem olli óánægju afrískra Bandaríkjamanna, en hann tók opinbera afstöðu til skiptingar í Little Rock kreppunni. Hann hafði aðgang að efri stigum bandarísks samfélags á þeim tíma sem það var erfitt fyrir svarta menn.
Hindenburg
Hindenburg er þýskt nafn sem getur átt við:
Fólk
Paul von Hindenburg
Kantónska
Kantónska, yue kínverska eða Guangdonghua er mállýska sem er talað í Kanton (Guangdong)-héraði í Kína, Makaó og Hong Kong.
Þrettándinn
thumb|310px|Austurlandavitringarnir þrír, þeir: Balthasar, Melchior og Kaspar. Mósaík mynd frá [[6. öld. Í Basilikaen Sant' Apollinare Nuovo í Ravenna á Ítalíu.]] Þrettándinn er 6. janúar og er stytting á þrettándi dagur jóla og er almennt kallaður síðasti dagur jóla. Upphaflega hét hann opinberunarhátíð meðal Rómarkirkjunar og hefur verið tengdur ýmsum kristnum trúaratburðum. Hann var talin fæðingardagur Krists, áður en sú trú fluttist yfir á 25. desember. Á 4. og 5. öld fór að tíðkast að minnast fæðingarinnar þann 25. desember en skírnar Krists og Austurlandavitringanna 6. janúar. Formlega var ákveðið með það fyrirkomulag árið 567 á 2. kirkjuþinginu sem haldið var í Tours í Frakklandi.
Uppruni dagsins
Í Biblíunni stendur hvergi hvenær Kristur fæddist og fyrir fyrstu kristnu söfnuðina fyrir botni Miðjarðarhafs var fæðingin þeim ekki talin eins mikils virði og skírnin og þó sérstaklega dauðastundin þegar menn fæddust til hins eilífa lífs, enda er dauðdagi Jesú Krists tímasettur í Biblíunni mjög nákvæmlega.
Um tveim öldum eftir áætlaða fæðingu Krists tóku kristnir menn samt að velta fæðingardegi hans fyrir sér. Fyrsti fæðingardagurinn sem menn komu sér saman um, var 6. janúar samkvæmt rómversku tímatali (júlíanska tímatalinu). Þarna, eins og með marga aðra daga kirkjunnar, tóku þeir yfir eldri tyllidag en 6. janúar hafði tengst flóðunum í Níl frá fornu fari. Hann var nefndur Opinberunarhátíð (Epiphania) en sagt var að Jesús hefði opinberast á fjóra vegu: við fæðinguna, tilbeiðslu vitringanna, skírnina í ánni Jórdan og brúðkaupið í Kana þegar hann framdi fyrsta kraftaverkið.
Þegar kristni var gerð að ríkistrú í Rómarveldi, seint á 4. öld, ákváðu þau að gera skammdegishátíð sína að fæðingardegi Jesú Krists. Það var sólhvarfadagurinn, sem hét formlega „dagur hinnar ósigrandi sólar“ (l. dies natalis Solis invicti). Sólhvörfin færðust til í júlíanska tímatalinu en á þessum tíma (4.öld) bar þau upp á 25. desember. Kirkjan hófst nú handa við að réttlæta þessa ákvörðun sína um tilfærslu dagsins meðal annars með því að segja að Jesú Kristur væri hin eina sanna sól sem hefði sigrað dauðann og hefði hann sjálfur sagst vera ljós heimsins.
Þrettándinn á Íslandi
Hérlendis hefur þrettándinn öðru fremur verið lokadagur jóla en eftir tímatalsbreytinguna árið 1700 munaði ekki miklu að hann bæri upp á sama dag og jólin hefðu annars byrjað samkvæmt gamla tímatalinu. Íslendingar undu því illa að færa jólin til með þessarri tímatalsbreytingu og var til dæmis í fyrsta almanakinu eftir tímatalsbreytinguna, sem Jón Árnason skálholtsbiskup gaf út 1707, sjö árum eftir breytinguna, merkt við 5. janúar sem „jóladagurinn gamli“ og var hann alveg fram um 1900 kallaður „gömlu jólin“. Sá ruglingur sem tímatalsbreytingin olli kann að valda því að sagnir, þjóðtrú og siðir um þrettándann, jól og nýársnótt svipar oft saman, sagnir eins og að kýr öðlist mannamál, selir kasti hamnum, að gott sé að sitja á krossgötum, leita spásagna og um vistaskipti álfa og huldufólks. Á þrettándanum fer Kertasníkir, síðastur jólasveina, frá mannabyggðum aftur til fjalla og þar með lýkur jólunum.
Algengt var að gera sér dagamun í lok jóla og einnig var þrettándinn einskonar varadagur fyrir útiskemmtanir ef veður brást um áramót. En nær eini siðurinn sem tengist þrettándanum í dag, eru útiskemmtanir með brennu, dansi og söng. Þar koma fram álfar, tröll, jólasveinar og aðrir slíkir. Fólk kemur saman við brennuna með kyndla, skýtur upp síðustu flugeldunum frá áramótunum og syngur saman áramóta og álfasöngva.
Geisladagur
Hætt var að halda upp á hann fyrir mörgum öldum en enn er haldið upp á hann í Svíþjóð, sænskumælandi hluta Finnlands og hluta af Noregi og þar kallast hann Tjugondedag jul eða 20. dagur jóla, einnig nefndur Knutdagen eða Knúts dagur og er sænskur nafnadagur. Heilagur Knútur sem dagurinn er þar kenndur við var danskur prins, Knut Lavard, sem var drepinn árið 1131.
Memfis (Egyptalandi)
thumb|right|Frá Memfis Memfis (úr grísku: Μέμφις; fornegypska: inb hD „hvítur veggur“) var höfuðborg Gamla ríkisins í Egyptalandi hinu forna frá um 2700 f.Kr. til um 2200 f.Kr. Á tíma Miðríkisins var hún höfuðstaður 1. umdæmis Neðra Egyptalands. Borgarrústirnar eru um 20km sunnan við núverandi höfuðborg Egyptalands, Kaíró.
Gríska nafnið Memfis (Μέμφις) er dregið af heiti pýramída Pepis 1. Menefer (mn nfr) sem farið var að nota um borgina frá átjándu konungsættinni.
Geldæxlun
thumb|310px|Fræ [[Túnfífill|túnfífilsis myndast við geldæxlun.]]
Geldæxlun er heitið á náttúrulegri, ókynjaðri fjölgun.
Hjá plöntum
Vanalega gerist það með að þroskuð fræ án frjóvgunar. Afkvæmið verður því í raun klónn af móðurplöntunni, með sömu erfðaeiginleika fyrir utan (yfirleitt) smávægilegar stökkbreytingar.
Dæmi um plöntur sem fjölga sér með geldæxlun:
Hjá dýrum
Hjá dýrum er geldæxlun helst þekkt hjá skordýrum, liðdýrum, fiskum og krabbadýrum. Til dæmis eru flestar blaðlúsategundir með 6 til 7 ættliði sem myndast með geldæxlun. Einnig er vinsæl fiskibúrategund af krabba þannig.
Bernie Mac
thumb|Mac, [[2008]] Bernard Jeffrey „Bernie“ McCullough (5. október 1957 – 9. ágúst 2008) var bandarískur leikari og gamanleikari.
Línuleg jafna
thumb|right|Gröf tveggja línulegra jafna Línuleg jafna er jafna, sem hefur línulega eiginleika, þ.e. þar sem hver liður er annað hvort fasti eða margfeldi af fasta og (fyrsta veldi af) einni breytu. Ferill, sem línuleg jafna lýsir er bein lína. Það eru til margar leiðir til að tákna línulega jöfnu en ein algeng útgáfa er
þar sem m er hallatalan og (x_1, y_1) eru hnit einhvers punkts í línunni. Línuleg jafna fyrir beina línu í gegnum punktinn (4, 6) með hallatöluna m=4 væri því y=6+4(x-4) eða y = 4x-10.
Ungmennafélag Tálknafjarðar
Ungmennafélag Tálknafjarðar, skammstafað UMFT, er íslenskt íþróttafélag á Tálknafirði sem er á sunnanverðum Vestfjörðum.
Dean Smith (körfubolti)
Dean Edwards Smith (fæddur 28. febrúar 1931 – dáinn 7. febrúar 2015) var bandarískur körfuknattleiksþjálfari. Hann var kallaður „þjálfaragoðsögn“ af Naismith frægðarhöll körfuboltans og þjálfaði í 36 ár við háskólann í Norður-Karólínu í Chapel Hill. Smith þjálfaði í bandaríska háskólakörfuboltanum frá 1961 til 1997 og hætti með 879 sigra, sem var met 1. deild karla í NCAA sem stóð til 2007 þegar það var slegið af Bob Knight. Smith var með níunda hæsta vinningshlutfall allra háskólakörfuboltaþjálfara karla (77,6%). Á meðan hann var þjálfari vann Norður-Karólína tvo NCAA meistaratitla og lék 11 sinnum í undanúrslitum (NCAA Final Four). Árið 1976 þjálfaði Smith lið Bandaríkjanna sem vann gullverðlaun á sumarólympíuleikunum í Montreal. Áður en Smith hóf þjálfun þá lék hann körfubolta við háskólann í Kansas þar sem hann vann NCAA titilinn árið 1952 undir stjórn þjálfarans Phog Allen.
Einhliða einangrun Japan
thumbnail|hægri|Kínversk [[djúnka í Japan við upphaf einangrunarinnar (japönsk trérista frá 1644-1648).]]
Einhliða einangrun Japan (japanska: 鎖国, Sakoku) hófst árið 1641 og stóð í tvær aldir, eða til 1853. Einangrunin var uppistaða í utanríkisstefnu Tokugawa-stjórnarinnar á Jedótímabilinu. Dauðarefsing lá við því að koma til Japans eða fara frá Japan. Dauðarefsing við því að yfirgefa Japan var ekki aflögð fyrr en á Meiji-tímabilinu.
Undantekning á reglunni var verslun Hollendinga á Dejima-eyju í Nagasaki. Í Nagasaki fóru og fram viðskipti við Kína og á Tsushima-svæðinu í Nagasaki fóru fram viðskipti við Kóreumenn. Kóreumenn stunduðu og viðskipti á Ryukyu-eyju við suðvestanverða Kyushu. Til viðbótar sendu kaupsýslumennirnir reglulega sendinefndir til sjógunsins í Jedó.
Einangruninni var framfylgt svo stjórnin gæti haft hemil á samskiptum við önnur ríki. Síðar var hún notuð til að verja japanskar auðlindir fyrir ágangi útlendinga og takmarka útflutning á japönskum málmum.
Gullna reyfið
Gullna reyfið var hrútsreyfi úr gulli í grískri goðafræði. Þess gætti ógurlegur dreki en Jason, fyrirliði Argóarfara, náði því og flutti til Hellas.
Aþamant Eólsson, konungur Minýja í Orkomenos, átti við Nefele (= ský), konu sinni, tvö börn, soninn Frixos (= hið niðandi regn) og dótturina Hellu (= hið lifandi ljós). Er Aþamant sneri baki við Nefele og kvæntist Ino, steig Nefele til himins og sendi landi Minýja hræðilegan þurrk. Ino vildi Frixos feigan. Taldi hún því mann sinn á að fórna honum Seifi, til þess að guðinn sendi aftur regn. Nefele sendi þá börnum sínum hrút með gullreyfi, og varð systkinunum undankoma auðið á baki hrútsins. Á flóttanum steyptist Helle af baki í sjóinn í sund það, er síðan er við hana kennt og kallað Hellusund. Frixos komst til Pontos. Liggur land það fyrir austan Pontos Evxinos eða Svartahaf. Fórnaði hann Seifi hinum gullna hrút og hengdi reyfið upp í lundi einum. Hélt síðan dreki einn ógurlegur vörð um það. Þaðan flutti Jason gullreyfið til Hellas.
Heimildir
Chrysomeles
Margrét af Búrgund
thumb|right|Margrét af Búrgund. Margrét af Búrgund (1290 – 14. ágúst 1315) var fyrri kona Loðvíks 10. Frakklandskonungs. Hún var elsta dóttir Róberts 2. hertoga af Búrgund og konu hans Agnesar, dóttur Loðvíks 9. Frakklandskonungs.
Margrét giftist Loðvík prinsi frænda sínum árið 1305. Snemma árs 1314 var hún handtekin ásamt Blönku af Búrgund, frænku sinni og mágkonu, sem gift var Karli prinsi, bróður Loðvíks (síðar Karl 4.). Þær voru sakaðar um framhjáhald og var eitt helsta vitnið gegn þeim Ísabella mágkona þeirra, kona Játvarðs 2. Englandskonungs.
Oklahoma
right|400px|thumb|Kortið sýnir staðsetningu Oklahoma. Oklahoma er fylki í Bandaríkjunum. Fylkið liggur að Kansas í norðri, Missouri í norðaustri, Arkansas í austri, Texas í suðri og vestri, New Mexico í vestri og Colorado í norðvestri. Oklahoma er 181.035 ferkílómetrar að stærð.
Norðurlandahúsið
thumb|Norðurlandahúsið í Færeyjum. Norðurlandahúsið er stofnun hýst í samnefndu húsi í Þórshöfn, sem á að stuðla að og efla menningu Færeyja og hinna Norðurlandanna.
Oklahoma
Höfuðborg fylkisins heitir Oklahoma City og er jafnframt stærsta borg fylkisins. Um 4 milljónir manns búa í fylkinu (2020).
Margrét af Búrgund
Margréti og Blönku var varpað í neðanjarðardýflissu í kastalanum Château-Gaillard og þar lést Margrét rúmu ári síðar. Loðvík hafði fengið hjónaband þeirra dæmt ógilt en þó er sagt er að hann hafi látið kyrkja hana, fimm dögum áður en hann giftist seinni konu sinni. Hann var krýndur konungur fáum dögum síðar en hafði tekið við konungsembætti þegar faðir hans dó ári fyrr og Margrét telst því hafa verið drottning Frakklands þótt hún gengdi aldrei því hlutverki í raun.
Norðurlandahúsið
Byggingin var hönnuð af Ola Steen og Kolbrúnu Ragnarsdóttur, fullbyggð 1983 og opnuð almenningi sama árs. Þar má finna kaffihús, leikhús og sali sem leigðir eru út til listsýninga og menningaratburða.
Margrét af Búrgund
Margrét og Loðvík áttu eina dóttur, Jóhönnu (1311-1349), sem síðar varð drottning Navarra. Eftir að upp komst um framhjáhald móður hennar var þó vafi talinn leika á faðerninu.
Norðurlandahúsið
Arkitektúr
Innblástur byggingarinnar kemur frá heimkynnum álfa úr þjóðsögunum. Byggingin hefur 2000 m² torflagt þak. Inni í byggingunni er stórt anddyri klætt flögubergi frá Noregi. Opnum svæðum hússins er hægt að skipta niður eða sameina með ljósum, hljóðkerfum og veggjum. Öll herbergin eru lýst upp, fyrir utan 800 m² sal. Burðarveggur byggingarinnar er í salnum og er úr steinsteypu. Aðrir veggir byggingarinnar eru úr stáli. Efniviður byggingarinnar kemur víðsvegar að af Norðurlöndum. Gólf herbergjanna eru úr sænskri furu, loftið úr dönskum aski og hurðirnar úr finnsku birki.
Þrettánda konungsættin
Þrettánda konungsættin er í sögu Egyptalands konungsætt sem ríkti á tímum Miðríkisins. Valdatíð hennar náði frá um 1790 f.Kr. til um 1649 f.Kr. Höfuðborg ríkisins var í Memfis.
Þessari konungsætt tilheyrir mikill fjöldi konunga. Konungsættin skarast að hluta við fjórtándu konungsættina sem ríkti frá Xóis.
Zweite Zwischenzeit (Ägypten)
Rondó (útvarpsstöð)
Rondó er útvarpstöð sem Ríkisútvarpið sendir stafrænt út á höfuðborgarsvæðinu, einnig er hún send út í gegnum netið frá heimasíðu RúV. Útvarpstöðin sendir aðeins út klassíska tónlist og djass.
Frá og með desember 2020 var FM útsendingum á Rondó hætt en enn er hægt að hlusta í öppum RÚV, á www.ruv.is, á www.spilarinn.is, í appi Bylgjunnar, á sjónvarpsdreifileiðum Símans og Vodafone, í netútvörpum og í snjallhátölurum.
José Luis Rodríguez Zapatero
José Luis Rodríguez Zapatero (f. 4. ágúst 1960) er spænskur stjórnmálamaður úr Spænska sósíalíska verkamannaflokknum sem var forsætisráðherra Spánar frá 2004 til 2011. Hann gegndi tveimur kjörtímabilum sem forsætisráðherra en ákvað að bjóða sig ekki fram til endurkjörs árið 2011.
Æviágrip
Zapatero fæddist í Valladolid í Kastilíu-León árið 1960. Afi hans hafði verið tekinn af lífi af falangistum í upphafi spænsku borgarastyrjaldarinnar og dauði hans hafði djúpstæð áhrif á fjölskyldu Zapateros og stjórnmálaskoðanir hennar. Zapatero nam lögfræði við Háskólann í León og vann sem kennari við skólann að námi loknu til ársins 1986. Hann hreifst á yngri árum mjög af Felipe González, leiðtoga Sósíalíska verkamannaflokksins (PSOE), sem varð áberandi í spænskum stjórnmálum stuttu eftir að einræðisstjórn Francos leið undir lok árið 1975. Zapatero gekk í PSOE árið 1979 og reis fljótt til metorða innan flokksins á næstu árum.
Zapatero var kjörinn á spænska þingið árið 1986, sama ár og sósíalistar náðu meirihluta á þinginu. Hann var þá 26 ára og þar með yngsti þingmaður Spánar. Zapatero náði endurkjöri á þing árin 1993 og 1996 en í síðari kosningunum báðu sósíalistar ósigur fyrir hægriflokkum og fóru í stjórnarandstöðu. Kosningaósigurinn leiddi til krafa um hugmyndafræðilega endurnýjun og leiðtogaskipti innan PSOE. Zapatero var kjörinn formaður héraðsdeildar flokksins í León árið 1997. Tveimur árum síðar studdi hann Joaquín Almunia sem aðalritara og forsætisráðherra sósíalista en Almunia neyddist til að segja af sér eftir að sósíalistar guldu sögulegt afhroð í kosningum árið 2000.
Zapatero var kjörinn aðalritari PSOE þann 22. júlí árið 2000. Í baráttu sinni um leiðtogaembættið hafði hann boðað hugmyndafræði sem hann kallaði „nýju leiðina“ (sp. Nueva Vía) og svipaði til miðjusinnaðra en markaðsvænna stefnumála sem evrópskir vinstrileiðtogar á borð við Tony Blair og Gerhard Schröder höfðu boðað á undanförnum árum.
Sem aðalritari Sósíalistaflokksins gagnrýndi Zapatero ríkisstjórn José María Aznars og Þjóðarflokksins harðlega fyrir stuðning hennar við Íraksstríðið og lofaði gagngerri breytingu á utanríkisstefnu Spánar næðu sósíalistar kjöri. Í kosningum árið 2004 fóru sósíalistar fram með slagorðinu „Við eigum skilið betra samfélag“ (sp. „Merecemos una España mejor“), sem þótti lýsa afstöðu þeirra Spánverja sem fannst átta ára stjórn Þjóðarflokksins hafa aukið misskiptingu í landinu. Sósíalistar unnu óvæntan sigur í kosningunum, meðal annars vegna þess að fáeinum dögum fyrir kosningar var framin mannskæð hryðjuverkaárás í Madríd. Ríkisstjórn Þjóðarflokksins var fljót að kenna basknesku sjálfstæðishreyfingunni ETA um árásina, en ljóst þótti að hinir raunverulegu sökudólgar væru úr al-Kaída og að Spánn hefði orðið skotmark samtakanna vegna stuðnings Aznars við Íraksstríðið.
Lisburn
thumb|250px|Írska línsafnið og dómkirkjan í Lisburn.
José Luis Rodríguez Zapatero
Æviágrip
Sem forsætisráðherra reyndi Zapatero að boða sættir við aðskilnaðarhreyfingar í Baskalandi en þetta leiddi til þess að andstæðingar hans sökuðu hann um linkind gagnvart hryðjuverkamönnum. Zapatero hóf friðarviðræður við ETA en neyddist til að hverfa frá þeirri stefnu eftir að ETA gerði sprengjuárás á flugvöll í Madríd í lok ársins 2006. Árásin var pólitískt áfall fyrir Zapatero þar sem hann hafði stuttu áður lýst yfir bjartsýni um að friði yrði brátt náð í Baskalandi.
Lisburn
Lisburn (írska: Lios na gCearrbhach) er borg á Norður-Írlandi. Hún liggur 8 km suðvestan við miðborg Belfast við ána Lagan. Íbúar Lisburn voru 71.465 árið 2011.
José Luis Rodríguez Zapatero
Æviágrip
Á stjórnartíð Zapateros varð Spánn árið 2005 þriðja ríki heims til að lögleiða hjónabönd samkynhneigðra þrátt fyrir umtalsverða andstöðu kaþólsku kirkjunnar þar í landi.
Undir forystu Zapateros vann Sósíalistaflokkurinn endurkjör í kosningum árið 2008. Á seinna kjörtímabili Zapateros varð Spánn illa fyrir barðinu á heimskreppunni sem skall á árið 2008 og Zapatero neyddist til að boða niðurskurð í ríkisútgjöldum og breyta stefnu sinni til þess að takast á við efnahagsvandann. Stefnubreyting Zapateros leiddi til þess að vinsældir hans báðu hnekki og að fylgi við ríkisstjórn hans hrundi. Zapatero ákvað að kalla til snemmbúinna kosninga þann 20. nóvember 2011 og að bjóða sjálfan sig ekki fram til endurkjörs. Í kosningunum hlaut Sósíalistaflokkurinn sína verstu útreið frá lokum einræðisins og Þjóðarflokkurinn undir forystu Mariano Rajoy vann hreinan þingmeirihluta.
Play
Play er íslenskt lággjaldaflugfélag sem stofnað var 2019.
Saga
Tveir stjórnarmenn WOW air, Arnar Már Magnússon og Sveinn Ingi Steinþórsson lýstu því yfir í júlí 2019 að nýtt flugfélag væri í bígerð og var vinnuheitið WAB (We are back). Fjármögnun félagsins kom 80 prósent erlendis frá en 20 prósent frá Íslandi.
Play ætlaði sér upphaflega að hefja flug vorið 2020. Í nóvember 2020 hafði félagið enn ekki fengið flugrekstrarleyfi en lýsti yfir því að það hefði í hyggju að hefja flug á öðrum ársfjórðungi 2021. Flugfélagið áætlaði upphaflega að það hefði 14 áfangastaði í Evrópu og Bandaríkjunum og að fyrstu áfangastaðirn­ir yrðu Kaupmannahöfn, London, París, Berlín, Alicante og Tenerife. Play hóf að selja fyrstu flugmiðana í maí 2021. Athygli vakti að kjarasamningar félagsins sýndu laun undir lágmarkslaunum á Íslandi. ASÍ hvatti í kjölfarið til sniðgöngu á flugfélaginu.
Pioneer-áætlunin
thumb|right|[[Pioneer 10 í smíðum árið 1971]] Pioneer-áætlunin var röð bandarískra ómannaðra geimferða í þeim tilgangi afla upplýsinga um sólkerfið frá 1958 til 1978. Fyrsti hluti áætlunarinnar stóð frá 1958 til 1960 og var ætlað að sýna fram á að mögulegt væri að ná lausnarhraða frá jörð með geimflaug og kanna um leið tunglið. Fimm árum síðar valdi NASA Pioneer-nafnið aftur fyrir röð geimkönnunarverkefna. Fyrstu fimm geimförin (1965-1969) áttu að rannsaka geimveður og miðgeimsefni í innra sólkerfinu á braut um sólina, næstu þrjú (1972-1974) áttu að fljúga framhjá Júpíter og Satúrnusi og síðustu tvö geimförin (bæði 1978) voru send til Venusar, Pioneer Venus Orbiter á braut um plánetuna og Pioneer Venus Multiprobe með þrjú lendingarför.
Beðið eftir barni
What to Expect When You're Expecting er bandarísk kvikmynd sem Kirk Jones leikstýrir en handritið er skrifað af Shauna Cross. Cross byggði handritið lauslega á samnefndri meðgönguhandbók eftir Heidi Murkoff, sem selst hefur í 16 milljónum eintaka í Bandaríkjunum og hefur komið út í íslenskri þýðingu undir nafninu Beðið eftir barni (2010).
Karl 5. keisari
'''Karl 5. keisari''' (24. febrúar 1500 í Gent – 21. september 1558 í klaustrinu San Gerónimo de Yuste á Spáni) var konungur Spánar, sem Karl 1., og keisari hins heilaga rómverska ríkis, sem Karl 5., á fyrri hluta 16. aldar. Hann var fyrsti keisari ríkisins sem páfi krýndi ekki til keisara. Eftir hans daga fór krýningin fram í Frankfurt og var í höndum biskups.
Forfeður
Karl fæddist í Gent á Niðurlöndum (Belgía í dag) árið 1500. Faðir hans var Filippus 1. af Kastilíu, Hann var annar Habsborgarinn sem varð konungur á Spáni, en samtímis var hann hertoginn af Búrgúnd. Filippus var sjálfur sonur Maximilíans 1. keisara og Maríu af Búrgund. Móðir Karls var Jóhanna hin vitskerta af Kastilíu, dóttir Ferdinands 2. af Aragóníu og Ísabellu drottningar í Kastilíu.
Hertogi af Búrgúnd
Þegar Karl var aðeins 6 ára lést faðir hans. Karl varð því næsti hertogi af Búrgúnd, sem í þá daga náði yfir Holland, Belgíu og norðaustasta hérað Frakklands í dag. Karl ólst upp í Brussel, en prófasturinn í Utrecht, Adrian, veitti honum kristinfræðikennslu. Adrian varð seinna Hadríanus 6.. páfi.
Konungur Spánar
Árið 1516 lést Ferdinand af Aragóníu, afi hans (og eiginmaður Ísabellu drottningar). Karli var þá boðin spænska krúnan, þótt hann væri aðeins 16 ára að aldri, og þáði hann hana. Reyndar var móðir hans enn á lífi, en hún var álitin vitskert og því ekki í standi til að stjórna stóru ríki. Með Karli sameinuðust konungsdæmin Kastilía og Aragnónía í eitt stórt ríki (Spán). En undir Spán heyrðu einnig héruðin Navarra, Granada, Sikiley og Sardinía, að ógleymdum öllum nýju nýlendunum sem voru að spretta upp í Ameríku. Því er Karl oft nefndur fyrsti eiginlegi konungur Spánar.
Keisari hins heilaga rómverska ríkis
thumb|left|Karl ríkti yfir mjög víðlendu ríki. Málverk eftir Rubens. Árið 1519 lést Maximilían 1. (afi Karls). Þá söfnuðust kjörfurstarnir saman í Frankfurt og réðu ráðum sínum. Fjórir menn höfðu gefið kost á sér og áttu þeir allir einhvers konar tilkall.
Kjörfurstarnir völdu Karl. Krýningin, bæði til konungs og keisara, fór fram árið 1520 í dómkirkjunni í Aachen og sá erkibiskupinn Hermann af Wied um vígsluna. Þetta var í fyrsta sinn í sögu hins Heilaga rómverska ríkis sem páfi sá ekki um vígslu nýs keisara. Hins vegar samþykkti Leó 10. páfi gjörninginn og Klemens 7. staðfesti keisarakrýninguna árið 1530 þegar hann sat í Bologna. Þetta var í síðasta sinn sem páfi hafði með keisarakjör í hinu heilaga rómverska ríki að gera. Karl var því höfuðerfingi alls Habsborgarríkisins, sem þá náði yfir Þýskaland (með Austurríki), Búrgúnd (með Niðurlöndum) og Spán (með ítölskum lénum). Ef nýlendurnar í Ameríku eru taldar með má segja að sjaldan hafi verið til keisari yfir eins víðfeðmu svæði. Karl sjálfur var aðeins 19 ára gamall við kjörið og tvítugur við krýninguna. Sagt var að sólin settist aldrei í ríki hans.
Ítalía
Karl 5. og Frans 1. Frakkakonungur háðu blóðuga bardaga um yfirráð yfir Norður-Ítalíu, sérstaklega borginni Mílanó. Þetta var langvinnt stríð sem stóð nær sleitulaust frá 1521 til 1544. Ekki var aðeins barist á Ítalíu, heldur einnig á Niðurlöndum. Í orrustunni við Pavía 1525 náði Karl að handsama Frans og setja hann í varðhald. Í Madridarsáttmálanum undirritaði Frans yfirlýsingu þess efnis að hann hætti öllu tilkalli til Ítalíu og Niðurlanda. Við svo búið var hann látinn laus. En Frans rauf skilmálana og Ítalíustríðin héldu áfram. Frans náði að gera bandalag við Feneyjar, sem jafnvel páfi lagði blessun sína yfir. Karl lét því heri sína ræna Róm 1527. En bardagarnir skiluðu litlum árangri, hvorki fyrir keisara né fyrir Frans. Alls háðu þessir aðilar fjórar styrjaldir og lauk þeim ekki fyrr en 1544 þegar Englendingar og Karl réðust saman inn í Frakkland. Frans lést 1457 er hann var að undirbúa enn frekara stríð við hið Heilaga rómverska ríki.
Þýskaland
thumb|Karl á ríkisþinginu í Ágsborg. Strax árið 1521 bauð Karl Marteini Lúther á þingið í Worms. Lúther fékk þar tækifæri til að gera grein fyrir afstöðu sinni til kaþólsku kirkjunnar. Hann neitaði að taka til baka mótmæli sín gegn kaþólsku kirkjunni og studdi málstað sinn af þvílíkum krafti að enginn fékk að gert. Á hann var lagt ríkisbann, en Lúther flúði af vettvangi að næturlagi til að komast hjá handtöku. Karl gerði sér hins vegar enga grein fyrir þeirri holskeflu sem Lúther átti eftir að leysa úr læðingi með siðaskiptunum. Hann var reyndar svo upptekinn á Ítalíu að hann átti erfitt með að bregðast við þegar siðaskiptin fóru í gang fyrir alvöru. Bændauppreisnin mikla geisaði í ríkinu á árunum 1524-26 og árið 1531 mynduðu siðaskiptamenn með sér bandalag (Schmalkaldischer Bund) sem keisari þurfti að berja niður. Sökum anna eftirlét hann bróður sínum, Ferdinand, þessi mál. Árið 1530 kallaði Karl ríkisþing saman í Ágsborg. Þar samdi hann fyrstu eiginlegu stjórnarskrá ríkisins og gaf út tilskipun um rétt þeirra sem aðhylltust siðaskiptin, til að lifa í friði. Þegar kaþólska kirkjan hóf gagnsiðbót sína árið 1545, vann Karl þó ötullega að því að fá fursta og greifa til liðs við kirkjuna á ný. Auk þess gekk hann endanlega milli bols og höfuðs á her mótmælenda.
Afsögn
Árið 1556 ákvað Karl að segja af sér sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Hann var þá orðinn 56 ára og hafði ekki heilsu til að ferðast fram og til baka um hið stóra ríki og berja á erlendum herjum. Löndunum skipti hann í tvennt milli sonar síns og bróður. Sonur hans, Filippus, fékk Spán og Búrgúnd. Bróðir hans, Ferdinand 1., varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Hann tilkynnti kjörfurstunum um afsögn sína, en það var einstakt í allri sögu hins Heilaga rómverska ríkis að keisari segði af sér. Þegar búið var að sjá um öll málin, dró hann sig í hlé og settist að í klaustrinu San Jerónimo de Yuste í héraðinu Extremadura á Spáni. Tveimur árum seinna var hann allur. Talið er að hann hafi látist úr malaríu. Það fékkst staðfest 2007 er efnagreining var gerð á einum fingra hans. Karl var jarðaður á staðnum. Seinna flutti Filippus sonur hans líkið í kastalaklaustrið El Escorial fyrir norðan Madrid.
Tilvitnun
Eitt dæmi um hve víðlent ríki Karls var er lítil setning sem hann sjálfur ritaði. „Ég tala spænsku við Guð, ítölsku við konur, frönsku við menn mína og þýsku við hestinn minn.“
Fjölskylda
Árið 1526 kvæntist Karl Ísabellu frá Portúgal, systur Jóhanns 3. konungs þar (sem sjálfur var kvæntur Katrínu, systur Karls). Þau áttu þrjú börn sem komust upp:
Auk þess átti Karl í ástarsambandi við ýmsar konur og gekkst við nokkrum óskilgetnum börnum. Þeirra helst voru:
Kerti
thumb|150px|Logandi kerti thumb|150px|Brennandi kerti með [[rúnir|rúnum]] Kerti eru misbreiðir sívalningar úr steríni, vaxi eða tólg með kveik eða raki í miðjunni sem loginn rís upp af. Nú á dögum eru flest kerti gerð úr paraffíni, en sum eru úr bývaxi, sojabaunum eða jurtum. Einnig eru til „gelkerti“ sem eru gerð úr blöndu af vaxi og plasti. Kerti eru almennt látin standa í kertastjökum, undirskálum eða ljósakrónum, en ljósakróna fyrir kerti nefnist kertahjálmur. Sá sem steypir kerti nefnist kertasteypari eða kertagerðarmaður.
Þegar kveikt er á kerti með eldspýtu eða kveikjara breytist vaxið í gufu. Þegar það gerist sameinast það súrefninu í loftinu og logi myndast. Þessi logi gefur nægan hita til að kertið heldur áfram að brenna, það gerist þannig: Vaxið bráðnar, og smitar upp eftir kveikinum að loganum með hárpípukrafti, síðan brennur vaxið í loganum. Við það að brenna styttist kertið. Sá hluti kveiksins sem gefur ekki eldsneyti frá sér brennur í loganum. Þannig er lengd kveiksins takmörkuð og kertið brennur upp með jöfnum hraða. Stundum er nauðsynlegt að klippa kveikinn með skærum ef hann brennur ekki vel í loganum. Áður fyrr og snemma á 20. öld fengust sérstök skæri til þess að klippa kveikinn. Þau gengu undir ýmsum nöfnum eins og skarbítur eða kertaskæri.
Vellir
right|thumb|240px|Vellir og Vallakirkja í Svarfaðardal. Vellir er bær, kirkjustaður og áður prestssetur í Svarfaðardal. Bærinn er austan megin Svarfaðardalsár en handan árinnar er kirkjustaðurinn Tjörn. Upp af Völlum rís Vallafjall um 1000 m hátt en inn af því er Messuhnjúkur og Rimar, hæsta fjall við utanverðan Svarfaðardal, yfir 1300 m hátt. Vellir hafa löngum verið meðal helstu jarða í dalnum og oft einskonar miðstöð sveitarinnar enda var hreppurinn fyrrum nefndur eftir staðnum og kallaðist Vallahreppur. Þar var komið upp símstöð þegar landssímastrengur var lagður um Norðurland 1907 en þá var hann lagður um Svarfaðardal og vestur um Heljardalsheiði.
Úr sögu Staðarins
Vellir eru að öllum líkindum landnámsjörð og nafn bæjarins kemur fyrir í fornsögum. Þar bjó Valla-Ljótur Ljótólfsson, en hann var sonur Ljótólfs goða á Hofi. Valla-Ljóts saga segir frá deilum hans við Guðmund ríka á Möðruvöllum. Guðmundur góði Arason var prestur á Völlum áður en hann varð biskup á Hólum. Af öðrum Vallaprestum má nefna annálaritarann Eyjólf Jónsson (1670-1745) höfund Vallaannáls, Pál Jónsson (1812-1889) sálmaskáld (sem samdi t.d. Ó Jesú bróðir besti) og sr. Stefán Snævarr en hann var síðasti prestur sem sat á Völlum. Þegar hann flutti til Dalvíkur 1967 lögðust Vellir af sem prestssetur.
Litla Sveitabúðin
Á Völlum er lífræn ræktun á berjum, grænmeti og kryddjurtum og þar er einn stærsti sólberjaakur landsins. Eigendur og ábúendur jarðarinnar eru hjónin Hrafnhildur Ingimarsdóttir og Bjarni Óskarsson, veitingamaður, sem oft er kenndur við veitingahúsakeðjuna Nings. Í Litlu sveitabúðinni á Völlum er hægt að kaupa alls kyns vörur beint frá býli. Þetta er sælkeraverslun sem hefur vakið athygli fyrir sérstætt og óvenjulegt vöruúrval. Þar er til dæmis boðið upp á sólþurrkaðan saltfisk, ostrusveppi, pressaða hvönn og reykta osta, ís og alskyns heimagerðar sultur. Eigendurnir nýta jurtir úr umhverfinu og telja mikilvægt að þekking Íslendinga á lækningarmætti jurta glatist ekki. Á Völlum er einnig rekinn veislusalur fyrir hópa.
Á bæjarhlaðinu stendur mikill og áletraður steinn sem helgaður er Guðmundi góða Arasyni, sem var prestur á Völlum seint á tólftu öld, og þar er nývígður Gvendarbrunnur.
Vallakirkja var byggð árið 1861 og er því elsta kirkjan í Svarfaðardal og Dalvíkurbyggð.
Dúr
thumb|500px|C-dúr tónstiginn
Í tónfræði er dúrtónstiginn (dúr, komið úr latínu, durus sem þýðir "harður") einn hinna misstígu tónstiga. Hann er oft talinn samanstanda af sjö nótum (átta ef áttundin er talin með, sem reyndar er fyrsta nóta næstu áttundar tónstigans). Í reynd er oftast skoðað kerfi heilla áttunda en ekki sjö nótna sem er meira fræðilegt. Eru þær þá taldar skiptast í tvo hópa fjögurra nótna, svk. fertónunga. Mynstur skrefanna í hvorum fertónungi er, í hækkandi röð:
Nöfn nótnanna í dúrtónstiganum í solfa-kerfinu eru: "do, re, mí, fa, so, la, tí (og do)". Á píanóhljómborðinu er einfaldasti dúrtónstiginn C-dúr (sjá mynd 1). Hann er einstakur að því leyti að hann er eini dúrtónstiginn þar sem hækkaðar eða lækkaðar nótur koma ekki fyrir á nótnastrengnum og sem notast þar af leiðandi ekki við svartar nótur á hljómborðinu.
Þegar dúr- (og moll-) tónstigar eru skrifaðir út verður að setja nótu á hvert strik og hvert bil milli strika á nótnastrengnum og ekki má vera fleiri en eitt formerki við neina þeirra. Þetta þýðir að í tóntegundartáknun geta aðeins verið hækkunar- eða lækkunarmerki (krossar eða bé); í venjulegum dúrtónstigum eru aldrei bæði.
Dúrtónstiginn er hinn sami og kirkjutóntegund sem nefnist Jónísk tóntegund.
Uppbygging dúrtónstiga
1  2   3   4   5   6   7   8    S - S - L - S - S - S - L
Hér táknar S heiltón, sem samsvarar því að fara upp um tvær nótur og L táknar hálftón sem samsvarar því að fara upp um eina nótu. Sérhver dúrtónstigi í vestrænni tónlist er byggður upp af þessum "skrefum", í þeirri röð sem sést hér að ofan. Á hljómborði sést að fjarlægðin frá C til D er tvær nótur, sé sú svarta á milli þeirra talin með. Fjarlægðin frá D til E er einnig tvær nótur að svörtu nótunni milli þeirra meðtalinni. Síðan frá E upp á F er aðeins ein nóta. Þess vegna, ef byggja á upp D-dúr tónstiga, væri byrjað með því að færa sig upp frá D til E (tvær nótur) og síðan frá E upp á Fís (aftur tvær nótur) og svo frá Fís upp á G (ein nóta), alveg eins og gert var í C-dúr tónstiganum: tveir heiltónar, þá hálftónn. Í kjölfarið á þessu kæmu þrír heiltónar og einn hálftónn til að ljúka hvort sem er C- eða D-dúr tónstiganum.
Heiti nótna með formerkjum
Hækkaðar nótur (með ♯ fyrir framan) fá heiti þar sem ís er bætt við heiti upprunalegu nótunnar. Lækkaðar nótur (með ♭ fyrir framan) fá hins vegar heiti þar sem es er bætt við heiti upprunalegu nótunnar. Þ.e.:
Upprunaleg  Hækkuð   Lækkuð C        Cís      Ces D        Dís      Des E        Eís      Es     F         Fís      Fes G        Gís      Ges A        Aís      As     H         Hís      Hes (B)
Hefð er fyrir því að kalla lækkað H B.
Greining tónstiga með hækkunarmerkjum
Í tónlist tengjast tónstigar og tóntegundatáknanir náið. Rita þarf tóntegundartáknun - sem samanstendur af vissum fjölda hækkunar- eða lækkunarmerkja - til að vita hvaða nótur tiltekinn dúrtónstigi á að hafa. Auðveld en tímafrek leið að þessu væri að nota mynztur tóns/tóns/hálftóns/o.s.frv. sem gefið var að ofan. Ef við veljum að rita D-dúr-tónstiga vitum við strax að hann byrjar á D. Næsta nóta verður heiltón ofar - E. Nótan þar á eftir verður verður öðrum heiltón ofar, en það er ekki einfaldlega F eins og kynni að virðast augljóst. Af því munurinn á E og F er hálftónn (eins og sést af því að á píanóhljómborðinu er engin svört nóta á milli þeirra) þarf að hækka F-ið upp í Fís til að fá fram heiltónsbil.
Þessu mætti fylgja eftir og búa til að heilan tónstiga með öllum hækkunarmerkjum (eða, í annarri tóntegund, lækkunarmerkjum) settum á rétta staði. En hugvitssamlegri leið til að búa til tónstiga er að greina mynztur í allri röð dúr-tónstiga. Sé byrjað á C-dúr-stiganum, hefur hann hvorki hækkunar- né lækkunarmerki. Sé næsti stigi hafinn á 5. tóni C-dúr-tónstigans - G-dúr - er þar eitt hækkunarmerki sem hækkar F-ið. Sé tónstigi hafinn á 5. tóni G-dúrs (D) þarf að setja 2 hækkunarmerki inn - Fís og Cís. Sé þetta mynztur skrifað út fyrir alla tónstigana lítur það þannig út:
Í þessari töflu sést að fyrir hvern nýjan tónstiga (sem hafinn er á fimmund næsta tónstiga á undan) þarf að bæta við nýju hækkunarmerki. Röð hækkunarmerkjanna sem þarf að bæta við er þessi: Fís, Cís, Gís, Dís, Aís, Eís, Hís. Auðvelt er að muna þetta mynztur hækkunarmerkja með því að nota þessa minnisbrellu:
F      C        G     D    A      E          H Fjörutíu Celsíus Gráður Duga Alveg Einstaklega Hlýlega
Þegar betur er að gáð, passar síðasta formerkið sem bætt er við, saman við frumtón (fyrstu nótu) tónstigans sem kemur tveimur fimmundun á undan honum (í þessari töflu, tveim línum ofar). Gagnleg regla til að þekkja dúrtónstiga með hækkunarmerkjum er að frumtónninn er ávallt hálftón yfir síðasta hækkunarmerkinu.
Greining dúr-tónstiga með lækkunarmerkjum
Hér má sjá svipað mynztur: hver nýr tónstigi hefur öll sömu bé og sá næsti á undan en bætir við einu nýju í þessari röð: B, Es, As, Des, Ges, Ces, Fes. Athyglisvert er að þetta er beinn viðsnúningur á mynztri krossanna að ofan. Til allrar hamingju (!) má snúa minnisbrellunni við:
H    E     A      D      G        C        F Hér   Er    Alveg  Drullu  Gaman   Cannes  Frans
Aftur er áþekkt en viðsnúið samhengi milli frumtóna og formerkja. Frumtónninn er næstsíðasta béið í hverri tóntegund.
Fimmundahringurinn
Út frá upplýsingunum sem við fengum með greiningu tónstiga má smíða fimmundahring:
Mynd:Quintenzirkeldeluxe.png
Þetta er gagnleg leið til að finna tóntegundartáknun dúr-tóntegunda. Sé byrjað efst á C og farið þaðan réttsælis um hringinn táknar hver nýr bókstafur nýjan tónstiga, fimmund ofar en næsti á undan. Þetta þýðir að hver nýr tónstigi (réttsælis) þarf nýtt hækkunarmerki í tóntegundartáknunina. Finna má krossafjöldann með því að lesa hann af bókstöfunum réttsælis frá F að telja. T.d., ef við þyrftum að vita hve margir, og hvaða, krossar eru í E-dúr-tónstiganum, tökum við eftir því að E er í 4. sæti - hann þarf 4 krossa. Þeir eru (lesið af frá F): Fís, Cís, Gís, Dís. Sé staðið frammi fyrir dúr-tónstiga með 5 krossum í tóntegundartáknuninni, væru taldir 5 frá efstu stöðu og endað á H - það er H-dúr.
Mynd:B maj.png ''Mynd 2. H-dúr-tónstiginn''
Munur dúr- og moll-tónstiganna
Sjá dúr og moll.
Listi yfir blágresistegundir
Ættkvíslin Geranium er með yfir 400 tegundir.
Muse Watson
Einkalíf
Watson er fæddur og uppalinn í Alexandria, Louisiana. Watson stundaði nám við Louisiana Tech háskólann á tónlistarstyrk en skipti um skóla og færði sig yfir til Berea College í Berea, Kentucky. Þar kom hann fyrst fram á leiksviði sem Petruchio í Shakespeare uppfærslunni af The Taming of the Shrew. Meðfram náminu þá kom Watson fram í útileikhúsum, kvöldleikhúsum og litlum leikhúsum.
Leikhús
Watson kom fram í Man of LaMancha og Humbug and Holly sem voru leikstýrð af Jay Hugeley sem átti eftir að framleiða Magnum P.I. Einnig kom hann fram í Cat on a Hot Tin Roof sem Brick við Summer Arena Theater og sem Stanley í A Streetcar Named Desire á sviði Berea College. Önnur leikrit sem Watson hefur leikið í eru: Wizard of Oz, Romeo & Julia, Guys & Dolls, Hamlet, Lonestar og Fiddler on the Roof.
Sjónvarp
Watson kom fyrst fram í sjónvarpi árið 1990 í sjónvarpsmyndinni Blind Vengeance. Hann endurtók hlutverk sitt sem Benjamin Willis á móti Jennifer Love Hewitt í Saturday Night Live árið 1998. Árið 2005 var Watson boðið gestahlutverk í Prison Break sem Charles Westmoreland sem hann lék til ársins 2008. Watson lék einnig gestahlutverk í NCIS sem Mike Franks frá 2006-2011. Hefur Watson komið fram sem gestaleikari í sjónvarpsþáttum á borð við: Matlock, Criminal Minds, CSI: Crime Scene Investigation, The Mentalist og Castle.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Watson var árið 1989 í Black Rainbow. Lék á móti Jennifer Love Hewitt, Sarah Michelle Gellar, Ryan Phillippe og Freddie Prinze Jr. í I Know What You Did Last Summer sem illmennið Benjamin Willis frá árinu 1997. Endurtók hann síðan hlutverkið í I Still Know What You Did Last Summer síðan 1998. Aðrar kvikmyndir sem Watson hefur leikið í eru: Lolita, Rosewood, American Outlaws, House of Grimm, The Steamroom og A Christmas Snow.
Per Mertesacker
Á árunum 2004 til 2014 spilaði hann fyrir Þýska landsliðið.
Sláturfélag Suðurlands
Sláturfélag Suðurlands (skammstafað sem SS) er íslenskt sláturfélag. Var það stofnað við Þjórsárbrú þann 28. janúar árið 1907 af 565 stofnendum. Ein þekktasta vara fyrirtækisins eru SS-pylsur.
Klassísk heimspeki
Klassísk heimspeki er hugtak sem er stundum notað um það tímabil í fornaldarheimspeki sem nær frá miðri 5. öld f.Kr. til 322 f.Kr. eða frá því að tímabili forvera Sókratesar lýkur og þar til tími hellenískrar heimspeki hefst. Meginheimspekingar þessa tímabils voru Sókrates, Platon og Aristóteles. Einnig mætti telja fræðarana til klassískrar heimspeki en oft eru þeir taldir til forvera Sókratesar. Þeir Sókrates, Platon og Aristóteles voru allir meðal áhrifamestu heimspekinga Grikklands hins forna og einnig meðal áhrifamestu heimspekinga fyrr og síðar í vestrænni heimspeki. Jökull Þór “Vísindavefurinn” 4.1.2007 (skoðað 1.2.2008).</reff ...
Sókrates
thumb|145px|left|[[Sókrates (469-399 f.Kr.)]]
Sókrates fæddist árið 469 f.Kr. í Aþenu meðan á gullöld Aþenu stóð. Hann skildi ekki eftir sig nein rit en stundaði heimspeki í samtölum við menn á götum úti. Sókrates beindi sjónum sínum einkum að siðfræðilegum spurningum og raunar er oft sagt að hann hafi verið fyrstur til að stunda eiginlega siðfræði. Margir helstu hugsuða Aþenu urðu lærisveinar hans (þó svo að hann hafi sjálfur sagt að hann hefði enga lærisveina). Meðal þeirra voru Xenofon, Platon, Æskínes og Alkibíades. Sókrates var tekinn af lífið árið 399 f.Kr. eftir að hafa verið dæmdur sekur um guðlast og að spilla æskulýðnum.
Heimildir um Sókrates
Af því að Sókrates skildi ekki eftir sig nein rit er nauðsynlegt að styðjast við endursögn annarra á heimspeki hans. Meginheimildirnar eru rit Platons og Xenofons en brot eru varðveitt úr ritum Æskínesar og ævisaga Sókratesar er varðveitt hjá Díogenesi Laertíosi, rituð á ofanverðri 2. öld e.Kr. Sókrates kemur einnig fyrir í leikritinu Skýjunum eftir Aristófanes. Platon, sem er mikilvægasta heimildin, notar Sókrates sem persónu í samræðum sínum þar sem hann setur fram sínar eigin kenningar. Að greina á milli skoðana Sókratesar og Platons getur því verið vandasamt. Þetta er stundum nefnd „sókratíski vandinn“. Almennt er þó talið að eldri samræður Platons endurspegli frekar heimspeki Sókratesar en yngri samræður. Sökum þessa er samanburður á ritum Platons og Xenofons mikilvægur en skilningur Xenofons virðist mun grynnri.
Aðferð og heimspeki Sókratesar
Af elstu samræðum Platons að dæma virðist sem Sókrates hafi haft sérkennilega aðferð við að stunda heimspeki. Hin sókratíska aðferð, sem svo hefur verið kölluð eftir aðferð Sókratesar í leit að svörum við spurningum sínum, felst í því að spyrja viðmælanda sinn spurninga og leiða í ljós mótsagnir í skoðunum hans. Með þessari aðferð fékk Sókrates fólk til að átta sig á hvað er rangt við sannfæringu þeirra (eða rétt) og hversu lítið (eða mikið) það raunverulega veit. Með þessu sagðist hann fæða visku hjá fólki og kallaði sig því „ljósmóður viskunar“. Sjálfur þóttist Sókrates ekkert vita um þau mál sem rædd voru, þótt óneitanlega virðist hann hafa mun betri skilning á umfjöllunarefninu en viðmælendur hans. Þessi ólíkindalæti eru nefnd „sókratísk írónía“. Vegna sókratíska vandans fara margir fræðimenn varlega í að eigna Sókratesi heimspekilegar kenningar. Flestum ber þó sama um að Sókrates hafi haldið tvennu fram: annars vegar að dygð væri þekking og hins vegar að enginn væri vísvitandi illur.
Það sem átt er við með að dygð sé þekking er einfaldlega að það að vera dygðugur sé fólgið í því að búa yfir ákveðinni þekkingu; sá sem býr yfir visku er, samkvæmt þessari kenningu, dygðugur. Hjá Platoni gengur þessi kenning aftur sem kenning um einingu dygðanna. Með því að segja að enginn sé vísvitandi illur hafnaði Sókrates hugmyndum um breyskleika, þ.e. hann hafnaði þeirri hugmynd að maður gæti vitað hvað er gott en samt valið það sem er illt; sá sem velur það sem er illt gerir það af því að hann veit ekki betur og telur sig vera að velja það sem er gott.
Svartháfur
Svartháfur (fræðiheiti: Centroscyllium fabricii) er hákarl af dökkháfaætt.
Klassísk heimspeki
Platon
thumb|225px|right|[[Platon (427-347 f.Kr.), brjóstmynd í Vatíkansafninu.]]
Platon fæddist í Aþenu árið 427 f.Kr. Hann varð gríðarlega áhrifamikill heimspekingur þegar í lifanda lífi. Platon var nemandi Sókratesar. Hann var ungur maður þegar Pelópsskagastríðinu lauk og hann varð vitni að miklum sviptingum í aþenskum stjórnmálum. Hann sá harðstjórn komast til valda að stríðinu loknu og loks lýðræðislega stjórn taka við af harðstjórninni. Það var lýðræðisstjórnin sem lét taka Sókrates af lífi. Aftaka han fékk mjög á Platon. Hann yfirgaf Aþenu og ferðaðist um Grikkland og víðar. Þegar hann sneri aftur stofnaði hann skóla í útjaðri Aþenu, Akademíuna. Hann var mikilvirkur rithöfundur og um 30 rit hafa varðveist eftir hann. Platon varð aldraður maður en hann lést árið 347 f.Kr. áttræður.
Heimspeki Platons
Platon var ekki einungis undir áhrifum frá Sókratesi, heldur einnig öðrum grískum heimspekingum, þar á meðal Herakleitosi, Parmenídesi og pýþagóringum.
Frægasta kenning Platons er frummyndakenningin. Platon taldi efnisheiminn vera lélega eftirlíkingu af óbreytanlegum óhlutbundnum frummyndum sem eru utan tíma og rúms og verða ekki skynjaðar með skynfærum en sem mögulegt er að kanna og skilja með hugsun. Frummyndirnar gegna fjórþættu hlutverki: frumspekilegu, þekkingarfræðilegu, merkingarfræðilegu og siðfræðilegu. Þær eru raunverulegar og stöðugar verundir, ólíkt efnisheiminum sem er sífellt verðandi og er aldrei neitt. Af því að þær eru í orðsins fylltsu merkingu eru þær viðföng þekkingar en efnisheimurinn er einungis viðfang brigðulla skoðana. Frummyndirnar eru einnig merkingarmið hugtaka og gegna þannig merkingarfræðilegu hlutverki í heimspeki Platons. Að lokum gegna þær siðfræðilegu hlutverki en meðal frummyndanna ríkir stigskipting og efst trónir frummynd hins góða. sem alllir góðir hlutir líkjast eða eiga hlutdeild í. Frummyndakenningin kemur fyrir í nokkrum samræðum, meðal annars Fædoni, Ríkinu, Samdrykkjunni, Parmenídesi og Tímajosi
Platon taldi að sálin væri ódauðleg og endurfæddist í nýjan líkama að lífinu loknu. Líkamanum er lýst sem fangelsi sálarinnar. Platon hafði einnig kenningu um þrískiptingu sálarinnar, sem hann notaði m.a. til að útskýra breyskleika. Þessir þrír hlutar sálarinnar voru skynsemi, löngun og skap. Það er eðli skynseminnar að sækjast eftir sannleika og þekkingu og henni er líka eðlislægt að stjórna. Skapið leitar eftir viðurkenningu en löngunin leitar eftir ánægju í formi matar, drykkjar og kynlífs.
Platon setti fram eina fyrstu útgáfu af samfélagssáttmálakenningu í vestrænni heimspeki í ritinu Krítoni. Samfélagssáttmálakenningar um undirstöður ríkisvalds urðu áhrifamiklar í nýaldarheimspeki hjá höfundum eins og Thomasi Hobbes, John Locke og Jean-Jacques Rousseau. En þekktasta stjórnspekikenning Platons er hugsjón hans um fyrirmyndarríkið sem sett er fram í Ríkinu. Platon hafði litla trú á lýðræði. Hann taldi að rétt eins sérfræðingar ættu að ráða í þeim málum sem þeir hafa sérfræðiþekkingu á rétt eins og skynsemin ætti að ríkja yfir skapi og löngunum ættu heimspekingar að ráða yfir ríkinu. Meðal heimspekinganna eru bæði konur og karlar sem eiga að baki langt nám í heimspeki og öðrum greinum, sem eru eignalaus og hafa enga eiginhagsmuni. Seinna snerist Platoni hugur og í Stjórnvitringnum og Lögunum kemur fram önnur sýn á stjórnmál. Þar virðist Platon hafa öðlast aðeins meiri trú á lýðræði og virðist telja hana illskásta kostinn, ekki síst vegna þess að þótt góður og upplýstur einvaldur væri betri stjórnandi væri allt of mikil hætta á að sitja uppi með slæman einvald.
Aristóteles
Aristóteles fæddist árið 384 f.Kr. í borginni Stageiru. Hann fór sautján ára gamal til Aþenu og hóf nám í Akademíu Platons en varð seinna kennari þar. Eftir að Platon lést yfirgaf Aristóteles Aþenu. Hann var um tíma einkakennari Alexanders mikla. Síðar sneri hann aftur til Aþenu og stofnaði skólann Lýkeion. Eftir dauða Alexanders árið 323 f.Kr. taldi hans sér ekki lengur vært í Aþenu. Hann yfirgaf borgina öðru sinni en lést ári síðar úr veikindum.