cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Argopsin
tright|300px|thumb|Bygging argopsinsameindar Argopsin, einnig þekkt undir efnaheitinu 1-chloropannarin, er fylgiumbrotsefni sem framleitt er í sumum fléttutegundum t.d. koparörðu (Biatora cuprea) og viðarkúpa (Micarea lignaria). Argopsin var fyrst einangrað úr fléttunni Argopsis friesiana. Efnaformúla argopsins er 2,7-Dichloro-3-hydroxy-8-methoxy-1,6,9-trimethyl-11-oxo-11H-dibenzo[b,e][1,4]dioxepin-4-carbaldehýð.
Læknisfræði
Argopsin getur valdið rauðkornarofi þegar það er örvað við útfjólublátt ljós með 366 nm bylgjulengd.
Argopsin hefur sýnt virkni gegn Leishmania við styrkinn 50 µg/ml in vitro.
Sigurður Hallmarsson
Sigurður Hallmarsson (f. 24. nóvember 1929) er íslenskur leikari.
Arendal
thumb|Arendal. Arendal eða Arnardalur er borg og sveitarfélag í Agðir fylki í suður-Noregi. Íbúar eru um 43.000 (2016). Skipaiðnaður og hefur verið Arendal mikilvægur og er það enn í dag. Framleiðsla á bátum og raftækjum er meðal mikilvægra atvinnugreina.
Pierre Ozanne
thumb|Svartsteinsmynd sem Pierre Ozanne teiknaði af konu á Patreksfirði árið 1772. Konan er með svonefndan [[krókfaldur|krókfald.]] Pierre Ozanne (3. desember 1737 – 10. febrúar 1813) var franskur teiknari frá borginni Brest á Bretagne-skaga. Hann var með í frönskum leiðangri sem var farinn til Íslands og víðar árið 1771 og gerður út af Loðvík 15. konungi Frakklands. Leiðangurinn kom við á Patreksfirði og kom þangað 1. júlí árið 1772. Leiðangurinn var undir stjórn Jean René Antoine Marquis de Verdun de la Crenne og var ætlað að gera nákvæmar staðaákvarðanir fyrir ýmsa staði til þess að gera nákvæmari siglingakort.
Eftir Pierre Ozanne hafa varðveist nokkrar frumteikningar úr þessari ferð, meðal annars frá Patreksfirði, Tálknafirði, Vestmannaeyjum, auk tveggja portrettmynda. Vitað er að hann gerði margar fleiri myndir frá Íslandi en þær munu glataðar. Pierre Ozanne starfaði hjá franska sjóhernum sem teiknari, málari og skipaverkfræðingur. Hann var yngri bróðir Nicolas Ozanne sem er einn þekktasti skipa- og sjávarmyndamálari Frakka.
Myndir Pierre Ozanne frá Íslandi eru frummyndir fullgerðar á staðnum, en ekki unnar eftir skissum þegar heim var komið eins og algengast var á þessum tíma.
Ein mynda hans frá Patreksfirði er varðveitt á Louvre safninu. Á hana hefur verið skrifað „Patreksfjörður að morgni, þar sem legið var við festar. Komum þann fyrsta júlí 1772 og fórum þann tuttugasta sama mánaðar“. Myndin er teiknuð með svartsteini(hæð 18,5 cm lengd 42,5 cm) og hefur Ozanne setið í skektu á legunni við Vatneyri á góðviðrismorgni. Á myndinni má sjá freigátuna „La Flore“, dráttarbátinn, danskt kaupskip og marga smábáta. Leiðangursmenn eru að koma í land og mannfjöldi í fjörunni og seglskip að leggja út á haf.
Portrettmyndirnar tvær eru meðal örfárra frumteikninga sem til eru af íslenskum konum á 18. öld. Þær eru báðar gerðar á Patreksfirði og eru um 20×25 sm á stærð. Þær fundust á safni sjóhersins i París, en frummyndirnar eru í einkaeign.
Ólafur Indriði Stefánsson
200px|right|thumb|Ólafur Stefánsson Ólafur Indriði Stefánsson (fæddur 3. júlí 1973 í Reykjavík) er fyrrum íslenskur handknattleiksmaður og fyrrum fyrirliði íslenska landsliðsins í handknattleik. Hann er uppalinn í Val og hefur spilað með stórliðum á borð við Gummersbach, AG Kaupmannahöfn og Ciudad Real.
Ferill
200px|left|thumb|Ólafur Stefánsson 20. febrúar 2008 Í Val byrjaði Ólafur sem hornamaður en færði sig síðar yfir í stöðu hægri skyttu. Ólafur varð mjög sigursæll með liði Vals í upphafi tíunda áratugarins sem byrjaði í raun leiktímabilið 1992-'93 er meistaraflokkur Vals varð Íslands-, bikar- og deildarmeistari auk þess sem Ólafur var kosinn efnilegasti leikmaður mótsins. Valur fylgdi eftir góðu gengi sínu árið eftir með því að verja Íslandsmeistaratitilinn sem og leiktímabilið 1994- '95.
Í kjölfar góðrar frammistöðu Ólafs og viðurkenninga, meðal annars kjöri sem besti sóknarmaður Íslandsmótsins 1993-'94 var Ólafur valinn til að leika með íslenska landsliðinu á HM ´95 sem var þá haldið á Íslandi.
Á HM '97 í Japan var Ólafur aftur valinn í landsliðið ásamt leikmönnum eins og Geir Sveinssyni, Júlíusi Jónassyni og Valdimari Grímssyni þar sem það spilaði undir stjórn Þorbjörns Jenssonar, fyrrum þjálfara Ólafs hjá Val, og Boris Bjarna Akbachev.
Ólafur fór frá Val í atvinnumennskuna til HC Wuppertal í þýsku úrvalsdeildinni þaðan sem leiðin lá til SC Magdeburg.
Ólafur tók þátt í að kveðja fyrrum íþróttahús Valsmanna, Hlíðarenda, er hann spilaði með úrvalsliði Þorbjörns Jenssonar sem var saman sett af fyrrum leikmönnum Vals gegn núverandi liði Vals.
Í ágúst 2008 lék Ólafur með íslenska landsliðinu á handknattleiksmóti karla á Ólympíuleikunum í Peking í Kína og vann til silfurverðlauna.
Ólafur vann síðan sín önnur verðlaun með íslenska landsliðinu á stórmóti þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010. Hann hætti með íslenska landsliðinu 18. október 2012.
F-16 Fighting Falcon
thumb|right|250px|F-16 vél á flugi. thumb|right|250px|F-16 Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon er bandarísk orrustuþota sem General Dynamics þróaði upphaflega fyrir flugher Bandaríkjanna. F-16 vélin þykir afar fjölhæf og skýrir það vinsældir hennar en hún er notuð af flugherjum að minnsta kosti 25 þjóða víða um heim. Yfir 4400 vélar hafa verið smíðaðar frá því að framleiðsla hófst árið 1976. General Dynamics seldi framleiðslu vélanna til Lockheed-samsteypunnar árið 1993, sem síðar varð Lockheed Martin eftir samruna við Martin Marietta árið 1995.
Áformað er að F-35 Lightning II, sem tekin verður í notkun árið 2011, leysi F-16 vélarnar af hólmi í flugher Bandaríkjanna.
Fjárlög íslenska ríkisins 2008
Fjárlög íslenska ríkisins 2008
thumb|600px|Fjárlög 2008
Bjarklind
Bjarklind er íslenskt kvenmannsnafn.
Marlín
Marlín er íslenskt kvenmannsnafn.
Þróunarsálfræði
Þróunarsálfræði  snýst um að útskýra hugræna eiginleika og hæfileika með því að líta á þá sem afleiðingu aðlögunar, aðlögunar sem hægt er að útskýra út frá kenningum um náttúruval. Hliðastæðar aðferðir eru notaðar til að útskýra virkni ónæmiskerfisins og hjartans, sem dæmi.
Þróunarsálfræði styður kenningu sem kallast á ensku massive modularity hypothesis, en í henni er því haldið fram að mannsheilinn hafi marga samverkandi hluta sem vinna saman og að þessir hlutar hafi þróast með náttúruvali. Dæmi um þetta er sjón, heyrn, og minni, en lítt er deilt um að þessir eiginleikar hafi þróast með náttúruvali. Hins vegar er mun meira deilt um t.d. tungumálanám og makaval.
Þróunarsálfræði á rætur sínar að rekja til hugrænnar sálfræði og þróunarlegrar líffræði, en þróunarsálfræði byggir einnig mikið á dýrafræði, gervigreindarfræðum, hátternisfræði og fleiri greinum.
Ástvar
Ástvar er íslenskt karlmannsnafn.
Tuban
thumb|Kort.
Tuban er hérað staðsett á norðurströnd Austur-Jövu í Indónesíu. Höfuðborgin er Tuban, sem er 100 km vestur af borginni Surabaya. Umdæmið hefur íbúafjöldann 2.647.771 manns árið 2014 og er flatarmál svæðisins 1.977,5 km2.
Norræna stofnunin í Finnlandi
Norræna stofnunin í Finnlandi (Nifin) var menningarstofnun rekin af Norrænu ráðherranefndinni. Markmið stofnunarinnar var að miðla þekkingu um tungumál og menningu Norðurlandanna í Finnlandi og þekkingu um finnsku og menningu Finnlands annars staðar á Norðurlöndum. Enn fremur var Norræna stofnunin í Finnlandi í samvinnu við systurstofnanir sínar og hús á Norðurlöndunum um að efla menningartengsl milli Norðurlandanna og nágrannaríkja þeirra.
Leira
Leira getur átt við:
Norræna stofnunin í Finnlandi
Í Nifin var að finna Norrænt bókasafn með u.þ.b. 16.000 titlum. Auk fagurbókmennta og fræðibóka var þar einnig að finna tímarit, geisladiska, myndbönd og margmiðlunarefni.
Nifin bauð reglulega upp á menningarviðburði af ýmsu tagi, m.a. rithöfundakvöld, lista- og kvikmyndasýningar og fyrirlestra um norræn málefni oft í samstarfi með öðrum stofnunum og menningarmiðstöðum. Ennfremur skipulagði Nifin ráðstefnur og bauð upp á tungumálanámskeið í norrænum málum, gaf út efni um Norðurlöndin og norræn tungumál.
Nifin starfaði náið með skólum og menntastofnunum í Finnlandi.
Nifin var sett á stofn árið 1997 og var til húsa í byggingu Norræna fjárfestingabankans við Kaisaniemenkatu 9 í miðbæ Helsinki. Nifin heitir síðan 2012 Norræna menningargáttin.
Stargard
Stargard Szczeciński (þýska: Stargard in Pommern, Stargard an der Ihna) er borg í Vestur-Pommern héraði, Póllandi. Hún liggur við ána Ina nálægt Szczecin. Íbúafjöldi borgarinnar árið 2014 var 69.251 manns.
Geirangursfjörður
thumb|Geirangursfjörður. thumb|Innri hluti Geirangursfjarðar thumb|Fossaröðin Sjö systur (Dei sju systrene/De syv søstrene) thumb|Gamalt póstkort sem sýnir systurnar sjö Geirangursfjörður (norska: Geirangerfjorden) er norskur fjörður sem gengur inn úr Stórfirði við Álasund í Noregi. Hann er rómaður fyrir náttúrufegurð, m.a. fossana Sjö systur og Brúðarslörið. Hann er á heimsminjaskrá UNESCO.
Þorpið Geirangur liggur í firðinum.
IP-samskiptareglur
IP-samskiptareglur eða IP (Internet Protocol sem merkir „Netsamskiptareglur“) er grunnstaðall yfir samskipti á 3. lagi OSI lagakerfisins.
Í hnotskurn
IP byggist á því að öll tengd tæki séu hluti af fyrir fram skilgreindu neti, sem er tengt beint saman (tæki þarf aldrei að tala í gegnum annað net til að tala við tæki á sama neti og það sjálft). Hvert tæki hefur svokallað vistfang (eða IP-tölu) sem einkennir það tæki á neti.
Saga IP
Saga IP er ákaflega samþýtt sögu stærsta IP nets í heimi; Internetsins. IP var upphaflega hannað sem útfærsla á hugmyndum um svokölluð jafningjanet. Jafningjanet voru hönnuð sem bilanaþolin lausn fyrir netkerfi tölva, þar sem hvert og eitt tæki á netinu er hluti af netinu, ekki "jaðartæki". Það er því engin skilgreind miðja í kerfinu, aðeins IP net sem tengjast saman og mynda eitt stórt net. Ef eitt eða fleiri net detta út skiptir það ekki miklu máli fyrir virkni hinna netanna, nema að því leytinu til að ekkert samband er við netin sem duttu út, né net "hinum megin" við þau.
T.d. ef net A er tengt í net B, sem síðan tengist neti C, er ekkert samband milli A og C ef B dettur út.
Það voru sérfræðingar á vegum varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna sem hönnuðu staðalinn. IP-staðallinn var hugsaður þannig að hann ætti að mynda tölvunet sem þyldi kjarnorkustyrjöld.
Á Íslandi
Árið 1986 kom ungur íslendingur að nafni Maríus Ólafsson, MSc., frá námi í Kanada. En þar hafði hann lagt stund á mastersnám í tölvunarfræði, en hann var þá þegar útskrifaður stærðfræðingur frá Háskóla Íslands.
Í Kanada kynntist Maríus IP netum og kom með hugmyndina til Íslands. Í upphafi taldi fólk hugmyndina fáránlega, en árið eftir, 1987, var í samstarfi Háskóla Íslands og Hafrannsóknarstofnunar komið á línu til útlanda, sem tengdist Interneti.
Samtök um rannsóknarnet á Íslandi, SURÍS, voru stofnuð og hafist var handa um að tengja háskóla og rannsóknarstofnanir á Íslandi við þessa nýjung.
Í hinum norðurlöndunum byggðust upp öflug háskóla- og rannsóknarnet fyrir opinbert fé, enda urðu kostir þeirra fljótt ljósir. Á Íslandi varð þetta því miður ekki raunin, og varð því SURÍS að afla sér tekna með sölu á Internettengingum til fyrirtækja í einkarekstri.
Árið 1995 hætti Háskóli Íslands að rekstri ISnet og sérfyrirtæki, Internet á Íslandi hf., INTÍS tók við rekstrinum, ásamt úthlutunum léna undir .is-þjóðarléninu. Netið var síðan selt fjarskiptafyrirtækinu Íslandssíma, nú Vodafone, árið 1999.
Uppbygging IP neta og talna
IP tala er 32 bita (4 x 8 bita) tala á tvíundarkerfi sem samanstendur af tveimur hlutum; nethluta og tækishluta. Fyrri hlutinn tilgreinir á hvaða neti tækið er, seinni hlutinn einkennir tækið á því neti. Tölurnar eru yfirleitt skrifaðar og sagðar í daglegu máli á tugakerfi.
Til skýringar er rétt að taka dæmi:
Gefum okkur IP töluna 130.208.77.254. Í tvíundarkerfinu útleggst það síðan sem 10000010 11010000 01001101 11111110. Í þessari tvíundartölurunu felst bæði netnúmer og númer tækisins á því neti. En hvar liggja skilin?
Hér komum við inn á eitt af helstu atriðunum sem hafa haldið IP á lífi sem mest notaða samskiptamáta milli tækja sem komið hefur fram. Nefnilega sveigjanleikinn.
Mörkin milli netnúmers og tækisnúmers geta nefnilega legið hvar sem er á þessum 32 bitum. Skiptingin ræðst aðeins og eingöngu af því hversu stórt net rekstraraðilinn telur sig þurfa undir tækin sem eiga að vera á umræddu neti. Gefum okkur nú að við teljum okkur þurfa að taka frá öftustu 8 bitana sem tækjanúmer (sem gefur okkur möguleika á 256 tækjanúmerum á umræddu neti.)
Niðurstaða þessi er fengin með því að gefa sér að bitarnir 8 sem við gáfum okkur sem tækisnúmer geti allir verið annaðhvort 0 eða 1. Hér höfum við því klassíska röðun, átta mismunandi bitar sem allir geta tekið gildin 0 eða 1. Möguleg gildi eru því 2^8 = 256. Rétt er að tala fram að 0 er líka tala.
Stöldrum nú aðeins við. Nú höfum við tæki, einkennt með tölunni 10000010 11010000 01001101 11111110.
Snúum þessu nú yfir á tugakerfi. Talan 10000010 11010000 01001101 snýst yfir á 130 208 77, sem er yfirleitt skrifað 130.208.77 í þessum fræðum. Þar sem IP tölur (bæði neta og tækja) eru 4 x 8 bitar fyllum við út með núllbitum og fáum út 130.208.77.0.
Til þess að glöggva okkur enn betur á þessu skulum við finna útvarpstölu netsins. Hún er, eins og áður sagði, ætíð hæsta talan í netinu. Netnúmerið er 10000010 11010000 01001101 00000000, sem er lægsta talan í netinu (fyrstu 24 bitarnir eru netið, við látum einfaldlega alla 8 tækjanúmersbitana vera 0 og fáum þannig lægsta númerið), það er því netnúmer.
Á sama hátt látum við alla bitana vera 1 til að fá hæsta númerið. Það er því 10000010 11010000 01001101 11111111, eða (þar sem 11111111 í tvíundarkerfi er 255 í tugakerfi), 130.208.77.255. Við höfum því töluna 130.208.77.254 á netinu 130.208.77.0 með útvarpstöluna 130.208.77.255.
IPv6
Sá IP staðall sem hefur mest verið notaður frá upphafi internetsins hefur útgáfunúmerið 4 (IPv4). Síðan frá upphafi 10. áratugarins fóru menn að hafa áhyggjur af þeim takmörkunum sem IPv4 hafði og byrjuðu því að leggja drög að nýjum staðli, IPv6. Meginumbótin með þeim staðli er að IP-tölum er fjölgað umtalsvert.
Gwen Stefani
Gwen Renée Stefani (f. 3. október 1969) er bandarísk söngkona, tískuhönnuður. Stefani er aðalsöngkona rokkbandsins No Doubt. Eftir að hafa skipt úr punk-rokki yfir í nútímalegri tónlist, færði þriðja breiðskífan þeirra, Tragic Kingdom(1995), þeim frægð og frama og seldist hún í yfir 16 milljónum eintaka umallan heim. Platan gaf af sér þrjár smáskífur, Just a Girl, Spider Webs og Don't Speak. Bandið hélt áframað vera vinsælt þegar það gaf út fjórðu breiðskífuna, Return of Saturn (2000) og but Rock Steady (2001) sem einblíndu á danstónlist og fékk jákvæða dóma.
Gwen tók upp fyrstu sólóplötuna sína, ''Love. Angel. Music. Baby.'', árið 2004. Platan sótti innblástur í lög frá 9. áratugnum og seldist hún í yfir sjö milljónum eintaka um allan heim. Þriðja smáskífa plötunnar, Hollaback Girl var fyrsta lagið sem seldist í milljón eintökum í gegnum niðurhal. Önnur sólóplata Gwen, The Sweet Escape (2006) náði einnig miklum vinsældum. Að meðtaldri þáttöku sinni í No Doubt hefur Stefni selt yfir 40 milljón platna um heim allan.
Viðey
thumb|right|Viðey með Viðeyjarkirkju og Viðeyjarstofu. [[Esjan sést í bakgrunni. ]] thumb|right|Kort sem sýnir örnefni í Reykjavík og nágrenni. Viðey er stór eyja í Kollafirði rétt utan við Reykjavík. Hún er 1,7 km² að flatarmáli og rís hæst 32 metra yfir sjávarmáli. Vesturhluti hennar er stór höfði sem tengist megineynni um mjótt eiði og kallast Vesturey. Í eynni eru Viðeyjarkirkja og Viðeyjarstofa. Í október 2007 var reist listaverkið Friðarsúlan í eynni.
Saga
Talið er að búið hafi verið í eyjunni frá því fljótlega eftir landnám. 1225 var þar stofnað klaustur af Ágústínusarreglu sem stóð til 1550. Síðar var rekið í eynni bú frá Bessastöðum og síðar holdsveikraspítali. Um miðja 18. öld reisti Skúli Magnússon það hús sem nú stendur í eynni og bjó þar frá 1754. 1817 keypti Magnús Stephensen eyjuna og rak þar búskap og stofnaði þar prentsmiðju.
Hjallasker er sker í Viðeyjarsundi rétt vestan við Heimaey. Á háfjöru tengir grandi skerið við eyna. Árið 1906 strandaði kútterinn Ingvar á skerinu og allir um borð fórust.
Fornleifarannsóknir í Viðey
Tvisvar hafa verið gerðar meiriháttar fornleifarannsóknir í Viðey. Á árunum 1986-1994 var grafið hjá Viðeyjarstofu og kirkjunni og komu þá í ljós leifar bæjarhúsa frá víkingaöld, klausturtímanum og seinni öldum. Árin 2011-2012 var gerð rannsókn í þorpinu á Sundbakka.
Uppgröftur við Viðeyjarstofu
Vegna viðgerða á Viðeyjarstofu voru grafnir könnunarskurðir árið 1986 sem sýndu að miklar mannvistarleifar væri að finna í kringum stofuna og var í kjölfarið ráðist í meiriháttar uppgröft sem stóð í sjö sumur, frá 1987 til 1994.
Uppgröfturinn var býsna stór á sínum tíma og þó að aðeins hluti bæjarstæðisins væri grafinn upp komu í ljós allt að 20.000 gripir. Mikill fjöldi gripa stafar m.a. af því að varðveisluskilyrði lífrænna leifa eru með besta móti í Viðey. Jafnframt var þar samfelld búseta frá 10. öld til 20. aldar og á tímabilum mikil umsvif í búskap. Aðaluppgraftarsvæðið var norðan við Viðeyjarstofu og virðist hún hafa verið byggð framan við bæjarhús þau sem stóðu í Viðey á 18. öld.
Uppgreftinum var hætt 1995 vegna fjárskorts og útgáfa af niðurstöðum rannsóknarinnar hefur ekki litið dagsins ljós, en ítarlegar áfangaskýrslur eru til um flest ár uppgraftarins.
Fornleifar frá víkingaöld og klausturtíma
Hinsvegar er ekki talið að sjálf klausturhúsin, t.d ábótastofa eða svefnhús séu enn fundin í Viðey. Loftmyndir og jarðsjármælingar benda til að byggingaleifar sé að finna undir sverði sunnan við Viðeyjarstofu og hefur þess verið getið til að þar sé klausturhúsin að finna en ekki hefur verið grafið á þessum stað.
Gripasafnið frá Viðey hefur flest einkenni stórbýlisbúskapar en nokkrir fundir hafa verið tengdir við klausturstarfsemina. Þar á meðal eru vaxtöflur sem eru einstakur fundur á Íslandi; vikur sem gæti hafa verið notaður til að slétta bókfell og stroka út, sortulyng sem gæti hafa verið notað til blekgerðar og fjaðrir sem gætu hafa verið notaðar til að skrifa með. Vikurinn, sortulyngið og fjaðrirnar gætu þó átt aðrar skýringar.
Vaxspjöldin voru fimm talsins, öll gerð úr viði. Meginhluti textans er á hollensku en aðeins á einu spjalfinu er íslenska. Vegna hollenskunnar og tímasetningar textans til síðmiðalda hefur verið stunfið upp á því aðGozewijn Comhaer, hollenskur munkur og biskup í Skálholti, eða einhver úr fylgdarliði hans gæti hafa komið með töflurnar til landsins.
thumb|350|right|Núverandi Viðeyjarkirkja ásamt Viðeyjarstofu til hægri.
Rústabrot sem fannst undir 18. aldar kirkju er talið vera leifar af miðaldakirkju en kirkjur voru sjaldan fluttar úr stað við endurbyggingu. Stefna miðaldarkirkjunar var frá austri til vesturs en núverandi kirkja snýr norðaustur/suðvestur.
Grafir frá miðöldum lágu þétt saman og hafa að öllum líkindum verið teknar á svipuðum tíma. Kistuleifar voru í fæstum gröfunum en ofan á einu kistuloki fannst lauf úr blýi sem minnti á Maríulilju sem fundist hefur í Skálholti. Hringur með innsigli fannst í einni gröfinni og unnt var að aldursgreina hann til um 1500.
Greiningar á dýrabeinum gáfu til kynna að búskapur í Viðey hafi fyrst og fremst byggst á nautgripum og sauðfjárrækt. Einnig fannst talsvert af fuglabeinum en eftir því sem leið á miðaldir og eftir siðaskipti jókst hlutfall sjávarfangs mjög í beinasafninu.
Frjókornagreining leiddi í ljós að bygg var ræktað í Viðey á tímum klaustursins, og bökunarhellur og kvarnarsteinar eru til marks um kornneyslu og brauðgerð.
Fæðuval Viðeyinga var fjölbreytt. Efnahagur klaustursins hefur leyft munað á borð við innfluttar hnetur og krydd en jafnframt áttu Viðeyingar skammt að sækja fugl og fisk. Aðaluppistaðan í fæðunni hefur þó verið ýmis konar mjólkurmatur eins og algengt var á Íslandi.
Fornleifar frá því eftir siðbreytingu
Klausturhald lagðist af við siðaskiptin um miðja 16. öld og var Viðey þá gerð að „hospital“ og var sú stofnun rekin sem hálfgert útibú frá Bessastöðum. Yngsta byggingarskeiðið sem rannsakað var tilheyrir þessu tímabili en þá stóð í Viðey stórt og reisulegt hús, samtals um 30 m langt.
Grafir sem hafa sömu stefnu og núverandi kirkja hafa verið aldursgreindar til 18. og 19. aldar. Beinagrindurnar voru nú oftast nær kistulagðar. Beinin voru vel varðveitt og var hægt að greina ýmsa sjúkdóma á þeim svo sem berkla og sull.
Rannsókn á Sundbakka
Rannsókn á fornleifum á Sundbakka hófst sumarið 2011. Markmið rannsóknarinnar var að athuga tengsl efnismenningar við auðvaldsstefnuna á Íslandi. Beitt var fornleifafræðilegum athugunum auk viðtala við brottflutta heimamenn.
Flestir eftirlifandi þorpsbúar höfðu verið börn á tímum fiskiþorpsins. Munnlegu heimildirnar eru því bundnar af barnæskusögum og hvernig var að alast upp í litlu samfélagi sem hægt og rólega var að nálgast endalok sín. Markmið uppgraftarins var að greina leifar um daglegt líf í þorpi sem aðeins átti 37 ára sögu á fyrri hluta 20. aldar. Teknir voru skurðir í sorphauga nálægt húsarústunum.
Samkvæmt ritheimildum var mest flutt inn af vörum frá Danmörku á þessum tíma en sorphaugarnir á Sundbakka benda til að þær vörur hafi að miklum hluta verið framleiddar í Þýskalandi.
Náttúra Viðeyjar
Ýmsar nytjajurtir vaxa í Viðey. Þar er mikið um vallhumal og hægt að finna túnætisveppi. Víða um eyjuna vex kúmen. Skúli fógeti flutti kúmenjurtina til Viðeyjar. Skúli mun hafa sótt það austur að Hlíðarenda, en Gísli Magnússon, sýslumaður þar, einn af fyrstu íslensku náttúrufræðingunum jafnan nefndur Vísi Gísli, mun hafa flutt plöntuna til íslands um 100 árum áður en Skúli settist að í Viðey, þ.e. um 1660. Á haustin er oft farið í ferðir út í Viðey til að tína kúmen.
Útilistaverk í Viðey
Í Viðey eru nú tvö útilistaverk eftir heimsþekkta listamenn; Áfangar eftir Richard Serra og Friðarsúlan eftir Yoko Ono.
Áfangar eftir bandaríska myndhöggvarann og mínimalistann Richard Serra er röð af súlnapörum úr stuðlabergi sem liggja umhverfis Vestureyna. Verkið var sett upp fyrir Listahátíð í Reykjavík 1992.
Friðarsúlan er verk eftir japansk-bandarísku listakonuna Yoko Ono, sett upp til minningar um John Lennon árið 2007. Verkið er stór ljóskastari sem sendir ljóskeilu upp í loftið frá sólarlagi til miðnættis tvo mánuði að hausti, frá gamlársdegi til þrettánda og við vorjafndægur.
Frá 2005 til 2007 stóð verkið Blind Pavilion eftir Ólaf Elíasson ofan við landstjórahúsið í Viðey. Það var lítill skáli með veggi úr hallandi mislitum glerflötum. Verkið var upphaflega framlag Danmerkur til Feneyjatvíæringsins árið 2003.
Hrynjandi
Hrynjandi er taktur sem þarf að gæta að til þess að ljóð fylgi bragfræðireglum. Hrynjandi er vanalega talin í taktbilum sem kallast kveður sem geta verið „rísandi“ eða „hnígandi“ eftir því hvort áhersluatkvæði er fyrst eða síðast í viðkomandi kveðu. Fyrsta kveða í braglínu er kölluð hákveða, og svo skiptast á hákveður og lágkveður. Stundum kemur áherslulaus forliður á undan fyrstu kveðu. Kveður kallast tvíliður eða þríliður eftir atkvæðafjölda. Bragarháttur kveður á um hvernig hrynjandin á að vera og hvernig stuðlar og höfuðstafir raðast á kveður, en ávallt gildir að ekki má vera of langt á milli ljóðstafa, stuðlarnir mega ekki vera báðir í lágkveðu (í ferskeyttum háttum verður annar þeirra að vera í síðustu hákveðu) og höfuðstafur er alltaf í fyrstu hákveðu.
Dæmi um vísu með hnígandi tvíliðum með einföldum forlið í þrem fyrstu línum (áherslusérhljóði feitletraður):
Þeir eltu hann á átta hófahreinum
og aðra tvenna höfðu þeir til reiðar,
en Skúli gamli sat á Sörla einum
svo að heldur þótti gott til veiðar.
(Grímur Thomsen: „Skúlaskeið“)
Yma Sumac
thumb|right|Yma Sumac á Ítalíu 1954. Yma Sumac (13. september, 1922 (fæðingarvottorð) eða 10. september, 1922 (seinni tíma skjöl)  – 1. nóvember, 2008) var perúsk söngkona (coloratura sópran) og ein af frægustu flytjendum exotíkatónlistar á 6. áratugnum.
Yma Sumac hét Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo og fæddist í Cajamarca í Perú. Hún hóf tónlistarferil með því að syngja suðuramerísk þjóðlög fyrir upptöku á vegum Odeon í Buenos Aires árið 1942. Sama ár giftist hún tónskáldinu Moisés Vivanco og tók upp sviðsnafnið Imma Sumack, sem síðar varð Yma Sumac. Þau ferðuðust um Suður- og Mið-Ameríku og fluttu loks til New York-borgar árið 1946 þar sem þau komu fram sem Inca Taqui Trio, ásamt frænku Sumac, Cholita Rivero. Les Baxter framleiðandi hjá Capitol Records heyrði í henni og framleiddi fyrstu breiðskífu hennar, Voice of the Xtabay árið 1950. Platan seldist í 500.000 eintökum og náði 1. sæti á lista Variety yfir metsöluplötur ársins 1950. Ferill hennar náði hátindi sínum á 6. áratugnum. Hún kom oft fram í Carnegie Hall og Roxy Theatre, lék í söngleikjum og kvikmyndum, og gaf út sjö breiðskífur til 1961. Eftir það kom hún fram á tónleikum með hléum og mörg lög hennar áttu endurkomu síðar, eins og „Ataypura“ sem heyrðist í The Big Lebowski og „Gopher Mambo“ sem heyrðist í Confessions of a Dangerous Mind. Hún lést á hjúkrunarheimili í Los Angeles, 86 ára að aldri.
Sumac sló í gegn á heimsvísu meðal annars vegna hins mikla raddsviðs sem hún bjó yfir. Samkvæmt sumum heimildum var hún fær um fimm áttundir, en upptökur benda til þess að hún hafi náð yfir fjóra og hálfa áttund á hátindi söngferilsins. Til samanburðar má nefna að þjálfaður söngvari nær oftast um það bil þremur áttundum. Yma Sumac seldi yfir 40 milljón plötur og er ein af mest seldu rómönsku söngvurum heims og söluhæsti perúski tónlistarmaður allra tíma.
Í einni tónleikaupptöku af laginu „Chuncho“ fer söngur hennar yfir fjórar og hálfa áttund, frá B2 að G#7. Hún gat sungið bæði lágar baritónnótur og nótur sem voru hærri en hefðbundin sópranrödd ræður við. Mörg af lögum hennar gengu einmitt út á að sýna þetta mikla raddsvið. Hún virðist líka hafa getað sungið „tvíraddað“.
1947
Árið 1947 (MCMXLVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Hamfarirnar í Japan 2011
Hamfarirnar í Japan 2011 urðu vegna jarðskjálfta upp á 9,0 á Richter. Jarðskjálftinn varð klukkan 14:45 að japönskum staðartíma á föstudeginum 11. mars 2011. Skjálftamiðja hans var úti á hafi, 130 kílómetrum austur af borginni Sendai.
Jarðskjálftinn orsakaði flóðbylgju, allt að 29,6 metra háa, sem lenti á Japan mínútum eftir skjálftann og flæddi allt að 10 km inn af landinu. Jarðskjálftinn orsakaði einnig smærri flóðbylgjur sem lentu á öðrum löndum eftir nokkra klukkutíma. Viðvaranir voru gefnar út fyrir strönd Japans sem liggur að Kyrrahafinu og fyrir í það minnsta 20 önnur lönd, þar á meðal Kyrrahafströnd Norður og Suður Ameríku.
Japanska lögreglan staðfesti opinberlega 19.747 dána í 18 héruðum, ásamt 125.000 skemmdum eða eyðilögðum byggingum. Jarðskjálftinn og flóðbylgjan orsakaði miklar mannvirkjaskemmdir í Japan, meðal annars á vegum, járnbrautum og eldsvoðum, ásamt eyðilagðrar stíflu. Í kringum 4,4 milljónir heimila í Japan voru án rafmagns og 1,5 milljónir án vatns. Slökkt var á mörgum raföllum og í það minnsta þrír kjarnaofnar urðu fyrir sprengingum vegna þrýstings vetnis gass sem hafði safnast saman í ytri lokum eftir kerfisbilun. Íbúar innan 20 km radíus í kringum Fukushima 1 kjarnorkuverið og innan 10 km radíus í kringum Fukushima 2 kjarnorkuverið voru brottfluttir.
Jarðskjálftinn
Skjálftinn var upphaflega tilkynntur upp á 7.9 á Richter, uppfærður upp í 8.8, 8.9 og síðan loks upp í 9.0. Jarðskjálftinn gerðist þar sem Kyrrahafs flekinn sígur undir flekann undir Honshu, en þau flekamörk eru gagnrýnd á meðal vísindamanna. Kyrrahafsflekinn sem færist um 8 til 9 cm á ári er sagður síga undir Honshu flekann og gefur þannig frá sér mikið magn af orku. Þessi hreyfing ýtir efri flekanum niður þangað til álagið verður nógu mikið fyrir jarðskjálfta. Brotið vegna álagsins varð til þess að sjávarbotninn hækkaði um nokkra metra.
Alvarlegar bilanir í Fukushimakjarnorkuverinu
Skömmu eftir flóðbylgjuna komu upp alvarleg vandamál við kælingu kjarnaofna og eldsneytisgeymsla í Fukushímakjarnorkuverinu, sem síðar leiddu til sprenginga og losunar geislavirkra efna út í andrúmsloftið.
Íslensk króna
Íslensk króna (ISO 4217 kóði: ISK, oft skammstöfuð kr.) er opinber gjaldmiðill á Íslandi. Íslensk króna var fyrst gefin út af Landsbankanum árið 1876 á föstu gengi gagnvart dönsku krónunni og var hún þannig tengd verði á gulli með aðild að norræna myntbandalaginu. Seðlabanki Íslands var stofnaður árið 1961 og frá árinu 1966 hefur hann haft einkarétt til útgáfu lögeyris á Íslandi. Árið 1981 var gerð myntbreyting þar sem felld voru brott tvö núll af verðgildi krónunnar, þannig að 100 gamlar krónur urðu að 1 nýrri krónu. Ein króna jafngilti upprunalega 100 aurum, en síðan 1. október 2003 hefur minnsta einingin verið 1 króna, og er auramynt nú verðlaus auk þess sem 100, 50 og 10 krónu seðlar hafa verið innkallaðir. Árið 2014 voru eftirtaldar einingar gildur lögeyrir á Íslandi:
Frá því að norræna myntbandalagið leið undir lok vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar og tengingin við gullverð féll þar með niður, hefur verðmæti íslensku krónunnar til lengri tíma litið, jafnan farið lækkandi líkt og flestra gjaldmiðla annarra þjóðríkja á sama tímabili. Í mars 2001 var tekin upp flotgengisstefna þar sem verðlagning krónunnar var gefin frjáls í gjaldeyrisviðskiptum, og hækkaði gengi hennar talsvert í kjölfarið eða allt þar til í árslok 2005 þegar það hafði náð nánast sama gildi og í árslok 1991. Árið 2006 hóf gengið svo aftur að lækka allt fram að bankahruninu 2008 þegar það féll um næstum helming á síðasta fjórðungi ársins og voru þá sett höft á fjármagnsflutninga en með þeim hefur lækkunin gengið að nokkru leyti til baka og gengið haldist tiltölulega stöðugt. Á Íslandi fór magn seðla og myntar í umferð sem hlutfall af landsframleiðslu, lækkandi fram til ársins 2008, en hefur aukist nokkuð aftur síðan þá, ekki síst með útgáfu nýrra 10.000 króna seðla sem hófst í október 2013. Í stað seðla og mynta nota Íslendingar í sífellt ríkari mæli rafræna greiðslumiðla á borð við debetkort, kreditkort og netbanka.
Ríkisdalir og krónur
Fram að því voru ríkisdalir opinber gjaldmiðill á Íslandi, sem fylgdi tilskipun 20. mars 1815. Þetta var gert eftir gengishrun sem átti sér stað í Danmörku árið 1813 þegar kúrantkerfið hrundi. Fyrsti opinberi gjaldmiðill Íslands var þó ríkisdalir úr kúrantkerfinu, sem voru prentaðir af Kurantbanken í Kaupmannahöfn, sem var fyrsti banki Danmerkur. Hann var stofnaður árið 1736 og hóf dreifingu á peningaseðlum að verðmæti 1rd og 5rd (ríkisdalir) ári síðar, sem urðu að löggildum gjaldmiðli á Íslandi eftir konunglega tilskipun árið 1778. Gerður var greinarmunur á íslenskum og dönskum seðlum með því að íslenskir seðlar höfðu áletrun á íslensku á bakhlið seðilsins, en annars var bakhliðin alveg auð. Konungleg tilskipun árið 1787 leiðrétti misskilning um það að seðlarnir með íslenska textann á bakhliðinni væru eingöngu í gildi hér á landi.
Fyrsta seðlaröð Landssjóðs
Fyrsta seðlaröð Landssjóðs Íslands var gefin út samkvæmt lögum nr. 14 / 18. september 1885. Þá voru gefnir út seðlar að andvirði 5 krónur, 10 krónur, og 50 krónur. Allir voru þeir undirritaðir af Magnúsi Stephensen, en auk hans skrifuðu Lárus Sveinbjörnsson, Eiríkur Bríem, Tryggvi Gunnarsson, Kristján Jónsson og Halldór Jónsson á mismunandi útgáfuárum. Hannes Hafstein og Klemenz Jónsson skrifuðu á 50 krónu seðilinn ásamt Tryggva Gunnarssyni og Kristjáni Jónssyni á seinni útgáfuárum. Um aldamótin var svo farið að prenta áritun landshöfðingja á 5 og 10 krónu seðla, en áfram var handskrifað á 50 krónu seðlana.
Önnur seðlaröð Landssjóðs
Önnur seðlaröð Landssjóðs var gefin út samkvæmt lögum nr 14 / 18. september 1885 um stofnun landsbanka og útgáfu nýrra seðla.
Önnur seðlaröðin gekk úr gildi 30. júní 1939, en lög nr 104 / 7. júlí 1938 kváðu á um innköllun seðla landssjóðs og útgáfu nýrrar seðlaraðar.
Þriðja seðlaröð Landssjóðs
Þriðja seðlaröð var gefin út á árunum 1916 til 1919. Hún var teiknuð af Gerhard Heilman og prentuð hjá H. H. Thiele í Kaupmannahöfn. Raðnúmer seðlanna er í beinu framhaldi af 2. seðlaröð.
Önnur seðlaröðin gekk úr gildi 30. júní 1939, en lög nr 104 / 7. júlí 1938 kváðu á um innköllun seðla landssjóðs og útgáfu nýrrar seðlaraðar.
Roxelana
Hürrem Sultan, einnig þekkt sem Roxelana (um 1500 – 15. apríl 1558) var eiginkona Súleimans mikla Tyrkjasoldáns. Hún hafði áður verið ambátt í kvennabúri hans. Roxelana var ein valdamesta kona í sögu Tyrkjaveldis á því tímabili sem kallað hefur verið „soldánsdæmi kvennanna“.
Uppruni
Fáar samtímaheimildir eru til um uppruna Roxelönu en samkvæmt rúþenskri sagnahefð fæddist hún undir nafninu Anastasía Lisovska í bænum Rohatyn í núverandi Úkraínu. Þessi skýringarsögn er ef til vill upprunnin í úkraínskum þjóðernisskáldskap frá 19. öld. Pólski sagnfræðingurinn Stanisław Rzewuski (1806-1831) var einn sá fyrsti sem greindi frá þessum uppruna Roxelönu. Skáldið Samuel Twardowski, sem var í sendinefnd til Tyrkjaveldis á aldamótum 16. og 17. aldar, hafði eftir tyrkneskum hirðmönnum að Roxelana hefði verið dóttir prests úr rétttrúnaðarkirkjunni í Galisíu, sem þá var hluti af pólska konungdæminu.
Á þriðja áratugi 16. aldar rændi hópur Krímtatara á ránsferð henni til þess að selja hana á þrælamarkaði. Stúlkan var seld í þrældóm, líklega fyrst í Þeódósíu á Krímskaga en síðar í Konstantínópel, höfuðborg Tyrkjaveldis.
Ævi í kvennabúrinu
Unga ambáttin endaði í kvennabúri Súleimans mikla Tyrkjasoldáns. Óvíst er hvenær hún kom þangað, en talið er að það hafi verið í kringum valdatöku hans í september árið 1520 og hugsanlegt að hún hafi verið færð nýja soldáninum sem krýningargjöf. Í kvenálmunni hlaut stúlkan nýtt nafn, Hürrem, sem merkir „hin káta“. Hún hlaut einnig gælunafnið Roxelana, sem merkir „sú rúþenska“. Súleiman og Roxelana eignuðust son, Mehmed, strax árið 1521. Roxelana varð fljótt eftirlæti soldánsins (tyrkneska: Haseki sultan), sem vanrækti í kjölfarið aðrar frillur sínar (þar á meðal Mahidevran, móður elsta sonar síns).
Í kringum júní árið 1534 hlaut Roxelana frelsi sitt og varð formlega eiginkona Súleimans. Það að Súleiman skyldi kvænast frillu úr kvennabúrinnu braut í bága við tyrkneskar hefðir á þessum tíma. Samkvæmt miðausturlenskum heimildum frá seinni hluta 16. aldar beitti Roxelana kænskubrögðum til að fá Súleiman til að kvænast sér. Eftir að hafa fyrst gengist undir íslamstrú og hlotið frelsi sitt tjáði hún honum að sem frjáls múslimakona mætti hún ekki framar sænga með honum utan hjónabands.
thumb|right|Grafhvelfing Roxelönu í [[Moska Súleimans mikla|Mosku Súleimans í Istanbúl.]]
Á fjórða áratugi 16. aldar flutti Roxelana út úr „gömlu höllinni“ þar sem soldánsfjölskyldan bjó jafnan og inn í „nýju höllina“ (Topkapı), þar sem hún gat verið nær soldáninum.
Roxelana lék mikilvægt hlutverk í valdabaráttu innan tyrknesku hirðarinnar á næstu árum. Hún tók m. a. þátt í samsæri til að koma Pargali Ibrahim Pasja, hirðgæðingi Súleimans, fyrir kattarnef árið 1536.
Þegar Roxelana lést þann 15. apríl árið 1558 var hún jarðsett í grafhýsi sem skreytt var með myndum af Edengarði. Skreytingarnar áttu að heiðra hana fyrir kátleika sinn og glaðværð. Grafhýsi hennar er við hliðina á gröf Súleimans í mosku Súleimans mikla.
Áhrifastaða Roxelönu
Roxelana var einn helsti ráðgjafi Súleimans og hafði talsverð áhrif á stjórnarstefnu eiginmanns síns. Tvö bréf frá Roxelönu til Sigmundar 2. Póllandskonungs hafa varðveist og á ævi hennar viðhéldu Tyrkir friðsamlegu sambandi við ríki hans. Sendiherrar frá Evrópu heimsóttu hana gjarnan til þess að færa henni gjafir. Sumir sagnfræðingar telja einnig að hún hafi biðlað til eiginmanns síns um að hemja ránsferðir og þrælaverslun Krímtatara í heimalandi hennar.
20. september
20. september er 263. dagur ársins (264. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 102 dagar eru eftir af árinu.
Sandra Laugier
Sandra Laugier (1961) er franskur heimspekingur sem fæst einkum við málspeki, athafnafræði, siðfræði og vísindaheimspeki. Hún er prófessor við Háskólann í Picardie Jules Verne í Amiens í Frakklandi. Hún hefur kynnt frönskum lesendum bandaríska heimspeki, til dæmis höfunda á borð við Emerson og Thoreau en ekki síst Stanley Cavell.
Bjarma
Bjarma er íslenskt kvenmannsnafn.
Sverð
Sverð eru talin hafa þróast út frá hnífum á bronsöld frá því á 2. árþúsundi f.Kr. þegar varð tæknilega mögulegt að móta lengri blöð.
Í ólympískum skylmingum er notast við þrenns konar sverð: höggsverð, stungusverð og lagsverð, en mismunandi keppnisreglur gilda fyrir hvert vopn.
Sverð til forna
Sverð í Norður Evrópu á fornöld voru stærri og veigameiri en þau sem tíðkuðust um sömu mundir við Miðjarðarhafið. Brandurinn var beinn, breiður og tvíeggjaður, og gekk eftir honum að endilöngu hryggur, er kallaður var véttrim, fram undir blóðrefilinn, en svo nefndist oddur sverðsins. Fletirnir beggja vegna við véttrimina voru kallaðir valbastir. Rammgjör þverstöng (fremra hjalt, höggró, gaddhjalt) var til hlífðar framan við handfangið (meðalkaflinn), en til viðnáms fyrir höndina að aftan var knappur mikill eða hnúður, ýmislega lagaður (efra hjalt, klót).
Eftir lok bronsaldar lögðu Germanskar og Keltneskar þjóðir meira upp úr höggetu sverða sinna, en notuðu þau síður til að stinga andstæðinga sína. Miðjarðarhafsþjóðir smíðuðu helst styttri sverð sem sérstaklega voru ætluð til að stinga.
Söx
Hin svonefndu söx eða saxsverð voru nokkru minni en hin vanalegu sverð og ekki tvíeggjuð. Meðallengd sverða frá fremra hjalti til blóðrefils mun hafa verið hálft annnað fet; að minnsta kosti er svo að sjá sem það hafi verið lögboðin lengd hólmgöngusverða í heiðni.
Ástvin
Ástvin er íslenskt karlmannsnafn.
Marlís
Marlís er íslenskt kvenmannsnafn.
Sigurður Karlsson
Sigurður Karlsson (f. 25. mars 1946) er íslenskur leikari.
Réttarsálfræði
Réttarsálfræði  snýst um hagnýtingu sálfræði innan réttarkerfisins í tengslum við ýmis afbrotamál og réttarhöld yfir meintum afbrotamönnum.
Meðal þekktra íslenskra réttarsálfræðinga er Gísli H. Guðjónsson.
Ásvaldur
Ásvaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Hræranlegar hátíðir
Hræranlegar hátíðir eru kristilegir hátíðisdagar sem ber upp á mismunandi mánaðardaga almannaksársins en breytast í samræmi við þann mánaðardag sem páskar kom upp á en hvernig þeir falla að árinu er reiknað eftir flókinni formúlu. Breytilegt er eftir kirkjudeild hverjir dagarnir eru, þó flestar hafi þá sem þekktastir eru í vesturkirkjunni. Hræranlegir hátíðisdagar eru einnig í öðrum trúarbrögðum.
Auðn (hljómsveit)
thumb|303x303dp|Auðn Í viðtali við DW í Wacken í Þýskalandi Auðn er íslensk svartmálmshljómsveit frá Hveragerði, stofnuð árið 2010. Meðlimir hljómsveitarinnar eru Aðalsteinn Magnússon (gítar), Andri Björn Birgisson (gítar), Hjalti Sveinsson (raddir), Hjálmar Gylfason (bassi) og Sigurður Kjartan Pálsson (trommur). Auðn lenti í 3. sæti í hljómsveitakeppninni Wacken Metal Battle á þungarokkshátíðinni Wacken Open Air í Þýskalandi árið 2016, eftir að hafa aðeins spilað þrjá tónleika heima fyrir á Íslandi.
Hvíta-Rússland
Hvíta-Rússland eða Belarús (hvítrússneska: Белару́сь, Biełaruś; rússneska: Белару́сь - áður: Белору́ссия) er landlukt ríki í Austur-Evrópu. Það á landamæri að Póllandi í vestri, Litáen í norðvestri, Lettlandi í norðri, Rússlandi í austri og Úkraínu í suðri. Höfuðborg Hvíta-Rússlands er Minsk en aðrar stórar borgir eru Brest, Grodno, Gomel, Mogilev, Vitebsk og Bobruisk. Um þriðjungur landsins er þakinn skógi. Þjónusta og iðnaður eru helstu atvinnugreinar landsins.
Fram á 20. öld skiptist landið milli annarra ríkja eins og Furstadæmisins Polotsk, Stórhertogadæmisins Litáen og Rússneska keisaradæmisins. Eftir Rússnesku byltinguna lýsti Hvíta-Rússland yfir sjálfstæði sem Sovétlýðveldið Hvíta-Rússland sem varð fyrsta sambandslýðveldi Sovétríkjanna. Stór hluti af núverandi landamærum Hvíta-Rússlands urðu til þegar Sovétríkin gerðu innrás í Pólland árið 1939. Eftir herfarir Þjóðverja og Sovétmanna í Síðari heimsstyrjöld var landið sviðin jörð og hafði missti meira en þriðjung íbúanna. Landið byggðist hægt upp aftur eftir stríðið. Í kjölfar Tsjernóbylslyssins 1986 varð Hvíta-Rússland fyrir mikilli geislamengun. Landið lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið 1990 og tók upp nýja stjórnarskrá árið 1994. Í forsetakosningum það ár komst Alexander Lúkasjenkó til valda. Hann lengdi kjörtímabil forseta úr fimm árum í sjö og stjórn hans hefur síðan í vaxandi mæli orðið einræðisstjórn. Hvíta-Rússland er eina land Evrópu sem viðheldur dauðarefsingu.
Helstu útflutningsvörur Hvíta-Rússlands eru unnar olíuafurðir, áburður og landbúnaðarvélar. Atvinnulíf er miðstýrt og að stórum hluta í ríkiseigu. Stærstur hluti íbúa býr í borgum landsins. Um 60% aðhyllast einhvers konar trúarbrögð, aðallega rússneskan rétttrúnað, en lítill hluti aðhyllist rómversk-kaþólska trú. Yfir 70% íbúa tala rússnesku sem er annað opinbert tungumál landsins en aðeins rúm 10% tala hvítrússnesku.
Landfræði
Hvíta-Rússland liggur á milli 51. og 57. gráðu norður og 23. og 33. gráðu austur. Landið er 560 km langt frá norðri til suðurs og 650 km frá austri til vesturs. Hvíta-Rússland er landlukt land, tiltölulega flatlent með stórum mýrum. Um 40% landsins eru þakin skógi.
Um 11.000 stöðuvötn og mikill fjöldi áa eru í landinu. Helstu fljót sem renna um Hvíta-Rússland eru Nemanfljót, Pripjatfljót og Dnjepr. Nemanfljót rennur út í Eystrasalt en Pripjatfljót rennur út í Dnjepr sem rennur út í Svartahaf.
Hæðin Dsjarsjinskaja Hara er hæsti punktur landsins. Hún er aðeins 345 metra yfir sjávarmáli. Lægsti punkturinn er í Nemanfljóti, 90 metra yfir sjávarmáli. Hvíta-Rússland er að meðaltali 160 metrar yfir sjávarmáli. Veðurfar er á mörkum úthafsloftslags og meginlandsloftslags. Vetur eru kaldir eða svalir þar sem lægsti hiti í janúar er milli -4° og -8°. Sumrin eru svöl og rök með um 18° meðalhita. Meðalársúrkoma er milli 550 og 700 mm.
Náttúruauðlindir í Hvíta-Rússlandi eru meðal annars mór, lítið eitt af náttúrulegum gas- og olíulindum, mergill, kalksteinn, sandur, grús og leir. Um 70% af geisluninni úr Tsjernóbýlslysinu lenti á Hvíta-Rússlandi og um fimmtungur landbúnaðarlands varð fyrir geislun. Sameinuðu þjóðirnar og fleiri aðilar hafa unnið að því að draga úr geislavirkni á þessum svæðum, meðal annars með notkun sesíns og ræktun repju.
Hvíta-Rússland á landamæri að fimm löndum: Lettlandi í norðri, Litháen í norðvestri, Póllandi í vestri, Rússlandi í norðri og austri og Úkraínu í suðri. Landamærin að Lettlandi og Litháen voru ákveðin með samningum 1995 og 1996 og landamærin að Úkraínu voru staðfest af þingi Hvíta-Rússlands árið 2009. Lokaafmörkun landamæra Hvíta-Rússlands og Litháen var ákveðin árið 2007.
Stjórnmál
thumb|right|Þinghúsið í Minsk í Hvíta-Rússlandi. Hvíta-Rússland býr við forsetaræði þar sem forseti Hvíta-Rússlands er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Löggjafinn er Þjóðþing Hvíta-Rússlands. Forsetinn er kjörinn til fimm ára í senn. Í stjórnarskránni frá 1994 mátti forsetinn aðeins sitja í tvö kjörtímabil, en þær takmarkanir voru afnumdar með stjórnarskrárbreytingu árið 2004. Alexander Lúkasjenkó hefur verið forseti landsins frá 1994. Árið 1996 boðaði hann umdeilda atkvæðagreiðslu um breytingar á kjörtímabili forseta. Kosningunum, sem áttu að fara fram árið 1999, var frestað til 2001. Yfirmaður kjörstjórnar, Viktar Hantsjar, lýsti kosningunum sem „stórkostlegri fölsun“. Honum var vikið úr embætti meðan á kosningabaráttunni stóð.
Þing Hvíta-Rússlands situr í tveimur deildum. Í fulltrúadeild eiga 110 þingmenn sæti og í lýðveldisráðinu sitja 64 þingmenn. Fulltrúadeildin skipar forsætisráðherra og getur lýst vantrausti á hann. Hún getur gert breytingar á stjórnarskránni og komið með tillögur varðandi stefnu stjórnarinnar í utanríkis- og innanríkismálum. Lýðræðisráðið skipar ýmsa embættismenn, getur lýst vantrausti á forsetann og hafnað eða samþykkt lög frá fulltrúadeildinni. Hvor deildin getur synjað lögum staðfestingar frá embættismönnum ef þau eru í andstöðu við stjórnarskrá.
Ríkisstjórnin er stjórnarráð ráðherra, undir forsæti forsætisráðherra, og fimm vararáðherrar. Ráðherrar eru skipaðir af forseta og eru ekki endilega þingmenn jafnhliða. Dómsvaldið er í höndum hæstaréttar og sérhæfðra dómstóla, eins og stjórnskipunarréttar sem fæst við túlkun stjórnarskrár og viðskiptalaga. Forseti skipar dómarana sem samþykktir eru af lýðveldisráðinu. Æðsta áfrýjunarstig í sakamálum er hæstiréttur. Stjórnarskráin bannar sérhæfða dómstóla utan dómskerfisins.
Garonne
Garonne er fljót í Frakklandi suðvestanverðu og norður Spáni. Garonne er 602 kílómetrar að lengd, með upptök í Arandalnum í spænsku Pýreneafjöllunum og rennur til sjávar í borginni Bordeaux á suðvesturströnd Frakklands.
Hvíta-Rússland
Stjórnmál
Í þingkosningum 2012 stóðu 105 af 110 þingmönnum utan flokka. Kommúnistaflokkur Hvíta-Rússlands fékk 3 sæti og Landbúnaðarflokkur Hvíta-Rússlands og Lýðveldisflokkur vinnu og réttlætis einn hvor. Flestir hinna þingmannanna tengjast hagsmunasamtökum eins og var algengt á þingi Sovétríkjanna.
Í forsetakosningunum 2020 vann Lúkasjenkó enn einu sinni sigur. Kosningarnar voru ekki taldar frjálsar eða lýðræðislegar. Stórfelld mótmæli voru bæld niður og mannréttinda og félagasamtök voru lögð niður eða hættu af ótta við ofsóknir. . Forsetaframbjóðandinn Svetlana Tsíkhanovskaja flúði land. Evrópusambandið, Bretland, Bandaríkin og Kanada hafa sett viðskiptahömlur á landið af þeim sökum og hafa hert þær enn frekar vegna stuðnings stjórnvalda Belarús við innrás Rússlands í Úkraínu 2022.
Her
thumb|right|Hvítrússneskir landamæraverðir við landamærin að Póllandi. Her Hvíta-Rússlands er undir stjórn varnarmálaráðherra, Andrei Ravkov, og Lúkasjenkós sem er yfirmaður heraflans. Herinn var stofnaður árið 1992 og tók yfir hluta af búnaði og sveitum Sovéthersins í landinu. Breytingin frá Sovéthernum að her Hvíta-Rússlands fól í sér breytingar á skipuriti hersins sem var lokið 1997. Fjöldi hermanna var minnkaður í 30.000.
Í Hvíta-Rússlandi er herskylda í 12 mánuði fyrir menntaða einstaklinga en 18 mánuði fyrir ómenntaða. Vegna fækkunar Hvít-Rússa á herskyldualdri hefur herinn neyðst til að auka fjölda atvinnuhermanna sem voru um 12.000 árið 2001. Árið 2004 varði Hvíta-Rússland 1,4% af vergri landsframleiðslu til hermála.