cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hreiðar Ingi Þorsteinsson
Hreiðar Ingi Þorsteinsson er tónskáld og kórstjóri, stjórnandi Kórs Menntaskólans við Hamrahlíð og Kammerkórsins Huldar.
Menntun
Hreiðar Ingi Þorsteinsson lauk tónmenntakennaraprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík árið 2001 og bakkalárnámi í tónsmíðum frá Listaháskóla Íslands árið 2007. Ári síðar lauk hann burtfararprófi í söng frá Söngskólanum í Reykjavík. Erlendis stundaði hann framhaldsnám í tónsmíðum og kórstjórn, fyrst við háskólann í Jyväskylä, Finnlandi og síðan í Eistlandi, þar sem hann lauk meistaranámi í tónsmíðum frá Eistnesku tónlistarakademíunni í Tallinn, útskrifaðist þaðan með láði árið 2011.
Ferill
Hreiðar Ingi hefur að loknu námi fengist við tónsmíðar og kórstjórn. Hann er stofnandi kóranna Ægisifjar og Kammerkórsins Huldar og hefur stjórnað Kór Menntaskólans við Hamrahlíð frá árinu 2017.
Kládía
Kládía er íslenskt kvenmannsnafn.
Donetskfylki
thumb|Kort. Donetskfylki (úkraínska: Донецька область) er hérað í austur-Úkraínu og hluti af svæðinu Donbas. Héraðið er það fjölmennasta í Úkraínu með 4,1 milljón (2021). Stærð þess er 26,517 km2.
Á miðri 20. öld hét héraðið Stalino Oblast til heiðurs Jósef Stalín þegar Úkraína var hluti af Sovétríkjunum. Stál og kolaframleiðsla hefur verið mikilvægur iðnaður.
Árið 2014 stofnuðu rússneskumælandi aðskilnaðarsinnar Alþýðulýðveldið Donetsk í austurhluta héraðsins með hernaðaraðstoð frá Rússlandi. Árið 2022 réðst Rússland inn í Úkraínu og sölsaði undir sig meirihluta Donetsk héraðs með linnulausum loftárásum á borgir.
Annabella
Annabella er íslenskt kvenmannsnafn.
1. deild kvenna í knattspyrnu 1992
Árið 1992 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir nafninu 1. deild.
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Ingjaldur
Ingjaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Skotflaug
Skotflaug er eldflaug sem flýgur eftir skotfræðilegum ferli líkt og flugeldur, er hún að því leyti ólík stýriflaugum sem fljúga stýrðum ferli líkt og flugvélar. Hátæknivæddar skotflaugar geta lítillega breytt lokaferli sínu með sértilbúnum útblástursrörum eður vængjum, svo þær megi hæfa skotmörk sín.
Dæmi um skotflaugar eru hin þýska V2 eldflaug og sovéska Scud eldflaug.
Mæna
Mænan er í líffærafræði annar hluti miðtaugakerfis hryggdýra, hún er umlukin og vernduð af hryggsúlunni en hún fer í gegnum hrygggöngin. Hún tilheyrir miðtaugakerfinu því í mænu er unnið úr taugaboðum og andsvar taugakerfisins ræðst gjarnan af samspili heila og mænu. Ýmis viðbrögð líkamans fara aðeins um mænutaugar eða mænu og nefnast því mænuviðbrögð (t.d. ef maður brennir sig).
Hreiðruð bil
Þetta er sértilfelli af reglu um hreiðruð mengi, þar sem að bil eru mengi.
Her (hernaðarleg deildarskipan)
Her er í deildarskipan herja skipulagður hópur tveggja til fjögurra stórdeilda. Í slíkum hernaðareinginum eru því allt frá 60 til vel yfir 100 þúsund manns. Slíkur liðsafli er að öllu jöfnu undir stjórn fjögurra stjörnu hershöfðingja.
Ingmar
Ingmar er íslenskt karlmannsnafn.
Klementína (nafn)
Klementína er íslenskt kvenmannsnafn.
Annalísa
Annalísa er íslenskt kvenmannsnafn.
Gullregn (kvikmynd)
Gullregn er íslensk kvikmynd sem frumsýnd var 10. janúar 2020. Myndin er byggð á samnefndu leikriti sem sýnt var í Borgarleikhúsinu árið 2012.
Sigrún Edda Björnsdóttir leikur Indíönu Jónsdóttur sem lifir á bótum þó alheilbrigð sé. Indíana býr í blokkaríbúð í Fellahverfinu í Breiðholti umkringd nágrönnum af erlendum uppruna sem hún fyrirlítur. Í litlum garðskika við íbúðina stendur gullregn, verðlaunatré sem er stolt hennar og yndi. Þegar einkasonur hennar, Unnar sem leikinn er af Hallgrími Ólafssyn i, kemur heim með kærustu af erlendum uppruna snýst heimur Indíönu á hvolf.
Leikstjóri og handritshöfundur var Ragnar Bragason.
Kappsmál
Kappsmál eru íslenskir skemmtiþættir sýndir á föstudagskvöldi á RÚV. Það hafa verið sýndar þrjár þáttaraðir, allar þáttarðarinar innihalda þrettán þætti. Fyrsta þáttaröðin var sýnd haustið 2019, önnur haustið 2020; þriðja haustið 2021 og fjórða haustið 2022. Umsjónarmenn eru Bragi Valdimar Skúlason og Björg Magnúsdóttir. Í þáttunum koma fjórir gestir og takast á við þrautir og spurningar tengdar íslenskri tungu. Skot Procuditions sér um framleiðslu Kappsmáls.
Cantor-Lebesgue fallið
Cantor-Lebesgue fallið, eða eintæktarfall Lebesgue, er fall í stærðfræði sem sýnir að til sé eintækt vaxandi fall á Cantor menginu. Það er nefnt eftir Georg Cantor og Henri Lebesgue, en sá síðarnefndi skilgreindi það.
Miðtaugakerfið
Miðtaugakerfi er annar hluti taugakerfisins, myndað af heila og mænu. Hinn hluti taugakerfisins er úttaugakerfið.
Miðtaugakerfið gegnir því hlutverki að vera stjórnstöð fyrir alla starfsemi líkamans. Það vinnur úr því áreiti sem berast því í gegnum úttaugakerfið, þ.e. skynfærum líkamans og ákveður viðbrögð við þeim. Svæði heilans eru mörg og gegna mismunandi hlutverkum.
1578
thumb|right|[[Orrustan við Al Kasr al Kebir.]] Árið 1578 (MDLXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Andlitsbein
Andlitsbeinin (fræðiheiti: ossa faciale) eru þau 14 bein höfuðkúpnnar, sem flest er tengd með óhreyfanlegum liðamótum, sem nefnast beinsaumar og eru við fæðingu ekki að fullu samvaxnir. Beinin, sem hvelfast um heilann, nefnast kúpubein.
Schädel
Austurríkiskeisari
thumb|right|Karl 1. var síðasti Austurríkiskeisarinn. Austurríkiskeisari var keisari Austurríska keisaradæmisins og síðar Austurrísk-ungverska keisaradæmisins frá 1804 til 1918. Titillinn var búinn til af Frans 2. keisara Heilaga rómverska ríkisins, rétt áður en það var leyst upp. Frans varð eftir það Frans 1. Austurríkiskeisari. Titillinn gekk í arf innan Habsburg-Lorraine-ættar þar til Karl 1. Austurríkiskeisari sagði af sér 1918.
Auðkúluheiði
Auðkúluheiði er heiði í Austur-Húnavatnssýslu og er næstaustust húnvetnsku heiðanna, á milli Eyvindarstaðaheiðar og Grímstunguheiðar. Hún nær frá drögum Svínadals og Blöndudals og suður að Kili og Hveravöllum, milli Hofsjökuls og Langjökuls, en það er um 60 kílómetra vegalengd. Í austri eru mörk heiðarinnar við Blöndu en í vestri við Miðkvísl og Búrfjöll.
Heiðin tilheyrði áður Auðkúlu í Svínadal og dregur nafn af bænum.
Orust
thumb|right|Kort sem sýnir staðsetningu Orust Orust er eyja í Skagerrak við strönd Bohuslän í Svíþjóð og er þriðja stærsta eyja Svíþjóðar, á eftir Gotlandi og Eylandi. Eyjan myndar ásamt nærliggjandi eyjum sveitarfélagið Orust Kommun. Sunnan við eyjuna er eyjan Tjörn.
Orust Orust Orust Orust
Kosningar á Íslandi
Á Íslandi eru almennar kosningar haldnar til að velja forseta lýðveldisins, Alþingi og sveitastjórnir. Venjan er að hafa kosningar á 4 ára fresti.
Angólastraumurinn
Angólastraumurinn er árstíðarbundinn yfirborðsstraumur sem streymir suður með vesturströnd Afríku og er framhald á Gíneustraumnum. Hann á til að að skapa svipað uppstreymi og El Niño í Kyrrahafi en áhrif hans eru þó veikari.
José Manuel Reina
Reina byrjaði ferillinn hjá Barcelona og lék fyrir B-lið félagsins 1999-2000. Hann fór snemma að banka á dyr aðalliðsins og lék 30 deildarleiki og 11 leiki í Evrópukeppni tímabilin 2000-2001 og 2001-2002 þar af tvo leiki gegn Liverpool. Hann var í marki er Liverpool háði magnaða baráttu við Barca í undanúrslitum Evrópukeppni félagsliða. Liðin gerðu markalaust jafntefli á heimavelli Barca 5. apríl 2001 en Gary Macca skoraði úr vítaspyrnu framhjá Reina tveimur vikum síðar og tryggði Liverpool sæti í úrslitunum gegn Alaves.
Reina fór til Villareal fyrir 2002-2003 tímabilið og var aðalmarkvörður liðsins þar til hann gekk til liðs við Liverpool. Hann lék 32 deildarleiki á fyrsta tímabili sínu en missti ekki úr deildarleik næstu tvö tímabil eftir það.
Liverpool keypti Reina á sex milljónir punda árið 2005 sem var ekki mikill peningur fyrir jafn góðan og reyndan markmann sem var þá á sínu 23. aldursári. Hann sló strax í gegn hjá Liverpool og hlaut gullhanskann á sínu fyrsta tímabili en þau verðlaun eru veitt þeim markverði sem heldur oftast marki sínu hreinu í deildarleikjum tímabilsins. Hans helsta afrek á því tímabili, 2005-2006, var þegar hann varði þrjár vítaspyrnur frá leikmönnum West Ham United í úrslitaleik FA bikarsins en Liverpool hafði betur eftir vítaspyrnukeppni þar sem hann fór á kostum.
Svipað var upp á teningnum þegar Reina hlaut gullhanskann annað tímabilið í röð, tímabilið 2006-2007, einnig sem að hann fór enn og aftur á kostum í vítaspyrnukeppni þegar hann varði tvær af þremur vítaspyrnum Chelsea-manna í undanúrslitaleik Meistaradeildar Evrópu.
Í febrúar mánuði 2008 sló Reina met félagsins í að halda hreinu í fimmtíu skipti en það tókst honum í 92 deildarleikjum, var þremur leikjum fljótari en Markvörðurinn sem sló metið á árunum áður. Það var ekki mikil breyting á verðlaunum hans á því tímabili þar sem hann vann sinn þriðja gullhanska í röð á jafn mörgum tímabilum í Úrvalsdeildinni.
Á núliðnu tímabili stóð Reina sig enn og aftur frábærlega á milli stanga liðsins og átti stóran þátt í góðum árangri liðsins á tímabilinu. Aldrei þessu vant tókst honum ekki að hljóta gullhanskann en hann var þó ekki langt frá því en aðeins munaði einum leik á honum og sigurverganum, hann hefði jafnað fjölda leikja án marks og deilt verðlaunagripnum hefði fyrrum samherji hans, Robbie Keane ekki skorað gegn honum í loka leik tímabilsins.
Reina hefur slegið mörg glæsileg markmannsmet hjá Liverpool og það allra nýjasta er þegar hann var fljótasti markvörðurinn í sögu félagsins til að halda hreinu í hundrað leikjum en það tókst honum í mars árið 2009 í sínum 197. leik með Liverpool
Ingólfur
Ingólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Hunangsflugur
Hunangsfluga einnig nefndar humlur (fræðiheiti: Bombus) er vængjað og flugfært félagsskordýr af samnefndri ættkvísl af hunangsfluguætt (einnig kölluð býflugnaætt). Tegundirnar eru um 250 talsins. Hunangsflugur, líkt og býflugur sem þær eru skyldar í gegnum hunangsfluguætt, nærast á blómasafa og safna frjódufti til að fæða afkvæmi sín.
Hunangsflugur á Íslandi
Á Íslandi eru þrjár tegundir hunangsflugna; móhumla (Bombus jonellus) sem hefur líklega verið á Íslandi frá lokum síðustu ísaldar, garðhumla (Bombus hortorum) sem nam land um 1960 og húshumla (Bombus lucorum) sem nam land árið 1979. Jarðhumla (Bombus terrestris) hefur líka haft einhverja viðkomu á landinu. Að auki hafa rauðhumlur (Bombus hypnorum) nýlega sést á Íslandi og er talið líklegt að þær festi rætur þar. Það er algengur misskilningur að hunangsflugan deyi eftir að hafa stungið en svo er ekki, hún er yfirleytt friðsæl og stingur ekki nema að henni sé ógnað en hún getur stungið oftar en einu sinni.
Mannsheilinn
thumb|Mynd af mannsheila, tekin með [[Segulómun|MRI-skanna]]
Mannsheili er heili mannsins, samsettur úr fjölmörgum taugaþráðum og myndar ásamt mænu miðtaugakerfið. Heilinn vegur um 1.4 kg (um 2% af líkamsmassa). Þrátt fyrir lítinn massa tekur hann til sín um 20% af því blóði sem hjartað dælir frá sér.
Lífeðlisfræði
Heilinn þarf stöðugt flæði súrefnis og glúkósa til að framleiða ATP og þar með halda virkni sinni. Glúkósi er fluttur með virkum flutningi yfir blóðheilahemilinn, en súrefni með óvirkum. Heilafrumur geta, undir venjulegum kringumstæðum, bara nýtt sér glúkósa sem orku. Sé heilinn sveltur af glúkósa geta heilafrumur nýtt ketónkorn sem myndast við niðurbrot fitu sem orkulind.
Skortur á súrefni eða glúkósa í heila getur valdið varanlegum frumudauða. Miðað er við að manneskja geti verið súrefnislaus í þrjár til fjórar mínútur án þess að hljóta af varanlegan heilaskaða.
Svæði heilans
Mörg svæði og undirsvæði mynda heildina sem heilinn er.
Heilastofn
Heilastofn er í augnhæð og samanstendur af þremur undirsvæðum:
Mænukylfa
Mænukylfan eða medulla oblongata, er neðsti hluti heilastofnsins og gengur mænan neðan úr mænukylfunni.
Það er mænukylfan sem ber „ábyrgð“ á því að vinstri hluti heilans stjórnar hægri hluta líkamans og hægri hluti heilans stjórnar vinstri hluta líkamans, vegna þess að það er í mænukylfunni sem ákveðnar boðbrautir víxlast.
Í mænukylfunni eru líka lífsnauðsynlegar heilastöðvar; heilastöð sem stjórnar hjartslætti, æðastjórnstöð sem stillir blóðþrýsting og svo öndunarstöð sem stjórnar öndun. Einnig eru heilastöðvar sem stýra ýmsum viðbrögðum eins og uppköstum, hnerra, hósta og kyngingu.
Brú
Brú, pons, tengir saman ýmsa hluta heilans. Auk þess á ein öndunarstöð aðsetur í brúnni.
Það sem er einna merkilegast við þetta svæði er það að hér víxlast taugabrautir; allar innboðstaugar sem koma frá hægri hlið líkamans og bera heilanum skynáreiti víxlast í brúnni og liggja yfir til vinstra heilahvelsins og öfugt.
Miðheili
Í miðheila, mesencephalon, eru sjónviðbragsstöðvar fyrir höfuð og hreyfingar augna og svo er líka skiptistöð fyrir upplýsingar tengdar heyrn. Framhluti miðheila er samansettur af tveimur pedunculus cerebri. Í þeim eru taugasímar hreyfitaugunga sem leiða taugaboð frá hjarna til mænu, mænukylfu, brúar annars vegar og hins vegar skyntaugunga sem ná frá mænukylfu til stúku. Í miðheila er substantia nigra, en Parkison-sjúkdómurinn felur í sér hrörnun þeirra. Þar eru einnig hægri og vinstri nucleus ruber, þar á sér stað samhæfing vöðvahreyfinga litlaheila og hjarna. Í miðheila er einnig að finna kjarna tengda heilataugum III og IV. Þá er að finna kjarnana colliculus superius og colliculus inferior á bakhluta miðheila. Um hina tvo c. sup. ganga margir viðbragðsbogar tengdir hreyfingum augna, höfuðs og háls. Hinir tveir c. inf. eru hluti af heyrnarbrautinni en þeir senda áfram boð frá viðtökum í eyra til stúku. Einnig eru þeir viðbragðsbogar fyrir að hrökkva við, þ.e. skyndihreyfingar höfuðs og líkama sem á sér stað þegar manni bregður við hátt hljóð.
Milliheili
Milliheili, diencephalon, skiptist í þrjú svæði; stúku, undirstúku og heilaköngul.
Stúkan
Stúkan, thalamus sér um að tengja ánægju eða óánægju við skynjunarboð frá taugum, endurvarpa taugaboðum frá nokkrum skynfærum til stóra heila og gegnir mikilvægu hlutverki varðandi svefn og vöku.
Undirstúkan
Undirstúkan, hypothalamus, hefur fjölmörg hlutverk, meðal annars:
Heilaköngull
Heilaköngullinn (e. pineal gland, lat. epiphysis) telst til innkirtlakerfisins.
Heilahnykill (Litli heili)
Heilahnykill (litli heili), cerebellum, er næststærsti hluti heilans
Hlutverk heilahnykilsins eru:
Hvelaheili (Stóri heili)
Hvelaheili eða stóri heili (e. cerebrum) er stærsti hluti heilans og geymir miðstöð æðri hugsunar, gáfnafars, rökhugsunar, minnis, tungutaks og vitundar. Í honum fer fram úrvinnsla meðvitaðrar skynjunar og stjórnun hreyfinga. Þökk sé hvelaheila hefur maðurinn eiginleika sem aðrar lífverur státa ekki af; siðferðiskennd, ljóðagerð, listsköpun hvers konar og hæfileika til að uppgötva nýja hluti.
Ysta lag hvelaheilans nefnist einnig heilabörkur og er myndað úr gráum taugavef (l. substantia grisea). Vefurinn er grár því ekkert einangrandi mýelínslíður umlykur taugafrumurnar, þvert á það sem gerist innan við börkinn og kallast hvítan (l. substantia alba) en mýelín sem umlykur taugaþræðia gerir taugavefinn hvítleitari. Hvíta taugavefnum má líkja við hraðbrautir sem ganga milli undirsvæða heilans.
Það er einmitt þessi hjarnabörkur sem greinir taugakerfi mannsins frá skyldum lífverum og gefur okkur suma af þeim eiginleikum sem voru nefndir hér að ofan.
Hlutverk hvelaheilans er þríþætt:
Skipting hvelaheila:
11. janúar
11. janúar er 11. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 354 dagar (355 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Lotukerfið
Lotukerfið er yfirlit yfir öll þekkt frumefni á töfluformi. Efnunum er raðað í töfluna eftir atómnúmeri og hún sýnir hvernig margir eðliseiginleikar efnanna breytast í gegnum töfluna. Hvert efni er sýnt með sætistölu sinni og efnatákni.
Mannsheilinn
Randkerfi (limbic system)
Randkerfið, eða limbíska kerfið, sér um ýmsa þætti tilfinninga og minnis. Þær heilastöðvar sem tilheyra randkerfinu eru:
Lotukerfið
Lotukerfið byggist á lotuvirkni frumefnanna sem fer eftir atómtölu þeirra. Taflan skiptist í fjóra hluta sem eru nokkurn veginn ferkantaðir og nefnast blokkir. Raðirnar nefnast lotur og dálkarnir flokkar. Frumefni í sama flokki hafa svipaða eiginleika. Með lotukerfinu er hægt að sjá mynstur þar sem málmleysi (að halda í sínar gildisrafeindir) er vaxandi frá vinstri til hægri og upp í töflunni, en málmeiginleikar (að láta gildisrafeindir af hendi) fara vaxandi í hina áttina. Þessir eiginleikar frumefnanna ráðast af rafeindahýsingu þeirra.
Mannsheilinn
Áhrif umhverfisins á heilann
Tilraunir hafa leitt í ljós að reynsla getur valdið breytingum í heila, bæði efnafræðilegum og líkamlegum. Ýmislegt er þó óljóst í þessum efnum.
Lotukerfið
Fyrsta lotukerfið sem var almennt viðurkennt var lotukerfi Dmitris Mendelejevs frá 1869. Hann setti fram lögmálið um lotuvirkni frumefnanna byggða á atómmassa þeirra. Þar sem frumefnin voru ekki öll þekkt á þeim tíma voru eyður í töflunni og Mendelejev notaði lögmálið um lotuvirkni til að sjá fyrir hverjir eiginleikar efnanna sem vantaði væru. Lotulögmálið var viðurkennt sem eitt af grundvallarlögmálum efnisheimsins seint á 19. öld og á 20. öld urðu uppgötvanir í kjarneðlisfræði og skammtafræði til þess að skýra hana út frá samsetningu atóma. Þegar Glenn T. Seaborg uppgötvaði árið 1945 að aktíníð tilheyrðu f-blokk fremur en d-blokk varð til sú framsetning lotukerfisins sem algengust er í dag. Lotukerfið er ómissandi hluti af nútímaefnafræði.
Mannsheilinn
Tenglar
Gehirn மனித மூளை
Lotukerfið
Taflan sýnir ýmis grundvallareinkenni efnanna. Til eru fleiri kerfi, sem sýna eiginleika frumefnanna, annaðhvort í meiri smáatriðum eða frá öðru sjónarhorni. Lotukerfið hefur haldið áfram að þróast með nýjum uppgötvunum. Í náttúrunni finnast engin frumefni með sætistölu yfir 94, en efni með hærri sætistölu hafa verið búin til í tilraunastofum. Í dag eru fyrstu 118 frumefnin þekkt, sem mynda sjö fyrstu raðir töflunnar, en eftir er að staðfesta að eiginleikar þyngstu efnanna samræmist þeirra stað í kerfinu. Ekki er vitað hvort taflan muni halda áfram að stækka umfram þessar sjö raðir. Annars konar framsetningar lotukerfisins hafa verið búnar til og deilt er um hver sé hentugasta framsetningin.
Yfirlit
Frumeindir eru minnstu einingar alls venjulegs efnis. Frumeindir eru mjög smáar, um einn tíu milljarðasti af metra í þvermál, svo innri bygging þeirra stýrist af skammtaaflfræði. Frumeindir eru gerðar úr litlum jákvætt hlöðnum kjarna, úr jákvætt hlöðnum róteindum og hlutlausum nifteindum, sem er umkringdur skýi af neikvætt hlöðnum rafeindum. Hleðslurnar jafna hver aðra út svo frumeindin er óhlaðin. Rafeindirnar taka þátt í efnahvörfum en ekki kjarninn. Þegar frumeindir taka þátt í efnahvörfum geta þær misst eða grætt rafeindir og myndað jákvætt eða neikvætt hlaðnar jónir. Þær geta líka deilt rafeindum milli sín.
Frumeindir eru flokkaðar eftir fjölda róteinda (og þannig líka rafeinda) sem þær hafa. Þessi fjöldi ræður sætistölu frumeindarinnar, sem er oft táknuð með Z (úr þýsku Zahl „tala“). Hver sætistala samsvarar því tegund af frumeind. Þessar tegundir eru kallaðar frumefni. Lotukerfið flokkar frumefnin á skipulegan hátt. Frumefnið vetni hefur sætistöluna 1, helín hefur sætistöluna 2, litín sætistöluna 3, og svo framvegis. Nöfn frumefnanna, eins og þau koma fyrir á latínu, eru stytt í eins eða tveggja stafa efnatákn. Efnatáknin fyrir vetni, helín og litín eru þannig H, He og Li. Nifteindir hafa engin áhrif á stöðu frumefnanna, en hafa áhrif á þyngd þeirra. Frumeindir með jafnmargar róteindir en mismikinn fjölda nifteinda nefnast samsætur (ísótópar) sama frumefnis. Í náttúrunni koma frumefnin fyrir sem blanda ólíkra samsæta. Þar sem fjöldi hverrar samsætu er oftast svipaður hafa frumefni vel skilgreindan atómmassa, sem er meðaltal massa frumeinda þess frumefnis eins og þær koma fyrir í náttúrunni.
Í dag eru 118 þekkt frumefni og þau fyrstu 94 finnast í náttúrunni. Af þessum 94 frumefnum eru 80 stöðug, þrjú (bismút, þórín og úran) eru geislavirk og sundrast, en gera það svo hægt að mikið magn þeirra er enn til frá því jörðin myndaðist. Hin 11 efnin eru líka geislavirk og sundrast svo hratt að eina ástæðan fyrir því að þau finnast í náttúrunni er að þau halda áfram að myndast við sundrun þóríns og úrans. Öftustu 24 frumefnin í lotukerfinu eru svo geislavirk óstöðug efni sem hafa verið búin til á rannsóknarstofum.
Lotur og flokkar
Hver lárétt lína í töflunni nefnist lota og er taflan nefnd í samræmi við það. Hver dálkur töflunnar nefnist efnaflokkur eða bara flokkur. Í stöðluðu lotukerfi, eins og því sem sjá má hér á eftir, eru 18 flokkar. Öll efni sem eru saman í flokki hafa svipaða efnaeiginleika, sem byggist á því að gildisrafeindir þeirra eru jafnmargar.
Flokkakerfi
Til eru um þrjú mismunandi flokkakerfi. Eitt þeirra notast við arabíska tölustafi og það er kerfið sem hér er notað og er einnig alþjóðlegur staðall; annað notar eingöngu rómverska tölustafi ( I, II, III, IV, …) og hið þriðja notar blöndu af rómverskum tölustöfum og latneskum bókstöfum (I, II, IIIb, IVb, …)
Björgvin G. Sigurðsson
Björgvin Guðni Sigurðsson (fæddur 30. október 1970) er stjórnmálamaður menntaður í sagnfræði og heimspeki.
Björgvin var fyrst kjörinn á þing í kosningunum 2003 en hafði áður starfað sem framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar og þingflokksins og kosningastjóri í Alþingiskosningunum 1999 og sveitarstjórnakosningunum 2002.
2014 var hann ráðinn sveitarstjóri í Ásahreppi á Suðurlandi.
Matilde Camus
Aurora Matilde Gómez Camus, betur þekkt sem Matilde Camus, (26. september 1919 í Santander – 28. apríl 2012 í Santander) var spænskt skáld.
1560
Árið 1560 (MDLX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Anne
Anne er íslenskt kvenmannsnafn.
Kartúm
thumb|250px|Kort sem sýnir staðsetningu Kartúm í Súdan thumb|250px|Kort sem sýnir afstöðu Kartúm, [[Omdúrman og Bahri ]] Kartúm (arabíska: الخرطوم, al-Ḫarṭūm „fílsrani“) er höfuðborg Súdan og höfuðstaður ríkisins Kartúm. Borgin stendur þar sem Hvíta Níl mætir Bláu Níl, verður að Níl og rennur í gegnum Egyptaland í átt til Miðjarðarhafsins.
Kristín Loftsdóttir
Kristín Loftsdóttir (f. 1968) er prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands.
Kristín hefur unnið að margvíslegum rannsóknarverkefnum, svo sem rannsóknum á fordómum, nýlenduhyggju, hvítleika-hugmyndum, aðstæðum vegabréfslausra farandverkamanna, hugmyndum um kreppu og mótun þjóðernislegra sjálfsmynda. Einnig hefur Kristín gert rannsóknir sem tengjast ferðamannaiðnaðinum, þróunarsamvinnu og karlmennsku.
Kristín hefur unnið rannsóknir sínar innan Evrópu (Ísland, Belgía og Ítalía), sem og í Vestur-Afríku (Níger). Skrif Kristínar hafa birst í fjölda tímaritsgreina og bókakafla. Kristín hefur skrifað þrjár fræðibækur, tvær skáldsögur og ritstýrt sex bókum með öðrum.
Lífshlaup
Kristín Loftsdóttir er fædd árið 1968 í Hafnarfirði. Hún lauk stúdentsprófi frá Flensborgarskóla í Hafnarfirði árið 1989 og BA-prófi í mannfræði frá Háskóla Íslands 1992. Hún fór erlendis í framhaldnám og útskrifaðist með meistarapróf við Arizona-háskóla í Tucson Arizona árið 1994 og kláraði svo doktorspróf við sama háskóla árið 2000. Doktorsrannsókn hennar snéri að hnattvæddum breytingum í lífi hirðingja og farandverkamanna en verkefnið fór fram í Níger þar sem Kristín bjó í tvö ár á meðan gagnaöflun rannsóknarinnar fór fram. Doktorsritgerðin hennar ber titilinn „The Bush is Sweet: Identity and Desire among WoDaaBe in Niger“.
Ferill
Kristín hefur verið í margs konar alþjóðlegu samstarfi og tekið þátt í og stýrt alþjóðlegum verkefnum. Kristín var meðal annars verkefnisstjóri Icelandic Identity in Crisis (styrkt af Rannís) og einn af þremur verkefnisstjórum öndvegisverkefnisins Mobility and Transnational Iceland (styrkt af Rannís). Hún var einn af tveimur stjórnendum tengslaverkefnanna “Crisis and Nordic Identity” og „Decoding the Nordic Colonial Mind” sem styrkt voru af NOS-HS. Hún var meðlimur í HERA verkefninu Arctic Encounters, 2013-2015.
Kristín hefur verið gistikennari við University of Graz, Lafayette Collage, Roskilde University og The Austrian Academy of Science og jafnframt kennt við sumarskólann Noise við Utrecht-háskóla. Kristín fékk árið 2014 viðurkenningu frá Háskóla Íslands fyrir fræðistörf sín. Bók hennar Konan sem fékk spjót í höfuðið, sem fjallar á aðgengilegan hátt um rannsóknaraðferð mannfræðinnar, hlaut Fjöruverðlauninárið 2011 og var tilnefnd til viðkenningar Hagþenkis 2010 sem og verðlauna DV 2010.
Boardmaker
Boardmaker er forrit og myndrænn gagnagrunnur sem notað er við óhefðbundnar tjáningarleiðir til samskipta við þá sem ekki geta nýtt sér ritmál og talmál. Með forritinu fylgja samskiptatáknmynda til tjáskipta. Boardmaker er notað sem kennsluforrit fyrir alla aldurshópa og í ýmsum námsgreinum, í sérkennslu, á sambýlum, á heilbrigðisstofnunum og á heimilum.
Kristín Loftsdóttir
Skáldverk
Kristín hlaut Íslensku barnabókaverðlaunin árið 1988 fyrir bókina „Fugl í búri.“ Bók hennar Fótatak tímans var gefin út af Vöku Helgafelli árið 1990 og sama ár tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna.
Boardmaker
Til eru fjögur gerðir af hugbúnaðinum, Boardmaker, Boardmaker with Speaking Dynamically Pro, Boardmaker Plus! og Boardmaker Studio.
Kristín Loftsdóttir
Sýningar
Kristín er annar höfunda ásamt Unni Dís Skaptadóttur sýningarinnar Ísland í heiminum og heimurinn í Íslandi, 2016-2017. Sýningin var hluti af rannsóknarverkefni Kristínar Íslensk sjálfsmynd í kreppu styrkt af Rannsóknarsjóði Háskóla Íslands og Rannís. Meginmarkmið sýningarinnar var að varpa ljósi á að þverþjóðleg tengsl eru hvort tveggja hluti af sögu og samtíma Íslands og að draga fram hvernig Íslendingar hafa um aldir verið hluti af sögu kynþáttafordóma í Evrópu. Sýningin var unnin í samstarfi við aðra fræðimenn við Háskóla Íslands og í samstarfi við Þjóðminjasafn Íslands. Áhersla sýningarinnar á kynþáttafordóma byggði á rannsóknum Kristínar á endurútgáfu bókarinnar Negrastrákarnir.
Kristín setti einnig á fót sýninguna „Hornin íþyngja ekki kúnni: Vettvangsrannsókn Kristínar Loftsdóttur meðal WoDaaBe hirðingja í Níger“ í Hafnarborg, lista og menningarmiðstöð Hafnarfjarðar. Sýningin stóð frá 4. mars til 12. apríl 2001. Sýningin var síðar sett upp í Landsbókasafni Íslands – Þjóðarbókhlöðu. Nafn sýningarinnar er málsháttur frá WoDaaBe fólkinu sem vísar í að rétt eins og kýrin er vön hornum sínum þá íþyngir það okkur ekki sem við erum vön.
Rannsóknir
Rannsóknir Kristínar á Íslandi hafa undirstrikað mikilvægi þess að skoða samtímann í samhengi við sögu kynþáttafordóma og hvernig þeir eru endurskapaðir í samtímanum. Þessar rannsóknir hafa kynnt sjónarhorn eftirlendufræða og varpað upp gagnrýnum spurningum hvað varðar kynþáttafordóma í Evrópu – þá sérstaklega á Íslandi og Norðurlöndunum - og mikilvægi þess að skoða hugmyndir um „hvítleika“ í þessu samhengi. Jafnframt hafa rannsóknir Kristínar skoðað á gagnrýninn hátt hugtakið og hugmyndina um „Evrópu“ þá hvort tveggja stigveldi Evrópuþjóða, sem og málefni sem tengjast útilokun ákveðinna hópa frá álfunni.
Rannsóknir Kristínar á íslenska efnahagshruninu leggja áherslu á mótun þjóðernislegra sjálfsmynda í samtengdari heimi, sem og hvernig hrunið vakti upp gamlar spurningar um að vera þjóð meðal þjóða. Auk þess hefur Kristín velt upp gagnrýnum spurningum um merkingu þess að vera Evrópubúi sem komu upp í tengslum við útrásina og hrunið. Greinar Kristínar um þetta efni hafa meðal annars skoðað táknræna merkingu opnunar og lokunar skyndibitakeðjunnar McDonalds á Íslandi; Icesave-deiluna sem kreppu þjóðernislegrar sjálfsmyndar á Íslandi, og þjóðernislegar hugmyndir um útrásarvíkinginn.
Rannsóknir Kristínar á vettvangi fordóma og hvítleika hafa farið fram innan stærri og minni verkefna. Kristín vann rannsóknarverkefnið Ímyndir Afríku á Íslandi sem skoðaði sögulega birtingamyndir álfunnar og hugmyndir um að vera hvítur og dökkur á Íslandi. Einnig vann Kristín rannsókn sem tengist endurútgáfu bókarinnar Negrastrákarnir árið 2007. Kristín hefur jafnframt unnið að rannsókn á reynslu Litháa á Íslandi á árunum kringum hrun og sýndi þar fram á að Litháar mættu miklum fordómum á Íslandi. Nú nýlega hefur Kristín skoðað á gagnrýninn hátt ímyndir ferðamannaiðnaðarins í tengslum við hugmyndir um hreinleika og hvítleika.
Stórfurstadæmið Litáen
thumb|Kort sem sýnir Pólsk-litháíska samveldið árið 1619 Stórfurstadæmið Litáen (litáíska: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, hvítrússneska: Вялі́кае Кня́ства Літо́ўскае (ВКЛ), úkraínska: Велике Князівство Литовське (ВКЛ), pólska: Wielkie Księstwo Litewskie) var ríki við Eystrasaltið frá 12. öld fram á 18. öld. Litáar stofnuðu furstadæmið á fyrri hluta 12. aldar til að bregðast við ágangi Sverðbræðra og náði það brátt yfir það land sem í dag heitir Litáen auk stórs hluta þess sem nú er Hvíta-Rússland. Árið 1386 gekk stórfurstadæmið í konungssamband við Pólland (Pólsk-litáíska bandalagið), einkum vegna uppgangs Stórfurstadæmisins Moskvu. Tæpum tveimur öldum síðar, árið 1569, varð stórfurstadæmið sjálfstæður hluti af Pólsk-litáíska samveldinu þar til hið síðarnefnda liðaðist sundur árið 1795.
Kristín Loftsdóttir
Rannsóknir
Rannsóknir Kristínar á fordómum hafa skarast á við verkefni hennar sem snúa að flóttafólki og skrifum hennar því tengdu. Hún hefur fjallað um flóttamanna „kreppuna“ og unnið að rannsókn sem snýr að flóttafólki og hælisleitendum frá Níger. Í þeirri rannsókn skoðar Kristín ástæður þess að flóttamenn frá Níger komi til Evrópu, sem og að benda á aðstöðumun ólíkra hópa eftir sögulegum tengslum þeirra við Evrópu.
Einkalíf
Kristín er dóttir Lofts Magnússonar (1945) og Erlu Guðlaugar Sigurðardóttur (1947). Hún er gift Má Wolfgangi Mixa, lektor við Háskólann í Reykjavík og eiga þau saman þrjú börn.
Íris (blóm)
Iris er ættkvísl um 260–300, tegunda blómstrandi plantna með skrautlegum blómum. Nafnið kemur úr grísku orðinu yfir regnboga, sem er einnig nafnið á Grísku gyðju regnbogans, Íris. Sumir höfundar telja að nafnið vísi til fjölda blómlita í ættkvíslinni. Auk þess að vera fræðiheitið, er íris almennt heiti yfir allar tegundir ættkvíslarinnar auk nokkurra náskyldra ættkvísla. Hún er vinsælt garðblóm.
Pokafíll
300px|thumb|Beinagrind pokafílsins
Pokafíll (fræðiheiti: Diprotodon) er útdauð ættkvísl stórra pokadýra sem eiga uppruna sinn í Ástralíu frá Pleistósentímabilinu. Hún er talin ein af kjarnategundum „megafauna“ í Ástralíu sem voru um alla álfuna á Pleistósentímabilinu. Ættkvíslin er nú talið eingerð, hún inniheldur aðeins Diprotodon optatum, stærsta þekkta pokadýr sem hefur verið til. Orðið diprotodon er gert úr forngrísku orðunum fyrir „tvær framtennur“. Diprotodon var til fyrir um 1,6 milljón árum þar til hún dó út fyrir um 44.000 árum.
Indverski íbis
Indverski íbis (fræðiheiti: Threskiornis melanocephalus) er tegund stórnefa.
Ingþór
Ingþór er íslenskt karlmannsnafn.
1544
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Tónlistarmaður
Tónlistarmaður er einstaklingur sem leikur eða semur tónlist. Til eru nokkrar gerðir tónlistarmanna:
Til eru bæði atvinnutónlistarmenn og tónlistarmenn sem leggja stund á tónlist sem tómstundagaman.
Kolbrá
Kolbrá er íslenskt kvenmannsnafn.
Stjórnmálastefnur á Íslandi
Jafnaðarstefna á Íslandi
Þorsteinn Erlingsson skáld var einn fyrsti yfirlýsti jafnaðarmaðurinn á Íslandi, og sýndi Jón Trausti litla spádómsgáfu, þegar hann kvað jafnaðarstefnuna hérlendis sennilega fara í gröfina með Þorsteini 1914. Ólafur Friðriksson hafði kynnst hugsjónum jafnaðarmanna í Kaupmannahöfn og kynnti þær, eftir að hann sneri heim til Íslands. Hann var lengi ritstjóri Alþýðublaðsins og í forystu hinna róttækari manna Alþýðuflokksins. Hann skrifaði ritgerðina „Jafnaðarstefnuna“ í Eimreiðina 1926. Rithöfundarnir Þórbergur Þórðarson og Halldór Kiljan Laxness sneru þó sennilega fleiri til jafnaðarstefnu en nokkrir blaða- eða stjórnmálamenn í tveimur vel skrifuðum bókum, Þórbergur í Bréfi til Láru (1924) og Laxness í Alþýðubókinni (1929), sem hann færði sérstaklega jafnaðarmönnum á Íslandi að gjöf. Eftir klofning Alþýðuflokksins 1930 létu kommúnistar meira að sér kveða í fræðilegri kynningu en lýðræðisjafnaðarmenn, en sú venja myndaðist smám saman að nota orðið „jafnaðarstefnu“ aðallega um lýðræðisjafnaðarstefnu, en „félagshyggju“ um sósíalisma í víðari skilningi. Var Gylfi Þ. Gíslason ötulastur við að setja sjónarmið jafnaðarmanna á blað, til dæmis í ritinu Jafnaðarstefnunni 1949 og í endurskoðaðri útgáfu þess 1977. Brynjólfur Bjarnason skrifaði hins vegar margt um sameignarstefnu í anda þeirra Marx og Leníns. Þegar talað er um jafnaðarstefnu á Íslandi í byrjun 21. aldar, er nær alltaf átt við frjálslynda lýðræðisjafnaðarstefnu, sem hefur fyrir löngu sagt skilið við kenningar Marx. Raunar horfa íslenskir jafnaðarmenn sérstaklega til bandaríska heimspekingsins Johns Rawls, sem getur alls ekki talist sósíalisti í hefðbundnum skilningi orðsins, en hann setti fram hugmyndir um réttláta skipan mála, þar sem reynt vær að búa svo í haginn fyrir lítilmagnann sem auðið væri án þess að skerða frelsi annarra, í A Theory of Justice (1971).
Svartíbis
Svartíbis (fræðiheiti: Plegadis falcinellus) er tegund stórnefa.
Stjórnmálastefnur á Íslandi
Kommúnismi á Íslandi
Kreppan mikla hvatti kommúnista hvarvetna til dáða. Þeir gátu bent á augljósa bresti í efnahagskerfi Vesturlanda og vísað á Sovétríkin sem fyrirmynd. Alþjóðasamband kommúnista, Komintern, laut forræði valdamanna í Moskvu og lagði línur fyrir starf kommúnista um allan heim. Eftir að Kommúnistaflokkur Íslands var stofnaður varð hann deild í Komintern og grundvallaratriði stefnu hans voru mótuð af leiðtogum þess og sóvéska kommúnistaflokksins. Þaðan kom fjárstuðnigur til styrktar flokksstarfinu hér á landi. Sovétmenn styrktu einnig blaða- og bókaútgáfu og ýmsa aðra menningarstarfsemi íslenskra sósíalista fram eftir 20. öldinni.
Kommúnistaflokkur Íslands var íslenskur stjórnmálaflokkur sem starfaði á árunum 1930–1938 eftir að hafa klofið sig úr Alþýðuflokknum. Brynjólfur Bjarnason var eini formaður flokksins. Kommúnistarnir stofnuðu ásamt Héðni Valdimarssyni og öðrum fylgismönnum hans úr Alþýðuflokknum Sameiningarflokk alþýðu Sósíalistaflokkinn 1938.
Kommúnistaflokkurinn var formlega hluti af alþjóðasamtökum kommúnista, Komintern.
Nasismi á Íslandi
Nasisminn féll ekki í frjóan jarðveg á Íslandi. Hér starfaði Þjóðernishreyfing Íslendinga en hún klofnaði og nokkrir félagar hennar gengu til liðs við Sjálfstæðisflokkinn sem margir þeirra höfðu stutt áður. Hinir yngri og ákafari, margir ekki enn komnir með kosnigarétt, stofnuðu Flokk þjóðernissinna sem var hreinræktaður nasistaflokkur. Þeim tókst stundum að vekja á sér athygli með fánaburði og áflogum við kommúnista. Í blaði íslenskra nasista var Hitler kallaður mikilhæfasti núlifandi stjórnmálamaðurinn, sem hefði unnið slík þrekvirki að ekki þekkjast þess dæmi. Fylgi flokksins varð mest í bæjarstjórnarkosnigum í Reykjavík árið 1934, 2,8% en það voru 399 atkvæði.
Íslensk stjórnvöld voru varkár gagnvart þýsku nasistasjórninni. Líkt og víða annars staðar var gyðingum, sem hröktust undan ofsóknum í Þýskalandi, ekki tekið opnum örmum hér á landi og mörgum var neitað um landvistaleyfi.
Verjamem
Verjamem er framlag Slóveníu til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 2012. Lagið keppti í undankeppni þann 24. maí og komst ekki áfram. Í undankeppnini náði lagið aðeins í 17. sæti með einugis 31 stig sem komu flest frá nágrannalöndum Slóveníu.
Kínverska karlalandsliðið í knattspyrnu
Kínverska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Kína í knattspyrnu. Liðið hefur einungis tekið þátt á einu Heimsmeistaramóti það var árið 2002, þeir hafa hinsvegar oft tekið þátt í asíubikarnum og tvisvar nælt sér í silfur þar.
Annetta
Annetta er íslenskt kvenmannsnafn.
Miðhvolf
Miðhvolf kallast sá hluti gufuhvolfsins, sem tekur við af heiðhvolfi og nær upp að hitahvolfi. Neðri mörk miðhvolfs eru í um 50-80 km hæð, en þar tekur hiti að falla með hæð. Mörk heið- og miðhvolfs kallas heiðhvörf.
Saga Norðurlanda
thumb|Norðurlönd (að Íslandi undanteknu) um 1020 thumb|Norðurlönd (að Íslandi undanteknu) um 1219. Guli liturinn sýnir svæði sem Danir hertóku 1219, sá rauði sýnir svæði þýsku Sverðsreglunnar, Schwertbrüder thumb|Norðurlönd (að Íslandi undanteknu) 1658. Græni liturinn sýnir svæði sem Svíþjóð afhenti Danmörku aftur 1660 Saga Norðurlanda nær alla leið aftur á steinöld, en síðan þá hefur fólk búið á Norðurlöndum.
Venjulega er sagt að víkingaöldin hafi staðið yfir frá 793 til 1066. Við þessi ártöl er miðað vegna þess, að 793 er árið þegar víkingar réðust á eyjuna Lindisfarne (Lindesfarne) við strönd Norðimbralands á Norður-Englandi, og 1066 er árið þegar Haraldi þriðja af Noregi, sem einnig er nefndur Haraldur harðráði, mistókst að ráðast inn í England. Einnig kann viðgangur kristinnar trúar á Norðurlöndum að hafa átt þátt í því að víkingaferðir lögðust af.
Eftir víkingaöldina tók við tímabil sem kennt er við Kalmarsambandið og stóð í u.þ.b. 130 ár. Þetta var tímabil þar sem Norðurlönd voru sameinuð undir einni konungsstjórn í Danmörku. Vegna óánægju Svía með þá tilhögun leystist þetta samband upp um 1523 og Danmörk og Noregur mynduðu eitt konungsveldi meðan Svíþjóð myndaði annað sem náði yfir svæði það sem kallast Svíþjóð og Finnland í dag.
Næstu 300 árin breytast hagir lítið en mikið er um ófrið milli Svíþjóðar og Danmerkur-Noregs og vann Svíþjóð æ meira á. Einnig stóð Danmörk-Noregur í stríði við Prússa um lendur í suðri sem endaði með ósigri Danmerkur-Noregs.
Í lok Napóleonsstyrjaldanna neyddust Danir árið 1814 til að láta Noreg af hendi til Svíþjóðar og Helgoland til Bretlands. Noregur og Svíþjóð voru þó ekki sameinuð heldur undir sameiginlegri konungsstjórn. Árið 1808 hertók Rússland austurhluta sænska ríkisins, en Finnland og Svíþjóð höfðu þá verið eitt ríki í yfir 700 ár. Stórfurstadæmið Finnland varð hluti af rússneska keisaradæminu.
Áratugirnir 1830-1860 einkenndust mjög af svonefndum skandinavisma í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Innblásnir af þjóðernishyggju og fornaldarljóma leituðust menn við að efla samstarf þessara landa og einingu á stjórnmálasviði og raunar var miðað að því að mynda norrænt ríkjabandalag. Þótt ekki hafi orðið úr lagði skandinavisminn grunninn að nútímasamstarfi Norðurlandanna. Einn afrakstur varð líka myntbandalag Dana, Svía og Norðmanna sem hélst 1873-1914.
Það var þó ekki fyrr en 1952 með stofnun Norðurlandaráðs og með Norræna vegabréfasambandinu 1957 að formlegt samstarf ríkjanna allra tók á sig form og efldist síðan við stofnun Norrænu ráðherranefndarinnar 1971.
Þróun ríkja á Norðurlöndunum
2/ Landnámsmenn Færeyja og Íslands voru af norrænum og keltneskum uppruna.
Ingvaldur
Ingvaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Saga Norðurlanda
Þróun ríkja á Norðurlöndunum
3/ Grænland byggðist út frá Íslandi á 10. öld en var numið af inúítum á 13. öld. Norræna byggðin lagðist af á 15. öld en Grænland taldist enn hluti Noregs og síðar Dansk-norska ríkisins að nafninu til. Danir hófu síðan skipulegt trúboð á Grænlandi 1721.
Kvasir
Kvasir var í norrænni goðafræði maður skapaður úr hráka ása og vana. Sáttagerð þeirra var að spýta í ker, en þar sem þeir vildu ekki láta hrákann týnast gerðu þeir úr honum mann, Kvasi, sem var svo vitur að hann vissi svör við öllu. Tveir dvergar, Fjalar og Galar, buðu honum heim, drápu hann og létu blóðið renna í tvö ker, Són og Boðn og einn ketil, Óðreri. Þeir blönduðu svo hunangi við blóðið og brugguðu af mjöð sem gaf hverjum sem hann drakk skáldskapargáfu.
Suttungur jötunn komst yfir mjöðinn og Óðinn drakk hann síðan allan eftir að hafa ginnt Gunnlöðu, dóttur Suttungs, til að leyfa sér að smakka. Þegar Óðinn hafði drukkið mjöðinn flaug hann á brott í arnarham og jötuninn á eftir, en þegar hann kom að veggjum Ásgarðs létu æsir út ker sem hann spýtti miðinum í og er það skáldskapargáfan sem menn hljóta, en sumt gekk aftur úr honum, sem er kallað skáldfíflahlutur, og hefur það hver sem vill.
Vörtuíbis
Vörtuíbis (fræðiheiti: Pseudibis papillosa) er tegund stórnefa.
Hittíska
Hittíska (nešili) er útdautt tungumál á þeirri ennfremur útdauðu anatólísku grein indóevrópskra mála. Hún var töluð í Anatólíu (nú Tyrkland og Norður-Sýrland) á öðru árþúsundi f.Kr. Hernaðarveldi Hittíta stóð sem hæst á 14. öld f.Kr. Hittitíska er elsta þekkta indóevrópska málið og best þekkt anatólískra mála.
Kolbrún
Kolbrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Poppstjarna
thumb|Madonna á tónleikum Poppstjarna er popptónlistarmaður (oftast söngvari), sem nær mikilli frægð og (oft tímabundnum) vinsældum fyrir lag eða plötu, sem hann hefur sungið. Sumar poppstjörnur eiga langan feril, sem spannar jafnvel áratugi, en aðrar poppstjörnur verða frægar og hverfa svo hratt af sviðinu.
Svipuhumar
Svipuhumar (Palinurus elephas) dregur nafn sitt af höfninni Palinurus sem er staðsett í borginni Salerno á Ítalíu.
Útlit
Fullorðinn svipuhumar er rauðbrúnn á litinn og er með litla gula bletti á sér.
Kvendýrið  getur orðið allt að 50 cm í heildarlengdina en algengt er að þær séu um 20 til 30 cm.
Líkami humarsins skiptist í höfuðbol og afturbol, flestir ættu frekar að þekkja það sem haus og hali.
Útbreiðsla
Finnst í austurhluta Atlantshafsins, alla leið frá suðurhluta Noregs niður til Morocco. Mikið í kringum Bretland og Írland.
Lifnaðarhættir
Lifir á grýttum botni á 5 - 70 m dýpi, finnast ekki á því dýpi þar sem ljóstillífun getur ekki farið fram. Finnst við strendur sem snúa að úthafinu og þar sem
selta er mikil.
Svipuhumarinn er mest virkur að næturlagi þá oftast í fæðuleit. Flestir snúa síðan aftur til heimilis síns sem veitir þeim skjól eftir fæðuleitina.
Hann skríður eftir botninum en á það til að synda.
Fullorðnir Svipuhumrar eru einir eða í smærri hópum og virðast þeir halda sig á litlu svæði, u.þ.b 7 fermetrar.
Töluorð
Töluorð eru fallorð sem tákna tölu, röð, fjölda eða stærð einhvers. Þau bæta hvorki við sig greini né stigbreytast.
Skipting
Töluorð skiptast í hrein töluorð eða frumtölur (t.d. einn, tveir, þrír) og raðtölur (t.d. fyrsti, annar, þriðji) og blönduð töluorð sem greinast í tölunafnorð (tugur, tvennd, fjarki...), tölulýsingarorð (einfaldur, þrefaldur, sjötugur, einir, tvennir, þrennir), og töluatviksorð (tvisvar, tvívegis, þrisvar og þrívegis).
Svipuhumar
Fæða
Nærist á litlum ormum, kröbbum og öðrum dauðum dýrum.
Töluorð
Frumtölur
Frumtölur tákna tölur (einn, tveir, þrír, fjórir). Þær beygjast í föllum en fimm og framvegis beygjast ekki (eru eins í öllum föllum).
Lögbann
Lögbann er aðgerð til að stöðva byrjaða eða yfirvofandi athöfn. Sá sem óskar eftir lögbanni hjá yfirvaldi (sýslumanni) þarf að sanna eða sýna fram á að mjög líklegt sé að athöfnin sem hann vill stöðva  brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans og að þegar hafi verið hafist handa við að gera það sem lögbannið á að stöðva  eða það  muni vera gert og ekki sé tími til að bíða dóms, réttindi hans muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Lögbann er neyðarráðstöfun til að hindra tafarlaust einhvera athöfn en sá sem biður um lögbann þarf að höfða staðfestingarmál fyrir héraðsdómi innan viku frá því lögbann var lagt á. Annars fellur lögbannið niður. Lögbann getur verið sett á athafnir eins og niðurrif húss eða byggingu mannvirkis en einnig á notkun á vörumerki. Nokkur mál hafa komið upp þar sem lögbann hefur verið sett á birtingu upplýsinga. Í október 2017 var sett lögbann á birtingu upplýsinga um bankaviðskipti í Glitni fyrir Hrun en fjölmiðillinn Stundin hafði birt greinaflokk sem rakti fjármálaferil forsætisráðherra.
Svipuhumar
Lífsskeið
Geta lifað allt að 20 ár.
Töluorð
Frumtölur
Frumtölururnar einn, tveir, þrír og fjórir fallbeygjast sem og allar tölur sem enda á þeim (tuttugu og einn, fjörutíu og þrír, níutíu og fjórir, eitt þúsund og þrír) og nokkrar aðrar tölur (hundrað, þúsund, milljón o.s.frv.). Annars fallbeygjast frumtölur ekki.
Svipuhumar
Mökun
Makast einu sinni á ári, einhvern tíman á tímabilinu júní til október.
Töluorð
Blönduð töluorð
Ýmis orð sem tákna upphæð eða fjölda tilheyra öðrum orðflokkum en töluorðum:
Svipuhumar
Mökun
Kvendýrin sjá um að geyma eggin þar til þau eru tilbúin að klekjast eftir u.þ.b sex mánuði.
Töluorð
Tölunafnorð
Tölunafnorð eru nafnorð sem fela í sér tölu. Til eru mörg dæmi um tölunafnorð:
Svipuhumar
Mökun
Þau kvendýr sem eru stærri eiga það til að verpa eggjum sínum fyrr heldur en þau dýr sem eru minni.
Töluorð
Tölulýsingarorð
Tölulýsingarorð eru lýsingarorð sem eru gert orð tölum og hegða sér algjörlega eins og önnur lýsingarorð. Þau enda ýmist á -faldur, -ræður eða -tugur. Til dæmis:
Svipuhumar
Mökun
Þegar kvendýrið er tilbúin til þess að fjölga sér gefur hún frá sér sérstakt hljóð sem laðar að karldýrið og getur náð allt að 20 m lengd. Þegar karldýr sem er nógu stórt fyrir kvendýrið nálgast þá
Töluorð
Töluatviksorð
Töluatviksorð eru atviksorð sem fela í sér tölu. Aðeins eru til fjögur slík töluatviksorð:
Annað
Með fleirtöluorðum eru notuð töluorðin einir, tvennir, þrennir og fernir en ekki fleiri.
Svipuhumar
Þroskaskeið
Úr eggjunum klekjast lirfur sem eru í laginu eins og lauf. Lirfurnar eru um 2,9 til 3,9 cm þegar þær klekjast út.
Nýting
Ein af verðmætustu sjávardýrum innan Evrópu og á alþjóðlegum mörkuðum.
Veiðar
Svipuhumar er veiddur í net sem lagt er eftir botninum á u.þ.b 50 til 15 m dýpi. alt=|engin|thumb|420x420dp|Veiddur afli á árunum 2007 til 2017 Hér má sjá hvað veitt hefur verið mikið af Svipuhumri frá árinu 2007 til ársins 2017.
Mest er veitt út frá ítalíu.
Seúl
right|thumb|275px|Kortið sýnir staðsetningu Seúl í Suður-Kóreu. Seúl (Kóreska: 서울, borið fram "soúl") er höfuðborg Suður-Kóreu og jafnframt stærsta borg landsins. Nafn borgarinnar er dregið af forna kóreska orðinu Seorabeol eða Seobeol, sem þýðir „höfuðborg“. Borgin var áður þekkt undir nöfnunum Wiryeseong, Hanyang og Hanseong.
Seúl er staðsett í norðvesturhluta landsins, við Hanfljót. Borgin nær yfir 605,52 ferkílómetra. Íbúar Seúl eru rúmlega tíu milljónir talsins. Sé allt höfuðborgarsvæðið talið með eru íbúarnir um tuttugu milljónir. Seúl er ein af fjölmennustu og þéttbýlustu borgum heims.
left|thumb|275px|Seúl
Apabólufaraldurinn 2022–2023
thumb|260x260dp|Kort sem sýnir útbreiðslu apabólu.
Anney
Anney er íslenskt kvenmannsnafn.
Apabólufaraldurinn 2022–2023
Þann 23. júlí lýsti framkvæmdastjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, Tedros Adhanom Ghebreyesus, yfir alþjóðlegu neyðarástandi vegna apabólu. Frá og með 5. júní 2023 höfðu alls 87.929 staðfest tilfelli greinst í rúmlega 111 löndum.
Apabóla á Íslandi
Þann 8. júní 2022 greindust fyrstu tilfelli af apabólu á Íslandi. Samtals hafa 16 smit verið greind á Íslandi. Bólusetningar gegn veirunni hófust í lok júlí 2022.
TF-SIF (þyrla)
TF-SIF var þyrla í eigu Landhelgisgæslu Íslands en hún kom til landsins árið 1985. Þyrlan var nefnd eftir gyðjunni Sif úr norrænu goðafræðinni og var þriðja loftfar Landhelgisgæslunnar til að bera nafnið.
Þyrlan nauðlenti á sjó sumarið 2007 og var eftir það metin ónýt.
Hremmingar
Þyrlan lenti í ýmsum hremmingum á þeim 22 árum sem hún var í notkun.
2007
16. júlí 2007 neyddist flugstjóri þyrlunnar til þess að nauðlenda henni á sjó við Straumsvík. Þyrlan missti skyndilega afl á öðrum hreyfli í æfingaflugi. Öllum áhafnarmeðlimum var bjargað stuttu eftir að þyrlan lenti. Þyrlan var metin ónýt eftir slysið.
Afrek SIF og áhafnar hennar
1987 - Barðinn GK 475. Áhöfn þyrlunnar TF-SIF bjargar 9 manna áhöfn við erfiðustu aðstæður björgunnar.
760–751 f.Kr.
760–751 f.Kr. var 5. áratugur 8. aldar f.Kr.