cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ísbjörn
Friðun ísbjarna og samlíf með mönnum
Þar sem ísbjarnaveiðar eru stundaðar verða dýrin afar tortryggin gagnvart mönnum, en á afskekktari stöðum þar sem þeir eru látnir í friði eru þeir forvitnir um menn og framandi hluti eins og tjöld og báta. Ekki eru miklar líkur á að vel á sig kominn ísbjörn ráðist á menn, en það getur breyst ef hann er svangur, særður, reittur til reiði eða hræddur. Hann varar þó við með því að gnísta tönnum eða hvæsa áður hann leggur til atlögu. Íbúar í Norður-Síberíu hafa kvartað yfir því að vegna friðunar hræðist birnirnir ekki menn lengur og geti þess vegna orðið mjög hættulegir. Um 1965 kom upp vandamál í Churchill við Hudsonflóa, sem er lítill bær með um 2000 íbúum. Ísbirnir komu inn í bæinn á haustin þar sem fóru út um allt og sóttu sérstaklega í ruslahauga. Þetta varð svo mikið vandamál að nokkrir birnir voru drepnir og margir fluttir burt og gefið var leyfi til að handsama alla birni sem voru til vandræða eða drepa þá.
Í dýragörðum eru ísbirnir taldir mjög hættulegir og óáreiðanlegir. Það er aldrei hægt að vita hverju þeir taka upp á. Þeir bindast aldrei vináttuböndum við starfsmenn eins og mörg önnur dýr gera. Þeir rjúka oft upp í ofsa ef þeir eru truflaðir og eru taldir hættulegustu rándýrin í görðunum. Gagnstætt skógarbjörnum er erfitt að ala ísbirni upp í dýragörðum. Það kemur fyrir að móðir afneitar húnum sínum og ræðst á þá, drepur og étur.
Ísbirnir við Ísland
Ísbirnir hafa ætíð verið gestir á Íslandi og borist hingað með rekís frá Svalbarða, Jan Mayen og Austur-Grænlandi. Á seinni tímum hefur þessum heimsóknum farið fækkandi því lítið hefur verið um hafís. Þó komu hér tveir ísbirnir á land árið 2008. Sá fyrri kom á land á Skaga, milli Húnaflóa og Skagafjarðar, í lok maí 2008, og var felldur þann 3. júní við Þverárfjallsveg, miðja vegu milli Sauðárkróks og Skagastrandar, (sjá sérgrein: Þverárfjallsbjörninn). Nokkrum dögum seinna, eða þann 16. júní, sást annar í grennd við bæinn Hraun á Skaga (sjá sérgrein: Hraunsbirnan). Þann 27. janúar árið 2010 var vart við lítinn hvítabjörn við Sævarland í Þistilfirði. Hann var felldur sama dag. Þann 2.mai árið 2011 kom ísbjörn í land á Ströndum við Vestfirði.
Ísbirnir í Íslendingasögunum
Í Flóamanna sögu segir af ísbjarnardrápi, og segir svo frá í sögunni:
Einnig er minnst á ísbjörn í lok Grænlendinga þáttar, en þar gefur Kolbeinn konungi dýrið og segir svo frá því:
Bronsaldarhrunið
Bronsaldarhrunið er samheiti yfir fjóra atburði sem áttu sér stað við lok bronsaldarinnar. Þeir fjórir atburðir eru fall Hittítaríkisins í Litlu-Asíu, lok mýkenumenningarinnar á Grikklandi, endalok Nýríkisins í Egyptalandi og loks fall borgarinnar Úgarít.
781
Árið 781 (DCCLXXXI í rómverskum tölum)
Borgarbókasafn Reykjavíkur
thumb|Grófarhúsið í Tryggvagötu 15 Borgarbókasafn Reykjavíkur er almenningsbókasafn Reykvíkinga. Safnið var stofnað árið 1919 en hóf starfsemi 1923. Í safninu eru um 500.000 bækur og tímarit auk geisladiska, myndbanda og margmiðlunarefnis. Aðalsafnið er í Grófarhúsinu í Tryggvagötu en þar eru einnig til húsa Borgarskjalasafn Reykjavíkur og Ljósmyndasafn Reykjavíkur.
Útlánsstaðir safnsins eru sex en auk þess rekur safnið bókabíl sem ferðast um hverfi Reykjavíkur og sögubíl sem heimsækir leikskóla. Safnið rekur vefinn bókmenntir.is Útlánsstaðir eru þessir:
Ekra (mælieining)
thumb|400px|Mynd yfir gamlar flatarmálseiningar fyrir ræktunarland Ekra er flatarmálseining sem oft er notuð sem mælieining fyrir land. Í Bretlandi, Bandaríkjunum og víðar er algengt að stærð bújarða og landareigna sé mæld í ekrum. Alþjóðleg ekra er 4.046,856 422 4 m2.
Ein ekra er um það bil það land sem uxi getur plægt á einum degi. Í metrakerfinu er mælieiningin hektari oftast notuð fyrir land. Einn hektari er 2,47105381467 ekrur.
1 alþjóðleg ekra er jöfn og
Rafbíll
Rafbíll eða rafmagnsbíll er bíll sem er knúinn áfram af rafmagnsmótor og notar raforku sem er geymd í rafhlöðum eða öðrum geymslumiðli. Rafmagnsmótorar gefa rafbílum snúningsvægi strax við inngjöf, sem býr til sterka og stöðuga hröðun.
Saga
Rafbílar voru vinsælir þegar þeir komu fyrst fram á seinni hluta 19. aldarinnar, þangað til þróun sprengihreyfilsins og fjöldaframleiðsla bensínbíla leiddi til minnkandi notkunar rafbíla. Orkuskortur áttunda og níunda áratugs tuttugustu aldarinnar leiddi til skammtíma áhuga á rafmagnsbílum. Síðan um miðjan fyrsta áratug tuttugustu og fyrstu aldarinnar hefur áhuginn vaxið vegna þróunar í rafhlöðum og rafmagnskerfum auk síhækkandi olíuverðs og þörfinni á að lækka magn gróðurhúsalofttegunda.
Markaðshlutdeild rafbíla skiptist þannig eftir löndum að Japan framleiðir 28%, Bandaríkin 26%, Frakkland 11% og Noregur 7%. Frá og með júní 2015 eru 463 rafbílar skráðir á Íslandi, sem svarar til 0,2% bílaflóta landsins. Þrátt fyrir þetta hefur nýskráning rafbíla aukist mikið undanfarin ár, sérstaklega frá 2012, en árið 2014 voru 203 nýir rafbílar skráðir.
Umhverfismál
Rafbílar gefa engar gróðurhúsalofttegundir út úr púströrinu, þó að slíkar lofttegundir gætu verið losaðar við framleiðslu á því rafmagni sem er notað til að hlaða bílnum. Þrátt fyrir þetta eru kostir rafbíla enn talsverðir hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda, sérstaklega í þéttbýli, nema í þeim löndum þar sem kolaorka er ríkjandi. Rafbílar gefa að jafnaði minni hljóðmengun frá sér en sprengihreyfilsbílar, annað hvort í hvíld eða á hreyfingu. Rafbílar þarfnast einskis súrefnis, sem er gagnlegt í til dæmis kafbátum og á geimförum.
Vélfræði
Rafmótarar eru almennt einfaldir og hagkvæmir, og geta umbreytt um 90% orku sem sett er í þá. Hraða og afköstum þeirra má stjórna nákvæmlega. Þeir geta verið notaðir ásamt endurnýttum hemlunarkrafti sem er fenginn með því að breyta hreyfingarorku aftur í rafmagn sem getur þá verið geymt. Þessa aðferð má nota til að framlengja lífa hemlunarkerfa og draga úr orkukröfu hverrar ferðar. Endurnýttur hemlunarkraftur hentar vel í borgum þar sem bílstjórinn þarf að stöðva bílinn reglulega.
Rafmótarar gefa mikið snúningsvægi strax við inngjöf og engin þörf er á gírskiptingu. Þeir eru líka miklu hljóðlátari en sprengihreyflar, en þetta hefur leitt til áhyggja um að blindir, aldraðir og börn taki ekki eftir því að bíll sé að nálgast. Til að svara þessum áhyggjum hafa bílaframleiðendur komið upp öryggiskerfum í bílunum sínum sem gefa út viðvörunarhljóð ef ekið er undir ákveðnum hraða.
Ungversk húsdýrakyn
Búfénaður
thumb|Grár ungverskur nautgripur thumb|Racka sauðfé thumb|Mangalica svín thumb|Nonius hestur thumb|Mudi hundur
Rafbíll
Drægi
Drægi margra rafbíla er takmarkað vegna lágs orkuþéttleika rafhlaðna miðað við eldsneyti, þó miklar framfarir hafa náðst að undanförnu á því sviði. Það tekur oft lengra að hlaða rafbíl en að fylla á tankinn í sprengihreyfilsbíl. Þetta vandamál er magnað af því að í mörgum löndum eru tiltölulega fáar hleðlsustöðvar fyrir rafbíla.
Herman Van Rompuy
Herman Achille, greifi af Rompuy (f. 31. október 1947), er belgískur stjórnmálamaður sem var áður forsætisráðherra Belgíu (2008-2009) og fyrsti fastkjörni forseti evrópska ráðsins (2009-2014).
Van Rompuy er meðlimur í belgíska Kristilega demókratíska og flæmska flokknum. Hann var forsætisráðherra Belgíu frá 30. desember 2008 þar til Yves Leterme (sem var einnig forveri hans) leysti hann af hólmi þann 25. nóvember 2009. Meðlimir evrópska leiðtogaráðsins kusu Van Rompuy í lok ársins 2009 til þess að gerast fyrsti fastráðni forseti ráðsins í samræmi við umbætur Lissabon-sáttmálans. Van Rompuy var útnefndur í embættið frá 1. desember 2009 til 31. maí 2012 en tók ekki formlega við embættinu fyrr en 1. janúar 2010. Van Rompuy var endurkjörinn þann 1. mars 2012 og gegndi forsetaembættinu til 30. nóvember 2014.
Rafbíll
Hiti
Nýjar rafbílagerðir eru betur einangraðar gegn hitatapi og geta oft verið hitaðar upp bara með líkamshita farþeganna. Þetta dugir samt ekki í köldum löndum því dæmigerður bílstjóri gefur frá sér aðeins um 100 W hitakrafts.
Herman Van Rompuy
"„Sérhvert land ætti að koma sigursælt úr samningaviðræðum. Samningaviðræður sem enda með tapliði er aldrei góð samningaviðræða. Ég mun taka hagsmuni og gildi allra til greina. Þótt samheldni okkar sé enn styrkur okkar er fjölbreytni okkar enn auður okkar.“"
Ekki voru allir eins ánægðir með valið á Van Rompuy. Þegar Van Rompuy birtist í fyrsta sinn á Evrópuþinginu vandaði Nigel Farage, formaður breska Sjálfstæðisflokksins, honum ekki kveðjurnar og sagði um hann: „Ég vil ekki vera ókurteis, en satt að segja hefur þú persónutöfra rakrar mottu og útlit lítilfjörlegs bankastarfsmanns [...] Hver ert þú? Ég hafði aldrei heyrt um þig, enginn í Evrópu hafði heyrt þín getið [...] Þú ert frá Belgíu, sem er ekki einu sinni land.“
Hormón
Hormón (stundum kallað vaki eða kirtlavaki) eru öll þau boðefni sem fjölfruma lífvera framleiðir í kirtli og sendir með æðakerfinu til þess að hafa áhrif á líffæri og stýra starfsemi þeirra. Helstu efnagerðir hormóna eru eikosanóíðar, sterar, og amínósýrur (amín, peptíð, og prótein).
Hormón geta haft áhrif á meltingu, efnaskipti, öndun, vefi, skynjun, svefn, útskilnað með þvagi og saur, mjólkurmyndun, streituviðbragð, frumuvöxt, æxlun, og skap. Þetta gera þau með því að bindast ákveðnum viðtökum í frumum, oft fer þá af stað kerfi sem eykur umritun ákveðinna próteina, þó að sum hormón hafi fljótari áhrif.
Dæmi um hormón sem flestir kannast við eru adrenalín, testósterón og estrógen.
Hormón í mannslíkamanum
Helstu hormón mannslíkamans eftir innkirtlum:
Giannis Antetokounmpo
Giannis Sina Ugo Antetokounmpo (fæddur árið 1994) er grískur körfuknattleiksmaður sem spilar með Milwaukee Bucks. Hann hefur verið kallaður gríska undrið eða Greek Freak og hefur unnið til tveggja MVP (Most valuable player) titla í NBA-deildinni 2019 og 2020, og varð ásamt Kareem Abdul-Jabbar og LeBron James sem einn af leikmönnum sem hafa unnið til þessa verðlauna fyrir 26 ára aldur. Antetokounmpo vann einnig verðlaunin varnarmaður ársins 2020 og varð sá eini ásamt Michael Jordan (1988) og Hakeem Olajuwon (1994) til að hreppa þann titil með MVP sama ár. Að auki hefur hann verið valinn 5 sinnum í NBA-stjörnuleikinn.
782
Árið 782 (DCCLXXXII í rómverskum tölum)
Giannis Antetokounmpo
Giannis leiddi Bucks til úrslita NBA 2021 þegar liðið vann Phoenix Suns 4-2. Hann var valinn MVP í úrslitum og skoraði 50 stig í lokaleiknum.
Antetokounmpo er sonur nígerískra innflytjenda í Grikklandi. Hann á fjóra bræður og spila tveir þeirra, Kostas og Thanasis í NBA. Fjölskyldan flutti til Milwaukee þegar hann hóf að spila með Bucks, 18 ára að aldri.
Mon-khmer mál
Mon-khmer mál mynda stærstu og mikilvægastu grein ástró-asísku málaættarinnar.
Kesha
Kesha Rose Sebert (fædd 1. mars 1987) er bandarískur poppsöngvari og lagahöfundur. Hún fæddist í Los Angeles, ólst upp í Nashville og flutti á unglingsaldri aftur til Los Angeles. 2009 söng hún inn á lögin "This love" með Veronicas, "Lace and Leather" með Britney Spears og "Right Round" með Flo Rida. Ári síðar gaf hún út fyrstu breiðskífu sína Animal.
Mon-khmer mál
Sumir málfræðingar telja víetnömsku til þessa málahóps en aðrir telja hana til taí-ættarinnar. Enn aðrir telja víetnömsku skyldleikalaust mál. Þar sem ekki er hægt að sanna skildleika víetnömsku við önnur mál hefur seinasta tillagan heldur orðið ofan á.
Nikobaríska er ennfremur stundum talin til þessa hóps en eins og með víetnömsku er sú greining vafa undirorpin.
Mál sem óumræðilega tilheyra þessum málaflokki eru því mon, khmer (eða kambódíska), kasí, palaúng, ríang og wa.
Portsmouth (New Hampshire)
Portsmouth er bær í Rockingham-sýslu, New Hampshire í Bandaríkjunum. Hún er fjórða stærsta sveitarfélagið í sýslunni með um 22.000 íbúa árið 2019. Bærinn er vinsæll ferðamannastaður á sumrin.
Bærinn var stofnaður í byrjun 17. aldar og hét upphaflega Piscataqua en var síðan gefið nafnið Strawbery Banke vegna þess hve mikið af jarðarberjum uxu á bökkum Piscataquafljóts.
Kantaraborg
thumb|right|Dómkirkjan í Kantaraborg Kantaraborg (enska: Canterbury) er borg og biskupsstóll í Kent í Suðaustur-Englandi. Þar situr erkibiskupinn af Kantaraborg sem er höfuð ensku biskupakirkjunnar. Íbúar eru um 55 þúsund (2011).
Borgin var stofnuð af Rómverjum á grunni eldri byggðar. Hún hefur verið sæti erkibiskupsins af Englandi frá 597.
Hoya subglabra
Hoya subglabra er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Nýju-Guíneu.
Mon
Mon (einnig nefnt talæjing) er tungumál sem flokkað er til mon-khmer greinar ástró-asísku málaættarinnar, talað af um 700 þúsund manns í Mjanmar og Tælandi. Ritað með burmísku letri. Elstu ritheimildir frá 6. öld e.Kr.
Toto Cutugno
Toto Cutugno (fæddur 7. júlí 1943) er ítalskur poppsöngvari og tónlistarmaður. Toto sigraði í Eurovision 1990 með lagið Insieme árið 1992. Hann var gestgjafi Gigliola Cinquetti í Eurovision 1991 keppninni.
Hermes
thumb|right|250px|Hermes birtist [[Eneasi í draumi og segir honum að yfirgefa Karþagó. Málverk eftir Giovanni Battista Tiepolo frá 1757.]] Hermes (á forngrísku Ἑρμῆς) var í grískri goðafræði einn af Ólympsguðunum tólf og var fæddur af Maju. Hann var jafnframt sendiboði guðanna, og fylgdi sálum látinna að ánni Styx. Rómversk hliðstæða hans var Merkúríus. Hermes var verndarguð fjárhirða og verslunar, ferðamanna og þjófa. Hann er gjarnan sýndur í listum á vængjuðum skóm eða með vængjaðan hatt og með Hermesarstafinn.
Margaret Cavendish
thumb|right|Margaret Cavendish, ásamt eiginmanni sínum, William Cavendish, hertoga af Newcastle-Upon-Tyne. Margaret Cavendish (1623 – 15. desember 1673) var enskur rithöfundur og hefðarkona. Hún hét upphaflega Margaret Lucas og var yngri systir sir John Lucas og sir Charles Lucas sem báðir voru áberandi konungssinnar í Ensku borgarastyrjöldinni. Hún varð hirðmey Henríettu Maríu og fylgdi henni til Frakklands þegar hún flúði þangað 1644. Þar giftist hún William Cavendish hertoga. Rithöfundarferill hennar hófst þegar hún varði einu og hálfu ári í Englandi til að reyna að fá eitthvað út úr uppboði á eigum eiginmanns síns sem höfðu verið gerðar upptækar eftir borgarastyrjöldina.
Cavendish skrifaði um náttúruspeki og gagnrýndi verk René Descartes. Í París kynntist hún heimspekingum á borð við Descartes, Marin Mersenne og Thomas Hobbes. Auk ritgerða um heimspeki skrifaði hún sjálfsævisögu, ljóð, leikrit og skáldsöguna The Blazing World, útópíu sem stundum er talin fyrsta dæmið um vísindaskáldsögu. Flest rit hennar snúast um náttúruspeki, en fjalla líka um vald og stöðu kvenna auk hugleiðinga um eigin skrif. Hún var gagnrýnd af sumum samtíðarmönnum sínum eins og Samuel Pepys sem sagði að hún væri „brjáluð, hégómleg og hlægileg“.
William A. Craigie
thumb|right|250px|Sir William A. Craigie á efri árum. Sir William A. Craigie – (fullu nafni William Alexander Craigie) – (13. ágúst 1867 – 2. september 1957) var skoskur málfræðingur og höfundur orðabóka. Hann var frumkvöðull í útgáfu á íslenskum rímum.
Æviágrip
William A. Craigie fæddist í Dundee, Skotlandi, 1867. Foreldrar hans töluðu lágskoska mállýsku, en afi hans í móðurætt talaði gelísku. Einstök tungumálagáfa Williams og uppeldisaðstæður ollu því að hann náði í æsku góðum tökum á skoskum mállýskum. Hann hóf háskólanám í St. Andrews-háskóla 1883, brautskráðist 1888, fór síðan í Balliol College í Oxford, en flutti sig eftir eitt misseri yfir í Oriel College. Þekking hans á tungumálum varð með tímanum frábær og sérhæfði hann sig einkum í gelísku, fyrri alda skosku og Norðurlandamálum, einkum íslensku. Hann hafði mikinn áhuga á frísnesku, sem er það mál sem stendur einna næst ensku, og beitti sér í þágu móðurmálshreyfingar Frísa. (Átti m.a. þátt í stofnun Frísnesku akademíunnar 1938, og varð þá heiðursfélagi hennar). Sagt var að þegar hann var upp á sitt besta hafi hann verið læs á 50 tungumál.
Hann var kennari í latínu við St. Andrews háskóla 1893–1897, fluttist svo til Oxford og hóf störf við Oxford English Dictionary 1897 og varð þriðji ritstjóri orðabókarinnar, frá 1901 og þar til útgáfunni var lokið 1928. Hann var aðstoðarritstjóri við vinnslu viðaukans 1933 (með C. T. Onions). Samhliða vinnu við orðabókina var hann kennari í Norðurlandamálum við Taylorian Institute í Oxford, frá 1905. Frá 1916 til 1925 var hann prófessor í fornesku í Háskólanum í Oxford.
Árið 1925 tók hann að sér að hafa umsjón með Dictionary of American English, sögulegri orðabók, sem kom út í fjórum bindum 1936–1944. Fluttist hann þá vestur um haf og varð prófessor í ensku við Chicago-háskóla. Flutti hann þar fyrirlestra um orðabókargerð, og nutu margir þekktir bandarískir orðabókahöfundar leiðsagnar hans í tengslum við þetta fyrirlestrahald. Meðal rita hans þar var: The study of American English (1927).
Árið 1936 fluttist William Craigie aftur til Englands til að geta einbeitt sér að Dictionary of the Older Scottish Tongue, sem var verkefni sem hann var upphafsmaður að. Vann hann að orðabókinni til 88 ára aldurs (1955) og hafði lokið bókstafnum I, þegar annar ritstjóri, Adam Jack Aitken, tók við. William A. Craigie hefur verið sagður einn afkastamesti orðabókahöfundur sinnar tíðar. Hann vann að jafnaði 7½ klst. á dag að orðabókagerð, hvorki lengur né skemur.
Samhliða orðabókarstörfunum vann William Craigie að mörgum öðrum fræðilegum verkefnum, auk vinnu í þágu ýmissa fræðafélaga. Hann var t.d. forseti The English Place-Name Society 1936–1945, Scottish Text Society (Skoska fornritafélagsins) 1937–1957, og Anglo-Norman Text Society 1938–1957. Á vegum Skoska fornritafélagsins gaf hann út sjö bindi.
William Craigie giftist (1897) Jessie K. Hutchen – Lady Craigie – rithöfundi (d. 10. febrúar 1947). Þau voru barnlaus.
Stella í orlofi
Stella í orlofi er íslensk kvikmynd, frumsýnd 18. október 1986. Hún fjallar um Stellu sem fer í sumarbústað með sænskum alka sem var á leiðinni í meðferð hjá SÁÁ. Þau lenda í alls kyns vandræðum á ferðum sínum. Međ aðalhlutverk fara þau Edda Björgvinsdóttir, Gestur Einar Jónasson, Þórhallur Sigurðsson, Sólveig Arnarsdóttir, Björgvin Franz Gíslason og Unnur Berglind Guðmundsson.
William A. Craigie
William Craigie og Ísland
William Craigie dvaldist í Kaupmannahöfn veturinn 1892–1893 til að læra betur Norðurlandamálin. Kynntist hann þar nokkrum Íslendingum, svo sem Valtý Guðmundssyni og Þorsteini Erlingssyni og lærði íslensku til hlítar. Í grúski á söfnum þar rakst hann á handrit að Skotlandsrímum eftir síra Einar Guðmundsson á Stað á Reykjanesi, frá fyrri hluta 17. aldar. Rímurnar fjalla um samsæri gegn Jakob 6. Skotakonungi árið 1600. Tók Craigie afrit og gaf rímurnar út í vandaðri útgáfu í Oxford 1908. Fékk hann þá áhuga á rímum, sem entist meðan hann lifði.
Þó að íslensk viðfangsefni hafi aðeins verið hjáverk í störfum Williams A. Craigies, þá er sá þáttur nokkuð drjúgur, sbr. ritaskrá. Mest beitti hann sér í þágu íslenskra rímna, sem hann taldi merkilegar ekki aðeins sem bókmenntagrein, heldur einnig sem málfarslegar og menningarsögulegar heimildir. Hann hvatti til þess að stofnað yrði félag til útgáfu á rímum og varð það að veruleika haustið 1947, þegar Rímnafélagið var stofnað.
Stella í orlofi
Söguþráður
''Stella í orlofi fjallar um Stellu og baráttu hennar við geðillsku karla, tryllt börn, alkóholista, flugmenn, Læjonsklúbbinn Kidda, danskar drósir og laxeldi. Georg ætlar að fara í veiðiferð með erlendum viðskiptafélaga. En þegar hann handleggsbrotnar og endar á spítala ákveður Stella konan hans að taka til sinna ráða. Hún fer á flugvöllinn og finnur Salomon sem er viðskiptafélagi Georgs og fer með hann í veiðiferð í Selá. En Salomon er alls ekki viðskiptafélagi Georgs. Hann er alkóhólisti og er kominn til Íslands til að fara í meðferð hjá SÁÁ. Út af þessum misskilningi fara Salomon, Stella og börnin hennar öll í veiðiferð í Selá.''
William A. Craigie
William Craigie og Ísland
William Craigie kom a.m.k. fjórum sinnum til Íslands, fyrst snögga ferð 1905. Árið 1910 dvöldust þau hjón hér í 10 vikur, ferðuðust um Vesturland og komu m.a. að Stað á Reykjanesi, þar sem Skotlandsrímur voru ortar.
Sir William A. Craigie var sýndur margvíslegur sómi fyrir störf sín, hann var sleginn til riddara 1928, þegar lokið var fyrstu útgáfu Oxford English Dictionary. Hann fékk riddarakross Fálkaorðunnar 1925, og stórriddarakross 1930. Hann varð heiðursfélagi Hins íslenska bókmenntafélags 1916 og Rímnafélagsins frá stofnun, 1947, og heiðursdoktor frá Háskóla Íslands 1946. Hann var félagi í mörgum vísindafélögum.
Snæbjörn Jónsson bóksali var mikill vinur Craigies og var óþreytandi að vekja athygli á störfum hans í þágu Íslendinga.
Grátvíðir
Grátvíðir (fræðiheiti Salix babylonica) er tré af víðisætt, með löngum, slútandi greinum. Hann er upprunninn í Kína en hefur verið ræktaður víða í Asíu og barst til Evrópu með silkiveginum. Grátviður verður 20-25 m hár, vex hratt en er ekki langlífur. Hann er víða ræktaður sem skrauttré en einnig vegna viðar og er notaður til skjóls í Góbíeyðimörkinni þar sem hann er ræktaður til að verja ræktunarland fyrir sandfoki frá eyðimörkinni.
Mönchengladbach
Mönchengladbach er stórborg í þýska sambandslandinu Norðurrín-Vestfalíu og er með 260 þúsund íbúa (2018). Hún er hluti af Rín-Ruhr-stórborgarsvæðinu.
Lega
Mönchengladbach liggur fyrir suðvestan Ruhr-héraðið, vestan Rínarfljóts, en rétt austan við hollensku landamærin. Næstu borgir eru Düsseldorf til austurs (20 km), Köln til suðausturs (40 km) og Roermond í Hollandi til vesturs (20 km).
Hinrik 1. Englandskonungur
thumb|right|Hinrik 1. Hinrik 1. (um 1068/1069 – 1. desember 1135) var konungur Englands frá 1100 til dauðadags og jafnframt hertogi af Normandí frá 1106.
Mönchengladbach
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er þrískiptur skjöldur. Til vinstri er hvítur bagall á bláum grunni, sem vísar til fyrstu munkana. Til hægri er svartur kross á gulum grunni, það vísar til greinafanna frá Bylandt sem ríktu í héraðinu. Efst er hvít takkalína á rauðum grunni en það vísar til greifanna frá Quadt sem einnig ríktu í héraðinu til 1796. Skjaldarmerki þetta var formlega tekið upp 1977.
Hinrik 1. Englandskonungur
Hinrik var fjórði og yngsti sonur Vilhjálms bastarðs og Matthildar af Flæmingjalandi. Hann var ágætlega menntaður og var fyrsti Normannakonungurinn sem talaði reiprennandi ensku. Einn sona Vilhjálms 1. dó á undan honum en Vilhjálmur skipti arfi milli hinna þriggja þannig að Róbert fékk hertogadæmið Normandí, Vilhjálmur rauður fékk England en Hinrik fékk fimm þúsund pund silfurs.
Konungur Englands
Hinrik reyndi að etja bræðrum sínum hvorum gegn öðrum en þótt þeir væru engir vinir tóku þeir höndum saman gegn honum og gerðu með sér samkomulag um að ef annarhvor þeirra dæi án þess að eignast son skyldi hinn erfa hann. En þegar Vilhjálmur 2. varð fyrir örvarskoti á veiðum í Nýskógum og dó 2. ágúst árið 1100 var Róbert í krossferð en Hinrik var í Englandi og var snöggur til, náði yfirráðum yfir ríkiskassanum og tryggði sér þar með krúnuna. Grunsemdir hafa verið uppi um að Hinrik hafi frétt af því að Róbert væri á heimleið með unga brúði og hafi þá brugðist skjótt við og látið drepa Vilhjálm til að tryggja sjálfum sér ríkið. Hann var krýndur konungur Englands 5. ágúst í Westminster Abbey og tryggði stöðu sína með því að gefa út réttindaskrá handa aðalsmönnum, sem talin er undanfari Magna Carta.
Hinrik gekk að eiga Edit, dóttur Melkólfs 3. Skotakonungs, 11. nóvember árið 1100. Hún var af gömlu ensku konungsættinni, Wessexætt, og Normannabarónunum líkaði það illa, svo að til að reyna að milda þá breytti Edit um nafn og kallaðist Matthildur eftir að hún varð drottning. Hins vegar jók hjónabandið vinsældir Hinriks meðal Engilsaxa.
Árið 1101 reyndi Róbert stuttsokkur, hertogi af Normandi og eldri bróðir Hinriks, að ná Englandi á sitt vald, enda taldi hann sig eiga tilkall til þess, og gerði innrás. Þeir náðu þó samkomulagi um að Róbert viðurkenndi Hinrik sem konung Englands gegn því að fá háa fjárhæð greidda. Hinrik kveinkaði sér þó undan greiðslunni og treysti heldur ekki bróður sínum svo að árið 1105 gerði hann innrás í Normandí. Þann 28. september [1106] háðu þeir bræðurnir bardaga í þorpinu Tinchebray. Hinrik hafði betur, handsamaði Róbert og hafði hann í haldi í Englandi það sem hann átti ólifað, eða í 28 ár. Hinrik lagði svo Normandí undir sig og hertogadæmið tilheyrði Englandi næstu hundrað árin.
Mönchengladbach
Íþróttir
Aðalknattspyrnulið borgarinnar er Borussia Mönchengladbach sem 5 sinnum hefur orðið þýskur meistari (síðast 1977), þrisvar sinnum bikarmeistari (síðast 1995) og 2 sinnum Evrópumeistari félagsliða (1975 og 1979). Auk þess er hokkíliðið Gladbacher HTC ákaflega vinsælt. Það varð þýskur meistari 2002. Á heimavelli liðsins fór fram HM 2006 í hokkí.
Byggingar og kennileiti
thumb|left|Vatnsturninn mikli thumb|Veitskirkjan thumb|Rheydt-kastalinn
Hinrik 1. Englandskonungur
Konungur Englands
Hinrik kom á margs konar endurbótum á stjórnartíð sinni, bæði réttarfarslegum og fjárhagslegum. Hann endurbætti skattheimtukerfið og samdi frið við kirkjuna, sem Vilhjálmur bróðir hans hafði átt í deilum við. Á stjórnarárum hans minnkaði bilið milli Normanna og Engilsaxa og sjálfur giftist hann konu af gömlu ensku konungsættinni. Hins vegar tókst honum ekki að ganga tryggilega frá ríkiserfðum eftir sinn dag.
Fjölskylda
Hinrik og Matthildur (Edit) áttu tvö börn sem komust upp, dótturina Matthildi (1102 – 1167), sem giftist fyrst Hinrik 5. keisara hins Heilaga rómverska keisaradæmis og gekk jafnan undir nafninu Matthildur keisaraynja, og soninn Vilhjálm Adelin (1103 – 1120), sem átti að erfa ríkið. Hinrik konungur samdi um trúlofun hans og dóttur Fulk 5., greifa af Anjou, til að draga úr hættu á að Fulk réðist á Normandí, og giftust þau 1119. Vilhjálmur fórst þó á sjó ári síðar en árið 1128 giftist Matthildur, sem þá var orðin ekkja, Geoffrey Plantagenet, syni Fulks.
Matthildur drottning, kona Hinriks, hafði dáið 1. maí 1118 og 29. janúar 1121 giftist hann aftur Adelizu af Louvain en þau eignuðust ekki börn og Hinrik lét þá aðalsmenn í ríki sínu sverja þess eið að viðurkenna Matthildi keisaraynju sem erfingja krúnunnar. Matthildur og Geoffrey bjuggu í Normandí og árið 1135 fór Hinrik þangað til að hitta dóttursyni sína, sem hann hélt mikið upp á. Þar lést hann 1. desember 1035 úr matareitrun eða ofáti á sæsteinsugum, sem hann hafði mikið dálæti á.
Eftir lát hans upphófst mikil erfðadeila milli Matthildar, sem margir vildu ekki samþykkja sem þjóðhöfðingja bæði vegna þess að hún var kona og vegna þess að hún hafði gifst manni af Anjou-ætt, sem Normannar álitu óvini sína, og Stefáns af Blois, sem var dóttursonur Vilhjálms 1. og þau Matthildur því systkinabörn. Úr varð borgarstyrjöld, Stjórnleysið svokallaða, sem stóð í nærri tvo áratugi.
Hinrik 1. átti margar frillur og er sagður hafa eignast á milli 20 og 25 óskilgetin börn. Þar á meðal voru Róbert, fyrsti jarlinn af Gloucester og áberandi í borgarastyrjöldinni, þar sem hann studdi fyrst Stefán konung en varð síðan öflugasti liðsmaður Matthildar hálfsystur sinnar, og Sybilla af Normandí, kona Alexanders 1. Skotakonungs.
Sígild aflfræði
Sígild aflfræði (stundum kölluð klassísk aflfræði) er eðlisfræði, sem fæst við krafta sem verka á hluti. Oft er talað um hana sem „Aflfræði Newtons“ eftir lögmálum, sem við hann eru kennd, um hreyfingu „sígildra“ hluta. Sígild aflfræði er skipt niður í tvo hluta, stöðufræði (sem fjallar um hluti í kyrrstöðu) og hreyfifræði (sem fjallar um hluti á hreyfingu).
Sígild aflfræði lýsir hversdagslegum hlutum nokkuð vel. Hún bregst hinsvegar þegar hlutir ferðast um á hraða nálægt ljóshraða, þá þarf að notast við afstæðilega aflfræði. Þegar kerfi eru svo lítil að taka þarf tillit til skammtafræði hluta eða þegar kerfi eru bæði lítil og ferðast um á hraða nálægt ljóshraða, þá tekur afstæðilega skammtasviðsfræði-kenningin við. Samt sem áður þá er sígild aflfræði gagnleg vegna þess að hún er mun einfaldari í notkun en hinar kenningarnar og er góð nálgun á mjög marga hluti. Sígild aflfræði getur lýst hreyfingu stórra hluta eins og bolta, reikistjarna og líka nokkurra smárra hluta eins og lífrænna sameinda.
Þótt sígild aflfræði sé nokkurnvegin samkvæm öðrum „sígildum“ kenningum eins og rafsegulfræði og varmafræði, þá kom fram ósamræmi á milli kenninga og tilrauna á seinni hluta 19. aldar, sem aðeins nútímakenningar geta útskýrt. Sérstaklega þá segir klassísk óafstæðileg rafsegulfræði að ljóshraðinn sé fasti miðað við ljósvaka, sem er erfitt að skýra í heimi sígildrar aflfræði og leiddi til þróunar á takmörkuðu afstæðiskenningunni. Sameining sígildrar aflfæði og sígildrar varmafræði leiðir til svokallaðrar þversagnar Gibbs, þar sem óreiða er ekki vel skilgreind stærð og einnig til útfjólubláa stórslyssins þar sem svarthlutur sendir frá sér óendanlega mikla orku. Tilraunir til lausna á þessum vandamálum leiddu til þróunar á skammtafræði.
Picea breweriana
Hengigreni (Picea breweriana), Brewers-greni eða Sorgargreni er meðalstórt, sígrænt barrtré með breiðan, keilulaga vöxt. Megingreinarnar eru fyrst láréttar, en seinna verða þær sveigðar uppávið með lóðréttum hliðargreinum.
Sígild aflfræði
Lýsing kenningarinnar
Hér verða kynnt grunnhugtök sígildarar aflfræði. Til einföldunar er skoðað kerfi „punktagnar“, sem er eind (hlutur) þar sem stærð eindarinnar er nánast núll. Hreyfing punktagnar er skilgreind af fáum kennistærðum: staðsetningu, massa og kröftunum sem virka á hana. Við munum ræða hverja þessa kennistærð.
Picea breweriana
Lýsing
Börkurinn er fyrst ljós rauðbrúnn með fín hár. Seinna verður hann gráleitur með ljósum blettum. Gamlar greinar og stofnar fá dökk gráfjólubláan börk með afflettum, kringlóttum plötum. Knúpparnir eru egglaga og ljósbrúnir með rauðleitri hæringu.
Barrnálarnar eru framstæðar, þunnar og flatar, djúp dökkgrænar að ofan og með tvær hvítar rendur að neðan. Karlblómin eru saman í reklum við endann á sprotunum. Kvenblómin eru dökkrauð og eru hangandi á greinum í toppi trésins. Könglarnir eru sívalir með ávalt, íhvolft hreistur (nokkurnveginn eins og hjá brúngreni), eru þeir fyrst rauðir svo ljós rauðbrúnir við þroska.
Sígild aflfræði
Lýsing kenningarinnar
Þeir hlutir sem sígild aflfræði getur lýst eru ekki punktagnir heldur hafa endanlega stærð. Punktögnum eins og t.d. rafeindum er lýst með skammtafræði. Hlutir með endanlega stærð hafa flóknara hegðunarmynstur en punktögn, vegna þess að innri hegðun þeirra getur breyst - t.d. bolti getur snúist á meðan hann flýgur í gegnum loftið. Hinsvegar munum við geta notað niðurstöður okkar fyrir punktagnir til að rannsaka slíka hluti með því að hugsa um þá eins og safn mjög margra punktagna sem allar hafa áhrif hver á aðra. Við getum þá sýnt að slíkir samansettir hlutir hegða sér eins og punktagnir, gerandi ráð fyrir að þeir séu smáir miðað við lengdirnar sem um ræðir í vandamálinu, sem gefur til kynna að notkun okkar á punktögnum sé leyfileg í útleiðslu sígildarar aflfræði.
Picea breweriana
Lýsing
Rótarkerfið er frekar flatt og grunnstætt með kröftugum, frekar útbreiddum meginrótum. Plöntur sem eru til sölu í Danmörku eru oftast ágræddar á rót af rauðgreni.
Útbreiðsla og búsvæði
Hengigreni er upprunnið frá vestanverðri Norður-Ameríku, þar sem það vex í Klamath-Siskiyou skógunum ( WWF-búsvæði) í suðvestur-Oregon og norðvestur-Kaliforníu. Þar er tegundin í 500-2.300 metra hæð í basískum jarðvegi ásamt Arctostaphylos patula, Quercus sadleriana, Calocedrus decurrens, Ceanothus prostratus, Pinus ponderosa, Pinus jeffreyi, Abies grandis, Abies concolor, Chimaphila umbellata, Cornus nuttallii og Taxus brevifolia
Sígild aflfræði
Staðsetning og afleiður hennar
Staðsetning punktagnar er skilgreind með tilliti til einhvers punktar í rúminu, sem er oftast kallaður upphafspunktur, O. Staðsetning er skilgreind sem vigur r frá O til agnarinnar. Almennt séð þarf ögnin ekki að vera kyrr svo r er fall af t, tímanum sem er liðinn frá einhverjum ákveðnum upphafstíma. Fyrir daga afstæðiskenningar Einsteins var tíminn álitinn altækur í öllum viðmiðunarkerfum.
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla eða Afríkukeppnin er meistaramót karlalandsliða á vegum Knattspyrnusambands Afríku. Þar var fyrst haldið árið 1957 og fer að jafnaði fram annað hvort ár. Egyptar eru sigursælasta liðið í sögu keppninnar en Senegal er ríkjandi meistari.
Thomas Cranmer
thumb|right|Píslarvætti Thomas Cranmer úr bók [[John Foxe ]] Thomas Cranmer (2. júlí 1489 – 21. mars 1556) var erkibiskup af Kantaraborg frá 1533 og þjónaði í tíð Hinriks VIII og Játvarðs VI. Hann er talinn upphafsmaður ensku biskupakirkjunnar. Hann var brenndur á báli að skipun kaþólsku drottningarinnar Maríu I.
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla
Afríkukeppnin fór síðast fram í Kamerún í ársbyrjun 2022, hún er þó talin keppni ársins 2021 eftir að hafa verið frestað vegna Kórónaveirufaraldursins.
Sígild aflfræði
Hraði
Hraði er skilgreindur sem hlutfall breytingar á staðsetningu og þess tíma sem breytingin tekur, eða afleiða staðsetningarvigursins með tilliti til tíma
Í sígildri aflfræði er hægt að leggja saman og draga frá hraða án nokkurra vandkvæða, þetta breytist þegar hlutir eru komnir á ljóshraða eða nálgast hann. T.d. ef bíll er að ferðast í austur á hraða 60 km/klst og fer fram úr öðrum bíl sem einnig ferðast austur en er á hraða 50 km/klst þá er fyrri bíllinn á hraða 60 - 50 = 10 km/klst hraða í austur átt frá sjónarhóli bílsins sem tekið er framúr. Frá sjónarhóli bílsins sem ekur hraðar er hinn bíllinn að ferdast í vestur á hraðanum 10 km/klst (eða í austur á hraðanum -10km/klst).
Sömuleiðis er hraði seinni hlutarins séð frá fyrri hlutnum:
Þegar báðir hlutir ferðast í sömu átt er hægt að einfalda jöfnurnar niður í:
Eða, með því að hunsa stefnu (af því að báðir hreyfast í sömu átt), er hægt að gefa mismuninn á hröðunum með mismuninum á stærð hraðanna:
Hröðun
Hröðun, eða hlutfall breytingar á hraða með tilliti til tíma er skilgreind sem:
Þegar hlutur hægir á sér er talað um neikvæða hröðun. Í því tilfelli hafa hraðavigurinn og hröðunarvigurinn mismunandi stefnu. T.d. þegar bolta er hent upp í loft þá er hraðavigurinn í sömu stefnu og boltinn er að fara (þ.e. beint upp) en hröðunarvigurinn hefur stefnu í þveröfuga átt (þ.e. beint niður).
Viðmiðunarrammar (hnitakerfi)
Eftirfarandi yrðingar um atburði í tveim viðmiðunarrömmum, S og S' er hægt að leiða út. S' ferðast með hraða u miðað við S.
Kraftar; Annað lögmál Newtons
Annað lögmál Newtons gefur samband á milli massa og hraða eindar og vigurstærðar sem er þekkt undir nafninu kraftur. Gerum ráð fyrir að m sé massi eindar og F sé vigursumma allra krafta sem virka á eindina (þ.e. heildar kraftur), þá segir annað lögmál Newtons að
Annað lögmál Newtons dugar ekki eitt og sér til að lýsa hreyfingu eindar. Við þurfum einnig að hafa lýsingu á kraftinum F, sem er hægt að fá með því að athuga hvaða hlutir hafa áhrif á eindina og hún á þá. T.d. er hægt að lýsa dæmigerðum hömlunarkrafti sem falli af hraða eindarinnar:
Þetta er hægt að heilda sem gefur
þar sem v0 er upphafshraði eindarinnar. Þetta þýðir að hraði eindarinnar minnkar veldisvaxandi í átt að núlli með auknum tíma. Þessa jöfnu er hægt að heilda aftur til að fá staðsetninguna r sem fall af tíma.
Mikilvægir kraftar eru meðal annars þyngdarkrafturinn og Lorentz krafturinn í rafsegulfræði. Þar að auki er oft hægt að nota þriðja lögmál Newtons til að finna út hvaða kraftar virka á eind. Ef við vitum t.d. að eind A virkar á aðra eind B með krafti F, þá virkar eind B á eind A með jafn stórum krafti F en í andstæða átt og því sett mínus fyrir framan hann -F.
Orka
Ef kraftur F virkar á eind og færir hana til um δr þá er vinnan sem er framkvæmd gefin með stigstærðinni
Gerum ráð fyrir að massi eindarinnar sé fasti og δWH sé heildarvinnan framkvæmd á eindina, sem við fáum með því að leggja saman vinnuna sem er framkvæmd af hverjum krafti fyrir sig. Frá öðru lögmáli Newtons getum við sýnt að
þar sem T er kölluð hreyfiorka. Fyrir punkteind er hún skilgeind sem
Fyrir hluti sem eru samsettir úr mörgum minni eindum er hreyfiorka hlutarins summan af hreyfiorku hverrar eindar fyrir sig.
Krafta sem eru þekktir sem „geymdir kraftar“ má skrifa sem stigul af stigfalli, sem kallast stöðuorka og er táknað með V:
Þessi niðurstaða er þekkt sem lögmálið um varðveislu orkunnar, og segir að heildar orka, E = T + V sé fasti í tíma. Þetta er mjög mikilvæg niðurstaða því oftast eru kraftar geymdir.
Frekari niðurstöður
Lögmál Newtons veita margar mikilvægar niðurstöður fyrir samansetta hluti. Sjá hverfiþungi.
Til eru tvær aðrar útgáfur af sígildri aflfræði: aflfræði Lagrange og aflfræði Hamiltons. Þær eru jafngildar aflfræði Newtons en eru oft þægilegri í notkun til að leysa vandamál. Þessar, og aðrar nútímalegar útgáfur, tala yfirleitt ekki um krafta heldur um stærðir eins og orku til að lýsa aflfræðilegum kerfum.
Saga
Grikkir og þá sérstaklega Aristóteles voru fyrstir til að koma með þá tillögu, að náttúrunni væri stjórnað af sértækum lögmálum.
Einn af fyrstu vísindamönnunum sem kom með þannig lögmál var Galileo Galilei sem gerði hina frægu tilraun að láta tvær misþungar fallbyssukúlur falla af skakka turninum í Pisa. (Kenningin og tilraunin sýndu að þær lentu samtímis.) Þó að deilt sé um það hvort hann hafi í raun framkvæmt þessa tilraun, þá er vitað að hann framkvæmdi aðrar tilraunir með því að rúlla boltum á skábretti; kenning hans (sem var rétt) um hraðaða hreyfingu var greinilega fengin frá niðurstöðum þessara tilrauna.
Newton var fyrstur til að leggja til hin þrjú lögmál hreyfingar (tregðulögmálið, annað lögmálið sem nefnt er að ofan, og lögmálið um átak og gagntak) og sanna að þessi lögmál stýrðu bæði hlutum á jörðunni og í geimnum.
Newton þróaði líka örsmæðareikninginn sem er nauðsynlegur til að framkvæma þá útreikninga sem þörf er fyrir í klassískri aflfræði.
Eftir Newton varð viðfangsefnið meira stærðfræðilegt og sértækt.
Leonardo Araújo
Leonardo Araújo (fæddur 5. september 1969) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 55 leiki og skoraði 7 mörk með landsliðinu.
Georg Friedrich Händel
thumb|right|Händel Georg Friedrich Händel (23. febrúar 1685 – 14. apríl 1759) var þýskt/enskt tónskáld, fiðlu- og orgelleikari. Hann fæddist í Halle í Þýskalandi, en faðir hans var hárskeri og skurðlæknir. Hann hlaut góða menntun og reyndi fyrir sér í lögfræðinámi áður en hann sneri sér alfarið að tónlistinni. Hann lærði bæði orgel- og fiðluleik, en það voru vinsælustu hljóðfæri þess tíma.
Händel hóf starfsferil sinn sem organisti við kalvinska dómkirkju í Halle, en strax árið eftir komst hann að sem fiðluleikari við óperuna í Hamborg. Þar spilaði hann einnig á sembal. Það var í Hamborg sem fyrsta ópera Händels, Almira, var frumsýnd árið 1703. Hann ferðaðist síðan og starfaði á Ítalíu og setti meðal annars upp óperuna Agrippínu í Feneyjum. Verk hans hlutu góða dóma og varð hann brátt þekktur um alla álfuna. Árið 1710 var hann ráðinn hljómsveitarmeistari hjá Georg kjörfusta af Hannover og seinna, þegar furstinn varð Georg 1. Englandskonungur, starfaði hann hjá honum sem hirðtónlistarstjóri og einkakennari dætra hans. Samhliða starfinu í Hannover byrjaði Händel að semja og setja upp óperur í London og eyddi því sem eftir var af starfsævinni þar í borg.
Rui Costa
Rui Manuel César Costa (fæddur 29. mars, 1972 í Lissabon), vanalega aðeins kallaður Rui Costa (framburður: /ʁuj 'kɔʃ.tɐ/) er portúgalskur knattspyrnumaður og núverandi knattspyrnustjóri portúgalska liðsins S.L. Benfica. Hann lék vanalega stöðu sóknarglaðs miðjumanns.
Skjaldkirtill
thumb|200px|Skjaldkirtill í manni. Skjaldkirtill er líffæri sem er hluti af innkirtlakerfinu. Það er H-laga, um 20 grömm að þyngd og staðsett framan á barkanum neðan við barkakýlið. Í skjaldkirtlinum myndast þýróxín úr týrósíni og joði. Þetta hormón örvar efnaskipti, bruna, hjartslátt og öndun. Auk þess stuðlar það að eðlilegum líkamsþroska og á þátt í líkamsvexti, þroskun taugakerfisins og frjósemi. Kalsítónín er annað hormón sem þar myndast og stuðlar að kalkjafnvægi með því að binda kalk í beinum.
Sin
Sin er seigt knippi úr trefjóttum bandvef sem tengir vöðva við bein.
783
Árið 783 (DCCLXXXIII í rómverskum tölum)
Araucaria rulei
Araucaria rulei er tegund af barrtrjám sem vex í Nýju-Kaledóníu. Það verður um 30 m hátt. Það vex gjarnan í jarðvegi með háu nikkelgildi.
Stefnuljós
thumb|right|Nútímabifreið með stefnuljós kveikt að framan. Stefnuljós eru bílljós á hliðum bíla sem eiga að gefa til kynna að ökumaður bifreiðar ætli að beygja. Nútímabifreiðar eru með minnst tvö stefnuljós á hvorri hlið, að framan og aftan.
Automotive lighting
Queensland
Queensland er fylki í Norðaustur- Ástralíu. Það er næststærsta fylki landsins og það þriðja fjölmennasta með tæpar 4,7 milljónir íbúa (des 2013). Höfuðborg fylkisins er Brisbane sem stendur við Kyrrahafsströndina. Fylkinu tilheyrir Kóralrifið mikla sem er eitt stærsta og lengsta kóralrif í heimi. Þar er líka einn helsti ferðamannastaður Ástrala, Gullströndin (enska Gold Coast). Evrópubúar settust fyrst að í Queensland árið 1824 þegar fanganýlenda var stofnuð við Moretonflóa en í upphafi var svæðið hluti af Nýja Suður Wales. Árið 1859 varð svo til nýlendan Queensland, þó með aðeins öðrum landamærum en í dag. Um skamman tíma tilheyrði hluti eyjunnar Nýju Gíneu (þar sem í dag eru Papúa Nýja Gínea og hluti af Indónesíu) Queensland. Qantas, stærsta flugfélag Ástralíu, var upphaflega stofnað til að fljúga milli staða í strjálbýlum hlutum fylkisins.
Bandaríska flokkakerfið
Bandaríska flokkakerfið er tveggja flokka kerfi, þar sem Demókrataflokkurinn og Repúblikanaflokkurinn bera höfuð og herðar yfir aðra flokka í kosningum síðan á 19 öld. Þó frambjóðendur annarra flokka vinni stöku sinnum kosningar þá hafa slíkir flokkar yfirleitt verið skammlífir og haft takmarkaða útbreiðslu. Frambjóðendur sem starfa utan flokka ná sömu leiðis stundum kjöri, en starfa þá yfirleitt alltaf með öðrum hvorum stóru flokkanna sem skipta með sér völdum á öllum stigum stjórnkerfisins.
Bandaríska flokkakerfið hefur verið tveggja-flokka kerfið frá 1797. Nöfn flokkanna, áherslur þeirra, og þau kjósendabandalög sem standa þeim að baki, hafa hins vegar gengið í gegnum mikilvægar umpólanir sem eiga sér stað í umpólandi kosninga (e. realigning elections).Fræðimenn eru ekki sammála um fjölda umpólana síðan á nítjándu öld. Yfirleitt er þó talað um þrjú ólík flokkakerfi. Núverandi kerfi ásamt Repúblíkanaflokknum og Demókrataflokknum kom fram í kosningunum 1854, en samsetning flokkanna hefur gengið í gegnum nokkrar grundvallarbreytingar síðan þá.
Saga bandaríska flokkakerfisins
Bandaríska flokkakerfið hefur gengið í gegnum nokkrar umbreytingar síðan það kom fram í kjölfar Bandarísku Byltingarinnar og Stjórnlagaþingsins 1789. Meðan George Washington var forseti ríkti þverpólítísk sátt í Bandaríkjaþingi og stjórnmálamenn skiptu sér ekki í fylkingar. Margir höfunda bandarísku stjórnarskrárinnar töldu stjórnmálaflokka hættulega lýðræðinu og sáu fyrir sér að stjórnmálamenn myndu bjóða sig fram í eigin nafni og aðeins starfa eftir eigin samvisku. Washington varaði við flokkamyndun í kveðjuávarpi sínu til þjóðarinnar 1796.
Eftirmenn Washington og leiðtogar meðal þingmanna skiptu sér engu að síður í flokka eftir að Washington hafði látið af embætti.
Fyrsta flokkakerfið
Fyrsta flokkakerfið (e. The First Party System) kom fram 1792 og var við lýði til ársins 1824. Annars vegar var Federalistaflokkurinn (e. Federalist Party), stofnaður af m.a. Alexander Hamilton og hins vegar Jeffersonian Democratic-Republican flokkurinn, sem var stofnaður af Thomas Jefferson og James Madison. Sá flokkur var yfirleitt kallaður Jeffersonian-Repúblican, eða bara Repúblíkanaflokkurinn. Federalistaflokkurinn, talaði fyrir sterku ríkisvaldi, sérstaklega sterku alríki, og höfðaði til stórkaupmanna og iðnrekenda í stórborgum á austurströnd Bandaríkjanna. Repúblikanaflokkurinn talaði máli bænda og landeigenda, þar á meðal stórlandeigenda í Suðurríkjum Bandaríkjanna þar sem þrælahald var undirstaða stórbúskapar.
John Adams, frambjóðandi Federalista vann fyrstu forsetakosningarnar eftir að Washington lét af embætti, árið 1797. Adams sat aðeins eitt kjörtímabil og enginn annar frambjóðandi flokksins vann forsetakosningar. Repúblíkanaflokkurinn hafði forystu í stjórnmálum Bandaríkjanna á fyrstu tveimur áratugum 19. aldar. Þegar komið var fram á annan áratug aldarinnar var flokkurinn orðinn svo að segja allsráðandi. Árin 1816-1824 voru kölluð The Era of Good Feelings, en þá voru flokkadeilur næsta fátíðar og pólítísk sátt ríkti, sérstaklega í Bandaríkjaþingi.
Innanflokksátök í Repúblíkanaflokknum á þriðja áratug nítjándu aldar urðu til þess að hann liðaðist í sundur. Í forsetakosningunum 1820 voru tveir ólíkir fulltrúar flokksins í kjöri, og í kosningunum 1824 voru alls fjórir framjbóðendur sem kenndu sig við flokkinn í kjöri. Stuðningsmenn Andrew Jackson höfðu náð undirtökum í flokknum árið 1828. Árið 1832 var farið að kalla flokkin Demókrataflokkinn. Ólíkar fylkingar andstæðinga Jackson klufu sig úr flokknum og stofnuðu Whig flokkinn, (e. the Whig Party).
Annað flokkakerfið
Annað flokkakerfið (e. The Second Party System) var við lýði frá 1828 – 1854. Tímabilið einkenndist vaxandi kosningaáhuga og pólítískri virkni, vexti fjöldasamtaka. Tveir flokkar tókust nú á. Annars vegar Demókrataflokkurinn, undir forystu Andrew Jackson sem aðhylltist ódýra peninga og fríverslun sem voru hagsmunamál bænda sem reiddu sig á útflutning, og hins vegar Whig flokkurinn (e. Whig Party) undir forystu Henry Clay, sem talaði máli iðnrekenda sem vildu verndartolla, sterkt alríki og gullfótarkerfið.
Whig flokkurinn vann forsetakosningarnar 1840 og 1848. Árið 1850 klofnaði Demókrataflokkurinn vegna deilna innan flokksins um afstöðu til þrælahalds og Whig flokkurinn liðaðist sömu leiðis í sundur vegna deilna um afstöðu til þrælahalds.
Þriðja flokkakerfið
Þriðja flokkakerfið (e. The Third Party System) kom fram 1854. Sjötti áratugurinn einkenndist af vaxandi þjóðernishyggju, nútímavæðingu og vaxandi spennu milli stuðningsmanna og andstæðinga þrælahalds. Repúblikanaflokkurinn var andsnúinn þrælahaldi og beitti sér fyrir því að ríkisvaldið styddi við iðnvæðingu með járnbrautarlagningu og stuðningi við bankastarfsemi. Flokkurinn fylgdi verndarstefnu og hækkaði tolla auk þess að auka félagsleg útgjöld. Demókrataflokkurinn talaði máli bænda, sérstaklega í Suðurríkjum Bandaríkjanna.
Í skjóli hernáms Suðurríkjanna í kjölfar Borgarastríðsins sem geisaði á árunum 1861-1865, vann Repúblíkanaflokkurinn forsetakosningarnar 1868 og 1872, en í kosningunum 1876 – 1892 var mjög mjótt á munum. Demókrataflokkurinn vann þó eininguis forsetakosningarnar 1884 og 1892. Flokkurinn hafði hins vegar meirihluta í fulltúradeild og öldungadeild Bandaríkjaþings frá 1879 – 1881 og frá 1893 - 1895.
Meginstyrkur Repúblíkanaflokksins var í Norður- og Vesturríkjum Bandaríkjanna, að New York, Indiana, New Jersey og Connecticut undanskildum. Eftir 1876 náðu Demókratar einokunarstöðu í Suðurríkjunum. Sú einokunarstaða var grundvöllur þess sem kallað var "Gegnheila Suðrið", (e. Solid South), sterkasta kjósendablokk flokksins sem varð grundvöllur meirihluta flokksins í Bandaríkjaþingi stóran hluta allrar 20 aldar.
Arfur Gula skuggans
thumb|right|Bob Moran Nr. 25 Arfur Gula skuggans er unglingasaga eftir Henri Vernes.