cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saxo Grammaticus
<div style="border: 2px solid #eee; font-size: smaller; text-align: justify; width: 30%; padding: 1em; background: #f5f5f5; float: right"> ''Ei skal ég heldur láta iðni Íslendinga liggja í þagnargildi. Sökum þess hve hrjóstrug er feðrajörð þeirra, hafa þeir orðið að lifa hófsömu lífi, og leggja þeir í vana sinn að safna þekkingu um afrek annarra og gera hana lýðum ljósa, bæta þeir sér þannig veraldlega fátækt sína með auðlegð andans. Þykir þeim góð skemmtan að fræðast um það, er sögulegt gerist með öllum þjóðum, og skrá það til arfs handa þeim, er eftir koma, og sýnist þeim eigi minni heiður að segja frá stórvirkjum annarra en sjálfir vinna þau. Fjárhirslur þeirra, sem eru fullar af kostugum sögum um viðburði fortíðarinnar, hefi ég gaumgæfilega rannsakað, og eigi alllítinn hluta af verki þessu hefi ég grundvallað á sögum þeirra, því ég hefi ekki álitið það ósamboðið virðingu minni að nota þá sem heimildarmenn, þar eð ég vissi, hversu vel fornöld var þeim kunn.'' — Um Íslendinga, þýðing á textabroti eftir Saxo Grammaticus 13. öld Saxo Grammaticus (f. 1150 d. 1220) (Saxi málspaki eða Saxi fróði) var danskur sagnaritari sem skrifaði sögu Danmerkur, Gesta Danorum, í sextán bindum. Hann hefur líklega starfað hjá Absalon, sem var biskup í Hróarskeldu og síðar erkibiskup í Lundi. Að öðru leyti er afar lítið vitað um Saxo, utan það sem hann segir sjálfur í bók sinni. „Grammaticus“ (= málfræðingur) er viðurnefni sem honum var gefið síðar, vegna þess hve vel hann skrifar á latínu.
Söngleikur
Skopstælingar og ofursöngleikir
Óperudraugurinn er annar söngleikur með tónlist eftir Andrew Lloyd Webber og texta eftir Charles Hart með hjálp frá Richard Stilgoe, sem einnig skrifaði söngbókina með Webber. Söngleikurinn byggist á frönsku skáldsögunni Le fantôme de l'opéra eftir Gaston Leroux. Hann var sýndur á West End árið 1986 og Broadway 1988 og báðar uppsetningarnar voru vinsælar. Sagan fjallar um hina fallegu Christine Daaé, sópransöngkonu, sem er ofsótt af dularfullum, afmynduðum tónlistarsnillingi.
Ofursöngleikirnir sem höfðu hafist með Evitu héldu áfram á 9. áratungum með innrás breskra söngleikja á Brodway. Þessir söngleikir byggðu oft á popptöktum og miklum tæknibrellum. Segja má að sjónarspilið hafi orðið mikilvægara en innihaldið og djúpt var orðið á húmornum. Evrópsku ofursöngleikirnir voru margir hverjir poppaðar útgáfur af gamaldags óperettum. Einn franskur söngleikur skar sig þó úr röðum ofursöngleikjanna vegna þess hversu góð sagan var.
10. áratugurinn
thumb|right|Frá uppsetningu á Skuld árið 2015. Á 10. áratugnum gekk rokksöngleikurinn í endurnýjun lífdaga með frumsýningu Skuldar. Skuld fjallar um hóp af ungum listamönnum sem reyna að lifa á list sinni án þess að svíkja hugsjónir sínar, ásamt því að lifa í skugga AIDS-faraldursins sem gekk yfir heiminn við lok 9. og upphaf 10. áratugarinns. Heróín leikur líka stórt hlutverk í lífi nokkurra persóna. Að vissu leyti eru fyrsti rokksöngleikurinn og sá nýjasti (þegar Skuld var frumsýndur) andstæður. Hárið sýnir frjálsar ástir og eiturlyfjaneyslu sem skemmtilega, hugvíkkandi og góða hluti en í Skuld er dópið, kynlífið og lífið allt orðið lífshættulegt. Jonathan Larson var höfundur handrits, texta og laga, en sagan byggist að hluta á óperunni La bohème. Flestar persónurnar eiga rætur að rekja til þess verks; sumarr eru beint upp úr óperunni, en aðrar eru samsettar úr fleiri en einni persónu. Eitt af því sem gerir Skuld svo heillandi eru fjölbreytileikinn sem einkennir persónur og leikendur. Persónurnar eru gagnkynhneigðar, samkynhneigðar og ein persónan er dragdrottning. Leikhópurinn samanstóð af fólki af ólíkum kynþáttum. Skuld gekk í gegnum langt og strangt ferli skrifa og endurskrifa áður en hann var settur upp, fyrst utan Brodway, og varð svo mjög vinsæll á Brodway. Ekki er einu sinni víst að söngleikurinn væri með þeim hætti sem við þekkjum í dag vegna þess að Larson féll frá kvöldið sem generalprufan var haldin. Skuld eignaðist stóran aðdáendahóp og stór hluti hans voru nemar sem stóðu í löngum biðröðum til að reyna að ná þeim fáu ódýru miðum sem í boði voru á sýningarnar.
Margar frægustu dans- og söngvamyndir Walt Disney Corporation komu út á 10. áratugnum; til dæmis Litla hafmeyjan, Konungur ljónanna, Aladdín og Hringjarinn í Notre Dame, en það var áðurnefndur Alan Menken sem skrifaði tónlistina fyrir þessar kvikmyndir, fyrir utan Konung ljónanna, en þar samdi Elton John tónlistina. Disney hóf að framleiða sviðsútgáfur af vinsælustu myndunum sínum, eins og Konungi ljónana og Fríðu og dýrinu.
Eftir aldamótin 2000 hafa komið út nokkrir skemmtilegir söngleikir sem vert er að minnast á. Wicked fjallar um vondu nornina úr vestri úr Galdrakarlinum í Oz. Tónlistin í Wicked líkist að sumu leyti meira kvikmyndatónlist en hefðbundinni söngleikjatónlist og er mikið um endurtekin stef í henni.
Mikið hefur líka verið um að vinsælir söngleikir hafa verið kvikmyndaðir á fyrsta og öðrum áratug 21. aldarinnar. Dæmi um kvikmyndaða söngleiki byggða á sviðsverkum eru Chicago, Óperudraugurinn, Dreamgirls og Sweeney Todd að ógleymdri stórmyndinni Vesalingunum frá 2012.
Segulskekkja
thumb|right|Nátthús með áttavita og tveimur deigjárnskúlum Segulskekkja er skekkja sem stafar af segulmögnuðu járni í námunda við áttavita, til dæmis járni í skrokki skips eða flugvélar. Skekkjan er mæld sem hornið milli segulnorðurs og kompásnorðurs. Ef áttavitinn er fastur á tilteknum stað (til dæmis í nátthúsi) er hægt að mæla segulskekkjuna og leiðrétta fyrir henni. Í föstum áttavitum eru oft leiðréttingartæki úr deigjárni. Þannig eru hefðbundin nátthús gjarnan búin flindersstöng og/eða kúlum með deigjárni til að draga úr segulskekkju.
Segulskekkja er eitt af því sem leiðrétta þarf fyrir þegar lesið er af áttavita, ásamt misvísun milli segulnorðurs og rétts norðurs, og staðbundnum segultruflunum sem stafa af missterku segulsviði í jarðskorpunni.
Georg Hólm
thumb|right|Georg Hólm Georg Hólm (fæddur 6. apríl 1976) er bassaleikari í hljómsveitinni Sigur Rós.
Airbus A300
thumbnail|Lufthansa Airbus A300 árið 2004 Airbus A300 er breiðþota sem var hönnuð og framleidd af Airbus. Í september 1967 var undirritaður samningur af flugvélaframleiðendum í Bretlandi, Frakklandi og Vestur-Þýskalandi um sameiginlega áhuga á að hanna stóra farþegaþotu. Vestur-Þýskaland og Frakkland náðu samningum saman 29. maí 1969 eftir að Bretar drógu sig úr verkefninu 10. apríl 1969. Evrópski flugvélaframleiðandinn Airbus Industrie var formlega stofnaður 18. desember 1970 til þess að hanna og framleiða þotuna. Frumgerðin af þotunni flaug fyrst 28. október 1972.
Air France var fyrsta flugfélagið til að taka þotuna í notkun og gerði það 23. maí 1974. Erfitt var að afhenda vélarnar í fyrstu en sölur byrjuðu að aukast þegar hún sannaði notkunargildi sitt snemma á ferlinum. Pantanir voru reglulegar í nýjar þotu í nærri því þrjá áratugi. Þotan hefur svipaða getu og Boeing 767-300 (tekin í notkun 1986) en saknaði drægninnar í 767-300ER. Á tíunda áratugnum varð þotan sífellt vinsælli sem flutningaþota og var talsvert af pöntunum í nýjar fraktþotur ásamt því að farþegaþotur voru breyttar yfir í fraktþotur. Árið 2007 var hætt framleiðslu á þotunni með 561 eintök framleidd. Í desember 2022 voru 229 þotur ennþá í notkun, flestar hjá frakt flugfélögum.
Wagner-hópurinn
Wagner-hópurinn (rússneska: Группа Вагнера; umritað Grúppa Vagnera) er hópur rússneskra málaliða sem var stofnaður árið 2014 af ólígarkanum Jevgeníj Prígozhín. Prígozhín er náinn bandamaður Vladímírs Pútín, forseta Rússlands, og Wagner-hópurinn hefur starfað í ýmsum löndum sem nokkurs konar óformlegur armur rússneska hersins eða „hulduher“ ríkisstjórnar Pútíns. Hópurinn hefur meðal annars barist með Rússum eða bandamönnum þeirra í Úkraínu, Sýrlandi og í Vestur-Afríku.
Hernaðarleiðtogi Wagner-hópsins hefur lengst af verið Dmítríj Útkín, fyrrum sérsveitarmaður innan leyniþjónustu rússneska hersins, GRU. Útkín, sem er áhugamaður um þýska hernaðarsögu og er skreyttur húðflúrum með nasistamerkjum, nefndi hópinn eftir þýska tónskáldinu Richard Wagner.
Bandaríkin hafa skilgreint Wagner-hópinn sem alþjóðleg glæpasamtök frá árinu 2023.
Stofnun og skipulag
Opinberlega er Wagner-hópurinn ekki til. Þótt hópurinn njóti verndar, fjármagns og stuðnings stjórnvalda í Kreml neitar ríkisstjórn Rússlands því opinberlega að hópurinn eigi í tengslum við rússneska ríkið. Talið er að með þessu móti geti rússnesk stjórnvöld stýrt hernaði og landvinningum Wagner-hópsins án þess að gangast við stríðsglæpum eða mannréttindabrotum hans á alþjóðavettvangi. Jafnframt er talið að með því að neita beinum tengslum við Wagner-hópinn hafi rússnesk stjórnvöld getað beitt honum til að meta hve hart sé hægt að ganga fram í samskiptum við Bandaríkin. Bent hefur verið á að Wagner-liðar hafi ráðist á gasbirgðastöð í Sýrlandi sem var vöktuð af bandarískum hermönnum árið 2017 en ríkisstjórn Rússlands hafi ekkert sagst kannast við árásina.
Aðgerðir í Afríku og Mið-Austurlöndum
thumb|right|Rússneskir málaliðar í lífvarðaliði [[Faustin-Archange Touadéra, forseta Mið-Afríkulýðveldisins ]] Árið 2015 voru málaliðar Wagner-hópsins sendir til Sýrlands til að taka þátt í hernaðaraðstoð Rússa við stjórn Bashars al-Assad í sýrlensku borgarastyrjöldinni. Í nóvember 2019 komst myndband í dreifingu á netinu þar sem Wagner-liðar sjást berja sýrlenskan fanga ítrekað með sleggju, skera síðan af honum höfuðið, hengja líkið upp á hvolfi og loks brenna það. Talið er að myndbandið hafi verið tekið upp árið 2017 í Homs í Sýrlandi.
Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í ýmsum hernaðardeilum í Afríku, þar sem ríkisstjórn Rússlands hefur reynt að auka áhrif sín á síðustu árum. Meðal annars hafa Wagner-liðar barist í Mið-Afr­íku­lýðveld­inu til að aðstoða stjórn forsetans Faustin-Archange Touadéra í baráttu hennar gegn uppreisnarmönnum. Stjórnin hafði áður notið aðstoðar hermanna frá Frakklandi og Sameinuðu þjóðunum en ákveðið var að hætta þjálfum hermanna í Mið-Afríkulýðveldinu vegna tengsla margra þeirra við Wagner-hópinn. Frakkar yfirgáfu landið í febrúar 2022. Í skiptum fyrir þjónustu sína við stjórnvöld hefur Wagner-hópurinn fengið aðgang að nokkrum gullnámum í landinu.
Árið 2018 voru þrír rússneskir blaðamenn frá blaðinu Novaja Gazeta, þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, drepnir í Mið-Afríkulýðveldinu. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi Wagner-hópsins í landinu.
Wagner-hópurinn hefur einnig verið stjórnvöldum í Malí innan handar í yfirstandandi borgarastyrjöld gegn íslamistum þar. Eftir að forsetanum Ibrahim Boubacar Keïta var steypt af stóli í valdaráni árið 2020 hefur herforingjastjórn Malí í auknum mæli reitt sig á stuðning Wagner-hópsins í stað Frakka, sem höfðu veitt malískum stjórnvöldum hernaðaraðstoð frá árinu 2015. Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í fjöldamorðum og -aftökum á óbreyttum borgurum í hernaði sínum í Malí, meðal annars aftökum á um 400 manns í bænum Moura í mars 2022.
Innrásin í Úkraínu
Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í innrás Rússa í Úkraínu sem hófst í febrúar 2022. Snemma í innrásinni er talið að málaliðum Wagner-hópsins hafi verið falið að myrða Volodymyr Zelenskyj, forseta Úkraínu, á meðan rússneski herinn sat um úkraínsku höfuðborgina Kænugarð. Hópurinn hafi verið með lista skotmarka undir höndum sem ætti að ráða af dögum en hafi lítið orðið ágegnt og hafi beðið mikið mannfall. Í mars 2022, áður en Rússar hörfuðu frá Kænugarði, var reiknað með því að um 400 Wagner-liðar væru staddir í borginni.
Úkraínski herinn sagðist hafa gert árásir á höfuðstöðvar Wagner-hópsins í austurhluta Úkraínu þann 15. ágúst 2022.
Í nóvember birti Telegram-stöð tengd Wagner-hópnum myndband þar sem meðlimir hópsins sáust taka af lífi mann með sleggju. Maðurinn, Jevgeníj Núzhín, hafði gengið til liðs við Wagner-hópinn úr fangelsi en hafði verið handsamaður af Úkraínumönnum og síðan komist aftur í hendur Rússa. Prígozhín hrósaði myndbandinu og sagði Núzhín hafa verið svikara gegn Rússlandi.
Wagner-hópurinn lék lykilhlutverk í mánaðalangri orrustu um bæinn Bakhmút sem leiddi til nær algerrar eyðileggingar bæjarins. Jevgeníj Prígozhín hefur ítrekað gagnrýnt yfirstjórn rússneska hersins, sér í lagi varnarmálaráðherrann Sergej Shojgú, fyrir að veita Wagner-hópnum ekki nægilegt liðsinni í orrustunni um bæinn og fyrir að senda hópnum ekki næg skotfæri.
Í júní 2023 tilkynnti rússneska varnarmálaráðuneytið að sjálf­boðaliðasam­tök á borð við Wagner-hópinn yrðu látin gangast undir samning við rússneska herinn fyrir fyrsta júlí. Hópurinn yrði þannig formlega settur undir yfirstjórn hersins. Jevgeníj Prígozhín hefur sagt að Wagner-hópurinn muni sniðganga þessa samninga, enda séu þeir fallnir til að draga úr skilvirkni hópsins og rússneskir hershöfðingjar séu ekki færir um að stýra honum.
Uppreisn gegn Rússlandi
Þann 23. júní 2023, eftir langvarandi deilur milli Prígozhíns og leiðtoga rússneska hersins, tók Wagner-hópurinn yfir rússnesku borgirnar Rostov við Don og Voronezh. Prígozhín lýsti því yfir að hópurinn hygðist halda til Moskvu til að vinna bug á óstjórn í hernaðarmálum landsins sem hefði opinberast í innrásinni í Úkraínu. Vladímír Pútín sakaði Prígozhín um landráð og hét því að gerð yrði gagnsókn gegn Wagner-hópnum.
Uppreisninni lauk síðar sama dag eftir að Prígozhín gerði samning við ríkisstjórnina með milligöngu Alexanders Lúkasjenkó, forseta Belarús. Samkvæmt samkomulaginu fengu Wagner-liðar sem tóku þátt í uppreisninni sakaruppgjöf, ákærur gegn Prígozhín voru felldar niður og hann fékk að fara til Belarús.
Mikkeli
thumb|Mikkeli. thumb|Sveitarfélag Mikkeli. Mikkeli (sænska: St Michel) er borg og sveitarfélag í suðaustur-Finnlandi, í héraðinu Suður-Savonía. Hún er við vatnið Saimaa. Íbúar eru um 34.000 í borginni en tæp 54.000 í sveitarfélaginu (2019). Í Mikkeli voru höfuðstöðvar finnska hersins í seinni heimsstyrjöld.
Nokkrir háskólar eru í Mikkeli, þar á meðal tækni og vísindaskólar. Íshokkílið borgarinnar Jukurit hefur unnið finnsku deildina 6 sinnum.
Hjalti Sigurðsson
Hjalti Sigurðsson (f. 19. september 2000) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn hjá Knattspyrnufélagi Reykjavíkur, KR, íþróttafélags í Vesturbæ Reykjavíkur. Hann þykir einstaklega góður í löngum innköstum, fyrirgjöfum og varnarleik. Hjalti hefur unnið marga titla með KR.
Alkul
Alkul er lægsti mögulegi hiti samkvæmt kvikfræði klassískrar eðlisfræði. Kelvinkvarðinn notar alkul sem núllpunkt. Á Selsíuskvarðanum er alkul við -273,15 °C, -459,67° á Fahrenheitkvarðanum og við 0 Kelvin.
Við alkul er hreyfing frum- og sameinda í lágmarki, en samkvæmt óvissulögmáli Heisenbergs er aðeins mögulegt að segja til um staðsetningu eindar með líkindadreifingu og því ekki hægt að fullyrða að hraðinn verði núll. Samkvæmt 3. lögmáli varmafræðinnar er þó í reynd ekki mögulegt að ná alkuli.
Íran-Kontrahneykslið
thumb|right|Reagan ásamt [[Caspar Weinberger varnarmálaráðherra, George Shultz utanríkisráðherra, Ed Meese ríkissaksóknara og Don Regan starfsmannastjóra.]] Íran-Kontrahneykslið var stjórnmálahneyksli sem kom upp á öðru kjörtímabili Ronald Reagan Bandaríkjaforseta. Í ljós kom að háttsettir embættismenn Bandaríkjastjórnar höfðu haft milligöngu um vopnasölu til Íran sem á þeim tíma var í vopnasölubanni. Tilgangurinn með sölunni var annars vegar að tryggja lausn bandarískra gísla í haldi Hezbollah-samtakanna í Líbanon og hins vegar að fjármagna Kontraskæruliða í Níkaragva. Þessum stuðningi Bandaríkjastjórnar við Kontraskæruliðana hafði verið hafnað af Bandaríkjaþingi auk þess sem hann hafði lítinn hljómgrunn meðal almennings.
Áætlunin gekk út á að Ísrael myndi senda vopn til Íran og Bandaríkin síðan senda vopn til Ísrael gegn greiðslu. Í staðinn átti Íransstjórn að gera allt sem í þeirra valdi stóð til að tryggja lausn bandarískra gísla í Líbanon. Íran var á þessum tíma undir vopnasölubanni sem Jimmy Carter hafði komið á vegna gíslatökunnar í Teheran árið 1979. Margir embættismenn Reagan-stjórnarinnar voru andsnúnir vopnasölubanninu þar sem þeir óttuðust að með því yrði Íran enn háðara Sovétríkjunum auk þess sem þeir töldu það gagnslaust þar sem Íranir gætu auðveldlega keypt varahluti í bandarísk vopn í sinni eigu annars staðar frá. Bæði utanríkisráðherra stjórnar Reagans, George Shultz, og varnarmálaráðherrann Caspar Weinberger, voru samt andsnúnir hugmyndinni þar sem hún fól í sér bæði sölu vopna til óvinaríkis og samninga við hryðjuverkamenn, sem hvort tveggja var ólöglegt. Engu að síður féllst Reagan á áætlunina og fyrsta vopnasalan fór fram í ágúst 1985.
Í desember 1985 kom herráðgjafi Þjóðaröryggisráðs Bandaríkjanna Oliver North með tillögu að breytingum á áætluninni. Breytingarnar fólu í sér að í staðinn fyrir milligöngu Ísraels kom bein sala til Íran og að tekjur af vopnasölunni yrðu látnar renna til Kontraskæruliða í Níkaragva. Allt frá því Ronald Reagan tók við forsetaembætti 1981 hafði hann reynt eftir megni að styðja andstæðinga ríkisstjórnar Sandínista í Níkaragva. Bandaríkjaþing samþykkti þrjár lagabreytingar á árunum 1982 til 1984 sem takmörkuðu aðstoð Bandaríkjanna við Kontraskæruliða og bönnuðu meðal annars sendingu hergagna til þeirra. Tillögur North gengu því út á að fara í kringum bæði yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar og lög þingsins. Ekki er enn ljóst hvort Reagan hafi sjálfur samþykkt þetta fyrirkomulag þótt vitað sé að hann vildi styðja Kontraskæruliða.
Vopnasala til Íran
Opinberir embættismenn Bandaríkjastjórnar höfðu trú á að viðskiptin myndu liðka fyrir bættum samskiptum Bandaríkjanna og Íran en þau gengu gegn opinberri stefnu sem bannaði vopnasölu þangað. Slóðin var falin með því að fara í gegnum Ísrael á þann hátt að Ísrael seldi írönskum aðilum vopnin en Bandaríkjamenn útveguðu þeim vopn í staðinn. Málin þróuðust á þann veg að bandaríkin seldu Írönum vopn í skiptum fyrir alla bandaríska gísla Hezbollah-samtakanna í Líbanon, í leynilegri aðgerð háttsettra bandarískra embættismanna. Var hún að stórum hluta skipulögð af Lautinant Oliver North sem átti sæti í Þjóðaröryggisráði Bandaríkjanna.
Stuðningur við Kontraskæruliða
Hluti af söluandvirði vopnanna var notaður til að styrkja hægrisinnaða Kontraskæruliða í Níkaragva en þeir áttu í baráttu við stjórn sandinista sem var þyrnir í augum bandarískra stjórnvalda. Bandaríkjastjórn studdi skæruliðana leynt og ljóst, síðustu árin í trássi við vilja Bandaríkjaþings. Nikaragva höfðaði síðar mál gegn Bandaríkjunum fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag sem úrskurðaði að íhlutun Bandaríkjanna væri brot á þjóðarétti.
Hlutur Ronalds Reagan
Þótt Ronald Reagan þáverandi forseti Bandaríkjanna hafi stutt málstað Kontraskæruliðanna var ekki hægt að sanna að hann hafi komið að greiðslu fjárstuðnings til þeirra. Handskrifuð minnisblöð Caspars Weinberger þáverandi varnarmálaráðherra benda til þess að Reagan hafi verið kunnugt um gísla viðskiptin og vopnasöluna. Vitnisburður Johns Poindexter öryggismálafulltrúa Reagan- stjórnarinnar um að hann hefði aldrei tilkynnt Reagan um málið kom þó í veg fyrir að Reagan væri dreginn fyrir dóm. Hinsvegar fullyrðir Oliver North í endurminningum sínum að Reagan hafi bæði lagt blessun sína yfir viðskiptin við Íran sem og stuðning við Kontraskæruliðanna og hafi hann verið upplýstur reglulega um gang mála. Ekki hafa verið færðar sönnur á þessi ummæli North en hann var dæmdur fyrir að fara gegn þinginu og eyðingu opinberra gagna. North var síðar náðaður af George W. Bush með þeim rökum að gjörðir hans hefðu verið byggðar á tryggð við föðurlandið.
Bólívari
Bólívari eða venesúelskur bólívari (spænska: bolívar soberano venezolano) (gjaldmiðilstákn: Bs.S. eða Bs.) er gjaldmiðill Venesúela og hefur verið það frá 20. ágúst 2018. Formleg skammstöfun hans er VES (ISO 4217 -kóði).
Bolívar soberano kom í stað bolívar fuerte eftir umskiptatíma vegna óðaverðbólgu.
Þyngdarlögmálið
Þyngdarlögmálið er eðlisfræðilögmál, sem kennt er við Isaac Newton og er grunnhugtak í umfjöllun um massa. Lögmálið er sett fram stærðfræðilega með eftirfarandi hætti:
þar sem m er þyngdarmassi hlutanna a og b, G er þyngdarfastinn (6.67 × 10−11 N m² kg-2) og r fjarlægð milli massamiðju hlutanna.
Hvor hlutur togar í hinn með aðdráttarkraftinum F. Samkvæmt því sem við höfum lært um tregðumassa verður breyting á hreyfingu hlutar ef krafti er beitt á hann. Þegar hlutir a og b toga hvor í annan breyta þeir því hraða og/eða stefnu hvors annars. Þegar hlutur verður fyrir áhrifum af þyngdarmassa annars hlutar, segjum við að fyrrnefndur hlutur sé innan þyngdarsviðs þess síðarnefnda.
Sjá einnig
Gravitation
Glóeyjarlykill
Glóeyjarlykill (fræðiheiti Primula chungensis) er blóm af ættkvísl lykla.
Bergfrú
Bergfrú (fræðiheiti: Cotyledon undulata) er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Hún er ættuð frá Suður-Afríku. Bergfrú er vinsæl inniplanta.
Leggur bergfrúarinnar er þykkur og sterkur. Út frá honum vaxa holdug, grágræn blöð tvö og tvö saman. Brúnir blaðanna eru með einkennadi fellingum. Blöðin geta orðið allt að 8 cm löng og 6 cm breið. Blómin eru appelsínugul.
Hundarós
Hundarós (fræðiheiti: Rosa canina) er rósategund sem vex í Evrópu, norðvesturhluta Afríku og vesturhluta Asíu. Margir rugla hundarós saman við glitrós.
Hundarós er lauffellandi runni sem venjulega er frá 1-5 metra að hæð en getur verið hærri ef rósin klifrar eftir stofnum stærri trjáa. Stofn rósarinnar er alsettur litlum og beittum þyrnum sem hjálpa rósinni að festa sig og klifra. Blóm eru ljósbleik eða hvít. Þau eru 4-6 sm í þvermál. Hundarós þroskar 1,5-2 sm rauð-appelsínugul aldin.
Ræktun og notkun
Hundarós inniheldur mikið af andoxunarefnum. Ávöxturinn inniheldur mikið magn C-vítamína og er notaður við framleiðslu á sýrópi, tei og marmelaði.
The Other Economic Summit
The Other Economic Summit (TOES) voru toppfundir sem að áttu að þjóna því hlutverki að vera gagnrýnir á hina árlegu G7 toppfundi. Fyrsti fundurinn var haldinn 1984 og komu þar saman hagfræðingar, umhverfisverndarsinnar og aðrir sem létu sig mál samfélagsins varða. TOES varð á endanum einnig nafn yfir ýmsa svipaða fundi sem haldnir voru á næstu tveimur áratugum.
TOES toppfundirnir
Fyrsti fundurinn var haldinn 1984 og var skipulagður af samtökunum New Economics Foundation og Right Livelyhodd Awards. Stefnan var tekin á að koma fram með aðra valkosti í þróunar og umhverfismálum. Tilgangur fundana var að sýna fram á að hagkerfi heimsins gætu verið skipulögð a betri hátt. Fundirnir voru einnig gagnrýnir á G7 toppfundina fyrir að þeir gerðu sér upp að vera málsvari allra jarðarbúa. TOES krafðist þess að hagstjórn heimsins lyti frekar lýðræðislegri stjórn og stungið var upp á því að G-7 fundunum yrði skipt út fyrir fulltrúaskipað hagfræðiráð innan sameinuðu þjóðana.
TOES voru haldnir frá 1985-1987 í Bretlandi þar sem að sendinefnd var skipuð til þess að fara þangað sem að G7 toppfundurinn var haldin. Frá 1988 þegar var haldin TOES hefur hann verið haldin í sömu borg og G7 fundurinn var haldin. Fundirnir voru haldnir í eftirfarandi borgum; Houston (1990), Denver (1997), Birmingham (1998), Warwick (2000), Brunswick (2004).
John J. Pershing
John Joseph „Black Jack“ Pershing (13. september 1860 – 15. júlí 1948) var bandarískur herforingi sem stýrði bandaríska hernum á vesturvígstöðvunum í fyrri heimsstyrjöldinni frá 1917 til 1918.
Pershing hafnaði kröfum Breta og Frakka um að bandarískir hermenn yrðu settir undir þeirra stjórn og krafðist þess að bandaríski heraflinn berðist sem ein samstæð heild undir hans forystu. Sumar bandarískar herdeildir voru þó settar undir stjórn Breta og Pershing leyfði einnig nokkrum herdeildum blökkumanna að berjast með franska hernum.
Bandarískir hermenn tóku fyrst þátt í stórátökum fyrri heimsstyrjaldarinnar í orrustunum við Cantigny, Chateu-Thierry, Belleau-skóg og Soissons árið 1918. Nýliðum hersins var flýtt til Frakklands án mikils herbúnaðar til að komast sem fyrst á vígvöllinn og Bandaríkjamenn nýttust því í fyrstu við breska og franska skriðdreka, stórskotabyssur og flugvélar. Pershing fór sjálfur fyrir fyrstu herdeild Bandaríkjahersins í september árið 1918 í orrustu við Saint-Mihiel og rak þar Þjóðverja af frönsku landsvæði sem þeir höfðu hernumið í þrjú ár. Í Meuse-Argonne-sókninni flutti Pershing um 600.000 bandaríska hermenn til Argonne-skógar og barðist þar í 47 daga ásamt Frökkum. Meuse-Argonne-sókin var hluti af hundraðdagaáhlaupinu sem leiddi til þess að Þjóðverjar neyddust til að semja um vopnahlé í nóvember árið 1918. Pershing var þeirrar skoðunar að réttast væri að halda stríðinu áfram þar til allt Þýskaland væri hertekið svo hægt yrði að gera út af við stríðsvilja Þjóðverja til frambúðar.
Pershing er eini Bandaríkjamaðurinn sem hefur hlotið tignina hershöfðingi herjanna (General of the Armies) á ævi sinni. Þetta er hæsta tign sem hægt er að bera í Bandaríkjahernum. Pershing var leyft að velja sín eigin tignarmerki og valdi að bera fjórar gullstjörnur til að skera sig frá venjulegum hershöfðingjum, sem báru fjórar silfurstjörnur. Eftir að embætti fimmstjörnuhershöfðingja varð til í seinni heimsstyrjöldinni má líta svo á að hertign Pershing samsvari hertign sexstjörnuhershöfðingja. Pershing lést áður en greitt var úr því hvar hertign hans stæði í nýju tignarröðinni.
Pershing hefur sætt gagnrýni fyrir hertækni sína bæði af hálfu samtímamanna og sagnfræðinga síðari tíma. Hann reiddi sig mjög á bein áhlaup löngu eftir að aðrir herforingjar bandamanna höfðu hætt slíkum aðferðum og hefur Pershing því verið kennt um að gera dauðsfall Bandaríkjamanna meira en það hefði þurft að vera. Auk þess að leiða Bandaríkjamenn til sigurs í fyrri heimsstyrjöldinni var Pershing kennari margra bandarískra herforingja sem áttu eftir að leiða Bandaríkjaher í seinni heimsstyrjöldinni, þar á meðal George Marshall, Dwight D. Eisenhower, Omar Bradley, Lesley J. McNair, George S. Patton og Douglas MacArthur.
Gervilimur
thumb|Maður með tvær gervihendur. Gervilimur er hugtak sem á við um hverskyns líki líkamslims en oftast er átt við stoðtæki sem kemur í stað útlims sem vantar, ýmist vegna slyss, sjúkdóms eða fæðingargalla. Borið hefur á því að hugtakið sé notað um gervigetnaðarlim, þ.e.a.s. dildó.
Yinchuan
alt=Mynd sem sýnir Yinchuan torg í samnefndri borg í Ningxia héraði í norðurhluta Kína.|thumb|450px| Yinchuan torg í samnefndri borg í Ningxia héraði í norðurhluta Kína.
alt=Landakort sem sýnir legu Yinchuan borgar í Ningxia héraði í norðurhluta Kína.|thumb| Kort af legu Yinchuan borgar í Ningxia héraði í norðurhluta Kína. alt=Gervihnattamynd sem sýnir Yinchuan borg búa að hagstæðum skilyrðum fyrir landbúnað.|thumb| Gervihnattamynd sem sýnir Yinchuan borg og græn nágrannasvæði.
Yinchuan (kínverska: 银川; rómönskun: Yínchuān) er höfuðborg Ningxia sjálfstjórnarhéraðs í Alþýðulýðveldinu Kína. Borgin er staðsett í norðurhluta Ningxia í suður af Helan-fjöllum sem marka vesturhluta Ordos-hásléttunnar, nálægt vesturenda Kínamúrsins. Yinchuan (þýðir „Silfurá“) er fyrrum höfuðborg Vestur-Xiaveldis (1038–1227). Fram að miðri 20. öld var borgin einkum viðskiptastöð fyrir landbúnaðarafurðir en síðan þá hefur iðnaður byggst þar upp. Hún er miðstöð stjórnmála, mennta og menningar héraðsins. Um fjórðungur borgarbúa eru kínverskir múslimar af Hui þjóðarbrotinu. Borgarbúar eru um 2.4 milljónir.
Staðsetning
Yinchuan er staðsett í norðurhluta Ningxia héraðs í suður af Helan-fjöllum sem marka vesturhluta Ordos-hásléttunnar, nálægt vesturenda Kínamúrsins. Yinchuan liggur miðja vegu milli Gulafljóts sem rennur um borgina, og Helan-fjalla sem veita skjól frá eyðimörkum Mongólíu. Hún er í um 1.100 metrum yfir sjávarmáli og nær yfir 8.900 ferkílómetra landsvæði í fallegrar náttúru og hagstæðum skilyrðum fyrir landbúnað.
alt= Yinchuan borg í Ningxia héraði í Kína.|thumb| „Trommuturninn“ í Yinchuan borg.
Saga
Yinchuan var upphaflega sýsla undir nafninu Lian (Fuping) árið 119 f.Kr. en nafni hennar var breytt í Huaiyuan á 6. öld e.Kr. Eftir fall Tangveldisins árið 907 var borgin hernumin af Tangut þjóðinni (ættuð frá Tíbet og Mjanmar) á 10. öld. Þeir stofnuðu síðar Vestur Xiaveldið (1038–1227) og gerðu Xingqing (nú Yinchuan) að höfuðborg þess. Mongólar nefndu borgina Iryai. Þeir rændu borgina og slátruðu íbúum hennar. Sjálfur Djengis Khan lést í orustu við borgina árið 1227.
Eftir að Mongólaveldið lagði undir sig Vestur Xiaveldið árið 1227 fór borgin undir stjórn hisn mongólska Júanveldisins. Á tímum Mingveldisins (1368–1644) og Tjingveldisins (1644–1911) var borgin höfuðstaður Ningxia svæðis.
Árið 1929, þegar héraðið Ningxia var formlega stofnað úr hlutum Gansu og Innri Mongólíu, varð það Yinchuan höfuðborg þess. Þegar Ningxia hérað var lagt niður árið 1954, var borginni komið fyrir í Gansu héraði; en með stofnun sjálfstjórnarhéraðsins Hui þjóðarbrotsins í Ningxia árið 1958, varð Yinchuan aftur höfuðborg.
Efnahagur
Miklar kolaútfellingar sem fundust í námum nálægt Shizuishan borg, um 100 km norður af höfuðborginni, ýttu mjög undir uppbyggingu efnaiðnaðar og varmaaflsvirkjana í Yinchuan. Framleiðsla byggingarefna varð einnig mikilvæg í borginni.
Yinchuan er helsti markaður og dreifingarmiðstöð fyrir landbúnaðarafurðir svæðisins. Þar er markaður fyrir korn, mjölverksmiðjur, hrísgrjónavinnsla og olíupressun úr landbúnaðarafurðum. Ullin sem framleidd á sléttunum skapar textíliðnað. Aðrar búgreinar eru meðal annar sykurhreinsun, hörspun og sútun.
alt=Mynd sem sýnir aðaljárnbrautarstöð Yinchuan borgar í Kína.|thumb| Aðaljárnbrautarstöð Yinchuan borgar.
Samgöngur
Í aldir hefur Gulafljót verið ein helsta samgönguæð borgarinnar enda rennur fljótið í gegnum borgina. Siglingar hafa verið mögulegar norðaustur til Innri Mongólíu og til norðurhluta Ningxia héraðs.
Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllurinn, sem er 25 kílómetra af borginni, býður upp á reglulegt flug til stórborga í Kína. Árið 2019 fóru um flugvöllinn um 10.6 milljón farþegar. Þá er millilandaflug að byggjast upp, meðal annars til Dúbaí og fleiri borga. alt=Mynd sem sýnir mosku múslima í Yinchuan borg, Kína.|thumb| Moska múslima í Yinchuan borg.
Íbúar
Flestir borgarbúar eru Han kínverjar (um 73 prósent árið 2019) Borgin er talin miðstöð fyrir Hui þjóðarbrotið, kínverskra múslima, sem eru um fjórðungur borgarbúa og hefur þannig mikil menningarleg og efnahagsleg tengsl við íslömsk lönd. Borgin er fastur staður fyrir China-Arab Expo sem er alþjóðlegur vettvangur fyrir menningarleg og efnahagsleg skoðanaskipti milli Kína og Arabalanda.
Ýmsar rannsóknar- og háskólastofnanir eru í borginni. Stærsti háskólinn í Ningxia héraði, Ningxia háskólinn (stofnaður sem háskóli 1962), er í borginni. Hann er talinn til lykilháskóla Kína.
Norður-Yorkshire
thumb|250px|Yorkshire á Englandi.
Norður-Yorkshire (enska North Yorkshire) er sýsla á Norðvestur-Englandi á Bretlandi. Hún er stærsta sýsla á Englandi og er 8.654 km² að flatarmáli. Árið 2010 var íbúafjöldinn 1.082.000. Höfuðborg sýslunnar er York.
Þormóðsstaðir (Sölvadal)
Þormóðsstaðir er lögbýli í Sölvadal. Í dag eru Þormóðsstaðir innsti bær í Sölvadal en innar í dalnum er Þormóðsstaðasel en búskapur lagðist þar af árið 1907. 29. júní 1995 féll ógurleg skriða rétt sunnan Þormóðsstaða. Skriðan átti upptök sín í Arnbjargarhólum í Þormóðsstaðafjalli og steyptist niður rétt sunnan bæjarins og fór yfir Sölvadalsá og stíflaði hana um tíma. Upp Þormóðsstaðafjall er fjallvegur sem tengist inn á Sprengisand.
Vesturhópshólakirkja
Vesturhópshólakikja er kirkja að Vesturhópshólum í Vesturhópi. Bærinn er ysti bær í sveitinni og dregur nafn sitt af urðartungu sem hefur hreyfst úr fjallinu fyrir ofan.
Kirkjan á Vesturhólshólum var byggð árið 1879 en hún var bændakirkja allt fram til 1959. Henni tilheyrir predikunarstóll sem talinn er vera frá 17. öld. og talinn smíðaður af Guðmundi Guðmundssyni „bíld“ frá Bjarnastaðahlíð. Altaristaflan í kirkjunni sýnir Krist á krossinum og er hún talin vera gömul. Á henni kemur fram nafnið Bertel Øland og ártalið 1761. Hvort tveggja, predikunarstóll og altaristafla, er talið vera komið úr kirkjunni á Höskuldsstöðum við Skagaströnd.
Segultruflanir
thumb|right|Kort sem sýnir segultruflanir við neðansjávarhryggina Juan de Fuca og Gorda við vesturströnd Ameríku Segultruflanir eru staðbundnar truflanir á áttavita sem stafa af missterku segulsviði í jarðskorpunni eða segulsviði kletta. Slíkar segultruflanir eru að jafnaði litlar (á milli 25.000 og 65.000 nanóteslur (nT)). Þær mynda rákir sem liggja samsíða neðansjávarhryggjum og eru mikilvægar til að áætla aldur jarðskorpunnar þar sem segulsvið jarðar umpólast á nokkur hundruð ára fresti.
Segultruflanir eru stundum merktar inn á sjókort þar sem ástæða er til að leiðrétta fyrir þeim, eins og misvísun og segulskekkju.
Almenna afstæðiskenningin
Almenna afstæðiskenningin er annar meginþáttur afstæðiskenningarinnar, sem Albert Einstein setti fram árið 1916. Fjallar hún einkum um þyngdaraflið og lýsir hreyfingu hluta með öðrum hætti en tíðkast í sígildri eðlisfræði.
Bíldudalur
thumb|Bíldudalur séður austan Vogs thumb|Bíldudalur; séð út Bíldudalsvog Bíldudalur er þorp við sunnanverðan Arnarfjörð og er í raun eina þéttbýlið við fjörðinn. Staðurinn stendur við Bíldudalsvog sem gengur inn af firðinum. Norðan megin við voginn er Bíldudalsfjall og sunnan Otradalsfjall, en það er oft nefnt Bylta af heimamönnum. Í þorpinu búa alls 208 manns (2019). Áður tilheyrði Bíldudalur sér hreppi, Bíldudalshreppi, en er nú hluti af Vesturbyggð.
Bíldudalur á sér langa og merka sögu, þar var meðal annars einn af verslunarstöðum einokunarverslunarinnar. Fljótlega eftir að verslun var gefin frjáls í lok 18. aldar eignaðist Ólafur Thorlacius verslunina og rak þaðan þilskipaútgerð og flutningaskip og seldi fisk beint til Spánar. Pétur J. Thorsteinsson rak einnig mikinn atvinnurekstur á Bíldudal milli 1880 og 1910 með útgerð og verslun, og notaði til þess Péturskrónur. Á þeim tíma sem Pétur var útgerðarmaður fjölgaði íbúum og tók að myndast allstórt þorp á staðnum.
Nokkru eftir að Thorsteinsson flutti burtu tóku þeir Hannes Stephensen Bjarnason og Þórður Bjarnason við verslun og útgerð á Bíldudal.
Einn af þekktustu Bílddælingum er Guðmundur Thorsteinsson, sonur Péturs J. Thorsteinssonar, betur þekktur sem Muggur.
Árið 1918 var Hnúksá, ofan við bæinn, virkjuð.
Gísli Jónsson alþingismaður, átti um tíma miklar eignir á Bíldudal og kom hann á fót verksmiðjunni sem framleiddi Bíldudals grænar baunir og eftir þeirri afurð hefur fjölskylduhátíð á Bíldudal verið nefnd. Árið 1943 átti sér stað svokallað Þormóðsslys og var það mikið áfall fyrir Bíldudal og Bílddælinga því að í því fórust margir þorpsbúar.
Kirkja staðarins, Bíldudalskirkja, var byggð árið 1906 en áður sóttu Bílddælingar messu í Otradalskirkju.
Oxalis spiralis
Oxalis spiralis er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá Mið-Ameríku og vesturhluta S-Ameríku.
Úllen dúllen doff - Kisubörnin kátu
Úllen dúllen doff - Kisubörnin kátu er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytur Úllen dúllen doff leikflokkurinn leikrit fyrir börn búið til flutnings af Gísla Rúnari Jónssyni eftir sögu Walt Disney í þýðingu Guðjóns Guðjónssonar. Leikstjóri: Gísli Rúnar Jónsson. Hljóðritun fór fram hjá Hljóðrita hf. Tæknimenn: Hjörtur Howser og Pétur Hjaltested. Viðbótarhljóðritun og hljóðblöndun fór fram hjá Ríkisútvarpinu. Tæknimaður: Vigfús Ingvarsson. Ljósmynd á framhlið: Ólafur Jónsson. Ljósmynd á bakhlið: Bjarnleifur. Filmuvinna og prentun: Prisma
Oxalis spiralis
Þrjár til fjórar undirtegundir eru viðurkenndar:
Úllen dúllen doff - Kisubörnin kátu
Tónlist
Tónlist og áhrifahljóð eru eftir Gísla Rúnar Jónsson og útsett af honum ásamt Magnúsi Kjartanssyni. Hljóðfæraleikur: Magnús Kjartansson.
Hálfdánar saga svarta
Hálfdánar saga svarta er önnur bók Heimskringlu. Hún segir frá lífi Hálfdánar svarta konungi Vestfoldar í Noregi. Hann var faðir Haralds hárfagra sem var fyrsti konungur sameinaðs Noregs.
Hálfdán var svartur á hár og fékk því viðurnefnið Hálfdán svarti. Hann tók við konungdóminum 18 ára gamall. Hann lagði undir sig talsvert landsvæði m.a. Agðir, Raumaríki, Heiðmörk, Haðaland, Þótn og Sogn.
Fjölskyldulíf
Faðir Hálfdánar var Guðröður Hálfdánarson og móðir hans var Ása dóttir Haralds konungs í Ögðum. Guðröður bað um hönd Ásu en var synjað af föður hennar. Fór Guðröður þá og herjaði gegn Haraldi og rændi Ásu. Þegar Hálfdán var ársgamall lét Ása skósvein sinn myrða Guðröð.
Fyrri eiginkona Hálfdánar var Ragnhildur dóttir Haralds gullskeggs konungs í Sogni. Sonur þeirra var Haraldur hinn hárfagri. Síðari eiginkona hans var Ragnhildur dóttir Sigurðar hjartar konungur Hringaríkis.
Draumar
thumb|"Ragnhildi dróttningu dreymði drauma stóra, en hon var spǫk at viti." Ragnhildi drottningu dreymdi draum þar sem hún var í grasagarði og tók þyrni úr serk sínum. Er hún fjarlægði þyrninn óx úr honum mikið tré sem var rautt neðst, með grænan bol og hvítar greinar. Greinar trésins voru svo miklar að henni fannst þær ná yfir allan Noreg og víðar.
Hálfdán dreymdi einnig draum. Honum sýndist hann vera allra manna best hærður með mikla marglita mislanga hárlokka. Einn lokkur sigraði alla hina.
Dánarorsök
Hálfdán dó fertugur að aldri er hann féll í gegnum ís.
Ragnar Kjartansson (myndlistarmaður)
Móðir hans er leikkonan Guðrún Ásmundsdóttir og hálfsystir hans er leikkonan Sigrún Edda Björnsdóttir.
Fjarskoðun
Fjarskoðun gengur út á að öðlast upplýsingar um fjarlægja hluti með því að skynja tilveru þeirra með huganum einum saman. Rannsóknir sýna fram á að fjarskoðun virki ekki, og því er hún flokkuð undir gervivísindi.
Fjarskoðun varð vinsæl í Bandaríkjunum á 10. áratugnum eftir að leynileg skjöl um tilraunir bandarískra stjórnvalda með þennan mátt voru gerðar opinberar. Hafði ætlunin veri ðað nýta þetta dulræna fyrirbrigði í hernaðartilgangi, en bundið var enda á rannsóknarverkefnið árið 1995 þar sem það skilaði ekki árangri.
Phylloxeroidea
Phylloxeridae er ætt skordýra. Samkvæmt Catalogue of Life eru um 77 tegundir í Phylloxeridae.
Ættartré samkvæmt Catalogue of Life og Dyntaxa :
Úlfur
thumb|Söguleg og nútímadreifing úlfa.
Úlfur (fræðiheiti: Canis lupus) er spendýr af hundaættkvísl, náskyldur hundinum (Canis familiaris). Margir fræðimenn telja hunda og úlfa vera deilitegundir sömu dýrategundarinnar. Úlfar voru áður algengir um alla Norður-Ameríku, Evrasíu og Mið-Austurlönd en mikið hefur dregið úr stofnstærð vegna veiða og eyðingu náttúrulegra heimkynna af mannavöldum. Kvenkyns úlfur nefnist úlfynja, vargynja eða ylgur.
Undirtegundir
Í eina tíð var talið að til væru allt að 70 undirtegundir úlfa. Undanfarna áratugi hafa líffræðingar þó komið sér saman um lista yfir undirtegundir úlfa, þar sem eru 15 núlifandi undirtegundir (að tömdum hundum og dingóum meðtöldum) og tvær útdauðar undirtegundir þar að auki.
Hernaðarbandalag hlutlausra ríkja
Hernaðarbandalag hlutlausra ríkja var bandalag fjögurra ríkja á árunum 1800-1801. Þau lönd sem áttu aðild af því voru Rússland, Svíþjóð, Danmörk og Prússland.
Vampíra
thumb|260px|Vampíran, mynd eftir [[Philip Burne-Jones, 1897]] Vampíra á upprunalega við uppvakning sem rís upp úr gröf sinni að nóttu og nærist á blóði lifenda (manna eða dýra) til að viðhalda ódauðlegri tilvist sinni. Vampíran er að vissu leiti alþjóðleg þjóðsagnarvera þar sem þjóðsögur um „þá dauðu“ sem vakna upp aftur til þess að drekka blóð lifenda fyrirfinnast í nánast öllum menningarheimum.
Orðið „vampíra“ kemur frá búlgverska orðinu Vampir, sem svo aftur er talið koma frá slavneska orðinu Obyri (ǫpyrь). Þótt heimildum greini verulega á þá vilja margir halda því fram að gríska orðið Nosophoros („pláguberi“) hafi með tímanum þróast yfir í forn slavneska orðið nosfur-atu, en vestrænir menningarheimar þekkja einmitt þennan óvætt best undir nöfnunum Vampir og Nosferatu.
Uppruni
Frá Afríku til Asíu og Evrópu hafa sögur um vampíruna haldið mönnum hugföngnum í aldanna rás. Hvergi sjáum við þó fleiri vampíru-þjóðsögur heldur en hjá þjóðflokkum slava, sögulega séð gæti ástæða þess verið fjöldi sígauna á þeirra svæðum, farferðir sígauna hafa verið raktar þvert yfir evrópsku heimsálfuna allt til norður Indlands, þar sem fjölgyðistrúarbrögð höfðu að geyma ýmsa blóðþyrsta guði og vætti, svo sem gyðjuna Kali og vættirnar Bhutu. Sú kenning hefur verið sett fram að sígaunar hafi tileinkað sér brot og brot úr goðsögnum og trúarbrögðum víðvegar um heimsálfurnar í ferðum sínum til vestursins sem seinna hafi haft stórbrotin áhrif á slavnesku þjóðina.
Krítarhaf
thumb|right|Kort sem sýnir Krítarhaf Krítarhaf er syðsti hluti Eyjahafs norðan við eyjuna Krít. Það nær frá Kýteru í vestri að Tylftareyjunum Karpatos og Kassos í austri.
Árni Ragnar Árnason
Árni Ragnar Árnason (f. 4. ágúst 1941, d. 16. ágúst 2004) var íslenskur stjórnmálamaður og sat á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hann var þingmaður Reykjaneskjördæmis 1991 - 2003 og Suðurkjördæmis 2003 - 2004. Hann gegndi áður fjölmörgum trúnaðarstörfum, fulltrúi, útibússtjóri, rak bókhaldsstofu, var fjármálastjóri og deildarstjóri. Sat einnig í stjórn Hitaveitu Suðurnesja.
Nusantara
thumb|Forseti Indónesíu og ríkisstjóri austur-Kalimantan skoða svæðið sem fer undir borgina. Nusantara (indónesíska: Ibu Kota Nusantara) er fyrirhuguð höfuðborg Indónesíu sem verður stofnuð 17. ágúst árið 2024. Hún tekur við af Jakarta sem var höfuðborgin 1945-2024.
Borgin er á austurströnd Borneó við Austur-Kalimantan-hérað. Nálægar borgir eru Balikpapan og Samarinda.
Meðal ástæðna flutningsins er að færa valdajafnvægið frá fjölmennustu eyjunni Jövu og hafa höfuðstaðinn í miðju landsins og fjarri jarðskjálfta- og eldgosasvæði. Tæp 96% íbúa voru andsnúin flutningi á höfuðborginni í könnun.
Hugarskynjun
Hugarskynjun (stundum kallað sjötta skilningarvitið) kallast það þegar upplýsingar eru fengnar frá umheiminum með huganum einum saman en ekki með skilningarvitunum (augum, eyrum, snertingu, og þess háttar).
Hugtakið er notað til að lýsa yfirnáttúrulegum hlutum líkt og dulspeki, fjarskoðun, og skyggnigáfu.
GP14
thumb|right|Fjórar kænur. Sú sem er fremst á myndinni er af gerðinni GP14. GP14 (skammstöfun fyrir General Purpose 14 fet) er 14 feta (4,2 metra) löng tvímenningskæna sem líka er hægt að róa hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt árið 1949. Hún er hlutfallslega fremur þung (133 kíló) en líka mjög stöðug sem gerir hana að góðum kennslubát.
Fermíeind
Fermíeind (einnig kölluð oddskiptaeind) er eind sem hlítir einsetulögmáli Paulis og hefur ekki heiltöluspuna. Allt efni samanstendur af fermíeindum, þ.e.a.s. létteindum (eins og rafeindum) og kvörkum (sem nifteindir og róteindir eru gerðar úr). Eindir samsettar úr fermíeindum geta bæði verið fermíeindir (t.d. þungeindir) eða bóseindir (t.d. miðeindir).
Jónandi geislun
Jónandi geislun er annaðhvort rafsegulgeislun eða agnageislun, sem er nægjanlega orkumikil til að jóna frumeind eða sameind. Jónandi geislun myndast við kjarnahrörnun og kjarnasundrun eða í geislatækjum, s.s.röntgentækjum og eindahröðlum og getur verið hættuleg lífverum. Dæmi um geislun, sem ekki er jónandi er útfjólublá geislun, útvarpsgeislun og örbylgjugeislun. Með geislavörnum er reynt að minnka geislaálag vegna jónandi geislunar.
Takmarkaða afstæðiskenningin
Takmarkaða afstæðiskenningin er annar af meginhlutum afstæðiskenningarinnar, sem Albert Einstein setti fram árið 1905. Einstein setti kenninguna fram í greininni -Um rafsegulfræði hluta á hreyfingu, á frommálinu -Zur Elektrodynamik bewegter Körper.
Sveinn skotti
Sveinn var sonur raðmorðingjans Axlar-Bjarnar Péturssonar og Þórdísar Ólafsdóttur konu hans. Þjóðsagan segir að þegar Björn var líflátinn hafi kona hans verið þunguð og því sloppið við refsingu fyrir vitorð með honum. Hún hafi þá farið norður að Skottastöðum í Svartárdal og þar hafi Sveinn fæðst og alist upp og sé kenndur við bæinn. Þetta er þó afar ólíklegt því mál Þórdísar var tekið fyrir á Alþingi bæði 1596 og 1597 og er ólíklegt að hún hafi mátt fara af Snæfellsnesi fyrr en það var til lykta leitt.
Fátt er vitað um feril Sveins en hann er sagður hafa farið til Vestfjarða og lært þar galdur. Síðan flakkaði hann víða um og hafði á sér mjög illt orð fyrir galdur, þjófnað og áreitni við konur og var að minnsta kosti tvisvar hýddur fyrir nauðganir og fleira.
Varðveist hefur bréf sem Brynjólfur Sveinsson biskup skrifaði árið 1646 þar sem hann kærir Svein fyrir að forsmá guðs orð og sakramenti og segir hann hafa iðkað íþróttir djöfulsins. Sama ár var Sveinn kaghýddur á Alþingi og skorið af honum annað eyrað, auk þess sem hann var dæmdur réttdræpur ef hann bryti af sér á ný. Tveimur árum síðar kom hann að Rauðsdal á Barðaströnd. Bóndinn var ekki heima en Sveinn ætlaði þá að nauðga húsfreyjunni. Henni tókst að koma á hann böndum og var hann síðan hengdur.
Sveinn er talinn hafa átt tvo syni, Gísla, sem kallaður var hrókur, er sagður hafa verið þjófur og illmenni og var hengdur í Dyrhólum, og Halldór (f. 1643), bónda í Syðra-Tjarnakoti í Eyjafirði.
Takaji Mori
Takaji Mori (24. nóvember 1943 - 17. júlí 2011) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 56 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Bessarabía
thumb|right|Kort af Bessarabíu frá 1927. Bessarabía er sögulegt hérað í Austur-Evrópu, á milli ánna Dnjestr í austri og Prut í vestri. Um tveir þriðju hlutar þessa héraðs eru nú innan landamæra Moldóvu, en þriðjungur er í úkraínsku héruðunum Búdjak og Tsjernívtsífylki.
Bessarabía var búin til þegar austurhluti furstadæmisins Moldavíu, sem þá var skattland Tyrkjaveldis, gekk til Rússlands eftir sigur þess í stríði Rússlands og Tyrklands 1812. Nafnið Bessarabía hafði áður verið notað yfir slétturnar á milli Dnjester og Dónár. Eftir Krímstríðið 1856 gekk suðurhluti Bessarabíu aftur til Moldavíu, en Rússar náðu aftur yfirráðum yfir öllu héraðinu 1878 þegar Rúmenía neyddist til að skipta á þeim og Dobrúdja.
Srí Lanka
Alþýðulýðveldið Srí Lanka (sinhala: ශ්රී ලංකා; tamílska: இலங்கை), áður þekkt sem Seylon til 1972, er eyríki út af suðausturströnd Indlandsskaga. Einungis 50 km breitt sund, Palksund, skilur eyjuna frá Indlandi í norðvestri en 750 km suðvestar eru Maldíveyjar.
Fornminjar benda til þess að menn hafi sest að á Srí Lanka á fornsteinöld fyrir allt að 500.000 árum. Leifar af balangodamanninum (Homo sapiens balangodensis) eru frá miðsteinöld og eru taldar elstu leifar líffræðilegra nútímamanna í Suður-Asíu. Elsta vísunin til Srí Lanka í rituðum heimildum er í sagnakvæðinu Ramayana frá 5. eða 4. öld f.Kr. Hugsanlega voru elstu íbúar Srí Lanka forfeður veda sem nú eru lítill hópur frumbyggja á eyjunni. Á miðöldum varð Srí Lanka fyrir innrásum Chola-veldisins á Indlandi og síðan Kalinga Magha árið 1215 og eyjunni var skipt milli hinna ýmsu konungdæma. Portúgalir lögðu strandhéruð eyjarinnar undir sig á 17. öld en Hollendingar náðu þeim brátt af þeim. Í upphafi 19. aldar lögðu Bretar eyjuna undir sig. Srí Lanka lýsti yfir sjálfstæði frá Bretum árið 1948 en fljótlega settu átök milli sinhalamælandi meirihluta og tamílskumælandi minnihluta svip sinn á stjórnmál landsins þar til borgarastyrjöld braust loks út árið 1983 milli stjórnarinnar og Tamíltígra. Árið 2009, eftir mikið mannfall, tókst stjórnarhernum að sigra Tamíltígra.
Helstu undirstöður efnahags Srí Lanka eru ferðaþjónusta, fataframleiðsla og landbúnaður. Landið hefur lengi verið þekkt fyrir framleiðslu á kanil, hrágúmmíi og tei. Íbúar eru um 20 milljónir og þar af búa tæplega fimm milljónir í stærstu borginni, Colombo. Höfuðborgin, Sri Jayawardenepura Kotte, er úthverfi í Colombo. Um 75% íbúa tilheyra meirihluta Sinhala. Flestir Sinhalar eru búddistar en Tamílar eru flestir hindúatrúar. Srílankískir márar eru tamílskumælandi íbúar sem aðhyllast íslam. Fyrir borgarastyrjöldina voru Tamílar í meirihluta í norðurhéruðum eyjarinnar og meðfram austurströndinni. Höfuðstaður norðurhéraðsins, Jaffna, var auk þess önnur stærsta borg landsins.