cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simbabve
Í dag telst Simbabve lýðveldi með forsetaræði. Fyrsti forsætisráðherra og síðar annar forseti landsins var Robert Mugabe sem var við völd allt frá því borgarastyrjöldinni lauk til ársins 2017. Stjórn Mugabes einkenndist hin síðari ár af bágum efnahag og óðaverðbólgu. Hún lá einnig undir ámæli fyrir mannréttindabrot. Óánægja vegna hruns hagkerfis þjóðarinnar, útbreiddrar fátæktar og atvinnuleysi leiddi til aukins stuðnings við Lýðræðishreyfingu Morgan Tsvangirai og samþykkt var í kjölfar kosninga árið 2008 að hann myndi deila völdum með Mugabe sem forsætisráðherra, sem hann gerði á árunum 2009 til 2013. Mugabe var að endingu steypt af stóli árið 2017 og Emmerson Mnangagwa gerður að forseta í hans stað.
Simbabve er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Þróunarbandalagi sunnanverðrar Afríku, Afríkusambandinu og efnahagsbandalaginu COMESA.
Heiti
Heitið „Simbabve“ er dregið af sjónaheiti Simbabve miklu, fornrar borgar í suðausturhluta landsins. Leifar hennar eru nú varðveittar sem menningarminjar. Til eru tvær kenningar um merkingu nafnsins. Ýmsir telja að „Zimbabwe“ sé dregið af dzimba-dza-mabwe, sem í karanga-mállýsku sjónamáls merkir „steinhús“ (dzimba = „hús“ (ft.) og mabwe = „steinar“). Sjónar sem tala karanga búa í nágrenni við Simbabve miklu í Masvingo-héraði. Fornleifafræðingurinn Peter Garlake setti fram þá tilgátu að „Zimbabwe“ sé stytting á dzimba-hwe, sem merkir „virðuleg hús“ á zezuru-mállýskunni og vísar oftast til heimila eða grafa höfðingja.
Simbabve var áður þekkt sem Suður-Ródesía (1898), Ródesía (1965) og Simbabve Ródesía (1979). Simbabve var fyrst notað sem tilvísun í landið af þjóðernissinnanum Michael Mawema árið 1960, en flokkur hans, Þjóðarflokkur Simbabve, tók fyrstur að nota nafnið opinberlega árið 1961. „Ródesía“ var aftur dregið af ættarnafni Cecil Rhodes sem átti upptökin að nýlendustofnun Breta á svæðinu seint á 19. öld, og þjóðernissinnum þótti þannig óviðeigandi.
Samkvæmt Mawema héldu þjóðernissinnar fund árið 1960 til að velja landinu nýtt nafn. Þar komu fram uppástungur eins og „Matshobana“ og „Monomotapa“ áður en „Zimbabwe“ varð ofan á. Þjóðernissinnar í Matabelelandi höfðu líka sett fram tillöguna „Matopos“ eftir Matopos-hæðum sunnan við Bulawayo.
Í byrjun var óljóst hvernig ætti að nota nýja heitið. Í bréfi frá Mawema frá 1961 er talað um „Zimbabweland“. Árið 1962 var „Zimbabwe“ orðið það viðurkennt að það var almennt notað af þjóðernishreyfingu þeldökkra íbúa landsins. Í viðtalið árið 2001 minntist Edson Zvobgo þess að Mawema hafi nefnt þetta heiti á baráttufundi „og það hélst, og þannig var það“. Hinar ýmsu þjóðernishreyfingar notuðu nafnið í framhaldinu í seinni herförum gegn stjórn Ródesíu í Kjarrstríðinu 1964 til 1979. Helstu flokkarnir á því stigi voru Zimbabwe African National Union (ZANU), sem Robert Mugabe leiddi, og Zimbabwe African People's Union (ZAPU), sem Joshua Nkomo leiddi.
Stjórnsýslueiningar
Simbabve er miðstýrt ríki sem skiptist í átta héruð og tvær borgir með stjórnsýslulega stöðu héraðs. Hvert hérað er með héraðshöfuðborg þar sem stjórnsýsla héraðsins er venjulega staðsett.
Nöfnin á flestum héruðunum miðast við skiptinguna milli Mashonalands og Matabelelands á nýlendutímanum: Mashonaland var fyrsta landsvæðið sem Breska Suður-Afríkufélagið lagði undir sig, og Matabeleland er svæðið sem það náði eftir Fyrsta Matabelestríðið. Þessi landsvæði svara nokkurn veginn til landa Sjóna og Matabelea, þótt aðrar þjóðir búi líka í þessum héruðum. Yfir hverju héraði er héraðslandstjóri sem er skipaður af forseta landsins.
Héraðsstjóri leiðir héraðsstjórnina. Hann er skipaður af nefnd um almannaþjónustu. Önnur stjórnsýsla á héraðsstigi fer fram gegnum héraðsskrifstofur ríkisstofnana.
Héruðin skiptast í 59 umdæmi og 1.200 sveitarfélög. Héraðsstjóri er skipaður af nefnd um almannaþjónustu. Auk þess er dreifbýlisráð sem skipar framkvæmdastjóra. Dreifbýlisráðið er skipað kjörnum sveitarstjórnarmönnum, héraðsstjóra og einum fulltrúa hefðbundinna ættbálkahöfðingja samkvæmt hefðarrétti.
Á sveitarstjórnarstigi er þróunarnefnd sveitarfélagsins, sem skipuð er kjörnum sveitarstjóra, höfðingjum (hefðbundum leiðtogum) og fulltrúum þróunarnefnda þorpanna. Sveitarfélögin skiptast í þorp, og í hverju þorpi er þróunarnefnd og höfuðsmaður (hefðbundinn leiðtogi sem heyrir undir höfðingja).
Haítí
Haítí (franska: Haiti, haítískt kreólamál: Ayiti), formlega Lýðveldið Haítí (franska: République d'Haïti; haítískt kreólamál: Repiblik D Ayiti), er land á vestari helmingi eyjunnar Hispaníólu, sem er ein af Stóru Antillaeyjum í Karíbahafi, austan við Jamaíka og Kúbu og sunnan við Bahamaeyjar og Turks- og Caicoseyjar. Það nær yfir þrjá áttundu hluta eyjunnar og á landamæri að Dóminíska lýðveldinu í austri. Landið nær auk þess yfir eyjarnar La Gonâve, Tortúga, Les Cayemites og Ile a Vache. Suðvestan við Haítí er óbyggða smáeyjan Navassaeyja undir stjórn Bandaríkjanna sem landið gerir tilkall til. Haítí er 27.750 km² að stærð og íbúar eru taldir vera rúmar 11 milljónir sem gerir landið að fjölmennasta landinu innan CARICOM og því næstfjölmennasta í Karíbahafi, á eftir Kúbu.
Eyjan var byggð Taínóum sem fluttust þangað frá Suður-Ameríku. Evrópubúar komu fyrst til eyjarinnar 5. desember 1492, í fyrstu ferð Kólumbusar, sem hélt að hann væri kominn til Indlands eða Kína. Kólumbus stofnaði þar síðar fyrstu nýlenduna í Nýja heiminum, La Navidad, þar sem nú er norðausturströnd Haítí. Spánn gerði tilkall til eyjarinnar og nefndi hana La Española. Eyjan var hluti af Spænska heimsveldinu þar til snemma á 17. öld. Frakkar hófu þá að stofna nýlendur á vesturhluta eyjarinnar og gerðu tilkall til hennar. Eftir Níu ára stríðið fengu Frakkar vesturhluta eyjunnar með friðarsamningum 1697. Þeir nefndu þann hluta Saint-Domingue. Frakkar stofnuðu sykurplantekrur sem ræktaðar voru með þrælum frá Afríku. Nýlendan var með þeim auðugustu í heimi.
Haítí var frönsk nýlenda og fyrsta landið í Ameríku til að lýsa yfir sjálfstæði, eftir einu þrælabyltingu í heimssögunni sem heppnaðist og leiddi til þess að sjálfstætt lýðveldi var stofnað. Þrátt fyrir þennan aldur er landið eitt af þeim fátækustu á vesturhveli jarðar.
Haítí varð fyrir gríðarlegum skemmdum í jarðskjálfta sem varð árið 2010 þann 12. janúar en hann mældist 7,0 á Richter og átti upptök sín skammt frá Port-au-Prince, höfuðborg Haítí. Ísland átti heiðurinn af því að vera fyrsta þjóðin sem kom Haítíbúum til hjálpar eftir jarðskjálftann.
Haítí er stofnaðili að Sameinuðu þjóðunum, Samtökum Ameríkuríkja, Samtökum Karíbahafsríkja og Samtökum frönskumælandi ríkja. Auk CARICOM er það aðili a Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Alþjóðaviðskiptastofnuninni og Bandalagi ríkja í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi. Þar sem fátækt og pólitískur óstöðugleiki hafa einkennt sögu Haítí er landið með lægstu vísitölu um þróun lífsgæða í Ameríku. Frá síðustu aldamótum hefur landið gengið í gegnum valdarán sem kallaði á afskipti Sameinuðu þjóðanna og jarðskjálfta sem olli dauða 250.000 manna.
Veðurfar
thumb|right|Kort sem sýnir [[loftslagsbelti á Haítí.]] Á Haítí er hitabeltisloftslag sem er breytilegt eftir hæð yfir sjávarmáli. Meðalhiti í Port-au-Prince er 23-31° í janúar og 25-35° í júlí. Úrkoma er breytileg eftir landshlutum og er meiri á sumum hlutum láglendis og í norður- og austurhlíðum fjalla. Þurrkatíminn á Haítí er frá nóvember til janúar.
Stjórnsýslueiningar
thumb|right|Sýslur Haítí. Haítí skiptist í tíu sýslur (départements) sem aftur skiptast í 42 umdæmi (arrondissements), sem skiptast í 145 sveitarfélög (communes) sem skiptast í 571 hverfi (sections communales). Sýslurnar eru:
Efnahagslíf
Haítí býr við markaðshagkerfi þar sem verg landsframleiðsla er tæplega 20 milljarðar dala en 1.800 dalir á mann (áætlað árið 2017). Gjaldmiðill landsins nefnist gourde. Þrátt fyrir mikla ferðaþjónustu er Haítí eitt af fátækustu löndum Ameríku, þar sem spilling, óstöðugleiki, lélegir innviðir, skortur á heilbrigðisþjónustu og menntun eru nefnd sem helstu ástæðurnar. Atvinnuleysi er mikið og margir Haítíbúar leita tækifæra utanlands. Viðskipti við landið hrundu eftir jarðskjálftann 2010 og kólerufaraldurinn sem kom í kjölfarið. Við það féll verg landsframleiðsla um 8%. Árið 2010 var Haítí í 145. sæti af 182 löndum á vísitölu um þróun lífsgæða, og 57,3% þjóðarinnar liðu skort samkvæmt minnst þremur mælikvörðum á fátækt.
Eftir umdeildar kosningar árið 2000 og ásakanir um spillingu stjórnar Jean-Bertrand Aristide hættu Bandaríkin hjálparstarfi á Haítí milli 2001 og 2004. Þegar Aristide hvarf frá völdum árið 2004 hélt hjálparstarf áfram og Brasilíuher leiddi friðargæslu í landinu. Eftir nærri fjögurra ára kreppu tók hagvöxtur við sér og náði 1,5% árið 2005. Í september 2009 uppfyllti Haítí skilyrði Heavily Indebted Poor Countries-verkefnis Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Heimsbankans til að fá niðurfellingu erlendra skulda.
Yfir 90% af tekjum hins opinbera á Haítí koma frá samningi við olíufyrirtækið Petrocaribe.
Tungumál
Á Haítí eru tvö opinber tungumál: franska og haítíska (kreólamál). Franska er helsta ritmálið, stjórnsýslumálið og fjölmiðlamálið, og 42% íbúa tala hana. Menntaðir Haítíbúar tala allir frönsku, hún er kennslumál í skólum og helsta viðskiptamálið. Franska er líka notuð við opinber tilefni eins og giftingar, útskriftir og í messum. Haítí er annað af tveimur sjálfstæðum löndum í Ameríku þar sem franska er opinbert mál, ásamt Kanada. Önnur Ameríkulönd þar sem franska er töluð eru öll undir yfirráðum Frakklands. Nær allir íbúar landsins tala haítísku sem er kreólamál byggt á frönsku. Sumir Haítíbúar sem búa nálægt landamærunum að Dóminíska lýðveldinu tala spænsku.
Botnalönd
Botnalönd eru þau lönd sem eru fyrir botni Miðjarðarhafs, sem er í raun austasti hluti hafsins. Í hefðbundinni merkingu í dag er átt við Ísrael, Jórdaníu, Sýrland og Líbanon. Þó eiga Egyptaland og Tyrkland landamæri að þessum ímyndaða botni. Botnalönd ásamt Arabíuskaga og Íran nefnast svo Mið-Austurlönd. Þetta svæði hefur í svipaðri merkingu verið nefnt Austurlönd, Palestína, Kanaansland o.fl.
Portúgalsstraumurinn
Portúgalsstraumurinn er veikur hlýsjávarstraumur sem rennur suðaustur í átt til Portúgals. Hann er grein af Norður-Atlantshafsstraumnum sem rennur í norðaustur frá Norður-Atlantshafshringstraumnum.
Droplaug
Droplaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Brasilíustraumurinn
thumb|right|Kort af Suður-Atlantshafshringstraumnum: Brasilíustraumurinn er við strönd Suður-Ameríku vinstra megin Brasilíustraumurinn er hlýsjávarstraumur sem rennur suður með strönd Brasilíu að ósum Río de la Plata. Straumurinn er grein af Suður-Miðbaugsstraumnum sem verður til þegar sá síðarnefndi mætir Suður-Ameríku. Straumurinn er jaðarstraumur eins og Golfstraumurinn en er þó mun grynnri og veikari en hann. Brasilíustraumurinn mætir Falklandseyjastraumnum í Argentínuhafi.
Washington-háskóli
thumb|right|250px|Suzzallo-bókasafnið í Seattle. Washinton-háskóli (University of Washington eða UW) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Seattle í Washington í Bandaríkjunum, stofnaður árið 1861. Hann er stærsti háskóli norðvesturríkjanna í Bandaríkjunum og meðal elstu ríkisháskóla á vesturströndinni. Skólinn hefur þrjú háskólasvæði en auk aðalháskólasvæðisins í Seattle eru einnig háskólaútibú í Tacoma og Bothell.
Við skólann starfa tæplega 6 þúsund háskólakennarar og aðrir starfsmenn eru á 17. þúsund. Nemendur eru tæplega 43 þúsund talsins en rétt rúmlega 30 þúsund þeirra stunda grunnám og um 13 þúsund framhaldsnám.
Einkunnarorð skólans eru lux sit (á latínu) og þýða „megi vera ljós“.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982 eða HM 1982 var haldið á Spáni dagana 13. júní til 11. júlí. Þetta var tólfta heimsmeistarakeppnin. Þátttökulið voru 24 talsins, átta fleiri en verið hafði í fyrri keppnum. Ítalir urðu heimsmeistarar í þriðja sinn eftir sigur á Vestur-Þjóðverjum í úrslitaleik. Stærsti sigur í sögu HM vannst á mótinu, þegar Ungverjar unnu El Salvador með tíu mörkum gegn einu.
Val á gestgjöfum
Staðsetning heimsmeistaramótsins 1982 var ákveðin á FIFA-þinginu árið 1966, en við sama tækifæri voru gestgjafar HM 1974 og HM 1978 ákveðnir. Spánn, Vestur-Þýskaland og Ítalía föluðust öll eftir að halda mótin 1974 og 1982. Úr varð að Spánverjar drógu til baka umsókn sína um fyrra mótið í skiptum fyrir stuðning Vestur-Þjóðverja við HM á Spáni 1982. Ítalir féllu frá umsókn sinni og voru Spánverjar því sjálfkjörnir.
Undankeppni
109 þjóðir tóku þátt í undankeppninni og börðust um 22 laus sæti, til viðbótar við heimamenn og ríkjandi heimsmeistara. Asía og Eyjaálfa kepptu saman og fór Kuwait með sigur af hólmi en Nýja-Sjáland tryggði sér hitt sætið eftir sigur á Kína í oddaleik. Norður-Ameríkukeppnin 1981 sem fram fór í Hondúras var jafnframt forkeppni fyrir HM í heimsálfunni. Heimamenn sigruðu og grannþjóðin El Salvador hreppti annað sætið. Mexíkó sat heima aldrei þessu vant.
29 Afríkulið skráðu sig til leiks og var leikið með útsláttarfyrirkomulagi. Alsír og Kamerún komust áfram eftir úrslitaeinvígi gegn Nígeríu og Marokkó. Í Suður-Ameríku var keppt í þremur þriggja liða riðlum. Unnu Brasilía, Perú og Síle hvert sinn riðilinn án þess að tapa leik.
Vestur-Þjóðverjar unnu sinn riðil með fullu húsi stiga, en Austurríkismenn fylgdu þeim eftir. Þjóðirnar mættust á ný á Spáni. Silfurlið Hollendinga frá keppninni í Argentínu hafnaði í fjórða sæti í sínum forriðli á eftir Belgum og Frökkum, en þeir síðarnefndu komust áfram á markatölu á kostnað Íra. Í C-riðli var Ísland meðal þátttökuliða og gerðist örlagavaldur með því að gera 2:2 jafntefli gegn Wales á útivelli. Þar með var ljóst að bresku landsliðunum fjórum tækist ekki öllum að komast í úrslitin, en Sovétríkin og Tékkóslóvakía fóru áfram. Níu leikmenn skiptu á milli sín tíu mörkum Íslands í forkeppninni.
Ungverjar og Englendingar höfðu betur gegn Rúmenum, Svisslendingum og Norðmönnum í D-riðli, þar sem Norðmenn unnu frægan 2:1 sigur á Englandi í Osló. Júgóslavía og Ítalía voru sterkust í sínum riðli. Skotar og Norður-Írar skildu Svía, Portúgali og Ísraelsmenn eftir í F-riðli. G-riðill hafði einungis þremur liðum á að skipa, sem léku fjórfalda umferð. Pólverjar hirtu eina lausa sætið, en Austur-Þjóðverjar komu þar á eftir.
Þátttökulið
Tuttugu og fjórar þjóðir mættu til leiks frá sex heimsálfum.
Lukkudýr
Einkennistákn mótsins var Naranjito, sem var appelsína íklædd spænska landsliðsbúningnum. Nafnið er samsett úr orðinu naranja (appelsína) og smækkunarendingunni -ito. Vinsælir teiknimyndaþættir um Naranjito voru sýndir í spænsku sjónvarpi, þar sem kærasta hans Clementina kom einnig við sögu.
Riðlakeppnin
Keppt var í sex riðlum með fjórum liðum í hverjum. Tvö lið fóru áfram úr hverjum riðli.
Riðill 1
Það var lítill meistarabragur á heimsmeistaraefnum Ítala sem gerðu þrjú jafntefli í jafnmörgum leikjum í riðlakeppninni og skoruðu aðeins tvö mörk, það var þó markinu meira en Kamerún sem kom öllum á óvart en Afríkumennirnir féllu taplausir úr keppni. Pólverjar sýndu mesta stöðugleikann og tryggðu sér toppsætið með stórsigri á Perú sem rak lestina.
Riðill 3
Opnunarleikur HM var á milli heimsmeistara Argentínu og Belga sem komu talsvert á óvart með 1:0 sigri. Ungverjar unnu metsigur í sögu HM með 10:1 sigri á lánlausu liði El Salvador, en það dugði liði þeirra ekki áfram í næstu umferð.
13. júní -  Camp Nou, Barcelona
15. júní - Nuevo Estadio, Elche
18. júní - Estadio José Rico Pérez, Alicante
19. júní -  Nuevo Estadio, Elche
23. júní - Estadio José Rico Pérez, Alicante
Riðill 4
Englendingurinn Brian Robson skoraði skjótasta mark heimsmeistarakeppninnar eftir einungis 27 sekúndur í sigri á Frökkum í fyrstu umferð riðils 4. Enska liðið var ásamt Brasilíu það eina í forriðlunum til að ljúka keppni með fullt hús stiga. Dýrkeypt jafntefli Tékkóslóvakíu gegn Kúveit, gerði það að verkum að Frökkum dugði jafntefli gegn tékkneska liðinu til að tryggja sér hitt sætið í milliriðlum.
Riðill 5
Níu mörk voru skoruð í leikjunum sex í fimmta riðli. Í fyrsta leik tóku heimamenn á móti Hondúras, sem var óþekkt stærð á sínu fyrsta heimsmeistaramóti. Eftir 10:1 sigur Ungverja á El Salvador bjuggu flestir við stórsigri gestgjafanna, en raunin varð 1:1 jafntefli. Í næstu umferð unnu Spánverjar 2:1 sigur á Júgóslövum þar sem heimamenn fengu vítaspyrnu á silfurfati. Norður-Írar unnu loks Spánverja í lokaumferðinni og skutust á topp riðilsins. Hondúras og Júgóslavía féllu úr leik.
Riðill 6
Nýja-Sjáland keppti í fyrsta sinn í úrslitakeppni HM og tapaði öllum sínum leikjum. Brasilíska liðið sigraði í riðlinum á fullu húsi stiga. Jafntefli Sovétmanna og Skota í lokaleiknum gerði það að verkum að fyrrnafnda liðið náði öðru sætinu á markatölu.
Suðurnesjaannáll
Suðurnesjaannáll er annáll eftir sr. Sigurð Brynjólfsson Sívertsen (1808 - 1887) sem var prestur á Útskálum í meira en 50 ár. Annállinn er m.a. prentaður í Rauðskinnu hinni nýrri (III).
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982
Milliriðlar
Keppt var í fjórum þriggja liða riðlum. Einungis toppliðið komst áfram í undanúrslit.
A riðill
Pólverjar fóru með sigur af hólmi í riðlinum. Þrjú mörk frá Zbigniew Boniek í upphafsleiknum gegn Belgum gerðu það að verkum að markahlutfall þeirra var mun betra en Sovétmanna.
B riðill
Englendingar gerðu markalaust jafntefli í báðum leikjum sínum og féllu því úr keppni ósigraðir á mótinu. Vestur-Þjóðverjar komust áfram en heimamenn Spánverja ráku lestina.
C riðill
Flestum bar saman um að þetta væri langöflugasti milliriðillinn, með heimsmeisturum Argentínumanna og brasilíska liðinu sem margir spáðu meistaratitli. Ítalir, sem höfðu lítið sýnt í forriðlunum, urðu hins vegar hlutskarpastir.
D riðill
Frakkar þurftu lítið að hafa fyrir sigri í riðli sem álitinn var sá slakasti.
Undanúrslit
Öll undanúrslitaliðin komu frá Evrópu. Paolo Rossi gerði bæði mörk Ítala gegn Pólverjum. Viðureign Vestur-Þjóðverja og Frakka varð afar dramatísk. Fjögur mörk voru skoruð í framlengingu og grípa þurfti til vítaspyrnukeppni. Oft er vísað til leiksins sem eins þess besta í sögu HM í knattspyrnu.
8. júlí - Camp Nou, Barcelona, áh. 50.000
8. júlí - Ramón Sánchez Pizjuán Stadium, Sevilla, áh. 70.000
Bronsleikur
Pólverjar hrepptu bronsverðlaunin á HM í annað sinn í sögunni, mörk þeirra voru skoruð frá 40. til 46. mínútu.
Úrslitaleikur
thumb|right|Heimsmeistarar Ítala 1982. Um 90 þúsund manns sáu Ítali tryggja sér heimsmeistaratitilinn í Madrid. Rossi, Tardelli og Altobelli komu Ítölum í 3:0 með mörkum í seinni hálfleik en Breitner klóraði í bakkann undir lokin.
Landafræði Íslands
thumb|Ísland Ísland er næst stærsta eyja Evrópu, 103 þúsund km² að stærð. Ísland er á heitum reit á Atlantshafshryggnum tæplega 300 km austan við Grænland. Á Íslandi er mikil eldvirkni og víða jarðhiti, víða eru heitir hverir og er jarðhitinn nýttur til upphitunar húsa. Um það bil 10% eyjarinnar er undir jöklum, tæplega fjórðungur er gróinn, rúmlega helmingur er auðn og um 75% telst til hálendis. Eyjan er vogskorin nema suðurströndin, og flestir þéttbýlisstaðir standa við firði, víkur og voga.
Helstu þéttbýlisstaðir eru á höfuðborgarsvæðinu þar sem Reykjavík, Kópavogur, Garðabær, Hafnarfjörður og Mosfellsbær liggja saman. Meðal stærri þéttbýlisstaða í dreifbýli má nefna Akureyri, höfuðstað Norðurlands, Ísafjörð á Vestfjörðum, þéttbýli í Reykjanesbæ á Reykjanesi og Vestmannaeyjar. Akranes og Selfoss eru vaxandi þéttbýlisstaðir.
Staðsetning og stærð
thumb|right|Eldfjallið [[Skjaldbreiður.]] Ísland er vestasta land í Evrópu en nágrannalandið Grænland er austasta land í Ameríku. Asóreyjar, lítill eyjaklasi Á Atlantshafi sem tilheyrir Portúgal, liggja að hluta vestar en Ísland. Ísland liggur í um 970 km fjarlægð frá Noregi, um 1489 km eru til Danmerkur, 420 km til Færeyja og 550 til Jan Mayen.
Ísland er um 103.000 km², 106. stærsta land heimsins, ríflega 5 þúsund km² minna en Gvatemala og tæpum 4 þúsund km stærra en Suður Kórea, og um 0,07% af flatarmáli jarðarinnar. Strandlína landsins mælist 4.970 km en Vestfjarðakjálkinn, Reykjanes og Snæfellsnes hafa mikla strandlínu. Nyrsti tangi Íslands heitir Rifstangi (66°32,3´ N) og sá syðsti Kötlutangi (63°23,6´ N), Ísland liggur því á milli 63 og 66 breiddargráðu. Vestasti oddi landsins eru Bjargtangar (24°32,1´ V) og sá austasti Gerpir (13°29,6´ V).
Stærstu eyjarnar við strendur landsins eru Vestmannaeyjar (samanlagt 17 km²), Hrísey (8 km²), Hjörsey (5,5 km²), Grímsey (5,3 km²) og Flatey á Skjálfanda (2,8 km²). Byggð er á Vestmannaeyjum, þar búa ríflega fjögur þúsund manns.
Jarðfræði
Ísland tók að myndast fyrir um 26-44 milljónum ára. Elsta berg landsins er yst á Vestfjörðum og er um 16 milljón ára gamalt samkvæmt aldursgreiningum. Vegna norðlægrar legu landsins eru ummerki ísaldarinnar áberandi en hún hófst af fullum krafti fyrir rúmlega 2 milljónum ára. Seinasta kuldaskeiði ísaldar lauk fyrir um 11.500 árum og er tímabilið eftir það nefnt nútími.
Eins og áður hefur komið fram er Ísland á heitum reit, og er jarðhitasvæðum skipt í háhitasvæði eins og Kröflu, Brennisteinsfjöll og Hengil annars vegar og lághitasvæði eins og við Reykholt í Borgarfirði þar sem Deildartunguhver er að finna. Í gegnum Ísland liggja þrjár aðalsprungureinar sem allar tilheyra Norður-Atlantshafshryggnum; ein kemur sunnan frá vestan Vestmannaeyja og endar við syðri rætur Langjökuls í norðri. Önnur kemur norðan að austan Grímseyjar, yfir Melrakkasléttu og niður Vatnajökul með Bárðarbungu og Grímsvötnum til suðurs. Milli þessarra tveggja klemmist svo þverbrotabelti Suðurlandsundirlendisins sem gerir það að mjög virku jarðskjálftasvæði. Þriðja og máttlausasta sprungureinin gengur vestan við Ísland og norður með landinu austan við Grænland, og snertir eingöngu á föstu landi við Snæfellsjökul.
Jöklar, vötn, ár og fossar
thumb|right|[[Dynjandi í Arnarfirði.]] Jöklar þekja 11.922 km² eða 11,6% landsins. Vatnajökull, stærsti jökull Evrópu, er á Suð-Austurlandi en hann er 8.100 km². Úr Vatnajökli ganga nokkrir skriðjöklar; Skaftárjökull, Köldukvíslarjökull, Tungnárjökull, Síðujökull, Skeiðarárjökull, Breiðamerkurjökull, Skálafellsjökull, Fláajökull, Eyjabakkajökull, Brúarjökull og Dyngjujökull. Næst-stærsti jökull landsins er Langjökull um 950 km², Hofsjökull er litlu minni eða 925 km², Mýrdalsjökull er 596 km², Drangajökull 160 km² og fjölda smærri jökla er að finna á landinu.
Alls þekja stöðuvötn um 2.757 km² af yfirborði Íslands eða sem samsvarar 2,68% af flatarmáli landsins. Stærsta stöðuvatn Íslands er Þórisvatn eða Þingvallavatn, eftir því hver vatnsstaðan í Þórisvatni er en það er miðlunarlón fyrir Vatnsfellsvirkjun. Dýpsta stöðuvatn landsins er Öskjuvatn við Öskju, um 220 m á dýpt. Mývatn er þekkt stöðuvatn sem er nálægt Kröflu og er mjög grunnt og í eru fjöldi eyja. Í Mývatni finnast stórir, kúlulaga grænþörungar sem nefnt er kúluskítur en þeir eru sérstakir fyrir þær sakir að þeir finnast aðeins í Mývatni og í Akanvatni á Hokkaidoeyju í Japan.
Lengsta á Íslands er Þjórsá sem rennur frá norðanverðum Sprengisandi um 230 km leið til sjávar. Vatnsmesta á Íslands er Ölfusá en við Selfoss mælist meðalrennsli hennar 400 m³/s. Jökulsá á Fjöllum sem rennur undan Vatnajökli er önnur lengsta á landsins, Jökulsá á Dal sem rennur líka undan Vatnajökli hefur verið virkjuð með Kárahnjúkavirkjun.
Hæsti foss landsins er Morsi í Morsá, mældur 227,3 m á hæð. Gullfoss er einn þekktasti foss landsins sem ásamt hvernum Geysi trekkir að fjölda ferðamanna á hverju ári. Dettifoss, Goðafoss, Glymur Svartifoss og Dynjandi eru einnig þekkt örnefni.
Veðurfar
Fylgni er á milli úrkomu og hitastigs á Íslandi. Á síðastliðinni hálfri öld eða svo hefur úrkoma aukist. Talsverður munur er í meðalúrkomu og meðalhita á veðurathugunarstöðvum fyrir árið 2006; á Kirkjubæjarklaustri mældist úrkoman 2.218 mm og hitinn 5,6 °C, á Raufarhöfn 509 mm og 3,8 °C í Reykjavík 890 mm og 5,4 °C.
Gróðurfar
thumb|Fjalldrapi var algeng birkitegund á landnámsöld Á landnámsöld er áætlað að um fjórðungur landsins hafi verið þakinn birkiskógi eða kjarri en í dag er um 2% lands skóg eða kjarri vaxið. Þar af er 0,5% ræktaður skógur og 1,5% birkiskógar og kjarr (2019).
Algengasta tréð er ilmbjörk. Önnur innlend tré eru ilmreynir og hin sjaldgæfa blæösp. Einnig finnast runnar og kjarr eins og gulvíðir og loðvíðir og fjalldrapi. Innfluttar trjátegundir sem notaðar hafa helst í skógrækt eru: Alaskaösp, sitkagreni, rússalerki og stafafura. Skógrækt innfluttra tráa jókst mjög eftir seinni heimsstyrjöld. Talið er að eingöngu um 500 tegundir háplantna sé að finna á Íslandi vegna síðustu ísaldar, er landið var hulið jökli. Bróðurpartur þeirra plantna sem nú þrífast á landinu hafa borist eftir ísöld með vindum, fuglum eða mönnum en sumir telja að allt að fimmtungur hafi lifað af ísöldina, til dæmis á jökulskerjum.
Lítil fjölbreytni er í gróðurfari milli landshluta. Þó er talað um einkennisplöntur, það er bláklukku og gullsteinbrjót á Austurlandi og draumsóley og krossjurt á Vestfjörðum. Nokkrar plöntur eru bundnar við ákveðin svæði, til dæmis skeggburkni á Norðurlandi og burstajafni á Suðausturlandi. Yfir 600 mosategundir, 700 fléttutegundir og um 2.000 tegundir af sveppum hafa fundist á Íslandi. Ein ástæða fjölda sveppategunda er sú að sveppagró eru smásæ og geta borist með vindum, aukinheldur þrífast sveppir í tiltölulega ófrjóum jarðvegi. Eitt megineinkenni gróðurfars á Íslandi er mosi en hann er víða eini gróðurinn sem þrífst í hraunum og söndum landsins.
Dýralíf
thumb|right|Lundi í hreiðri sínu við [[Látrabjarg á Vestfjörðum.]] Miðað er við að um 1.600 tegundir dýra finnist á Íslandi, ríflega helmingurinn skordýr. Fá stór spendýr finnast á Íslandi, heimskautarefurinn er eina upprunalega spendýrið. Hvítabirnir hafa einnig borist til landsins með hafís. Önnur stærri dýr hafa verið flutt til landsins og meðal þeirra má nefna hagamúsina, hreindýr, minkinn, rottuna, ketti og hunda. Búskapur er hafður á kindum, hestum og nautgripum. Þá tíðkast einnig eldi hænsna (kjöt og eggjaafurðir), loðdýra, svína og geita.
Rostunga má finna við strendur landsins og sex tegundir sela sömuleiðis; landselur, vöðuselur, hringanóri, útselur, blöðruselur og kampselur. Sést hafa 23 tegundir hvala á Íslandsmiðum en á hverjum tíma er metið sem svo að á bilinu 3-4 hundruð þúsund hvali megi finna þar. Einna fjölmennustu tegundirnar eru langreyður, hrefna, grindhvalur og sandreyður en einnig finnast steypireyðar, andarnefjur, háhyrningar, búrhvalir og blettahnýðar. Hnúfubakur er aftur á móti mjög sjaldgæfur að talið er vegna ofveiða Norðmanna en hann var friðaður árið 1955. Enn sjaldgæfari tegundir eru náhvalur og mjaldur. Í ferskvatni lifa laxar, urriðar, bleikjur, hornsíli og álar.
Alls hafa sést um 370 tegundir fugla á Íslandi, þ.m.t. mávar, endur, svanir, hafernir, hrafnar og fálkar. Um 80 tegundir fugla verpa á Íslandi. Lundinn er álitinn eins konar einkennisdýr landsins, enda er hann fjölmennastur fugla, talið er að 10 milljón lunda verpi á Íslandi á hverju sumri. Ísland er einnig viðkomustaður farfugla, s.s. gæsa og vaðfugla. Mikil dúntekja hefur verið við Íslandsstrendur í gegnum aldirnar en hún er mikilvæg á hlunnindajörðum. Æðarfuglinn var friðaður á Íslandi árið 1786.
Mælieining
Mælieining er sú eining sem hefur verið kvörðuð af (ókunnum) upphafsmanni hennar eða eftir útlim, sbr. alin, eða með öðrum hætti, s.s. metrinn sem er einn tíumiljónasti hluti fjarlægðarinnar frá Norðurpólnum til miðjarðarlínunnar. Mælieiningar geta verið lengdareining (t.d. kílómetri, sjómíla og parsek) og þyngdareining (t.d. kíló, vætt, mörk og batman), rúmmálseining (t.d. lítri, mörk og teningsmál), flatarmálseining (t.d. fermetri, ekra og eyrisvöllur) eða verðmætiseining (t.d. króna, evra og dollari).
Þingeyri
thumb|right|Þingeyri. Séð ofan af Sandafelli yfir þorpið. Akfær vegur er upp á fellið. Þingeyri er þéttbýlisstaður í sveitarfélaginu Ísafjarðarbæ. Þorpið stendur við sunnanverðan Dýrafjörð, á eyri undir Sandafelli, og er talið draga nafn sitt af Dýrafjarðaþingi sem á árum áður var haldið á eyrinni. Á Þingeyri bjuggu 246 manns árið 2019. Þingeyrarhreppur var áður sérstakt sveitarfélag en sameinaðist fimm öðrum sveitarfélögum á Vestfjörðum 1. júní 1996.
Þingeyri var verslunarstaður um langan aldur og þar er meðal annars vörugeymslu- eða pakkhús frá 18. öld. Kauptún fór að myndast þar um miðja 19. öld og var þar þá meðal annars bækistöð bandarískra lúðuveiðimanna sem veiddu á Íslandsmiðum. Aðalatvinnuvegur er og hefur verið sjávarútvegur og þjónusta við hann og elsta starfandi vélsmiðja landsins, stofnuð 1913, er á Þingeyri. Ferðaþjónusta er einnig vaxandi atvinnugrein. Grunnskólinn á Þingeyri fagnaði 110 ára afmæli þann 27. nóvember 2007. Á 21. öldinni var einn helsti atvinnurekandinn á Þingeyri útgerðarfyrirtækið Vísir allt til ársins 2014. Við tók fyrirtækið Íslenskt sjávarfang.
Bygging Þingeyrarkirkju hófst 1909 og var hún vígð 9. apríl 1911. Hún er teiknuð af Dýrfirðingnum Rögnvaldi Ólafssyni arkitekt en altaristöfluna málaði Þórarinn B. Þorláksson listmálari.
Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, ólst að hluta til upp á Þingeyri hjá afa sínum og ömmu.
Eitthvað hefur borið á því að fasteignir á Þingeyri séu keyptar og nýttar sem sumarhús.
Tenglar
Ísafjarðarbær
Alfreð Clausen - Hvar ertu
Alfreð Clausen syngur Hvar ertu? er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Alfreð Clausen lögin Hvar ertu og Í faðmi Dalsins með tríó Aage Lorange. Með Aage spila Þorvaldur Steingrímsson og Paul Bernburg. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Í faðmi dalsins
Lagið Í faðmi dalsins hlaut 3. verðlaun í danslagakeppni SKT, í flokknum „Nýju dansarnir”, árið 1953.
Söngvarinn
thumb|left|Alfreð Clausen söng mörg vinsæl lög inn á plötur fyrir Íslenzka tóna.
Hedí
Hedí er íslenskt kvenmannsnafn.
Chad Lindberg
Chad Lindberg (fæddur Chad Tyler Lindberg, 1. nóvember 1976) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The Fast and the Furious, CSI: NY og Supernatural.
Einkalíf
Lindberg er fæddur og uppalinn í Mount Vernon í Washington.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Lindberg var árið 1997 í ER. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The X-Files, Vampírubaninn Buffy, CSI: Crime Scene Investigation, Sons of Anarchy, Criminal Minds og NCIS.
Lindberg var með stór gestahlutverk í CSI: NY sem Chad Willingham árið 2005 og sem Ash í Supernatural frá 2006-2010.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Lindberg var árið 1995 í Born to Be Wild. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við City of Angels, October Sky, The Rookie, The Last Samurai, Black Velvet og Alex Cross.
Lindberg fékk góða dóma á Sundance kvikmyndahátíðinni fyrir hlutverk sitt sem Rory í kvikmyndinni Black Circle Boys frá árinu 1997.
Árið 2001 lék hann í bílamyndinni The Fast and the Furious sem Jesse, þar sem hann lék á móti Vin Diesel, Paul Walker og Michelle Rodriguez.
Eyrisvöllur
Eyrisvöllur er gömul mælieining, svonefnt vallarmál. Fyrst merkti eyrisvöllur 1/6 úr alvelli, 1055 2/3 ferfaðmar, um 2611 m². En seinna tók eyrisvöllur að merkja eina dagsláttu, 30 x 30 faðmar, 3409 m².
Pungur
Pungur er húðpoki í klofi sumra karlkyns spendýra. Pungurinn er verndarhjúpur utan um eistun og er framlenging á kviðarholi. Á karklyns manni er pungurinn staðsettur á milli getnaðarlims og spangar.
Stora Enso
Stora Enso Oyj er finnskt fyrirtæki sem framleiðir pappírsvörur. Fyrirtækið var myndað árið 1998 við sameiningu finnska fyrirtækisins Enso-Gutzeit og sænska fyrirtækisins Stora. Fyrir sameininguna var Stora talið elsta skráða fyrirtæki í heimi, en það var stofnað árið 1347. Stærsti hluthafi í nýstofnaða fyrirtækinu er finnska ríkisstjórnin.
Sölur fyrirtækisins náðu 14,6 milljörðum evra árið 2006. Stora Enso er stærsta fyrirtæki á sviði trjá- og pappírsvinnslu í Evrópusambandinu og þriðja stærsta í heimi.
Geum virginianum
Geum virginianum er jurt af rósaætt frá vesturhluta Norður-Ameríku.
Marit Larsen
thumb| Marit Larsen.
Marit Elisabeth Larsen (fædd 24. júní 1983 í Lørenskog í Akurshús-fylki, Noregi) er norskur tónlistarmaður. Hún hóf að spila á fiðlu 5 ára og hlaut frægð sem táningur í popp-dúóinu M2M. Eftir það hóf hún sólóferil og hefur notið nokkurrar velgengni í Evrópu.
Regensen
thumb|300 px|Regensen (Garður), [[Sívaliturn í bakgrunni]] Regensen (Garður eða Gamli Garður ) er fornfrægur stúdentagarður við Kanúkastræti í Kaupmannahöfn. Þar bjuggu flestir íslenskir stúdentar sem fóru utan til náms við Kaupmannahafnarháskóla á 18. og 19. öld. Jónas Hallgrímsson bjó á Regensen í 5 ár.
Þegar óánægja með hið danska einveldi fór vaxandi þá var óánægjan mest meðal prófessora og stúdenta við Kaupmannahafnarháskóla og helsti suðupottur nýrra hugmynda var Garður. Dönsk yfirvöld reyndu að bæla þessar hræringar niður með ýmsum ráðum. Íslensk sjálfstæðishreyfing varð til og mótaðist í því andrúmslofti sem ríkti á Regensen.
Helsti foringi danskra stúdenta á Garði upp úr 1835 var skáldið Carl Ploug sem síðar varð áhrifamaður í dönskum stjórnmálum. Þegar Friðrik VI dó árið 1839 efndu garðstúdentar til mótmælafundar.
Snowdonia-þjóðgarðurinn
thumb|Staðsetning.
Mikið er um opið land og fjöll en þó talsvert af landbúnaðarstarfsemi. Eik, birki, askur, ilmreynir og hesli eru meðal trjáa í upprunalegum skógum. Votviðrasamt er á svæðinu og er ársúrkoma 4.473 millimetrar.
thumb|800px|center|Snowdonia-fjöll.
Alísa af Frakklandi
Alísa af Frakklandi, greifynja af Vexin (4. október 1160 – um 1220) var frönsk konungsdóttir og lengi heitmey Ríkharðs ljónshjarta, þótt þau giftust aldrei.
Alísa var dóttir Loðvíks 7. Frakkakonungs og annarrar konu hans, Konstönsu af Kastilíu, en fyrsta kona Loðvíks var Elinóra af Akvitaníu, sem síðar giftist Hinriki 2. Englandskonungi og varð móðir Ríkharðs. Dætur hennar og Loðvíks, María og Alix, voru því hálfsystur bæði Alísu og Ríkharðs. Konstansa dó af barnsförum þegar hún fæddi Alísu en fimm vikum síðar gekk faðir hennar að eiga Adelu af Champagne.
Í janúar 1169 gerðu Loðvík og Hinrik 2. samkomulag um að Alísa og Ríkharður skyldu giftast. Þau voru þá átta og ellefu ára. Alísa var send til Englands og ólst upp við hirð Hinriks. Þau Ríkharður hefðu mátt giftast þegar hún varð tólf ára en af því varð ekki, ef til vill vegna þess að Ríkharður var þá farinn til Akvitaníu og var þar með móður sinni. Árið 1177 hótaði Alexander 3. páfi að setja lendur Englandskonungs á meginlandinu í bann ef ekki yrði af brúðkaupinu en til þess kom þó ekki.
Miklar sögur voru á kreiki um að Hinrik hefði sjálfur gert Alísu að ástkonu sinni og hún hefði jafnvel alið honum barn. Um það er ekkert vitað með vissu en hvernig sem á því stóð var Ríkharður aldrei fáanlegur til að kvænast Alísu. Hinrik dó 1189 og 12. maí 1191 giftist Ríkharður Berengaríu af Navarra þótt trúlofun þeirra Alís hefði aldrei verið slitið formlega.
Filippus 2., bróðir Alísu, bauð Jóhanni landlausa hana fyrir eiginkonu en Elinóra móðir Jóhanns er sögð hafa komið í veg fyrir að af því hjónabandi yrði. Alísa giftist að lokum Vilhjálmi 3. Talvas, greifa af Ponthieu, 20. ágúst 1195 og áttu þau tvær dætur sem komust upp. Önnur þeirra var amma Elinóru af Kastilíu, konu Játvarðar 1. Englandskonungs, svo að afkomendur Alísu sátu eftir allt saman á konungsstóli í Englandi.
Demus
Demus er íslenskt karlmannsnafn.
Dynjandisvogur
thumb|200px|Dynjandi thumb|left|Kort af Vestfjörðum thumbnail|Dynjandisvogur og Dynjandisá Dynjandisvogur er stuttur fjörður, sem gengur inn úr Arnarfirði, norðan við fjörðinn er Borgarfjörður. Sunnan við er Langanes og handan þess Suðurfirðir. Fjörðurinn er um tveir kílómetra á lengd og um einn og hálfur á breidd.
Fossinn Dynjandi fellur ofan af Dynjandisheiði í enda fjarðarins. Dynjandisá á upptök í smávörnum á Glámuhálendinu. Í firðinum stóð áður bær sem nefndur var Dynjandi en er nú í eyði.
Winchelsea
thumb|right|Sjóvarnargarðar við suðurströndina nálægt Winchelsea. Winchelsea er lítill bær í Austur-Sussex, Englandi, á suðurströndinni milli High Weald og Romney Marsh. Íbúar eru tæp 600 talsins.
Austur-Grænlandsstraumurinn
thumb|right|Straumar í norðvesturhluta Atlantshafs Austur-Grænlandsstraumurinn er kaldur, seltulítill hafstraumur sem rennur úr Norður-Íshafi um Framsund suður með austurströnd Grænlands að Hvarfi. Straumurinn ber kaldan sjó suður um Norðurhöf og Grænlandssund. Hann ber með sér 90% af þeim hafís sem berst úr Norður-Íshafi í Atlantshaf. Straumurinn skiptist í þrjú aðgreind lög: djúpsjó (neðsta lagið undir 1000 metrum), atlantssjó (miðlagið frá 150 að 1000 metrum) og pólsjó (efstu 150 metrarnir). Atlantssjórinn berst í Austur-Grænlandsstrauminn með Vestur-Svalbarðastraumnum í Framsundi og þar sem hann er saltríkari en pólsjórinn sekkur hann neðar í strauminn.
Skeiðsfossvirkjun
Skeiðsfossvirkjun er í raun tvær vatnsaflsvirkjanir í Fljótum í Skagafirði.
Skeiðsfossvirkjun 1 var gangsett árið 29. mars 1945 og stækkuð 1954, afl hennar er 3200 kW. Skeiðsfossvirkjun 2 sem er nokkuð neðar í ánni, til móts við bæinn Stóru-Þverá, var gangsett árið 1976 og afl hennar er 1700 kW. Samanlagt afl virkjananna er 4900 kW. Virkjanirnar voru byggðar af Rafveitu Siglufjarðar. Rafmagnsveitur ríkisins keyptu þær 1991 og eigandi þeirra nú er Orkusalan ehf.
Tenglar
Skeiðsfossvirkjun á vef Orkusölunnar
Olof Palme
Sven Olof Joachim Palme (30. janúar 1927 – 28. febrúar 1986) var forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann var úr röðum sósíaldemókrata.
Að kvöldi 28. febrúar 1986 voru Palme og eiginkona hans, Lisbeth Palme, á heimleið úr kvikmyndahúsi í miðborg Stokkhólms, þegar ókunnur maður laumaðist aftan að þeim og hleypti af skammbyssu á hjónin af stuttu færi. Eitt skot fór gegnum bakið á Olof Palme, og dró hann til dauða á leiðinni á spítala. Lisbeth Palme fékk skot í öxlina, en slapp með skrámur. Árásarmaðurinn komst undan og hefur ekki fundist þrátt fyrir viðamikla leit.
Árið 2020 komust sænskir saksóknarar að þeirri niðurstöðu að líklegur morðingi Palme hafi verið Stig Engström, sem hafði lengi verið bendlaður við málið og gekk undir nafninu „Skandía-maðurinn“ í blaðaumfjöllun um rannsóknina. Engström hafði fyrirfarið sér árið 2000 og því var ekki ákæra lögð fram gegn honum og rannsókninni á morðinu hætt.
Æviágrip
Olof Palme fæddist þann 30. janúar árið 1927 í Stokkhólmi og var kominn úr íhaldssamri yfirstéttarfjölskyldu. Afi hans hafði setið á þingi fyrir Frjálslynda flokkinn og móðir hans, sem var dóttir þýsk-eistnesks landeiganda, starfaði mikið fyrir sænska Íhaldsflokkinn. Faðir Olofs, sem var einnig meðlimur í Íhaldsflokknum, lést þegar Olof var sex ára. Olof var heilsuveill sem barn en þótti mjög greindur.
Palme hóf grunnskólanám í hinum einkarekna Beskow-skóla þegar hann var fimm ára og gekk síðan í heimavistarskóla í Sigtuna. Hann útskrifaðist úr menntaskólanámi og mannkynssögu árið 1944 og gerðist kadet í sænska hernum. Þegar hann var í hléum frá herþjónustu vann hann jafnframt frá 1945 til 1947 sem blaðamaður hjá fréttablaðinu Svenska Dagbladet. Palme útskrifaðist sem riddaraliðsforingi með þriðju hæstu einkunn en sóttist ekki eftir frekari frama innan hersins. Að loknu herforingjanáminu sótti hann um styrk til að ganga í háskóla í Bandaríkjunum og flutti árið 1947 til náms í Kenyon-háskólanum í Ohio.
Palme fór að hneigjast til jafnaðarmennsku við dvöl sína í Bandaríkjunum og gekk í sænska Jafnaðarmannaflokkinn þegar hann var 21 árs. Hann lauk BA-gráðu frá Kenyon-háskóla árið 1949 og sneri síðan aftur til Svíþjóðar og hóf lögfræðinám við Stokkhólmsháskóla. Á námsárunum þar varð Palme virkur í stúdentapólitík og gagnrýndi alþjóðlegu stúdentahreyfinguna fyrir að ganga erinda Stalíns og kommúnista. Palme lauk lögfræðinámi árið 1951 og var árið 1953 ráðinn sem starfsmaður í sænska varnarmálaráðuneytinu.
Árið 1953 réð Tage Erlander forsætisráðherra Palme sem einkaritara og aðstoðarmann sinn. Erlander og Palme urðu í kjölfarið mjög nánir samstarfsmenn og Erlander fór í síauknum mæli að reiða sig á Palme. Palme tók síðan sæti á sænska þinginu árið 1957 og var þá yngsti sænski þingmaðurinn. Hann varð ráðherra án ráðuneytis í ríkisstjórn Erlanders árið 1963 og var þá orðið umtalað að Erlander vildi að hann yrði eftirmaður sinn. Sem ráðherra þótti Palme áhrifamikill í sænskri utanríkisstefnu og varð þekktur fyrir að marka sjálfstæða stefnu á milli deiluaðila í kalda stríðinu. Hann gagnrýndi Bandaríkin til dæmis harðlega fyrir Víetnamstríðið en gagnrýndi Sovétríkin einnig fyrir að ráðast inn í Tékkóslóvakíu til að binda enda á vorið í Prag árið 1968.
Þann 1. október árið 1969 settist Erlander í helgan stein og Palme var kjörinn nýr leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins. Palme tók því við sem forsætisráðherra Svíþjóðar. Jafnaðarmenn áttu minna fylgi að fagna en áður á byrjun stjórnartíðar Palme og kosningar árið 1973 komu út í jafntefli milli sænsku vinstriflokkanna og borgaralegu hægriflokkanna. Palme sat áfram í forsætisráðherrastól en stjórn hans var framvegis mjög brothætt. Árið 1976 unnu borgaralegu flokkarnir kosningasigur og rufu þar með 44 ára samfellda stjórn Jafnaðarmannaflokksins. Palme varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar á forsætisráðherratíðum Thorbjörns Fälldin og Ola Ullsten en komst aftur til valda eftir að Jafnaðarmenn unnu kosningar árið 1982.
Morðið á Palme
Síðdegis föstudaginn 28. febrúar árið 1986 fór Palme ásamt eiginkonu sinni, Lisbeth, í bíó á sænsku gamanmyndina Mozart-bræður í miðbæ Stokkhólms. Hann ákvað að hafa ekki með sér tvo lífverði sem fylgdu honum jafnan. Eftir að sýningu kvikmyndarinnar lauk gengu Palme-hjónin í átt að næstu neðanjarðarlestarstöð og gengu yfir götuna Sveavägen. Um hálftíma fyrir miðnætti var gerð árás á hjónin; Olof var skotinn í bakið og Lisbeth í öxlina. Árásarmaðurinn hljóp síðan á brott og hvarf. Sjúkrabíll kom á svæðið um fjórum mínútum eftir skotárásina en Palme lést úr sárum sínum áður en komið var á sjúkrahúsið.
Aðstoðarforsætisráðherrann Ingvar Carlsson tók við embætti forsætisráðherra þegar fréttist af dauða Palme. Morðið vakti heimsathygli og hleypt var af stokkunum umfangsmestu lögreglurannsókn í sögu Svíþjóðar til þess að finna morðingjann. Ýmsar samsæriskenningar um morðið voru settar fram, meðal annars að suður-afrísk stjórnvöld hafi látið myrða Palme til að þagga niður í gagnrýni hans á aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku. Einnig voru lengi getgátur um að aðilar tengdir Verkalýðsflokki Kúrda hefðu komið Palme fyrir kattarnef. Grunur lögreglunnar beindist lengi að síbrotamanni að nafni Christer Pettersson, sem hafði verið nálægt morðstaðnum og Lisbeth Palme taldi vera árásarmanninn. Pettersson var sakfelldur fyrir morðið á Palme fyrir héraðsdómi árið 1989 en var síðar sýknaður af hæstarétti eftir áfrýjun.
Þann 10. júní árið 2020 tilkynnti sænski saksóknarinn Krister Petersson að talið væri að maður að nafni Stig Engström hefði myrt Palme. Engström hafði verið kallaður „Skandia-maðurinn“ í fjölmiðlaumfjöllun um morðið og hafði oft birst í fjölmiðlum undir því dulnefni og gagnrýnt lögreglurannsóknina. Engström framdi sjálfsmorð árið 2000 og því var rannsókninni lokað án ákæru. Niðurstaða saksóknarans um sekt Engströms hefur víða verið gagnrýnd og bent hefur verið á að ekki séu fyrir hendi sönnunargögn sem myndu nægja til að sakfella Engström ef hann væri á lífi.
Vanderbilt-háskóli
thumb|right|250px|The Commons á Peabody-campus. Vanderbilt-háskóli (e. Vanderbilt University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Nashville í Tennessee í Bandaríkjunum, stofnaður árið 1873. Skólinn er nefndur í höfuðið á Corneliusi Vanderbilt, sem veitti eina milljón Bandaríkjadala til stofnunar skólans. Vanderbilt, sem hafði sjálfur aldrei komið til suðurríkjanna, taldi að gjöfin og skólinn með starfsemi sinni hjálpuðu til við að græða þau sár sem borgarastyrjöldin bandaríska hafði valdið.
Við upphaf 21. aldar stunda um 12.000 nemendur frá öllum 50 ríkjum Bandaríkjanna og yfir 90 löndum um allan heim nám við Vanderbilt-háskóla. Tæplega 3400 háskólakennarar starfa við skólann. Háskólasjóður skólans er um 2,9 milljarðar Bandaríkjadala. Vanderbilt-háskóli er gjarnan talinn meðal 20 bestu háskóla landsins.
Drótt
Drótt er íslenskt kvenmannsnafn.
Lúðrasveit Reykjavíkur - Lúðrasveit Reykjavíkur og Guðmundur Jónsson
Lúðrasveit Reykjavíkur og Guðmundur Jónsson er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Stjórnandi: Páll P. Pálsson. Einsöngur: Guðmundur Jónsson. Fiðla: Þorvaldur Steingrímsson, Harmonika: Grettir Björnsson.
Heiðarr
Heiðarr er íslenskt karlmannsnafn.
Ragnhildur
Ragnhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
9. nóvember
9. nóvember er 313. dagur ársins (314. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 52 dagar eru eftir af árinu.
Gunnar S. Gestsson
Gunnar Gestsson (f. 12. október 1913 — d. 24. júní 1982) var íslenskur listmálari.
Ungur hóf Gunnar ýmsa verkamannavinnu, bæði til sjós og lands á Stokkseyri og í Vestmannaeyjum. Gunnar hafði alltaf áhuga á myndlist og í barnaskóla fór hann strax að prófa sig áfram með vatnsliti og krítarlit. Málaralistina stundaði Gunnar meðfram vinnu en fljótlega fór hann að lifa af sölu eigin verka og hætti annarri vinnu.
Lífið reyndist Gunnari ungum mjög erfitt, hann veiktist af berklum á þrítugsaldri og var vart hugað líf. Tónlistin skipaði einnig stóran sess í lífi Gunnars, allt frá 6 ára aldri spilaði Gunnar á harmonikku á dansskemmtunum í Gimli á Stokkseyri.
Gunnar studdi mjög við hverskyns listform og málaði oftar en ekki leiktjöld fyrir leikfélagið á Stokkseyri. Í blaðaviðtali var Gunnar spurður hvernig stæði á því að hann spennti litaskalann svo mjög í verkum sýnum. Hann svaraði „Ef til vill er birta og gleði í málverkinu hjá mér, af því að ég hef lifað svo svarta ævi. Ég lifi öðru lífi í myndunum, hver veit, lífi sem ég þrái.“ Gunnar Gestsson lést á Sjúkrahúsi Suðurlands 24. júní 1982.
Selsvör
Selsvör var vör og uppsátur fyrir báta í landi Sels við Ánanaust austan við Bráðræðisholt sem nú er hluti Vesturbæjar Reykjavíkur. Þar er núna endurvinnslustöð Sorpu. Jörðin Sel var í Seltjarnarneshreppi til 1835 þegar hún var flutt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur.