cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sumartryffill
Sumartryffill (Tuber aestivum) er á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu í Danmörku. Á Norðurlöndunum er mælst til þess að hann sé aðeins seldur ef hann kemur frá landi þar sem hann er ekki á válista.
Þjóðbókasafn
Þjóðbókasöfn eru oft staðsett í stórum og glæsilegum byggingum. Þjóðbókasöfn sem njóta skylduskila eru stundum stofnuð af þjóðarbrotum, héruðum eða sjálfstjórnarsvæðum, sem ekki eru fullvalda, í þeim tilgangi að efla menningarlegt og pólitískt sjálfstæði.
Fjórða krossferðin
thumb|right|Krossfarar hertaka Konstantínópel á málverki eftir [[Eugène Delacroix.]] Fjórða krossferðin (1202–04) var vestur-evrópskur hernaðarleiðangur sem Innósentíus 3. páfi skipulagði til þess að heimta Jerúsalem úr höndum múslima með innrás í gegnum Egyptaland. Þess í stað leiddu atburðir til þess að krossfararnir settust um borgina Konstantínópel, höfuðborg hins kristna Býsansríkis.
Í janúar árið 1203 gerðu leiðtogar krossfaranna, á leið sinni til Jerúsalem, samkomulag við austrómverska prinsinn Alexios Angelos um að koma við í Konstantínópel og koma föður hans, Ísak 2. Angelos keisara, sem hafði verið steypt af stóli, aftur til valda. Ætlun krossfaranna var að halda síðan áfram til landsins helga með fjár- og herstuðningi Býsansmanna. Þann 23. júní 1203 kom meirihluti krossfaraflotans til Konstantínópel.
Í ágúst 1203 var Alexios Angelos svo krýndur meðkeisari austrómverska ríkisins með stuðningi krossfaranna, eftir nokkur átök fyrir utan borgina. Í janúar árið eftir var honum hins vegar steypt af stóli í uppreisn í Konstantínópel. Krossfararnir gátu því ekki innheimt launin sem Angelos hafði lofað þeim, og þegar hann var myrtur, þann 8. febrúar 1204, ákváðu krossfararnir, að undirlagi Feneyinga undir stjórn hins níræða Enrico Dandolo hertoga, að leggja borgina undir sig. Í apríl 1204 hertóku krossfararnir borgina og létu greipar sópa. Þeir settu síðan á fót nýtt latneskt keisaraveldi og skiptu öðrum hlutum Býsansríkisins á milli sín.
Býsansmenn héldu nokkrum hlutum veldis síns, þar á meðal Níkeu, Trebizond og Epírus. Þeim tókst að endingu að endurheimta Konstantínópel árið 1261. Fjórða krossferðin er talin einn helsti viðburðurinn í kirkjusundrunginni milli rétttrúnaðarkirkjunnar og rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Hún flýtti einnig fyrir hrörnun austrómverska ríkisins og kristni í Miðausturlöndum.
Gullinbursti
Gullinbursti er göltur Freys. Hann var "gerður" af Brokka og Sindra ásamt Mjölni og Draupni.
''[Þ]á lagði Sindri svínskinn í aflinn ok bað blása Brokk ok létta eigi fyrr en hann tæki þat ór aflinum, er hann hafði í lagt. En þegar er hann var genginn ór smiðjunni, en hinn blés, þá settist fluga ein á hönd honum ok kroppaði, en hann blés sem áðr, þar til er smiðrinn tók ór aflinum, ok var þat göltr, ok var burstin ór gulli. ... Þá bar fram Brokkr sína gripi ... En Frey gaf hann göltinn ok sagði, at hann mátti renna loft ok lög nótt ok dag meira en hverr hestr ok aldri varð svá myrkt af nótt eða í myrkheimum, at eigi væri ærit ljós, þar er hann fór; svá lýsti af burstinni.''
Dvali
thumb|[[Leðurblaka í dvala í Noregi]] Dvali er svefn eða afar hæg efnaskipti sumra dýra sem á sér stað þegar lífskjör versna. Dýr eins og birnir liggja í dvala í híði sínu á veturna.
Lýtingur Arnbjarnarson
Lýtingur Arnbjarnarson landnámsmaður nam Vopnafjarðarströnd eystri, Böðvarsdal og Fagradal. Hann bjó í Krossavík.
Fagridalur
Fagridalur í Vopnafirði er norðan undir Hellisheiði eystri.
Sula (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Sula er sveitarfélag í Mæri og Raumsdalur í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 9.547 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Langevåg. Sveitarfélagið Sula er hluti af Álasundssvæðinu sem myndar samþætt búsetu- og vinnusvæði með u.þ.b. 90.000 íbúa.
Sveitarfélagið Sula er staðsett á eyjunni Sula og er umkringt sveitarfélögunum Álasund, Giske, Hareid og Ørsta.
Giba
Gilberto Amauri de Godoy Filho MBE, stundum nefndur „Safe Hands“, (fæddur 1976 í Brasilíu) er brasilískur fyrrverandi blakleikmaður sem spilaði fyrir nokkur lið, ekki síst Minas tenis og nú síðast með Floripa. Hann lagði hanskana á hilluna 13. janúar 2012 eftir farsælan feril. Hann var þekktur fyrir síða taglið og afar þykkt yfirvaraskegg.
Zoran Milanović
Zoran Milanović (f. 30. október 1966) er króatískur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Króatíu frá árinu 2020. Hann var áður forsætisráðherra Króatíu frá 2011 til 2016 og leiðtogi króatíska Jafnaðarmannaflokksins frá 2007 til 2016.
Æviágrip
Zoran Milanović er menntaður í lögfræði og var áhugamaður í hnefaleikum á yngri árum. Hann tók ekki sjálfur þátt í bardögum heldur kaus hann að halda sig í æfingafélagi hnefaleikakappa sem síðar tóku þátt í keppnum. Milanović hóf störf fyrir utanríkisráðuneyti Króatíu árið 1990, í miðju króatíska sjálfstæðisstríðinu. Eftir stríðið vann hann í þrjú ár fyrir sendinefndir Króatíu gagnvart Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu í Brussel.
Milanović hóf stjórnmálaferil með króatíska Jafnaðarmannaflokknum árið 1999. Árið 2011 leiddi hann jafnaðarmenn til sigurs í þingkosningum og var kjörinn forsætisráðherra Króatíu. Króatar bundu miklar vonir við stjórn Milanovićs og umbæturnar sem hann boðaði. Á forsætisráðherratíð Milanovićs lauk inngönguferli Króatíu í Evrópusambandið. Stjórn hans sá um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2012 þar sem Króatar samþykktu ESB-aðild með um tveimur þriðju greiddra atkvæða. Króatía varð þar með annað fyrrum lýðvelda Júgóslavíu (á eftir Slóveníu) til að hljóta ESB-aðild.
Ríkisstjórm Milanovićs tapaði í þingkosningum árið 2015 fyrir Króatíska lýðræðisbandalaginu, kosningabandalagi hægriflokka, og mistókst að ná aftur völdum í kosningum næsta ár. Milanović lét í kjölfarið af völdum og sagði af sér sem leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins.
Milanović dró sig úr stjórnmálum um skeið og hóf rekstur ráðgjafarfyrirtækis sem meðal annars vann fyrir Edi Rama, forsætisráðherra Albaníu. Árið 2019 bauð Milanović sig hins vegar fram til embættis forseta Króatíu á móti sitjandi forsetanum Kolindu Grabar-Kitarović. Í fyrri umferð kosninganna þann 22. desember 2019 hlaut Milanović 29,55% atkvæða en Grabar-Kitarović 26,65%.
Seinni kosningaumferðin fór fram þann 6. janúar 2020 og í henni vann Milanović sigur gegn Grabar-Kitarović með 53 prósentum atkvæða. Milanović tók við embætti forseta þann 19. febrúar sama ár.
Árið 2022 hvatti Milanović króatíska þingið til að beita sér gegn aðildarumsókn Svíþjóðar og Finnlands að Atlantshafsbandalaginu, sem hann kallaði „hættulegt ævintýri“.
Gefjun (aðgreining)
Gefjun getur átt við:
Andlitságræðsla
Andlitságræðsla er lækningaaðferð þar sem skipt er um andlitsvef einstaklings. Fyrsta andlitságræðslan á lifandi manneskju var framkvæmd í Frakklandi árið 2005, en aðeins hluti andlitsins var græður á. Fyrsta ágræðsla heils andlits var gerð á Spáni árið 2010. Aðferðin er ætluð þeim sem hafa orðið fyrir meiðsli, brunasárum, sjúkdómum, fæðingargöllum eða öðrum þáttum sem valda lýti.
Annar valkostur er andlitsendurgerð þar sem vefir frá öðrum líkamshlutum, svo sem bakinu, lærunum, rasskinnunum eða bringunni, eru græðir á andlit sjúklingsins. Þessi aðferð getur tekið allt að 50 skurðaaðgerðir og útkoman er oftast ófullnægjandi. Sjúklingurinn endurheimtir lítið sem ekkert notagildi andlitsvöðvanna og húðin er eins og vattteppi í útliti.
Perlan
Starfsemi í Perlunni
Á fyrstu hæð Perlunnar er safn sem kallast Jöklar og íshellir. Inni í einum tankinum er manngerður íshellir sem líkir eftir náttúrulegum íshelli, sem er hannað og byggt af Johan Larsson. Þar inni er 10 gráðu frost.
Á fjórðu hæðinni er kaffihús, minjagripaverslun og útsýnispallur.
Á fimmtu hæðinni er veitingastaður og kaffihús sem er með útsýni yfir Reykjavík og Faxaflóann.
Gísli Pétur Hinriksson
Gísli Pétur Hinriksson (f. 29. maí 1979) er íslenskur leikari.
Crawley
thumb|Queens Square. thumb|Goff's Park House. Crawley er borg í Vestur-Sussex, 45 kílómetra suður af London sem er nálægt Gatwick-flugvelli. Íbúar eru um 112.000 (2019). Bærinn Crawley var lítill fram að seinna stríði en eftir stríðið var ákveðið að skipuleggja new town þar og íbúafjöldi óx mjög.
Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn
Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn er bandarísk geimmynd eftir George Lucas frá 1999. Myndin var framleidd af Lucasfilm og dreift af 20th Century Fox. Í aðalhlutverkum voru Liam Neeson, Ewan McGregor, Natalie Portman, Jake Lloyd, Ian McDiarmid, Anthony Daniels, Kenny Baker, Ahmed Best, Pernilla August, Brian Blessed, Ray Park og Frank Oz. Þetta var fyrsta myndin í fyrirrennaraþríleik Stjörnustríðs, þar sem fyrstu myndirnar þrjár frá 1977, 1980 og 1983, voru settar upp sem númer 4, 5 og 6.
Myndin gerist 32 árum fyrir fyrstu Stjörnustríðsmyndina og segir frá Jedi-riddaranum Qui-Gon Jinn (Neeson) og lærisveini hans Obi-Wan Kenobi (McGregor) sem eiga að fylgja Amidölu drottningu plánetunnar Naboo (Portman) til höfuðstöðva geimlýðveldisins á Coruscant. Á leiðinni lenda þau á plánetunni Tatooine þar sem þau rekast á ungan dreng, Anakin Skywalker (Jake Lloyd), sem Qui-Gon finnur að hefur máttinn í sér í miklum mæli. Hann slæst því í för með þeim til Coruscant og skilur móður sína eftir.
Þetta var fyrsta myndin sem Lucas leikstýrði eftir 22 ára hlé og fyrsta Stjörnustríðsmyndin í 16 ár. Lucas nýtti sér framfarir í tölvuvinnslu og mikið af sögusviðinu og sumar persónur myndarinnar voru alfarið unnin í tölvu. Myndin var tekin í Leavesden Studios í Hertfordshire á Englandi og í Túnis. Caserta-höll á Ítalíu var notuð sem tökustaður fyrir höll Amidölu á Naboo.
Rufus Wainwright
thumb|right|Rufus Wainwright á [[Sundance-kvikmyndahátíðinni árið 2006.]] Rufus McGarrigle Wainwright (fæddur 22. júlí, 1973) er kanadísk-bandarískur söngvari/lagahöfundur.
Giske (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Giske er eyjasveitarfélag í Mæri og Raumsdalur í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 8.497 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Valderhaugstrand.. Til sveitarfélagsins fellur einnig þéttbýlisins  Giske og Roald.
Bandalag íslenskra skáta
Saga
Skátastarf á Íslandi hófst líklega í kringum 16. júlí 1911 þegar Ingvar Ólafsson, skáti í Danmörku, undirbjó stofnun skátafélags sem varð að veruleika ári síðar undir nafninu Skátafélag Íslands. Í kjölfarið var skátafélag stofnað 23. apríl 1913 í Reykjavík, 22. maí 1917 á Akureyri og 1920 á Eyrarbakka. Tveimur árum síðar, 7. júlí var fyrsta kvenskátafélag íslands Kvenskátafélag Reykjavíkur stofnað.
6. júní 1924 var landsamband drengskáta stofnað undir nafninu Bandalag íslenskra skáta og fékk inngöngu í skátahreyfinguna sama árs. Fyrsti skátahöfðingi hennar var Axel W. Tulinius. Landsamband kvenskáta var stofnað meira en áratug síðar 23. mars 1938 undir nafninu Kvenskátasamband Íslands. Þremur árum síðar fær landsamband drengskáta jarðréttindi yfir Úlfljótsvatni.
1944 gengu skátafélög kvenskáta inn í Bandalag skáta og urðu þar með fyrsta landsamband kven- og drengskáta í heiminum.
Þorsteinn Ingólfsson
Þorsteinn Ingólfsson var sonur Ingólfs Arnarssonar og Hallveigar Fróðadóttur, sem fyrst námu land á Íslandi. Hann tók við goðorði af föður sínum og setti Kjalarnesþing. Kona Þorsteins var Þóra Hrólfsdóttir og þau eignuðust saman soninn Þorkel mána og dótturina Þórhildi.
Núllsummuleikur
Núllsummuleikur eða jafnvirðisleikur er leikur í leikjafræði þar sem samanlagður hagnaður og tap allra þátttakenda jafngildir núlli.
Efnissköpun
Efnissköpun eru upplýsingar sem eru lagðar fram til alls kyns miðla og sérstaklega til stafrænna miðla til neytenda/áhorfenda.
Efnisskapari er aðili sem oftar en ekki hefur að atvinnu að skapa myndefni til birtingar á streymisveitu en þar er efnið birt sem tilbúin upptaka, bein útsending, eða upptaka af beinni útsendingu.
Stórar rásir/sambönd/fyrirtæki/rafíþróttadeildir
Rafíþróttasamband Íslands (RÍSÍ) sem Rafithrottir Rocket League Ísland sem Rocketleagueiceland
Þekktir efnisskaparar
Felix Kjellberg, þekktur sem Pewdiepie
Þekktir íslenskir efnisskaparar
Birkir Fannar þekktur sem Leikjarinn Rósa Björk Einarsdóttir þekkt sem g00nhunter JOISPOI24 Draazil Arconix96 Brjanzi
Sveinn Ásgeirsson - Úr útvarpsþáttum
Sveinn Ásgeirsson - Úr útvarpsþáttum er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni má heyra úrval úr útvarpsþáttum Sveins Ásgeirssonar frá árunum 1952 - 1960.
Madríd
Madríd er höfuðborg Spánar og sjálfstjórnarhéraðs með sama nafni. Íbúar borgarinnar sjálfrar voru um 3,3 milljónir árið 2021 en með útborgum er íbúafjöldinn um 6,7 milljónir. Madríd, sem er stærsta borg Spánar, liggur inni í miðju landi á víðáttumikilli sléttu við fljótið Manzanares. Hún er efnahagslegur, menningarlegur og pólitískur miðpunktur landsins.
Sveinn Ásgeirsson - Úr útvarpsþáttum
Textar við myndir á framhlið plötuumslags
Efsta mynd á framhlið. Rímsnillingarnir og Sveinn Ásgeirsson. Frá v. Helgi Sæmundsson, Guðmundur Sigurðsson, Sveinn Ágeirsson, Steinn Steinarr og Karl Ísfeld.
Madríd
Borgin hefur verið höfuðborg frá því á 16. öld og á síðari tímum hefur hún verið mikilvæg miðstöð verslunar og iðnaðar. Í hjarta Madrid er torgið Puerta del Sol og út frá því liggja allar aðalgötur borgarinnar. Nýrri borgarhverfi eru í austurhlutanum.
Sveinn Ásgeirsson - Úr útvarpsþáttum
Textar við myndir á framhlið plötuumslags
Miðmynd á framhlið. Spurningasnillingarnir og Sveinn. Frá v. Skúli Thoroddsen, Friðfinnur Ólafsson, Haraldur Á. Sigurðsson, Sveinn Ásgeirsson og Hersteinn Pálsson.
Neðsta mynd á framhlið. Annar hópur spurninga-snillinga. Frá v. Helgi Sæmundsson, Friðfinnur Ólafsson, Sigurður Magnússon, Sigurður Ólason og Indriði G. Þorsteinsson.
Madríd
Íþróttir
Í knattspyrnu eru stórliðin Real Madrid og Atlético Madrid. Minna liðið er Rayo Vallecano.
Real Madrid körfuboltaliðið er einnig með góðan árangur í Evrópukeppnum.
Sergey Brin
thumb|Sergey Brin Sergey Mikhailovich Brin (rússneska: Сергей Михайлович Брин; umritað Sergej Míkhaílovítsj Brín) (fæddur 21. ágúst 1973) er einn af stofnendum Google Inc. Fæddur í Sovétríkjunum, Brin lærði tölvunarfræði og stærðfræði áður en hann stofnaði Google Inc. ásamt Larry Page. Brin er núna forseti tæknisviðs Google Inc. og 26. ríkasti maður heims, 12. ríkasti maðurinn í Bandaríkjunum, og eru eignir hans nú metnar á 14,1 milljarða dollara.
Gefjun
Gefjun er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er af ásaætt. Sagan af gyðjunni Gefjun segir frá hvernig Sjáland varð til. Gefjun tók fjögur naut norðan úr Jötunheimum og setti fyrir plóg. Nautin voru synir jötuns og hennar. Nautin drógu landið út á hafið í vesturátt. Samkvæmt Ynglingasögu í Heimskringlu varð Gefjun tengdadóttir Óðins, gift Skildi Óðinssyni, sem Skjöldungar eru frá komnir. Þau bjuggu í Hleiðru á Sjálandi (Lere).
Kúrland
thumb|Kort sem sýnir hertogadæmið Kúrland og Semgallíu árið 1740. Kúrland er heiti á sögulegu héraði sem nú er vestasti hluti Lettlands. Höfuðstaður Kúrlands er borgin Liepāja sem er þriðja stærsta borg Lettlands. Héruðin Semgallía og Selónía eru stundum talin með sem hlutar Kúrlands þar sem þau heyrðu eitt sinn undir sama hertoga. Landið dregur nafn sitt af Kúrum sem voru ein af þeim heiðnu Eystrasaltsþjóðum sem Sverðbræður lögðu undir sig og sneru til kristni á miðöldum. Sverðbræðrareglan varð síðar hluti af Þýsku riddurunum. Á tímum Pólsk-litáíska samveldisins voru Kúrland og Semgallía frá 1561 til 1795 sjálfstætt hertogadæmi innan samveldisins og þegar landið gekk til Rússneska keisaradæmisins varð það Kúrlandshérað. Eftir að Lettland hlaut sjálfstæði frá Sovétríkjunum er Kúrland ekki sérstakt stjórnsýsluumdæmi en þó sérstakt skipulagsumdæmi. Íbúar eru rúmlega 300.000.
Almenningsbókasafn
thumb|right|Afgreiðsluborð í [[Carnegie-bókasöfnin|Carnegie-bókasafninu í Cincinnati, Ohio, Bandaríkjunum.]] Almenningsbókasafn er bókasafn sem er opið almenningi. Almenningsbókasöfn greina sig þannig frá vísindabókasöfnum og skólabókasöfnum sem ætluð eru minni hópum. Almenningsbókasöfn eru yfirleitt rekin af hinu opinbera (ríki eða sveitarstjórnum) fyrir almannafé. Almenningsbókasöfn eru talin gegna mikilvægu hlutverki hjá menningarþjóðum til að halda almenningi upplýstum og viðhalda háu menntunarstigi.
Almenningsbókasöfn eru yfirleitt útlánsbókasöfn sem leyfa notendum að taka bækur með sér heim í stuttan tíma. Safnkostur almenningsbókasafna byggist yfirleitt á hlutum sem hafa almennt aðdráttarafl; bókmenntum, yfirlitsritum og aðgengilegum fræðiritum. Að auki bjóða almenningsbókasöfn yfirleitt upp á góða aðstöðu fyrir lestur dagblaða og tímarita og sérstaka aðstöðu fyrir börn.
Háskólabókasafn
thumb|right|Sérsöfn bókasafnsins við [[Texas Tech University í Lubbock, Texas.]] Háskólabókasafn er bókasafn sem tengist háskóla eða annarri skólastofnun á háskólastigi. Slík bókasöfn hafa tvíþætt hlutverk; annars vegar sem skólabókasöfn sem styðja við nám og kennslu við skólann, og hins vegar sem rannsóknarbókasöfn sem styðja við vísindarannsóknir kennara, nemenda og starfsliðs skólans.
Símboði
Símboði (sjaldnar friðþjófur) er þráðlaust símtæki sem tekur við símanúmeri þess sem hringir og/eða raddskilaboðum og pípir um leið. Notandi símboðans getur þá hringt í viðkomandi þegar hann hefur tíma og aðgang að síma. Sumir símboðar eru búnir senditæki og geta svarað þeim sem hringir og staðfest móttöku skilaboðanna. Símboðar eru háðir símboðakerfi, sem getur eftir atvikum verið staðbundin sendistöð eða landskerfi samtengdra stöðva. Símboðar urðu fyrst algengir á 8. áratug 20. aldar. Þeir voru um tíma mjög útbreiddir meðal starfsfólks í neyðarþjónustu, öryggisþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Með aukinni notkun farsíma eftir aldamótin 2000 hurfu þeir mikið til af sjónarsviðinu.
Post hoc-rökvilla
Post hoc ergo propter hoc er nafn á rökvillu, sem er stundum nefnd post hoc-rökvillan á íslensku. Nafnið er á latínu og þýðir „á eftir þessu, þess vegna út af þessu.“ Stundum er rökvillan einfaldlega kölluð post hoc.
Post hoc-rökvillan felst í því að gera ráð fyrir að fylgni sé vegna orsakatengsla, þ.e. að ef eitthvað gerist á eftir einhverju öðru, þá hljóti fyrri atburðurinn að hafa valdið þeim síðari. Þessi villa er oft æði freistandi vegna þess að tímaröð er innbyggð í orsakavensl — það er satt að orsökin fer ætíð á undan afleiðingunni. Vandinn liggur í því að draga ályktun einungis á grundvelli fylgninnar, sem er ekki alltaf góð vísbending um orsakatengls. Með öðrum orðum, þá er það ekki satt að undanfarandi atburður sé ávallt orsök atburðar eða atburða sem fylgja í kjölfarið.
Post hoc-rökvillan er dæmi um játun bakliðar. Setja má villuna fram á eftirfarandi hátt:
Dæmi:
Annað dæmi:
Rök af þessu tagi eru grundvöllur margskonar hjátrúar með því að tengja tvo hluti eða atburði sem tengjast ekki í raun. Til dæmis, ef maður sér pening á götunni og tekur hann upp og fær síðar góðar fregnir, þá gæti viðkomandi farið að halda að peningafundurinn hafi leitt til góðu fregnanna og kannski að peningurinn sé lukkugripur eða eitthvað slíkt, enda þótt aðeins hafi verið um tilviljun að ræða.
Post hoc-villan er nátengd rökvillu sem kallast fylgnivillan en fylgnivillan kveður á um að regluleg fylgni atburða þurfi ekki að segja fyrir um orsakatengsl.
Tengt efni
Cum hoc ergo propter hoc
Böðvarsdalur
Böðvarsdalur í Vopnafirði er stærsti dalurinn sem skerst inn í fjalllendið á milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs og liggur vestan við Hellisheiði eystri. Nú liggur vegur úr dalnum upp á heiðina en ráðgert hefur verið að gera jarðgöng, Vopnafjarðargöng, úr Böðvarsdal til Héraðs.
Í Böðvarsdal er bærinn Eyvindarstaðir. Samkvæmt Vopnfirðinga sögu fór Eyvindastaðabardagi þar fram. Eyvindur bóndi á Eyvindarstöðum stöðvaði bardagann með setstokk sínum. Í dalnum var einnig bærinn Böðvarsdalur, sem nú er í eyði, sagður kenndur við Böðvar nokkurn sem þar bjó á landnámsöld, og á að hafa verið til söguþáttur af honum.
Vilhjálmur og Ellý Vilhjálms - Lög Sigfúsar Halldórssonar
Vilhjálmur og Elly Vilhjálms er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970. Á henni flytja Vilhjálmur Vilhálms og Elly Vilhjálms tólf lög eftir Sigfús Halldórsson. Hljóðritun hljómplötunnar fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar, sem lagði mikla rœkt við að ná hinu besta fram í söng og hljóðfæraleik. Forsíðumynd tók Kristján Magnússon, en plötuumslagið var að öðru leyti unnið í Grafík hf.
Húsavíkurfjall
thumb|Húsavíkurfjall ofan Húsavíkur.
Húsavíkurfjall er 417 metra fjall ofan Húsavíkur. Hlíðar fjallsins hafa verið græddar upp með lúpínu.
Níu ára stríðið
Níu ára stríðið (á þýsku: Pfälzischer Erbfolgekrieg; á ensku: Nine Year’s War; á frönsku: Guerre de la Ligue d’Augsbourg), einnig kallað pfalzíska erfðastríðið, var stórstríð í Evrópu, háð 1688-1697, að mestu leyti á þýskri grundu, þegar Frakkar réðust inn í Heilaga rómverska ríkið og víðar til að ná yfirráðum í þýska héraðinu Pfalz. Þá var einnig barist í Belgíu og Hollandi, Savoja og á Spáni.
Forsaga
Á 17. öld lá þýska héraðið Pfalz sitthvoru megin við Rínarfljót, fyrir norðan markgreifadæmið Baden og hertogadæmið Württemberg, en fyrir sunnan Hessen. Pfalz var kjörfurstadæmi, þannig að furstinn í héraðinu var einn þeirra sem völdu nýjan keisara í Heilaga rómverska ríkinu og var því valdamikill maður. Á ofanverðri 17. öld var Karl 1. kjörfursti í Pfalz, en hann var sonur Friðriks 5. í Prag (sem var kallaður Vetrarkonungurinn). Dóttir Karls 1. var Elísabeta Karlotta (kölluð Liselotta frá Pfalz) og afréð faðir hennar að gifta hana hertoganum Filippusi af Orleans í Frakklandi, bróður sólkonungsins Loðvíks 14. Hjónavígslan fór fram 1671 og bjó parið í Orléans. Karl 1. lést 1680. Þá tók sonur hans, Karl 2. við sem kjörfursti í Pfalz. Árið 1685 lést Karl 2. barnlaus og vantaði þá erfingja í kjörfurstadæmið í karllegg. Þá gerði Loðvík 14. tilkall til valda í Pfalz í gegnum bróður sinn og mágkonu. Eftir hártoganir og orðaskak í nokkur ár við aðra ættingja Karls 1. og Karls 2. réðist Loðvík inn í Heilaga rómverska ríkið til að leggja undir sig Pfalz með vopnavaldi. Á þessum tíma var Leópold 1. keisari Heilaga rómverska ríkisins, en hann sat í Vín og var upptekinn vegna innrásar Tyrkja þar austur frá.
Erfðastríðið í Pfalz
thumb|left|Barist var í Pfalz, en einnig í öðrum héruðum þýska ríkisins Fyrstu skotunum var hleypt af við þýska virkið Philippsburg í september 1688. Frakkar höfðu yfir 40 þúsund manna her að ráða, en í virkinu voru aðeins 2000 hermenn. Samt tók það Frakka rúman mánuð að hertaka virkið. Strax á eftir sátu Frakkar um borgirnar Mannheim og Frankenthal, sem báðar féllu fljótlega. Þeir höfðu hins vegar litið fyrir að hertaka aðrar borgir, eins og Worms, Kaiserslautern, Heidelberg, Speyer og Mainz. Auk þýskra borga náðu Frakkar að hertaka Elsass og taka borgir eins og Strassborg, sem einnig var þýsk þá. Keisarinn sjálfur var að berjast við Tyrki í austri (umsátrið um Vín var 1683). Í stað hans slógu nokkrir kjörfurstar saman herjum og náðu næstu árin að endurheimta flestar borgir sem Frakkar héldu. Frökkum kom á óvart að Þjóðverjar skyldu ná að koma saman stórum herjum meðan Tyrkjaógnin stóð sem hæst. Þeir ákváðu að berjast ekki við þá á jafnsléttu heldur notfæra sér þau virki sem þeir höfðu tekið og brenna nærsveitir. Eyðileggingin varð því gríðarleg á stóru svæði, ekki bara í Pfalz, heldur einnig í Baden og í Württemberg. Frakkar brenndu og eyðilögðu 20 stærri borgir og aragrúa bæja. Að lokum höfðu kjörfurstarnir betur. Þeim tókst að hrekja Frakka að mestu úr landi, sem við það misstu flest þau landsvæði sem þeir höfðu hertekið, nema Strassborg í Elsass. Auk þess varð til evrópskt bandalag gegn Frökkum (Ágsborgarbandalagið) sem barðist gegn ásælni þeirra gagnvart nágrannalöndum.
England
Á Englandi ríkti Jakob 2., sem Frakkar studdu. Jakob var illa liðinn af Englendingum, þar sem hann reyndi að koma kaþólskri trú aftur á þar í landi. Einnig leysti hann þingið upp og olli löndum sinum miklum áhyggjum. Ýmsir aðalsmenn ákváðu því að senda eftir Vilhjálmi frá Óraníu til Hollands, sem var giftur inn í ensku konungsættina og gat því gert tilkall til krúnunnar í gegnum eiginkonu sína. Árið 1688, þegar Frakkar réðust inn í Pfalz, notaði Vilhjálmur tækifærið og fór með lítinn her manna yfir til Englands og hrifsaði til sín krúnuna (Dýrlega byltingin). Jakob 2. flúði til Frakklands, en Loðvík 14. gat lítið gert að svo stöddu. Árið 1689 réðist Jakob 2. inn í Írland með aðstoð Frakka og náði að hertaka meginhluta landsins. Til Englands komst hann ekki því enski flotinn sigraði þann franska í nokkrum sjóorrustum. Vilhjálmur réðist svo sjálfur inn í Írland og Jakob flúði þá aftur til Frakklands. Enska krúnan var því örugg í höndum Vilhjálms. Franski flotinn fór í skæruhernað gegn enskum skipum og náði að ræna alls um 4000 skip.
Önnur lönd
Loðvík 14. leit á það sem stríðsyfirlýsingu við Frakkland að Vilhjálmur skyldi dirfast að taka enska konungsstólinn. Hann réðist inn í Belgíu og Holland og náði að sigra í nokkrum orrustum þar. Mikilvægasta borgin sem hann náði þar var Namur í Flæmingjalandi. Enski herinn var að mestu fastur á Niðurlöndum. Einnig réðust Frakkar inn i Savoja, sem þá var sjálfstætt ríki, og hertóku hafnarborgina Nice. Frakkar tóku ennfremur Barcelona og Girona á Spáni.
Ameríka
Strax og enskir og franskir landnemar í Ameríku vissu um stríðið í Evrópu tóku þeir til við að ráðast á hvora aðra. Aðallega voru það franskir landnemar sem réðust á enskar nýlendur við Atlantshaf. Á móti hertóku Englendingar Port Royal í frönsku nýlendunni Akadíu (núverandi Nova Scotia). Englendingar fóru einnig í stóran leiðangur upp St. Lawrence-fljót og réðust á borgina Québec. Sá leiðangur misheppnaðist algjörlega. Frakkar hröktu Englendinga á brott og tóku Port Royal aftur.
Friðarsamningar í Rijswijk
Þegar friðarsamningarnir fóru fram í hollensku borginni Rijswijk 1697 stóðu Frakkar höllum fæti. Þar af leiðandi samþykkti Loðvík 14. að draga her sinn út öllum þeim löndum sem hann hafði hertekið (Niðurlönd, Savoja, Pfalz, Norður-Spánn). Loðvík viðurkenndi Vilhjálm af Óraníu sem konung Englands og hann hætti öllu tilkalli til Pfalz eða annarra héraða sem hann ásældist. Eina svæðið sem Frakkar fengu að halda var Strassborg og Elsass.
Eftirmálar
Tæknilega séð var staðan eftir friðarsamningana eins og hún var fyrir stríð. Allir töpuðu þó á stríðinu nema fáeinir furstar. Eyðileggingin í þýska ríkinu var gífurleg af völdum frönsku herjanna. Einnig var nokkur eyðilegging í Belgíu og öðrum borgum þar sem Frakkar fóru um. Frakkar fengu þó í sinn hlut héraðið Elsass sem hefur verið franskt síðan (fyrir utan árin 1871-1918). Á móti komu gríðarleg fjárhagsleg vandræði í Frakklandi. Stríðið hafði kostað óhemju mikla peninga. Eftirmálinn var sá að þar voru þungbærari skattar settir á almenning sem kvartaði undan okinu. Aðstæður í Frakklandi voru svo erfiðar næstu áratugi að innan við öld eftir friðarsamningana hófst franska byltingin. Frakkar höfðu ekki ráðrúm til að safna nýju liði og blása til sóknar á ný þar sem næsta stórstyrjöld í Evrópu, Spænska erfðastríðið, brast á árið 1700.
Fjord (sveitarfélag)
thumb|145x145dp Fjord er sveitarfélag í Mæri og Raumsdalur í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 2.491 (2022).
Bæjarhúsið og bæjarstjórnin eru staðsett í þorpinu Sylte. Í sveitarfélaginu er þéttbýli sem heitir Stordal.
Sveitarfélögin liggja að sveitarfélögunum Álasund í norðvestri, Vestnes í norðri, Rauma í norðri og austri, Skjåk (Innlandet) í suðaustri og Stranda í suðri.
Sealand
Furstadæmið Sealand (enska: Principality of Sealand) er sjálfútnefnd smáþjóð á gömlu Maunsell-virki undan strönd Englands. Landið er í eigu Paddy Roy Bates en fjölskylda hans og samstarfsaðilar halda því fram að landið sé eigin þjóð. Enginn af meðlimum SÞ hafa viðurkennt sjálfstæði Sealand og réttarfarslega fellur það undir Stóra-Bretland.
Flatarmál Sealands er 550 m² og íbúafjöldinn fer sjaldan yfir 5. Virkið er 10 kílómetra frá ströndu Englands og var byggt í síðari heimsstyrjöldinni. Þann 23. júní 2006 brann stór hluti þess eftir sprengingu í rafal.
Norman Borlaug
thumb|230px|Norman Borlaug Norman Ernest Borlaug (25. mars 1914 – 12. september 2009) var bandarískur landbúnaðarverkfræðingur, mannvinur og handhafi friðarverðlauna Nóbels. Hann hefur verið nefndur „faðir grænu byltingarinnar“.
Borlaug lauk doktorsgráðu í plöntusjúkdómum og erfðafræði frá Háskólanum í Minnesota árið 1942. Hann tók til starfa í rannsóknum í Mexíkó, þar sem hann þróaði hveitiafbrigði sem voru vel varin sjúkdómum og höfðu mun betri nyt en önnur afbrigði.
Um miðja 20. öldina kom hann ræktun þessara afbrigða í gang í Mexíkó, Pakistan og Indlandi með þeim afleiðingum að fæðuræktun í þessum löndum stórjókst og fæðuöryggi þeirra stórbatnaði. Þessi aukning í fæðuframboði hefur verið nefnt Græna byltingin og Borlaug er oft eignað að hann hafi bjargað yfir milljarði manna frá hungurdauða um allan heim. Hann fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1970 í þakkarskyni fyrir að hafa stuðlað að friði í heiminum með öruggara fæðuframboði.
Seinna á lífsleiðinni einbeitti hann sér að því að auka fæðuframboð í Asíu og einkum Afríku.
Burt með harðstjórann!
Burt með harðstjórann! (franska: Le dictateur et le champignon) er sjöunda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1953-1954 og kom út á bókarformi árið 1956. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin, en Maurice Rosy var titlaður meðhöfundur. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst tíunda í röðinni í íslenska bókaflokknum.
Söguþráður
Svalur og Valur heimsækja Sveppagreifann og gormdýrið. Gormurinn kemur höndum yfir nýjustu uppfinningu greifans, undraefnið metómól sem gerir málma mjúka sem smjör. Dýrið veldur miklum usla í Sveppaborg áður en tekst að fanga það. Félagarnir komast að þeirri niðurstöðu að rétt sé að koma gormdýrinu aftur til síns heima í frumskógum Palombíu.
Njósnarar Samma frænda fylgjast með hverju fótmáli Svals og Vals, sem hafa nú verið skipaðir herforingjar í Palombíuher. Þeim tekst þó að senda skilaboð til Sveppagreifans með milligöngu blaðakonunnar Bitlu. Með metómóli greifans tekst þeim á síðustu stundu að eyðileggja vopnabúr hersins og sigra Samma frænda. Þeir kveðja gormdýrið, en í bókarlok er sterklega gefið í skyn að dýrið fylgi þeim aftur til baka.
Íslensk útgáfa
Burt með harðstjórann! var gefinn út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var tíunda bókin í íslensku ritröðinni.
Smallville (9. þáttaröð)
Smallville er bandarísk ofurhetju-dramaþáttaröð. Sýningar á 9. þáttaröðinni hófust þann 25. september 2009 og lauk 14. maí 2010. Þættirnir voru 22 og er hver þeirra um 42 mín. að lengd. Todd Slavkin og Darren Swimmer hættu að vinna að þáttunum og eftir sátu Brian Peterson og Kelly Souders sem þáttstjórnendur. Tom Welling, aðalleikari þáttana, varð gerður að framleiðanda frá og með þessari þáttaröð. Justin Hartley var einn höfundana að þættinum Sacrifice.
Tunnuöl
thumb|right|Tunnurekki Tunnuöl er bjór sem er fenginn beint úr öltunnu, hefur hvorki verið síaður né gerilsneyddur og inniheldur ekki viðbætta kolsýru. Bresku samtökin Campaign for Real Ale (CAMRA) hafa notað hugtakið „raunverulegt öl“ („real ale“) yfir þennan bjór frá því þau hófu baráttu fyrir endurvakningu hans 1971. Tunnuöl er flatara og hefur mýkra bragð en hefðbundinn kolsýrður bjór, en getur annars verið nánast hvaða bjórtegund sem er.
Ólíkt „grænum“ bjór sem er fenginn beint úr fyrsta gerjunartanki eða gilkeri er tunnuöli hellt úr gerjunaríláti á tunnu eftir að gerjun er að mestu lokið. Gersetið sem myndast í öltunnunni er því lítið og verður eftir á botninum þegar bjórnum er hellt um krana eða dælt upp með bullu. Þetta er ólíkt því sem gerist þegar hefðbundnum bjór er dælt úr bjórkút með gasi (kolsýru eða blöndu kolsýru og nítrógens) en þá tæmist kúturinn alveg. Eftir umhellingu er tunnan látin hvíla um stund í rekka eða á gólfi áður en farið er að hella eða dæla úr henni til að bjórinn verði tærari. Á þeim tíma heldur kolsýra áfram að myndast í bjórnum við gerjun.
Á börum er tunnuöli yfirleitt dælt upp úr tunnum sem geymdar eru undir bargólfinu í kjallara með einföldum bulludælum. Stundum eru sérstakir stútar á dælunum þar sem hægt er að stilla hversu mikið bjórinn freyðir í glasinu og þar með hversu mikill „haus“ kemur á bjórinn.
Skógrækt
Skógrækt á við ræktun, stjórnun og nýtingu skóga. Skógarnir nýtast til framleiðslu timburs, pappírs og annarra vara. Í íslensku samhengi á skógrækt við gróðursetningu trjáa, landgræðslu og stjórnun ílendra skóga. Einnig nýtast þeir til útivistar.
Saga skógræktar á Íslandi
Upphaf skipulagðrar skógræktar á Íslandi má rekja til Furulundsins á Þingvöllum árið 1898. Þar voru Danir frumkvöðlar. Sama ár keypti ríkið tvo höfuðskóga Íslands, Hallormsstaðaskóg og Vaglaskóg, til að forða þeim frá eyðingu. Með lögunum var Skógræktin stofnuð. Agner F. Kofoed-Hansen var ráðinn skógræktarstjóri fyrstur manna og tók hann til starfa 15. febrúar 1908.
Árið 1930 var Skógræktarfélag Íslands stofnað á Þingvöllum. Á næstu árum voru skógræktarfélög stofnuð víða um land. Árið 1933 kom Hákon Bjarnason heim frá skógfræðinámi í Danmörku og var ráðinn framkvæmdastjóri Skógræktarfélags Íslands. Hans fyrsta verk var að stofnsetja gróðrarstöðina í Fossvogi sem var í rekstri á vegum Skógræktarfélags Íslands og síðan Skógræktarfélags Reykjavíkur í um 70 ár. Það sama ár barst til Íslands hálft kíló af lerkifræi frá Rússlandi. Því var sáð á Hallormsstað og plönturnar sem upp af fræinu uxu gróðursettar í Atlavíkurlund og Guttormslund 1937 og 1938. Árin 1937-1938 bárust einnig ungplöntur allmargra tegunda frá gróðrarstöðvum í Noregi. Mörgum þeirra var komið fyrir í nýrri gróðrarstöð Skógræktarinnar í Múlakoti í Fljótshlíð.
Hákon Bjarnason tók við af Kofoed-Hansen sem skógræktarstjóri 1935. Í seinni heimsstyrjöldinni lokuðust samskiptaleiðir til Noregs en opnuðust til vesturheims. Skógræktarstjóri notfærði sér það til að koma á samböndum við Alaska. Þaðan barst á stríðsárunum allmikið sitkagrenifræ og nokkurt fræ af öðrum tegundum ásamt fyrstu græðlingum alaskaaspar.
Fyrir 1960 var skógarfura öll meira eða minna að drepast vegna furulúsar. Þetta var mikið áfall því miklar vonir höfðu verði bundnar við þessa furutegund. Annað áfall kom svo 9. apríl 1963 þegar gerði mikið hret eftir óvenjuleg og langvarandi hlýindi. Mikið drapst af trjám á Suðurlandi. Furulúsin og aprílhretið höfðu þau áhrif að verulega dró úr gróðursetningu.
Á 9. áratugnum var Skógrækt ríkisins heimilt að veita styrki til skógræktar á bújörðum á bestu skógræktarsvæðum landsins. Nokkrar jarðir á Norður-, Vestur- og Suðurlandi, auk jarða á Héraði utan Fljótsdals tóku þátt í nytjaskógrækt og námu styrkirnir 80% af stofnkostnaði.
Forseti Íslands, frú Vigdís Finnbogadóttir (1980-1996), var mikill stuðningsmaður skógræktar og gróðursetti opinberlega tré við Þingvallaþjóðgarð.
Með tilkomu nýrra verkefna jókst árleg gróðursetning í landinu úr um einni milljón plantnaárið 1989, í ríflega þrjár og hálfa milljón árið 1998. Mest var gróðursett af rússalerki öll árin, með birki í öðru sæti og stafafuru í því þriðja.
Árið 2000 voru sett lög um landshlutaverkefni í skógrækt og voru Héraðs- og Austurlandsskógar, Norðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, og Skjólskógar á Vestfjörðum stofnaðir á grundvelli þeirra. Þá áttu bændur um land allt loks kost á að fá ríkisframlög til skógræktar á sínum jörðum.
Verkefnið Hekluskógar hófst árið 2006 í sameiginlegri umsjón Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins og varð sjálfstætt verkefni 2008. Er það metnaðarfyllsta einstaka nýskógræktarverkefni hingað til, með það að markmiði að koma upp birkiskógi á um 90.000 ha eyðilands í nágrenni Heklu til að draga úr foki eftir öskufall.
Hinn 1. júlí 2016 voru skógræktarstofnanir ríkisins sameinaðar undir heitinu Skógræktin. Í þessa nýju stofnun runnu saman Skógrækt ríkisins og svokölluð Landshlutaverkefni í skógrækt, Héraðs- og Austurlandsskógar, Norðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, og Skjólskógar á Vestfjörðum.
Nú hefur Skógræktin í sinni umsjón 53 lendur, þ.e. þjóðskóga. Skógarnir eru opnir öllum, um allt land að undanskildum Vestfjörðum. Tilgangur íslenskrar skógræktar er þrískiptur: að gera jarðir sem áður voru ónýttar nothæfar, að græða land til að klæða rýr eða illa gróin svæði og að endurheimta birkiskóga til að verja land fyrir jarðvegseyðingu.
Þröstur Eysteinsson var skipaður skógræktarstjóri frá og með 1. janúar 2016 og lét Jón Loftsson af störfum í árslok 2016.
Á landinu eru yfir 60 skógræktarfélög.
Nytjaskógrækt
Helstu nytjategundir í skógrækt á Íslandi eru rússalerki, sitkagreni, stafafura og alaskaösp.
Tegundir og útbreiðsla á Íslandi
Um 80% til 90% trjátegunda sem notaðar hafa verið í skógrækt á Íslandi síðustu áratugi eru birki, rússalerki, sitkagreni, stafafura og alaskaösp. Ýmsar aðrar trjátegundir hafa verið reyndar. Í skógunum sem ræktaðir hafa verið frá byrjun 20. aldar standa nú um 56 milljónir trjáa á 37.900 hekturum.
Tíu tegundir hafa náð 20 metrum og fimm tegundir um 18 metrum.
Rúmmál
Rúmmál er hugtak notað yfir umfang hlutar eða svæðis í þrívíðu rúmi. SI-mælieining er rúmmetri, táknaður með m^3.
Nokkur skref til að finna rúmmál hlutar:
Fyrir hverja lengri lengdareiningu, þá skal færa kommuna um þrjá tölustafi til vinstri. Fyrir hverja styttri lengdareiningu, þá skal færa kommuna um 3 tölur til hægri. T.d. er 1 cm^3 = 1000 mm^3 en annars er cm eingöngu 10 sinnum stærri en mm.
Rúmmál yfir í lítra
Rúmmálseiningin lítri er algeng lagarmálseining, en hann er skilgreindur þannig:
1 m^3 = 1000 lítrar
1 dm^3 = 1 lítri
1 cm^3 = 0,001 lítri
1 mm^3 = 0,000001 lítri
Millilítrar
1 cm^3 = 1 millilítri
Rúmmál ýmissa forma
R = Rúmmál
l = lengd
Kosningaréttur
thumb|right|Kröfuganga kvenna í Washington í Bandaríkjunum fyrir kosningarétti árið 1913. Kosningaréttur er réttur fólks til þess að taka þátt í lýðræðislegum kosningum. Oft er kosningaréttur stjórnarskráarlega varinn en algengast er að fólk fái kosningarétt við 18 ára aldur, eins og tíðkast á Íslandi. Kosningaréttur hefur jafnt og þétt verið víkkaður út eftir því sem lýðræðisumbætur hafa átt sér stað víða um heim. Einveldi konunga var lagt af í Evrópu á 19. og 20. öld og við það fengu oftast efnaðir, hvítir karlmenn kosningarétt. Með tímanum fengu konur kosningarétt (þó ekki fyrr en 1971 í Sviss), fólk af öðrum kynþætti en hvítum og borgarar almennt burt séð frá efnahag.
Rúmmál
Rúmmál ýmissa forma
b = breidd
Kosningaréttur
Kosningaréttur á Íslandi
Íslendingar fengu fyrst kosningarétt með tilskipun sem Kristján 8. Danakonungur gaf út 8. mars 1843 og var hann bundinn því að menn væru orðnir 25 ára, hefðu óflekkað mannorð og ættu að minnsta kosti 10 hundraða jörð eða múr- eða timburhús í kaupstað sem metið væri á að minnsta kosti 1000 ríkisdali eða hefðu lífstíðarábúð á 20 hundraða jörð. Karlmenn einir höfðu kosningarétt.
Rúmmál
Rúmmál ýmissa forma
r = radíus
Kosningaréttur
Kosningaréttur á Íslandi
Reglurnar um eign voru rýmkaðar dálítið þegar kosið var til þjóðfundarins 1851 og aftur árið 1903. Þá fengu karlmenn sem ekki voru öðrum háðir sem hjú og borguðu fjórar krónur eða meira í útsvar kosningarétt.
Rúmmál
Rúmmál ýmissa forma
h = hæð
Kosningaréttur
Kosningaréttur á Íslandi
Árið 1915 var svo gerð veruleg breyting; konur fengu þá kosningarétt og einnig allir sem orðnir voru 25 ára og skulduðu ekki sveitarstyrk. Þessum nýju kjósendum var þó ekki strax treyst til að beita kosningaréttinum; aðeins þeir sem orðnir voru 40 ára máttu kjósa og það mark átti síðan að færast niður um eitt ár á ári þar til 25 ára markinu væri náð. Þessar takmarkanir voru þó felldar niður árið 1920 þegar ný stjórnarskrá Íslands var fest í gildi.
Faraldsroði
thumbnail|16 mánaða barn með faraldsroða Faraldsroði eða fimmti sjúkdómurinn er smitandi veirusjúkdómur sem algengastur er hjá börnum á aldrinum 5 - 15 ára. Einkenni sjúkdómsins eru rauð útbrot á kinnum og útbrot á líkama. Sjúkdómurinn er kallaður fimmti sjúkdómurinn og var þá talað um skarlatssótt sem fyrsta sjúkdóminn, mislinga sem annan sjúkdóminn og rauða hunda sem þriðja sjúkdóminn, hlaupabóla sem fjórða og svo faraldsroða sem fimmta.
Skagfjörðsskáli
thumb|right|Valahúkur Skagfjörðsskáli er í Langadal sem er í Þórsmörk. Þórsmörk er ekki í alfaraleið en til að komast þangað þarf að fara yfir margar óbrúaðar ár líkt og Krossá og Steinsholtsá sem eru afar vatnsmiklar og því einungis hægt að komast yfir á breyttum jeppum eða rútum. Áhugaverðir staðir að skoða á leiðinni í Langadal frá þjóðveginum eru til dæmis Hvanngjá, Stakkholtsgjá og fleira.
Valahnúkur er fjall rétt vestan við skálann og er mjög vinsælt að klífa hann auk þess sem hægt er að fara fjölmargar fagrar gönguleiðir um svæðið.
Bónusljóð
Bónusljóð er ljóðabók sem er eftir Andra Snæ Magnason og kom út árið 1996.
Afrocarpus gracilior
Afrocarpus gracilior er sígrænt tré (að 40m hátt) frá Tansaníu, Eþíópíu, Kenía og Úganda.
Krossavík (Vopnafirði)
Krossavík í Vopnafirði er landnámsbær sunnan til í firðinum. Landnámsmaður í Krossavík var Lýtingur Arnbjarnarson. Hann nam Fagradal, Böðvarsdal og bjó í Krossavík.
Aukra (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Aukra er sveitarfélag í Mæri og Raumsdalur í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 3.518 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Aukra. Til sveitarfélagsins fellur einnig þéttbýlisins  Aukrasanden og Hollingen.
Sveitarfélagið á landamæri að sveitarfélögunum Hustadvika í austri og Molde í suðri.
Mark Rutte
Mark Rutte (f. 14. febrúar 1967) er hollenskur stjórnmálamaður sem hefur verið forsætisráðherra Hollands frá árinu 2010 og formaður Frelsis- og lýðræðisflokksins (VVD) frá árinu 2006.
Árið 2010 vann Frelsis- og lýðræðisflokkurinn flest atkvæði allra flokka og varð stærsti flokkurinn á hollenska þinginu í fyrsta sinn í sögu flokksins. Eftir langar stjórnarmyndunarviðræður tók Rutte við embætti forsætisráðherra Hollands þann 14. október. Hann var þá fyrsti frjálslyndi forsætisráðherra Hollands í 92 ár og næstyngsti forsætisráðherra í sögu landsins.
Ríkisstjórn Rutte sprakk í apríl árið 2012 eftir að henni mistókst að ná fjárlagafrumvarpi sínu í gegnum þingið. Blásið var til kosninga en í kosningunum bætti Frelsis- og lýðræðisflokkurinn við sig þingsætum og stofnaði síðan nýja samsteypustjórn með Verkamannaflokknum. Stjórnin varð sú fyrsta frá árinu 1998 sem lauk kjörtímabili sínu. Í kosningum árið 2017 tapaði Frelsis- og lýðræðisflokkurinn þingsætum en var áfram stærsti flokkurinn á þinginu. Eftir metlangar stjórnarmyndunarviðræður myndaði Rutte nýja stjórn ásamt Kristilegum demókrötum, Lýðræðisflokknum 66 og Kristilega bandalaginu. Rutte hóf þriðja kjörtímabil sitt sem forsætisráðherra þann 26. október 2017.
Ríkisstjórn Rutte sagði öll af sér þann 15. janúar 2021 eftir að upplýst var að á stjórnartíð hans hefðu um 26.000 fjölskyldur neyðst til að endurgreiða ríkinu barnabætur vegna falskra ásakana um að hafa svikið sér þær. Stjórnin sat þó áfram fram að kosningum sem haldnar voru þann 17. mars 2021. Þrátt fyrir hneykslismálið vann flokkur Rutte flest atkvæði í kosningunum.
Rutte sagði aftur af sér þann 7. júlí 2023 vegna óyfirstíganlegs ágreinings í innflytjendamálum innan samsteypustjórnarinnar. Hann tilkynnti í kjölfarið að hann myndi sitja sem forsætisráðherra þar til ný stjórn yrði mynduð eftir þingkosningar, en hygðist síðan segja skilið við stjórnmál.
Dómkirkjan í Lübeck
thumb|Dómkirkjan í Lübeck Dómkirkjan í Lübeck er fyrsta tígulsteinakirkjan við Eystrasalt. Hún er 130 metra löng og þar með ein af allra lengstu tígulsteinakirkjum heims.
Byggingasaga
Árið 1173 lagði Hinrik ljón (Heinrich der Löwe) grunnstein að dómkirkjunni, en hann hafði áður stofnað borgina Lübeck og byggt hana upp. Kirkjan var vígð 1230 og helguð Jóhannesi skírara og heilögum Nikulási. Kirkjan var byggð úr tígulsteinum, sú fyrsta yfirhöfuð við Eystrasalt. Aðeins 36 árum seinna var kirkjunni breytt og fékk hún þá sinn núverandi gotneskan stíl. Því verki lauk 1335. Seinna á sömu öld var kirkjan lengd, þannig að hún varð tvöfalt lengri en áður. Hún varð þá 130 metra löng og var þá (og er enn) meðal lengstu kirkna heims. Fram að siðaskiptum var dómkirkjunni stjórnað af biskupi en þegar kirkjan varð lútersk tók borgarráð við.
Gefjun (verksmiðja)
Gefjun er verksmiðja sem tók til starfa á Gleráreyrum við Glerá á Akureyri í nóvember 1907 í nýbyggðu verksmiðjuhúsi. Margháttaður verksmiðjurekstur var á Gleráreyrum þangað til SÍS lagði upp laupana. Unnu um 800 manns í verksmiðjunum þegar mest var.
Dómkirkjan í Lübeck
Bruni og endurreisn
thumb|Dómkirkjan brann á pálmasunnudegi 1942 Á pálmasunnudegi 1942 varð Lübeck fyrir miklum loftárásum Breta. Kirkjan sjálf varð ekki fyrir sprengjum, en höggþungi einnar sprengju í götunni við hliðina olli því að allur austurhluti þaksins hrundi. Eldur úr brennandi nágrannahúsum læsti sig í kirkjuna. Meðan það átti sér stað, var hlaupið til og bjargað því sem bjarga mátti af listaverkum kirkjunnar. Kirkjan sjálf brann til kaldra kola og við það hrundu bæði turnþökin. Árið 1946 hrundi svo einn aðalveggur kirkjunnar inn í rústirnar. Eftir stríð var ákveðið að bíða með að endurreisa dómkirkjuna sökum fjárskorts, þar til búið væri að gera við Maríukirkjuna. Á meðan lá dómkirkjan í rústum. Framkvæmdir við hana hófust þó áður en Maríukirkjan var endurvígð, en þeim lauk ekki fyrr en 1982. Turnarnir í dag eru 105 metra háir.
Hróarskelduhátíðin
thumb|right|Frá Hróarskelduhátíðinni 2003 Hróaskelduhátiðin (danska: Roskilde Festival) er tónlistarhátíð sem haldin er á hverju sumri utan við Hróarskeldu í Danmörku. Hátíðin er ein af elstu tónlistarhátíðum Evrópu. Fyrsta hátíðin var haldin árið 1971 með aðeins 10.000 áhorfendum, 20 hljómsveitum á einu sviði og stóð í tvo daga.
Dómkirkjan í Lübeck
Listaverk
thumb|Sigurkrossinn
Gefjun (verksmiðja)
1930-1987 Ullarverksmiðjan Gefjun
S.Í.S keypti Klæðaverksmiðjuna Gefjun þann 13. september 1930 og breytti þá nafninu í Ullarverksmiðjan Gefjun. Kaupverð var 245.000 kr. Árið 1947 var hafin bygging nýs verksmiðjuhúss sem þá var stærsti verksmiðjusalur á Íslandi. Árið 1934 tók til starfa kambgarnsspunadeild. Árið 1952 var hið nýja verksmiðjuhús Gefjunar fullbúið. Árið 1973 var vélakostur Gefjunar stóraukinn en upp úr 1980 byrjaði að halla undir fæti hjá iðnaðinum á Gleráreyrum.
Dómkirkjan í Lübeck
Sigurkrossinn
Sigurkrossinn er 17 metra hátt listaverk sem sýnir Jesú hangandi á krossi, en styttur af öðrum persónum eru staðsettar á þverbita krossins. Listaverkið var smíðað af Bernt Notke 1477 í þágu biskupsins, sem þá var Albert II Krummendiek. Listaverkinu var bjargað í brunanum 1942 og var aftur sett upp í kirkjunni við endurreisn hennar. Sigurkrossinn þykir eitt fegursta miðalda listaverk sem smíðað hefur verið í Lübeck.
Prestaþilið
Prestaþilið skildi að kirkjuskipið og verustað prestanna. Þilið var smíðað 1477 af Bernd Notke og þykir einnig afburða fagurt. Á þilinu eru fjórar styttur sem eina að tákna hina fjóra verndardýrlinga kirkjunnar: Heilagur Nikulás, María mey, Jóhannes skírari og heilagur Blasíus. 1628 var stór klukka sett inn í þilið, en klukkur á þeim tíma voru fátíð frumkvölðaverk. Prestaþilið bjarðaðist í brunanum 1942. Eftir endurreisn dómkirkjunnar var þilið hækkað, það er að segja það var sett á stultur og þjónar ekki lengur sem þil, heldur eingöngu sem listaverk.