cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tage Ammendrup
Íslenzkir tónar og önnur útgáfustarfsemi
Útgáfan endurspeglaði víðsýni Tage og fjölbreyttan tónlistarsmekk. Mest var gefið út af dægurlögum, en einnig voru gefnar út klassískar plötur, sönglög, þjóðlög, jazz, sveitatónlist og rokk. Nokkrar barnaplötur voru gefnar út, syrpuplötur með sígildum slögurum og plata með íslenskum rímum. Tage fékk hæfustu listamenn til liðs við sig og meðal söngvara sem sungu inn á plötur Íslenzkra tóna voru: Sigfús Halldórsson, Svavar Lárusson, Soffía Karlsdóttir, Alfred Clausen, Sigrún Jónsdóttir, Ingibjörg Þorbergs, Helena Eyjólfsdóttir, Jóhann Möller, Nora Brocksted, Elly Vilhjálms, Ragnar Bjarnason, Skapti Ólafsson og Óðinn Valdimarsson. Einnig sungu klassískir söngvarar inn á plötur: Guðrún Á. Símonar, Sigurður Ólafsson, María Markan, Þuríður Pálsdóttir, Kristinn Hallsson, Magnús Jónsson, Sigurður Björnsson og Ketill Jensson.
Kabarettar
Tage var áhugasamur um að koma listamönnunum á framfæri sem kostur var, bæði á Íslandi og erlendis. Hann stóð meðal annars fyrir vinsælum miðnæturskemmtunum í Austurbæjarbíói 1954 og Revíu-kabarettum 1955 og 1956 (8-15 sýningar fyrir fullu húsi), þar sem helstu tónlistarmenn, dansarar og leikarar komu fram. Þar kom meðal annars fram bandarískur rokkari sem líkast til er einn sá fyrsti til að syngja rokk opinberlega hérlendis.
Innflutningur listamanna
thumb|100px|left|Leikskrá af tónleikum Ibolyku Zilzer í október 1946.Tage kom að því að fá til Íslands erlenda einsöngvara, einleikara og hljómsveitir. Hann var aðeins 19 ára þegar hann flutti inn ungverska fiðluleikarann Ibolyku Zilzer, en hún hélt þrenna tónleika í Gamla bíói í október 1946. Píanóleik annaðist Victor Urbancic. Tónleikarnir fengu jákvæða dóma.
Tage aðstoðaði SÍBS við að fá hingað hinn sænska dægurlagasöngvara Gösta „Snoddas” Nordgren sem hélt nokkrar vel sóttar skemmtanir í Austurbæjarbíói í mars 1953 og vakti athygli í bæjarlífinu.
Tage stóð fyrir komu norsku söngkonunnar Noru Brockstedt og hljómsveitarinnar Monn Keys árið 1954. Hljómsveitin hélt nokkrar skemmtanir í Austubæjarbíói við góðar undirtektir. Skemmtanirnar voru fjölbreyttar, flutt voru gamanmál, amerísk og norræn dægurlög sungin og sungið á íslensku svo nefnd séu dæmi.
thumb|150px|Miði á tónleika Rex Stewart sem aldrei varð af. Fræg er ætlun Tage að flytja inn hljómsveit hörundsdökka jazztrompetleikarans Rex Stewart 1947. Fyrirfram var uppselt á nokkra tónleika en samþykkt var á Alþingi að heimila ekki innflutning slíkra „trúða”, enda hafði hljómsveit af þessu tagi aldrei til Íslands komið. Um þetta atvik spunnust töluverðar pólitískar blaðadeilur.
Brautryðjandi
Tage var framsýnn maður og brautryðjandi á mörgum sviðum. Hann var fyrstur til að gefa út Jazz-blað á Íslandi, fyrstur til að gefa út plötu með íslenskri danshljómsveit og fyrstur til að standa að umtalsverðri útgáfu íslenskra dægurlaga. Hann var fyrstur til að gefa út 45 snúninga (1954) og 12 tommu 33 snúninga plötur (1960) á Íslandi, þrátt fyrir að þær breytingar kæmu fyrirtæki hans að mörgu leyti illa. Hann prófaði plötur í ýmsum litum fyrstur manna og lét gera nýstárlegt kynningarefni. Hann lét taka upp fyrstu rokklög á Íslandi (IM 117) og ótaldar eru nýjungar þær sem listamennirnir sjálfir buðu upp á í flutningi sínum og féllu í góðan jarðveg hjá Tage. Það var því vel við hæfi að Tage var ráðinn í starf upptökustjóra og dagskrárgerðarmanns þegar Sjónvarpið hóf starfsemi sína. Þar gat hann haldið áfram að koma hæfileikafólki á framfæri og miðla af verðmætri reynslu.
Áhugamál
Eitt helsta áhugamál Tage var ljósmyndun. Hann hafði afar næmt auga fyrir góðri myndbyggingu eins og sjá má í þeim fjölda sjónvarpsþátta sem hann tók upp. Hann taldi ekki eftir sér að ganga langar vegalengdir eða vakna fyrir allar aldir til að ná rétta skotinu. Hann var líka áhugasamur um trjárækt og var einn af frumkvöðlum skógræktar í Mosfellsdal. Hann hafði áhuga á lífi Íslendinga í Vesturheimi á fyrri tímum og sérstakan áhuga á frumkvöðlinum Hirti Thordarsyni, en um hann gerði hann heimildarmyndina Hugvitsmaðurinn sem hann var að leggja síðustu hönd á þegar hann lést.
Árin í Ríkisútvarpinu
Tage vann við dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu 1945 og 1946 og aftur á árunum 1962 – 1965, þegar hann stjórnaði vinsælum skemmtiþáttum í útvarpi, meðal annars þættinum „Hvað er svo glatt“ árið 1965.
Hann hóf síðan störf hjá Sjónvarpinu 1965 en þar vann hann til æviloka. Hann tók upp um 1340 þætti í Sjónvarpinu: leikrit, skemmtiþætti, viðtalsþætti, heimildarmyndir og barnaefni svo nokkuð sé nefnt.
Tage sá um stjórn upptöku og leikstjórn á Spaugstofuþáttunum 1989 - 1991, 89-91 á stöðinni.
Grunnstingull
Grunnstingull er eins konar frauðkennt íshröngl eða ullarkenndir ísbólstrar sem myndast í vötnum og árbotnum í miklu frosti. Grunnstingull á það til að stífla ár og það kalla menn ágang af því grunnstingullinn hefur fyllt botninn og stöðvað rennslið. Sigurjón Rist, vatnamælingamaður lýsti myndun grunnstinguls þannig í texta sem hann skrifað um Mývatn:
Latínsegl
thumb|right|Frönsk [[dá (skip)|dá með eitt latneskt segl.]] Latínsegl, latínarsegl eða latneskt segl (úr ítölsku: a la trina „þríhyrnt“) er þríhyrnt rásegl sem er strengt neðan á langa rá sem hangir skáhallt á mastrinu. Þessi tegund segla kom fram á sjónarsviðið í Miðjarðarhafinu í fornöld en varð síðar algengust á skipum Araba á Miðjarðarhafi og Indlandshafi þar sem hún er einkennandi fyrir dá og felúkkur. Ein algeng tegund kæna, Sunfish, er með latínsegl.
Handen
thumb|right|200px|Handen Handen er þéttbýli í sveitarfélaginu Haninge í Svíþjóð. Þar búa 11 524 manns (2003).
Baník Karviná
Baník Karviná, HCB Karviná eða HC Baník OKD Karviná er tékkneskt handknattleiksfélag frá borginni Karviná í tékkneska hluta Slésíu. Félagið er eitt það sigursælasta í tékkneskum handknattleik og var áður í hópi sterkari félagsliða í Tékkóslóvakíu.
Saga og titlar
Baník Karviná var stofnað árið 1955, fyrst sem drengjafélag í grunnskóla en jafnt og þétt fóru umsvif þess vaxandi. Liðið vann sér sæti í efstu deild í handknattleik karla í Tékkóslóvakíu og varð síðan meistari árið 1968 og skaut þar með Dukla Prag ref fyrir rass, en Dukla var eitt albesta handknattleikslið Evrópu og bar höfuð og herðar yfir samlanda sína á sjötta og sjöunda áratugnum. Árið 1972 hlaut Baník sinn annan Tékkóslóvakíumeistaratitil. Næstu áratugina var Baník Karviná í efstu deild og gerði nokkrum sinnum atlögu að titlinum, án árangurs.
Eftir að Tékkland og Slóvakía fóru hvort í sína áttina, fór hagur Baník Karviná að vænkast. Á árunum 2000 til 2010 varð liðið Tékklandsmeistari tíu sinnum, aðeins árið 2003 gekk meistaratignin því úr greipum. Yfirburðir Baník Karviná heimafyrir hafa þó ekki skilað sér í alþjóðlegum keppnum. Ástæðan er sú að sterkustu leikmenn Tékka leika undantekningarlítið utan heimalands síns og er styrkleiki tékkneskra félagsliða því ekki í samræmi við styrk tékkneska landsliðsins.
Fáni Kólumbíu
Fáni Kólumbíu tók gildi og er óbreyttur frá 26. nóvember 1861.
Hann samanstendur af þrem lágréttum borðum í gulum, bláum og rauðum. Guli borðinn er breiðari en hinir tveir og myndar helming fánans.
Guli liturinn táknar gullið sem Kólumbía var ríkt af áður en landið varð evrópsk nýlenda. Blái liturinn vísar til hafsins meðan sá rauði vísar til blóðsins sem var hellt í sjálfstæðisstríðinu gegn Spáni. Hæð á móti breidd er 2:3. Fáninn á ættir að rekja, líkt og fánar Venesúela og Ekvador, til fána Stóru-Kólumbíu (1819–1831).
Helgi Guðnason
Helgi Guðnason (d. um 1440) var íslenskur höfðingi og lögmaður á 15. öld og bjó á Stóru-Ökrum í Blönduhlíð í Skagafirði.
Um föður Helga er ekki vitað en móðir hans ónefnd var systir Árna Ólafssonar biskups hins milda og í bréfi sem dagsett er eftir jól 1419 kemur fram að Árni gefur Helga jörðina Hvalsnes á Rosmhvalanesi. Svo virðist að allmiklar eignir sem Árni biskup hafði náð undir sig hafi runnið til Helga. Einar Bjarnason prófessor í ættfræði taldi að Sólveig, kona Björns Einarssonar Jórsalafara hafi verið afasystir Helga, og því þeir Helgi og Björn Þorleifsson hirðstjóri á Skarði þremenningar að ætt, en það er byggt á líkum en ekki vissum heimildum.
Helgi var lögmaður norðan og vestan 1438 til 1439. Kona Helga var Akra-Kristín, dóttir Þorsteins Ólafssonar lögmanns á Stóru-Ökrum, og bjuggu þau þar. Helgi dó um 1440 og eftir lát hans giftist Kristín Torfa Arasyni hirðstjóra. Börn Helga og Kristínar voru þau Ingveldur, kona Þorleifs Björnssonar hirðstjóra á Reykhólum, og Þorsteinn, sem talinn er hafa búið á Reyni í Mýrdal.
Listi yfir þætti Supernatural: Önnur Þáttaröð: 2006-2007
Önnur þáttaröðin af Supernatural var frumsýnd 28. september 2006 og sýndir voru 22 þættir.
Meginhlutagreining
Meginhlutagreining (e. principal component analysis) er framkvæmd til að finna línulegar samsetningar sem aftur gera grein fyrir samdreifingu breyta í gagnasafni.
Birkikemba
Birkikemba (fræðiheiti: Eriocrania unimaculella) er smávaxið mölfiðrildi. Hún er aðeins 6 mm á lengd og með 10 mm vænghaf. Útbreiðslusvæði hennar er í Mið- og Norður-Evrópu en til Íslands er talið að hún hafi borist í kring um 2005 en þá varð hennar fyrst vart í Hveragerði. Síðan þá breiddist hún hratt út og 2012 var hana að finna auk Ölfussins víðast hvar á höfuðborgarsvæðinu.
Lifnaðarhættir
thumb|left|300px|Skemdir á birkilaufi í Fossvoginum 2012, eftir birkikembu. Kjörlendi Birkikembunar er trjárækt og húsagarðar með birki (Betula pubescens). Á vorin í fyrrihluta apríl skríður hún úr púpunni en sem púpa liggur hún í dvala yfir veturinn. Hún er aðeins á flögri fram í maí og hverfur um miðjan mánuðinn. Hún verpir eggjum í brum birkisins sem klekjast út við laufgun þess. Lirfan lifir innan í laufblaðinu sem sölnar smám saman við át hennar uns það stendur aðeins eftir brúnn og uppblásinn belgur. Úr þessum uppblásna belg skríður lirfan fullvaxin og fellur niður í jörðina til að púpa sig. Hún er á ferðinni fyrri hluta sumars, en birkiþéla er á ferðinni seinni part sumars. Ummerkin eru svipuð en um alls óskyldar tegundir að ræða.
Sníkjudýr
Eftirfarandi tegundir hafa verið fundnar sem sníkjudýr í birkikembu:
Westminster-kerfið
alt=|thumb| [[Westminsterhöll|Breska þinghúsið er staðsett í Westminster-höllinni í London]] Westminster-kerfið er ein tegund þingræðisstjórnarfars sem felur í sér ákveðnar stjórnarfarsvenjur og reglur í störfum löggjafarþings sem á upphaf að rekja til Englands.
Það sem helst einkennir þessa gerð þingræðis er að framkvæmdavaldið (ríkisstjórn) er skipað ráðherrum sem oftast eru einnig þingmenn sem eiga sæti á löggjafarþinginu. Ríkisstjórnin situr í umboði þingsins og ber ábyrgð gagnvart því. Á þinginu sitja einnig þingmenn og flokkar sem eru í stjórnarandstöðu. Staða þjóðhöfðingja í ríkjum sem nota Westminster-kerfið er oftast aðeins táknræn en mesta valdastaðan er staða forsætisráðherra. Westminster-kerfið er nefnt eftir Westminster-höll í London þar sem báðar deildir breska þingsins sitja. Kerfinu er gjarnan stillt upp sem andstæðu við forsetaræði að Bandarískri fyrirmynd eða forsetaþingræði sem tíðkast í Frakklandi.
Westminster-kerfið þróaðist á breska þinginu á löngum tíma og byggir það að miklu leyti á óskráðum stjórnskipunarvenjum og hefðum. Utan Bretlands er kerfið helst notað í löndum sem áður voru hluti af breska heimsveldinu. T.d. í Kanada þar sem það hefur verið við lýði síðan 1848 og á Indlandi sem er fjölmennasta lýðræðisríki heims.
Munurinn á Westminster-þingræði og þingræði í öðrum löndum, t.d. á meginlandi Evrópu liggur helst í því að þingstörf í Bretlandi og öðrum löndum sem nota Westminster-kerfið eru átakakenndari en t.d. í Þýskalandi þar sem meiri áhersla er á samráð. Það kann að helgast af því að kosningakerfið sem notað er á Bretlandi leiðir til þess að oftast fær sá flokkur sem sigrar kosningar hreinan meirihluta á þingi á meðan það er venjan á meginlandi Evrópu að tveir eða fleiri flokkar þurfa að mynda samsteypustjórn. Þessi menningarmunur endurspeglast í því hvernig salarkynni þjóðþinga eru innréttuð. Í breska þinginu er bekkjaröðum stillt upp á móti hvorum öðrum þannig að stjórnarliðar sitja öðrum meginn í salnum en stjórnarandstæðingar hinu megin. Í þingræðislöndum sem ekki nota Westminster-kerfið er hins vegar algengast að raða sætum í hálfhring.
Ketill Þorláksson
Ketill Þorláksson getur átt við:
Trúfélög múslima
thumb|"Í nafni Guðs, hins náðuga, hins miskunnsama" í kalligrafískri skrift
Innan íslam eru fjölmörg trúfélög sem hafa mismunandi áherslur og túlkanir á atriðum trúarinnar þó þau hafi sömu grundvallarsýn. Fjölmennustu trúfélögin eru súnní og sjía. Í báðum trúfélögunum eru fylgjendur súfisma sem er eins konar dulhyggjustefna innan íslam.
Súnní er stæsti trúarhópurinn (80% - 85% allra múslima eru sunní). Á arabísku þýðir as-Sunnah bókstaflega lögmál eða stígur; það er einnig notað sem hugtak yfir ummæli og gerðir Múhameðs spámanns.
Fylgjendur súnní álíta Múhameð spámann og nánast fullkominn mann og þess vegna sé skylda að fylgja orðum hans og gerðum eins náið og hægt er. Kóraninn segir að spámaðurinn Múhameð sé góð fyrirmynd. Vegna þessa er sagnahefðin sem nefnd er Hadith, þar sem þessi orð og gerðir eru geymd, höfuðstoð í trú súnní-múslima.
Sjía-múslimar, næststærsta trúfélagið, leggja mikla áherslu á hverning túlka skuli trúarstöðu fyrstu þriggja kalífanna. Arabíska orðið Shi'a er stytting á "shi'at 'Ali" sem þýðir „fylgismenn Alís“. Sjítar halda upp á aðra sagnahefð (hadith) en súnnítar og hafa eigin lagahefð. Í sjía hafa ímamar mikil völd til að túlka trúna og lögin. Flestir sjía-múslimar búa í Íran, Írak, Bahrain og Líbanon. Minnihlutahópar (um það bil 15 milljónir) sjía-múslima eru nefndir Ísmailítar. Stærsti hluti þeirra lítur á Aga Khan sem leiðtoga sinn.
Vahabítar er fámennari og nýrri trúflokkur innan súnní. Þeir kalla sjálfa sig Salafi. Vahabítar eru mjög strangtrúaðir og túlka Kóraninn og hefðirnar bókstaflega. Þeir álíta sjía-múslima (og sumir einning aðra sunníta) trúvillinga. Vahabítismi er opinber trú í Sádi-Arabíu og hefur haft mikil áhrif á múslima um allan heim, ekki síst vegna þess að þeir stjórna hinum heilögu stöðum múslima, Mekka og Medína.
thumb|Súdanskir súfistarSúfismi er dulhyggjustefna sem hefur fylgjendur bæði meðal súnníta og shíta. Súfistar álíta að það að fylgja íslömskum lögum og reglum (eða fiqh) sé einungis fyrsta skrefið á leiðinni að fullkominni undirgefni. Súfistar leitast við að öðlast yfirnáttúrlega, dulræna reynslu með íhugun og dansi.
Fáni Hondúras
Fáni Hondúras er myndaður af þremur lóðréttum borðum í bláum, hvítum og bláum lit. Í hvíta borðanum í miðjunni eru 5 bláar stjörnur í x-röð. Hæð á móti breidd er 1:2.
Hondúras var hluti af Sambandslýðveldi Mið-Ameríku frá 1823 þar til borgarastríð braust út 1838.
.bb
.bb er þjóðarlén Barbados. Vísinda- og tækniráðuneyti Barbados hefur yfirumsjón með léninu.
Fáni Hondúras
Líkt og önnur ríki sem mynduðu sambandið, Kosta Ríka, El Salvador, Gvatemala og Níkaragva, er fáni Hondúras grundvallaður á fána Sambandsríkis Mið-Ameríku.
.bb
Tenglar
Toppdomän
Primieríska
Primieríska (Dialèto Primieròt; Ítalska: Dialetto primierotto) er mállýska talað í Primierodal, á Austur-Trentínó-Suður-Týról. Orðaforðinn er að miklu leyti úr þýsku og latínu.
Hvolfþinur
Abies fargesii (á kínversku: 巴山冷杉) er tegund af þini sem er einlendur í mið Kína. Tegundarnafnið er eftir Franska trúboðanum, grasafræðingnum og plöntusafnaranum, Paul Guillaume Farges. Abies fargesii getur orðið mjög stór, jafnvel að 40 metra hár. Hann er einlendur í mið Kína þar sem hann finnst í Gansu, Henan, Hubei, Shaanxi, og Sichuan héruðum. Hann vex á fjöllum og á vatnasviðum í 1500 til 3900 metra hæð yfir sjó.
Abies fargesii er nýttur í timbur og pappamassa.
Kvatji Kvatjantiradze
Kvatji Kvatjantiradze (georgíska: კვაჭი კვაჭანტირაძე) er bók eftir georgíska flugmanninn Mikheil Javakhishvili sem kom út árið 1924.
932
932 (CMXXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Áramótaskaup 2006
Áramótaskaupið 2006 var frumsýnt 31. desember 2006 klukkan 22:30 á Ríkissjónvarpinu. Á undan Áramótaskaupinu birtist líka í fyrsta skipti ein af hinum þremur frægu auglýsingum Kaupþings með John Cleese í aðalhlutverki.
Tafir á heimasíðunni
Vegna gríðarlegrar ásóknar Íslendinga, sem staðsettir eru erlendis, í að horfa á áramótaskaupið í beinni útsendingu á www.ruv.is var Áramótaskaupið gert aðgengilegt á vefnum í þrjá sólarhringa eftir sýningu þess.
Kvikmynda og sjónvarpsumfjöllunarefni
Planet of the Apes, South Park, Strákarnir, Rockstar, Spaugstofan, He-Man and the Masters of the Universe, Litla hafmeyjan, Spiderman, Splash TV, Star Wars, James Bond, Tekinn, Kastljós.
Almunge
Almunge er þéttbýli í sveitarfélaginu Uppsala í Svíþjóð. Þar búa 813 manns (2010).
Hoya cembra
Hoya cembra er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af D. Kloppenburg. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Hoya medinillifolia
Hoya medinillifolia er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Borneó.
Assyría
thumb|right|Tvær assyrískar höggmyndir í [[Louvre.]] Assyría var stórveldi sem ríkti yfir frjósama hálfmánanum, Egyptalandi og stórum hluta Litlu-Asíu í fornöld. Ríkið hét eftir upprunalegri höfuðborg þess, hinni fornu borg Assúr (akkadíska: Aššur; arabíska: أشور Aššûr; hebreska: אַשּׁוּר Aššûr, aramaíska: Ashur). Síðar varð Níneve höfuðborg ríkisins (skammt frá Mosul í Írak í dag). Stórveldistíma Assyríu er skipt í þrjú tímabil: Gamla ríkið (20. – 15. öld f.Kr.), Miðríkið (15. – 10. öld f.Kr.) og Ný-Assyríska ríkið (911 – 612 f.Kr.) en af þessum þremur tímabilum er það síðasta langþekktast.
Veldi Assyríu leið undir lok þegar ný-babýlónskt ríki Kaldea reis til áhrifa í frjósama hálfmánanum.
Assurbanipal konungur, sem var uppi 685 f.Kr. – 627 f.Kr., setti á laggirnar fyrsta bókasafnið í Mið-Austurlöndum í borginni Níneve. Bókasafnið samanstóð af leirtöflum og þekktasta verkið er Gilgameskviða. Segir sagan að þegar Alexander mikli sá bókasafn Assurbanipals hafi það veitt honum innblástur að því að stofna eigið bókasafn, sem varð að Bókasafninu í Alexandríu undir leiðsögn Ptolemajosar I Soter.
.tt
.tt er þjóðarlén Trínidad og Tóbagó.
Tenglar
Toppdomän
Georgíj Malenkov
Georgíj Maksímílíanovítsj Malenkov (rússneska: Гео́ргий Максимилиа́нович Маленко́в) (8. janúar 1902 – 14. janúar 1988) var sovéskur stjórnmálamaður sem tók við af Jósef Stalín sem leiðtogi Sovétríkjanna og sat við völd frá 1953 til 1955.
Æviágrip
Malenkov fæddist í iðnaðarbænum Orenbúrg. Faðir hans var embættismaður rússnesku keisarastjórnarinnar. Hann lauk stúdentsprófi þegar hann var 17 ára og gekk síðan í verkfræðiskólann í Sankti Pétursborg. Þegar Malenkov var á aldri til að byrja herþjónustu árið 1917 braust októberbyltingin á og Malenkov gekk í lið með Bolsévikum þegar ljóst var að Bolsévikar myndu sigra. Árið 1920 gekk Malenkov í sovéska kommúnistaflokkinn. Eftir að hafa gegnt tveggja ára þjónustu í rauða hernum á meðan á rússnesku borgarastyrjöldinni stóð lauk Malenkov við verkfræðipróf í verkfræðiskólanum í Moskvu.
Malenkov komst til áhrifa innan sovésku stjórnarinnar þökk sé persónusambandi sínu við Vladímír Lenín. Árið 1925 var honum falin umsjá yfir skjalasafni sovéska kommúnistaflokksins. Í því embætti kynntist hann Stalín, sem var þá orðinn eiginlegur leiðtogi Sovétríkjanna. Vegna kynna sinna við Stalín tók Malenkov þátt í hreinsununum miklu. Í seinni heimsstyrjöldinni var Malenkov gerður ábyrgur fyrir þróun sovéskra eldflauga. Hann var jafnframt ábyrgur fyrir því að flytja sovésku hergagnaframleiðsluna á öruggari staði austan við Úralfjöll þegar Þjóðverjar sóttu fram inn í Rússland. Hann fór jafnframt fyrir framleiðslu á skriðdrekum, flugvélum, skotfærum og öðrum vopnum. Frá 1946 til 1947 var hann formaður sérstakrar nefndar um eldflaugatækni. Malenkov komst síðar í náðir hjá Stalín með því að draga úr áhrifum marskálksins Georgíj Zhúkov og tala niður hróður borgarinnar Leníngrad svo Moskva héldi ímynd sinni sem hin eina menningarlega og pólitíska höfuðborg Sovétríkjanna.
Malenkov skipulagði misheppnað valdarán gegn Khrústsjov árið 1957 og var í kjölfarið rekinn úr miðstjórn flokksins, sendur í útlegð til Kasakstan og síðan alfarið rekinn úr flokknum í nóvember árið 1961. Malenkov settist formlega í helgan stein stuttu síðar. Eftir stutta dvöl í Kasakstan sneri hann aftur til Moskvu og lét lítið fyrir sér fara það sem hann átti eftir ólifað.
Evrópusardína
Evrópusardína (fræðiheiti: Sardina pilchardus) er af ættbálki síldfiska (Clupeiformes) og þeirra tegunda sem í daglegu tali eru kallaðar sardínur ásamt, kaliforníusardínu (Sardinops sagax), inversku olíusardínuna (Sardinella longiceps) og regnbogasardínu (Dussumieria acuta) og fleiri tegundum. Evrópusardína er mikilvægur nytjafiskur víða um heim jafnt austan hafs sem vestan.
Lýsing
thumb|left|upright=0.5| Evrópusardínan er langvaxinn fiskur, frekar sívalur en lítill til meðalstór. Hún svipar til síldar. Búkurinn er þakinn hreistri og þar með talinn kviðurinn. Engin rák er á hliðum. Raufarugginn er mun aftar en bakugginn og kviðuggarnir eru undir bakugga og eru vel þroskaðir líkt og eyruggarnir, sporðurinn er djúpsýldur. Efri hluti bolsins er grænleitur, hliðarnar gullnar á litinn en kviðurinn silfurlitur, stundum með svartar doppur á hliðunum. Evrópusardína getur náð 25 cm lengd en er venjulega 15-20 cm.
Heimkynni
Evrópusardínan finnst í norðaustur Atlantshafi, Miðjarðarhafi og Svartahafi. Hún dreifir sér frá Íslandi til suðurhluta Noregs og Svíþjóðar og alla leið til Senegals í Vestur-Afríku. Í Miðjarðahafinu er hún algeng í vestari hluta Adríahafs, en minna er af henni í eystri hluta þess og Svartahafinu.
Evrópusardína er uppsjávarfiskur sem gegnur í stórum torfum og heldur sig aðallega við strendur. Á daginn er hún mest á 25–55 metra dýpi en á nóttunni grynnkar hún á sér.
Lífshættir
thumb|left|upright=0.9| Evrópusardínan lifir eingöngu í sjó og við strendur. Hún er göngufiskur sem kýs að lifa í köldum sjó og verður kynþroska tveggja til þriggja ára með kynslóðatíma fimm til sex ár. Hrygningartíminn er misjafn eftir stofnum í Miðjarðarhafinu og Svartahafinu. Miðjarðahafsstofninn hrygnir frá september til júní, en stofninn í Svartahafinu frá júní til ágúst. Hrygningin á sér stað við ströndina eða á opnu hafi og er frjósemin 50.000–60.000 egg á hrygnu með þvermál um 1,5 mm hvert egg.
Sardínan yfirgefur Miðjarðarhafið og ströndina á haustin vegna þess að hún vill komast í kaldari sjó og stöðugara seltustig. Seiðin eru orðin 13–14 cm við kynþroskann en fullvaxinn er fiskurinn um átta ára og er þá í kringum 20 cm.
Fæðan samanstendur af plöntu- og dýrasvifum og nærist fiskurinn aðallega á þeim á nóttunni er svifið er nær yfirborðinu. Evrópusardínan gegnir veigamiklu hlutverki í vistkerfi Miðjarðarhafsins sem einn helsti neytandi svifsins þar og sem fæða ýmissa botnlægra fiska eins og kolmúla (Merluccius merluccius) og hafáls (Conger conger).
Nytjar
thumb|left|upright=1,2| Evrópusardínan er veidd í miklum mæli og gegnir veigmiklu efnahagslegu hlutverki. Hún er aðallega veidd í hringnót og net en einnig í strandvörpu. Árlega eru veidd um milljón tonn og eru Marokkó og Spánn stærstu veiðiþóðirnar. Fiskurinn er seldur ferskur, frosinn eða niðursoðinn en einnig saltaður og reyktur eða jafnvel þurkaður. Þá fer líka eitthvað af honum í beitu fyrir veiðarfæri og í framleiðslu á fiskafóðri.
Fiskurinn er almennt ekki talinn í hættu á að vera ofveiddur en úti fyrir ströndum Marokkó eru þó ákveðnar takmarkanir á veiðum. Einnig eru takmarkanir á fjárfestingum í niðursuðuverksmiðjum. Það er engin skilgreind lágmarksstærð fisks sem má veiða en takmörkun er á fjölda fiska sem má vera í kílói eða 50 stykki. Evrópusambandið hefur sett reglur um að ekki megi landa smærri sardínu en 11 cm og ekki færri en 55 fiskar í kílói. Engar takmarkanir eru á löndun við Svartahafið. Tegundin getur gengið inn á svæði sem eru vernduð fyrir fiskveiðum og notið verndar á þann hátt.
Eigen gildi
Eigen gildi er hugtak úr línulegri algebru notað í þáttagreiningu innan tölfræði (og reyndar ýmsum öðrum hlutum) til að finna vísbendingu um hvort þáttur stjórnist af breytileika fleiri en einnar breytu.
Eigen gildi fyrir ofan 1 er vísbending um að fleiri en ein breyta hafi áhrif á þáttinn sem til athugunar er.
Hugtakið kemur úr þýsku þar sem það þýðir einfaldlega 'eigin'.
Nýjungamaður (markaðsfræði)
Nýjungamaður (nýjungagjarn neytandi eða snemmbúinn neytendi) (enska: early adopter) er hugtak í markaðsfræði sem haft er um viðskiptavin sem er fyrstur til að kaupa vöru eða tileinka sér tækni eða hugbúnað. Í heimi tískunnar og í pólitík væri notað hugtakið forvígismaður (liðsoddur) eða tískuviti (enska: trendsetter). Enska hugtakið early adopter á uppruna sinn í verki Everett M. Rogers ‚Diffusion of Innovations‘ (1962).
Herfangskerfi
thumb|300px|Skopmynd sem sýnir [[Andrew Jackson á svíni sem gæðir sér á ránsfeng. Neðst stendur „Til minningar um ríkisþjónustuna okkar eins og hún var“.]] Herfangskerfi (enska: Spoils system) er hugtak úr bandarískri stjórnmálaumræðu sem lýsir því þegar stjórnmálaflokkar verðlauna stuðningsmenn sína með stöðuveitingum hjá hinu opinbera. Herfangskerfið var við lýði á 19. öld í Bandaríkjunum en Pendleton-lögin sem tóku gildi árið 1883 mörkuðu tímamót í átt að stjórnsýslu þar sem ráðið var í störf eftir verðleikum frekar en eftir hollustu við stjórnmálaflokka.
Petsamoförin
Petsamoförin (eða Petsamóförin) var ferð strandferðaskipsins „Esju“ árið 1940 til Petsamó í Norður-Finnlandi að sækja þar 258 Íslendinga sem höfðu orðið innlyksa á meginlandi Evrópu vegna ófriðarins (þ.e. vegna seinni heimsstyrjaldarinnar). Mest voru það Íslendingar sem höfðu dvalist styttri eða lengri tíma í Kaupmannahöfn. Farþegar sem komu heim með „Esju“ úr þessari ferð eru venjulega kallaðir petsamófarar. Á meðal farþega voru t.d. myndlistamennirnir Jón Engilberts og Gunnlaugur Blöndal, leikararinn Lárus Pálsson, Georgía Björnsson forsetafrú og arkítektinn Sigvaldi Thordarson.
Tuttugasta og sjötta konungsættin
Tuttugasta og sjötta konungsættin í sögu Egyptalands var síðasta konungsættin af egypskum uppruna áður en Persar lögðu landið undir sig. Þessi konungsætt var fyrsta konungsætt Síðtímabilsins. Höfuðborg ríkisins var í Saís í Nílarósum líkt og hjá tuttugustu og fjórðu konungsættinni, en Psamtik 1. var barnabarn Bakenrenefs, síðasta faraós tuttugustu og fjórðu konungsættarinnar.
Petsamoförin
Bærinn sem áður hét Petsamo heitir í dag Pechenga og tilheyrir Rússlandi, en Sovétríkin tóku þetta landsvæði af Finnum í lok seinni heimstyrjaldarinnar. Pechenga er við Norður-Íshafið um 50 km austan við Kirkenes í Noregi, en þangað nær Finnland ekki í dag.
Tuttugasta og sjötta konungsættin
Fyrsti konungur þessarar ættar Nekaú 1. var landstjóri í Saís, en sonur hans, Psamtik, endurreisti sjálfstæði landsins með aðstoð lýdískra og grískra málaliða eftir að höfuðborg Assyríu, Níneve, var rænd af Babýlónum 612 f.Kr..
Petsamoförin
Ferðin heim
„Esjan“ lagði af stað frá Reykjavík til að sækja fólkið til Kaupmannahafnar þann 20. september eftir að bresk og þýsk hernaðaryfirvöld höfðu gefið henni fararleyfi. Fyrst var siglt með farþegana til Malmö í Svíþjóð og fóru þeir með lest þaðan norður alla Svíþjóð og Finnland en skipinu var siglt vestur og norður fyrir Noreg. Esjan var þó hertekin af þýskum herflugvélum á útleið og var skipað að sigla til Þrándheims þar sem hún var kyrrsett í fjóra daga. Þar komu tveir íslenskir sjómenn um borð. Þessi hertaka „Esjunnar“ lengdi leið hennar um 400 sjómílur.
Hinn 5. október var lagt af stað heim frá Petsamó. Þrengsli voru mikil en farþegar skemmtu sér með hljóðfæraslætti, söng, upplestri og dansi og gáfu meðal annars út blað, sem þeir nefndu Íshafspóstinn. Það var lesið upp í útvarpi skipsins. „Esjan“ hafði viðkomu í Kirkwall á Orkneyjum vegna afskipta bresks eftirlits og lengdi það för hennar enn meira en krókurinn til Þrándheims gerði áður. En til Reykjavíkur komst „Esjan“ að lokum, eða þann 15. október 1940.
Eyvindarstaðaheiði
Eyvindarstaðaheiði er heiðaflæmi og afréttarland sem liggur á milli Blöndu í Austur-Húnavatnssýslu og Vestari-Jökulsár í Skagafjarðarsýslu og nær frá Hofsjökli niður að heimalöndum jarða í Skagafirði og Húnavatnssýslu.
Eyvindarstaðaheiði er austust heiðanna sem ná yfir hásléttuna norður af Langjökli og Kili og liggur Auðkúluheiði vestan hennar en austan hennar er Hofsafrétt. Heiðin tilheyrði jörðinni Eyvindarstöðum í Blöndudal og dregur nafn af henni. Hún er sameiginlegt upprekstrarland þeirra sveita í Húnavatnssýslu og Skagafirði sem að henni liggja.
Landslag á heiðinni vestanverðri er mótað af jöklum og víða hulið þykkum jökulruðningi og setlögum. Þar er heiðin flatlend og sléttlend og víða ágætlega gróin. Þar er hún víðast í 400-500 metra hæð yfir sjávarmáli. Vesturhluti heiðarinnar liggur norður með Blöndudal og Svartárdal í Húnavatnssýslu og endar í hálsinum sem skilur dalina að. Austurhluti heiðarinnar er hálendur að mestu, grýttur og gróðurlítill, en inn í hann skerast nokkrir dalir.
Hluti Eyvindarstaðaheiðar og Auðkúluheiðar fór undir Blöndulón sumarið 1991. Lónið er 57 ferkílómetrar að stærð og er yfirborð þess í 500 metra hæð yfir sjávarmáli.
thumb|center|800px|Blöndulón á Eyvindarstaðaheiði og Auðkúluheiði er nú eitt stærsta stöðuvatn Íslands.
Masterpiece of Bitterness
Masterpiece of Bitterness er breiðskífa með Sólstöfum sem kom út árið 2005.
Jólanda af Dreux
thumb|right|Jólanda af Dreux, Skotadrottning og hertogaynja af Bretagne. Jólanda af Dreux (1263 – 2. ágúst 1330) var frönsk aðalskona sem var drottning Skotlands 1286-1287 sem eiginkona Alexanders 3. Skotakonungs og síðan hertogaynja af Bretagne.
Jólanda var af Kapet-ætt, dóttir Róberts 4. greifa af Dreux, sem var afkomandi Loðvíks 6. Frakkakonungs, og konu hans Beatrice af Montfort og erfði hún greifadæmið Montfort eftir móður sína. Þann 15. október 1285 giftist Jólanda Alexander 3. Skotakonungi, sem var 22 árum eldri. Hann var þá ekkjumaður, hafði misst öll þrjú börn sín á árunum 1281-1284 og átti aðeins eftir barnunga dótturdóttur, Margréti Noregsprinsessu, svo að honum lá á að eignast erfingja. En aðeins fimm mánuðum síðar, í mars 1286, lést konungur eftir að hafa fallið af hestbaki. Talið var að Jólanda væri þunguð og voru kosnir fulltrúar til að stýra ríkinu fyrir væntanlegan ríkisarfa en annaðhvort fæddist aldrei neitt barn eða Jólanda missti fóstur eða fæddi andvana barn, um það ber heimildum ekki saman.
Jólanda giftist aftur árið 1292, Arthúr 2. hertoga af Bretagne, og átti með honum að minnsta kosti sex börn. Hún var seinni kona Arthúrs og stjúpsonur hennar, Jóhann 3. af Bretagne, var afar ósáttur við stjúpmóður sína og hálfsystkini og eftir dauða Arthúrs reyndi hann mikið til að fá hjónabandið úrskurðað ógilt og hálfsystkini sín óskilgetin en varð ekki ágengt. Elsti sonur Arthúrs og Jólöndu hét einnig Jóhann og varð greifi af Montfort við lát móður sinnar.
Þegar Jóhann 3. dó barnlaus árið 1341 gerði Jóhann hálfbróðir hans tilkall til erfða sem Jóhann 4. og það gerði einnig Karl af Blois, eiginmaður Jóhönnu höltu, bróðurdóttur Jóhanns 3. Upphófst þá Bretónska erfðastríðið, sem ekki lauk fyrr en 1364, þegar Karl féll í orrustunni við Auray og Jóhann 5., sonur Jóhanns af Montfort, varð hertogi af Bretagne.
OMX Stockholm 30
OMX Stockholm 30 er hlutabréfavísitala sem samanstendur af 30 hlutabréfum í 29 fyrirtækjum sem skráð eru í kauphöllinni í Stokkhólmi.
Fyrirtæki
Fyrirtækin í vísitölunni eftir endurskoðun þann 1. júlí 2010 eru :
Ómar Ragnarsson
thumb|Ómar Ragnarsson og eiginkona hans á Edduverðlaununum árið 2007. Ómar Þorfinnur Ragnarsson (f. 16. september 1940) er íslenskur fjölmiðla- og fréttamaður.
Á löngum ferli sínum hefur Ómar starfað sem fréttamaður, skemmtikraftur, rithöfundur, flugmaður, lagasmiður og baráttumaður fyrir verndun náttúru og menningar. Á árunum 1975 til 1984 varð hann fjórum sinnum Íslandsmeistari í rallakstri ásamt Jóni Ragnarssyni bróður sínum.
Ómar hefur gefið út tónlist, aðallega frá um 1965 til 1985. Ómar var frumkvöðull þegar kom að skemmtanahaldi en hann var með fyrstu skemmtikröftum sem sömdu allt sitt efni sjálfir.
Stiklur voru þættir Ómars þar sem hann ferðaðist um landið aðallega á 9. áratugnum. Safndiskar hafa komið út með þáttunum. Ómar gerði nýja stikluþætti með dóttur sinni Láru á öðrum áratugi 21. aldar.
Ómar hefur ferðast lengi vel á flugvél sinni, Frúnni. Hann hefur nokkrum sinnum verið hætt kominn og t.d. brotlent við Esjuna og Sultartangalón.
Í kosningum Rásar 2 um mann ársins 2003 og aftur 2006 varð Ómar hlutskarpastur. Fréttastofa Stöðvar 2 og tímaritið Mannlíf völdu hann sömuleiðis mann ársins árið 2006
Umhverfisvernd
Ómar barðist gegn byggingu Kárahnjúkavirkjunar og gaf út bókina Kárahnjúkar - með og á móti árið 2006. Að kvöldi 26. september sama ár leiddi hann ríflega 10 þúsund manns í mótmælagöngu niður Laugaveginn gegn stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Ómar stóð fyrir pólitískum flokki; Íslandshreyfingin, í baráttu sinni fyrir umhverfisvernd. Í tengslum við sjötugsafmæli hans 2010 ákvað ríkisstjórnin að gera afmælisdag hans 16. september að Degi íslenskrar náttúru.
Ómar var handtekinn árið 2013 við mótmæli lagningu nýs Álftanesvegar í gegnum Gálgahraun.
Ómar hefur vakið athygli á rafknúnum farartækjum og ferðast á rafhjóli og litlum rafbíl. Hann fór frá Reykjavík til Akureyrar á rafhjóli árið 2015.
.iq
.iq er þjóðarlén Írak.
Tenglar
Toppdomän
Philmont Scout Ranch
Philmont Scout Ranch er búgarður í fjöllum Cimarron, New Mexico, í eigu Boy Scouts of America (BSA). Það er Tjaldvagnar þar skáta frá öllum mismunandi ríkjum í Bandaríkjunum, eða jafnvel í heiminum geta farið í gönguferðir í fjöllunum. Ferðin getur varað frá 7 til 12 daga. Það eru einnig önnur starfsemi í Philmont til skáta.
Flikruberg
thumb|Smásjármynd af flikrubergi Flikruberg (fræðiheiti: ignimbrít) er oftast samset úr dasíti eða líparíti.
Uppruni og útbreiðsla
Þegar mikið af ísúrri eða súrri og gasríkri kviku safnast fyrir í kvikuhólfi undir megineldstöð getur kvikuþrýstingurinn orðið svo hár að kvikan brjóti sér leið upp á yfirborðið, annað hvort þannig að eldstöðin springi í loft upp eða stórir gígar spúi mikilli gjósku. Gosefnin æða stundum fram sem heit og hraðskreið gjóskuhlaup (gusthlaup) en þau verða til þegar hiti er ekki nægur til að viðhalda gosstróknum. Gosmökkurinn fellur þá saman og heit gosefni geysast fram á miklum hraða og eyða lífi því sem fyrir verður. Gosefnin í eldskýjunum ná að mynda hálfsambrætt þétt berg úr fíngerðum gjóskumassa þar sem innan um eru köntuð smábrot og útflattir gjósku- og bergmolar.Helstu fundarstaðir á Íslandi eru við Húsafell í Borgarfirði og í Berufirði.
933
933 (CMXXXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Alþýðuskýring
Alþýðuskýring (eða þjóðskýring ) nefnast þær orðsifjar orða sem hafa ummyndast við það að málnotendur leitast við að tengja utanaðkomandi og framandi orð við kunnuglega orðliði. Við það skapast fölsk tengsl við kunnugleg orð, en sem eru oft alls óskyld erlenda orðinu.
Þjóðskýring
Helgi Hálfdanarson, þýðandi, var á móti heitinu alþýðuskýring, taldi það vera geigandi. Hann segir í riti sínu: Skynsamleg orð og skætingur sem kom út árið 1985:
Guðrún Kvaran
Ferill
Guðrún Kvaran lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1963 og hóf um haustið nám í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands. Frá hausti 1965 vann hún við Orðabók Háskólans. Hún lauk kandídatsprófi haustið 1969 og innritaðist sama haust í Georg August háskólann í Göttingen, Þýskalandi, í málvísindi og samanburðarmálfræði. Samhliða því námi hafði Guðrún umsjón með Arkiv für Gewässernamen Deutschlands fyrir Akademie der Wissenschaften í Mainz. Auk þess kenndi hún íslensku fyrir útlendinga í nokkur misseri.
Í janúar 1978 var Guðrún sett sérfræðingur við Orðabók Háskólans og skipuð í það starf ári síðar. Í janúar 1994 var hún skipuð forstöðumaður Orðabókar Háskólans og gegndi þeirri stöðu til 1. apríl 1998. Hún var skipuð prófessor við heimspekideild Háskóla Íslands árið 2000 og um leið forstöðumaður Orðabókar Háskólans. Því starfi gegndi hún til 2006 að Orðabók Háskólans varð hluti af Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Guðrún varð þá stofustjóri orðfræðisviðs.
Á starfsárum sínum gegndi Guðrún margvíslegum trúnaðarstörfum innan Háskóla Íslands. Hún sat t.d. í háskólaráði 1990–1992 og átti á þeim árum setu í nefndum á vegum ráðsins. M.a. var hún skipuð í Vísindanefnd 1991 og sat í henni í sex ár. Á árunum 1999–2004 sat hún í úthlutunarnefnd rannsóknastyrkja á vegum Rannsóknasjóðs háskólans. Hún sat í stjórn Vísindaráðs frá hausti 1992 sem fulltrúi rektors og háskólaráðs til 1994. Hún var varamaður í stjórn Rannsóknarráðs Íslands í þrjú ár sem fulltrúi Vísindafélags Íslendinga. Hún var einnig formaður framgangsnefndar Háskóla Íslands á annan áratug.
Guðrún hefur á starfsferli sínum sinnt margvíslegum störfum sem tengjast fræðasviði hennar og skrifað fjölda fræðigreina í innlend og erlend ráðstefnu- og tímarit auk þess sem hún hefur haldið fyrirlestra bæði innanlands og erlendis. Viðfangsefni hennar hafa einkum beinst að þremur sviðum: sögu orðaforðans, tökuorðum í íslensku og nafnfræði.
Hún flutti þætti um íslenskt mál á vegum Orðabókar Háskólans í Ríkisútvarpinu frá hausti 1978 til vors 2005, alls 202 þætti. Frá 2005–2009 var hún í samvinnu við þáttinn Vítt og breytt hjá RÚV um söfnun staðbundinna orða og orða úr mæltu máli. Guðrún hefur um árabil svarað spurningum um íslenskt mál fyrir Vísindavefinn. Hún var forseti Vísindafélags Íslendinga 1990–1996.
Guðrún sat í þýðingarnefnd Gamla testamentisins frá 1991–2007, fyrst sem varaformaður en síðan formaður nefndarinnar frá 1992. Nefndin sendi frá sér níu kynningarhefti með þeim bókum Gamla testamentisins sem lokið hafði verið við.
The Asphalt Jungle
Kvikmyndin segir frá hópi manna sem skipuleggja og framkvæma rán á skartgripum. Hún var tilnefnd til fjagra Óskarsverðlauna.
Guðrún Kvaran
Ferill
Frá því í ársbyrjun 2002 til miðs árs 2007 var hún einnig í þýðingarnefnd Nýja testamentisins. Eitt kynningarhefti var gefið út með öllum texta Nýja testamentisins. Öll Biblían var síðan gefin út 2007, Gamla testamentið, apókrýfu bækurnar og Nýja testamentið. Guðrún fylgdi þýðingunni til loka og kynnti hana í fyrirlestrum.
Guðrún hefur setið í ýmsum nefndum og stjórnum. Þar má telja stjórn Íslenskrar málnefndar frá 1987, formaður hennar frá 2002. Hún hefur einnig setið í stjórn Hins íslenska þjóðvinafélags frá 1987 og verið forseti félagsins frá 2014, fyrst kvenna.
Guðrún var ritstjóri tímaritsins Orðs og tungu, tímarits Orðabókar Háskólans, frá 1996–2011. Á þeim tíma komu út ellefu hefti (3.–13.). Sem fulltrúi Orðabókar Háskólans sat hún í nefnd um gerð orðstöðulykils að Biblíunni 1981 og var þar verkefnisstjóri. Ritið kom út í árslok 1994.
Viðurkenningar
Guðrún hefur fengið viðurkenningar og tilnefningar fyrir störf sín: Kjörin heiðursfélagi í Félagi íslenskra fræða á 60 ára afmæli þess í apríl 2007. Var veittur riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu 17. júní 2007 fyrir störf í þágu orðfræða og íslenskrar tungu. Hlaut tilnefningu til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 1991 fyrir bókina Nöfn Íslendinga ásamt Sigurði Jónssyni frá Arnarvatni. Hlaut tilnefningu til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 2005 fyrir verkið Íslensk tunga I–III ásamt Höskuldi Þráinssyni og Kristjáni Árnasyni.
Jeanne Barret
Jeanne Barret (Baré eða Baret, fædd Barer; 27. júlí 1740 - 5. ágúst 1807) var þátttakandi í leiðangri Louis Antoine de Bougainville á skipunum La Boudeuse og Étoile árin 1766-1769. Barret er almennt álitin fyrsta konan sem lauk siglingu umhverfis hnöttinn.
Guðrún Kvaran
Einkalíf
Foreldrar Guðrúnar voru Guðrún Vilhjálmsdóttir Kvaran (1921–2008) húsmóðir og Böðvar E. Kvaran (1919–2002) framkvæmdastjóri. Eiginmaður Guðrúnar er Jakob Yngvason eðlisfræðingur, fyrrum prófessor við háskólann í Vínarborg. Þau eiga tvö börn.
Jeanne Barret
Jeanne Barret gekk til liðs við leiðangurinn dulbúin sem karlmaður og kallaði sig Jean Barret. Hún skráði sig sem herbergisþjónn og aðstoðarmaður náttúrufræðingsins Philibert Commerçon skömmu áður en skip Bougainvilles sigldu frá Frakklandi. Samkvæmt frásögn Bougainvilles var Barett sjálf fær grasafræðingur.
Æskuár
Jeanne Barret fæddist 27. júlí 1740 í þorpinu La Comelle í héraðinu Búrgúndí í Frakklandi. Skírn hennar er skráð í kirkjubækur þar sem hún er skráð skilgetið afkvæmi Jean Baret og Jeanne Pochard. Faðir hennar var daglaunamaður og virðist hafa verið ólæs, þar sem hann skrifaði ekki undir í sóknarskrá.
Lítið er vitað um æsku Barret eða unglingsár. Hún sagði Bougainville síðar að hún hefði verið munaðarlaus og misst arf sinn í málaferlum áður en hún tók að dulbúa sig sem karlmaður. Móðir hennar lést 15 mánuðum eftir að Jeanne fæddist og faðir hennar þegar hún var 15 ára. Sagnfræðingar eru sammála um að sum atriði ævisögunnar sem hún sagði Bougainville hafi verið uppspuni til að vernda Commerçon frá því að teljast meðsekur henni í að dulbúast. Búrgúndí var á þessum tíma eitt af vanþróuðustu héruðum Frakklands hvað varðar stöðu bænda og líklegt er að fjölskylda Barret hafi verið mjög fátæk.
Ein af ráðgátunum varðandi líf Barret er hvar hún aflaði sér grunnmenntunar, þar sem undirskrift hennar á seinni tíma skjölum sýnir að hún var læs og skrifandi. Einn af ævisöguriturum hennar, Glynis Ridley, bendir á að móðir hennar gæti hafa verið húgenotti. Húgenottar gerðu meiri kröfur um læsi en tíðkaðist meðal bænda á þeim tíma. Annar ævisagnahöfundur, John Dunmore, stingur upp á að hún hafi fengið kennslu hjá sóknarprestinum eða verið styrkt til náms af aðalsfjölskyldu í héraðinu. Danielle Clode bendir aftur á að Jeanne hafi ekki kvittað fyrir andlát föður síns í sóknarskrána (eða fæðingu guðsonar síns árið 1756). Fyrsta undirskriftin sem vitað er um er frá 1764, sem bendir til þess að Commerçon hafi kennt henni að skrifa, kannski til að hún gæti aðstoðað hann við vinnu sína. Hún skrifaði nafnið sitt alltaf „Barret“.
Samband við Commerçon
Einhvern tíma á milli 1760 og 1764 vann Barret sem ráðskona hjá Commerçon, sem hafði sest að í Toulon-sur-Arroux, um 20 km sunnan við La Comelle, eftir brúðkaup sitt árið 1760. Eiginkona Commerçon, sem var systir sóknarprestsins þar, lést skömmu eftir að hún eignaðist son í apríl 1762, og líklega tók Barret við stjórn heimilisins á þeim tíma, ef ekki fyrr.
Það er líka augljóst að Barret og Commerçon áttu í ástarsambandi, þar sem Barret varð ófrísk árið 1764. Frönsk lög á þeim tíma kröfðust þess að konur sem urðu ófrískar utan hjónabands fengju „þungunarvottorð“ þar sem þær gátu nefnt föður ófædds barns síns á nafn. Þungunarvottorð Barret frá ágúst 1764 er til. Það var lagt fram í bæ í 30 km fjarlægð og undirritað af tveimur vitnum sem höfðu líka ferðast langan veg. Hún neitaði að nefna föður barns síns, en sagnfræðingar efast ekki um að það hafi verið Commerçon og að hann hafi einnig ráðstafað lögfræðingnum og vitnum fyrir hennar hönd.
Skömmu síðar fluttu Barret og Commerçon til Parísar þar sem hún var áfram í hlutverki ráðskonu hans. Barret breytti nafni sínu í „Jeanne de Bonnefoy“ á þessu tímabili. Barnið, sem fæddist í desember 1764, fékk nafnið Jean-Pierre Baret. Barret gaf barnið til munaðarleysingjaspítalans í París. Honum var komið fyrir hjá fósturmóður en lést sumarið 1765. Commerçon hafði skilið skilgetinn son sinn eftir í umsjá mágs síns í Toulon-sur-Arroux og hitti hann aldrei aftur meðan hann lifði.
Árið 1765 var Commerçon boðið að taka þátt í leiðangri Bougainvilles. Hann hikaði við að samþykkja vegna þess að hann var oft við slæma heilsu. Barret hjúkraði honum, auk þess að reka heimili hans og stjórna söfnum hans og skjölum. Staða hans gerði ráð fyrir þjóni sem fengi greitt úr opinberum sjóðum, en konur voru stranglega bannaðar á frönskum herskipum á þessum tíma. Á einhverjum tímapunkti varð sú hugmynd til að Barret myndi dulbúa sig sem karlmaður svo hún gæti fylgt Commerçon. Til að forðast grunsemdir átti hún að verða þátttakandi í leiðangrinum áður en skipið sigldi og þykjast ekki þekkja Commerçon.
Áður en Commerçon yfirgaf París skrifaði hann erfðaskrá þar sem hann arfleiddi „Jeanne Baret, þekkt sem de Bonnefoi, ráðskonu mína“ að 600 pundum ásamt launum sem hann skuldaði henni og húsgögnum í íbúð þeirra í París. Þannig að þótt sagan sem Barret sagði Bougainville til að útskýra nærveru hennar um borð í skipinu hafi átt að tryggja að enginn grunur félli á Commerçon, eru til nægar heimildir um fyrra samband þeirra, og það er mjög ólíklegt að Commerçon hafi ekki tekið þátt í samsærinu.
Í leiðangri Bougainvilles
Barret og Commerçon gengu til liðs við Bougainville-leiðangurinn í höfninni í Rochefort seint í desember 1766. Þeim var falið að sigla á birgðaskipinu Étoile. Vegna mikils magns af búnaði sem Commerçon tók með í ferðina lét skipstjóri skipsins, François Chenard de la Giraudais, Commerçon og „aðstoðarmann“ hans fá stóru káetuna sína á skipinu. Þetta gaf Barret meira næði en hún hefði annars haft um borð í fjölmennu skipi. Skipstjórakáetan var með einkasalerni þannig að hún þurfti ekki að deila skipsklósetti með öðrum meðlimum áhafnarinnar.
Til viðbótar við útgefna frásögn Bougainville, er saga Barret sögð í þremur öðrum persónulegum heimildum um leiðangurinn: dagbók sem Commerçon og Pierre Duclos-Guyot héldu sameiginlega; dagbók furstans af Nassau-Siegen, sem var farþegi á Boudeuse; og endurminningum François Vivès, sem var læknirinn á Étoile. Vivès hefur mest að segja um Barret, en endurminningar hans eru óáreiðanlegar af því þeir Commerçon voru ósáttir alla ferðina og frásögn hans, sem er að stórum hluta endurskrifuð eftir á, er full af dylgjum og illkvittnum athugasemdum um bæði Commerçon og Barret.
Commerçon þjáðist illa af bæði sjóveiki og þrálátu sári á fæti í upphafi ferðarinnar, og Barret eyddi líklega mestu af tíma sínum í að sinna honum. Fyrir utan athöfnina „miðbaugsskírn“, sem Commerçon lýsti í smáatriðum í endurminningum sínum, var lítið fyrir grasafræðing að gera þar til Étoile kom til Montevídeó. Þar lögðu þau af stað í leiðangur um slétturnar og fjöllin í kring. Fótur Commerçon var enn að angra hann og Barret virðist hafa framkvæmt mest af hinni eiginlegu vinnu með birgðir og sýni. Í Rio de Janeiro, mun hættulegri stað þar sem prestur Étoile var myrtur í landi skömmu eftir komu þeirra, var Commerçon fastur á skipinu meðan fóturinn greri, en hann og Barret söfnuðu þó sýnum af blómstrandi klifurjurt sem hann nefndi Bougainvillea.
Eftir aðra heimsókn til Montevídeó var næsta tækifæri þeirra til að safna plöntum í Patagóníu meðan skipin biðu eftir hagstæðri vindátt til að komast gegnum Magellansund. Hér fylgdi Barret Commerçon í erfiðum ferðum yfir illfært landslag og varð þekkt fyrir hugrekki og styrk. Commerçon, sem var enn í vandræðum vegna meiðsla á fæti, kallaði Barret „burðardýrið“ í þessum ferðum. Fyrir utan handavinnuna við að safna plöntum, steinum og skeljum, hjálpaði Barret Commerçon að flokka og skrá sýnishorn og athugasemdir næstu vikurnar, meðan skipin sigldu til Kyrrahafsins.