cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guðfinna Aðalgeirsdóttir
Ýmis störf og verkefni
Guðfinna hefur gegnt fjölmörgum trúnaðarstörfum innan og utan háskólans og tekur virkan þátt í að miðla upplýsingum um loftslagsbreytingar og áhrif þeirra á jökla til almennings, fjölmiðla og skólabarna. Hún situr í Loftslagsráði samkvæmt tilnefningu háskólasamfélagsins. Hún hefur starfað með stjórn Jöklarannsóknafélags Íslands frá árinu 2014. Guðfinna var í stjórn Jarðvísindastofnunar HÍ árin 2015-2018 og í framhaldsnámsnefnd Jarðvísindadeildar frá 2016. Hún hefur verið fulltrúi Íslands í vinnuhóp Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar um freðhvolf síðan 2014 og verið formaður vinnuhópsins síðan 2018. Hún sat í stjórn evrópska (EU FP7) verkefnisins ice2sea árin 2009-2012 og var vinnuhópsstjóri í norræna öndvegissetrinu SVALI  árin 2010-2016.
Guðfinna var valin úr hópi vísindamanna til að vera einn af aðalhöfundum [https://www.ipcc.ch/assessment-report/ar6/ 6. Loftslagsskýrslu] milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Skýrslan er skrifuð fyrir stjórnvöld allra landa heimsins til að útskýra fyrir þeim loftslagsbreytingar af mannavöldum og hvaða áhrif verða vegna þeirra bæði á náttúruna og samfélög. Vinnan hófst sumarið 2018 en skýrslan kemur út í apríl 2021 Guðfinna er í 17 manna hópi sem skrifar kafla 9 sem fjallar um hafið, freðhvolfið (jöklar, hafís, sífreri, snjór) og sjávarstöðubreytingar (Ocean, Cryosphere and Sea Level Change).
Wiki
Wiki er vefsvæði sem leyfir notendum að bæta við, breyta eða eyða innihaldinu í gegnum netvafra með einföldu ívafsmáli eða textaritli. Wikar eru keyrðir á wiki-hugbúnaði og eru flestir búnir til með samvinnu notenda.
Wikar eru notaðir í margvíslegum tilgangi. Þeir geta verið opnir samfélagsvefir á veraldarvefnum eða settir upp sem innri vefir fyrirtækja, stofnana eða samtaka. Ólíkar reglur geta gilt um aðgangsheimildir notenda og um efnistök.
Ward Cunningham þróaði fyrsta wikann, WikiWikiWeb og lýsti honum sem „einfaldasta mögulega vefgagnagrunninum.“ Orðið „wiki“ er komið úr havaísku og merkir fljótur eða snöggur.
Bosnía og Hersegóvína í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Besti árangur landsins var árið þegar Hari Mata Hari endaði í þriðja sæti með laginu „Lejla“. Það er í eina skipti sem að landið hefur endað í topp-5. Aðrar niðurstöður innan topp-10 eru Dino Merlin í sjöunda sæti, Deen í níunda sæti , Laka í tíunda sæti , Regina í níunda sæti og Dino Merlin í sjötta sæti. Eftir tók Bosnía og Hersegóvína aftur þátt í keppninni árið, þar sem að landið komst ekki áfram í fyrsta sinn. Síðan þá hefur landið dregið sig úr keppni.
Eddie Cahill
Eddie Cahill (fæddur Edmund Patrick Cahill, 15. janúar 1978) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í CSI: NY og Friends.
Bosnía og Hersegóvína í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Eddie Cahill
Einkalíf
Cahill fæddist í New York-borg, New York-fylki í Bandaríkjunum og er af írskum og ítölskum uppruna.
Cahill stundaði nám við Skidmore College í Saratoga Springs, New York og Atlantic Theater Acting School sem er hluti af Tisch Scool of the Arts við New York-háskólann.
Ferill
Fyrsta hlutverk Cahill var í sjónvarpsþættinum Sex and the City (2000). Árið 2000 var Cahill boðið hlutverk í Friends sem Tag Jones kærasti Rachelar. Árið 2004 var Cahill boðið hlutverk í CSI: NY sem rannsóknarfulltrúinn Don Flack og hefur verið einn af aðalleikurunum síðan þá.
Grænfóður
thumb|[[Nautgripur|Kýr á grænfóðurbeit (sumarrepja)]] Grænfóður er samheiti yfir jurtir af krossblómaætt og grasaætt sem notaðar eru sem fóður eða beit fyrir búfénað. Það er gjarnan nýtt sama ár og því er sáð. Grænfóðurrækt hófst á síðustu öld og jókst eftir seinni heimsstyrjöld. Grænfóður hentar vel til nytaukningar hjá kúm og til haustbötunar lamba. Grænfóðurrækt er einnig æskilegur liður í endurræktun túna. Grænfóður er að einhverju leyti slegið en mest notað til beitar. Við slátt er það oftast verkað í rúllur eða gefið strax, t.d. á haustin þegar kýrnar hafa verið bundnar inn. Þá er það einnig notað við núllbeit.
Jarðvinnsla
Við ræktun grænfóðurs verður að huga að góðri jarðvinnslu. Æskilegast er að plægja jarðveginn og herfa. Í stykkjum sem lengi hafa verið notaðar til ræktunar grænfóðurs eru birgar af illgresisfræjum og er því mikilvægt að plægja þau niður til að draga úr sprettu illgresisins. Búfjáráburði er hentugt að dreifa í grænfóðurflög og er hann líka plægður niður. Passa verður að fínvinna jarðveginn ekki um of, því hentar á fæstum stöðum að tæta jarðveginn nema þar sem áður var tún (til að losna við mestu torfurnar). Næst er sáð, ýmist með sáðvél eða kastdreifara. Tilbúnum áburði er dreift um leið eða stuttu síðar. Að lokum er valtað yfir til að fræin og moldi rjúki síður í burtu og til að halda jarðvegsrakanum að fræjunum.
Helstu tegundir
Helstu tegundir grænfóðurs eru:
Af grasaætt:
Af krossblómaætt:
David A. R. White
David A. R. White (fæddur David Andrew Roy White pann 12. maí 1970) er bandarískur leikari.
Papeete
thumb|right|Papeete á Tahítí. Papeete er borg á eyjunni Tahítí og höfuðborg Frönsku Pólýnesíu í Kyrrahafi. Íbúar eru um 27 þúsund.
The Piper at the Gates of Dawn
The Piper at the Gates of Dawn er fyrsta breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Pink Floyd og sú eina sem var gerð undir forystu Syd Barretts (þrátt fyrir að hann hafi lagt nokkuð til við gerð næstu plötu A Saucerful of Secrets). Platan er af mörgum talin ein af áhrifamestu plötum sem nokkru sinni hafa verið gerðar, og hafði hún enda mikil áhrif á sýrurokksstefnuna sem á eftir kom.
Heiðni
Heimsmynd ásatrúarfólks|right|300px|thumb|Heimur ása og vana
Heiðni er mest notað um oft frekar óskipulagða trú og trúarbrögð fyrri tíma sem nú eru flest horfin. Á Íslandi er það fyrst og fremst notað um trú norrænna manna áður en þeir tóku upp kristna trú. Heiðni á Íslandi er oftast kölluð ásatrú en það er tiltölulega ungt hugtak sem kom ekki fram fyrr en á 19. öld.
Ásatrú er þó ekki bundin við æsi eina heldur hvaða goð eða vættir sem er innan norrænnar goðafræði og þjóðtrúar, svo sem landvættir, álfa, dísir, vani, jötna, dverga og aðrar máttugar verur eða forfeður. Margir ásatrúarmenn líta frekar á ásatrú sem sið eða lífsstíl heldur en bein trúarbrögð, trúa á mátt sinn og megin og jafnframt á lífið sjálft.
Áður fyrr kölluðu kristnir menn flesta sem voru annarrar trúar heiðingja. Þannig ritar Guðbrandur Þorláksson í þýðingu sinni á Musculis bænabók 1597: „en ekki í hjá Gyðingum, Tyrkjum eður öðrum heiðingjum“. Í samtímafrásögnum af Tyrkjaráninu er iðulega talað um þá sem heiðingja.
Heiðni á Íslandi
Á Íslandi merkir heiðni yfirleitt trúarbrögðin sem talið er að meirihluti norrænna manna hafi aðhyllst áður en kristni var tekin upp á Norðurlöndum. Heiðni er líka kölluð hin norræna trú eða hinn forni siður. Landnáma og Íslendinga sögur eru mikilvægustu heimildirnar um heiðinn sið á Íslandi. Orðið heiðni er talið merkja að vera heiður eða skýr eins og skýlaus himinn, eða að trúarbrögðin séu trú heiðarbúa.
Líf eftir dauða
Dauðir menn eru í heiðni ýmist taldir búa á meðal lifandi eða fara til Heljar eða í Valhöll. Ólíkar hugmyndir um þetta skýrist af því að í heiðni voru engin embætti sem samsvara biskupum eða páfa og hugmyndafræðinni því ekki miðstýrt. Menn litu einnig á það sem framhaldslíf að vera til í minningum eftirlifenda því að „orðstír deyr aldrei“ eins og segir í Hávamálum. Lík voru brennd eða grafin. Þar sem Íslendingasögur segja frá greftrun heiðinna er langoftast um að ræða að líkin séu lögð í haug. Á Íslandi hafa ekki fundist brunakuml ólíkt því sem þekkist annars staðar á Norðurlöndum. Á Íslandi hafa fundist fimm bátakuml. Vopn hafa fundist í gröfum karla en meira ber á skrautgripum í gröfum kvenna. Einnig voru ýmis áhöld fyrir daglegt líf í gröfunum. Tilgangurinn með mununum er að hjálpa hinum dauðu að lifa góðu lífi í öðrum heimi. Á Dalvík fannst grafreitur með fjórtán kumlum í einni þyrpingu. Auk þrettán manna voru grafnir sjö hestar og fjórir hundar í reitnum. Í Mývatnssveit var meðal annarra hluta teningur og margar töflur eða taflmenn úr hvaltönn eða rostungstönn. Töflur af þessari gerð voru notaðar í tafli sem kallað er hnefatafl.
Heiðni eftir kristnitökuna
Litlar sem engar heimildir eru til um goðadýrkun né blót á tímabilinu eftir kristnitökuna. Þó mátti samkvæmt kristnitökulögunum blóta goð á laun sem hugsanlega skýrir þennan skort á heimildum. Náttúrudýrkun aftur á móti lifði áfram og að einhverju leyti enn í dag, eins og ýmsar heimildir er að finna um í kirkjulögum, þjóðsögum og þjóðháttum síðari alda.
Í sögu Jóns biskups helga segir frá því að hann reyndi að banna blót á 12. öld og daga tengda heiðnum mönnum og guðum. Um 1200 segir frá því í Jómsvíkingadrápu að algengur siður sé að sitja undir fossum til að leita æðri visku.
Árið 1844 fannst á Vestfjörðum mannslíkan af Frey, en það var fúið og óvíst hvenær það var búið til og ekki hægt að fullyrða að það hafi verið notað til að dýrka goðið. Svipuð skurðgoð fundust á síðari öldum í afskekktum héröðum í Noregi, svo sem Þelamörk og Setesdal fram til miðbiks 19. aldar.
Gjafir voru bornar að steinum á Íslandi fram til aldamótanna 1900. Enn þann dag í dag trúir margt fólk á álfasteina og álfahóla.
Í könnunum meðal nútíma Íslendinga kemur fram að margir eru að einhverju leyti vættatrúar. Um 5% hafa séð álfa eða huldufólk og um 16% hafa séð fylgjur. Um 38% hafa orðið varir við návist látins manns, þar af um 5% látinn maka sinn. Um 62% Íslendinga telja mögulegt að álfar og huldufólk séu til, en um 13% telja það óhugsandi.
Frá aldamótum hefur verið stöðug og vaxandi fjölgun í Ásatrúarfélaginu en 1. janúar 2017 voru 3583 Íslendingar skráðir í félagið. Það er yfir 1% af þjóðinni og einsdæmi í okkar heimshluta. Á sama tíma eru félagsmenn trúfélaga íslams, búddisma, hindúisma og Bahá'í 2662 samtals.
Ásatrú
Norræn trú er í dag iðkuð á Íslandi og víða erlendis undir heitinu ásatrú. Ásatrúarfélagið er skráð trúfélag fyrir fylgjendur ásatrúar og einnig trúfélagið Reykjavíkurgoðorð sem er allfámennt. Ásatrúarmenn virða æsina og önnur goð og vættir í norrænni goðafræði og líta á sem vini sína fremur en að krjúpa fyrir þeim.
Á landnámsöld Íslands voru Þór, Óðinn og Freyr höfuðguðir Norðurlandabúa. Njörður var einnig tignaður. Þór var m.a. kallaður almáttugur sem þýðir mjög sterkur. Í Landnámu segir að nálægt þúsund íslenskir menn báru nafn með sem innihélt Þórs nafn, en einungis fjórir menn með Freys nafn.
Á Íslandi er 21 örnefni sem nafn á fjöllum, tindum og klettum með orðinu Goð. Fimm Goðafossar eru til á Íslandi. Goðin í heiðni eru ekki jafn voldug og Kristur er í kristni. Goðin stjórna ekki allri tilverunni en geta þó gripið inn í líf fólks. Goðin lúta örlögum líkt og fólk. Sumum var ætluð gæfa en öðrum ógæfa.
Sumar dýrategundir eru helgaðar ákveðnum guði. Svín og hestur eru helguð Frey. Þór á hafra og Óðinn hrafna. En þótt hestar teljist heilagir í ásatrú tíðkast það meðal heiðinna að borða hrossakjöt. Enn í dag trúa margir að hrafninn viti fyrir óorðna hluti og segi tíðindi líkt og hrafnar Óðins sögðu honum fréttir.
Orðin blóta og blessa þýða að dýrka guð og eru í raun sama orðið, hið síðarnefnda tökuorð úr ensku. Blótsstaðir eru kallaðir hof, hörgar eða vé. Örnefni sýna að blótsstaðir voru mjög útbreiddir á Norðurlöndunum. Af nöfnunum þremur sem notuð eru um blótsstaði hefur vé víðtækasta merkingu, og getur táknað alla blótsstaði ásamt öðrum helgistöðum. Hof kallast musteri goðanna. Hörgur þýðir hóll eða hæð úr grjóti. Nítján örnefni með orðinu hörg eru þekkt á Íslandi, 43 bæjarnöfn og yfir 80 örnefni innihalda orðið hof. Í Noregi innihalda 107 bæjarnöfn orðið hof. Á Hofsstöðum í Mývatnssveit hafa tóftir verið rannsakaðar sem sýna fram á að þar voru haldin blót. Að sunnanverðu var stór skáli yfir 36 metra langur og um 5,8 til 8,2 metra breiður.
Þegar fórnir voru færðar í blótum kallaðist blóðið hlaut. Hlaut er skylt orðinu hlutur í hlutkesti. Blóðið var notað við spágerð. Bænir voru þuldar á meðan fórnir voru færðar. Varðveisla hofanna var í höndum hofgyðja og til þeirra áttu allir bændur að gjalda hoftoll.
Í ásatrú er stundum signað hamarsmark til að heiðra Þór líkt og í kristni er signaður kross. Drykkir í blótum kallast full en það er talið merkja 'skál', 'drykkjarílát' eða 'öl í horni', samanber að á fornensku merkir ful(l) ‘bikar’. Ef til vill er orðið dregið af 'fullt drykkjarker'. Sumir halda að orðið tengist því að vera 'fullur', þ.e. undir áhrifum áfengis, en sú skýring á sér enga stoð. Menn strengdu heit í veislum og drukku full um leið. Menn sóru eiða og kölluðu bölvun yfir sig ef þeir rufu eiðana. Algengast var að vinna eiða við hluti sem stóð fólki næst í daglegu lífi. Þessi venja hélst á kristnum tímum. Í sumum tilfellum gerðu heil byggðarlög sameiginleg heit, ef hallæri bar að höndum.
Hólmgöngur og stofnun fóstbræðralags tíðkuðust á blótum. Fóstbræðralag var stofnað með því að taka blóð úr þeim sem bundust, hræra saman í mold, sverja eið um að hefna fóstbræðra sem bróður síns og nefna öll goðin sem vitni.
Nýfædd börn eru ausin vatni um leið og þeim er gefið nafn, líkt og lýst er meðal annars í Rígsþulu og ýmsum Íslendingasögum. Í Grágás segir að barn sem fæðist lifandi og tekur við mat fái þá um leið erfðarétt.
Orðið heilagur er skylt heill og heilbrigði og merkir gæfu. Þetta er eitt af mörgum orðum sem kristni tók upp úr heiðnum sið.
Listi yfir friðlýst svæði á Íslandi
Friðlýst svæði á Íslandi skv. lögum um náttúruvernd nr. 60/2013 skiptast í þjóðgarða, friðlönd, náttúruvætti og fólkvanga. Friðlýst svæði á Íslandi eru 131 talsins (2023) og þekja 26.681 ferkílómetra, um fjórðung landsins.
Heiðni
Gildi
Hávamál í Eddukvæðum, eða orð Óðins, innihalda heilræði og leiðarljós í lífinu fyrir þá sem aðhyllast norræna heiðni. Í Hávamál er að finna heilræði um hvernig takast skal á við lífið með einföldum hætti. Hafa þak yfir höfuðið, vera fjárhagslega sjálfstæður, eiga mat, elska og vera elskaður, þar er tekin afstaða með vinnu, visku og vináttu. Menn eiga að taka vel á móti gestum en varast hættur o.s.frv.
Sigurður Pálsson (skáld)
Sigurður Pálsson (30. júlí 1948 - 19. september 2017) var íslenskur rithöfundur, ljóðskáld, þýðandi og leikskáld. Sigurður hlaut margvíslegar viðurkenningar fyrir störf sín og verk hans hafa verið þýdd á fjölda tungumála. Hann hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2007.
Heiðni
Gildi
Eins og títt er meðal þeirra sem aðhyllast fjölgyðistrú lúta kennisetningar norrænnar heiðni ekki miðstýringu eða „rétttrúnaði“. Enginn þarf að gangast undir annarra manna kennisetningar. Sumir leita eftir vináttusambandi við æsi og vani, aðrir eiga samskipti við álfa, dísir, stokka og steina eða jafnvel eigin vitund. Goðin og vættirnar eru í hugum margra myndlíking sem við þekkjum innra með okkur eða í vinum, samstarsfólki og ættingjum. Þau eru þá afl sem veitir frið og styrk. Goðin eru hvorki fullkomin né alvitur.
Listi yfir friðlýst svæði á Íslandi
Þjóðgarðar
Grein Þjóðgarðar á Íslandi
Sigurður Pálsson (skáld)
Ævi
Sigurður fæddist á Skinnastað í Norður-Þingeyjarsýslu þar sem faðir hans var prestur. Sigurður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1967 og lauk námi í leikhúsfræði og bókmenntum í Sorbonne háskóla í París. Aðalstarf Sigurðar var við ritstörf og þýðingar en hann sinnti einnig ýmsum öðrum störfum, t.d. var hann fréttaritari, leiðsögumaður, kennari og starfaði við sjónvarp og kvikmyndir. Hann kenndi við Leiklistarskóla Íslands 1975–1978 en síðustu æviár sín sinnti hann kennslu við ritlistardeild Háskóla Íslands.
Heiðni
Gildi
Siðurinn snýst um að lifa lífinu þannig að fólki líði sem best. Að vera í sátt við sjálfan sig og aðra. Helstu gildi og dyggðir í norrænni heiðni eru virðing, ábyrgð og heiðarleiki. Ábyrgð felst í því að taka ábyrgð á sjálfum sér, ættingjum og vinum, samfélaginu og náttúru. Fyrirgefning er ekki sótt til guðs heldur þess sem fólk á sökótt við. Þegar eitthvað fer úrskeiðis skal sá sem olli bæta úr því. Bera skal virðingu fyrir sjálfum sér og gera sitt besta, og bera jafna virðingu fyrir öllum öðrum óháð hörundslit, trúarbrögðum, kynhneigð o.s.frv. Heiðarleiki, að treysta og vera treyst, er grunnur þess að vera frjáls og öruggur.
Sigurður Pálsson (skáld)
Ævi
Hann var forseti Alliance Française um tíma og formaður Rithöfundasambands Íslands frá 1984-1988.
Heiðni
Gildi
Í norrænni heiðni er engin tilbeyðsla, ekki þarf að krjúpa fyrir guðum og guðir dæma fólk ekki. Veröldin er ekki svart-hvít og það sem fyrir ber er ekki allt illt eða gott. Hlutir hafa mismunandi góðar og slæmar hliðar, það verður flóð og fjara, dag og nótt, sumar og vetur. Fólk ber ábyrgð á því að vera raunsætt, bjartsýnt og gera það besta úr því sem í boði er.
Sigurður Pálsson (skáld)
Ævi
Eiginkona Sigurðar var Kristín Jóhannesdóttir leikstjóri og eignuðust þau einn son.
Heiðni
Gildi
Hvorki himnaríki né helvíti bíður heiðinna manna. Óvíst þykir að hugmyndir um sæluvist vopndauðra í Valhöll hafi verið kunnugar venjulegu fólki á tíma fornrar heiðni, heldur hafi þær orðið til í hirðum heiðinna herkonunga og hirðskálda þeirra við fjörbrot siðarins, skömmu fyrir kristnun Norðurlanda. Valhallarhugmyndinni hefur verið komið á flot til að eggja heiðna hermenn í vonlítilli varnarbaráttu við vígasveitir kristniboðskonunga. Heiðingjar nú á dögum hirða lítt um slíkt. Trúboð er ekki stundað á vegum Ásatrúarfélagsins og trúin einungis útskýrð fyrir þeim sem leita eftir því.
Sigurður Pálsson (skáld)
Viðurkenningar
Sigurður var valinn borgarlistamaður Reykjavíkur á tímabilinu 1987-1990, hann hlaut riddarakross frönsku heiðursorðunnar árið 2007 og íslensku bókmenntaverðlaunin sama ár fyrir bók sína Minnisbók. Hann hlaut Grímuverðlaun árið 2008 fyrir leikrit sitt Utangátta, verðlaun Jónasar Hallgrímssonar á degi íslenskrar tungu árið 2016 og riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu á nýársdag árið 2017.
Heiðni
Höfuðblót
Í Ynglingasögu Heimskringlu segir að Óðin hafi fyrirskipað að „Þá skyldi blóta í móti vetri til árs en að miðjum vetri blóta til gróðrar, hið þriðja að sumri.“ Hefur verið talið að blót mót vetri hafi líklega verið haldið á vetrarnóttum, miður vetur var samkvæmt norræna tímatalinu fyrsti dagur þorra bendir til þess að það hafi verið haldið seinnipartinn í janúar samkvæmt núverandi tímatali. Ekki er eins ljóst hvenær að sumri hið síðasta hafi verið haldið. Hafa sumir fræðimenn talið að það hafi verið haldið um mitt sumarmisserið líkt og að blót var haldið um mitt vetrarmisseri og þá líklega kringum sumarsólstöður og gætu þá jónsmessuhátíðir verið arfleið frá þeim tíma.
Fyrir utan þessi þrjú lögskipuðu blót voru oft haldin önnur blót af ýmsum tilefnum og ekki endilega á ákveðnum tímum og gátu þau verið staðbundinn eftir byggðarlögum. Eins var samkvæmt fornsögunum oft stofnað til blóts ef einhver stórviðburður átti sér stað í sveitinni alveg óháð tímasetningu. Í upphafi fylgdu margir Kristnir höfðingjar tímasetningum þessarra þriggja föstu blóta en breyttu þeim í almennar veislur. Þær voru í upphafi ekki tengdar kirkjunni né kristni sérstaklega í upphafi, heldur til að friðþægja almenning sem ekki vildu missa sínar föstu hátíðir og frí hver sem trúin eða tilefnið var. Smásaman var þó reynt að kristna þær með einum eða öðrum hætti.
Vættatrú
Heiðingjar blóta ekki einungis hin heiðnu goð, heldur blóta og trúa einnig á margvísleg náttúrufyrirbæri, svo sem ýmsar vættir. Kallast það vættatrú eða þjóðtrú.
Landvættir
Landvættir eru nefndar í Landnámu og áttu menn samkvæmt heiðnum lögum að sýna þeim kurteisi á siglingum við landið. Landvættir prýða nú skjaldamerki Íslands.
Í Heimskringlu segir frá því að Haraldur Danakonungur Gormsson hafi verið reiður, og sendi mann í hvalslíki í herferð til Íslands. Hann sá að öll fjöll og hólar voru fullir af landvættum, smáum sem stórum. Þegar hann gekk á land fylgdu honum ormar, pöddur og eðlur sem blésu eitri á hann. Síðar réðust að honum fuglar, bergrisar og jötnar. Íslendingar trúðu því að landvættir vernduðu landið.
Ísland var talið eign landvætta og hulduvera áður en landnám hófst. Eldur var notaður til að leysa löndin úr álögum vættanna og um leið marka það svæði sem landnámsmenn tóku sér til eignar og afnota.
Í norskum kirkjulögum var tekið sérstaklega fram að bannað væri að trúa á landvættir þar sem slíkt heyri til heiðins átrúnaðar.
Tröll eru talin búa í fjöllum. Tröllin eru ekki gædd æðri hæfileikum og eru oftast óvinveitt mönnum. Tröllin voru einu vættirnar sem nutu engrar dýrkunar landsmanna. Jötnum var stundum kennt um eldgos.
Náttúrudýrkun
Í Noregi og Íslandi voru blót helguð lundum, haugum, fossum, skógum, trjám og vötnum, ásamt skurðgoðum. Ekki er alltaf ljóst hvort dýrkunin var á náttúrinni sjálfri eða vættum sem bjuggu í henni. Lengi fram eftir öldum átii fólk sér sérstök heimilistré og trúðu menn að velferð heimila væri komin undir því hvernig trén þrifust. Á Íslandi eru ekki færri en átta fjöll sem heita Helgafell og öllum svipar þeim til hallar í útliti. Fólk hafði átrúnað á þessum fjöllum.
Í Landnámu segir frá Þorsteini rauðnef sem blótaði Leifðafoss hjá Rauðnefsstöðum. Fossinn krafðist stöðugra sauða fórna af Þorsteini gegn því að veita honum auðsæld og framsýni.
Í Noregi tíðkast enn í dag að fórna smjöri fyrir sólina með því að setja það á húsþök og láta sólina bræða.
Mikið er um örnefni og þjóðtrú um vættir í steinum á Vestfjörðum. Var þeim hyglað með matargjöfum. Heimildir eru til um að matur var borinn vættum um aldamótin 1900. Stundum hefur því verið trúað að dísir byggju í steinum. Börnum var bannað að leika sér nálægt dísasteinum og ekki mátti vera þar með læti. Bannað var að slá gras í grenndinni. Annars myndi ógæfa steðja að. Í Ísafjarðarsýslu eru 19 örnefni tengd landdísum.
Orðið dís er haft um ýmiss konar kvenættir: ásynjur, valkyrjur, hamingjur og fylgjur.
Í Hallfreðar sögu er talað um fylgjukonu. En hvergi er þess getið að fylgjur væru blótaðar. Fylgjur töldust ekki til landvætta þar sem þær fylgja fólkinu en ekki landinu. Fylgja manns var oft í líki dýrs og fór á undan eiganda sínum. Sæu maður fylgju annars manns var ljóst að hans væri von innan skamms. Hins vegar var það jafnan feigðarboði að sjá sína eigin fylgju.
Í Snorra Eddu er talað um álfa sem búa í Álfaheimum í himni, og í jörðu. Álfar voru blótaðir á Íslandi, í Svíþjóð og Noregi. Til eru sagnir um konur sem færðu álfum mat. Alsiða var að húsmæður skömmtuðu álfum mat á gamlárskvöld og buðu heim með þessum formála: Komi þeir, sem koma vilja, veri þeir, sem vera vilja, og fari þeir, sem fara vilja, mér og mínum að meinalausu.
Tengt efni
Norræn goðafræði
Almennt ár
Almennt ár er 365 daga almanaksár. Í almennara skilningi er það ár án innskots daga eða vikna.
Í gregoríska tímatalinu koma reglulega hlaupár en flest ár eru almenn ár.
4 (Beyoncé plata)
4 er fjórða breiðskífa bandarísku söngkonunnar Beyoncé. Platan var gefin út 24. júní 2011 af Parkwood Entertainment og Columbia Records. Eftir hlé á ferli sínum til að kveikja sköpunargáfu sína á ný, fékk Beyoncé innblástur til að búa til plötu með grunn í hefðbundnum ryþmablús, sem var ólík popptónlist samtímans. Samstarf hennar við lagahöfundana og upptökustjórana The-Dream, Tricky Stewart og Shea Taylor leiddi af sér mildari tóna, fjölbreyttan söngstíl og áhrif frá fönki, hipphoppi og sálartónlist.
Eftir að Beyoncé sleit faglegum tengslum við föður og umboðsmann sinn, Mathew Knowles, gat hún breytt tónlistarstefnunni burt frá fyrri verkum sínum og í átt að innilegri og persónulegri plötu. Textasmíð 4 leggur áherslu á einkæri, valdeflingu kvenna og sjálfsígrundun, sem er afleiðing af því að Beyoncé íhugaði þroskaðri boðskap til að sýna fram á listrænan trúverðugleika. Í maí 2011 sendi Beyoncé inn 72 lög til Columbia Records til athugunar og 12 þeirra voru gefin út á hefðbundnu útgáfu plötunnar.
4 var kynnt um mitt ár 2011 með flutningi í sjónvarpi og á tónlistarhátíðum, en hún var aðalflytjandi á Glastonbury-hátíðinni. Platan fékk almennt jákvæða dóma frá tónlistargagnrýnendum og nokkur tónlistartímarit settu plötuna á lista sína yfir bestu plötur árins. 4 var fjórða plata hennar í röð til að fara beint á toppinn á bandaríska Billboard 200 vinsældarlistanum og hún komst einnig í fyrsta sæti í Brasilíu, Írlandi, Suður-Kóreu, Spáni, Sviss og Bretlandi. Af plötunni voru smáskífurnar „Run the World (Girls)“, „Best Thing I Never Had“, „Party“, „Love On Top“ og „Countdown“ gefnar út á alþjóðavísu. Á 55. Grammy-verðlaunahátíðinni vann „Love On Top“ verðlaun fyrir Best Traditional R&B Performance. Frá og með nóvember 2016 hefur 4 selst í 5 milljónum eintaka um allan heim.
Lagalisti
Lagalisti hefðbundnu útgáfu plötunnar:
Dacrydium beccarii
Dacrydium beccarii er sígrænt tré (um 1 til 20m hátt) sem vex í Indónesíu, Malasíu, Papúa Nýja-Gínea, Filippseyjum, og Salómonseyjum.
Nouméa
thumb|right|Nouméa á Grande Terre. Nouméa er borg á eyjunni Grande Terre í Kyrrahafi og höfuðborg frönsku hjálendunnar Nýju-Kaledóníu. Íbúar eru rúmlega 94 þúsund.
Balkanfjöll
thumb|Kort. thumb|Botev-fjall. Balkanfjöll (búlgarska/serbneska: Стара планина Stara planina „Gömlu fjöll“) eru fjallgarður á Austur-Balkanskaga. Hann spannar 560 kílómetra frá Svartahafi í Búlgaríu og inn í Austur-Serbíu. Hæsti tindurinn er Botev-fjall, 2.376 metrar á hæð. Í Búlgaríu eru Rila-fjöll og Pirin-fjöll með hærri tinda.
Í Balkanfjöllum lifa spendýrategundir eins og brúnbjörn, gemsa, krónhjörtur, gaupa, refur og úlfur. Garðahlynur, silkifura, beyki, eik og evrópuþinur eru meðal trjátegunda. Fjöllin hafa virkað í gegnum aldirnar sem náttúrulegur varnargarður Búlgara gegn innrásarliði, meðal annars frá Býsantíum og Tyrkjaveldi.
Tveir
Tveir er næst minnsta náttúrlega talan (einn er minnst) og minnsta frumtalan, táknuð með tölustafnum 2 í tugakerfi. Næsta náttúrlega talan er 3. Er grunntala tvíundarkerfis. Tvær eins eða venslaðar einingar kallast par, t.d. sokkapar, hnífapar, kærustupar o.fl.
Talan tveir er táknuð með II í rómverska talnakerfinu.
Müller (aðgreining)
Müller getur átt við eftirfarandi:
Árni Johnsen
Árni Johnsen (fæddur í Vestmannaeyjum 1. mars 1944 - dáinn 6. júní 2023) var blaðamaður, rithöfundur og fyrrum alþingismaður Sjálfstæðisflokksins. Árni var þjóðþekktur fyrir að leiða brekkusöng um Verslunarmannahelgar í Vestmannaeyjum í þrjá áratugi. Sumarið 2001 var Árni viðriðinn hneykslismál þegar í ljós kom að hann hafði notað reikninga á vegum ríkisins til þess að greiða fyrir varning sem hann notaði persónulega og var hann í kjölfarið dæmdur í tveggja ára fangelsi af Hæstarétti.
Bjórkjallarauppreisnin
Bjórkjallarauppreisnin (þýska: Hitlerputsch) var misheppnuð valdaránstilraun Adolfs Hitlers, foringja Nasistaflokksins, og Erich Ludendorffs hershöfðingja, í München í Bæjaralandi dagana 8. til 9. nóvember árið 1923, á tímum Weimar-lýðveldisins í Þýskalandi. Uppreisnin leystist upp í skotbardaga á Odeonplatz-torgi, og Hitler og Nasistaflokkurinn urðu fyrir miklum skakkaföllum.
Árni Johnsen
Sumarið 2006 hlaut Árni Johnsen uppreist æru og var þannig gert kleift að bjóða sig fram í Alþingiskosningunum 2007. Náði hann aftur inn á þing, þó hann félli niður sæti á framboðslistanum vegna fjölda útstrikana. Sat hann á þingi til ársins 2013.
Bjórkjallarauppreisnin
Valdaránstilraunin átti sér stað í kjölfar mikilla efnahagslegra og pólitískra þrenginga í Þýskalandi sem fylgdu ósigrinum í fyrri heimsstyrjöldinni, en óðaverðbólga hafði geisað á árunum 1921-1923 og Frakkar höfðu hernumið Ruhrhérað þegar stjórnvöld Weimar-lýðveldisins gátu ekki borgað þær stríðsskaðabætur sem Versalasamningurinn kvað á um. Hægri öfgamenn og þjóðernissinnar í Bæjaralandi, undir leiðsögn Hitlers og Ludendorffs, gripu tækifærið til að ná völdum í München, höfuðborg Bæjaralands, í þeim tilgangi að hleypa af stað þjóðbyltingu á landsvísu sem myndi binda enda á lýðræði og stjórn sósíaldemókrata í Þýskalandi, og leiða til stofnunar valdboðsríkis að hætti þjóðernissinna.
Áformin gengu ekki eftir og nutu takmarkaðs stuðnings á landsvísu. 16 nasistar og 4 lögreglumenn Bæjaralands létu lífið í skotbardaganum á götum München sem varð til þess að binda enda á uppreisnina. Hitler var í kjölfarið handtekinn og dæmdur í fangelsi (á meðan Ludendorff var náðaður). Hann skrifaði bókina Mein Kampf meðan á fangelsisvistinni í Landsberg stóð, og var sleppt úr haldi eftir aðeins eitt ár. Þrátt fyrir bakslagið öðlaðist Hitler frægð og orðstír fyrir glapræðið, sem átti eftir að reynast honum og nasistunum dýrmætt síðar, þegar þeir náðu völdum í Þýskalandi árið 1933.
Árni Johnsen
Fjölskylda, menntun og störf
Foreldrar Árna voru þau Ingibjörg Á. Johnsen og Poul C. Kanélas, bandarískur hermaður af grískum ættum. Árni kvæntist árið 1966 Margréti Oddsdóttur, kennara, en þau skildu síðar. Þau eiga saman dæturnar Helgu Brá og Þórunni Dögg. Árni kvæntist árið 1970 Halldóru Fillippusdóttur, flugfreyju, og eiga þau saman soninn Breka.
Bjórkjallarauppreisnin
Á tímum Þriðja ríkisins (1933-1945) var bjórkjallarauppreisnin vegsömuð; reist voru minnismerki og haldnar voru minningarathafnir til heiðurs nasistunum sextán sem höfðu látið lífið í valdaránstilrauninni.
Árni Johnsen
Fjölskylda, menntun og störf
Árni lauk kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands árið 1966 og starfaði sem kennari í Vestmannaeyjum frá 1964-65 og í Reykjavík 1966-67. Hann var starfsmaður Surtseyjarfélagsins sumrin og haustin 1966 og 1967. Hann hefur verið blaðamaður við Morgunblaðið frá 1967 og dagskrárgerðarmaður við Ríkisútvarpið og sjónvarpið frá stofnun þess.
Árni var alþingismaður suðurlandskjördæmis árin 1983 til 1987 og árin 1991 til 2001 fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Hann var varaþingmaður hluta úr árum 1988 til 1991 og sat í fjárlaganefnd 1991 til 2001, samgöngunefnd 1991 til 2001 og menntamálanefnd frá 1991 til 2001. Meðfram þingstörfum hefur Árni gegnt ýmsum öðrum störfum, aðallega nefndastörfum, t.d. sem formaður nefndar um lagfæringar á Þjóðleikhúsinu og endurbyggingu Þjóðhildarkirkju í Brattahlíð á Grænlandi.
Bjórkjallarauppreisnin
Aðdragandinn
Stuttu eftir eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar og stofnun Weimar-lýðveldisins í nóvemberbyltingunni þýsku, árin 1918 til 1919, voru Hitler og Ludendorff tveir af helstu leiðtogum þjóðernissinna og öfgahægrimanna í Bæjaralandi. Pólitískt og efnahagslegt upplausnarástand ríkti í Þýskalandi í kjölfarið, sérstaklega á árunum 1921 til 1923, þegar óðaverðbólga rauk upp úr öllu valdi (sjá „Verðbólga í Weimar-lýðveldinu“). Ruhrhéraðið, helsta iðnaðarsvæði Þýskalands, var lamað í efnahagsástandinu og vegna þess gátu þýsk stjórnvöld ekki staðið við greiðslur á stríðsskaðabótum til Frakka, sem þeim bar skylda til samkvæmt Versalasamningnum. Frakkar gripu því til þess ráðs að hernema Ruhrhéraðið, og laut það herstjórn Frakka fram til ársins 1925.
Hægri öfgamenn voru mjög ósáttir við þessar aðstæður og öskureiðir vegna Versalasamningsins. Þeir vildu bylta stjórnvöldum Weimar-lýðveldisins með svokallaðri „þjóðbyltingu,“ eða valdatöku þjóðernissinna (sem einnig hefur verið kölluð „afturhaldsbylting“) ásamt því að binda enda á lýðræði í Þýskalandi, og koma á laggirnar hervaldasinnaðri valdstjórn þjóðernissinna. Þeir réttlættu þessa róttæku stefnu sína með skírskotun til „rýtingsstungu-kenningarinnar“ svonefndu, svokallaðrar samsæriskenningar um að Þýskaland hefði ekki tapað fyrri heimsstyrjöldinni, heldur hefðu heiðarlegir og þjóðræknir hermenn og borgarar, á borð við Hitler og Ludendorff, verið sviknir heima fyrir af marxistum, sósíaldemókrötum og gyðingum, og að þessir landráðsmenn stæðu nú við stjórnvölinn í Weimar-lýðveldinu. Þeir kölluðu þá sem stóðu fyrir föðurlandssvikunum „nóvember-glæpamennina“ (sem er skírskotun til nóvemberbyltingarinnar 1918-1919).
Árni Johnsen
Spilling
Árið 1995 kom upp hneykslismál vegna Árna. Fluttu fjölmiðlar fréttir af því að Árni, sem þá var orðinn þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, hefði hlotið hálfrar milljóna króna styrk frá sjóði á vegum Húsnæðismálastjórnar til að reisa sér bjálkahús í Vestmannaeyjum. Var gagnrýnt að styrkveitingin væri einsdæmi og vísindalegt gildi verkefnisins væri ekkert.
Bjórkjallarauppreisnin
Aðdragandinn
Það var þannig sem hægri öfgamennirnir í Bæjaralandi, undir forystu Hitlers og Ludendorffs, litu á upplausnarástandið er ríkti í kjölfar óðaverðbólgunnar og hernáms Ruhrhéraðs, sem kjörið tækifæri til þess að fremja valdarán í München, höfuðborg Bæjaralands, og hrinda af stað þjóðbyltingu þjóðernissinna á landsvísu.
Valdaránstilraunin
Valdaránstilraunin er nefnd eftir bjórkjallaranum „Bürgerbräukeller,“ þar sem uppreisnarmennirnir höfðu komið saman og handsamað forystumenn ríkisstjórnar Bæjaralands. Hitler hafði ráðist inn í bjórkjallarann með um 600 SA-stormsveitarliða vopnaða vélbyssum (en SA-sveitirnar voru hernaðararmur Nasistaflokksins), þann 8. nóvember 1923, en þá voru ýmsir ráðamenn samankomnir í fundarsal kjallarans ásamt miklum mannfjölda. Fundarsalurinn í bjórkjallaranum var gríðarstór af kjallaraaðstöðu að vera, og þegar Hitler lét til skarar skríða var húsið troðfullt út úr dyrum, en um 3.000 manns voru viðstaddir til að hlýða á ræðu sem Gustav Ritter von Kahr, forsætisráðherra Bæjaralands, flutti. Eftir að Hitler réðist inn og tók húsið í herkví, stökk hann upp á borð með skammbyssu í hönd, hleypti af skoti upp í loftið og tilkynnti að „þjóðbyltingin“ væri hafin. Eftir það stóðu uppreisnarmennirnir í vafstri, í kjallararnum, langt fram á kvöld. Þeir áttu í ráðabruggi með nokkrum háttsettum valdamönnum Bæjaralands, t.d. yfirmönnum lögreglunnar og hersins, og lögðu á ráðin um að hrinda af stað þjóðbyltingu á landsvísu. Áform þeirra virtust aftur á móti ekki ætla að rætast, og hin áætlaða stjórnarbylting naut lítils stuðnings meðal annarra en þeirra sem tóku beinan þátt í valdaránstilrauninni.
Árni Johnsen
Spilling
Inntur eftir útskýringu á þessu kvað Árni að um mistök væri að ræða og að verið væri að reyna að gera „tortryggilegt að ég breytti nafninu á pöntuninni en annað var ekki hægt, því ég var að drífa þessa pöntun í flutning út í Vestmannaeyjar“. Þá kom fram að þessi mistök hefðu verið leiðrétt og gjaldfærð á reikning í eigu Árna. Engu að síður varð þetta til þess að Gísli S. Einarsson, alþingismaður Samfylkingarinnar, fór fram á opinbera rannsókn á starfi Árna þar sem hann sæti bæði í fjárlaganefnd Alþingis og bygginganefnd Þjóðleikhússins.
Bjórkjallarauppreisnin
Valdaránstilraunin
Daginn eftir stakk Ludendorff upp á því að þeir héldu út á götur München og marséruðu að helstu stjórnarbyggingum borgarinnar, í þeim tilgangi að koma byltingunni af stað með valdi. Skjótur endir var hins vegar bundinn á átökin þegar að skotbardagi braust út á milli SA-sveitanna og lögreglunnar í München, þar sem 16 nasistar og 4 lögreglumenn létu lífið. Hitler hafði verið að marséra með um 2.000 SA-liða og aðra stuðningsmenn vopnaða rifflum, að torginu Odeonsplatz, þegar að skotbardaginn braust út fyrir framan Feldherrnhalle-bygginguna (en þessi bygging hefur verið kölluð „hetjuhöll“ á íslensku). Ekki er vitað fyrir víst hvor fylkingin varð fyrri til að hleypa af skotum, og hefur það verið umdeilt ætíð síðan. Uppreisnin leystist snögglega upp í kjölfar skotbardagans, og margir uppreisnarmennirnir flúðu yfir landamærin til Sviss og Austurríkis. Þess má geta að Hermann Göring hlaut skot í fótinn og særðist í átökunum.
Árni Johnsen
Spilling
Hluti af þessari pöntun hjá BYKO voru þakrennur sem voru pantaðar hjá erlendum birgi í gegnum fyrirtækið Vírnet hf. Sú pöntun var ekki afpöntuð fyrr en 16. júlí og fullyrti Árni að hann hefði hvergi komið nærri því.
Bjórkjallarauppreisnin
Afleiðingar
Í kjölfar þess að valdaránstilraunin var leyst upp með skotbardaganum á Odeonplatz-torgi, var Hitler handtekinn og fangelsaður fyrir landráð í Landsberg fangelsinu, en Ludendorff var náðaður með sæmd, þar sem hann var talinn vera þýsk þjóðhetja, eftir að hafa leitt Þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni ásamt Paul von Hindenburg keisaramarskálki. Hitler var hins vegar tiltölulega óþekktur fyrrverandi hermaður og stjórnmálamaður, og af mörgum talinn hættulegur róttæklingur. Meðan á fangelsisvistinni stóð skrifaði Hitler bókina Mein Kampf, en hún var tileinkuð flokksmönnunum 16 sem létust í valdaránstilrauninni. Hann var síðan látinn laus úr haldi eftir aðeins eitt ár, þrátt fyrir að hafa verið dæmdur til 5 ára fangelsisvistar, en það var lágmarksrefsingin fyrir landráð.
Bjórkjallarauppreisnin átti sér stað snemma í tíð Weimar-lýðveldisins, en á þeim tíma voru Hitler og Nasistaflokkurinn tiltölulega óþekkt stjórnmálaafl í Þýskalandi. Með athyglinni sem Hitler fékk fyrir uppátækið misheppnaða og réttarhöldin sem fylgdu, komst hann fyrst í sviðsljósið í þýskum stjórnmálum. Hann sagði sig vera píslarvott þýskrar þjóðernisstefnu og fékk mikla athygli fyrir, og málstaður hans endurspeglaðist í nafni bókarinnar Mein Kampf, eða „Baráttan mín.“ Eftir þetta fóru hugmyndir hans og nasistanna fyrst að njóta brautargengis. Frægðin sem honum og flokk hans tókst að draga að sér, í kjölfar bjórkjallarauppreisnarinnar, er talin hafa verið þýðingarmikið skref í átt að valdatökunni árið 1933.
Á tímum Þriðja ríkisins, eftir að Hitler og Nasistaflokkurinn komust til valda árið 1933, voru nasistarnir 16 sem létu lífið í bjórkjallarauppreisninni heiðraðir sem píslarvottar hreyfingarinnar. Fáni einn merktur hakakrossinum, sem hafði atast blóði þegar einn uppreisnarmaðurinn sem hélt á honum varð fyrir skoti og féll til jarðar vafinn í honum, var gerður að einum helsta minjagrip og táknmerki nasistahreyfingarinnar. Þetta var hinn svokallaði „blóðfáni“ (þýska: Blutfahne), sem var notaður á öllum helstu viðburðum Nasistaflokksins framan af. Eftir valdatökuna voru stór minnismerki reist í München, „píslarvottunum“ sextán til heiðurs, og dagurinn sem atburðurinn átti sér stað, 9. nóvember, var gerður að árlegum minningardegi. Í valdatíð nasista (1933-1945) var ár hvert haldin mikil minningarathöfn fyrir framan „hetjuhöllina,“ Feldherrnhalle, og farið var í skrúðgöngu SA-sveita, sem fór leið uppreisnarmannanna þegar þeir höfðu marsérað undir leiðsögn Hitlers árið 1923, frá Bürgerbräukeller bjórkjallaranum að Odeonplatz-torgi, þar sem að skotbardaginn hafði átt sér stað, og var „blóðfáninn“ ávallt borinn í fararbroddi skrúðgöngunnar. Hitler tók iðulega þátt í þessum athöfnum ásamt háttsettustu flokksmönnum nasista.
Einnig var yfir 1.500 meðlimum Nasistaflokksins, sem höfðu tekið þátt í valdaránstilrauninni, veitt „blóðorðan“ svokallaða (þýska: Blutorden), en hún var ein mikilsmetnasta heiðursorðan meðal nasista.
Árni Johnsen
Óðalssteinarnir
Í kjölfarið beindist athygli manna að viðskiptum sem Árni hafði átt við BM-Vallá í maí sama ár. Þá kom á daginn, þann 15. júlí, að Árni hafði keypt svokallaða óðalssteina af BM-Vallá fyrir hönd byggingarnefndar Þjóðleikhússins, sem enginn vissi hvar væru niðurkomnir og hann sagði vera í geymslu.
Hrafn Sveinbjarnarson
Hrafn Sveinbjarnarson (1166? - 4. mars 1213) var íslenskur goðorðsmaður og læknir. Hann var af ætt Seldæla, sonur Sveinbjarnar Bárðarsonar á Eyri, sem einnig var þekktur fyrir læknislist sína, og konu hans Steinunnar Þórðardóttur. Hann fór með Dýrfirðingagoðorð. Hann bjó á Eyri við Arnarfjörð. Bærinn hefur síðar verið kenndur við hann og nefnist Hrafnseyri.
Árni Johnsen
Óðalssteinarnir
Að morgni 16. júlí bárust fréttir af því að Árni hefði sagt af sér embætti sem formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins og viðurkenndi að hafa logið um það hvar hleðslusteinarnir væru. Þeim væri nú búið að hlaða við heimili hans í Vestmannaeyjum. Árni undirstrikaði að um mistök hefði verið að ræða sem hann hafi ætlað að leiðrétta en ekki enn gert. Hann þvertók fyrir það að hafa misnotað almannafé af ásettu ráði. Í yfirlýsingu frá BM-Vallá kom fram að Árni hefði sjálfur sótt umrædda steina að fjárhæð 160.978 kr. m/vsk og jafnframt að hann hafi fengið endurgreitt skilagjald á þeim sekkjum sem steinarnir voru geymdir í að upphæð 12 þúsund kr.
Hrafn Sveinbjarnarson
Hrafn var annálaðasti læknir á Íslandi á þjóðveldisöld. Hann ferðaðist til Noregs og hélt þaðan til helgra staða á Englandi, færði heilögum Tómasi Becket í Kantaraborg rostungstennur, og fór síðan í suðurgöngu til Rómar, kom meðal annars við í Santiago de Compostela á Spáni, fór um Frakklandi og Ítalíu og hélt síðan aftur norður til Noregs. Hann hefur vafalaust kynnt sér lækningar á ferðum sínum og er talið að rekja megi lækningaaðferðir hans til Háskólans í Salernisborg (Salerno) á Ítalíu. Hrafn kom svo heim, kvæntist og tók við búi á Eyri og goðorði sínu. Hrafn var ákaflega gestrisinn og vinsæll og var sagt um búskap hans að „öllum mönnum var þar heimill matur, þeim er til sóttu og örenda sinna fóru, hvort sem þeir vildu setið hafa lengur eða skemur. Alla menn lét hann flytja yfir Arnarfjörð, þá er fara vildu. Hann átti og skip á Barðaströnd. Það höfðu allir þeir sem þurftu yfir Breiðafjörð. Og af slíkri rausn Hrafns var sem brú væri á hvárum tveggi firðinum fyrir hverjum, er fara vildi.“ Hann veitti líka öllum læknisþjónustu sem til hans leituðu og tók aldrei gjald fyrir.
Árni Johnsen
Óðalssteinarnir
Árni gaf sömuleiðis ótvírætt til kynna að um einangrað dæmi væri að ræða og honum fyndist ekki ástæða til þess að láta af þingmennsku sökum þessa. Í öðru viðtali sagðist hann hafa tekið steinana „til geymslu heima hjá mér. Þá stóðst ég ekki mátið og fór að hlaða úr þeim sem stóð alls ekki til“. En þá kom líka fram að forstjóri BYKO rengdi útgáfu Árna á viðskiptum hans við fyrirtækið. Það voru viðskipti upp á um 400 þúsund sem einnig höfðu átt sér stað í maí.
Hrafn Sveinbjarnarson
Hrafn átti í langvinnri deilu við Þorvald Snorrason Vatnsfirðing, sem lauk svo að eftir margar tilraunir náði Þorvaldur honum loks á vald sitt eftir að hafa brotist með menn sína yfir Glámu í illviðri og lét hálshöggva hann á Eyri. Frá Hrafni segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar.
Kona Hrafns var Hallkatla Einarsdóttir. Þau áttu fjölda barna sem flest voru ung er faðir þeirra var drepinn. Elstu synirnir, Sveinbjörn (f. um 1200) og Krákur (f. 1203) hefndu föður síns er þeir brenndu Þorvald Vatnsfirðing inni 1228. Þeir börðust með Sturlu Sighvatssyni í Örlygsstaðabardaga og voru höggnir eftir bardagann. Ein systirin, Steinunn, var kona Odds Álasonar á Söndum, sem Órækja Snorrason drap, og móðir Hrafns Oddssonar. Önnur, Herdís, giftist Eyjólfi Kárssyni.
Árni Johnsen
Tengsl við Ístak
Á forsíðu Fréttablaðsins þann 16. júlí 2001 mátti lesa viðtal við undirverktaka Ístaks, eins stærsta byggingarverktakafyrirtækis landsins, sem sagðist hafa unnið verk við einbýlishús í eigu Árna í Breiðholtinu en fengið þau fyrirmæli frá yfirmanni hjá Ístaki að hann ætti að skrá verkið á annað verknúmer í ljósi þess að Árni „væri fyrir löngu búinn að greiða þetta með gullmolum sem hann hefði rétt Ístaki.“ Árni neitaði þessum sökum. Af þeim 76,2 milljónum króna fjárútlátum byggingarnefndarinnar á árunum 1999-2001 námu greiðslur til Ístaks hf. 43 milljónum eða 56% af heildarfjárhæðinni.
Dúkurinn
Daginn eftir, eða þann 17. júlí hófu fjölmiðlar umfjöllun um þéttidúk sem Árni keypti fyrr í sama mánuði, að andvirði 173 þúsundum kr., í Garðheimum. Árni sagði dúkinn hafa verið keyptan til framkvæmda við Þjóðleikhúsið sem hefðu tafist en að dúkinn mætti finna í Þjóðleikhúsinu eða í geymslu í húsi úti í bæ. Rafn Gestsson, húsvörður Þjóðleikhússins, staðfesti þetta einnig við Morgunblaðið. Sú frétt birtist kl: 05:55 aðfaranótt miðvikudagsins 18. júlí.
Að morgni 18. júlí sagði Stefán Baldursson Þjóðleikhússtjóri þetta vera rangt, hann hefði engar upplýsingar um þennan dúk. En kl: 14:11 var staðfest að dúkinn væri að finna í geymslu á vegum Þjóðleikhússkjallarans uppi í Gufunesi. Þá hafði Árni bent fjölmiðlum á geymslu í Gufunesi á vegum Þjóðleikhúskjallarans (fyrirtæki með rekstur aðskilinn Þjóðleikhúsinu), þar sem dúkurinn væri geymdur. Daníel Helgason, starfsmaður Þjóðleikhússkjallarans, tók á móti fréttamönnum við geymsluna þangað sem Árni hafði bent þeim á að fara. Þar sagði hann fréttamönnunum að dúkurinn hefði verið í þessari geymslu í 7-10 daga.
Daginn eftir birtist svo frétt af því að umræddur þéttidúkur hefði verið sendur til Vestmannaeyja vikuna á undan og svo aftur til Reykjavíkur þann 17. júlí. Þá hafi bíll frá prentsmiðju í Kópavogi sótt dúkinn og skutlast með hann og fleiri vörur til Gufuness, eftir fyrirmælum Árna, þar sem tekið var á móti þeim. Því var ljóst, að sögn Morgunblaðsins, að bæði Rafn Gestsson, húsvörður við Þjóðleikhúsið sem og Daníel Helgason, starfsmaður Þjóðleikhússkjallarans hefðu hylmt yfir með Árna og logið að fjölmiðlum.
Afsögn
Árni tilkynnti Davíð Oddssyni, þáverandi forsætisráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins, afsögn sína að morgni 19. júlí sem gaf út yfirlýsingu um að hann styddi þá ákvörðun Árna að segja af sér þingmennsku en hann væri „um margt ágætismaður þótt honum hafi orðið þetta á sem er óverjanlegt“. Daginn eftir sendi Davíð bréf til Ríkisendurskoðunar þar sem hann sagði nauðsyn á að rannsaka öll opinber umsvif Árna.
Í kjölfar þessa voru önnur opinber störf Árna rannsökuð, þar á meðal starf hans á vegum Vest-Norræna þingmannaráðsins að sjá um framkvæmdir við Þjóðhildarkirkju á Grænlandi.
Dómsmál
Í kjölfar afsagnar Árna og umræðu um brot hans í fjölmiðlum hóf efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra rannsókn á málinu. Henni lauk með útgáfu ákæru í 28 liðum 6. maí 2002. 27 ákæruliðir beindust að Árna og vörðuðu fjárdrátt, umboðssvik, rangar skýrslur til yfirvalda og mútuþægni í opinberu starfi, fjórir einstaklingar til viðbótar voru einnig ákærðir fyrir hlutdeild í umboðssvikum Árna og fyrir að bera mútur á opinberan embættismann.
Árni var sakfelldur 3. júlí 2002 í héraði vegna 18 ákæruatriða, þar af játaði hann sök í 12, en hann var sýknaður vegna 9 ákæruatriða og hlaut 15 mánaða fangelsisdóm. Meðákærðu voru allir sýknaðir af þeim sökum sem þeir voru bornir. Í dómi hæstaréttar frá 6. febrúar 2003 var Árni sakfelldur vegna 4 ákæruliða til viðbótar (eða 22 liða alls) en sýknaður af 5 ákæruliðum, refsing hans var þyngd í 2 ára fangelsi. Að auki var Gísli Hafliði Guðmundsson sakfelldur fyrir hlutdeild í umboðssvikum og fyrir að bera mútur á opinberan starfsmann, hann hlaut 3 mánaða fangelsisrefsingu.
Árni afplánaði dóm sinn í fangelsinu á Kvíabryggju á Snæfellsnesi. Á meðan hann var þar keypti Rauði krossinn ný rúm fyrir fangana. Fram kom í fjölmiðlum að Árni hefði ýtt á eftir málinu. Hann notaði einnig tímann til þess að búa til fjöldann allan af listaverkum úr fjörugrjóti og málmi, sem hann hélt sýningu á í Duushúsum í Keflavík, Reykjanesbæ, eftir að hann var látinn laus.
Uppreist æru og endurkoma á Alþingi
Sumarið 2006 sótti Árni um uppreist æru til Björns Bjarnasonar, þáverandi dómsmálaráðherra. Í fjarveru forseta Íslands, sem lögum samkvæmt veitir uppreist æru, veittu handhafar forsetavalds, þ.e. Geir Haarde, forsætisráðherra, Sólveig Pétursdóttir, forseti Alþingis, og Gunnlaugur Claessen, forseti Hæstaréttar, Árna uppreist æru og gerði það honum kleift að bjóða sig fram í Alþingiskosningunum árið 2007. Ummæli Árna í Kastljósþætti í nóvember 2006 þar sem hann sagði að hann hefði gert „tæknileg mistök“ og átti þá við afbrot sín, voru nokkuð umdeild og vöktu úlfúð innan Sjálfstæðisflokksins sem utan. Árni skrifaði lesendagrein í Morgunblaðið, í henni sagði hann meðal annars: Í Alþingiskosningunum 2007 var Árni kosinn í 2. sætið en vegna útstrikana allt að 30% kjósenda sem kusu Sjálfstæðisflokkinn færðist hann niður um eitt sæti, í 3. sætið.
Végeirsstaðir
Végeirsstaðir eru eyðibýli í Fnjóskadal í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar bjó Þorgeir Stefánsson á 18. öld, sem vakti upp Þorgeirsboli að því er sagt er.
Árni Johnsen
Uppreist æru og endurkoma á Alþingi
Eftir endurkomu Árna á Alþingi vakti hann m.a. athygli þegar hann tók óvænt lagið í ræðustól á Alþingi í apríl 2009 sem og þegar hann var í ágúst 2010 sakaður um að hafa tekið sex stórar móbergshellur af barðinu ofan við Klaufina í Vestmannaeyjum, en hellurnar fundust við heimili Árna að bjálkahúsinu Höfðabóli. Hellunum skilaði hann eftir að fjölmiðlar vöktu athygli á málinu.