cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eyjafjallajökull
Eyjafjallajökull hefur nokkra tinda í kringum hringlaga gíg sem er 3 - 4 km að þvermáli: Hámundur, Goðasteinn og Guðnasteinn, Hámundur er hæsti tindurinn eða um 1640 metrar. Jökullinn sjálfur var mældur snemma á 20. öld af dönskum landmælingamönnum og var þá 1.666 m hár. Hann var mældur árið 2010 eftir eldgosið og var þá 1640 metrar.
Eyjafjallajökull og Mýrdalsjökull eru næst hvor öðrum á Fimmvörðuhálsi. Þar reka Ferðafélag Íslands og Útivist 2 gistiskála sem heita Baldvinsskáli og Fimmvörðuskáli. Eyjafjallajökull er mjög varasamur til ferðalaga vegna jökulsprungna en jökullinn er mjög brattur og sprunginn.
Eldgos í Fimmvörðuhálsi 2010
Lítið eldgos varð 2010 á Fimmvörðuhálsi, austan Eyjafjallajökuls, og stóð frá 21. mars til 13. apríl það ár. Fyrstu merki um gosið sáust kl. 23:58 20. mars og voru talin vera í Eyjafjallajökli. Síðar kom í ljós að gossprungan var á Fimmvörðuhálsi.
Eldgos í Eyjafjallajökli 2010
Eldgos hófst í toppgíg Eyjafjallajökuls að morgni 14. apríl 2010 og stóð til 23. maí það ár. Gosið vakti alþjóðlega athygli þar sem flugsamgöngur stöðvuðust marga daga í röð.
Ólafur Karl Finsen
Ólafur Karl Finsen (fæddur 30. mars 1992) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir íþróttafélagið Fylkir.
741
Árið 741 (DCCXLI í rómverskum tölum)
Vinnuhæli
thumbnail|Konur á vinnuhæli. Málverk eftir [[Hubert von Herkomer frá 1878]] thumbnail|Kvöldmatur í St. Pancras vinnuhælinu í [[London um 1911]] St. James's Parish Workhouse árið 1808|thumbnail Vinnuhæli var staður þar sem þeir sem ekki gátu framfleytt sér fengu húsaskjól og vinnu. Uppruna vinnuhæla í Englandi og Wales má reikna til ársins 1388 þegar sett voru lögin „Poor Law Act of 1388“.
Höganäs
thumb|right|200px|Höganäs Höganäs er þéttbýli í sveitarfélaginu Höganäs í Svíþjóð. Þar búa 14 107 manns (2010).
J. J. A. Worsaae
Æviágrip (brot)
Hann fæddist í Vejle á Jótlandi, og fékk strax á ungaaldri áhuga á sögu og fornleifafræði.
Worsaae vann mikinn vísindalegan sigur þegar hann, 23 ára, gekk á hólm við Finn Magnússon, einn þekktasta fornfræðing eldri kynslóðarinnar, og sýndi fram á að túlkun hans á „rúnum“, sem kenndar voru við Rúnamó í Blekinge í Svíþjóð, ætti ekki við rök að styðjast. „Risturnar“ í Rúnamó höfðu oft verið rannsakaðar, án árangurs. Loks hafði Finni Magnússyni tekist að lesa úr þeim vísu undir fornyrðislagi, og byggði hann verk sitt á teikningu sem jarðfræðingurinn Johan Georg Forchhammer hafði gert. Um þetta birti Finnur mikið rit: Runamo og runerne (1841), sem fjallar reyndar um margt fleira en Rúnamó.
Worsaae fór nokkrar rannsóknarferðir á staðinn og lét gera nákvæmar teikningar af ristunum, sem voru gjörólíkar teikningunum sem Finnur hafði farið eftir. Þar með var ljóst að forsendan fyrir túlkun Finns var brostin, og risturnar augljós náttúrusmíð. Worsaae birti þessar niðurstöður í ritinu Runamo og Braavalleslaget (1844), sem er mjög læsilegt. Þrátt fyrir hina hörðu fræðilegu gagnrýni, tókst Worsaae að setja efnið fram með fullri virðingu fyrir hinum velmetnu fræðimönnum sem hann réðist á, auk þess sem efnið var svo vel fram sett að hann vann flesta strax á sitt band.
Árið 2006 kom út aðgengilegt rit um þetta efni eftir Rud Kjems: ''Runamo. Skriften der kom og gik''.
Hinn 22. desember 1847, þegar Worsaae var aðeins 26 ára, var honum falin umsjón með þjóðminjavörslunni í Danmörku. Þetta var ný staða við hliðina á Christian Jürgensen Thomsen, sem var forstöðumaður Oldnordisk Museum. Worsaae var einnig skipaður í Fornminjanefndina, sem var reyndar lögð niður 1849, og eftir það höfðu þeir Thomsen og Worsaae umsjón með öllum fornminjum í Danmörku.
Worsaae ritaði fjölda bóka og greina um fræði sín. Meðal þeirra má nefna:
Campanula retrorsa
Campanula retrorsa er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá botni Miðjarðarhafs til Írak.
Gvatemalaþinur
Abies guatemalensis er sígrænt tré frá Mið-Ameríka og er suðlægasti meðlimur ættkvíslarinnar Abies, með að vera suður til næstum 14° N. Hann vex frá suður (minna frá vestur og mið) Mexíkó í norðri og til El Salvador í suðri. Þetta er hita- og raka-elskandi tegund hitabeltisfjalla (í þokuskógum, barr og blandskógum) þessara landa. Tegundin þolir nær ekkert frost. Vegna skógarhöggs og tap búsvæðis, er þessi tegund talin í hættu og vernduð samkvæmt CITES Appendix I.
Dulstirni
250px|thumb|Túlkun listamanns á aðsópskringlu ULAS J1120+0641
Gvatemalaþinur
Afbrigði
Samkvæmt sumum heimildum eru afbrigðin sjö.
Vistfræði
A. guatemalensis er skráður sem í útrýmingarhættu af IUCN vegna skógarhöggs og taps á búsvæði. Hann vex yfirleitt í djúpum, frjósömum jarðvegi, sem er einmitt hentugur fyrir jarðrækt fyrir innfædda (sérstaklega fyrir kaffi plantekrur). Hann var talinn algengur alveg fram undir um 1940. Stórir skógar eða lundir eru enn í Hondúras, en upplýsingar vantar eins og er. Ýmislegt bendir til að svæði hvers þinskógar í Guatemala (fyrir utan skóginn í Los Altos de San Miguel Totonicapán) sé yfirleitt ekki stærri en 3 ferkílómetrar. Að auki er blómgun óregluleg og spírun yfirleitt léleg. Af þeim skógum sem eftir standa, er skógurinn í Los Altos de San Miguel Totonicapán í Guatemala sagður geyma stærstu og best varðveittu lundina á svæði sem þekur 26,060 hektara, þó að einnig þeim sé ógnað af ólöglegu skógarhöggi. Af þessu leiðir að það er orðið ólöglegt að fella trén í sumum þeim löndum sem hann vex og er á skrá hjá CITES Appendix I, sem gerir alþjóðlega verslun með hann ólöglega. Central American And Mexico Coniferous Resources Cooperative (CAMCORE) hefur einnig hafið aðgerðir til að vernda tegundina í náttúrunni.
Í Mexíkó finnst A. guatemalensis á Kyrrahafs hlíðum Sierra Madre del Sur og suður Sierra Madre Occidental, í fylkjunum Chiapas, Oaxaca, Guerrero, Michoacan, Colima, Jalisco, Nayarit, og Zacatecas. Dæmigert búsvæði er í eldfjalljarðvegi á milli 1800 og 3700 metra hæðar yfir sjó, þar sem er svalt, rakt hafloftslag.
Hoya longipedunculata
Hoya longipedunculata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Víetnam.
Kim Kardashian
Kimberly Noel „Kim“ Kardashian (f. 21. október 1980) er bandarísk athafnakona, fyrirsæta og leikkona. Hún er best þekkt fyrir að vera í raunveruleikaþáttnum Keeping Up with the Kardashians og Dancing With the Stars. Hún er annað barn Kris Jenner og Roberts Kardashian og stjúpdóttir Caitlyn Jenner.
Æska
Kardashian fæddist í Los Angeles, Kaliforníu og er dóttir hins látna Roberts Kardashians og Kris Jenner (áður Houghton). Hún er af armenskum ættum en föðuramma hennar og afi eru armensk og tyrknesk en móðir hennar er af skoskum og hollenskum uppruna.
Kardashian á tvær systur, Kourtney og Khloé og einn bróður Robert. Hún á stjúpbræðurna Burton, Brandon og Brody Jenner, stjúsysturina Casey Jenner og hálfsysturnar Kendall og Kylie Jenner.
Í menntaskóla vann Kardashian við tónlistar-markaðsmynd föður síns, Movie Tunes.
Ferill
Fyrsta hlutverk hennar var í sjónvarpsþættinum Beyond the Break. Hún lék síðan Lisu í myndinni Disaster Movie árið 2008. Kardashian lék lítið hlutverk í How I Met Your Mother þættinum „Benefits“. Hún mun leika í fyrsta þætti þriðju þáttaraðar 90210 ásamt systrum sínum, Khloe og Kourtney en þær munu leika þær sjálfar.
Fyrirsætustörf
Kim hefur verið á forsíðum margra tímarita eins og Cosmopolitan og Ocean Drive Magazine og sat Kardashian nakin fyrir í desemberblaði Playboy árið 2007. Í febrúar 2008 tilkynnti Bongo Jeans að Kardashian myndi verða andlit þeirra. Kardashian er einnig fyrirsæta fyrir Travis Barker's Famous Stars og Straps-fatalínuna.
Kardashian hefur verið gesatdómari í America's Next Top Model og Brothers.
Keeping Up with the Kardashians
Kardashian er ein af stjörnum raunveruleikaþáttarins Keeping Up with the Kardashians ásamt tveimur systrum sínum, móður, bróður, hálfsystrum og sjúpföður.
America's Next Top Model
Kardashian var gestadómari í 13. þáttaröð America's Next Top Model
CSI: NY
Kardashian var gestastjarna í þætti CBS, CSI: NY ásamt Vanessu Minnillo þann 14. desember 2009.
Dancing With the Stars
Kardashian var ein af þrettán þátttakendum sjöundu þáttaraðar Dancing with the Stars. Hún var pöruð við núverandi sigurvegara þáttanna, Mark Balls. Kardashian endaði í 11. sæti og var þriðji keppandinn sem kosinn var heim.
Sjónvarpsþáttaframleiðandi
Kardashian er framleiðandi SPINdustry, raunveruleikaþáttaraðar um Command PR, almannatengslafyrirtæki í New York, og er því stjórnað af Jonathan Cheban og Simon Huck. Þátturinn flygist með þeim þegar þeir koma sér fyrir á skrifstofum sínum í Los Angeles. Kardashian er vinkona beggja, sérstaklega Jonathans og bregður henni oft fyrir í þáttunum.
DVD
Þann 2. maí 2008, gaf Kardashian út æfingadisk,  Fit in your jeans by Friday by Kim Kardashian , röð þátta þar sem hún kennir fólki ýmsar æfingar með hjálp frá þjálfaranum Kathy Kaehler.
Spánareinir
Spánareinir (fræðiheiti: Juniperus thurifera ) er tegund barrtrés af einisætt. Hann er ættaður frá fjöllum vestur Miðjarðarhafssvæðisins.
Kim Kardashian
Einkalíf
Árið 2000 giftist Kardashian tónlistarframleiðandanum Damon Thomas, en samband þeirra endaði með skilnaði árið 2004. Hún átti í ástarsambandi við R&B söngvarann Ray J árið 2007 en seinna það sama ár byrjaði hún með ruðningshetjunni Reggie Bush eftir að þau hittust á ESPY-verðlaununum. Parið sleit samvistum í lok júlí 2009. Þann 20. september 2009 sagði sjónvarpstöðin E! frá því að Kardashian hefði heimsótt Bush. "Brúðkaup Khloé varð til þess að hún saknaði hans, svo hún fór og heimsótti hann". Samkvæmt raunveruleikaþætti þeirra, byrjuðu þau aftur saman í október 2009, þrátt fyrir að hætta síðan aftur saman í mars 2010. Árið 2010 átti hún í stuttu sambandi við fótboltakappann Cristiano Ronaldo og sáust þau kyssast á veitingastað í Madríd í apríl 2010. Hún átti í sambandi við Miles Austin. Kim byrjaði síðan í sambandi með NBA leikmanninum Kris Humphries. Þau giftu sig 20.ágúst 2011 í Montecito, California. 31.október 2011 sótti Kim um skilnað efir aðeins 72 daga hjónaband.
Armeria berlengensis
Armeria berlengensis er jurt af gullintoppuætt.
Arlöv
thumb|right|200px|Arlöv Arlöv er þéttbýli í sveitarfélaginu Burlöv í Svíþjóð. Arlöv liggur í um 5 km fjarlægð frá miðbæ Malmö. Á 6. áratug 20. aldar kusu íbúar í sveitarfélaginu Burlöv gegn sameiningu við Malmö.
Chromecast
thumbnail|Chromecast Chromecast er lítið tæki frá Google sem er um 5 sm langt og er stungið inn í HDMI inntak á sjónvarpstækjum. Þá er mögulegt að streyma efni frá spjaldtölvum, tölvum og símum upp á sjónvarpsskjái.
Unglingalandsmót UMFÍ
Unglingalandsmót UMFÍ er íþróttakeppni sem haldin er árlega af Ungmennafélagi Íslands. Fyrsta Unglingalandsmótið var haldið á Dalvík árið 1992.
Tenglar
Heimasíða Unglingalandsmótanna
Annegret Kramp-Karrenbauer
Annegret Kramp-Karrenbauer (f. 9. ágúst 1962) er þýskur stjórnmálamaður sem er fyrrverandi formaður Kristilega demókrataflokksins og fyrrverandi varnarmálaráðherra Þýskalands í ríkisstjórn Angelu Merkel. Hún er stundum kölluð „AKK“ eftir upphafsstöfum sínum.
Deighvolf
250px|thumb|Deighvolf jarðar merkt asthenosphere
Annegret Kramp-Karrenbauer
Stjórnmálaferil
Eftir að hafa lokið námi vann Kramp-Karrenbauer frá 1991 til 1998 sem skipuleggjandi hjá Kristilega demókrataflokknum og frá 1999 var hún aðstoðarmaður Peters Müller, héraðsformanns flokksins og forsætisráðherra Saarlands.
Deighvolf
Deighvolf (asthenosphere) er seigfljótandi lag möttuls rétt undir skorpu jarðar.
Annegret Kramp-Karrenbauer
Ráðherratíð í Saarlandi
Þann 10. ágúst árið 2011 var Kramp-Karrenbauer kjörin forsætisráðherra ríkisstjórnar Saarlands. Hún tók við stjórn hinnar svokölluðu „Jamaíkustjórnar“, sem var svo kölluð þar sem einkennislitir samstarfsflokkanna (Kristilegra demókrata, Frjálsa demókrataflokksins og Græningjaflokksins) voru áþekkir jamaíska fánanum. Peter Müller hafði sagt skilið við ráðherraembættið til að geta tekið við dómarasæti í hæstarétti Þýskalands.
Deighvolf
= Heimildir ==
Annegret Kramp-Karrenbauer
Ráðherratíð í Saarlandi
Þann 6. janúar árið 2012, eftir 5 mánuði í embætti sem leiðtogi stjórnar Saarlands, lýsti Kramp-Karrenbauer því yfir að hún hygðist rifta stjórnarsamstarfinu vegna innanflokksdeilna í Frjálsa demókrataflokknum. Hún stofnaði þess í stað samsteypustjórn Kristilegra demókrata og Jafnaðarmannaflokksins.
Nýju stjórninni var hleypt af stokkunum þann 24. apríl árið 2012. Hvor flokkurinn fyrir sig fékk þrjá ráðherra og Kramp-Karrenbauer varð vísindaráðherra auk þess að vera forsætisráðherra. Meðlimir beggja flokka höfðu áður samþykkt stjórnarsáttmálann í atkvæðagreiðslu. Stjórn flokkanna tveggja hafði 37 af 51 þingmanni á þingi Saarlands.
Kristilegir demókratar endurnýjuðu samstarfið við Jafnaðarmenn eftir kosningar árið 2017 og Kramp-Karrenbauer hóf þriðju embættistíð sína sem forsætisráðherra Saarlands þann 17. maí sama ár.
Ferill í stjórnmálum sambandsríkisins
Frá mars til september árið 1998 sat Kramp-Karrenbauer á þýska sambandsþinginu en lét af störfum sem þingmaður eftir kosningar sama ár. Fyrir þingkosningar árið 2009 var hún meðlimur í starfshóp sem vann að því að þróa mennta- og vísindastefnu Kristilegra demókrata.
Kramp-Karrenbauer var kjörin aðalritari Kristilega demókrataflokksins í febrúar árið 2018.
Þegar Ursula von der Leyen varnarmálaráðherra var útnefnd í embætti forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins var Kramp-Karrenbauer útnefnd til að taka við ráðherraembætti hennar.
Þann 10. febrúar 2020 lýsti Kramp-Karrenbauer yfir að hún yrði ekki kanslaraefni Kristilegra demókrata í þingkosningum ársins 2021 og að hún hygðist segja af sér sem formaður flokksins. Afsögn hennar kom í kjölfar deilna um það að flokksmenn Kristilegra demókrata hefðu greitt atkvæði ásamt öfgahægriflokknum Valkosti fyrir Þýskaland um myndun nýrrar stjórnar í Þýringalandi. Armin Laschet tók við af Kramp-Karrenbauer sem formaður Kristilegra demókrata eftir formannskjör þann 16. janúar 2021.
Gaukshöfði
Áður fyrr lá vegurinn inn í Þjórsárdal uppi á höfðanum, um Goludal, en nú hefur hann verið færður út á grjótgarð í Þjórsá. Næsti höfði norðan Gaukshöfða kallast Bringa og gamli 100 krónu seðillinn sýndi fjallsafn Gnúpverja undir henni. Var myndin tekin úr Gaukshöfða.
Undir Gaukshöfða var vað sem einungis var fært þegar lítið var í ánni, en annars er þar hyldýpi þar sem áin safnar sér saman eftir að hafa breitt úr sér frá Búrfelli.
Eiji Kawashima
Eiji Kawashima (fæddur 20. mars 1983) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 72 leiki með landsliðinu.
Burrhus Frederic Skinner
thumb|right Burrhus Frederic Skinner (20. mars 1904 — 18. ágúst 1990) var bandarískur sálfræðingur sem oft er talinn upphafsmaður róttækrar atferlishyggju. Kenningar hans höfðu mikil áhrif á sálfræði á 20. öld en voru mjög gagnrýndar fyrir miðja öld, meðal annars vegna þess að aðferðir hans þóttu ómannúðlegar, en mikilvægi hans hefur aukist á síðari tímum, til dæmis innan hugfræði.
Æviágrip
Skinner fæddist í smábænum Susquehanna í Bandaríkjunum. Eftir að skólagöngu hans lauk ákvað Skinner að gerast rithöfundur en skrifaði lítið. Hann starfaði sem afgreiðslumaður í bókabúð þar sem hann komst m.a. í kynni við sálfræðikenningar Pavlovs og Watsons. 24 ára skráði hann sig í framhaldsnám í sálfræði við Harvard-háskóla.
Skinner bjó til svokallað Skinnerbúr þar sem hann gat mælt viðbrögð rotta. Þar komst hann að því að hegðun rottanna stjórnaðist af afleiðingum sínum. Í framhaldinu setti Skinner fram kenninguna um virka skilyrðingu. Skinner fékk svo rannsóknarstyrk og gat þannig einbeitt sér að rannsóknum sínum. Þær birti hann árið 1938 í bók sinni Hegðun lífvera (en: The Behavior of Organisms).
Þegar Skinner var 32 ára fékk hann starf sem kennari í Minnesota. Í Heimsstyrjöldinni síðari vann hann að rannsóknum á því hvernig ætti að fá dúfur til að stjórna flugskeytum. Þeim rannsóknum var hætt vegna þess að herinn fór að einbeita sér að ratsjám, en Skinner hélt þó áfram rannsóknum sínum á dúfum.
Árið 1948 var Skinner boðin staða við Harvard þar sem hann hélt fyrirlestra fyrir nýnema. Fyrirlestrarnir voru síðan gefnir út í bókinni Science and Human Behavior árið 1953. Af honum er sögð sú saga að dag einn árið 1953 hafi hann farið með dóttur sinni í skólann til að fylgjast með henni í stærðfræðitíma (það var feðradagur). Þar sá hann að aðferðir kennarans brutu í bága við nánast allar kenningar Skinners um árangursríkt nám. Í virkri skilyrðingu ræðst hegðunin af afleiðingum sínum. Umbuna verður fyrir rétta hegðun en hundsa ranga hegðun. Í skólanum voru viðbrögð við því sem nemendur gerðu aftur á móti handahófskennd, að mati Skinners. Sumir nemendur lærðu hratt og spændu í gegnum verkefni, sumir skildu lítið og gátu ekki leyst verkefnin. Þar sem kennarinn þurfti að hafa umsjón með tuttugu til þrjátíu nemendum gat hann ekki fylgt þeim öllum og nemendurnir fengu svörin seint, jafnvel ekki fyrr en næsta dag.
Skinner hóf að einbeita sér að því hvernig menn læra og hvernig best væri að kenna þeim. Þremur árum síðar hafði hann búið til forrit þar sem verkefni voru bútuð niður eftir getu fólks og forritið líktist helst kennara sem hlýddi einum nemanda yfir í einu, sem virtist augljós framför frá þrjátíu manna bekk. Í byrjun voru gefnar vísbendingar sem smám saman fækkaði eftir því sem námsefnið þyngdist. Rannsóknir hans vöktu mikla athygli en vegna skorts á peningum, og sérstaklega vegna vanþróaðrar tölvutækni, náði það ekki mikilli útbreiðslu. Árið 1968, sama ár og Skinner gaf út bók um nám, var framleiðslu efnisins hætt.
Á síðari árum sneri Skinner sér að heimspekilegri vangaveltum og hann var virkur í ræðu og riti allt þar til hann lést.
Áhrif Skinners voru mikil og hann er einn af frægustu sálfræðingum 20. aldar. Hann hafði mikil áhrif á sálfræðina og átti sinn þátt í að beina sjónum þeirra frá sálaraflskenningum og frá hinu dularfulla innra sálarlífi þess tíma og í átt að því mælanlega: Hegðun mannsins.
Skinner gagnrýndur
Hugmyndir Skinners og annarra atferlissinna voru nær allsráðandi í sálfræði á fyrri hluta 20. aldar. Um miðbik aldarinnar fóru þó að heyrast gagnrýnisraddir. Málfræðingurinn Noam Chomsky er líklega einn þekktasti gagnrýnandi Skinners. Hann taldi að lögmál atferlissinna gætu ekki skýrt hvernig fólk lærði tungumál, og væru því ekki nægjanleg til að skýra allt mannlegt nám. Þessi atburður er oft talinn marka upphaf annarrar stefnu innan sálfræðinnar, hugfræðinnar.
Thomas Story Kirkbride
Thomas Story Kirkbride (31. júlí 1809 – 16. desember 1883) var bandarískur læknir af kvekaraættum og brautryðjandi í mannúðlegri meðferð á geðveikrahælum. Hann var stofnandi samtaka stjórnenda geðveikrahæla AMSAII en það félag var undanfari Samtaka bandarískra geðlækna.
Laupur
Laupur getur átt við
Alþingiskosningar 1991
Alþingiskosningar 1991 voru kosningar til Alþingis Íslendinga sem fóru fram 20. apríl 1991. Á kjörskrá voru 182.768 manns. Kosningaþátttaka var 87,6%.
Vinstristjórn Steingríms Hermannssonar hélt velli og Framsóknarflokkur og Alþýðubandalag vildu halda samstarfinu áfram en ekki reyndist vilji til þess meðal forystu Alþýðuflokksins. Eftir kosningarnar fór Davíð Oddsson með stjórnarmyndunarumboð fyrir Sjálfstæðisflokkinn og myndaði stjórn með Alþýðuflokki. Þessi fyrsta ríkisstjórn Davíðs Oddssonar var kölluð Viðeyjarstjórnin af því að hún var mynduð í Viðeyjarstofu en þangað bauð Davíð, sem þá var enn borgarstjóri í Reykjavík, Jóni Baldvin Hannibalssyni til stjórnarmyndunarviðræðna.
Forseti Alþingis var kjörinn Salóme Þorkelsdóttir, Sjálfstæðisflokki
Madeleine Albright
Madeleine Jana Korbel Albright (fædd undir nafninu Marie Jana Korbelová; 15. maí 1937 – 23. mars 2022) var bandarískur stjórnmálamaður og erindreki. Hún var utanríkisráðherra Bandaríkjanna frá 1997 til 2001 í stjórnartíð Bills Clinton Bandaríkjaforseta og var fyrsta konan til að gegna því embætti.
Albright flutti með fjölskyldu sinni frá Tékkóslóvakíu til Bandaríkjanna árið 1948 eftir valdarán kommúnista. Faðir hennar, erindrekinn Josef Korbel, settist að með fjölskyldu sinni í Denver og Madeleine hlaut bandarískan ríkisborgararétt árið 1957. Albright útskrifaðist úr Wellesley-háskóla árið 1959 og hlaut doktorsgráðu frá Columbia-háskóla árið 1959 með doktorsritgerð um vorið í Prag. Albright vann sem aðstoðarmaður þingmannsins Edmunds Muskie þar til hún tók sæti í bandaríska þjóðaröryggisráðinu. Hún gegndi stöðu þar undir Zbigniew Brzezinski á kjörtímabili Jimmy Carter Bandaríkjaforseta.
Eftir að Albright lauk störfum hjá þjóðaröryggisráðinu hóf hún störf við Georgetown-háskóla og gerðist utanríkisráðgjafi frambjóðenda Demókrataflokksins. Eftir að Bill Clinton vann sigur í forsetakosningunum árið 1992 hjálpaði Albright við að byggja upp þjóðaröryggisráð Clinton-stjórnarinnar. Árið 1993 útnefndi Clinton hana sendiherra Bandaríkjanna til Sameinuðu þjóðanna. Sem sendiherra til Sameinuðu þjóðanna átti Albright þátt í því að Bandaríkjamenn beittu neitunarvaldi sínu gegn tilnefningu Boutros Boutros-Ghali til annars kjörtímabils sem aðalritari Sameinuðu þjóðanna. Albright hafði verið gagnrýnin á Boutros-Ghali, einkum vegna lélegra viðbragða við þjóðarmorðinu í Rúanda. Hún gegndi embættinu til ársins 1997 en þá tók hún við af Warren Christopher sem utanríkisráðherra. Hún sat sem utanríkisráðherra þar til Clinton lét af embætti árið 2001.
Albright varð seinna formaður Albright Stonebridge-hópsins og kennari í alþjóðasamskiptum við Georgetown-háskóla. Í maí árið 2012 sæmdi Barack Obama hana frelsisorðu Bandaríkjaforseta. Albright var einnig framkvæmdastjóri í Samtökum um alþjóðasamskipti.
Albright lést árið 2022 úr krabbameini.
Hammersmith-brúin
thumb|Hammersmith-brúin.
Hammersmith-brúin er hengibrú yfir ána Thames í borgarhlutanum Hammersmith og Fulham í London. Brúin var fyrsta hengibrúin yfir Thames. Upphaflega brúin var byggð árið 1827 en var svo endurbyggð árið 1887. Árið 1973 var hún styrkt með stálbitum og hefur þurft reglulegt viðhald síðan. Um brúna fer akandi og gangandi umferð. Hammersmith-brúin er skreytt með ýmsum skjaldarmerkjum.
Listasafnið á Akureyri
Listasafnið á Akureyri er stærsta safn sinnar tegundar á Íslandi utan höfuðborgarsvæðisins. Það opnaði 29.ágúst árið 1993 og þar hafa verk fjölda þekktra listamanna verið sýnd. Meðal þeirra eru Rembrandt, Louisa Matthíasdóttir, Erró og Henri Cartier-Bresson. Safnið er til húsa við Kaupvangsstræti 12 í Listagilinu á Akureyri.
Hugmyndin að stofnun listasafns á Akureyri kom upphaflega fram í grein Jónasar Jónssonar frá Hriflu í dagblaðinu Degi á Akureyri 15.maí 1960. Þrír áratugir liðu uns hugmyndin um Listasafnið á Akureyri komst aftur í umræðuna og varð hún loksins að veruleika á afmælisdegi Akureyrarbæjar þann 29.ágúst 1993. Listasafnið á Akureyri er til húsa þar sem áður var Mjólkursamlag KEA.
Þórir Baldvinsson arkitekt hjá Sambandinu hannaði bygginguna sem er undir sterkum áhrifum frá Bauhaus-skólanum og hinni alþjóðlegu funkis hreyfingu. Byrjað var að reisa húsið árið 1937 og tveimur árum síðar hófst starfsemi mjólkurvinnslunnar þar, en því hlutverki gengdi húsið fram til 1980. Í lok síðari heimsstyrjaldar var bætt við geymslu fyrir osta og er það húsnæði nú vestursalur listasafnsins. Fyrsti forstöðumaður Listasafnsins var Haraldur Ingi Haraldsson og gengdi hann starfinu til 1.júní 1999, en Hannes Sigurðsson listfræðingu r hefur verið forstöðumaður safnsins síðan þá. Erika Lind Isaksen er safnfulltrúi, en ásamt henni koma margir aðrir að starfseminni, uppsetningarmenn, yfirsetufólk, textasmiðir, hönnuðir og fjöldi annarra aðila.
Viber
thumbnail Viber er hugbúnaður sem gerir kleift að hringja símtöl á milli nettengdra símtækja hvar sem þeir eru í heiminum.
Fraxinus berlandieriana
Fraxinus berlandieriana er tegund af eskitré sem vex í suður Bandaríkjunum og austur Mexíkó.
Runnareynir
Runnareynir er reynitegund.
Lýsing
Runnareynir er runni, 1 til 2 m. Blöðin eru fjaðurlaga, 9 til 20 sm löng, með 7 til 11 lensulaga og tenntum smáblöðum. Þau eru glansandi græn að ofan og fölgræn að neðan. Blómin 10mm í ögn hangandi hálfsveip, hvít með rauðleitum blæ. Fáblóma. Berin eru rauð, 12 til 20mm löng og 10 til 16 mm breið. Breytileg, tvílitna tegund (2n=34).
Útbreiðsla og búsvæði
Runnareynir er upprunninn frá Norðaustur Asíu; Alútaeyjar austur til Kamtschtka og strendur A Rússlands og til fjalla í Japan (Hokkaido og norðurhéruðum Honshu, vex við jaðar fjallaskóga).
Grikkjakrókus
Grikkjakrókus (fræðiheiti: Crocus sieberi) er blómplanta af ættkvís krókusa.
Grikkjakrókus vex frá Balkanskaga til Krítar. Finnst einnig á stöðum eins og Svíþjóð en getur ekki fjölgar sér þar án aðstoðar.
Undirtegundir
Grikkjakrókus skiptist í eftirfarandi undirtegundir:
Fahrenheit 451
Farhenheit 451 er vísindaskáldsaga eftir Ray Bradbury. Hún er framtíðarhryllir (dystópía) og gerist í heimi þar sem eldur er ekki hættulegur heimilum og slökkviliðsmenn vinna við að kveikja elda, ekki slökkva elda. Í þessum heimi hafa bækur verið bannaðar og slökkviliðsmenn fara á heimili fólks og leita að bókum til að brenna. Sagan hefur verið kvikmynduð og var leikstjóri kvikmyndar François Truffaut. Sagan hefur einnig komið út sem teiknimyndasaga og sem rafbók en höfundur var lengi vel andstæðingur Internetsins og vildi ekki að rit sín væru aðgengileg á vefnum. Bókin kom út í íslenskri þýðingu 1968 og aftur í nýrri þýðingu árið 2019. Heimildarmynd Michael Moore Farhenheit 9/11 vísar í þessa sögu en upphaflegu titillinn er fengin vegna þess að það er hitastigið sem bækur byrja að brenna. Michael Moore segir að sinn titill vísi til atburðar sem varð til að frelsið brynni upp.
Aðalpersóna sögunnar er Guy Montag sem er óánægður slökkviliðsmaður. Sjónvarpsskjárinn er miðpunktur heimilisins og bækur eru bannaðar svo fólk situr við skjáinn þar sem ríkið útvarpar þáttum.
Þríhnúkagígur
thumb|Þríhnúkagígur. thumb|Þríhnúkahellir. Þríhnúkagígur er gígur sem liggur í norðaustasta Þríhnúknum, rúma 4 km vestur af skíðasvæðinu í Bláfjöllum. Niður frá gígopinu gengur gríðarmikill gíghellir, Þríhnúkahellir. Er hann talin eitt stærsta og merkasta náttúrufyrirbæri sinnar tegundar á jörðinni.
Gígopið er þverhnípt og um 4 sinnum 4 metra stórt. Fyrst var sigið niður í gíghellinn 1974 og 1991 var hann svo kannaður ítarlega og kortlagður. Þríhnúkahellir er flöskulaga ketill sem er um 150 þúsund rúmmetrar að stærð. Botninn er á stærð við fótboltavöll og er 120 metra undir yfirborði jarðar og þaðan liggja svo gígrásir niður á um 200 metra dýpi.
Í ljósi þess hvað hann þykir sérstakur hafa verið settar fram hugmyndir um hvernig megi bæta aðgengi að honum, sem fæli m.a. í sér að bora göng inn í hann miðjan og byggja útsýnispall inni í honum.
Eslöv
thumb|right|200px|Eslöv Eslöv er þéttbýli í sveitarfélaginu Eslöv í Svíþjóð. Þar búa 17.748 manns (2010).
Jafnar
Jafnar (fræðiheiti: Lycopodiophyta) eru ein af elstu núlifandi greinum æðplantna og almennt flokkaðir sem ein undirgrein byrkninga.
Þeir fjölga sér með gróum. Núlifandi tegundir jafna eru um 1290 talsins.
Vine
Vine var myndaforrit eða app frá Twitter sem nota má til að taka upp örstutt myndskeið, mest 6 sekúndur á síma eða spjaldtölvur. Vine kom út í byrjun ársins 2013 og var í fyrstu eingöngu til fyrir iPhone síma. Síðar kom það einnig út fyrir síma sem nota Android og Windows 8 stýrikerfi. Notandi þarf að skrá sig á Vine og getur samtengt Vine við Facebook og Twitter og sent myndskeið á þá vefi.
Randers
Randers er borg á Austur-Jótlandi með 62,482 íbúa (2020), sem gerir Randers að sjötta stærsta bæ í Danmörku. Á Austur-Jótlandi er það einungis Aarhus sem hefur fleiri íbúa.
Hrafninn (stjörnumerki)
thumb|right|Hrafninn á stjörnukorti. Hrafninn (latína: Corvus) er stjörnumerki á suðurhimni og eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti á 2. öld. Fjórar björtustu stjörnur merkisins mynda óreglulegan ferhyrning. Hrafninn situr á baki Vatnaskrímslisins (Hýdru).
Lilieae
Lilieae er ættflokkur einkímblöðunga fjölærar, jurtkenndar, aðallega laukmyndandi blómstrandi plantna í liljuætt.
Ættflokkurinn hefur breyst í gegn um tíðina, en í nútíma flokkun inniheldur fleiri þttkvíslir en áður (Lilieae sensu lato) með átta ættkvíslir, settar í undirættina Lilioideae. Eldri flokkun notaði þrengri flokkun með sex ættkvíslum (Lilieae sensu stricto), undanskildu Tulipa (sem nú inniheldur Amana) og Erythronium sem voru talin til sér ættflokks, Tulipeae. Innan Lilieae s.s., Gagea inniheldur nú Lloydia.
Ljósavatn
Ljósavatn er stöðuvatn í Ljósavatnsskarði í Þingeyjarsveit. Það er 3,2 ferkílómetrar að stærð. Veiði er einkum silungur, jafnt bleikja sem urriði, og er selt veiðileyfi á þremur bæjum í kring um vatnið. Ein eyja er í vatninu og er hún einfaldlega kölluð "Hólminn". Þar verpir álftapar á hverju vori. Tveir himbrimar hafa sest að við vatnið og eru alláberandi ef keyrt er framhjá vatninu að sumri til.
Stutt austan við Ljósavatn standa samnefndur bær og kirkja. Þar bjó Þorgeir Ljósvetningagoði sem fékk það hlutverk fyrir rúmlega þúsund árum að ákveða hvaða trú yrði tekin upp á Íslandi. Hann valdi kristna trú og henti goðalíkneskjum sínum úr Ásatrú í foss sem upp frá því var nefndur Goðafoss.
Ein á rennur úr vatninu og heitir hún Djúpá. Veiði þykir ágæt í ánni, en hún þykir nokkuð merkileg að því leytinu til að hún rennur í átt frá sjó að stórum hluta til.
Þjóðsaga ein segir að eitt sinn hafi tveir menn róið út á vatnið með 60m langa línu og slakað henni allri úr í vatnið en ekki náð til botns. Nýlegar dýptarmælingar hafa hins vegar leitt í ljós að vatnið er 35m djúpt þar sem það er dýpst og meðaldýpið er 10,5m.
Önnur saga segir að póstberi einn hafi drukknað í vatninu og rak líkið upp á land við tanga einn er nefndur hefur verið Dauðatangi. Við hliðina á honum er vík sem póstberinn var grafinn í og hefur hún verið nefnd Grafarvík.
Mikið sumarbústaðaland er nú að rísa í kring um vatnið, einkum við það vestanvert.
x150px|thumb|center|Víðmynd af Ljósavatni
Nýi valdaflokkurinn
Nýi valdaflokkurinn er stjórnmálaflokkur á Taívan. Formaður flokksins er Chen Jiau-hua og tók hún við formennsku í nóvember árið 2020.
912
912 (CMXII í rómverskum tölum)
Tungufljót
Tungufljót getur átt við:
Ólífræn efnafræði
Ólífræn efnafræði er sú grein efnafræðinnar sem fjallar um ólífræn efnasambönd, það er öll efnasambönd sem innihalda ekki kolefni og nokkur efni til viðbótar eins og koltvísýring.
Nafnið
Áður fyrr var talið að ómögulegt væri að mynda lífræn efnasambönd úr ólífrænum. Því var efnafræði skipt í lífræna og ólífræna efnafræði. Árið 1828 tókst Friedrich Wöhler að búa til þvagefni sem finnst í mörgum lífverum úr ólífræna efninu ammóníumsýanati og kollvarpaði þar með fyrri hugmyndum. Skiptingin er samt sem áður rökrétt þar sem bygging og efnahvörf þessara tveggja flokka eru ólík.
Ólífræn efnasambönd
Öll efnasambönd sem innihalda ekki kolefni eru ólífræn. Auk þess eru nokkur sambönd kolefnis sem teljast ólífræn. Þar á meðal eru efnasambönd kolefnis sem innihalda ekki vetni, til dæmis koltvísýringur og kolmónoxíð. Auk þess má nefna kolsýru, karbónöt og karbíð. Blásýra telst til beggja flokka.
Rými (hljómsveit)
Rými var keflvísk hljómsveit sem gaf út plötuna Unity, for the first time 2002.
Allium yosemitense
Allium yosemitense er tegund af laukplöntum ættuð frá Kaliforníu þekkt undir nafninu Yosemite onion. Flestir fundarstaðirnir eru innan Yosemite National Park.
Lýsing
Allium yosemitense vex upp af lauk sem verður tveir til þrír sm langur, með blómstöngul að hámarki 23 sm langur. Hann er með tvö löng og flöt blöð sem eru yfirleitt lítið eitt lengri en blómstöngullinn. Blómskipunin er með 50 eða fleiri hvít eða bleik blóm, hvert með blómlegg sem getur verið yfir 3 sm langur.
Útbreiðsla
Allium yosemitense einlendur í mið Sierra Nevada í Kaliforníu: El Dorado County, Mariposa County og Tuolumne County. Flestir staðanna eru innan Yosemite National Park.
Allium yosemitense er skráður í Kaliforníuríki sem sjaldgæfur, og tekinn með í California Native Plant Society—CNPS Inventory of Rare and Endangered Plants of California.
Góði hirðirinn
Svipuð samlíking kemur fram í Davíðssálmi 23 („Drottinn er minn hirðir“) og í nokkrum öðrum köflum Biblíunnar.
Svartifoss
thumb|Svartifoss að sumarlagi Svartifoss er foss í Skaftafelli í Vatnajökulsþjóðgarði. Svartifoss er einn af frægustu fossum landsins, sökum fagurrar umgerðar úr óvenju reglulegum, gildum basaltstuðlum. Stuðlarnir mynduðust fyrir um 300.000 árum, þegar hraun rann niður Skaftafellsheiði og fyllti gamlan árfarveg. Við hæga kólnun dróst bergið saman og klofnaði þá í stuðla sem standa lóðréttir á kólnunarflötinn.
Stuðlabergsmyndunin umhverfis fossinn var Guðjóni Samúelssyni innblástur við hönnun á mörgum byggingum m.a. loftsins í sal Þjóðleikhússins, ytri ásýnd Hallgrímskirkju og Akureyrarkirkju.
Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005
Árið 2005 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir merkjum styrktaraðilans Landsbankinn.
Staðan í deildinni
''Staðan fyrir 14. umferð, 4. september 2005''.
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Gasþoka
250px|thumb|Gasþoka
Gasþoka eða geimþoka er skínandi miðgeimsefni sem samanstendur af vetni og geimryki.
Leðurskjaldbaka
Leðurskjaldbaka (fræðiheiti: Dermochelys coriacea) er stærst allra sæskjaldbaka og um leið stærsta skjaldbakan í veröldinni. Leðurskjaldbakan lifir eins og aðrar sæskjaldbökur í heitum og heittempruðum höfum. Hún á sér heimkynni í höfunum kringum miðbaug, Indlandshafi, Kyrrahafi og Atlantshafi, en er einnig algeng við Suður-Kyrrahafseyjar. Leðurskjaldbakan er lagardýr og fer aldrei á land nema til að verpa eggjum. Leðurskjaldbakan er af einni frumstæðustu tegunda skjaldbaka.
Leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði
Leðurskjaldbökur hafa átt það til að rekast norður með austurströnd Ameríku með Golfstrauminum allt norður um New York. Árið 1963, þann 1. október, veiddist leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði á Ströndum. Einar Hansen formaður á 7 tonna báti, sem gerði út frá Hólmavík og sonur hans Sigurður höfðu hana með sér í land. Þeir feðgar voru að koma úr róðri og höfðu lokið við að draga línuna kl. 11:30. Veður var eindæma gott, sléttur sjór og sólskin. Að öðrum kosti hefðu þeir ekki séð skjaldbökuna, því aðeins lítið af afturhluta skjaldarins stóð upp úr sjó. Þeir vissu ekki hvað þetta væri, og fóru því varlega að gripnum, héldu jafnvel að dýrið mókti í sjávarskorpunni. Fljótt komust þeir þó að raun um að hún var dauð eftir að hafa borið í hana ífæru. Síðan settu þeir feðgar hákarlakrók í kjaft skepnunnar og drógu hana á síðu bátsins á hægri ferð til Hólmavíkur. Skjaldbakan reyndist alveg óskemmd og var ekki einu sinni lykt af henni. Hún var þegar sett í frysti.
Sega Saturn
thumb|250px|right|Sega Saturn og stýripinninn Sega Saturn er 32-bita leikjatölva, gefin út 22. nóvember 1994 í Japan, 11. maí 1995 Norður-Ameríku og 8. júlí 1995 í Evrópu.
Leðurskjaldbaka
Leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði
Náttúrugripasafn Íslands keypti leðurskjaldbökuna af Einari Hansen með það fyrir augum að varðveita hana. Það tókst ekki, en afsteypa af henni er á safninu, einnig skjöldurinn og hauskúpan.
Sega Saturn
Hún var studd í Norður-Ameríku og Evrópu þangað til seint á árinu 1998 og í Japan þangað til í lok ársins 2000. Seinasti opinberi leikurinn fyrir tölvuna, Yukyu Gensokyoku Perpetual Collection, var gefin út af Mediaworks í desember sama ár.
Hörby
thumb|right|200px|Hörby Hörby er þéttbýli í sveitarfélaginu Hörby í Svíþjóð. Þar búa 7 085 manns (2010).
Lyngbálkur
Ættir
Í nýrri flokkunarkerfum inniheldur þessi ættbálkur venjulega eftirfarandi ættir:
Í Cronquist-kerfinu taldi lyngbálkur færri ættir:
William Styron
William Clark Styron, Jr. (11. júní, 1925 - 1. nóvember, 2006) var bandarískur rithöfundur. Styron er best þekktur fyrir bók sína Val Soffíu (Sophie's choice), sem gerð var að kvikmynd með Meryl Streep. Hann hlaut Pulitzer-verðlaunin árið 1968 fyrir bók sína The Confessions of Nat Turner.
Bók hans Sýnilegt Myrkur (Darkness Visible) kom út í íslenskri þýðingu Ugga Jónssonar sem lærdómsrit hjá Hinu Íslenska bókmentafélagi árið 2010. Fjallar hún um baráttu Styrons við þunglyndi.
Stálhellar
Stálhellar er bók eftir bandaríska rithöfundinn Isaac Asimov, gefin út á íslensku af Máli og Menningu árið 1990 í þýðingu Geirs Svanssonar.
Corvo
Corvo er ein af níu eyjum sem tilheyra hinum portúgölsku Asóreyjum. Flatarmál Corvo er 17,11 km² og fjöldi íbúa er um 470. Heiti eyjarinnar þýðir kráka, sbr. latneska orðið corvus.
Jón Sveinsson (aðgreining)
Jón Sveinsson er íslenskt mannanafn sem getur átt við:
Sega Mega Drive
thumb|250px|right|Sega Mega Drive og stýripinninn Sega Mega Drive er 16-bita leikjatölva gefin út af Sega í Japan 1988, Norður-Ameríku 1989 og PAL löndunum 1990. Hún var gefin út undir nafninu Sega Genesis í Norður-Ameríku vegna þess að Sega gat ekki fengið nafnið Mega Drive í þeim löndum. Hún keppti við Super Nintendo (Super Famicom), þó að Sega Mega Drive var gefin út tveim árum fyrr.
Hoya lutea
Hoya lutea er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Mólúkkaeyjum.
Einhver ágreiningur er um hvort nafnið H. lutea Decne. eða H. lutea Kostel. hafi forgang.
Horsens
thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Horsens í Danmörku. Horsens er borg á Austur-Jótlandi með tæpa 59.000 íbúa (2018).
Tíbeteinir
Tíbeteinir (fræðiheiti: Juniperus tibetica ) er tegund barrtrés af einisætt. Hann er ættaður frá vesturhluta Kína (Gansu, Qinghai, Sichuan og Tíbet).
Armeria bigerrensis
Armeria bigerrensis er jurt af gullintoppuætt.
Undirtegundir
Hún skiftist í eftirfarandi undirtegundir samkvæmt COL:
913
913 (CMXIII í rómverskum tölum)
Fjallakrókus
Fjallakrókus (fræðiheiti: Crocus korolkowii) er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af George Maw og Eduard August von Regel. Hann er ættaður frá Mið-Asíu og norður Pakistan.
Höör
thumb|right|200px|Höör Höör er þéttbýli í sveitarfélaginu Höör í Svíþjóð. Þar búa 7 865 manns (2010).
Músabelgur
Músabelgir voru verslunarvara fyrr á öldum, m.a. á Íslandi. Þeir sem seldu músabelgi veiddu mýs í fjalakött eða hálfa tunnu. Síðan var gerður skurður á nefið og mýsnar blásnar úr belgnum með fjöðurstaf. Einn skildingur fékkst fyrir hvern belg um miðja 19. öld, en um það leyti hætti verslun með belgina.
Takashi Inui
Takashi Inui (fæddur 2. júní 1988) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 20 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Andaætt
Andaætt (fræðiheiti: Anatidae) er ætt fugla sem inniheldur endur, gæsir og svani. Fuglar af þessari ætt fljóta á vatni, synda með sundfitum og sumir þeirra kafa eftir æti.
Þeir eru með sundfit og misflatan gogg. Fjaðrir þeirra hrinda frá sér vatni vegna sérstakrar fitu. Andafiður, æðardúnn og gæsadúnn hefur lengi verið notað í sængur og kodda. Margir fuglar af þessari ætt eru líka vinsælir matfuglar og sumir eru ræktaðir sem húsdýr í þessum tilgangi.
Þessir fuglar eru líka kallaðir vatnafuglar þar sem þeir lifa við vötn eða votlendi. Þeir hafa sundfit milli tánna og goggur margra er flatur með þyrnistönnum sem auðveldar þeim að sía fæði úr vatni. Karlfuglinn er ávalt stærri og yfirleitt skrautlegri. Eitt af sérkennum andfugla er að þeir fella fjaðrir síðsumars. þar á meðal flugfjaðrir og verða því ófleygir um tíma. Nýjar flugfjaðrir eru mjög blóðríkar og blæðir úr þeim ef fuglarnir verða fyrir einhverju hnjaski. Því er talað um að fuglarnir séu í sárum á þessum tíma. Felubúningur er því eins konar sumarbúningur þeirra. Þeir skarta síðan skrúðbúningi eftir að þeir verða fleygir að nýju.
Endur, gæsir og álftir eru mjög áberandi fuglar. Þeir teljast allir til andaættar ásamt nokkrum skyldum fuglum. Andaættin er sú ætt fugla á Íslandi sem telur flestar tegundir. Flokka má andættina í buslendur, kafendur og fiskiendur. Þegar buslendur leita sér ætis undir yfirborði vatns, fer haus, háls og hálfur búkurinn á kaf en stélið stendur beint upp í loftið. Kafendur fara alltaf á kaf við fæðuöflun og synda undir yfirborðinu í stað þess að vera með stélið upp í loftið. Líkamsbyggingin er líka nokkuð frábrugðin, meðal annars er yfirborð sundfitjanna stærra og tærnar hlutfallslega lengri miðað við líkamsstærð. Fætur kafanda eru aftar á líkamanum en hjá buslöndum og eru þær því uppréttar þegar þær ganga. Ólíkt buslöndum kemur helsta fæða kafanda úr dýraríkinu, smáir fiskar og seiði. Fiskiendur er endur sem hafa sérhæft sig í að kafa eftir fiski og krabbadýrum. Oftast kafa þær niður á talsvert dýpi, meira en 1 metra, til að ná bráðinni.
Flokkun
Áður var fuglum af andaætt skipt í sex undirættir, en nýlega hefur því verið breytt í níu undirættir byggt á tegundarþróun:
Campanula pendula
Campanula pendula er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Kákasus.
Örgjörvi
thumb|[[AMD K6 örgjörvi]] Örgjörvi er samrás sem geymir miðverk tölvu. Hugtakið örgjörvi á oftast við eina kísilflögu sem situr á móðurborði, en hugtakið gjörvi er notað um fleiri en eina einingu sem sinna sama verki.
Örgjörvi framkvæmir forritaðar skipanir sem geta snúist um að framkvæma reikniaðgerðir eða samskipti við jaðartæki og minni.
Örgjörva er að finna í nánast öllum rafeindatækjum með einhvers konar tölvustýringu eins og t.d. þvottavélum, örbylgjuofnum, hraðamælum fyrir hjól, myndbandstækjum, sjónvörpum, geislaspilurum og bifreiðum.
Klukkun örgjörva
Einn þekktasti eiginleiki örgjörva er klukkutíðni og er það einn sá eiginleiki sem fólk lítur helst á við kaup á einkatölvu. Klukkutíðni örgjörva er mæld í riðum (táknað Hz, Hertz). Árið 2006 er klukkutíðni í nýjum einkatölvum oftast á bilinu eitt til fjögur gígarið.
Rafrásir örgjörvans innihalda m.a. rásaeiningar sem kallast vippur (e. flip flops). Þegar vippur eru klukkaðar (þ.e. stjórnað af rafmerki sem kallast klukkupúlsar) finnast ýmis gagnleg not fyrir þær sem notuð eru í örgjörvum. Eftir því sem örgjörvinn er klukkaður hraðar því fljótari er hann að framkvæma skipanirnar. Það sem kemur í veg fyrir að hægt sé að auka klukkuhraða upp úr öllu valdi er að erfitt er að framkalla nægilega nákvæman óbjagaðan klukkupúls og láta öll innri merki hans ná að halda skýru gildi sem er annaðhvort af eða á (núll eða einn). Örgjörvi hitnar einnig meira eftir því sem hann er klukkaður hraðar. Það er vegna þess að aðalbyggingareining hans er svokallaður CMOS smári sem hitnar hraðar við aukna klukkutíðni (CMOS notar mjög litla orku þegar hann heldur óbreyttri stöðu en notar fast magn af orku við að skipta um stöðu og sú orka umbreytist einmitt í varmaorku). Yfirleitt er ofhitnun örgjörva ráðandi þáttur í að ekki sé hægt að klukka örgjörva hraðar og hafa áhugamenn yfirklukkað tölvunar sínar annað hvort í stuttan tíma eða með kælibúnaði (gjarnan frumlegum og framandlegum) og þannig fengið tölvur sínar til að vinna örlítið hraðar.
Helstu einingar örgjörva
Reikniverk (e. ALU; Arithmetic Logic Unit) eru stafrænar rásir sem geta framkvæmt reikniaðgerðir eins og t.d. samlagningu, frádrátt, hliðrun og rökaðgerðir eins og EKKI (skilar andstæðu þess sem það fær), OG/EÐA (annað eða bæði—einig kallað EÐA—skilar jákvæðu eða sanni ef það fær e–r sannindi), EÐA (þ.e. EKKI OG/EÐA; skilar sannindum ef reikniverkið fær mismun), NÉ (þ.e. OG/EÐA EKKI skilar sannindum ef reikniverkið fær einungis ósannindi) og OG (þ.e. EKKI OG/EÐA EKKI, EKKI NÉ eða EÐA EKKI; skilar einungis ósannindum ef rökaðgerðin fær ósannindi (e. NOT, OR, XOR, AND, NOR). Allar rökaðgerðirnar taka við tveim kostum (e. input) nema EKKI (e. NOT) — sem tekur bara við einum og er hægt að mynda þær allar með grunnaðgerðunum tveim: EKKI (e. NOT) og OG/EÐA (e. OR).
Braut (e. bus ) er flutningsleið milli eininga örgjörvans. Ef leggja á saman gildi í gistum eða flytja gildi milli gista þá eru brautir sú flutningsleið sem er notuð til að færa gildi milli gistanna og reikniverksins þar sem samlagnin er framkvæmd. Algengt er að örgjörvar hafi fleiri en eina braut og sinna þær oft mismunandi hlutverkum, t.d. flytja sumar brautir bara vistföng, aðrar flytja gildi einungis ákveðnar leiðir (t.d. tildæmis flytja sumar einungis frá gistum (e. general-purpose registers) til reikniverks meðan aðrar flytja frá reikniverki til gista).
Skipana afkóðari er stundum hluti af stýrieiningu, Skipana afkóðari, afkóðar skipanakóðann og færir niðurstöðuna til stýrieingarinnar.
Stýrieining (e. Control Unit), Stýrieiningin framkallar stýrimerki sem stjórna framkvæmd hverrar skipanar. Flest stýrimerki eiga sér sér línu sem er annaðhvort kveikt á eða slökkt á. Dæmi um stýrimerki geta t.d. verið: merki sem lætur gildi gistis út á braut, merki sem lætur gisti taka gildið sem er á braut og merki sem lætur reikniverkið leggja saman og skila niðurstöðunni í ákveðið gisti.
Ílags- og frálagseining (e. I/O device; I/O = input/output). Sér um samskipti við jaðartæki eins og t.d. prentara, skjá, lyklaborð, mýs.
Flýtiminni (e. cache) geyma gildi úr aðalminni sem mikið eru notuð og er einskonar speglun á hluta þess. Aðgangur að flýtiminni er margfallt hraðari (færri klukkupúlsar) heldur en að aðalminni. Ekki eru allir gjörvar með aðalminni og eru ýmist á sömu kísilflögu (L1 eða level 1 cache) og örgjörvinn, og á sér flögu (L2 eða level 2 cache). Margir örgjörvar hafa bæði.
Afköst örgjörva
Afköst örgjörva eru gjarnan mæld með svokölluðum SPEC prófum. SPEC er stofnun sem er ekki er rekin í hagaðarskini sem sér um að framkvæma prófin. Prófin ganga út á það að láta örgörva keyra sér valin forrit og bera tíman sem það tekur saman við tíman sem það tekur valda viðmiðunarvél að keyra sama forrit.