cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bókfræði
Á erlendum málum er notað orðið bibliographia, sem er úr grísku (βιβλιογραφία), sem merkir eiginlega bókaskrif eða bókagerð, og er dregið af bókagerð eins og hún var í fornöld, þegar bækur voru skrifaðar. Einnig er til orðið bibliologia = bókfræði.
Bókfræði snýst yfirleitt ekki mikið um efni eða innihald bóka, heldur um það hvernig þær eru hannaðar, prentaðar, bundnar inn, hvernig þeim er dreift og safnað. Bókfræðin tengist þannig prentlist og varðveislu bókanna, hversu fágætar þær eru eða vel varðveittar, hvert var hlutverk þeirra í samfélaginu o.s.frv.
Önnur grein bókfræði er samantekt bókaskráa um ákveðin efni. Þar kemur margt til greina, til dæmis: Þessar bókaskrár geta leitast við að vera tæmandi, eða bundnar við valin rit, þar sem einungis eru tilgreind mikilvægustu ritin. Stundum er bætt við stuttri umsögn, þar sem reynt er að meta hversu gagnleg ritin eru.
Bókfræðin getur verið lýsandi, söguleg eða textafræðileg, eftir því hvernig fjallað er um efnið.
Skrár opinberra bókasafna eru frábrugðnar að því leyti að þar eru tilgreind öll rit í viðkomandi safni.
Leirsteindir
Leirsteindir er hópur steinda með fjölbreytta samsetningu en er einnig fínkornótt bergmylsna leirsteinn.
Lýsing
Inniheldur vatn en efnasamsetning er breytileg. Kristallar eru blaðlaga með góða kleyfni. Þær draga í sig vatn í röku umhverfi og losnar um það þegar þær þorna.
Myndun og útbreiðsla
Á Íslandi myndast leir við ummyndun bergs á jarðhitasvæðum, bæði á yfirborði og djúpt í jarðlagastaflanum. Leir myndast einnig við veðrun í hlýju og röku loftslagi. Hveraleir er límkenndur, mjúkur og bláleitur.
Eystrahorn
thumb|right|Eystrahorn thumb
Eystrahorn er fjall (756 m) fremst á Hvalnesi austan við Lón í Austur-Skaftafellssýslu. Á milli Eystrahorns og Vestrahorns er löng sandfjara og innan þess tveir firðir eða lón, Papafjörður og Lónsfjörður. Eystrahorn er snarbratt fjall, að mestu úr gabbró og granófýr. Ýmsir málmar svo sem gull, silfur og kvikasilfur hafa fundist í fjallinu.
Fyrrum hét fjallið Hvalneshorn og þá hét Vestrahorn Eystrahorn. Þá var Horn á Hornströndum kallað Vestrahorn.
Á Höfn var blaðið Eystrahorn gefið út.
L.A Gear
L.A. Gear er bandarískt skófyrirtæki sem var stofnað árið 1979 af Robert Y. Greenberg. Höfuðstöðvar þess eru í Los Angeles, Kaliforníu og það er í eigu ACI International.
Kýríakos Mítsotakís
Kýríakos Mítsotakís (grískt letur: Κυριάκος Μητσοτάκης; f. 4. mars 1968) er grískur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Grikklands. Hann hefur gegnt embættinu frá árinu 2019. Mítsotakís er leiðtogi mið-hægriflokksins Nýs lýðræðis, sem vann afgerandi sigra í þingkosningum árin 2019 og 2023. Faðir Kýríakosar Mítsotakís var Konstantínos Mítsotakís, sem var forsætisráðherra Grikklands frá 1990 til 1993.
Æviágrip
Kýríakos Mítsotakís er af gömlum grískum valdaættum. Hann er sonur fyrrum forsætisráðherrans Konstantínos Mítsotakís, bróðir fyrrum utanríkisráðherrans Doru Bakojanní og frændi fyrrum forsætisráðherranna Elevþeríos Venízelos og Sofoklís Venízelos. Mítsotakís og fjölskylda hans hafa löngum verið talin til hinnar frjálslyndu miðju í grískum stjórnmálum og nokkuð vinstra megin við hörðustu fylgismenn stjórnmálaflokks þeirra, Nýs lýðræðis.
Mítsotakís nam meðal annars við Harvard-háskóla og vann fyrir fjármálastofnanir og banka áður en hann hóf feril í stjórnmálum. Hann tók við forystu Nýs lýðræðis árið 2016 og lagði þá áherslu á að nútímavæða flokkinn. Í efnahagsmálum reyndi Nýtt lýðræði undir stjórn Mítsotakís að höfða til miðjufylgis í efnahagsmálum en hefur reynt að höfða til kjósenda öfgahægriflokksins Gullinnar dögunnar í þjóðernismálum. Þetta var meðal annars gert með því að marka harðari stefnu í útlendingamálum og andmæla samningi þáverandi grísku stjórnarinnar við nágrannaríkið Lýðveldið Makedóníu sem leiddi til þess að nafni síðarnefnda ríkisins var breytt í Norður-Makedóníu árið 2019.
Mítsotakís leiddi Nýtt lýðræði til stórsigurs í þingkosningum Grikklands árið 2019. Flokkurinn hlaut tæp fjörutíu prósent atkvæðanna, sem skilaði honum hreinum meirihluta á gríska þinginu. Mítsotakís tók í kjölfarið við af Alexís Tsípras sem forsætisráðherra Grikklands.
Á stjórnartíð Mítsotakís hefur verið efnahagslegur uppgangur á Grikklandi sem meðal annars leiddi til þess að matsfyrirtækið S&P hækkaði árið 2023 lánshæfismat Grikklands úr ruslflokki í fjárfestingaflokk. Skuldabréf Grikklands höfðu verið í ruslflokki frá árinu 2010. Nýtt lýðræði vann aftur góðan sigur í þingkosningum árið 2023. Flokkurinn vann rúm fjörutíu prósent atkvæða en hlaut ekki hreinan meirihluta þingsæta. Mítsotakís sagðist ekki vilja mynda samsteypustjórn og að því yrði að líkindum efnt til annarrar kosningaumferðar til að treysta stjórnarmeirihlutann á þingi. Flokkur Mítsotakís vann hreinan meirihluta þegar kosningarnar voru endurteknar þann 25. júní.
Pétur mikli
'''Pétur 1. Rússakeisari eða Pétur mikli' (rússneska: Пётр I Алексеевич, umrit. Pjotr I Aleksejevítsj''; 9. júní 1672 – 8. febrúar 1725) ríkti yfir Rússlandi frá 7. maí 1682 til dauðadags. Fyrir 1696 var hann meðstjórnandi veiks hálfbróður síns, Ívans 5., undir forsjá hálfsystur sinnar Soffíu Alexejevnu. Hann reyndi að Evrópuvæða Rússland og með því að hefja útþenslustefnu til suðurs og vesturs tókst honum að gera Rússland að evrópsku stórveldi. Í Norðurlandaófriðnum mikla náði hann að sigra Svía, fá aðgang að Eystrasalti og stofna borgina Sankti Pétursborg á Kirjálaeiðinu sem hann hugðist gera að höfuðborg.
Æviágrip
Pétur mikli var sonur Alexis Rómanov Rússakeisara af seinna hjónabandi hans og barnabarn Mikaels, fyrsta keisara Rússlands af Rómanovættinni. Pétur erfði keisaratignina árið 1681 ásamt bróður sínum, Ívani. Ívan var þroskahamlaður og því stýrði systir þeirra, Soffía Alexejevna, sem ríkisstjóri í þeirra nafni á meðan Pétur var í námi. Pétur tók öll völd í sínar hendur árið 1689 og lét senda Soffíu í klaustur. Á námsárum sínum hafði Pétur orðið fyrir miklum áhrifum frá Vestur-Evrópu og þegar hann tók við ríki sínu fannst honum það vanþróað og gamaldags. Hann einsetti sér því að koma á umbótum til að nútímavæða Rússland og færa það nær hinum Evrópuveldunum.
Rússneska þjóðskáldið Alexander Púshkín komst seinna svo að orði að Pétur hefði „höggvið upp á gátt glugga til vesturs“ með umbótastefnu sinni við stjórn Rússaveldis. Árið 1697 hélt Pétur í leynilega för til Amsterdam til þess að læra skipasmíði. Hann dvaldi í Hollandi í fjóra mánuði og reyndi að stjórna Rússlandi á sama tíma með því að senda bréf til Moskvu. Á meðan Pétur dvaldi í Amsterdam sótti hann jafnframt fyrirlestra í líffræði og læknisfræði hjá líffærafræðingnum Frederik Ruysch. Að lokinni dvöl sinni í Hollandi heimsótti Pétur England til að kynna sér enska skipasmíði og dvaldi þar í boði Vilhjálms af Óraníu. Þegar Pétur bjóst til brottfarar frá Englandi hafði hann ráðið sér sextíu sérfræðinga til þess að vinna ýmis störf við framþróun heima í Rússlandi.
Umbótaherferð Péturs
Pétur reyndi að efla rússneska herinn með því að ráða til sín erlenda liðsforingja og efldi jafnframt málmvinnslu og vopnasmíði í Rússlandi. Hann sendi marga unga karlmenn til Vesturlanda til þess að nema fræði sem áttu að nýtast í hernaði og í borgasmíð, auk þess sem Pétur stofnaði skóla til að þjálfa herforingja, fallbyssuskyttur og stýrimenn.
Pétur stóð jafnframt fyrir róttækum samfélagslegum breytingum innan Rússlands og gekk mjög hart fram til þess að fá þeim framgegnt. Pétur setti háa skatta til að fjármagna styrjaldir og framkvæmdir sínar og kom á herskyldu sem entist í 25 ár. Hann festi jafnframt bændaánauð í sessi þannig að bændur urðu formlega eign aðalsmanna. Þá beitti Pétur sér gegn rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni og reyndi að beygja hana undir vilja ríkisins, meðal annars með því að leggja niður patríarkið í Moskvu og skylda presta til að tilkynna yfirvöldum ef þeir urðu þess áskynja að einhver hallmælti keisaranum í skriftastól.
Pétur gekk svo langt að reyna að breyta ásýnd rússnesku aðalstéttarinnar með því að setja lög sem bönnuðu sonum aðalsmanna að kvænast fyrr en þeir gátu sannað að þeir væru læsir og skrifandi. Þá neyddi hann aðalsfólk til að klæðast vestrænum tískufötum og reyndi að uppræta skeggtísku meðal rússneskra karlmanna. Pétur setti sérstakan „skeggskatt“ til að fá rússneska karla til að raka af sér alskeggin og frægt er að hann rakaði með eigin hendi skegg af hirðmönnum sínum.
Ofríki og róttækni Péturs gerðu hann að umdeildum stjórnenda og rússneskir hefðarsinnar hafa ætíð haft horn í síðu hans og efast um ágæti umbóta hans. Margir rússneskir bændur sannfærðust blátt áfram um að andkristur væri sestur á keisarastól í Rússlandi. Aleksandr Solzhenítsyn sagði síðar um Pétur að hann hefði „troðið undir fótum trú fólksins, sál og siði.“
Herfarir Péturs
thumb|left|Pétur mikli íhugar að stofna borg á ströndum Eystrasalts á málverki eftir Alexandre Benois (1916). Svíar réðu á þessum tíma yfir Eystrasaltinu og Pétur lenti snemma á valdatíð sinni í deilum við þá um áhrif í þessum heimshluta. Stríð Rússa og Svía um yfirráð í norðurhluta Evrópu kallast Norðurlandaófriðurinn mikli. Pétur bað ósigur gegn Karli 12. Svíakonungi í orrustunni við Narva árið 1700 en í stað þess að fylgja sigrinum gegn Rússum eftir fór Karl að herja gegn Ágústi sterka Póllandskonungi. Á meðan Karl barðist gegn Pólverjum styrkti Pétur stöðu sína á Kirjálaeiðinu og hóf að byggja Sankti Pétursborg á Kirjálaeiðinu árið 1703 í því skyni að opna „glugga inn í Evrópu.“
Vorið 1708 gerði Karl innrás í Rússland til að uppræta rússnesk áhrif í Eystrasalti. Karl vonaðist eftir aðstoð kósakka sem stóðu í uppreisn gegn Pétri en rússneska hernum tókst að vinna bug á höfuðsmanni kósakka, Ívan Mazepa, áður en her Karls náði til hans. Pétur vann síðan úrslitasigur gegn Karli í orrustunni við Poltava árið 1709 og innsiglaði þannig yfirráð Rússa í finnsku Kirjálahéruðunum Ingermanlandi og Líflandi.
Á meðal þeirra sem Pétur tók til fanga í herförum sínum um Lífland var líflensk bóndadóttir að nafni Katarína Skavronskaja. Pétur varð ástfanginn að henni og var fljótur að kvænast henni í stað kvonfangsins sem móðir hans hafði úthlutað honum þegar hann var sautján ára. Katrín varð keisaraynja Péturs og átti eftir að hafa mikil áhrif á stjórn hans.
Pétur gerði Sankti Pétursborg formlega að nýrri höfuðborg Rússlands í stað Moskvu árið 1713. Hann reyndi að laða þangað erlenda kaupsýslumenn og lét byggja þar upp nýjan rússneskan Eystrasaltsflota. Hann lét jafnframt flytja stærðfræði- og siglingastofnanir til Pétursborgar frá Moskvu og stofnaði með þeim rússnesku Flotaakademíuna. Pétur hafði látið byggja Sankti Pétursborg með miklu offorsi, meðal annars með því að neyða þúsundir fjölskyldna til að flytja þangað og þvinga hverja þeirra til að reisa hús af tiltekinni stærð eftir efnahag þeirra.
Á sama tíma og Pétur barðist gegn Svíum átti hann í stríðum gegn Tyrkjaveldi í suðri. Í Prutstríðinu gegn Tyrkjum árin 1710-11 létu Rússar í minni pokann og urðu að hörfa frá Azov-virkinu við Svartahaf.
Sedna (goðafræði)
Sedna er hafgyðja í goðsögnum inúíta, einnig kölluð móðir hafsins, og eru góð samskifti við hana grundvöllur þess að lifa af í sögnum þeirra.
Sagan um Sednu
Það eru nokkur tilbrigði við söguna um Sednu, og ein af þeim hljómar nokkurn veginn svona:
Upphaflega var Sedna venjuleg stúlka og neitaði hún öllum biðlum. Að lokum þvingaði faðir hennar hana til að samþykkja næsta biðil. Sá sem kom og hún hafði samþykkt leit ágætlega út nema að hann huldi höfuð sitt. Sedna fylgdi honum heim til hans á vindbarið sker þar sem hann sýndi höfuð sitt og reyndist þá hrafn. Sedna þurfti þarna að lifa á hráum mat sem hann dró úr sjó og kvartaði hástöfum. Einhvern tímann kom faðir hennar á kajak til að sækja hana, en hrafninn fór á eftir þeim og magnaði upp mikinn storm svo Sedna féll í hafið. Faðirinn bauð þá hrafninum að taka hana aftur svo hann slyppi lifandi. Sedna hékk í kajaknum en faðir hennar skar þá fingurna af svo hún missti takið og sökk til botns. Þegar afskornir fingurnir féllu niður í hafið breyttust þeir í fjölda sjávardýra, frá selum og hvölum til fiskitorfa. En Sedna drukknaði og varð að móður hafsins sem réð öllum sjávarverum. Öðru hverju þegar hún minnist örlaga sinna, grætur hún og berst um og ýfir þannig hafið svo það verður villt og hættulegt svo ekki verður hægt að veiða. Sjamanar gátu þá stundum friðað hana með að ferðast niður í hafið og greitt henni en það gat hún ekki sjálf.
María Tudor
thumb|right|María Tudor. María Tudor (18. mars 1496 – 25. júní 1533) var yngri systir Hinriks 8. Englandskonungs: Hún giftist Loðvík 12. Frakkakonungi og var drottning Frakklands skamma hríð. Síðar giftist hún hertoganum af Suffolk.
María var dóttir Hinriks 7. Englandskonungs og Elísabetar af York. Hún var sögð ein fallegasta prinsessa Evrópu og er svo lýst að hún hafi verið há, grönn, fölleit og græneyg, með afar sítt og fallegt rauðgullið hár. Ellefu ára gömul var hún trúlofuð Karli af Kastilíu, síðar Karli 5. keisara en þeirri trúlofun var síðar slitið þegar heppilegra þótti að gera annars konar pólitískt bandalag og 9. október 1514, þegar María var 18 ára, var hún gift Loðvík 12. Frakkakonungi, sem var 52 ára, og var hún þriðja kona hans. Loðvík átti engan son á lífi og reið á að afla sér erfingja en hann dó á nýársdag 1515, innan við þremur mánuðum eftir brúðkaupið, og var sagt að ofreynsla í hjónasænginni hefði orðið honum að aldurtila. María reyndist ekki vera þunguð og Frans 1., frændi Loðvíks, tók við konungdæminu.
Hinrik 8. sendi vin sinn, Charles Brandon (um 1484-1545) hertoga af Suffolk, þegar til Frakklands til að sækja Maríu. Hann mun hafa vitað að systir hans hafði áður rennt hýru auga til hertogans en tók af honum loforð um að biðja Maríu ekki. Þrátt fyrir það gengu þau í leynilegt hjónaband í Frakklandi 3. mars 1515. Þar með varð Brandon í raun landráðamaður því hann hafði gifst konungborinni konu án samþykkis konungsins og þegar Hinrik komst á snoðir um hjónabandið varð hann ævareiður. Hann hlífði Brandon þó við lífláti eða fangelsun en dæmdi þau í háar sektir. Þau giftust opinberlega 13. maí 1515 í Englandi. Þrátt fyrir þetta var María yfirleitt kölluð „franska drottningin“ við ensku hirðina en ekki hertogaynjan af Suffolk.
Þau hjónin áttu tvo syni sem dóu ungir og tvær dætur, Frances, sem giftist Henry Gray markgreifa af Dorset og var móðir lafði Jane Grey, og Eleanor, sem giftist Henry Clifford jarli af Cumberland; afkomendur hennar hefðu erft ensku krúnuna eftir lát Elísabetar 1. ef farið hefði verið eftir þeirri erfðaröð sem Hinrik 8. ákvað í erfðaskrá sinni. Þegar María dó 25. júní 1533 var yngri sonur þeirra enn á lífi, um tíu ára gamall og trúlofaður Catherine Willoughby, þrettán ára stúlku sem hertoginn hafði forræði yfir eftir lát föður hennar. En þegar hann varð ekkjumaður ákvað hann að giftast sjálfur stúlkunni, sem var vellauðug, og gengu þau í hjónanband aðeins þremur mánuðum síðar. Sonurinn dó næsta ár.
Edda Heiðrún Backman
Edda Heiðrún fæddist á Akranesi og voru for­eldr­ar henn­ar Jó­hanna Dag­fríður Arn­munds­dótt­ir og Hall­dór Sig­urður Backm­an. Edda eignaðist tvö börn leikarann Arnmund Ernst Backman og mynlistarnemann Unni Birnu Björnsdóttur.
Starfsferill
Hún útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum við Sund 1978 og sem leikari frá Leik­list­ar­skóla Íslands 1983. Hún starfaði sem leikari við Þjóðleikhúsið og Borgarleikhúsið og lék auk þess í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta allt til 2004 þegar hún greindist með MND-sjúkdóminn. Eftir það sneri hún sér að leikstjórn og rak einnig verslunina Súkkulaði og rósir á Hverfisgötu í Reykjavík á meðan heilsan leyfði.
Síðustu árin var hreyfigeta hennar mjög skert en hún hóf þá að mála listaverk með því að halda pensli í munni.
Hún var baráttukona fyrir réttindum fatlaðra og umhverfisvernd og stofnaði Rödd náttúrunnar 2016.
Viðurkenningar
Edda Heiðrún hlaut fjölda viður­kenn­inga fyr­ir list sína. Hún var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2005, hún hlaut Íslensku sviðslist­ar­verðlaun­in þrisvar sinnum, þar meðtalinn heiður­sverðlaun Grím­unn­ar árið 2015. Hún hlaut Íslensku kvik­mynda­verðlaun­in, Edd­una árið 2003, var útnefnd borg­ar­listamaður Reykja­vík­ur árið 2006 og árið 2008 heiðraði Alþingi Eddu Heiðrúnu með því að samþykkja hana í hóp heiðurslista­manna.
Johann Müller
thumb|right|Johann Müller Johann Müller (1436 – 1476) var þýskur stærðfræðingur. Hann skrifaði undir nafninu Regiomontanus, sem er latneska útgáfan af nafni fæðingarborgar hans, Königsberg. Þekktasta verk hans er De triangulis omnimodis (Um allar gerðir þríhyrninga) og var fyrsta heildarúttekt á þríhyrningum og hornafræði. Verkið hafði mikil áhrif á vesturlöndum þó svo að það kæmi ekki út fyrr en árið 1533.
22. apríl
22. apríl er 112. dagur ársins (113. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 253 dagar eru eftir af árinu.
Fjósabrimsa
Fjósabrimsa (fræðiheiti: Dermotobia hominis) er ein af nokkrum tegundum sníkjuflugna sem valda lirfuóværu í mönnum og kallast brimsur. Fjósabrimsan fer mest á nautgripi en á það til að fara á menn líka, hunda, ketti, svín og fleiri húsdýr og getur í raun farið á öll þau sömu dýr sem moskítóflugan sækir í. Ýmsar leiðir hafa verið viðhafðar til að losna við lirfur þessarar tegundar. Stundum eru þær kreistar út sem getur verið erfitt og sárt vegna þessa að lirfan er með brodda sem vísa aftur og virka sem akkeri. Þá er oft reynt að loka fyrir opið þannig að lirfan neyðist út til að anda og þá er hægt að taka hana, jafnframt verður lirfan við þetta sljó af súrefnisskorti og getur jafnvel dáið. Nú á dögum er þó oftast skorið á kýlið og lirfan tekin þannig út.
Fullorðin fluga er um 15mm að lengd og minnir á stóra maðkaflugu. Hún hefur gul- eða brúnleitan haus og lappir. Fjósabrimsan hefur það sérkenni að hún verpir ekki sjálf á hýsil sinn, heldur notar hún aðrar tegundir af flugum sem sjúga blóð sem burðardýr, líkt og moskítófluguna, fangar og verpir eggjum sínum á þær. Þegar burðardýrið sest svo á menn eða nautgripi til að sjúga blóð þá skríður örsmá lirfan úr egginu á húð hins eiginlega hýsils og grefur sin inn í hana. thumb|vinstri|Fjósabrimsa thumb|miðja|Lirfa fjósabrimsu
Smjörbolla
thumb|right|Smjörbolla er grunnurinn í [[soðsósa|soðsósu.]] Smjörbolla er blanda af hveiti og feiti sem notuð er sem grunnur fyrir sósur, eggjafrauð, súpur og pottrétti. Algeng feiti er smjör, jurtaolía og mör. Smjörbolla er grunnurinn í þremur af fimm grunnsósum franskrar matargerðar.
Smjörbolla er gerð með því að bræða feitina í potti og þeyta svo jafn miklu magni af hveiti út í með þeytara þar til allt er blandað saman og engir kekkir finnast. Blandan er soðin áfram til að leysa hveitið örugglega upp í feitinni. Þegar hún hefur soðið vissan tíma tekur hún á sig dekkri lit þar sem hveitið tekur að brúnast. Þetta er notað til að fá réttan lit á brúnar sósur. Þegar smjörbollan er orðin á litinn eins og til stóð er hún þynnt smám saman með mjólk, soði eða öðrum vökva, þar til réttri þykkt er náð.
Notkun á mjöli til að þykkja sósur er að minnsta kosti þekkt frá tímum Rómaveldis. Hin eiginlega smjörbolla á hugsanlega uppruna sinn í Sauce Robert, sósu sem var vinsæl með kjötréttum í Frakklandi á 16. og 17. öld.
Venslagagnagrunnur
Venslagagnagrunnur er safn gagna sem lúta reglum um vensl gagnanna. Hugtakið vísar til gagna og skema (rökræn framsetning gagnanna). Grunnurinn er safn af venslum (töflum) og býður upp á aðferðir til að nálgast innihaldið eftir fyrirfram skilgreindum leiðum. Innihald grunnsins býr í skemum, sem innihalda töflur. Tafla (enska Relation) er skilgreind sem safn (Set) af röðum (Tuples) sem hafa sömu dálka (Attributes eða Columns). Venslalíkanið gerir ráð fyrir að hvorki raðir né dálkar í venslum hafi sérstaka röðun.
Hugtakið venslaðir gagnagrunnar var upphaflega skilgreint og sett fram af E.F. Codd.
Codd setti fram átta leiðir til að nálgast gögn úr vensluðum gagnagrunnum. Fyrstu fjórar voru ættaðar úr hefðbundinni mengjafræði:
Aðgerðirnar sem Dr. Codd lagði til og ótaldar eru innihalda:
Aðrar aðgerið hafa verið kynntar eða lagðar til síðan Dr. Codd setti fram sínar upphaflegu átta.
Normalisering
Normalisering var upphaflega tilgreind af Dr. Codd sem órofa hluti af venslalíkaninu. Normalisering inniheldur aðferðir til að losna við endurtekningar gagna. Að losna við endurtekningar hjálpar við meðhöndlun gagna og hjálpar við heilindi gagna. Notkun normaliseringar leiðir gögn á normalform.
Adoxa
Adoxa er ættkvísl með tveim til þremur tegundum:
Júlíanska tímatalið
Júlíanska tímatalið (einnig kallað gamli stíll eða júlíska tímatalið) var kynnt til sögunnar af Júlíusi Caesar árið 46 f.Kr. og tekið í notkun 45 f.Kr. eða 709 ab urbe condita (frá stofnun borgarinnar). Með þessu tímatali var árið ákvarðað sem 365 dagar og fjórða hvert ár skyldi vera hlaupár þar sem einum degi væri bætt við.
Tímatalið var í notkun fram á 20. öld í mörgum löndum og er enn notað sem kirkjuárs dagatal af ýmsum kirkjudeildum Rétttrúnaðarkirkjunnar. Það var þó gallað að því leyti að of mörgum dögum var bætt við með hlaupárunum þannig að tímatalið skekktist með tímanum frá raunverulegum árstíðum um 11 mínútur á hverju ári. Sagt er að Caesar hafi vitað af þessu misræmi en ekki fundist það vera nógu merkilegt til að spá mikið í það.
Gregoríska tímatalið (einnig kallað nýi stíll) var kynnt til sögunnar á 16. öld til þess að lagfæra misræmið og var þá miðað við vorjafndægur. Hlaupárum var fækkað þannig að aldamótaár sem deilanleg eru með 400 teljast hlaupár, en önnur aldamótaár ekki. Þannig var 1900 ekki hlaupár, en 2000 var það. Bæði hefðu verið hlaupár í gamla stíl.
Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum mótmælenda í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíanska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 og voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.
Myndband
Myndband eða vídeó (úr latínu: video, „ég sé”) er tækni til að taka upp, geyma, vinna úr, útvarpa og afrita kvikmyndir. Myndbandatækni var þróuð fyrir sjónvarp en er núorðið líka notuð á Internetinu.
Hoya smithii
Hoya smithii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Fídjíeyjum.
Francesco Petrarca
thumb|right|Francesco Petrarca á [[freska|fresku eftir Andrea di Bartolo di Bargilla í Gli Uffizi í Flórens ]] Francesco Petrarca (1304 – 19. júlí 1374) var ítalskur rithöfundur, skáld og fræðimaður. Hann er, ásamt Dante Alighieri, álitinn upphafsmaður endurreisnarinnar. Hann fæddist í Arezzo í Toskana og fluttist ungur til Flórens. Faðir hans var ásamt Dante dæmdur í útlegð og Petrarca ólst því upp í Avignon í Frakklandi. Hann lærði í Montpellier og Bologna. Hann er einkum þekktur fyrir ljóð ort á ítölsku og ýmis rit á latínu um aðskiljanleg efni eins og sögu, guðfræði og siðfræði. Þekktastur er hann fyrir að hafa ort á ítölsku en langmest af ritum hans er þó á latínu, enda var hann ötull talsmaður rannsókna á ritum fornmanna og er þannig frumkvöðull fornmenntastefnunnar sem varð einkenni endurreisnarinnar.
Vísindasaga
thumb|right|Hlutföll sólar, tungls og jarðar úr riti [[Aristarkos frá Samos|Aristarkosar frá Samos.]] Vísindasaga er saga vísindanna og vísindalegrar þekkingar frá fornöld til okkar samtíma. Elstu vísindarit heims eru rit um stjörnufræði, stærðfræði og læknisfræði frá Mesópótamíu og Egyptalandi hinu forna frá um 3000 til 1200 f.o.t. Vísindaleg þekking Mið-Austurlanda hafði áhrif á náttúruspeki Forn-Grikkja í fornöld þar sem reynt var að finna náttúrulegar orsakir atburða í efnisheiminum. Grikkir og Rómverjar þróuðu klassíska heimspeki og urðu fyrstir til að rita um margar greinar náttúruvísinda og hugvísinda eins og náttúrufræði, siðfræði, rökfræði, mælskufræði, bókmenntafræði og fagurfræði. Evklíðsk rúmfræði var þróuð af Grikkjum. Á Indlandi og í Kína þróaðist líka þekking á stjörnufræði, stærðfræði, málfræði og stjórnmálafræði. Tugakerfisútreikningar voru þróaðir á Indlandi á miðöldum. Eftir fall Rómaveldis voru grísk heimspeki- og vísindarit í hávegum höfð í löndum múslima þaðan sem þau bárust aftur til Evrópu eftir 1000. Á gullöld Íslams urðu framfarir í efnafræði og læknisfræði og algebra var fundin upp. Á sama tíma urðu til ný rannsóknartæki í Kína, eins og baugahnöttur og kompás. Endurreisnin í Evrópu markast af enduruppgötvun heimspekirita klassískrar fornaldar. Á þeim tíma urðu framfarir á sviði verkfræði, og rúmfræði og einfaldar vélar voru notuð til að þróa nýja tækni í arkitektúr, skipasmíði og hernaði. Fyrsta eiginlega listasagan var skrifuð á Endurreisnartímanum.
Á 16. og 17. öld átti vísindabyltingin sér stað í Evrópu, meðal annars vegna nýrra rannsóknartækja, sjónaukans og smásjárinnar, sem veittu innsýn í hvort tveggja himingeiminn og lífríkið. Sólmiðjukenningin og landkönnun Evrópubúa á Landafundatímabilinu urðu til þess að grafa undan hefðbundinni trúarlegri heimsmynd almennings. Hin nýju vísindi, eins og þau voru kölluð, lögðu áherslu á kerfisbundnar athuganir með tilraunum og hugmyndin um vísindalega aðferð varð til. Þekking á virkni mannslíkamans jókst verulega á 17. og 18. öld og grunnur var lagður að vísindalegri næringarfræði. Undir lok 17. aldar lagði Isaac Newton grunninn að nútímaeðlisfræði með því að skilgreina sígilda aflfræði á stærðfræðilegum grunni. Með upplýsingunni á 18. öld urðu framfarir á sviði efnafræði, líffræði, verkfræði, jarðfræði, landfræði og hagfræði. Vísindaleg flokkun lífríkisins á grundvelli flokkunar Linneusar varð ásamt landafundunum upphaf kerfisbundinna rannsókna á lífríki heimsins og innbyrðis tengslum lífvera. Á 19. öld olli hagnýting gufuafls og rafmagns tæknibyltingu sem breytti daglegu lífi fólks um allan heim. Í kjölfarið á róttækum samfélagsbreytingum og þéttbýlisvæðingu 19. aldar þróuðust félagsvísindin og menntavísindi tóku framförum samhliða þróun menntakerfa. Rannsóknir á hlutverkum örvera í lífríkinu ollu byltingu í hjúkrun, matvælafræði og faraldursfræði. Á sama tíma jókst þekking á þróun lífvera og jarðsögunni. Á 20. öld urðu miklar framfarir á sviðum skammtaeðlisfræði, sameindalíffræði og erfðafræði, og tölvunarfræði varð til með tilkomu tölvutækninnar. Vísindarannsóknir urðu á þessum tíma sífellt umfangsmeiri, tæknivæddari og fjármagnsfrekari, og áhrif þeirra á daglegt líf fólks með þróun nýrrar tækni, lyfja, lækningaaðferða, gerviefna, samskiptaleiða, menntunar og afþreyingar, vel sýnileg hvert sem litið er.
GMA Network
250px|thumbnail|Merki GMA Network GMA Network er filippseyskt fjölmiðlafyrirtæki (stofnað 14. júní 1950).
Stélblámi
Stélblámi (fræðiheiti: Aglaiocercus kingi) er fugl af ætt kólibrífugla. Þeir eru ættaðir um Andesfjöll í Bólivíu, Perú, Ekvador, Kólumbíu og Venesúela.
Podocarpus pendulifolius
Podocarpus pendulifolius er sígrænt tré frá Venesúela.
Steyr TMP
thumb|right|300px|Steyr TMP Steyr TMP er hríðskotabyssa, framleidd af austurríska skotovopnafyrirtækinu Steyr Mannlicher. Hún notar 9x19mm Parabellum skot og komast 15 – 30 þannig skot í magasín byssunar. Hún er 282 mm að lengd og er 1,3 kg að þyngd (óhlaðin). TMP er skammstöfun á ensku fyrir Tactical Machine Pistol, og á þýsku fyrir Tactische Maschinen Pistole.
Hvalnes
thumb|right|Hvalnes. Hvalnes í Lóni er austasti bær í Austur-Skaftafellssýslu og stendur undir Eystrahorni. Hvalneskrókurinn var löggilt siglingahöfn 1912. Þar var byggður viti árið 1954. Tyrkir komu á land á Hvalnesi árið 1627 en fundu ekkert fólk, því það var allt í seli.
Amor e Revolução
Amor e Revolução er brasilískur sjónvarpsþáttur.
Eðjustökkull
Eðjustökkull (eða leðjuvamli) (fræðiheiti: Periophthalmus barburus) er láðs- og lagarfiskur af kýtlingaætt. Eðjustökkullinn er aðallega að finna í fenjaskógum Afríku og Asíu. Hann heldur sig til þar sem gætir flóðs og fjöru og þegar örfiri er gengur hann á land og nærist á smádýrum. Hann notast þá við eyruggana til að ýta sér áfram og hefur vatn með sér sem hann geymir í húðpokum undir tálknunum. Hann neyðist svo til að skipta því út reglulega, en getur þess á milli valsað um í rakri leðjunni eins og hann væri landdýr.
Takashi Fukunishi
Takashi Fukunishi (fæddur 1. september 1976) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 64 leiki og skoraði 7 mörk með landsliðinu.
Riddarasporar
Riddarasporaættkvísl (Delphinium) er ættkvísl í Sóleyjaætt með um 300 tegundir frá Evrópu, Afríku, Asíu og Norður-Ameríku. Nokkrar tegundir eru ræktaðar sem skrautjurtir í görðum á Íslandi. Tegundirnar eru eitraðar.
Þarmagerlar
Þarmagerlar (latína Enterobacteriaceae) er fremur stór ætt baktería sem inniheldur meðal annarra sýkla á borð við Salmonella enterica og Escherichia coli.
Helstu einkenni
Þarmagerlar eru staflaga bakteríur, gjarnan 1-5 μm að lengd. Líkt og allir próteógerlar eru þeir Gram-neikvæðir. Þeir eru valfrjálst loftsæknir og gerja sykrur með myndun mjólkursýru við loftfirrðar aðstæður. Flestar tegundir eru kvikar.
Rudolf Steiner
Rudolf Steiner (1861 – 1925) austurríkiskur dulspekingur sem 1913 grundaði mannspekihreyfinguna (Anthroposophischen Gesellschaft).
Aérospatiale
Aérospatiale, stundum kallað Aerospatiale, var flugvélaframleiðandi í eigu franska ríkisins. Fyrirtækið hannaði og framleiddi loftför, eldflaugar og gervihnetti bæði fyrir almennan markað og heri. Fyrirtækið hét upprunnulega Société nationale industrielle aérospatiale (SNIAS). Nafninu var breytt í Aérospatiele árið 1970. Skrifstofur fyrirtækisins voru staðsettar í París, Frakklandi.
Smektít
Lýsing
Brúnleitt eð grænleitt á lit. Dregur í sig vatn auðveldlega og þenst út við það.
Aérospatiale
Á 10. áratugnum fór fyrirtækið í gegnum margar og stórar breytingar. Þyrlusvið fyrirtækisins, ásamt þýska flugvélaframleiðandanum Daimler-Benz Aerospace AG (DASA), var sameinað til að mynda Eurocopter Group árið 1992. Önnur svið fyrirtækisins fóru í gegnum breytingar og sameiningar við önnur fyrirtæki á sömu sviðum. Eurocopter Group ásamt flestum öðrum sviðum fyrirtækisins sameinuðust að endanum við evrópska flugvélaframleiðandann Airbus sem hét þá European Aeronautic Defence and Space Company (EADS).
Smektít
Myndun og útbreiðsla
Myndast á jarðhitasvæðum, bæði djúpt í jörðu og á yfirborði. Algengt við vatnshveri og er sú ummyndunarsteind sem mest er af á Íslandi. Verður til við ummyndun á ólivíni, pýroxeni, kalsíumríku feldspati, basaltgleri eða súrri ösku við hitastig sem er allt frá lágum hita upp í 170°C.
Aérospatiale
Flugvélar með föstum vængjum
thumb|Fyrsta flug [[Concorde árið 1969]]
Þyrlur
thumb|TF-LÍF, AS 332 Super Puma þyrla [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslunnar]]
Eldflaugar
thumb|Exocet eldflaug að fara á loft
Geim tengdar vörur
thumb|Fyrsta Ariane 4 geimflaugin að hafa sig á loft árið 1988
Spuni
Spuni getur átt við:
Zúismi
Zúismi eða Zuism er íslenskt óvirkt trúfélag. Yfirlýstur tilgangur þess í upphafi var að vera vettvangur til að iðka trú sem byggir á trúarbrögðum hinnar fornu þjóðar Súmera. Deilur og málaferli spunnust um félagið á árunum 2016 til 2019.
Upphaf
Félagið var skráð sem trúfélag árið 2013. Skráðir félagar voru fáir í upphafi en hættu flestir, og á árinu 2015 var félagið mannlaust. Þá auglýsti sýslumannsembættið á Norðurlandi eystra eftir forsvarsmönnum félagsins og skoraði á þá að gefa sig fram, annars yrði félagið lagt niður.
Yfirtaka
Hópur sem ekki tengdist stofnendum félagsins skráði sig í félagið, stofnaði nýtt rekstrarfélag og gaf sig fram við sýslumann sem nýir forsvarsmenn. Þegar þeir töldu sig hafa fengið yfirráð yfir félaginu, auglýstu þeir í nóvember 2015, að þeir mundu endurgreiða sóknargjöld þeirra sem væru skráðir í félagið. Fyrir fyrsta desember — eða á nokkrum dögum — skráðu yfir 3000 manns sig og félagið var orðið eitt það fjölmennasta í landinu.
Um leið samþykkti nýja stjórnin að markmið félagsins væri að hið opinbera myndi fella úr gildi öll lög sem veita trú- og lífsskoðunarfélögum forréttindi eða fjárstyrki umfram umfram önnur félög. Félagið setti á nýja heimasíðu sína, að það mundi annast lögbundnar hjónavígsluathafnir, en sú hver athöfn mundi kosta mörghundruð milljarða.
Forræðisdeila
Snemma árs 2016 kröfðust upprunalegu stjórnarmennirnir þess að fá félagið afhent aftur og héldu því fram að félagið hefði verið ólöglega afhent nýju stjórninni. Málaferli stóðu í meira en ár, og á meðan voru bankareikningar félagsins frystir með tugum milljóna króna sem söfnuðust inn á þá af sóknargjöldum.
Svo fór að upprunalegu stofnendunum var dæmt forræði fyrir félaginu og fjármunum þess. Þeir lofuðu að standa við fyrirheit yfirtökumanna og endurgreiða sóknargjöldin eins og lofað hefði verið. Einhverjir skráðir félagsmenn gáfu sig fram og fóru fram á að fá endurgreitt og fengu það en sá hópur var lítið brot þeirra sem skráðir voru.
Endalok?
Óvissa var með framtíð félagsins árið 2019 en stjórnarformenn hættu, félagið gat ekki sýnt fram á starfsemi, skilaði ekki ársskýrslu og forsvarsmenn þess, Einar Ágústsson og Ólafur Helgi Þorgrímsson voru dæmdir fyrir fjár- og skattsvik.
Sýslumaður lét stöðva greiðslur til trúfélagsins árið 2019. Það krafðist þess að fá hin vangoldnu sóknargjöld greidd, en árið 2020 var íslenska ríkið sýknað af kröfu félagsins. Ágúst Arnar Ágústsson, forstöðumaður Zuism, sagðist munu slíta félaginu þegar niðurstaða lægi fyrir í dómsmálinu.
Manneskja ársins hjá Time
Manneskja ársins (e. Person of the Year; kynjað sem [karl]maður ársins eða kona ársins til ársins 1999) er árlegt eintak af bandaríska tímaritinu Time sem fjallar um einstakling, hóp, hugmynd eða hlut sem hefur „til hins betra eða verra […] gert mest til þess að hafa áhrif á atburði ársins“.
Bakgrunnur
Sú hefð að velja mann ársins hófst árið 1927 þegar ritstjórar Time veltu fyrir sér hverjir hefðu verið mest áberandi í fréttum ársins. Með hugmyndinni átti líka að bæta upp fyrir það að flugmaðurinn Charles Lindbergh hafði ekki birst á forsíðu blaðsins eftir sögulegt einstaklingsflug sitt yfir Atlantshafið sama ár. Í lok ársins voru því tvær flugur slegnar í einu höggi með því að hafa Lindbergh á forsíðunni.
Möðruætt
Möðruætt (latína: Rubiaceae) er ein stærsta ætt blómplantna. Hún inniheldur 611 ættkvíslir og um 13.500 tegundir. Meðal tegunda sem tilheyra möðruætt er kaffirunninn (Coffea arabica).
Flestar tegundir af möðruætt eru tré eða runnar sem lifa í hitabeltinu en sumar tegundir lifa í tempraða beltinu og eru graskenndar jurtir.
Einkenni
Möðruætt er nokkuð fjölbreytt þegar kemur að plöntueinkennum. Flestar tegundir hafa einföld heilrend lauf sem vaxa gagnstæð eða kringstæð á stönglinum. Plönturnar hafa axlarblöð og sumar tegundir hafa kalsíum oxalat í blöðunum.
Papúamörður
Papúamörður (fræðiheiti: Dasyurus albopunctatus) er tegund pokamarða.
Þjóðarsáttin á Íslandi 1990
Þjóðarsáttin 1990. Hinn 2. febrúar 1990 voru kjarasamningar milli verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og ríkisins undirritaðir. Þessir samningar eru kenndir við þjóðarsátt og hafa fest sig í sessi sem efnahagslegt afrek. Með samningunum var klippt á áralangar víxlhækkanir launa og verðlags. Verðbólgudraugurinn var kveðinn niður og stöðugleiki komst á í efnahagsmálum.
Kirkjubokka
Kirkjubokka (fræðiheiti: Protophormia terraenovae) er flugutegund sem var fyrst lýst af Robineau-Desvoidy 1830. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Kirkjubokka finnst víðast á norðurhveli og þá á Íslandi nær öllu.
Þjóðarsáttin á Íslandi 1990
Það sem gerði þjóðarsáttina einstaka var að aldrei áður höfðu jafnmargir ólíkir hagsmunaaðilar komið að kjarasamningagerð. Aldrei áður höfðu eins umfangsmiklar efnahagslegar forsendur legið til grundvallar kjarasamningum. Þar var m.a. að finna þau nýmæli að allir skyldu fá sömu kauphækkanir og að verðbólguspár yrðu lagðar til grundvallar kaupmáttarmarkmiðum. Hornsteinninn var stöðugt gengi sem kom í stað verðtryggingar í eldri kjarasamningum.
Þjóðarsáttin var helsta forsenda þeirra efnahagslegu breytinga sem stjórnvöld stóðu fyrir á tíunda áratugnum.
Úmbúndú
Úmbúndú er bantúmál talað af um 2 milljónum í Angóla.
Nornavendir
Nornavendir eða vendlar (fræðiheiti: Taphrina) er ættkvísl sveppa sem sníkir á ýmsum plöntum.
==Tegundir ==
Sean Paul
thumb|right|Sean Paul (2007) Sean Paul Ryan Francis Henriques (fæddur 9. janúar 1973) er jamaískur reggí- og dancehall tónlistarmaður. Hann er þekktastur sem Sean Paul.
Klórít
thumb|Klórít Klórít tilheyrir hópi leirsteinda.
Lýsing
Grænleitt en getur orðið brúnt á lit. Flögótt og flögurnar oft sveigjanlegar.
Myndun og útbreiðsla
Myndast á nokkru dýpi á jarðhitasvæðum við 200°C hita. Algeng sem ummyndum í frumsteindum og sem holufylling.
Hama
Hama er borg í Sýrlandi. Hún er höfuðstaður héraðsins Hama og er vestarlega í miðju héraðinu. Hama er fimmta stærsta borg Sýrlands með um 410.000 íbúa.
Ljósmynd
Ljósmynd er heiti á mynd, sem fæst við ljósmyndun með sýnilegu ljósi. Hitamynd er samsvarandi mynd sem fæst þegar notast er við innrautt ljós.
Suðuryllir
Suðuryllir (fræðiheiti: Sambucus australis) er trjátegund í geitblaðsætt. Hann er ættaður frá Suður Ameríku (Perú, Brasilía og Bólivía). Berin eru eitruð, en blómin eru notuð í jurtalækningum.* Aplicações em herbologia Honum er stundum ruglað við svartylli.
Olíuleirsteinn
alt=Mynd sem sýnir námugröft fyrirtækisins VKG eftir olíuleirsteinn í bænum Ojamaa í norðaustur [[Eistland|Eistlandi.|thumb|Námugröftur olíuleirsteins í Eistlandi]] Olíuleirsteinn og olíusandur (e. Oil shale) eru fínkornað setberg sem inniheldur lífrænt efni í formi kerógens. Kerógen er vaxkennt og vetniskolefnaríkt efni sem er talið vera forveri jarðolíu. Hafi olíuleirsteinn eða olíusandur þessi lífrænum efnasamböndum í nægu magni er hægt er að framleiða fljótandi kolvetni, það er jarðefnaeldsneyti. Stundum er hægt er að brenna olíuleirstein eða olíusand beint. Einnig er hægt að framleiða óhefðbundna olíu úr brotum úr olíuleirsteini eða olíusandi með hitasundrun (e. pyrolysis), vetnun (e. hydrogenation) eða hitauppstreymi, þannig að olían seyti úr honum. Við hitasundrun er bergið eða sandurinn hitaður yfir 300 °C án súrefnis. Ef mikið olíumagn er að finna í olíuleirstein (stundum nefnt leirflöguberg, bikflögusteinn, olíuflögusteinn, jarðbik eða tjörusandsteinn) getur verið hagkvæmt nýta hann. Það fer þó eftir hráolíuverði.
Lafði Godiva
thumb|300px|Lady Godiva eftir [[John Collier (sirka 1898)]] Lafði Godiva (um 980 – 1067) var engilsaxnesk hefðarkona sem sagt er að hafi riðið nakin í gegnum Coventry á Englandi til að fá bónda sinn Leofric jarl af Merkju til að draga úr þeim mikla skatti sem hann lagði íbúa bæjarins.
Goðsögnin
Sagan segir að Lafði Godiva hafi verið undurfögur kona Leofric III, jarls af Merkju og lávarðs af Coventry. Íbúar bæjarins máttu þola skort vegna þess mikla skatts sem jarlinn lagði á þá, lafði Godiva fannst nóg um og bað bónda sinn ítrekað að draga úr sköttunum, að lokum varð hann svo þreittur á ítrekuðum beiðnum hennar að hann sagðist muna draga úr skattinum ef hún myndi ríða nakin um götur bæjarins. Lafðin tók hann á orðinu og gerði það eftir að hún hafði gefið út tilkynningu þess efnis að íbúar bæjarins skyldu halda sig innandyra og loka gluggum sínum meðan á reiðinni stæði, sem allir íbúar bæjarins gerðu nema klæðskeri einn sem boraði göt í gegnum gluggahlera sinn. Hann var eftir þetta var þekktur sem gluggagægir og sagt er að hann hafi orðið blindur fyrir vikið. Eftirmálar atviksins voru þeir að Leofric stóð við orð sín og afnam þessa miklu skatta.
1657
Árið 1657 (MDCLVII í rómverskum tölum) var 57. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Skilti við minnismerki um fórnarlömb Meirekibrunans.
Greinar stærðfræðinnar
Greinar stærðfræðinnar eru í stórum dráttum eftirfarandi:
Stærðir
Mælingar á stærðum og aðferðir við að gera slíkar mælingar.
Breyting
Aðferðir til þess að lýsa og höndla breytingar stærðfræðilegra falla og breytingar milli talna.
Bygging
Skilgreiningar á stærð, samhverfni og stærðfræðimynstur.
Rúm
Tengsl einstakra eiginda.
Strjál stærðfræði
Strjál stærðfræði felur í sér aðferðir sem eiga við um hluti sem geta eingöngu tekið á sig fastákveðin, aðgreind gildi.
|| 96px || || 96px || 96px
Mikilvægar setningar
Setningar sem hafa heillað stærðfræðinga og aðra.
Mikilvægar tilgátur
Hér eru nokkur óleyst vandamál í stærðfræðinni.
Grundvöllur og aðferðir
Aðferðir við að skilja eðli stærðfræðinnar hafa áhrif á það hvernig stærðfræðingar leggja stund á stærðfræði.
Codex Laudianus
thumb|Codex Laudianus Codex Laudianus (Skammstafað Ea (Wettstein), 08 (Gregory) eða α 1001 (Von Soden)) er handrit af Nýja testamentinu. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 6. öld e.Kr. Handritið er geymt í Bodleian Library (Laud. Gr. 35 1397, I,8) í Oxford.
Handritið er nú 227 blöð (27 x 22 cm). Textinn er í tveimur dálkum, 24 línur á hverri síðu.
Tom Waits
thumbnail|Tom Waits í Prag árið 2008.
Hann byrjaði feril sinn þegar hann var dyravörður á þjóðlagabúllu í San Diego. Tók Waits þátt í hæfileikakeppni í Los Angeles og fékk í kjölfarið útgáfusamning. Fyrsta platan, Closing Time, kom út árið 1973. Waits hefur unnið tvenn Grammy verðlaun. Var það fyrir plöturnar Bone Machine og Mule Variations. Tímaritið Rolling Stone setti hann á lista 100 bestu lagahöfunda allra tíma.
Waits býr í Sonoma-sýslu í Kaliforníu með konu sinni Kathleen Brennan og þremur börnum. Brennan semur með honum lög.
Saarbrücken
Saarbrücken (franska Sarrebruck, rínarfranska Saarbrigge, lúxemborgska Saarbrécken, latína Saravipons) er langstærsta borgin í þýska sambandslandinu Saarland, með 180 þúsund íbúa (2019) og er jafnframt höfuðborg þess.
Blóðnasir
Blóðnasir (epistaxis) er það þegar það blæðir úr nefinu. Sumir fá aldrei blóðnasir á meðan aðrir fá þær reglulega við jafnvel minsta áreiti. Þeir sem fá blóðnasir reglulega fá þær oft á sama stað og á sömu hlið. Stundum er gripið til þess ráðs hjá þeim sem fá helst til oft blóðnasir að brenna húðina þar sem blæðingin myndast til þess að gera hana þykkari og fyrirbyggja þannig blóðnasir.
Blóðnasir geta verið einkenni á of háum blóðþrýstingi.
Saarbrücken
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er þríþætt og eru þeir frá þeim þremur bæjum og borgum sem sameinuðust 1909 til að mynda stórborgina Saarbrücken. Neðst er hvítt ljón á bláum grunni og er það frá hinni gömlu Saarbrücken. Efst til vinstri er rauð rós á hvítum grunni og er það frá St. Johann. Efst til hægri eru tveir svartir hamrar ásamt svartri töng og er það frá Malstatt-Burbach. Merkið þetta var tekið upp við samrunann 1909.
Orðsifjar
Upphaflegt heiti borgarinnar er Sarabrucca. Sara er áin Saar. Briga merkir hér annað hvort klettur eða mýrlendi (Bruch á þýsku). Heitið hefur ekkert með brú (Brücke) að gera.
Söguágrip
thumb|Kastalinn í Saarbrücken
Vinabæir
Saarbrücken viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Frægustu börn borgarinnar
thumb|Nicole sigraði Eurovision 1982.
Byggingar og kennileiti
thumb|Lúðvíkskirkjan
Jakobínarína
thumb|Jakobínarína á tónleikum árið 2006. Jakobínarína er íslensk hljómveit sem var stofnuð í lok árs 2004 af félögunum Gunnari Bergmann Ragnarssyni, sem syngur, Hallberg Daða Hallbergssyni, sem spilar á gítar, Ágústi Fannari Ásgeirssyni, sem spilaði á gítar en leikur nú á hljómborð, Sigurði Möller Sívertsen, sem leikur á trommur og Björgvini Inga Péturssyni sem plokkar bassann. Þeir spiluðu á nokkrum tónleikum og tóku svo þátt í Músíktilraunum 2005 þar sem þeir unnu. Eftir Músiktilraunir bættist einn í hópinn, Heimir Gestur Valdimarsson. Hann var áður í hljómsveitinni Lödu Sport og spilar á gítar. Þeir hafa nú gefið út þrjár smáskífur með lögunum His Lyrics are disastrous, Jesus og This is an advertisment. Jakobínarína hefur notið mikillar hylli og hefur spilað á þremur seinustu Airwaves hátíðum og tólistarhátíðinni South by Southwest í Texas við miklar undirtektir. Hafa þeir luku upptökum á fyrstu breiðskífu sinni, The First Crusade, í byrjun árs 2007 en hún kom ekki út fyrr en í september 2007 vegna samningaörðuleika. Í febrúar 2008 tilkynnti mbl.is að hljómsveitin væri hætt og héldu þeir lokatónleika sína þann 8. mars 2008.
Greifaspori
Greifaspori (Delphinium grandiflorum) er jurt af sóleyjaætt sem var lýst af Carl von Linné. Greifaspori er í ættkvíslinni riddarasporar.
Undirtegundir
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Kampavambar
Kampavambar (fræðiheiti: Lasiorhinus), einnig kallaðir sléttuvambar, eru ættkvísl vamba.
Koji Nakata
Koji Nakata (fæddur 9. júlí 1979) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 57 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Neotapesia graddonii
Neotapesia graddonii er tegund smásveppa af doppuætt (Dermateaceae). Á Íslandi hefur Neotapesia graddonii aðeins fundist á dauðum greinum fjalldrapa í Fnjóskadal.
Georg Friedrich Bernhard Riemann
thumbnail|hægri|[[Ljósmynd af Georg Friedrich Bernhard Riemann sem tekin var árið 1868.]] Georg Friedrich Bernhard Riemann (17. september 1826 – 20. júlí 1866) var þýskur stærðfræðingur sem var stórt nafn í stærðfræðisögu 19. aldar. Á ýmsan hátt má telja hann arftaka Gauss á vitsmunasviðinu. Í rúmfræði hóf hann þróun þeirra aðferða, sem Einstein notaði síðar til þess að lýsa alheiminum. Grunnhugmyndir hans í rúmfræði koma fram í innsetningarræðu hans við háskólann í Göttingen. Þar var Gauss á meðal áheyrenda. Hann átti stóran þátt í þróun heildunar og nafn hans lifir í Riemann heildinu, einnig í svokölluðum Cauchy-Riemann jöfnum og Riemannflötum. Hann fann einnig samband á milli frumtalna og stærðfræðigreiningar, setti fram Riemann tilgátuna, sem fjallar um hið dularfulla \zeta-fall (Zetufall Riemanns) og er enn ósönnuð, en gæti gefið mikilvægar upplýsingar um dreifingu frumtalna í \mathbb{N}.
Glock
Glock GmbH er austurrískt skotvopnafyrirtæki, stofnað árið 1963 af Gaston Glock. Nú á tímum býr Glock til 35 gerðir af skammbyssum og 2 gerðir af hnífum. Glock skammbyssur eru heimsfrægar og eru víða notaðar í herjum og sérsveitum. Einnig notar íslenska sérsveitin (Víkingasveitin) og Íslenska Friðargæslan Glock skammbyssur.
Saga
Glock var stofnað árið 1963 af austurrískum verk-/tæknifræðingi Gaston Glock. Fyrirtækið framleiddi í fyrstu hnífa, verkfæri, plastmagasín og æfingarhandsprengjur, en hóf ekki framleiðslu á skotvopnum fyrr en árið 1970 þegar þeir settu á markað vélbyssubelti. Fyrsta skammbyssan, Glock 17, sem fyrirtækið bjó til, var hönnuð á fyrri hluta níunda áratugarins og var að hluta til úr plastefni, sem þá var nýung í skammbyssum.
Samstarfsmaður stofnandans, Gaston Glocks reyndi að ráða hann af dögunum og réð til verkanarins flugumann. Í árásinni 1999 hlaut Gaston þung höfuðhögg, en tókst að verjast með berum höndum og flýja af vettvangi. Tilræðismennirnir hlutu þunga fangelsisdóma í kjölfarið.
Skammbyssur
thumb|250px|Glock 17 thumb|250px|Glock 19 Listi yfir skammbyssur framleiddar af Glock.
Hnífar
thumb|300px|Glock Feldmesser FM 78
Seladónít
Seladónít eða illít tilheyrir hópi leirsteinda og er skyldast hópi steinda að nafni illít. Er millistig á milli smektíts og glimmers.
Lýsing
Leirkennt og blágrænt á lit. Kristallar sjást ekki með berum augum.
Myndun og útbreiðsla
Algeng hér á landi og finnst sem skán utan á holufyllingum.
Kreml
Kreml (rússneska: кремль) er rússneskt orð sem þýðir borgarvirki eða kastali og vísar til miðjunnar í varnareiningum gamalla rússneskra borga. Kreml er þó oftast haft um Kreml í Moskvu, eða stjórn landsins sem þar er til húsa. Að kreml vísi til stjórnarinnar (sbr. stjórnin í Kreml) hefur þó minnkað umtalsvert eftir fall kommúnismans.
Sögur af ást, landi og þjóð 1980-2010
Sögur af ást, landi og þjóð 1980-2020 er safnplata með íslenska tónlistarmanninum Bubba Morthens frá 2010. Hún er fimmta safnplata Bubba á ferlinum. Á henni birtist lagið Sól í fyrsta sinn, en lagið kom ekki út a plötu fyrr en á plötunni Ég trúi á þig ári síðar.
Lagalisti
Diskur eitt: