cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mexíkó
Stjórn frjálslyndra (1855–1911)
Eftir þetta voru íhaldsmenn gersigraðir bæði hernaðarlega og pólitískt, eftir samstarf þeirra við franska innrásarherinn og frjálslyndisstefnan varð að samheiti yfir föðurlandsást. Mexikóski herinn sem átti rætur að rekja til nýlenduhersins og síðan hers fyrsta lýðveldisins var í rúst. Nýir herforingjar komu fram í Umbótastríðinu og átökum við Frakka. Einn sá frægasti var Porfirio Díaz sem hafði getið sér hetjuorð í orrustunni við Puebla. Díaz bauð sig fram gegn Juárez án árangurs 1867. Díaz gagnrýndi Juárez fyrir að bjóða sig fram í annað sinn og gerði uppreisn sem Juárez braut á bak aftur. Juárez lést í embætti í júlí 1872 og Sebastián Lerdo de Tejada tók við. Hann lýsti yfir „ríkistrúarbrögðum“ sem byggðust á lögum, friði og reglu. Þegar Lerdo bauð sig fram gerði Díaz aftur uppreisn og setti fram Tuxtepec-áætlunina. Í þetta sinn hafði Díaz meiri stuðning og stundaði skæruhernað gegn Lerdo. Þegar Díaz var við það að vinna sigur flúði Lerdo og hélt í útlegð.
Flóttamaður
Hugtakið var skilgreint vegna þess fjölda fólks sem flúði Austur-Evrópu í kjölfar Síðari heimsstyrjaldar. Sú alþjóðastofnun sem helst kemur að málefnum flóttamanna er Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna sem taldi 28,4 milljónir flóttamanna í heiminum í upphafi árs 2006. Það var þá það minnsta sem verið hafði frá 1980.
Mexíkó
Stjórn frjálslyndra (1855–1911)
Eftir langt óróatímabil frá 1810 til 1876 tók við 35 ára stjórn frjálslynda herforingjans Porfirio Díaz sem skapaði aðstæður fyrir því sem kallað var „regla og framþróun“. Porfiríatið einkenndist af efnahagsstöðugleika og hagvexti, aukningu erlendrar fjárfestingar og áhrifa, stækkun járnbrautakerfisins, símkerfisins og fjárfestingu í listum og vísindum. Þetta tímabil einkenndist líka af miklum ójöfnuði og pólitískri kúgun. Díaz var meðvitaður um hættuna á uppreisnum innan hersins, svo hann dró kerfisbundið úr fjárframlögum til hans, en efldi í staðinn lögregluna í sveitum landsins, sem var undir beinni stjórn forsetans. Díaz forðaðist átök við kaþólsku kirkjuna, en afnam ekki ákvæðin í stjórnarskránni sem beint var gegn henni. Frá því seint á 19. öld fjölgaði mótmælendum nokkuð, þótt landið væri að langmestu leyti áfram kaþólskt.
Ríkisstjórnin hvatti til fjárfestinga breskra og bandarískra fjárfesta. Í Norður-Mexíkó eignuðust bandarískir fjárfestar stóra búgarði og stækkuðu áveitur fyrir ræktun markaðsvara. Mexíkóska stjórnin hóf landmælingar í þeim tilgangi að selja land fyrir landbúnaðarþróun. Mörg frumbyggjasamfélög misstu við þetta lönd sín og fólkið varð landlaust launafólk á stórjarðeignum (haciendas). Breskir og bandarískir fjárfestar þróuðu námavinnslu á kopar, blýi og öðrum jarðefnum, auk þess að hefja olíuvinnslu við strönd Mexíkóflóa. Með breytingum á lögum fengu einkaaðilar rétt á auðlindum í jörðu, en áður hafði ríkið átt allar auðlindir undir yfirborði jarðar. Iðnaðargeirinn þróaðist líka, sérstaklega á sviðið vefnaðarvara. Á sama tíma varð til ný stétt iðnverkafólks sem hóf að berjast fyrir réttindum.
Díaz stjórnaði með hópi ráðgjafa sem voru kallaðir „vísindamennirnir“ (científicos). Einn áhrifamesti vísindamaðurinn var fjármálaráðherrann José Yves Limantour. Stjórn Díaz var undir áhrifum frá framhyggju sem hafnaði guðfræði og hughyggju og vildi beita vísindalegum aðferðum við þróun samfélagsins. Lykilþáttur í stjórn frjálslyndra var veraldlegt menntakerfi. Ríkisstjórn Díaz átti í langvinnum átökum við Yaquia sem náðu hápunkti með nauðungarflutningum þúsunda Yaquia til Yucatán og Oaxaca.
Flóttamaður
Samkvæmt flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna var fjöldi flóttamanna í lok árs 2014 59,5 milljónir sem er hæsta tala þeirra síðan í síðari heimstyrjöld. Flóttamannavandinn í Evrópu svokallaði varð vegna mikillar fjölgunar flóttamanna árið 2015 á heimsvísu.
Fuglarnir (kvikmynd)
Fuglarnir (enska: The Birds) er bandarísk kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock frá árinu 1963. Myndin er byggð á samnefndri smásögu eftir Daphne Du Maurier. Hitchcock hafði áður gert myndina Rebecca eftir sögu Du Maurier. Við gerð Fuglanna var notast við nýstárlegar aðferðir í tæknibrellum og þótti myndin mikið afrek á sínum tíma.
Mexíkó
Stjórn frjálslyndra (1855–1911)
Díaz gerði ekki tilraun til að skapa ættarveldi og tilnefna einhvern ættingja sinn sem eftirmann. Þegar aldarafmæli sjálfstæðis Mexíkó nálgaðist sagði Díaz í viðtali við James Creelman að hann hygðist ekki bjóða sig fram í kosningunum 1910, þegar hann væri orðinn áttræður. Öll stjórnarandstaða hafði verið barin niður og því voru ekki margar leiðir fyrir nýja kynslóð stjórnmálaleiðtoga, en þessi tilkynning leiddi strax til aukinnar stjórnmálaþátttöku. Meðal þess var ólíklegt framboð Francisco I. Madero sem kom úr ríkri landeigendafjölskyldu og tókst að afla sér mikils stuðnings á stuttum tíma. Þá gerðist það að Díaz skipti um skoðun og bauð sig fram í kosningunum, en varpaði Madero í fangelsi. Aldarafmæli sjálfstæðis í september reyndist vera síðasta hátíð Porfiriatsins. Þegar mexíkóska byltingin hófst 1910 tók við tíu ára borgarastríð.
Fuglarnir (kvikmynd)
Söguþráður
Melanie Daniels, ung stúlka frá San Francisco, eltir Mitch Brenner, ungan og efnilegan piparsvein til Bodega Bay þar sem hann dvelur hjá fjölskyldu sinni um helgar. Fljótlega eftir komu hennar verður hún fyrir árás fugla og vekur það athygli bæjarbúa. Eftir því sem líður á myndina fjölgar árásunum og bæjarbúar fara að leita skýringa.
Mexíkó
Mexíkóska byltingin (1910–1920)
Mexíkóska byltingin stóð í áratug og afleiðingar hennar eru enn áberandi í mexíkósku samfélagi. Hún hófst með uppreisnum gegn Díaz forseta eftir kosningasvik í forsetakosningunum 1910, afsögn hans í maí 1911 og síðan kjöri auðugs landeiganda, Francisco I. Madero haustið 1911. Tíu daga í febrúar 1913 framdi herinn valdarán og steypti stjórn Maderos af stóli með stuðningi Bandaríkjanna. Madero var svo myrtur af útsendurum Alríkishersins undir stjórn Victoriano Huerta herforingja. Þetta varð til þess að andstæðingar Huertas í norðurhlutanum stofnuðu Stjórnarskrárherinn undir stjórn landstjórans í Coahuila, Venustiano Carranza, og í suðurhlutanum bændaher undir stjórn Emilianos Zapata. Þeir sigruðu svo Alríkisherinn.
Árið 1914 var Alríkisherinn leystur upp sem formleg stofnun svo byltingarherirnir voru einir eftir. Eftir sigur byltingarmanna á Huerta reyndu þeir að semja um frið, sem mistókst. Niðurstaðan varð borgarastyrjöld sigurvegaranna um yfirráð yfir Mexíkó. Pancho Villa, sem stýrði herdeild í norðurhlutanum, klauf sig frá Carranza og gerði bandalag við Zapata. Besti herforingi Carranzas, Alvaro Obregón, sigraði Villa í orrustunni við Celaya árið 1915 og her hans leystist upp í kjölfarið. Sveitir Zapata í suðrinu hófu skæruhernað, en Carranza varð forseti Mexíkó í reynd og Bandaríkin viðurkenndu stjórn hans.
Árið 1916 komu sigurvegararnir saman á stjórnlagaþingi til að skrifa stjórnarskrána frá 1917 sem tók gildi í febrúar 1917. Stjórnarskráin gaf ríkisstjórninni heimild til að taka yfir lykilauðlindir, eins og land (27. grein); kvað á um réttindi verkafólks (123. grein); og styrkti þær greinar stjórnarskrárinnar frá 1857 sem beindust gegn kirkjunni. Þessi stjórnarskrá er, með viðaukum, sú sama og gildir í dag.
Áætlað er að 900.000 af 15 milljón íbúum landsins árið 1915 hafi týnt lífinu í byltingunni. Þótt oft sé litið á byltinguna sem innanlandsátök hafði hún ýmis tengsl við atburði utan landamæranna. Bandaríkin léku þar mikilvægt hlutverk þar sem stjórn Repúblikana í forsetatíð William Howard Taft studdi valdarán Huerta gegn Madero, en þegar Demókratinn Woodrow Wilson tók við árið 1913, neitaði hann að viðurkenna stjórn Huerta og heimilaði vopnasölu til stjórnarskrársinna. Wilson skipaði líka Bandaríkjaher að hernema höfnina í Veracruz árið 1914.
Eftir ósigur Pancho Villa gegn byltingarhernum árið 1915 leiddi hann herfarir inn í Columbus, sem varð til þess að Bandaríkin sendu 10.000 hermenn undir stjórn John J. Pershing til Mexíkó til að reyna að ná Villa, en án árangurs. Carranza mótmælti veru bandarísks herliðs í Norður-Mexíkó. Herliðið var dregið til baka þegar Bandaríkin hófu þátttöku í fyrri heimsstyrjöld. Í stríðinu reyndi Þýskaland að fá Mexíkó til að gerast bandamaður sinn með dulmálsskeyti árið 1917. Mexíkó átti að hefja stríð gegn Bandaríkjunum til að endurheimta þau lönd sem Mexíkó hafði misst í stríði Bandaríkjanna og Mexíkó. Mexíkó var hlutlaust í heimsstyrjöldinni.
Carranza herti tökin á stjórn landsins og lét myrða bændaforingjann Emiliano Zapata árið 1919. Margir bændur höfðu stutt Carranza í byltingunni, en þegar hann komst til valda gerði hann ekki mikið í að bæta eignarhald á jörðum sem hafði verið fyrir marga meginástæðan fyrir þátttöku í átökunum. Raunar skilaði Carranza mörgum jörðum sem áður höfðu verið gerðar upptækar. Helsti foringi Carranzas, Obregón, tók þátt í ríkisstjórn um stutt skeið, en sneri svo aftur til Sonora til að búa sig undir framboð í næstu forsetakosningum. Þar sem Carranza mátti ekki bjóða fram aftur valdi hann sér eftirmann sem enginn þekkti og ætlaði sér að stjórna á bak við tjöldin. Obregón og tveir aðrir foringjar frá Sonora gerðu þá Agua Prieta-áætlunina og steyptu Carranza af stóli. Hann lést á flótta frá Mexíkóborg. Adolfo de la Huerta tók tímabundið við, en síðan var Álvaro Obregón kjörinn forseti.
Efling stjórnar og flokksræði (1920-2000)
Fyrstu 25 árin eftir byltinguna (1920 til 1946) voru byltingarforingjar forsetar Mexíkó; þar á meðal Álvaro Obregón (1920–24), Plutarco Elías Calles (1924–28), Lázaro Cárdenas (1934–40), og Manuel Avila Camacho (1940–46). Frá 1946 hefur enginn meðlimur í her landsins verið forseti. Eftir byltinguna reyndi stjórn Mexíkó að koma á friði, binda enda á afskipti hersins af stjórnmálum og skapa ný ríkisrekin hagsmunasamtök. Obregón hóf jarðaumbætur og efldi verkalýðsfélög. Hann var viðurkenndur af Bandaríkjunum og hóf sáttagerð við fyrirtæki og einstaklinga sem höfðu misst eignir í byltingunni. Hann skipaði félaga sinn, annan herforingja frá Sonora, Calles, sem eftirmann sinn, sem leiddi til misheppnaðrar uppreisnar innan hersins. Calles lenti í átökum við kirkjuna og kaþólska skæruliðaflokka þegar hann hóf að beita ákvæði stjórnarskrárinnar frá 1917 sem beint var gegn klerkum. Átökin milli ríkis og kirkju voru leyst með því að skilgreina ábyrgðarsvið hvors um sig. Stjórnarskráin bannaði endurkjör forseta, en var breytt svo Obregón gæti boðið sig fram aftur. Hann sigraði kosningarnar 1928, en var myrtur af kaþólskum ofsatrúarmanni sem olli stjórnarkreppu. Calles gat ekki orðið forseti aftur, því stjórnarskráin bannaði enn samfellda stjórnarsetu í tvö kjörtímabil í röð. Hann stofnaði þá flokkinn sem átti eftir að halda um valdataumana í Mexíkó næstu 70 árin. Calles lýsti því yfir að byltingin hefði þróast frá caudillismo (stjórn sterka mannsins) í era institucional (stofnanatímabilið).
Þótt hann væri ekki forseti var Calles áfram í lykilstöðu í mexíkóskum stjórnmálum á tímabilinu sem er kallað Maximato (1929-1934). Því lauk með forsetatíð Lázaro Cárdenas sem hrakti Calles úr landi og hóf efnahagslegar og samfélagslegar umbætur. Þær fólu meðal annars í sér þjóðnýtingu olíu í Mexíkó í mars 1938, þar sem fyrirtækið Mexican Eagle Petroleum Company, sem var í eigu Bandaríkjamanna, Breta og Hollendinga, var þjóðnýtt og ríkisfyrirtækið Pemex stofnað. Þetta leiddi til milliríkjadeilna við lönd fyrrum eigenda, en síðan þá hefur fyrirtækið leikið mikilvægt hlutverk í efnahagsþróun í Mexíkó. Arftaki Cárdenas, Manuel Ávila Camacho (1940-1946) var hófsamari og í valdatíð hans bötnuðu samskiptin við Bandaríkin. Mexíkó var mikilvægur bandamaður og birgi Bandaríkjanna í síðari heimsstyrjöld. Árið 1946 var Miguel Alemán Valdés kjörinn. Hann var fyrsti borgaralegi forsetinn sem kosinn var eftir byltinguna. Hann hóf miklar efnahagsumbætur sem urðu þekktar sem kraftaverkið í Mexíkó og einkenndust af iðnvæðingu, þéttbýlisvæðingu og auknum ójöfnuði milli þéttbýlis og dreifbýlishéraða.
Efnahagslíf Mexíkó óx hratt og landið vildi sýna umheiminum fram á styrk sinn með því að hýsa Sumarólympíuleikana 1968. Ríkisstjórnin jós fé í byggingu nýrra íþróttaleikvanga. Á sama tíma fóru pólitísk óánægja og mótmæli stúdenta vaxandi. Mótmæli stóðu vikum saman í miðborg Mexíkóborgar fyrir opnun leikanna. Ríkisstjórn Gustavo Díaz Ordaz barði mótmælin niður af hörku, sem náði hápunkti með fjöldamorðunum í Tlatelolco þar sem 300 mótmælendur létu lífið að minnsta kosti (sumir segja allt að 800). Þótt efnahagslífið héldi áfram að blómstra var ójöfnuður enn ástæða óróa, um leið og stjórn Stofnanaflokksins varð í meira mæli að alræðisstjórn sem kúgaði almenning í því sem kallað hefur verið skítuga stríðið í Mexíkó.
Luis Echeverría, sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Díaz Ordaz og bar ábyrgð á kúguninni meðan á Ólympíuleikunum stóð, var kosinn forseti árið 1970. Ríkisstjórn hans stóð frammi fyrir vaxandi vantrausti almennings og efnahagsvandræðum. Hann kom á takmörkuðum lýðræðisumbótum. Echeverría gerði José López Portillo að arftaka sínum árið 1976. Efnahagsástandið versnaði snemma á kjörtímabilinu, en síðan uppgötvuðust stórar olíulindir undan strönd landsins í Mexíkóflóa. Pemex hafði ekki bolmagn til að nýta auðlindirnar og fékk því erlend fyrirtæki til samstarfs. Olíuverð var hátt vegna takmarkana á olíuframleiðslu OPEC-ríkjanna, og López Portilla tók erlend lán til að fjármagna samfélagsleg verkefni. Þessi lán voru auðfengin vegna þess að olíubirgðir Mexíkó voru miklar og framtíðartekjur af þeim voru því lagðar að veði. Þegar olíuverð hrundi á 9. áratugnum, hrundi efnahagur Mexíkó um leið þegar skuldakreppa Rómönsku Ameríku hófst árið 1982. Vextir hækkuðu, pesóinn var gjaldfelldur og ríkisstjórnin lenti í greiðslufalli. Miguel de la Madrid (1982–88) brást við með gjaldfellingum sem leiddu aftur til verðbólgu.
Á 9. áratugnum tóku brestir að koma í alræði Byltingarsinnaða stofnanaflokksins. Í fylkinu Baja California vann frambjóðandi Aðgerðaflokksins, Ernesto Ruffo Appel, landstjórakosningar. Þegar De la Madrid kaus Carlos Salinas de Gortari sem frambjóðanda Stofnanaflokksins, klauf annar mögulegur frambjóðandi, Cuauhtémoc Cárdenas, sonur fyrrum forsetans Lázaro Cárdenas, sig frá flokknum og bauð fram gegn Salinas í kosningunum 1988. Í þeim kosningum var kosningasvindl áberandi og niðurstöður sýndu að Salinas hafði sigrað með minnsta sögulega mun. Mikil mótmæli brutust út í Mexíkóborg. Salinas tók við embætti 1. desember 1988. Árið 1990 lýsti rithöfundurinn Mario Vargas Llosa stjórn Stofnanaflokksins sem „fullkomnu einræði“, en þá höfðu þegar komið fram ýmis öfl sem ógnuðu alræði flokksins.
Salinas hóf efnahagsumbætur í anda nýfrjálshyggju, festi gengi pesóans, hélt verðbólgu niðri, opnaði fyrir erlenda fjárfestingu og hóf samningaviðræður við Bandaríkin og Kanada um að Mexíkó gerðist aðili að fríverslunarsamkomulagi þeirra. Til að það væri hægt var stjórnarskránni frá 1917 breytt á ýmsan hátt. Grein 27 sem heimilaði ríkisstjórninni að þjóðnýta náttúruauðlindir og dreifa landareignum, var breytt til að tryggja eignarétt landeigenda. Andklerkaákvæðin sem múlbundu kaþólsku kirkjuna voru endurskoðuð og Mexíkó tók aftur upp stjórnmálasamband við Vatíkanið. NAFTA-fríverslunarsamningurinn milli Mexíkó, Bandaríkjanna og Kanada tók gildi 1. janúar 1994. Sama dag hófu Zapatistar uppreisn í Chiapas. Vopnuð átök stóðu stutt og uppreisnin hefur lifað áfram sem friðsöm stjórnarandstöðuhreyfing sem stefnt er gegn nýfrjálshyggju og hnattvæðingu. Árið 1994 tók Ernesto Zedillo við embætti forseta og þurfti að glíma við mexíkósku gjaldmiðilskreppuna með því að taka 50 milljarða dala lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Zedillo hóf efnahagsumbætur sem leiddu til skjótrar endurheimtar hagvaxtar sem náði næstum 7% undir lok árs 1999.
Samtíminn
Eftir 71 árs valdatíð tapaði Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetakosningum og Vicente Fox úr Aðgerðaflokknum vann. Í forsetakosningum árið 2006 var Felipe Calderón úr Aðgerðaflokknum lýstur sigurvegari með mjög litlum mun (0,58%) yfir frambjóðanda vinstrimanna, Andrés Manuel López Obrador, sem var frambjóðandi Lýðræðislega byltingarflokksins. López Obrador dró kosningaúrslitin í efa og hét því að mynda „hliðarstjórn“.
Árið 2012 vann Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetaembættið á ný þegar Enrique Peña Nieto, landstjóri í Mexíkófylki frá 2005 til 2011, var kosinn. Hann fékk þó aðeins 38% atkvæða og var ekki með meirihluta á þinginu.
Andrés Manuel Obrador stofnaði Hreyfingu um þjóðarendurnýjun (MORENA) og vann forsetakosningar árið 2018 með yfir 50% atkvæða. Þetta kosningabandalag inniheldur stjórnmálamenn alls staðar að úr mexíkóskum stjórnmálum. Bandalagið náði líka meirihluta í bæði efri og neðri deild mexíkóska þingsins. Þessi sigur López Obrador leiddi meðal annars af því að aðrir sterkir valkostir höfðu þegar fengið tækifæri og hann lagði áherslu á hófsaman málflutning með áherslu á sættir.
Mexíkó hefur glímt við háa glæpatíðni, spillingu, stríð við eiturlyfjahringi og stöðnun í efnahagslífinu. Mörg ríkisfyrirtæki voru einkavædd eftir að umbætur í anda nýfrjálshyggju hófust á 10. áratugnum, en ríkisrekna olíufyrirtækið Pemex hefur verið einkavætt í hægum skrefum. Fyrrverandi framkvæmdastjóri Pemex var handtekinn í aðgerðum López Obrador gegn spillingu.
Í miðannarkosningum 2021 tapaði flokkur López Obrador þingsætum í neðri deild, en bandalagið hélt einföldum meirihluta. Helsta stjórnarandstaðan er frá þremur hefðbundnum valdaflokkum: Byltingarsinnaða stofnanaflokknum, Aðgerðaflokknum og Lýðræðislega byltingarflokknum.
Landfræði
Mexíkó liggur milli 14. og 33. breiddargráðu norður, og 86. og 119. lengdargráðu vestur í suðurhluta Norður-Ameríku. Næstum allt Mexíkó situr á Norður-Ameríkuflekanum, en hlutar skagans Baja California sitja á Kyrrahafsflekanum og Kókosflekanum. Sumir landfræðingar skilgreina Tehuantepec-eiðið sem hluta Mið-Ameríku, en almennt er Mexíkó talið með löndum Norðanverðrar Ameríku, ásamt Kanada og Bandaríkjunum.
Mexíkó er 1.972.550 km² að stærð og er því 13. stærsta land heims. Landið á strönd að Kyrrahafi og Kaliforníuflóa í vestri, og Mexíkóflóa og Karíbahafi í austri. Tvö síðarnefndu höfin eru innhöf í Atlantshafi. Á þessum strandsvæðum eru 6000 km² af eyjum (þar á meðal hinar fjarlægu Guadalupe-eyja og Revillagigedo-eyjar). Ef miðað er við ystu útpunkta landsins er Mexíkó rétt um 3.219 km á lengd. Landið skiptist í níu landfræðileg héruð: skagann Baja California, láglendið við Kyrrahafsströndina, Mexíkóhásléttuna, Sierra Madre Oriental, Sierra Madre Occidental, Cordillera Neo-Volcánica, strandsléttuna við Mexíkóflóa, syðra hálendið og Júkatanskaga. Þótt Mexíkó sé stórt land er mikið af landsvæðinu óhentugt til landbúnaðar vegna þurrka, jarðvegs eða landslags. Árið 2018 var áætlað að 54,9% landsins hentaði fyrir landbúnað og skiptist þannig: 11,8% er ræktarland, 1,4% er lagt undir langtímaafurðir, 41,7% er beitiland og 33,3% skógar.
Frá norðri til suðurs ganga tveir fjallgarðar eftir Mexíkó sem nefnast Sierra Madre Oriental og Sierra Madre Occidental. Þeir eru framhald á Klettafjöllum í Norðanverðri Ameríku. Frá austri til vesturs um miðbik landsins liggur mexíkóska eldfjallabeltið, líka þekkt sem Sierra Nevada. Fjórði fjallgarðurinn, Sierra Madre del Sur, liggur frá Michoacán til Oaxaca. Megnið af mið- og norðurhéruðum Mexíkó liggur á hálendi og hæstu fjöllin er að finna í eldfjallabeltinu: Pico de Orizaba (5.636 m), Popocatépetl (5.462 m) og Iztaccihuatl (5.286 m) auk Nevado de Toluca (4.577 m). Þrjú þéttbýlissvæði er að finna í dölunum milli þessara fjalla: Toluca, Mexíkóborg og Puebla. Chicxulub-gígurinn einkennir hluta af landslagi Mexíkó, en talið er að hann sé afleiðing áreksturs loftsteins við jörðina sem leiddi til krítar-paleógen-fjöldaútdauðans. Margs konar náttúruhamfarir herja á Mexíkó, þar á meðal fellibyljir við báðar strendurnar, flóðbylgjur við Kyrrahafið og eldvirkni.
Stjórnmál
Sambandsríki Mexíkó eru sambandslýðveldi sem býr við fulltrúalýðræði með forsetaræði samkvæmt stjórnarskrá frá 1917. Stjórnarskráin kveður á um þrjú stjórnsýslustig: alríkisstjórnina, fylkisstjórir og sveitarstjórnir. Samkvæmt stjórnarskránni eiga öll aðildarríki sambandsins að vera lýðveldi með þrískiptingu valds: framkvæmdavald undir stjórn landstjóra og skipaðrar stjórnar, löggjafarvald með þing sem kemur saman í einni deild, og dómsvald með hæstarétt. Fylkin eru líka með sín eigin lagasöfn.
Mexíkóska þingið er tvískipt og myndað úr Öldungadeild Mexíkó og Fulltrúaþingi Mexíkó. Þingið setur alríkislög, lýsir yfir stríði, setur á skatta, samþykkir fjárlög alríkisins og alþjóðasamninga, og staðfestir skipan sendiherra.
Þingmenn alríkisþingsins og fylkisþinga eru kosnir með samhliða kosningu meirihluta- og hlutfallskosningu. Í fulltrúadeildinni sitja 500 þingmenn. Af þeim eru 300 kosnir með meirihlutakosningu í einmenningskjördæmum (alríkiskjördæmi Mexíkó) og 200 með hlutfallskosningu af listum sem lagðir eru fram í fimm kjördæmum. Öldungadeildin er skipuð 128 öldungadeildarþingmönnum. Þar af eru 64 (tveir í hverju fylki og tveir fyrir Mexíkóborg) kosnir með meirihlutakosningu í pörum: 32 eru efsti minnihluti eða næstur inn (einn fyrir hvert fylki og einn fyrir Mexíkóborg), og 32 eru kosnir með hlutfallskosningu af listum.
Forseti Mexíkó fer með framkvæmdavaldið sem bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Hann er auk þess yfirmaður herafla Mexíkó. Forsetinn skipar ríkisstjórn Mexíkó og aðra embættismenn. Forsetinn ber ábyrgð á framkvæmd laga og getur beitt neitunarvaldi til að stöðva lagafrumvörp.
Æðsti dómstóll Mexíkó er Hæstiréttur Mexíkó með ellefu dómara sem skipaðir eru af forsetanum og samþykktir af öldungadeildinni. Hæstiréttur túlkar lögin og dæmir mál sem snúast um valdsvið alríkisins. Aðrar stofnanir dómsvaldsins eru kosningadómstóll alríkisins, kirkjudómstólar, sameinaðir dómstólar og héraðsdómstólar, og ráð alríkisdómara. Dómsvaldið er að nafninu til óháð framkvæmdavaldinu, en forsetinn López Obrador gróf undan sjálfstæði margra stofnana þess í viðleitni til að efla forsetavaldið, meðal annars með því að lækka laun dómara og neita að heimila sjálfstæða skipun ríkissaksóknara.
Eftir kosningasvik af hálfu innanríkisráðuneytisins í forsetakosningunum 1988, var ný stofnun búin til til að hafa eftirlit með framkvæmd kosninga. Stjórn López Obrador hefur stungið upp á umdeildum breytingum á stjórn stofnunarinnar þannig að hún yrði kosin í almennum kosningum en ekki skipuð sérfræðingum.
Stjórnsýslueiningar
Bandaríki Mexíkó eru sambandsríki 31 fylkis sem hafa að hluta umsýslu með Mexíkóborg.
Hvert fylki á sína eigin stjórnarskrá, þing og dómsvald, og íbúar þeirra kjósa landstjóra í beinum kosningum til sex ára í senn, og þingmenn til þriggja ára í senn.
Mexíkóborg er sérstök stjórnsýslueining sem tilheyrir sambandsríkinu í heild en ekki einhverju einu fylki. Hún var áður þekkt sem Alríkisumdæmið og hafði takmarkaða sjálfstjórn í samanburði við fylkin. Þessi einkunn var afnumin árið 2016 og borgin mun fá aukna sjálfstjórn með því að verða sérstakt fylki með eigin stjórnarskrá og þing.
Sveinn Aron Guðjohnsen
Sveinn Aron Guðjohnsen er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir sænska félagið IF Elfsborg á láni frá ítalska Serie B félaginu Spezia Calcio. Einnig spilar hann með U-21 íslenska landsliðinu. Sveinn var kallaður í fyrsta skipti A-landsliðið fyrir leik á móti Englandi í þjóðadeildinni í nóvember 2020. Hann lagði upp mark fyrir bróður sinn Andra Lucas í undankeppni HM 2022.
Mexíkó
Efnahagslíf
Í apríl 2018 var verg landsframleiðsla að nafnvirði í Mexíkó sú 15. mesta í heimi (1,15 billjónir bandaríkjadala) og sú 11. mesta kaupmáttarjöfnuð (2,45 billjónir bandaríkjadala). Hagvöxtur var að meðaltali 2,9% árið 2016 og 2% árið 2017. Landbúnaður hefur staðið undir 4% af landsframleiðslunni síðustu tvo áratugi, en iðnaður stendur undir 33% (aðallega bílaiðnaður, olíuiðnaður og rafeindaiðnaður), meðan þjónusta (aðallega fjármálaþjónusta og ferðaþjónusta) stendur undir 63%. Kaupmáttarjöfnuð landsframleiðsla á mann í Mexíkó var 18.714,05 bandaríkjadalir. Samkvæmt Heimsbankanum árið 2009 voru vergar þjóðartekjur Mexíkó að markaðsvirði þær aðrar hæstu í Rómönsku Ameríku, á eftir Brasilíu, sem gerði hæstu þjóðartekjur á mann, eða 15.311 dali. Mexíkó er nú almennt skilgreint sem efra miðtekjuland. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáði 2,3% og 2,7% hagvexti árin 2018 og 2019. Árið 2050 gæti Mexíkó verið orðið fimmta eða sjöunda stærsta hagkerfi heims.
Margar alþjóðastofnanir skilgreina Mexíkó sem miðtekjuríki, eða miðstéttarríki, en Stofnun um mat á stefnu í samfélagsþróun (CONEVAL), sem ber ábyrgð á mælingum á fátækt í landinu, segir að stórt hlutfall íbúa Mexíkó búi við fátækt. Samkvæmt stofnuninni hafði fjöldi fólks sem bjó við fátækt vaxið úr 18-19% árið 2006 í 46% (52 milljónir) árið 2010. Sérfræðingar telja þó að þessi mikli vöxtur stafi aðallega af breytingum á forsendum mælinga CONEVAL. Þeir benda líka á að þessi fjöldi er 40 sinnum meiri en sá fjöldi sem er undir fátæktarmörkum Heimsbankans. Samkvæmt skilgreiningu OECD á fátæktarmörkum (sem það hlutfall íbúa sem hefur innan við 60% af miðtekjum í landinu) búa 20% íbúa Mexíkó við fátækt.
Sveinn Aron Guðjohnsen
Foreldrar Sveins Arons eru Eiður Smári Guðjohnsen og Ragnhildur Sveinsdóttir.
Mexíkó
Efnahagslíf
Ójöfnuður í Mexíkó er sá annar mesti hjá OECD-ríkjum, á eftir Chile, þótt hann hafi farið minnkandi síðasta áratug. Neðsta tíund tekjuhópa í landinu nýtir 1,36% af auðlegð landsins, meðan efsta tíundin nýtir næstum 36%. Samkvæmt OECD eru fjármunir sem Mexíkó ver í baráttu gegn fátækt og samfélagsumbætur aðeins um þriðjungur meðaltals aðildarríkja samtakanna. Þetta endurspeglast í þeirri staðreynd að ungbarnadauði í Mexíkó er þrisvar sinnum hærri en meðaltal OECD-ríkja, meðan læsi er nálægt miðgildi OECD-ríkja. Samt sem áður telur Goldman Sachs að Mexíkó muni ná því að hafa 5. stærsta hagkerfi heims fyrir árið 2050. Samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna frá 2008 eru meðaltekjur í dæmigerðri mexíkóskri borg 26.654 dalir, en meðaltekjur í dæmigerðu sveitahéraði rétt hjá aðeins 8.403 dalir. Lágmarksdaglaun eru ákvörðuð árlega og voru 102,68 pesóar (um 5,4 bandaríkjadalir) árið 2019. Allar þróunarvísitölur fyrir frumbyggja Mexíkó eru mun lægri en meðaltalið innanlands, sem veldur ríkisstjórn landsins áhyggjum.
Rafeindaiðnaðurinn í Mexíkó hefur vaxið mjög hratt á síðasta áratug. Rafeindageirinn í Mexíkó er sá sjötti stærsti í heimi, á eftir Kína, Bandaríkjunum, Japan, Suður-Kóreu og Taívan. Mexíkó er annar helsti framleiðandi rafeindatækja sem seld eru í Bandaríkjunum, sem árið 2011 voru 71,4 milljarða virði. Mexíkóski rafeindaiðnaðurinn snýst aðallega um framleiðslu á sjónvörpum, skjám, tölvum, farsímum, rafrásum, hálfleiðurum, heimilistækjum og íhlutum í kristalsskjái. Geirinn óx um 20% milli 2010 og 2011, sem var aukning frá 17% stöðugum vexti milli 2003 og 2009. Rafeindaiðnaðurinn stendur nú undir 30% af útflutningi frá Mexíkó.
Mexíkó framleiðir fleiri bíla en nokkuð annað land í Norður-Ameríku. Bílaiðnaðurinn framleiðir tæknilega þróaða íhluti og leggur stund á rannsóknir og þróun. „Stóru þrír“ bílaframleiðendurnir (General Motors, Ford og Chrysler) hafa verið með starfsemi í Mexíkó frá 4. áratug 20. aldar, en Volkswagen og Nissan reistu þar verksmiðjur á 7. áratugnum. Í Puebla einni eru 70 framleiðendur bifreiðahluta í kringum Volkswagen. Á 2. áratug 21. aldar stækkaði iðnaðurinn hratt. Árið 2014 var nýfjárfesting í geiranum yfir 10 milljarðar dala. Í september 2016 opnaði Kia Motors 1 milljarðs dala verksmiðju í Nuevo León og Audi opnaði samsetningarlínu í Puebla sama ár. BMW, Mercedes-Benz og Nissan eru með verksmiðjur í byggingu í Mexíkó. Innlendir bílaframleiðandur eru DINA S.A., sem hefur smíðað almenningsvagna og vörubíla frá 1962 og nýja fyrirtækið Mastretta sem framleiðir sportbílinn Mastretta MXT. Árið 2006 kom næstum helmingur af útflutningstekjum Mexíkó og 45% af innflutningi frá Bandaríkjunum og Kanada. Fyrstu þrjá ársfjórðunga 2010 var viðskiptahalli Bandaríkjanna gagnvart Mexíkó 46 milljarðar dala. Í ágúst 2010 tók Mexíkó fram úr Frakklandi og varð 9. stærsti lánadrottinn Bandaríkjanna. Landið er viðskiptalega og fjárhagslega svo háð Bandaríkjunum að það veldur áhyggjum.
Peningasendingar frá mexíkóskum ríkisborgurum sem starfa í Bandaríkjunum eru umtalsverðar. Eftir samdrátt í alþjóðlegu fjármálakreppunni 2008 og aftur í Covid-19-faraldrinum 2021 eru þær orðnar hærri en aðrar gjaldeyrisuppsprettur. Peningasendingarnar berast til Mexíkó eftir beinum leiðum í bandaríska ríkisbankakerfinu.
Íbúar
Alla 19. öld rétt tvöfaldaðist íbúafjöldi Mexíkó. Þessi litla fjölgun hélt áfram fyrstu tvo áratugi 20. aldar, og jafnvel í manntalinu árið 1921 var milljón íbúa fækkun. Þetta má skýra með því að mexíkóska byltingin átti sér stað áratuginn á undan. Vöxturinn jókst gríðarlega milli 1930 og 1990 þegar árleg fjölgun var allt að 3%. Íbúafjöldi Mexíkó tvöfaldaðist á 20 árum og búist var við því að hann næði 120 milljónum fyrir aldamótin 2000. Lífslíkur fóru úr 36 árum 1895 í 72 ár árið 2000. Samkvæmt áætlun Landfræði- og tölfræðistofnunar Mexíkó er áætlaður fjöldi íbúa 129.150.971 árið 2022. Íbúar voru 123,5 milljónir árið 2017 en þá var Mexíkó fjölmennasta spænskumælandi land heims.
Menning
thumb|right|Fjölskyldur huga að legsteinum ættingja fyrir dag hinna dauðu í Almoloya del Río 1995. thumb|right|Bókasafnið við [[Universidad Nacional Autónoma de México í Mexíkóborg með skreytingum sem byggjast á myndlist frumbyggja Mexíkó reist á 6. áratug 20. aldar.]] Menning Mexíkó endurspeglar fjölbreyttan uppruna íbúa og er undir mestum áhrifum frá menningu frumbyggja og spænskri menningu. Mexíkó var ein af vöggum siðmenningar frá því fyrir 7.000 árum þegar íbúar landsins þróuðu fyrstu ræktunarafbrigði maís. Olmekar, Majar og Astekar reistu stórar borgir með einkennandi arkitektúr. Eftir að Spánverjar lögðu landið undir sig blandaðist menning frumbyggja við spænska menningu. Kaþólsk trú varð ríkjandi trúarbrögð, þótt ýmsir siðir tengist enn helgiathöfnum frumbyggja. Dagur hinna dauðu, pinjatan og dýrkun Mærinnar frá Guadalupe og alþýðudýrlingsins Santa Muerte eru dæmi um slíka siði.
Eftir mexíkósku byltinguna 1920 var tekin upp stefna aðlögunar frumþjóða landsins undir heitinu Indigenismo. Indigenismo fólst í því að upphefja frumbyggjamenningu sem upprunalega þjóðmenningu Mexíkó og brjóta á bak aftur kynþáttamismunun í skólakerfinu. Um leið voru frumbyggjar seldir undir stjórn- og menntakerfi Mexíkó. Listamenn eins og myndlistarmaðurinn Diego Rivera og tónskáldið Daniel Alomía Robles áttu þátt í að skapa þessa stefnu. Indigenismo-stefnan hefur síðar verið gagnrýnd fyrir að hafa reynt að aðlaga frumbyggja að meginstraumsmenningu Mexíkó og þannig í reynd brotið niður sérstöðu frumbyggjasamfélaga um leið og ákveðnir menningarlegir þættir voru gerðir að þjóðartáknum.
Eftir síðari heimsstyrjöld breyttist stefnan í það sem hefur verið nefnt Mestizaje sem upphefur blandaðan uppruna íbúa landsins, á þeim forsendum að allir séu á einhvern hátt blandaðir og þar með jafnréttháir. Heimspekingurinn José Vasconcelos átti þátt í mótun þessarar stefnu með hugmyndinni um „alheimskynþáttinn“, og meðal listamanna sem tengjast henni eru myndlistarkonan Frida Kahlo og rithöfundurinn Octavio Paz. Margir lykilþættir í menningu Mexíkó, eins og Mariachi-tónlist og kúrekamenning, eru tengdir við þennan blandaða uppruna. Mestizaje hefur líka verið gagnrýnt fyrir að breiða yfir kynþáttamismunun í mexíkósku samfélagi og hafna sérstöðu frumþjóða.
Masato Morishige
Masato Morishige (fæddur 21. maí 1987) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 39 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Klums
Klums er krampi í tyggivöðvum (einkum hrossa) sem veldur því að skepnan getur ekki opnað kjaftinn og nærst.
Sparisjóður Keflavíkur
Sparisjóður Keflavíkur (eða SpKef) var sparisjóður í Keflavík sem var stofnaður á fimmta áratug 20. aldar og gekk inn í Landsbankann 2011. Sparisjóður Keflavíkur var mikið í umræðunni eftir hrun vegna spillingar og vafasamra útlána.
Holdhnóska
Holdhnjóska eða holdhnúskar nefnast útbrot á útigangshrossum sem koma til af kulda og vætu. Tíðnin er mest að hausti og vetri þegar tíð er rysjótt.
Orsakir og einkenni
Þegar holdhnjóskar myndast koma hrúður og sár á hrygg og lend hrossins. Þetta kemur vegna þess að efsta lag húðarinnar blotnar og springur. Leðurhúðin verður varnarlítil en hún á að sjá um að halda hita á hrossinu. Þá veita fitukirtlar fitu út á yfirborð líkamans en sú fita klessist í hár hrossins.
Séu holdhnjúskarnir rifnir af sést í bera kvikuna þar. Hross sem þjáð eru kvillanum geta fljótt lagt af og verða kulvísir þar sem hárin og leðurhúðin virka ekki lengur á réttan hátt til að halda á þeim hita. Sum hross fá það mikla hnjúska að ekki er hægt að leggja á þau hnakk fyrr en hnjóskarnir eru dottnir af.
Meðferð
Hross í hagagöngu þurfa að hafa aðgang að góðu skjóli en það er mikilvægasta aðgerðin til að koma í veg fyrir holdhnjóska. Eftir því sem hárin vaxa lyftast holdhnjóskarnir upp. Hægt er að mýkja hnjóskana mep grænsápu eða mjúkri olíu. Einnig er hægt að örva hárvöxt með bíótín- og vítamíngjöf.
Fraxinus baroniana
Fraxinus baroniana er tegund af eskitré sem vex í Mið-Kína.
Armeria juniperifolia
Armeria juniperifolia er jurt af gullintoppuætt.
Krónudofra
Krónudofra (fræðiheiti: Schaereria cinereorufa) er tegund fléttna af dofruætt.
Útlit
Krónudofra er hrúðurflétta með reitaskipt-, vörtótt- eða bylgjótt þal. Þalið getur verið í mimsunandi brúnum lit og þalvörtur eru 0,5-1,5 mm í þvermál. Askhirslur krónudofru eru algengar, svartar 0,6-1,8 mm í þvermál með átta einhólfa glærum gróum í aski sem hvert er 7-9,5 mm í þvermál.
Útbreiðsla og búsvæði
Krónudofra finnst á norðurheimskautasvæðinu, Evrópu og Norður-Ameríku. Hún er sjaldgæf á Íslandi og er aðeins þekkt af fimm stöðum á landinu.
Krónudofra vex á berum klettum eða á mosatóm á klettum.
Hobbitinn
Hobbitinn eða Hobbit (enska: The Hobbit) er ævintýraskáldsaga eftir breska rithöfundinn J.R.R. Tolkien sem fjallar um leiðangur hobbitans Bilbó Bagga með þrettán dvergum og vitkanum Gandalfi til Fjallsins eina þar sem þeir ætla sér að endurheimta fjarsjóð úr höndum dreka að nafni Smeyginn.
Krónudofra
Efnafræði
Krónudofra inniheldur stundum fléttuefnið gýrófórinsýru.
Hobbitinn
Sagan kom fyrst út 21. september 1937 sem barnabók, en hún er eins konar inngangur að Hringadróttinssögu, sem Tolkien skrifaði síðar. Bókin kom fyrst út á íslensku árið 1978 í þýðingu feðganna Úlfs Ragnarssonar og Karls Ágústs Úlfssonar. Hún hefur einnig komið út í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen.
Krónudofra
Efnafræði
Þalsvörun krónudofru er K-, C- eða C+ bleik, KC-, P-. Askþekjan, sem venjulega er brúnsvört, brúnfjólublá eða dimmgræn litast K+ skærblá.
Thisted
Thisted brugghús er þekkt fyrir eðalbjóra og sérvörur eins og lífrænt ræktaðan bjór.
Thistedin kunta
Saint Lawrence-fljót
thumb|Kort af fljótinu. thumb|Skipaflutningar á fljótinu. Saint Lawrence fljót er fljót í Kanada sem rennur úr Ontaríóvatni í Saint Lawrence flóa og tengir saman Vötnin miklu og Atlantshaf. Fljótið myndar landamæri Ontario fylkis við New York-fylki. Skipaflutningar fara um fljótið milli Vatnanna miklu og Atlantshafsins og hafa verið gerðir skipaskurðir á því.
Hækillega
Hækillega er fæðingargalli hjá ferfætlingum, en það er þegar afturlimir fóstursins eru beygðir í hækillið.
Lesjöfors
thumb|right|200px|[[Esperantogården]] Lesjöfors er þéttbýli í sveitarfélaginu Filipstad í Svíþjóð. Þar búa 1 062 manns (2010).
Taugaboðefni
Taugaboðefni er efni sem sumar taugafrumur nota til að framsenda taugaboð. Aðrar leiða rafboð beint sín á milli, án þess að til komi neitt boðefni.
Pagiophyllum
Pagiophyllum er ættkvísl steingerfðra barrtrjáa. Greining hefur verið eftir barri eingöngu og því ekki eining um undir hvaða ætt eigi að telja þær (Araucariaceae eða Cheirolepidiaceae). Þær hafa fundist víða um heim í jarðlögum frá kola og krítartímabili.
David Lodge
David Lodge (fæddur 28. janúar 1935 í London á Englandi) er breskur rithöfundur. Bækur hans eru gjarnan gamansögur með akademískum undirtóni. Ein skáldsaga hans hefur verið þýdd á íslensku undir nafninu Lítill heimur.
Hoya aldrichii
Hoya aldrichii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af William Botting Hemsley. Útbreiðslan er á Jólaeyju.
924
924 (CMXXIV í rómverskum tölum)
Roger Leloup
Roger Leloup (f. 17. nóvember 1933), er belgískur teiknari og myndasöguhöfundur, þekktastur fyrir að hafa skapað Yoko Tsuno.
Ferill
Meðan á þessari vinnu fyrir aðra listamenn stóð þróaði Leloup sína eigin sögupersónu, Yoko Tsuno. Áramótin 1969-70 sneri hann sér alfarið að ritun þessa nýja sagnaflokks, þar sem mikil áhersla var lögð á tækni og vísindaskáldskap. 29. bókin í myndasagnaflokknum um Yoko Tsuno kom út árið 2019, en einnig hefur Leloup samið tvær skáldsögur um þessa sögupersónu sína.
White Hart Lane
thumb|right|White Hart Lane White Hart Lane var knattspyrnuvöllur í Tottenham í Norður-London. Hann var heimavöllur knattspyrnuliðsins Tottenham Hotspur frá 1899 til 2017. Hann tók rúm 36.000 í sæti. Völlurinn var rifinn árið 2017 og er nýr völlur, Tottenham Hotspur Stadium, tók við af honum.
Fæðingarheimili Reykjavíkur
Fæðingarheimili Reykjavíkur tók til starfa 18. ágúst árið 1960 og starfaði til ársins 1995. Hulda Jensdóttir ljósmóðir var forstöðukona heimilisins mest allan starfstíma þess. Fæðingarheimilið var þá til húsa á Eiríksgötu 37 í Reykjavík, á horni Þorfinnsgötu og Eiríksgötu þar sem augndeild Landspítalans er nú. Eftir nokkurt hlé var Fæðingarheimili Reykjavíkur opnað á ný árið 2021.
Saga Fæðingarheimilsins
Í upphafi sjötta áratugarins var orðið ljóst að fæðingardeild Landspítalans í Reykjavík bjó við mikil þrengsli og aðstæður á deildinni þess vegna erfiðar. Á þessum árum kom Reykjavíkurborg að rekstri fæðingardeildarinnar og lagði henni til fjármuni ásamt ríkinu. Óformlegar viðræður fóru af stað á milli ríkis og borgar um mögulega stækkun fæðingardeildarinnar eða byggingu nýrrar deildar og drógust þær á langinn án þess að niðurstaða fengist. Bandalag kvenna í Reykjavík tók málið upp á sína arma og skipaði nefnd sem vann að framgangi þess. Niðurstaða hennar varð sú að fara þess á leit við Reykjavíkurborg að hún hefði forgöngu um að opnað yrði fæðingarheimili í húsnæði i í eigu borgarinnar að Eiríksgötu í Reykjavík.
Hulda Jensdóttir ljósmóðir var ráðin forstöðukona Fæðingarheimilisins og tók það til starfa 18. ágúst 1960 og fæddust fyrstu börnin þar degi síðar eða 19. ágúst.
Lagt var upp með að Fæðingarheimilið yrði einkum ætlað konum sem gengið höfðu í gegnum áfallalausa meðgöngu og „við það miðað að taka á móti eðlilegum fæðingum.“ var haft eftir Huldu Jensdóttur í blaðaviðtali skömmu eftir opnun heimilisins.
Ráðherrabústaðurinn
thumb|right|Ráðherrabústaðurinn. Ráðherrabústaðurinn sem oftast er kenndur við staðsetningu sína og nefndur Ráðherrabústaðurinn við Tjarnargötu er sögufrægt hús í miðborg Reykjavíkur og stendur nákvæmlega við Tjarnargötu 32. Ráðherrabústaðurinn er gististaður fyrir erlenda þjóðhöfðingja, móttökustaður fyrir innlenda sem erlenda og sem fundarstaður ráðherra þegar mikið hefur legið við og menn viljað leggja áherslu á mikilvægi fundarefnisins.
Fæðingarheimili Reykjavíkur
Saga Fæðingarheimilsins
Fæðingarheimilið var rekið sem sjálfstæð eining innan Reykjavíkurborgar allt til ársins 1989 en þá varð heimilið ein af deildum Borgarspítalans. Eins og áður sagði var í upphafi áætlað að árlega yrðu um 800 fæðingar á Fæðingarheimilinu. Þegar mest lét fæddust að meðaltali um 1100-1300 börn árlega á heimilinu.
Ráðherrabústaðurinn
Saga hússins
Húsið stóð upphaflega á Flateyri. Það var norski hvalveiðimaðurinn Hans Ellefsen sem byggði það á Sólbakka á Flateyri 1892. Ellefsen hafði þá reist mikla hvalverksmiðju á Flateyri og var hún um tíma eitt af stærri fyrirtækjum landsins. En þegar hvalveiðar tóku að daprast um aldamótin 1900 gaf hann Hannesi Hafstein húsið, eða réttara sagt seldi honum það fyrir 5 kr. Hannes flutti það síðar suður til Reykjavíkur að Tjarnargötu 32 árið 1910 og var það bústaður forsætisráðherra allt fram yfir 1940, en síðasti forsætisráðherrann sem bjó þar var Hermann Jónasson.
Fæðingarheimili Reykjavíkur
Saga Fæðingarheimilsins
Þann 6. maí 2021 samþykkti borgarráð að gefa eftir heiti Fæðingarheimilis Reykjavíkur og var það afskráð úr fyrirtækjaskrá. Við heitinu tóku ljósmæðurnar Emma Marie Swift og Embla Ýr Guðmundsdóttir og hófu starfsemi Fæðingarheimilis Reykjavíkur á ný um mitt ár 2021.
Ný viðhorf
Tilkoma Fæðingarheimilisins átti stóran þátt í að innleiða ný viðhorf til fæðinga og þjónustu við sængurkonur hér á landi. Einkum var það vegna áhrifa forstöðukonunnar Huldu Jensdóttur en hún var ötul við að að kynna nýjar hugmyndir með áherslu á að fæðing væri náttúrulegur atburður sem ætti að eiga sér stað við sem þægilegastar og heimilislegar aðstæður. Á Fæðingarheimilinu fengu feður að vera viðstaddir fæðingar barna sinna sem þá þótti mikið nýmæli, systkini nýburanna voru velkomin í heimsókn á Fæðingarheimilið og boðið var upp á námskeið fyrir verðandi mæður og þeim m.a. kennd öndun og slökun. Konum var einnig boðið að fá börn sín í fangið um leið og þau fæddust, en áður tíðkaðist að þau væri þvegin og klædd áður en þau voru lögð í fang móður sinnar.
Lítill heimur
Lítill heimur (e. Small World) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn David Lodge. Bókin var gefin út á íslensku árið 1994 og þýðandi var Sverrir Hólmarsson.
Fæðingarheimili Reykjavíkur
Deilur um Fæðingarheimilið
Oft voru skiptar skoðanir um ágæti Fæðingarheimilisins og þeirra aðferða sem þar var beitt. Ýmsir töldu að öryggi kvenna og barna þeirra væri ekki nægilega tryggt og í viðtali við Guðjón Magnússon aðstoðarlandlækni í tímaritinu Veru árið 1988 sagði hann að Fæðingarheimilið væri mjög umdeild í heilbrigðiskerfinu út frá öryggissjónarmiði og meðal annars vegna þess að ekki væri þar aðstaða til að gera keisaraskurð, auk þess sem á heimilinu ríkti tregða við að nota nútímatækni til dæmis til að fylgjast með hjartslætti fóstursins.
Steindór Andersen
Steindór Andersen (fæddur 1954) er íslenskur kvæðamaður.
Fæðingarheimili Reykjavíkur
Endalok Fæðingarheimilisins 1995
Um miðjan áttunda áratuginn fór fæðingum að fækka á Fæðingarheimilinu og konur fóru í auknum mæli að fæða börn sín á fæðingardeild Landspítalns. Um svipað leyti hafði borgin hug á því að draga sig út úr rekstri heimilisins og árið 1980 stóð til að hún seldi ríkinu heimilið. Fjöldi kvenna mótmælti áformum borgarinnar og söfnuðu þær undirskriftum gegn sölunni. Ekkert varð af sölunni en starfsemi heimilins dróst hins vegar saman eftir því sem á leið og að lokum var Fæðingarheimilið lagt niður árið 1995. Á starfstíma þess fæddust þar um 22 þúsund börn.
Steindór Andersen
Steindór er þekktur fyrir flutning sinn af rímum og samstarf sitt með Sigur Rós. Hann hefur einnig unnið með Hilmari Erni Hilmarssyni og Erpi Eyvindarsyni.
Fjölskyldugáta
Kvikmyndin Family Plot í leikstjórn Alfred Hitchcock var framleidd í Bandaríkjunum árið 1976. Myndin var sú síðasta sem Hitchcock gerði á 60 ára ferli sínum.
Stóri dani
Stóri dani er afbrigði af hundi, þekktur fyrir stærð sína. Hann er einn af stærstu hundategundunum. Núverandi heimsmetshafi; 109 cm að stærð frá loppu til herðakambs og 220 cm frá höfði til rófu, er George.
Breskar mælieiningar
Breskar mælieiningar eða fet-punda kerfið er kerfi mælieininga sem var fyrst skilgreint árið 1824. Seinna var kerfinu breytt og minnkað. Breska mælieiningakerfið var tekið upp um allt Breska heimsveldið. Fyrir seinni hluta 20. aldar höfðu flestar þeirra þjóða sem áður voru í Breska heimsveldinu tekið upp metrakerfið sem aðalmælieiningakerfi. Á Bretlandi og í Kanada Breskar mælieiningar er enn notað.
Innleiðing
Með Mælieiningalögum 1824 voru breska mælieiningakerfið tekið í notkun. Áætlað var að kerfið yrði tekið formlega í notkun 1. maí 1825, en vegna Mælieiningalaga 1825 var innleiðingunni frestað um nokkra mánuði. Kerfið var því tekið upp formlega 1. janúar 1826. Lögin sem voru sett árið 1824 heimiluðu notkun á eldri mælieiningum með þeim skilmálum að þær voru venjubundnar, viðurkenndar og merktar skýrlega með samsvarandi einingum í nýja kerfinu.
Elias Lönnrot
Elias Lönnrot (9. apríl 1802 – 19. mars 1884) var finnskur læknir, textafræðingur og safnari gamalla finnskra sögukvæða. Hann er þekktastur fyrir að hafa safnað saman og skapað goðsagnakvæðið, Kalevala, (1835, aukið 1849), úr styttri kvæðum og danslögum sem hann safnaði úr finnskri sagnahefð í nokkrum ferðum sínum um Finnland, Lappland, Rússnesku Karelíu, Kólaskaga og Eystrasaltslöndin. Hann setti einnig saman fyrstu finnsk-sænsku orðabókina og setti hana upp í stafrófsröð en ekki eftir orðsifjum eins og hafði verið venjan áður. Að auki samdi hann fyrstu flóruna á finnsku máli: Flora Fennica – Suomen Kasvisto 1860 í stað latínu. Hún var svo endurútgefin og aukin með aðstoð Th. Saelan 1866
Flen
thumb|right|200px|Flen Flen er þéttbýli í sveitarfélaginu Flen í Svíþjóð. Þar búa 6 229 manns (2010).
Hafliði Másson
Hafliði Másson (d. 1130) var íslenskur goðorðsmaður og höfðingi á 11. og 12. öld. Hann er einkum þekktur fyrir deilur sínar við Þorgils Oddason, (1080-1151) svo og fyrir að hafa ásamt öðrum látið færa lög íslenska þjóðveldisins, Grágás, í letur en fram að því höfðu lögin verið sögð upp á Alþingi.
Hafliði var sonur Más Húnröðarsonar goðorðsmanns á Breiðabólstað í Vesturhópi; voru þeir komnir í beinan karllegg af Ævari gamla Ketilssyni landnámsmanni og var goðorðið (Æverlingagoðorð) kennt við hann og ættin kölluð Æverlingar. Már faðir Hafliða var víðförull og er sagður hafa verið í Miklagarði um tíma og verið þar foringi Væringjasveitar.
Hafliði bjó á Breiðabólstað og var einn auðugasti og virtasti höfðingi landsins. Hann kemur lítið við sögu fyrr en nokkuð er komið fram á 12. öld, eða eftir að Bergþór Hrafnsson var kosinn lögsögumaður á Alþingi 1117: „Ok it fyrsta sumar, er hann sagði lög upp, var nýmæli þat gert, at um vetrinn eftir skyldi rita lögin at Hafliða Mássonar at umráði Bergþórs ok annarra vitra manna, ok skyldu þeir gera nýmæli þau öll, er þeim þætti þau betri en in fornu lög, ok skyldi þau segja upp it næsta sumar eftir ok þau öll haldast, er meiri hlutr manna mælti eigi í móti. Þá var ritaðr Vígslóði ok margt annat í lögum ok lesit upp um sumarit eftir í lögréttu, ok líkaði þat öllum vel.“
Var sú lagaskrá þessi nefnd Hafliðaskrá og átti hún að ráða ef skrám bæri ekki saman. Má telja víst að fyrst ákveðið var að skrá lögin á heimili hans hafi hann sjálfur þótt mjög lögfróður. Honum er lýst þannig í Þorgils sögu og Hafliða að hann hafi verið „bæði forvitri og góðgjarn og hinn mesti höfðingi“.