cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jólarefur
Jólarefur hét matur sá sem hverjum heimilismanni var skammtaður til jólanna (ket, flot og fleira) á aðfangadagskvöldið.
Garðablágresi
Garðablágresi (fræðiheiti: Geranium pratense ) er jurt af blágresisætt. Jurtin verður 0,7-1,2 m há og blómgast í júní til ágúst. Blómin eru stór í þéttum blómskipunum. Blöðin skiptast í 7-9 blaðhluta. Hún er útbreidd um nær alla Evrasíu.
Jilin
alt=Landakort sem sýnir legu Jilin héraðs í norðausturhluta Kína.|thumb|Kort af legu  Jilin héraðs í Kína. Jilin (kínverska: 吉林; rómönskun: Jílín) er hérað í norðausturhluta Alþýðulýðveldisins Kína. Það liggur að Rússlandi í austri, Norður-Kóreu í suðaustri, kínversku héruðunum Liaoning í suðri og Heilongjiang í norðri og Innri Mongólíu í vestri. Jilin iðnvæddist snemma og einkennist efnahagur héraðsins af stóriðju. Héraðið er ríkt af náttúrulegum auðæfum og hefur stóran forða af olíu, gasi, kolum, olíuleirstein svo nokkuð sé nefnt. Héraðið var áður hluti af Mansjúríu. Höfuðborg héraðsins og stærsta borg er Changchun. Íbúafjöldi Jilin er um 27 milljónir.
Brú
thumb|right|[[Ölfusárbrú.]]
Jilin
Landfræði
Héraðið Jilin liggur í miðhluta norðaustur Kína. Það á landamörk að Rússlandi (fylkinu Prímorja) í austri, Norður-Kóreu (héruðin Rason, Norður Hamgyong, Ryanggang og Chagang) í suðaustri, kínversku héruðunum Liaoning í suðri og Heilongjiang í norðri og sjálfstjórnarsvæði Innri Mongólíu í vestri.
Brú
Brú er mannvirki sem oftast spannar illfært bil milli tveggja staða, hvort sem er yfir á, gil, gjótu, dal, veg, stöðuvatn eða sjó. Fyrstu brýrnar voru úr viði, trjádrumbar, síðar voru steinar notaðir til brúarsmíði og loks stál og steinsteypa.
Jilin
Landfræði
Höfuðborg Jilin héraðs og stærsta borg Changchun, er staðsett á Norðaustur-Kína sléttunni (einnig kölluð Songliao sléttan eða Mansjúríusléttan). Árið 2010 voru höfuðborgarbúar 7,7 milljónir.
Jilin héraðið nær yfir 187.000 ferkílómetra. Íbúafjöldi þess var árið 2010 um 27 milljónir.
Héraðið hefur gnægð af hefðbundnum kínverskum lækningalindum, með um það bil 27.000 tegundir af villtum plöntum og 9.000 tegundir af lækningajurtum.
Jilin er ríkt af náttúrulegum steinefnum. Þar eru 136 tegundir steinefna, þar af hafa 70 þeirra verið nýttar. Það hefur stórum forða af olíu, gasi, kolum, járni, nikkel, mólýbden, talkúm, grafít, gifsi, kísilgúr, sementbergi, vollastónít, gulli og silfri. Héraðið hefur mestan forða af olíuleirstein í Kína.
Jilin er hálent í suðaustri og lækkar varlega til norðvesturs. Changbai-fjöll liggja um suðausturhéruðin. Þar er hæsti tindur héraðsins, Paektu-fjall í 2.744 m. Aðrir fjallagarðar eru Jilinhada fjöllin, Zhang Guangcai fjöllin og Longgang fjöllin.
Um Jilin renna Yalu fljót og Tumen fljót í suðausturhlutanum. Saman mynda þau hluta af landamærunum milli Kína og Norður-Kóreu. Yalu fljót fellur í Kóreuflóa en Tumen fljót rennur til Japanshafs.
Auk höfuðborgarinnar Changchun með 7.7 íbúa milljónir íbúa (2010) eru margar stórar borgir: Jilin borg (4.4 milljónir íbúa); Siping borg (3.4 milljónir íbúa); Songyuan borg (2.9 milljónir íbúa); Tonghua borg (2.3 milljónir íbúa) og Baicheng borg (2 milljónir íbúa)
Saga
Í fornöld var Jilin byggð af ólíkum hirðingjaættbálkum og þjóðum af gresjum Evrasíu): Xianbei, Sushen, Mohe, Jursjenum (síðar Mansjú þjóð) og Wùjí. Kóreuríkin Buyeo (2. öld f. Kr.–494), Goguryeo (37 f.Kr.– 668) og Balhae (698–926) réðu á um tíma yfir hluta þessa svæðis.
Við hertöku Japana á Mansjúríu árið 1932 stofnuðu þeir leppríkið Mandsjúkó og settu Puyi fyrrum keisara Tjingveldisins yfir. Borgin Changchun (þá kölluð Hsinking), nú höfuðborg Jilin, var gerð að höfuðborg Mandsjúkó. Eftir ósigur Japans árið 1945 náði Rauði herinn Jilin héraði. Svæðið, ásamt norðausturhluta Kína, fór undir kommúnista studdum Sovétríkjunum. Eftir sigur byltingarstjórnar kínverska kommúnistaflokksins í Kínversku borgarastyrjöldinni árið 1949 fór Jilin hérað undir yfirráð þeirra. Héraðið náði þá reyndar til minna landsvæðis, eða einungis til umhverfis Changchun og Jilin borg. Changchun var þá undanskilin héraðinu. Á fimmta áratugnum var Jilin stækkað að núverandi landamörkum.
Efnahagur
Líkt og nágrannahéruðin í Norðaustur-Kína fór Jilin snemma í iðnvæðingu og einkennist efnahagur héraðsins af stóriðju. Norðaustur-Kína var lengi miðstöð stóriðju í Kína, fyrst undir hernámi Japana og síðan undir ríkisstýrðri þróun Alþýðulýðveldisins Kína. Frá níunda áratug síðustu aldar hefur svæðið orðið fyrir miklum áhrifum af endurskipulagningu kínverska hagkerfisins með lokun eða samþjöppun margra ríkisfyrirtækja einkum í stóriðju.
Iðnaður héraðsins hefur einkum verið framleiðsla á bifreiðum, lestarvögnum og járnblendi.
Landsframleiðsla Jilin héraðs hefur aukist gríðarlega síðari ár. Á árunum 2003 til 2007 jókst landsframleiðsla um 51 prósent.
Landbúnaðarframleiðsla héraðsins byggir einkum á hrísgrjónum, hveiti, maís og dúrru. Hrísgrjón eru aðallega ræktuð í austurhluta héraðsins. Þá er framleiðsla ginseng umfangsmikil fyrir hefðbundna kínverska læknisfræði.
Í Changbai fjöllum eru mikilvæg timburframleiðsla. Sauðfjárrækt er mikilvæg í vesturhlutunum.
Lýðfræði
Han kínverjar er allsráðandi um héraðið (um 91 prósent héraðsbúa árið 2000), að undanskildu þjóðarbroti Kóreumanna (4 prósent) í Yianbian sýslu við landamæri Kóreu. Stærstur hluti Mansjú fólksins (4 prósent) býr í miðhluta héraðsins, í nágrenni við borgirnar Jilin og Siping. Lítill hópur Hui (kínverskir múslimar) býr í héraðinu auk mongóla sem er að finna í norðvestur Jilin.
Meirihluti héraðsins talar mandarín.
Kyntákn
thumb|[[Marilyn Monroe er eitt þekktasta kyntáknið.]]
Kyntákn er frægur einstaklingur annaðhvort karl eða kona, að jafnaði leikari, söngvari, ofurfyrirsæta eða íþróttamaður, sem þekktur er fyrir kynþokka sinn. Slúðurblöð, stjörnuljósmyndarar og slúðurgjarnir spjallþættir öll leika hlutverk sitt í að skapa skynjun almennings á kyntákn. Eftirspurn frá almenningi eftir kynferðislegum myndum og myndböndum af stjörnum knýr þessa iðnaði fram. Dæmi um þetta eru fjölmiðlafár í blöðum eins og Maxim, og óheimildar myndir sem teknar hafa verið af stjörnuljósmyndurum.
Nokkur dæmi um kyntákn eru Elvis Presley, Michael Jackson, Marilyn Monroe, Madonna, Pamela Anderson, Janet Jackson og Orlando Bloom.
María Teresa af Austurríki
thumb|Maria Theresa í æsku. María Teresa, heilög rómversk keisaraynja, drottning af Bæheimi, erkihertogaynja af Austurríki (þýska: Maria Theresia, ungverska: Mária Terézia, rúmenska: Maria Tereza, slóvakíska: Mária Terézia, tékkneska: Marie Teresie; 13. maí 1717 – 29. nóvember 1780) var erkihertogaynja Austurríkis, drottning Bæheims og Ungverjalands og í raun heilög rómversk keisaraynja. Hún var elsta barn Karls 6. keisara og konu hans, en þau átti enga syni. Hann reyndi að koma því fyrir svo að hún myndi erfa veldi hans þegar hann lést (árið 1740), en það olli miklum deilum og af því hlaust austurríska erfðastríðið, en loksins árið 1745 gat hún komið því svo að maður hennar var krýndur keisari og réði hún í raun öllu um það fyrirkomulag og hún titlaði sjálfa sig heilaga rómverska keisaraynju. María Teresa var einn þekktasti og valdamesti meðlimur Habsborgaraættarinnar, og af mörgum einnig talinn einn besti þjóðhöfðinginn úr þeirra röðum. Hún beitti sér meðal annars fyrir umbótum á sviði fjármála og menntunar, ýtti undir verslun og þróun í landbúnaði og endurskipulagði austurríska herinn, en þessar aðgerðir allar eru sagðar hafa styrkt ríki hennar mjög. María Teresa átti 16 börn en á meðal þeirra voru Marie Antoinette og keisararnir Jósef 2. og Leópold 2..
Campanula scouleri
Campanula scouleri er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá vesturhluta Bandaríkjanna (frá Kaliforníu til Alaska).
Kvennaathvarfið
Samtök um kvennaathvarf voru stofnuð í Reykjavík árið 1982. Samtökin reka Kvennaathvarf í Reykjavík og á Akureyri. Athvörfin eru opin öllum konum sem ekki geta búið heima hjá sér vegna andlegs og eða líkamlegs ofbeldis. Samtök um kvennaathvarf reka einnig ráðgjafaþjónustu og bjóða upp á ókeypis ráðgjöf og viðtöl.
Hugmyndin að stofnun Kvennaathvarfs í Reykjavík kom fyrst fram í hópi innan Kvennaframboðsins í Reykjavík sem bauð fram í borgarstjórnarkosningunum árið 1982. Markmið var að koma á laggirnir athvarfi fyrir konur sem ekki geta dvalist á eigin heimili vegna ofbeldis. Hópurinn komst fljótt að þeirri niðurstöðu að ekki væri æskilegt að tengja stofnun Kvennathvarfs sérstaklega við kosningabaráttuna því málefni kvennathvarfs höfðuðu til fjölbreytts hóps kvenna óháð stjórnmálaskoðunum og því var fljótt ákveðið að stofnun Kvennathvarfs yrði þverpólitísk aðgerð. Í upphafi var lögð áhersla á að ofbeldi gegn konum af hálfu maka þeirra væri skoðað í samhengi við veika stöðu kvenna og undirokun þeirra hvarvetna í samfélaginu.
Tölulegar upplýsingar
Árið 2020 dvöldu samtals 248 íbúar, 138 konur og 110 börn í Kvennaathvarfinu í Reykjavík um lengri eða skemmri tíma og dvöldu þau í athvarfinu allt frá einum degi upp í 174 daga. Að meðaltali dvöldu konur í 30 daga í athvarfinu en börn að meðaltali í 34 daga. 12 konur og 10 börn dvöldu að meðaltali í húsinu á degi hverjum. Einnig komu 312 konur í 620 viðtöl í athvarfinu án þess að til dvalar kæmi. Meirihluti notenda athvarfsins voru íslenskar konur eða 64%.
Kosningar í Bandaríkjunum 2008
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 4. nóvember árið 2008.
Hoya unica
Hoya unica er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Paul Lazarsfeld
thumb|right|Paul Lazarsfeld árið 1941. Paul Felix Lazarsfeld (13. febrúar 1901 – 30. ágúst 1976) var austurrískur félagsfræðingur sem varð einn af áhrifamestu félagsfræðingum Bandaríkjanna á 20. öld. Hann stofnaði félagsvísindastofnun Columbia-háskóla, Bureau of Applied Social Research. Hann kom að félagsvísindum úr stærðfræði og var frumkvöðull á sviði fjölmiðlarannsókna og í stærðfræðilegri félagsfræði með megindlegum rannsóknaraðferðum, einkum tölfræðikönnunum, sem snerust um skoðanamyndandi áhrif fjölmiðla.
Fjölmiðlakenningar Lazarsfelds falla í hóp kenninga um veik skammtímaáhrif fjölmiðla. Rannsóknir hans á 5. áratugnum á áhrifum fjölmiðla á kosningahegðun leiddu í ljós að fjölmiðlar höfðu ekki mælanleg áhrif í þá veru að breyta skoðun ákveðinna kjósenda og lítil áhrif á óákveðna kjósendur. Mestu áhrifin fólust í að styrkja ákveðna kjósendur í ákvörðun sinni. Hann er þekktastur fyrir fjölþrepakenningu sína um að áhrif fjölmiðla á skoðanir almennings séu óbein og fari í gegnum skoðanaleiðtoga sem almenningur lítur upp til, til dæmis álitsgjafa, menningarvita, áhrifamikla stjórnmálamenn eða jafnvel fólk sem við erum í persónulegum tengslum við. Slíkir skoðanaleiðtogar virka sem nokkurs konar skoðanaskiljur milli fjölmiðla og almennings.
Hann var forseti Bandarísku félagsfræðisamtakanna árið 1962.
Niður
Niður var íslensk pönkhljómsveit sem starfaði á árunum 1992 til 1997. Stofnendur hljómsveitarinnar voru þeir Jón Júlíus Filippusson og Arnar Sævarsson sem áður höfðu spilað í pönkhljómsveitinni Sogblettir, Haraldur Ringsted úr Rotþrónni, Pétur Heiðar Þórðarson úr Dýrið Gengur Laust og Bless og Össur Hafþórsson úr Rauðum Flötum. Hljómsveitin gekk í gegnum mikil mannaskipti og á tímabili voru einungis Jón og Haraldur sem héldu uppi merki hljómsveitarinnar. Árið 1994 kom Arnar tilbaka eftir nokkurra mánaða frí frá hljómsveitinni og Eggert Hilmarsson bættist í hópinn en hann hafði áður spilað með Rotþrónni. Haustið 1995 flutti Jón búferlum til Noregs og Ólafur Egill Egilsson (sonur leikarans og Stuðmannsins Egils Ólafssonar) tók við míkrafónstatífinu af Jóni. Þannig skipuð starfaði hljómsveitin til 1997. Við komu Ólafs sem söngvara breittist einnig tónlistarstíll hljómsveitarinnar frá grjóthörðu pönki í þjóðlagarokk.
Niður tók upp töluvert af efni sem aldrei hefur komið út opinberlega, nema á tónleikum og í útvarpi og svo einstaka bootleg. Hægt er að ná í nokkur tónlistardæmi með hljómsveitinni á rokk.is. Eggert Hilmarsson spilaði seinna með pönkhljómsveitinni Innvortis og Pétur Heiðar Þórðarson í þungarokkshljómsveitinni Drep en annars hefur lítið farið fyrir öðrum meðlimum Niðurs.
Q4U
Q4U er íslensk pönkhljómsveit, sem stofnuð var veturinn 1980-1981. Upphaflegir meðlimir voru Elínborg Halldórsdóttir (Ellý) söngkona, Berglind Garðarsdóttir (Linda) söngkona, Steinþór Stefánsson gítarleikari, Gunnþór Sigurðsson bassaleikari, Helgi trommari og Már hljómborðsleikari. Helgi hætti fljótlega og Már einnig. Í stað Helga kom Kormákur Geirharðsson.
Hljómsveitin æfði og spilaði fjölmörg lög og kom fram á mörgum hljómleikum. Meðal annars hitaði hún upp fyrir hljómsveitina The Fall á Hótel Borg haustið 1981. Um vorið kom hljómsveitin fram í kvikmyndinni Rokk í Reykjavík og vakti þar mikla athygli fyrir spennandi útlit og tónlist.
Þessi útgáfa hljómsveitarinnar lognaðist út af skömmu síðar. Sama vor fór Ellý að vinna með Árna Daníel Júlíussyni í hljómsveitinni Handan grafar. Þessi samvinna leiddi til þess að Gunnþór Sigurðsson kom til liðs við Ellý og Árna og Q4U nafnið var endurreist. Óðinn Guðbrandsson úr Taugadeildinni var ráðinn gítarleikari en í stað trommuleikarans Kormáks var ráðinn trommuheilinn Elísabet II (TR-808 trommuheili frá Roland). Gunnþór lék á bassa en Árni Daníel á hljómborð.
Óðinn hætti um haustið og Danny Pollock, sem áður hafði verið gítarleikari í Utangarðsmönnum, tók við hlutverki hans. Þannig skipuð tók hljómsveitin upp sex laga plötuna Q1. Platan kom út vorið 1983 og skömmu síðar gekk Kormákur aftur til liðs við hljómsveitina. Þannig skipuð tók hljómsveitin upp fjögur lög í hljóðveri Labba í Mánum, Glóru, en hætti síðan störfum.
Hljómsveitin kom aftur saman sumarið 1996, lék á tónleikum og kom fram í sjónvarpi. Um haustið var gefin út geisladiskurinn Q2 með 34 lögum hljómsveitarinnar og tengdra hljómsveita, T42 og Þetta er bara kraftaverk. Í þessari útgáfu hljómsveitarinnar voru Ellý, Gunnþór, Árni Daníel, Ingólfur Júlíusson á gítar og Guðmundur Gunnarsson úr Tappa tíkarrass á trommur.
Árið 2010 kom hljómsveitin saman enn á ný. Nú voru í henni Ellý, Gunnþór, Árni Daníel, Ingólfur og Guðjón Guðjónsson trommuleikari. Hljómsveitin hefur leikið á tónleikum, m.a. Iceland Airwaves 2011, og tvær erlendar útgáfur hafa gefið út safnplötur með efni hljómsveitarinnar. Í júlí 2011 kom út safnplatan Best of Q4U á vegum brasilísku útgáfunnar Wave Records í Sao Paulo. Í apríl 2013 kom síðan út 16 laga LP-plata (vínyl) á vegum bandarísku útgáfunnar Dark Entries í San Fransisco. Í sama mánuði féll gítarleikari hljómsveitarinnar, Ingólfur Júlíusson, frá af völdum hvítblæðis. Hann varð 42 ára gamall. Áður en hann lést hafði hljómsveitin samið og æft efni á nýja plötu. Að ósk Ingólfs varð staðgengill hans frændi þeirra Árna Daníels, Egill Viðarsson.
Nýja platan nefnist Qþrjú og kom út 1. október 2016. Á henni eru 11 ný lög og þrjú lög tekin upp á tónleikum í Hörpu 28. febrúar 2013 til stuðnings Ingólfi og fjölskyldu hans.
Útgefið efni
Q1 (Gramm 12 1983)
Q2 (Norður og niður 1996)
Best of Q4U (Wave Records 2011)
Q1 Deluxe Edition 1980-1983 (Dark Entries 2013)
Qþrjú (Norður og niður 2016)
Mendelevín
Mendelevín er frumefni sem ekki finnst í náttúrunni og hefur sætistöluna 101. Er geislavirkur málmur.
1469
thumb|right|[[Filippo Lippi. Sjálfsmynd.]] Árið 1469 (MCDLXIX í rómverskum tölum)
Mendelevín
Mendeleveín var fyrst búið til á rannsóknarstofu 1955 með því að skjóta saman einsteinín og alfa ögnum og er þessi sama aðferð notuð til að búa það til í dag.
1469
Á Íslandi
Fædd
Mendelevín
Vegna þess hve seinlegt er að búa til mendelevín og hversu skammur helmingunartíminn er hafa ekki fundist nein not fyrir það fyrir utan vísindarannsóknir.
1469
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Hússtjórnarskóli Reykjavíkur
Námið
Hlutverk og markmið náms við Hússtjórnarskólann í Reykjavík er að mennta nemendur í hússtjórnargreinum sem mun nýtast þeim í daglegu lífi. Skólinn er einnar annar heilstætt nám sem veitir nemendum sérhæfða kennslu í hússtjórnargreinum. Í skólanum eru kennd helstu undirstöðu atriði í hekli, prjóni, fatasaumi, útsaumi, vefnaði, matreiðslu, vörufræði, næringarfræði, þvotti og ræstingu og lífsleikni. Námsmat byggir einkum á verkefnum nemenda sem lögð eru fyrir prófdómara. Önnin skiptist í tvö holl þar sem nemendum er skipt í tvo hópa eftir því hvort þeir hefja námið í matreiðslu eða fatasaumi. Í lok hvers holls er síðan haldið svokallað foreldraboð þar sem nemendur í matreiðslu undirbúa og bjóða fjölskyldu og vinum í stórfenglega veislu þar sem handavinna nemenda er einnig lögð til sýnis.
Í lok hverrar annar heldur skólinn opið hús þar sem gestir og gangandi geta að skoða afrakstur nemenda og bragðað á dýrindis kökum og bakkelsi sem nemendur hafa matreitt.
Vinnu- og námsferðir
Á hverri önn er farin heilsdagsferð um Suðurland. Þar eru staðir eins og Þingvellir, Skálholt og Sólheimar meðal annars heimsóttir og nemendum kynnt saga þessarra þekktu staða.
Nemendur á haustönn fara í heildags berjaferð þar sem týnd eru bláber, krækiber og hrútaber sem eru nýtt til sultu- og saftgerðar síðar á önninni.
Farið er með nemendur í Ístex ullarverksmiðjuna á Álafossi þar sem þeim er sýnt ferlið við vinnslu íslensku ullarinnar.
Fast Times at Ridgemont High
Fast Times at Ridgemont High er bandarísk unglingamynd frá árinu 1982. Myndin er byggt á samnefndri bók eftir Cameron Crowe. Myndin sem leikstýrði Amy Heckerling og Cameron Crowe skrifað. Myndin er framleidd af Irving Azoff og Art Linson. Myndin er með Sean Penn, Jennifer Jason Leigh, Phoebe Cates, Brian Backer, Robert Romanus og Ray Walston í aðalhlutverkum. Myndin er dreift af Universal Pictures og myndin kom út í kvikmydahús í Bandaríkjunum 13. ágúst 1982
Tour de France
thumb|right|Leið 1 í Tour de France-keppninni 2006. Tour de France er árleg lotuskipt hjólreiðakeppni karla sem fer aðallega fram í Frakklandi þótt hlutar keppnisleiðanna séu í öðrum löndum. Keppnin var fyrst haldin árið 1903 af tímaritinu L'Auto. Hún er nú haldin af Amaury Sport Organisation sem er hluti af fjölmiðlasamsteypunni Éditions Philippe Amaury. Þátttakendur eru að mestu leyti UCI WorldTeam-lið og mótið er hluti af mótaröðinni UCI World Tour. Ásamt Giro d'Italia (maí-júní) og Vuelta a España (ágúst-september) er keppnin ein af Grand Tour-keppnunum. Keppnin hefur fallið niður 11 sinnum vegna Fyrri og Síðari heimsstyrjaldar.
Keppnin er oftast haldin í júlí. Leiðirnar eru breytilegar en þær skiptast í tímakeppnir, fjallaleiðir um bæði Alpafjöll og Pýreneafjöll og lokakeppni á Champs-Élysées í París. Nú skiptist keppnin í 21 dagleið sem samtals eru um 3.500 km að lengd. Keppt er á götuhjólum.
Fjöldi liða sem taka þátt er venjulega milli 20 og 22 með níu hjólreiðamenn í hverju liði. Keppt er um besta tíma og sá sem er með lægsta tímann í samanlögðum lotum telst leiða keppnina og fær hina eftirsóttu gulu treyju. Innan keppninnar eru margar aðrar keppnir eins og stigakeppni fyrir spretti, fjallakeppni á fjallaleggjunum, ungir keppendur fyrir keppendur sem eru yngri en 26 ára og liðakeppni. Í hverju liði eru sprettarar sem reyna að sigra hverja leið fyrir sig með lokaspretti.
Kosningar í Bandaríkjunum 2004
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 2. nóvember árið 2004.
Straumsvík
thumb|Straumsvík árið 2022
Straumsvík er vík í hrauninu rétt sunnan við Hafnarfjörð þar sem bærinn Straumur stendur. Þar er náttúruleg höfn og lendingar þýskra skipa á miðöldum. Þar stóð til að koma upp norskri hvalveiðistöð í upphafi 20. aldar. Bjarni Bjarnason skólastjóri í Hafnarfirði rak stórt býli á Straumi á millistríðsárunum þar til hann fluttist að Laugarvatni. Árið 1964 var víkin valin fyrir álverksmiðju Alusuisse í tengslum við nýtt raforkuver, Búrfellsvirkjun. Íslenska ríkið stóð þá að gerð iðnaðarhafnar í Straumsvík fyrir verksmiðjuna. Álverið í Straumsvík hóf starfsemi þar árið 1969.
Þarna eru miklar lindir við ströndina, svokallaðar fjörulindir, sem sjást best þegar lágsjávað er en þá flæðir vatnið um þröng hraunsund út í víkina. Á flóði fara lindirnar á kaf og lítil ummerki sjást þá um hið mikla ferskvatnsrennsli. Talið er að um 4000 l/s streymi þarna að jafnaði til sjávar. Mikið er um krækling í Straumsvík og töluvert fuglalíf. Þar finnst einnig sjaldgæft afbrigði af bleikju, dvergbleikja, sem þarna lifir í hraungjótum á mörkum ferskvatns og sjávar.
Reykholt (Borgarfirði)
thumb|Séð heim að Reykholti úr vestri, [[Búrfell fyrir miðri mynd og Rauðsgil til hægri við það, Ok (frekar ógreinlegt) í fjarska til hægri.]]
Reykholt er skólasetur, kirkjustaður, prestsetur og gamalt höfuðból í Reykholtsdal í Borgarbyggð á Vesturlandi.
Í Reykholti er enn fremur rekið Fosshótel í heimavist skólans á sumrin og þar er einnig rekin Snorrastofa, sem er miðstöð rannsókna í miðaldafræðum. Í Reykholti er Snorralaug, ein elsta heita laug á landinu, sem kennd er við Snorra Sturluson (1178) er þar bjó frá 1206 þar til hann var drepinn þar árið 1241. Snorri mun vera grafinn í Sturlungareit svokölluðum í Reykholtskirkjugarði og er Reykholt með merkari sögustöðum á landinu. Stytta er af Snorra Sturlusyni á hlaðinu fyrir framan skólabyggingu héraðsskólans. Hún er gerð af Gustav Vigeland og gefin þangað af Ólafi, þáverandi krónprins og síðar konungi Norðmanna árið 1947. thumb|Héraðsskólinn í Reykholti árið 1934. Skólinn var reistur 1931 eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar. Héraðsskóli var reistur í Reykholti 1931 og ber aðalbygging hans fagurt vitni um handverk arkitekts hennar, Guðjóns Samúelssonar. Þar eru einnig tvær kirkjur og er sú eldri reist á árunum 1886-1887. Jarðhiti er mikill í Reykholti og er hann notaður til upphitunnar gróðurhúsa, sundlaugar og annarra bygginga á staðnum. Tveir hverir eru þar helstir, Skrifla og Dynkur. Var vatni veitt í Snorralaug úr Skriflu eftir um 120 m löngum stokki og er baðlauga í Reykholti oft getið í gömlum heimildum. Snorralaug er með elstu mannvirkjum sem varðveist hafa hér á landi. Frá lauginn lágu jarðgöng til bæjarhúsa Snorra og hafa þau verið grafin upp að hluta.
Það hefur farið fram mikill uppgröftur og fornleifarannsókn við Reykholtskirkju á fyrsta tug 21. aldar. Guðrún Sveinbjarnardóttir hefur ásamt nokkrum meðhöfundum skrifað árlegar framvinduskýrslur, sem Þjóðminjasafnið hefur gefið út.
Turn
thumb|right|[[Skakki turninn í Písa var reistur sem klukkuturn.]] Turn er hátt mannvirki þar sem hæð er oftast meiri en breidd. Turnar eru oft byggðir fyrir hagnýt not sem hafa má af þeim hvort sem er vegna útsýnis eða til að auka drægni hljóðs sem frá þeim berst hvort sem það er klukknahljómur eða útvarpsbylgjur. Turnar hafa jafnframt verið reistir í trúarlegum tilgangi, í fagurfræðilegum tilgangi og til að spara landrými.
Dæmi um turna
Kulla
Podocarpus celatus
Podocarpus celatus er sígrænt tré frá frumskógum Amasón (Brasilíu, Kólumbíu, Perú, Ekvador, Venesúela, og Bólivíu).
Elatobium momii
Elatobium momii er skordýrategund úr Japan sem leggst á þin.
56 (smáskífa)
56 er smáskífa eftir íslenska tónlistarmanninum Bubba Morthens sem kom út 16. júlí 1988. Titillag plötunnar, Foxtrot, var líka titillag samnefndar kvikmyndar.
Thorbjörn Fälldin
thumb|Thorbjörn Fälldin árið 1967.
56 (smáskífa)
Síðasta lag á A-hlið plötunnar kom líka út á plötu Bubba sem kom út 1. nóvember sama ár í Svíþjóð.
Thorbjörn Fälldin
Thorbjörn Fälldin (fæddur 24. apríl árið 1926, látinn 23. júlí 2016) var forsætisráðherra Svíþjóðar á árunum 1976-1978 og aftur frá 1979-1982 fyrir sænska Miðflokkinn (Centerpartiet). Hann var fyrsti forsætisráðherra Svíþjóðar frá 1936 sem tilheyrði ekki sænska Jafnaðarmannaflokknum (Socialdemokraterna) og rauf þar með áratugalanga stjórn jafnaðarmanna.
56 (smáskífa)
Lagalisti
Plata eitt: A-hlið
Foxtrot
Klóakkrossfarar
Freedom for sale
Plata eitt: B-hlið
Sársauki
Ballaðan um Kósakkastelpuna
Á sérútgáfu 56 sem kom út í tilefni fimmtugsafmælis Bubba 6. júní 2006 bættust eftirfarandi lög við:
Foxtrot (Kassagítarsupptaka frá 1987)
Ef kristur aftur kæmi hér (Kassagítarsupptaka frá 1987)
Klóakkrossfarar (Kassagítarsupptaka frá 1987)
Sársauki (Kassagítarsupptaka frá 1987)
Top gun (Kassagítarsupptaka frá 1987)
I am just i (af plötunni Serbian Flower)
Battlefield of sex (af plötunni Serbian Flower)
Freedom for sale (Af plötunni Serbian Flower)
Kosningar í Bandaríkjunum 2000
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 7. nóvember árið 2000.
Roald Dahl
Roald Dahl (fæddur 13. september 1916, dáinn 23. nóvember 1990) var breskur rithöfundur. Hann fæddist í Wales en átti norska foreldra. Hann skrifaði margar vinsælar barnabækur og smásögur.
Austur-Evrópa
Austur-Evrópa er ýmist skilgreind sem
Lönd í Austur-Evrópu
Tölfræðideild Sameinuðu þjóðanna telur eftirfarandi lönd til Austur-Evrópu:
Önnur lönd í Austurblokkinni
Ef notast er við skilgreiningarnar hér að ofan þá standa eftirtalin lönd eftir sem hlutar Austur-Evrópu:
Ricotta
thumb|250px|Ricotta
Ricotta er ítölsk mjólkurafurð gerð úr mysunni sem er eftir úr ostaframleiðslu. Því framleiðslan á ricotta á sér stað í sambandi við framleiðslu á ostum er hún oft ranglega talin ostur, en í rauninni er aðeins mysan notuð, sem er hituð þar til próteinin í henni storkna.
Ricotta má framleiða úr kúa-, geita-, sauða- eða buffalamjólk en hefur tiltölulega lítið fituinnihald (um 8% sé kúamjólk notuð).
Áferðin er oft svolítið sendin en stóra laktósamagn ricotta gefur frekar sætt bragð og þannig hentar hún vel í eftirrétti. Sæta bragðið er þó ekki svo áberandi að varan getur ekki verið notuð í salta rétti.
Garðar (Grænlandi)
Garðar voru aðalkirkjustaður og biskupssetur Grænlendinga hinna fornu. Þar er nú byggðakjarninn Igaliku sem þýðir „yfirgefna eldstæðið”. Garðar eru innst í Einarsfirði sem er næsti fjörður austan Eiríksfjarðar í Eystribyggð miðri.
Miklar rústir frá tímum norrænna manna er að finna á Görðum. Þar á meðal rústir krosskirkju sem byggð var úr sandsteini á 12. öld og mælist 27x16 metrar. Einnig rústir veislusalar sem var um 130 m² á stærð og fjós fyrir 60 kýr.
Bygging dómkirkju hófst um 1126 og var hún helguð heilögum Nikulási, verndara sæfara. Í norðurkapellu dómkirkjunnar er biskupsgröf. Sá sem í henni lá bar biskupshring á baugfingri hægri handar og hvíldi höndin á biskupsstafnum, 143 cm löngum staf úr aski, með höfði sem var skorið út í rostungstönn. Mögulega er þar grafinn Jón biskup sem lést árið 1209.
Biskupar á Görðum
Ýmis skjöl eru til um biskupa Grænlendinga hinna fornu og hefur þeim verið safnað í Grønlands Historiske Mindesmærker.
Í upphafi kristni heyrðu kirkjurnar á Grænlandi eins og aðrar kirkjur á Norðurlöndum undir erkibiskupinn í Hamborg-Bremen en árið 1103 voru þær lagðar undir erkibiskupinn í Lundi. En frá árinu 1152 heyrðu kirkjur i Noregi, Mön, Orkneyjum, Færeyjum, Íslandi og Grænlandi undir erkibiskupinn í Niðarósi (nú Þrándheimi).
Arnaldur biskup þjónaði á Görðum allt fram til 1150 þegar hann snéri aftur til Noregs. Þar var hann vígður biskup á Hamar árið 1152. Jón Knútur tók við sem biskup og þjónaði í Görðum frá 1150 til 1186. Þriðji biskupinn á Görðum var Jón Árnason sem hafði viðurnefnið smyrill. Hann tók við embætti 1189. Á árunum 1202-1203 tók hann sér ferð á hendur alla leið til Rómarborgar að hitta páfann. Hann þjónaði sem biskup í Görðum til dauðadags 1209 og var grafinn þar. Sennilega er það hann sem er grafinn í norðurkapellu dómkirkjunnar.
Eftirmaður Jóns smyrils var Þór Helgi, hann kom þó ekki til Grænlands frá Noregi fyrr en 1212. Hann var biskup til dauðadags 1230. Nikulás, eftirmaður hans var vígður 1234. Nikulás kom þó ekki til Grænlands fyrr en 1239 og hann lést 3 árum síðar. Ólafur biskup var vígður 1242 en tók ekki við embætti fyrr en 1247. Hann var á ferðum erlendis 1264-1280. Næsti biskup var Þór Bokki sem kom til Garða 1289 og snéri aftur til Noregs 1309.
Heimildir:
Grønlands Forhistorie, Gyldendal København, 2005. ISBN 87-02-01724-5
Fornnorræna
thumb|Útbreiðsla norrænu árið 900. Fornnorræna eða einfaldlega norræna (áður fyrr norrœnt mál eða dǫnsk tunga) er germanskt tungumál sem talað var í Skandinavíu, Íslandi, Færeyjum, hlutum Bretlandseyja, Grænlandi, Normandí og hluta Rússlands á árunum frá því u.þ.b. 800 til 1400.
Í bláupphafi Heimskringlu, eftir Snorra Sturluson, er talað um danska tungu, og er þá átt við það tungumál sem síðar var farið að kalla norrænu:
Mön
Mön er eyja í Írlandshafi í miðjum Bretlandseyjaklasanum. Hún er í konungssambandi við Bretland en nýtur fullrar sjálfstjórnar varðandi flesta hluti og telst ekki vera hluti af Bretlandi. Löggjafarþing eyjunnar, Tynwald, hefur starfað óslitið frá því í kringum 978. Lávarður Manar er þjóðhöfðingi eyjarinnar en titillinn er hluti af titlum Bretakonungs, Karls 3. Landstjóri Manar fer með vald hennar á eyjunni en ríkisstjórn Bretlands fer með utanríkis- og varnarmál. Íbúar eyjarinnar eru nefndir Manverjar á íslensku.
Akira Kaji
Akira Kaji (fæddur 13. janúar 1980) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 64 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Mön
Eyjan hefur verið byggð frá því fyrir 6500 f.Kr. Manverjar eru ein af sex þjóðum kelta og manska, sem er gelískt mál, kom fram á sjónarsviðið á 5. öld. Játvin af Norðymbralandi lagði eyjuna undir sig árið 627. Á 9. öld settust norrænir menn að á eyjunni. Mön varð síðan hluti af Konungsríki Manar og eyjanna sem náði yfir Suðureyjar og Mön. Magnús berfættur Noregskonungur bar þannig titilinn „konungur Manar og eyjanna“. Árið 1266 varð eyjan hluti af Skotlandi samkvæmt Perth-samningnum. Eftir tímabil þar sem ýmist Skotakonungar eða Englandskonungar fóru með völd á eyjunni varð hún lén undir ensku krúnunni árið 1399. Lávarðstitillinn gekk til bresku krúnunnar árið 1765 en eyjan varð þó aldrei hluti af Breska konungdæminu, heldur hélt áfram að vera sjálfstætt lén undir krúnunni.
Heiti
Heiti eyjarinnar á mönsku er Ellan Vannin. Ellan merkir „eyja“ en Vannin er eignarfall orðsins Manu eða Mana. Ekki er vitað með vissu hvað Manu eða Mana vísar til. Sumir telja það vísa til keltneska sjávarguðsins Manannán mac Lir, en aðrir telja að guðinn sé nefndur eftir eyjunni. Hliðstæða við nafn Manar er velska heitið á Öngulsey, Ynys Môn. Velska orðið mynydd, bretónska orðið menez og gelíska orðið monadh eru öll af sömu rót og merkja „fjall“ sem gæti vísað til þess hvernig eyjan rís úr Írlandshafi.
Elstu heimildir um eyjuna eru rómversk rit þar sem hún er kölluð Mona, Monapia, Mοναοιδα (Monaoida), Mοναρινα (Monarina), Menavi og Mevania. Írskir höfundar nefndu hana Eubonia eða Eumonia á latínu, í velskum heimildum kemur hún fyrir sem Manaw og í norrænum ritum sem Mön.
Saga
Eyjan skildist frá Bretlandi og Írlandi vegna hækkandi sjávarborðs fyrir um 10.000 árum. Talið er að menn hafi sest þar að fyrir 6500 f.Kr. á miðsteinöld. Þessir fyrstu íbúar lifðu af fiskveiðum og söfnun. Lítil verkfæri úr tinnusteini og beini hafa fundist sem minjar um þá og er hægt að skoða á Manx Museum. Á nýsteinöld hófst landbúnaður á eyjunni. Þá voru reistir jötunsteinar sem enn sjást á eyjunni. Á bronsöld voru reistir grafhaugar yfir látna einstaklinga.
Á járnöld eru merki um aukin menningaráhrif frá Írlandi og Skotlandi. Þar stóðu Ronaldsway-menningin og Bann-menningin. Hæðavirki voru reist og timburklædd hringhús. Hugsanlega voru fyrstu keltnesku íbúar Manar Bretar frá Bretlandi. Á bronsöld stækkuðu grafhaugarnir og fólk var lagt til hinstu hvílu í skreyttum kistum í steinklæddum grafhýsum. Margir grafhaugar frá þessum tíma eru enn sýnilegur hluti af landslagi á eyjunni. Rómverjar vissu af eyjunni og kölluðu hana Manavia. Þeir virðast þó ekki hafa lagt eyjuna undir sig, því engin rómversk mannvirki hafa fundist þar og aðeins fáir rómverskir gripir.
Samkvæmt arfsögn átti heilagur Maughold að hafa kristnað eyjuna á 5. öld. Á þeim tíma áttu sér stað fólksflutningar til eyjarinnar frá Írlandi og manskan varð til. Hún er náskyld írsku og skoskri gelísku. Á 7. öld féll eyjan í hendur Engilsaxa undir stjórn Játvini af Norðymbralandi sem notaði eyjuna sem bækistöð fyrir ránsferðir til Írlands. Ekki er vitað hversu mikil áhrif þetta hernám hafði í för með sér, en mjög fá örnefni á Mön eru á fornensku.
Árið 1290 sendi Játvarður 1. Englandskonungur Walter de Huntercombe til eyjarinnar til að taka þar völdin. Árið 1313 náði Robert Bruce eyjunni á sitt valde eftir fimm vikna umsátur um Rushen-kastala. Árið eftir náðu Englendingar eyjunni aftur en 1317 lögðu Skotar hana aftur undir sig og héldu til 1333. Í nokkur ár gekk eyjan þannig fram og til baka þar til Engleningar lögðu hana endanlega undir sig árið 1346. Ýmsir fengu titilinn lávarður Manar frá Englandskonungi næstu ár. Árið 1405 fékk John Stanley af Mön eyjuna sem lén frá Hinriki 4.
Stanleyfjölskyldan ríkti síðan yfir eyjunni næstu aldir, fyrir utan stutt skeið í Ensku borgarastyrjöldinni þegar íbúar risu gegn greifynjunni Charlotte de la Tremoille, eiginkonu James Stanley sem hafði áður verið tekinn af lífi. Oliver Cromwell skipaði Thomas Fairfax lávarð Manar árið 1651, svo stjórn eyjarinnar breyttist ekki neitt, og þegar konungdæmið var endurreist í Englandi tók Stanley-fjölskyldan aftur við völdum. Árið 1736 lést síðasti erfingi titilsins og eyjan gekk til skoska aðalsmannsins James Murray af Atholl. Á 18. öld varð smygl ástæða fyrir afskiptum breska þingsins af málefnum Manar en manska þingið var áfram aðallöggjafi eyjarinnar. Árið 1765 seldi Charlotte Murray af Atholl eyjuna til bresku krúnunnar sem skipaði landstjóra. Atholl-ættin hélt áfram til á herragarði sínum sem hún seldi árið 1828.
Árið 1866 fékk eyjan nokkra sjálfstjórn í landstjóratíð Henry Brougham Loch. Þá urðu fulltrúar í kjördeild þingsins, House of Keys, kjörnir fulltrúar, fyrsta járnbrautin var opnuð og skipuleg ferðaþjónusta hófst. Í fyrri og síðari heimsstyrjöld rak breski herinn fangabúðir á eyjunni þar sem meðal annars gistu þýskir stríðsfangar frá Íslandi. Manska hersveitin var stofnuð 1938 og barðist í síðari heimsstyrjöld. Árið 1949 var stofnað framkvæmdaráð með kjörnum fulltrúum. Við það fluttist framkvæmdavaldið smátt og smátt frá landstjóranum.
Eftir miðja 20. öld jókst áhugi á mönsku og öðrum sérkennum manskrar menningar. Tveir þjóðernissinnaðir stjórnmálaflokkar, Mec Vannin og Manski þjóðarflokkurinn, voru stofnaðir. Á sama tíma tók ferðaþjónustu að hnigna vegna samkeppni frá ódýrum sólarlandaferðum. Stjórn eyjarinnar brást við með því að kynna eyjuna sem lágskattasvæði.
Landfræði
Mön er eyja í Írlandshafi norðanverðu, um það bil miðja vegu milli Englands í austri, Norður-Írlands í vestri og Skotlands í norðri. Í suðri er Wales um það bil jafn langt frá Mön og Írska lýðveldið í suðvestri. Eyjan er 52 km að lengd og 22 km á breidd þar sem hún er breiðust. Hún er 572 km2 að stærð. Fyrir utan eyjuna sjálfa, heyra nokkrar smáeyjar undir hana, eins og Calf of Man, Chicken Rock (með ómönnuðum vita), St Patrick's Isle og St Michael's Isle. Síðustu tvær eyjarnar tengjast aðaleyjunni með vegbrúm.
Í norðri og suðri eru hæðadrög, en á milli þeirra er dalverpi á miðri eyjunni. Norðurhlutinn er tiltölulega flatur, aðallega myndaður af jökulruðningi frá vesturhluta Skotlands á ísöld. Nyrsti punktur eyjunnar er Point of Ayre þar sem eru malarfjörur. Eina fjall eyjunnar sem nær yfir 600 metra er Snæfell (620 metrar). Samkvæmt gamalli sögn er hægt að sjá sex ríki af toppi þess: Mön, Skotland, England, Írland, Wales og himnaríki. Stundum er sjöunda ríkinu bætt við: hafinu eða ríki Neptúnusar.
Stjórnmál
Mön er bresk krúnunýlenda og hæstráðandi þar er vararíkisstjóri Manar, sem er skipaður fulltrúi Karls 3. Bretakonungs. Eyjan er ekki formlegur hluti af Bretlandi, en Bretland fer samt með varnir eyjarinnar, ber ábyrgð á að stjórn hennar sé í samræmi við góða stjórnhætti og kemur fram fyrir hönd eyjarinnar á alþjóðavettvangi. Þing og ríkisstjórn Manar fara með öll völd í innri málum eyjarinnar.
Manska þingið, Tynwald, er sagt hafa starfað samfleytt frá 979 eða fyrr, og væri þar með elsta samfellda þing heims (Alþingi er sannarlega eldra, en starfaði ekki frá 1799 til 1845). Elstu heimildir um örnefnið eru þó frá 13. öld og elstu frásagnir um þing þar eru frá 15. öld. Þingið skiptist í tvær deildir: Lykladeildina þar sem 24 fulltrúar eru kosnir beint í 12 tvímenningskjördæmum til fimm ára í senn, og lagaráð Manar með 11 fulltrúa þar sem 8 eru kosnir af þingmönnum lykladeildarinnar, en hinir 3 eru þingforseti, biskup og saksóknari. Báðar deildirnar koma saman þegar þingið situr í sameinaðri deild, Tynwald Court. Flestir frambjóðendur til þings á Mön eru óháðir, þótt þar séu líka til stjórnmálaflokkar.
Ríkisstjórn Manar er skipuð ráðherrum sem eru kjörnir af þingmönnum. Fram til 1980 var forsætisráðherra Manar alltaf landstjórinn, en síðan þá hefur hann verið kosinn af þingmönnum.
Lagakerfi Manar þróaðist út frá gelískum og norrænum venjurétti og byggist á bindandi fordæmi. Æðsti áfrýjunardómstóll Manar er Allsherjarnefnd bresku ríkisstjórnarinnar. Auk dómafordæma byggist réttarfarið á lögum frá Tynwald og breska þinginu, en tengsl þessara tveggja réttarheimilda eru óljós. Oft er gert ráð fyrir því að bresk lög eigi við um Mön sjálfkrafa af nauðsyn, en stundum þarf að taka það sérstaklega fram af því Mön er ekki formlega hluti af Bretlandi, og stundum þarf þingið á Mön að samþykkja þau lög sérstaklega. Áður var talið að bresk lög hefðu forgang yfir mönsk lög ef þau rákust á, en frá 1980 hefur því verið haldið fram að þessar réttarheimildir séu jafngildar þótt ekki hafi reynt á það. Dæmi um mun á mönskum og breskum lögum er til dæmis þegar Mön samþykkti kosningarétt (einhleypra) kvenna árið 1881, en konur fengu ekki kosningarétt í Bretlandi fyrr en 1928.
Efnahagslíf
Þegar ferðaþjónustu hnignaði sem undirstöðuatvinnugrein á síðari hluta 20. aldar ákvað þingið að breyta eyjunni í skattaparadís. Á Mön er enginn skattur á söluhagnað, auðlegðarskattur, stimpilgjald eða erfðaskattur og tekjuskattur er að hámarki 20%. Að auki er skattaþak í gildi sem nemur 115 þúsund pundum á hvern einstakling en tekjuskattur miðast við alþjóðlegar tekjur íbúa fremur en innlendar tekjur.
Fyrirtækjaskattur er í flestum tilvikum enginn. Undanþága frá þessu er 10% skattur á hagnað banka og á leigutekjur af eignum á eyjunni.
Aflandsbankaþjónusta, iðnframleiðsla og ferðaþjónusta eru undirstöðuatvinnugreinar á Mön, en framlag fiskveiða og landbúnaðar fer minnkandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Verslun er mest við Bretland og eyjan er í tollabandalagi með Bretlandi. Stærstur hluti vergrar landsframleiðslu kemur frá tryggingaþjónustu og netfjárhættuspilum. Þar á eftir koma upplýsingatækni og bankaþjónusta. Stjórnvöld hafa verið gagnrýnd fyrir að gera ekki nóg til að koma í veg fyrir peningaþvætti.
Kvikmyndagerð á Mön er styrkt með opinberri þátttöku í framleiðslukostnaði og frá 1995 hafa 80 kvikmyndir verið teknar á eyjunni. Þetta hefur verið gagnrýnt þar sem fjárfestingin skilar miklu tapi.
Geimferðir
Mön hefur orðið að miðstöð fyrir geimferðir einkaaðila. Margir þátttakendur í Google Lunar X Prize eru frá eyjunni. Árið 2010 var eyjan í fimmta sæti yfir þær þjóðir sem talið er að muni næst lenda á tunglinu. Manska fyrirtækið Excalibur Almaz hefur verið að þróa þar geimstöðvar sem byggja á hlutum frá sovésku Almazáætluninni.
Íbúar
Íbúar Manar árið 2021 voru um 85.000, og um 26.000 búa í höfuðborginni, Douglas. Tæplega helmingur er fæddur á Mön, en tæplega 40% eru fædd í Bretlandi samkvæmt manntali árið 2021. Miðaldur er 46,5 og fer hækkandi þar sem brottflutningur ungs fólks er meiri en aðflutningur. Um helmingur íbúa er ekki starfandi á vinnumarkaði. Ríkisstjórn Manar hefur sett fram áætlun um fjölgun íbúa í 100.000 fyrir árið 2037. Fólksfjölgun síðustu áratuga hefur aðallega verið vegna aðflutnings fólks og hlutfall innfæddra Manverja hefur lækkað. Gelíska málið manska er einungis talað af nokkur hundruð manns sem hafa lært það sem annað mál, en sá hópur fer þó stækkandi.
Rúmlega helmingur Manverja telur sig vera kristinn, en yfir 40% segjast ekki aðhyllast neina trú. Lífslíkur kvenna á Mön eru 82,5 ár meðan lífslíkur karla eru 78,6 ár.
Menning
thumb|right|[[The White Boys er hefðbundinn látbragðsleikur frá Mön sem er fluttur þegar líða tekur að jólum.]] Menning Manar er oft sögð vera undir áhrifum frá keltneskum og í minna mæli norrænum uppruna íbúa. Bresk menning hefur þó verið ríkjandi á eyjunni, að minnsta kosti frá 18. öld. Tungumálið manska hefur látið undan síga og síðasti íbúinn sem talaði hana sem móðurmál lést 1974. Gert hefur verið átak í að endurheimta málið, meðal annars með nýjum þýðingum. Áhugi á tungumálinu, sögu Manar og tónlistarhefð hefur farið vaxandi síðustu áratugi.
Um aldir hefur tákn Manar verið þrífætla með þremur sveigðum fótum, sem hver ber spora, sem mætast í miðjunni. Engin ein opinber útgáfa merkisins er til og ólíkar útgáfur koma fyrir í opinberum skjölum, á gjaldmiðlum, fánum, frímerkjum og hjá ferðaþjónustuaðilum. Til er saga um að Manannán mac Lir hafi breytt sér í þrífætluna og rúllað sér niður hæð til að sigra innrásarlið.
Margar söngvahefðir tengjast Mön 19. aldar, eins og sálmalög og jólalög (carvals) sem voru sungin í kirkjum eftir að jólamessunni lauk. Þessi lög urðu víða vinsæl undir lok 19. aldar þegar þau voru gefin út í nótnaheftum. Manx Music Festival er tónlistarhátíð sem var fyrst haldin í Douglas árið 1892. Lagið sem seinna varð þjóðsöngur Manar, „Arrane Ashoonagh Vannin“, var fyrst flutt á hátíðinni árið 1907. Í síðari heimsstyrjöld voru þýsku tónskáldin Hans Gál, Egon Wellesz og Marjan Rawicz í fangabúðum Breta á eyjunni um stutt skeið. Yn Chruinnaght er keltnesk þjóðlagahátíð haldin í Ramsey sem rekur uppruna sinn til ársins 1924, en var endurreist í núverandi mynd árið 1978.
Sérstakt menningarráð, Culture Vannin, starfar á Mön og veitir árleg menningarverðlaun sem nefnast Reih Bleeaney Vanannan.
Þokuský
Þokuský eru gráleit skýjalög í fremur lítilli hæð. Þau tilheyra flokki lágskýja sem eru ský undir tveggja klílómetra hæð.Þokuský líkjast þoku, eins og nafnuð ber með sér. Úr eim fellur ekki úrkoma þótt súld eða úði geti fylgt þeim.
Lyngplöntur
Lyngplöntur (fræðiheiti Erica) eða lyng er ættkvísl um 860 tegunda blómplantna af lyngætt. Yfir 600 tegundir lyngplantna eru upprunnar í Suður-Afríku. Flestar tegundir lyngs eru litlir sígrænir runnar 0,2 -1,5 m háir með nálarlaga laufblöðum sem eru  2–15 mm löng. Fræin eru mjög lítil og geta í sumum tegundum verið í jarðvegi áratugum saman. Lyng vex í súrum jarðvegi.
Samtök hlutlausra ríkja
thumb|Kort af meðlimum Samtaka hlutlausa ríkja. Fullgildir meðlimir eru með dökkbláum lit og áheyrnarríki eru með ljósbláum lit. Samtök hlutlausra ríkja (enska: Non-Aligned Movement eða NAM) eru alþjóðasamtök ríkja sem ekki tilheyra tilteknum valdablokkum í alþjóðastjórnmálum. Samtökin voru stofnuð að undirlagi Jawaharlal Nehru forsætisráðherra Indlands, Gamal Abdel Nasser fyrrum forseta Egyptalands, Josip Broz Tito forseta Júgóslavíu, Sukarno forseta Indónesíu og Kwame Nkrumah forsætisráðherra Gana í kjölfar Bandung-ráðstefnunnar árið 1955. Fyrsta opinbera ráðstefna samtakanna var í Belgrad árið 1961. Tilgangur samtakanna var að standa vörð um sjálfstæði og öryggi aðildarríkjanna í heimi vaxandi átaka milli risaveldanna á tímum Kalda stríðsins. Samstarf ríkjanna varð þó aldrei jafnmikið og þeirra ríkja sem tilheyrðu Varsjárbandalaginu og NATO og mörg þeirra gerðust í reynd bandalagsríki annars risaveldanna.
Kardemommubærinn - leikrit á hljómplötu
Kardemommubærinn er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970.
Á henni flytja leikarar við Þjóðleikhúsið Kardemommubæinn eftir Thorbjörn Egner í uppfærslu Þjóðleikhússins frá 1960. Tónlistin er eftir Thorbjörn Egner. Hulda Valtýsdóttir þýddi leikritið og Kristján frá Djúpalæk þýddi ljóð. Hljómsveitarstjóri er Carl Billich. Leikstjóri er Klemens Jónsson og sögumaður er Jónas Jónasson.
Lag úr Kardemommubænum
Ræningjarnir syngja um týnda hluti:
Sven Nordqvist
Sven Nordqvist (f. 30. apríl 1946 í Helsingborg), er sænskur barnabókahöfundur, teiknari og myndskreytari. Hann er þekktastur fyrir að hafa skrifað bækurnar um Pétur og köttinn Brand (Pettson och Findus)
Bækurnar um Pétur og Brand á íslensku
Níu bækur um Pétur og Brand (Pettson och Findus) hafa verið gefnar út á íslensku. Fimm fyrstu bækurnar voru þýddar af Þorsteini frá Hamri og gefnar út af Iðunni og Mál og Menningu. Næstu fjórar bækur voru þýddar af Ástu Halldóru Ólafsdóttur og gefnar út af Kvisti bókaútgáfu.
Harold Lasswell
thumb|right|Harold Lasswell Harold Dwight Lasswell (13. febrúar 1902 – 18. desember 1978) var bandarískur stjórnmálafræðingur sem er þekktastur fyrir kenningar sínar um fjölmiðla og áróður. Hann lærði við Chicago-háskóla og var hluti af Chicago-skólanum sem var undir áhrifum frá gagnhyggju félagsvísindamanna á borð við George Herbert Mead. Kenningar hans um áróður byggja á rannsóknum á áróðurskvikmyndum nasista í Þýskalandi.
Hann er þekktur fyrir skilgreiningu sína á samskiptum sem „hver segir hvað við hvern eftir hvaða leið með hvaða afleiðingum“ („Who says what to whom in what channel with what effect“), og skilgreiningu sína á stjórnmálum sem „hver fær hvað, hvenær og hvernig“ („Who gets what, when, and how“).
Vaðfuglar
Vaðfuglar (fræðiheiti: Charadrii) eru undirættbálkur strandfugla. Þessi hópur telur um 210 tegundir fremur lítilla fugla sem flestar lifa í votlendi og við strendur. Þær tegundir sem lifa nálægt Norðurslóðum eru farfuglar en tegundir í hitabeltinu eru oft staðfuglar.
Einkenni á vaðfuglum eru langir fætur að mestu án sundfita og langur og mjór goggur sem þeir nota til að tína hryggleysingja upp úr leir eða sandi. Mismunandi lag goggsins gerir það að verkum að ólíkar tegundir vaðfugla geta nýtt sama svæðið til fæðuöflunar án þess að vera í samkeppni sín á milli.
Ættir vaðfugla skiptast í fjóra hópa:
Elatobium blackmani
Elatobium momii er skordýrategund úr Suðaustur-Evrópu sem leggst á þin.
Haukur Clausen
Haukur Clausen (8. nóvember 1928 – 1. maí 2003) var íslenskur tannlæknir sem var á sínum tíma í hópi bestu frjálsíþróttamanna Evrópu ásamt Erni bróður sínum og átti allmörg Íslandsmet í frjálsum íþróttum.
Haukur og Örn, eineggja tvíburabróðir hans, voru fæddir í Reykjavík, synir Arreboe Clausen verslunarmanns og bifreiðarstjóra, sem tók þátt í stofnun Fram á sínum tíma, og konu hans Sesselju Þorsteinsdóttur Clausen. Haukur lauk stúdentsprófi frá MR 1948 og prófi í tannlækningum frá Háskóla Íslands 1952. Hann stundaði framhaldsnám við Minnesotaháskóla í Minneapolis í Bandaríkjunum 1952-1953. Hann starfaði við tannlækningar í Reykjavík 1953-1994 og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Tannlæknafélag Íslands.
Haukur lagði ungur stund á íþróttir ásamt bróður sínum og voru þeir einna fremstir íslenskra íþóttamanna á gullöld íslenskra frjálsíþrótta fyrir og um 1950. Hann varð Norðurlandameistari í 200 metra hlaupi 9. september 1947, þá aðeins 18 ára, og hljóp á nýju Íslandsmeti, 21,9 sek. Sumarið 1950 setti hann Norðurlandamet í 200 metra hlaupi, 21,3 sekúndur. Það var besti tími ársins 1950 í Evrópu og stóð Norðurlandametið í mörg ár.
Haukur keppti á Ólympíuleikunum í London 1948 og varð þar þrettándi í 100 metra hlaupi og i um tuttugasta sæti í 200 metra hlaupi. Á Evrópumeistaramótinu í frjálsum íþróttum í Brussel 1950 komst hann í úrslit í 100 metra hlaupi og varð í fimmta sæti. Hann átti allmörg Íslandsmet í ýmsum frjálsíþróttagreinum. Haukur tók ekki þátt í Ólympíuleikunum í Helsinki 1952, enda þá nýfarinn til náms í Bandaríkjunum, en á leikunum lenti Örn í útistöðum við forystumenn Frjálsíþróttasambandsins, var dæmdur í keppnisbann og í framhaldi af því hættu þeir bræður báðir keppni.