cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fáskrúðsfjarðarhreppur
Þéttbýlismyndun hófst á Búðum í lok 19. aldar og var þorpið gert að sérstökum hreppi, Búðahreppi árið 1905, en varð hluti Austurbyggðar árið 2003. Hinn 9. júní 2006 sameinaðist Fáskrúðsfjarðarhreppur Austurbyggð, Fjarðabyggð og Mjóafjarðarhreppi undir merkjum Fjarðabyggðar, að afstöðnum sveitarstjórnarkosningum 2006.
Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 48.
Sólskjálftafræði
Sólskjálftafræði er undirgrein sólfræðinnar, jarðskjálftafræðinnar og stjarneðlisfræðinnar sem fæst við rannsóknir á þrýstingsöldum sem eiga uppruna sinn í sólinni. Þeir sem leggja stund á greinina kallast sólskjálftafræðingar. Hugmyndin á uppruna sinn í kenningu sem Christian Andreas Doppler setti fram árið 1842 og er nefnd Doppler áhrifin.
Samtök um jafnrétti og félagshyggju
Samtök um jafnrétti og félagshyggju voru stjórnmálaflokkur stofnaður um sérframboð Stefáns Valgeirssonar sem hafði yfirgefið Framsóknarflokkinn í aðdraganda þingkosninga 1987. Flokkurinn bauð aðeins fram á Norðurlandi eystra með listabókstafinn J þar sem hann fékk 1893 atkvæði (12,11%) og einn mann, Stefán Valgeirsson, kjörinn.
Eftir að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sprakk um mitt ár 1988 var önnur ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar mynduð með stuðningi Alþýðubandalagsins og Samtakanna sem nægði henni til að ná meirihluta í annarri deild þingsins. Ríkisstjórnin stóð því tæpt þar til Borgaraflokkurinn gekk til liðs við hana ári síðar.
Fyrir kosningarnar 1991 buðu Samtökin fram lista með Borgaraflokknum á Norðurlandi eystra.
Maggey
Maggey er íslenskt kvenmannsnafn.
Austmann
Austmann er íslenskt karlmannsnafn.
Belinda
Belinda er íslenskt kvenmannsnafn.
ENSEEIHT
École Nationale Supérieure d'Électronique, d'Électrotechnique, d'Informatique, d'Hydraulique, et des Télécommunications (skammstafað ENSEEIHT) er franskur háskóli sem sérhæfir sig í rafmagnsverkfræði, tölvunarfræði, vökvafræði og fjarskiptafræði. Hann var stofnaður árið 1907.
Nám í skólanum tekur 3 ár og lýkur með franskri verkfræðigráðu, Diplôme d'Ingénieur, sem viðurkennd er í Bandaríkjunum og jafngildir grunnstigi í verkfræði.
Smjörgras
Smjörgras (fræðiheiti: Bartsia alpina) er blóm af varablómabálki sem vex í grónu landi, í klettum og fjallendi. Það verður gjarnan 15 til 30 cm á hæð.
Lýsing
Blómin eru dökkfjólublá á litin og einsamhverf, um 1,5 til 2 sentimetrar á lengd. Bikarinn sjálfur er 5 til 7 millimetrar á lengd og bjöllulaga. Blöðin eru stilklaus, egglaga og eilítið loðin. Efstu blöðin eru gjarnan dökkfjólublá eins og blómið.
Stöðutaka
Stöðutaka er hugtak í viðskiptafræðum sem er haft um það að taka stöðu gegn einhverju í von um gróða, og er oftast notað í sambandi við gjaldmiðla.
Squarepusher
Squarepusher er breskur tónlistarmaður sem heitir réttu nafni Thomas Jenkinson. Hann er á samningi hjá breska útgáfufyrirtækinu Warp Records.
Ferill
Thomas Jenkinson fæddist í Chelmsford í Essex í Bretlandi og gekk í King Edward VI Grammar School þar. Hann lærði sjálfur á bassa, gítar og trommur og hóf snemma að fikta við trommuheila (Boss DR-660) og hljóðgervla (Akai S950 og S6000). Seinna meir notaðist hann við Reaktor og Eventide Orville forritin fyrir einkatölvur.
Thomas hefur gefið út undir öðrum nöfnum en Squarepusher m.a. „Duke of Harringay“, Tom Jenkinson og „Chaos A.D.“. Hann er góðkunningi tónlistarmannsins Richard D. James (betur þekktur sem Aphex Twin).
Árið 1995 gaf hann út breiðskífuna „Alroy Road Tracks“ hjá Spymania. Ári eftir fylgdu „Feed me weird things“ og EP-platan „Squarepusher Plays...“ hjá útgáfufyrirtækinu Rephlex. Árið 1997 var hann svo kominn til Warp Records þar sem hann hefur gefið út 9 plötur, sú tíunda, „Hello Everything“ er væntanleg 16. október 2006.
Stíll
Thomas notast við hljóðgervla og trommuheila eins og áður hefur komið fram og því er erfitt að fullyrða með nokkurri vissu hvert hann sækir efnivið sinn. Á tónleikum leikur hann þó oft undir á bassa, gítar og trommur. Tónlist hans hefur verið flokkuð sem tilraunakennd dans-tónlist undir djass-áhrifum en þó kennir ýmissa grasa í tónlist hans sem gerir það að verkum að erfitt er að flokka hana.
Hugmyndafræði
Í greinaskrifum og viðtölum kemur fram að Thomas hefur þróað með sér sérstaka nálgun gagnvart tónlistarsköpun. Hann telur tölvur eða vélar eiga jafn mikinn þátt í sköpunarferlinu og tónlistarmaðurinn. Hann segir möguleika við sköpun tónlistar að hverju sinni vera háð ytri takmörkunum sem á fyrri öldum hafi verið sérstök hefð klassískrar tónlistar, tungumál og hönnun hljóðfæranna sem notast var við.
Í ljósi þessa telur Thomas að til þess að geta samið tónlist megi ekki reyna að ráða yfir eða stjórna vélinni eða tölvunni heldur þurfi að eiga sér stað eins konar samvinna. Þetta ber þó ekki að skilja sem svo að Thomas telji vélar búa yfir einhverskonar meðvitund.
Þann misskilning að tónlistarmenn hafi stjórn á hljóðfærunum sínum telur Thomas til vestrænnar einstaklingshyggju og þeirri þráhyggju að vilja skapa sér ódauðlegan minnisvarða.
Lýður
Lýður er íslenskt karlmannsnafn. skv. íslenskri orðsifjabók frá 1989 kemur nafn þetta fyrst fyrir á 19. öld en skv íslendingabók er fyrstur til að bera nafn þetta Lýður Kortsson f. 1625. e.t.v. einhverkonar íslenskun á Luther.
Átjánda konungsættin
Átjánda konungsættin í Egyptalandi hinu forna er hugsanlega frægasta konungsættin í sögu Forn-Egypta. Hún telur nokkra af valdamestu faraóum Egyptalands og Tútankamon sem varð einhver frægasti fornleifafundur sögunnar þegar gröf hans fannst óhreyfð í Dal konunganna.
Meðal þekktustu valdhafa þessa tímabils má nefna Hatsepsut drottningu (sem ríkti fyrir ungan stjúpson sinn), Amenhótep 3. sem fyrstur skrifaðist reglulega á við valdhafa í öðrum löndum, og Akenaten sem bjó til ný trúarbrögð.
Tímaás yfir átjándu konungsættina
En sjá Tímasetningar í sögu Egyptalands hins forna.
Hnúðsvanur
Hnúðsvanur (fræðiheiti Cygnus olor) er algengur fugl af andaætt.
Tíu litlir negrastrákar
thumb|right|Titilsíða Negrastrákanna frá 1922 eftir Gunnar Egilsson með myndum eftir Mugg. Tíu litlir negrastrákar er heiti á vinsælli barnagælu sem samin var af bandaríska vísnaskáldinu Septimus Winner og fyrst gefin út árið 1868 undir heitinu Ten Little Niggers. Nokkru síðar var þessu breytt í Ten Little Injuns eða Ten Little Indians og textanum breytt vegna þess hve niðrandi orðið nigger er í augum þeldökkra bandaríkjamanna. Engu að síður var lagið gefið út með upprunalegum titli í Bretlandi og þýtt þannig á fjölda tungumála.
Hnúðsvanur
Náttúruleg heimkynni hnúðsvana eru á tempruðum beltum í Evrópu og Vestur-Asíu allt austur til strandhéraða Rússlands. Hnúðsvanir eru farfuglar á norðlægum slóðum. Hnúðsvanir eru oft hafðir til skrauts á tjörnum og vötnum og hafa afkomendur þannig fugla breiðst út í umhverfi sem ekki er náttúruleg heimkynni. Borgaryfirvöld í Hamborg gáfu Reykjavíkurborg nokkra hnúðsvani til að hafa á Tjörninni. Þeir urpu þar en þeim lynti illa við álftirnar og fækkaði jafnt og þétt og hvarf síðasti hnúðsvanurinn um 1977. Hnúðsvanur er þjóðarfugl Danmerkur.
Tíu litlir negrastrákar
Til er fjöldinn allur af útgáfum vísunnar þar sem hinar ólánsömu söguhetjur eru t.d. rómverskir hermenn (X roman soldiers), hjólreiðamenn (Ti små cyklister), sjómenn (Ten little sailor boys) og þar fram eftir götunum.
Hnúðsvanur
Fullorðnir fuglar eru frá 125-170 sm langir og vænghaf þeirra er 200-240 sm. Þeir geta orðið 1,2 m á hæð á landi. Karlfuglar eru stærri en kvenfuglar og goggur þeirra er stærri.
Tíu litlir negrastrákar
Skáldsaga Agöthu Christie
Skáldsaga eftir Agöthu Christie með sama nafni kom út í Bretlandi árið 1938. Í Bandaríkjunum var titli bókarinnar hins vegar breytt í And Then There Were None og öllum tilvísunum í vísuna breytt samkvæmt Ten Little Injuns útgáfunni sem er miklu þekktari í Bandaríkjunum en hin upprunalega útgáfa sem þekkt er í Bretlandi. Leikrit sem byggir á sögunni og kvikmynd sem komu út árið 1945 notuðust bæði við titilinn And Then There Were None en síðari útgáfur leikritsins og aðrar bíómyndir hafa notast við Ten Little Indians. Enskar útgáfur bókarinnar notuðust við upprunalega titilinn til 1985 þegar fyrsta endurútgáfan með bandaríska titlinum kom út í Bretlandi. Síðan þá er orðið algengast að notast við þann titil einnig í Bretlandi. Bókin fjallar um tíu manneskjur sem boðið er í heimsókn á eyju af herra og frú U.N. Owen. Manneskjurnar eiga það sameiginlegt að hafa allar orðið fólki að bana án þess að hægt sé að dæma þau fyrir það. Í herbergjum sínum finna þau öll eintak af vísunni "tíu litlir negrastrákar". Fólkið deyr svo á svipaðan hátt og strákarnir í vísunni hurfu. Þegar lögreglumenn koma og skoða eyjuna virðast þetta vera óleysanleg morðgáta þar sem ómögulegt er að komast óséður af eyjunni og þar er enginn nema líkin tíu. Málið hefðu þeir líklega aldrei leist ef morðingjanum hefði ekki fundist hann þurfa að monta sig af þessu afreki. Hann skrifaði flöskuskeyti.
Hnúðsvanur
Hnúðsvanur er meðal þyngstu fugla sem fljúga, karlfuglar eru að meðaltali 12 kg þungir og kvenfuglar 9 kg. Ungir fuglar líta öðruvísi út en fullorðnir. Goggur þeirra er svartur en ekki appelsínugulur og dúnninn er gráleitur. Hnúðsvanir verða hvítir við kynþroskaaldur.
Tíu litlir negrastrákar
Íslenska þýðingin
Á Íslandi kom barnagælan fyrst út sem Negrastrákarnir í Reykjavík árið 1922 í þýðingu Gunnars Egilssonar með myndskreytingum eftir listamanninn Mugg sem var mágur Gunnars. Hún var síðan endurútgefin af Heimskringlu 1937, Lithoprent 1947 og 1955 og af Þjóðsögu árið 1975. Bókin var síðan endurútgefin af Skruddu árið 2007. Til er önnur þýðing úr þýsku eftir Loft Guðmundsson sem var fyrst gefin út árið 1948. Íslenska vísan er sungin við allt annað lag en upprunalega vísan við lag Winners.
Hnúðsvanur
Hnúðsvanir verpa í stórum dyngjum sem þeir byggja í grunnu vatni við vatnsbakka. Þeir eru einkvænisfuglar og nota sama hreiður árum saman. Báðir foreldrar taka þátt í umönnun hreiðurs og unga. Hnúðsvanar halda sig í hópum og eru oft yfir 100 fuglar saman. Vanalega eru þessir hópar ungfuglar sem ekki hafa ennþá fundið maka.
Haukadalsskógur
Haukadalsskógur er skógur í Haukadal á Suðurlandi. Hann er einn stærsti þjóðskógur landsins.
Tíu litlir negrastrákar
Íslenska þýðingin
Gert var grín að útgáfunni í Áramótaskaupinu 2007.
Hnúðsvanur
Myndasafn
<Gallery> Mynd:CygnusOlorNaturalHabitatMorning.jpg|Hnúðsvanur í náttúrulegu umhverfi Mynd:Swan portrait.jpg|Höfuð hnúðsvans Mynd:Mute swans & cygnets.JPG|Hnúðsvanapar með fimm unga Mynd:Mute Swan Cygnets detail.jpg|Ungar Mynd:Swan-with-six-cygnets FI-EU 2007-Aug-10 by-RAM.jpg|Hnúðsvanur með unga Mynd:swan.spreads.wings.arp.jpg|Hnúðsvanur breiðir út vængina Mynd:Cygnus olor flirt edit.jpg|Tveir hnúðsvanir Mynd:Mute Swan aggressive pose.jpg|Hnúðsvanur í árásarstellingu Mynd:mute.swan.touchdown.arp.jpg|Hnúðsvanur að lenda Mynd:Schwanenpaar (1) beim Gründeln mit Jungen im Sonnensee, Binsfeld.JPG|Hnúðsvanur par í étinn af vatni plöntur. Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg |Egg á safni í Danmörku. </Gallery>
Tíu litlir negrastrákar
Íslenska þýðingin
ثم لم يبق منهم أحد 10 negritos Dix petits nègres עשרה כושים קטנים And Then There Were None Eikä yksikään pelastunut
Haukadalsskógur
Danskur maður, Kristian Kirk, gaf Skógræktinni jörðina árið 1940. Mest hefur verið gróðursett af sitkagreni en ýmsar tegundir eru í skóginum og trjásafn. Árið 2002 voru gönguleiðir skipulagðar og er hluti stíga færir hjólastólum.
Haukadalskirkja er innan svæðisins.
Örn Bárður Jónsson
Séra Örn Bárður Jónsson (f. 23. nóvember 1949 á Ísafirði) er sóknarprestur í Neskirkju í Reykjavík.
Örn Bárður lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1984 og hefur stundað framhaldsnám í guðfræði í Bandaríkjunum og Bretlandi. Hann varð aðstoðarprestur í Garðasókn 1984 og sóknarprestur í Grindavík 1985. Árið 1990 varð hann verkefnisstjóri á Biskupsstofu og fræðslustjóri kirkjunnar frá 1995. Árið 1999 varð hann prestur í Neskirkju og var skipaður í það embætti 1. október 2002. Hann var ritari Kristnihátíðarnefndar 1993-1999 og afmælisnefndar vegna kristnitöku frá 1993.
Séra Örn Bárður hefur skrifað fjölmargar greinar í dagblöð um þjóðfélagsmál, menningarmál og trúmál. Hann varð mjög umtalaður eftir að hann skrifaði smásöguna Íslensk fjallasala h/f en sagan birtist í Lesbók Morgunblaðsins árið 1999. Sagan var myndskreytt og minnir aðalpersóna myndarinnar, sem og sögunnar, töluvert á Davíð Oddsson forsætisráðherra. Í framhaldi af því skrifaði Davíð biskupi bréf: ''„Það er athyglivert að í kynningu á „smásögu“ þar sem forsætisráðherranum er lýst sem landráðamanni (manni sem selur fjallkonuna) og landsölumanni er gefið til kynna að sendingin sé á vegum fræðslustarfs kirkjunnar. Davíð Oddsson.“'' Skömmu síðar síðar tilkynnti Karl Sigurbjörnsson biskup séra Erni Bárði að hann væri ekki lengur ritari Kristnihátíðarnefndar en forsætisráðherra sat í nefndinni.
Majaveldið
Majaveldið var mesóamerísk siðmenning sem átti uppruna sinn í Mið-Ameríku, þar sem nú er Mexíkó, Gvatemala, Belís, vesturhluta Hondúras og El Salvador. Majar voru þekktir fyrir ritmál sitt, list, byggingarlist og uppgötvanir í stærðfræði og stjörnufræði.thumb|300px|Majaveldið í Mið-Ameríku.Saga Majaveldis hefur verið skipt í þrjú tímabil; forklassíska, klassíska og síðklassíska. Forklassíska tímabilið stóð yfir frá árinu 2000 f.Kr. til 250 e.Kr. Á þessu tímabili komst siðmenning Maja á fót. Klassíska tímabilið stóð yfir frá árinu 250 til ársins 900. Majaveldið var í mestum blóma á þeim tíma. Árið 1000 hófst hnignun veldisins og stöðnun en ástæður þess eru okkur enn ókunnar. Þrátt fyrir mikla hnignun og fólksfækkun í stórum borgum, voru Majar enn uppi á síðklassíska tímabilinu sem stóð yfir frá árinu 950 til 1539. Að lokum var hver borgin á eftir annari yfirgefin og veldi Maja, sem náði yfir 1000 ára tímabil, leið undir lok.
Samfélag Maja var byggt á akuryrkju. Maísræktun var undirstaðan en Majar ræktuðu þó einnig fjölda nytjajurta, s.s. afbrigði af chilipipar og baunum, sætar kartöflur, tómata, lárperur, grasker, kakó, vanillu, tóbak, baðmull og hamp. Verslun í Majaveldi var umfangsmikil og vörur eins og eðalsteinar, málmar, sjaldgæfar fjaðrir og fleira bárust langt að. Vöruskipti voru stunduð meðal Maja en þeir notuðu gjarnan kakóbaunir sem gjaldmiðil.
Trúarbrögð
Trúarbrögð Maja einkenndust af frjósemisdýrkun. Kornið, regnið, vindurinn, himininn, sólin, tunglið, fæðing og dauði voru öll tengd trúnni og trúarathafnir virðast hafa náð til allra skapaðra hluta, en Majar stunduðu m.a. mannfórnir. Víða hvar í Mið-Ameríku höfðu þjóðir tekið upp heimsmynd Maja. Himnaríki þeirra voru 13 talsins og helheimar 9. Þeir töldu heiminn hvíla á baki krókódíls en fjögur goðmögn báru hin 13 himnaríki uppi í fjórum höfuðáttum. Hvern heim töldu Majar vara í 5126 ár og heimur þeirra hafði mátt þola 4 heimsendi, en Majar þess tíma lifðu sína fimmtu endursköpun.
Ritmál
alt=|thumb|Letur Majanna Erfitt hefur reynst að ráða úr letri Maja. Letur þeirra mátti finna á veggjum bygginga, á minnismerkjum og á bókum og bókarslitrum. Fyrsta rannsókn á letri Maja hófst árið 1566 af Fransiskusbiskupnum Diego de Landa (1524-1579) sem gerði ráð fyrir því að letur þeirra væri einfalt hljóðletur. Rússneski málfræðingurinn Yuri Knorosov (1922-1999) komst að þeirri niðurstöðu að letur Majanna var hvorki hreint tákn né hljóðletur, heldur blanda af hvoru tveggja. Hann uppgötvaði að letrið byggðist á atkvæðum en ekki einstökum stöfum í venjulegu stafrófi. Flestir textar Majanna eru sögulegir, segja frá fæðingu, valdatöku og stóratburðum í lífi einstakra konunga og frá stríði við borgríki í nágrenninu. Að auki eru allir leturfletirnir með dagsetningu sem gerir fræðimönnum kleift að setja atburði í sögulegt samhengi. Í dag er búið að ráða úr um 90% leturflötum Majanna.
Borgríki
thumb|Chichen Itza Borgríki Majanna voru vel skipulögð. Byggingar þeirra voru allar byggðar úr steini. Við miðju borgarinnar voru trúarmiðstöðvar, gjarnan píramídar með hofum á toppi, stór torg með minningarsúlum og hallir ráðastéttarinnar. Fjær miðju voru aðrar steinbyggingar, stjörnuskoðunarturnar, boltaleikvangar og híbýli annarra stétta. Fjærst miðju voru bústaðir alþýðunnar, sem byggðir voru úr viði og hálmi. Píramídarnir voru flestir gegnheilir en þó voru nokkrir píramídar grafhýsi. Byggingar Maja hvíldu allar á sterkum steingrunni og þökin gerðu þeir með því leggja steina sífellt innar með vaxandi hæð. Innandyra voru byggingarnar gjarnan skreyttar með lágmyndum og marglituðum freskum.
Bella
Bella er íslenskt kvenmannsnafn.
Android
thumb|Android 7.0 (ekki lengur studd útgáfa; Android 13 er ný útgáfa) thumb|Android farsími
Android er stýrikerfi hannað aðallega fyrir snjallsíma, spjaldtölvur og skyld tæki sem byggir á opnum hugbúnaði og er byggt upp á breyttri útgáfu Linux kjarnans. Það samanstendur af stýrikerfis-kjarnanum sjálfum, miðbúnaði og helstu forritum. Google Inc. keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins árið 2005. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en Windows, sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum (og t.d. með mús) hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android 12L.
Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, Android Auto fyrir bíla og Wear OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki.
Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun Open Handset Alliance samtakanna (og fyrsta Android tækið var selt í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android sjálfu þ.e. grunninum (án Linux kjarnans sem líka er opinn kóði) gengur undir nafninu Android Open Source Project (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir Apache-leyfinu, sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað (GPL-leyfið er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta Android).
Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna forrit fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. Google Play er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum.
Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Það hefur yfir tvo milljarða af notendum.
Android 13, sem kom út 15. ágúst 2022, er nýjasta útgáfan og Android 12.1/12L sem kom nýlega út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook fistölvur.
Android-útgáfur
Útgáfur eldri en Android 10 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google, og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi.
Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara).
Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með Vulkan stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1), arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir OpenGL ES 3.0 eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna OpenGL ES 3.2.
Forritun fyrir Android
Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "öpp" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu Java (þó svo að C forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, Linux kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og reklum (e. driver) sem Android notar).
Síðan í maí 2019 er Kotlin það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun.
Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java "bytecode" líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java.
Markaðshlutdeild
Greiningarfyrirtækið Canalys, greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir snjallsíma og tók þar fram úr Symbian stýrikerfi Nokia farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á.
Austmar
Austmar er íslenskt karlmannsnafn.
Þallín
Þallín er frumefni með efnatáknið Tl og er númer 81 í lotukerfinu. Þessum mjúka, gráa, þjála trega málmi svipar til tins en hann aflitast við snertingu við loft. Þallín er mjög eitrað og er notað í nagdýra- og skordýraeitur, en sökum þess að það er krabbameinsvaldandi, hefur notkun þess verið dregin saman eða hætt algerlega í mörgum löndum. Það er líka notað í innrauða skynjara.
Sigurdagurinn í Evrópu
thumb|right|250px|„Sigurdagurinn“ er haldinn hátíðlegur í Rússlandi 9. maí ár hvert. Það er ma. gert með hersýningum á Rauða torginu. Árið 2010 tóku herdeildir úr röðum bandamanna þátt ma. Frakkar, Bretar og Bandaríkjamenn.
Sigurdagurinn í Evrópu er merksidagur, sem haldinn er hátíðlegur 8. maí ár hvert í mörgum ríkjum Evrópu til að minnast sigurs bandamanna á Þjóðverjum í seinni heimsstyrjöldinni. Þennan dag, árið 1945, undirritaði Karl Dönitz, forseti Þýskalands, uppgjafarsáttmála fyrir hönd Þjóðverja, sem fól í sér skilyrðislausa uppgjöf herja Þýskalands og mörkuðu þannig endalok Þriðja ríkis og seinni heimsstyrjaldarinnar. Yfirlýsing um hernaðarlega uppgjöf var undirrituð þann 7. maí í Reims, Frakklandi og fullgilt þann 8. maí í Berlín, Þýskalandi. Uppgjöfin gekk í gildi kl. 23:01 að miðevrópskum tíma þann 8 maí. Sigurdagurinn er því haldinn hátíðlegur þann 8. maí hjá ríkjum vestan megin Berlínar en ríki Austur Evrópu halda sigurdaginn 9. maí.
thumb|right|250px|[[Winston Churchill forsætisráðherra heilsar fagnandi mannfjöldanum á Sigurdaginn.]] right|thumb|250px| Yfirlýsingin um hernaðarlega uppgjöf sem undirrituð var í Reims þann 7. maí 1945.
Hátíðarhöld
Milljónir manna um fögnuðu endalokum stríðsins. Í London, streymdi mannfjöldi frá Trafalgar-torgi upp að Buckingham-höll, þar sem George VI konungur og Elizabeth drottning, í fylgd með Winston Churchill forsætisráðherra, birtust á hallarsvölunum og heilsuðu fagnandi mannfjöldanum.
Harry S. Truman forseti Bandaríkjanna, sem átti 61 árs afmæli þennan dag, tileinkað sigurdaginn minningu um forvera sinn, Franklin D. Roosevelt, sem lést tæplega mánuði fyrr, þann 12. apríl. Flaggað var því í hálfa stöng vegna 30 daga yfirlýstra sorgardaga, sem lauk 12. maí. Mikil hátíðahöld fóru fram í Chicago, Los Angeles, Miami, og sérstaklega á Times Square torgi í New York-borg.
Friði fagnað á Íslandi - Róstursamt í Reykjavík
Mikill og einlægur fögnuður var um allt Ísland. Frelsun Norðurlanda var einnig fagnað sérstaklega. Í Reykjavík, Akureyri og fleiri kaupstöðum og kauptúnum var mikið um dýrðir.
Þennan dag var Reykjavík var fánum prýdd. Allar verslanir og stofnanir voru lokaðar frá hádegi. Skip í Reykjavíkurhöfn þeyttu flautur í klukkustund. Vinna féll alls staðar niður frá hádegi og litlu síðar fór fólk að streyma saman í miðbænum úr öllum áttum. Gríðarlegur mannfjöldi var samankominn í miðbæ Reykjavíkur til þess að fagna sigri bandamanna í Evrópu.Eftir hádegi hófst hátíðahald við Austurvöll að tilhlutan ríkisstjórnarinnar og borgarstjórans í Reykjavík. Þar fluttu Sveinn Björnsson forseti Íslands og Ólafur Thors forsætisráðherra ávörp og sendiherrar.
Þegar líða tók á kvöld varð mjög róstusamt í miðborginni. Víða fóru hópar syngjandi hermanna um. Til átaka kom og varð lögregla að beita táragasi í fyrsta skipti í Reykjavík til að dreifa mannfjöldanum og stilla til friðar. Rúður voru brotnar í verslunum og tjón var talsvert.
Maggý
Maggý er íslenskt kvenmannsnafn.
Sigurdagurinn í Evrópu
Friði fagnað á Íslandi - Róstursamt í Reykjavík
Á Akureyri voru fánar við hún frá því snemma um morguninn í sunnan andvara og sól. Fólk safnaðist saman á Ráðhústorgi til að fagna. Gjallarhorni hafði verið komið fyrir á torginu og heyrðist útvarp frá Reykjavík um torgið og nágrenni. Fjöldi manns hlýddi þar á ávörp forseta Íslands og forsætisráðherra. Lúðrasveit Akureyrar lék og Karlakór Akureyrar og „Geysir“ sungu þjóðsöngva Norðurlanda. Síðan var samkoma í MA.
250px|right|thumb|Mikill fögnuður var í Reykjavík á sigurdaginn 8. maí 1945. Endaði það með rósturum og táragasi.
Heimildir
Bevrijdingsdag Dzień Zwycięstwa Segerdagen 1945
Benedikta
Benedikta er íslenskt kvenmannsnafn.
5. september
5. september er 248. dagur ársins (249. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 117 dagar eru eftir af árinu.
Bengta
Bengta er íslenskt kvenmannsnafn.
Benía
Benía er íslenskt kvenmannsnafn.
Þéttleiki byggðar
Þéttleiki byggðar er hugtak yfir meðaldreifingu íbúa ákveðins svæðis. Venjulega er hún mæld í fjölda íbúa á ferkílómetra.
Bismút
Bismút er frumefni með efnatáknið Bi og er númer 83 í lotukerfinu. Efnið er þungur, brothættur, hvítkristallaður, þrígildur tregur málmur, sem hefur bleikan litblæ og líkist efnafræðilega arsen og antimon. Hann er mest mótseglandi allra málma. Bismút hefur minnstu varmaleiðni allra frumefna fyrir utan kvikasilfur. Blýlaus bismút efnasambönd eru notuð í snyrtivörur og í læknisaðgerðum.
Armeria masguindalii
Armeria masguindalii er jurt af gullintoppuætt.
Nítjánda konungsættin
Nítjánda konungsættin var önnur konungsætt Nýja ríkisins. Hún var stofnuð af embættismanninum Ramses 1. sem Hóremheb kaus sér að eftirmanni. Þessi konungsætt er þekktust fyrir landvinninga í Ísrael, Líbanon og Sýrlandi. Egypska ríkið náði sinni mestu útbreiðslu í valdatíð Setis 1. og Ramsesar 2. sem áttu í langvinnum átökum við Líbýumenn og Hittíta.
Lokaár konungsættarinnar einkenndust af innbyrðis valdabaráttu milli erfingja Merneptas. Síðasti valdhafinn var Tvosret, ekkjudrottning Setis 2. sem líklega hefur verið steypt af stóli af Setnakte, stofnanda tuttugustu konungsættarinnar.
Maggi
Maggi er íslenskt karlmannsnafn.
Benna
Benna er íslenskt kvenmannsnafn.
Annáll Engilsaxa
thumb|250px|Fyrsta síða [[Peterborough-annállinn|Peterborough-annálsins.]]
Annáll Engilsaxa (e. Anglo-Saxon Chronicle) er safn annála á fornensku sem segja frá sögu Engilsaxa. Annálarnir voru skrifaðir á 9. öld, líklega í Wessex, þegar Alfreð mikli var ríkjandi. Afrit handritanna voru gerð og send til munkaklaustra um allt England, og þessi voru endurnýjuð á óháðan hátt. Var einn annála til dæmis endurnyjaður þangað til 1154.
Annállinn er ekki óhlutdrægur og hægt er að sjá að atburðirnir í textanum eru hlutdrægir í samanburði við aðrar miðaldaheimildir. Til eru líka atburðir í textanum sem stangast á við aðrar heimildir frá þessum tíma. Samt sem áður er annállinn ein mikilvægasta heimild frá þessari öld um England. Miklar upplýsingar sem eru í annálnum eru ekki skráðar annarsstaðar. Auk þess er annállinn mikilvæg heimild um sögu enska tungumálsins, sérstaklega Peterborough-annállinn sem er eitt elsta dæmi um miðensku sem er til.
Sjö af annálunum níu eru nú geymdir á þjóðbókasafni Bretlands. Hinir eru á Bodelian-bókasafninu í Oxford-háskóla og Parker-bókasafninu í Cambridge-háskóla.
Skúli Þorláksson
Skúli Þorláksson (1635 – 14. september 1704) var skólameistari á Hólum í eitt ár en síðan prestur á Grenjaðarstað og prófastur í Þingeyjarþingi frá 1660 til dauðadags.
Skúli var næstelsti sonur Þorláks Skúlasonar Hólabiskups og Kristínar Gísladóttur konu hans. Á meðal systkina hans voru þeir Gísli Þorláksson Hólabiskup og Þórður Þorláksson Skálholtsbiskup. Skúli sigldi ungur, stundaði skólanám í Kaupmannahöfn og fór síðar í Hafnarháskóla. Hann kom svo til Íslands og varð skólameistari á Hólum í eitt ár en 1660 var hann vígður prestur á Grenjaðarstað og varð um leið prófastur. Hann er sagður hafa verið stórauðugur.
Fyrri kona Skúla var Guðrún Benediktsdóttir, dóttir Benedikts Halldórssonar sýslumanns í Skagafjarðarsýslu. Þau voru barnlaus. Eftir lát hennar giftist Skúli Elínu Sigurðardóttur, sem var dóttir Sigurðar Magnússonar sýslumanns á Skútustöðum og systir Magnúsar í Bræðratungu. Þau áttu fjölda barna en flest þeirra dóu í Stórubólu 1707, uppkomin en barnlaus. Yngsta dóttirin, Jórunn, lifði þó og giftist frænda sínum, Brynjólfi Thorlacius Þórðarsyni sýslumanni, syni Þórðar biskups.
Everton
Everton er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni.
Frá 2017-2021 spilaði íslenski landsliðsmaðurinn Gylfi Þór Sigurðsson með félaginu.
Titlar
(* sameiginlegir sigurvegarar)
Benney
Benney er íslenskt kvenmannsnafn.
Ýmsir - Danslagakeppni Útvarpsins
Úrslitalögin í Danslagakeppni Útvarpsins er 33-snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni flytja ýmsir tónlistamenn úrslitalögin í Danslagakeppni Útvarpsins, veturinn 1966. Útsetningar og hljómsveitarstjórn voru í höndum Magnúsar Ingimarsson. Ljósmynd á framhlið tók Gunnar Hannesson.
Maceió
Maceió er borg í Brasilíu, höfuðborg Alagoas ríkisins. Hún var stofnuð árið 1815 og hefur nú um 1 milljón íbúa.
Tudor
Tudor eða Túdor getur átt við:
1661-1670
1661-1670 var 7. áratugur 17. aldar sem telst til árnýaldar í sögu Evrópu.
Atburðir og aldarfar
thumb|right|Þorpshúsið eftir hollenska málarann [[Pieter de Hooch frá 1663-1665.]] thumb|right|Kniplarinn eftir þýska málarann [[Caspar Netscher frá 1664.]]
Magna
Magna er íslenskt kvenmannsnafn.
1661-1670
Endurreist konungdæmi í Englandi
Þegar Karl 2. Englandskonungur hafði tekið við völdum og enska samveldið lagt niður tók við blómaskeið veraldlegra skemmtana og bókmennta sem er kallað Stúart-endurreisnin. Karl afturkallaði bann þingsins við leiksýningum og kom kirkjuskipan ensku biskupakirkjunnar í það horf sem ríkt hafði fyrir ensku borgarastyrjöldina. Sú bjartsýni sem fylgdi endurreisninni leiddi til almenns stuðnings við Annað stríð Hollands og Englands sem braust út um miðjan áratuginn, meðal annars vegna vaxandi áhrifa Hollendinga sem nú voru orðnir máttugra sjóveldi en Englendingar. Hollendingar báru sigur af hólmi og atburðir á borð við Lundúnabrunann og Lundúnapláguna drógu úr mætti Englendinga.
Einveldið staðfest í Danmörku
Í ríki Danakonungs hófst Friðrik 3. handa við að koma á þeim stjórnarfarslegu breytingum sem hið nýsamþykkta einveldi gerði mögulegar. Erfðahyllingin í Kaupmannahöfn 1660 var endurtekin í Noregi og á Íslandi. Hæstiréttur Danmerkur var stofnaður 1661 og 1665 voru konungslögin um einveldið undirrituð af konungi. Einveldið fól meðal annars í sér að öll lén voru lögð niður og ömt tekin upp í staðin. Á Íslandi gekk þessi breyting ekki í gegn fyrr en við lát síðasta lénsherrans yfir landinu, Henriks Bjelke, árið 1683.
Tuttugasta konungsættin
Tuttugasta konungsættin í Egyptalandi hinu forna var þriðja og síðasta konungsætt Nýja ríkisins. Hún var sett á stofn af Setnakte en helsti valdhafi tímabilsins var Ramses 3. sem tók sér Ramses 2. til fyrirmyndar.
1661-1670
Selárdalsmálin
Á Íslandi komu svokölluð Selárdalsmál upp á Vestfjörðum þegar Helga, kona Páls Björnssonar í Selárdal, veiktist af ókennilegum sjúkdómi í desember árið 1668. Þessi galdramál, sem stóðu til 1683, ollu meira en þriðjungi allra galdrabrenna á Íslandi.
Vísindi og menning
Á þessum árum gerði enski vísindamaðurinn Robert Hooke athuganir sínar með smásjá og gaf þær út í ritinu Micrographia 1665. Tveimur árum síðar uppgötvaði hann að umbreyting blóðs í lungunum væri forsenda öndunar. Hann framkvæmdi margar af tilraunum sínum fyrir Konunglega breska vísindafélagið sem var stofnað 1660.
Tuttugasta konungsættin
Á tíma tuttugustu konungsættarinnar hófust skipuleg grafarrán í Dal konunganna og þurrkar og lágt vatnsborð Nílar ollu því að síðustu konungar ættarinnar voru nánast valdalausir. Í tíð Ramsesar 11. voru það í reynd prestar Amons í Þebu sem ríktu yfir Efra Egyptalandi og Smendes, stofnandi tuttugustu og fyrstu konungsættarinnar, yfir Neðra Egyptalandi.
1661-1670
Vísindi og menning
1669 gaf danski fræðimaðurinn Rasmus Bartholin út rannsóknir sínar á silfurbergi þar sem hann skýrði tvíbrot í fyrsta skipti. Sama ár uppgötvaði gullgerðarmaður frá Hamborg, Henning Brand, fosfór, fyrsta nýja frumefnið sem hafði uppgötvast frá því í fornöld.
Á Íslandi ritaði Jón Ólafsson Indíafari hina þekktu ferðabók sína í upphafi áratugarins, og árið 1666 var eitt þekktasta íslenska bókmenntaverk 17. aldar, Passíusálmarnir, eftir Hallgrím Pétursson, gefið út á Hólum. Ári síðar kom kvæðið Paradísarmissir eftir John Milton út í Englandi.
Magngeir
Magngeir er íslenskt karlmannsnafn.
Svartsvanur
Svartsvanur (fræðiheiti Cygnus atratus) er stór votlendisfugl af andaætt. Hann verpir aðallega í suðaustur og suðvestur héruðum Ástralíu.
Svartsvanur er svartur á litinn með línu af hvítum flugfjöðrum við vængjabrúnir. Goggur þeirra er skærrauður en fölari fremst. Fætur og leggir eru grásvartir. Ungar eru grábrúnir. Fullorðinn svartsvanur er milli 1,1 og 1,4 metra að lengd og vegur allt að 9 kg. Vænghafið er milli 1,6 og 2 metrar þegar fuglinn er á flugi. Hálsinn er afar langur og boginn eins og bókstafurinn S.
Talið er að fjöldi svartsvana í heiminum sé allt að 500.000 einstaklingar og tegundin sé ekki í útrýmingarhættu.
thumb|left|330 px|Hvítar flugfjaðrir á svartsvani
Svartsvanir eru algengir á votlendisvæðum í suðvestur og austur Ástralíu og nálægum eyjum. Kjörlendi svartsvana er ferskvatns- og saltvatnsvæði, mýrar og ár þar sem nóg fæðuframboð er og efni til hreiðurgerðar. Svartsvanir ferðast mikið um og ferðalög þeirra tengjast úrkomu og þurrki. Eins og margir vatnafuglar þá fella svartsvanir flugfjaðrir eftir að þeir hafa komið upp ungum og eru þeir þá ófleygir í einn mánuð. Á þeim tíma þá halda þeir oftast til á opnum stórum vötnum þar sem þeir eru öruggir.
Áður en Maórar komu til Nýja-Sjálands var þar svartsvanategund sem virðist hafa dáið út vegna ofveiði. Árið 1864 var svartsvanur fluttur frá Ástralíu til Nýja-Sjálands sem skrautfugl á vötnum og hefur tegundin breiðst út og eru svartsvanur nú algengur fugl þar á stærri vötnum og strandsvæðum. Svartsvanir eru vinsælir skrautfuglar í Vestur-Evrópu, sérstaklega á Bretlandi.
Kjósarhreppur
Kjósarhreppur er sveitarfélag á Vesturlandi. Stundum er talað um Kjósina sem „sveit í borg“ vegna nálægðarinnar við Reykjavík. Aðalatvinnuvegur er landbúnaður.
Svartsvanur
Svartsvanir hafa verið nær árlegir flækingar á Íslandi undanfarin ár. Þeir eru taldir eiga uppruna sinn að rekja til fuglagarða í Evrópu.
Kjósarhreppur
Kjósarhreppur er 302 ferkílómetra að stærð og liggur í norðanverðri Kjósarsýslu. Hreppurinn liggur að Reykjavík, Bláskógabyggð og Hvalfjarðarsveit.
Íbúar í Kjósarhreppi
Íbúar Kjósarhrepps voru 450 um aldamót 19. og 20. aldar en voru 250 árið 2021. Börn í hreppnum sækja Klébergsskóla á Kjalarnesi. Félagsheimilið Félagsgarður er leigt út til veisluhalda. Ásgarður gamli barnaskólinn hýsir skrifstofu hreppsins. Um 600 frístundahús eru í hreppnum. Samkvæmt jarðarskrá 2005 eru 47 jarðir skráðar í Kjósarhrepp og þar af eru 37 í ábúð. Á 27 bújörðum er jarðareigandi ábúandi.
Fjöll, hálsar og heiðar
Í hreppnum er norðanverð Esjan, norðanverðir Móskarðahnúkar og norðanvert Skálafell, Kjölur, Kjósarheiði, Botnssúlur (sunnanhluti fjallaklasans), sunnan- og vestanvert Múlafjall, Þrándarstaðafjall, Sandfell, Meðalfell, Möðruvallaháls, Sandfell, Eyrarfjall.
Dalir
Í hreppnum eru dalirnir Miðdalur, Eilífsdalur, Flekkudalur, Eyjadalur, Laxárdalur, Svínadalur, Fossárdalur og Brynjudalur.
Vatnsföll
Í hreppum renna árnar Kiðafellsá, Laxá í Kjós, Bugða, Skorá, Dælsá, Miðdalsá, Flekkudalsá, Sandá, Svínadalsá, Þverá, Hálsá, Fossá, Brynjudalsá. Laxá er ein besta veiðiá landsins. Í henni er Þórufoss.
Vötn
Í hreppnum eru Meðalfellsvatn, Myrkavatn, Sandvatn, Grindagilstjörn, Sandfellstjörn, Eyjatjörn og Hurðarbakssef.
Í hreppnum eru vogarnir Botnsvogur, Brynjudalsvogur og Laxvogur og víkin Hvammsvík og nesið Hvítanes.
Austri (mannsnafn)
Austri er íslenskt karlmannsnafn.
1970
Árið 1970 (MCMLXX í rómverskum tölum) var 70. ár 20. aldar og hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Janúar
thumb|right|POSIX-tíminn (eða UNIX-tímatalið) fór yfir 1.000.000.000 sekúndur 9. september 2001.
Febrúar
thumb|right|Japanski gervihnötturinn Ōsumi
Mars
thumb|right|Brandt og Stoph í Erfurt
Apríl
thumb|right|Áhöfn Appollo 13 eftir neyðarlendingu og björgun.
Maí
thumb|right|Skissa af dómssalnum í réttarhöldunum yfir nímenningunum frá New Haven
Júní
thumb|right|Anna Mae Hayes, fyrsta konan sem hlaut herforingjatign í Bandaríkjaher
Ágúst
thumb|right|Áhorfendur á Isle of Wight-tónlistarhátíðinni 1970
Október
thumb|right|Ríkisstjórn Salvador Allende í Chile
Fædd
thumb|right|Páll Óskar thumb|right|Naomi Campbell
Dáin
thumb|right|Nelly Sachs
Metan
Eiginleikar
Efnaformúla metans er CH4 og mólmassi þess er 16,043 g/mól.
Metan brennur í lofti með bláum loga. Þegar það brennur þar sem nóg súrefni er til staðar myndast koldíoxíð og vatn samkvæmt: CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O Þessi bruni metans myndar mikinn hita og þar af leiðandi er hægt að nota það sem eldsneyti. Þegar súrefni er ekki mikið myndast kolmónoxíð.
Metan hvarfast ekki auðveldlega, nema við flúor, klór og fleira. Þau hvörf sem metan tekur þátt í eru skiptihvörf.
Jarðgas inniheldur 75% CH4, 15% etan (C2H6) og 5% af öðrum kolvatnsefnum, eins og própani (C2H8) og bútani (C4H10). Bræðslumark metans er -183 °C og suðumark er -164 °C. Það leysist ekki vel í vatni.
Metan í andrúmslofti
thumb|Uppbygging metans Metan fyrirfinnst í veðrahvolfinu bæði á Norður- og Suðurheimsskautssvæðunum. Líftími þess í veðrahvolfinu er um tólf ár. Metan dregur í sig geislun á bilinu 3300-2800 cm-1 og 1400-1200 cm-1. Aukning metans í andrúmslofti var 20 ppb (rúmmál) á ári til 1998 en minnkaði í 8 ppb (rúmmál) árið 2003. Þetta hefur verið rakið til bætts viðhalds og viðgerða á gasbrunnum og leiðslukerfum í löndum fyrrverandi Sovétríkjanna.
Árið 2003 voru gróðurhúsaáhrif af völdum losaðs metans 1,7 W/m2.
Metan er það kolvatnsefni sem er í hæstum styrk í andrúmsloftinu. Blandhlutfall þess er 1,8 ppm (rúmmál). Á flestum stöðum er algengast að kolvatnsefni með meiri mólmassa eru í minna hlutfalli en metan í andrúmsloftinu.
Oxunarhvarf metans er hægara en hjá öðrum kolvatnsefnum og líftími þess í andrúmslofti er um tíu ár. Oxun metans gefur af sér koldíoxíð sem stöðuga lokasameind eftir röð hvarfa.
Losun
Metan losnar út í andrúmsloftið með eftirfarandi leiðum:
30-40% af heildarlosun metans er talin vera náttúruleg sem er þá fyrsta leiðin hér að ofan og vegna jórturdýra.
Talið er að allt að 60% metanlosunar sé vegna mannlegra aðgerða sem eru þá til dæmis jarðefnaeldsneytisframleiðsla, hrísgrjónaræktun og lífmassabrennsla.
Eyðing
Þegar metan fer út í andrúmsloftið er það um tíu ár að eyðast aftur. Það getur gerst með mismunandi aðferðum sem kalla mætti niðurföll (á ensku „sinks“). Styrkur metans í andrúmsloftinu ræðst af jafnvæginu milli metanlosunar og metaneyðingar. Algengasta ástæða metaneyðingar er oxun sem verður fyrir vegna tilstilli hýdroxýl stakeinda (OH) í andrúmsloftinu. Metan hvarfast við OH og þá verður til CH3 og vatn í veðrahvolfi andrúmsloftsins. Metan hverfur í litlum mæli með oxun við OH-stakeindir í heiðhvolfinu. Þetta tvennt veldur um 90% metaneyðingar í andrúmslofti. Vitað er um tvær aðrar leiðir, örverur í jarðvegi taka upp metan (7%) og metan hvarfast við klóratóm í hafinu.
Sem gróðurhúsalofttegund
Metan er 20 sinnum virkari gróðurhúsalofttegund en koldíoxíð og gleypir innrauða geislun sem annars tapaðist úr veðrahvolfinu og út í geim. Þetta er ástæða þess að metan er gróðurhúsalofttegund.
Mælingar á styrk metans í andrúmslofti hafa verið gerðar með greiningu loftbólna inni í jökulís. Þessar mælingar gefa til kynna að styrkur metans er í hámarki í dag miðað við síðustu 400.000 ár. Frá 1750 hefur meðaltal metanstyrks í andrúmslofti hækkað um 150%, frá um 700 ppb (rúmmál) í 1745 ppb (rúmmál) árið 1998. Á síðasta áratug hefur styrkur metans haldið áfram að aukast en aukningarhraðinn minnkað. Í lok 8. áratugsins var aukningin um 20 ppb (rúmmál) á ári en í lok 9. áratugsins var hann um 9-13 ppb (rúmmál) á ári. Frá 1999 til 2002 hefur styrkur metans haldist stöðugur í kringum 1751 ppb (rúmmál).
Metan er um 9% af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið.
Eyðing ósonlagsins
Gastegundir í heiðhvolfinu draga í sig hættulega geislun frá sólinni og þar er óson eitt mikilvægasta efnið. Margar gastegundir, til dæmis vetnisklóríð, draga úr magni þess í heiðhvolfinu sem leiðir til ósoneyðingar. Metan við sögu í einu þeirra efnahvarfa í heiðhvolfinu þar sem vetnisklóríð verður til:
Cl + CH4-> HCl + CH3
Klórgas er talið vera eitt hvarfgjarnasta efnið í heiðhvolfinu og hvati til ósoneyðingar.
Ekki er mikið af vatnsgufu í heiðhvolfinu en eitthvað metan sleppur þar upp. Vetni klofnar frá metaninu og endar á því að mynda vatn sem síðan getur orðið að H- og OH- stakeindum. Þessar stakeindir leika mikilvægt hlutverk í eyðingu ósonlagsins þar sem þeir breyta því í súrefni. Nettóhvörfin fyrir báðar stakeindirnar eru:
O + O3 -> 2O2
Þannig tekur metan þátt í eyðingu ósonlagsins.
Framleiðsla
thumb|Rúta sem gengur fyrir metani Hægt er að framleiða gas úr lífmassa með nokkrum aðferðum og fá þá út eldsneyti eða rafmagn. Sem lífeldsneyti er metan til dæmis notað á bíla.
Þriðja millitímabilið
Einkenni á þessu tímabili er veikt konungsvald. Þegar í valdatíð Ramsesar 11. voru æðstuprestar Amons í Þebu orðnir í reynd valdhafar í Efra Egyptalandi og Smendes 1. ríkti yfir Neðra Egyptalandi. Landið var aftur sameinað af Sosenk 1., stofnanda tuttugustu og annarrar konungsættarinnar (Sísak í Biblíunni) en eftir valdatíð Osorkons 2. klofnaði landið aftur í tvennt. Borgarastyrjöld og innbyrðis átök klufu síðan þessi ríki enn frekar.
Metan
Framleiðsla
Gösun er aðferð til að búa til gas úr föstum lífmassa með efnafræðilegum aðferðum. Grundvöllur gösunar er að heit gufa og súrefni hvarfast við fastan lífmassa. Þetta ferli gerist ekki auðveldlega og hitastig þarf að vera frá nokkur hundruð gráðum á Celsius og yfir þúsund gráður á Celsius. Þrýstingur getur verið frá því að vera aðeins fyrir ofan staðalloftþrýsting sem er 1 atm og upp í 30 atm.
Þriðja millitímabilið
Óstöðugleikinn varð til þess að konungar Núbíu gátu aukið vald sitt til norðurs og Píje af tuttugustu og fimmtu konungsættinni tókst að sameina landið undir sinni stjórn. Erfingjar hans Taharka og Tanútamon áttu í átökum við Assýringa og tuttugasta og sjötta konungsættin var mynduð af leppkonungum þeirra. Veldi Egyptalands hafði þá hnignað mikið og Egyptar áttu sér ekki viðreisnar von gagnvart öflugum nýjum heimsveldum Persa og síðar Grikkja og Rómverja.
Metan
Framleiðsla
Gösun byrjar þannig að rokgjörn efni eru leyst upp úr fasta lífmassanum. Rokgjörnu efnin og það sem eftir var af lífmassanum fara í gegnum hvörf með gufu og súrefni sem framleiðir að lokum gas. Þetta gas sem þannig er framleitt er blanda brennsluefna, koldíoxíðs og vatns. Með meiri meðhöndlun má fá hreinna gas með því að brjóta brennsluefnin enn betur niður. Út úr þannig ferli fæst þá metangas sem hægt er að nota sem eldsneyti.
Notkun
thumb|Vötn með fljótandi metani á Títan, tungli Satúrnus Metan má brenna sem eldsneyti. Við bruna þarf að koma til súrefni og ástandsbreyting og þá losnar orka. Metan er aðalhluti jarðgass og þegar það hvarfast við súrefni myndast koldíoxíð, vatn og orka.
CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O + orka
NASA hefur verið að þróa eldflaugavél sem gengur fyrir fljótandi metani en hún er ekki tilbúin til notkunar. Kosturinn við metan er að það er til víða í sólkerfinu, Á Títani, sem er eitt tungla Satúrnusar, eru vötn og ár úr fljótandi metani. Lofthjúpar Júpíters, Satúrnusar, Úranusar og Neptúnusar innihalda allir eitthvað af metani. Kosturinn við metanið er að það er öruggara en fljótandi vetni þar sem það er ekki eitrað og má einnig geyma við hærra hitastig eða -161,6 °C.
Kraftur vélarinnar í prufuskoti í Mojave eyðimörkinni var 7.500 pund.
Orkugildi Metans
Samkvæmt Metan hf. er 1 Nm3 hauggas = 0,57 Nm3 af 97% hreinu metani = 0,41 kg af 97% hreinu metani = 5,8 kWh af hráorku. Einnig jafngildir 1 Nm3 af hreinsuðu metani 1,12 l af 95 oktan bensíni.
Áhætta
Þar sem engin lykt er af metani er lyktarefni sett saman við það ef leki skyldi verða í bifreiðum. Metan er þó ekki eitrað og af því það er léttara en loftið gufar það snöggt upp við leka.
Ef geymsluflöskur hitna mikið stafar sprengihætta af metani þar sem rúmmál þess eykst. Engin dæmi eru um slys af völdum metaneldsneytis.
Metan á Íslandi
Metangasi er safnað á urðunarstaðnum í Álfsnesi og notað sem eldsneyti á bíla. Hauggasið sem myndast þar er blanda af nokkrum lofttegundum, meðal annars metani (55%) og koldíoxíði (42%).
Söfnun
Lóðrétt safnrör eru sett með um það bil 25 metra millibili á urðunarrein með jarðvegi þar sem yfirborð er slétt. Þessi safnrör eru 65 mm, breið og þéttboruð götum. Rörin eru tengd í þrjár safnkistur sem eru í 20 feta skipagámum með rörum úr plasti. Safnkisturnar eru tengdar við dælustöð þar sem gasið er sogað úr haugnum þannig að súrefni úr andrúmsloftinu komi ekki með inn.
Hreinsun
Til þess að hægt sé að nota hauggas sem eldsneyti þarf að skilja metanið úr því. Það er hægt að gera með þremur aðgerðum sem heita ísogsaðferð (PSA), síuaðferð og þvegilsaðferð. Þvegilsaðferð er notuð í Álfsnesinu. Þar er hreinsistöð notuð til að skilja metanið frá með vatni, það er þá þurrkað í daggarmark -30 °C og því þjappað á flöskur sem fara svo á áfyllingarstöð. Þrýstingur við aðskiljunina er um 30 bör, við flutninginn um 260 bör og í eldsneytisgeymslum hámark 200 bör. Hreinleiki þessa metans er um 95-98%.
Dreifing
N1 hf. selur metan á Íslandi og það er stöð við Bíldshöfða í Reykjavík. Áfylling bíla tekur lengri tíma en þegar venjulegt bensín eða dísilolía er notað en fer fram á svipaðan hátt. Metangasið er mælt í Nm3 eða normalrúmmetrum. Þessi eining er einnig notuð í verðlagningu, kr/Nm3.
Framleiðsla
thumb|Chevrolet Cavalier metanbíll Óhreinsað hauggas er hægt að nota til rafmagnsframleiðslu í vélum. Samstarf hefur verið á milli Metan hf. og Orkuveitu Reykjavíkur um metangasknúið orkuver með uppsett afl 840 kW og framleiðsla er áætluð um 4,3 GWh/ár. Gasvél er knúin með hauggasi sem inniheldur um 50-55% metan. Með þessu fæst hreinna afgas en þegar umframhauggasi er brennt í brennara og losunin veldur minni gróðurhúsaáhrifum.