cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metan
Framleiðsla
Hægt er að nota hauggas sem orkugjafa í iðnaði en þá þarf iðnaðurinn að vera frekar nálægt urðunarstaðnum. Metan hf. og Borgarplasti hf. hófu samstarf árið 2002 um að skoða notkun hauggass í iðnaði. Niðurstaða verkefnisins var að metangasið væri góður kostur, sérstaklega hvað varðar umhverfi starfsmanna. Múli, bílaréttingar og sprautun ehf. hefur rekið metanþurrkklefa, sem framleiddur var á Ítalíu, frá árinu 2004 til bílasprautunar. Þannig nota þeir aðeins íslenska orku, metan, jarðvarma og rafmagn.
Metaneldsneyti á Íslandi
Metaneldsneyti hefur verið notað til að knýja bíla á Íslandi frá árinu 2000. Eldsneytið er 95-98% hreint metan.
Metanknúnar bifreiðar eru hljóðlátari og mengun frá þeim töluvert minni. Koldíoxíð myndast við brennslu metangass í bílvél en þá er verið að flytja koldíoxíð sem hefði hvort eð er orðið til á urðunarstaðnum út í andrúmsloftið. Heildaraukning koldíoxíðs í andrúmslofti er því engin og á móti kemur líka að koldíoxíð sem hefði myndast í venjulegri bifreið sparast. Þessi sparnaður er um það bil 260 g koldíoxíð á km.
Útblástursefni eru í töluvert minna magni við brennslu metans en bensíns eða dísel. Koldíoxíð er 20% minna frá metanbílum en venjulegum bílum.
Metanbílar
thumb|Volkswagen Tourino Ecofuel, 2008 gerð thumb|Mercedes-Benz 170 NGT BlueEFFICIENCY metanbíll Í Reykjavík eru nokkrir Volkswagen EcoFuel bílar í notkun hjá Sorpu. Þeir ganga fyrir metani og eru þrefalt langdrægnari en eldri kynslóðir. Árið 2006 voru um 60 metanbílar í notkun á höfuðborgarsvæðinu. Íslensk stjórnsýslan í Reykjavík notar einnig nokkra metanbíla.
Tvær nýjar tegundir komu hingað árið 2006, en það voru VW Caddy EcoFuel og VW Touran Trendline EcoFuel. Þeir eru með tvíbrennihreyfil sem gengur einkum fyrir metani en bensíni til vara. Caddy-gerðin getur farið 430 km á hverri fyllingu af metani og Touran-bíllinn 310 km. Þessir nýju bílar eru kraftmeiri og rýmri en eldri gerðir.
Hér á landi hefur ríkið fellt niður 240.000 kr af vörugjaldi bíla sem ganga fyrir metani til þess að ýta undir notkun þeirra. Sparnaður við að aka metanbíl miðað við bensínbíl er 50 kr á hverja eldsneytiseiningu.
Þar sem metan er framleitt á Álfsnesi er það innlendur eldsneytisgjafi og því yrði gífurlegur gjaldeyrissparnaður ef fleiri metanbílum yrði skipt út fyrir bensínbíla.
Umhverfislegur sparnaður af metanbílum er mikill. Það er 90% minni útblástur koldíoxíðs úr metanvél en bensínvél. Einnig losnar 60% minna köfnunarefnisoxíð við bruna metans en við bruna annars jarðefnaeldsneytis. Sót og ryk er 80% minna úr metanvél en dísilvél.
Það þyrfti um 120 metanbíla til að ná að menga jafn mikið og venjulegur fólksbíll sem gengur fyrir venjulegu eldsneyti. Verð metanbíla er svipað og á hefðbundnum bílum og eiga þeir ekki að vera mikið dýrari en venjulegir bensín- og dísilbílar.
Samkvæmt frétt frá september 2008 hefur metanbílum fjölgað mikið og á annað hundrað metanbílar eru skráðir á Íslandi. Flestir þessara bíla eru Volkswagen bílar. Langdrægni bíla eykst líka með hverri árgerð sem er framleidd og árið 2009 á að koma ný gerð sem heitir VW Passat EcoFuel og á að komast 420 km á hverri metanfyllingu og 400 km á bensíntanknum.
Metanframleiðslan á Álfsnesi er sögð duga sem eldsneyti á um 2.500-3.500 fólksbíla ef fullum afköstum yrði náð árið 2012. Einnig mun áfyllingarstöðvum fjölga eftir því sem metanbílarnir verða fleiri á götum höfuðborgarsvæðisins. Í dag er aðeins ein.
Ölgerðin á þrjá metanbíla sem eru Caddy og Touran, eins og bílarnir sem Sorpa fékk 2006.
Héraðsdómar Íslands
Forsaga
Áður hafði dómsvald í héraði hvílt hjá sýslumönnum og bæjarfógetum nema í Reykjavík þar sem dómsvaldið hvíldi hjá embættum borgardómara, borgarfógeta og sakadómara. Í stærstu kaupstöðum utan Reykjavíkur voru einnig starfandi sérstakir héraðsdómarar við embætti bæjarfógeta. Með lögunum var allt dómsvald fært til hinna nýju héraðsdóma og skerpt var á hlutverki sýslumanna en embætti bæjarfógeta voru lögð niður, embætti borgarfógeta í Reykjavík varð að sýslumanninum í Reykjavík sem fór með sömu störf að dómsvaldinu undanskildu. Lengi hafði verið rætt um fullan aðskilnað umboðsvalds og dómsvalds á Íslandi, meirihluti þingnefndar sem skipuð var 1914 til að fjalla um málið lagði til slíkan aðskilnað 1916 en Alþingi kaus að ráðast ekki í þær breytingar að svo stöddu. Það var ekki fyrr en mál Akureyrings sem dæmdur var fyrir umferðarlagabrot barst inn á borð mannréttindanefndar Evrópuráðsins (undanfara núverandi Mannréttindadómstóls Evrópu) 1987 að undirbúningur hófst að lagasetningunni. Maðurinn hafði verið dæmdur af fulltrúa bæjarfógetans á Akureyri sem starfaði undir stjórn fógetans sem jafnframt var yfirmaður lögreglunnar sem rannsakaði málið. Málið var kært til mannréttindanefndarinnar á þeirri forsendu að mál sakbornings hefði ekki hlotið meðferð í undirrétti fyrir óháðum dómara. Nefndin ákvað að taka málið til efnismeðferðar sem þýðir að hún taldi líkur á að þetta fyrirkomulag bryti í bága við Mannréttindasáttmála Evrópu. Dómur féll þó aldrei í þessu máli þar sem gerð var sátt sem fól í sér loforð íslenskra stjórnvalda um að ráðast í breytingarnar á kerfinu.
Karíbamál
Karíbamál eða karíba tungumál eru tungumál sem töluð eru í Mið-Ameríku og Suður-Ameríku.
Magndís
Magndís er íslenskt kvenmannsnafn.
Magni
Magni er íslenskt karlmannsnafn.
Blý
Blý er frumefni með efnatáknið Pb (af latnesku heiti blýs, Plumbum) og er númer 82 í lotukerfinu. Það er mjúkur, eitraður, þungur og þjáll tregur málmur. Blý er bláhvítt þegar það er nýsneitt en tærist yfir í daufgráan lit við snertingu vð loft vegna oxunar. Blý er notað í byggingar, blýsýrurafgeyma, byssukúlur, og sem blendi í lóðmálmum, pjátri og sambræðanlegum málmblöndum. Blý hefur hæstu atómtölu allra stöðugra efna. Þess má þó geta að Bismút-209 hefur helmingunartíma uppá milljarðfaldan þekktan aldur alheimsins og er því stundum talið sem stöðugt. Þessvegna er bismút stundum talið hafa hæsta atómtölu allra stöðugra efna.
Sagan
Víngerðarmenn í Rómaveldi til forna vildu ekki nota neitt annað en blý í áhöld sín. Þeir notuðu áhöld úr blýi til að kremja vínber. Þeir tóku ekki í mál að nota annað en blýpotta eða blýklædda koparkatla því þeir ryðguðu síður og þeir töldu þá gefa betra bragð. Í rómversku uppskriftabókinni Apician, sem hefur að geyma uppskriftir sem taldar eru frá 1.-5. öld, eru fimmtungur hinna 450 uppskrifta bragðbættar með blýi. Á miðöldum notaði fólk blýsölt af sýrum eða „blýsykur“ eins og þau voru kölluð sem sætuefni í mat eða vín. Blý var enn fremur notað í borðbúnað, skartgripi og smápeninga. Að lokum komu fram margs konar eiturverkanir í fólki en þótt suma Rómverja grunaði að tenging væri milli málmsins og krankleikanna breyttust venjurnar aldrei og sumir sagnfræðingar telja að margir af heldri borgurum Rómar hafi þjáðst af blýeitrun
Kúba
Kúba, eða formlega Lýðveldið Kúba (spænska: República de Cuba), er eyríki á mörkum Karíbahafs, Mexíkóflóa og Atlantshafs. Ríkinu tilheyra eyjarnar Kúba (sú stærsta af Stóru-Antillaeyjum), Isla de la Juventud („Æskueyjan“) og ýmsar smærri eyjar. Norðan við Kúbu eru Flórída og Bahamaeyjar, austan megin eru Turks- og Caicoseyjar, í vestri Mexíkó, í suðri Cayman-eyjar og Jamaíka, og Haítí í suðaustri. Havana er bæði stærsta borgin og höfuðborg landsins. Aðrar helstu borgir eru Santiago de Cuba og Camagüey. Opinber stærð Kúbu er 104.556 km2. Kúba er stærsta eyjan í Karíbahafi og annað fjölmennasta Karíbahafsríkið, á eftir Haítí, með yfir 11 milljón íbúa.
Kúba var áður byggð Ciboneyum (Taínóum) frá 4. árþúsundinu f.o.t. þar til Spænska heimsveldið lagði eyjuna undir sig á 15. öld. Eftir það var eyjan nýlenda Spánar fram að stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898, þegar Bandaríkin hernámu Kúbu, sem fékk sjálfstæði að nafninu til sem bandarískt verndarríki árið 1902. Veikburða tilraunir til að efla lýðræði í landinu leiddu til vaxandi átaka sem lyktaði með valdaráni og síðan einræði Fulgencio Batista árið 1952. Spilling og kúgun stjórnar Batistas leiddu svo til byltingar 26. júlí-hreyfingarinnar sem hófst í janúar 1959. Batista var steypt af stóli og við tók kommúnistastjórn Fidel Castro. Síðan 1965 hefur landið verið undir stjórn kommúnistaflokks Kúbu. Landið varð vettvangur átaka á tímum Kalda stríðsins og við lá að kjarnorkustyrjöld brytist út milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í Kúbudeilunni 1962. Kúba er eitt fárra marx-lenínískra ríkja þar sem framvarðarstefna er enn við lýði og bundin í stjórnarskrá. Undir stjórn Castros tók Kúba þátt í miklum fjölda hernaðar- og mannúðarverkefna um alla Afríku og Asíu.
Menningarlega er Kúba hluti Rómönsku Ameríku. Kúba er fjölmenningarríki þar sem íbúar, menning og siðir eiga sér fjölbreyttar rætur í menningu frumbyggja eyjarinnar, langri nýlendusögu, þrælahaldi og nánum tengslum við Sovétríkin á tímum Kalda stríðsins.
Kúba er stofnaðili Sameinuðu þjóðanna, G77-hópsins, Samtaka hlutlausra ríkja, ACP-samtakanna, ALBA og Samtökum Ameríkuríkja. Hagkerfi Kúbu er eitt af fáum hagkerfum heims sem enn býr við hreinræktaðan áætlunarbúskap, en efnahagslíf landsins byggist aðallega á ferðaþjónustu og útflutningi sérhæfðs vinnuafls, auk ræktunar sykurs, tóbaks og kaffis. Kúba hefur lengi - bæði fyrir og eftir að kommúnistar komust til valda - staðið betur en önnur lönd í heimshlutanum á ýmsum mælistikum eins og læsi, barnadauða og lífslíkum.
Stjórnarfar á Kúbu er flokksræði þar sem stjórnarandstaða er bönnuð. Kosningar eru haldnar á Kúbu en þær eru ekki álitnar lýðræðislegar. Ritskoðun (þar á meðal takmarkanir á aðgangi að internetinu) er víðtæk og sjálfstæð blaðamennska er takmörkuð. Blaðamenn án landamæra hafa lýst Kúbu sem einu versta landi heims þegar kemur að fjölmiðlafrelsi.
Viðskiptabann Bandaríkjanna gegn Kúbu hefur verið í gildi frá árinu 1962 og er enn í gildi.
Heiti
Ekki er vitað með vissu hver uppruni heitisins er. Helstu tilgátur eru að það sé komið úr frumbyggjamálinu Taino og leitt af Cubanacán (sem merkir "landið í miðjunni"), eða Cubao ("landið frjósama" ), eða frá styttingu af: Coa ("land / jörð") og Bana ("stóra") og merkir þá stóra land. . Að lokum má nefna þá tilgátu að nafnið sé hreint ekki úr frumbyggjamáli heldur hafi einn úr áhöfn Kólumbusar talið sig ver komin til Cipango, í Asíu, Indlandi væntanlega.
Í dag
Enn ríkir viðskiptabann á milli Bandaríkjanna og Kúbu og hefur það verið í gildi frá árinu 1962. Kúba er enn þá kommúnistaríki en bróðir byltingarforingjans Fidel Castro, Raúl Castro, tók við sem forseti landsins þegar Fidel lét af völdum vegna heilsubrests. Fidel lést svo árið 2016. Á Kúbu er ríkisrekið velferðarkerfi. Skólasókn í grunnskóla er skylda og öll menntun er ókeypis. Velferðarkerfið felur í sér heilsu- og slysatryggingar, fæðingarorlof og eftirlaun. Heilbrigðisþjónusta er ókeypis fyrir sjúklinga. Aðgangur að læknum er góður en skortur hefur verið á lyfjum vegna viðskiptabannsins. Nú er aðgangur að lyfjum betri vegna þess að landið hefur þróað sinn eigin lyfjaiðnað. Stjórnvöld á Kúbu hafa verið gagnrýnd fyrir að vera ólýðræðisleg og brjóta mannréttindi með því að vakta, fangelsa og taka af lífi pólitíska mótmælendur.
Mikilvægasta tekjulind Kúbu alla tuttugustu öldina var útflutningur sykurs. Undanfarin ár hefur þó dregið verulega úr sykurútflutningnum. Fall kommúnismans og upplausn Sovétríkjanna hafði skelfilegar afleiðingar fyrir efnahag Kúbu. Landið var háð aðstoð og ódýrri olíu frá Sovétríkjunum. Sovétríkin niðurgreiddu einnig kúbverskan sykuriðnað með því að borga meira fyrir sykurinn en nam heimsmarkaðsverði. Tóbak frá Kúbu og kúbanskir vindlar álitið meðal þess besta í heimi. Ferðaþjónustan hefur eflst og landið hefur yfir að ráða mestu nikkelbirgðum heims. Samstarf og viðskipti við Suður-Ameríku og Evrópusambandið hafa aukist og landið kaupir ódýra olíu af Venesúela. Landið hefur einnig viðskipti við Kína.
stór hluti af kúbverska hagkerfinu er háður peningasendingum.
Landfræði
Kúba er eyjaklasi sem nær yfir um 4.200 eyjar, rif og smáeyjar í norðurhluta Karíbahafs þar sem Atlantshaf og Mexíkóflói mætast. Landið er staðsett milli 19. og 24. gráðu norður og 74. og 85. gráðu vestur. Key West í Flórída (Bandaríkjunum) liggur 150 km norðvestan við Flórídasund, og Bahamaeyjar eru 21 km norðan við Kúbu. Cabo Catoche í Quintana Roo (Mexíkó) er 210 km vestan við Yucatán-sund. Haítí er 77 km austan við Kúbu, Jamaíka og Cayman-eyjar 140 km í suður.
Kúbverski eyjaklasinn nær yfir aðaleyjuna, Kúbu, og fjóra minni eyjaklasa: Colorados-eyjar við norðvesturströndina, Sabana-Camagüey-eyjar á miðri Atlantshafsströndinni í norðri, Jardines de la Reina á miðri suðurströndinni, og Canarreos-eyjar við suðvesturströndina.
Aðaleyjan heitir Kúba. Hún er 1.250 km löng og 104.556 km² að stærð. Kúba er stærsta eyja Karíbahafsins og 17. stærsta eyja heims. Eyjan er að mestu flatlend með hæðadrögum, fyrir utan fjöllin Sierra Maestra í suðaustri. Hæsti tindur eyjunnar er Pico Turquino, 1.974 metrar á hæð.
Önnur stærsta eyjan er Isla de la Juventud í Canarreos-eyjaklasanum. Hún er um 2.200 km² að stærð. Opinber stærð Kúbu er 109.884 km² en að meðtalinni landhelgi nær hún yfir 110.860 km².
Stjórnsýslueiningar
Kúba skiptist í 15 sýslur og eitt sérstakt sveitarfélag (Isla de la Juventud). Áður skiptist hún í sex sögulegar sýslur: Pinar del Río, Habana, Matanzas, Las Villas, Camagüey og Oriente. Núverandi skipting dregur dám af spænskum hernaðarumdæmum í sjálfstæðisstríði Kúbu, þegar mestu vandræðasvæðunum var skipt upp. Sýslurnar skiptast í sveitarfélög.
1455
Árið 1455 (MCDLV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
thumb|right|Blaðsíða úr [[Gutenbergbiblía|Gutenbergbiblíu.]]
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Sambía
Sambía er landlukt land í sunnanverðri Afríku. Það liggur að Austur-Kongó í norðri, Tansaníu í norðaustri, Malaví í austri, Mósambík, Simbabve, Botsvana og Namibíu í suðri og Angóla í vestri. Landið dregur nafn sitt af Sambesífljóti. Höfuðborg landsins er borgin Lúsaka. Flestir íbúar búa í og kringum höfuðborgina eða í Copperbelt-héraðinu, þar sem helstu miðstöðvar atvinnulífs í landinu eru.
Landið var upphaflega byggt Koisönum en á 13. öld fluttu Bantúmenn þangað á tímum Bantúþjóðflutninganna. Á 18. og 19. öld komu nokkrir evrópskir landkönnuðir þangað og árið 1888 keypti Cecil Rhodes námaleyfi af höfðingja Lozi-manna. Bretar gerðu landið að tveimur nýlendum sem hétu Barotsiland-Norðvestur-Ródesía og Norðaustur-Ródesía sem urðu Norður-Ródesía árið 1911. Á nýlendutímanum var nýlendustjórn skipuð yfir Sambíu samkvæmt ráði Breska Suður-Afríkufélagsins.
Þann 24. október 1964 fékk Sambía sjálfstæði og fyrrum forsætisráðherra Kenneth Kaunda varð fyrsti forseti landsins. Flokkur hans, United National Independence Party, var við völd frá 1964 til 1991. Kaunda lék lykilhlutverk í leit að friðsamlegum lausnum á átökum í nágrannaríkjunum Ródesíu (Simbabve), Angóla og Namibíu. Frá 1972 til 1991 var flokksræði í Sambíu og flokkur Kaunda eini löglegi stjórnmálaflokkurinn. Eftir hörð mótmæli og valdaránstilraun árið 1991 tók Frederick Chiluba frá sósíaldemókratíska flokknum Movement for Multi-Party Democracy við völdum og við tók tímabil vaxtar og valddreifingar. Síðan þá hefur ríkt fjölflokkalýðræði í Sambíu og valdaskipti hafa verið friðsamleg.
Sambía býr yfir miklum náttúruauðlindum, þar á meðal námum, dýralífi, skógum, vatni og ræktarlandi. Árið 2010 nefndi Heimsbankinn Sambíu sem dæmi um hraðvaxtarland eftir efnahagsumbætur. Efnahagsbandalag ríkja í austan- og sunnanverðri Afríku, COMESA, er með höfuðstöðvar í Sambíu.
Heiti
Sambía hét Norður-Ródesía frá 1911 til 1964 þegar það fékk sjálfstæði sem Sambía. Suður-Ródesía tók þá upp heitið Ródesía til 1979 þegar landið tók upp nafnið Simbabve. Ródesíurnar tvær drógu heiti sitt af breska athafnamanninum Cecil Rhodes. Þegar Norður-Ródesía fékk sjálfstæði árið 1964 var landið nefnt Sambía eftir Sambesífljóti. Sambesí getur þýtt „fljótið mikla“ eða dregið nafn sitt af Bisum (M'biza), bantúmælandi þjóðflokki sem býr í miðri Austur-Sambíu.
Landfræði
Sambía er landlukt land í sunnanverðri Afríku með hitabeltisloftslag og er að mestu hásléttur með stöku hæðum og fjöllum, og árdölum sem skilja milli þeirra. Landið er 752.614 km² að flatarmáli og er því 39. stærsta land heims, örlítið minna en Chile. Landið liggur milli 8. og 18. breiddargráðu suður og 22. og 34. lengdargráðu austur.
Tvö vatnasvið liggja um Sambíu: Sambesífljót/Kafue í mið-, vestur- og suðurhluta landsins; og Kongófljót í norðri. Lítið svæði í norðausturhluta landsins er hluti af vatnasviði Rukwa-vatns í Tansaníu.
Nokkrar þverár Sambesífljóts renna að öllu eða mestu leyti í gegnum Sambíu; Kabompo-á, Lungwebungu-á, Kafue-á, Luangwa-á og Sambesífljótið sjálft, sem rennur um vesturhluta landsins og myndar síðan suðurlandamæri þess að Namibíu, Botsvana og Simbabve. Upptök fljótsins eru í Sambíu en hún rennur líka yfir til Angóla og nokkrar þverár fljótsins eiga upptök sín í hálendi Angóla. Brúnin á flóðsléttu Cuando-ár myndar suðvesturlandamæri Sambíu en mest af vatninu tapast vegna uppgufunar. Tvær af helstu þverám Sambesífljóts, Kafue og Luangwa, renna að stærstum hluta um Sambíu. Þær renna út í fljótið við landamærin að Simbabve við Chirundu og Luangwa. Áður myndar Luangwa hluta af landamærum Sambíu við Mósambík. Sambesí rennur svo frá Luangwa inn í Mósambík og út í sjó við Mósambíksund.
Viktoríufossar eru um 100 metra háir og 1,6 km breiðir fossar í Sambesífljótinu í suðvesturhluta landsins. Eftir þá rennur fljótið í Karibavatn. Sambesídalur við suðurlandamærin er djúpur og breiður sigdalur sem liggur í austur frá Karibavatni.
Norðurhluti Sambíu er flatlendur með breiðum sléttum. Í vestri er Barotse-flóðsléttan við Sambesífljót, sem flæðir yfir frá desember til júní, aðeins á eftir aðalregntímanum sem er oftast frá nóvember til apríl. Flóðsléttan er einkennandi fyrir umhverfi og samfélag þar, og það sama gildir um aðrar minni flóðsléttur í landinu.
Í austurhluta Sambíu liggur slétta milli Sambesífljóts og Tanganjikavatns sem hallar í norðurátt og rís því hægt frá um 900 metra hæð í suðri, upp í 1200 metra hæð í miðjunni, og nær 1800 metra hæð í norðri við Mbala. Landslag í Austur-Sambíu er fjölbreytt. Luangwa-dalur deilir hásléttunni með sveigju frá norðaustri til suðvesturs, og teygir sig vestur að miðri sléttunni um djúpan árdal Lunsemfwa-ár. Sum staðar við hliðar dalsins er að finna hæðir og fjöll, sérstaklega við Nyika-sléttuna í norðaustri við landamærin að Malaví, sem myndar Mafingahæðir í Sambíu, þar sem hæsti tindur landsins, Mafinga-fjall, er í 2.339 metra hæð.
Syðstu upptök Kongófljóts eru í Sambíu og renna í vestur um norðurhlutann, fyrst sem Chambeshi-á og síðan, eftir Bangweulu-vatn, sem Luapula-á, sem myndar hluta landamæranna að Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó. Luapula rennur í vestur en snýr svo í norður þar sem hún rennur í Mweru-vatn. Önnur stærsta áin sem rennur í vatnið er Kalungwishi-á sem rennur í það úr austri. Luvua-á rennur úr Mweru-vatni í norðri í Lualaba-á (Efra-Kongófljót).
Tanganjikavatn er hitt aðalvatnið á vatnasviði Kongófljóts. Kalambo-á rennur í það úr suðaustri og myndar hluta af landamærum Sambíu og Tansaníu. Kalambo-fossar eru annar stærsti foss landsins.
Stjórnmál
Í Sambíu er forsetaræði þar sem forseti Sambíu er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Sambía býr við fjölflokkakerfi. Ríkisstjórn fer með framkvæmdavald og ríkisstjórn og Sambíuþing fara saman með löggjafarvald. Á þinginu sitja 158 þingmenn, þar af 150 kjörnir úr einmenningskjördæmum og 8 skipaðir af forseta, til fimm ára í senn.
Þegar Sambía hlaut sjálfstæði árið 1964 var landið gert að lýðveldi. Núverandi forseti er Hakainde Hichilema, formaður flokksins United Party for National Development. Forseti Sambíu getur setið mest í tvö fimm ára kjörtímabil.
Stjórnsýslueiningar
thumb|right|Héruð Sambíu. Sambíu er skipt í tíu héruð sem aftur skiptast í 117 umdæmi og 1.281 hverfi. Einmenningskjördæmi eru 156.
Austurbyggð
thumb|Austurbyggð (2003 - 2006) Austurbyggð var sveitarfélag á Austfjörðum. Það varð til 1. október 2003 við sameiningu Búðahrepps og Stöðvarhrepps. Hið nýja sveitarfélag varð þó skammlíft, því 9. júní 2006 sameinaðist það Fáskrúðsfjarðarhreppi, Mjóafjarðarhreppi og Fjarðabyggð undir merkjum Fjarðabyggðar, að afloknum sveitarstjórnarkosningum 2006.
Innan Austurbyggðar voru þorpin Fáskrúðsfjörður (einnig kallað Búðir) og Stöðvarfjörður við samnefnda firði. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 859.
Breyta
Breyta er eiginleiki í efnislegu eða huglægu kerfi sem getur tekið fleiri en eitt sjáanlegt gildi. Breyta er því andstæða fasta, sem tekur aðeins eitt gildi og er því alltaf eins. Þegar breytur eru notaðar með tölum og táknum eins og 15x + 4 kallast það stæða.
Ágeas
Ágeas (forngrísku: Αὐγέας; Augéās) eða Ágeías (forngrísku: Αὐγείας; Augeíās) var í grískri goðafræði konungur í Elís og faðir Epíköstu. Fimmta þraut Heraklesar var að þrífa fjós Ágeasar. Var það óvinnandi verk einum manni og veitti Herakles því fljótunum Alfeios og Peneios um fjósin.
Í mörgum tungumálum, sem og á íslensku, er það að þrífa/hreinsa Ágeasarfjósið haft um það að vinna næsta ómögulegt verk, klára eitthvað sem er einstaklega erfitt eða næsta ómögulegt nema með róttækum aðferðum.
Benný
Benný er íslenskt kvenmannsnafn.
Magnþór
Magnþór er íslenskt karlmannsnafn.
Benta
Benta er íslenskt kvenmannsnafn.
Soffía Karlsdóttir með tríói Aaage Lorange
Soffía Karlsdóttir með tríói Aage Lorange er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Soffía Karlsdóttir lögin Það er draumur að vera með dáta og Það sést ekki sætari mey með tríói Aage Lorange. Aage leikur á píanóið, Þorvaldur Steingrímsson á fiðlu og Paul Bernburg á trommur. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Umfjöllun um lagið "Það er draumur að vera með dáta"
Þó að lagið Það er draumur að vera með dáta hafi náð miklum vinsældum sýndist sitt hverjum um innihald ljóðsins, en lagið var fyrst sungið í revíunni Hver maður sinn skammt frá 1941.
Pálmi Gestsson
Pálmi Árni Gestsson (fæddur 2. október 1957 í Bolungarvík) er íslenskur leikari. Pálmi einnig þekktur sem Pálmi í spaugstofunni.
Árið 2020 frumsýndi Pálmi leiksýningunna Útsending í Þjóðleikhúsinu þar sem hann lék aðalhlutverkið.
Eftirhermur í spaugstofunni
Pálmi var ein þekktasta eftirherma landsins í sjónvarpsþáttunum spaugstofan og í áramótsaskaupum á árunum 1989 - 2018. Nýjasta eftirherma Pálma er Ólafur Ísleifsson í Áramótaskaupi 2018. Dæmi um eftirhermur:
Orðsifjafræði
Orðsifjafræði er undirgrein sögulegra málvísinda sem fæst við uppruna orða. Þeir sem leggja stund á greinina kallast orðsifjafræðingar.
Heimildir
íslensk orðsifjabók og enska wiktionary
Body Worlds
Körperwelten eða Body Worlds er heiti sýningar sem flutt er á milli staða reglulega þar sem sérstaklega meðhöndlaðir líkamar og líffæri eru til sýnis. Heilir mannslíkamar, stök líffærakerfi, líffæri og þversnið af líkömum eru plastaðir (e. plastination) og þeir notaðir sem sýningargripir (fáeina má snerta). Auk þess eru líkamar nokkurra dýra til sýnis (t.d. úlfaldi), þótt svo að mest megnis sé um mannslíkama og –líffærakerfi að ræða. Sumir sýningagripirnir sýna áhrif sjúkdóma á líkaman, svo sem áhrif liðagigtar á hnébein og dauða líkamsvefi eftir heilablóðfall. Á sýningunni má einnig sjá fóstur á hinum ýmsu stigum meðgöngu auk óléttrar konu. Sýningin var hugmynd þýsks líffærafræðings að nafni Gunther von Hagens sem fann upp á plöstunaraðferðinni sem notuð er. Nokkrar hliðstæðar sýningar eru til með öðrum sýningargripum svo sem Body Worlds 2 og 3.
Magnea
Magnea er íslenskt kvenmannsnafn.
Fulham F.C.
Fulham er knattspyrnulið í ensku meistaradeildinni og er frá Fulham í vestur-London. Félagið er það elsta í borginni sem keppir í knattspyrnu.
Makan
Makan er íslenskt karlmannsnafn.
Police
Police (Þýska Pölitz) er hafnarborg í Pólland, Vestur-Pommern. Hún liggur við ána Odru á milli Szczecin og Świnoujście.
Borgin er fræg fyrir efnaiðnað og höfn. Verksmiðjan Zakłady Chemiczne Police (nú Grupa Azoty Police) framleiðir áburð og litarefni.
Mjóifjörður (Ísafjarðardjúpi)
thumbnail|Brú í Mjóafjirði
Mjóifjörður er fjörður á Vestfjörðum. Í þessum firði eru margir bæir sem að mestu eru komnir í eyði, en enn má sjá ummerki gamalla bæja.
1143
Árið 1143 (MCXLIII í rómverskum tölum)
Magnes
Magnes er íslenskt kvenmannsnafn.
Inna (vefkerfi)
Inna er miðlægt, vefrænt upplýsingakerfi framhaldsskóla á Íslandi og inniheldur upplýsingar um stóran hluta þess sem við kemur skólagöngu flestra nema í íslenskum framhaldsskólum s.s. námsferil, skólasókn og stundatöflu. Þrátt fyrir að Inna sé aðallega hugsað sem upplýsingakerfi ber það örlítinn vott af því að vera fjarvinnukerfi en möguleikar kerfisins í þeim efnum eru mjög takmarkaðir.
Kerfið er þróað í verktöku af Advania fyrir menntamálaráðuneytið en það var fyrst tekið í notkun árið 2001.
Undirkerfi
Inna skiptist í tvo hluta sem hafa hvor sinn tilganginn. Annar er til að stjórna og breyta upplýsingum fyrir hönd skóla en hinn er fyrir nemendur.
Inna fyrir skóla
Starfsmenn skóla, s.s. áfangastjórar, kennarar og námsráðgjafar notast við sérstakt kerfi þar sem þeir geta séð upplýsingar um alla nemendur sína og síns skóla auk þess sem þeir geta breytt upplýsingum um þá nemendur, merkt inn fjarvistir og skráð einkunnir svo eitthvað sé nefnt. Útgáfunúmer þessa hluta er nú 1.0.
Inna fyrir nemendur
Nemendur hafa sér aðgang að kerfinu þar sem þeir komast í upplýsingar um sig og sína skólagöngu og geta breytt námsáætlun svo eitthvað sé nefnt. Þessi hluti kerfisins er enn ókláraður.
Mistur
thumb|Mistur í [[Nígería|Nígeríu.]] Mistur kemur fram þegar þurrar og örsmáar rykagnir í lofti draga úr skyggni himinsins. Mistur getur virst ýmist blátt (sem skapar fjallablámann) eða gult þegar það ber við sólu.
Mistur getur litið út mjög svipað léttri þoku, en þoka er vegna vatnsdropa frekar en rykagna og er gráleit.
Mistur á Íslandi
Mistur á Íslandi getur stafað af moldroki úr söndum. Það er gulleitt eða brúnleitt ef það er mikið. Mistur getur einnig komið hingað frá Evrópu og er það ýmist iðnaðar- eða gróðureldamistur. Hvítleitt saltmistur liggur oft yfir landi í miklum og þurrum vestanstormum. Mistur myndast einnig í eldgosum. Mikið mistur fylgdi Kröflueldum í júlí 1980.
Eftir eldgosið í Eyjafjallajökli 2010 gerir oft mikið öskumistur á Suðurlandi vegna fokösku.
Bergdís
Bergdís er íslenskt kvenmannsnafn.
Skiltakarlarnir
Skiltakarlarnir eru mótmælendatvíeyki sem er þekkt fyrir skilti sín með boðskap gegn spillingu. Skiltakarlarnir eru þeir Ólafur Sigurðsson og Leifur Benediktsson og hafa þeir verið virkir síðan 2013.
Þeir félagar kynntust í framboði fyrir Lýðræðisvaktina sem fyrst reyndi framboð í Alþingiskosningum 2009 en dró þá framboð til baka. Lýðræðisvaktin reyndi aftur framboð í Alþingiskosningum 2013 en náði þá ekki manni á þing. Þeir Ólafur og Leifur leituðu því annara leiða til að sýna andstöðu gegn spillingu, þeim fannst umræða á Facebook ekki skila nægum árangri og úr varð að þeir útbjuggu skilti sem þeir stilltu upp á umferðareyjum og á öðrum áberandi stöðum með skilaboðum til ráðamanna og almennings en þannig er viðurnefni þeirra tilkomið. Auk þess að stilla upp skiltum og breiða þannig út boðskap sinn hafa þeir Ólafur og Leifur tekið þátt í og staðið fyrir fjölda mótmæla. Þeirra vilji er að stöðva spillingu í landinu.
Mótmælin 4. apríl 2016
Skiltakarlarnir voru í hópi skipuleggjanda stærstu mótmæla Íslandssögunnar en þau fóru fram á Austurvelli 4. apríl 2016, daginn eftir að Kastljós sýndi þátt um Panamaskjölin svokölluðu. Í þeim Kastljós þætti var flett var ofan af þremur ráðamönnum þjóðarinnar sem áttu hluta í aflandsfélögum í skattaskjóli á Bresku- jómfrúareyjum. Þeir ráðamenn sem um ræðir voru Sigmundur Davíð Gunnlaugsson þáverandi forsætisráðherra, Bjarni Benediktsson, þáverandi fjármálaráðherra og Ólöf Norðdal, þáverandi innanríkisráðherra. Talið er að um 26.000 manns hafi sótt mótmælin á Austurvelli þennan dag.
Mótmæli við Landsbankann vegna Borgunarmálsins 26. janúar 2016
Skiltakarlarnir skipulögðu mótmæli við aðalútibú Landsbankans þann 26. janúar 2016 vegna sölu á hlut bankans í Borgun. Þeim fannst stjórnendur Landsbankans ekki hafa sinnt meginskyldu sinni, að verja hagsmuni eigenda (sem er almenningur í landinu) þegar þeir seldu hlut bankans í Borgun á undirverði. Afhentu þeir bankastjóra Landsbankans, Steinþóri Pálssyni, táknrænt uppsagnabréf og kröfðust þess að salan yrði dregin til baka. Mótmælin báru yfirskriftina "Lokað vegna spillingar, Um 100 manns sótti mótmælin.
Mótmæli við Borgun vegna Borgunarmálsins 2.mars 2016
Skiltakarlarnir mótmæltu einnig fyrir utan höfuðstöðvar Borgunar þar sem þeir settu skilti á ljósastaura á móti skrifstofubyggingunni sem á stóð "Borgunarmenn skilið þýfinu". Einnig höfðu þeir meðferðis "Spillingarsprey" sem þeir úðuðu á bifreiðar og glugga Borgunar og vildu með því reyna að þrífa spillinguna burt á táknrænan máta. Þeim gafst tækifæri á að ræða við forstjóra Borgunar, Hauk­ Odds­son, í anddyri Borgunar.
Fagnaðarstund við Landsbankann 1. desember 2016
Skiltakarlarnir héldu fagnaðarstund við Landsbankann í Austurstræti, í hádeginu 1. desember 2016, þar sem þeir fögnuðu brottvikningu Steinþórs Pálssonar úr starfi bankastjóra Landsbankans. En Steinþór hafði hlotið mikla gagnrýni í kjölfar sölu á hlut bankans í Borgun.
Manfred
Manfred er íslenskt karlmannsnafn.
Listi yfir þætti Supernatural: Fimmta þáttaröð: 2009-2010
Fimmta þáttaröðin Supernatural var frumsýnd 10. september 2010 og sýndir voru 22 þættir.
Fimmta þáttaröðin var seinasta serían þar sem Eric Kripke var titlaður yfirhandritshöfundur, því hann hafði aðeins planað söguefni fyrir fimm þáttaraðir og hafði samning til fimm ára. Þrátt fyrir það áttu bæði Jensen Ackles og Jared Padalecki samninga til sex ára.
1651-1660
1651-1660 var sjötti áratugur 17. aldar sem telst til árnýaldar í sögu Evrópu.
Atburðir og aldarfar
thumb|right|Maður og kona við virginal. Málverk eftir [[Gabriel Metsu frá 1658-1660.]] thumb|right|[[Kristín Svíadrottning á hestbaki eftir Sébastien Bourdon frá 1653.]]
Syndaflóðið í Póllandi
Kmelnitskíjuppreisnin gaf Rússum átyllu til að ráðast á Pólsk-litháíska samveldið 1654. Árið eftir réðist Karl 10. Gústaf Svíakonungur einnig inn í Lífland og hélt svo áfram inn í landið og lagði undir sig Varsjá og Kraká. Hann lenti þó fljótt í vandræðum og hélt með leifar liðs síns í herför til Danmerkur. Pólverjum tókst á endanum að sigra einnig Rússa og bandamenn þeirra, Prússa og Transylvana, en það sem áður var stærsta Evrópuríkið var illa statt eftir styrjaldirnar. Rússar gerðu áfram tilkall til Úkraínu og Prússar fengu aukið sjálfstæði. Þetta tímabil er kallað Syndaflóðið í Póllandi eða Sænska syndaflóðið í sögu Póllands.
Karls Gústafsstríðið
Ófarir Karls 10. í Póllandi gáfu Friðriki 3. ástæðu til að ætla að hann gæti endurheimt þau lönd sem Svíar höfðu haft af Dönum 1645. Hann réðist því inn í Skán. Karl 10. Gústaf tók þessu hins vegar sem kærkomnu tækifæri til að losa sig úr vonlausri stöðu í Póllandi. Hann réðist inn í Danmörku með her sinn og lagði Jótland fljótlega undir sig veturinn 1657. Óvenjumikið frost olli því að Litlabelti og Stórabelti frusu og sænski herinn gat því vandkvæðalaust komist með allan sinn farangur yfir á Sjáland í janúar 1658. Friðrik neyddist til að gefast upp og undirrita Hróarskeldufriðinn. Karl virti þó ekki samkomulagið og réðist aftur inn í Danmörku síðar sama ár. Dönum tókst þá, með hjálp Hollendinga, að hrinda áhlaupi Svía á Kaupmannahöfn og taka hersveitir þeirra höndum á Sjálandi. Þrændalög, sem Svíar höfðu fengið við samningana í Hróarskeldu, gerðu uppreisn og hröktu Svíana burt. Árið eftir neyddist Karl til að draga her sinn til baka. Niðurstaðan var því sú að Svíar héldu Skáni, en fengu engin ný lönd.
Galdrafárið á Íslandi
Árið 1654 hófst brennuöld á Íslandi þegar þrír menn voru brenndir á báli fyrir galdur í Trékyllisvík á Ströndum. Tveimur árum síðar hófst Kirkjubólsmálið í Skutulsfirði sem leiddi til brennu tveggja manna vegna kæru Jóns Magnússonar þumlungs sem samdi Píslarsögu sína tveimur árum síðar sér til varnar.
1439
thumb|right|[[Eiríkur af Pommern.]] Árið 1439 (MCDXXXIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Hafnarstræti
Hafnarstræti er götuheiti og getur átt við:
Bergey
Bergey er íslenskt kvenmannsnafn.
Broadway
Brodway er heiti breiðstræta í nokkrum stórborgum Bandaríkjanna, en þekktasta breiðstrætið er án efa á Manhattan í New York-borg.
Stöðumælir
thumb|right|Hefðbundinn stöðumælir Stöðumælir er tæki sem tekur við peningum og sýnir hversu lengi ökumaður hefur leyfi til þess að leggja bíl sínum í bílastæðið þar sem mælirinn stendur.
Carl C. Magee fann upp stöðumælinn og sá fyrsti var settur upp í heimaborg hans, Oklahómaborg 16. júlí 1935. Fyrstu stöðumælarnir voru með rauf fyrir peninga, sveif til að setja klukkuna í gang og vísi sem sýndi hve mikið væri eftir af tímanum. Þessi uppsetning var síðan notuð nánast óbreytt í um 40 ár. Rafrænir stöðumælar með stafrænum skjá sem sýndi tímann komu fram á sjónarsviðið um miðjan 9. áratuginn
Fyrsti stöðumælirinn í London var settur upp við Grosvenor Square 10. júní 1958. Í Reykjavík voru fyrst settir upp stöðumælar 12. ágúst 1957 (í borgarstjóratíð Gunnars Thoroddsen). Þá voru settir upp 274 mælar í miðborg Reykjavíkur. Við flestar götur var gjaldið 1kr fyrir 15 mínútur og 2kr fyrir hálftíma, sem var hámarkstími, en þar sem bílastæðistorg voru (Kirkjutorg, við Hótel Ísland í Austurstræti og á horni Tjarnargötu og Kirkjustrætis) var gjaldið helmingi lægra og hægt að greiða fyrir allt að 2 tíma í einu.
Gísli Vigfússon
Gísli Vigfússon (1637 – 6. janúar 1673) var skólameistari í Hólaskóla, meistari í heimspeki og síðar bóndi á Hofi á Höfðaströnd.
Gísli var sonur Vigfúsar Gíslasonar sýslumanns, sem einnig hafði verið skólameistari á Hólum, og konu hans Katrínar Erlendsdóttur. Bróðir hans var Bauka-Jón Vigfússon Hólabiskup. Gísli fór utan til háskólanáms um 1658 og ferðaðist síðan um Þýskaland, Belgíu og England og var fjögur ár í þeirri ferð. Hann kom svo heim 1663 og varð skólameistari á Hólum. Því embætti gegndi hann í fjögur ár. Árið 1667 fór hann svo aftur til Kaupmannahafnar til náms og vísindaiðkana, var þar í tvö ár og varð meistari í heimspeki.
Hann kom aftur til Íslands árið 1669. Árið eftir giftist hann Guðríði, dóttur Gunnars Björnssonar prests á Hofi á Höfðaströnd, sem hann hafði trúlofast áður en hann sigldi, og bjuggu þau þar, en Gísli dó árið 1673. Þau áttu einn son, Vigfús Gíslason bónda á Hofi.
Þegar Gísli var erlendis í seinna skiptið orti hann þrjár vísur til unnustu sinnar. Fyrsta vísan er talin ein elsta heimild um flekaveiðar við Drangey.
Tuttugasta og fimmta konungsættin
Tuttugasta og fimmta konungsættin í Egyptalandi hinu forna kom frá borgríkinu Napata í Kús þaðan sem Píje lagði allt Egyptaland undir sig. Maneþon minnist hvorki á fyrsta konunginn, Píje, né þann síðasta, Tanútamon, en nægilegar heimildir eru fyrir tilveru þeirra beggja. Tuttugasta og fimmta konungsættin er síðasta konungsætt þriðja millitímabilsins.
Amsterdam (bók)
Amsterdam (1998) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan, en fyrir hana hlaut hann Booker-verðlaunin árið 1998.
Tuttugasta og fimmta konungsættin
Frá valdatíma Taharkas voru konungar þessarar ættar reknir æ lengra suður til Núbíu, fyrst af Assýringum og síðan af konungum tuttugustu og sjöttu konungsættarinnar. Afkomendur þeirra settust að í Núbíu þar sem þeir stofnuðu konungsríki í Napata (656 f.Kr. - 590 f.Kr.) og síðar í Meróe (590 f.Kr. - 4. aldar).
Dritte Zwischenzeit (Ägypten)
Manfreð
Manfreð er íslenskt karlmannsnafn.
Heimildir
Manfredo
Magney
Magney er íslenskt kvenmannsnafn.
Bergfríður
Bergfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Staðlaráð Íslands
Staðlaráð er fulltrúi Íslands í alþjóðlegu staðlasamtökunum ISO og IEC og evrópsku staðlasamtökunum CEN, CENELEC og ETSI og þátttakandi í norrænu stöðlunarsamstarfi INSTA.
Þessi eru helstu verkefni Staðlaráðs Íslands:
* Umsjón með staðlagerð á Íslandi. * Að aðhæfa og staðfesta þá staðla sem skylt er vegna aðildar Staðlaráðs að erlendum staðlasamtökum. * Að greiða fyrir því að íslenskum stöðlum verði beitt í opinberri stjórnsýslu og hjá einkaaðilum. * Að starfrækja miðstöð stöðlunarstarfs á Íslandi sem þjónustar stofnanir, fyrirtæki, einstaklinga og samtök sem vilja nýta sér staðla.
Staðlaráð tekur ekki efnislega afstöðu til staðla og ákveður ekki hvað skuli staðlað. Ákvarðanir um það eru teknar af þeim sem eiga hagsmuna að gæta og þeir greiða fyrir verkefnin.
Kristján Þór Einarsson
Kristján Þór Einarsson (fæddur 11. janúar árið 1988) var Íslandsmeistari í höggleik karla árið 2008. Hann er jafnframt næstyngsti Íslandsmeistari í golfi frá upphafi. Kristján vann titilinn i Vestmannaeyjum þar sem hann háði mikla baráttu við atvinnumennina Björgvin Sigurbergsson og Heiðar Davíð Bragason.
Kristján á líka á baki leiki með knattspyrnufélaginu Ými úr Kópavogi og vann með þeim lengjubikarinn árið 2008
Heiðursmenn (plata)
Heiðursmenn er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1969. Á henni flytja Heiðursmenn fjögur lög. Platan er hljóðrituð í Stereo. Upptöku annaðist Ríkisútvarpið, Pétur Steingrímsson og Guðmundur R. Jónsson. Ljósmynd: Óli Páll. Pressun: PYE. Prentun umslags: Offsetmyndir.
Pétur Eggerz
Pétur Eggerz (f. 19. nóvember 1960) er íslenskur leikari.
Magnfríður
Magnfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Friðþæging
Friðþæging (2001) (e. Atonement) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan og oft talin til hans bestu verka. Bókin komst inn á stutta lista Booker-verðlaunanna árið 2001, en McEwan hafði þegar unnið þau verðlaun einu sinni fyrir skáldsöguna Amsterdam.
Bókin var þýdd á íslensku af Rúnari Helga Vignissyni.
Abbitte (Roman) Atonement (novel)
Rasmus Lievog
Rasmus Lievog var norskur stjörnufræðingur sem var sendur til Íslands 1779 sem konunglegur stjörnuskoðari. Hann settist að í Lambhúsum á Álftanesi sem var hjáleiga frá Bessastöðum og bjó þar 1805. Þar lét hann reisa turn til stjörnuathugana, en auk stjörnuskoðunar fékkst hann við ýmiss konar mælingar, hann mældi sjávarföll, rannsakaði misvísun segulnálar, stundaði veðurathuganir og gerði uppdrætti af stöðum á Álftanesi og í Reykjavík.
Rasmus Lievog kom á eftir Eyjólfi Johnsoniusi stjarnfræðingi sem var skipaður stjörnuskoðari 1772 og gengdi því embætti til dauðadags árið 1775. Upprunalega átti Eyjólfur að hafa aðsetur á Snæfellsnesi en úr varð að hann var settur niður á Lambhúsum á Álftanesi og í hans tíð var byrjað að byggja stjörnuturninn.
1450
thumb|right|Kristján 1. Danakonungur. Árið 1450 (MCDL í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd probable
Dáin
Eilíf ást
Eilíf ást (e. Enduring Love) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan. Þýðandi bókarinnar á íslensku er Geir Svansson og hún var gefin út hjá bókaforlaginu Bjarti.
Elly Vilhjálms - Lög úr söngleikjum og kvikmyndum
Elly Vilhjálms er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni flytur Elly Vilhjálms ásamt Hljómsveit Vic Ash lög úr söngleikjum. Útsetningar gerði Tony Russell trombónleikari. Forsíðumynd, Óli Páll Kristjánsson.
Alexander Jarl
Alexander Jarl Abu-Samrah (f. 4. september 1991), betur þekktur sem Alexander Jarl og Alli Abstrakt, er íslensk-palestínskur tónlistarmaður og rappari úr Vesturbænum í Reykjavík. Hann hefur gefið út fjölda laga og tónlistarmyndbanda og unnið með tónlistarmönnum á borð við Aron Can. Árið 2017 komst hans fyrsta breiðskífa, Ekkert er eilíft, í annað sæti Tónlistans. Árið 2011 lenti Alexander Jarl í þriðja sæti í norrænu rappkeppninni Rap It Up sem var haldin í Stokkhólmi í Svíðþjóð.
Alexander Jarl hóf tónlistarferil sinn sem upptökustjóri undir nafninu Abstrakt Idea. Sem slíkur gaf hann út ósungnu breiðskífuna Sincere Sunset árið 2011 en hún komst í 33. sæti á iTunes-listanum í Japan. Síðar meir kallaði hann sig Alla abstrakt en síðan 2013 hefur hannn gengið undir eigin nafni, þ.e. Alexander Jarl.
Alexander Jarl á íslenska móður og palestínskan föður. Alexander Jarl er áhugamaður um blandaðar bardagalistir og hefur æft brasilískt jiu-jitsu.
Jón Bjarnason (prestur á Staðarbakka)
Jón Bjarnason (d. 8. september 1705) var kennari og skólameistari í Hólaskóla og síðar prestur á Staðarbakka í Miðfirði.
Jón var sonur séra Bjarna Jónssonar prests í Miklagarði í Eyjafirði og síðar á Þönglabakka í Fjörðum og konu hans Margrétar Gamalíelsdóttur. Um séra Bjarna segir Jón Espólín: „Var klagaður fyrir allra handa embættisafglöp og heimsku, en var ríkur og kunni vel til laga, gat því varið sig.“
Jón var skólameistari á Hólum 1667-1673 og á meðan hann var þar átti hann barn í frillulífi. Hann var sagður allvel lærður, skáld og mælskumaður. Árið 1673 var hann vígður prestur að Staðarbakka og var þar til dauðadags, eða í 32 ár. Í annálum segir að hann hafi ekki viljað deyja inni í bæ, heldur í kirkjunni, og hafi gengið þangað en hnigið niður við stein á miðri leið og dáið þar.
Fyrri kona hans var Sigríður Hákonardóttir en sú síðari Sigríður Þorgilsdóttir.
Steinsteypugarðurinn
Steinsteypugarðurinn (e. The Cement Garden) er skáldsaga eftir breska rithöfundinn Ian McEwan, gefin út árið 1978. Sagan var kvikmynduð árið 1993, undir sama heiti, og léku Charlotte Gainsbourg og Andrew Robertson aðalhlutverkin. Tilvitnun úr bókinni má finna í upphafi lags söngkonunnar Madonnu „What It Feels Like for a Girl“.
Bókin var þýdd af rithöfundinum Einari Má Guðmundssyni.
Birkifjóla
Birkifjóla (fræðiheiti: Viola epipsila) er fjölær fjóla. Hún vex í graslendi, móu og kjarri.
Lýsing
Krónublöðin eru ljósfjólublá og gjarnan með dökkbláum æðum. Blöðin eru á löngum stilkum og blaðkan hjartalaga. Jurtin nær 4 til 10 sentimetra hæð. Hún þekkist frá mýrfjólu á hjartalaga blöðunum auk þess sem hún vex í meira grasi en mýrfjólan (sem vex aðallega í deiglendi).
Bríet Bjarnhéðinsdóttir
thumb|Bríet á yngri árum thumb|Bríet eitthvað um þrítugt
Bríet Bjarnhéðinsdóttir (27. september 1856 á Haukagili í Vatnsdal í Austur-Húnavatnssýslu – 16. mars 1940 í Reykjavík) var íslensk baráttukona fyrir réttindum kvenna, útgefandi og ritstjóri. Hún var kosin bæjarfulltrúi í bæjarstjórnarkosningunum í Reykjavík 1908 (sjá Kvennaframboð í Reykjavík 1908-1916). Hún bauð sig fram til Alþingis, fyrst kvenna. Hefði ekki verið fyrir ný lög um útstrikanir hefði Bríet orðið fyrsta konan til að taka sæti á Alþingi. Hún var gift Valdimari Ásmundssyni ritstjóra Fjallkonunnar. Á Kvenréttindadeginum, þann 19. júní 2011 var minning hennar formlega heiðruð af Reykjavíkurborg.
Æviágrip
Bríet ólst að mestu leyti upp á Böðvarshólum í Vesturhópi í Vestur-Húnavatnssýslu. Þegar hún var 24 ára gömul, árið 1880, fór Bríet í Kvennaskólann á Laugalandi í Eyjafirði. Þaðan tók hún burtfararpróf um vorið með eldri deildinni við skólann og var hæst á því prófi. Stúlkum var ekki gefinn kostur á frekari menntun á þeim tíma, og Bríet sneri sér að barna- og unglingakennslu í Þingeyjarsýslu.
Strax sextán ára gömul ritaði hún grein um stöðu kvenna, en sýndi engum fyrr en 13 árum seinna, er hún birtist endurbætt undir heitinu „Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna“ í tímaritinu Fjallkonan í tveimur hlutum, 5. júní og 22. júní 1885 undir dulnefninu Æsa.
Haustið 1887 flutti hún til Reykjavíkur og kenndi í heimahúsum, konur sóttu enn hvorki né kenndu í skóla. Þann 30. desember hélt hún opinberan fyrirlestur í Góðtemplarahúsinu um hagsmuni og réttindi kvenna, fyrirlesturinn kom stuttu síðar út á prenti. Um ári seinna, haustið 1888, giftist hún Valdimari Ásmundssyni, ritstjóra Fjallkonunnar. Saman eignuðust þau tvö börn, Laufeyju og Héðin (1892), en hann átti eftir að verða mikilsvirtur stjórnmálaleiðtogi og athafnamaður. Valdimar maður hennar lést skyndilega árið 1902.
Árið 1894 var Bríet ein af stofnendum Hins íslenska kvenfélags. Árið 1895 hóf Bríet útgáfu á Kvennablaðinu, hún var jafnframt ritstjóri þess til 1926. Bríet átti hugmyndina að stofnun Blaðamannafélagsins og eiginmaður hennar var meðal stofnfélaga 1897. Milli 1898 og 1903 gaf hún út Barnablaðið.
Globodera rostochiensis
Globodera rostochiensis er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Þeir sníkja á jurtum af náttskuggaætt.
Bríet Bjarnhéðinsdóttir
Æviágrip
Bríet var á ferðalagi um Danmörku, Noreg og Svíþjóð árið 1904 og komst þá í kynni við kvenréttindafrömuði. Í gegnum þá frétti Carrie Chapman Catt, sem stofnað hafði Alþjóðakosningaréttarsamtökin (e. The International Woman Suffrage Alliance (IWSA)) í Washington árið 1902 af Bríeti og hófu þær að skiptast á bréfum. Fyrsta þing Alþjóðakosningaréttarsamtakanna var haldið í Berlín 1904 og var Catt kjörin formaður samtakanna. Catt bauð Bríeti að koma á þing samtakanna í Kaupmannahöfn árið 1906, jafnvel þó að engin kvenréttindasamtök væru enn starfrækt á Íslandi. Bríet þáði boðið og flutti á þinginu erindi um réttindi og stöðu kvenna á Íslandi. 1907 var Bríet upphafsmaður að stofnun Kvenréttindafélags Íslands og var formaður frá 1907 til 1911 og aftur milli 1912 og 1927.
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í Reykjavík sameinuðust Hið íslenska kvenfélag, Kvenréttindafélag Íslands, Thorvaldsensfélagið, Hvítabandið og Kvenfélagið Hringurinn um að bjóða fram Kvennalista. Bríet var á framboðslistanum og hlaut kosningu ásamt þremur öðrum frambjóðendum hans. Hún sat í bæjarstjórn milli 1908 og 1912 og aftur milli 1914 og 1920.
Árið 1912 kom til landsins gufuvaltari sem var forsenda þess að hægt var að malbika götur Reykjavíkur og þótti það mikil framför. Bríet hafði mælt fyrir kaupunum ásamt Knud Zimsen borgarstjóra. Í endurminningum Knuds segir svo: „Eftir að þetta þarfa tæki var komið, þótti sumum bæjarfulltrúunum maklegt, að það bæri nöfn okkar Bríetar og nefndu það "Bríet Knútsdóttir", en að öllum jafni var föðurnafninu þó sleppt.“ Bríet var lengi í notkun og var alþekkt meðal Reykvíkinga. Valtarinn er nú í Árbæjarsafni en var fluttur í Ráðhús Reykjavíkur 24. janúar 2008 vegna sýningar í tilefni af því að öld var þá liðin frá því að konur tóku fyrst sæti í borgarstjórn Reykjavíkur.
1914 var Bríet einn af stofnendum Verkakvennafélagsins Framsóknar. Hún var í 4. sæti landslista heimstjórnarmanna fyrir alþingiskosningar 1916 en vegna útstrikana fór hún niður í 5. sætið. Í þessum kosningum fékk Heimastjórnarflokkur þrjá menn af landslista, efstur á listanum var Hannes Hafstein en hann sótti ekki þingfundi eftir 1918 og kom þá 4. maður á lista heimastjórnarmanna inn í staðinn fyrir hann. Hefði ekki verið fyrir ný lög um útstrikanir hefði Bríet orðið fyrsta konan til að taka sæti á Alþingi.
Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1928. Hún var fyrsta nafngreinda konan á frímerki á Íslandi, árið 1978.
Bríetartún, áður Skúlagata
Í nóvember 2010 tilkynnti Skipulagsráð Reykjavíkurborgar að nafni Skúlagötu í Reykjavík skyldi breytt í Bríetartún til að heiðra minningu Bríetar Bjarnhéðinsdóttur. Um leið var samþykkt að breyta nafni þriggja annarra gatna í Túnahverfi til heiðurs öðrum baráttukonum fyrir kvenréttindum. Nafni Höfðatúns í Katrínartún (til heiðurs Katrínu Magnússon, nafni Sætúns í Guðrúnartún (til heiðurs Guðrúnu Björnsdóttur) og nafni Skúlatúns í Þórunnartún (til heiðurs Þórunni Jónassen). Þessar fjórar konur voru þær fyrstu sem náðu kjöri til bæjarstjórnar Reykjavíkur.
Tenglar
Blaða- og tímaritsgreinar
1408
thumb|right|Merki [[Drekareglan|Drekareglunnar var hringaður dreki.]] Árið 1408 (MCDVIII í rómverskum tölum)
Atburðir
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin