cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jónsbók
Móttökur
Saga yfirréttarins öll ber merki upphafsins. Hann varð aldrei sú stofnun sem að var stefnt. Heimilt var að skjóta málum til konungs og hélst sú skipan eftir að Danakonungur kom í stað Noregskonungs. Árið 1732 kom svo til dómsvald Hæstaréttar Danmerkur. Voru dómstigin þá orðin fjögur alls. Auðvelt er að gera sér í hugarlund hversu langan tíma það gat tekið að leiða mál endanlega til lykta. Máttu menn bíða árum saman eftir því í mörgun tilvikum. Við bættist að réttarfarsreglur vantaði nánast alveg, auk þess sem engin ákvæði var að finna um áfrýjunarfresti. Varð það síst til þess að flýta málarekstri. Stærsti ókosturinn við yfirrétt var sá að ekki var tryggt að í dómi sætu menn með nægilega lagaþekkingu. Víða í heimildum sést að oft hefur gengið illa að manna dóminn hæfum mönnum.
Við skulum svipast um á Alþingi á þessu tímabili með Halldóri Laxness. Hann segir í upphafi Íslandsklukkunnar:
„''Sú var tíð, segir í bókum, að íslenska þjóðin átti aðeins eina sameign sem metin var til fjár. Það var klukka. Þessi klukka hékk yfir gafli lögréttuhússins á Þingvöllum við Öxará, fest við bjálka upp í kverkinni. Henni var hringt til dóma og á undan aftökum. ...Að viðstöddum landfógeta, lögmanni og böðli, og manni sem átti að höggva og konu sem átti að drekkja, mátti oft á kyrrum degi um jónsmessubil, í andvara af Súlum og kjarrlykt úr Bláskógum, heyra óm klukkunnar blandinn niði Öxarár''.”
Á Alþingi árið 1705 var klukkunni hringt til dóma sem löngum fyrr. Saman kom lögrétta og þar var tekið fyrir mál Jóns Þórarinssonar þjófs frá Vífilsdal. Í Alþingisbókinni segir að hann hefði:
„... meðkennt að hafa launtekið frá Vatni í Haukadal, út úr læstu húsi, átta stikur sortað vaðmál, tvær klæðishettur, aðra svarta forna, en aðra gráa, item eitt brekán hringofið og eina sauðsvarta stutthempu og karlmannsbuxur með sama lit og eina karlmannssokka og tvo trefla, annan bláan en hinn mislitan.”
Lögþingismennirnir voru ekki í neinum vafa um að Jón væri sannprófaður að fullkomnum merkurstuldi. Þar sem þessi stuldur var sá fyrsti sem hann hafði orðið uppvís af skyldi hann þó ekki straffast á lífinu í þetta sinn,
„... ''heldur vera útlægur af landinu og hafa misst sinn frið og ábyrgist sjálfur hversu honum lukkast af landinu burt að rýma, og sé honum frestur unntur til þess, allt fram til næstkomandi 15. nóvembris, hálfum mánuði eftir allraheilagamessu. En verði þessi Jón Þórarinsson hér í landinu fundinn eftir áðurnefndan 15. nóvembris þá skal hann grípast hvar sem hann verður staddur og færast þeim næstasýslumanni''.”
Í niðurlagi dómsins er lýst auðkennum Jóns Þórarinssonar þeim til upplýsingar sem á hann kynnu að rekast á landinu eftir nefndan dag. Þau eru:
„... meðalmaður vexti, dökkjarpur á hár, kringluleitur, brúnadökkur, rauðleitur í andliti, blóðdökkur, smáeygður, munnstór, með lítið sprottinn dökkan kamp, frammynntur, með uppbretta efri vörina, þykkvari þeirri neðri, hökusmár, nefdigur og það sívalt, ógeðslegur í útliti, hraustlegur, þykkvaxinn, álútur í framgöngu, herðamikill, kálfaþykkur, ei ófallega á fót komið.”
Ef marka má orð Magnúsar Stephensen hafði dregið verulega úr virðingarbragnum yfir yfirréttinum á síðari hluta 18. aldar og hafði hann þó aldrei risið hátt. Sem fyrr reyndist erfitt að skipa dóminn hæfum mönnum.
Um það segir Magnús, sem þá var orðinn lögmaður:
"Meðdómendur hefir orðið að tína saman úr ferðamannaslangri, sem statt var á lögþinginu ..., og dómurinn hefir ekki orðið fullskipaður stundum, nema fengnir væru til lögréttumenn og bændur. Þessir meðdómendur, sem kallað var að sætu í dóminum, þekktu ekkert til málanna, sem dæma átti. ... Þegar talið er, að menn sitji og greiði dómsatkvæði, þá er í rauninni geispað og gapað af leiðindum. ... Málflutingur er að mestu fólginn í hnýfilyrðum, sem fávísir málflytjendur hreyta hver í annan."
Ekki var húsnæði réttarins til að auka á virðingu hans. Á Þingvöllum hafði lengi staðið lítið timburhús, lögréttuhúsið, þar sem dómþing voru haldin. Árið 1787 er ástand hússins til umræðu hjá yfirvöldum. Í bréfi til yfirvalda í Danmörku er talið óhjákvæmilegt að láta fara fram viðgerð á lögréttuhúsinu.
„''En lögréttuhúsið var svo farið, að eigi virtust tök á að þar yrði réttur haldinn næsta sumar án aðgerðar, nema áður væri trygging fyrir óvenjulegri veðurblíðu um þingtímann, líkt og sumarið 1786, en þá mátti einu gilda hvort rétturinn var haldinn inni eða undir berum himni. Sögðu menn að betra væri að halda réttinn í tjaldi eða undir berum himni en í lögréttuhúsinu sökum dragsúgs þar''.”
Gildi Jónsbókar í dag
Nokkur ákvæði Jónsbókar gilda enn í dag og eru þau elstu lög sem í gildi eru á Íslandi, að undanskildum Kristnirétti Árna biskups Þorlákssonar frá 1275. Þau ákvæði sem enn gilda eru jafn víðtæk og þau eru mörg en þau fjalla um allt frá dýravernd til viðurlaga við líkamsárásum.
Í Jónsbók er kafli sem nefndur er þjófabálkur og fjallar um auðgunarbrot og þær refsingar sem liggja við þeim. Talað er um þjófabálkinn enn þann dag í dag þegar menn segja: eitthvað taki út yfir allan þjófabálk. Það merkir að eitthvað er óheyrilegt eða hefur keyrt um þverbak.
Slavar
thumb|250px|Evrópsk lönd þar sem slavneskt mál er opinbert{{legend|#7cdc87|[[Vesturslavnesk tungumál|Vesturslavneskt}} {{legend|#008000|Austurslavneskt}} {{legend|#004040|Suðurslavneskt}}]] Slavar eru indóevrópskur hópur sem finnst í Mið-Evrópu, Austur-Evrópu, Suðaustur-Evrópu, Norður-Asíu og Mið-Asíu. Slavar tala slavnesk tungumál og eiga sameinlegan menningarlegan og sögulegan uppruna. Á 6. öld dreifðust þeir um meginhluta Mið-, Austur- og Suðaustur-Evrópu. Hópar Slava fóru alla leið til Skandinavíu og umgengust þar norræna menn, meðan aðrir Slavar settust að í Litlu Asíu og Sýrlandi og störfuðu sem málaliðar fyrir Austrómverska ríkið og Araba. Seinna námu Austur-Slavar land í Síberíu og Mið-Asíu. Allar þjóðir Slava hafa flust um allan heim. Um helmingur Evrópu er byggður slavneskumælandi íbúum.
HTC Thunderbolt
thumb|right|220px|HTC Thunderbolt.
HTC Thunderbolt er farsími. Hann var fyrst kynntur á Consumer Electronics Show (CES) sýningunni 6. janúar 2011. Auk þess að vera G3 sími og með stuðningi við þráðlaust net, styður hann G4 staðalin.
Pípufiskar
Pípufiskar (Syngnathinae) eru undirætt smárra fiska, sem, ásamt með sæhestum og sædrekum (Phycodurus + Phyllopteryx), mynda ættina Syngnathidae.
Superman
thumb|right|[[George Reeves sem Superman í "Superman and the Mole Men" frá 1951]] Superman (eða Kal-El), einnig kallaður Ofurmennið á íslensku, er sögupersóna í teiknimyndablöðum eftir Jerry Siegel og Joe Shuster. Í sögunni er hann ofurmenni frá annarri plánetu sem heitir Krypton. Hann kemur til jarðarinnar eftir að heimaplánetan hans eyðileggst. Seinna voru gerðir þættir byggðir á teiknimyndablöðunum og fljótlega fylgdu 4 bíómyndir á eftir. Nýverið hafa verið sýndir þættir byggðir á æskuárum Superman sem heita í höfuðið á bænum sem hann ólst upp á, Smallville. Superman er með einstaka krafta, frægastur af þeim er hæfileikinn til að fljúga. Adventures of Superman eru þættir sem þróaðir voru úr útvarpsleikriti. Hann býr á Krypton og verður svo sendur niður til Jarðar vegna þess að plánetan er að tortýmast vegna sólin dregur hana nær sér með þeim afleiðingum að hún springur. Hann komst óhultur til Jarðar í smárri eldflaug sem faðir hans hafði smíðað. Þegar hann lenti voru indæl hjón að keyra framhjá þegar allt í einu kemur eldflaugin niður úr loftinu. Þau ólu hann upp og ber hann nafnið Clark Kent. Þegar hann eldist reynist svo að hann er öðruvísi en allir krakkarnir, t.d. helypur hraðar, hefur röntgensjón og margt fleira. Þegar kemur að því að hann flytur að heiman frá Smallville. Hann fær sér vinnu hjá Daily Planet og þar hittir hann Lois Lane. Eftir þetta vinnur hann að fréttum sem Clark Kent og Superman. Hann tekur sér mörg verkefni fyrir höndum og nær alltaf að bjarga deginum.
Psy
thumb|Psy, [[2012]] Park Jae-sang (kóreska: 박재상, fæddur 31. desember 1977) er suður-kóreskur söngvari og lagahöfundur. Hann gengur undir listamannsnafninu „Psy“ (kóreska: 싸이) og er þekktastur fyrir lagið „Gangnam Style“, sem birtist á YouTube 15. júlí 2012. Lagið varð fljótt vinsælt á netinu og hafði verið horft á tónlistarmyndband þess rúmlega 800 milljón sinnum í lok nóvember 2012. Þann 24. nóvember varð Gangnam Style það myndband, sem oftast hefur verið hoft á í sögu YouTube. 21. desember 2012 varð myndband Psy hið fyrsta í sögu YouTube til þess að ná einum milljarði spilana.
Hugleikur Álfsson
Hugleikur var konungur í Svíþjóð í fornöld af ætt Ynglinga, samkvæmt Heimskringlu. Hann var sonur Álfs og Beru.
Náttúrugripasafnið í London
thumb|250px|Aðalbygging Náttúrugripasafnsins. Náttúrugripasafnið í London (e. Natural History Museum) er eitt af þremur minjasöfnum við Exhibition Road í South Kensington í London (önnur eru Vísindasafnið og Victoria og Albert-safnið). Safnið hýsir líf- og jarðsýnishorn sem samanstanda af yfir 70 milljónum hluta í fimm söfnum: grasafræði, skordýrafræði, steindafræði, steingervingafræði og dýrafræði. Safnið er frægt um allan heim fyrir að vera rannsóknamiðstöð sem sérhæfir sig um flokkunarfræði, greiningu og verndun. Vegna aldurs stofnunarinnar eru söfnin mjög verðmæt á sögulegan og vísindalegan hátt, eins og sýnishorn söfnuð af Charles Darwin. Bókasafnið á Náttúrugripasafninu inniheldur víðtæk bóka-, tímarita-, handrita- og listaverkasöfn tengd við verk og rannsóknir vísindadeildanna. Til að fá aðgang að bókasafninu þarf að panta tíma.
Safnið er frægt fyrir að hafa stórt risaeðlabeinasafn og íburðarmikinn arkitektúr — stundum er safnið talið að vera náttúrudómkirkja — stóra afsteypan af freyseðlu (Diplodocus) í aðalholinu er dæmi um þetta. Safnið var upprunalega sett saman af söfnum úr Þjóðminjasafni Bretlands. Safnsbyggingin, hönnuð af arkitektinum Alfred Waterhouse, var opnuð árið 1881. Náttúrugripasafnið og Jarðfræðisafnið sameinuðust árið 1935.
Magnús Guðmundsson (allsherjargoði)
Magnús Guðmundsson (? – 1234) var allsherjargoði.
Grímúlfur
Grímúlfur er íslenskt karlmannsnafn.
Harpa (mannsnafn)
Harpa er íslenskt kvenmannsnafn.
Epic Games
Epic Games, Inc. er bandarískur tölvuleikjaframleiðandi og hugbúnaðarframleiðandi og útgefandi með aðsetur í Cary, Norður-Karólínu. Fyrirtækið var stofnað af Tim Sweeney sem Potomac Computer Systems árið 1991, upphaflega staðsett í húsi foreldra hans í Potomac, Maryland. Eftir útgáfu fyrsta tölvuleiks hans ZZT árið 1991 varð fyrirtækið Epic MegaGames, Inc. snemma árs 1992 og varð Mark Rein varaforseti, sem hefur verið varaforseti þess síðan. Með því að flytja höfuðstöðvar sínar til Cary árið 1999 var nafn fyrirtækisins einfaldað í Epic Games.
Andie Sophia Fontaine
Andie Sophia Fontaine (f. 18. desember 1971) er Íslendingur af bandarískum uppruna, fædd í Baltimore. Hún var varaþingmaður fyrir Vinstrihreyfinguna - grænt framboð í Reykjavíkurkjördæmi norður 2007-2009 og tók tvisvar sæti á þingi. Hún var fyrsti innflytjandinn til að sitja á Alþingi.
Epic Games
Epic Games þróar Unreal Engine, leikjavél sem er fáanleg í forritaverslun. Einnig knýr leikjavélin leiki fyrirtækisins svo sem Fortnite, Unreal, Gears of War og Infinity Blade-seríurnar. Árið 2014 var Unreal Engine útnefnd „farsælasta tölvuleikjavélin“ af Heimsmetabók Guinness. alt=Stofa Epic Games í Cary, Norður-Karólínu|thumb|Stofa Epic Games í Cary, Norður-Karólínu Þann 13. ágúst 2020 gaf Epic Games út útgáfu af Fortnite sem innihélt varanlegan afslátt af V-bucks, gjaldmiðli leiksins, ef notendur keyptu beint í gegnum greiðslukerfi fyrirtækisins en ekki forritaverslanir Apple og Google. Bæði Apple og Google tóku leikinn strax af forritaverslanir þeirra fyrir brot á þjónustuskilmálum með því að setja inn eigið greiðslukerfi, sem leiddi til þess að Epic Games höfðaði mál gegn báðum fyrirtækjum sama dag og sakaði þau um hegðun gegn samkeppnislögum í því hvernig þau reka verslanir sínar.
Andie Sophia Fontaine
Andie starfar nú fyrir tímaritið Reykjavík Grapevine.
Lífbúr
thumb|right|Tvö þurrlendisbúr. Lífbúr er venjulega ílát eða lokað svæði úr gleri eða fínu gegnsæju neti þar sem dýr og jurtir eru ræktuð sem skraut, til skemmtunar eða vegna rannsókna. Oft er mikil vinna lögð í að líkja eftir því vistkerfi sem tegundirnar búa við í náttúrunni og sérstakur tækjabúnaður notaður til að líkja eftir hitastigi, rakastigi og lýsingu.
Larry Bird
Bird spilaði með draumaliðinu á Ólympíuleikunum 1992 þegar bandaríska landsliðið sigraði. Bakmeiðsli settu strik á ferilinn hans og urðu til þess að hann hætti fyrr.
Lífbúr
Dæmi um lífbúr eru:
Lúðrasveit Vestmannaeyja
Lúðrasveit Vestmannaeyja er lúðrasveit sem starfrækt er í Vestmannaeyjum. Hún var stofnuð þann 22. mars 1939 af Oddgeiri Kristjánssyni tónskáldi. Lúðrasveit Vestmannaeyja var útnefndur Bæjarlistamaður Vestmannaeyja árið 2011.
Hugleikur Gautakonungur
Hugleikur (latína: Chlochilaicus, engil-saxneska: Hygelac) er í Bjólfskviðu konungur Gauta.
Líklegt þykir að fyrirmynd Hugleiks í Bjólfskviðu sé sami víkingur og gerði strandhögg á Fríslandi og féll þar fyrir frankverskum hermönnum árið 512 samkvæmt frankverskum annálum.
Vilmundur
Vilmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Hrísey
thumb|420px|Hrísey thumb|Hríseyjarkirkja var vígð 26. ágúst 1928. [[Arkitekt|Húsahönnuður var Guðjón Samúelsson.]] Hrísey er eyja við norðurhluta Íslands. Eyjan liggur í Eyjafirði nærri Dalvík. Hrísey er 8,0 km² að flatarmáli og er önnur stærsta eyjan við Ísland á eftir Heimaey.
Á eynni búa 153 manns (janúar 2017), flestir í þorpinu sem er syðst á eynni. Eyjan byggðist upp sem sjávarþorp og er nú vinsæll ferðamannastaður vegna náttúru og fuglalífs. Hrísey heyrir undir Akureyrarkaupstað. Nafn eyjunnar vísar í hrís (smávaxið birkikjarr, þaðan er orðið hrísla komið).
Eyjarlýsing
Hrísey liggur í Eyjafirði austur af Dalvík og norðaustur af Árskógssandi.
Jarðhiti er í eynni og hitaveita. Borholurnar eru við ströndina um 1 km norðan við þorpið. Í Hrísey eru laugar í flæðarmálinu sem voru um 50°C áður en vinnsla hófst. Við Laugakamb á norðurenda eyjarinnar er laug sem fer á kaf í flóði, hitinn þar er yfir 60°C.
Saga
Samfelld byggð hefur verið í Hrísey allt frá landnámstíð. Hríseyjar-Narfi Þrándarson nam eyna. Hans er getið í Landnámabók og Víga-Glúms sögu.
Hrísey heyrði lengst af undir Árskógshrepp en var gerð að sérstökum hreppi, Hríseyjarhreppi, árið 1930 og myndaði upp frá því eigin hreppsnefnd. Þann 1. ágúst 2004 sameinaðist Hríseyjarhreppur Akureyrarkaupstað að undangenginni atkvæðagreiðslu í báðum sveitarfélögunum 26. júní 2004.
Norðmenn hófu síldarveiðar í Eyjafirði og á Austfjörðum á seinni hluta 19. aldar. Var það upphaf þess sem nefndist síldarævintýrið. Hrísey var meðal margra staða í Eyjafirði sem byggðust upp vegna útgerðar og síldarvinnslu Norðmanna og síðar Íslendinga og var síldarverksmiðja reist á eynni. Vegna ofveiðar hvarf síldin 1969 og síðasta fiskvinnslan lagðist af í Hrísey 1999.
Frá 1975 til 2015 var í Hrísey starfrækt einangrunarstöð á vegum landbúnaðarráðuneytisins fyrir dýr sem flutt voru inn til landsins svo tryggt væri að þau beri ekki með sér sjúkdóma til landsins. Fyrst var einangrunarstöðin fyrir nautgripi, en tekið var á móti gæludýrum eftir 1989. Svín hafa líka verið geymd þar.
Ferjan Sævar gengur á milli Hríseyjar og Árskógssands nokkrum sinnum á dag og tekur ferðin um 15 mínútur hvora leið.
Fuglaveiðar eru bannaðar í Hrísey. Engin villt rándýr er að finna þar og því hefur fuglalíf blómstrað og fuglaskoðun þar með. Norðurhluti eyjunnar, Ystabæjarland, er náttúruverndarsvæði í einkaeigu. Á eynni má finna um 40 fuglategundir, helst rjúpu, kríu, og æðarfugl.
Guðberg
Guðberg er íslenskt karlmannsnafn.
Ryksuga
thumb|200px|Ryksuga fyrir notkun heima.
Ryksuga er heimilistæki sem notað er til að sjúga ryk og óhreinindi af gólfum. Í þróuðum löndum eru ryksugur algengar hjá heimilisfólki til að hreinsa teppi. Síá eða miðflóttahreinsari safnar óhreinindum til að raða niður síðar.
Ives W. McGaffney fann upp fyrst ryksuguna árið 1868 í Chicago, og var hún knúin með handafli. Hún var erfið í notkun því snúa þurfti sveif á handfanginu og ýta samtíms. Hubert Cecil Booth fann upp rafmagnsryksuga árið 1901.
Juniperus
Einir (Juniperus) er ættkvísl barrtrjáa. af Einisætt Cupressaceae. Á milli 50 til 67 tegundir eru taldar til ættkvíslinnar sem vex víða á norðurhveli, frá norðurheimskauti suður að frumskógum Afríku í Gamla heiminum, og til fjalla í Mið-Ameríku og Ziarat í Pakistan. Sá einiskógur sem vex hæst til fjalla er í 4,900 metrum í suðaustur Tíbet og norður Himalajafjöllum, og myndar eina hæstu trjálínu jarðar.
Lýsing
Einitegundir eru breytilegar í stærð og lögun; frá stórum trjám 20–40m háum, til súlulaga eða jarðlægum runnum. Þær eru sígrænar með nállaga og/eða hreisturkennd blöð. Þær geta verið með einbýli eða tvíbýli. Köngulhreistrin eru samvaxin og kjötkennd. Slíkt aldin nefnist berköngull. Köngullinn/berið er 4–27mm langt, með 1–12 óvængjuð fræ. Á sumum tegundum eru þessi ber rauðbrún eða appelsínugul en á flestum eru þau blá; þau eru oft ilmrík og geta verið notuð sem krydd. Þroski fræsins er breytilegur eftir tegundum, frá 6 til 18 mánuðum eftir frjóvgun. Karlkyns könglarnir líkjast öðrum af Einisætt (Cupressaceae), með 6–20 hreisturflögur.
Margar einitegundir (t.d. J. chinensis, J. virginiana) hafa tvær gerðir blaða: smáplöntur og sumar greinar eldri trjáa hafa nállaga blöð 5–25mm langar; og blöðin á fullvöxnum plöntum eru (oftast) smá 2–4mm, hreisturlaga.
Á nokkrum tegundum (t.d. J. communis, J. squamata), öll blöðin eru af ungplöntu nálarformi, með engum hreisturlaga blöðum.
Nálarblöð einis eru hörð og beitt, sem gerir hann óþægilegan í meðförum. Þetta getur verið mikilvægt til greiningar á smáplöntum sem líkjast annars lífviði (Cupressus, Chamaecyparis) og öðrum skyldum tegundum.
Ræktun og nytjar
Einiber eru krydd sem er notað í mikinn fjölda rétta og er best þekkt sem aðal bragðefnið í gini (og ábyrg fyrir nafni drykksins, sem er stytting á hollenska nafninu á eini, genever). Einiber eru einnig aðalbragðefnið á líkjörnum Jenever og sahti-stíl af bjór. Einiberjasósa er einnig vinsæl erlendis til að bragðbæta villibráð.
Hylkjahótel
thumb|Hylkjahótel í Osaka. Hylkjahótel (japanska: カプセルホテル, kapuseru hoteru) eru hótel sem geyma gesti sína ákaflega þétt saman en þeir sofa í u.þ.b. tveggja rúmmetra hylkjum úr plasti eða trefjagleri sem er raðað upp í tvær hæðir. Á hylkjunum er rúða og gluggatjöld sem hægt er að draga fyrir.
Farangur og föt eru geymd á stað á hótelinu sem er ekki nálægt hylkjunum. Fötum er oft skipt út fyrir yukata-slopp og geta-skó meðan á dvöl stendur.
Þessi aðferð var þróuð í Japan en hefur ekki notið mikilla vinsælda utan landsins en eru ákaflega ódýr miðað við aðra gististaði í landinu en gisting kostar yfirleitt um 2.000-3.000 kr.
Fyrsta Hylkjahótelið var opnað Umeda í Osaka árið 1977.
Grænlandssund
thumb|230px|Lágþrýstisvæði yfir Grænlandssundi, 4. september 2003 Grænlandssund nefnist sundið sem liggur á milli Grænlands og Íslands, í öðrum tungumálum er það kennt við Danmörku. Norðaustur af sundinu liggur Jan Mayen.
Sundið tengir saman Norður-Íshaf og Atlantshaf og er 480 km langt en 290 km breitt þar sem það er þrengst. Austur-Grænlandsstraumurinn flæðir til suðurs í gegnum sundið og ber með sér ísjaka út í Atlantshafið. Þar eru gjöful fiskimið.
Í seinni heimsstyrjöld háðu Þjóðverjar og Bretar mikla sjóorrustu á sundinu í maí 1941. Þýsku skipalestina leiddi orrustuskipið Bismarck. Í orrustunni misstu Bretar skip sitt HMS Hood, með því fórust 1415 menn en 3 var bjargað. Í kjölfarið upphófst mikill eltingarleikur sem leiddi til þess að Bismarck var loksins sökkt sunnar í Atlantshafi.
Strandabyggð
Strandabyggð er sveitarfélag á Ströndum. Það varð til við sameiningu Hólmavíkurhrepps og Broddaneshrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu í apríl 2006 og tók gildi 10. júní í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna 2006.
Þá var einnig kosið um þrjár tillögur að nafni nýs sameinaðs sveitarfélags og var hægt að velja á milli þriggja nafna, Strandahreppur, Strandabyggð og Sveitarfélagið Strandir. Í kosningunum hlaut nafnið Strandabyggð flest atkvæði, eða 95, en margir skiluðu auðu eða ógiltu seðlana sína með því að skrifa annað nafn. Flestir sem ógiltu seðilinn með þessum hætti munu hafa skrifað nafnið Hólmavíkurhreppur.
Selfridges
Stofnandinn skapaði aðferðir enn í notkun af deildaverslunum í dag, til dæmis sýndi hann vörur svo að viðskiptavinir gætu séð þær áður en þeir keyptu. Einnig setti hann upp ilmvatnsbúðarborð að framanverðu verslunar sem varð mjög arðbært. Talið er að til Harrys eða Marshalls Field megi rekja orðtakið „the customer is always right“ eða „viðskiptavinurinn hefur ávallt rétt fyrir sér“ sem var notað víða í auglýsingum fyrir verslunina. Harry hélt líka sýningar í versluninni, til dæmis var fyrsta opinbera sjónvarpssýningin á fyrstu hæð í Selfridges árið 1925.
Verslanirnar eru þekktar fyrir að hafa merkilegan arkitektúr, verslunin í Oxford Street var hönnuð af arkitektinum Daniel Burnham. Verslunin í Birmingham er skrýtin í formi og þakin með 15.000 diskum úr áli.
Hugleikur (leikfélag)
right
Hugleikur er leikfélag áhugafólks um leiklist. Það var stofnað í Reykjavík árið 1984. Félagið hefur þá sérstöðu meðal íslenskra leikfélaga að leikverkin sem það hefur sýnt eru nánast öll samin af meðlimum hópsins og því alfarið sprottin úr íslensku þjóðlífi. Oft á tíðum hefur verið leitað fanga í þjóðsagnaarfinum, í sögu þjóðarinnar og í gullaldarbókmenntunum en nútímaleg minni hafa einnig verið tekin til meðferðar. Söngur og tónlist hafa jafnan sett svip sinn á sýningar hópsins. Hver sem vill getur orðið félagi í Hugleik. Tilgangur félagsins er að skapa vettvang fyrir áhugafólk um leiklist og gefa því tækifæri til að stíga á svið eða starfa að öðrum þáttum leiksýninga.
Á umliðnum árum hafa félagar í Hugleik sett upp tugi leikrita í fullri lengd og hundruð stuttverka. Mörg leikrita félagsmanna hafa verið sýnd af áhugaleikfélögum um land allt.
Heilskvöldssýningar Hugleiks:
1984 – Bónorðsförin
1985 – Skugga-Björg
1986 – Sálir Jónanna
1987 – Ó, þú...
1989 – Ingveldur á Iðavöllum
1990 –Yndisferðir, Aldrei fer ég suður
1991 – Sagan um Svein sáluga Sveinsson í Spjör og samsveitunga hans
1992 – Fermingarbarnamótið
1993 – Stútungasaga, Ég bera menn sá
1994 – Hafnsögur
1995 – Fáfnismenn
1996 – Páskahret
1997 – Embættismannahvörfin
1998 – Sálir Jónanna ganga aftur
1999 – Nóbelsdraumar, Völin og kvölin og mölin
2001 – Víst var Ingjaldur á rauðum skóm
2002 – Kolrassa
2003 – Undir hamrinum
2004 – Sirkus, Kleinur, Memento mori (með Leikfélagi Kópavogs)
2005 – Patataz, Enginn með Steindóri, Jólaævintýri Hugleiks
2006 – Systur, Lán í óláni, Einu sinni var...
2007 – Epli og eikur, Bingó (með Leikfélagi Kópavogs)
2008 – Útsýni, 39½ vika
2009 – Ó, þú aftur...
2010 – Hannyrðir og hagleiksmenn, Rokk
2011 – Helgi dauðans, Einkamál.is, Gamli góði Villi – Sjeikspír í höndum Hugleiks
2012 – Sá glataði, Læknisleikir - Tsékhov í hugleikrænni atferlismeðferð
2013 – Spilaborgir
2014 – Stund milli stríða
2015 – Sæmundur fróði (með Tónlistarskólanum í Reykjavík), Stóra hangikjöts-, Orabauna- og rófumálið: Taðreyktur sakamálatryllir
2016 – Feigð
Aðsetur og æfingarhúsnæði Hugleiks er á Langholtsvegi 109-111 í Reykjavík. Núverandi formaður er Dýrleif Jónsdóttir.
Logi Eldon Geirsson
Logi Eldon Geirsson (fæddur 10. október 1982) er fyrrverandi íslenskur handknattleiksmaður sem lék með íslenska liðinu FH.
Logi lék handknattleik frá blautu barnsbeini og ólst upp sem handboltamaður í Hafnarfirði. Hann hóf feril sinn hjá FH í Hafnarfirði en fór til Lemgo árið 2004.
Logi lék með íslenska landsliðinu í handknattleik þegar það vann silfurverðlaun á Ólympíuleikunum í Peking árið 2008 og þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010.
Logi varð evrópumeistari með félagsliði sínu 2006.
Þvagrásarsvampur
Þvagrásarsvampur er gljúpur vefur sem fyrirfinnst hjá konum og liggur á milli lífbeinsins og veggja legganganna.
Sæprjónaætt
Sæprjónaætt (Syngnathidae) er ætt fiska með þrjár greinar; sæhesta, pípufiska og sædreka. heitið kemur úr grísku, frá σύν, borið fram syn, merkir "saman", og γνάθος borið fram -gnathos, merkir "kjálki". Samvaxinn kjálki er einkenni sem gengur gegnum alla ættina.
Um 215 tegundir eru innan ættarinnar Syngnathidae.
Þjóðbókasafn Bretlands
thumb|250px|Þjóðbókasafn Bretlands Þjóðbókasafn Bretlands (enska: British Library) er þjóðbókasafnið á Bretlandi. Það er í London og er stærsta rannsóknarbókasafn í heimi. Í safninu eru yfir 150 milljónir safngripa á öllum þekktum tungumálum og sniðum: bækur, tímarit, dagblöð, hljóðrit, einkaleyfi, gagnagrunnar, kort, frímerki, veggspjöld, teikningar og fleira. Bækur í safninu eru um það bil 25 milljónir, að ógleymdum handritum, þau elstu frá 300 f.Kr.. Aðeins eitt bókasafn er stærra en Þjóðbókasafn Bretlands, þ.e. Library of Congress í Bandaríkjunum.
Samkvæmt enskum lögum um prentskil skal Þjóðbókasafnið fá eintök allra bóka sem gefnar eru út á Bretlandi og Írlandi, og allra erlendra bóka sem dreift er á Bretlandi. Bókasafnið kaupir líka margt útgefið efni erlendis frá. Bætt er við safnið um það bil þremur milljónum eintaka árlega.
Bókasafnið varð sérstök stofnun árið 1973, en áður var það hluti Þjóðminjasafns Bretlands.
Íslensk handrit
Í Þjóðbókasafni Bretlands eru nokkur hundruð íslensk handrit. Sum þeirra útvegaði Sir Joseph Banks, en hann fór í rannsóknarferð til Íslands árið 1780. Flest handritin keypti safnið af Finni Magnússyni árið 1837.
Oktoberfest
Oktoberfest er árleg bjórhátíð haldin í München, höfuðborg Bæjaralands í Þýskalandi og er fjölmennasta hátíð í heimi. Oktoberfest hefur verið haldin síðan árið 1810. Hátíðin er haldin á svæði sem nefnist Theresienwiese í vesturhluta München. Ár hvert sækja yfir sex milljónir gestir hátíðina heim. Á Oktoberfest er bjórinn í háveigum hafður og fyrir hátíðina brugga brugghúsin í München sérstakan Oktoberfest-bjór sem inniheldur hærra áfengismagn en hin hefbundna framleiðsla. thumb|Theresienwiese daginn fyrir opnun árið 2006
Saga Oktoberfest
Svo kallaðar Oktoberfest-hátíðir voru algengar áður fyrr í Bæjaralandi og þjónuðu þær þeim tilgangi að tæma bjórgeymslurnar áður en nýtt bruggtímabil gengi í garð.
Svæðið
thumb|Oktoberfest 2003 að kvöldi til séð ofan úr Parísarhjólinu
Svæðið þar sem Oktoberfest hátíðin fer fram heitir Theresienwiese og er í vesturhluta München. Svæðið er um 42 hektarar að stærð. Á svæðinu má finna 14 stór bjórtjöld, 15 smærri bjórtjöld auk þess sem stórt tívolí er á svæðinu. Stóru bjórtjöldin eru misstór, það minnsta hefur yfir um 6 þúsund sætum að ráða á meðan það stærsta hefur 12 þúsund sæti. Alls eru um 100 þúsund sæti í boði.
Á Oktoberfest hátíðinni hafa einungis hin hefðbundnu München-brugghús leyfi til að selja bjór, en þau eru: Spaten-Franziskaner-Bräu, Augustiner, Paulaner, Hacker-Pschorr, Hofbräu og Löwenbräu. Eingöngu er hægt að kaupa bjórinn í svo kölluðum Maß einingum, þar sem 1 Maß samsvarar einum lítra.
Dagsetningar og opnunartímar
Vegna algengs kulda í október hefur hátíðin verið látin hefjast í september síðan árið 1872. Opnunardagur hátíðarinnar er því ávallt fyrsti laugardagur eftir 15. september, og lokadagurinn er fyrsti sunnudagur október mánaðar. Vilji svo til að fyrsti sunnudagur október sé 1. eða 2. október, þá er hátíðin framlengd fram á 3. október, sem er þjóðhátíðardagur Þýskalands (Tag der Deutschen Einheit). Hátíðin er því 2 vikur og 3 helgar að lengd.
Bjórtjöldin eru opin virka daga frá 10 að morgni til 23 að kvöldi. Um helgar er opið frá 9 til 23, nema á opnunardaginn, þá er fyrst byrjað að skenkja klukkan 12 á hádegi.
Dagsetningar Oktoberfest frá 2008 til 2015
Virgill (mannsnafn)
Virgill er íslenskt karlmannsnafn.
Úlfrún
Úlfrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Steingervingur
thumb|200px|Þrír [[ammoníti|ammonítar, 1,5 sm breiðir.]]
Steingervingar eru leifar dýra, jurta eða annarra lífvera frá fortíð. Þeir verða til þegar lífrænar leifar falla í mjúkan leir, gjarnan í vatni, sem síðar verður að setbergi. Steingervingafræði er rannsókn steingervinga og myndun þeirra. Steingervingar myndast yfirleitt ekki á skemmri tíma en 10.000 árum og því eru yngstu steingervingarnir frá nútíma. Þeir elstu eru hins vegar alveg frá upphafsöld (fyrir milljörðum ára síðan). Mörg lífsform hafa fundist sem steingervingar, plöntur, dýr og jafnvel örverur.
Steingervingar á Íslandi og fundarstaðir þeirra
Elstu steingervingar sem hafa fundist á Íslandi eru frá míósen, um 15 milljón ára. Það eru plöntuleifar og eru fundarstaðir m.a. yst á Vestfjarðakjálkanum, í Þórishlíðarfjalli í Selárdal, Svalvogum við Dýrafjörð, Botni í Súgandafirði og Breiðhillu utan við Bolungarvík. Í Mókollsdal í Strandasýslu hafa auk plöntuleifa fundist steingerðar leifar skordýra sem talin eru 8–9 milljón ára gömul. Í jarðlögum á Tjörnesi má sjá mót tertíer og kvarter í jarðlagastafla og þar er mikið um steingervinga sjávardýra, aðallega skeljar og kuðunga, en einnig selabein. Þessi jarðlög settust til á sjávarbotni, hörðnuðu síðan og risu úr sæ. Fossvogslögin eru jarðlög frá síðjökultíma sem hafa harðnað vegna þess að þau eru rík af gjósku.
Skuld
Skuld getur vísað til:
Skandinavíuskagi
thumb|Skandinavía og [[Fennóskandía]] Skandinavíuskagi er skagi á norðurhluta meginlands Evrópu. Skaginn er hluti af Fennóskandíuskaga. Skandinavíuskagi hefst ekki við nein ákveðin mörk en yfirleitt er hann skilgreindur eftir hugsaðri línu frá Kirkenes í Noregi suður að norðurströnd Helsingjabotns. Þar með lendir ræma af Finnlandi á skaganum. Annars eru það Noregur og Svíþjóð sem skipta skaganum á milli sín.
Skandinavíuskagi er um 1850 km að lengd og milli 370 og 805 km að breidd og um 770.000 km² að flatarmáli. Skaginn er umlukinn hafi nema þar sem hann tengist Kólaskaga. Að norðan liggur Barentshaf; að vestan Noregshaf; að suðvestan Norðursjór ásamt Kattegat og Skagerrak; að austan Helsingjabotn í Eystrasalt i.
Mikill fjallgarður, Skandinavíufjöll, gengur suður allan skagann og er hann hæstur vestan til, á landsvæði Noregs. Hæstu tindar eru Glittertind sem er 2.470 m að hæð og Galdhøpiggen sem er 2.469 m að hæð. Jostedalsbreen í Noregi er stærsti jökull á meginlandi Evrópu. Um fjórðungur skagans er norðan við heimskautsbaug. Nyrsti oddi skagans er Nordkapp í Finnmörku og sá syðsti er Smygehuk á Skáni.
Bíódagar
Bíódagar er kvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson. Hún var send í forval Óskarsins fyrir bestu erlendu kvikmyndina en var ekki tilnefnd.
Hákonía
Hákonía er íslenskt kvenmannsnafn.
Tildurtoppur
Tildurtoppur (fræðiheiti Lonicera japonica ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína, Japan, Kóreu, Mansjúríu og Tævan. Hann er ræktaður víða um heim og er sumsstaðar ágeng tegund sem reynt er að uppræta (Bandaríkin, Argentína, Ástralía, Brasilía, Mexókó, Nýja Sjáland).
Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.
Eldfell
thumbnail|Eldfell thumbnail|Eldfell 1980
Eldfell er rétt rúmlega 200 m hátt eldfjall á Heimaey í Vestmannaeyjaklasanum. Það myndaðist í eldgosi sem hófst 23. janúar 1973 en lauk 3. júlí 1973, þetta eldgos er kallað Heimaeyjargosið.
Heimaeyjargosið
Í upphafi gossins opnaðist stór sprunga frá norðri til suðurs á austasta hluta Heimaeyjar, og náði hún að höfninni í norðri en niður að Skarfatanga í suðri. Fljótlega minnkaði sprungan þó og megineldvarpið varð þar sem nú stendur Eldfell. Gosefnið í upphafi gossins var nánast ísúrt, en þó varð það fljótlega basískt (SiO2 > 52%). Efnainnihald kvikunnar bendir til að kvikuhólf og megineldstöð séu að myndast á þessum slóðum.
Strax og tilkynning barst um að eldgos væri hafið hófst brottflutningur fólks af eynni. Af 5.500 íbúum eyjarinnar voru um 4.000 fluttir burt um nóttina, mestmegnis með skipum. Á næstu vikum voru búslóðir fólks fluttar burt að mestu, en hús tóku mjög fljótlega að hverfa undir hraun.
Einn maður dó í gosinu og var það af völdum koldíoxíðeitrunar - mikið af lífshættulegum lofttegundum kom upp úr jörðinni með vikrinum og gjóskunni. Mikil mildi þótti að ekki skyldi hafa farið verr, þar sem að sprungan kom upp rétt austan við austasta hús bæjarins (þó munaði ekki nema nokkrum metrum).
Um helmingur húsa bæjarins ýmist lenti undir hrauni eða á annan hátt eyðilagðist í gosinu, en uppbyggingin eftir gosið var mjög snögg.
Gosið í Heimaey byrjaði 23. janúar 1973 og lauk 3. júlí sama ár. Þetta er fyrsta gos sem hefst við þéttbýli á Íslandi. Það var loftskeytamaðurinn Hjálmar Guðnason og vinur hans, Ólaf Granz, sem voru í sínum vanalega miðnæturgöngutúr þegar hinn tilkomumikla sýn birtist þeim þegar þeir skoðuðu bæinn frá Helgafellstoppi. Þar sáu þeir jörðina opnast og eldtungurnar stóðu marga metra upp í loftið. Strax var haft samband við lögreglu þar sem tilkynnt var að jarðeldur væri kominn upp austan við Kirkjubæ. Lögreglan tók upplýsingarnar ekki trúanlegar í fyrstu en fór strax að athuga hvað væri í gangi og þegar á staðinn var komið sáu þeir að gos var hafið á 1600 metra langri sprungu og magnaðist hratt á fyrstu mínútunum. Kveikt var á brunalúðrum og á mjög skömmum tíma var allur bærinn vaknaður og fólk streymdi úr húsum sínum og niður á bryggju. Flestir þeir sem upplifðu gosið eru sammála um að klukkuna hafi vantað fimm mínútur í tvö þegar að gosið hófst.
Eldfellshraun er um 2,5 ferkílómetrar og stækkaði Heimaey um 20%.
Hesliviður
thumb|Lauf. thumb|Hnetur. Hesliviður, evrópuhesli (Corylus avellana), stundum kallað einfaldlega hesli er runni af bjarkarætt og hesliættkvíslinni sem vex í Evrópu og V-Asíu. Hæð er vanalega 3-8 metrar. Hann hefur verið notaður hefðbundið á Englandi í húsveggi og girðingar. Hesliviður er einnig ræktaður vegna hneta sem hann gefur af sér.
Ekki er hann ræktaður mikið á Íslandi en ætti að geta þrifist hér.
Georg 6.
Georg 6. (Albert Frederick Arthur George Windsor) (14. desember 1895 - 6. febrúar 1952) varð konungur breska heimsveldisins og keisari Indlands þann 11. desember 1936 og ríkti til dauðadags. Hann tók við völdum er eldri bróðir hans, Játvarður 8. afsalaði sér konungdómi til þess að geta gifst unnustu sinni, en hún var fráskilin. Georg var síðasti keisari Indlands (til 1947) og síðasti konungur Írlands til 1948, er Írland yfirgaf heimsveldið. Hann var þriðji breski konungurinn sem notaði nafnið Windsor, en faðir hans, Georg 5., tók það upp.
Georg VI fæddist í York Cottage í Norfolk. Foreldrar hans voru Georg prins, hertogi af York (síðar Georg V konungur) og kona hans María hertogaynja af York (síðar María Bretadrottning). Föðurforeldrar hans voru Játvarður prins af Wales, síðar konungur, og kona hans Alexandra prinsessa af Danmörku og síðar drottning. Móðurforeldrar Georgs voru Francis prins og hertogi af Teck og María Adelaide prinsessa af Cambridge.
Hann giftist 26. apríl 1923 og var kona hans Lafði Elísabet Bowes-Lyon. Hún taldist til almennings samkvæmt reglum hirðarinnar, þó svo að hún væri afkomandi bæði Róberts I Skotakonungs og Hinriks VII Englandskonungs, en við giftingu þeirra hlaut hún titilinn Her Royal Highness The Duchess of York. Þau eignuðust tvær dætur: Elísabetu prinsessu (f. 21. apríl 1926), síðar drottningu, og Margréti prinsessu (f. 21. ágúst 1930, d. 9. febrúar 2002).
Georg VI fékk krabbamein í lungu og var annað lunga hans fjarlægt í september 1951. Jólaræða hans það ár var hljóðrituð í mörgum hlutum sem voru svo sameinaðir í eina heild og útvarpað. Hann andaðist sex vikum síðar.
Fiskabúr
thumb|right|80 lítra fiskabúr. thumb|Hringrás [[niturs í fiskabúri]] Fiskabúr er lífbúr með að minnsta kosti eina gegnsæja hlið þar sem fiskar og aðrar vatnategundir eru ræktaðar. Fiskabúr eru aðallega fyrir ræktun fiska, en önnur vatnadýr, eins og krabbadýr, froskdýr, skjaldbökur, sniglar, sjávarspendýr og vatnaplöntur eru oft höfð með. Í sædýrasöfnum eru oft gríðarstór fiskabúr sem geta haldið yfir milljón lítrum af vatni.
Eftir því sem fiskabúr er minna eru meiri líkur á að lífkerfið verði fyrir hnjaski. Niðurbrotsefni (ammónía og nítrít) sem safnast upp eru með meiri þéttni í þeim. Skipta þarf um vatn reglulega og vatnsryksuga óhreinindi.
Tengill
Skrautfiskar
Lögrétta
Lögrétta var á þjóðveldisöld æðsta stofnun Alþingis og sinnti ýmsum hlutverkum. Hún setti lög, skar úr lagadeilum og gegndi ýmsum öðrum hlutverkum.
Lögréttu var komið á fót um leið og Alþingi var stofnað 930. Í henni sátu 39 goðar og 9 uppbótargoðar á miðpalli en hver goði hafði tvo ráðgjafa með sér og sat annar fyrir framan hann og hinn fyrir aftan. Þegar biskupsstólarnir voru stofnaðir fengu Hóla- og Skálholtsbiskupar einnig sæti í lögréttu. Lögsögumaður stýrði fundum lögréttunnar. Hún kom saman báða sunnudagana sem þingið stóð yfir, svo og síðasta daginn, og oftar ef þurfa þótti. Lögrétta var háð undir beru lofti og hefur verið hlaðin í hring eða ferhyrning. Allir máttu fylgjast með störfum hennar en ekki fara inn fyrir vébönd sem voru umhverfis hana. Ekki er vitað með vissu hvar lögrétta var en af heimildum frá 13. öld má draga þá ályktun að hún hafi þá verið á völlunum fyrir neðan Lögberg.
Gunnar Nelson
thumb|Gunnar Nelson. thumb|200px|Gunnar Nelson Gunnar (Lúðvík Haraldsson) Nelson (fæddur 28. júlí 1988) er íslenskur bardagaíþróttamaður. Hann keppir meðal annars í blönduðum bardagaíþróttum (MMA) og hefur unnið 17 bardaga en aðeins tapað þremur. Gunnar er margfaldur Íslandsmeistari í karate og var landsliðsmaður frá fimmtán ára aldri. Hann var valinn efnilegasti karatemaður Íslands sextán ára gamall og hlaut hæsta nýliðastyrk ÍSÍ.
Hann er með svarta beltið í brasilísku jiu jitsu (BBJ), með Renzo Gracie sem þjálfara. Hann hefur unnið silfurverðlaun í millivigt með brúnt belti í Heimsmeistaramótinu í BBJ, gullverðlaun í millivigt með brúnt belti á Pan American meistaramótinu og gullverðlaun í svartbelta flokki á Pan American meistaramótinu í uppgjafarglímu (No-Gi). Núverandi (2014) þjálfari hans er John Kavannagh í Dublin á Írlandi. Hann hefur tekið þátt í fimmtán atvinnubardögum, unnið fjórtán, gert jafntefli í einum og tapað einum. Á Íslandsmeistaramótinu í BJJ hefur hann unnið tvisvar, bæði í opnum flokki og 82kg- flokki. Á Opna Mjölnismótinu hefur hann unnið fjórum sinnum í opnum flokki, tvisvar í 88kg- flokki og einu sinni bæði í 81kg- flokki og 74kg- flokki.
Faðir Gunnars er ættaður frá Bandaríkjunum í föðurætt sína, en móðirin er íslensk. .
Rigoberta Menchú Tum
Rigoberta Menchú Tum (f. 9. janúar 1959) er gvatemalskur aðgerðasinni, rithöfundur og stjórnmálamaður af ætt Quiché-frumbyggja. Hún hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1992 fyrir baráttu sína í þágu réttinda kvenna og frumbyggja á tíma borgarastyrjaldarinnar í Gvatemala (1960–1996). Menchú er í dag góðgerðasendiherra fyrir UNESCO og hefur lengi verið virk í stjórnmálum Gvatemala. Hún bauð sig fram til forseta árin 2007 og 2011 en náði litlu fylgi.
Æviágrip
Rigoberta Menchú fæddist til frumbyggja af Quiché-þjóðerni í Laj Chimel í Quiché-sýslu í Gvatemala. Herforingjar höfðu tekið völdin í landinu fáeinum árum áður en hún fæddist og borgarastyrjöld braust út gegn einræðisstjórninni þegar hún var tæplega tveggja ára. Sem barn og unglingur vann hún við jarðyrkju ásamt fjölskyldu sinni á hálendinu og við Kyrrahafsströnd Gvatemala. Hún varð snemma virk í félagsumbótastörfum kaþólsku kirkjunnar í landinu og varð áhrifamikil innan kvennahreyfinga í kirkjunni. Störf hennar mættu andstöðu gvatamalskra stjórnvalda þar sem Rigoberta og samstarfsmenn hennar lágu undir grun um að starfa með skæruliðasveitum uppreisnarmanna sem voru virkar á svæðinu. Faðir hennar var um hríð fangelsaður og pyntaður vegna ásakana um að vera aðili að uppreisnarhreyfingum.
Rigoberta gekk ung ásamt föður sínum í einingarsamtök gvatemalskra bænda. Eftir að faðir hennar, móðir og bróðir voru handtekin, pyntuð og líflátin af öryggissveitum stjórnvalda fyrir meint andóf gerðist Rigoberta æ virkari innan einingarsamtakanna. Hún lærði bæði spænsku og tungumál annarra þjóðflokka Maja-indíána og stóð ásamt öðrum verkalýðsleiðtogum fyrir stórtæku verkfalli landbúnaðarverkamanna árið 1978. Þann 1. maí árið 1981 tók hún þátt í mótmælagöngu gegn stjórninni og gekk í andófshreyfingu sem kenndi sig við 31. janúar. Nafn hreyfingarinnar (spænska: Frente patriotico 31 de enero) var komið til vegna þess að þann 31. janúar árið 1980 höfðu stjórnvöld Gvatemala brennt spænska sendiráðið í Gvatemalaborg eftir að bændur af frumbyggjaættum tóku það yfir til að mótmæla mannránum og morðum hersins. Faðir Rigobertu, Vicente, hafði verið meðal 36 manns sem létust í brunanum.
Hlutverk Menchú í hreyfingunni var að kenna verkamönnum af frumbyggjaættum að verjast árásum hersins. Árið 1981 neyddist hún til að fara í felur og síðan til að flýja til Mexíkó. Þaðan skipulagði hún á næstu árum réttindabaráttu gvatemalskra bænda og tók þátt í stofnun sameinaðrar andófshreyfingar gegn einræðisstjórninni árið 1982. Árið 1983 samdi hún ásamt Elisabeth Burgos-Debray ævisöguna Ég, Rigoberta Menchú, þar sem hún lýsti hlutskipti frumbyggja í Rómönsku Ameríku og voðaverkum einræðisstjórnarinnar í Gvatemala. Bókin vakti mikla athygli á ævi og störfum Menchú og stuðlaði að því að árið 1992 var hún sæmd friðarverðlaunum Nóbels.
Eftir að borgarastríðinu í Gvatemala lauk árið 1996 var meðal annars stuðst við framburð Menchú í réttarhöldum yfir herforingjunum sem höfðu ráðið yfir landinu síðustu áratugina. Hún talaði fyrir því að réttað yrði yfir meðlimum ríkisstjórnarinnar fyrir stríðsglæpi á spænskum dómsstólum.
Gagnrýni á frásögn Menchú
Bókin Ég, Rigoberta Menchú hefur í seinni tíð orðið umdeild vegna ásakana um að Menchú hafi farið frjálslega með staðreyndir við gerð hennar. Í bók sinni hélt bandaríski mannfræðingurinn David Stoll því fram að flestar reynslusögur Menchú væru tilbúningur og að hún hefði ýkt þátt sinn í tilteknum atburðum eða logið því að hafa verið viðstödd atburði sem hún kom hvergi nærri. Aðrir hafa staðfest að nokkur ósannindi sé að finna í bók Menchú (m.a. að hún hafi sjálf verið vitni að morði bróður síns) en telja þó að myndin sem hún dregur upp af aðstæðum frumbyggja í borgarastyrjöldinni sé í megindráttum sönn. Málsvarar Menchú benda einnig á að hún hafi með bókinni verið að skrifa sig inn í hið suður-ameríska testimonio til að gefa yfirsýn af atburðum og að staðreyndavillurnar í bókinni séu í samræmi við stílbrögð slíkrar sagnahefðar.
Viðar Eggertsson
Viðar Eggertsson (f. 18. júní 1954) er leikstjóri, leikari og leikhússtjóri.
Viðar hefur starfað sem leikstjóri og leikari jöfnum höndum síðan hann útskrifaðist frá Leiklistarskóla Íslands 1976. Hann á að baki yfir 50 verk á sviði sem leikstjóri. Hefur auk þess leikstýrt fyrir útvarp og sjónvarp. Leikið í hartnær 70 leikverkum á sviði, auk þessa í útvarpi, sjónvarpi og kvikmyndum. Stofnaði einn elsta starfandi sjálfstæða leikhópinn á Íslandi, EGG-leikhúsið, 1981. Hann var leikhússtjóri Leikfélags Akureyrar, Útvarpsleikhússins og Leikfélags Reykjavíkur. Viðar hefur hlotið ýmsar viðurkenningar og verðlaun fyrir leikstjórn og/eða leik og verið boðið með sýningar sínar víða um lönd. Farið í námsferðir í aðrar álfur. Starfað sem leikari á Írlandi og sem leikstjóri í Færeyjum. Viðar hefur verið dagskrárgerðarmaður við Rás 1 - RÚV, bæði sem fastáðinn og lausráðinn dagskrárgerðarmaður frá árinu 1977 og á að baki hundruð útvarpsþátta aðallega um menningarmál en líka þjóðlegan fróðleik og viðtalsþætti. Á síðustu árum frá því hann varð sextugur hefur hann skipað sér í sveit helstu baráttumanna fyrir bættum kjörum eftirlaunafólks.
Menntun
Stundaði nám við Leiklistarskóli SÁL 1972-1975 og lauk því við Leiklistarskóla Íslands (nú: Listaháskóli Íslands) 1976.
Hefur sótt fjölda námskeiða í leik, leikstjórn, útvarpsþáttagerð og fleiru, heima og erlendis.
Farið í náms- og kynnisferðir til ýmissa landa.
Leikstjórn í sjónvarpi:
Framleitt af Ríkissjónvarpinu og sýnt þar.
Helstu trúnaðarstörf
Verðlaun
Prumnopitys ferruginoides
Prumnopitys ferruginoides er sígrænt tré frá Nýju-Kaledóníu.
50
Árið 50 (L í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á fimmtudegi.
Dáin
50er
Espólín (aðgreining)
Espólín getur vísað til:
Tsada
220px|thumb|Tsada, Paphos hérað Tsada (gríska: Τσάδα) [framburður: Tsaða] er þorp á vestur-Kýpur í norður af borginni Paphos. Það er í 600 metra hæð yfir sjávarmáli. Íbúar voru 1043 árið 2011. Meðalhiti er 16,7 °C. Það snjóar á veturna.
Veðurfar
Veðuryfirlit
Nálæg þorp
Kallepia, Kili, Stroumpi, Mesogi, Tala
Heimsmeistaramót
Heimsmeistaramót er yfirleitt aðalkeppnin í tiltekinni íþrótt þannig að sigurvegari á heimsmeistaramóti telst formlega vera besta þjóðin, liðið eða einstaklingurinn í íþróttinni í heimi. Sumar íþróttir eru með heimsbikarmót eða ekkert „heimsmót“ af neinu tagi en heimsmeistarar mæta þess í stað áskorendum um titilinn sem ávinna sér rétt til áskorunar með því að safna stigum í ákveðnum keppnum. Þetta á t.d. bæði við um atvinnuhnefaleika og skák.
Enski deildabikarinn
The EFL Cup, Carabao Cup (League Cup í daglegu tali) eða Enski deildarbikarinn, eins og hann heitir á íslensku, er útsláttarkeppni 92 liða frá Englandi. Núverandi meistarar eru Manchester United.
Háhraðalest
thumb|Tvær [[Eurostar lestir á Waterloo brautarstöðinni í Lundúnum]] Háhraðalest er lest sem ferðast á töluvert meiri hraða heldur en hefðbundin lest. Ekki er til neinn einn staðall sem segir til hvenær lest flokkast undir það að vera háhraðalest. Samkvæmt stöðlum Evrópusambandsins er lest flokkuð sem háhraðalest þegar hún ferðast á 200 km/klst eða hraðar en lestir í Bandaríkjunum flokkast sem háhraðalestir þegar þær ferðast á 145 km/klst eða hraðar. Háhraðalestir í sinni núverandi mynd eru upprunnar í Japan og ganga lestirnar þar í landi undir nafninu Shinkansen. Fyrsta Shinkansen lestin hóf starfsemi sýna árið 1964 og tengdi saman japönsku stórborgirnar Tókýó og Osaka. Hún ferðaðist á allt að 210 km/klst og var hraðinn seinna meir aukinn upp í 220 km/klst. Í dag eru lestirnar notaðar í löndum víðsvegar um heim og sem dæmi um lönd sem hafa háhraðalestir eru Taívan, Belgía, Frakkland og Bandaríkin.
Guðbjarni
Guðbjarni er íslenskt karlmannsnafn.
Lilo og Stitch 2 : Stitch fær skammhlaup
Lilo og Stitch 2 : Stitch fær skammhlaup (enska: Lilo & Stitch 2: Stitch Has a Glitch) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2005. Myndin er framhaldsmynd kvikmyndarinnar Lilo og Stitch og var aðeins dreift á mynddiski.
Acentronura
Acentronura  er grein á ætt pípufiska. Greinin telur 2 tegundir sem eiga náttúruleg heimkinni í Indlandshafi og Kirrahafi.
Bláskógar
Bláskógar nefnist landsvæðið norðan, vestan og sunnan Þingvallavatns, þ.e. Þingvallaskógur og Þingvallahraun, allur sigdalurinn, skógi og kjarri vaxinn. Bláskógar við Þingvelli eru nefndir í Íslendingabók þar sem kemur fram að maður að nafni Þórir kroppinskeggi sem átti land í Bláskógum hafði orðið sekur um morð á þræl eða leysingja. Talið er líklegt að Þórir hafi búið á þeirri jörð sem síðar varð Þingvöllur. Land hans varð þess vegna allsherjarfé og lagt til alþingis.
Sveitarfélagið Bláskógabyggð varð til sem sveitarfélag 9. júní 2002 við sameiningu þriggja sveitarfélaga, Biskupstungnahrepps, Laugardalshrepps og Þingvallahrepps.