cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mars (reikistjarna)
Tungl
Einkennandi er að tunglin tvö snúast hvort í sína áttina um Mars, Deimos frá austri til vesturs en Fóbos frá austri og sest í vestri.
Eldvirkni
Eldfjöll á Mars eru stærri en þau sem finnast á jörðinni vegna þess að ekkert landrek er á Mars og þess vegna verða ekki til ný eldfjöll, heldur stækka þau sem fyrir eru. Olympus Mons er stærsta eldfjallið sem menn vita um, en það nær yfir landsvæði á stærð við Ísland og er um 27 km á hæð. Mesti hæðarmunur á Jörðu, á Everestfjalli og dýpstu úthafsgjám, er til samanburðar tæpir 20 kílómetrar.
1465
thumb|right|Skjaldarmerki [[Karl Knútsson Bonde|Karls Knútssonar Bonde.]] Árið 1465 (MCDLXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019
ÍA og HK tóku sæti Fjölnis og Keflavíkur sem féllu úr deildinni árið 2018.
12 lið mynda deildina og voru Valur Íslandsmeistarar síðasta árs.
KR vann sinn 27. Íslandsmeistaratitil. Landsbyggðarfélögin ÍBV og Grindavík féllu niður í 1.deild.
Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2019
Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni
Stigatafla
''Staðan eftir 20. umferðir''
Markahæstu leikmenn
''Staðan eftir 22. umferðir''.
1581-1590
1581–1590 var 9. áratugur 16. aldar.
Ludwig van Beethoven
right|thumb|Ludwig van Beethoven Ludwig van Beethoven (skírður 17. desember 1770 – 26. mars 1827) var þýskt gullaldartónskáld sem bjó mestan hluta ævi sinnar í Vín, Austurríki. Hann var í fararbroddi umskiptatímabils sígildrar tónlistar og rómantíkur. Beethoven nýtur almennt mikils álits og er af mörgum talinn einn af helstu tónskáldum af vestrænum sið. Orðspor hans hefur blásið í brjóst tónskálda, tónlistarmanna og áheyranda sem lifðu hann. Á meðal þekktustu verka hans eru; fimmta, níunda og sjötta sínfónían auk píanóverksins Fyrir Elísu, „Pathétique“–sónötunnar og Tunglskinssónötunnar.
Beethoven fæddist í Bonn, Þýskalandi. Faðir hans hét Johann van Beethoven (1740–1792) og var af flæmskum ættum. Móðir hans hét Magdalena Keverich van Beethoven (1744–1787). Þar til fyrir skömmu var fæðingardagur hans álitinn vera 16. desember sökum þess að hann var skírður 17. desember og börn á þeim tíma voru oftast skírð degi eftir fæðingu. Nútíma fræðimennska getur hinsvegar ekki fallist á slíka ályktun. Fyrsti tónlistarkennari Beethoven var faðir hans.
Laun
Laun eru peningarnir sem að vinnandi fólk fær fyrir að vinna vinnuna sína. Launum er oftast úthlutað í lok mánaðar. Á laun bætast svo skattar sem að dragast af laununum. Svo er persónuafsláttur sem að er dregin af tekjuskatti.
Petrúnella
Petrúnella er íslenskt kvenmannsnafn.
Mýrarárvirkjun
Mýrarárvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var stofnuð árið 1965 og afl hennar er 60 KW. Eigandi Mýrarárvirkjunar er Orkubú Vestfjarða.
Prúðuleikararnir
thumbnail Prúðuleikararnir (e. The Muppets) eru leikbrúðusýningar, aðalega í sjónvarpi en einnig kvikmyndum eftir Jim Henson. Þekktasta persóna sýningana er Kermit froskur.
Danelíus
Danelíus er íslenskt karlmannsnafn.
Samson (mannsnafn)
Samson er íslenskt karlmannsnafn.
989
989 (CMLXXXIX í rómverskum tölum)
Högni hrekkvísi
thumbnail Högni hrekkvísi (e. Heathcliff) er myndasögupersóna sköpuð af George Gately.
Geum vernum
Geum vernum er jurt af rósaætt frá austurhluta Norður-Ameríku.
Sængurfossvirkjun
Sængurfossvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var stofnuð árið 1976 og afl hennar er 720 KW. Eigandi Sængurfossvirkjunar er Arnarós hf.
2. deild kvenna í knattspyrnu 1991
Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 10. sinn árið 1991.
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Orgel
Orgel er hljóðfæri sem hefur eitt eða fleiri lyklaborð og stundum fótstig (pedala) sem er hljómborð sem spilað er á með fótunum. Tónninn er framleiddur með loftstraumi, sem ýmist fer um málm- eða trépípur, eins konar flautur, eða þá að loftstreymið myndar titring í málmfjöðrum, sem gefa tóninn. Misjafnt er hvernig loftstraumurinn er myndaður, ýmist er troðinn belgur, svipaður físibelg, eða þá að rafknúin loftdæla heldur uppi þrýstingi. Þegar nótum lyklaborðsins er þrýst niður, opnast loftrás að viðeigandi pípu og tónn myndast á meðan þrýst er á nótuna.
Tilvísanir
Urut
Pétrína
Pétrína er íslenskt kvenmannsnafn.
UMFS Dalvík
UMFS Dalvík (Ungmennafélag Svarfdæla, Dalvík) er íþróttafélag sem er starfrækt á Dalvík. Félagið var stofnað 1909. UMFS Dalvík tók áður þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu undir eigin merkjum bæði í karla- og kvennaflokki en er nú hluti af Dalvík/Reynir í samstarfi við Reyni Árskógsströnd
990
990 (CMXC í rómverskum tölum)
Sagnamennska
thumb|right|Íranskur sagnamaður beitir leikrænum tilburðum. Sagnamennska er sú list að segja sögur, stundum með leikrænum tilburðum, spuna, leikmunum eða öðru skrauti. Í öllum mannlegum samfélögum eru til hefðir í kringum sagnamennsku, þjóðsögur og aðrar frásagnir. Tilgangurinn getur verið að skemmta, miðla hefðum og menningarlegum gildum, sem trúarleg athöfn eða til að uppfræða áheyrendur.
Þegar talað er um sagnamennsku er yfirleitt átt við munnlega frásögn, en stundum í víðari merkingu um tækni sem skapar framvindu í frásögninni óháð miðlinum.
Víða um heim eru til samtök sagnafólks, sagnahátíðir og sérstök rými ætluð sagnamennsku. Alþjóðlegi sagnamennskudagurinn er haldinn hátíðlegur á vorjafndægri, um 20. mars ár hvert. Hann er upprunninn í Svíþjóð 1991.
Indus-fljót
thumb|right|250px|Indusfljót thumb|Vatnasvið Indus. Indusfljót er lengsta og mikilvægasta fljót í Pakistan. Upptök þess eru skammt frá Mansarovar-vatni á hásléttu Tíbets. Fljótið er 3180 km langt.
Árin 2010-2011 urðu mikil flóð í Indus sem skildu um 6 milljónir eftir heimilislaus og urðu andlát um 2.500.
Segull
right|thumb|250px|Járnsvarf raðast upp samsíða segulsviðslínum umhverfis sísegul. Segull er hlutur með segulmagn, þ.e. sem myndar segulsvið. Segull hefur tvö skaut, norður- og suðurskaut, sem hafa þá eiginleika að ólík skaut tveggja segla dragast hvort að öðru, en eins skaut hrinda hvort öðru frá sér. Sísegull er hlutur úr segulmögnuðu efni, sem heldur segulmagni sínu lengi. Rafsegull er spanspóla, gjarnan með járnkjarna, sem myndar segulsvið þegar rafstraumur fer um hana. Rafsegulfræði fjallar um víxlverkun segulsviðs og rafsviðs. Styrkur seguls ræðst af styrk segulsviðsins, sem hann myndar, og er mældur með SI-mælieiningunni tesla.
Þýska keisaradæmið
Þýska keisaradæmið, formlega nefnt Deutsches Reich á þýsku, var þýskt þjóðríki sem varð til við sameiningu Þýskalands árið 1871 og leystist upp þegar Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari steig af stóli árið 1918 og Þýskaland varð lýðveldi.
Þýska keisaradæmið samanstóð af 26 fylkjum sem flest lutu stjórn konungsfjölskylda. Þar á meðal voru fjögur konungdæmi, sex stórhertogadæmi, fimm hertogadæmi, sjö furstadæmi, þrjú frjáls borgríki og ein landeign keisarans. Þótt prússneska konungdæmið hafi orðið aðeins eitt margra konungdæma í nýja ríkinu bjó það yfir mestum mannfjölda og landsvæði og var því þungavigtin innan keisaradæmisins sem tók flestar ákvarðanir. Prússneskar hugmyndir höfðu líka mikil áhrif á þýska menningu.
Frá árinu 1850 höfðu þýsku ríkin iðnvæðst ört, sérstaklega með tilliti til kola- járn- og stálvinnslu, efnafræðirannsókna og byggingu járnbrauta. Árið 1871 bjuggu 41 milljón manns í þýska ríkinu og árið 1913 taldi ríkið um 68 milljónir. Árið 1815 höfðu þýsku ríkin fyrst og fremst verið dreifbýli en Þýskaland sameinað varð fyrst og fremst þéttbýlt. Í þau 47 ár sem þýska keisaradæmið var til var það iðn-, tækni-, og vísindarisi sem vann til fleiri Nóbelsverðlauna fyrir vísindi en nokkuð annað land.
Þýskaland varð heimsveldi sem bjó yfir sífellt stærra járnbrautakerfi, sterkasta her heims og æ stærri iðnkjarna. Á innan við einum áratug varð þýski keisaraflotinn næststærsti herfloti heims á eftir konungsflota Bretlands. Eftir að Otto von Bismarck kanslari var leystur frá störfum af Vilhjálmi 2. tók keisaradæmið nýja og árásargjarna utanríkisstefnu sem leiddi að lokum til fyrri heimsstyrjaldarinnar. Þegar Frans Ferdinand erkihertogi var skotinn í Sarajevó árið 1914 átti Þýskaland tvo bandamenn, Ítalíu og austurrísk-ungverska keisaradæmið, en Ítalía batt enda á bandalag sitt við Þjóðverja áður en heimsstyrjöldin hófst.
Í fyrri heimsstyrjöldinni mistókst áætlun Þjóðverja um að hertaka París haustið 1914 og því varð til pattstaða á vesturvígstöðvunum. Viðskiptabann Bandamanna gegn Þýskalandi olli hungursneyð þar í landi. Þjóðverjar neyddust ítrekað til að senda liðsauka til Austurríkis og Tyrklands á öðrum vígstöðvum. Þjóðverjar unnu þó mikla sigra á austurvígstöðvunum; þeir hernámu mikil landsvæði að austan eftir að hafa sigrað Rússa og neytt nýja stjórn Bolsévikanna til að undirrita Brest-Litovsk-samninginn. Sú ákvörðun Þjóðverja að beita óhömdum kafbátahernaði árið 1917 átti að þjarma að Bretum; þetta mistókst vegna fylgdar herskipa við kaupskip á leið yfir Atlanshafið. Ákvörðunin, ásamt Zimmermann-símskeytinu alræmda, leiddi hins vegar til inngöngu Bandaríkjanna í stríðið. Á þeim tíma voru þýskir borgarar og hermenn þreyttir á stríðinu og undir áhrifum frá öfgum rússnesku byltingarinnar.
Fíkjutré
Fíkjutré (eða fíkjuviðartré) (fræðiheiti: Ficus carica) er lauftré af mórberjaætt sem ber aldin sem nefnd eru fíkjur. Fíkjur eru á stærð við dúfuegg, sætar á bragðið og með mörgum smáum fræjum innan í. Þurrkaðar nefnast fíkjur gráfíkjur á íslensku og stundum í hálfkæringi kóngaspörð.
Jean-Claude Duvalier
Jean-Claude Duvalier (3. júlí 1951 – 4. október 2014), kallaður Baby Doc eða Bébé Doc, var haítískur stjórnmálamaður. Hann réð yfir Haítí sem forseti og einræðisherra landsins frá dauða föður síns, forsetans François „Papa Doc“ Duvalier, árið 1971 þar til honum var steypt af stóli árið 1986. Duvalier var aðeins nítján ára gamall þegar hann tók við embætti forseta og var á þeim tíma yngsti þjóðhöfðingi í heimi. Valdatíð Duvaliers einkenndist af bæði spillingu og mannréttindabrotum og stjórn hans er jafnan talin til þjófræðisstjórna.
Eftir að honum var steypt af stóli dvaldist Duvalier í um 25 ár í útlegð frá heimalandi sínu í París. Hann sneri óvænt aftur til Haítí árið 2011 og var í kjölfarið handtekinn og ákærður fyrir spillingu á forsetatíð sinni. Duvalier lést árið 2014 áður en búið var að rétta yfir honum.
Æviágrip
Jean-Claude Duvalier fæddist árið 1951 og var einkasonur haítíska læknisins François Duvalier, öðru nafni „Papa Doc“. Papa Doc Duvalier varð forseti Haítí árið 1957 og tók sér einræðisvald stuttu síðar. Samband Jean-Claude við föður sinn var ekki gott og Duvalier eldri mun hafa haldið meira upp á elstu dóttur sína, Marie-Denise. Jean-Claude var aftur á móti eftirlæti móður sinnar, forsetafrúarinnar Simone Duvalier.
Papa Doc Duvalier lést árið 1971 og lét völdin ganga til sonar síns, sem var þá aðeins nítján ára gamall. Jean-Claude var brátt lýstur forseti til lífstíðar. Í upphafi stjórnartíðar Baby Doc fór klíka valdsmanna úr stjórnartíð föður hans með flest eiginleg völd í landinu. Líkt og á valdatíð Papa Doc var dauðasveitum áfram beitt til þess að kveða niður allt andóf gegn ríkisstjórninni. Öryggissveitir Baby Doc voru kallaðar „hlébarðarnir“ og voru í seinni tíð þjálfaðar af bandarískum herforingjum. Baby Doc var talinn mikill glaumgosi og hann dró sér verulegar fjárhæðir úr ríkissjóði til þess að fjármagna lúxuslíferni sitt.
Stjórn Duvaliers neyddist til þess að leyfa vísi að stjórnarandstöðu í landinu á áttunda áratugnum vegna þrýstings frá stjórn Jimmy Carter Bandaríkjaforseta. Stjórnarandstæðingum var þó ekki leyft að komast til verulegra áhrifa. Þegar leið á níunda áratuginn reyndi Duvalier að sannfæra heiminn um að lýðræði ríkti á Haítí, meðal annars með því að ferðast um suðurhluta landsins og dreifa peningaseðlum til landsmanna út um gluggann á bifreið sinni.
Duvalier olli nokkrum usla árið 1980 þegar hann kvæntist Michele Pasquet, dóttur auðugs viðskiptamanns. Papa Doc hafði á valdatíð sinni lagt áherslu á yfirburði hins þeldökka meirihluta landsmanna. Mörgum Haítum mislíkaði að Baby Doc skyldi ganga að eiga hörundsljósa kreólakonu og þannig rjúfa traust Duvalier-feðganna við svarta meirihlutann. Auk þess blöskraði mörgum landsmönnum hve dýrt brúðkaup þeirra var, en það mun hafa kostað rúmlega þrjár milljónir Bandaríkjadala. Hjónabandið varð Duvalier til frekari óvinsælda vegna eyðslusemi forsetafrúarinnar, sem fór oft í innkaupaferðir til Evrópu og sankaði að sér miklu safni af minkapelsum, þrátt fyrir að í Haítí ríki hitabeltisloftslag sem ekki kallar á slíkan klæðaburð.
Andstaða við stjórn Duvaliers jókst þegar líða tók á níunda áratuginn, sér í lagi eftir að Jóhannes Páll 2. páfi heimsótti landið árið 1983 og sagði að eitthvað þyrfti þar til bragðs að taka. Árið 1986 breyttust stjórnlaus fjöldamótmæli í byltingu og Duvalier neyddist til að segja af sér og flýja land ásamt fjölskyldu sinni. Talið er að hann hafi haft með sér um hálfan milljarð Bandaríkjadala úr ríkissjóði í farteskinu.
Baby Doc settist að í París og bjó þar í vellystingum í útlegð sinni í um 25 ár. Auður hans minnkaði nokkuð eftir að Michele skildi við hann árið 1993 en hann var áfram vel stæður.
Duvalier sneri óvænt aftur til Haítí í janúar árið 2011. Hann sagðist vera kominn til landsins til að „hjálpa til við endurbyggingu“ eftir jarðskjálfta sem hafði riðið yfir landið árið áður. Um 200 stuðningsmenn Duvalier-feðganna tóku á móti Baby Doc þegar hann steig út úr flugvél sinni í höfuðborginni Port-au-Prince. Þann 18. janúar var Duvalier stefnt og honum bannað að yfirgefa landið. Hann var síðan ákærður fyrir að hafa dregið sér rúmlega 100 milljónir Bandaríkjadala úr ríkissjóðum Haítí. Í febrúar árið 2014 var bætt við tillögu um að Duvalier skyldi ákærður fyrir glæpi gegn mannúð á stjórnartíð sinni.
Þann 4. október árið 2014 fékk Duvalier hjartaáfall og lést. Hann var því aldrei dæmdur fyrir glæpi sína.
Móskarðahnúkar
thumb|Móskarðshnjúkar thumb|Hnjúkarnir austan megin. [[Mosfellsbær í forgrunni.]] Móskarðahnjúkar eða Móskarðshnjúkar eru tveir tindar austan megin í Esju. Þeir eru rhýólíti og hafa ljóst yfirbragð. Vestari hnjúkurinn er 787 metra hár og sá austari er 807 metrar.
Daniel
Daniel er íslenskt karlmannsnafn.
Hár (aðgreining)
Hár margrætt orð í íslensku og getur átt við:
Samúel
Samúel er íslenskt karlmannsnafn.
Svanhildur syngur fyrir börnin
Svanhildur syngur fyrir börnin er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hljóðritun fór fram í Albrechtsens Tonestudio í Kaupmannahöfn. Útsrtningar og hljómsveitarstjórn var í höndum Ólafs Gauks. Plötuumslag gerði Ólafur Gaukur. Teikningu af Svanhildi gerði Einar G. Þórhallsson
991
991 (CMXCI í rómverskum tölum)
Dorothea
Dorothea er íslenskt kvenmannsnafn.
Chilatherina
Chilatherina er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu þar sem þeir eru í ferskvatni.
Tegundir
Eins og er, eru ellefu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
Dagstyggur
Dagstyggur er íslenskt karlmannsnafn.
Geum japonicum
Geum japonicum er jurt af rósaætt frá mið-Asíu (Japan, Kúril-eyjar, Kóreuskagi og Kína). Hún er hugsanlega sama tegundin og G. macrophyllum sem vex í N-Ameríku.
Róbert 3. Skotakonungur
thumb|right|Róbert 3. Skotakonungur og Anabella drottning. Róbert 3. (14. ágúst 1337 – 4. apríl 1406) var konungur Skotlands frá 1390 til dauðadags. Hann hét réttu nafni John Stewart og hefði því átt að kallast Jóhann 2. en tók sér nafnið Róbert þegar hann varð konungur þar sem bæði Jóhann Balliol Skotakonungur og Jóhann landalausi Englandskonungur höfðu verið óvinsælir og lítil gæfa þótti fylgja nafninu. En eins og Sir Walter Scott sagði, þá var Róbert 3. jafnógæfusamur og ef hann hefði haldið nafni sínu.
Róbert - eða Jóhann prins - var elsti sonur Róberts, stallara Skotlands og Skotakonungs frá 1371, og fyrri konu hans Elizabeth Mure. Hann var fæddur utan hjónabands en var gerður skilgetinn þegar foreldrar hans fengu páfaleyfi til að giftast 1349. Hann var gerður jarl af Carrick árið 1368 af Davíð konungi, ömmubróður sínum. Davíð var barnlaus og þegar hann dó 1371 varð Róbert stallari konungur, 55 ára að aldri, og Carrick varð krónpins.
Carrick var áhrifamikill í stjórn landsins næstu árin en ekki fór á milli mála að honum þótti nóg um langlífi föður síns og var óþolinmóður að komast sjálfur til valda. Árið 1384 gerði hann því hallarbyltingu í félagi við ýmsa aðalsmenn og voru þá völdin tekin af föður hans en hann hélt konungstigninni að nafninu til. Carrick stýrði ríkinu og brátt hófust að nýju átök við Englendinga, en þeir feðgar höfðu verið ósammála um hvernig tekist skyldi á við þá. Stefnubreytingin bakaði Carrick óvinsældir og hann gat heldur ekki beitt sér sem skyldi þar sem hann hafði slasat illa þegar hestur sparkaði í hann og náði aldrei heilsu eftir það. Í desember missti hann því völdin í hendur bróður síns, Róberts jarls af Fife og síðar hertoga af Albany.
Róbert 2. dó 1390 og Carrick tók við krúnunni sem Róbert 3. en fékk þó engin völd, heldur stýrði bróðir hans ríkinu áfram til 1393. Þá fékk hann völdin aftur í heldur í samstarfi við son sinn Davíð, hertoga af Rothesay. Árið 1399 var svo Davíð gerður að ríkisstjóra vegna veikinda Róberts en átti þó að vera undir eftirliti þingnefndar þar sem hertoginn af Albany réði lögum og lofum. Róbert konungur var valdalaus og gat ekkert gert þegar kom til deilna milli sonar hans og bróður sem lauk með því að Albany tók Rothesay til fanga 1401. Hann dó í dýflissunni í mars 1402 og var sagt að föðurbróðir hans hefði svelt hann til bana. Albany var þó sýknaður af öllum ásökunum og aftur gerður að ríkisstjóra.
Róbert óttaðist mjög um örlög yngri sonar síns, Jakobs, sem var eina hindrunin í vegi fyrir því að Albany hirti hásætið. Árið 1406 reyndu fylgismenn konungs að komast með Jakob, sem þá var 11 ára, til Frakklands til að koma honum í öruggt skjól en Englendingar tóku skipið sem flutti hann og hann var fangi þeirra næstu 18 árin. Róbert 3. dó skömmu eftir að fréttir bárust af því að sonurinn hefði fallið í hendur Hinriks 4. og er grafinn í Paisley-klaustri. Jakob varð konungur að nafninu til en Albany stýrði ríkinu til dauðadags 1420 og Jakob tók ekki við völdum fyrr en hann sneri aftur 1424.
Kona Róberts var Anabella Drummond (um 1350 – 1401). Þau gengu í hjónaband 1367 og eignuðust allmörg börn, þar á meðal Davíð hertoga af Rothesey og Jakob 1.
Frændhygli
Árni M. Mathiesen var sakaður um að ganga erinda frændhygli Davíðs Oddssonar árið 2007 þegar hann skipaði Þorstein Davíðsson, son Davíðs í stöðu héraðsdómara, en umsækjendur sem metnir voru hæfari en Þorsteinn gerðu síðar athugasemdir við ráðningu hans.
Pétrún
Pétrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Urður, Verðandi og Skuld
thumb|right|Urður, Verðandi og Skuld, mynd úr bókinni Asgard Stories: Tales from Norse Mythology eftir Foster, Mary H. frá 1901. Urður, Verðandi og Skuld eru þrjár skapanornir í norrænni goðafræði. Þær búa við Urðarbrunn sem stendur við eina af þrem rótum Asks Yggdrasils. Urður, Verðandi og Skuld ausa tréð vatni einu sinni á dag til að halda því frá að fúna eða visna.
Urður er myndgervingur fortíðarinnar, Verðandi nútímans, og Skuld framtíðarinnar. Þær stýra örlögum manna og hafa til þess langa þræði sem þær hugsa um af ýtrustu varfærni. Þegar kemur að því að maður er búinn með sinn tíma þá klippa þær á þráðinn og örlög viðkomandi eru ráðin.
Hár
thumb|Nærmynd af mannshári Hár kallast próteinútvextir úr hársekkjum í leðurhúð spendýra. Hár er aðallega úr hyrni, löngum amínósýrukeðjum. Jurtir, s.s. vallhæra, bera annars konar hár; en skordýr hafa hár úr kítíni. Einungis spendýrum vex hár og maðurinn er sú tegund spendýra sem lengst getur látið sér vaxa hár.
Honoré Daumier
thumb|right|Ljósmynd af Daumier eftir [[Nadar.]] Honoré Daumier (26. febrúar 1808 – 10. febrúar 1879) var franskur prentlistamaður, skopmyndateiknari, listmálari og myndhöggvari. Mörg verka hans veita félagslega innsýn inn í franskt samfélag á 19. öld, og eru myndir hans bæði af meiði skopstælinga eða raunsæis. Honoré Daumier hefur oft verið nefndur Michelangelo skopmyndarinnar.
Acer sino-oblongum
Acer sino-oblongum er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá suðuraustur Kína (Hong Kong og Guangdong). Hann verður um 7 m hár.
Proppé
Ætt Proppé á Íslandi er kennd við ættföðurinn Claus Eggert Dietrich Proppé (f. 24. júlí 1839, d. 14. september 1898). Claus Eggert Dietrich Proppé fæddist í Neumünster, Holstein í Þýskalandi. Foreldrar hans voru Carl Heinrich Proppe gestgjafi í Neumünster og kona hans Dorothea Proppe, fædd Reese. Claus Eggert Dietrich Proppé nam bakaraiðn í Kiel og lauk þar sveinsprófi 5. apríl 1858. Eftir að hafa lokið námi vann hann við iðn sína í Flensborg, Eutin og Hamborg þar til 1868. Eftir að til Íslands kom vann hann fyrstu sjö árin í Bernhöftsbakaríi í Reykjavík, en flutti til Hafnarfjarðar 1875 og stofnaði þar Havnefjords-bageri, oftast nefnt Proppé-bakarí, í félagi við Knudtzonsverslun. Síðar keypti hann hlut Knudtzons og rak brauðgerðarhúsið í eigin nafni til dauðadags. Proppé-bakarí stóð á Hamarskotsmöl, nánar tiltekið á þáverandi sjávarkambi rétt neðan og sunnan við þann stað þar sem Hafnafjarðarkirkja stendur nú og stuttu vestar á kambinum en gömlu húsin sem nú hýsa Fjörukránna. Claus Eggert Dietrich Proppé var einn af stofnendum Sparisjóðs Álftaneshrepps 27. nóvember 1875, sem varð Sparisjóðurinn í Hafnarfirði þann 15. janúar 1884, og var hann einn af níu ábyrgðarmönnum sparisjóðsins þar til hann lést. Hann kvæntist Helgu Jónsdóttur 15. desember 1875. Claus Eggert Dietrich Proppé lést um aldur fram í september 1898. Hafði hann þá búið á Íslandi í 30 ár.
Naguib Mahfouz
thumb|right|Naguib Mahfouz Naguib Mahfouz (11. desember 1911 í Kaíró í Egyptalandi – 30. ágúst 2006 í Kaíró í Egyptalandi) var egypskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1988. Mahfouz var undir miklum áhrifum frá Marcel Proust, Franz Kafka og James Joyce.
Lemmy Kilmister
thumbnail|Lemmy á tónleikum árið 2005.
Ian Fraser, Lemmy, Kilmister (fæddur 24. desember 1945 – dáinn 28. desember 2015) var breskur tónlistarmaður og stofnandi hljómsveitarinnar Motörhead. Hann söng og spilaði á gítar í fyrstu en síðar bassa.
Lemmy fæddist í Stoke-on-Trent, Englandi. Við upphaf tónlistarferilsins lék hann í sveitinni The Rockin' Vickers í Manchester rokksenunni. Hann vann sem rótari fyrir Jimi Hendrix og The Nice áður en hann gekk í hljómsveitina Hawkwind. Hann söng með þeim í laginu Silver Machine sem sló í gegn. Eftir að hafa verið rekinn úr Hawkwind vegna fíkniefnamála stofnaði hann hljómsveitina Motörhead árið 1975. Sveitin starfaði í 40 ár eða til 2015 þegar Lemmy lést úr krabbameini. Hann hafði haldið upp á sjötugsafmæli sitt nokkrum dögum áður fyrir dauða sinn og spilað á tónleikum 2 vikum fyrr.
Lemmy var þekktur fyrir óhóf og að lifa rokklífstílnum að fullu. Nafnið Lemmy ku hafa orðið til þegar hann var í skóla og bað samnemendur að lána sér pening í spilakassa ( lend me/lemmy a quid until friday...).
Guðni Sigurðsson
Guðni Sigurðsson (1714 – 6. janúar 1780) var sýslumaður í Gullbringusýslu á 18. öld og var settur landfógeti frá því í ágúst 1749 þar til Skúli Magnússon tók við embættinu 1750.
Guðni var fæddur í Sandgerði, sonur Sigurðar Runólfssonar og Margrétar Andrésdóttur. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla 1733. Árið 1736 fór hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla en var þar ekki nema árið og var settur sýslumaður í Gullbringusýslu haustið 1737. Alþingisskrifari varð hann 1743.
Árið 1749 setti Pingel amtmaður Kristján Drese landfógeta frá embætti vegna drykkjuskapar og óreiðu og setti Guðna 6. ágúst það ár til að gegna landfógetaembættinu til bráðabirgða. Hann er þó ekki talinn fyrsti íslenski landfógetinn þar sem hann var ekki skipaður í starfið og gegndi því aðeins þar til Skúli Magnússon tók við.
Ænesidemos
Ænesidemos (1. öld f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, fæddur í Knossos á Krít. Hann kenndi í Alexandríu.
Ænesidemos hóf feril sinn sem akademískur heimspekingur en Akademían var þá efahyggjuskóli. Ænesidemos fékk sig fullsaddan af þeirri kredduspeki sem hann taldi einkenna Akademíuna, sagði skilið við hana og setti fram róttækari efahyggju sem hann kenndi við Pyrrhon frá Elís. Þessi stefna er nefnd pyrrhonismi eða pyrrhonsk efahyggja til aðgreiningar frá akademískri efahyggju. Eigi að síður er ljóst að efahyggja Ænesidemosar á rætur að rekja til elsta skeiðs akademískrar efahyggju ekki síður en til heimspeki Pyrrhons sjálfs, sem gæti vart talist efahyggjumaður samkvæmt pyrrhonskri skilgreiningu á efahyggju.
Ænesidemos mun hafa tekið saman hina tíu hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.
Rit Ænesidemosar hafa ekki varðveist en til er útdráttur úr verkum hans í ritum býzanska fræðimannsins Fótíosar.
Guðni Sigurðsson
Guðni bjó fyrst í Sandgerði með föður sínum, síðan á Stafnesi en frá 1752 í Kirkjuvogi í Höfnum, þar sem hann smíðaði meðal annars vandaða kirkju. Kona Guðna var Auðbjörg Kortsdóttir (d. 1766) og áttu þau þrjár dætur.
Groupe Danone
Fyrirtækið var stofnað árið 1919 í Barselónu á Spáni. Tíu árum seinna var fyrsta verksmiðjan opnuð í Frakklandi.
Þungvopnað riddaralið
thumb|right|Þungvopnaður riddari á lágmynd frá tímum [[Sassanídaríkið|Sassanídaríkisins í Íran.]] Þungvopnað riddaralið á við um riddaralið búið þungum vopnum og brynjum, andstætt við léttvopnað riddaralið þar sem riddararnir bera tiltölulega létt vopn. Þungvopnað riddaralið var nær óhugsandi fyrir tíma hnakka og ístaða og er því yfirleitt talið upprunnið í Parþíu og Persíu Sassanída á 3. og 2. öld f.Kr. Í Rómversk-persnesku stríðunum frá 92 f.Kr. tóku Rómverjar mikið upp af persneskum siðum og þungvopnað rómverskt riddaralið var áfram hluti af Austrómverska hernum eftir „fall Rómaveldis“ 476.
Þungvopnað og þungbrynjað riddaralið þróaðist sjálfstætt í Vestur-Evrópu á miðöldum sem staða í her sem væri við hæfi aðalsmanna (sbr. riddari). Riddaraliðinu var þá yfirleitt beitt síðast í orrustu í báðum herjum til að ryðja niður fótgönguliðum andstæðingsins, stökkva þeim á flótta og ná orrustuvellinum. Ókostir slíks liðs komu þó stundum berlega í ljós, eins og í orrustunni við Agincourt 1415 þegar þungvopnaðir franskir riddarar festust í leðjunni á orrustuvellinum og ensku bogaskytturnar áttu létt með að skjóta þá á færi eða drepa með handvopnum.
Columbia-háskóli
thumb|right|220px|Columbia-háskóli.Columbia-háskóli (enska Columbia University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í New York í Bandaríkjunum. Aðalháskólavæði skólans er á Manhattan-eyju. Skólinn var stofnaður sem King's College af ensku kirkjunni árið 1754. Hann var fyrsti háskólinn í New York fylki og sá fimmti í Bandaríkjunum. Skólinn er einn af hinum átta svonefndu Ivy League-skólum.
Þungvopnað riddaralið
Skriðdrekinn er stundum sagður vera beinn afkomandi þungvopnaðs riddaraliðs í nútímahernaði.
Columbia-háskóli
Columbia-háskóli var fyrsti háskólinn í Norður-Ameríku sem bauð upp á nám í mannfræði og stjórnmálafræði. Í október 2006 höfðu 76 manns sem tengjast skólanum hlotið nóbelsverðlaun í efnafræði, læknisfræði, hagfræði, bókmenntum og Friðarverðlaun Nóbels.
Við skólann starfa rúmlega 3.200 háskólakennarar og þar nema á sjötta þúsund grunnnemar og á fimmtánda þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema tæplega 6 milljörðum bandaríkjadala.
Einkunnarorð skólans eru In lumine Tuo videbimus lumen eða „Í ljósi þínu munum við sjá ljósið“.
Papúa Nýja-Gínea
thumb|300px| Kort af Papúa Nýja-Gíneu sem samanstendur af hundruðum eyja með mjög fjölbreytilegt landslag.
Landlýsing
Landið, sem er að heildarflatarmáli 462.840 km², nær yfir mörg hundruð eyjar með mjög fjölbreyttu landslagi, veðurfari og loftslagi. Hitabeltisloftslag er í landinu með jöfnum og háum hita allt árið og mikilli úrkomu í regnskóginum, en í fjöllunum sem rísa allt að 4000 metra yfir sjávarmál eru hitastigsbreytingarnar meiri og þar snjóar með reglulegu millibili. Í landinu er dýralífið með því fjölbreyttasta sem fyrirfinnst í heiminum.
Landið nær yfir austurhluta eyjarinnar Nýju-Gíneu, Bismarck-eyjar (Nýja-Bretland, Nýja-Írland, Nýja-Hannover), Aðmírálseyjar, D'Entrecasteaux-eyjar, Louisiade-eyjar, St. Matthiaseyjar, Woodlark-eyjar og Tróbríandeyjar, ásamt norðurhluta Salómonseyja, Bougainville og Buka. Að auki eru ótal smáeyjar, kóralrif og sker.
Loftslag
Veðurfar Papúa Nýju-Gíneu telst vera hitabeltisloftslag með jöfnum og háum hita allt árið og mikilli úrkomu í þéttum regnskóginum. En veðurfar landsins er fjölbreytt. Í fjöllunum sem rísa allt að 4000 metra yfir sjávarmál eru hitastigsbreytingar meiri og þar snjóar með reglulegu millibili.
Á láglendi er meðalhámarkshiti á bilinu frá 30 til 32°C, og að lágmarki á milli 23 til 24°C. Árstíðasveifla í hitastigi er smávægileg. Kaldara loftslag er á hálendinu en þar er næturfrost algengt yfir 2100 metrum. Hitastig er þar almennt yfir 22°C á daginn óháð árstíð. Eftir því sem hæð yfir sjó breytist breytist plöntu- og dýralífið.
Úrkoma, fremur en hitastig, greinir sundur árstíðirnar í landinu. Úrkoma er einkum háð tveimur vindakerfum, þ.e. suðaustanáttum annars vegar og hins vegar norðvestanáttum sem valda ókyrrð með monsúnvindum. Einnig fer úrkoman eftir breiddargráðum og hæð yfir sjávarmáli. Suðaustanvindar vara í sjö mánuði (frá maí til nóvember) í suðaustasta hluta landsins (Milne-flóa), en styttri tíma í norðurhluta landsins, eða í aðeins þrjá mánuði á Aðmírálseyjum. Norðvestanátt er algengari í norðvesturhluta landsins og í Bismarck-eyjaklasanum. Þeirra vinda gætir aðeins 3-4 mánuði ársins í höfuðborginni Port Moresby, á regntímanum frá desember til mars. Úrkoma í höfuðborginni er minni en 1300 mm á ári, sem hefur áhrif á vatnsveitu höfuðborgarinnar. Hálendið virðist hafa eigið vindakerfi, með rigningu allt árið (2500-4000 mm) ef frá er talinn þurrkatími um mitt árið.
5. nóvember
5. nóvember er 309. dagur ársins (310. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 56 dagar eru eftir af árinu.
Papúa Nýja-Gínea
Íbúar
Landið er þekkt fyrir hina gífurlegu mannfræðilegu fjölbreytni sína. Hvergi í heiminum eru töluð fleiri tungumál. Opinberu tungumálin eru þó aðeins þrjú, tok pisin, enska og hiri motu. Að auki eru þar töluð 841 tungumál (sem er um 12% af tungumálum heims). Ríkið hefur 19 stjórnsýsluhéröð, og þingbundna konungsstjórn með Bretadrottningu sem þjóðhöfðingja, enda er landið í Breska samveldinu. Höfuðborgin heitir Port Moresby með ríflega 300 þúsund íbúa.
Páskakrókus
Páskakrókus (Crocus biflorus) er blómplanta af ættkvísl krókusa, ættaður frá suðaustur Evrópu og suðvestur Asíu, þar á meðal Ítalíu, Balkanskaga, Úkraínu, Tyrklandi, Kákasus, Íran og Írak.
Papúa Nýja-Gínea
Trúarbrögð
Stærstur hluti íbúa Papúu Nýju-Gíneu (96%) eru kristnir en andatrú og fjölgyðistrú forfeðranna finnst á nokkrum stöðum. Dómstólar og stjórnvöld landsins styðja við stjórnarskrárbundinn rétt til tjáningar- og trúfrelsis, bæði í orði og í framkvæmd. Þrátt fyrir ríkjandi áhrif innfluttra trúarbragða blanda margir kristinni trú við hefðbundna anda- og fjölgyðistrú forfeðranna með helgiathöfnum, galdri og fjölkyngi.
Páskakrókus
Hann er fjölæringur með hnýði sem verður 6 sm hár og breiður. Þetta er mjög breytileg tegund, með blóm í litbrigðum af föl fjólubláu yfir í hvítt, oft með dekkri rendur utan á krónublöðunum. Blómin birtast snemma að vori.
Flokkun
Samkvæmt flokkun Brian Mathew 1982, var C. biflorus í seríunni Biflori í deildinni Nudiscapus innan krókusættkvíslarinnar. Hinsvegar virðast nútíma DNA greiningar gera vafasamt hvort serían Biflori geti verið skilin frá Reticulati og Speciosi seríunum. Að minnsta kosti 21 undirtegund af páskakrókus hefur verið nefnd; að auki hefur fjöldi afbrigða verið ræktaður í görðum.
Papúa Nýja-Gínea
Trúarbrögð
Tveir fimmtu hlutar íbúanna eru mótmælendatrúar, flestir lúterstrúar. Tæpur þriðjungur eru rómversk-kaþólskir. Sjöunda dags aðventistar eru 10%. Að auki er lítill fjöldi baháia og múslima.
Efnahagur
Papúa Nýja-Gínea er mjög auðug af náttúruauðlindum, málmum og orkulindum á borð við jarðgas, en þéttur regnskógur og brattar fjallshlíðar gera það að verkum að erfitt er að vinna úr þessum auðlindum.
Marinkjarni
alt=Marinkjarni|thumb|Marinkjarni Marinkjarni (fræðiheiti Alaria esculenta) er brúnþörungur sem vex neðst í fjörum þar sem brims gætir. Hann er algengur á 5 m dýpi en hefur fundist allt niður í 20 m dýpi. Marinkjarni er brúnn á litinn. Stilkur marinkjarna er fremur stuttur en blaðið sem vex upp af stilkinum er 2 til 3 m langt með greinilegri miðtaug.
Nytjar
Marinkjarni er notaður í fóður og mat, til fjörubeitar og sem áburður og sem efni í hár- og húðvörur. Marinkjarni hefur verið mikið nýttur á Íslandi. Úr honum voru bökuð kjarnabrauð. Marinkjarni er bragðgóður og næringarríkur, hann er náskyldur þaranum Undaria pinnatifida sem á japönsku heitir Wakame. Marinkjarni hefur því verið kallaður á ensku "Atlantic Wakame". Marinkjarni er næringarríkastur á vorin og í byrjun sumars. Marinkjarna má borða eins og snakk og bragði svipar til harðfisks.
Marinkjarni er talinn henta í ræktun en frá fornu fari hefur honum verið safnað í fjörum. Aðeins er hægt að nálgast hann á stórstraumsfjöru. Marinkjarni er þurrkaður á ýmsan hátt svo sem með blæstri eða sólþurrkaður á snúrum. Hægt er að bleyta aftur upp þurrkaðan marinkjarna. Marinkjarna má frysta og hann geymist um 10 daga í ísskáp.
Tottenham Hotspur F.C.
Tottenham Hotspur er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni og er frá norður-London. Guðni Bergsson og Gylfi Þór Sigurðsson hafa spilað með félaginu.
Sýslur í Maryland
Sýslur í Maryland eru 23 talsins. Það er ennfremur ein sjálfstæð borg.
Fossa- og Nónhornsvatnsvirkjun
Fossa- og Nónhornsvatnsvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var stofnuð árið 1937 og afl hennar er 1160 KW. Eigandi Fossa- og Nónhornsvirkjunar er Orkubú Vestfjarða.
.tm
.tm er þjóðarlén Túrkmenistans.
Eldraunin
Eldraunin (e. The Ordeal: My Ten Years in a Malaysian Prison) er sannsöguleg bók um unga franska konu, Beatrice Saubin, sem tvítug fer á flakk um heiminn og í Malasíu kynnist hún ungum, myndalegum og auðugum Kínverja, Eddy Tan Kim Soo, sem notar hana til að smygla fíkniefnum án vitundar hennar, en í tösku hennar fundu tollverðir fimm kíló af heróíni. Eddy Tan Kim Soo fannst hvergi og var Saubin fyrst vesturlandabúa til að vera dæmd til dauða með henginu í Malasíu, en dóminum var síðan breytt í lífstíðarfangelsi. Hún sat í fangelsi í Malasíu í tíu ár uns hún var náðuð og henni sleppt.
Danival
Danival er íslenskt karlmannsnafn.
1925
Erlendis
thumb|140px|[[Malcolm X]] thumb|140px|[[Margrét Thatcher]] thumb|150px|[[Hjalmar Branting]]
Bruce Dickinson
thumb|Dickinson. Paul Bruce Dickinson (fæddur 7. ágúst 1958 í Worksop, Nottinghamshire) er enskur söngvari, tónlistarmaður, flugstjóri og athafnamaður. Hann er þekktastur sem söngvari þungarokkhljómsveitarinnar Iron Maiden.
Dickinson hóf feril sinn á knæpum á 8. áratugnum þegar hann var í skóla í Sheffield og London. Árið 1979 gekk hann til liðs við þungarokkssveitina Samson og tók upp tvær plötur með þeim. Árið 1981 gekk hann í Iron Maiden eftir að hljómsveitin rak söngvarann Paul Di'Anno. Dickinson var með Maiden til 1993 þegar hann hóf sólóferil. Hann gekk aftur í Maiden árið 1999.
Utan tónlistar er hann þekktur fyrir að vera flugmaður og flaug hann fyrir Astraeus Airlines (sem gerðu samning við Iceland Express)
Árið 2017 gaf hann út sjálfsævisöguna Does This Button Do?. Við það tilefni kom hann til Íslands.
Dickinson er tvíkvæntur og á 3 börn með seinni konu sinni.
1407
thumb|right|[[Jóhann óttalausi, Búrgundarhertogi.]] Árið 1407 (MCDVII í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Bifröst (norræn goðafræði)
Bifröst (einnig nefnd Ásbrú) er brú í norrænni goðafræði. Brú þessi liggur á milli Ásgarðs, þar sem goðin eiga heima, og Miðgarðs, þar sem mennirnir eiga heima. Brú þessi er útskýring norrænnar goðafræði á regnboga. Heimdallur, hinn hvíti ás, gætir brúarinnar. Rauði liturinn í þessari brú á að vera eldur og verndar hann Ásgarð frá jötnum. Æsir ferðast upp þessa brú daglega til að funda undir skugga Asks Yggdrasils.
Reading
Reading getur átt við:
Högni Sigurðsson
Högni Sigurðsson (11. ágúst 1693 – 7. júlí 1770) prestafaðir. Foreldrar hans voru séra Sigurður Högnason (1654 – 1732) og fyrri kona hans, Guðrún Böðvarsdóttir (1661 – ). Þau sátu Einholt á Mýrum í Hornafirði og þar ólst Högni upp. Hann gekk í Skálholtsskóla og var útskrifaður með góðum vitnisburði 1710. Hann tók prestvígslu 1714 og þjónaði næstu ár sem aðstoðarprestur, ef til vill bæði hjá föður sínum og á Kálfafellsstað í Suðursveit. Hann var sóknarprestur á Kálfafellsstað 1717 – 1727, síðan á Stafafelli í Lóni 1727 – 1750 og loks á Breiðabólstað í Fljótshlíð 1750 – 1763. Þá gaf hann kallið upp við Stefán son sinn en var áfram staðarhaldari til æviloka. Séra Högni var prófastur í báðum Skaftafellssýslum 1723-1739 en síðan hinni eystri 1739 – 1750. Hann missti skamma stund kjól og kall 1751, fyrir svokallað hervirki á hjáleigu frá Breiðabólstað, en fékk komið fyrir sig bótum. Hann þótti góður tungumálamaður og þýddi lærdómskver fyrir börn, sem var kallað Ponti og lengi notað. Hann ritaði einhverja elstu ministerialbók, sem varðveitt er á Íslandi.
Séra Högni giftist 12. október 1718. Kona hans var Guðríður Pálsdóttir (1694-1762). Þau komu upp 17 börnum: Páll, f. 1719, Hólmfríður, f. 1721, Þórunn, f. 1722, Halldór, f. 1723, Stefán, f. 1724, Valgerður, f. 1725, Solveig, f. 1726, Guðrún, f. 1726, Böðvar, f. 1727, Guðrún, f. 1728, Sigurður, f. 1730, Þórður, f. 1731, Ögmundur, f. 1732, Árni, f. 1734, Vigdís, f. um 1734, Guðrún, f. 1735, Elín, f. 1739. Allir átta bræðurnir urðu prestar.
993
993 (CMXCIII í rómverskum tölum)
Essen
thumb|Skyline Essen
Essen er fjórða stærsta borgin í þýska sambandslandinu Norðurrín-Vestfalíu með 580 þúsund íbúa (2021). Hún er mikil iðnaðar- og háskólaborg. Hún er hluti af Rín-Ruhr-stórborgarsvæðinu.
Lega
Essen liggur í miðju Ruhr-héraðinu, fyrir norðan árinnar Ruhr, og er umkringd öðrum borgum. Næstu borgir eru Gelsenkirchen fyrir norðan, Oberhausen fyrir vestan og Bochum fyrir austan.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Essen eru tveir ólíkir skildir, tengdir saman í bláhornunum. Sá vinstri er svarti ríkisörninn á gulum fleti. Sá hægri er gult sverð á bláum fleti. Efst trónir svo kóróna, sem merkir fustadæmið Essen. Örninn táknar þýska ríkið áður fyrr en sverðið er tákn fyrir Cosmas og Damian, helgir menn úr borginni sem höggnir voru fyrir trú sína. Merki þetta var tekið upp 1887.
Orðsifjar
Elsta heiti borgarinnar er Astnithi sem dregið er úr trjátegundinni reyni (á þýsku: Esche). Rithátturinn hefur margbreyst í gegnum tíðina. Astnidum, Astanidum, Asbidi, Asnid, Assinde, Asnida, Assindia, Essendia, Esnede, Essende, Essend og loks Essen.
Miðaldir
thumb|left|Matthildur abbadís ásamt bróður sínum Otto Á 9. öld var munkaklaustur stofnað á núverandi borgarstæði. Það mun hafa verið miðstöð fyrir kristniboð meðal saxa á svæðinu. 898 kemur Essen fyrst við skjöl og þá í sambandi við annað klaustur sem þjónaði sem nokkurs konar kvennaathvarf fyrir ógiftar mær en stjórnað af abbadís. Abbadísin var einnig stjórnandi byggðarinnar í kring, en slíkt var afar sjaldgæft í þýska ríkinu. Merkasta abbadísin var Matthildur, barnabarn Ottos I keisara. Hún safnaði og geymdi hina Gullnu Madonnu, sem er elsta Madonnustytta heims og er geymd í dómkirkjunni í Essen í dag. Eftir Matthildi tók Soffía við, dóttir Ottos II keisara. Í upphafi 13. aldar var Essen orðin að stórum bæ og fékk þá borgarréttindi. Samfara því voru varnarmúrar reistir. Á 14. öld kröfðust borgarbúar aukins sjálfstæðis og frelsis frá yfirráðum klaustursins. 1377 varð Karl IV keisari við óskum þeirra og gerði Essen fríborg í þýska ríkinu. 1450 opnaði fyrsta kolanáman en hún átti eftir að verða gríðarlega vikilvæg í iðnbyltingunni seinna.
Dómhildur
Dómhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Essen
Siðaskipti og stríð
thumb|Essen 1647. Mynd eftir Matthäus Merian. 1563 urðu siðaskiptin í borginni. Þau gengu hægt fyrir sig og án mikils óróa. Abbadísin í klaustrinu var enn andlegur leiðtogi héraðsins, en fékk hvergi að gert. Um aldamótin 1600 var Essen orðin að vopnaframleiðsluborg. Þar voru smíðaðar byssur af ýmsum gerðum. Snemma í 30 ára stríðinu afréð abbadísin að kalla á spænskan her til að stöðva lútersku kirkjuna í borginni og koma kaþólskunni á aftur. Spánverjar komu 1623 og stjórnuðu borginni harðri hendi, þrátt fyrir áköf mótmæli borgarbúa. 1629 réðist hollenskur her á Spánverja og nær að frelsa borgina. Spánverjar hurfu á brott og abbadísin flúði til Kölnar, sem enn var kaþólsk. Tveimur árum seinna birtist abbadísin við borgardyr Essen með kaþólskum her frá Bæjaralandi og hertók borgina. Essen er í höndum kaþólikka út stríðið og nokkrum árum betur.
Nýrri tímar
1811 var fyrsta stáliðjan stofnuð og fær iðnbyltingin við það mikinn uppgang. Íbúum fjölgaði alla 19. öldina og fór íbúafjöldi borgarinnar yfir 100 þúsund 1896. Vegna hins mikla iðnaðar varð borgin fyrir gríðarlegum loftárásum í heimstyrjöldinni síðari. Þrátt fyrir það var hún ein mesta iðnaðarborg Þýskalands eftir stríð vegna eftirspurnar eftir stáli og unnum iðnaðarvörum. Eftir 1970 minnkaði eftirspurnin hins vegar mjög og var mörgum fyrirtækjum lokað. 1972 var háskólinn í borginni stofnaður.
Íþróttir
Handbolti. Í borginni spilar handboltaliðið TUSEM Essen, sem er margfaldur þýskur meistari, bikarmeistari og Evrópumeistari. Sökum fjárhagserfiðleika var félagið sent niður í neðri deildir 2005, en hefur náð að vinna sig aftur upp í 1. deild. Nokkrir Íslendingar hafa leikið með liðinu: Alfreð Gíslason, Guðjón Valur Sigurðsson og Halldór Sigfússon.
Maraþon. Í Essen er elsta Maraþonhlaup Þýskalands, svokallað Baldeneysee-Maraþon. Það var fyrst hlaupið 1963 og er þá hlaupið í kringum Baldeneyvatnið. Ruhr-Maraþonhlaupið fer fram í héraðinu og er Essen yfirleitt endastöð þess.
Fótbolti. Aðalknattspyrnulið borgarinnar er Rot Weiss Essen, en það spilaði í efstu deild til 1977 og í neðri deildum eftir það.
Vinabæir
Essen viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Gamla bænahús gyðinga
.nr
.nr er þjóðarlén Nárú.
Tenglar
Toppdomän
Litadýpt
Litadýpt er hugtak innan tölvuteiknunar sem vísar til þess hve margir bitar eru notaðir til að tákna lit díls í punktamynd (mynd sett fram með punktafylki). Því hærri sem litadýptin er því fleiri ólíkir litir.
Vísilitur
Þegar litadýptin er lág og grófgerð eru litagildið vanalega ekki látið tákna litinn sjálfan heldur látið vísa í ákveðinn vísi á litakorti eða litavali.
Trönur
thumb|Trönur. Trönur eru upprétt stoðgrind sem notuð er til að sýna eða vinna með hlut sem liggur á trönunum. Trönur eru mikið notaðar af myndlistamönnum þar sem málverk sem unnið er að hvílir á trönum og þeir vinna við það standandi. Trönur geta einnig verið stoðgrind í fiskhjöllum. Trönur geta verið úr ýmsum efnum svo sem tré, áli eða stáli. Málaratrönur eru oftast úr tré. thumb|Tvö dæmi um trönur með H-ramma. Það eru þrjár algengar útgáfur af trönum:
Dalvík/Reynir
Dalvík/Reynir er knattspyrnufélag sem stofnað var árið 2006 með samvinnu Reynis, Árskógsströnd og UMFS Dalvík. Liðið leikur í 2. deild í Íslandsmeistaramótinu í knattspyrnu.
Saga
Árið 2005 féll Leiftur/Dalvík niður í 3. deild og í kjölfarið slitu Dalvík og Leiftur samstarfi sínu sem myndaði Leiftur/Dalvík. Dalvík og Reynir Árskógsströnd ákváðu í kjölfarið að sameinast í annað sinn. Fyrri sameining var í raun ekki bein sameining þar sem Reynir dró sig út úr deildarkeppninni og leikmenn liðsins færðu sig flestir yfir í Dalvíkurliðið. Í þetta sinn var hins vegar stofnað nýtt félag, Dalvík/Reynir, bæði móðurfélögin drógu sig út úr deildarkeppninni en Dalvík/Reynir hóf þátttöku í 3. deild.
Leikmenn Dalvíkur Reynirs
Þjálfari:Dragan Kristinn Stojanovic
Aron Ingi Rúnarsson
Aron Máni Sverrisson
Bjarki Freyr Árnason
Bjarmi Fannar Óskarsson
Borja Lopez Laguna
Elvar Freyr Jónsson
Gunnlaugur Bjarnar Baldursson
Gunnlaugur Rafn Ingvarsson
Halldór Jóhannesson
Jóhann Örn Sigurjónsson
Kristján Freyri Óðinsson
Númi Kárason
Rúnar Helgi Björnsson
Sergiy Shapoval
Snorri Eldjárn Hauksson
Steinar Logi Þórðarson
Dortmund
Dortmund næststærsta borgin í þýska sambandslandinu Norðurrín-Vestfalíu með 604 þúsund íbúa (2020) og er jafnframt stærsta borgin í Ruhr-héraðinu. Hún er hluti af Rín-Ruhr-stórborgarsvæðinu
Dalvík/Reynir
Leikmenn Dalvíkur Reynirs
Sveinn Helgi Karlsson
Dortmund
Lega
Dortmund liggur nær alveg miðsvæðis í sambandslandinu og er nokkurn vegin austasta borgin í Ruhr-héraðinu. Næstu borgir eru Bochum til austurs (10 km), Unna til austurs (10 km) og Hagen til suðurs (15 km).
Dalvík/Reynir
Leikmenn Dalvíkur Reynirs
Viktor Daði Sævaldsson
Dortmund
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Dortmund sýnir svartan örn á gulum eða gullnum fleti. Merki þetta var tekið upp á 13. öld er Dortmund varð að fríborg í ríkinu, en örninn merkir þýska ríkið.
Dalvík/Reynir
Leikmenn Dalvíkur Reynirs
Vilhelm Ottó Bierng Ottósson
Dortmund
Orðsifjar
Skýringar á borgarheitinu eru nokkuð á reiki. Rithátturinn var Dortmunde 1222, Drutmunde 952, Trutmenni 927 og Throtmanni 880. Trut er sennilega afbökun á orðinu dorp, sem merkir þorp. Seinni hlutinn, -manni, er ef til vill árheiti. Hún gæti einnig verið dregið af virkinu Mundi sem Karlamagnús lét reisa á staðnum. Á latínu heitir borgin Tremonia.
Dalvík/Reynir
Leikmenn Dalvíkur Reynirs
Þröstur Mikael Jónasson
Dortmund
Bardaginn um Dortmund
thumb|Virkið Hörder Burg kom mikið við sögu í Dortmund-stríðinu Velgengni Dortmund var lengi flís í augu annarra borga og greifa. 1388 var myndað bandalag gegn Dortmund, en í því voru ekki eingöngu nágrannaborgir, heldur einnig greifar og biskupar lengra að. Í apríl var setið um borgina í því skyni að svelta borgarbúa. Einnig var skotið með frumstæðum fallbyssum yfir múrana. Borgarherinn svaraði fyrir sig og olli miklum skaða meðal fyrirsátursmanna. Einkennandi fyrir stríðið var skæruhernaður borgarbúa, sem opnuðu hliðin þegar minnst varði og réðust á fámenna hópa fyrirsátursmanna. Þessi hernaður reyndist drjúgur og voru slík úthlaup gerð 110 sinnum alls á einu ári. Bandalagið reyndi einnig að semja við borgina en borgarráðið hafnaði allri sátt. 10. júlí 1388 gerðu borgarbúar stórsókn með nýtísku fallbyssum. Við það kom mikill ótti í bandalagsliðið, þannig að umsátrið riðlaðist. Fyrir vikið gátu borgarbúar nýtt sér akrana fyrir utan borgarmúrana til að afla fæðu. Stríð þetta stóð yfir í hálft annað ár. Það endaði með því að Dortmund greiddi sig lausa og bandalagið leystist við það upp. Sigur Dortmunds í stríði þessu þótti einstakur og var talið mikið afrek. Í margar aldir eftir þetta naut borgin sigur síns og baðaði sig í frægðarljóma þess. Stríð þetta gekk í þýsku sögubækurnar sem Dortmunder Fehde (Dortmund-stríðið). Þrátt fyrir þetta var blómatími borgarinnar liðinn. Verslunin gekk til baka og borgin rambaði nokkrum sinnum á barmi gjaldþrots áður en hún dafnaði á ný. 1429 geysaði síðan svarti dauðinn í borginni og lést fjórðungur íbúanna.