cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apis mellifera macedonica
Makedónska alibýflugan (Apis mellifera macedonica) er undirtegund af alibýflugu. Hún finnst aðallega í Makedóníu, Norður Grikklandi (Makedóníu og Þrakíu) og einnig á öðrum svæðum á Balkanskaga.
Lenín Moreno
Lenín Boltaire Moreno Garcés (f. 19. mars 1953) er fyrrverandi forseti Ekvadors. Hann var forseti landsins frá árinu 2017 til ársins 2021, en þar áður var hann varaforseti landsins frá 2007 til 2013 í forsetatíð forvera síns, Rafaels Correa.
Moreno varð fyrir byssuskoti árið 1998 þegar brotist var inn á heimili hans og hefur upp frá því notast við hjólastól. Hann var eini þjóðarleiðtogi í heimi sem notar hjólastól og á varaforsetatíð sinni varð hann kunnur fyrir að vinna að bættum aðstæðum fyrir bæklaða Ekvadora. Meðal annars stuðlaði hann að því að kvótar voru settir á ekvadorsk fyrirtæki til að auðvelda fötluðum að hljóta vinnuráðningu og að því að framlög ekvadorska ríkisins til aðstoðar fatlaðra voru hækkuð fimmtíufalt. Vegna starfa Morenos í þágu fatlaðra tilnefndu Ekvadorar búsettir í Noregi hann til friðarverðlauna Nóbels árið 2012 en hann varð að endingu ekki fyrir valinu.
Moreno fjarlægðist stefnu Correa enn frekar með framkomu sinni við Julian Assange, sem hafði hlotið hæli í sendiráði Ekvador í London árið 2012 með leyfi Correa. Árið 2018 setti Moreno strangari skilyrði fyrir því að Assange hefði áfram hæli í sendiráðinu, meðal annars með því að neita honum um internetaðgang. Í mars árið 2019 ákvað Moreno loks að svipta Assange hæli í sendiráðinu og úthýsa honum fyrir ítrekuð brot. Correa brást illa við ákvörðun Morenos og kallaði hann „mesta landráðamann í sögu Ekvador og Suður-Ameríku“.
Í október árið 2019 tilkynnti Moreno að stjórn hans hygðist hætta niðurgreiðslum á eldsneyti í Ekvador til þess að geta tryggt lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Fyrirætlanir Morenos leiddu til þess að þúsundir Ekvadora mótmæltu í höfuðborginni Quito og ríkisstjórnin neyddist af öryggisástæðum til að flytja starfsemi sína til borgarinnar Guayaquil. Til ofbeldis kom á milli lögreglu og mótmælenda og að minnsta kosti fimm létust á meðan á mótmælunum stóð. Þann 13. október féllst Moreno á kröfur mótmælendanna um að hætta við fyrirætlunina um að hætta niðurgreiðslunum.
Moreno bauð sig ekki fram til endurkjörs í forsetakosningunum árið 2021. Í kosningunum vann frambjóðandi miðhægrimanna, Guillermo Lasso, sigur. Lasso tók við af Moreno í forsetaembætti þann 24. maí.
Byggðasafnið Hvoll
thumb|Byggðasafnið að Hvoli á Dalvík. Byggðasafnið Hvoll við Karlsrauðatorg á Dalvík var opnað 12. desember 1987. Safnið er þrískipt; byggðasafn, náttúrgripir og persónusaga. Munir safnsins eru flestir frá Dalvík, Svarfaðardal og Árskógsströnd. Þar eru meðal annars áhöld og innanstokksmunir frá fyrri tíð sem vitna um þróun verkmenningar í sveitarfélaginu og sögu byggðarinnar. Einnig eru þar skrautmunir af ýmsu tagi gerðir af hagleiksfólki af svæðinu. Eftirmynd af Upsakristi, hinni fornu róðu úr Upsakirkju, er þar til sýnis.
Í safninu er fjöldi uppstoppaðra íslenskra fugla og dýr úr undirdjúpum sjávar. Einnig eru þar spendýr t.d. ísbjörn. Auk þess er grasasafn, skeljasafn, eggja- og steinasafn. Stórt kort af Friðlandi Svarfdæla sýnir hvaða fuglar verpa þar eða hafa viðkomu á svæðinu.
Hluti safnsins er tileinkaður minningu þekktra einstaklinga úr byggðinni — Jóhanns Svarfdælings, Kristjáns Eldjárns forseta Íslands, bræðranna Jóns, Kristjáns og Hannesar Vigfússona frá Litla-Árskógi auk sr. Friðriks Friðrikssonar æskulýðsleiðtoga.
Safnstjóri er Björk Hólm.
Axlargrind
Skýringarmynd af axlargrind sem sýnir viðbein og herðablöð|thumbnail Axlargrind samanstendur af tveimur viðbeinum og tveimur herðablöðum. Axlargrindin er hluti af limagrind en í henni eru alls 126 bein. Hlutverk limagrindar er að sjá um helstu hreyfingar en beinin í limagrindinni vinna náið með vöðvum líkamans við allar hreyfingar líkamans. Limagrindinni tilheyra bein sem tengja útlimi við við ásgrindina en það er sá hluti beinagrindar sem myndar meginás líkamans og ver líffæri í búk, háls og höfði.
Axlagrindin gegnir því meginhlutverki að veita festingu fyrir þá vöðva sem stuðla að hreyfingu axla og olnboga. Hún tengir einnig handleggina við ásgrind en það er sá hluti beinagrindar sem myndar meginás líkamans og ver líffæri í búk, hálsi og höfði. Axlargrindin tengir þar að auki upphandlegg eða proximal enda humerus við axlargrindina.
Axlargrind er þó ekki talin fullkomin grind, þar sem einu festingarnar að framan við axlargrindina eru við sternoclavicler joint þar sem viðbeinin tengjast hvort sínum megin á bringubeini. Herðarblaðið tengist síðan við viðbeinin við liðamót, acromioclavicle joint. Axlargrindin tengist hvergi hryggjarsúlunni og helst hún á sínum stað þökk sé flóknum vöðvafestum.
Axlargrindin er viðkvæm þegar tekið er tilit til þess að hún ber enga þyngd undir venjulegum kringumstæðum. Vegna skorts á baklægum festingum er hún þó hreyfanleg og getur framkvæmt ýmsar nauðsynlegar hreyfingar fyrir líkama okkar.
Crocus boryi
Crocus boryi er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af Jacques Étienne Gay. Engar undirtegundir finnast skráðar í Catalogue of Life.
Axlargrind
Þau tvö bein sem mynda axlargrindina eru eins og áður kom fram viðbein og herðablöð. Fjallað verður um þau hvort í sínu lagi.
Viðbein
Viðbeinin eru tvö og mynda axlargrindina ásamt herðablöðunum. Annar endi viðbeina er tengdur við bringubeinið en hinn við herðablöðin. Viðbeinin eru staðsett beint fyrir ofan efstu rifbeinin. Þau eru greinileg hjá flestu fólki og sjást þau sérstaklega vel á grannvöxnu fólki því ólíkt öðrum beinum sem eru oft á tíðum bakvið þykkt lag af vöðvum eru viðbeinin af stórum hluta aðeins á bakvið þunnt lag af húð.
Viðbeinin eru grönn og löng, S-laga bein, þ.e. með anterior convex beygju medialt sem myndar lið með sternum en þau festa upphandleggina við búkinn og halda axlarliðum út frá líkamanum sem eykur hreyfigetu þeirra.
Sternoclavicular articulation eru söðullaga hálaliðir. Söðulliðir einkennast af söðullaga liðskál og hafa ávalt liðhöfuð. Þeir leyfa ýmsar hreyfingar til dæmis hliðarhreyfingar og fram og aftur hreyfingar. Hálaliðir hafa liðhol og eru tengdir saman með liðböndum og liðpoka. Þeir hafa mikla hreyfimöguleika en hreyfimöguleikarnir fara alfarið eftir lögun liðflata.
Lateral-hlutinn viðbeina mynda lið með axlarhyrnu á scapula.
Acromioclavicular joint einnig þekktur sem AC-liður er liður efst í öxlinni. Hann er myndar tenginguna á milli axlarhyrnu (acromion) sem er sá hluti herðablaðs sem myndar hæsta punkt axlar og viðbeina. AC liður leyfir okkur að lyfta höndunum á okkur fyrir ofan höfuð. Þessi liður flokkst undir sem gliding synovial joint þrátt fyrir að verka á marga vegu líkt og snúningsliður. Hann hjálpar til við hreyfingar axlarblaða (scapula) með því að láta hendina ná meiri snúningi. AC liðurinn er fastur með þremur sinum eða liðböndum en þau eru acromioclavicular ligament, coracoacromial ligament og coracoclavicular ligament.
Neðan á lateral enda er smá hnúður teverculum conoideus sem er festa fyrir ligament. Neðan á medial enda er einnig smá hnúður tuberositas costae sem er einnig festing fyrir ligament.
Megin hlutverk viðbeins er að veita festingu fyrir herðarblað (scapula) til þess að það haldist á réttum stað og að handleggirnir geti hangið lausir. Það hefur hringlaga medial enda og flatan lateral enda.
Viðbein er flokkað sem langbein þrátt fyrir að hafa ekki neitt merghol líkt og önnur langbein. Endar viðbeina eru úr dæmigerðu svampbeini en síðan er meginhluti þess þétt bein. Viðbeinið er því líkt og önnur langbein sett saman úr leggpípu (diaphysis) sem er úr þéttu beini en ólíkt öðrum langbeinum hefur það ekki merghol. Viðbeinið hefur síðan kast úr frauðbeini sem er með skel úr þéttu beini. Líkt og flest langbein eru þau bogin og virka sem vogarstangir til að bera þunga eða hjálpa til við hreyfingar.
Viðbein (claviculum) dregur nafn sitt úr latínu þar sem claviculum stendur fyrir lítill lykill en það skýrst á því að beinið snýst líkt og lykill þegar öxlin er hreyfð í hringlaga hreyfingu.
Slys á viðbeini
Viðbein eru þau bein í líkamanum sem brotna oftast af öllum beinum og eru ýmsar ástæður fyrir því.
Þau brotna oftast fyrir miðju, þriðjung lengdar þess en það er veikasti punktur viðbeina. Til dæmis berum við oft fyrir okkur þunga á hendurnar sem enda síðan á viðbeinunum og við mörg slys á hálku geta einstaklingar lent á öxlinni sem veldur því að viðbeinið brotni. Viðbeinin brotna einnig oft við iðkun á íþróttum þá sérstaklega útaf ýmsum höggum á svæðið, en til dæmis er algengt að fólk brjóti viðbeinin á snjóbretti þegar fólk ber fyrir sig hendurnar í falli.
Viðbeinið getur einnig brotnað í bílslysum þar sem fólk er í beltum getur valdið skaða á median nerve sem liggur á milli clavicle og annars rifbeins. Algengt er að viðbeinin barna brotni við erfiðar fæðingar en þau brot eru yfirleitt fljót að gróa.
Flestir brot á viðbeini gróa frekar auðveldlega án þess að það þurfi að gera nokkuð. Staðsetningin á viðbeininu veldur því þó að brot geta valdið fólki miklum ama og hefur það mikil áhrif á hinar ýmsu hreyfingar fólks. Það getur reynst erfitt að sofa fyrstu næturnar eftir að maður brýtur viðbein þar sem erfitt getur verið að liggja á öxlinni án þess að finna fyrir miklum sársauka.
Einkenni viðbeinsbrots eru sársauki og þá sérstaklega við hreyfingar upp á við, líkt og að lyfta höndum upp fyrir haus. Svæðið bólgnar oft upp en þegar bólgan er farin úr svæðinu getur maður oft fundið fyrir brotinu með því að þreifa á viðbeininu. Svæðið í kringum brotið getur verið aumt og það getur komið mikill sársauki þegar hendin er hreyfð.
Erfitt er að búa að viðbeinsbroti þar sem nær ómögulegt er að láta viðbeinið í gifs. Í stað gifs er reynt að nota ólar sem strekkja á viðbeininu og láta það haldast á réttum stað og hjálpa til við að minnka sársaukann. Algengast er því að nota ólina og gefa verkjastillandi lyf eftir því sem þarf. Teknar eru röngtenmyndir á nokkra vikna fresti til að fylgjast gróandanum. Meira en 90% af þeim sem viðbeinsbrotna ná sér aftur án þess að það þurfa í aðgerð
Tími sem það tekur viðbein að gróa fer eftir ýmsu til dæmis aldri, heilsu og staðsetningu brots. Fullorðnir þurfa yfirleitt að nota ólar í þrjár til fjórar vikur á meðan að unglingar og börn þurfa styttri tíma allt niður í 2 vikur. Það tekur þó töluvert lengri tíma að ná fullum bata. Í rannsóknum sem hafa verið gerðar hafa 85-100% sjúklinga náð sér að fullu eftir níu til tólf mánuði.
Herðablað
Líkt og viðbein tilheyrir herðablað limagrind en það myndar margar vöðvafestur og er mikilvægur hlekkur í tengingu handleggja við ásgrind, þ.e. að tengja upphandlegg við viðbein. Herðablaðið liggur upp að öðru til sjöunda rifi aftan á thorax en sá hluti herðablaðs sem snýr að að rifbeinum nefnist rifjaflötur og er mikilvæg vöðvafesta fyrir axlarvöðva sem sjá um að hreyfa handlegginn.
Herðablað er flokkað sem flatbein úr þéttu beini með frauðbeini á milli og er nálægt því að vera þríhyrningslaga en herðablaðið mjókkar niður.
Efri brún brún herðablaðsins er styðst og þynnst og liggur frá medial angle herðablaðsins að krummahyrnu en hliðlæga brúnin, sem er þykkust brúnanna þriggja, liggur frá neðri hluta axlarliðs og endar í neðra horni. Efri brún beinsins og medial-brún mætast síðan í efra horni, efsta hluta herðablaðsins, en medial brúnin er lengst þeirra þriggja. Í þessar þrjár brúnir festast vöðvar sem halda herðablaðinu á sínum stað.
Horn herðablaðsins eru þrjú og eru þau efra horn, neðra horn og miðhorn. Medial hornið er þunnt, slétt og rúnnað og er myndað af mótum superior og medial brúnanna. Neðra horn herðablaðsins er hins vegar þykkt og hrjúft og myndast þar sem medial brúnin og lateral brúnin mætast, eins og áður sagði. Festingar myndast á baklægum hluta þess fyrir Teres major of oft festingar fyrir þræði sem tengjast upphandleggsvöðvanum. Þykkasti hluti beinsins er þá lateral horn herðablaðsins og er oft kallað „höfuð herðablaðsins“ en því horni tengist axlarliðurinn.
Úr lateral enda efri brúnar herðablaðs gengur krummahyrna en hún er mikilvæg festing fyrir axlarvöðva. Aftan á herðablaðinu liggur herðablaðskambur þvert yfir herðablaðið ofarlega en ofan og neðan við kambinn má síðan finna ofan- og neðankambsgróf sem mynda einnig mikilvægar vöðvafestur.
Herðablaðskamburinn endar lateralt í axlarhyrnu sem er hápunktur axlarinnar. Acromion er stór, þríhyrningslaga en aflangur flötur, flatur frá aftari hluta að þeim fremri. Hlutur beinsins kemur fyrst lateralt út frá herðablaðinu (aftan frá séð) en beygist svo fram og upp, og ver þannig axlarliðinn. Ofan á er axlarhyrnan flöt og yfirborð hennar óreglulegt en þar eru festingar til Pectoralis minor. Neðan á er yfirborð hennar slétt en medial og lateral brúnir hennar eru hrjúfar og gefa festingar fyrir taugar og vöðva.
Axlarliðurinn er kúluliður en hann snýr lateralt frá herðablaðinu en í liðholinu situr höfuð upphandlegsbeinsins (caput humerus). Þvermál liðholsins er mest lóðrétt og er liðholið breiðara að neðan en ofan. Brjósk þekur liðholið að innanverðu.
Slys á herðablaði
Slys á herðablaði eru óalgeng en mikið er um bæði smá og stórvægileg eymsli eða meiðsli í vöðvum eða sinum sem því tengjast, eða öxlinni í heild.
Öxlin sjálf
Eins og fram hefur komið í textanum hér á undan er öxlin (axlarliðurinn) hreyfanlegasti hluti líkamans. Þetta svæði er gríðarlega flókið en þar liggja æðar og taugar niður í handlegg frá axlarsvæðinu.
Minnkuð hreyfigeta á axlarsvæði getur haft mikil óþægindi í för með sér en flestir eru vanir þeirri miklu hreyfigetu sem liðurinn hefur upp á að bjóða, og eiga því erfitt með ýmis einföld verkefni ef eitthvað kemur upp á. Því er mikilvægt að huga vel að meiðslum á því svæði, fá álit hjá læknum og góða meðhöndlun við meiðslum, eins og fram kom áður.
Ef axlargrindin væri ekki eins uppbyggð og hún er í raun, hefðu menn mun minni hreyfigetu og ættu því erfitt með mörg verkefni sem eru mjög einföld í dag. Á þessu svæði er mikið samspil beina, vöðva, sina og æða, auk fleiri þátta en það gerir axlargrindina eins heillandi og hún er.
Norio Omura
Norio Omura (fæddur 6. september 1969) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 30 leiki og skoraði 4 mörk með landsliðinu.
Ungmennasambandið Úlfljótur
Ungmennasambandið Úlfljótur eða USÚ var stofnað 28. maí 1932. Sambandssvæði þess er Austur-Skaftafellssýsla. Sjö aðildarfélög eru starfandi innan USÚ og innan þeirra eru nokkrar sjálfstæðar deildir. Þrjú aðildarfélög eru ekki starfandi í dag. Formaður USÚ er Matthildur Ásmundardóttir.
.tv
.tv er þjóðarlén Túvalú.
The Kinks
thumb|The Kinks árið 1965.
The Kinks var ensk popp/rokk hljómsveit sem stofnuð var árið 1964. Þrátt fyrir að hafa ekki notið eins mikilla vinsælda og margar breskar samtímahljómsveitir eins og Bítlarnir og The Who er hljómsveitin talin ein sú áhrifamesta frá þeim tíma.
Árið 1965 kom hljómsveitin til Íslands í fyrsta sinn og spilaði í Austurbæjarbíói. Talað hefur verið um að það hafi verið fyrstu alvöru rokktónleikar á Íslandi. Komu þeir aftur árið 1970 og léku í Laugardalshöll. Ray Davies meðlimur hljómsveitarinnar lék á tónleikum á landinu árin 2000 og 2006. .
Hljómsveitin kom síðast saman árið 1996.
Flossaumur
Flossaumur er aðferð við útsaum. Saumað er í striga en einnig má nota ýmis konar efni. Saumað er eftir mynd sem teiknuð er á efnið eða talið út úr striga. Búnar til lykkjur úr saumgarninu í tveimur þrepum. Síðan er klippt upp úr lykkjunum svo áferðin verði snögg og loðin. Klippa má missnöggt svo þrívídd myndist og eru þá notuð íbjúg skæri.
Heimild
[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4393071 Dvöl, 3. Tölublað (01.03.1901), blaðsíða 12]
Fimm ára áætlanir Sovétríkjanna
Fimm ára áætlanir Sovétríkjana voru fimm ára efnahagsáætlanir Sovétríkjanna sem miðuðust við að hverfa frá bágt stöddu efnahags- og stjórnmálakerfi Rússlands á fyrsta aldarfjórðungi 20 aldar. Erfiðleikarnir hófust í stríði Rússlands og Japans sem endaði 1905 og í kjölfar þess tók við fyrsta rússneska byltingin. Nokkrum árum seinna hófust átök í Evrópu sem urðu að fyrstu heimstyrjöldinni sem Rússland tók þátt í en þurfti svo að draga sig úr þeim átökum vegna borgarastyrjaldar heima fyrir sem geisaði til 1922. Eftir þessi stríð og þessar byltingar var efnahagskerfi Rússlands bágt statt og upp risu Sovétríkin.
Fyrsta áætlunin
thumb|Jósef Stalin kom af stað fimm ára áætlununum. Fyrsta planið snéri að því að iðnvæða Sovétríkin og umbylta landbúnaðarframleiðslu í landinu. Umbreytingin í landbúnaði var að Sovéskir bændur myndu skila uppskerunni til ríkisins og ríkið myndi deila því á milli samfélagsþegnana, þetta átti að bæta hag þeirra sem framleiddu lítið. Bændur skiptust nú þegar í þrjár mismunandi stéttir: Kúlakka, sem áttu meira en 3 hektara af landi, serednjakka sem áttu minna en 3 hektara af landi og svo bednjakka sem áttu lítið land og voru fátækastir. Stalín vildi stofna til samyrkjubúa og stærri bændurnir áttu að gefa stóran hlut af uppskerunni. Lægri stéttir af bændum voru mjög hlynntir fimm ára áætluninni þar sem það átti að bæta hag þeirra umtalsvert en kúlakkar voru ekki sömu skoðunar. Fyrst var smá mótþrói gegn þessu frá efri stéttini en á endanum var bændum skylt að fylla upp í kvóta sem var í raun óraunhæfur. Vegna mótþróa og of mikils kvóta gátu bændur ekki skilað af sér því sem ætlast var af þeim. Auk þess flutti fólk frá bóndabænum og yfir í borgir og þá var ekki til nægur mannskapur. Einnig voru þurrkar og því var uppskeran léleg. Það dóu á milli 6,4 og 12,5 milljón manns milli árana 1932-1933.
Til að hraða iðnvæðingu innan Sovétríkjana voru lagðir miklir fjármunir í þungaiðnað, byggingaiðnað og samgöngur. Fjöldi starfandi í þessum greinum jókst úr 4,6 milljón manns í 12,6 milljón og framleiðsla stór jókst sem gerði Sovétríkin að leiðandi ríki í iðnaði. Þessi þróun gerði Sovétríkin tilbúin til að takast á við þýska herinn í seinni heimsstyrjöldinni. Þegar að Þjóðverjar réðust inn í Rússland í Barbarossa-aðgerðinni þá var allt tiltækt vinnuafl, vélar og verksmiðjur notað í að styðja við stríðsrekstur Sovétríkjana í seinni heimstyrijöldinni. Mikið af tækjum og tólum eyðilögðust, meðal annars 98.000 sameiginlegir bóndabæir og 137.000 traktorar.
Seinni tíð
Fimm ára áætlanirnar voru alls 13, allt að falli Sovétríkjanna árið 1991 þó varði hin síðasta í einungis eitt ár. Þar sem að Jósef Stalín lést árið 1953 þá tók hann ekki þátt í 6. áætluninni en í staðinn voru það Níkíta Khrústsjov og Níkolaj Búlganín sem stýrðu því. Eftir einungis tvö ár var áætlunin yfirgefin þar sem markmið hennar voru of bjartsýn og ómögulegt reyndist að ná þeim. Eftir það snéru plönin að því að taka fram úr vesturlöndum og þá sérstaklega Bandaríkjunum
Bilbao
thumb|Svipmyndir. thumb|right|250px|Bilbao að kvöldi. thumb|250px|Hvolpur Jeff Koons á Guggenheim-safninu Bilbao (baskneska: Bilbo) er borg í Baskalandi á Norður-Spáni. Borgin er tíunda stærsta borg landsins með rúmlega 345 þúsund íbúa (2015) en á stórborgarsvæðinu býr tæplega milljón manns.
Byggingar erfðamengjafræði
Byggingar-erfðamengjafræði (e. structural genomics) er lýsing á þrívíddarbyggingu allra próteina gefins erfðamengis. Almennt notast við X-ray christallygraphy, NMR spectroscopy og ýmis spálíkön til þess að lýsa þrívíddarbyggingu próteinanna.
Matthias Gallas
thumb|right|Matthias Gallas - Mynd úr [[Nordisk familjebok ]] Matthias Gallas (16. september 1584 – 25. apríl 1647) var austurrískur herforingi í her keisarans í Þrjátíu ára stríðinu.
Hann var einn af þeim sem lögðu á ráðin um morðið á Wallenstein 25. febrúar 1634 og stýrði her Wallensteins til sigurs gegn Svíum í orrustunni við Nördlingen. Honum fórst samt illa í síðari bardögum gegn sænska hernum sem þá var undir stjórn Johans Banér, árið 1638. Hann var sendur af Ferdinand III til að aðstoða Kristján IV gegn her Lennarts Torstensons á Jótlandi en Torstenson hrakti hann burt og rak flóttann til Magdeborgar þar sem Gallas lokaðist inni og slapp síðar naumlega með leifar liðs síns. Hann sagði af sér stjórn hersins og lést árið 1647 í Vín vellauðugur af ránsfeng auk þess hluta sem hann fékk af eigum Wallensteins.
Ellie Goulding
Elena Jane Goulding (fædd 30. desember 1986), betur þekkt sem Ellie Goulding, er ensk söngkona og lagahöfundur. Árið 2008 vann hún verðlaun á BRIT Awards. Árið eftir skrifaði hún undir samning við Polydor Records og gaf út fyrstu smáskífuna sína, An Introduction to Ellie Goulding. Fyrsta hljómplatan hennar, Lights, kom út árið 2010. Hljómplatan hlaut fyrsta sæti breska vinsældalistans en yfir 650.000 eintök seldust þar. Önnur hljómplatan hennar, Halcyon, kom út árið 2012 og fékk jákvæða gagnrýni. Platan náði öðru sæti á breska topplistanum.
Ellie Goulding er sópran og tónlist hennar hefur verið líkt við tónlist þeirra Kate Nash, Lykke Li og Tracey Thorn.
Æviágrip
Goulding fæddist og ólst upp í litlum bæ nálægt Hereford í sýslunni Herefordshire á Englandi. Hún er annað fjögurra barna. Þegar hún var níu ára byrjaði hún að spila á klarínett en byrjaði að læra gítar við 14 ára aldur. Hún fór í skólann Lady Hawkins' School í þorpinu Kington, þar sem hún lék mikilvæga persónu í skólaleikriti, Galdrakarlinum í Oz. Hún byrjaði að semja lög þegar hún var 15 ára og vann söngvakeppni í menntaskóla.
Eftir að hefja nám í leiklist við háskólann í Kent, þar sem hún uppgötvaði raftónlist, byrjaði hún að þróa tónlistarstíl sinn með aðstoð Frankmusik, sem hún vann með í laginu „Wish I Stayed“. Starsmith tónlistarmaður og plötusnúður hjálpaði henni líka og vann saman með henni í plötunni Lights. Eftir tvö ár í háskóla var henni ráðlagt að taka fríár þannig að hún gæti stundað söng og svo flutti hún til Vestur-London.
Henni finnst gaman að hlaupa og hleypur um það bil 9,5 km á hverjum degi. Árið 2010 tilkynnti hún að hún ætlaði að taka þátt í maraþoni. Við útgáfu annarrar smáskífunnar hennar Run Into the Light bauð hún nokkrum aðdáendum í gegnum Facebook að hlaupa með henni í sjö breskum borgum. Hún hefur sagst ætla gera það sama í Evrópu og Norður-Ameríku. Goulding er talin vera í mjög góðu líkamsástandi.
2009–11: Lights og Bright Lights
Platan Lights var gefin út aftur sem Bright Lights í nóvember 2010 með sex nýjum lögum. Í upphafi var tilkynnt að aðalsmáskífa plötunnar væri ný útgáfa af laginu Lights og ætlað var að lagið yrði gefið út 1. nóvember 2010. Hætt var við þessa hugmynd og þannig að útgáfa Goulding af laginu „Your Song“ eftir Elton John gæti verið gefin út saman með jólaauglýsingu bresku deidarverslunarinnar John Lewis. Þessi smáskífa varð sú vinsælasta eftir Goulding þangað til og hlaut annað sæti á breska vinsældalistanum. Lagið var líka gefið út í öðrum evrópskum löndum og komst á nokkra topplista þar.
Við útgáfu Lights fór Goulding á tónleikaferð og spilaði með Passion Pit í mars 2010 og John Mayall í maí 2010. Um sumarið sama ár spilaði hún á nokkrum tónlistarhátíðum. Þann 29. maí spilaði hún á hátíðinni Dot to Dot Festival í Bristol. Hún spilaði svo á Glastonbury-hátíðinni á John Peel-sviðinu. Þriðja smáskífan hennar var tónleikaplata sem tekin var upp á iTunes Festival 2010. Allur flutningurinn fylgdi síðar með iTunes-útgáfu plötunnar Bright Lights. Hún söng í fyrsta skiptið á hátíðinni T in the Park árið 11. júlí og svo á V Festival í ágúst sama ár. Í september spilaði hún á Bestival-hátíðinni á Wighteyju. Við útgáfu plötunnar í meginlandi Evrópu flutti hún á hátíðunum Pukkelpop í Belgíu, Open'er Festival í Póllandi og Benicàssim á Spáni. Sama árið var lagið hennar „Every Time You Go“ notað í sjónvarpsþættinum Vampire Diaries, lagið „Your Biggest Mistake“ notað í þættinum The Inbetweeners og lagið „Believe Me“ notað í 90210. Í ágúst og september 2010 söng hún með írsku hljómsveitinni U2 á tónleikaferð þeirra í München, Vín og Zürich. Hún hóf sína eigin tónleikaferð í Bandaríkjunum og Kanada í febrúar 2011 á sama tíma og norður-ameríska útgáfan af Lights kom út.
Í janúar 2011 var tilkynnt að lagið Lights væri önnur smáskífa plötunnar Bright Lights. Í fyrri hluta ársins 2011 tók hún upp lag fyrir kvikmyndina Life in a Day. Goulding hlaut fimmta sæti á topplista Rolling Stone í febrúar 2011. Hún var tilnefnd til tveggja verðlauna á BRIT Awards það ár en vann þau ekki. Áður hafði hún sungið á verðlaunaveislu BRIT Awards þar sem tilnefningarnar eru tilkynntar.
Matteo Salvini
Matteo Salvini (f. 9. mars 1973) er ítalskur stjórnmálamaður og formaður Norðurbandalagsins (Lega Nord). Hann er núverandi varaforsætisráðherra og innviðaráðherra Ítalíu.
Salvini var innanríkisráðherra og varaforsætisráðherra í ríkisstjórn Giuseppe Conte frá 2018 til 2019. Ásamt Luigi Di Maio, formanni Fimmstjörnuhreyfingarinnar, var Salvini gjarnan talinn hinn eiginlegi valdsmaður fyrstu Conte-stjórnarinnar og einn voldugasti maður á Ítalíu.
Salvini hefur lengi verið einn helsti gagnrýnandi Evrópusambandsins á Ítalíu. Hann hefur sér í lagi verið gagnrýninn á evruna, sem hann kallaði „glæp gegn mannkyninu“ er hún var tekin upp. Eitt helsta baráttumál Salvini hefur verið takmörkun á ólöglegum innflutningi fólks til Ítalíu og á móttöku hælisleitenda. Sem innanríkisráðherra hefur hann meðal annars sakað ríkisstjórn Túnis um að senda glæpamenn vísvitandi til Evrópu. Hann hefur einnig stungið upp á skráningu og brottrekstri á Rómafólki sem er búsett án leyfis á Ítalíu. Salvini er á móti lögleiðingu hjónabands samkynhneigðra en styður afglæpavæðingu á vændi. Salvini er einnig á móti lögskyldum bólusetningum.
Vladimír Pútín Rússlandsforseti og Donald Trump fyrrum Bandaríkjaforseti hafa verið sagðar fyrirmyndir Salvinis í pólitík. Að auki eru meðal annarra vina hans þau Marine Le Pen, formaður Þjóðfylkingarinnar, í Frakklandi, og Viktor Orban, forsætisráðherra Ungverjalands, bæði langt til hægri í stjórnmálum.
Svend Grundtvig
alt=Svend Grundtvig|thumb|Svend Grundtvig Svend Hersleb Grundtvig (9. september 1824-14. júlí 1883) var danskur bókmenntasögufræðingur og þjóðfræðingur. Hann er einkum þekktur í heimalandi sínu fyrir að hafa safnað dönskum þjóðkvæðum. Grundtvig hafði snemma gífurlega mikinn áhuga á dönskum sagnadönsum eða danskvæðum. Hann safnaði þeim og gaf út í riti sínu er ber heitið Danmarks gamle folkeviser. Svend Grundtvig safnaði einnig íslenskum fornkvæðum (sagnadönsum) með Jóni Sigurðssyni forseta og gáfu þeir út afraksturinn árin 1854-1859 í 3. bindum í ritröðinni Nordiske oldskrifter. Þetta þriggja binda verk innan ritraðarinnar þeirra Jóns og Grundtvigs fékk heitið Íslensk fornkvæði.
Matteo Salvini
Árið 2021 varð Norðursambandið aðili að þjóðstjórn Mario Draghi ásamt Lýðræðisflokknum, Fimmstjörnuhreyfingunni og fleiri flokkum.
Svend Grundtvig
Tungumálakunnátta Grundtvigs var afar mikil og lærði hann til að mynda engilsaxnesku, latínu og íslensku í æsku með atbeina föður hans N. F. S. Grundtvig.
Matteo Salvini
Salvini varð aftur varaforsætisráðherra þann 22. október 2022, í nýrri ríkisstjórn Giorgiu Meloni. Hann varð jafnframt innviðaráðherra í nýju stjórninni.
Svend Grundtvig
Tengsl Grundtvigs við Færeyjar
Svend Grundtvig hvatti færeyska kollega sinn og félaga V. U. Hammershaimb til þess að safna færeyskum þjóðkvæðum (sagnadönsum) af vörum samlanda hans. Afraksturinn var ritið Føroya kvæði: Corpus Carminum Færoensium. Söfnun Hammershaimbs á færeyskum þjóðkvæðum og dönsum er ómetanlegt framlag hans til færeysku þjóðarinnar enda eru kvæðin talin með helstu menningarverðmætum þeirra.
Rakel Þorbergsdóttir
Rakel Þorbergsdóttir (f. 15. júní 1971) er íslenskur stjórnmálafræðingur og fyrrum fréttastjóri Ríkisútvarpsins.
LL Cool J
LL Cool J, réttu nafni James Todd Smith (f. 14. janúar 1968), er bandarískur rappari og leikari og meðal brautryðjenda á sviði rapptónlistar. LL Cool J stendur fyrir Ladies Love Cool James.
Rakel Þorbergsdóttir
Rakel er fædd á Akureyri og alin upp þar og í Reykjavík. Hún lauk BA-gráðu í stjórnmálafræði og diplómanámi í hagnýtri fjölmiðlun frá Háskóla Íslands og er með meistaragráðu í ljósvakafjölmiðlun frá Emerson College í Boston. Rakel var ráðin fréttastjóri RÚV árið 2014 en áður hafði hun starfað sem fréttamaður, vaktstjóri og varafréttastjóri á RÚV. Starfsferill Rakelar í fjölmiðlum hófst hins vegar er hún var ráðin í sumarafleysingar á Morgunblaðinu árið 1997 en þar starfaði hún í hálft annað ár eða þangað til hún hóf störf á fréttastofu Ríkisútvarpsins árið 1999.
Hvalsauki
thumbnail|Hvalsauki tekinn úr höfði búrhvals. Teikning frá 1864. Hvalsauki (hvalambur eða höfuðlýsi) er vaxkennd olía eða lýsi sem er í tunnulaga fitubólstri í höfði búrhvala og í minna mæli annarra hvala, svo sem andarnefju. Olían er fljótandi við líkamshita en storknar þegar hitinn fer niður fyrir 29°C og er talið að hvalirnir noti olíuna til að stýra flothæfni sinni með því að breyta hitastigi hennar og þar með eðlisþyngd.
Áður var álitið að olían í höfði hvalanna væri sæði þar sem hún þótti minna á sæði karla. Þessari kenningu er nú algjörlega hafnað en fitubólstrið er nefnt spermaceti á latínu (sperma = sæði, ceti = hvalir). Hvalsauki er lyktarlaus og skjannahvítur og var áður mikið notaður í snyrtivörur og sem leðuráburður, svo og í kerti, smyrsli og ýmsar aðrar vörur. Hann var verðmætastur af öllu hvalalýsi en úr einum búrhval gátu fengist 3000 –5000 kíló af honum.
LL Cool J
Einkalíf
LL Cool J er fæddur og uppalinn í New York og hóf að semja og taka upp lög í kjallaranum heima hjá sér þegar hann var níu ára.
LL Cool J skrifaði og gaf út ævisögu sína árið 1998 og heitir hún I Make My Own Rules. Í henni fjallar hann opinskátt um ýmislegt, gott og slæmt, í lífi sínu, hvernig hann lærði af mistökum sínum og hvernig tónlistarbransinn er fullur af fólki sem reynir að nota sér nýliða.
LL Cool J hefur komið á fót sinni eigin tískufatalínu, James Todd Smith og átti einnig þátt í því að koma á fót tískufatalínunni FUBU (For Us, By US).
Hann giftist Simone Johnson árið 1995 og saman eiga þau fjögur börn.
Tónlistarferill
Ferill hans hófst árið 1994, þegar hann gerði samning við hljómplötuútgefandann Def Jam og gaf út smáskífuna I Need a Beat, sem vakti mikla athygli meðal rappaðdáenda. Lagið var fyrsta lag Def Jam til að ná miklum vinsældum og seldist í yfir hundrað þúsund eintökum. Eftir góð viðbrögð við laginu hætti LL Cool J í skóla og sneri sér að upptökum á sinni fyrstu sólóplötu sinni.
Radio (1985)
Radio, kom út árið 1985. Platan fékk góða dóma og var sú fyrsta í sögu rapptónlistar þar sem snið venjulegra sönglaga var notað til að gera poppvænt rapp. Lögin I Can't Live Without My Radio og Rock the Bells náðu miklum vinsældum og urðu til þess að platan seldist í yfir milljón eintökum.
Bigger and Deffer (1987)
Árið 1987 kom út Bigger and Deffer. Platan innihélt ballöðuna I Need Love, sem var meðal fyrstu poppvænu rapplaga til að komast á vinsældarlista.
Walking with a Panther (1989)
Ekki voru allir ánægðir með þessa poppvænu útgáfu rapps, sem sýndi sig þegar þriðja plata hans, Walking with a Panther kom út. Platan innihélt lögin Going Back to Cali, I'm That Type of Guy, Jingling Baby og Big Ole Butt.
Mama Said Knock You Out (1990)
LL Cool J gaf síðan út Mama Said Knock You Out árið 1990, sem var sú allra grófasta sem hann hafði gefið út. Platan jók vinsældir hans á ný, auk þess að bæta orðspor hans verulega meðal rappaðdáenda. Meðal laga á plötunni er Around the Way Girl, sem náði miklum vinsældum.
14 Shots to the Dome (1993)
Hann gaf út plötuna 14 Shots to the Dome árið 1993. Sú plata seldist illa og fékk afar misjafna dóma.
Mr. Smith (1995)
Árið 1995 kom svo út hans sjötta hljómplata, Mr. Smith. Platan seldist í yfir tveimur milljónum eintaka og lögin Doin' It, Loungin og Hey Lover (ásamt Boyz II Men) komust á vinsældarlista.
Phenomenon (1997)
Tveimur árum síðar gaf hann út plötuna Phenomenon. Samnefnt lag náði nokkrum vinsældum.
G.O.A.T. (2000)
Árið 2000 gaf LL Cool J út plötuna G.O.A.T., sem stendur fyrir Greatest of all time. Komst hún í fyrsta sæti á Billboard listanum og varð platínu plata. LL Cool J þakkaði Canibus fyrir innblástur á plötunni.
10 (2002)
Næsta plata LL Cool J's var 10 frá 2002 og var níunda plata hans. Platan innihélt lögin Paradise ásamt Amerie, Luv U Better, framleitt af Neptunes og 2003 dúettinn með Jennifer Lopez All I Have.
Todd Smith (2006)
Ellefta plata LL Cool J's var Todd Smith sem kom út árið 2006. Inniheldur platan samstarf með 112 hljómsveitinni, Ginuwine, Juelz Santana, Teairra Mari og Freeway.
Exit 13 (2008)
Í júlí 2006, tilkynnti LL Cool J að seinasta plata hans með Def Jam plötufyrirtækinu væri Exit 13. Upprunalega átt 50 Cent að vera yfirframleiðandi plötunnar. Exit 13 átt að koma út haustið 2006 en því var frestað um tvö ár til ársins 2008 án 50 Cent sem yfirframleiðanda. Lög sem þeir unnu að saman láku á netið og sum af þeim lögum sem 50 Cent gerði komust á plötuna.
LL Cool J myndaði samstarf við DJ Kay Slay í því skyni að gefa út mixplötu sem kallaðist The Return of the G.O.A.T.. Var þetta fyrsta mixplatan hans í 24 ár og innihélt freestyling eftir LL Cool J ásamt öðrum röppurum. Lagið Hi Haterz lak á internetið 1.júní 2008. Lagið inniheldur LL Cool J að rappa við hljóðfæraleik Maino's "Hi Hater". LL Cool J var upphitari fyrir Janet Jackson á Rock Witchu tónleikatferðalagi hennar, komu þau fram í Los Angeles, Chicago, Toronto, og Kansasborg.
NCIS: No Crew Is Superior
Í september 2009, gaf LL Cool J út lag tengt NCIS: Los Angeles sjónvarpsseríunni og má finna það á iTunes. Lagið byggist á reynslu hans á því að leika NCIS alríkisfulltrúann Sam Hanna og eftir að hafa hitt alvöru NCIS alríkisfullrúa og meðlimi bandaríska sjóhersins.
Sjónvarp
LL Cool J byrjaði feril sinn í sjónvarpi í The Adventures of Pete & Pete árið 1994. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við: Oz, House og 30 Rock.
Árið 1995 var honum boðið hlutverk í In the House sem Marion Hill sem hann lék til ársins 1999.
Hefur hann síðan 2009 leikið eitt af aðalhlutverkunum í NCIS: Los Angeles, sem NCIS alríkisfulltrúinn Sam Hanna.
Kvikmyndir
Fyrsta hlutverk LL Cool J í kvikmyndum var árið 1986 í Wildcats þar sem hann lék rappara. Síðan þá hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við: Toys, Woo, Halloween H20: 20 Years Later og Deep Blue Sea.
Árið 1999 lék hann á móti Al Pacino, Cameron Diaz, Dennis Quaid, James Woods og Jamie Foxx í ruðningsboltamyndinni Any Given Sunday. Lék hann síðan á móti Colin Farrell og Samuel L. Jackson í lögreglumyndinni S.W.A.T. sem sérsveitarmaðurinn Deacon Deke Kay.
Verðlaun og tilnefningar
American Music-verðlaunin
BET Comedy-verðlaunin
BET Hip Hop-verðlaunin
Black Reel-verðlaunin
Blockbuster Entertainment-verðlaunin
BRIT-verðlaunin
Grammy-verðlaunin
Image-verðlaunin
Kid's Choice-verðlaunin
MTV Video Music-verðlaunin
ShoWest Convention
Teen Choice-verðlaunin
Bil (stærðfræði)
Bil eða talnabil er hugtak í stærðfræðinni sem vísar til samhangandi hlutmengis rauntalnaássins, sem afmarkast af tveimur endapunktum eða jaðarpunktum bilanna. Bil geta verið lokuð, opin eða hálfopin/-lokuð. Hálfbil eru opin eða hálfopin bil, þar sem annar endapunktanna er óendanlegur (∞). Þannig bil eru hálflínur. Líta má á rauntalnaásinn R, sem opið bil með báða endapunkta óendanlega, þ.e. R := ]-∞,+∞[. (Sjá einnig útvíkkaði rauntalnaásinn.) Bil á tímaásnum kallast tímabil.
Framsetning bila
Talnabilið á milli a og b þar sem tölurnar a og b eru báðar taldar með er oft táknað sem [a,b] þar sem tölurnar tvær kallast endapunktar talnabilsins.
ISO-ritháttur
Í rithætti sem fylgir alþjóðlegum staðli ISO 31-11 merkir hornklofi sem vísar inn hlutveru og hornklofi sem bendir út merkir útilokun. Hægt er að skilgreina það með mengjaskilgreiningarrithætti sem:
þar sem ]a,a[, [a,a[ og ]a,a] tákna tómt mengi og [a,a] táknar mengið \{a\}.
Annar ritháttur
þar sem (a,a), [a,a) og (a,a] tákna tómt mengi og [a,a] táknar mengið \{a\}.
Mynt
Mynt er skífa úr málmi sem hefur fjárhagslegt virði, þannig að hægt er að nota hana sem greiðslumáta.
Fyrstu myntirnar voru gerðar úr náttúrulegri blöndu af gulli og silfri sem heitir elektrum. Virði myntar réðst af þyngdinni á henni en hún hafði líka svokallað raunvirði, það er virði á efninu sem hún var gerð úr. Síðar voru myntir gerðar úr hreinu gulli eða silfri. Í dag hafa myntir ekki talsvert raunvirði en eru þess í stað tákn á virðinu.
Brúðönd
thumb Brúðönd (Aix sponsa) er fugl af andaætt sem algengur er í skóglendi við vötn í Norður-Ameríku. Brúðönd fækkaði mikið seint á 19. öld þegar náttúrulegt vistsvæði þeirra þvarr og þær voru veiddar til matar en einnig vegna eftirspurnar á skrautlegum fjöðrum þeirra í kvenhatta í Evrópu. Með friðunaraðgerðum (Migratory Bird Treaty Act of 1918) voru veiðar takmarkaðar og vistsvæði þeirra verndað. Þróaðir voru hreiðurkassar fyrir brúðendur í kringum 1930 og settir upp nálægt vötnum og lækjum. Gefist hefur vel að færa mörk á verndarsvæði bifurs í kringum vistsvæði brúðanda því bifur búa til votlendi sem er kjörlendi fyrir brúðendur. Fjöldi brúðanda hefur vaxið seinustu ár. Brúðönd er önnur algengasta önd í Norður-Ameríku. Brúðendur eru sjaldgæfar á Íslandi.
Mynd af brúðönd er kanadískri mynt frá 2013.
Solar Impulse
thumb|right|Solar Impulse 1 lendir á [[Brussel-flugvöllur|Brussel-flugvelli eftir fyrsta vel heppnaða alþjóðaflugið 13. maí 2011.]] Solar Impulse er svissneskt verkefni sem gengur út á smíði langdrægra sólarorkuknúinna flugvéla í tilraunaskyni. Upphafsmenn verkefnisins eru André Borschberg og Bertrand Piccard sem var fyrstur til að fljúga loftbelg umhverfis jörðina án áningar á Breitling Orbiter 39 ásamt Brian Jones. Tvær sólarorkuknúnar flugvélar hafa verið smíðaðar á vegum verkefnisins, Solar Impulse 1 árið 2009 og Solar Impulse 2 árið 2014. Solar Impulse 2 var fyrsta sólarorkuknúna flugvélin sem lauk við ferð umhverfis jörðina (milli áningarstaða) 2015 til 2016. Lengsti leggurinn sem hún flaug í einu var milli Nagoya í Japan og Kalaeloa á Hawaii, 8.924 km.
Annalísa Hermannsdóttir
Annalísa Hermannsdóttir (f 25. nóvember 1997) er íslensk leikkona sem er best þekkt fyrir leik sinn sem Alda í spennuþáttaröðinni Pressa.
Kvistlús
Kvistlús (fræðiheiti: Cavariella konoi    ) er blaðlúsategund sem sníkir á víði. Hún er lítil (2,5mm löng), ljósgræn og egglaga. Hún leggst einnig á hvönn.
Jökull Ingimundarson
Jökull Ingimundarson var sonur Ingimundar gamla er nam land í Vatnsdal. Jökli var úthlutað land í hlíðum Tungumúla í Vatnsdal og byggði þar bæ sinn, Jökulsstaði. Tóftir Jökulstaða eru í landi Þórormstungu.
Jökli Ingimundarsyni er lýst að hann hafi verið allmikilfenglegur með hvassar sjónir, eigi margra maki og mikill kappi og afreksmaður að vexti og afli. Hann var fálátur, ómjúkur og ódæll, harðúðigur og hraustur um allt, en gat trauðla hamið skap sitt. Ekki var hann skapdeildarmaður en tryggur vinur og gekk á undan í öllum deilum þeirra bræðra. Jökull hlaut sverðið Ættartanga við arfskipti eftir Ingimund gamla.
Í Vatnsdæla sögu er sagt frá því að þegar Eyvindur sörkvir frétti að Hrolleifur hinn mikli hefði banað Ingimundi hafi hann fyrirfarið sér með því að láta fallast á sax sitt. Synir Eyvindar voru þeir Hermundur og Hrómundur halti, sem örkumlaðist þegar Jökull Ingimundarson hjó á fót honum.
.sz
.sz er þjóðarlén Svasílands.
1386
thumb|right|Skjaldarmerkið sem [[John af Gaunt bar eftir að hann fór að gera kröfu til ríkis í Kastilíu og Leon (kastalar og ljón).]] Árið 1386 (MCCCLXXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Córdoba
thumb|250px|Puerta Puente í Córdoba. Córdoba er borg í Andalúsíu-héraði á Spáni. Í borginni búa rúmlega 322 þúsund manns.
Indíasúla
Indíasúla (fræðiheiti: Papasula abbotti) er tegund súla.
Ske
Ske er íslensk hljómsveit sem er ættuð undan hljómsveitinni Skárren ekkert. Hljómsveitin hefur gefið út tvær plötur, Life, Death, Happiness and Stuff sem Smekkleysa gaf út árið 2002 og "Feelings are great" sem Smekkleysa gaf út árið 2004.
Hljómsveitarmeðlimir
Á Life, Death, Happiness and Stuff voru þeir ásamt:
Betty Friedan
Betty Friedan (4. febrúar 1921 – 4. febrúar 2006) var Bandarískur rithöfundur og femínisti. Hún var einn af leiðtogum annarrar bylgju bandarísks femínisma. Bók hennar, The Feminine Mystique (1963) var eitt áhrifamesta rit sjöunda áratugarins. Hún var einn af 48 stofnmeðlimum samtakanna National Organization for Women (NOW) árið 1966, og var í kjölfarið kjörin forseti samtakanna. Markmið samtakanna voru að virkja konur til samfélagsþátttöku og að koma á kynjajafnrétti í Bandaríkjunum.
Árið 1970, eftir að hafa hætt sem forseti NOW skipulagði Betty jafnréttisverkfall kvenna. Verkfallið var þann 26. ágúst 1970, á fimmtíu ára afmæli kosningaréttar kvenna í Bandaríkjunum. Þetta verkfall á landsvísu hafði mun meiri áhrif á femínistahreyfinguna en búist var við. Í kröfugöngunni í New York borg, sem Betty leiddi sjálf, komu saman 50.000 manns. Árið 1971 gekk Betty í lið með öðrum frægum femínistum og stofnaði National Women's Political Caucus (NWOP), samtök sem ætluð voru til þess að safna, þjálfa og styrkja konur sem vildu komast í kjörin embætti. Betty studdi líka heilshugar Jafnréttisbreytingatillöguna (Equal Rights Amendment) sem bandaríska þingið samþykkti árið 1972 eftir mikinn þrýsting frá NOW. Eftir að breytingatillagan hafði verið samþykkt barðist Betty fyrir því að tillagan yrði gerð fullgild í öllum ríkjum og studdi jafnframt því aðrar umbætur á réttindum kvenna. Hún stofnaði til dæmis National Association for the Repeal of Abortion Laws (Landssamtök fyrir ógildingu laga um fóstureyðingar) en var þó síðar gagnrýnin á fóstureyðingamiðaðar skoðanir margra frjálshygginna femínista.
Betty var virk í stjórnmálum og ýmis konar réttindabaráttu það sem eftir var af lífi hennar og skrifaði sex bækur. Betty var snemma gagnrýnin á hneigðar og ýktar tegundir femínistahreyfingar sem réðust gegn mönnum og húsmæðrum.
Æska
Betty fæddist 4. febrúar 1921 í borginni Peoria í Illinois fylki. Hún var nefnd Bettye Naomi Goldstein af foreldrum sínum Harry og Miriam Goldstein sem voru af rússneskum og ungverskum ættum. Faðir hennar, Harry, átti skartgripaverslun í Peoria og móðir hennar skrifaði greinar fyrir dagblað eftir að faðir Betty varð veikur. Virtist henni nýja líf móður hennar utan heimilisins mun gleðilegra.
Þegar Betty var ung var hún virk bæði í hópum marxista og gyðinga. Síðar skrifaði hún að henni hafi stundum þótt hún vera einangruð frá gyðingasamfélaginu og að hún teldi ástríðu sína fyrir réttlæti eiga rætur í óréttlætið sem gyðingar hafa þurft að berjast gegn í gegnum tíðina. Hún gekk í framhaldsskólann í Peoria (Peoria High School) og vann þar við gerð skólablaðsins. Þegar umsókn hennar um að fá að vera með dálk í blaðinu var hafnað stofnuðu hún og sex vinir hennar blaðið Tide sem fjallaði um lífið heima við í stað skólalífsins.
Hún fór í kvennaskólann Smith College árið 1938 og fékk skólastyrk á fyrsta ári fyrir framúrskarandi námsárangur. Á öðru ári fékk hún áhuga á kveðskap og voru mörg ljóð eftir hana birt í útgefnum ritum skólans. Árið 1941 varð hún aðalritstjóri háskólablaðsins. Leiðararnir urðu stjórnmálalegri undir hennar stjórn og sýndu yfirleitt viðhorf gegn stríðsrekstri og ollu stundum deilum. Hún útskrifaðist með hæstu ágætiseinkunn (summa cum laude) árið 1942 með sálfræði sem aðalfag.
Hún var við nám við Kaliforníuháskóla í Berkeley í eitt ár árið 1943 á rannsóknarstyrk til framhaldsnáms í sálfræði með Erik Erikson. Hún varð virkari í stjórnmálum og hélt áfram að umgangast marxista. Í ævisögunni sinni sagði hún að kærastinn hennar á þessum tíma hafi þrýst á hana að hafna styrk til doktorsnáms og að hætta í námi.
Fyrir 1963
Eftir brottför frá Berkeley gerðist Betty blaðamaður fyrir málgögn vinstri manna og verkalýðsfélaga. Á árunum 1943 til 1946 skrifaði hún fyrir Federated Press og á árunum 1946 til 1952 vann hún fyrir fréttabréf Sameinuðu rafverkamanna. Eitt af verkefnum hennar var að rita skýrslu um HCUA-rannsóknarnefndina.
Árið 1952 var henni sagt upp störfum hjá blaðinu, en þá var hún gift og þunguð af sínu öðru barni. Eftir að hún sagði skilið við blaðið gerðist hún sjálfstæður rithöfundur fyrir ýmis tímarit, þar á meðal Cosmopolitan
Samkvæmt ævisagnaritaranum Daniel Horowitz hóf Friedan feril sem blaðamaður á vinnumarkaði þegar hún varð fyrst vör við kúgun og útskúfun kvenna, en Friedan sjálf var ekki sammála þeirri túlkun.
The Feminine Mystique
Fyrir 15 ára stúdentsafmæli sitt árið 1957 gerði Friedan könnun meðal háskólamenntaðra kvenna og einbeitti sér að menntun þeirra, reynslu eftir útskrift og núverandi lífshamingju. Hún hóf að birta greinar um það sem hún kallaði „vandamálið sem hefur ekkert nafn“ og uppskar sterk viðbrögð frá fjölda húsmæðra sem voru fegnar að vera ekki einar um vandamálið.
Friedan ákvað síðan að endurvinna og umrita efnið í bók, The Feminine Mystique. Bókin kom út árið 1963 og sýndi hlutverk kvenna í iðnaðarsamfélögum, einkum hlutverk húsmóður í fullu starfi sem Friedan taldi kæfandi. Í bók sinni lýsti Friedan þunglyndri úthverfahúsmóður sem hætti í háskóla 19 ára að aldri til að gifta sig og ala upp fjögur börn. Hún talaði um „skelfingu“ við að vera ein, skrifaði að hún hefði aldrei á ævinni séð jákvæða kvenfyrirmynd sem starfaði utan heimilis og hélt einnig fjölskyldu. Hún vitnaði í fjölda annara húsmæðra í svipaðri stöðu. Hún gagnrýndi kenningar Freuds um reðuröfund og benti á margar þversagnir í verkum hans. Þá bauðst hún til að svara konum sem óskuðu eftir að fræðast meira um málið.
„Vandamálinu sem hefur ekkert nafn“ lýsti Friedan í byrjun bókarinnar:"Vandamálið lá grafið, ósagt, í mörg ár í hugum bandarískra kvenna. Þetta var undarleg hrærsla, ónotatilfinning, þrá [eða löngun] sem konur fundu fyrir um miðja 20. öld í Bandaríkjunum. Hver úthverfa [hús]móðir glímdi við það ein. Þegar hún bjó til rúmin, verslaði matvörur ... var hún hrædd við að spyrja sjálfa sig þöglu spurningarinnar: „Er þetta allt og sumt?“"Friedan fullyrti að konur væru eins færar og karlar til hvers konar vinnu eða hvaða atvinnuleiðar sem var, þvert gegn rökum fjölmiðla, kennara og sálfræðinga þess tíma. Bók hennar var ekki aðeins mikilvæg vegna þess að hún mótmælti hegemonískri kynlífsstefnu í bandarísku samfélagi heldur vegna þess að hún var frábrugðin almennum 19. og fyrri hluta 20. aldar hugmyndum um auka menntun kvenna, pólitísk réttindi og þátttöku í samfélaginu. Þó að „fyrstu bylgju“ femínistar hafi oft deilt með sér grundvallarsýn á eðli kvenna og korporatískri sýn á samfélagið, haldið því fram að kosningaréttur, menntun og félagsleg þátttaka kvenna myndi auka tíðni hjónabands, gera konur að betri konum og mæðrum og bæta þjóðina og alþjóðleg heilsa og skilvirkni, byggði Friedan réttindi kvenna á öðru. Því sem hún kallaði „grunnþörf mannsins til að vaxa, vilja mannsins til að vera allt sem í honum er“. Höftin á fimmta áratug síðustu aldar og köfnunartilfinning margra kvenna sem neyddar voru í þessi hlutverk, áttu rakið erindi við bandarískar konur sem fljótlega fóru að mæta á samstöðufundi og beita sér fyrir umbótum á lögum og félagslegum normum sem settu konum skorður í samfélaginu.