cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalda stríðið á Íslandi
Kalda stríðið er hugtakið sem er notað um tímabil togstreitu, pólitíska, átaka og efnahagslegrar og fleira. Kalda stríðið byrjaði þegar seinni heimsstyrjöldinni lauk árið 1945 og einkenndist af spennuástandi milli tveggja risavelda, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna sem kepptu um áhrif og völd í heiminum.
Íslendingar fengu hervernd frá Bandaríkjamönnum á stríðsárunum en þeir vildu síðan ekki fara úr landinu eftir stríðið. Ólafur Thors gerði síðan samning við Bandaríkjamenn að þeir fengu að nota Keflavíkurflugvöllinn eftir stríðið en herliðið mátti ekki vera á landinu, með því skilyrði að Íslendinga fengju að eiga flugvöllinn.
Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn studdu aðild Íslands að NATO en Sósíalistaflokkurinn var á móti því. Þegar var lokaumræða um inngöngu í NATO var haldinn fundur á Lækjartorgi og Austurvelli. Það var mikið af slagsmálum gegn Alþingi. Táragas var notað gegn mannfjöldanum til að losna við grjóthríð og slagsmál. Enginn slasaðist alvarlega.
Nýsköpunastjórn var mynduð haustið 1944 undir stjórn Ólafs Thor, formanns Sjálfstæðisflokksins. Þeirra markmið var að skapa atvinnulíf fyrir Íslendinga með því að nota fé sem Íslendingar áttu í erlendum banka. Peningarnir voru notaðir til að kaupa báta, hraðfrystihús, togara og fleira. Ekki gekk áætlunin upp eins og þeir áttu von á. Þeir fengu samt að halda stjórn vegna kosninga sem voru haldnar árið 1946.
Kalda stríðið á Íslandi
Í byrjun seinni heimsstyrjaldarinar hafnaði íslenska ríkistjórnin vernd frá Bretum vegna hlutleysisyfirlýsingarinnar en Bretar tóku það ekki alvarlega og mánuði eftir hernám Danmerkur árið 1940 komu þeir með skip til Íslands og hernámu landið. Íslendingar voru frekar fegnir að hernámsliðið var breskt en ekki þýskt. Árið 1941 gerðu Bretar samning við Íslendinga og Bandaríkin um að þau tækju við vernd landsins og 7. júní 1941 komu Bandaríkjamenn með fimm þúsund manna herlið til Íslands. Það veitti eitt til tvö þúsund Íslendingum atvinnu og tekjur þeirra af hernum námu að meðaltali um 5% af erlendum gjaldeyristekjum. Þeir lofuði þó að hverfa úr landinu um leið og stríðinu lyki en þegar því lauk ákváðu Bandaríkjamenn að þeir vildu hafa herliðið áfram á landinu. Íslendingar höfnuði en þeir neituðu að fara.
Ólafur Thors forsetisráðherra gerði samning við Bandaríkjamenn, Keflavíkursamninginn, haustið árið 1946 og varð hann til þess að binda enda á samstarfið í Nýsköpunarstjórninni milli sósíalista og sjálfstæðismanna. Í honum var líka gert ráð fyrir því að Bandaríkjaher færi af landinu innan hálfs árs og Keflavíkurflugvöllurinn yrði að eign Íslendinga en Bandaríkjamenn gætu samt fengið aðstöðu á Keflavíkurflugvelli fyrir boragaralega klætt starfslið vegna herflutninga til og frá Evrópu. Samningurinn var samþykktur á Alþingi með 32 atkvæðum gegn 19. Sósíalistar slitu samstarfinu í Nýsköpunarstjórninni vegna þess að Sósíalistaflokkurinn og hluti Alþýðuflokksmanna og Framsóknarmanna taldi að samningurinn væri óviðunandi brot á hlutleysisstefnu Íslendinga. Síðan tók kalda stríðið völdin í íslenskum stjórnmálum.
Ísland í NATO
Framsóknarflokkur, Alþýðuflokkur og Sjálfstæðisflokkur undir stjórn Stefáns Jóhanns Stefánssonar ákváðu að Ísland skyldi ganga í NATO í mars 1949 með því skilyrði að Bandaríkjaher yrði að fara úr landi á friðartímum en þessi skilyrði voru hvergi skráð í samninginn. Sósíalistaflokkurinn var eini flokkurinn sem stóð gegn aðildinni. Menn óttuðust að Sósíalistaflokkurinn myndi reyna að koma af stað byltingu með stuðningi Sovétmanna eins og gert var í Tékkóslóvakíu árið 1948. Marshallaðstoðin 1948 – 1952 hafði haldið efnahag Íslendinga á floti og jók líklega áhuga ráðamanna á samstarfi við Bandaríkin.
Klukkan 10 um morguninn 30. mars 1949 var lokaumræða um tillöguna um inngöngu Íslands í NATO. Fréttablaði var dreift um bæinn og tilkynnt var um að fólk skyldi safnast saman á útifund klukkan 1 í Lækjargötu við Miðbæjarskólann og krefjast þar þjóðaratkvæðagreiðslu um inngönguna en aldrei fékkst leyfi til að halda fundinn. Stuðningsmenn aðildarinnar að NATO dreifðu síðan öðrum miða, undirrituðum af formönnum Sjálfstæðisflokks, Framsóknaflokks og Alþýðuflokks. Þar var skorað á friðsama borgara að koma á Austurvöll milli klukkan 12:00 og 13:00 til að sýna að þeir vildu að Alþingi hefði starfsfrið.
Sigurður Guðnason alþingismaður sósíalista hélt tvær ræður á fundi í Lækjargötu og ályktun var samþykkt um að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan fór fólk á Austurvöll og safnaðist saman þar. Talið er að þar hafi verið um 10 til 15 þúsund manns á Austurvelli þennan dag og fólksfjöldi í Reykjavík var 55 þúsund á þessum tíma og 30 þúsund kjósendur. Fyrst byrjaði fólk að hrópa og síðan var kastað eggja-, mold- og grjóthríð að Alþingishúsinu. Einn þingmaður fékk glerbrot í auga og stein í höndina.
Fundinum lauk 14:30 en fólk hélt áfram að kasta grjóti og endaði með því að lögreglustjóri gaf skipun um að dreifa mannfjöldanum. Lögreglan reyndi tvisvar sinnum en það tókst ekki. Mikið var af slagsmálum á svæðinu. Lögreglan ákvað síðan að varpa táragassprengju á mannfjöldanum. Það tók örfáa stund að tæma Austurvöll. Í átökunum meiddust fimm lögreglumenn og nokkrir almennir borgarar.
Stjórnmál eftir stríð
Sjálfstæðisflokkur, Alþýðuflokkur og Sósíalistaflokkur mynduðu ríkisstjórn undir formennsku Sjálfstæðisflokksins, Ólafs Thors, haustið 1944 og þau kölluðu sig Nýsköpunarstjórn. Markmið þeirra var að byggja upp nútímasamfélag á Íslandi með því að tryggja sjálfstæði og öryggi Íslands út á við og hefja stórvirka nýsköpun í atvinnulífi þjóðarinnar. Ríkisstjórnin gerði ráð fyrir því að helmingi frjársins sem Íslendingar áttu, tæplega sex milljónir króna, í erlendum bönkum til að byggja upp atvinnulífsins. Það voru keyptir 30 togarar, bátar, þrjár síldarverksmiðjur, hraðfrystihús og fleira. Á tveimur árum var næstum því búið að eyða öllum fjármunum sem voru til og afleiðingarnar voru ekki eins góðar og þau áttu von á. Stjórnaflokkarnir vildu efla íslenskan sjávarútveg og iðnað til að stuðla að aukinni borgarmenningu en Framsóknarflokkurinn var á móti því vegna þess að hann vildi umfram annað efla sveitirnar, samvinnufélögin og ýmsan smáiðnað sem setið hafði í stjórn árið 1927. Hugmyndir Nýsköpunarstjórnarinnar voru í raun hugmyndir frá Alþýðuflokknum frá fjórða áratugnum þegar var mynduð stjórn hinna vinnandi stétta. Nýsköpunarstjórnin leit vel út í pappír en ekki við efnahagslegan veruleika.
Fellibylurinn Katrina
thumb|Katrina. thumb|Flóð í New Orleans. Fellibylurinn Katrina var fellibylur sem gekk aðallega yfir Flórída, Louisiana, Alabama og Mississippi síðla ágúst 2005. Hann var einn skæðasti fellubylur í sögu Bandaríkjanna. Borgin New Orleans varð mjög illa úti; flóðvarnargarðar brustu og flæddi sjór inn um 80% af borginni. Viðbrögð fylkisins, alríkisins í kjölfar fellibylsins voru gagnrýnd og þóttu lítil og sein. Í ljós kom að flóðvarnargarðar voru með galla í hönnun og gerðu ástandið verra en ella. Að minnsta kosti 1200 manns létust vegna fellibylsins, flestir í Louisiana. Um 200.000 íbúa New Orleans flýðu borgina eða helmingur.
Gracchusarbræður
Gracchusarbræður voru rómverskir stjórnmálamenn á 2. öld f.Kr.
Þeir voru:
Abú Dabí
thumb|right|300px|[[Gervihnattamynd af Abú Dabí frá því í mars 2003]]
thumb|right|300px|Horft yfir Abú Dabí
Abú Dabí (arabíska: أبوظبي ʼAbū Ẓaby) er stærst þeirra sjö furstadæma sem mynda Sameinuðu arabísku furstadæmin. Abú Dabí er líka samnefnd borg í furstadæminu sem einnig er höfuðborg landsins. Borgin stendur nyrst á T-laga eyju í Persaflóa á vesturströndinni miðri. Áætlaður íbúafjöldi var um 621.000 árið 2012, þar sem um 80% íbúanna eru með erlent ríkisfang.
Sjeik Khalifa bin Zayed Al Nahayan, emír, er erfðafursti í Abú Dabí. Hann er einnig forseti Sameinuðu arabísku furstadæmanna.
dabí merkir viss smá-eðlutegund (gazelle) meðan abú merkir faðir. bærinn heitir því eðlupabbi
Among Us
Among us er tölvuleikur sem er skapaður af InnerSloth. Leikurinn snýst alfarið um að reyna að finna svikahrappana (e. impostor). Það geta verið fjórir til fimmtán í hverjum leik og allt að þrír geta verið svikahrappar. Markmiðið fyrir skipverja (e. crewmates) er að reyna að laga skipið og komast að því hverjir svikahrapparnir eru. Markmið svikahrappanna er að reyna að drepa skipverja þangað til helmingurinn um borð eru svikahrappar eða ef skipverjar eru of lengi að bregðast við skemmdaverkunum eftir svikahrappa. Maður getur bara drepið einn í einu og svo þarf maður að bíða ákveðið lengi til að drepa næsta. Til þess að kjósa þarf annað hvort að finna lík og tilkynna (e. report) eða kalla neyðarfund (e. emergency meeting). Leikurinn klárast ef maður lagar skipið, kýs svikahrappana út eða ef svikahrapparnir drepa nógu marga.
Smyrill
Smyrill er lítill ránfugl í fálkaættkvíslinni sem verpir í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.
Íslenski smyrillinn verpir á Íslandi og Færeyjum. Hann er algengasti íslenski ránfuglinn og er líkur fálka en miklu minni. Smyrill verpir í klettum og stundum í bröttum brekkum. Meirihluti stofnsins á Íslandi hefur vetursetu á Bretlandseyjum og Vestur-Evrópu.
Blóðbaðið í München
thumb|Byggingin þar sem gíslatakan fór fram Blóðbaðið í München var hryðjuverkaárás á sumarólympíuleikunum í München, Þýskalandi, árið 1972 þegar átta meðlimir palestínsku skæruliðasamtakkanna Svarta september tóku 11 ísraelska íþróttamenn í gíslingu. Árásin leiddi til dauða allra ellefu gíslanna, eins þýsks lögreglumanns og fimm af átta hryðjuverkamönnunum þegar þýska lögreglan reyndi að stöðva hryðjuverkamennina á Riem flugvellinum nálægt Munchen. Síðar tók ísraelska leyniþjónustan, flesta forsprakkana af lífi, nema einn, Jamal Al-Gashey.
Það er öruggt að segja að hryðjuverkamennirnir náðu því fram sem þeim var ætlan; nefnilega að beina athygli umheimsins að baráttunni milli Ísrael og Palestínumanna. Einnig líta margir þannig á að með með gíslatökunni, og því sem á eftir kom, hafi verið sleginn nýr og dekkri tónn í alþjólegum hryðjuverkum.
Universidade Federal de Minas Gerais
thumb|right|Universidade Federal de Minas Gerais Háskólinn í Minas Gerais (Universidade Federal de Minas Gerais, oft nefndur UFMG) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Beló Horizonte, Minas Gerais, Brasilíu.
Varmarýmd
Varmarýmd er hversu mikla orku þarf til að hita einhvern ákveðin hlut eða ákveðið efni upp um eina gráðu. Oft táknað með C og hefur eininguna \frac{J}{K}.
In The Ghetto
In The Ghetto er lag sem Elvis Presley samdi og flutti. Lagið er um konu sem fæðir strák sem verður mikið til vandræða í ghettoinu eða fátækrahverfi. „In The Ghetto“ þýðir á beinni þýðingu „í fátækrahverfinu“.
Kolbergerheiði
Kolbergerheiði (þý. Kolberger Heide) er hafsvæði undan ströndum Þýskalands, milli Kílarfjarðar og Fehmarn-skaga, og er hluti af Norðursjó. Þar háðu Danir og Svíar sjóorrustu árið 1644 (sjá: Orrustan á Kolbergerheiði), þar sem Kristján 4. Danakonungur missti annað augað, en floti hans vann sigur. Annar af tveimur þjóðsöngvum Danmerkur, Kong Christian stod ved højen mast hefst á vasklegri framgöngu konungsins í þessari orrustu.
Römerberg
thumb|300px|Gömul hús og brunnur á Römerberg. Milli húsa sér í Bartólómeusarkirkjuna Römerberg er ráðhústorgið og aðaltorgið í miðborg Frankfurt am Main. Þar standa gamlar byggingar eins og ráðhúsið (Römer) og Nikulásarkirkjan.
Torgið
Ráðhústorgið myndaðist strax í upphafi byggðar í Frankfurt. Þar var haldinn markaður áður fyrr. Torgið skiptst í tvennt: Aðaltorgið og Laugardagstorgið. Gyðingar máttu venjulega ekki ganga á aðaltorginu, aðeins þegar stórsýningar voru í gangi. Þeir urðu að halda sig á Laugardagstorginu. Þar var mönnum refsað og haldnar aftökur, en aðeins á laugardögum. Þaðan kemur heitið. Á torginu er brunnur og stytta af rómversku gyðjunni Mínervu. Í kringum hana var áður fyrr haldin heiðin hátíð, Walpurgisnacht, þann 1. maí ár hvert. Í kringum allt torgið risu fögur verslunarhús. Ráðhúsið Römer var ekki reist fyrr en á 15. öld. Á torginu fóru fram hátíðir og skrúðgöngur í tengslum við konungskjör og krýningar sem fram fóru í hinni nálægu Bartólómeusarkirkju. 1963 hélt John F. Kennedy þar ræðu fyrir framan 150 þús manns. Á seinni tímum fara gjarnan fram heiðranir íþróttamanna á torginu, til dæmis er Þjóðverjar urðu heimsmeistarar og Evrópumeistarar í knattspyrnu, og á það bæði við um karlaliðið og kvennaliðið. Þar er einnig haldinn árlegur jólamarkaður í aðventunni. Öll gömlu húsin gjöreyðilögðust í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari. Þau hús sem nú standa eru öll endurreist og nýleg. Við endurreisn þeirra var reynt að viðhalda útlitinu eins og þau birtust á gömlum myndum.
Römer
thumb|Ráðhúsið Römer Við suðurenda ráðhústorgsins stendur hið mikla ráðhús borgarinnar. Það heitir Römer (Rómverji) og er ein af einkennisbyggingum borgarinnar. Elstu hlutar hússins voru reistir 1405-1407. Með tilkomu hússins var konungskjörið fært úr Bartólómeusarkirkjunni í ráðhúsið. Mýmargir konungar þýska ríkisins voru kjörnir af kjörfustunum í ráðhúsinu en krýningin fór eftir sem áður fram í borginni Aachen en færðist svo yfir í Bartólómeusarkirkjuna á 17. öld. Á 17. öld voru keisararnir kjörnir beint, án þess að hafa verið kjörnir konungar fyrst. Síðasta keisarakjörið í húsinu fór fram 1792 en eftir það var þýska ríkið lagt niður. Yfirleitt var haldin mikil veisla í ráðhúsinu eftir hvert kjör. Bæði kjörið og veislan fóru fram í Keisarasalnum svokallaða en það er íburðarmikill salur í ráðhúsinu. Í þeim sal héldu keisararnir oft ríkisþing. Í loftárásum 1944 nær gjöreyðilagðist ráðhúsið og brann út. Endurreisn ráðhússins hófst 1947 og stóð til 1955. Það var forseti Þýskalands, Theodor Heuss, sem vígði húsin á ný.
Gamla Nikulásarkirkjan
thumb|Gamla Nikulásarkirkjan Nikulásarkirkjan stendur við austurenda Römerberg. Hún var reist á 13. öld í mjög óvenjulegu formi. Turninn er 48 metra hár og er átthyrndur. Hún brann út í loftárásum 1944 og var endurreist. Í henni eru því ekki mörg gömul listaverk.
Sögusafnið
Strax við hliðina á Nikulásarkirkjunni við austurenda Römerberg er sögusafnið Historisches Museum. Það var stofnað 1878 með það fyrir augum að halda við sögu Frankfurts í aðgengilegu formi. Sökum plássleysis var safnið hins vegar víða um borg. Mörg fögur listaverk voru geymd í stærri söfnum í Þýskalandi. Í loftárásum 1944 eyðilagðist nær allt safnahúsið. Margir munanna í öðrum húsakynnum sluppu hins vegar við skemmdir. Viðgerðir drógust á langinn og lauk þeim ekki fyrr en 1972. Nokkrar fastar sýiningar eru í húsinu og tengjast þær allar sögu borgarinnar, sérstaklega keisarasögu og kirkjusögu. Nokkur borgarmódel eru í safninu og málverk, auk annarra hluta. Við innganginn er stór rauð steinstytta af Karlamagnúsi.
Norður- og Austuramt
Norður- og Austuramt var íslenskt amt sem varð til 15. maí 1770 þegar Íslandi var skipt niður í tvö ömt. Suður- og Vesturamt og Norður- og Austuramt. Amtið var lagt af árið 1904 þegar Íslendingar fengu heimastjórn.
Gunnar Bragi Sveinsson
Æviágrip
Gunnar Bragi bauð sig fram til ritara Framsóknarflokksins á flokksþingi árið 2009 en dró framboð sitt tilbaka þegar ljóst var að bæði formaður og varaformaður væru karlmenn. Vildi hann ekki koma í veg fyrir að kona kæmist í stjórn flokksins. Gunnar Bragi var þingflokksformaður Framsóknarflokksins 2009-2013 og gegndi embætti utanríkisráðherra í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokksins frá 23. maí 2013 til 7. apríl 2016. Sem utanríkisráðherra afhenti Gunnar Bragi Evrópusambandinu árið 2015 tilkynningu um að aðildarviðræðum Íslands við ESB skyldi hætt. Ríkisstjórnin var stokkuð upp eftir afsögn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar forsætisráðherra í kjölfar birtingar Panamaskjalanna árið 2016. Var Gunnar Bragi þá skipaður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og gengdi því embætti til 11. janúar 2017.
Sem utanríkisráðherra lagði Gunnar Bragi áherslu á jafnrétti kynjanna og tilkynnti á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 2014 væntanlegt sameiginlegt verkefni Íslands og Suriname, samtal karla um jafnrétti sem síðar fékk nafnið Rakarstofuráðstefnan. Ráðstefnan var sögð meðal annars innblásin af orðum Vigdísar Finnbogadóttur nokkrum árum áður og Emmu Watson á allsherjarþingi SÞ.
Eftir klofning Framsóknarflokksins með úrsögn Sigmundar Davíðs úr honum gekk Gunnar Bragi í Miðflokkinn og náði kjöri á alþingi fyrir hann árið 2017. Gunnar Bragi var varaformaður Miðflokksins frá 2018 - 2020 og er þingflokksformaður Miðflokksins. Í nóvember árið 2018 tilkynnti Gunnar Bragi að hann myndi taka sér tímabundið leyfi frá þingstörfum eftir að klaustursupptökurnar birtust opinberlega.
Í upptökunum heyrist Gunnar segja frá því að þingkonan Albertína Friðbjörg Elíasdótti r hafi leitað á hann kynferðislega og viðurkenna að hann hafi sem utanríkisráðherra skipað Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, í embætti sendiherra Íslands í Bandaríkjunum til þess að „eiga inni greiða“ hjá Sjálfstæðisflokknum. Jafnframt hafi hann skipað Árna Þór Sigurðsson, frænda sinn, sendiherra til Finnlands til þess að beina athygli almennings (og sér í lagi flokksfélaga Árna í Vinstri grænum) frá útnefningu Geirs. Í upptökunni heyrist Sigmundur Davíð staðfesta frásögn Gunnars af útnefningunum. Eftir að upptökurnar voru gerðar opinberar dró Gunnar Bragi frásögnina til baka og sagðist hafa verið að „bulla og ljúga“ með henni. Persónuvernd komst að því í maí 2019 að upptökurnar af samræðunum brytu persónuverndarlög og það ætti að eyða þeim.
Forsætisnefnd Alþingis úrskurðaði 1. ágúst 2019 að Gunnar, ásamt Bergþóri Ólasyni, hefði með framferði sínu á Klaustri brotið gegn siðareglum fyrir alþingismenn.
Gunnar Bragi greindi frá því í maí 2021 að hann myndi ekki gefa kost á sér næstkomandi alþingiskosningum 2021.
Ferðalandfræði
thumb|right|250px|Ferðamenn við [[Níagarafossar|Níagarafossa.]] Ferðalandfræði er fræðigreinin sem rannsakar ferðalög og ferðamennsku, sem iðnað og félagslegt og menningarlegt athæfi. Ferðalandfræði nær yfir vítt svið og tekur fyrir málefni líkt og umhverfisáhrif ferðamennsku, landfræði ferðamennsku og frístunda hagfræði, svarar hlutum sem koma að ferðamálaiðnaði og stjórnun, félagsfræði ferðamennsku og staðsetningar ferðamennsku.
Ferðalandfræði er sú grein vísinda sem fjallar um fræðin á ferðalögum og áhrif þeirra á staði.
Landfræði er mikilvægt fyrir fræðin á ferðamálum, vegna þess að ferðamennska er landfræðileg í eðli sínu. Ferðamennska á sér stað á stöðum og felur í sér hreyfingu og athafnir á milli staða. Ferðamennska er athöfn þar sem bæði einkenni staða og persónuleg sjálf-auðkenni myndast, í gegnum tengslin sem eru sköpuð meðal staða, landslags og fólks. Áþreifanleg landfræði útvegar grundvallar bakgrunn, þar sem ferðastaðir eru skapaðir og umhverfisáhrif er mikið áhyggjuefni sem þarf að hafa í huga þegar kemur að stjórnun á þróun ferðastaða.
Einar Ágúst & Telma
Einar Ágúst & Telma (eða August & Telma) var íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 2000. Söngvarar eru Einar Ágúst Víðisson og Telma Ágústsdóttir. Hljómsveitin keppti fyrir hönd Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2000 með laginu „Tell Me!“. Þau náðu 12. sæti af 24, með 45 stig.
Kristján Kristjánsson (f. 1806)
Kristján Kristjánsson (Chr. Christiansson) (f. 21. september 1806 á Þórðarstöðum í Fnjóskadal, d. 13. maí 1882) var íslenskur embættismaður og stjórnmálamaður. Kristján var sýslumaður og amtmaður í Norður- og austuramti.
Sýrakúsa
thumb|right|Sýrakúsa Sýrakúsa er borg á austurströnd Sikileyjar við Jónahaf. Borgin er höfuðstaður Sýrakúsusýslu. Forn-Grikkir stofnuðu hana árið 733 f.Kr. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO. Íbúar eru um 122 þúsund (2017).
Kristján Kristjánsson (f. 1806)
Fjölskylda
Foreldrar Kristjáns voru Kristján Jónsson (f. 1771, d. 1844) bóndi á Illugastöðum í Fnjóskadal og kona hans Guðrún Halldórsdóttir. Kristján Kristjánnson var bróðir Benedikts Kristjánssonar alþingismanns og Jóns Kristjánssonar alþingismanns. Árið 1845 giftist Kristján Ragnheiði Jónsdóttur Thorstensen, (f. 1824, d. 1897), dóttir Jón Thorstensen alþingismanns og landlæknis. Þau áttu engin börn.
Menntun og embættisstörf
Kristján lauk stúdentsprófi frá Bessastaðaskóla árið 1826. Að stúdentsprófi loknu (árin 1826—1830) starfaði Kristján sem skrifari hjá Grími Jónssyni amtmanni á Möðruvöllum. Kristján sigldi þá til Danmerkur þar sem hann lauk embættisprófi í lögfræði frá Hafnarháskóla árið 1838. Með námi og að því loknu (árin 1833-1840) starfaði Kristján í rentukammerinu í Kaupmannahöfn. Eftir heimkomu starfaði hann sem skrifari embættismannanefndarinnar í Reykjavík 1841 og sem málaflutningsmaður í Reykjavík 1841—1843.
Árið 1843 var Kristján settur land- og bæjarfógeti í Reykjavík og sinnti því starfi árin 1843-1844. Hann var settur sýslumaður í Skaftafellssýslu 1844 en var skipaður í embættið 1845 og gegndi því til 1848. Árið 1848 var Kristján skipaður dómsmálaritari og 2. yfirdómari í landsyfirréttinum en tók ekki við því embætti fyrr en næsta sumar. Árið 1849 var hann skipaður land- og bæjarfógeti í Reykjavík en gegndi jafnframt áfram embætti yfirdómara þangað til Jón Pétursson tók við því sumarið 1850.
Kristjáni var vikið frá embætti 28. september 1851 vegna framkomu sinnar á þjóðfundinum en gegndi því þó fram í marsmánuð 1852. Ástæða brottvikningarinnar var sú að Kristján þótti „þjóðhollari maður en góðu hófi þótti gegna hjá konunglegum embættismönnum í þá tíð“ eins og sagði í Norðanfara.
Árið 1852 fór Kristján utan og varð fulltrúi í hinni íslensku stjórnardeild í Kaupmannahöfn. Árið 1854 var Kristján skipaður sýslumaður í Skagafjarðarsýslu, 1860 skipaður sýslumaður í Húnavatnssýslu. Árið 1871 var Kristján skipaður amtmaður í Norður- og austuramtinu. Kristján fékk lausn frá störfum 1881 sökum aldurs.
Þingseta
Kristján sat á þingi sem aðstoðarmaður Bardenfleth konungsfulltrúa árið 1847 og sem konungkjörinn þingmaður árið 1849. Kristján var fulltrúi á Þjóðfundinum 1851, og var þá varaforseti fundarins.
Eftirmæli
Í Norðanfara var Kristjáni lýst þannig:
Heimildir
Æviágrip Kristjáns Kristjánssonar á vef Alþingis
Magnús Stephensen, Lögfræðingatal, Tímarit hins íslenska bókmenntafélags, 3 árg. (1882), bls. 237-238.
Eggert Ólafsson
thumb|right|Koparrista af drukknun Eggerts Ólafssonar. Myndskreyting úr í riti Ólafs Ólafssonar (Olavius) Drauma diktur um søknud og sorglegan missir þess Havitra, Gøfuga og Goda Manns Herra Eggerts Olafssonar, Vice-Løgmanns sunnan og austan a Islande a samt Hans dygdum pryddar Konu Frur Ingibjargar Gudmunds Dottur (Kaupmannahöfn: Paul Herman Höecke, 1769). Eggert Ólafsson (1. desember 1726 - 30. maí 1768) var skáld, rithöfundur og náttúrufræðingur úr Svefneyjum á Breiðafirði. Hann var einn boðbera upplýsingarinnar á Íslandi. Rannveig systir Eggerts var kona séra Björns Halldórssonar í Sauðlauksdal.
Fjölskylda
Eggert fékk seint embætti, en 1767 var hann skipaður varalögmaður sunnan og austan. Sama haust gekk hann að eiga Ingibjörgu Guðmundsdóttur, dóttur Guðmundar Sigurðssonar sýslumanns, sem var móðurbróðir hans. Þau drukknuðu bæði á Breiðafirði árið eftir.
Nám, störf og rit
Eggert nam heimspeki við Hafnarháskóla, og lagði auk þess stund á fornfræði, málfræði, lögfræði, lögspeki, náttúruvísindi og búfræði.
Eggert ritaði um ýmis efni, sem ekki hefur allt verið gefið út. Hann er og talinn frumkvöðull að því að semja samræmdar réttritunarreglur, en þær reglur eru fremur ólíkar þeim sem við fylgjum í dag. Einnig er hann talinn vera mesti málverndarsinni 18. aldar auk þess að vera þjóðræktarmaður.
Samtíðarmenn Eggerts gáfu út nokkuð af verkum hans eftir dauða hans. Björn mágur hans og Magnús bróðir hans gáfu þannig út garðyrkjubókina Stutt ágrip úr lachanologia eða maturtabók 1774 og þekktasta kvæði hans, Búnaðarbálkur, kom út í Hrappsey árið 1783. Heildarútgáfa af kvæðum Eggerts kom fyrst út árið 1953.
Töluvert af ritverkum Eggerts er varðveitt í handritum. Á handritasafni Landsbókasafns er til matreiðslubókin Pipar í öllum mat (Lbs 857 8vo), samin á 6. áratug 18. aldar og því líklega elsta matreiðslubók sem samin hefur verið á íslensku. Þar er einnig varðveitt Uppkast til forsagna um brúðkaupssiðu hér á landi frá 1760 (Lbs 551 4to). Á handritasafni National Library of Scotland í Edinborg er varðveitt eiginhandarrit Eggerts að Drykkjabók Íslendinga, ársett 1761, sem áður var í handritasafni Finns Magnússonar í Kaupmannahöfn (Adv.MS.21.3.15). Hugsanlega hefur Eggert samið þá bók samhliða vinnu við Ferðabókina í Kaupmannahöfn.
Dauði
Um drukknun Eggerts orti Matthías Jochumsson erfiljóðið Eggert Ólafsson.
Heimildir
Silja Aðalsteinsdóttir, 1993, Bók af bók, Mál og menning Reykjavík, prentun frá 2003.
Carolina Reaper
thumb|right|Fullvaxin planta. Carolina Reaper (upphaflega nefndur HP22B) er afbrigði af eldpipartegundinni Capsicum chinense. Ávöxturinn er rauður og krumpaður með lítinn odd neðst. Heimsmetabók Guinness vottaði árið 2017 að Carolina Reaper væri sterkasti eldpipar heims, metinn á 1.641.183 (meðaltal, einstakur pipar á 2.192.431) Scoville-stig (þó var síðar ræktaður Pipar X (e. Pepper X) sem átti að ná 3,18 milljón stigum, óstaðfest heimsmet). Þessi pipar hefur líka verið ræktaður á Íslandi.
Þetta eldpiparafbrigði var þróað af Ed Currie í gróðurhúsi í Rock Hill í Suður-Karólínu sem blendingur Bhut jolokia og Habanero. Sláttumannsheitið („reaper“) er vegna oddsins neðst á piparbelgnum.
Jean-Baptiste Charcot
thumb|right|Charcot árið 1925. Jean-Baptiste Charcot (15. júlí 1867 – 16. september 1936) var frægur franskur vísindamaður og landkönnuður. Faðir hans var taugafræðingurinn Jean-Martin Charcot.
Thora Friðriksson skrifaði bók um Jean-Baptiste Charcot sem kom út árið 1947.
Alþjóðlega geimstöðin
thumb|Alþjóðlega geimstöðin eftir aðskilnað við [[Geimskutlan Discovery|geimskutluna Discovery 7. ágúst 2005]] Alþjóðlega geimstöðin (enska: International Space Station, stytt ISS) er geimstöð (gervitungl með aðstöðu fyrir geimfara) á nærbraut um jörðu. Geimstöðin er samstarfsverkefni sex geimferðastofnana:
Hans Zimmer
thumb|right|Hans Zimmer Hans Zimmer (fæddur 12. september 1957) er þýskt tónskáld starfandi í Bandaríkjunum, frægastur fyrir að semja kvikmyndatónlist. Hann hóf feril sinn í tónlist spilandi á hljómborð og hljóðgervla með hljómsveitum svo sem Ultravox og The Buggles. Hann sló í gegn í kvikmyndatónlist með þemalagi myndarinnar Rain Man árið 1988, sem hann var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir. Síðan þá hefur hann samið tónlist við margar þekktar kvikmyndir. Sem dæmi má nefna The Gladiator, Crimson Tide, The Rock, Black Hawk Down, The Last Samurai, The Da Vinci Code, Lion King, Interstellar, Inception og Batman þríleik Nolans.
Eyraþing
Eyraþing var á miðöldum landshlutaþing fyrir Þrændalög í Noregi, en ekki er að fullu ljóst hver voru tengsl þess við Frostaþing og hver verkaskipting þinganna var.
Eyraþing var háð í Niðarósi, á svokölluðum Eyrum, sem voru sandeyrar vestan við ós árinnar Niðar. Samkvæmt lögbók hafði Eyraþingið einkum tvenns konar hlutverk: Annars vegar að staðfesta lög og réttarbætur, hins vegar að útnefna konung Noregs. Ármaður boðaði til þingsins, sem var almannaþing, þ.e. allir bændur sem höfðu vinnufólk í þjónustu sinni áttu að hlýða þingboðinu.
Deilt er um hver voru tengsl Eyraþings og Frostaþings. Sumir fræðimenn, t.d. Gustav Indrebø, töldu Eyraþing eldra sem sameiginlegt þing fyrir Þrændalög, en um 950 hafi þingið svo verið flutt til Frostu og umdæmið víkkað út. Jørn Sandnes taldi hins vegar Frostaþing eldra, og að Eyraþing hafi komið upp með myndun þéttbýlis við Niðarós og tilkomu konungsgarðs þar. Hlutverk þess hafi verið takmarkað við mál sem snertu sambandið milli konungs (síðar einnig kirkju) og bændasamfélagsins í Þrændalögum.
Umdæmi
Eyraþing var sameiginlegt almannaþing fyrir átta forn fylki í Þrændalögum, sem nú eru ekki lengur til nema sem hluti af Norður- og Suður-Þrændalögum:
Tortilla
thumb|250px|Tortillur
Tortilla er þunnt flatbrauð búið til úr fínmöluðu hveiti. Upphaflega voru tortillur búnar til úr maís (tortilla þýðir „lítil kaka“ á spænsku) en þetta maísbrauð var fundið upp fyrir komu Evrópumanna til Ameríku. Tortillan sem þekkt er í dag var fundin upp eftir hveiti var tekið til Nýja heimsins frá Spáni þegar þetta svæði var nýlendan Nýi Spánn. Tortillur eru búnar til úr gerlausu deigi með vatni sem er þrýst og þá bakað.
Frumbyggjar Norður-Mexíkós hafa borðað tortillur í nokkrar þúsundir en þær eru stór hluti mataræðis þessa fólks. Í dag eru þær framleiddar af fyrirtækjum um allan heim, sérstaklega í Norður-Ameríku, Evrópu og Austur-Asíu. Tortillur eru svipaðar suður-asísku flatbrauði sem heitir chapati, og flatbrauðinu sem borðað er í Mið-Austurlöndum og Miðjarðarhafslöndum. Í Kína er til svipað brauð eða „pönnukaka“ sem heitir laobing. Einnig er indverskt brauð roti sem er svipað tortillu.
Yfirleitt eru tortillur bornar fram með kjöti í rétti eins og taco, burrito og enchilada. Í Hondúras eru þær notaðar í baleadas.
Kristjana Arnarsdóttir
Kristjana Arnarsdóttir (fædd 1988) er kynnir í sjónvarps leikjaþættinum Gettu Betur á RÚV.
Eyraþing
Umdæmi
Innþrænsku fylkin:
Útþrænsku fylkin: Talið er að upphaflega hafi Innþrændir og Útþrændir haft hvorir sitt þing. Þingstaður Innþrænda var líklega á bænum Mæri í sveitarfélaginu Sparbu, um 10 km sunnan við Steinker. Þingstaður Útþrænda var á Eyrum við Niðarós. Síðar sameinuðust þeir um eitt þing í Niðarósi, þ.e. Eyraþing.
Konungshylling í Noregi
Ólíkt mörgum öðrum landshlutum í Noregi, virðast fylkin í Þrændalögum snemma hafa sameinast um löggjöf og stjórnsýslu og myndað nokkurs konar bændalýðveldi. Þetta gaf svæðinu meira stjórnmálalegt vægi og áhrif en mannfjöldinn sagði til um, t.d. í baráttunni um konungsvaldið og sameiningu ríkisins. Í fyrstu mun konungshylling á Eyraþingi einungis haft gildi fyrir Þrændalög, en snemma virðist hyllingin þar hafa fengið ákveðna sérstöðu og táknræna þýðingu við valdatöku konungs í öllum Noregi. Í tíð Haraldar harðráða var hylling á Eyraþingi orðin forsenda þess að konungur gæti talist réttmætur konungur Noregs. A.m.k. frá 1204 þurfti konungsefnið að sverja konungseið við skrín Ólafs helga sem geymt var í Niðarósdómkirkju. Sem dæmi um konungshyllingar má nefna:
Eftir daga Hákonar gamla (1263) virðist Eyraþing hafa misst gildi sitt við útnefningu konunga í Noregi. Hins vegar hafði Niðarósdómkirkja hlutverk við krýningu konunga, og enn hefur dómkirkjan táknrænt gildi fyrir konungsfjölskylduna, t.d. við brúðkaup o.fl.
Nýi Spánn
thumb|250px|Umráðasvæði Nýja Spánar árið [[1795]]
Nýi Spánn (spænska Nueva España) var heiti á spænskri nýlendu í Norður-Ameríku á árunum 1525 til 1821. Höfuðborg Nýja Spánar var Mexíkóborg. Nýja Spáni var stýrt af landstjóra sem konungur Spánar skipaði í embætti. Umráðasvæði Nýja Spánar náði yfir allt svæðið sem nú er Mexíkó, Mið-Ameríku til syðri landamæra Kosta Ríku og hluta af Bandaríkjunum, meðal annars fylkin Kaliforníu, Arizona, Nýja Mexíkó og Texas.
Rokgjarnt lífrænt efnasamband
Rokgjörn lífræn efnasambönd eru mörg og margvísleg. Þau koma bæði fyrir í manngerðum efnum og í náttúrunni. Flest lykt stafar af rokgjörnum lífrænum efnasamböndum. Slík efnasambönd leika mikilvægt hlutverk í boðskiptum milli lífvera. Sum rokgjörn lífræn efnasambönd eru skaðleg umhverfinu. Notkun manngerðra rokgjarnra lífrænna efnasambanda er oft takmörkuð með lögum, sérstaklega í lokuðum rýmum. Hættuleg rokgjörn lífræn efnasambönd stafa meðal annars frá málningu, hreinsiefnum, kæliefnum, eldsneyti og lími.
Umhverfisáhrif
Umhverfisáhrif eru hvers konar breytingar á umhverfinu sem afleiðing af félagshagfræðilegum og náttúrulegum athöfnum.
Golda Meir
thumbnail|hægri|Golda Meir Golda Meir (hebreska: גּוֹלְדָּה מֵאִיר) (fædd Golda Mabovitz þann 3. maí, 1898 – 8. desember, 1978) var einn af stofnendum Ísrael. Hún gegndi starfi flokksforingja verkamannaflokks landsins, utanríkisráðherra landsins og var fjórði forsætisráðherra þess frá 17. mars 1969 – 11. apríl 1974. Hún var kölluð járnfrú ísraelska stjórnmála, löngu áður en það hugtak festist við Margaret Thatcher. Hún er fyrsti og jafnframt eini kvenkyns forsætisráðherra Ísrael og þriðji kvenkyns forsætisráðherrann í heiminum.
Bernarsamningurinn um vernd villtra dýra, plantna og vistgerða í Evrópu
Bernarsamningurinn um vernd villtra dýra, plantna og vistgerða í Evrópu er alþjóðasamningur um náttúruvernd í Evrópu og nokkrum Afríkuríkjum. Samningurinn var samþykktur 19. september 1979 og tók gildi 1. júní 1982. Hann tekur sérstaklega til búsvæða, tegunda í útrýmingarhættu og farfugla og annarra flökkustofna.
Ísland gerðist aðili að samningnum árið 1993.
Losunarheimild
thumb|right|Kolaorkuver í Þýskalandi. Losunarheimildir geta gert kolaorkuver að síðri kosti en önnur orkuver. Losunarheimild er heimild til losunar tiltekins magns tiltekinna mengunarvalda á tilteknu tímabili. Verslun með losunarheimildir er aðferð til að takmarka mengun með því að nýta markaðsaðferðir og skapa hagræna hvata til að draga úr útblæstri mengunarvalda. Losunarheimildir eru dæmi um sveigjanlega umhverfislöggjöf, öfugt við staðla um bestu fáanlegu tækni eða opinber gjöld og styrki. Mörg ríki hafa tekið upp verslun með losunarheimildir, sérstaklega í samhengi við átak gegn loftslagsbreytingum.
Losunarheimildir eru skilgreindar af einhverju yfirvaldi (oft ríkisstofnun) sem úthlutar eða selur heimildir fyrir tiltekið magn tiltekinna mengunarvalda yfir afmarkað tímabil. Aðilar sem stunda mengandi starfsemi eru þá skyldaðir til að kaupa losunarheimildir sem samsvara þeirri mengun sem þeir valda. Ef mengandi starfsemi vill auka losun mengandi efna verður hún að kaupa frekari heimildir af einhverjum sem er tilbúinn til að selja þær. Afleiður losunarheimilda er hægt að kaupa og selja á fjármálamörkuðum.
Í þessu kerfi fá aðilar í mengandi starfsemi sem geta dregið úr losun mengunarvalda hvata til að gera það, sem verður til þess að kostnaðurinn sem fellur á samfélagið verður lægstur mögulegur kostnaður. Með þessari aðferð er hugmyndin að gefa atvinnulífinu efnahagslega hvata til að draga úr losun, og auka nýsköpun og hagvöxt um leið.
Til eru virkir markaðir með losunarheimildir nokkurra loftmengunarvalda. Losunarheimildir fyrir gróðurhúsalofttegundir eru oft kallaðar kolefniskredit. Eitt kolefniskredit jafngildir einu tonni af koltvíoxíðsígildi á einu ári. Umfangsmesta verslunarkerfið með losunarheimildir er viðskiptakerfi ESB fyrir losunarheimildir þar sem verslað er með „Evrópusambandsheimildir“ (European Union Allowances eða EUA). Kína er með mjög umfangsmikið kerfi fyrir losunarheimildir. Sviss, Bretland og Kanada hafa einnig komið upp eigin kerfum. Í Kaliforníu er verslað með „Kaliforníukolefnisheimildir“, á Nýja-Sjálandi með „Nýja-Sjálandseiningar“ og „Ástralíueiningar“ í Ástralíu. Acid Rain Program í Bandaríkjunum notast við markaðsaðferðir til að draga úr losun brennisteinsdíoxíðs og köfnunarefnisoxíða sem valda súru regni.
Móðuharðindin
Móðuharðindin voru hörmungar eða áhrif náttúruhamfara sem urðu á Íslandi í Skaftáreldum 1783 – 1785. Móða eða eiturgufa lagðist á jörðina, gras sviðnaði og búfénaður féll. Talið er að um 75% búfjár hafi þá fallið og fimmti hver maður eða um 10.000 Íslendingar hafi dáið. Móðuharðindin hófust með eldgosi 8. júní 1783 í Lakagígum en þeir urðu til í einhverju mesta hraungosi á jörðunni á sögulegum tímum. Samtímalýsing eldsumbrotanna og áhrifa þeirra í nærliggjandi sveitum eru í Eldriti séra Jóns Steingrímssonar, síðar nefndur eldklerkur, sem hann lauk við að skrifa árið 1788.
Veðurfar breyttist á meðan á hörmungunum stóð. Gosið var svo kröftugt að brennisteinsoxíð náði upp í heiðhvolf og hiti lækkaði. Einnig minnkaði inngeislun sólar til jarðar vegna ösku. Áhrifa gossins gætti víða um heim. Hugsanlega má rekja uppskerubrest sem varð víða í Evrópu sumarið 1783 til gossins en slæmt sumar og kuldavetur í kjölfarið juku vandræði Frakka í aðdraganda frönsku byltingarinnar.
Montia howellii
Montia andina er plöntutegund sem var lýst af S. Wats..
Robert Altman
Robert Altman (fæddur 20. febrúar 1925 í Kansas City, lést 20. nóvember 2006 í Los Angeles) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri, þekktur fyrir að fara eigin leiðir.
Leikstjóri
Leikstjóri er manneskja sér um listræna stjórnun í t.d. leikritum, sjónvarpsþáttum og kvikmyndum. Hann aðstoðar leikara við leikræna tjáningu og velur stundum þá leikara sem koma til greina í hvert hlutverk.
Kúlusúkk
Kúlusúkk er ílangur lakkrís hjúpaður í súkkulaði, framleitt af sælgætisfyritækinu Kólus og heitir eftir staðnum Kulusuk á Grænlandi, en nafnið vísar í lögun sælgætisins og efnivið.
Víkin
Víkin getur átt við um:
Umhverfisstjórnun
Umhverfisstjórnun er stjórnun umhverfisþátta í starfsemi og rekstri fyrirtækja þar sem stöðugar umbætur eru hafðar að leiðarljósi.
1272
thumb|right|[[Játvarður 1. Englandskonungur.]] Árið 1272 (MCCLXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Agnar Þórðarson
Agnar Þórðarson (11. september 1917 - 12. ágúst 2006) var íslenskur rithöfundur, fæddur í Reykjavík. Hann var einn Kleppssystkina en foreldrar þeirra voru Ellen Sveinsson og Þórður Sveinsson yfirlæknir. Agnar starfaði sem rithöfundur og skrifaði skáldsögur, leikrit, smásögur, ferðabók og endurminningabækur. Verk eftir hann voru flutt í leikhúsum, sjónvarpi og útvarpi auk þess að vera þýdd á ensku og pólsku. Einnig var hann bókavörður við Landsbókasafnið 1946-1947 og 1953-1987.
Ourisia cotapatensis
Ourisia cotapatensis er tegund blómstrandi plantna í græðisúruætt, ættuð frá Bólivíu (La Paz).
Mongólska
Mongólska er þekktasta mongólska tungumálið. Um 5,7 milljónir manna eiga hana að móðurmáli. 90% af íbúum Mongólíu tala mongólsku. Þar að auki tala mörg af þeim sem búa í Innri-Mongólía tungumálið líka. Innri Mongólía er nóta bene í Kína, ekki Mongóliu. Í Mongólía er mallýskan sem töluð er af Khalkha fólki sú helsta, og er opinbera mallýska í landi.
Ritkerfi
Mongólska var ritað með Uyghur stafrófinu fram til 12. aldar, sem er komið af sogdíaska stafrófinu, sem er svo aftur komið frá arameísku. Á 13.-15. öld var það ritað með kínverskum táknum, arabíska stafrófinu og svo skriftarfomi sem er þróað frá tíbetísku sem kallast Phags-pa. Árið 1931 skiptu Mongólar frá mongólíska stafrófinu (sem er komið frá Uyghur) yfir í latneska stafi vegna þrýstings frá Sovétríkjunum, en svo aftur yfir í kýrilíska stafi árið 1937. Árið 1941 voru sett lög sem gerðu mongólíska stafrófið útlægt, en frá 1994 hefur ríkisstjórn Mongólíu reynt að endurvekja það. Það hafði þó mestallan tímann verið notað í Innri-Mongólíu, sem tilheyrir Kína.
Gæsalappir
Gæsalappir eða tilvitnunarmerki (annað hvort einfaldar (‚…‘) eða tvöfaldar („…“) gæsalappir) eru greinarmerki sem notuð eru til að afmarka beina ræðu, orðréttar tilvitnanir, einstök orð og orðasambönd (m.a. sérnöfn, til að gefa í skyn eða koma á framfæri háði eða kaldhæðni) o.fl. Þær samanstanda af opnunargreinarmerki og lokunargreinarmerki, og fer það eftir tungumáli, málvenjum o.fl. hvort þessi tvö merki eru sama táknið.
Orðsifjar
Orðið „gæsalappir“ er komið af þýska orðinu „gänsefüsschen“ sem er talmál, „gåsefødder“ þekkist í dönsku sem tökuorð úr þýsku en algengara er að tala um „gåseøjne“ eða „anførselstegn“. Elsta dæmi Orðabókar Háskólans um orðið „gæsalappir“ er úr bókinni Stuttur leiðarvísir fyrir alþýðu til þess að skrifa íslenzku rjett og greinilega eftir Magnús Jónsson.
Þýskar gæsalappir
Þýskar gæsalappir eru einnig notaðar í íslensku, búlgörsku og rússnesku.
Luang Prabang
200px|thumbnail|hægri|Xieng Tong-musterið 200px|thumbnail|hægri|Kvöldmarkaður thumbnail|200px|Mynd af Luang Prabang, fljótið Mekong í forgrunni
Luang Prabang, sem einnig er stafað Louang Prabang, (á laosku: ຫລວງພະບາງ) er borg í norðurhluta Laos og höfuðstaður í samnefndu héraði. Íbúatala borgarinnar er um 48 000 (2005), í héraðinu um 100 000. Upphaflega hét borgin Xieng Dong Xieng Thong en fékk núvarandi nafn af Búddha-styttu (Phrabang Buddha) sem var flutt frá Vientiane 1512. Í samband við laoska nýárið er mikil hátíð tengd þessari styttu. Borgin var höfuðborg í ríkinu Lan Xang frá byrjun fjórtándu aldar fram um miðja sextándu öld. Lang Xang samsvaraði nokkurn vegin núverandi Laos. Árið 1707 leystist Lan Xang upp og þá varð Luang Prabang höfuðborg í samnefndu konungsdæmi.
Luang Prabang liggur við Mekong-fljótið, um 420 km fyrir norðan Vientiane. Borgin er miðstöð í trúarlífi búddhista í Laos og þar eru nú 33 klaustur og mikill fjöldi munka og nunna. Mörg klaustur byggð þegar á sexándu öld.
Louang Prabang var tilnefnt 1995 á Heimsminjaskrá UNESCO, og er álitin vera einstök blanda af hefðbundinni byggingarlist og frönskum nýlenduáhrifum. Á síðari árum hefur fjöldi ferðamanna lagt leið sína til borgarinnar.
Flækjutoppur
Flækjutoppur (fræðiheiti Lonicera ramosissima ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Japan.
Pí dagur
Tveir dagar eru kenndir við pí (π): Pí dagur (π dagur) og Nálgunardagur pí. Dagar þessir eru ekki opinberir hátíðisdagar.
Pí dagur
14. mars er haldið upp á pí dag. Ástæðan fyrir því að þessi dagur er valinn fram yfir aðra er sú að π námunduð að tveimur aukastöfum er 3,14, og þar sem mars er þriðji mánuðurinn varð fjórtándi þess mánaðar fyrir valinu (sbr. 3/14 rithátt í bandaríkjunum fyrir daginn).
Nálgunardagur pí
22. júlí er svo haldið upp á Nálgunardag pí. Þessi dagsetning er í sumum dagsetningarsniðum skrifuð 22/7 en brotið er algeng nálgun á π. Skekkjan er aðeins um 0,04%.
Orrustan á Kolbergerheiði
Sjóorrustan á Kolbergerheiði (da. Søslaget på Kolberger Heide) fór fram þann 1. júlí árið 1644 og þar töpuðu Svíar fyrir Dönum. Orrustan var hluti af landvinningatilraunum Svía í Þrjátíu ára stríðinu. Claes Fleming stýrði sænska flotanum en konungurinn Kristján 4. þeim danska. Danakonungur féll við þegar hann fékk sprengjuflís í höfuðið og menn hans héldu fyrst að hann væri fallinn, en hann reis upp blóði drifinn, hvatti menn sína til dáða og vann sigur. Konunglegi danski þjóðsöngurinn, Kong Christian stod ved højen mast, hefst á því hvað konungur hafi staðið sig hetjulega í þessari orrustu.
Danski (eða dansk-norski) flotinn taldi 40 skip með 927 fallbyssur og missti um 200 menn fallna og særða. Svíar höfðu 41 skip og 1018 fallbyssur og misstu 101 mann fallinn og særðan.
Umhverfisálag
Umhverfisálag er nýting náttúruauðlinda, mengun eða athafnir manna eða annarra lífvera sem valda neikvæðum umhverfisáhrifum.
Lama
thumb|Mynd af núverandi Dalai lama sem ungum dreng Lama (tíbeska: བླ་མ་) er trúarlegur titill sem er gefinn kennimeisturum og andlegum fyrirmyndum í tíbetskum búddisma jafnt munkum sem nunnum. Þessi titill samsvarar sanskrítartitlinum gúru. Trúarhefð tíbetskra búddista kennir meðal annars að lamar séu endurfæddir boddhisattvar og hafi þeir snúið aftur til jarðlífs til að auðvelda öðrum að ná nirvana. Þannig hafa fjölmargar lama-ættir skapast í Tíbet þar sem laman endurfæðist í fjölmargar kynslóðir. Þannig er til dæmis með Dalai Lama, æðsta leiðtoga tíbetskra búddista og Panchen Lama, sem er sá næst æðsti. Núverandi Dalai Lama er sá fjórtándi í röðinni í sinni ætt og Panchen Lama sá ellefti í sinni.
Gunnar Baldursson
Gunnar H. Baldursson, þekktur einnig sem Gunni Bald er íslenskur leykmyndahönnuður og brúðugerðarmaður. Gunnar byrjaði feril sinn á RÚV árið 1971, á ferili hans var hann þekktastur fyrir leikmyndir sínar í Spaugstofunni, en hann smíðaði þær frá 1989 - 2010. Fleri verk eftir Gunnar eru Fastir liðir eins og venjulega, Gettu betur og Hraðfréttir. Hann hefur einnig gert leykmyndir í kvikmyndunum Óðal feðranna, Hrafninn flýgur og Algjör Sveppi og Gói bjargar málunum.
Uttar Pradesh
thumb|right|Uttar Pradesh Uttar Pradesh (Hindí: उत्तर प्रदेश) er fjölmennasta ríki Indlands, með yfir 190 milljón íbúa sem flestir tala hindí. það er staðsett í Gangesdalnum og gerir fljótið það mjög frjósamt sem skýrir fólksfjöldann. Uttar Pradesh er jafnframt fjölmennasta stjórnsýslueining í heimi og hafa aðeins fimm lönd (Indland meðtalið) hærri íbúafjölda. Höfuðborg ríkisins er Lucknow.
Tröllakrabbi
Tröllakrabbi er stærsti krabbinn í krabbaætt. Hann er yfirleitt 8–9,926 cm en lengsta eintak af þessari tegund var 15,5 cm löng. Tröllakrabbar halda sér á 200 til 2000 m dýpt.
Veiði og veiðisvæði
Tröllakrabbar eru að mestu leiti veiddir í Norðaustur-Atlantshafi.
Líffræði
Skelin á tröllakrabbanum er sexhyrnd og er aðeins lengri á breiddina en á lengdina. Hún getur orðið 210mm og vegið næstum 2kg. Tennurnar eru litlar, karldýr eru að meðaltali aðeins stærri en kvendýr. Kynþroska er náð fyrir 10cm breidd. Kvendýr geta verið egglaus frá mars til ágúst. (Encyclopedia of life, e.d)
Galway
thumb|right|Galway Galway (írska: Gaillimh) er borg á Vestur-Írlandi og höfuðstaður samnefndrar sýslu í sögulega héraðinu Connacht. Hún óx í kringum virki sem konungur Connacht, Tairrdelbach Ua Conchobair, reisti við ósa Corribár árið 1124. Borgin er í fjórða fjölmennasta þéttbýlissvæði Írlands með um 180 þúsund íbúa á stórborgarsvæði hennar.
Almenningsíþróttadeild Fram
Almenningsíþróttadeild Fram er íþróttadeild sem stofnuð var innan Knattspyrnufélagsins Fram árið 2003. Hún heldur utan um ýmis konar starfsemi sem ekki fellur undir hefðbundnar keppnisíþróttir
Sagan og starfið
Árið 2003 varð Fram fyrst reykvískra íþróttafélaga til að stofna sérstaka almenningsíþróttadeild. Var það í samræmi við íþróttastefnu Reykjavíkurborgar, sem kveður á um að íþróttafélög skuli bjóða upp á slíka starfsemi og helst innan sérstakra deilda.
Í raun var deildin aðeins framhald á starfsemi sem þegar fór fram á vegum félagsins. Frá 1995 var starfandi leikfimihópur í tengslum við íþróttahús og tækjasal Fram. Jafnframt höfðu verið skipulagðir skokk- og stafgönguhópar fyrir Framara og aðra íbúa hverfisins.
Gangspil
thumb|right|250px|Hluti af líkani sem sýnir fullmannað gangspil. Gangspil er spil sem notað er til þess að draga þunga hluti upp, t.d. akkeri í skeið eða minni báta á land og létta þar með undir setningu. Gangspil á Íslandi, sem voru algeng í fjörum, voru einnig nefnd bátsspil, vinduspil eða gangvinda. Fyrst er þeirra getið hér á landi 1762.
Almenningsíþróttadeild Fram
Sagan og starfið
Almenningsíþróttadeildin er í dag starfrækt á tveimur stöðum: í Safamýri og í Grafarholti. Á báðum stöðum heldur deildin úti Íþróttaskóla Fram fyrir börn á aldrinum 3-6 ára. Skóli þessi var upphaflega stofnsettur af handknattleiksdeild Fram árið 1993.
Veturinn 2010-11 mun Fram senda lið til keppni í 2. deild Íslandsmóts karla í körfuknattleik undir merkjum almenningsíþróttadeildar. Verður það í fyrsta sinn sem Framarar tefla fram liði í þeirri íþrótt frá því að körfuknattleiksdeildin lognaðist út af á níunda áratugnum.
Universidade Estadual de Feira de Santana
thumb|right|Universidade Estadual de Feira de Santana Háskólinn í Feira de Santana (Universidade Estadual de Feira de Santana, oft nefndur UEFS) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Feira de Santana, í Bahia, í Brasilíu.
Skólinn var stofnaður árið 1976.
Jón Rögnvaldsson (garðyrkjumaður)
thumb|Stytta af Jóni í Lystigarðinum. Jón Rögnvaldsson (1895-1972) var íslenskur garðyrkjumaður.
Búseta og fjölskylduhagir
Jón Rögnvaldsson var fæddur í Grjótárgerði í Fnjóskadal árið 1895. Hann fluttist átta ára gamall að Fífilgerði í Öngulsstaðahreppi og bjó þar lengst af ævinnar. Var hann jafnan kenndur við bæinn. Jón var kvæntur Körlu Þorsteinsdóttur og áttu þau fjögur börn. Hann fluttist til Akureyrar árið 1957 og lést þar árið 1972.