cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ungverjaland
Habsborg
thumb|Kort af Ungverjalandi 1910. Einstakar þjóðir eru afmarkaðar með litum. Kortið er á ensku. Eftir að Habsborgarar hröktu Ósmani burt, var hinn níu ára gamli erkihertogi Austurríkis, Jósef, kjörinn til konungs í Ungverjalandi og var krúnan erfðafest. Krýningin fór fram 9. desember 1687 í Bratislava (sem þá var í Ungverjalandi). Löndin voru þó ekki sameinuð, heldur var hér ávallt um tvö ríki undir sama einvaldi að ræða. Ungverjar voru ekki sáttir við þetta ráðslag, en fengu ekki að gert. Uppreisnin mikla 1703-1711 gegn yfirráðum Habsborgara breytti þar engu um. Þegar María Teresa sat við völd í Vín hófst mikið landnám þýskumælandi manna í Ungverjalandi. Nær alla 18. öldina naut landið friðar, einnig á tímum Napóleonsstríðanna. En eftir Vínarfundinn hófst mikil þjóðarvakning meðal Ungverja. Árið 1825 varð ungverska að ríkismáli á ný, en Habsborgarar höfðu áður notað latínu. Uppreisn gegn Habsborgurum hófst á ný árið 1848 undir forystu Lajos Kossuth. Hún fékk mikinn hljómgrunn víða um land. Þann 14. apríl 1849 safnaðist ungverskt þing í fyrsta sinn saman í mótmælendakirkjunni í borginni Debrecen, en þar lýsti Kossuth yfir endalokum yfirráða Habsborgar og jafnframt sjálfstæði Ungverjalands. Herir frá Austurríki fengu aðstoð Rússa til að berjast við uppreisnarmenn en náðu ekki að brjóta þá á bak aftur fyrr en í ágúst á sama ári eftir blóðuga bardaga. Leiðtogar uppreisnarmanna, ásamt ungverska forsætisráðherranum, voru teknir af lífi. En eftir þetta reyndist ómögulegt fyrir Austurríki að stjórna Ungverjalandi með óbreyttum hætti og árið 1867 settist Frans Jósef I. keisari niður með leiðtogum Ungverja og hið nýja fjölþjóðaríki var stofnað. Ungverska þingið var endurreist og ungverska þjóðin aðskilin hinum þýskumælandi íbúum Austurríkis. Ungverjaland varð að konungsríki á ný, en konungur og drottning voru eftir sem áður keisari og keisaraynja Austurríkis. Þau voru krýnd í Búda (þ.e. Búdapest). Króatía var sameinuð Ungverjalandi á ný. Króatar voru mjög ósáttir við það ráðslag en fengu ekki að gert. Ungverjar sjálfir voru mjög ánægðir með nýja ríkið og hélst konungssambandið við Austurríki allt til loka heimsstyrjaldarinnar fyrri 1918.
Millistríðsárin
thumb|Stækkun Ungverjalands að tilstuðlan Hitlers thumb|Handtaka gyðinga í Búdapest 1944 Við stríðslok 1918 breyttist ríkjaskipan talsvert á Balkanskaga. Samfara Tríanon-samningnum 1920 var Júgóslavía stofnuð sem ríki. Við það missti Ungverjaland Króatíu, Slóvakíu og Vojvodina-hérað. Auk þess missti Ungverjaland Transylvaníu og Banat til Rúmeníu. Loks var vestasti hluti landsins sameinaður Austurríki (Burgenland). Alls missti Ungverjaland tvo þriðju hluta lands síns til nágrannalandanna (minnkaði úr 279 þús. km2 í 93 þús. km2) og við það urðu núverandi landamæri landsins til. Flestar náttúruauðlindir töpuðust við tilfærslu landamæranna, þar sem þau voru í töpuðu héruðunum. Svo varð landið þar að auki að greiða stríðsskaðabætur í 33 ár fyrir þátt sinn í stríðsrekstri heimsstyrjaldarinnar. Landið var formlega enn konungsríki, en undir stjórn ríkisstjóra, Miklós Horthy. Með tímanum hallaðist landið að Þýskalandi, en milliríkjasamningar voru gerðir 1934, skömmu eftir valdatöku Hitlers. Strax 1937 hófust herferðir gegn gyðingum í landinu. Ungverjaland studdi Þjóðverja í innrás þeirra á Balkanskaga og tók þátt í stríðinu gegn Sovétríkjunum frá 1941. Í viðskiptum fóru um 73% alls útflutnings Ungverjalands til Þýskalands. Fyrir vikið var Ungverjaland stækkað og hlaut vænar sneiðar af Rúmeníu, Tékkóslóvakíu og Júgóslavíu, allt með fulltingi Þjóðverja. En brátt sá Horthy að sér, þar sem herferðin til Rússlands gekk ekki sem skyldi. Árið 1943 hafði hann samband við bandamenn í því skyni að láta af stuðningi við Hitler. 19. mars 1944 réðust Þjóðverjar því inn í Ungverjaland og hertóku landið. Horthy var steypt af stóli og Döme Sztójay tók við embætti forsætisráðherra. Hann var þó eingöngu leiksoppur Þjóðverja. Nasistar, undir stjórn Adolfs Eichmann, hófu að flytja gyðinga úr landi í stórum stíl. Á aðeins tveimur mánuðum voru tæplega 440 þús gyðingar í Ungverjalandi fluttir í útrýmingarbúðir, þrátt fyrir kröftug mótmæli nýju leppstjórnarinnar. Það var á þessum tíma sem sænska diplómatanum Raoul Wallenberg tókst að bjarga þúsundum gyðinga, m.a. með því að veita þeim sænsk bráðabirgðavegabréf. Wallenberg hvarf í október 1944 og er líklegast að Sovétmenn hafi handtekið hann. Sama mánuð var stjórninni í Búdapest steypt og við tók fasistastjórn Ferenc Szálasi. Aðeins nokkrum dögum seinna kom rússneski herinn inn fyrir landamærin. Búdapest varð fyrir miklum loftárásum bandamanna, sérstaklega á tímabilinu desember 1944 til febrúar 1945. Í kjölfarið settist Rauði herinn um höfuðborgina og tók umsátrið alls 102 daga uns borgin féll í þeirra hendur eftir mikla bardaga. Síðustu bardagar í Ungverjalandi fóru fram 4. apríl 1945, en þá var landið algerlega í höndum Sovétmanna. Landið var í rúst, en mikið tjón á vélum, búfénaði og öðru nær eyðilagði atvinnulíf landsins. 600.000 Ungverjar létust í stríðinu, að viðbættum 440.000 gyðingum.
Eftirstríðsárin
thumb|Brúin yfir lækinn Andau, en yfir hana flúðu tugþúsundir Ungverja til Austurríkis Samfara Parísarsamkomulaginu 1947 misstu Ungverjar öll þau landsvæði sem þeir hlutu á stríðsárunum. Sovétmenn handtóku hundruð þúsunda Ungverja og fluttu þá í vinnubúðir til Sovétríkjanna, þar sem álitið er að 200.000 þeirra hafi látist. Eftir stríð gerðu bandamenn ráð fyrir lýðveldisstofnun í Ungverjalandi. Í kosningum síðla árs 1945 hlutu kommúnistar afar lítið fylgi og sömuleiðis í kosningunum 1947 (22%). En 1949 voru allir stjórnmálaflokkar aðrir en kommúnistaflokkurinn bannaðir og var þá mynduð ný stjórn í anda Stalíns. Forsætisráðherra varð Mátyás Rákosi. Á árunum þar á eftir fékk hin alræmda öryggislögregla ríkisins það hlutverk að hreinsa landið af óæskilegum mótherjum. Eftir lát Stalíns tók Imre Nagy, forsætisráðherra, upp frjálslyndari stefnu. Fyrir vikið var hann handtekinn 1955 og allt komst í sama horf aftur. 23. október 1956 hófst allsherjaruppreisn borgara í Búdapest, sem dreifðist til annarra borga. Stjórninni var steypt og Imre Nagy varð forsætisráðherra á ný. Hann dró landið úr Varsjárbandalaginu, stofnaði fjölflokkastjórn, leysti öryggislögregluna upp og lýsti yfir hlutleysi Ungverjalands. Þann 1. nóvember réðst sovéski herinn inn í landið og í nokkra daga á eftir stóðu yfir miklir bardagar hér og þar um landið, sérstaklega í Búdapest. 22. nóvember höfðu Sovétmenn náð landinu á sitt vald. Nagy var handtekinn og hengdur eftir stutt réttarhöld. Í kjölfarið flúðu rúmlega 200.000 Ungverjar land, aðallega til Austurríkis. Um 100.000 sovéskir hermenn urðu eftir í landinu til að koma í veg fyrir aðra uppreisn. Nýr forsætisráðherra varð János Kádár, en hann ríkti til 1988. Undir hans stjórn varð allnokkur efnahagsuppgangur og er þetta tímabil stundum kennt við gúllaskommúnisma. Árið 1988 voru blikur á lofti. Þíða myndaðist meðal ráðamanna þegar stjórnarandstaða var opinberlega leyfð. Í lok ársins tók Miklós Németh við sem forsætisráðherra og 2. maí 1989 hóf landið að rífa niður varnir sínar við landamærin að Austurríki, sökum kostnaðarsams viðhalds að eigin sögn. Opnun eins varðhliðsins þann 19. ágúst var fyrsta opnun járntjaldsins í Evrópu og 23. október sama ár var nýtt lýðveldi stofnað í Ungverjalandi. Fyrstu lýðræðislegu kosningarnar fóru fram 25. mars 1990 og var í kjölfarið mynduð stjórn þriggja flokka. Forsætisráðherra varð József Antall. Landið gekk úr Varsjárbandalaginu 26. júní. Áður en árið var liðið yfirgáfu síðustu sovésku hermennirnir landið en 12. mars 1999 gekk Ungverjaland formlega í NATO og 1. maí 2004 fékk landið inngöngu í Evrópusambandið.
Nútímasaga
Í þingkosningum árið 2010 vann íhaldssami hægriflokkurinn Fidesz afgerandi meirihluta á ungverska þinginu og formaður hans, Viktor Orbán, varð forsætisráðherra Ungverjalands í annað skipti. Stjórnin hélt afgerandi þingmeirihluta sínum eftir kosningar árin 2014, 2018 og 2022.
Árið 2013 gerði ríkisstjórn Orbáns víðtækar breytingar á ungversku stjórnarskránni sem meðal annars miðuðu að því að takmarka völd stjórnlagadómstóls landsins og leysa frá störfum dómara við tilskilinn eftirlaunaaldur. Vegna ýmissa lagabreytinga sem þykja skerða sjálfstæði dómstóla og fjölmiðla í Ungverjalandi hefur gjarnan verið bent á stjórn Orbáns sem dæmi um „lýðræðisrof“ þar sem umsvif lýðræðislegra stofnana eru smám saman veikt innan frá. Í kórónaveirufaraldrinum árið 2020 samþykkti ungverska þingið ótímabundin neyðarlög sem heimila Orbán að stýra landinu með stjórnartilskipunum. Ótakmörkuðu tilskipanavaldi Orbáns lauk þann 18. júní en þess í stað var samþykkt að lýsa yfir „læknisfræðilegu neyðarástandi“ sem heimilar stjórninni áfram að gefa út tilskipanir í ýmsum málefnum. Í árlegri skýrslu sinni um stöðu lýðræðis í heiminum árið 2020 komst bandaríska hugveitan Freedom House að þeirri niðurstöðu að Ungverjaland gæti ekki lengur talist lýðræðisríki.
Þyrilsnælda
thumb|Þyrilsnælda Þyrilsnælda er lítið leikfang sem er samsett úr tveimur eða þremur hringjum og kúlulegu í miðjunni. Það varð mjög vinsælt árið 2017.
Ungverjaland
Landfræði
Ungverjaland á landamæri að sjö öðrum ríkjum. Fyrir norðan er Slóvakía, fyrir norðaustan Úkraína, fyrir austan Rúmenía, fyrir sunnan Serbía, Króatía og Slóvenía og fyrir vestan Austurríki. Landið er afar láglent og er lægsti punkur þess í aðeins 78 metra hæð yfir sjó, þrátt fyrir mikla fjarlægð til sjávar. Dóná skiptir landinu í tvo hluta, en fljótið rennur frá norðri til suðurs um miðbik landsins. Nær allur austurhluti landsins er á ungversku sléttunni (pússtunni). Vestan við Dóná er hæðótt landslag og þar er nokkurt fjalllendi. Hæsti tindur landsins, Kékes, nær þó ekki nema 1.014 metra hæð. Vestast er Vínarsléttan sem teygir sig yfir landamærin til Austurríkis. Vestarlega í landinu er Balatonvatn, en það er stærsta stöðuvatn Mið-Evrópu.
Sýslur
thumb|Sýslurnar í Ungverjalandi eru 19 talsins, auk Búdapest Ungverjalandi er skipt niður í 19 sýslur, kallaðar megye á ungversku. Margar þeirra eru ævagamlar, enda myndaðar árið 1000 þegar Ungverjaland varð að konungsríki. Auk sýslnanna eru 24 sjálfstæðar borgir í landinu. Þær tilheyra viðkomandi sýslu, en íbúar kjósa sér borgarráð og taka ekki þátt í sýslukosningum. Árið 1999 var landinu auk þess skipt niður í sjö héruð samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins. Í hverju héraði eru 2-3 sýslur.
Borgir
Búdapest er langstærsta borg landsins með um 1,7 milljónir íbúa. Næstu borgir eru ekki með nema rúmlega 200.000 íbúa.
Stærstu borgir landsins:
Ár og vötn
Í Ungverjalandi er fjöldi áa. Stærstu fljótin eru Tisza og Dóná, en báðar renna þær frá norðri til suðurs í gegnum landið. Báðar eru að öllu leyti skipgengar innanlands. Aðrar stórar ár eru Raba vestast í landinu og Drava við landamærin að Króatíu. Sameiginlegt með öllum þessum fljótum er að ekkert þeirra á upptök sín í Ungverjalandi, heldur er uppspretta þeirra allra í nágrannalöndunum. Þótt Dóná sé aðeins næstlengsta áin innanlands, er hún eina vatnasvið landsins. Allar aðrar ár renna í Dóná, eða í einhverjar af þverám hennar.
Lengstu fljótin í tölum:
thumb|Innanlands er Tisza lengsta fljót Ungverjalands
Auk ofangreindra fljóta er Sió-skurðurinn lengsta manngerða vatnaleiðin, en hann var grafinn að mestu eftir litlum árfarvegi. Skurðurinn liggur úr norðausturhluta Balatonvatns til Dónár.
Þrjú meiri háttar stöðuvötn eru í Ungverjalandi. Stærst þeirra er Balatonvatn í vestanverðu landinu, en það er jafnframt stærsta stöðuvatn Mið-Evrópu, 594 km2. Norðvestast er Neusiedler See (Fertö á ungversku). Aðeins syðsti hluti vatnsins er í Ungverjalandi, bróðurparturinn er í Austurríki. Ungverski hlutinn er mikilvægt náttúrufriðland og er á heimsminjaskrá UNESCO. Í austurhluta landsins er Tiszavatn, en það myndaðist við stíflugerð í fljótinu Tisza 1973. Vatnið er 127 km2 að stærð og þar með langstærsta lón landsins.
Stjórnmál
thumb|Þinghúsið í Búdapest Í Ungverjalandi er þingbundin stjórn. Þingið situr aðeins í einni deild, þar sem eru 386 sæti. Almennar kosningar eru á fjögurra ára fresti. Þær síðustu fóru fram 2010. Þingið velur hins vegar forseta landsins (til fimm ára), forsætisráðherrann, stjórnlagaráðið, forseta hæstaréttar og ríkissaksóknara. Forsætisráðherrann er valdamesti maður landsins og Viktor Orbán hefur nú gegnt því embætti frá 2010. Ungverjaland gekk í NATO 1999 og var meðal fyrstu fyrrverandi kommúnistaríkja sem það gerði. Árið 2004 gekk landið svo einnig í Evrópusambandið. Ungversku stjórninni ber skylda til að sinna hagsmunum Ungverja í nágrannaríkjunum, en þeir eru um 2,5 milljónir, aðallega í Rúmeníu og Slóvakíu. Þetta hefur orsakað nokkra spennu milli landanna, sérstaklega eftir að ungverska þingið ákvað 2010 að veita öllum Ungverjum í nágrannalöndunum ungverskan ríkisborgarrétt. Slóvakar hafa í kjölfarið hótað að reka alla þá sem það þiggja úr opinberum embættum í landinu, en 10% íbúa í Slóvakíu eru Ungverjar.
Þjóðfáni og skjaldarmerki
thumb|Stefánskrónan er í skjaldarmerki landsins, en hana átti Stefán konungur á 11. öld. Hún er geymd í þinghúsinu í Búdapest, ásamt öðrum ríkisdjásnum. Þjóðfáni Ungverjalands er með þremur láréttum röndum: Rautt efst, hvítt fyrir miðju og grænt neðst. Rauði liturinn táknar blóðið sem úthellt var fyrir sjálfstæði landsins. Hvíti liturinn táknar hreinleika landsins. Græni liturinn stendur fyrir byltinguna á 19. öld. Litirnir sem slíkir eru hins vegar miklu eldri og ná aftur til upphafs Ungverja sem þjóðar. Þrílita fánann notaði Matthías II. konungur fyrstur árið 1608, en hann laut þá Habsborgarkeisara. Hins vegar voru aðrir fánar einnig notaðir, sérstaklega meðan Ungverjaland var hluti af keisararíki Austurríkis. Þó héldust litirnir. Þegar keisararíkið leystist upp 1918 varð þríliti fáninn að ríkistákni. Þá var fáninn talsvert lengri en hann er í dag. 1940 var skjaldarmerki landsins sett í miðju fánans. Því merki var skipt út fyrir sósíalískt merki (hamar, ax, rauð stjarna) allt til 1957 er merkið hvarf aftur úr fánanum. 1. október það ár var núverandi fáni (án tákns) tekinn í notkun. Þess má geta að þjóðfáni Tadsikistans er nákvæmlega eins, nema hvað hann er með gulu tákni fyrir miðju, rendurnar eru misbreiðar og fáninn er ívið lengri. Saga fánanna er auk þess gjörólík.
Skjaldarmerki Ungverjalands er tvískiptur skjöldur með kórónu efst. Til hægri er patríarkakrossinn sem stendur á þrítindi. Tindarnir merkja fjöllin Tatra, Fatra og Matra. Tvö þau fyrrnefndu eru í Slóvakíu í dag. Páfinn léði Stefáni konungi krossinn árið 1000. Fyrir miðju er gullkóróna, en hún bættist við skjaldarmerkið á 17. öld. Til vinstri eru átta rauðar og hvítar rendur. Uppruni þeirra er óljós, en þær voru komnar fram á 13. öld. Sumir vilja meina að hvítu rendurnar tákni hin fjögur höfuðfljót landsins: Dóná, Tisza, Drava og Sava. Efst er svo Stefánskórónan, en hún er konungskóróna Ungverjalands. Skjaldarmerki þetta hefur tekið talsverðum breytingum í gegnum tíðina. Núverandi merki var tekið upp 1990 eftir snarpar umræður á þinginu.
Hermál
Her Ungverjalands telur um 30 þús manns. Flestir eru í landhernum (rúm 23 þús), en um 7000 í flughernum. Konur eru 17% allra hermanna. Enginn er sjóherinn, enda liggur Ungverjaland ekki að sjó. Aðaltilgangur hersins er að tryggja varnir landsins á stríðstímum. Auk þess starfar herinn náið með herjum NATO, sem reyndar hefur gagnrýnt ungverska herinn fyrir að vera of veikburða til að sinna eigin vörnum ef stríð brytist út. Fjórum sinnum hafa Ungverjar sent herlið í friðargæslu til annarra landa. Til Bosníu 158 manns, til Afganistans 205 manns og til Kosóvó 484 manns. Auk þess sendu Ungverjar herlið til Íraks, en kölluðu það til baka árið 2005.
Gjaldmiðill
Þrátt fyrir að vera í Evrópusambandinu er Ungverjaland með eigin mynt. Hún kallast forinta og filler (100 filler = 1 forinta). Forintan heitir eftir Florenus, myntinni sem borgríkið Flórens á Ítalíu gaf út fyrr á öldum. Karl Róbert af Anjou tók myntina upp í Ungverjalandi árið 1325 og þótti hún einn sterkasti gjaldmiðill Mið-Evrópu fram á 17. öld. Þótt landið yrði hluti af keisararíkinu Austurríki var haldið áfram að nota forintuna fram til 1892, en þá tók við ungverska krónan. Sökum óðaverðbólgu í kreppunni miklu var krónan tekin úr umferð og penkö tekið upp. Þá náði óðaverðbólgan þvílíkum hæðum að gjaldmiðillinn varð verðlaus. Árið 1946 var forintan aftur tekin í notkun og styrktist hún mjög á tímum kommúnismans. Hún er enn gjaldmiðill landsins í dag. Ráðgert er að taka upp evruna, en það verður ekki gert fyrr en í fyrsta lagi 2020, ef Ungverjaland uppfyllir þau efnahagslegu skilyrði sem fyrir því hafa verið sett.
Íbúar
thumb|Kort af Ungverjalandi á ensku thumb|left|Ungverjar í Rúmeníu í þjóðbúningum Ungverjar eru 10 milljónir talsins og hefur þeim fækkað hratt síðustu áratugi. 1995 voru íbúarnir um 10,3 milljónir. Mannfjöldaspár gera ráð fyrir að Ungverjum haldi áfram að fækka, og um miðja öldina verði þeir 9 milljónir sé litið til núverandi þróunar. Íbúaþéttleiki landsins, sé miðað við 10 milljónir íbúa, er 107,5 íbúar á km2.
Stærsti hluti íbúanna eru Ungverjar (magyarar), eða 92,3%. Stærsti minnihlutahópurinn er Rómafólkið (1,7%), öðru nafni sígaunar. Auk þess búa um 2,4 milljónir Ungverjar í nágrannalöndunum, aðallega í Rúmeníu austan landamæranna.
Tungumál
Þjóðtunga Ungverja er ungverska. Engin önnur tunga er viðurkennd sem ríkismál, þrátt fyrir fjölda minnihlutahópa í landinu. Utan við landsteinana er ungverska líka víða töluð í Rúmeníu, Slóvakíu og Serbíu, sem og í öðrum nágrannalöndum. Í Rúmeníu búa 1,4 milljónir Ungverja, en í Slóvakíu 520 þús (10% af slóvösku þjóðinni).
Trúarbrögð
Í manntali 2001 kom í ljós að tæplega 55% þjóðarinnar kenndu sig við kaþólsku kirkjuna. Sú trú er í miklum meirihluta um allt miðbik og vesturhluta landsins. Um 16% játuðu Kalvínstrú og eru þeir austast í landinu og á nokkrum stöðum vestast. Fyrir heimsstyrjöldina síðari bjuggu um 800 þús gyðingar í Ungverjalandi. Í dag eru þeir ekki nema tæplega 49 þúsund. Í öðrum trúarhópum er talsvert færra. Um fjórðungur landsmanna játuðu hins vegar enga trú, eða slepptu því að nefna trúfélag. Í landinu er engin þjóðkirkja.
Matargerð
thumb|Gúllasið er þjóðarréttur Ungversk matargerð einkennist mikið af bændasamfélagi ungversku sléttunnar áður fyrr. Þekktasti rétturinn er án efa gúllasið (gulyas á ungversku), en það er heiti á sérstökum súpum með ýmsu kjöti. Í þær er oft sett paprika og því eru súpurnar gjarnan sterkar. Gúllasið er til í ýmsu formi og var á 19. öld undirstöðufæða ungverskra hermanna (kallaðist gúllaskanóna). Ungverjaland er einnig þekkt fyrir hinar ýmsu pylsutegundir, en vissar borgir og landshlutar eiga sér oft sínar einkennispylsur. Víða um landið eru góð vínræktarsvæði, þótt ungversk vín séu minna þekkt en mörg önnur evrópsk vín. Þeirra helst er Tokaj-vínið sem framleitt er norðaustast í landinu og að einhverju leyti af Ungverjum í Slóvakíu. Tokaj-vínin voru á borðum við konungshirðir víða í Evrópu á 19. öld.
Íþróttir
Þjóðaríþrótt Ungverja er knattspyrna. Landsliðið hefur þrisvar orðið Ólympíumeistari í knattspyrnu á sumarólympíuleikum (1952, 1964 og 1968). Það hefur níu sinnum keppt í úrslitakeppni HM og tvisvar komist í úrslitaleikinn. 1938 tapaði liðið fyrir Ítalíu og 1954 fyrir Þjóðverjum. Gullaldarár ungverskrar knattspyrnu voru frá fjórða áratug 20. aldar til sjöunda áratugarins. Helsti knattspyrnumaður Ungverja var Ferenc Puskás sem lék eingöngu með Honvéd í Búdapest og Real Madrid. Sigursælasta félagsliðið er Ferencváros Búdapest sem 28 sinnum hefur orðið ungverskur meistari. Liðið komst einu sinni í úrslit í Evrópukeppni bikarhafa (1975), en tapaði þá fyrir Dynamo Kiev. Handbolti er einnig mikið leikinn í Ungverjalandi. Lið eins og KC Veszprém og SC Szeged eru þekkt í Evrópu. Tvær þekktar kappakstursbrautir eru í landinu. Á Hungaroring er keppt í Formúlu 1, en á Pannoniaring á mótorhjólum. Íshokkí er vaxandi íþrótt í Ungverjalandi. Árið 2009 tryggði landsliðið sér þátttökurétt í HM í fyrsta sinn í 70 ár.
Helgidagar
Ólíkt öðrum löndum eru þrír þjóðhátíðardagar í Ungverjalandi, allt eftir tilefni. 15. mars er haldið upp á marsbyltinguna, 20. ágúst uppá stofnun ríkisins og 23. október uppá byltingardaginn gegn kommústastjórninni 1956. Auk neðangreindra helgidaga voru nokkrir í viðbót á tímum kommúnismans, en þeir voru afnumdir við stofnun lýðveldisins 1989.
Stórbruni
Stórbruni er bruni sem veldur miklu tjóni á byggingum, og helst þar sem hús standa þétt saman eins og í bæjum og borgum. Stórbrunar teljast einnig vera þar sem margir láta lífið eða mikil verðmæti fara forgörðum af völdum elds.
Asímál
Asímál (Asi) er malay-pólýnesískt tungumál sem er talað í Filippseyjum.
HD 85512 b
HD 85512 b er risajörð, 3,6 sinnum massameiri en jörðin. .
Robert Indiana
thumb|right|Verkið Love í [[Philadelphia í Bandaríkjunum.]] Robert Indiana (f. Robert Clark, 13. september 1928; d. 19. mai 2018) var bandarískur myndlistarmaður sem einkum tengist popplistastefnunni. Hann er þekktastur fyrir verk sem hann kallar „höggmyndaljóð“; stutt orð eins og „EAT“, „HUG“ og „LOVE“ sem eru sett upp með breiðu letri í einfalda táknmynd.
Mælginn
Viktor Steinar Þorvaldsson (f. 19. desember 1987), betur þekktur sem Mælginn, er íslenskur tónlistarmaður og rappari.
Lýsutarga
Lýsutarga (fræðiheiti: Lecanora argopholis) er tegund fléttna af törguætt.
Útlit
Þal lýsutörgu er hvítt eða grátt, nokkuð þykkt og reitaskipt. Stundum mynda þalreitirnir þykkar flögur sem losna frá yfirborðinu. Á þalinu eru askhirslur sem eru rauðbrúnar eða svartbrúnar, með gulhvíta gljáandi þalrönd.
Askgróin eru glær, einhólfa, sporbaugótt og 9-13 x 5-7,5 míkron að stærð.
Útbreiðsla og búsvæði
Lýsutarga vex á klettum, gjarnan á sjávarklettum. Hún finnst á Íslandi en er fremur sjaldgæf þar sem hún finnst aðeins á nokkrum stöðum á miðju Norðurlandi.
Efnafræði
Lýsutarga inniheldur fléttuefnin atranórin, epanórin, gangaleoidin og zeórín. Þalsvörun lýsutörgu er K gul, C neikvæð eða C gul, KC neikvæð og P neikvæð.
Róbert 1. af Normandí
thumb|right|Stytta Róberts 1. á aðaltorginu í [[Falaise.]] '''Róbert 1. af Normandí (22. júní 1000 – 3. júlí 1035), eða Róbert hinn stórkostlegi (franska: le Magnifique, enska: the Magnificent), einnig kallaður Róbert djöfullinn' (f. Robert le Diable''), var hertogi af Normandí frá 1027 til dauðadags. Hann er oftast hafður sem Róbert 1. en stöku sinnum þó Róbert 2. en þá er forfaðir hans, Göngu-Hrólfur, kallaður Róbert 1.
Róbert 1. var sonur Ríkharðs 2. af Normandí og Júditar frá Bretagne. Hann tók við hertogadæminu þegar Ríkharður 3., eldri bróðir hans, dó skyndilega. Þá var Róbert sterklega grunaður um að hafa drepið hann á eitri og fékk viðurnefnið djöfullinn í tengslum við það.
Með hjákonu sinni, Herleifu, (Herleva), eignaðist hann soninn Vilhjálm, sem kallaður var bastarður af því að hann var ekki getinn í hjónabandi. Hann arfleiddi Vilhjálm son sinn áður en hann lagði upp í pílagrímsferð til Jerúsalem. Samkvæmt sagnfræðiritinu Gesta Normannorum Ducum fór hann um Konstantínópel, komst til Jerúsalem og var á heimleið, staddur í Níkeu, þegar hann dó, hugsanlega af eitri. Heimildum ber ekki saman um dánardaginn, 1., 2. eða 3. júlí 1035.
Sagnfræðingurinn William af Malmesbury segir frá því að Vilhjálmur sigursæli hafi gert sendinefnd út af örkinni til að sækja lík föður síns til Níkeu og skyldi hann jarðsettur í Normandí. Fóru sendiboðar og sóttu líkið og voru á heimleið með það, komnir til Apúlíu á Ítalíu, þegar þeir fréttu að Vilhjálmur sigursæli væri látinn. Jarðsettu þeir þá Róbert 1. á Ítalíu og héldu heim við svo búið.
Elly og Ragnar - Fjögur jólalög
Fjögur jólalög er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1964. Á henni syngja Elly Vilhjálms og Ragnar Bjarnason fjögur jólalög ásamt Hljómsveit Svavars Gests.
Nozomi Hiroyama
Nozomi Hiroyama (fæddur 6. maí 1977) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Stiki
Stiki getur átt við:
Alessandria
Borgin er stærsta borgin í Alessandria-hluta héraðsins með 94.646 íbúa.
Campanula conferta
Campanula conferta er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi til Írak.
Edda Óskarsdóttir
Edda Óskarsdóttir (fædd 18. janúar 1938) er myndlistarmaður, kennari og skólastjóri í Reykjavík og Hafnarfirði. Hún er einn af stofnendum Rauðsokkahreyfingarinnar á Íslandi.
Súesdeilan
Súesdeilan, þriggjaveldainnrásin, Kadesh-aðgerðin eða Sínaí-stríðið var innrás Ísraels, Bretlands og Frakklands í Egyptaland árið 1956. Markmið innrásarríkjanna var að endurheimta völd vesturveldanna á Súesskurðinum og hrekja Gamal Abdel Nasser forseta Egyptalands, sem hafði þá nýlega þjóðnýtt skurðinn, frá völdum. Eftir að átökin hófust beittu Bandaríkin, Sovétríkin og Sameinuðu þjóðirnar þrýstingi á innrásarríkin til að stöðva innrásina. Þessi atburðarás var mikil auðmýking fyrir Breta og Frakka og styrkti mjög stöðu Nassers.
Þann 29. október réðust Ísraelsmenn inn á yfirráðasvæði Egypta á Sínaískaga. Bretar og Frakkar sendu sameiginlega úrslitakosti til beggja aðila um að hætta átökum nærri Súesskurði. Þann 5. nóvember lentu breskir og franskir fallhlífaliðar við Súesskurðinn. Egypski herinn var sigraður en tókst þó að loka ferð allra kaupskipa um skurðinn. Það varð síðar ljóst að innrás Ísraelsmanna og árás Breta og Frakka sem fylgdi í kjölfarið höfðu verið skipulagðar fyrirfram af ríkjunum þremur.
Bandamennirnir þrír náðu flestum hernaðarmarkmiðum sínum en skurðurinn var nú ónothæfur. Stjórnmálaþrýstingur frá Bandaríkjunum og Sovétríkjunum leiddi til þess að bandamenn drógu herafla sína burt úr Egyptalandi. Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti hafði varað Bretland gegn því að gera innrás og hótaði nú alvarlegum efnahagsrefsingum gegn Bretum með því að selja skuldabréf sem Bandaríkjastjórn átti í breskum pundum. Sagnfræðingar telja Súesdeiluna almennt marka endalok Bretlands sem heimsveldis. Súesskurðurinn var lokaður frá október 1956 fram í mars 1957. Ísraelsmönnum tókst að ná fram sumum markmiðum sínum, eins og að tryggja siglingarétt Ísraelsmanna í gegnum Tíransund, sem Egyptar höfðu lokað fyrir þeim frá árinu 1950.
Vegna átakanna stofnuðu Sameinuðu þjóðirnar sérsveit friðargæslusveita Sameinuðu þjóðanna (UNEF) til þess að standa vörð um landamæri Egyptalands og Ísraels. Anthony Eden forsætisráðherra Bretlands sagði af sér, Lester B. Pearson utanríkisráðherra Kanada vann friðarverðlaun Nóbels og Sovétríkin fengu hugsanlega kjark til þess að ráðast inn í Ungverjaland.
Sala, Svíþjóð
thumb|right|240px|Sala, [[september 2011]] Sala er borg í Sveitarfélaginu Sala í Svíþjóð. Þar búa 12 289 manns (2010).
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Efni af tónleikum 1984 og 1988
Með kórnum leikur Sinfóníuhljómsveit Íslands en stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Kórfélagar voru 101 á tónleikunum 1988 og hljómsveitarmeðlimir 82.
Einsöngvarar voru ítölsku söngvararnir Denia Mazzola, Claudia Clarich, Paolo Barbacini og Carlo de Bortoli (1984) og íslensku söngvararnir Elísabet F. Eiríksdóttir, Elísabet Erlingsdóttir, Sigríður Ella Magnúsdóttir, Gunnar Guðbjörnsson og Kristinn Sigmundsson (1988).
Lagalisti
Diskur 2 - hljóðritun af hljómleikum í Háskólabíói 10. maí 1984 og í nóvember 1988 (Carmina Burana):
Al-Bireh
100px|thumb thumb|Karlar í al-Bireh dansa þjóðdansa. Al-Bireh er borg í Palestínu sem liggur að Ramallah. Margir brunnar og vatnslindir eru í borginni og er nafn hennar dregið af því. al-Bireh er staðsett á krossgötum milli norðurs og suðurs en úlfaldalestirnar fóru fá fornu fari milli Jerúsalem og Nablus. Árið 2006 var íbúafjöldi borgarinnar 39.538.
Arnljótur gellini
thumb|Teikning [[Halfdan Egedius af Arnljóti Gellina]]
Arnljótur gellini var norrænn stigamaður á víkingatíma sem „[átti kyn] á Jamtalandi og Helsingjalandi“. Hann hjálpaði Þóroddi, syni Snorra goða, á Jamtalandi. Frá honum segir í Heimskringlu.
Viðurnefnið gellini er talið dregið af bæjarnafninu Gellvin sem núna er Gällö á Jamtalandi.
Grímur Thomsen samdi um hann eitt af sínum frægustu kvæðum og heitir það eftir honum. og er fyrsta erindið eftirfarandi:
''Lausa mjöll á skógi skefur, skyggnist tunglið yfir hlíð; eru á ferli úlfur og refur, örn í furu toppi sefur; nístir kuldi um næturtíð.''
Bombus gerstaeckeri
Bombus gerstaeckeri er tegund af humlum, ættuð frá Evrópu. Tungan er löng, og sækir hún aðallega blómasafa (nektar) í venusvögnum.
1901-1910
thumb|420px|[[Wright-bræður|Wright-bræðrum tekst fyrstum að fljúga mannaðri flugvél; morðið á William McKinley Bandaríkjaforseta; Stríð Rússlands og Japan; jarðskjálftinn í San Francisco 1906; Panamaskurðurinn gerður; Stríð Bandaríkjanna og Filippseyja.]]
1901–1910 var 1. áratugur 20. aldar.
Fjallaland
Héraðið varð hluti af Savoja árið 1046 og þegar greifadæmið varð að hertogadæmi árið 1416 var Tórínó gerð að höfuðborg. Þegar hertoginn af Savoja varð konungur Sardiníu varð Tórínó höfuðborg Konungsríkisins Sardiníu. Þar hófst síðan sameining Ítalíu 1859.
Fjallaland skiptist í sex sýslur:
Askúnska
Askúnska (اشکن) er indóíranskt tungumál sem er talað í Pechdalnum, héruð sem liggur í Afganistan. Hún er talað af 1.200 manns.
Pua Magasiva
Pua Magasiva (10. ágúst 1980 – 11. maí 2019) var samósk-nýsjálenskur leikari.
Jay Baruchel
thumb|Baruchel, [[2008]] Jonathan Adam Saunders „Jay“ Baruchel (fæddur 9. apríl 1982) er kanadískur leikari og gamanleikari.
Hollenska Vestur-Indíafélagið
thumb|right|Vestur-Indíahúsið í Amsterdam var höfuðstöðvar félagsins frá 1623 til 1647. Hollenska Vestur-Indíafélagið (hollenska: Geoctroyeerde Westindische Compagnie) var hollenskt verslunarfélag með einkaleyfi á verslun í Vestur-Indíum frá stofnun þess 3. júní 1621. Auk þess fékk það vald yfir þrælaversluninni á Atlantshafi. Félagið starfaði því bæði í Vestur-Afríku og Ameríku. Félagið stóð fyrir stofnun nýlenda og verslunarstaða í Nýja heiminum og herjaði á spænsk og portúgölsk skip og nýlendur með sjóránum.
Fyrsta Vestur-Indíafélaginu gekk ekki vel, aðallega vegna stríðs Hollands og Portúgals um nýlendur á strönd Brasilíu sem var félaginu mjög kostnaðarsamt. Félagið hafði mikil umsvif í þrælaversluninni og átti verðmætar eignir í Vestur-Afríku en þar kom að það varð gjaldþrota og var leyst upp árið 1674. Vegna eftirspurnar eftir þrælum í nýlendunum var félagið endurreist árið eftir. Eftir fjórða stríð Englands og Hollands var ljóst að félagið var ófært um að verja eigin nýlendur fyrir óvinaríkjum. Stjórn Hollands keypti því öll hlutabréf í félaginu 1791 og tók árið eftir yfir stjórn allra nýlenda þess.
Mullsjö
thumb|right|200px|Mullsjö, [[maí 2011]] Mullsjö er þéttbýli í sveitarfélaginu Mullsjö i Svíþjóð. Þar búa 5 452 manns (2010).
Svanshóll
Svanshóll er bær í Bjarnarfirði á Ströndum. Bærinn dregur nafn sitt af Svani, hinum fjölkunnuga bragðakarli sem kunnur er úr Njálu og var frændi Hallgerðar langbrókar. Hann var sonur Bjarnar þess sem nam land í Bjarnarfirði og Ljúfu að því er fram kemur í Landnámu. Volgar uppsprettur eru víða í landi Svanshóls.
Í fjallinu utan við bæinn er dálítil lækjarsytra í hlíðinni sem heitir Svansgjá. Hún var syðri dyrnar á göngum Svans gamla norður í Kaldbaksvík forðum en þarna gekk hann í fjallið og kom út í Svansgjá í Kalbakshorninu. Eyðijörðin Halldórsstaðir er í Svanshólalandi, gegnt Skarði að norðan.
Svanur á Svanshóli
Svanur á Svanshóli er fyrsti nafntogaði galdramaðurinn á Ströndum. Hans er getið í Landnámu og er þar sagður sonur Björns, landnámsmanns í Bjarnarfirði, og Ljúfu konu hans. Hann hefur verið vel þekktur maður á ritunartíma íslenskra fornrita.
Svans er meðal annars getið í Grettis sögu og Laxdælu og svo hefur hann heilmikil áhrif á gang mála í Njáls sögu. Hann var móðurbróðir Hallgerðar langbrókar og veitti henni lið í hjúskaparraunum hennar, tók á móti Þjóstólfi eftir að hann hafði drepið Þorvald mann hennar og varði fyrir eftirleitarmönnum með göldrum og gjörningum.
Þegar Dalamenn riðu á Bjarnarfjarðarháls til að hefna Þorvaldar sóttu fylgjur að Svani. Hann bað Þjóstólf að ganga út með sér, vafði geitarskinni um höfuð sér og mælti:
Brá þá svo við að á Bjarnarfjarðarhálsinn kom þoka svo Dalamenn sáu ekkert frá sér, féllu af baki og týndu hestunum, gengu í fen og villtust í skóginum og töpuðu vopnunum. Í þrígang reyndu þeir að komast yfir hálsinn en alltaf steyptist þokan á móti þeim en létti svo þegar þeir hurfu frá.
Í Njálu er Svanur sagður „fjölkunnugur mjög“ og „illur viðureignar“. Í þjóðsögum segir að Svanur hafi stytt sér leið til sjóróðra og gengið í gjána ofan við Svanshólsbæinn og komið út í Kaldbaksvík norðan fjallgarðsins og róið þaðan til fiskjar. Svo er greint frá ævilokum hans að eitt sinn þegar hann var í róðri gerði austanveður mikið svo bátur hans týndist. Fiskimenn sem voru að veiðum við Kaldbak þóttust þá sjá Svan ganga inn í Kaldbakshornið þar sem honum var vel fagnað. Sú trú virðist hafa verið algeng að fornu að menn dæju í björg.
Anna Akhmatova
Anna Akmatova (rússneska: А́нна Ахма́това; 23. júní (11. júní) 1889 - 5. mars 1966) var rússneskt ljóðskáld og einn helsti liðsoddur rússneskrar ljóðagerðar á fyrri hluta 20. aldar. Hið eiginlega nafn hennar var Anna Andrejevna Gorenko.
Elly og Ragnar - Hvít jól
Ellý Vilhjálms & Ragnar Bjarnason - Hvít jól er jólaplata með þeim Ragnari Bjarnsyni og Ellý Vilhjálms sem kom út árið 1968. Hún er endurútgáfa plötunnar Ellý Vilhjálms & Ragnar Bjarnason - Fjögur jólalög sem kom út 4 árum fyrr.
Slaufa
Slaufa getur átt við:
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1948
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1948 fóru fram þriðjudaginn 2. nóvember 1948. Harry S. Truman sitjandi forseti og Alben W. Barkley öldungadeildarþingmaður fyrir Kentucky unnu sigur á Thomas E. Dewey fylkisstjóra New York og Earl Warren fylkisstjóra Kaliforníu; og Strom Thurmond fylkisstjóra Suður-Karólínu og Fielding L. Wright fylkisstjóra Mississippi.
Sandhem
thumb|right|200px|[[Sandhems kirkja]] Sandhem er þéttbýli í sveitarfélaginu Mullsjö i Svíþjóð. Þar búa 702 manns (2010).
Timo Werner
Timo Werner (fæddur 6. mars 1996) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji með RB Leipzig og þýska landsliðinu. Hann hóf atvinnumannaferil sinn með VfB Stuttgart og varð yngsti leikmaður þess og sá yngsti til að skora fyrir félagið. Werner vakti athygli með RB Leipzig þar sem hann var markahrókur.
Gaukur Trandilsson
Gaukur Trandilsson (líklega uppi á 10. öld) er persóna í glataðri Íslendingasögu, sem kennd var við hann. Í Möðruvallabók er eyða á milli Njáls sögu og Egils sögu og þar eru tvær illæsilegar línur sem Jóni Helgasyni prófessor tókst loks að lesa og segir þar: „Láttu rita hér við Gauks sögu Trandilssonar, mér er sagt að [Herra] Grímur eigi hana.“ Sagan var þó aldrei skrifuð í eyðuna og glataðist. Grímur hefur líklega verið Grímur Þorsteinsson, riddari og hirðstjóri (d. 1350).
Laurence Sterne
Laurence Sterne (24. nóvember 1713 – 18. mars 1768) var ensk-írskur skáldsagnahöfundur. Hann er þekktastur fyrir skáldsögu sína The Life and Opinions of Tristram Shandy, oftast nefnd Tristram Shandy, sem kom út í mörgum hlutum á tíu ára tímabili og þykir ein merkasta skáldsaga átjándu aldar. Sterne var klerkur og birti einnig stólræður og ævisögu, auk þess sem hann tók þátt í sjórnmálum. Sterne dó í London úr berklum.
Timo Werner
Árið 2020 var hann orðaður við Liverpool FC en Chelsea FC tókst að hreppa hann sumarið. Werner stóð ekki fyllilega undir væntingum en hann gekk í gegnum 14 leikja markaþurrð á miðju tímabilinu 2020-2021. Werner var í byrjunarliðinu sem vann 1-0 sigur á Manchester City í Meistaradeild Evrópu 2021.
Gaukur Trandilsson
Fáar heimildir aðrar eru um Gauk en hann er nefndur í 26. kafla Brennu-Njáls sögu og segir þar frá því að hann var fóstbróðir Ásgríms Elliða-Grímssonar og hefði verið fræknastur manna og best að sér ger, en „þar varð illa með þeim Ásgrími því að Ásgrímur varð banamaður Gauks.“
Timo Werner
Hann sneri aftur til Leipzig sumarið 2022.
Yasuhiro Hato
Yasuhiro Hato (fæddur 4. maí 1976) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 15 leiki með landsliðinu.
Félagsleg heimspeki
Félagsleg heimspeki er heimspekileg rannsókn á fræðilegum spurningum um félagslega hegðun (yfirleitt manna). Félagsleg heimspeki fæst við margvíslegar spurningar allt frá spurningum um einstaklinga til spurninga um gildi laga, frá spurningum um hversdagslegar athafnir til spurninga um áhrif vísinda á menningu.
Barnaveiki
thumb|Barnaveiki getur valdið mjög mikilli hálsbólgu. Barnaveiki (diptheria) er smitsjúkdómur af völdum bakteríunnar Corynebacterium diphtheriae. Einkenni geta verið mild eða mjög alvarleg og koma fram 2 til 5 dögum eftir sýkingu. Einkennin koma fram smám saman og byrja sem hálsbólga og hiti. Í alvarlegum tilfellum myndast grá eða hvít skán í kokinu. Þessi skán getur valdið erfiðleikum við öndun og sjúklingar fá ljótan hósta. Hálseitlarnir (stundum ranglega kallaðir hálskirtlar) þrútna út vegna bólgunnar. Í alvarlegustu tilfellum breiðist bakterían út og leiðir af sér bólgu í hjartavöðvanum, bólgu í taugum, nýrnavandamála, og storknunarvandmála.
Sjúkdómurinn er mjög smitandi og getur smitast með snertingu eða í gegnum loft. Sumir hafa bakteríuna í sér án þess að fá sýkingu.
Sjúkdómurinn var algengur í börnum hér áður fyrr, en eftir að tekið var að bólusetja börn gegn honum 1941 eru einungis nokkur þúsund tilfelli á ári í heiminum öllum. Bóluefnið fyrir barnaveiki er gefið ásamt bóluefninu fyrir stífkrampa og kíghósta. Til að fá fram góða vörn er bólusett þrisvar eða fjórum sinnum í æsku og svo aftur á 10 ára fresti eftir það.
Jimmy Smits
Jimmy Smits (fæddur Jimmy L. Smits 9. júlí 1955) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í L.A. Law, NYPD Blue og The West Wing.
Einkalíf
Smits er fæddur og uppalinn í Brooklyn, New York-borg og er af púertó rískum, súrínamískum og hollenskum uppruna. Útskrifaðist með B.A. gráðu í leiklist frá Brooklyn College árið 1980 og MFA gráðu frá Cornell-háskólanum árið 1982.
Smits var giftur Barböru Smits á árunum 1981 – 1987 og saman áttu þau tvö börn. Hefur verið í sambandi við leikkonuna Wanda De Jesus síðan 1986.
Leikhús
Smits hefur komið fram í leikritum á borð við God of Carnage, Hamlet, Buck, Twelfth Night og Much Ado About Nothing.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Smits var árið 1984 í Miami Vice. Árið 1986 var honum boðið hlutverk í L.A. Law sem persónan Victor Sifuentes sem hann lék til ársins 1992.
Á árunum 1994 – 2004 lék Smits rannsóknarfulltrúann Bobby Simone í lögregluþættinum NYPD Blue en kom hann í staðinn fyrir David Caruso sem hafði yfirgefið þáttinn.
Smits lék forsetaframbjóðandann Matthew Santos í The West Wing frá 2004-2006. Hefur hann síðan þá verið með stór gestahlutverk í Dexter og Sons of Anarchy.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Smits var árið 1986 í Running Scared. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Hotshot, Vital Signs, Fire Within, The Million Dollar Hotel og El traspatio.
Smits lék þingmanninn Bail Organa í Star Wars: Episode II – Attack of the Clones og Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.
Verðlaun og tilnefningar
ALMA-verðlaunin
Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films-verðlaunin
Golen Globe-verðlaunin
Image-verðlaunin
Imagen Foundation-verðlaunin
Independent Spirit-verðlaunin
Pfalz
thumb|right|Vínekrur við [[Hambach-höll í Pfalz.]] Pfalz er hérað í Suðvestur-Þýskalandi sem nær nokkurn veginn yfir syðsta hluta þýska sambandslandsins Rínarland-Pfalz. Héraðið er 5.451 ferkílómetrar að stærð og þar búa um 1,4 milljónir. Helstu borgir og bæir eru Ludwigshafen, Speyer, Landau, Frankenthal og Neustadt.
Jimmy Smits
Verðlaun og tilnefningar
NCLR Bravo-verðlaunin
Pfalz
Pfalz var greifadæmi frá miðöldum og kjörfurstadæmi innan Heilaga rómverska ríkisins þannig að Pfalzgreifar (sem héldu hirð í Heidelberg) áttu eitt atkvæði við kjör nýs keisara. Bæverska aðalsættin Wittelsbach-ætt ríkti yfir Pfalz nær samfleytt frá 1215 til 1803. Eftir ósigur Napóleons í orrustunni um Leipzig 1813 varð Pfalz eitt af héruðum Konungsríkisins Bæjaralands og síðan hluti af Þýska keisaradæminu 1871. Eftir Síðari heimsstyrjöld var Pfalz skilið frá Bæjaralandi og sameinað við Rheinhessen og Rínarhéruðin í sambandslandinu Rínarland-Pfalz.
Jimmy Smits
Verðlaun og tilnefningar
Primetime Emmy-verðlaunin
Satellite-verðlaunin
Screen Actors Guild-verðlaunin
TV Guide-verðlaunin
Viewers for Quality Television-verðlaunin
1881-1890
1881-1890 var 9. áratugur 19. aldar.
Heavy Trip
Heavy Trip er finnsk kvikmynd frá 2018 eftir Juuso Laatio, Aleksi Puranen, Jari Olavi Rantala, og Jukka Vidgren. Hún fjallar um vandræði æskuvinanna og hljómsveitarmeðlimanna í Impaled Rectum með fordóma á heimaslóðum og tækifærið sem var gripið til að fara á tónleika í Noregi.
Myndin hefur fengið 7 í einkunn á IMDb og 94 á Rotten tomatoes.
Jijé
Jijé eða Joseph Gillain (13. janúar 1914 – 19. júní 1980) var belgískur myndasöguhöfundur. Hann starfaði lengst af hjá Teiknimyndablaðinu Sval og ritaði um tíma sögurnar um titilpersónu þess. Hann hafði öðrum fremur mótandi áhrif á stíl fransk-belgísku myndasögunnar. Ein kunnasta persónan úr penna Jijé var hugdjarfi kúrekinn Jerry Spring.
Hefæstos
thumb|right|Hefæstos hlekkjar Prómeþeif. Hefæstos eða Hefaistos er guð eldsins í grískri goðafræði, bæði þess sem birtist í náttúruöflunum, eldingum og eldfjöllum, og eldsins, sem er skapandi kraftur allrar menningar. Hann starfar sem eldsmiður á Ólympos og býr til vopn og skrautgripi í smíðahöll sinni, bæði handa guðunum og dauðlegum mönnum.
Jijé
Æviágrip
Joseph Gillain fæddist í Gedinne í borginni Namur og nam ungur ýmsar listgreinar, þar á meðal útskurð, gullsmíði og myndlist. Rúmlega tvítugur að aldri skapaði hann sína fyrstu myndasögupersónu, Jojo, fyrir kaþólskt tímarit, Jojo var undir sterkum áhrifum frá Tinna-sögunum, en fljótlega skóp Jijé sinn eigin stíl. Nýjar sögur fylgdu í kjölfarið og árið 1939 var listamaðurinn ráðinn til starfa við myndasögublaðið Sval, þar sem hann átti eftir að verja mestallri starfsævinni.
Hefæstos
Hefæstos var sonur Seifs og Heru. Þegar Hera sá, að sveinninn var heldur ófélegur ásýndum, kastaði hún honum út yfir þröskuld himinsins og hrapað Hefæstos þá í hafið. En Þetis og aðrar sjávargyðjur tóku við honum og hlúðu að honum.
Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk
Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk er geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2010. Um er að ræða disk með 27 jólalögum sem Pólýfónkórinn söng við ýmis tækifæri og tekin voru upp af Ríkisútvarpinu á tímabilinu 1961-1972. Efnið var tekið upp í Kristskirkju, Þjóðleikhúsinu og í Háskólabíói. Í nokkrum laganna syngja nemendur úr Kórskóla Pólýfónkórsins með kórnum. Stjórnandi: Ingólfur Guðbrandsson. Bjarni Rúnar Bjarnason sá um endurvinnslu á tónböndum úr safni Ríkisútvarpsins. Myndbandavinnslan & Hljóðriti sá um framleiðslu sem fór fram í Danmörku.
Jijé
Æviágrip
Þegar seinni heimsstyrjöldin braust út átti tímaritið ekki lengur kost á fá erlendar myndasögur til birtingar. Því kom í hlut Jijé að teikna velflestar sögur blaðsins, þar á meðal ævintýri Svals og Vals sem Frakkinn Rob-Vel hafði áður haft á sinni könnu. Jijé þróaði áfram persónu Svals og skóp félaga hans Val eftir hvatningu frá Jean Doisy. Meðal viðfangsefna hans á stríðsárunum var að teikna ævintýri um kunnar bandarískar myndasögupersónur á borð við Red Ryder og Superman.
Hefæstos
Að ytri sýn er Hefæstos burðamikill og vöðvastæltur smiður, en hann er fótlami og ber þannig alltaf minjar byltu þeirrar er hann hlaut nýfæddur. Á samkundum hinna ódauðlegu guða vekur hann oft hlátur þegar hann er á ferli á meðal þeirra haltrandi, másandi og blásandi.
Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk
Um upptökurnar
Í bæklingi með geisladiski kemur fram að:
Jijé
Æviágrip
Jijé var alla tíð trúaður kaþólikki og sér þess stað í sumum verka hans, svo sem í sögum hans um Kristófer Kólumbus og ítalska prestinn Don Bosco. Þá samdi hann ævisögu skátaforingjans Roberts Baden-Powell. Seint á fimmta áratugnum fól hann lærisveini sínum André Franquin að taka við sögunum um Sval og Val, en sneri sér sjálfur að gerð nýrra sagna um kúrekann Jerry Spring. Þau ævintýri ruddu brautina fyrir fjölda fransk-belgískra sagna sem gerðust í villta-vestrinu.
Hefæstos
Svo bar til eitt sinn í gildi guðanna, að móðir hans deildi við Seif og var illt í skapi. Þá mælti Hefæstos blíðum orðum til hennar og rétti henni tvíker, jós síðan ódáinsvíni af skapkerinu og skenkti hinum guðunum. Kom þá upp óstöðvandi hlátur með hinum sælu guðum, þegar þeir sáu hann haltra um höllina.
Túrkmenska karlalandsliðið í knattspyrnu
Túrkmenska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Túrkmenistans í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni heimsmeistaramóts.
Jijé
Teiknistíll og áhrif
Jijé er einn fárra evrópskra myndasöguhöfunda sem var jafnvígur á raunsæislegan teiknistíl og skrípó. Hann hóf ferilinn í anda Hergé og hins svokallaða ligne claire-stíls, en skapaði fljótlega sinn eigin stíl sem ýmist var kallaður ligne atome (atóm-stíllinn) eða Marcinelle-skólinn, en höfuðstöðvar Dupius-fyrirtækisins voru í Marcinelle. Nýi stíllinn blandaði saman einkennum úr Ligne Claire og Art Déco-listastefnunni, sem fól í sér miklu meiri áherslu á spennu og hreyfingu í stað raunsærri og kyrrstæðari mynda í sögum eins og um Tinna blaðamann. Jijé safnaði í kringum sig hópi ungra lærisveina, sem tileinkuðu sér þennan stíl. Jijé varð jafnframt brautryðjandi í gerð fransk-belgísku raunsæismyndasögunnar, ekki hvað síst með kúrekaævintýrunum um Jerry Spring. Meðal lærisveina frá þeim hluta ferils hans má nefna Jean Giraud eða Mœbius, höfund sagnanna um Blástakk og Inkal.
Hefæstos
Hefæstos var kvæntur Afródítu. Varð hún afhuga hinum óásjálega smið og felldi ástarhug til Aresar.
Jijé
Teiknistíll og áhrif
Áhrif Jijé birtust ekki aðeins í teiknistíl heldur einnig í efnistökum. Á meðan heimsmynd myndsagna hafði löngum þótt svart/hvít með björtum hetjum og hreinræktuðum illmennum, var persónusköpun hans flóknari. Þannig voru frumbyggjar Ameríku ekki sýndir sem blóðþyrstir villimenn í sögum hans um Jerry Spring. Þá voru hvítar og þeldökkar sögupersónur hans jafningjar í sögum, sem var fjarri því alsiða.
Hefæstos
Aþenuborg var eini staðurinn á Grikklandi, þar sem Hefæstos var tignaður til muna. Stafaði það vitanlega af því, hve mikið kvað að handiðnum og hvers konar iðnaði þar í borg. Var því eðlilegt, að hann væri dýrkaður þar jafnframt hagleiksgyðjunni Aþenu.
Listamenn hafa sýnt Hefæstos sem þrekvaxinn, skeggjaðan öldung, í stuttum kufli með strúthúfu á höfði, svo sem var búnaður handiðnamanna.
Filippus af Orléans
Filippus af Orléans getur átt við um:
Frank Jensen
thumb|right|Frank Jensen Frank Jensen (fæddur 28. maí 1961 í Ulsted í sveitarfélaginu Álaborg) er danskur stjórnmálamaður úr Jafnaðarmannaflokknum og fyrrverandi yfirborgarstjóri Kaupmannahafnar. Jensen sagði af sér þann 19. október 2020 vegna ásakana um kynferðislega áreitni á hendur honum.
1891-1900
410px|thumb|right|10. áratugurinn: [[Homestead-verkfallið í Bandaríkjunum, Jim Crow-lögin um kynþáttaaðskilnað í Bandaríkjunum, USS Maine sekkur í höfninni í Havana sem leiðir til Stríðs Bandaríkjanna og Spánar, Bandaríkin greiða 20 milljón dollara fyrir Filippseyjar við lok stríðsins, Kinetoscope Edisons var ein af fyrstu sýningarvélunum fyrir kvikmyndir, Hlutabréfakreppan 1893, skopmynd af gullkrossræðu William Jennings Bryan gegn gullfót Bandaríkjadals.]]
1891-1900 var 10. áratugur 19. aldar.
Nemesis
right|thumb|200px|Nemesis, Rómversk marmarastytta frá [[Egyptalandi (Louvre)]] Nemesis (gríska: Νέμεσις) er grísk hefnda- og refsigyðja. Nemesis úthlutar þó hverjum réttvíslega eftir því, sem viðkomandi á skilið, lán eða ólán.