cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022
Stykkishólmur og Helgafellssveit
Kosin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Helgafellssveitar þar sem 59 voru á kjörskrá og Stykkishólmsbæjar þar sem 878 voru á kjörskrá. Framboð voru þau sömu og boðið höfðu fram í Stykkishólmsbæ 2018 og fengu bæði sama fjölda fulltrúa í sveitarstjórn hins sameinaða sveitarfélags og þau höfðu áður haft í bæjarstjórn Stykkishólms.
Dalabyggð
Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 517 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan einn sem skoraðist undan. Samhliða kosningunum fór fram skoðanakönnun um hug íbúa til mögulegrar sameiningar við nágrannasveitarfélög. 304 tóku þátt í könnuninni og voru 240 (78,9%) jákvæðir fyrir því að sameinast öðru sveitarfélagi. Flestum hugnaðist sameining við Stykkishólm/Helgafellssveit eða 88 (28,9%) en 71 (23,4%) kusu fremur sameiningu við Húnaþing vestra.
Eyja- og Miklaholtshreppur
Fram fór fram óbundin kosning. Á kjörskrá voru 86 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan 3 sem sérstaklega höfðu skorast undan því.
Skorradalshreppur
Fram fór fram óbundin kosning. Á kjörskrá voru 47 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan 6 sem sérstaklega höfðu korast undan því.
Ísafjarðarbær
Í-listinn fékk hreinan meirihluta í kosningunum og felldi þannig sitjandi meirihluta Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Arna Lára Jónsdóttir var bæjarstjóraefni Í-listans og verður fyrst kvenna bæjarstjóri á Ísafirði.
Vesturbyggð
Sömu listarnir og 2018 buðu fram og engar breytingar urðu á skiptingu fulltrúa í sveitarstjórn.
Bolungarvík
K-listi vann meirihluta frá Sjálfstæðisflokki sem hafði hann áður.
Strandabyggð
Óbundnar kosningar höfðu farið fram 2018 en nú komu fram tveir framboðslistar í Strandabyggð. T-listi Strandabandalagsins náði meirihluta.
Tálknafjarðarhreppur
Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 189 sem allir voru í kjöri fyrir utan 6 sem skoruðust undan kjöri.
Súðavíkurhreppur
Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 174 sem allir voru í kjöri fyrir utan 2 sem höfðu skorast hafa undan kjöri. Þrír voru með jafn mörg atkvæði í 4. til 6. sæti og réði hlutkesti því hverjir tveir af þeim voru kjörnir sem aðalmenn í sveitarstjórn.
Kaldrananeshreppur
Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 92 sem allir voru í kjöri fyrir utan einn sem skoraðist undan því.
Árneshreppur
Árneshreppur er fámennasta sveitarfélag landsins. Þar fór fram óbundin kosning. Á kjörskrá voru 41 sem allir voru í kjöri fyrir utan 4 sem höfðu skorast undan því.
Sveitarfélagið Skagafjörður og Akrahreppur
Kosin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Akrahrepps þar sem 161 var á kjörskrá og Sveitarfélagsins Skagafjarðar þar sem 3035 voru á kjörskrá. Framboð voru þau sömu og boðið höfðu fram í Sveitarfélaginu Skagafirði 2018 og fengu öll framboðin sama fjölda fulltrúa í sveitarstjórn og þá. Samhliða kosningum fór fram skoðanakönnun um nafn á hið sameinaða sveitarfélag þar sem nafnið „Skagafjörður“ var vinsælast með 1110 atkvæði, „Sveitarfélagið Skagafjörður“ fékk 852 atkvæði en „Hegranesþing“ fékk 76 atkvæði.
Blönduós og Húnavatnshreppur
Kosin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Blönduósbæjar þar sem 660 voru á kjörskrá og Húnavatnshrepps þar sem 301 var á kjörskrá. Samhliða kosningum fór fram skoðanakönnun um nafn á hið sameinaða sveitarfélag þar sem nafnið „Húnabyggð“ var vinsælast með 443 atkvæði. „Blöndubyggð“ fékk 144 atkvæði en „Húnavatnsbyggð“ fékk 53 atkvæði.
Húnaþing vestra
Eftir að atkvæði höfðu verið talin var einungis tveggja atkvæða munur á B-lista (216) og N-lista (214) og sá munur réði því hvor listinn næði sínum þriðja manni inn. Atkvæði voru því endurtalin 19. maí að beiðni N-lista. Við endurtalningu voru tvö atkvæði sem áður höfðu verið talin ógild nú talin gild atkvæði greidd annarsvega B-lista og hins vegar D-lista. Þessi breyting hafði ekki áhrif á úthlutun fulltrúa í sveitarstjórn miðað við upphaflega talningu.
Sveitarfélagið Skagaströnd
Einungis kom fram einn framboðslisti (Skagastrandarlistinn). Fimm efstu menn listans voru því sjálfkjörnir og engar kosningar fóru fram í sveitarfélaginu.
Skagabyggð
Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 67 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan 3 sem sérstaklega skoruðust undan því.
Akureyri
Eftir bæjarstjórnarkosningar 2018 héldu Framsóknarflokkur, Bæjarlisti Akureyrar og Samfylkingin áfram meirihlutasamstarfinu frá kjörtímabilinu þar á undan. Í miðjum heimfaraldri Covid-19 í september 2020 var hefðbundin skipting í meiri- og minnihluta afnumin og öll sex framboðin sem höfðu fulltrúa í bæjarstjórn tóku höndum saman það sem eftir lifði kjörtímabilsins. Í kosningabaráttunni var hins vegar ljóst að engu framboði til bæjarstjórnar 2022 hugnaðist að halda því fyrirkomulagi áfram. Þegar framboðslistar komu fram var ljóst að mikil endurnýjun yrði í bæjarstjórn þar sem efstu menn á flestum listum voru nýliðar. Þá kom fram Kattaframboð Snorra Ásmundssonar listamanns sem sprottið var úr deilum sem sköpuðust um reglur sem bæjarstjórn ætlaði að setja til að banna lausagöngu katta.
Grýtubakkahreppur
Fram fór óbundin kosning. Enginn skoraðist sérstaklega undan kjöri og því voru allir kjósendur á kjörskrá í kjöri.
Tjörneshreppur
Einungis kom fram einn framboðslisti (Tjörneslistinn). Fimm efstu menn listans töldust sjálfkjörnir og því fóru engar kosningar fram í sveitarfélaginu.
Fjarðabyggð
Fjarðalistinn og Framsóknarflokkur höfðu starfað saman í meirihluta frá 2018 og sá meirihluti hélt velli í kosningum þrátt fyrir aukið fylgi Sjálfstæðisflokks. Miðflokkurinn bauð ekki fram lista í Fjarðabyggð að þessu sinni þrátt fyrir að hafa náð inn manni 2018.
Múlaþing
Múlaþing varð til með sameiningu fjögurra sveitarfélaga árið 2020 og var þá kjörin sveitarstjórn fyrir hið nýja sveitarfélag sem aðeins starfaði í tvö ár fram að reglulegum sveitarstjórnarkosningum 2022. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur höfðu myndað meirihluta í sveitarstjórn og sá meirihluti hélt velli í kosningunum.
Vestmannaeyjar
Bæjarfulltrúum var fjölgað um tvo frá síðustu kosningum. Meirihluti Eyjalistans og H-lista Fyrir Heimaey hélt velli.
Hveragerði
Hreinn meirihluti Sjálfstæðisflokks féll.
Flóahreppur
38 af 129 kjósendum T-lista strikuðu út nafn Elínar Höskuldsdóttur sem skipaði annað sæti listans en það varð til þess að hún féll niður um sæti og náði ekki kjöri sem aðalmaður í sveitarstjórn.
Prófessor
thumb|Prófessor heldur fyrirlestur í [[stærðfræði í Finnlandi]] Prófessor er kennari við háskóla með minni kennsluskyldu en lektor og dósent en meiri rannsóknarskyldu. Víða eru allir háskólakennarar nefndir prófessorar, einkum í enskumælandi löndum, en hliðstæður greinarmunur er þá gerður á nokkrum heitum:
Gasherbrum II
thumb|Gasherbrum II. Gasherbrum II (einnig þekkt sem K4) er 13. hæsta fjall heims og er 8.035 metra hátt. Það er þriðja hæsta fjall Gasherbrum-fjalla (Á eftir Gasherbrum I og Broad Peak) sem eru hluti Karakoram-fjallgarðs og er á mörkum Gilgit–Baltistan-héraðs í Pakistan og Xinjiang-héraðs í Kína. Það var fyrst klifið árið 1956 af austurrísku fjallgönguteymi.
Seltzer
Seltzer var svaladrykkur framleiddur á Íslandi á tíunda áratug 20. aldar. Hann var framleiddur af fyrirtækinu Íslenskt Bergvatn hf. Það var samstarfsverkefni Sólar hf. og kanadískra aðila. Í Seltzer (sem var glær) voru engin litarefni, rotvarnarefni eða hvítur sykur. Útflutningur til Bretlands hófst snemma á tíunda áratugnum. Framkvæmdastjóri Íslensks Bergvatns var Jón Scheving Thorsteinsson.
Uppruni orðsins Seltzer er þýskur og má rekja til náttúrulegra hvera nálægt bænum Nieder-Selters.
.kn
Tenglar
Toppdomän
Aldermaston-göngurnar
Aldermaston-göngurnar voru áhrifamiklar mótmælagöngur gegn kjarnorkuvígbúnaði sem bresku friðarsamtökin CND (Campaign for Nuclear Disarmament) stóðu fyrir á sjötta og sjöunda áratugnum. Gengið var á milli kjarnorkuvopnaþróunarmiðstöðvarinnar í Aldermaston og miðborgar Lundúna, rétt rúmlega áttatíu kílómetra leið. Göngur þessar urðu þekktustu aðgerðir CND og fyrirmynd sambærilegra gangna í öðrum löndum.
Saga
Samtökin CND voru stofnuð árið 1957 með það að meginmarkmiði að sameina andstæðinga kjarnorkuvopna í Bretlandi. Kjarnorkukapphlaup Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og í minna mæli Bretlands stóð þá sem hæst. Strax á fyrsta starfsárinu var hannað merki samtakanna, sem fljótlega öðlaðist sess sem alþjóðlegt friðarmerki.
Fyrsta Aldermaston-gangan var haldin páskahelgina 1958. Þar var gengið frá Lundúnum til Aldermaston, en síðari göngur voru í hina áttina. Áð var á nokkrum stöðum á leiðinni þar sem slegið var upp tjaldbúðum, fluttar ræður og haldin menningardagskrá. Þessi fyrsta ganga var haldin undir merkjum friðarsamtakanna DAC, The Direct Action Committee, en studd af CND. Allar seinni göngurnar voru í nafni CND.
Aldermaston-göngur voru árviss viðburður fram á sjöunda áratuginn. Fjöldi fólks tók þátt í göngunum og bættist sífellt í hópinn eftir því sem nálgaðist miðborg Lundúna. Tónlist var fyrirferðarmikil og náðu ýmsir baráttusöngvar göngufólks miklum vinsældum, má þar nefna lög eftir söngvaskáldið Ewan MacColl. Aðgerðirnar vöktu athygli út fyrir Bretland og urðu fyrirmyndir sambærilegra ganga til að mynda í Vestur-Þýskalandi. Samtök hernámsandstæðinga á Íslandi voru stofnuð árið 1960 í kjölfar fyrstu Keflavíkurgöngunnar, sem var augljóslega innblásin af Aldermaston-göngunum.
Deilur skipuleggjenda árið 1963 og minnkandi spenna milli risaveldanna varð til þess að hætt var að efna til göngunnar. Árin 1972 og 2004 voru þó skipulagðar göngur þar sem gengið var í hina upphaflegu átt. Reyndust þær þó mun fámennari en gömlu aðgerðirnar.
Pálrún
Pálrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Dagmann
Dagmann er íslenskt karlmannsnafn.
John Logie Baird
John Logie Baird (fæddur 13. ágúst 1888, dó 14. júní 1946) var skoskur rafmagnsverkfræðingur og einn helsti frumkvöðullinn við þróun sjónvarpsins. Hann var fyrstur manna til að láta sjónvarpsútsendingu virka.
Jón Þór Ólafsson
Jón Þór Ólafsson (f. 13. mars 1977) var kosinn þingmaður fyrir Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður í Alþingiskosningunum 2013. Hann sagði af sér þingmennsku í júlí árið 2015. Hann hefur meðal annars sinnt malbikunarvinnu. Jón Þór hyggst gefa út leiðarvísi um stjórnmál. . Jón Þór var kosinn aftur á þing árið 2016 í Suðvesturkjördæmi.
Hann er höfundur bókarinnar The Game of Politics: Pursuit of Power over People, Game Manual.
.kr
.kr er þjóðarlén Suður-Kóreu.
Tenglar
Toppdomän
.to
.to er þjóðarlén Tonga.
Eyrarrósin
Eyrarrósin eru viðurkenning og verðlaun sem veitt eru fyrir menningarstarfsemi á landsbyggðinni sem þykir með einhverjum hætti skara framúr. Verðlaunin eru samstarfsverkefni Listahátíðar í Reykjavík, Byggðastofnunar og Flugfélags Íslands.
Verndari Eyrarrósarinnar er Eliza Reid, forsetafrú.
Jón Baldvinsson
thumb|Jón Baldvinsson forseti Alþýðusambands Íslands og formaður Alþýðuflokksins 1926-1938 Jón Baldvinsson (fæddur 20. desember 1882 á Strandseljum við Ísafjarðardjúp, dáinn 17. mars 1938) var íslenskur stjórnmálamaður.
Christen Købke
thumb|250px| Friðriksborgarkastali í kvöldbjarmanum.(1835) Christen Schiellerup Købke (26. maí 1810 – 7. febrúar 1848) var danskur listmálari og var einn af hinum svonefndu gullaldarmálurum Danmerkur. Málverk hans hanga uppi í Þjóðlistasafninu í London og Louvre í París.
Röðull (mannsnafn)
Röðull er íslenskt karlmannsnafn.
Jón Baldvinsson
Jón stundaði prentnám í Prentsmiðju Þjóðviljans á Ísafirði og á Bessastöðum árin 1897 – 1901 og starfaði svo sem prentari á Bessastöðum árin 1901 – 1905 og í Gutenberg í Reykjavík 1905 – 1918 og var formaður Hins íslenska prentarafélags 1913 – 1914. Hann var forstjóri Alþýðubrauðgerðarinnar í Reykjavík 1918 – 1930 og bankastjóri Útvegsbankans frá 1930 til æviloka en hafði setið Í bankaráði Landsbankans 1928 – 1930.
Jón var forseti Alþýðusambands Íslands og formaður Alþýðuflokksins árin 1916 – 1938. Hann var bæjarfulltrúi í Reykjavík 1918 – 1924. Jón sat á Alþingi fyrir Reykvíkinga 1920 – 1926 en var landskjörinn þingmaður 1926 – 1938 Árin 1933 – 1938 var hann forseti sameinaðs þings. Jón var fyrsti flutningsmaður að frumvarpi til laga um hvíld sjómanna, sem voru kölluð vökulögin.
Hoya tsiangiana
Hoya tsiangiana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Súlavesí.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Háskólinn í Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, oft nefndur UFRB) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Cruz das Almas, Bahia, Brasilíu.
Skólinn var stofnaður árið 1946.
Shishapangma
thumb|Shishapangma vinstra megin á mynd. Shishapangma (einnig kallað Gosainthān) er 14. hæsta fjall heims. Það er 8027 metra hátt og er staðsett í suður-Kína/Tíbet. Það var síðasta fjall yfir 8000 metra sem klifið var (vegna ferðatakmarkanna í Tíbet) árið 1964 af Kínverjum.
Bóndi
thumb|Bóndi [[plógur|plægir með tveimur hrossum]] Bóndi er sá sem hefur atvinnu af landbúnaði eða fiskeldi. Heitið tekur til þeirrar greinar sem bóndinn stundar, t.d. er sá bóndi sem býr með kýr kúabóndi, sá sem býr með sauðfé sauðfjárbóndi, eða fjárbóndi, og sá sem stundar hrossarækt og býr með hross hrossabóndi. Einnig eru til kornbændur, garðyrkjubændur, svínabændur, loðdýrabændur og skógarbændur.
Eriophyes tulipae
Eriophyes tulipae er sníkill sem sýgur safa blaða tegunda af liljuætt og veldur allnokkrum skaða í laukrækt. Sem viðbragð við efnum frá mítlinum myndar plantan gall utan um hann. Áður var talið að hann legðist á grastegundir einnig, en það mun vera lík tegund: Aceria tosichella.
Thiên Đường
thumb|200px|Thiên Đường í [[Phongnhakebang-þjóðgarðurinn]] thumb|200px|Thiên Đường í [[Phongnhakebang-þjóðgarðurinn]]
Thien Duong-hellir (eða Paradísarhellir) er hellir í Phongnhakebang-þjóðgarðinum, Đồng Hới í Víetnam, handm er lengsta hellir í Asíu  Hann fannst árið 1991 og mældu Bretar stærð hans árið 2009. Lengdin er 6,5 km, hæð 200m og breidd 150m. Í hellinum er neðanjarðará.
Herðubreiðarlindir
thumbnail|Herðubreiðarlindir Herðubreiðarlindir eru gróðurvin og lindasvæði í Ódáðahrauni innan Vatnajökulsþjóðgarðar. Svæðið var friðlýst 1974. Herðubreið rís við himinn 4-5 km suðvestan við lindirnar. Svæðið er að mestu þakið hraunum. Aðalhraunið er komið frá Flötudyngju og er tiltölulega ungt. Gígur hennar er vestan við Herðubreið og hraunið umkringir fjallið. Lindirnar streyma fram í lækjum og tjörnum í hrauninu og sameinast í á sem nefnist Lindaá. Hún rennur meðfram hárri hraunbrún til norðurs og fellur síðan í Jökulsá á Fjöllum. Í Herðubreiðarlindum er Þorsteinsskáli, hús ferðafélags Akureyrar. Víða í og við Herðubreiðarlindir eru minjar hamfarahlaupa í Jökulsá en það eru gífurleg flóð sem hafa komið úr Kverkfjöllum hugsanlega í tengslum við eldsumbrot. Talið er að Fjalla-Eyvindur hafi hafst við í Herðubreiðarlindum um tíma. Eyvindarkofi er um 100 m norðvestur af Þorsteinsskála. Hann er hlaðinn yfir lind og er geður úr hraunhellum meðfram hraunkambi og með hraunhellum í þaki.
986
986 (CMLXXXVI í rómverskum tölum)
Völudalafífill
Völudalafífill (fræðiheiti: Geum rossii ) er jurt af rósaætt frá Norður-Ameríku, nyrst eða á háfjöllum þar.
Dagnýr
Dagnýr er íslenskt karlmannsnafn.
.kw
.kw er þjóðarlén Kúveit.
Tenglar
Toppdomän
André-Marie Ampère
André-Marie Ampère (fæddur 20. janúar 1775, dó 10. júní 1836) var franskur eðlis- og stærðfræðingur sem gerði margar uppgötvanir á sviði rafsegulmagns og rafaflfræði. SI-mælieiningin amper er nefnd eftir honum og sömuleiðis lögmál Ampers.
Rögnvaldur
Rögnvaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Skate (kafbátur 1957)
thumb|right|USS Skate á Norðurpólnum 1959. USS Skate var kjarnorkukafbátur smíðaður af General Dynamics fyrir Bandaríkjaflota. Honum var hleypt af stokkunum árið 1957. Skate var þriðji kjarnorkukafbátur Bandaríkjanna. Kaftbáturinn varð fyrstur til að ná að sigla á Norðurheimskautið og koma þar upp í gegnum íshelluna 17. mars 1959. Þann 31. júlí árið 1962 mættust USS Skate og USS Seadragon á Norðurheimskautinu en annar sigldi þangað frá Atlantshafi og hinn frá Kyrrahafi.
Kafbáturinn var tekinn úr umferð árið 1986 og rifinn 1995.
.tp
.tp er þjóðarlén Austur-Tímor. Það er enn í notkun þótt opinbera þjóðarlénið fyrir Austur-Tímor hafi orðið .tl þegar landið fékk sjálfstæði 2002. .tl var þó ekki notað af neinum fram til ársins 2005.
Tenglar
Toppdomän
Gerendanetskenningin
Gerendanetskenningin (e. ANT eða Actor Network Theory) er aðferðafræðileg nálgun í félagsvísindum þar sem litið er á að hlutir og fyrirbæri séu gerendur og hafi áhrif til jafns við hinn mennska geranda. Gerendanetskenningin byggir á efnislegri tengslahyggju og leggur áherslu á að rekja hvernig tengsl skapa gerendur og móta einkenni þeirra og áhrif.
ASCII
ASCII (borið fram „askí“), skammstöfun fyrir American Standard Code for Information Interchange, er stafalykill fyrir rafræn samskipti. Fyrsta útgáfa staðalsins var gefin út af Bandaríska staðlaráðinu 1963 með 7 bita lykla fyrir 26 bókstafi enska stafrófsins, bæði hástafi og lágstafi, og önnur rittákn. Lykillinn byggðist á ritsímalykli og var upphaflega notaður í símrita en síðan tekinn upp í tölvur. Hann var endurskoðaður nokkrum sinnum til 1987 þegar nýr 8-bita stafalykill, ISO 8859-1, var gefinn út. ASCII var samt algengasti stafalykillinn á Internetinu til 2007 þegar UTF-8 varð algengari. UTF-lyklarnir eru samhæfðir við ASCII og ISO 8859-1.
Vestur-Noregur
thumb|right|250px|Vestur-Noregur. thumb|right|250px|Í Vestur-Noregi er víða stórbrotið landslag. Aurlandsfjörður, Aurlandsvangen og Flåm. Vestur-Noregur, Vesturlandið eða Vestlandið (Vestlandet) er vesturhluti Noregs, og nær yfir 3 fylki: Mæri og Raumsdal, Vesturland og Rogaland. Vestur-Noregur er sá hluti Noregs sem er næstur Íslandi.
Vesturlandið er 58.582 ferkílómetrar að flatarmáli og þar bjuggu 1.253.610 manns 1. júlí 2009. Landshlutinn er í öðru sæti í Noregi með tilliti til mannfjölda (26,0%) og í þriðja sæti hvað flatarmál snertir (18,1%). Þéttleiki byggðar er 21,4 íbúar á ferkílómetra. Á Hörðalandi eru 37,7% íbúafjöldans, Rogalandi 33,8%, Mæri og Raumsdal 19,9% og Sogni og Fjarðafylki 8,5%.
Í Vestur-Noregi eru 121 sveitarfélög sem skiptast í 15 héruð. Það eru fjórar sýslur í Vestlandsrådet. Stærsta borgin er Björgvin, og sú næst stærsta er Stafangur. Alls eru þar um 22 þéttbýlisstaðir með meira en 5.000 íbúa.
Aðrir landshlutar í Noregi eru Suður-Noregur, Austur-Noregur, Mið-Noregur (eða Þrændalög) og Norður-Noregur.
Tungumál
Vestur-Noregur hefur sérstöðu vegna þess hvað nýnorska er mikið notuð þar. Að vísu notar meirihluti íbúanna (56%) þá gerð norsku sem nefnd er bókmál og er það er ríkjandi í stærstu borgunum. Utan þeirra er nýnorska ríkjandi í Sogni og Fjarðafylki (97%) og Mæri og Raumsdal (54%), en á Hörðalandi og Rogalandi eru þeir sem nota nýnorsku í minnihluta (42% og 26%). Flest sveitarfélög í Sogni og Fjarðafylki, á Sunnmæri (nema í Álasundi) og Hörðalandi (nema í Björgvin, Askey og Odda) nota nýnorsku sem opinbert ritmál. Nýnorskan er einungis samræmt ritmál, talmálið er mjög breytilegt og skiptist í mállýskur eftir héruðum. Aðeins 13% þeirra sem nota nýnorsku búa utan Vesturlandsins.
Nýnorska líkist oft meira íslensku en bókmáls-norsku:
Efnahagur og atvinnulíf
Í Vestur-Noregi er mjög blómlegt atvinnulíf, og stendur landshlutinn undir um 70% af þjóðarframleiðslu Norðmanna. Stafangur er höfuðborg olíuiðnaðarins í Noregi, en áður fyrr voru fiskveiðar og landbúnaður mikilvægustu atvinnugreinar í Vestur-Noregi.
Elizabeth Garrett Anderson
frame|Elizabeth Garrett Anderson Elizabeth Garrett Anderson (fædd 9. júní 1836, dó 17. desember 1917) var enskur læknir og fyrsta konan í Bretlandi til að ljúka prófi í læknisfræði.
Hún lærði á eigin vegum þar sem henni gafst ekki kostur á skólagöngu og fékk lækningaleyfi 1865.
Hún var læknir við Marylone Dispensary for Women and Children, sem nú heitir Elizabeth Garrett Anderson Hospital og er nú eingöngu mannað konum og fyrir kvensjúklinga.
Hún var fyrsta konan sem varð borgarstjóri í Bretlandi, 9. nóvember 1908 var hún kjörin borgarstjóri Aldeburgh.
Perla (mannsnafn)
Perla er íslenskt kvenmannsnafn.
Quarashi
Quarashi er íslensk rapp/hip hop hljómsveit frá Reykjavík. Hún er þekkt í Bandaríkjunum, Íslandi og Japan. Hljómsveitin hefur auk þessara landa farið í tónleikaferðalag til Ástralíu og Kanada. Meðlimir sveitarinnar samanstanda af þremur röppurum, þeim Höskuldi Ólafssyni, talsmanns sveitarinnar, Omar Swarez (Ómar Örn Hauksson) og Steina (Steinar Orri Fjeldsted) ásamt Sölva Blöndal sem útsetningarstjóri, hljómborðsleikari, slagverksleikari og trommari.
Í beinum útsendingum slógust í hópinn gítarleikari (Smári „Tarfur“ Jósepsson, kom seinna í staðinn fyrir Viðar Hákon Gíslason), Gaukur Úlfarsson bassaleikari, og plötusnúðurinn (DJ Dice, sem var síðar skipt út fyrir DJ Magic).
Quarashi hefur gefið út fimm breiðskífur og heita þær Quarashi (sem kom út 1997), Xeneizes (kom út árið 1999), Jinx (kom út árið 2002), Kristnihald undir jökli (kom út árið 2001) og Guerilla disco (kom út árið 2004). Árið 2009 var Platan Demos & B-Sides gefin út á síðunni quarashimusic.blogspot.com sem inniheldur Mess It Up, Orð Morð og fleiri lög sem ekki hafa komið út á breiðskífum sveitarinnar. Demos & B-Sides inniheldur einnig tónleika upptökur af nokkrum lögum.
Saga
Sölvi og Ómar hittust þegar að þeir voru krakkar í mótmælum gegn herstöð Bandaríkjanna í Keflavík, á Íslandi. Sölvi hitti Steina á vettvangi hjólabrettana og Höskuld í Háskóla Íslands. Steini var á þessum tíma þekktur fyrir hjólabrettaiðkun og hafði unnið nokkrar keppnir. Steini var kallaður Quarashi sem hjólabrettakappi og nafn hljómsveitarinnar kemur þaðan. Quarashi þýðir jafnframt ofurnáttúrulegur á arabísku. Upphaflega átti Höskuldur að vera söngvari, en eftir að Sölvi heyrði Höskuld rappa var planinu breytt og hljómsveitin var með þrjá rappara. Stuttu eftir stofnun hljómsveitarinnar, 29. Nóvember 1996 gaf hljómsveitin út sína fyrstu smáskífu, Switchstance undir plötufyrirtæki Sölva, Lax Records.
Ári síðar gaf sveitin út sýna fyrstu breiðskífu, samnefnda hljómsveitinni, 13. október 1997. Richard Oddur Hauksson var með hljómsveitinni við tökur plötunnar sem plötusnúður. Lög Quarashi frá smáskífunni Switchstance er að finna á breiðskífunni Quarashi, mikið breytt. Tónlistarstefna plötunnar og Quarashi er nútímarapp. Textasmíði hljómsveitarmannana Steina og Höskuldar eru mismunandi. Hössi er sögumaður, en Steini spáir í yfirnáttúrulegum hlutum og félögum sínum. Sölvi semur síðan lög hljómsveitarinnar. Hljómsveitin er jafnframt með plötunni fyrsta íslenska hljómsveitin sem rappar undir rapptónlist. Vinsældir plötunnar Quarashi voru miklar á Íslandi, hún seldist í 6.000 eintökum og er svokölluð gullplata. Quarashi fór í tónleikarferð yfir allt Ísland og var opnunarband The Fungees og The Prodigy.
987
987 (CMLXXXVII í rómverskum tölum)
Quarashi
Frægð í Japan
Quarashi voru með samning við Sony í Japan. Þeir fóru í tónleikaferðalag árið 2002. Í tónleikaferðalaginu fóru þeir til Japan árið 2002, til höfuðborgarinnar Tókýó og Osaka á hátíðinni Summer Sonic. Í kjölfarið fóru þeir í samstarf við Japönsku sveitina YKZ um tíma. Ómar Swarez, meðlimur Quarashi sagði á þeim tíma, að þeir sem væru nógu klikkaðir og kjánalegir kæmust áfram og yrðu frægir í Japan. Quarashi náði 7 sæti japanska HMV listans með plötunni Guerilla disco. 27 þúsund eintök voru prentuð fyrirfram af plötunni til Japans og allar fyrri plötur hljómsveitarinnar höfðu selst í um 100.000 eintökum í landinu.
1. nóvember
1. nóvember er 305. dagur ársins (306. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 60 dagar eru eftir af árinu. Dagurinn nefnist Allraheilagramessa og í Mexíkó kallast hann Dagur hinna dauðu.
Dagþór
Dagþór er íslenskt karlmannsnafn.
Stilkormar
Stilkormar (fræðiheiti: entoprocta) eru fylking dýra sem hefst við í vatni, langflestar tegundur í hafinu. Stilkormar eru 0,1 til 7 mm langir og flestir geta ekki fært sig úr stað. Fullþroska stilkormar eru bikarlaga á tiltölulega löngum stilkum og hafa kórónu af gegnheilum örmum með smáum bifhárum sem sópa vatni að munninum en ormarnir nærast á smáum fæðuögnum sem þeir sía úr vatninu. Bæði munnur og endaþarmur stilkorma er í kórónunni. Mosadýr (ectoprocta) líkjast stilkormum en armar þeirra eru holir að innan og endaþarmurinn utan kórónunnar. Fræðiheiti fylkinganna þýða beinlínis „endaþarmur inn“ (entoprocta) og „endaþarmur út“ (ectoprocta). 150 til 180 tegundir stilkorma eru þekktar og flestar eru þær sjávardýr utan tvær sem vitað er um sem hafast við í ferskvatni. Flestar tegundir hafast við í þyrpingum en af þeim tegundum sem eru einfarar geta sumar fært sig úr stað, en þó afar hægt.
Stilkormar fjölga sér bæði með kynæxlun og með klónun. Ormarnir eru tvíkynja yfir æviskeið sitt en þó ekki af báðum kynjum samtímis heldur fyrst af öðru og síðar af hinu. Karlkyns stilkormar losa sæði út í vatnið en kvendýrin aðhafast misjafnlega eftir tegundum. Sumar tegundir losa ófrjóvguð egg sín út í vatnið en aðrar halda þeim í útungunarhólfum þar sem þau frjóvgast og eru geymd þar til þau klekjast. Sumar af þeim tegundum hafa líffæri sem svipar til legköku spendýra sem nærir eggin á meðan þau þroskast. Stilkormar klekjast sem lirfur og geta þá synt um í skamman tíma þar til þeir taka sér bólfestu á einhverju föstu yfirborði. Þar gangast lirfunar undir myndbreytingu þar sem aftari hluti meltingarvegarins snýst um 180° þannig að bæði munnur og endaþarmsop vísa í sömu átt. Sumar tegundir stilkorma geta fjölgað sér með klónun. Einfara tegundir geta þá af sér nýja einstaklinga sem vaxa á milli armanna en tegundir sem hafast við í þyrpingum klóna sig út frá stilkunum eða með renglum.
Steingervingar stilkorma eru sjaldgæfir og elstu sýnishornin sem fundist hafa eru frá júratímabilinu. Í flestum rannsóknum frá 1996 og síðar hafa stilkormar verið taldir heyra undir yfirfylkinguna trochozoa sem inniheldur m.a.lindýr en rannsókn frá 2008 benti til þess að stilkormar væru náskyldir mosadýrum.
Rögnvar
Rögnvar er íslenskt karlmannsnafn.
Bernie Sanders
Bernard „Bernie“ Sanders (fæddur 8. september 1941) er bandarískur stjórnmálamaður sem er annar tveggja fulltrúa Vermont í Öldungadeild Bandaríkjaþings. Hann er óháður stjórnmálaflokkum en hefur jafnan kosið með Demókrataflokknum og situr í þingflokki þeirra.
Sanders gaf kost á sér í forvali Demókrata fyrir forsetakosningarnar 2016 en laut í lægra haldi fyrir Hillary Clinton.
Sanders gaf kost á sér á nýjan leik í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar árið 2020. Sanders vann sigur í fyrstu þremur ríkjunum þar sem forvalið var haldið en tapaði síðan þremur ríkjum gegn Joe Biden um miðjan mars. Sanders kom kosningabaráttu sinni ekki aftur á réttan kjöl og tilkynnti þann 8. apríl 2020 að hann hygðist hætta við framboð sitt.
Pepsimaxdeild karla 2019
Íslandsmótið í knattspyrnu karla er haldið í 108. sinn árið 2019.
ÍA og HK tóku sæti Fjölnis og Keflavíkur sem féllu úr deildinni árið 2018.
12 lið mynda deildina og eru Valur núverandi Íslandsmeistarar.
Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2019
Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni
1928
Árið 1928 (MCMXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Miðsteinöld
thumb|right|Miðsteinaldarbyggðin [[Lepenski Vir í Serbíu.]] Miðsteinöld er hugtak sem notað er í fornleifafræði yfir fornmenningu sem lendir á milli fornsteinaldar og nýsteinaldar. Upphaflega náði það yfir minjar í Norðvestur-Evrópu sem voru frá því eftir lok pleistósentímabilsins en fyrir landbúnaðarbyltinguna frá því fyrir um 10-5.000 árum en hugtakið er líka notað um minjar frá Mið-Austurlöndum frá því fyrir um 20-9.500 árum.
Árni Gíslason (sýslumaður)
Árni Gíslason (um 1520 – 4. júní 1587) var íslenskur sýslumaður á 16. öld og einn helsti valda- og auðmaður landsins á sinni tíð. Hann bjó lengi á Hlíðarenda í Fljótshlíð.
Árni var sonur Gísla Hákonarsonar lögréttumanns á Hafgrímsstöðum í Tungusveit í Skagafirði og konu hans Ingibjargar Grímsdóttur. Hann var sagður mikill fjáraflamaður, ágjarn, harðlyndur og óbilgjarn. Hann varð klausturhaldari Þingeyraklausturs 1559 og síðan sýslumaður í Ísafjarðarsýslu og lenti þá í hörðum deilum við Eggert Hannesson út af Vatnsfjarðarmálum. Árni studdi þar erfðarétt Björns Þorleifssonar en Eggert hélt því fram að eignir Þorleifs Björnssonar hirðstjóra og konu hans hefðu átt að falla í hlut Björns Guðnasonar í Ögri, en Eggert var dóttursonur hans. Um þetta var þó gerð sætt á Alþingi 1560 eftir nokkurra ára deilur.
Peta
Peta er íslenskt kvenmannsnafn.
Árni Gíslason (sýslumaður)
Magnús Jónsson prúði fluttist úr Þingeyjarsýslu í Ögur 1564 og varð tengdasonur Eggerts. Var þess ekki langt að bíða að þessum tveimur ráðríku höfðingjum, Magnúsi og Árna, lenti saman. Árið 1567 segir Magnús að Árni hafi „með ofsvæsi riðið að sér um nótt“ þar sem hann var sofandi í tjaldi á Skutulsfjarðareyri og tveimur árum síðar lenti þeim og mönnum þeirra aftur saman í kaupstaðnum á Skutulsfjarðareyri og voru þeir þá drukknir og hnífar á lofti. Magnús stefndi Árna fyrir Alþingi 1570 með ítarlegri stefnu í þrettán liðum þar sem taldar eru upp ýmsar ávirðingar Árna, misalvarlegar. Ekki er þó að sjá að deilur þeirra hafi komið til dóms á Alþingi og er líklegt að einhverjir hafi gengist í að koma á sættum milli þeirra áður en til þess kom.
Þau Árni og Guðrún áttu fjölda barna, þar á meðal Gísla sýslumann á Hlíðarenda, Halldóru biskupsfrú á Hólum, konu Guðbrandar Þorlákssonar, Guðrúnu konu Jóns Björnssonar sýslumanns á Holtastöðum og Grund, Hákon sýslumann á Hóli í Bolungarvík, Dyrhólum, Klofa og loks á Reyni í Mýrdal, Ingibjörgu konu Gísla Þórðarsonar lögmanns og Sæmund sýslumann á Hóli í Bolungarvík.
Parþía
Stjórnendur Parþa voru Arsakídar sem sameinuðu og ríktu yfir Íranshásléttunni og tóku yfir eystri héruð Selevkídaveldisins í Litlu-Asíu. Þeir stjórnuðu Mesópótamíu með hléum frá því um 150 f.Kr. til 224 e.Kr. Parþar voru erkióvinir Rómverja í Asíu þar sem þeir stöðvuðu útbreiðslu Rómaveldis til austurs handan við Kappadókíu, aðallega vegna þess að þeir notuðu þungvopnað riddaralið sem var nýjung í hernaði.
Veldi Parþa stóð í fimm aldir, mun lengur en flest önnur heimsveldi Austurlanda nær. Upphaf þess má rekja til þess tíma er þeir sögðu skilið við Selevkídaveldið 238 f.Kr., þótt þeim tækist ekki að ná völdum í Íran fyrr en á valdatíma Míþrídatesar 1. Ríki Parþa leystist svo upp þegar persneskur uppreisnarkonungur, Adrasjír 1., stofnandi Sassanídaveldisins, náði Ktesifon á sitt vald árið 228 og gerði sóróisma að ríkistrú.
Kornelíus Wulf
Kornelíus Wulf eða Cornelius Wulff (d. 1734) var danskur embættismaður sem var landfógeti á Íslandi frá 1717-1727.
Hann var upphaflega skipaður landfógeti til bráðabirgða 1717 og skyldi gegna starfinu á meðan Páll Beyer væri utanlands að ganga frá sínum málum en hann var stórskuldugur við konung. Kom Wulf til Íslands sumarið 1717 og tók við búi á Bessastöðum en þá hafði Beyer „rýrt og ruplað til sín hvað hann gat“ og skilið Bessastaði eftir í svo slæmu ástandi að Wulf þurfti um haustið að fá að láni fisk, smjör og aðrar vistir til vetrarins. Beyer dó á leiðinni til Danmerkur og tók Wulf því formlega við embættinu og tók til við að lagfæra ýmislegt sem farið hafið úrskeiðis í tíð Beyers.
Wulf lagði mikla áherslu á að koma konungsjörðum á Suðurnesjum í gott ástand og lét færa inn í Alþingisbækur 1720 að hann byði „fjáðum og dugandismönnum í öllum héruðum landsins að taka til ábýlis þær, sem þá girnti, og honum þótti ei vel setnar, og lofaði þeim nokkur ár fríun frá manns láni og annarri aðstoð, svo að það lata og óduganlega fólk mætti útrýmast af Gullbringusýslu, sem þaðan hefði safnast.“
Wulf var á fimmtugsaldri þegar hann kom til landsins, ættsmár og félítill en auðgaðist ágætlega þótt hann stundaði hvorki kaupmennsku eins og sumir forverar hans eða kúgaði fé af almenningi. Hann þótti fremur sanngjarn og réttlátur, kröfuharður en forsjáll.
Þeir Wulf og Niels Fuhrmann amtmaður bjuggu saman á Bessastöðum og var samkomulag þeirra stirt. Wulf dróst inn í málið sem spannst af láti Appollóníu Schwartzkopf, unnustu Fuhrmanns, því hún hafði sagt honum að sér væri byrlað eitur, og varð hann eitt helsta vitni ákærandans í málinu. Við það versnaði samkomulag þeirra embættismannanna enn. Sumarið 1727 fór Wulf utan með Stykkishólmsskipi og fékk svo lausn frá embætti en hélt þriðjungi launanna. Hann dó í Kaupmannahöfn 1734.
Bjarki Karlsson
Bjarki Karlsson (f. 1965) er málfræðingur og kerfisfræðingur. Árið 2013 sendi hann frá sér bókina Árleysi alda sem inniheldur háttbundinn kveðskap. Fyrir bókina hlaut Bjarki Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið og Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana í flokki ljóðabóka sama ár. Bókin var mest selda ljóðabók ársins 2013. Árið 2014 kom út innbundin viðhafnarútgáfa af bókarinnar og nefndist þá Árleysi árs og alda. Sú útgáfa er með auknum texta, ásamt hljóðbók og hljómdiski með fjölda flytjenda.
Donna Leon
thumb|Donna Leon Donna Leon (fæddur 28. september 1942 í Montclaire, New Jersey) er bandarískur rithöfundur. Hún hefur búið í Feneyjum í 30 ár.
Blesi
Blesi Ásgeirs Jónssonar frá Gottorp er án efa einn frægasti hestur sem hefur borið þetta nafn. Kostum Blesa eru gerð góð skil í bók Ásgeirs, Horfnir góðhestar (1946) og ekki er það til að gera hestinn síður eftirminnilegan hvernig Ásgeir heygði þennan besta vin sinn í gröf í Skollanesi á jörð sinni Gottorp þar sem hann bjó svo um að hann reisti hestinn upp svo hann gæti horft austur til æskustöðvanna í Vatnsdalnum úr gröf sinni. 30 árum síðar, þegar Ásgeir sjálfur fór til feðra sinna vildi hann hvergi annars staðar vera en hjá Blesa sínum og lagði svo fyrir að hann yrði lagður í grafhýsi á sama stað við Hópið og Ingibjörg Björnsdóttir kona hans, sem lést nokkrum árum síðar, með honum.
.tw
Tenglar
Toppdomän
Blaðgræna
Blaðgræna er hópur grænna litarefna sem finnast í blágrænum bakteríum og í grænukornum þörunga og plantna. Blaðgræna er nauðsynlegt litarefni við ljóstillífun, ferlið sem gerir plöntum kleift að taka upp orku frá ljósi.
Blaðgræna gleypir best blátt- og rautt ljós. Hún gleypir hins vegar lítið af grænu ljósi og því endurkastast það af blaðgrænunni og veldur því að við sjáum blaðgrænu sem græna á litinn. Tvær megingerðir af blaðgrænu er að finna í ljóskerfum grænna plantna: blaðgrænu a og blaðgrænu b.
Á haustin draga plöntur næringu úr blaðgrænu í rætur og geta lauf misst græna lit sinn.
Snjáldursveifa
Snjáldursveifa (fræðiheiti: Platycheirus manicatus ) er tiltölulega nýfundin sveifflugutegund á Íslandi og er aðallega á suðurlandi. Lirfurnar éta blaðlýs, en flugurnar nærast á blómasafa og frjókornum.
Heimsútbreiðslan er holarktísk, nema ekki í Kanada.
Koichi Tanaka
right|thumb|Koichi Tanaka árið 2003. Koichi Tanaka (japanska: 田中 耕一 Tanaka Kōichi) (f. 3. ágúst 1959 í Toyama í Japan) er japanskur nóbelsverðlaunahafi, en hann deildi helmingnum af nóbelsverðlaununum í efnafræði 2002 með John B. Fenn (Kurt Wüthrich hlaut hinn helminginn). Hann hlaut verðlaunin fyrir þróun á massagreiningartækni fyrir risasameindir, en fram að þeim tíma voru einungis smásameindir tækar til greiningar með massagreini.
Flugtíma-massagreinar starfa þannig að efnið sem greina á svífur í rafsviði að nema og er massinn metinn út frá sviftímanum. Efnið þarf því að vera bæði hlaðið og í loftkenndu ástandi. Til að massagreining risasameindar á borð við prótín sé möguleg þarf því að jóna sameindina og koma henni í gasfasa, og er það gert með leysigeislun. Sé reynt að jóna risasameindir á þennan hátt, án þess að vernda byggingu þeirra gegn niðurbroti í aflmiklum geislanum, brotna þær niður í stutta búta og massagreiningin verður marklaus. Árið 1985 þróaði Tanaka aðferð þar sem sviflausn af örfínu málmdufti í glýseróli var notuð sem stoðefni (e. matrix) og var þá mögulegt að jóna prótín með 330 nm leysigeisla án teljandi niðurbrots.
Aðferð Tanaka, sem kölluð er SLD (e. soft laser desorption), er raunar ekki mikið notuð í dag og hlaut nóbelnefndin nokkra gagnrýni fyrir að hafa veitt Tanaka verðlaunin fremur en Franz Hillenkamp og Michael Karas, en þeir þróuðu svipaða aðferð, MALDI (e. matrix-assisted laser desorption/ionization) sem nú er mun meira notuð, einkum við greiningu prótínmengja. Þeir Hillenkamp og Karas notuðu þó MALDI aðferðina ekki á risasameindir fyrr en nokkru eftir að Tanaka hafði sýnt fram á notagildi SLD við massagreiningu prótína.
Rökkvi
Rökkvi er íslenskt karlmannsnafn.
Þrídalafífill
Þrídalafífill (fræðiheiti: Geum triflorum ) er jurt af rósaætt frá kaldari svæðum Norður-Ameríku.
Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson
thumb|right|Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson (fæddur 22. júlí 1955 á Húsavík) er íslenskur rithöfundur, tónlistarmaður og útgefandi.
Ævi
Hann stundaði nám við Verslunarskóla Íslands og lauk þaðan stúdentsprófi 1976. Hann stundaði einnig nám í íslensku við Háskóla Íslands, auk náms í tónlist og leiklist.
Frá 1980 hefur hann að mestu helgað sig ritstörfum, ásamt því að reka bóka- og tónlistarútgáfuna Dimmu. Hann hefur hlotið ýmis verðlaun og viðurkenningar fyrir verk sín. Ljóð hans hafa verið þýdd og birt á meira en tug tungumála og barnabækur hans komið út á Norðurlöndum og víðar. Á sviði tónlistar hefur hann samið bæði tónlist og söngljóð, sem hafa verið gefin út á tugum hljómrita.
Hann var formaður Rithöfundasambands Íslands 1998-2006 og sat í stjórn STEFs um árabil.
Eiginkona hans var Anna Pálína Árnadóttir. Saman gáfu þau út ýmsar plötur.
Tónlist
Aðalsteinn Ásberg hefur lagt stund á tónlistarsköpun og flutning samhliða ritstörfum. Hann var einn af forsprökkum tónlistarfélagsins Vísnavinir. Einnig var hann framkvæmdastjóri Félags tónskálda og textahöfunda á árunum 1988-1998 og sat í stjórn Félags tónskálda og textahöfunda og STEFs um árabil. Verk hans er að finna á fjölda hljómrita, m.a.:
Verðlaun og viðurkenningar
Aðalsteinn hefur hlotið margvísleg verðlaun og viðurkenningar fyrir verk sín, m.a.:
Forngotlenska
right|250px|thumb|Þessi mynd gefur hugmynd um útbreiðslu [[fornnorræna|fornnorrænu í kringum upphaf 10. aldar. Rauði liturinn sýnir mállýskuna vesturnorrænu; appelsínuguli liturinn sýnir mállýskuna austurnorrænu. Bleiki liturinn sýnir forngotlensku og græni liturinn sýnir aðrar germanskar mállýskur sem norrænir menn gátu skilið og gert sig skiljanlega á við talendur þeirra.]]
Forngotlenska eða forneygotneska (forngutniska) var sú mállýska norrænu sem töluð var að fornu á eyjunni Gotland. Hún er það frábrugðin hinum fornausturnorrænu mállýskunum, fornsænsku og forndönsku, að hana ber að telja sem eigið mál. Úr henni er nútíma sænska mállýskan gotlenska komin.
Rótin Gut í nafninu gutniska er sú sama og í Got. íslenska - gotar = sænska - gutar (gotlenningar). Margir málvísindamenn hafa talið að forngotlenska og gotneska (tungumál Gota sem nú eru útdauð) séu nátengd.
Fornnorræna tvíhljóðið au (eins og í auga> augä) hélst í vesturnorrænu, en breytist í austurnorrænu í sérhljóðið ø (øga). Sama gerðist með tvíhljóðið ai í stain (steinn) sem í austurnorrænu varð að e (sten). Þar sem vesturnorræna hafði tvíhljóðið ey (og austurnorrænan ø), hafði forngotlenska oy.
Helsta heimild um forngotlensku er Gotasaga frá 13. öld.
Hér er brot úr Gotasögu:
Míkrónesía (ríki)
Sambandsríki Míkrónesíu er eyríki í Suður-Kyrrahafi. Eyjarnar liggja norðaustan við Papúa Nýju-Gíneu, sunnan við Gvam og Maríanaeyjar, vestan við Nárú og Marshalleyjar og austan við Palá og Filippseyjar. Ríkið er í sérstöku sambandi við Bandaríkin. Fylkin eru (frá vestri til austurs): Yap, Chuuk, Pohnpei og Kosrae. Þau ná yfir samtals um 607 eyjar sem dreifast yfir meira en 2.600.000 ferkílómetra svæði í Kyrrahafi, rétt norðan við miðbaug. Höfuðborgin er Palikír á Pohnpei en stærsta borgin er Weno á Chuuk-rifi með um 14 þúsund íbúa.
Hvert fylki er með eina höfuðeyju og öll nema Kosrae eru með fjölda af smáeyjum og hringrifum í kring. Ríkið nær yfir hluta Karlseyja innan Míkrónesíu sem nær yfir þúsundir eyja sem margar eru undir stjórn annarra ríkja.
Fylkin voru áður hluti af Kyrrahafseyjaverndarsvæðinu í umsjá Bandaríkjanna frá 1946. Þau tóku upp stjórnarskrá 1979 og fengu sjálfstæði 1986 með sérstökum samningi um samband við Bandaríkin. Eyjarnar eru mjög háðar fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum.
Landfræði
Sambandsríkið Míkrónesía nær yfir 607 eyjar sem teygja sig í 2.900 km yfir Karólínueyjar austan við Filippseyjar. Samanlagt landsvæði eyjanna er 702 km2.
Eyjarnar skiptast í fjögur fylki, Yap, Chuuk (sem hét Truk fram að janúar 1990), Pohnpei (kallað Ponape til 1984) og Kosrae (áður Kusaie). Hver stjarna á fána Míkrónesíu stendur fyrir eitt þessara fylkja. Höfuðborgin, Palikir, er á Pohnpei.
Stjórnsýslueiningar
Sambandsríkið er myndað úr fjórum fylkjum:
Fylkin skiptast svo í sveitarfélög.
Efnahagslíf
Undirstaða efnahagslífs Míkrónesíu er aðallega sjálfsþurftarbúskapur og fiskveiðar. Fáar vinnanlegar námur eru á eyjunum, fyrir utan hágæðafosfat. Línuveiði á túnfiski hefur líka verið stunduð af kínverskum skipum undir lok 20. aldar. Talið er að hægt væri að þróa ferðaþjónustu á eyjunum, en fjarlægð þeirra og skortur á innviðum stendur í veginum. Fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum er helsta tekjulind eyjanna. Bandaríkin hétu því að fjárfesta 1,3 milljörðum dala í eyjunum milli 1986 og 2001. Þegar samningurinn var endurnýjaður 2004 hétu Bandaríkin 110 milljónum dala í þróunaraðstoð til 2023. CIA World Factbook lýsir þessari miklu fjárhagsaðstoð sem helsta áhættuþætti sem eyjarnar standa frammi fyrir.
Eiríkur Hákonarson
thumb|right|Eiríkur jarl gefur nokkrum Jómsvíkingum grið eftir orrustuna í Hjörungavogi. Eiríkur Hákonarson Hlaðajarl (957 — 1023/24) réði ríkjum í Noregi ásamt Sveini hálfbróður sínum frá því um 1000 til 1015, í umboði Sveins tjúguskeggs Danakonungs. Þeir báru þó ekki konungsnafnbót.
Bróðir Róbert
Bróðir Róbert var klerkur sem þýddi frönsk bókmenntaverk, aðallega riddarasögur, yfir á norrænu á tímum Hákonar gamla. Þar á meðal var Tristrams saga ok Ísöndar. Ekki er vitað um þjóðerni Bróður Róberts en líkur eru á að hann hafi verið frá af engilsaxneskum og norðmanna ættum.
Eiríkur Hákonarson
Eiríkur var óskilgetinn sonur Hákonar Sigurðssonar Hlaðajarls, sem hann eignaðist ungur með konu af lágum stigum. Hann var fóstraður af Þorleifi spaka í Meðaldal, vini Hákonar. Eftir því sem Snorri segir í Heimskringlu var Eiríkur „brátt mannvænn, hinn fríðasti sýnum, mikill og sterkur snemma“, en faðir hans sinnti honum lítið framan af. Það breyttist þó seinna, þegar Eiríkur fullorðnaðist og varð mikill höfðingi. Þeir feðgar stýrðu her Norðmanna í orrustunni við Jómsvíkinga í Hjörungavogi. Þar gaf Eiríkur Vagni Ákasyni og fleiri Jómsvíkingum grið en Hákoni jarli líkaði það stórilla.
Eiríkur og Sveinn flúðu til Svíþjóðar þegar faðir þeirra var drepinn árið 995 og kom þangað til þeirra fjöldi manna sem flúið höfðu ofríki Ólafs Tryggvasonar. Eiríkur herjaði í Austurvegi um fimm ára skeið en var oftast í Danmörku á vetrum því hann var þá kvæntur Gyðu, dóttur Sveins tjúguskeggs. Árið 1000 gengu þeir Eiríkur, Sveinn og Svíinn Ólafur skotkonungur í bandalag, gerðu Ólafi Tryggvasyni fyrirsát við eyna Svoldur og felldu hann þar.
Eftir fall Ólafs stýrðu bræðurnir Eiríkur og Sveinn Noregi og skiptu landinu á milli sín. Samkvæmt Heimskringlu hafði Eiríkur fjögur fylki í Þrándheimi, Hálogaland og Naumudal, Fjörðu og Fjalir, Sogn og Hörðaland og Rogaland og norðan Agðir allt til Líðandisness.
Árið 1014 hélt Eiríkur jarl til Englands í herför með Knúti syni Sveins tjúguskeggs (síðar Knúti ríka) og lét Hákoni syni sínum eftir að sjá um ríki sitt. En haustið 1015 kom Ólafur helgi til Noregs, tók Hákon til fanga en gaf honum grið gegn því að hann færi úr landi. Eiríkur hélt sig áfram í Englandi og Knútur ríki gerði hann að jarli af Norðymbralandi. Þeirri tign hélt hann til dauðadags og sneri ekki aftur til Noregs.
Engjaskraut
thumb|left|R. squarrosus í Belgíu Engjaskraut þolir ýmiss konar jarðveg allt frá kalkríku graslendi til súrra heiðarlanda. Engjaskraut er ein algengasta mosategund í grasflötum. Engjaskraut er algengt í þurru mólendi og kjarri á láglendi á Íslandi.
Bruno Latour
thumb|Bruno Latour Bruno Latour (f. 22. júní 1947; d. 9. oktober 2022) var franskur félagsfræðingur og mannfræðingur. Hann er þekktur fyrir rannsóknir sínar á vísindum og tækni. Hann er þekktastur fyrir ritverkið We Have Never Been Modern sem kom út á frönsku 1991 og í enskri þýðingu 1993 og Laboratory Life sem hann ritaði með Steve Woolgar og kom út 1979 og bókina Science in Action frá árinu 1987. Latour er einn af frumkvöðlum í að þróun kenningarinnar um gerendanet (ANT) og var árið 2007 á lista The Times Higher Education Guideyfir þá 10 fræðimenn á sviði hugvísinda og félagsfræða sem oftast var vitnað í.
Fornsteinöld
thumb|right|Höfuðkúpa heidelbergmannsins sem var forveri neanderdalsmanna Fornsteinöld er tímabil í mannkynssögunni sem nær frá þeim tíma þegar tegundahópurinn Hominini greindist frá simpönsum fyrir um 2,6 milljónum ára til upphafs nýsteinaldar fyrir um 12.000 árum síðan við lok pleistósentímabilsins. Þetta tímabil nær því yfir meira en 99% af sögu mannsins í árum talið. Það einkennist af notkun einfaldra steinverkfæra. Á þessum tíma þróuðust nokkrar tegundir manna en aðeins ein þeirra, nútímamaður, lifði fram á nýsteinöld svo vitað sé. Á þessum tíma skiptust á ísaldir og hlýskeið.
Fyrir um 1,5 til 2 milljónum ára hóf maðurinn að setjast að utan Afríku. Um 500.000 ára gamlar menjar eru til um heidelbergmanninn í Evrópu, sem síðar varð neanderdalsmaðurinn. Nútímamenn urðu til í Austur-Afríku fyrir um 200.000 árum og fyrir um 50.000 árum fóru þeir að dreifa sér út um heiminn. Talið er að menn hafi komið til Ástralíu fyrir 40-50.000 árum og Japan fyrir um 30.000 árum. Fyrir um 29.000 árum voru menn í Síberíu norðan við norðurheimskautsbaug og undir lok síðfornsteinaldar höfðu menn farið yfir Beringssund á landbrú til Ameríku.
Fornsteinöld skiptist í árfornsteinöld (frá því fyrir 2,6 milljón árum þar til fyrir 300.000 árum), sem markast af notkun elstu steinverkfæra, miðfornsteinöld (frá því fyrir 300.000 þar til fyrir 30.000 árum), þegar flóknari steinverkfæri höggvin úr steinkjarna komu fram á sjónarsviðið, og síðfornsteinöld (frá því fyrir 50.000 árum þar til fyrir um 10.000 árum), sem einkennist af mikilli aukningu minja um enn flóknari steinverkfæri úr tinnusteini og fiskveiðar með skutlum og önglum gerðum úr beinum.
Landsréttarmálið
Landsréttarmálið er mál sem vísar til eftirmála þess þegar 15 einstaklingar voru skipaðir dómarar við Landsrétt í júní 2017. Málið leiddi til afsagnar Sigríðar Á. Andersen dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins eftir að Mannréttindadómstóll Evrópu (MDE) kvað upp úrskurð þess efnis þann 12. mars 2019 að dómaraskipan í Landsrétt hafi brotið gegn 6. grein mannréttindasáttmála Evrópu sem fjallar um rétt einstaklinga til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi. Úrskurður MDE var síðar staðfestur af yfirnefnd MDE þann 1. desember 2020.