cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haukur Clausen
Haukur var fjórkvæntur. Fyrsta kona hans var Þóra Hallgrímsson, sem síðar giftist George Lincoln Rockwell og enn síðar Björgólfi Guðmundssyni. Þau áttu einn son. Önnur kona Hauks var Lillian Sveinsdóttir Johnsson og áttu þau eina dóttur. Þriðja eiginkonan var Halldóra Filippusdóttir og áttu þau einn son. Fjórða kona Hauks var Elín Hrefna Stefánsdóttir Thorarensen og áttu þau tvær dætur.
Suðaustur-Asíubandalagið
thumb thumb|right|Frá SEATO-ráðstefnu í Manila um [[Víetnamstríðið. Ferdinand Marcos, forseti Filippseyja, situr fyrir miðri mynd.]] Suðaustur-Asíubandalagið (enska: Southeast Asia Treaty Organization eða SEATO) voru alþjóðasamtök og varnarbandalag ríkja í Suðaustur-Asíu og bandalagsríkja þeirra sem varð til við undirritun Manilasáttmálans 8. september 1954. Hugmyndin á bak við bandalagið var að skapa eins konar Atlantshafsbandalag í Suðaustur-Asíu gegn útbreiðslu kommúnisma á tímum Kalda stríðsins, en bandalagið var þó aldrei með sameiginegan herafla. Bandalagið var formlega lagt niður 30. júní 1977.
Allar ákvarðanir SEATO þurftu einróma samþykki aðildarríkjanna. Bandaríkjamenn reyndu að virkja SEATO í Kambódíu og Víetnam en höfðu ekki erindi sem erfiði vegna andstöðu Frakka og Filippseyinga. Fljótlega eftir það leystist bandalagið upp.
Tarnobrzeg
thumb|right|200px|Dzików Kastali thumb|right|200px|Klaustur Tarnobrzeg er borg í Póllandi. Íbúar voru 48.837 árið 2010. Flatarmál: 85,4 km².
1313
thumb|right|[[Lúðvík 4. keisari.]] Árið 1313 (MCCCXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Podocarpus guatemalensis
Podocarpus guatemalensis er sígrænt tré frá suðurhluta Mexíkó, Mið-Ameríku, suður til Venesúela og Kólumbíu.
Bob Hoskins
thumb|Hoskins, [[2007]] Robert William "Bob" Hoskins, Jr. (1942 – 2014) var enskur leikari.
Stjórnin (breiðskífa)
Stjórnin er þriðja breiðskífa Stjórnarinnar.
Mörgæsaeyjar
thumb|right|Afríkumörgæsir á Mercury-eyju. Mörgæsaeyjar er samheiti yfir nokkrar óbyggðar eyjar og sker sem liggja meðfram strönd Namibíu. Þær mynda ekki landfræðilega heild og teljast því ekki einn eyjaklasi. Þær draga nafn sitt af afríkumörgæsum sem lifa þar og á ströndum Namibíu og Suður-Afríku.
Vestur-Evrópa
thumbnail|hægri|250px|Kort sem sýnir Vestur-Evrópu eins og hún er oft skilgreind. Grikkland og Kýpur eru meðtalin. Vestur-Evrópa er hluti Evrópu sem hefur verið skilgreindur á ólíkan hátt á ólíkum tímum:
Listi yfir markahæstu og leikjahæstu knattspyrnumenn
Eftirfarandi eru listar yfir marka- og leikjahæstu leikmenn karlaknattspyrnunnar:
Vestur-Evrópa
Almennt eru eftirfarandi lönd talin til Vestur-Evrópu í dag:
Að auki eru oft Ungverjaland, Slóvakía, Tékkland og Slóvenía og stundum líka Grikkland og Kýpur talin með af sögulegum ástæðum.
Listi yfir markahæstu og leikjahæstu knattspyrnumenn
Markahæstu menn karlaknattspyrnunnar samkvæmt Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)
Uppfært 19/8 2023.
Núverandi markahæstu menn karlaknattspyrnunnar
Uppfært 19/8 2023.
Leikjahæstu menn karlaknattspyrnunnar
Leikjahæstu menn með meira en 1000 leiki - Uppfært 19/8/2023
Nagli
right|200px|thumb|Nagla má negla í efni á borð við [[viður|við.]] Nagli er notaður í smíðum til að festa saman tvo hluti. Naglar eru mjóir hlutir, oft úr hörðum málmi, til dæmis úr stáli eða járni. Áður fyrr voru trénaglar einnig notaðir.
Yfirleitt er annar endinn á naglanum oddhvass, en haus á hinum endanum sem barið er á þegar naglinn er rekinn í. Yfirleitt er hamar notaður til að reka nagla í gegnum hlutina sem á að festa saman. Naglar eru framleiddir í ýmsum lengdum og útgáfum eftir því til hvers á að nota þá. Naglar eru stundum kallaðir saumur.
Naglar voru í upphafi mjög dýr vara enda var framleiðsluferlið seinlegt og kostnaðarsamt. Hver nagli var sérsmíðaður og þurfti járnsmiðurinn að hita járnið, slá það í tein, sem síðan var rekinn í gegnum til þess gerða löð til að forma hann endanlega. Síðan var hausinn mótaður eða sleginn út eins og það er nefnt á fagmáli. Til að gefa dæmi um verðmæti naglans þá eru dæmi þess að gömul hús hafi verið brennd til þess að geta endurnýtt naglana úr því.
Það var ekki fyrr en um 1600 að fyrsta nagla-vélin var smíðuð. Þetta var í raun vinnubekkur sem var útbúinn með hömrum sem slógu naglana í gegnum löð. Enn var hátturinn sá að naglinn var sérsmíðaður. Það kom þó að því að vélar sem gátu létt undir framleiðslu nagla komu á markað, en það gerðist á iðnbyltingartímanum í kringum 1800 og var það vísirinn að fjöldaframleiðslu naglans eins og við þekkjum í dag.
Naglar eru einnig í bíldekkjum til að nota í hálku og svo er stundum talað um að menn séu naglar. Þá er átt við að þeir séu óvenjulega harðir af sér.
Orðatiltæki
Ýmis orðatiltæki tengjast nöglum, svo sem:
Antonínus Píus
Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus (19. september 86 – 7. mars 161), best þekktur sem Antonínus Píus, var rómverskur keisari frá 138 til 161. Hann var fjórði hinna svonefndu fimm góðu keisara. Hann hlaut viðurnefnið „Pius“ eftir valdatöku, sennilega af því að hann þvingaði öldungaráðið til þess að lýsa yfir guðdómleika Hadríanusar að honum látnum. Óvenju litlar heimildir eru til um valdatíð Antonínusar Píusar en hún virðist hafa verið að mestu leyti friðsæl og raunar tíðindalítil. Þar að auki réðist hann ekki í næstum því jafn umfangsmiklar framkvæmdir og forverar hans, Trajanus og Hadríanus, og hann stjórnaði ríkinu af meiri varfærni en flestir aðrir keisarar.
Michael Jeter
thumb|Jeter, [[1992]] Michael Jeter (1952 – 2003) var bandarískur leikari.
Tínamúar
Tínamúar (fræðiheiti: Tinamidae), einnig kallaðir hænsnabræður, eru ætt fugla sem lifa í Mið- og Suður-Ameríku. Ættin telur 47 tegundir fugla sem flestir halda sig við jörðu og fljúga aðeins ef mikið liggur við. Þeir minna þannig á orra og akurhænur en eru skyldari stórum ófleygum fuglum á borð við strúta. Tínamúar mynda því eigin fylkingu fugla, Tinamiformes.
Stjörnustríð: Annar hluti — Árás klónanna
Stjörnustríð: Annar hluti — Árása klónanna (Attack Of The Clones ensku) er kvikmynd frá 2002 beint af George Lucas. Hún er önnur kvikmyndin í Stjörnustríðs-röðnni en sú fimmta sem komin er út, og er með aðalleikurunum: Ewan McGregor, Hayden Christensen, Natalie Portman, Christopher Lee, Frank Oz, Samuel L. Jackson, Ian McDiarmid, Temuera Morrison, Jimmy Smits og Daniel Logan
Bókasafn
Bókasafn er staður þar sem upplýsingar; bækur, tímarit, dagblöð og einnig myndbönd og hljóðdiskar eru geymdar.
Fyrsta bókasafnið í Reykjavík
Fyrsta bókasafn í Reykjavík var stofnað að frumkvæði C.C. Rafns, síðar prófessors, en það var hið svonefnda stiftbókasafnið, stofnað 1815. Þetta var upphafið að Landsbókasafni. Ekkert hús var til fyrir safnið, svo að því var fyrst komið fyrir í Konungsgarði. Svo var það flutt á loft dómkirkjunnar, og þaðan í Alþingishúsið 1881.
Liam Neeson
thumb|Neeson (2012)
Liam Neeson (fæddur 7. júní 1952) er leikari frá Norður-Írlandi. Hann hefur leikið meðal annars í Stjörnustríðum: Fyrsta hluta – Ógnvaldinum (1999) og í Batman Begins (2005).
Trajanus
Marcus Ulpius Traianus (18. september 53 – 9. ágúst 117) var rómverskur keisari frá árinu 98 til 117. Hann var annar í röð hinna svonefndu fimm góðu keisara Rómaveldis. Á valdatíma Trajanusar náði Rómaveldi mestri útbreiðslu.
Leiðin til valda
Trajanus var fæddur í borginni Italicu í Hispaniu (núverandi Spáni) árið 53. Faðir Trajanusar var öldungaráðsmaður og hersöfðingi af Ulpia ættinni. Trajanus varð ungur hershöfðingi í rómverska hernum og varð snemma vinsæll og virtur á meðal hermannanna. Trajanus tók þátt í stríði Dómitíanusar gegn Germönum við Rín og var eftir það skipaður ræðismaður (consul) af Dómitíanusi, árið 91. Í kjölfarið sinnti hann embætti landsstjóra, fyrst í Moesiu inferior og síðan í Germaniu superior. Trajanus kvæntist Pompeiu Plotinu á einhverjum tímapunkti áður en hann varð keisari. Plotina var fædd í kringum árið 70 og var frá Gallíu.
Árið 97 var Trajanus ættleiddur af Nerva, þáverandi keisara, og útnefndur eftirmaður hans. Trajanus var þá staddur í Moguntiacum (Mainz) í Germaniu og sagan segir að Hadríanus hafi fært honum fréttirnar af ættleiðingunni. Nerva var almennt ekki vinsæll á meðal hermanna og til að vinna stuðning þeirra kaus hann að ættleiða hinn vinsæla Trajanus. Nerva stóð á þessum tíma andspænis uppreisn lífvarða sinna í Róm og þurfti því á hjálp Trajanusar að halda. Trajanus sendi leiðtogum uppreisnarinnar boð um að koma til sín til Germaniu svo hann gæti gefið þeim sérstakt verkefni. Þegar þeir komu til hans lét hann hins vegar taka þá af lífi. Nerva lést svo árið 98 og tók Trajanus þá við sem keisari Rómaveldis, átakalaust.
Fyrstu árin
Trajanus flýtti sér ekki til Rómar eftir að hann tók við völdum, heldur ferðaðist hann um norður-landamæri ríkisins. Hann skoðaði meðal annars ástandið meðfram Dóná (þar sem um þriðjungur alls herafla Rómaveldis var staðsettur) og þá aðallega við landamærin að Daciu. Dacia var konungsríki norðan Dónár (þar sem nú er Rúmenía), og höfðu Rómverjar fyrst barist við Decebalus konung í Daciu á valdatíma Domitíanusar en samið um frið eftir misheppnaða herferð.
Þegar Trajanus kom til Rómar árið 99 var honum ákaft fagnað af íbúum borgarinnar. Hann vann sér frekari hylli íbúanna með hógværð og aðgengileika. Einnig voru samskipti hans við öldungaráðið ávalt vinsamleg, ólíkt því sem hafði verið hjá mörgum öðrum keisurum. Almenningur fór að kalla hann Optimus, sem þýðir í raun „bestur“, og síðar staðfesti öldungaráðið titilinn.
Stríð í Daciu
Trajanus er einna helst þekktur fyrir hernaðarsigra sína, fyrst gegn Daciu og síðar gegn Parþíu. Trajanusi fannst Decebalus Daciukonungur ekki hafa staðið við skilmála sem hann hafði samþykkt eftir stríðið gegn Dómitíanusi. Trajanus undirbjó sig því fyrir innrás í Daciu með því að búa til tvær nýjar herdeildir (legionis) auk þess sem fleiri herdeildir voru færðar að landamærununum að Daciu. Trajanus réðst inn í Daciu árið 101 og sigraði her Decebalusar í hörðum bardaga. Eftir frekari átök árið 102 gafst Decebalus upp fyrir Trajanusi og sór honum hollustu sína. Decebalus hélt þó titli sínum sem konungur Daciu enda var svæðið ekki formlega innlimað inn í Rómaveldi. Trajanus seri aftur til Rómar til að fagna sigrinum og var veittur titillin Dacicus af öldungaráðinu.
Árið 105 gerði Decebalus svo innrás inn í rómversk landsvæði og reyndi að fá íbúa svæðanna til að gera uppreisn gegn Rómverjum. Trajanus svaraði með því að ráðast að nýju inn í Daciu. Árið 106 hertók hann höfuðborgina Sarmizegethusa og lagði hana í rúst. Í kjölfarið framdi Decebalus sjálfsmorð og Trajanus innlimaði Daciu og gerði að rómversku skattlandi. Til að fagna sigrinum lét Trajanus reisa Trajanusarsúluna í Róm.
thumb|right|300px|Markaður Trajanusar í Róm.
Stjórnunarstefna
Trajanus viðhélt þeirri hefð að halda ásýnd lýðveldisins út á við með því að hafa samráð við öldungaráðið og aðrar stofnanir lýðveldisins, þó svo að völdin lægju í raun hjá honum. Hinn óvinsæli Dómitíanus hafði ekki fylgt þessari stefnu og vinsældir Trajanusar lágu að nokkru leiti í endurnýjun hennar. Einnig útdeildi hann ræðismannastöðum til manna sem hann treysti, í meiri mæli en aðrir keisarar. Keisarar flavísku ættarinnar höfðu til dæmis nánast einokað ræðismannastöðurnar á þeirra valdatíma en Trajanus, á þeim rúmu nítján árum sem hann var við völd, var ræðismaður einungis sex sinnum. Trajanus stofnaði embætti fulltrúa sem voru kallaðir curatores, og áttu þeir að sjá um fjármálastjórnun í skattlöndunum. Þekktastur af þessum embættismönnum er líklega Plinius yngri.
Ránsfengur frá stríðunum í Daciu gerði Trajanusi kleift að ráðast í ýmsar umfangsmiklar byggingaframkvæmdir víðs vegar um heimsveldið. Í Rómaborg lét hann byggja Baðhús Trajanusar, Markað Trajanusar (Mercatus Traiani) og Torg Trajanusar (Forum Traiani), þar sem Trajanusarsúlan stóð. Einnig stofnaði Trajanus opinberan sjóð sem kallaður var alimenta og var notaður til að aðstoða fátæk börn um allt Rómaveldi. Þessi sjóður var starfandi næstu 200 árin.
Stríð í Parþíu
Árið 113 hélt Trajanus í herferð gegn Pörþum í Persíu. Ástæðan var sú að Parþar höfðu sett konung hliðhollan sér á valdastól í Armeníu. Trajanus byrjaði á því að ráðast inn í Armeníu, sem hann hertók og gerði að skattlandi. Því næst réðst hann inn í Parþíu og hertók nokkrar borgir, þar á meðal höfuðborgina Ctesiphon árið 116. Trajanus innlimaði þessi svæði inn í Rómaveldi og gerði að skattlandinu Mesópótamíu. Eftir þetta hélt hann enn lengra austur og hertók borgina Susa (í núverandi Íran). Eftir þessa hernaðarsigra náði Rómaveldi sinni mestu útbreiðslu en Trajanus þurfti þá að snúa til baka vegna uppreisnar gyðinga í Mesópótamíu og Judeu. Seint á árinu 116 veiktist Trajanus og ákvað þá að halda til Rómar en lést áður en þangað var komið, sumarið 117. Eftirmaður Trajanusar, Hadríanus, lét herinn yfirgefa stór svæði sem Trajanus hafði innlimað, þ.á.m. Armeníu og Mesópótamíu, þar sem hann taldi að ómögulegt væri að verja þau gegn árásum óvinaherja.
Trajanus á að hafa ættleitt Hadríanus á dánarbeði sínu og útnefnt hann sem eftirmann sinn, en orðrómur fór þó flótlega af stað um að kona Trajanusar, Plotina, hafi haldið dauða hans leyndum í nokkra daga og á þeim tíma gengið frá því að öldungaráðið staðfesti Hadríanus sem eftirmann Trajanusar.
Bónus
thumb|Bónus Njarðvík thumb Bónus er íslensk keðja lágvöruverðsverslana.
Saga
Fyrsta Bónusverslunin var opnuð árið 1989 í Skútuvogi í Reykjavík af Jóhannesi Jónssyni og syni hans Jóni Ásgeiri Jóhannessyni. Fjöldi verslana er nú 32 á Íslandi og 7 í Færeyjum. Verslanirnar í Færeyjum eru reknar undir merki Bónuss en eru í eigu færeyska verslunarfyrirtækisins SMS og ekki Haga.
Hoya vicencioana
Hoya vicencioana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Bónus
Saga
Árið 1992, eftir harkalegt verðstríð, keyptu Hagkaupsverslanirnar helmingshlut í Bónus. Fyrirtækin tvö sameinuðust ári síðar undir merki eignarhaldsfélagsins Baugur Group. Matvöruverslanirnar eru nú í eigu Haga sem er dótturfyrirtæki Baugs Group.
Verslanir
Samtals eru 31 Bónus verslanir á Íslandi og 7 í Færeyjum.
Þórshamar
Þórshamar getur átt við um:
Jacques Cousteau
thumb|right|Jacques Cousteau árið 1972. Jacques-Yves Cousteau (11. júní 1910 — 25. júní 1997) var franskur sjóliðsforingi, kafari, rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður sem er þekktastur fyrir heimildarmyndir og heimildaþætti sína sem fjalla um hafið og lífríki hafsins. Hann átti þátt í að þróa köfunarlungað, var frumkvöðull á sviði hafverndunar og var meðlimur Frönsku vísindaakademíunnar. Hann var frumkvöðull í notkun neðansjávarkvikmyndavéla og kafbáta.
Í upphafi 7. áratugarins vann Cousteau að verkefni sem gekk út á að skapa neðansjávarbyggð til að lengja þann tíma sem fólk gæti dvalist neðansjávar. Hann gerði sjónvarpsþáttaröðina The Undersea World of Jacques Cousteau í samstarfi við bandarískar sjónvarpsstöðvar. Þættirnir voru sýndir frá 1966 til 1976. Önnur þáttaröð, The Cousteau Odyssey, var sýnd frá 1977 til 1982.
Cousteau lést 1997 úr hjartaáfalli. Hann hafði gifst aftur 1991 og seinni kona hans tók við stjórn samtakanna sem hann hafði stofnað. Síðustu æviár hans stóðu þau í deilum við elsta son Cousteaus og fyrrum samstarfsmann, Jean-Michel Cousteau, vegna notkunar nafnsins.
Persónuleg kynni þeirra Cousteau voru Ian Fleming innblástur fyrir lýsingar í skáldsögunni Live And Let Die frá 1954.
Cousteau var innblástur fyrir kvikmyndina The Life Aquatic with Steve Zissou eftir Wes Anderson frá 2004.
Elatobium chomoense
Elatobium chomoense er skordýrategund í ættinni Aphididae.
Suður-Íshaf
Landfræði
Mörk Suður-Íshafsins eru jafnan miðað við 60. breiddargráðu í suður og það nær alveg að umlykja Suðurskautslandið. Með könnunarleiðöngrum sínum á 8. áratug 18. aldar sannaði James Cook að samfellt hafsvæði væri umhverfis jörðina á suðlægum breiddargráðum. Síðan þá hafa kortagerðarmenn deilt um tilvist og umfang Suður-Íshafsins. Sumir vilja skilgreina það sem hluta af Atlantshafi, Indlandshafi og Kyrrahafi, sem þá næðu að strönd Suðurskautslandsins. Alþjóðasjómælingastofnunin hefur bent á að nýlegar rannsóknir sýni fram á mikilvægi hringrásar hafsins í suðri og að rétt sé að miða mörk Suður-Íshafsins við norðurmörk þeirrar hringrásar. Stofnunin hefur ekki formlega tekið upp þá stefnu sem fólst í endurskoðun skilgreininga hennar frá 2000 að mörkin skyldi miða við 60. breiddargráðu. Aðrir vilja miða við breytileg mörk Suður-Íshafssamrunans.
Heildarflatarmál Suður-Íshafsins er 21,96 milljón ferkílómetrar. Það er minnst heimshafana fimm. Stærst þeirra er Kyrrahafið sem er 165,2 milljón ferkílómetrar sem gerir það um 7,5 sinnum stærra. Suður-Íshafið rúmar um 71,8 milljón rúmmetra af vatni og nær yfir einn sextánda af allri Jörðinni.
Suður-Íshafið er að meðaltali 3.270 metrar djúpt en mesta dýpi þess er 7.432 metrar í Suður-Sandvíkurdjúpál suðaustur af eyjunni Suður-Georgíu. Út frá landinu kemur landgrunn sem nær að meðaltali um 420 kílómetra út frá ströndinni en lengsta landgrunnið er um 2.600 kílómetrar við Weddell- og Rosshafið.
Straumar
Straumurinn í Suður-Íshafi er nokkuð flókinn. Í það renna straumar úr aðlægum höfum sem eru hlýrri. Helsta einkenni á straumum Suður-Íshafsins er pólhverfur straumur sem ferðast í austur í kringum Suðurskautslandið.
Dýralíf
Dýralíf á landi er mjög frábrugðið öðrum heimsálfum vegna þess hve kalt það getur orðið og veðráttan er allt önnur en í öðrum heimsálfum en kuldinn getur farið niður í um -80°C og vindhraðinn orðið allt að 300 km/klst. Ísbreiðan sem þekur um 98% af Suðurskautslandinu er að meðaltali um 2 kílómetrar að þykkt. Það er af þessum ástæðu sem að dýralífið er að mestu leyti við ströndina ásamt því að vera í hafinu. Það eru engin landspendýr sem lifa á Suðurskautslandinu en þar er þó að finna sex tegundir af hreifadýrum en það eru pardusselur (Hydrurga leptonyx), weddellselur (Leptonychotes weddelli), átuselur (Lobodon carcinophagus), loðselur (Arctocephalus gazella), kóngasæfíll (Mirounga leonina) og rossselur (Ommatophoca rossii). Hreifadýrin fara upp á ísinn við ströndina til þess að kæpa. Selastofnarnir við Suðurskautslandið standa mjög vel en talið er að um 60% allra sela á jörðinni sé að finna þar. thumb|159x159dp|Keisaramörgæs Við Suðurskautslandið eru um 50 tegundir fugla en þar af eru 7 tegundir mörgæsa. Suðurskautslandið er sennilega hvað mest þekkt fyrir að vera heimkynni mörgæsanna en mörgæsir sem þar er að finna eru adeliemörgæs (Pygoscelis adeliae), hökubandsmörgæs (Pygoscelis antarctica), keisaramörgæs (Aptenodytes forsteri), klappamörgæs (Eudyptes chrysolophus), klettamörgæs (Eudyptes chrysocome) og konungsmörgæs (Aptenodytes patagonicus). Suðurskautslandið er eini staðurinn í heiminum þar sem keisaramörgæs]] lifir villt. Það eru líka nokkrar fuglategundir sem lifa við Suðurskautslandið, til dæmis albatrossar, svölur og suðuríshafsskúmur.
Lífríki hafsins er sennilega það ríkulegasta sem finnst í heiminum en á vorin verður þörungablóminn mjög mikill. Suðurhafsljósátan (Euphausia superba) græðir vel á því en hún nærist helst á þessum þörungum. Suðurhafsljósátan er mjög lítið dýr, einungis um 6 cm löng og aðeins 2 grömm að þyngd. Það eru svo margar hvalategundir sem éta suðurhafsljósátuna en hún er ein helsta fæða nokkurra hvalategunda eins og steypireyðar, langreyðar og annarra skíðishvala. thumb|181x181dp|Suðurhafsljósáta Helstu hvalategundir sem er að finna á svæðinu eru búrhvalur, steypireyður, langreyður, hnúfubakur og háhyrningur. Það er gjarnan þannig að stærri hvalir fara frá pólunum að miðbaug til þess að eiga afkvæmi sín og ganga svo aftur að pólunum en á sumum tegundum má greina smá mun á þeim sem fara til til norðurs frá miðbaug eða til suðurs. Til dæmis eru háhyrningar sem eru í Suðurhafi oft ljósari eða gráleitari yfirlitum en þeir sem til dæmis eru við Ísland, sem eru dekkri.
Það eru þekktar um 20 þúsund fiskitegundir í heiminum en í Suður-Íshafi eru aðeins þekktar um 100 tegundir. Þær tegundir sem er að finna í Suður-Íshafi eru búnar að aðlaga sig mjög vel þeim kulda sem er þar en hitastig sjávar er um -2–0°C. Nokkrar tegundir eru að finna þar sem eru einnig til dæmis í kringum Ísland en þær tegundir eru þá yfirleitt af öðrum stofni. Dæmi um þetta er þorskurinn; Það er þorskstofn sem er í kringum Ísland og svo er annar þorskstofn sem er mjög líkur þeim íslenska í Suður-Íshafi. Þetta eru þó alveg aðskildir stofnar.
Yuji Nakazawa
Yuji Nakazawa (fæddur 25. febrúar 1978) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 110 leiki og skoraði 17 mörk með landsliðinu.
Jarisleifur Valdimarsson
Jarisleifur Valdimarsson eða Jaroslav Volodymyrovytsj (fornausturslavneska: Ꙗрославъ Володимѣровичъ Мѫдрꙑи; úkraínska: Ярослав Мудрий; rússneska: Ярослав Мудрый) var stórfursti (einnig kallaður konungur eða knjas) í Kænugarði í því sem norrænir menn kölluðu Garðaríki á 11. öld. Hann gekk undir viðurnefninu „hinn vitri“ eða „hinn spaki.“
Jarisleifur var sonur Valdimars gamla, sem kristnaði Rús-þjóðir Garðaríkis á 10. öld. Á valdatíð Jarisleifs náði máttur Kænugarðsríkisins í Garðaríki hátindi sínum. Jarisleifur er því mjög virtur í Úkraínu og í Rússlandi nútímans, sem rekja bæði uppruna sinn til veldis hans í Garðaríki.
Jarisleifur var mægður ýmsum norrænum konungum og því bregður honum oft fyrir í íslenskum konungasögum. Hann var kvæntur Ingigerði, dóttur Ólafs skotkonungs frá Svíþjóð. Dóttir Jarisleifs, Ellisif af Kænugarði, varð eiginkona Haralds harðráða Noregskonungs, sem dvaldi um skeið með Jarisleifi á leið sinni um austurveg til Miklagarðs.
Æviágrip
Jarisleifur fæddist í kringum árið 978. Hann hlaut þjálfun í vopnaburði hjá frænda sínum, herforingjanum Dobrynja (bróður föðurömmu Jarisleifs, Malúsju) og varð síðan fursti yfir Hólmgarði. Árið 1014 kom til illdelna milli Jarisleifs og föður hans, Valdimars gamla, fursta í Kænugarði, þegar Jarisleifur hætti að greiða föður sínum skatt. Valdimar hugðist fara með her til Hólmgarðs til að knýja Jarisleif til hlýðni. Jarisleifur sendi boð eftir málaliðum úr röðum væringja til að verjast yfirvofandi árás föður síns, en Valdimar veiktist og lést árið 1015, áður en til þess kom.
Eftir dauða Valdimars varð Jarisleifur að heyja valdabaráttu við hálfbróður sinn, Svjatopolk 1., sem hafði drepið nokkra aðra bræður þeirra til að tryggja sér völd yfir Kænugarði. Svjatopolk naut stuðnings Pólverja en Jarisleifi tókst að sigra hann eftir stutta borgarastyrjöld með stuðningi Hólmgerðinga og her væringja. Jarisleifur vann fullnaðarsigur árið 1036 og náði öllu Kænugarðsríkinu undir sína stjórn.
Árið 1036 unnu hersveitir Jarisleifs stórsigur gegn Petsjenegum, tyrknesku þjóðarbroti sem hafði lengi átt í hernaðardeilum gegn Rús-þjóðunum í Garðaríki. Tveimur árum síðar fór Jarisleifur í herfarir í norðurátt að bökkum Narew-fljóts og réðst árið 1040 inn í Litháen. Aftur á móti misheppnaðist herför elsta sonar Jarisleifs, Valdimars, gegn Býsansríkinu árið 1043 herfilega. Árið 1047 réðst Jarisleifur gegn Masóvíu, drap þar furstann Miecław og setti héraðið aftur undir stjórn Kasimírs 1. af Póllandi.
Soffíukirkjan í Kænugarði sem Valdimar gamli hafði byrjað að byggja var vígð árið 1039. Jarisleifur var kunnur löggjafi og varð fyrstur til að skrásetja lög Rús-þjóðanna með skipulegum hætti. Lögin sem skrásett voru á tíð hans voru samsetningur af lögum Býsansríkisins og slavneskum hefðarrétti. Valdatíð Jarisleifs var jafnframt gullöld í byggingarlist og menningu Garðaríkis, sem voru undir miklum austrómverskum áhrifum.
Jarisleifur gifti þrjár dætur sínar vestur-evrópskum konungum. Dóttirin Ellisif giftist Haraldi harðráða Noregskonungi, dóttirin Anastasía giftist Andrési 1. Ungverjalandskonungi og Anna giftist Hinriki 1. Frakkakonungi.
Þegar Jarisleifur lést þann 20. febrúar 1054 var veldi hans skipt milli sex eftirlifandi sona hans. Þrír þeirra áttu eftir að bera titil stórfursta í Kænugarði. Erfðadeilur eftir andlát Jarisleifs leiddu til bræðravígja innan Rúriksættarinnar sem varði í nokkra áratugi og settu mark sitt á margar kynslóðir fursta í Garðaríki. Gjarnan er litið svo á að gullöld Garðaríkis hafi liðið undir lok eftir dag Jarisleifs og að rósturtíminn sem við tók hafi greitt götu tyrkneskra þjóða austan við ríki Rús-þjóðanna.
Samlitningur
thumb|Litningar konu (XX) en konan hefur jafn mörg pör af samlitningum (litningapör 1 til 22) og karlar (að neðan). Konan hefur tvo [[X-litningur|X-litninga, en það eru kynlitningarnir.]] thumb|Litningar manns (XY), hérna eru samlitningar fyrstu 22 litningapörin eins og í konun, en menn hafa svo einn [[X-litningur|X-litning og einn Y-litning sem eru kynlitningarnir.]] Samlitningur eða líkamslitningur (einnig A-litningur og sjaldan líkfrumulitningur) kallast þeir litningar sem eru ekki kynlitningar. Í mönnum fyrirfinnast almennt 44 samlitningar (22 samlitningapör), þar sem 23. litningaparið samanstendur af X- og Y-litningunum (kynlitningunum). Það eru jafn margir samlitningar í konum og körlum.
Innrautt ljós
thumb|right|332px|Mynd af hundi, tekin með innrauðu ljósiInnrautt ljós er rafsegulgeislun með lengri bylgjur en sýnilegt ljós en styttri en örbylgjur. Bylgjulengdin er á milli 750 nm og 1 mm.
Innrauðir geislar eru meðal annars í þjófarvarnarkerfum, fjarstýringum og sumum símum.
Kolhæna
Kolhæna (fræðiheiti: Fulica americana) er fugl af relluætt.
Kolhænur lifa í nágrenni við vatn, vanalega í votlendi og nálægt vötnum í Norður-Ameríku. Kjörlendi þeirra er við ferskvatn en þær geta þó dvalið nokkra mánuði að vetrarlagi við sjó. Kolhænur eru farfuglar sem koma til norðaustursvæða Bandaríkjanna á sumrin. Kolhæna er sjaldséður flækingur á Íslandi. Kolhænur éta aðallega þörungar og ýmis konar vatnagróður en einnig smádýr. Þær byggja vanalega hreiður sem flýtur á vatni. Karl- og kvenfugl eru svipaðir í útliti. Rannsóknir á hreiðuratferli kolhæna hafa sýnt að mæður gefa ungum með skærasta lit á fjaðraskrauti frekar fæðu og kolhænur sem verða fyrir því að aðrir fuglar verpa í hreiður þeirra hafa aðferðir til að þekkja hvaða afkvæmi eru þeirra.
Kolhæna er 34 - 43 sm löng með 58-71 sm vænghaf. Fullorðnir fulgar eru með stuttan þykkan hvítan gogg og hvítan ennisskjöld sem vanalega er með rauðbrúnum blett efst á goggi milli augna. Kolhæna er lík bleshænu en þekkist frá henni af hvítum undirstélþökum, öðruvísi neflagi og að ennisskjöldur er hvítur á bleshænu en rauðbrúnn á kolhænu. Kynin eru svipuð en kvenfuglar minni. Ungar eru með olífubrúna fjaðrakórónu og gráan líkama. Þeir verða fullvaxnir um 4 mánaða gamlir. Kolhænur eru oft í stórum hópum og geta hóparnir að vetrarlagi verið nokkur þúsund fuglar.
thumb|Hreiður kolhænu Kolhænur byggja margs konar hreiðurbyggingar á hverjum varptíma. Hreiðrin eru byggð í vatni. Hreiðrin eru á velskýldum stöðum í háu sefi. Það eru þrenns konar hreiður, hreiður fyrir tilhugalífið, hreiður fyrir eggin en þau hreiður eru vanalega e30 sm í þvermál með 30-38 sm rampi sem foreldrarnir geta komið og farið á. Kornhænur byggja oft mörg eggjahreiður áður en þau velja það sem verpt er í. Sérstök hreiður eru svo byggð fyrir ungauppeldi, annað hvort byggð ný eða á grunni eggjahreiðurs sem þá er hækkað. Þar sem kolhænur byggja hreiður sín í vatni þá leysast þau auðveldlega upp og hafa skamman líftíma. Það þarf að vinna stöðugt í bæta í eggja- og ungahreiður til að halda þeim á floti og það er aðallega kvenfuglinn sem vinnur að þeirri byggingu. Kvenfuglar verpa einu eggi á dag. Þær verpa vanalega milli sólseturs og miðnættis. Í hreiðri þar sem varp hefst snemma vors eru fleiri egg, það eru að meðaltali 9 egg í hreiðri en ef varp hefst seint eru að meðaltali 6.4 egg í hreiðri. Fyrstu eggin eru þyngri en þau sem síðar koma. Ef egg misfarast verpir fuglinn aftur. Það er breytilegt hvernær fuglinn byrjar að sitja á eggjum það getur verið frá því að fyrsta eggi var verpt og þangað til öllum hefur verið verpt. Karl- og hvernfuglar skiptast á að sitja á eggjum en karlfuglar vinna mest á þeim 21 dögum sem útungun tekur. Í náttúrulega umhverfi komast aldrei meira en átta ungar á legg  því  þó egg hafi verið fleiri eru þau yfirgefin þegar þessum fjölda er náð. Það getur stafað af takmörkuðu fæðuframboði eða að umfram eggin örvi ekki foreldra til að halda áfram útungunaratferli.
Hormónar sem fara frá móður til eggsins hafa áhrif á hvernig afkvæmið vex, hegðar sér og hefur samskipti. Í kolhænum hefur komið fram tvenns konar gildi á androgen og testosteróni í ungahópnum. Egg sem verpt var fyrst hafa hærra testosterón en egg sem komu seinna. Kvenfuglar sem verpa þrisvar setja meira androgen í hvítu en kvenfuglar sem verpa aðeins einu sinni.
Kolhænur verpa bæði í eigin hreiður og annarra. Í rannsókn sem náði yfir fjögur ár kom fram að í 40 % hreiðra voru egg annarra fugla en foreldra og 13% af öllum eggjum var verpt af kvenfuglum í hreiður annarra kvenfugla.
Kolhænur hafa ólíkt öðrum fuglum sem hæfileika til að þekkja og hafna aðkomuungum frá eggjum sem aðrir fuglar hafa verpt í hreiður þeirra. Foreldrarnir ráðast á aðkomuungann, gogga í hann, drekkja honum, hindra að hann komist í hreiðrið og fleira. Þeir þekkja sína eigin unga af merkjum frá fyrsta unganum sem kemur úr eggi. Fyrsti unginn er viðmiðun fyrir foreldra til að greina á milli þeirra unga sem síðar koma úr hreiðri og ef ungar passa ekki við það er þeim hafnað.
Bláir draumar
Bláir draumar er plata eftir íslensku tónlistarmenninna Bubba Morthens og Magnús Þór Jónsson (Megas) sem kom út þann 10. október 1988. Bubbi hafði verið tíður gestur í hljóðverinu þar sem að Megas tók upp plötu sína frá sama ári, Höfuðslausnir, og þar sem að hugmyndin um að gera plötu saman og þar sem að þeir voru báðir hjá plötufyrirtækinu Gramminu var ákveðið að henda í plötu. Brian Pugsley, breskur upptökustjóri sem vann plötunna Loftmynd með Megasi árið áður, var fenginn til að taka upp plötunna. Hljóðfæraleikarar á plötunni voru Jón Páll Bjarnarson á gítar, Tómas R. Einarsson á bassa, Kenneth Knudsen á hljómborð, Birgir Baldursson á trommum, Sigurður Flosason á óbó og Össur Geirsson á básúnu. Platan, sem tekin var upp í september og október 1988, var gefin út 1. desember 1988. Titillag plötunnar, sem fékk nafnið Filterslaus kamel blús, átti upprunalega að birtast á smáskífu Bubba, 56, sem kom út 16. júlí sama ár. 23. desember 1988, eða á Þorláksmessu, fengu Bubbi og Megas afhendna platínuplötu, en þá hefðu 7.500 eintök verið seld. Platan var að mestu leyti umdeild þegar hún kom út. En hún var mest umdeild fyrir texta Megasar við lagið Litlir sætir strákar Ég dirfist ekki um stelpur meir, við stelpurnar að þrátta
Þær eru töfrandi á aldrinum frá tólf, og nið'r í átta
En ef þú ert að pæla í hvað það er sem er koma skal
Lagalisti
Plata eitt: A-hlið
Filterslaus kamel blús (Bubbi)
Einum of heví (Bubbi og Megas)
Flæðarmál (Megas)
Ég bið að heilsa (Bubbi og Megas)
Tvær stjörnur (Megas)
Tíminn (Megas)
Aðeins smekksatriði (Megas)
Plata eitt: B-hlið
Menn að hnýta snörur (Bubbi)
Eitt til fimmtán glös (Bubbi og Megas)
Litlir sætir strákar (Megas)
Hann er svo blár (Bubbi)
Thomas Müller
Thomas Müller (fæddur 13. september 1989 í Weilheim í Efra-Bæjaralandi ) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar með FC Bayern München. Hann hefur margoft orðið bæði þýskur meistari og bikarmeistari og unnið þrefaldan meistaratitil, bikarsigur og meistaradeildina á árunum 2013 og 2020. Müller er stoðsendingahæstur í Bundesligunni frá upphafi og með flestar stoðsendingar á einu tímabili. Árið 2021 varð hann 8. leikmaðurinn til að skora meira en 50 mörk í Meistaradeild Evrópu.
Titlar
Bayern München
Þýskaland
Phasianus
Phasianus er ættkvísl fugla af fasanaætt. Til hennar teljast tvær tegundir frá Asíu: Fashani (Phasianus colchicus) og Japansfashani (Phasianus versicolor)
Fræðiheitið er úr forngrísku: φἀσιἀνος, phāsiānos, sem merkit "(fugl) frá Phasis (á í Georgíu)". Skipverjarnir á Argo (sagan um Gullna reyfið) fundu þessa fugla á bökkum Phasis (heitir nú Rioni) í Kolkis á austurbakka Svartahafs (nú vestur Georgía).
Tegundir
Ættkvíslin inniheldur einungis tvær núlifandi tegundir.
Theodosius 2.
Theodosius 2. (401 – 450) var keisari Austrómverska ríkisins á árunum 402 – 450.
Listasafn
thumb|right|[[Guggenheim-safnið í Bilbaó á Spáni.]] Listasafn er safn þar sem að listarverk eru geymd og eru oft til sýnis almenningi.
Theodosius 2.
Theodosius var sonur Arcadiusar keisara og Aeliu Eudoxiu sem var af frankískum ættum. Þegar Theodosius var aðeins tæplega eins árs gamall gerði faðir hans hann að meðkeisara sínum (augustus) og var hann yngstur til að hljóta þann titil í sögu Rómversku- og Austrómversku keisaradæmanna. Árið 408 lést Arcadius og Theodosius varð þá einn keisari yfir Austrómverska ríkinu, aðeins sjö ára gamall. Til að byrja með var ríkinu stjórnað af Anthemiusi sem var yfirmaður hersins. Að hans frumkvæði var nýr varnarmúr, Theodosiusarmúrinn, byggður til að verja Konstantínópel, höfuðborg austrómverska ríkisins. Þessi múr átti eftir að nýtast Austrómverjum við að verjast fjölmörgum umsátrum um borgina í langri sögu ríkisins. Árið 414 tók Pulcheria, eldri systir Theodosiusar, titilinn augusta og varð þá forráðamaður Theodosiusar og þar með valdamesta manneskjan í ríkinu. Árið 416 varð Theodosius svo opinberlega fullorðinn og tók við stjórn ríkisins en Pulcheria var þó áfram valdamikil.
Theodosius lét taka saman lög og tilskipanir rómarkeisara síðan í stjórnartíð Konstantínusar mikla og setja saman í lagabálk, Codex Theodosianus. Þessi bálkur varð svo grunnurinn að lagabálki Justinianusar rúmri öld síðar. Einnig stofnaði Theodosius háskólann í Konstantínópel, sem var starfræktur fram á 15. öld.
Theodosius barðist við Sassanída í Persíu á árunum 421 til 422 en samdi um frið við þá þegar Húnar fóru að valda usla á Balkanskaganum. Theodosius samdi einnig fljótlega um frið við Húnana en þeir sneru aftur um áratug síðar undir stjórn Atla Húnakonungs. Atli leiddi Húna til sigurs yfir Austrómverjum í nokkrum orrustum og olli miklu tjóni og eyðileggingu á Balkanskaganum. Atli leiddi her sinn að veggjum Konstantínópel en reyndi þó ekki að hertaka borgina. Árið 448 samdi Theodosius um frið við Atla og samþykkti að borga honum árlega mikið magn af gulli. Eftir þetta sneri Atli sér að Vestrómverska ríkinu.
Árið 450 lést Theodosius í slysi þegar hann var á útreiðum. Pulcheria, systir hans, tók tímabundið við stjórn ríkisins en margir, meðal annars rómverska öldungaráðið, vildu ekki samþykkja að kona myndi stjórna ríkinu og því giftist Pulcheria herforingjanum Marcianusi, nokkrum mánuðum síðar, sem þá varð keisari.
Skjöldunga saga
Skjöldunga saga er glötuð saga, sem sagði frá niðjum Skjaldar, sonar Óðins, og fjallaði um sögu Danakonunga aftan úr grárri forneskju til Gorms gamla. Sagan var skrifuð á Íslandi um 1180–1200.
Elsta heimild um Skjöldunga sögu er í 29. kapítula Ynglinga sögu (í Heimskringlu Snorra Sturlusonar). Þar segir um orustuna á Vænis ísi: „Frá þessi orrustu er langt sagt í Skjöldunga sögu og svo frá því, er Hrólfur kraki kom til Uppsala til Aðils.“ – Einnig er Skjöldunga saga eða Skjöldungabók nefnd í bókaskrám frá 14. og 15. öld.
Bjarni Guðnason hefur manna mest rannsakað Skjöldunga sögu. Hann telur að helstu minjar um hana séu útdrættir, og kaflar sem teknir voru upp í önnur rit. Meðal þeirra eru:
Bjarni safnaði þessum köflum saman og prentaði þá í útgáfu sinni af Danakonunga sögum, 1982. Einnig þýddi hann úr latínu ofangreinda útdrætti Arngríms lærða, sem eru frá því um 1600. Bjarni telur að Danasaga Arngríms lærða gefi besta hugmynd um eldri gerð Skjöldunga sögu. Arngrímur hafði þó ekki fyrir sér heillegan texta sögunnar, heldur afrit, sem var afbakað. Auk þess vantaði þá talsvert í söguna, m.a. frásagnir af Ívari víðfaðma, Haraldi hilditönn og Brávallabardaga. Reyndi Arngrímur að brúa það bil með Heiðreks sögu og fleiri heimildum.
Sögubrot af nokkrum fornkonungum er talið vera endursaminn og aukinn texti Skjöldunga sögu, þ.e. brot úr yngri gerð sögunnar, sem í a.m.k. einu handriti hefur verið skeytt framan við Knýtlinga sögu. Texti sögubrotsins hefur orðið fyrir áhrifum frá riddarasögum, og gæti verið frá síðari hluta 13. aldar.
Álitamál er hvort telja beri Skjöldunga sögu meðal konungasagna, eða kalla hana fyrstu fornaldarsöguna í íslenskum bókmenntum. Raunar getur hvort tveggja staðist. Bjarni Guðnason segir: „Skjöldunga saga er merkilegt landvinningarit í íslenskum miðaldabókmenntum. Höfundur víkkar svið sagnaritunarinnar bæði um vettvang og tíma. . . . Það væri því nærtækt að álykta, að Skjöldunga saga hefði átt veigamikinn þátt í því að ryðja fornaldarsögum brautina að bókfellinu“. – Skjöldunga saga varð einnig fyrirmyndin að Ynglinga sögu Snorra Sturlusonar.
Af fornaldarsögum og Danasögu Saxa má sjá að á Íslandi gengu miklar sagnir af Skjöldungum á 12. og 13. öld. Bjarni Guðnason bendir á að Skjöldunga saga hafi m.a. verið skrifuð til þess að hafa í hávegum kyngöfgi Skjöldunga, því séu engir líklegri en Oddaverjar til að haf staðið að ritun hennar. Telur hann að söguhöfundar sé að leita í næsta nágrenni við Pál Jónsson biskup í Skálholti, ef hann hafi þá ekki sjálfur samið söguna. Það er þó ágiskun, þó að færa megi ýmis rök fyrir því.
Bombus humilis
Bombus humilis er tegund af humlum. Hún er útbreidd í Evrasíu.
Lýsing
Hún er rauðbrún á baki og fyrstu liðum afturbols, restin af búknum er svartur með mjóum hvítum röndum. Litur er þó nokkuð breytilegur eftir svæðum. Tungan er löng. Drottningar eru 16–18 mm langar (30–32 mm vænghaf), þernur eru 9–15 mm (20–28 mm vænghaf) og druntar eru 12–14 mm (23–27 mm).
1375
thumb|right|[[Giovanni Boccaccio.]] Árið 1375 (MCCCLXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Fáni Namibíu
thumb|right|Fáni Namibíu Fáni Namibíu er þjóðfáni Namibíu og var tekinn upp þegar landið fékk sjálfstæði frá Suður-Afríku 21. mars 1990.
Gilitrutt
Svipuð ævintýri eru í ævintýrasafni Grimmsbræðra og taka á sig blæbrigði eftir löndum og umhverfi og búskaparháttum. Hin íslenska Gilitrutt heitir Rumputuski í Grimmsævintýrum.
Donkey Kong
Donkey Kong, stundum sagt einfaldlega DK, er tölvuleikjapersóna frá Nintendo sem hefur komið fram í mörgum leikjum síðan 1981. Donkey Kong var búinn til af Shigeru Miyamoto. Síðan 1994 hefur hann verið með bindi, einu fötin sem hann er með. Hann er andstæðingur Marios.
Fyrsti Donkey Kong-leikurinn var pallaleikur sem var búinn til árið 1985. Þar leikur spilarinn Mario sem á að bjarga prinsessuni. Donkey Kong hendir niður tunnum og Mario má ekki rekast á tunnurnar en þarf að hoppa yfir þær til að komast efst á borðið.
Podocarpus magnifolius
Podocarpus magnifolius er sígrænt tré frá Kólumbíu, Perú, Panama, Venesúela, og Bólivíu.
Lestur
thumb|200px|Kona að lesa bók Lestur er sú aðferð að aftákna, skilja og túlka texta. Getan til þess að lesa heitir læsi og er áunninn hæfileiki. Læsi er mismunandi eftir löndum og stafar af misgóðum menntakerfum. Lestur er lykilatriði í máltöku og auðveldar samskipti og hugmyndaskipti. Lestur er flókin aðferð sem krefst góðs skilnings á merkingarfræði, setningafræði og samhengingu sem orð eru í þannig að viðkomandi skilji textann. Sumir eiga erfitt með að lesa og stafa orð en þetta getur verið greint sem lesblinda. Sá sem getur ekki lesið neitt kallast ólæs.
Ýmiss konar lesefni er til en í dag er mest lesefni í annaðhvort prentuðu formi, eins og bókum, tímaritum, dagblöðum og bæklingum, eða rafrænu formi, á tölvuskjám, í sjónvörpum, farsímum eða lestölvum. Texta má einnig skrifa með penna eða blýanti. Textar tengjast oft raunverulegum hlutum, til dæmis heimilsfang á umslagi, vöruupplýsingar á umbúðum eða texti á umferðarskilti. Þannig er lestur mikilvægur hæfileiki sem nýtist í daglegu lífi.
Þjóðaröryggisráð Íslands
Þjóðaröryggisráð Íslands er sérstakt ráð sem sér um framkvæmd þjóðaröryggisstefnu á hverjum tíma. Ráðið var stofnað haustið 2016 eftir að frumvarp utanríkisráðherra þar að lútandi var samþykkt sem lög.
Forsætisráðherra hverju sinni er formaður ráðsins og auk hans sitja í ráðinu ráðherra utanríkis og varnarmála, ráðherra almannavarna og ráðuneytisstjórar þessara ráðuneyta, ásamt ríkislögreglustjóra, forstjóra Landhelgisgæslunnar og fulltrúa Landsbjargar. Auk þeirra sitja tveir þingmenn í ráðinu, einn frá meirihluta og einn frá minnihluta. Ráðið endurskoðar stefnu sína reglulega.
Ráðið fundaði fyrst 22. maí en síðar þann 12. júní árið 2017 á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Lagt var mat á stöðu og horfur í öryggismálum og rætt var um þau mál í samhengi við nýleg hryðjuverk í Evrópu.
Spjátrur
Spjátrur (fræðiheiti: Pteroclididae) eru eina ætt fugla sem eftir er í ættbálknum Pteroclidiformes. Spjátrur lifa á þurrum sléttum í Gamla heiminum, einkum í Afríku, Íberíuskaga, Miðausturlöndum, Indlandsskaga og Mið-Asíu. Flestar spjátrur fara um í flokkum og nærast á fræjum sem þær tína upp af jörðinni. Þær eru skjótar til flugs og eru með fiðraða fætur svo þær minna dálítið á fugla af orraætt eins og rjúpu en eru þó alls óskyldar þeim.
Fluxx
miniatyr|thumb|Fluxx, version 3.1. miniatyr|thumb|Zombie-Fluxx. Fluxx er borðspil sem spilað er með spilastokk. Það er ólíkt öðrum slíkum spilum að því leyti að spilareglur og markmið spilsins breytast eftir því hvaða spil spilarar nota. Í spilastokk eru 84 til 100 spil af fjórum gerðum en það eru nýjar reglur (e. new rules), hald (e. keepers), markmið (e. goals) og gjörðir (e. actions). Spilið hefst með einfaldri reglu "draga eitt spil/spila út einu spili".
Háskólinn í Aþenu
thumb|200px|Háskólinn í Aþenu
Háskólinn í Aþenu (gríska: Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών) er háskóli í höfuðborg Grikklands Aþenu sem stofnaður var árið 1837. Í dag er hann annar stærsti háskóli Grikklands en þar læra yfir 50.000 nemendur. Hann er einn besti háskóli á Grikklandi og 177. besti í heimi samkvæmt lista Times Higher Education.
Elatobium salicifoliae
Elatobium salicifoliae er skordýrategund í ættinni Aphididae.
Ytri áhrif
Ytri áhrif eða úthrif eru þegar hagrænt atferli hefur í för með sér ábata eða kostnað fyrir þriðja aðila án þess að sá aðili hafi valið að hljóta ábatann eða kostnaðinn. Ytri áhrif eru ýmist jákvæð eða neikvæð. Jákvæð ytri áhrif eru þegar þriðji aðili verður fyrir ábata; sem dæmi má nefna að vel hirt fasteign er jákvæð fyrir umhverfið og veldur hærra fasteignaverði í umhverfi sínu en ella. Neikvæð ytri áhrif eru þegar þriðji aðili verður fyrir kostnaði; sem dæmi má nefna að brennsla bensíns hefur í för með sér loftmengun sem veldur ónæði og kostnaði fyrir aðila í umhverfinu. Neikvæð ytri áhrif valda því að neysla eða framleiðsla er meiri en sem samsvarar samfélagslegri hagkvæmni; jákvæð ytri áhrif valda of lítilli neyslu eða framleiðslu.
Ytri áhrif verða vegna þess að viðskiptakostnaður og/eða skortur á vel skilgreindum eignarrétti veldur því að þeir sem valda ytri áhrifunum og þeir sem verða fyrir þeim geta ekki samið sín á milli um lausn. Í slíkum tilfellum er oft hægt að auka samfélagslega velferð með ríkisinngripum, svo sem Pigou-sköttum eða kvótakerfum.
Réttstöðulyfta
Réttstöðulyfta er grein kraftlyftinga sem felst í því að lyfta lyftingastöng af gólfi með því að beygja sig niður, grípa um stöngina og rétta svo úr sér. Aðrar greinar kraftlyftinga eru bekkpressa og hnébeygja.
Stafsetning
thumb|Kennsla í stafsetningu á [[Englandi á fyrri hluta 20. aldar]] Stafsetning (enska spelling) á oftast við það að skrifa orð hins talaða máls með bókstöfum og stafmerkjum samkvæmt ákveðnum reglum, sem kallaðar eru stafsetningarreglur eða ritreglur, og finna má í kennslubókum og handbókum. Í þeim skilningi er unnt að meta stafsetningu ýmist rétta eða ranga eftir því hvort orðin eru skrifuð samkvæmt þessum reglum eða ekki. Annað orð fyrir stafsetningu í þessari merkingu er réttritun.
Stafsetning getur einnig merkt rithátt tungumáls eða ritvenjur, óháð reglum (e. orthography). Í þeim skilningi merkir 'stafsetning' þann hátt, hefð eða venju, sem skapast hefur í tilteknu málsamfélagi um að stafsetja eða skrifa orð hins talaða máls með ákveðnu kerfi bókstafa, sem kallað er stafróf, og stafmerkjum. Þessar hefðir geta verið breytilegar eftir tímabilum, mállýskusvæðum, einstaklingum eða lærdómi skrifara. Hin skráða gerð tungumáls er líka kölluð ritmál en það hugtak felur einnig í sér ýmis önnur einkenni hins ritaða máls, orðaval og setningaskipan, sem eru frábrugðin hinu talaða máli.
Þróun stafsetningar í íslensku
Stafsetning tungumála heimsins hefur þróast frá því byrjað var að skrá hið talaða mál. Fyrstu varðveittu ritheimildir um íslensku eru frá tólftu öld en talið er að ritun á íslensku með latínustafrófi hafi byrjað á elleftu öld. Þrettánda öldin er blómaskeið í íslenskum bókmenntum, bæði í fagurbókmenntum og fræðilegum skrifum, og því verður snemma til ákveðin rithefð sem liggur til grundvallar stafsetningu nútímamáls. Frá fyrri hluta tólftu aldar er Fyrsta málfræðiritgerðin, einstæð lýsing á því hvernig unnt er að nota stafróf erlends máls (latínu) til að skrifa móðurmál sem ekki á sér rithefð (íslensku), og þar með ekki neina hefðbundna notkun bókstafanna.
Íslensk stafsetning mótaðist á fyrstu öldum ritunar í landinu án þess að til væru sérstakar reglur ef frá eru taldar leiðbeiningar Fyrsta málfræðingsins. Það er ekki fyrr en prentöld hefst á sextándu öld og bókaútgáfa fer vaxandi að upp kemur þörf fyrir ákveðnar reglur eða leiðbeiningar um stafsetningu. Fyrstu eiginlegu leiðbeiningar eða reglur um íslenska stafsetningu eru frá átjándu öld, eftir Eggert Ólafsson, en á nítjándu öld eru stafsetningarreglur fyrir íslensku enn svo ómótaðar að um þær er kröftuglega deilt fram á fyrri hluta 20. aldar. Núgildandi reglur um opinbera stafsetningu voru gefnar út af menntamálaráðuneytinu með auglýsingu nr. 132/1974. Þessum reglum er fylgt opinberlega og í skólum en auglýsingin hefur hvorki gildi laga né reglugerðar og því er hverjum og einum frjálst að hafa þann rithátt sem hann kýs.
Almenn skoðun er að stafsetning sé skráning talmálsins og reglulega spretta upp umræður um hvers vegna stafsetning sé ekki í meira samræmi við framburð. Þetta er framburðarsjónarmiðið, að stafsetning eigi að vera sem nákvæmust skráning talmálsins, en á stafsetningu eru fleiri hliðar. Fá ritmál -- ef nokkur -- eru fullkomin skráning talmálsins. Einna næst því kemst finnska, þar sem samsvörun hljóðs og stafs er nálægt því að vera 1:1. Einna fjærst því er enska þar sem samsvörun hljóðs og stafs er mjög óregluleg.
Þróun stafsetningar hjá börnum
Með því að fylgjast með hvernig börn ná tökum á stafsetningu móðurmáls síns er unnt að greina ákveðin skref á þeirri braut sem líka má orða sem svo að þau nái tökum á ákveðnum reglum eða þáttum í stafsetningu. Fyrir íslensku væri eðlilegt að gera ráð fyrir eftirfarndi stigum.
0. Forstig stafsetningar. Barn krotar eða rissar tákn sem líkjast að einhverju leyti stöfum eða ritmáli tilsýndar. Oft er ekki ljóst hvort barnið er að skrifa eða teikna. Allt frá upphafi ritunar virðist krot barna draga dám af því ritmáli sem þau hafa fyrir augum. Fyrsta stafakrot íslenskra barna er því frábrugðið kroti barna sem alast upp við önnur tungumál.