cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portúgal
Fall einveldisins
Portúgölum tókst þó ekki að bæla uppreisnirnar niður og áður en langt um leið þurftu Portúgalar að senda mikinn fjölda viðbótarhermanna til landanna þriggja. Það eru vissulega margar ástæður fyrir því að Portúgölum mistókst að ganga milli bols og höfuðs á uppreisnarmönnum en ein þeirra stærstu er sú að uppreisnarmenn í öllum löndunum þremur nutu stuðnings bæði Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, nokkuð sem ekki var algengt í kalda stríðinu. Markmið stórveldanna beggja var að sjálfsögðu að tryggja sín eigin ítök í löndunum sem voru rík af náttúruauðlindum.
Þrátt fyrir að Salazar fengi heilablóðfall árið 1968 sem lamaði hann þannig að hann gat aldrei tekið þátt í stjórnmálum aftur héldu Portúgalar áfram að berjast í Afríku í heil 6 ár til viðbótar. Endalok baráttunnar komu aðeins eftir uppreisn í Portúgal þann 25. apríl 1974 þar sem herforingjastjórninni var steypt af stóli og vinstri menn komust til valda í landinu. Í Portúgal er sú uppreisn kölluð Nellikubyltingin vegna þess að landsmenn settu nellikur í byssuhlaup hermanna sem óhlýðnuðust þeim fyrirmælum herforingjastjórnarinnar á skjóta á landsmenn til að bæla uppreisnina niður. Í dag er 25. apríl frídagur í landinu.
Kim Yo-jong
Kim Yo-jong (f. 26. september 1987) er norður-kóresk stjórnmálakona. Hún er systir Kims Jong-un, núverandi leiðtoga Norður-Kóreu, og dóttir Kims Jong-il, leiðtoga ríkisins frá 1994 til 2011. Kim Yo-jong er talin njóta mikilla áhrifa innan ríkisstjórnar Norður-Kóreu og hefur verið nefnd sem mögulegur eftirmaður Jong-un sem stjórnandi ríkisins.
Portúgal
Fall einveldisins
Fall nýlendanna hafði það hins vegar í för með sér að mörg hundruð þúsund Portúgalar fluttu aftur til Evrópu með tilheyrandi vandamálum. Landið þurfti í mörg ár á eftir á fjárhagsaðstoð að halda til að reyna að samþætta þessa „nýbúa“ sína og hindra það að efnahagur landsins hrundi, en hann var skiljanlega bágur eftir áratuga einræðisstjórn og þá pólitísku og efnahagslegu ringulreið sem ríkti í kjölfarið á falli hennar.
Í átt til Evrópu
Portúgalar hafa frá falli einræðisstjórnarinnar verið ákafir talsmenn evrópusamvinnu og gengu í Evrópubandalagið árið 1986. Þrátt fyrir mýmargar tilraunir stjórnvalda á síðustu 30 árum til að koma í gegn efnahagsumbótum í landinu, þar sem sumar hafa tekist og aðrar ekki, er niðurstaðan almennt ekki nógu góð og Portúgal er enn þann dag í dag eitt af fátækustu ríkjum Vestur-Evrópu.
Kim Yo-jong
Æviágrip
Eftir valdatöku Kims Jong-un reis Yo-jong hratt til metorða í stjórnkerfi Norður-Kóreu. Árið 2014 birtist hún við hlið bróður síns við opinberar athafnir og tók þátt í kosningum á norður-kóreska þingið. Þátttaka hennar í kosningunum þótti boða að verið væri að undirbúa Yo-jong fyrir stærra hlutverk í stjórn ríkisins. Árið 2017 var Yo-jong gerð að stjórnarmeðlimi í Verkamannaflokknum og var einungis önnur konan sem hlaut þá stöðu. Árið 2018 mætti Yo-jong fyrir hönd bróður síns á Vetrarólympíuleikana sem haldnir voru í Suður-Kóreu það ár og gaf þar Moon Jae-in, forseta Suður-Kóreu, skilaboð um að Kim Jong-un væri reiðubúinn til friðarviðræðna. Þetta var í fyrsta skipti frá skiptingu Kóreu sem meðlimur Kim-ættarinnar steig fæti inn í Suður-Kóreu.
Portúgal
Í átt til Evrópu
Þrátt fyrir að hafa skilað nánast öllum nýlendum sínum á 8. áratug 20. aldar var það ekki fyrr en um aldamótin sem nánast 500 ára valdatíð Portúgala sem nýlenduherra lauk þegar þeir skiluðu síðustu nýlendunni sinni. Sú var Makaó, lítið landssvæði á suðurströnd Kína sem Kínverjar tóku yfir árið 1999.
Kim Yo-jong
Æviágrip
Kim Yo-jong fylgdi bróður sínum á leiðtogafundum hans með Donald Trump Bandaríkjaforseta og Xi Jinping forseta Kína árin 2018 og 2019. Talið er að hún hafi starfað sem ráðgjafi Jong-un og hafi að nokkru leyti stýrt dagskrá og ímynd hans. Þar sem afvopnunarviðræðurnar við Suður-Kóreu og Bandaríkin skiluðu ekki beinhörðum árangri er talið að Jong-un hafi kennt systur sinni um og lækkað hana um tign í nokkurn tíma. Hún komst aftur inn í innsta hring Verkamannaflokksins árið 2020.
Í yfirlýsingum sem Kim Yo-jong gaf út í júní árið 2020 var hún titluð einn æðsti stjórnandi miðstjórnar Verkamannaflokksins. Hún lýsti meðal annars yfir að Norður-Kórea hefði ákveðið að slíta öll­um hernaðar- og stjórn­mála­tengsl­um við Suður-Kóreu þar sem afvopnunarviðræður síðustu ára hefðu farið út um þúfur.
Portúgal
Landfræði
Á meginlandi Evrópu skiptir Tagus áin (einnig kölluð (Tejo) Portúgal í tvennt. Norðan árinnar einkennist landsvæðið af fjöllum og hálendi sem skipta því í fernt. Suður af Tagus ánni liggur Alentejo svæðið með víðfemum sléttum og mun mildara veðurfari en er í norðurhlutanum. Suður af Alentejo tekur Algarve við og skera fjöll landsvæðin tvö í sundur. Loftslagið í Alentejo á mun fremur skylt við loftslagið í suðurhluta Spánar og Marokkó en öðrum landsvæðum Portúgals. Aðrar helstu ár landsins eru Douro, Minho og Guadiana og eiga þær, ásamt Tagus ánni, það sameiginlegt að eiga upptök sín á Spáni.
Asóreyjarnar og Madeira eru staðsettar á miðjum Atlantshafshryggnum og er eldvirkni þar þó nokkur. Síðast gaus eldfjall á eyjunum árið 1957, en það var Capelinhos eldfjallið á vesturhluta eyjunnar Faial sem jók stærð eyjunnar. Eldfjöll á svæðinu hafa myndað nýjar eyjur og telja sumir jarðfræðingar að ný eyja muni myndast í ekki svo mjög fjarlægri framtíð.
Strönd Portúgals er víðfeðm, eða 943 kílómetrar á meginlandinu, 667 kílómetrar á Asóreyjum og 250 kílómetrar á Madeira. Alls gera það 1860 kílómetra. Portúgal státar af góðum ströndum, sérstaklega í suðurhlutanum, þar sem strendurnar á Algarve eru heimsfrægar. Á eyjunni Porto Santo mynda strandþekjur einnig vinsælar strendur sem ferðamenn sækja í. Ein besta strönd landsins er þó hvorki staðsett í suðurhlutanum né á eyjunum heldur í norðurhlutanum, nokkra kílómetra frá borginni Aveiro. Ströndin er 45 kílómetrar að lengd og allt að 11 kílómetrar að breidd og státar af miklu fiska- og fuglalífi. Mjór höfði myndar þar lón sem margir líta á sem eina mestu sérstöðu í allri og oft mikilfenglegri strönd landsins.
Veðurfar landsins er gott. Meðalhiti á meginlandinu er yfir 13 gráður í norðurhluta landsins og 18 gráður í suðurhlutanum á meðan veðurfarið á eyjum landsins er rakara. Ekki er óalgengt að hitinn á meginlandinu fari yfir 30 gráður í norðurhlutanum yfir sumarmánuðina og yfir 40 gráður í suðurhlutanum. Rigning er algeng á veturna, þó svo sólardagar séu einnig margir. Hitinn á veturna fer sjaldan niður fyrir 5 gráður við ströndina en getur farið niður fyrir frostmark inn til landsins á veturna. Nokkuð algengt er að það snjói í fjöllum landsins, sérstaklega í Serra da Estrela (ísl. „Fjallgarður stjarnanna“).
Stjórnmál
Forseti landsins, sem jafnframt er yfirmaður hers landsins, er kosinn til fimm ára í senn af þjóðinni. Völd forsetans felast í skipun forsætisráðherra, sem jafnframt er kosinn af þinginu, sem og annarra ráðherra, sem tilnefndir eru af forsætisráðherranum. Forsetinn getur leyst upp ríkisstjórnina, líkt og gerðist í upphafi ársins 2005, sem og þingið. Þessi völd eru þó háð takmörkunum þar sem forsetinn verður fyrst að ráðfæra sig við ríkisráðið sem samanstendur af sex fyrrum forsetum lýðveldisins og tíu borgurum, fimm sem forsetinn tilnefnir og fimm sem tilnefndir eru af þinginu. Algengast er að forsetinn beiti valdi sínu þegar hann samþykkir eða hafnar löggjöfum þingsins.
Þingið (Assembleia da República á portúgölsku) starfar í einni málstofu og samanstendur af 230 þingmönnum sem þjóna til fjögurra ára í senn. Hlutverk þingsins er að setja lög í landinu og forseti þess er handhafi forsetavalds að forsetanum fjarverandi.
Forsætisráðherra landsins fer fyrir ríkisstjórninni og tilnefnir ráðherra. Þegar ný ríkisstjórn er kjörin hefur hún þær skyldur að útlista stefnu sína í stórum dráttum og leggja hana fyrir þingið. Ef meirihluti þingsins hafnar ekki stefnu forsætisráðherrans telst þingið hafa staðfest ríkisstjórnina.
Dómstólar landsins starfa á nokkrum stigum, þar sem hæstiréttur fer með æðsta dómsvald.
Tveir stjórnmálaflokkar eru ráðandi í landinu, Sósíalistaflokkurinn PS (Partido Socialista) og sósíaldemókratar PSD (Partido Social Democrata), sem báðir fylgja sömu stefnu í grunninn. Báðir flokkarnir styðja nána samvinnu evrópulanda og leggja mikla áherslu á frjálsan markað og félagslega þætti. Aðrir flokkar sem eiga sæti á þingi eru: kommúnistar PCP (Partido Comunista Português), alþýðuflokkurinn PP (Partido Popular), vinstriflokkurinn BE (Bloco de Esquerda) og umhverfissinnar PEV (Partido Ecologista Os Verdes). Allir eru þeir vinstri flokkar utan alþýðuflokkinn, PP. Árið 2005 vann sósíalistaflokkurinn stórsigur í kosningum og hefur hreinan meirihluta á þingi (121 þingsæti). Forsætisráðherra landsins er António Costa.
Portúgalskur almenningur er afar hallur undir Evrópusambandið og samstarf Evrópuþjóða, en 60% landsmanna segjast styðja sambandið.
Trú er sterk í landinu sem sést einna best á því að lög gegn fóstureyðingum eru ströng og fóstureyðingar aðeins leyfðar ef um nauðgun er að ræða eða þar sem líf móðurinnar kann að vera í hættu. Árið 1998 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um málið, þar sem 49% þjóðarinnar vildi leyfa fóstureyðingar og 51% var á móti. Allar líkur eru á því að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin árið 2006. Samkynhneigðir njóta nú aukinna réttinda en aðeins eftir tilskipun frá Evrópusambandinu þar um.
Landamæradeilur við Spán
Portúgal á í landamæradeilum við nágranna sinn, Spán, um Olivença svæðið í suðurhluta landsins (Olivenza á spænsku). Árið 1815 samþykktu Spánverjar að skila svæðinu aftur til Portúgala en það hefur ekki verið gert enn. Samkvæmt alþjóðalögum telst Olivença til Portúgals, þrátt fyrir að hafa verið undir spænskri stjórn frá árinu 1801. Þó að Portúgal viðurkenni ekki rétt Spánar yfir svæðinu eru deilurnar ekki harðar.
Ditlev Thomsen
Ditlev (skírður Dethlef) Thomsen (1805-1857) eldri var kaupmaður í Reykjavík. Hann fæddist 25. nóvember 1805 í Bov á Suður-Jótlandi og fluttist 1826 til Íslands. Hann var fyrst verslunarstjóri á vegum Flensborgar-kaupmenns  í Keflavík. Hann hlaut borgararéttindi í Reykjavík sem verslunarstjóri 15. október 1829 en borgarabréf sem kaupmaður 29. júlí 1837. Ditlev Thomsen byrjaði með verslun í Sívertsenshúsi við Hafnarstræti 22. Árið 1844 reisti hann verslunarhús við Lækjartorg sem síðar var stækkað. Þar voru um tíma mikil umsvif og var verslunin kölluð Thomsens-magasín. Það var seinna Hótel Hekla.
Portúgal
Stjórnsýslueiningar
Skipting landsins er nokkuð flókin. Því er skipt í 308 sveitarfélög (concelhos) og þeim er svo aftur skipt í yfir 4.000 hreppa (freguesias). Báðir þeir falla svo í yfirflokka sem sumir hafa að gera með stjórnun svæða en aðrir með hlutverk þeirra (s.s. ferðamannasvæði).
Ditlev Thomsen
Ditlev Thomsen átti í deilum um veiðirétt í Elliðaánum, en konungur hafði selt honum þau hlunnindi árið 1853. Hann fórst með póstskipinu "Søløven" við Þrælavík vestur af Lóndröngum þann 27. nóvember 1857.
Portúgal
Stjórnsýslueiningar
Róttækasta skipting landsins var gerð árið 1976, þegar var annars vegar skipt upp í Portúgal meginlandsins og svo í eyjaklasana tvo (Azoreyjar og Madeira), sem með því fengu takmarkaða sjálfsstjórn.
Þéttbýli skiptist í þrjá hluta:
Ferðaþjónusta
Mest sótta ferðamannasvæði Portúgals er héraðið Algarve í suðurhluta landsins og þá sérstaklega Albufeira, sem er vel þekkt meðal margra Íslendinga. Ferðamannastraumurinn til héraðsins var þó óverulegur fram til 6. áratugar síðustu aldar áður en flugvöllurinn í Faro var opnaður. Flestir ferðamenn sem koma til landsins eru frá Bretlandi, Þýskalandi og Skandinavíu.
Næststærsti ferðamannastaður landsins er sjálf höfuðborgin, Lissabon. Flestir sem þangað sækja leita í ofgnótt af sögu borgarinnar sem endurspeglast í þeim aragrúa minnisvarða sem finna má í borginni. Meðal frægustu minnisvarða hennar er Betlehemsturninn og Jeronimo klaustrið.
Porto, önnur stærsta borg landsins, dregur að sér sinn skerf af ferðamönnum. Auk þess að vera mesta púrtvínsborg heims, státar borgin af brú eftir Gustave Eiffel og heilum borgarhluta sem hefur verið settur á Heimsminjaskrá UNESCO.
Samgöngur
Á 9. áratug síðustu aldar settu portúgölsk stjórnvöld samgöngumál á oddinn, enda leit hægri stjórn Cavaco Silva svo á að samgöngur væri ein helsta forsenda þess að landið stæði jafnfætis öðrum og ríkari löndum álfunnar. Í dag státar landið af nálægt 70.000 kílómetrum af hraðbrautum þar sem, því miður, er ein hæsta tíðni dauðsfalla í Evrópu af völdum gáleysisaksturs.
Löng strönd landsins gerir hafnir þess sérstaklega mikilvægar fyrir efnahag þess. Helstu hafnirnar eru í Lissabon í landinu miðju, Porto í norðurhlutanum, Setúbal, Sines og Faro í suðurhlutanum og Funchal og Ponto Delgada á eyjum landsins. Margar hafnirnar hafa verið teknar í gegn á síðustu árum, enda flestar illa á sig komnar. Tvær stærstu borgir landsins – Lissabon og Porto – státa af lestarkerfi innan borganna sem hvort um sig er yfir 35 kílómetrar að lengd og kallast þau Metro á portúgölsku. Að auki er mikið lestarkerfi í byggingu sem mun tengja saman þéttbýliskjarnana suður af höfuðborginni. Einnig er lestarkerfi í byggingu fyrir borgina Coimbra.
Flugvellir landsins voru margir hverjir endurbættir í tengslum við Evrópukeppnina í knattspyrnu sem haldin var í landinu árið 2004. Þannig var Sá Carneiro flugvöllurinn í Porto algerlega endurbyggður og er hann nú sá glæsilegasti í landinu. Flugvöllurinn í Lissabon er Líka endurbyggður en ekki jafn glæsilegur.
Farsímaeign í Portúgal er með því hæsta sem gerist í heiminum. Sú staðreynd að landið er eitt það þéttbýlasta í Evrópu gerði það einnig að verkum að þriðju kynslóðar farsímakerfið var fyrst tekið í notkun í landinu (ásamt í Þýskalandi) árið 2004. Í dag eru 11 milljón manns áskrifendur að farsímanúmeri, heilli einni milljón meira en íbúafjöldi landsins. Stærstu farsímakerfin eru í eigu Portugal Telecom (PT) og Vodafone.
Tungumál
Portúgalska er opinbert tungumál landsins en hún að rætur sínar að rekja til latínu. Annað tungumál landsins er Mirandês, sem talað er af um 15.000 íbúum í norðurhluta landsins. Portúgalska stafrófið samanstendur af öllum stöfum latneska stafrófsins, nema K og Y sem sagt A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, X, Z.
Trúarbrögð
Meirihluti Portúgala (eða um 84% þjóðarinnar) er kaþólskur. Þrátt fyrir þetta sýndi rannsókn, sem unnin var af kaþólsku kirkjunni 2001, að einungis 18,7% landsmanna sækti reglulega kirkju. Nokkur hópur mótmælenda er í landinu og er flestir þeirra innflytjendur frá Brasilíu. Smáir hópar múslíma, gyðinga og hindúa er einnig í landinu, flestir þeirra fyrsta kynslóð innflytjenda.
Portúgalska stjórnarskráin tryggir trúfrelsi í landinu, en þó er samkomulag um að gera kaþólsku kirkjunni hærra undir höfði en öðrum trúarhópum. Algengt er að fulltrúar kaþólsku kirkjunnar séu viðstaddir opinberar athafnir og blessi þá sem þær sækja eða haldi jafnvel stuttar messur.
Þrátt fyrir að taka trú sína alvarlega (fremur þó í orði en á borði) eru Portúgalar ekki þekktir fyrir að blanda saman trú- og stjórnmálum, líkt og sást árið 1995 þegar þeir kusu sér Jorge Sampaio sem forseta, en hann aðhylltist ekki kaþólska trú.
Menntun
Menntakerfi landsins er skipt niður í forskóla (Pré-Escolar) fyrir börn undir 6 ára aldri, Grunnskóla (Ensino Básico), sem samanstendur af þremur stigum sem samtals telja 9 ár, framhaldsskóla (Ensino Secundário) sem tekur þrjú ár og háskóla (Faculdades) og tækniskóla (Ensino Superior). Menntun er ókeypis og 9 ára skólaganga er skylda í landinu. Frumvarp hefur verið lagt fram í Portúgalska þinginu um að börn verði að ganga í skóla þar til þau nái fullorðinsaldri (18 ára aldri). 6,7% þjóðarinnar er ólæs, nær eingöngu eldra fólk.
Fyrsti háskóli Portúgals — O Estudo Geral (Í dag Háskólinn í Coimbra) — var stofnaður þann 1. mars 1290 í Lissabon samkvæmt tilskipun frá Dinis konungi og er næstelsti háskóli í Evrópu. Háskólinn var fluttur til Coimbra árið 1308, og fluttist svo nokkrum sinnum aftur á milli borganna tveggja allt til ársins 1537. Árið 1559 var Háskólinn í Évora stofnaður af Henrique kardinála sem síðar átti eftir að verða konungur Portúgals og laut skólinn stjórnar jesúíta. Á 18. öld lokaði Marquês de Pombal háskólanum í Évora í tilraun til að minnka völd jesúíta í landinu. Á 19. öld voru mýmargir skólar stofnaðir, t.a.m. Tækniskólinn (Escola Politécnica) og Iðnskólinn (Escola Industral), báðir staðsettir í Lissabon.
Þegar lýðveldi skaut rótum í landinu voru margir þessara skóla innlimaðir í Háskólann í Lissabon og Háskólann í Portó. Á 6. áratuginum var Kaþólski háskólinn stofnaður, og var hann fyrsti skólinn sem ekki var rekinn af portúgalska ríkinu.
Bóla
thumbnail|Bóla. Bólugil í baksýn. Bóla er eyðibýli í Blönduhlíð í Skagafirði. Bærinn, sem var hjáleiga frá Uppsölum, hét áður Bólstaðargerði og var lengst af í eyði á 18. öld og fram til 1833, er Hjálmar Jónsson skáld byggði þar bæ og kallaði fyrst Bólugerði en síðan Bólu og það nafn hafði jörðin eftir það. Skammt frá bænum fellur Bóluá niður fjallið í sjö fossum í hrikalegu gili, Bólugili. Þar bjó tröllkonan Bóla eftir því sem þjóðsögur hermdu.
Portúgal
Menntun
Mesta fjölgun háskóla varð þó á 7. áratugi 20. aldar þegar skólar líkt og Háskólinn í Aveiro og Háskólinn í Minho voru stofnaðir, ásamt mörgum einkaskólum.
Á fyrsta áratugi 21. aldar setti miðjustjórn José Sócrates menntamálin á oddinn. Meiri peningum var varið til málaflokksins og ríkisstjórnin gaf út að allir í landinu skyldu læra ensku. Þetta hefur mælst vel fyrir hjá landsmönnum þó svo að áhrif þessa eigi að sjálfsögðu enn eftir að koma fullkomlega í ljós.
Bóla
Bóla er helst þekkt fyrir búsetu Bólu-Hjálmars þar á árunum 1833-1843 en henni lauk eftir að gerð var þjófaleit hjá honum. Minnisvarði um Hjálmar var reistur í Bólu 1955. Bóla fór í eyði 1976.
Portúgal
Menning
Menning Portúgals er undir áhrifum af þeim mörgu straumum og stefnum sem landið hefur orðið fyrir á síðustu 1000 árum, ekki hvað síst frá nýlendum sínum.
Tónlist
Portúgölsk tónlist er samsuða margra strauma. Þekktasta form hennar er án efa Fado, þunglyndisleg og tregablandin tónlistarstefna sem óx og dafnaði bæði meðal lægri stétta landsins sem og í háskólasamfélagi þess. Það orð sem best lýsir tónlistinni er portúgalska orðið saudade. Orðinu saudade (sem helst væri þýtt með hryggð) er ætlað að lýsa þeirri sammannlegri tilfinningu sem felst í því að vera ástfanginn af einhverjum eða einhverju sem maður er fjarri. Þrátt fyrir að stefnan teljist portúgölsk á hún væntanlega uppruna sinn í afrískum þrælasöngvum ásamt tónlist portúgalskra sjómanna, auk þess sem hún hefur orðið fyrir áhrifum af arabískum söngvum. Fado skiptist í tvær meginstefnur: Þá sem á uppruna sinn í höfuðborginni, Lissabon, og þá sem má rekja til háskólabæjarins Coimbra. Fyrrnefnda stefnan var talin tónlist alþýðunnar og flytjendurnir voru yfirleitt konur, á meðan sú síðari var tók sig alvarlegar, var hástemmdari og yfirleitt flutt af karlmönnum. Frægustu fadosöngvarar landsins eru Amália Rodrigues, Mariza, Ana Moura, Cristina Branco, auk hljómsveitarinnar Madredeus.
Bókmenntir
thumb|right|Ljóðskáldið Luís de Camões Bókmenntir Portúgals hafa þróast frá 13. öld, þegar hljóðfæraleikarar ferðuðust um og fluttu kvæði fyrir þá sem vildu heyra. Dáðasti rithöfundur landsins er sennilega Luís de Camões (1524 – 1580) sem skrifaði söguljóðið Os Lusíadas á ferðum sínum um Afríku og Asíu. Annað vinsælt ljóðskáld er Fernando Pessoa (1888 – 1935) sem skrifaði ljóð undir mörgum dulnefnum þar sem hann spann upp karaktera sem jafnvel rifust sín á milli á prenti. Meðal annarra frægra rithöfunda landsins eru Almeida Garrett, Alexandre Herculano, Eça de Queirós, Sophia de Mello Breyner Andresen, António Lobo Antunes og José Saramago, sem hlaut Bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1998, fyrstur portúgalskra rithöfunda.
Byggingarlist
Byggingarlist landsins hefur orðið fyrir miklum utanaðkomandi áhrifum í gegnum aldirnar og því erfitt að staðsetja hana en hún hefur sín eigin séreinkenni og sínar eigin stefnur, svo sem Manulinu eða síðgotneskan stíl. Einkennandi fyrir portúgalska bygginarlist er notkun skrautlegra flísa. Ýmsir borgarhlutar, og jafnvel heilu borgirnar (líkt og Sintra) eru á heimsminjaskrá UNESCO. Portúgal státar af einum fremsta arkitektaskóla heims, sem einfaldlega kallast Escola do Porto, eða Portóskólinn.
Matarmenning
Portúgölsk vín hafa verið flutt út síðan á dögum Rómverja. Þrátt fyrir að hafa unnið til alþjóðlegra verðlauna er sagt að Portúgalar kunni ekki að markaðsetja vín enda eru þau illfáanleg í mörgum löndum. Helstu vínin eru Vinho Verde (óþroskað hvítvín), Vinho Alvarinho (sérstök gerð hvítvíns) og Vinho do Alentejo (vín frá Alentejo svæðinu, oft talin þau bestu í Portúgal). Portúgal, nánar tiltekið norðurhluta landsins í kringum Porto og ána Douro, er einnig heimsfrægur fyrir púrtvínsgerð, þó svo flestar púrtvínsverksmiðjur landsins séu í eigu Englendinga. Þrátt fyrir að púrtvín (portúgalska: Vinho do Porto) dragi nafn sitt af borginni Portó eru vínin ekki framleidd í þeirri borg heldur í Vila Nova de Gaia, við suðurhluta Douro árinnar.
Íþróttir
Fótbolti er langvinsælasta íþrótt landsins, enda hefur landið verið ofarlega á heimslista FIFA undanfarna áratugi. Portúgal hefur alið af sér marga þekkta fótboltamenn í gegnum tíðina og eru þeir helstu Luís Figo, goðsögnin Eusébio, Rui Costa, Pauleta og Cristiano Ronaldo. Luis Figo meðal annars var kjörinn knattspyrnumaður Evrópu árið 2001 þegar hann spilaði með Real Madrid og Cristiano Ronaldo var kjörinn knattspyrnumaður ársins af FIFA árið 2008 og knattspyrnumaður Evrópu. Hjólaskautahokkí er einnig vinsælt, enda Portúgal það land sem hefur unnið flesta titla á því sviði. Golf er einnig mikið stundað í landinu, og þá helst í suðurhlutanum í kringum ferðamannakjarna, sem og blak og strandfótbolti.
Gullna kynslóðin
Í lok 9. áratugar síðustu aldar komu fram á sjónarsviðið ungir knattspyrnumenn í Portúgal sem náðu aðdáunarverðum árangri í knattspyrnu með landsliði Portúgala sem skipað var leikmönnum yngri en 21 ára, og sem aflaði þeim viðurnefnisins ‘Gullna kynslóðin’. Þannig vann þetta ungmennalandslið Portúgala tvö heimsmeistaramót í knattspyrnu í röð (árið 1989 og 1991) og hafði meðal annars innanborðs knattspyrnumennina Luis Figo og Rui Costa. Líkt og skiljanlegt er voru væntingar Portúgala til þessara knattspyrnumanna sinna miklar þegar þeir tóku út þroska sinn á knattspyrnuvellinum - og að sama skapi urðu vonbrigðin mikil þegar þeim mistókst það keppni eftir keppni. Í sjálfu sér er rangt að segja að niðurstaðan sé engin. Í Evrópukeppninni árið 2000 tapaði landsliðið fyrir Frökkum, sem síðar urðu Evrópumeistarar, og í Evrópukeppninni árið 2004, sem haldin var í Portúgal, tapaði liðið í úrslitaleiknum fyrir Grikkjum, 1 - 0. Þrátt fyrir þessa næstum-því-sigra er niðurstaðan langt í frá sú sem búist var við.
Skagen
thumb|Miðbærinn í Skagen Skagen (nefndur Vendilskagi á íslensku eða Vandilskagi) er bær og umhverfið í kring í Vendilsýslu á Norður-Jótlandi. Bærinn sjálfur er nyrsti bær Danmerkur. Íbúafjöldi í Skagen var um 8.000 árið 2018. .
Bærinn
Á Skagen er næsthæsti viti Danmerkur Skagen Fyr (eða Det grå fyr) en þaðan er gott útsýni yfir næsta nágrenni. Bærinn er þekktur fyrir fiskihöfn sína og er mjög vinsæll áfangastaður ferðamanna. Þar er t.d. haldin hátíð á hverju ári, eða allt frá árinu 1971, sem nefnist Skagen festival og er fjölsótt hátíð. Endastöð fyrir Skagebanen er Skagen Station og var byggð 1919.
Suður af Skagen er „Den tilsandede kirke“ og tanginn sem teygir sig upp af Vendilskaganum nefnist Grenen (Greinin), en hann aðskilur Skagerrak og Jótlandshaf (Kattegat). Á svæðinu i kringum Skagen er sérkennileg náttúra, sem ekki er að finna annars staðar í Danmörku.
thumb|right|Grenen Hópur danskra málara – kallaðir Skagamálararnir, þau P.S. Krøyer, Anna Ancher og Michael Ancher o.fl. - dáðust mjög að birtunni á þessum slóðum og fluttust þangað til að mála, en mörg verka þeirra er hægt að sjá á Skagens Museum.
Liturinn á húsunum er sérstakur – og nefnist skagengul á dönsku (skagagulur) – og hvítir kantar á þaksteininum þykja einkenna bæinn og nágrennið.
Írland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Írland hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 54 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið. Landið hefur aðeins verið fjarverandi tveim keppnum, árin og. Írska sjónvarpsstöðin RTÉ One sér um sýningu keppnanna. Írland á metið í fjölda sigra, eða samtals sjö og er eina landið sem hefur unnið þrisvar í röð.
Sigrar Írlands voru náðir af Dana með laginu „All Kinds of Everything“, Johnny Logan með lögunum „What‘s Another Year“ og „Hold Me Now“ , Linda Martin með laginu „Why Me?“ , Niamh Kavanagh með laginu „In Your Eyes“ , Paul Harrington og Charlie McGettigan með laginu „Rock 'n' Roll Kids“  og Eimear Quinn með laginu „The Voice“. Johnny Logan er eini þátttakandinn sem hefur sigrað tvisvar. Einnig var hann einn af höfundum lagsins árið 1992. Írland hefur endað í öðru sæti með Sean Dunphy, Linda Martin , Liam Reilly og Marc Roberts , og hefur endað í topp-5 í samtals átján skipti.
Frá innleiðingu undankeppnanna árið hefur Írland ekki komist áfram í níu skipti, og endaði í seinasta sæti árin  og. Einu topp-10 niðurstöðurnar síðan 2004 eru Brian Kennedy í tíunda sæti og Jedward í áttunda sæti.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Addi
Addi er íslenskt karlmannsnafn.
30. júlí
30. júlí er 211. dagur ársins (212. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 154 dagar eru eftir af árinu.
Áslákur Ingvarsson
Áslákur Ingvarsson (fæddur 22. nóvember 1990 í Reykjavík) er íslenskur leikari. Hann er sonur leikarahjónanna Ingvars Eggerts Sigurðssonar og Eddu Arnljótsdóttur.
Áslákur er þekktastur fyrir leik sinn í kvikmyndinni Kaldaljós þar sem hann lék á móti föður sínum Ingvari og yngri systur sinni Snæfríði. Áslákur hefur einnig tekið þátt í uppsetningum Þjóðleikhússins á sýningum á borð við Oliver Twist.
Áslákur útskrifast frá Menntaskólanum við Hamrahlíð vorið 2010. Hann hefur verið virkur í félagslífi skólans allt frá upphafi skólagöngu sinnar og einnig virkur meðlimur Hamrahlíðarkóranna. Í apríl 2010 söng hann fyrir hönd skólans í söngkeppni framhaldsskólanna á Akureyri og stóð sig með mikilli prýði. Hann flutti lagið Sofð þú mér hjá.
Koss
thumbnail|hægri|Nítjándu aldar málverkið Kossinn eftir [[Francesco Hayez.]] Koss er það þegar vörum er þrýst að öðrum sem tjáning ástar eða hlýju, af virðingu eða til kveðju. Margir prímatar sýna atferli sem líkist kossum. Fingurkoss er það þegar menn kyssa í lófa sér og blása honum í átt að þeim sem á að hljóta hann.
Fræðimenn eru ekki sammála um það hvort það að kyssa sé manninum eðlislægt eða hvort það er lærð hegðun.
Bundesliga
Bundesliga, '''1. Bundesliga eða þýska úrvalsdeildin''' er efsta deild þýskrar knattspyrnu. Deildin var stofnuð árið 1963. 18 lið eru í deildinni. Hvert ár detta út 2 lið og 2 önnur koma úr 2. Bundesliga. 56 lið hafa verið í Bundesligunni frá upphafi. Deildin er mest sótta fótboltadeild í heimi með um 44.000 áhorfendur að meðaltali (2018-2019) en miðaverð er það ódýrasta í topp 5. efstu deildum Evrópu. Tímabilið er frá ágúst og fram í maí en 6 vikna jólafrí er frá desember og janúar.
Á Íslandi er hægt að horfa á Bundesliga í gegnum streymisveituna Viaplay.
Met
uppfært í apríl, 2022.
Elisabeth Harnois
Elisabeth Harnois (fædd Elisabeth Rose Harnois, 26. maí 1979) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í sjónvarpsþáttunum One Tree Hill, Miami Medical og CSI: Crime Scene Investigation.
Einkalíf
Harnois fæddist í Detroit, Michigan en ólst upp í Los Angeles. Hefur hún stundað leiklist síðan hún var þriggja ára og kom fram í tveimur kvikmyndum þegar hún var fimm ára, Where are the Children? og One Magic Christmas. Stundaði nám við Wesleyan-háskólann í Middletown, Connecticut þaðan sem hún útskrifaðist með gráðu í kvikmyndafræðum árið 2001.
Harnois var tilnefnd til Young Artist verðlaunanna árið 1987 fyrir hlutverk sitt í One Magic Christmas og aftur árið 1988 fyrir gestahlutverk sitt í Highway to Heaven. Vann hún verðlaunin árið 1993 fyrir hlutverk sitt sem Alice í Adeventures in Wonderland.
Verðlaun og tilnefningar
Young Artist-verðlaunin
Aldamótagarðarnir
Aldamótagarðarnir voru fyrstu garðlönd Reykvíkinga þar sem fólk fékk úthlutað reitum til að rækta kartöflur og kál. Þeir voru í Vatnsmýri fyrir sunnan gróðrarstöð sem þar var þar sem nú er Einarsgarður. Aldamótagarðarnir voru nokkuð austan við Umferðarmiðstöðina og beint suður af húsi Fæðingardeildar Landspítalans. Aldamótagarðarnir voru stofnaðir árið 1901 að frumkvæði Einars Helgasonar garðyrkjumanns. Árið 1938 eru Aldamótagarðarnir 63 að tölu, Melagarðarnir við Sandvíkurveg 65, Sauðagerðisgarðar fyrir sunnan Verkamannabústaðina 18, Gróðrarstöðvargarðarnir um 70 og Kringlumýrargarðarnir 421. Aldamótagarðarnir stóðu fram yfir seinni heimsstyrjöld. Árið 1959 voru skólagarðarnir fluttir þangað en þeir þurftu þá að víkja af Klambratúni og árið 1960 veitti bæjarráð leyfi fyrir umferðarmiðstöð á svæði þar sem Aldamótagarðarnir voru.
Juniperus arizonica
Juniperus arizonica er tegund af barrtré í einisætt. Upprunninn frá Bandaríkjunum (Arizona og New Mexico) og Mexíkó (Sonora og Chihuahua).
AA-samtökin
AA-samtökin, (e. Alcoholics Anonymous) oft einfaldlega kölluð AA, eru óformleg samtök um tveggja milljóna einstaklinga víða um heim sem eru virkir eða óvirkir alkóhólistar. Samtökin voru stofnuð árið 1935 í Akron, Ohio. Allir meðlimir samtakana eiga það sameiginlegt að vilja hætta að nota áfengi eða önnur vímuefni. Þessir einstaklingar hittast í hópum í sínu samfélagi og geta hóparnir verið mjög misstórir, allt frá undir tíu einstaklingum til hundraða.
Yfirlýst markmið AA-félaga er að halda sér óvirkum og hjálpa öðrum alkóhólistum til að gera það sama. Einnig er mælst til þess að sækja fundi samtakana og fylgja kerfi þess. AA var fyrsta 12-spora kerfið og er fyrirmynd annarra kerfa.
Í AA-bókinni er gerður greinarmunur á alkóhólista og drykkjumanni. Drykkjumaðurinn drekkur eins og alkóhólisti, og gæti jafnvel dáið nokkrum árum fyrir sinn tíma (það er flýtt dauða sínum af völdum áfengis). Eini munurinn er að drykkjumaðurinn getur hætt að drekka af sjálfsdáðum, þó hann þiggi hjálp á afvötnunar- eða sjúkrastofnun til að ná heilsu. Alkóhólistinn getur einfaldlega ekki hætt af sjálfsdáðum eða með hjálp frá fagaðilum. Hann mun alltaf drekka aftur.
ICAN
ICAN eða International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (Alþjóðleg her­ferð til af­náms kjarna­vopna á íslensku) eru alþjóðleg regnhlífarsamtök friðar- og afvopnunarsinna sem stofnuð voru árið 2007 til að beita sér fyrir banni við kjarnorkuvopnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Baráttan skilaði sér með samþykkt sáttmálans um bann við kjarnavopnum sumarið 2017. Fyrir þátt sinn í því máli hlutu samtökin Friðarverðlaun Nóbels sama ár.
Upphafið
Árið 2006 samþykktu Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá, handhafar friðarverðlaunahafa Nóbels árið 1985, tillögu á þingi sínu í Helsinki, sem haldið er annað hvort ár, þess efnis að alþjóðlegu átaki gegn kjarnorkuvopnum yrði hrundið af stað. Hin nýja hreyfing hlaut heitið ICAN og voru haldir tveir stofnfundir á árinu 2007, annar í Melbourne í Ástralíu, þar sem fyrir var öflugt samfélag kjarnorkuvopnaandstæðinga en hinn í Vínarborg þar sem fram fór fundur aðildarríkja samningsins gegn dreifingu kjarnorkuvopna. Niðurstaða skipuleggjenda ICAN var sú að sá samningur muni ekki duga til að útrýma kjarnorkuvopnum, heldur þyrfti að vinna að banni á vegum Sameinuðu þjóðanna í sama anda og efnavopnasamningurinn og bann við jarðsprengjum.
King-Crane-sendinefndin
thumb|right|King-Crane-sendinefndin árið 1919. King-Crane sendinefnidn (King-Crane Commission) var opinber rannsóknarnefnd á vegum Bandaríkjastjórnar sem skoðaði hvernig ráðstafa ætti svæðum innan fyrrum Tyrkjaveldisins sem ekki væru tyrknesk. Skýrslan átti að upplýsa stjórnvöld í Bandaríkjunum um hagi fólksins sem þar byggi og hverjar óskir þeirra væru fyrir framtíð sína í ljósi þess að Tyrkjaveldi hafði liðast í sundur. Sendinefndin heimsótti landsvæði sem í dag tilheyra Palestínu, Sýrlandi, Líbanon og Tyrklandi (Anatólía) þar sem hún kannaði skoðanir fólks og lagði mat á þær leiðir sem mögulegar væru fyrir framtíðaruppbyggingu svæðisins. Nefndin var skipuð af Woodrow Wilson og samanstóð af Henry Churchill King og Charles R. Crane. Nefndin hóf störf í júní 1919 og lagði fram skýrslu sína þann 28. ágúst sama ár en skýrslan var ekki birt fyrr en 1922.
Árangur
Skýrslan skilaði takmörkuðum árangri. Á friðarráðsstefnunni í París 1919 voru örlög svæðisins að mestu ráðin og þar sem skýrslan kom ekki út fyrr en 1922 hafði hún lítl sem engin áhrif á það ferli. Sendinefndin var skipuð einhliða af Bandaríkjunum þar sem önnur ríki studdu ekki framtakið nema að takmörkuðum hluta. Einnig höfðu Frakkar og Bretar samið sín á milli um skiptingu svæðisins (Sykes-Picot samkomulagið).
Niðurstöður
Aðrar niðurstöður voru meðal annars að nefndin lagðist gegn stofnun ríkis gyðinga í Palestínu og töldu nefndarmenn að ómögulegt væri að stofna og viðhalda slíku ríki nema með hervaldi. Nauðsynlegt væri að skoða málefni Palestínu og Jerúsalem (þar sem helgustu staði Kristindóms, Íslam og Gyðingdóms er að finna), sérstaklega þar sem taka þyrfti tillit til allra trúarbragaða, engin ein trúarbrögð mættu ákvarða einhliða örlög helgustu staða þriggja stærstu trúarbragða heimsins.
Skrif skýrslunnar höfðu á endanum afar lítil áhrif að örlög ríkja á svæðinu. Gömlu heimsveldin Bretland og Frakkland sömdu sín á milli án þess að taka hagsmuni eða óskir fólksins sem bjó á svæðinu með í reikninginn.
Tansaníska karlalandsliðið í knattspyrnu
Tansaníska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Tansaníu í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM en einu sinni tekið þátt í úrslitum Afríkukeppninnar.
Liverpool-land
thumb|right|Kæmpehøjen á Liverpool-landi. Liverpool-land er fjalllendur og vogskorinn skagi á Austur-Grænlandi, norðan við mynni Scoresby-sunds. Í vestri markast það af Hurry-firði, en í austri liggur það að Grænlandshafi. Skaginn nær frá Greville-höfða í norðri að Tobin-höfða í suðri og er 125 km á lengd. Norðan við Hurry-fjörð tengist Liverpool-land við Jameson-land.
Enski landkönnuðurinn William Scoresby gaf skaganum nafn sitt eftir ensku borginni Liverpool þaðan sem skip hans var gert út. Hann taldi að hann gæti verið eyja, og að Carlsberg-fjörður í norðri tengdist við Hurry-fjörð, en Carl Ryder staðfesti löngu síðar að svo var ekki. Syðst á Liverpool-landi eru þorpið Ittoqqortoormiit og sumarbyggðirnar á Tobin-höfða og Hope-höfða.
Á Liverpool-landi eru meðal annars Roscoe-fjöll, Sæfjöll, Didrik Pining-fjöll og Heywood-fjöll. Hæstu tindarnir eru Tvillingerne (1430 metrar) og Korsbjerget (1400 metrar) í Roscoe-fjöllum sunnarlega á Liverpool-landi. Stórifjörður liggur inn í landið úr austri um 25 km og sker það næstum í tvennt. Margir styttri firðir ganga inn í austurströndina, eins og Mariager-fjörður og Horsens-fjörður, og þar eru eyjar eins og Janusey og Hlýnunarey (sem var nýlega viðurkennd sem eyja).
Adel
Adel er íslenskt karlmannsnafn.
Sighvatur Björgvinsson
Sighvatur Kristinn Björgvinsson (f. 23. janúar 1942) er íslenskur stjórnmálamaður, fyrrum ráðherra og framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Hann var fyrst kjörinn á Alþingi fyrir Alþýðuflokkinn í Vestfjarðakjördæmi árið 1974 og sat síðar á þingi fyrir Samfylkinguna til 2001.
Sighvatur var fjármálaráðherra í minnihlutastjórn Benedikts Gröndals 1979 til 1980, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í Viðeyjarstjórninni frá 1991, iðnaðar- og viðskiptaráðherra í sömu ríkisstjórn frá 1993 og fór með bæði ráðuneytin síðustu mánuði stjórnarinnar það ár.
Gerhard Mercator
thumb|Gerhard Mercator Gerhard Mercator (5. mars 1512 í Rupelmonde – 2. desember 1594 í Duisburg) var fremsti kortagerðamaður síns tíma og var orðin þjóðsögn í lifanda lífi. Hann umbylti kortagerð (Mercator-vörpun) og var auk þess mikilshæfur stærðfræðingur, guðfræðingur og heimspekingur.
Æviferill
thumb|left|Heimskort Mercators frá 1569 Gerhard Mercator fæddist í belgíska bænum Rupelmonde og hét þá Gerard De Kremer. Eftir andlát föður síns ólst hann upp í Hertogenbosch á Niðurlöndum. Frá og með 1530 nam hann heimspeki, guðfræði og stærðfræði við háskólann í Leuven og lagði einnig stund á kortagerð. 1537 bjó hann til fyrsta kortið sitt og ári síðar heimskort. Fleiri kort fylgdu í kjölfarið, svo sem kort af Flæmingjalandi (Flanderen). Einnig bjó Mercator til hnattlíkön sem seldust víða í stóru upplagi. Á þessum tíma var kaþólska kirkjan enn með sterk ítök í suðurhluta Niðurlanda (Belgíu í dag). Kirkjunni mislíkaði nýja heimsmyndin og var Mercator handtekinn og ákærður fyrir trúvillu. Í dýflissu mátti hann dúsa í fleiri mánuði. Þegar hann var látinn laus hélt hann áfram að búa til kort og hnattlíkön. Einnig bjó hann til stjörnukort. 1551 þáði hann boð um að koma til þýsku borgarinnar Duisburg. Þar kenndi hann við háskólann, sem þá var nýstofnaður. Mercator lifði í Duisburg til æviloka. 1569 hafði hann þróað með sér nýja aðferð til kortagerðar. Með nýju aðferðinni fékkst kort sem var áttarétt að öllu leyti. Aðeins fjarlægðirnar brengluðust. Vörpun þessi heitir í dag Mercator-vörpun og er enn mikið notuð. Með þessari nýju tækni bjó Mercator til heimskort sem veitti honum heimsfrægð. Síðasta verk hans var landakortabók, en honum entist ekki aldur til að ljúka henni. Mercator lést í Duisburg og var lagður til hvíldar í Salvatorkirkjunni þar í borg. Grafreitur hans er týndur, en grafarplatti hans hangir í kirkjunni. Sonur hans Rumold lauk landakortabókinni og gaf hana út. Í bókinni voru mýmörg kort af Frakklandi, Þýskalandi, Niðurlöndum og Evrópu. Í henni var einnig eitt Íslandskort.
Rauðsgil
thumb|Séð heim að [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholti í Borgarfirði úr vestri, Rauðsgil í bakgrunni til hægri milli Búrfells og Steindórsstaðaaxlar í stefnu á Okið.]]
Rauðsgil er bær sem stendur á bakka samnefnds gljúfragils sem skerst inn í suðurhlíðar Hálssveitar í Reykholtsdal í Borgarfirði.
Í Sturlubók Landnámabókar 21. kafla segir:
Úlfsstaðir eru 2 km í norð-vestur, handan Reykjadalsár. Kirkjustaðurinn og prestssetrið Reykholt, bær Snorra Sturlusonar, er 4 km í vest-norð-vestur. Auðsstaðir eru 4 km í aust-norð-austur, sunnan Reykjadalsár og á milli er bærinn Búrfell, sem heitir eftir samnefndu felli í heiðinni sunnan við bæinn. Næsti bær austan Auðsstaða kallast Giljar. Beint á móti Rauðsgili, norðan Reykjadalsár er bærinn Hofstaðir þar sem bjó á tuttugustu öld landsþekktur hestamaður Höskuldur á Hofstöðum.
Eftir Rauðsgili rennur samnefnd á. Í henni er að finna fossa svo sem Bæjarfoss, Laxfoss, Einiberjafoss og svo Tröllafoss, sem er ofan gils. Þegar komið er niður úr gilinu rennur áin norður yfir sléttan dalsbotninn og fellur í Reykjadalsá. Hún kvíslaðist áður um sléttuna, en hefur verið beint í einn farveg með varnargarði. Áin Rauðsgil markar skilin á milli Hálsasveitar og Reykholtsdals, sem voru aðskildir hreppar áður en þeir sameinuðust í það sveitarfelag sem nú (árið 2020) heitir eftir fleiri sameiningar Borgarbyggð. Reykholtsdalshreppur var vestan ár, en Hálssveit austan ár og náði alla leið til Húsafells, Geitlands og Langjökuls.
Neðan við heimatúnið við árkvísl, sem nú er þurr, stendur falleg rétt sem kallast Rauðsgilsrétt. Þangað kemur fé úr Fljótstungurétt og af heiðunum sunnan Hálsasveitar.
Rauðsgil er fæðingastaður Jóns Helgasonar (f. 1899), skálds og prófessors, en eitt af þekktari kvæðum hans nefnist Á Rauðsgili.
Fellaflói er mýri á heiðinni sunnan við bæinn á Rauðsgili og nágrannabæinn Búrfell. Um flóann þarf meðal annars að fara til þess að smala fé til rúnings á vorin og að koma því í réttir og hús á haustin.
Erasure
Erasure er bresk popphljómsveit sem var stofnuð árið 1985.
Ásbirningar
Ásbirningar voru ein helsta valdaætt landsins á 12. öld og fram eftir Sturlungaöld. Ríki þeirra var í Skagafirði og síðar austanverðu Húnaþingi og í fáein ár eftir Örlygsstaðabardaga má segja að þeir hafi verið einna valdamesta ætt landsins.
Ættin var komin í beinan karllegg af landnámsmanninum Öndótti, er bjó í Neðra-Ási í Hjaltadal, en kennd við ættföðurinn Ásbjörn Arnórsson, sem uppi var á 11. öld. Sonarsonur hans, goðorðsmaðurinn Kolbeinn Arnórsson (d. 1166) átti tvo syni, Arnór og Tuma. Sonur Arnórs var Kolbeinn kaldaljós, bóndi á Reynistað, en á meðal barna Tuma voru Kolbeinn Tumason skáld, er átti í hörðum deilum við Guðmund Arason biskup og féll í Víðinesbardaga 1208, Arnór Tumason goðorðsmaður á Víðimýri og Halldóra Tumadóttir, kona Sighvats Sturlusonar á Grund í Eyjafirði.
Isaias Afewerki
Isaias Afewerki (fæddur 2. febrúar 1946) er fyrsti og núverandi forseti Eritreu. Isaias er einræðisherra sem hefur stýrt Eritreu frá því að landið hlaut sjálfstæði árið 1993.
Isaias var áður leiðtogi Frelsisfylkingar Eritreuþjóðar (EPLF), vopnaðra samtaka sem börðust fyrir sjálfstæði Eritreu frá Eþíópíu. Þegar Eritrea varð sjálfstætt ríki lýsti Isaias sig hæstráðanda hersins og formann nýs stjórnmálaflokks, Lýðræðis- og réttlætishreyfingar alþýðunnar (PFDJ), sem var stofnuð upp úr EPLF. Isaias bannaði starfsemi annarra stjórnmálaflokka og hefur ofsótt stjórnarandstæðinga og frjálsa fjölmiðla í landinu.
Stjórn Isaiasar hefur verið sökuð um gróf mannréttindabrot, meðal annars pyntingar, þjóðernishreinsanir, þrælkunarvinnu og kerfisbundið kynferðisofbeldi. Eritrea er með þeim löndum í heiminum þar sem fjölmiðlafrelsi er allra minnst.
William Scoresby
thumb|right|William Scoresby. William Scoresby (5. október 1789 – 21. mars 1857) var enskur hvalveiðimaður, landkönnuður, vísindamaður og prestur sem er þekktastur fyrir að hafa fyrstur manna kortlagt Scoresby-sund á Austur-Grænlandi, sem síðan ber nafn hans. Faðir hans og alnafni, William Scoresby eldri (1760–1829), var þekktur hvalveiðimaður og er sagður hafa fundið upp varðtunnuna. Sonur hans fór í fyrstu ferðina með honum 11 ára gamall, en lauk svo skóla og hóf feril sem stýrimaður á skipi föður síns, Resolution, árið 1806 og tók við sem skipstjóri árið 1811. Hann stundaði ötullega vísindarannsóknir á hvalveiðiferðum sínum um Norðurslóðir og skrifaðist á við Joseph Banks. Hann uppgötvaði til dæmis að pólsjórinn væri mun hlýrri á miklu dýpi en á yfirborðinu. Árin 1820 til 1822 sigldi hann á skipinu Fame ásamt skipinu Baffin (undir stjórn George Manby) til Austur-Grænlands sem hann kortlagði með meiri nákvæmni en nokkur hafði áður gert. Mælingar hans komu út í ritinu Journal of a Voyage to the Northern Whale Fishery, including Researches and Discoveries on the Eastern Coast of Greenland árið 1823.
Hoya incurvula
Hoya incurvula er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Indónesíu.
William Scoresby
Árið 1834 lauk hann bakkalárgráðu í guðfræði frá Cambridge-háskóla og fékk stöðu sem prestur í Bradford í Yorkshire árið 1839. Hann var þrígiftur. Eftir þriðju giftinguna 1849 reisti hann sér stórhýsi í Torquay í Devon þar sem hann bjó til dauðadags.
Kvöldþátturinn
Kvöldþátturinn var sjónvarpsþáttur sem var sýndur á sjónvarpsstöðinni Sirkus árið 2005. Umsjónarmaður þáttarins var Guðmundur Steingrímsson. Hann var á dagskrá alla virka daga klukkan 10 á kvöldin, en á föstudögum var endursýnt það besta úr þáttum vikunnar.
Þátturinn var að vissu marki byggður á spjallþáttum sem vinsælir eru í ýmsum löndum svo sem The Tonight Show og The Late Show, en stærsta fyrirmyndin var líklega þátturinn The Daily Show með þáttastjórnandanum Jon Stewart sem gengur út á pólitískar háðsádeilur með gagnrýnum undirtón.
Reyðarvatn
Reyðarvatn er stöðuvatn austan Þverfells. Það er rúmir 8 km2 að flatarmáli, tæpir 49 m þar sem það er dýpst og stendur 325 m yfir sjávarmáli. Úr vatninu norðanverðu fellur Grímsá í fossum og flúðum niður í Lundarreykjadal og í því veiðist silungur á stöng. Við árósinn má sjá votta fyrir fornum hleðslugarði, sem er talinn hafa verið hlaðinn til að auðvelda um fyrir meiri veiði í Grímsá.
Umferðarmiðstöðin
thumb|Umferðarmiðstöðin BSÍ árið 2014. Umferðarmiðstöðin BSÍ (oft þekkt aðeins sem BSÍ) er samgöngumiðstöð sem stendur við Vatnsmýrarveg í Reykjavík. Stöðin starfar sem ein helsta samgöngumiðstöð höfuðborgarsvæðisins við landsbyggðina og þaðan fara m.a. flugrútur til Keflavíkurflugvallar og strætisvagnar sem fara um allt Ísland. Umferðarmiðstöðin var byggð á grundvelli laga um miðstöð fólksflutninga í Reykjavík.
Polydor Records
Polydor Records Ltd. er þýskbreskt hljómplötufyrirtæki sem starfar undir Universal Music Group. Það er í nánu samstarfi við Interscope Geffen A&M Records sem er einnig dreifiaðili þess í Bandaríkjunum. Þar á móti er Polydor dreifiaðili Interscope í Bretlandi. Félagið var stofnað í London árið 1954 sem dótturfyrirtæki þýska fyrirtækisins Deutsche Grammophon/Schallplatte Grammophon GmbH.
Filippus fagri
Filippus fagri getur átt við
Mrkonjić Grad-atvikið
thumb|right|O'Grady á blaðamannafundi skömmu eftir björgunina. Mrkonjić Grad-atvikið var atvik í Bosníustríðinu þegar her Bosníuserba skaut bandaríska F-16 orrustuþotu með SA-6 flugskeyti nálægt Mrkonjić Grad í Bosníu 2. júní 1995. Flugmaðurinn, Scott O'Grady, náði ómeiddur til jarðar með fallhlíf og lifði eftir það í felum í skógi í sex daga þar til honum var bjargað af bandarískum landgönguliðum. Kvikmyndin Handan víglínunnar frá 2001 byggir lauslega á sögu hans.
Scott O’Grady Scott O'Grady О’Грэйди, Скотт
Annie Oliv
right|200px|thumb|Annie Oliv Annie Oliv (f. 1988 í Jönköping) er fyrirsæta og menntuð í klassískum hnéfiðluleik. Hún var kosin Ungfrú Svíþjóð 2007 (Miss World Sweden). Hún tók þátt í Eurovision 2008.
Handknattleiksárið 2011-12
Handknattleiksárið 2011-12 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2011 og lauk vorið 2012. HK-ingar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki og Valskonur í kvennaflokki.
Bikarkeppni HSÍ
Haukar sigruðu í bikarkeppninni eftir úrslitaleik gegn Fram.
Úrslit
Úrvalsdeild
Valsstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna. Keppt var í níu liða deild með tvöfaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni sex efstu liða.
Úrslitakeppni
1. umferð Undanúrslit Úrslit
Bikarkeppni HSÍ
Valur sigraði í bikarkeppninni.
Undanúrslit
Mósambíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Mósambíska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Mósambík í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM en hefur nokkru sinnum keppt í úrslitum Afríkukeppninnar án þess þó að komast upp úr riðlakeppninni.
Adíel
Adíel er íslenskt karlmannsnafn.
Atsuto Uchida
Atsuto Uchida (fæddur 27. mars 1988) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 74 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Liberec
thumb|right|Liberec í Tékklandi. Liberec (þýska: Reichenberg) er borg í Tékklandi. Íbúar borgarinnar eru um 104 þúsund talsins (2015).
Tenglar
vefsíða Liberec
Spánarkerfill
Spánarkerfill (fræðiheiti: Myrrhis odorata) er stórvaxin garðplanta af sveipjurtaætt og er eina tegund ættkvíslarinnar. Margskipt stór blöðin eru stundum notuð sem krydd ásamt fræjunum en hvorutveggja eru með anísbragði. Öll jurtin er nýtileg til matar.
Orðsifjar
Ættkvíslarheitið Myrrhis kemur úr gríska orðinu myrrhis [μυρρίς], ilmolíu frá Asíu. Latnseska tegundarheitið odorata þýðir ilmandi.
Atli Eðvaldsson
Atli Eðvaldsson (fæddur 3. mars, 1957; látinn 2. september, 2019) var íslenskur knattspyrnumaður og þjálfari.