cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rapprokk
Rapprokk á Íslandi
Ekki eru miklar heimildir um rapprokkhljómsveitir á Íslandi, allavega ekki nema um þær sem tóku þátt í Músíktilraunum og unnu ekki. Hljómsveitin Búdrýgindi samdi nokkur lög undir rapprokkstefnunni en þau eru samin í anda lagsins „Chop Suey“ með System of a Down. Quarashi eiga nokkur lög flokkuð undir rapprokki á Íslandi.
Mjólkurhristingur
Mjólkurhristingur (eða sjeik, en. milkshake) er kaldur þykkfljótandi ísdrykkur sem samanstendur af mjólk blönduð með bragðefnum eins og ávextum, berjum, safa, saft og oft líka rjómaís og verður oft drukkinn með sogröri.
Daishiro Yoshimura
Daishiro Yoshimura (16. ágúst 1947 - 1. nóvember 2003) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 46 leiki og skoraði 7 mörk með landsliðinu.
Samráð olíufélaganna
Samráð olíufélaganna var ólöglegt verðsamráð olíufélaga á Íslandi. Þrjú olíufélög: Olís, Skeljungur (sem rekur Orkuna) og Ker (sem rak Essó) stunduðu verðsamráð sem hófst ekki seinna en í mars 1993 og fram að lokum þess tímabils sem rannsókn Samkeppnisstofnunar náði til, í desember 2001. Samkeppnisstofnun (nú Samkeppniseftirlitið) úrskurðaði fyrirtækin fjögur til hárrar sektar þann 28. október 2004. Öll áfrýjuðu þau sektinni.
Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, lét hafa eftir sér í september 2010 að hátt álag á bensíni væri til marks um að enn væri lítil samkeppni á olíumarkaðnum. Greiningardeild Arion banka komst að þeirri niðurstöðu að á tímabilinu 2008-2010 hafi álagning olíufélaganna á hvern bensínlítra lækkað úr 60 kr. í um 45 kr. lítrann. Hins vegar hafi álagning ríkisins stóraukist. Leiddar hafa verið líkur að því, vegna opinberra ummæla Hermanns Guðmundssonar, forstjóra N1s, að samkeppni hafi verið óvirk eða lítil af hálfu N1s strax eftir hrun, því félaginu hafi borið „skylda til að virða ákveðið ástand sem var á markaðnum, þ.e. að félögin voru misvel sett“.
Málsaðilar
Samkeppnisstofnun var opinber stofnun íslenska ríkisins, stofnuð árið 1993, sem gæta átti að samkeppni fyrirtækja samkvæmt lögum. (Til að koma í veg fyrir misskilning skal tekið fram að Samkeppniseftirlitið starfar í dag samkvæmt lögum sem sett voru 2005 og leysa þau Samkeppnisstofnun af. ) Í 10. gr. samkeppnislaga segir: „Allir samningar og samþykktir milli fyrirtækja, hvort heldur þær eru bindandi eða leiðbeinandi, og samstilltar aðgerðir sem hafa að markmiði eða af þeim leiðir að komið sé í veg fyrir samkeppni, hún sé takmörkuð eða henni raskað eru bannaðar.“ Samkeppnisstofnun hafði vald til að beita sektarákvæðum við brotum á þessari grein.
Samkeppni á markaði er almennt talin skila lægra verði til neytenda og auka nýtni. Ef framleiðendur á markaði ákveða hins vegar að eiga með sér samráð um verð geta þeir stjórnað hagnaði sínum að því gefnu að verðteygni sé lítil eins og tilfellið er með olíu. Á vef Samkeppniseftirlitsins kemur fram að samkvæmt rannsóknum Efnahags- og framfarastofnunarinnar sé meðaltalsávinningur fyrirtækja af samráði 10% af viðskiptum með þá vöru eða þjónustu en skaði samfélagsins er tvöfalt meiri.
Olíumarkaðurinn á Íslandi
Í alþjóðlegu samhengi er íslenski olíumarkaðurinn agnarsmár en þar eru þrjú fyrirtæki með um þriðjungshlut hvert: Ker hf. (áður Olíufélagið hf.) með 35-40%, Olíuverzlun Íslands hf. (Olís), Skeljungur hf. bæði með um 25-30% og Atlantsolía með 5-10% markaðshlutdeild. Þrjár línur sjálfsafgreiðslustöðva eru reknar; Bensínorkan í hlutaeign Skeljungs, Egó í eigu Ker hf. og Ódýrt bensín (ÓB) í eigu Olís. Bæði á Íslandi og víðar hafa olíufélög orðið uppvís að því að bregðast skjótt og snöggt við hækkunum á olíuverði en draga seyminn þegar heimsmarkaðsverð lækkar. Það er til marks um veika samkeppni að fyrirtæki komist upp með slíkt.
Allt fram að falli Sovétríkjanna voru þau helsti útflutningsaðili á olíu til Íslands. Þau viðskipti fóru fram með vöruskiptum. Með lagasetningu þann 1. apríl 1992 var innflutningur og verðlagning á olíu og eldsneyti á Íslandi gerður frjáls. Þeim lögum var breytt ári seinna til þess að samræma þau ákvæðum vegna inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið. Í orði kveðnu áttu olíufélögin því í samkeppni frá árinu 1993 þegar lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. voru sett.
Rannsókn Samkeppnisstofnunar
Í áraraðir höfðu verið uppi ásakanir um verðsamráð milli olíufélaganna á Íslandi, en vitað er að á olíumarkaði almennt er fákeppni. Neytendasamtökin kærðu olíufélögin til Samkeppnisstofnunar árið 1997 en einhverra hluta vegna dróst rannsóknin í fjögur ár. „Í minni tíð sem viðskiptaráðherra var þessi skipting ekki hafin nema hvað að á stöku stað voru olíufélögin öll þrjú með eina stöð. Nú virðist þetta breytt og aðeins eitt félag annast bensínsöluna á hverjum stað. Og ekki bara það heldur eru allar verðbreytingar hjá olíufélögunum ávallt upp á krónu þær sömu og líka timasetning þeirra.“ sagði Sighvatur Björgvinsson, fyrrverandi viðskiptaráðherra, „Þetta geta ekki verið tilviljanir með verðlagninguna. Líkurnar fyrir því að um tilviljanir sé að ræða eru stjarnfræðilegar.“
Þann 18. desember 2001 framkvæmdi Samkeppnisstofnun húsleit hjá skrifstofum olíufélaganna og fjarlægði ýmis gögn til rannsóknar. Grunur lék á að olíufélögin hefðu brotið gegn 10. grein samkeppnislaganna nr. 7/1993 um ólögmætt samráð. Til leitarinnar þurfti heimild dómara. Í kjölfarið kröfðust olíufélögin þess að öllum tölvugögnum sem lagt var hald á yrði eytt þar sem leitin hafi verið ólögleg.
Þá barst Samkeppnisstofnun bréf frá stjórn Ker hf. þar sem sagði að komnar væru fram „''vísbendingar um að ákveðnir þættir í starfsemi Olíufélagsins hf. [Ker hf.] hafi á undanförnum árum að einhverju leyti stangast á við ákvæði samkeppnislaga''“ en að starfsemi fyrirtækisins væri nú samkvæmt lögum eftir bestu vitund stjórnarinnar og lýsti hún yfir vilja til fulls samstarfs við Samkeppnisstofnun. Í kjölfarið vildi Olís einnig starfa með Samkeppnisstofnuninni að rannsókn málsins í þeirri von að endanleg sekt yrði lækkuð.
Rannsókninni lauk í október 2004 með tæplega þúsund blaðsíðna skýrslu þar sem fram kom „að olíufélögin hafi frá gildistöku samkeppnislaga haft með sér yfirgripsmikið og óslitið samráð um verð, markaðsskiptingu og gerð tilboða.“ Ker hf. sýndi sérstakan samstarfsvilja, og dró til baka kröfu sína um að upptækum tölvugögnum yrði eytt. Þar með nýtti félagið sér ákvæði samkeppnislaga um að góður samstarfsvilji verði til lækkunar á sekt, komi til hennar.
Samkvæmt niðurstöðum Samkeppnisstofnunar varaði samráðið að minnsta kosti frá mars 1993 til desember 2001 - allan þann tíma sem olíufélögin höfðu starfað á frjálsum markaði. Hagnaður olíufélaganna á samráðinu nam í það minnsta 6,5 milljörðum að mati Samkeppnisstofnunar, en það mat er sagt mjög hóflegt. Enn erfiðara er að áætla heildartap samfélagsins vegna samráðsins en hann hlýtur að hlaupa á tugum milljarða. Olíufélögin áfrýjuðu niðurstöðu Samkeppnisstofnunar til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem úrskurðaði 29. janúar 2005 að niðurstaðan stæði í öllum meginatriðum en lækkaði sektir og felldi brott sekt Bensínorkunnar (Skeljungs) vegna formgalla.
Gufuþrýstingur
Gufuþrýstingur (einnig eimþrýstingur eða uppgufunarþrýstingur ) er þrýstingur efnis í gufuformi (hlutþrýstingur ef gufan er úr fleiri en einu efni).
Við ákveðið hitastig, fyrir gefið efni, er til þrýstingur þar sem gufuform þessa efnis er í jafnvægi við vökva- og fast form þess. Þetta er mettunarþrýstingur (eða mettunareimþrýstingur) þessa efnis við það hitastig. Efni með háan gufuþrýsting við venjulegt hitastig er kallað rokgjarnt.
Vökvar
Þegar hlutþrýstingur hvaða vökva sem er samsvarar gufuþrýstingi þess, er vökvinn að hluta til uppgufaður: vökvinn og gufan eru í jafnvægi.
Við fast hitastig, ef þrýstingurinn er lækkaður, breytist þetta jafnvægi í hag gasforms efnisins: Vökvinn gufar algerlega upp. Ef að þrýstingurinn er á hinn bóginn aukinn, gerist hið andstæða: Gufan þéttist á endanum yfir í vökva.
Við fastan þrýsting en breytilegt hitastig, veldur lækkandi hitastig því að öll gufan þéttist í vökva, en hækkandi hitastig veldur því að vökvinn gufar algerlega upp.
Við ákveðinn þrýsting er suðumark efnis það hitastig sem þarf til að gufuþrýstingur efnisins í vökvaformi samsvari umhverfisþrýstingi.
Hægt er að seinka þessu uppgufunar- og þéttunarferli og er það þá hvert um sig kallað yfirhitun og yfirmettun.
Föst efni
Þegar umhverfisþrýstingurinn jafngildir gufuþrýstingi fasts efnis, er fasta- og gufuformið í jafnvægi. Fyrir neðan það hitastig breytist gufan í fast efni; og fyrir ofan, þurrgufar fasta efnið (það er, breytist beint í gufuform án þess að bráðna fyrst). Við hvaða þrýsting sem er, er þar af leiðandi þurrgufunarstig efnis það hitastig sem að gufuþrýstingur efnisins í föstu formi jafngildir umhverfistþrýstingi.
Tengsl
Það mætti taka það fram að gufuþrýstingur efnis í vökvaform getur verið (og er yfirleitt) frábrugðinn gufuþrýstingi sama efnis í föstu formi. Ef hitastigið er þannig að gufuþrýstingur vökvaformsins sé hærri en fasta formsins, gufar vökvinn upp, en gufan breytist í fast efni (vökvinn er að frjósa). Aftur á móti ef hitastigið er þannig að gufuþrýstingur vökvaformsins sé lægri en gufuþrýstingur fasta formins, gufar fasta efnið upp en gufan þéttist í vökva (fasta efnið er að bráðna). Við það hitastig sem að jafnar báðar gufuþrýstingstölurnar, er jafnvægi milli fasta- og vökvaformsins. Þetta hitastig er kallað bræðslumark efnisins.
Vatn
Suðumark vatns fyrir þrýsting í kringum 100 kPa er hægt að nálga með:
Lögmál Raoults segir hér um bil til um gufuþrýsting vökvablandna.
Innri Suðureyjar
thumb|250px|Kort af Innri Suðureyjum og lega við Skotland. thumb|250px|[[Sgurr Alisdair, hæsti tindur Innri Suðureyja.]]
Innri Suðureyjar (skosk gelíska: Na h-Eileanan a-staigh „innri eyjar“, enska: Inner Hebrides) er eyjaþyrping við vesturströnd meginlands Skotlands. Þær liggja suðaustur af Ytri Suðureyjum (eða Vestureyjum) og tilheyra stærri eyjaklasa sem heitir Suðureyjar.
Brian Dietzen
Brian Dietzen (fæddur 14. nóvember 1977) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt í NCIS sem aðstoðarréttarlæknirinn Jimmy Palmer.
Innri Suðureyjar
Í eyjunum eru ýmsar mikilvægar fornleifar. Fyrstu íbúar eyjanna voru Piktar í norðri og Gelar í suðri. Eyjarnar voru undir stjórn norrænna manna í um það bil 400 ár en með Perth-sáttmálanum árið 1266 voru þær færðar Skotlandi. Eyjarnar voru þá undir stjórn höfðinga ýmsra skoskra ættbálka (e. clans) svo sem MacLean, MacLeod og MacDonald. Mikil byggðaröskun varð í kjölfar nauðungarflutninga fólks af eyjunum á 19. öld og um langa hríð eftir það, en á síðustu árum er íbúum hætt að fækka.
Brian Dietzen
Einkalíf
Dietzen fæddist í Colorado, Bandaríkjunum. Útskrifaðist með BFA gráðu í leiklist frá háskólanum í Colorado við Boulder.
Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllurinn
alt=Mynd sem sýnir Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllinn við Yinchuan borg, Ningxia héraði í Kína.|thumb| Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllur Yinchuan borgar í Kína. alt=Mynd sem sýnir farþegaraðstöðu Yinchuan Hedong alþjóðaflugvallarins í Kína.|thumb| Farþegaaðstaða Yinchuan Hedong alþjóðaflugvallarins.
Brian Dietzen
Leikhús
Dietzen kom fram í leikritun á borð við All of My Sons, Equus og Waiting for Godot. Kom hann einnig fram í Death and the Maiden, Antigone og Abingdon Square. Brian gekk til liðs við Colorado Shakespeare hátíðina og kom fram þar í tvö ár. Kom hann fram í Henry IV hluti I og II, Henry V og Julius Caesar.
Innri Suðureyjar
Aðaltenging milli eyjanna er sjóleiðis. Tíðar ferjusiglingar eru milli eyjanna og meginlandsins. Skosk gelíska heldur sterkri stöðu á ákveðnum svæðum.
Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllurinn
Alþjóðaflugvöllur Yinchuan Hedong  (IATA: INC, ICAO: ZLIC) (kínverska: 银川河东国际机场; rómönskun: Yínchuān Hédōng Guójì Jīchǎng) er flughöfn Yinchuan höfuðborgar Ningxia sjálfstjórnarhéraðs í Alþýðulýðveldinu Kína.
Flugvöllurinn er staðsettur um 25 kílómetra suðaustur af miðborg Yinchuan í bænum Linghe í Lingwu borg. Hann hefur þrjár farþegamiðstöðvar. Þetta er fremur lítill flugvöllur miðað við marga alþjóðaflugvelli Kína, en engu að síður er hann meginflughöfn sjálfstjórnarhéraðsins Ningxia. Nafn flugvallarins „Hedong“ þýðir bókstaflega „Austur af ánni“ og kemur frá staðsetningu hans austan við Gulafljót.
Brian Dietzen
Sjónvarps
Árið 2002 þá var Dietzen boðið gestahlutverk í My Guide to Becoming a Rockstar þar sem hann lék trommarann í hópnum. Dietzen hefur síðan 2004 leikið aðstoðarréttarlæknirinn Jimmy Palmer í NCIS.
Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllurinn
Flugvöllurinn sem tók til starfa árið 1997, hefur vaxið mjög hratt. Árið 2019 afgreiddi flugvöllurinn um 10.6 milljón farþega. og um 60.000 tonn af farmi.
Brian Dietzen
Kvikmyndir
Kom hann fram í kvikmyndinni From Justin to Kelly árið 2003. Á meðan hann var við upptökur á myndinni í Miami þá stofnaði hann skop-grín hópinn The Norm með Kevin Rankin og Jill Farley. Hefur hópurinn framleidd lifandi skopþátt og vinsæla netseríu að nafni Coaching Life.
Yinchuan Hedong alþjóðaflugvöllurinn
Snarlest og strætisvagnar tengja flughöfnina við miðborg Yinchuan.
Flugfélögin Air China, China Eastern Airlines, China Southern Airlines, og Sichuan Airlines, eru umsvifamest á flugvellinum. Alls starfa þar 30 flugfélög.
Flugvöllurinn býður meira en 70 flugleiðir til innlendra og erlendra borga. Flestir áfangastaðir eru innan Kína, en einnig eru alþjóðaflug frá Yinchuan til Dúbaí, Singapúr, Osaka, Nha Trang, Kuala Lumpur, og fleiri staða.
11. mars
11. mars er 70. dagur ársins (71. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 295 dagar eru eftir af árinu.
Aristarkos
Aristarkos getur vísað til:
Aristarkos getur einnig vísað til:
Breiðabólsstaðarkirkja (Vesturhópi)
Breiðabólsstaðarkirkja er kirkja að Breiðabólsstað í Vesturhópi. Núverandi kirkja þar var reist árið 1893 úr timbri. Í henni er altaristafla eftir Anker Lund frá árinu 1920 en hún sýnir Jesú blessa börnin.
Sigríður Zoëga
Sigríður ólst upp í Reykjavík og foreldrar hennar voru hjónin Geir T. Zoëga rektor Menntaskólans í Reykjavík og Bryndís Sigurðardóttir.
Breiðabólsstaðarkirkja (Vesturhópi)
Um 1100 bjó á Breiðabólsstað Hafliði Másson sem sá um að íslensk landslög yrðu færð í letur árið 1117. Um hann var reistur minnisvarði árið 1974 af Lögmannafélagi Íslands. Þá var þar starfrækt prentsmiðja frá 1535 til 1572. Það var Jón Arason Hólabiskup sem lét flytja prentsmiðjuna inn. Með henni kom séra Jón Matthíasson (d. 1567) og fékk hann Breiðabólsstað árið 1535. Vitað er um 3 bækur sem prentaðar voru á staðnum en ein þeirra er með öllu glötuð.
Sigríður Zoëga
Árið 1907 réð Sigríður sig til starfa á Ljósmyndastofu Péturs Brynjólfssonar við Hverfisgötu í Reykjavík en þremur árum síðar sigldi hún til Kaupmannahafnar og áformaði að hefja þar nám í ljósmyndun. Henni gekk hins vegar illa að komast að á ljósmyndastofum í Kaupmannahöfn svo úr varð að hún hélt til Þýskalands og þar stundaði hún nám í ljósmyndun í þrjú ár. Sigríður lauk námi árið 1914 og snéri þá aftur heim til Íslands og opnaði fljótt eigin ljósmyndastofu sem hún rak í 40 ár.
Ljósmyndaplötusafn Sigríðar er varðveitt í Þjóðminjasafni Íslands en Sigríður og samstarfskona hennar Steinunn Thorsteinsson afhentu safninu allt ljósmyndasafn sitt árið 1955. Árið 2000 gaf Þjóðminjasafnið út bókina Sigríður Zoëga: Ljósmyndari í Reykjavík þar sem fjallað var um feril Sigríðar.
Helga Bachmann
Helga Bachmann (24. júlí 1931 – 7. janúar 2011) var íslensk leikkona á sviði og í kvikmyndum. Þær kvikmyndir sem hún er þekktust fyrir eru meðal annars Í skugga hrafnsins og Atómstöðin. Helga var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1986. Hún var gift Helga Skúlasyni leikara og áttu þau þrjú börn en fyrir átti Helga eina dóttur.
Gustaf Cederschiöld
Gustaf Johan Christoffer Cederschiöld (25. júní 1849 – 5. maí 1928) var sænskur fræðimaður sem sérhæfði sig í rannsóknum á norrænni tungu og miðaldabókmenntum. Hann gaf út töluvert af fornsögum eftir íslenskum handritum, þar á meðal Bandamanna sögu (1873), Erex sögu (1888) og Clári sögu (1907). Sú síðastnefnda var gefin út í ritröðinni Altnordische Saga-Bibliothek sem Cederschiöld kom á fót ásamt prófessorunum Eugen Mogk í Leipzig og Hugo Gering í Kiel.
Bengalska
Bengalska er indó-evrópskt tungumál sem er talað á Indlandi og Bangladess. Um 230 milljónir manna hafa það að móðurmáli sem gerir það að fimmta mest talaða tungumáli í heiminum í dag.
Einar Þorgrímsson
Einar Þorgrímsson fæddur 30. september 1949 í Reykjavík og býr þar. Er íslenskur rithöfundur og spennusagnahöfundur sem hefur skrifað nokkrar unglinga/ungmenna bækur:
Bengalska
Í bengölsku taka lýsingarorð engum beygingum, nafnorð mjög takmörkuðum en sagnorð hafa flóknar beygingar þó þau beygist ekki milli eintölu og fleirtölu. Sagnorð beygjast í persónum en ekki tölum. Nafnorð hafa ekkert málfræðilegt kyn.
Einar Þorgrímsson
Hann skrifaði sína fyrstu barna- og unglingabók "Leynihellirinn" 1965 og gaf hana síðan út sjálfur 1970 (Bókaútgáfa Einars Þorgrímssonar).
Bókin var endurútgefin í kilju 1992 af bókaútgáfunni Ísfólkið.
Þriðja bókin " Ógnvaldur skíðaskálans" kom síðan út 1972. Fjórða bókin "Ógnir kastalans" kom út 1975. Fimmta og síðasta bókin "Myrka náman" kom síðan út árið 1976.
Allar þessar bækur voru gefnar út af höfundinum sjálfum og eru ófáanlegar.
Hann samdi söngtextann "Akureyri" á barnaplötu Ruthar Reginalds "Furðuverk" og lagið var endurútgefið á geisladisknum "Bestu barnalögin" árið 2003.
Suðureyri
Svo segir í Landnámu: "Hallvarður súgandi var í orrostu mót Haraldi konungi í Hafrsfirði; hann fór af þeim ófriði til Íslands ok nam Súgandafjörð ok Skálavík til Stiga ok bjó þar." Skýrist nafngiftin að nokkru af því að beint á móti á sama stað í firðinum er önnur eyri sem aftur er nefnd Norðureyri.
Einar Þorgrímsson
Sögumaðurinn leiðir hlustendur um svæðin, á öllum barnadiskunum, þar sem hann segir lítillega frá dýrunum og hljóðritar söng þeirra.
25. október 2014 kom út nýr barnadiskur "Dýr merkurinnar - Söngur dýranna" sem inniheldur 12 frumsamin sönglög með frumsömdum textum og sögumaðurinn segir frá.
Árið 2016 kom út nýr barnadiskur "Ísland - Söngur dýranna" með 14 frumsamin sönglög, með frumsömdum textum og sögumaðurinn segir frá.
Stúdíó Norn gaf einnig út 6 laga disk fyrir eldra fólk árið 2017 "Laugardagskvöld", og 6 laga disk fyrir eldra fólk árið 2018 "Föstudagskvöld".
Snemma árs 2014 gaf höfundur út spennusögu (rafbók) fyrir börn og ungmenna sem ber heitið "Óðal óttans" (vinnuhandrit "Villuvitinn").
Höfundur var góður frjálsíþróttamaður og varð drengjameistari Íslands, þá 17 ára, í 100 metra hlaupi, 9. júlí 1966 á 11.5 sekúndum.
Meiddist 1967 og varð að hætta.
Setti Ísland- og Norðurlandamet í bekkpressu í millivigt (75 kg.) 4 desember 1973 með þyngdinni 157.5 kg.
"Óðal óttans" (2020) er fyrsta spennubókin í 5 bóka ungmennabókaflokki um Ericsonfjölskylduna. Næsta spennubókin "Manndýrið" er fyrir ungmenna og kemur út árið 2021.
Listi yfir leikjatölvur
Þetta er listi yfir leikjatölvur. Listanum er raðað eftir kynslóð og felur í sér bæði heimaleikjatölvur og handleikjatölvur.
Fyrsta kynslóð (1972–1977)
Þessar vélar eru förstu leikjatölvurnar.
Önnur kynslóð (1979–1984)
Þessar vélar eru kassettu- eða 8-bita leikjatölvur.
Þriðja kynslóð (1985–1990)
Þessar vélar eru 8-bita leikjatölvur.
Fjórða kynslóð (1989–1995)
Þessar vélar eru 16-bita leikjatölvur.
Fimmta kynslóð (1993–1999)
Þessar vélar eru 32- og 64-bita leikjatölvur.
Sjötta kynslóð (1998–2006)
Þessar vélar eru 128-bita leikjatölvur.
Tengt efni
Consola de joc
MMS
MMS eða mms. getur átt við:
Aristarkos frá Samóþrake
Aristarkos (, 220? - 143 f.Kr.?), frá grísku eyjunni Samóþrake, var málfræðingur og er einkum minnst fyrir að vera áhrifamesti fræðimaður Hómersfræða. Hann var bókasafnsstjóri bókasafnsins í Alexandríu og virðist hafa tekið við þeirri stöðu af kennara sínum Aristófanesi frá Býzantíon.
Hann ritstýrði mikilvægustu útgáfunni á texta Hómerskviða og er sagður hafa bætt við ákvæðismerkjum þeim sem Aristófanes, kennari hans, bjó til. Sennilegt þykir að annaðhvort hann eða, sem er líklegra, annar alexandrískur fræðimaður, Zenódótos, beri ábyrgð á skiptingu Ilíonskviðu og Ódysseifskviðu í 24 bækur hvorri. Samkvæmt upplýsingum í Suda samdi Aristarkos 800 ritgerðir um ýmis efni en allar hafa glatast. Brot eru arðveitt í ýmsum fornum ritskýringum.
Tengsl Aristarkosar við textafræði, textarýni og bókmenntarýni hafa getið af sér hugtakið aristark (e. aristarch) sem er notað um þann sem er góður og skynsamur texta- og bókmenntarýnir.
Oxalis virginea
Oxalis virginea er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá Suður-Afríku.
Beykir
thumb|250px|Þýsk mynd frá 1880 sem sýnir beyki að störfum. Beykir er handverksmaður sem býr til og gerir við tunnur og önnur ávöl ílát sem gerð eru úr spýtum sem haldið er saman með tré eða málmi.
thumb|Gömul þýsk verkfæri sem beykir notaði.
Líffærafræði mannsins
Líffærafræði mannsins er undirgrein líffræði mannsins og líffærafræðinnar sem fæst við rannsóknir á líffærakerfum mannsins.
Efni líkamans
Yfir 99% mannslíkamans samanstendur af 13 frumefnum; kolefni, vetni, súrefni, fosfór, kalíum, joð, nitur, brennistein, kalsíum, járn, magnesíum, natríum og klór. Um 60%-70% mannslíkamans er vatn, sem er þá með einföldustu lífrænu efnasamböndunum innan líkamans, en þau flóknu eru sykrur, fita, sterar, hormón, fosfólípið o.fl. Líkaminn þarfnast einnig ýmissa annarra efna fyrir viðhald sem hann fær úr umhverfinu, um er að ræða stein- og fjörefni.
Central Español
Central Español Fútbol Club er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 5. janúar árið 1905. Það er í hópi sögufrægari knattspyrnuliða landsins og vann árið 1984 einn óvæntasta meistaratitil í sögu úrúgvæska boltans og þótt víðar væri leitað. Í seinni tíð hefur félagið leikið í næstefstu deild.
Saga
Central Fútbol Club var stofnsett í ársbyrjun 1905 með sameiningu tveggja knattspyrnuliða í Palermo-hverfinu í Montevideo, Central og Solís. Var ákveðið að efna til kappleiks milli gömlu liðanna tveggja og skyldu sigurvegararnir fá nafn nýja félagsins. Lauk leiknum með 2:0 sigri Central. Félagið hóf keppni í úrúgvæsku deildinni árið 1909 og lék þar næstu árin án þess að gera raunveruleka atlögu að meistaratitlinum.
Þegar klofningur varð í úrúgvæsku knattspyrnunni árið 1922 skipaði Central sér í sveit með Peñarol sem stofnaði sína eigin deild og tefldi meira að segja fram óháðu úrúgvæsku landsliði, alfarið skipuðu leikmönnum frá félögunum tveimur. Að lokum náðust þó sættir og voru deildirnar sameinaðar á nýjan leik.
Atvinnumennska var tekin upp í úrúgvæsku knattspyrnunni árið 1932 og tók Central þátt í þeirri þróun. Atvinnumennskan varð þó til þess að stórliðin tvö í úrúgvæska boltanum náðu algjörri drottnunarstöðu og deildu þau með sér öllum meistaratitlum frá 1932 til 1976.
Deildaflakk og nafnbreyting
Eftir nokkurra ára fallbaráttu, mátti Central Español þola fall á ný árið 1973 og við tók alllöng dvöl í næstefstu deild.
Magnaður meistaratitill
Eftir langa bið komst Central Español loksins aftur upp í efstu deild árið 1983. Öllum að óvörum tókst liðinu að verða meistari á sínu fyrsta ári þar og er það eitt fárra dæma í knattspyrnusögunni um að nýliðar hafi unnið slíkt afrek.
Félagið hefur aldrei farið nærri því að endurtaka þetta afrek, hæst náð þriðja sæti og frá aldamótum varið lengstum tíma í næstefstu deild. Stuðningsmennirnir ylja sér þó við þennan eina meistaratitil frá 1984, sem er meira en mörg þrautreynd lið í landinu geta státað af.
Titlar
Úrúgvæskur meistari (1): 1984
Mjólkursafajurtir
Mjólkursafajurtir (fræðiheiti: Euphorbia) eru ættkvísl þykkblöðunga af ættinni Euphorbiaceae. Í ættkvíslinni eru yfir 2.000 tegundir. Mjólkursafajurtum er oft ruglað saman við kaktusa þar sem þær eru þyrnóttar og vaxa í svipuðu mynstri. Einkenni mjólkursafajurta, eins og heiti ættkvíslarinnar gefur til kynna, er hvítur mjólkursafi.
Mjólkursafajurtir eru mjög fjölbreyttar. Sumar tegundir vaxa í þéttum hvirfingum og líkjast súlu eða kúlu. Aðrar tegundir vaxa í þyrnóttum runnum og eru með grannar greinar. Mjólkursafinn sem finnst í jurtinni er eitraður. Hann getur valdið eitingu ef hann lendir á húðina og þrota ef hann lendir í sárum eða augunum.
Margar mjólkursafajurtir eru með þyrna, sem eru í rauninni sérhæfð blöð eða sprotar. Enginn safi finnst í þyrnunum og því eru þeir ekki hættulegir. Mjólkursafajurtir finnast víða um heiminn.
Hekl
thumbnail|Heklað í hring Loftlykkjur í hekli|thumbnail Hekl er aðferð við að vinna úr garni með því að nota heklunál en það er nál með krók á öðrum endanum. Heklunálar eru misþykkar eftir því hve þykkt garn er unnið. Við hekl er notað samfellt garn eins og við prjón og er unnið með eina lykkju. Bandið er dregið í gegnum lykkjuna með heklunálinni. Grunnaðferðir í hekli eru loftlykkja, keðjulykkja, fastapinni, hálfstuðull og stuðull. Með grunnaðferðum má mynda margs konar mynstur. Teppi eru hekluð með stjörnuhekli, bylgjuhekli eða sett seman úr ömmuferningum (ömmudúllum). Einnig er til krabbahekl, krókódílahekl og netahekl.
Saga hekls á Íslandi
Hekl er yngra en prjón og nútímahekl er rakið til aðferðar sem kölluð er taburerin en þar er aðferð þegar heklað er í ofinn dúk. Talið er að hekl hafi borist til Íslands með skóla sem Þóra Grímsdóttir og Ágústa Grímsdóttir ráku 1851 til 1853 í Dillonshúsi að Suðurgötu 3 og svo með  Kvennaskólanum í Reykjavík sem var stofnaður 1874.
Áhersla var lögð á hannyrðir í þessum skólum og kunnátta breiddist út með námsmeyjum þaðan. Árið 1886 kom út fyrsta hannyrðabókin á íslensku og þar er grein um hekl. Á tímabili var til siðs að hekla milliverk í rúmföt og voru rúmföt með hekluðu milliverki notuð til spari og yfirleitt var heklað milliverk bæði í söngurver og koddaver. Í koddaver voru oftast gerð horn og hekluð blúnda utan um koddann. Mynstur af þessum milliverkum bárust á milli með því að konur teiknuðu upp mynstur á fallegum milliverkum.
Grunngerðir af hekli
Í hekluppskriftum er skammstafað hvað við er átt og fer það eftir tungumálum.
Eopineus pincoides
Eopineus pincoides er skordýr í ættinni Adelgidae.
Líffræði mannsins
Líffræði mannsins er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á manninum út frá líffræðilegu sjónarmiði. Greinin er nátengd læknisfræði og fremdardýrafræði.
Faðir vor
Faðir vor (eða faðirvor eða faðirvorið) er líklega þekktasta bænin í Kristni. Bænin er í Biblíunni, nánar tiltekið í Mattheusarguðspjalli, 6. kapítula, versum 9-13. Hugtakið faðir vor á við Guð.
Á grísku
Bænin á grísku sem hefur verið þýdd á önnur mál.
Umhverfa
Umhverfa, margföldunarumhverfa eða margföldunarandhverfa fyrir töluna x er sú tala 1/x eða x−1 sem þarf að margfalda x með til að fá út margföldunarhlutleysuna 1 sem er skilgreind fyir öll gildi af x nema x=0.
Apabóla
thumb|Útbrot á 4 ára barni, 1971. Apabóla er smitandi veirusjúkdómur sem herjar á dýr og menn. Einkenni eru hiti, bólgnir eitlar og útbrot. Einkenni geta varað í 2-4 vikur og þau byrja 5-21 dögum eftir smit. Áhættuhópar eru börn, óléttar konur og fólk með bælt ónæmiskerfi. Rekja má veiruna sem veldur sjúkdóminum til hitabeltislanda Afríku. Þrátt fyrir nafnið eru apar ekki mesta uppspretta smita, frekar nagdýr.
Umhverfa
Margföldunarandhverfa brotsins a/b er b/a og umhverfa rauntölu er 1 deilt með tölunni. Umhverfa tölunar 5 er því 1/5. Umhverfa er andhverfa margföldunar.
Umhverfuröð er röð þar sem liðirnir eru umhverfur liðvísanna. Ferillinn sem umhverfa myndar kallast breiðbogi or er eitt keilusniðanna.
Apabóla
Smit verða við náið samneyti einstaklinga.
Staðfest smit var fyrst í mönnum í Afríku 1970.
Faraldur 2022-2023
Í maí 2022 breiddist sjúkdómurinn út til Evrópu og fleiri heimsálfa og smituðust tugþúsundir.
Geislavarnir
Geislavarnir eru vísindalegar aðferðir við hönnun mannvirkja og geislatækja, meðhöndlun og notkun geislavirka efna og geislatækja, sem miða að því að minnka geislaálag á starfsmenn og almenning. Geislavarnir ríkisins er opinber stofnun á sviði geislavarna.
Hitaeining
Hitaeining eða kaloría er orkueining skilgreind á eftirfarandi hátt:
Þó að báðar þessar einingar séu tilgreindar í metrakerfinu hefur júlið leyst hitaeininguna af hólmi samkvæmt Alþjóðlega einingakerfinu. Ein hitaeining jafngildir um það bil 4,2 júlum (þannig jafngildir ein kílókalória 4,2 kílójúlum).
Þrátt fyrir að hitaeiningin sé ekki lengur opinber mælieining samkvæmt Alþjóðlega einingakerfinu er hún mikið notuð í daglegu lífi til að mæla orkugildi matvæla. Franski eðlisfræðingurinn Nicolas Clément var sá sem skilgreindi hitaeininguna í fyrsta sinn árið 1824. Orðið „kaloría“ á rætur að rekja til latneska orðsins calor, sem þýðir „hiti“.
Gljúfurlykill
Gljúfurlykill (fræðiheiti Primula concholoba) er blóm af ættkvísl lykla.
Nökkvar
Nökkvar (fræðiheiti: Polyplacophora) eru flokkur lindýra sem telur um 860 tegundir. Nökkvar eru með skrautlega skel á bakinu sem greinist í átta aðskildar skelplötur og geta því rúllað sér upp þegar þeir eru losaðir frá yfirborðinu. Flestir nökkvar finnast á steinum og í klettaskorum í fjöruborðinu þótt sumar tegundir lifi á meira dýpi.
Skeifa
Skeifa eða með viðskeyttum greini Skeifan getur átt við:
Slydda
Slydda, kraparigning eða bleytukafald er úrkoma sem er á mörkum þess að vera snjór.
Íðorðafræði
Í íslensku eru mörg samheiti yfir slyddu eins og bleytuhríð, hlussuhríð (eða hlussudrífa), krepja, lonsa, slepjuveður og slúð. Slydda kallast klessingur eða níðsla (það er slydda sem frýs er niður kemur, samanber níðslubyr) þegar hún fellur á jörðina og talað er um að „það slyddi“ eða „það krepji“.
Securitate
thumb|Skjaldamerki Securitate. Securitate var leynilögregluna í alþýðulýðveldinu Rúmeníu frá 1948-1989. Securitate hét fullu nafni Öryggisdeild ríkisins (á Rúmönsku: Departamentul Securității Statului). Securitate var stofnuð 30. ágúst 1948 með hjálp frá NKVD, innanríkisráðuneyti Sovétríkjanna. Fyrir Securitate starfaði leynilögregla undir nafninu Siguranța Statului í Rúmeníu. Eftir að forseta Rúmeníu Nicolae Ceaușescu var steypt af stóli árið 1989 tók ný ríkisstjórn við sem úthlutaði öllum verkefnum þeirra til nýrra stofnanna. Securitate var síðan endanlega leyst upp 30. desember 1989 aðeins 5 dögum eftir aftöku Nicolae Ceaușescu.
Þegar Securitate var hvað stærst störfuðu um 11.000 manns þar í fullu starfi og 500.000 sem uppljóstrarar.
Aðferðir Securitate töldust vera harðar miðað við aðrar leynilögreglur. Þegar kolanámumenn fóru í verkfall í ágúst 1977 voru leiðtogar þeirra sendir í röntgenmyndatökur í þeim tilgangi að láta þá fá krabbamein.
Kuniya Daini
Kuniya Daini (fæddur 12. október 1944) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 44 leiki með landsliðinu.
Iglur
Iglur (eða seglrendur (sanguisuga) eða blóðsugur) (fræðiheiti: Hirudinea) eru liðormar. Til eru ferskvatns-, sjávar- og jarðiglur. Eins og ættingjar þeirra fáburstarnir þá hafa þeir gjörð. Margar iglanna eru blóðætur (sníkjudýr), þ.e. þær lifa á blóði fiska, froskdýra og spendýra með því að festa sig við þau og sjúga úr þeim blóð (þess vegna stundum bara kallaðar blóðsugur). Flestar iglanna eru þó rándýr, sem lifa á smáum ormum og öðrum hryggleysingjum.
Lækningaiglan (Hirudo medicinalis) sem lifir í Evrópu hefur verið notuð í þúsundir ára við blóðtöku. Iglan sprautar sérstöku efni í blóðið sem gerir það að verkum að það storknar síður.
Antósýanefni
thumb|right|Fjólublár litur á blómum þessara [[fjóla stafar af antósýanefnum.]] Antósýanefni (úr grísku: ἀνθός (anþos) = „blóm“ + κυανός (kyanos) = „blár“) eru flokkur vatnsleysanlegra litarefna sem eru ýmist rauð, vínrauð, fjólublá eða blá eftir sýrustigi. Þau gefa til dæmis rauða litinn í rauðkál og rauðlauk. Antósýanefni eru plöntuefni (flavonóíð) sem myndast í frymisbólum með fenýlprólpanóíðferli. Þau eru að mestu bragð- og lyktarlaus en gefa milda barkandi tilfinningu. Antósýanefni koma fyrir í öllum vefjum háplantna, rótum, laufi, stilkum, blómum og aldinum.
Platon
Platon (einnig ritað Platón eða Plató (úr Plato); Πλάτων) (um 427 f.Kr. – 347 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og einn áhrifamesti hugsuður sögunnar. Hann var nemandi Sókratesar og kennari Aristótelesar, rithöfundur og stofnandi Akademíunnar í Aþenu. Í löndum þar sem töluð er arabíska, tyrkneska, írönsk mál, eða úrdú er hann nefndur Eflatun, sem þýðir uppspretta vatns og, í yfirfærðri merkingu, þekkingar.
Æviágrip
Platon var sonur aþensku hjónanna Aristons og Periktíone (eða Potone). Fornar heimildir herma að raunverulegt nafn Platons hafi verið Aristókles en hann hafi fengið gælunafnið Platon í glímuskóla Aristons glímukappa frá Argos af því að hann var svo þrekvaxinn. Fræðimenn greinir á um hvort sagan sé sönn.
Fæðingardagur Platons er ekki þekktur með vissu. Talið er að hann hafi fæðst í Aþenu eða á eynni Ægínu annaðhvort 428 f.Kr. eða 427 f.Kr. Díogenes Laertíos rekur ættir föður hans aftur til Kodrosar, konungs í Aþenu, og Melanþosar, konungs á Messínu en þeir röktu ættir sínar aftur til Póseidons. Langalangafi Periktíone, móður Platons, var Dropídes, bróðir Sólons, hins fræga löggjafa Aþeninga. Bróðir hennar var Karmídes en föðurbróðir hennar var Krítías. Þeir tóku þátt í harðstjórn þrjátíumenninganna eftir að aþenska lýðræðið hrundi við lok Pelópsskagastríðsins. Platon átti tvo bræður, Adeimantos og Glákon, og eina systur, Potone. Hún var móðir Spevsipposar sem tók við stjórn Akademíunnar eftir andlát Platons.
Fornar sögur hermdu að Ariston hafi reynt að koma fram vilja sínum við Periktíone en hafi ekki haft erindi sem erfiði. Guðinn Apollon á þá að hafa birst honum og sagt honum að láta Periktíone í friði. Ariston á að hafa gert það en Periktíone varð samt þunguð af Platoni.
Ariston virðist hafa látist þegar Platon var enn ungur að árum en dánarár hans er þó óþekkt. Periktíone gekk þá að eiga Pýrilampes, móðurbróður sinn. Hann var vinur Períklesar, leiðtoga lýðræðissinna í Aþenu. Pýrilampes átti soninn Demos úr fyrra hjónabandi. Sá var rómaður fyrir fegurð sína. Periktíone fæddi Pýrilampesi soninn Antífon.
Í samræðum Platons bregður ættingjum hans oft fyrir enda þótt hann komi aldrei fram í þeim sjálfur. Eftir Karmídesi er nefnd samræðan Karmídes og eftir Krítíasi er nefnd samræðan Krítías en Krítías kemur einnig fyrir í samræðunni Prótagórasi. Adeimantos og Glákon eru aðalviðmælendur Sókratesar í Ríkinu.
Platon dundaði sér við myndlist og skáldskap þegar hann var ungur. Hann samdi bæði lýrísk ljóð, kórljóð og harmleiki. Hann var í þann mund að leggja fram harmleiki sína í leikritakeppni þegar hann heyrði Sókrates tala fyrir framan Díonýsosarleikhúsið. Þá hætti hann við og brenndi harmleiki sína.
Platon ferðaðist víða, sennilega til Ítalíu, Sikileyjar, Egyptalands og Kýrenu í Norður-Afríku. Talið er að Platon hafi yfirgefið Aþenu eftir að Sókrates var tekinn af lífi árið 399 f.Kr. en hafi snúið aftur um tólf árum síðar. Þá stofnaði hann Akademíuna í lundi helguðum Hekademosi eða Akademosi rétt utan við borgarmörk Aþenu. Þar var starfræktur skóli allt til ársins 529 e.Kr. þegar Jústiníanus I lét loka skólanum sem hann taldi ógna kristninni.
Ritverk
Þegar í fornöld varð til sú hefð að raða verkum Platons saman í fernur eða fjórleiki. Díogenes Laertíos segir að upphafsmaður þessa hafi verið Þrasýllos, fræðimaður og stjörnuspekingur við hirð Tíberíusar keisara.
Fjórleikir
Fræðimenn vísa einatt til verka Platons með latneskum titli, eins og venja er um klassíska höfunda, og eru því latneskir titlar hafðir innan sviga á eftir íslenskum titlum.
thumb|right|185px|Papýrusbrot með texta [[Samdrykkjan (Platon)|Samdrykkjunnar.]]
Verk utan fjórleikja
Önnur verk hafa varðveist í handritum með verkum Platons og voru eignuð honum í fornöld en voru ekki talin ósvikin af Þrasýllosi. Nútíma fræðimenn eru almennt sammála um að þessi verk séu ekki eftir Platon en sum þeirra gætu hafa verið samin af einhverjum innan Akademíunnar. Þau eru:
Ritunartími
Nákvæmur ritunartími samræðnanna er ekki þekktur né heldur að hve miklu leyti samræðurnar hafa verið endurskoðaðar en örfá ummerki eru um slíkt.
Lewis Campbell var fyrstur til að beita stílfræðilegum rannsóknum til að sýna að Fræðarinn, Stjórnvitringurinn, Krítías, Tímajos, Fílebos og Lögin væru allar ritaðar á svipuðu skeiði á höfundarferli Platons. Hann sýndi einnig fram á að Ríkið, Fædros, Parmenídes og Þeætetos tilheyrðu öðru skeiði, og hlytu að vera eldri (ef marka má það sem Aristóteles segir í Stjórnspekinni, að Lögin hefðu verið rituð á eftir Ríkinu ).
Venja er að skipta höfundaferli Platons í þrennt: elstu samræðurnar, miðsamræðurnar og yngstu samræðurnar.
Elstu samræðurnar
Í elstu samræðunum er Sókrates aðalpersónan og eru þessar samræður taldar gefa réttasta mynd af hinum sögulega Sókratesi af öllum samræðum Platons. Þær eru því oft nefndar sókratískar samræður. Í flestum þeirra leitar Sókrates skilgreininga á siðferðilegu hugtaki (vináttu, hugrekki, hófstillingu, guðrækni) í samræðu við einhvern vina sinna eða annan viðmælanda, sem er talinn vita eitthvað um umræðuefnið. Yfirleitt kemur í ljós að skilgreiningar þær sem lagðar eru til eru ófullnægjandi og að viðmælandinn viti ekki hvað það sem um ræðir er. Oftast lýkur samræðunum án þess að skýr niðurstaða hafi fengist. Í þessum hópi eru oftast taldar vera samræðurnar:
Eftirfarandi samræður eru gjarnan taldar vera á mörkum elsta skeiðsins og miðskeiðsins:
Yngstu samræðurnar
Í Parmenídesi er sett fram gagnrýni á frummyndakenninguna. Í flestum af yngstu samræðunum er frummyndakenningunni ekki haldið fram. Sókrates er sjaldnast í aðalhlutverki og í einni samræðu er hann ekki einu sinni viðstaddur, þ.e. í Lögunum. Í þessum hópi eru m.a.:
Blaðsíðutal Stephanusar
Hefð er fyrir því að vísa til verka Platons með blaðsíðutali úr heildarútgáfu Henricusar Stephanusar (Henri Etienne) á verkum Platons sem kom út í Genf árið 1578. Blaðsíðutal þessarar útgáfu er venjulega haft á spássíu textans í öllum nútíma útgáfum og þýðingum á honum. Um þetta má lesa nánar í grein um blaðsíðutal Stephanusar.
Heimspeki
Platon var undir miklum áhrifum frá Sókratesi, en einnig öðrum grískum heimspekingum, þar á meðal Herakleitosi, Parmenídesi og pýþagóringum.
Frumspeki og þekkingarfræði
thumb|right|185px|Í [[Hellislíking Platons|hellislíkingunni úr Ríkinu er raunveruleikanum líkt við skuggamyndir frummyndanna.]] Frægasta kenning Platons er frummyndakenningin. Platon taldi efnisheiminn vera lélega eftirlíkingu af óbreytanlegum óhlutbundnum frummyndum sem eru utan tíma og rúms og verða ekki skynjaðar með skynfærum en sem mögulegt er að kanna og skilja með hugsun. Frummyndirnar gegna fjórþættu hlutverki: frumspekilegu, þekkingarfræðilegu, merkingarfræðilegu og siðfræðilegu. Þær eru raunverulegar og stöðugar verundir, ólíkt efnisheiminum sem er sífellt verðandi og er aldrei neitt. Af því að þær eru í orðsins fylltsu merkingu eru þær viðföng þekkingar en efnisheimurinn er einungis viðfang brigðulla skoðana. Frummyndirnar eru einnig merkingarmið hugtaka og gegna þannig merkingarfræðilegu hlutverki í heimspeki Platons. Að lokum gegna þær siðfræðilegu hlutverki en meðal frummyndanna ríkir stigskipting og efst trónir frummynd hins góða. sem allir góðir hlutir líkjast eða eiga hlutdeild í. Frummyndakenningin kemur fyrir í nokkrum samræðum, m.a. Fædoni, Ríkinu, Samdrykkjunni, Parmenídesi og Tímajosi
Hin svonefnda upprifjunarkenning, sem er sett fram í samræðunni Menoni, er nátengd frummyndakenningunni. Kenningin kveður á um að allt nám sé upprifjun sálarinnar á meðfæddri þekkingu á frummyndunum. Í sömu samræðu gerir Platon ráð fyrir að þekking sé sönn rökstudd skoðun. Þessi hugmynd hefur verið afar áhrifamikil í nútímaheimspeki en hefur verið afar umdeild á síðari hluta tuttugustu aldar vegna gagnrýni bandaríska heimspekingsins Edmunds Gettier á henni (hinn svonefndi Gettier-vandi). Í samræðunni Þeætetosi sem er yngra rit en Menon og fjallar um skilgreiningu á þekkingu virðist þó sem hugmyndinni um að þekking sé sönn rökstudd skoðun sé á endanum hafnað sem ófullnægjandi greinargerð (samræðunni lýkur án þess að skýr niðurstaða hafi fengist).
Siðfræði
Frummyndakenningin gegndi meðal annars hlutverki siðfræðikenningar en kenningin varð ekki til fyrr en á miðjum ferli Platons. En siðfræði hafði lengi verið Platoni hugleikin. Í elstu samræðunum gælir Platon við þá hugmynd Sókratesar að dygð sé þekking. Í samræðunum Prótagórasi og Lakkesi reifar Platon hugmyndir sem hafa verið nefndar kenningin um einingu dygðanna. Kenningin kveður á um að dygðirnar séu allar í reynd ein og sama dygðin, nefnilega þekking eða kunnátta af ákveðnu tagi. Birtingarmyndir dygðarinnar eru á hinn bóginn margvíslegar eftir því hvernig aðstæðum er háttað. Þessar ólíku birtingarmyndir dygðarinnar heita hver sínu nafni: hófsemi, hugrekki og þar fram eftir götunum. Önnur túlkun á kenningunni kveður á um að dygðirnar séu aðskildar en hafi maður eina, þá hefur maður aðra, því þekking eða kunnátta er bæði nauðsynleg og nægjanleg forsenda dygðar: sá dygðugi — til dæmis sá hugrakki — verður að búa yfir þekkingu en sá sem býr yfir þekkingu uppfyllir öll skilyrði þess að vera dygðugur — til dæmis hófsamur.
Réttlæti er dygð en ranglæti er ekki aðeins löstur, heldur „sjúkdómur sálarinnar“. Ranglæti er hinum rangláta sjálfum skaðlegt og af þeim sökum er verra að vera ranglátur en að vera beittur ranglæti af öðrum. Hugmyndin kom fyrst fram í samræðunni Gorgíasi en í Ríkinu setur Platon fram kenningu um réttlæti sem heilbrigt sálarástand.
Sálarfræði
Platon taldi að sálin væri ódauðleg og endurfæddist í nýjan líkama að lífinu loknu. Hugmyndin um endurfæðingu sálarinnar tengist meðal annars upprifjunarkenningu Platons um sálina sem rædd er í Menoni. Í Fædoni er ódauðleiki sálarinnar til umræðu. Þar er líkamanum meðal annars lýst sem fangelsi sálarinnar. Platon hafði einnig kenningu um þrískiptingu sálarinnar, sem hann setti fram í Ríkinu og notaði þar m.a. til að útskýra breyskleika. Þessir þrír hlutar sálarinnar voru skynsemi, löngun og skap. Það er eðli skynseminnar að sækjast eftir sannleika og þekkingu og henni er líka eðlislægt að stjórna. Skapið leitar eftir viðurkenningu og er því er eðlilegt að styðja skynsemina en löngunin leitar eftir ánægju, einkum í formi matar, drykkjar og kynlífs en sækist einnig eftir peningum. Hugmyndina um þrískiptingu sálarinnar er ekki að finna í Fædoni og Menoni þar sem sálin virðist vera lögð að jöfnu við það sem Platon kallar í Ríkinu skynsemishluta sálarinnar. Í Fædoni virðist á hinn bóginn margt af því sem gjarnan er talið til sálarlíf mannsins eignað líkamanum, þ.á m. lystin í mat, drykk og kynlíf.
Stjórnspeki
Platon setti fram eina fyrstu útgáfu af samfélagssáttmálakenningu í vestrænni heimspeki í ritinu Krítoni. Samfélagssáttmálakenningar um undirstöður ríkisvalds urðu áhrifamiklar í nýaldarheimspeki hjá höfundum eins og Thomasi Hobbes, John Locke og Jean-Jacques Rousseau. En þekktasta stjórnspekikenning Platons er hugsjón hans um fyrirmyndarríkið sem sett er fram í Ríkinu. Platon hafði litla trú á lýðræði. Hann taldi að rétt eins sérfræðingar ættu að ráða í þeim málum sem þeir hafa sérfræðiþekkingu á rétt eins og skynsemin ætti að ríkja yfir skapi og löngunum ættu heimspekingar að ráða yfir ríkinu. Meðal heimspekinganna eru bæði konur og karlar sem eiga að baki langt nám í heimspeki og öðrum greinum, sem eru eignalaus og hafa enga eiginhagsmuni. Seinna snerist Platoni hugur og í Stjórnvitringnum og Lögunum kemur fram önnur sýn á stjórnmál. Þar virðist Platon hafa öðlast aðeins meiri trú á lýðræði og virðist telja hana illskásta kostinn, ekki síst vegna þess að þótt góður og upplýstur einvaldur væri betri stjórnandi væri allt of mikil hætta á að sitja uppi með slæman einvald.
Ástin
Kenningar Platons um ástina hafa orðið gríðarlega áhrifamiklar og er hugtakið platonsk ást gjarnan notuð um andleg ástarsambönd tveggja einstaklinga. Hugmyndir Platons sjálfs voru þó örlítið frábrugðnar nútímaskilningi hugtaksins. Platon fjallar um ástina einkum í samræðunum Samdrykkjunni og Fædrosi. Í Samdrykkjunni er ástin eða öllu heldur guðinn Eros megin umræðuefnið en hjá Forngrikkjum fól hugtakið ást eða eros einkum í sér losta og þrá. Þátttakendur í samdrykkjunni skiptast á að lofa guðinn Eros en þegar röðin er komin að Sókratesi endursegir hann það sem hann kveðst hafa lært af Díótímu, viturri konu frá Mantíneu. Í endursögninni kemur fram að viðfang ástarinnar er hið góða, hið fagra og ódauðleikinn. Fyrst lærir maður að sjá fegurðina í einstökum hlutum eða í einstaklingum, svo í mörgum hlutum. Þá lærir maður að sjá fegurðina í fögrum lifnaðarháttum og síðan fegurðina í vísindum. Að lokum lærir maður að elska fegurðina sjálfa sem er öllum fögrum hlutum sameiginleg. Hún er ekki skynjanleg heldur skiljanleg, enda er hún frummynd.
Í Fædrosi er ástin sögð vera guðdómleg vitfirring sem kemur yfir mann þegar hann sér fagran hlut og fegurðin sjálf rifjast upp fyrir honum en sálin man eftir fyrri kynnum sínum við fegurðina frá því fyrir jarðlífið.
Toni Kroos
Toni Kroos (fæddur 4. janúar 1990 í Greifswald sem þá var hluti af Austur-Þýskalandi) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir spænska stórveldið Real Madrid og þýska landsliðinu. Hann er gríðarlega sigursæll leikmaður, og hefur meðal annars unnið HM með landsliði, og Meistaradeild Evrópu með Bayern München og Real Madrid.
Platon
Óritaðar kenningar
Í bréfum sínum hafnar Platon því að honum megi eigna kenningar í ritum sínum. Hann segir að kenningar þær sem koma fram í samræðunum tilheyri „Sókratesi ungum á ný“. Í fornum heimildum er þess getið að Platon hafi haft kenningar sem hann skrifaði ekki um í samræðum sínum. Það á meðal er nemandi Platons, Aristóteles, sem segir í Eðlisfræðinni (209b): „Það má til sanns vegar færa að greinargerðin sem hann [þ.e. Platon] gefur þar [þ.e. í Tímajosi] um þátttakendurna er frábrugðin því sem hann segir í hinum svonefndu órituðu kenningum (ἄγραφα δόγματα).“ Orðin ἄγραφα δόγματα þýða bókstaflega óritaðar kenningar. Sumir telja að þær hafi innihaldið merkustu frumspekikenningar Platons sem hann ræddi einungis við nána vini og samstarfsmenn í Akademíunni.
Blóðsuga
Blóðsugur geta verið:
Platon
Óritaðar kenningar
Ástæða þess að Platon hélt sumum kenningum sínum leyndum kann að vera sú sem rædd er í samræðunni Fædrosi (276C) þar sem Platon gagnrýnir ritverk almennt og segir þau vera dauðan bókstaf, sem er m.a. ófær um að leiðrétta misskilning. Í sjöunda bréfinu segir Platon einnig að alvarlegir menn sem fjalla um mikilvæg mál gæti þess vandlega að skrifa ekkert um þau (344C).
Toni Kroos
Real Madrid
Þýskaland
Blóðsuga
Einnig er orðið haft yfir okrara eða sníkjudýr í samfélaginu og þýðir í bókstaflegri merkingu sá sem sýgur blóð.