cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jeanne Barret
Í leiðangri Bougainvilles
Í frásögn sinni segir Vivès frá miklum vangaveltum um kyn Barret snemma í ferðinni og fullyrðir að Barret hafi haldið því fram að hún væri geldingur þegar La Giraudais bar það upp á hana (dagbók hans hefur ekki varðveist). Frásögn Bougainvilles um afhjúpun Barret á Tahítí er ekki studd öðrum heimildum um leiðangurinn, þó að Vivès lýsi svipuðu atviki þar sem Tahítíbúinn Ahu-toru kallaði Barret konu um borð í skipinu. Vivès lýsir öðru atviki á Nýja-Írlandi um miðjan júlí þar sem Barret var gripin að óvörum, svipt klæðum og „skoðuð“ af hópi annarra þjóna í leiðangrinum. Duclos-Guyot og Nassau-Siegen segja líka frá því að kyn Barret hafi uppgötvast á Nýja-Írlandi, en án þess að nefna smáatriði.
Ahu-toru ferðaðist til Frakklands með leiðangrinum og var síðar yfirheyrður um Barret. Fræðimenn telja nú að Ahu-toru hafi haldið að Barret væri klæðskiptingur eða mahu. Hins vegar sögðu aðrir innfæddir á Tahítí frá konu í leiðangri Bougainvilles í síðari heimsóknum til eyjarinnar, meðal annars þegar James Cook kom þangað árið 1769 og Domingo de Bonechea árið 1772, sem bendir til þess að þeir hafi vitað kyn hennar þegar hún heimsótti eyjuna.
Eftir ferðina yfir Kyrrahaf kom matarskortur upp í leiðangrinum. Eftir stutt birgðastopp í Hollensku Austur-Indíum (nú Indónesíu) náðu skipin í lengra stopp á eyjunni Máritíus í Indlandshafi. Eyjan var þá þekkt sem Isle de France og var mikilvæg frönsk verslunarhöfn. Commerçon varð ánægður þegar hann komst að því að gamall vinur hans og samstarfsmaður, grasafræðingurinn Pierre Poivre, var landstjóri á eyjunni, og þau Barret urðu eftir sem gestir hans. Líklega hvatti Bougainville til þessa fyrirkomulags, þar sem það losaði hann við það vandamál að vera með ólöglega konu um borð í leiðangrinum sínum.
Á Máritíus hélt Barret áfram að starfa sem aðstoðarmaður og ráðskona Commerçon. Hún fylgdi honum líklega í plöntusöfnun á Madagaskar og Bourbon-eyju árin 1770-1772. Commerçon glímdi áfram við alvarleg heilsufarsvandamál og lést á Máritíus í febrúar 1773. Fjárráð hans á eyjunni höfðu minnkað og vinur hans, Poivre, var snúinn aftur til Parísar. Barret virðist hins vegar hafa komið sér fyrir sjálf og eignaðist hús í Port Louis, höfuðborg Máritíus, árið 1770.
Seinni æviár
Eftir andlát Commerçon rak Barret krá í Port Louis. Hún var sektuð um 50 pund fyrir að selja áfengi á sunnudegi árið 1773. Þann 17. maí 1774 giftist hún Jean Dubernat, yfirmanni í franska hernum, sem var þar líklega á leið heim til Frakklands. Jeanne lagði þó nokkurn heimanmund til hjónabandsins, líklega út af kránni og kannski öðrum viðskiptum sem hún stóð í á eyjunni.
Það eru engar heimildir um það nákvæmlega hvenær Barret og eiginmaður hennar komu til Frakklands og þar með hvenær hnattsiglingu hennar lauk. Líklegast var það einhvern tíma árið 1775. Í apríl 1776 fékk hún peninga sem hún átti að fá samkvæmt erfðaskrá Commerçon, eftir að hafa sótt málið beint til dómsmálaráðherra. Eftir það settust þau Dubernat að í heimabæ hans, Saint-Aulaye, Dordogne, þar sem þau keyptu eign með fjármunum Jeanne og bjuggu þar ásamt systkinabörnum hennar.
Árið 1785 fékk Barret lífeyri upp á 200 pund á ári frá franska flotamálaráðuneytinu. Skjalið sem veitti henni lífeyrinn lýsir þeirri virðingu sem hún naut á þeim tíma:"Jeanne Barré sigldi um hnöttinn í dulargervi á einu skipanna sem voru undir stjórn de Bougainville. Hún helgaði sig einkum aðstoð við hr. de Commerson, lækni og grasafræðing, og deildi af miklu hugrekki störfum og áhættum þess fræðimanns. Hegðun hennar var til fyrirmyndar og hr. de Bougainville vísar til þess eins og vera ber ... Hans hátign hefur náðarsamlegast veitt þessari einstöku konu lífeyri upp á tvö hundruð pund á ári úr sjóði fyrir uppgjafarhermenn og þessi lífeyrir skal greiddur frá og með 1. janúar 1785."Jeanne Barret lést í Saint-Aulaye 5. ágúst 1807, 67 ára að aldri.
Eftirmæli
thumb|Solanum baretiae Commerçon nefndi margar af plöntunum sem hann safnaði eftir vinum og kunningjum. Eina þeirra, háan runna með dökkgrænum laufum og hvítum blómum sem hann fann á Madagaskar, nefndi hann Baretia bonafidia. Nafn Commerçon fyrir ættkvíslina var hins vegar ekki skráð þar sem hún hafði þegar verið nefnd þegar skýrslur hans komu til Parísar. Hún er nú þekkt sem Turraea. Meira en sjötíu tegundir eru nefndar eftir Commerçon, en aðeins ein, Solanum baretiae, eftir Barret.
Í grasagarði New York-borgar er plöntutegund sem er eignuð Commerçon, en talið er að Barret hafi safnað með honum, í jurtasafninu þeirra.
Árið 2018 nefndi Alþjóðasamband stjarnfræðinga fjallgarð á Plútó eftir henni.
Í mörg ár var dagbók Bougainvilles, sem var vinsæl metsölubók á sínum tíma, eina almennt þekkta uppspretta vitneskju um Barret. Nútímafræðimenn hafa dregið fram frekari heimildir um líf hennar, en mikið af þessum nýju upplýsingum var lítt þekkt og ekki aðgengilegt almenningi, sérstaklega utan Frakklands. Fyrsta ævisaga Barret á ensku, eftir John Dunmore, kom út árið 2002 og þá aðeins á Nýja-Sjálandi. Aðrar greinar birtust í fræðitímaritum.
Ævisaga Barret eftir Glynis Ridley frá 2010, The Discovery of Jeanne Baret, vakti almenna athygli á henni og átti þátt í að leiðrétta ýmsan misskilning um líf hennar. Ævisagan hefur verið harðlega gagnrýnd fyrir að reiða sig á ósennilegar getgátur sem eru ekki studdar af heimildum. Nýlegar rannsóknir franskra vísindamanna hafa gefið nánari upplýsingar um líf Jeanne Barret, eins og til dæmis ný ævisaga eftir Danielle Clode, In Search of the Woman who Sailed the World, gefin út árið 2020. Þann 27. júlí 2020 fagnaði Google 280 ára afmæli hennar með Google Doodle-mynd sem var helguð Barret.
Jeanne Barret er nefnd í skáldsögu Amitav Ghosh frá 2008 Sea of Poppies: Persóna í bókinni, Paulette Lambert, nefnir „Philippe og Jeanne Commerson“ sem frænda sinn og frænku.
Mosfell
Mosfell getur átt við nokkra staði á Íslandi:
Sjónskerðing
thumb|right|Samanbrotinn blindrastafur. Sjónskerðing er skortur á sjónskerpu á betra auga einstaklings þannig að hann á erfitt með daglegt líf ef ekki kæmu til læknismeðferð eða hjálpartæki. Nærsýni, fjærsýni eða sjónskekkja sem hægt er að leiðrétta með hefðbundnum gleraugum telst ekki sjónskerðing. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin skilgreinir sjónskerðingu sem minni sjón en 6/18 (33%) á betra auga og blindu sem minni sjón en 3/60 (5%) á betra auga. Stofnunin skilgreinir sex flokka þar sem flokkur 0 er engin eða væg sjónskerðing, flokkur 1 er lítilsháttar sjónskerðing (minna en 6/18 en meira en 6/60), flokkur 2 er mikil sjónskerðing (minni sjón en 6/60 en meiri en 3/60) og flokkar 3, 4 og 5 eru mismikil blinda. Samkvæmt íslenskum lögum er sjónskerðing skilgreind sem minni en 30% sjón á betra auga en blinda sem minna en 5% sjón á betra auga.
Ástæður sjónskerðingar geta verið af lífeðlis- eða taugafræðilegum toga. Algengustu ástæður sjónskerðingar eru ljósbrotsgalli (43%), drer (33%) og gláka (2%).
LARP
LARP (skammstöfun á enska heitinu „Live Action Role Playing“) er rauntímaspunaspil eða leikur þar sem þátttakendur mætast á leikvelli og leika sem persónur úr sögu sem þeir skapa sjálfir í gegnum samskipti og oft slagsmál með þykjustu vopnum, svo sem froðusverð og dótabyssa.
Suður-Karpatafjöll
thumb|Staðsetning. thumb|Bucegi-fjöll. Suður-Karpatafjöll (eða Transylvaníualpar) eru fjallaklasi sem aðgreina mið- og suðurhluta Rúmeníu og austurhluta Serbíu. Til suðurs renna þau saman við Balkan-fjöll. Moldoveanu-tindur er hæsti punkturinn eða 2544 metrar og er einnig hæsti punktur Rúmeníu. Suður-Karpatafjöll eru næsthæsti fjallahryggur Karpatafjalla á eftir Tatra-fjöllum.
Fjögur fjallakerfi þeirra eru aðskilin milli árdala, frá austri til vesturs:
Hoya chunii
Hoya chunii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Nýju-Guíneu.
Ingiríður Danadrottning
thumb|right|Ingiríður árið 1954. Ingiríður Danadrottning (Ingrid Victoria Sofia Louise Margareta) (28. mars 1910 – 7. nóvember 2000) var drottning Danmerkur frá 1947-1972 en Ingiríður var eiginkona Friðriks 9. Danakonungs. Dóttir þeirra Margrét Þórhildur er núverandi drottning Danmerkur.
Guillermo Subiabre
thumb|right|Guillermo Subiabre.Guillermo Subiabre Astorga (f. 25. febrúar 1903 - d. 11. apríl 1964) var knattspyrnumaður frá Síle. Hann sem keppti fyrir hönd þjóðar sinnar á Ólympíuleikunum 1928 og fyrstu heimsmeistarakeppninni árið 1930 þar sem hann skoraði tvö mörk.
Ingiríður Danadrottning
Ingiríður var dóttir Gústafs Adolfs 6. Svíakonungs og fyrstu konu hans Margrétar prinsessu af Connaught. Árið 1935 gekk Ingiríður í hjónaband með Friðriki, sem þá var krónprins Danmerkur. Hjónin eignuðust þrjár dætur, Margréti Þórhildi Danadrottningu, Benediktu prinsessu af Sayn-Wittgenstein-Berleburg og Önnu Maríu fyrrum Grikklandsdrottningu.
Guillermo Subiabre
Ævi og ferill
Guillermo Subiabre fæddist í borginni Osorno þar sem hann hóf að leika með áhugamannaliðinu Rangers F.C. Hann skráði sig í sjóherinn og gekk um leið til liðs við Santiago Wanderers frá Valparaiso, elsta knattspyrnufélag Síle og eitt það elsta í Rómönsku Ameríku. Frammistaðan þar tryggði honum sæti í landsliðinu sem lék á heimavelli í Copa America árið 1926. Þar skoraði Subiabre tvö mörk, í stórsigri á Bólivíu og í tapi gegn Úrúgvæ.
Lykilmaður síleska landsliðsins í keppninni 1926 var framherjinn David Arellano, fyrirliði og markakóngur keppninnar. Hann hafði skömmu fyrr stofnað knattspyrnufélagið Colo-Colo ásamt hópi ungra manna í Santíagó. Kynni þeirra leiddu til þess að Subiabre gekk til liðs við Colo-Colo í kjölfar Suður-Ameríkukeppninnar í árslok 1926 og varð þegar hluti af gríðarsterkri sveit sem var nýbúin að vinna Santíagó-meitarakeppnina, sterkasta knattspyrnumót Síle, án þess að tapa leik.
Ingiríður Danadrottning
Friðrik eiginmaður Ingiríðar varð kóngur í Danmörku árið 1947 og Ingiríður varð þá drottning. Ingiríður breytti um margt ásýnd dönsku krúnunnar. Hún aflétti mörgum eldri hefðum krúnunnar og skapaði afslappaðra andrúmsloft við opinberar móttökur. Friðrik Danakonungur lést árið 1972 og dóttir þeirra Margrét Þórhildur varð drottning.
Guillermo Subiabre
Ævi og ferill
Colo-Colo réðst í hálfs árs keppnisferð í janúar 1927 þar sem leiknir voru 43 leikir í 8 löndum, í Suður-Ameríku, Norður-Ameríku en flestir þó á Spáni og í Portúgal. Sá sorgaratburður varð um miðbik ferðarinnar að í leik gegn Real Valladolid að David Arellano meiddist alvarlega og lést í kjölfarið vegna innri blæðinga. Keppnisferðinni var þó haldið áfram og tók Subiabre við leiðtogahlutverkinu af hinum fallna félaga.
Subiabre hélt aftur til Evrópu sumarið 1928, í það skiptið til að leika með landsliði Síle á Ólympíuleikunum í Amsterdam. Sautján lið voru skráð til keppni og þurfti Síle því að keppa um laust sæti í 16-liða úrslitunum við Portúgal. Leikurinn tapaðist 4:2. Ferðalagið var þó ekki alveg til einskis því skipuleggjendur settu upp aukakeppni fjögurra liða sem fallið höfðu snemma úr leik. Þar unnu Sílebúar lið Mexíkó 3:1, þar sem Subiabre skoraði þrennu. Í úrslitaleiknum gerðu Síle og Holland 2:2 jafntefli. Eftir leikinn var varpað hlutkesti um hvort liðið teldist sigurvegari. Hollendingar unnu en í ands góðrar íþróttamennsku var ákveðið að afhenda Sílebúum bikarinn.
Tveimur árum síðar mætti Síle til leiks á HM í Úrúgvæ og lenti í eina fjögurra liða riðlinum í keppninni. Í fyrsta leik unnu Sílemenn lið Mexíkó 3:0, þar sem athygli vakti að Subiabre gat ekki dulið óánægju sína í leikslok, þrátt fyrir sigurinn, yfir að hafa ekki náð að skora sjálfur. Í næsta leik skoraði hann eina markið í 1:0 sigri á Frökkum. Við tók hreinn úrslitaleikur gegn Argentínu um sigur í riðlinum. Subiabre náði þar að minnka muninn í 2:1 snemma leiks en Argentína bætti við þriðja markinu og þar við sat.
Subiabre varð þrívegis Santíagó-meistari með Colo-Colo á árunum 1928-30 og var útnefndur heiðursfélagi árið 1934 eftir að hafa lagt skóna á hilluna. Að knattspyrnuferlinum loknum gerðist hann starfsmaður hjá sílesku skattstofunni en átti þó reglulega eftir að koma að málum hjá Colo-Colo sem stjórnarmaður eða þjálfari. Hann lést árið 1964.
Kingsley Amis
Sir Kingsley William Amis (16. apríl 1922 – 22. október 1995) var enskur rithöfundur, ljóðskáld, gagnrýnandi og kennari. Eftir hann liggja yfir tuttugu skáldsögur, þrjú ljóðasöfn, smásögur og auk ýmissrar gagnrýni. Hann er faðir breska rithöfundarins Martin Amis.
Pólland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Pólland hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 23 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Útópía
Útópía eða staðleysa er ímyndaður staður sem á að vera betri í samanburð við nútíðina. Orðið útópía kom fyrst fyrir sem titill á bók eftir Thomas More sem bjó orðið til úr grísku orðunum οὐ („ekki“) og τόπος („staður“). Í bók sinni lýsti More ímyndaðri sælueyju í því skyni að gagnrýna stjórnarfarslegt og félagslegt ástand sinnar samtíðar. Andstæða útópíu er dystópía, sem lýsir stað sem er verri en nútíðin.
Flugeldar
thumbnail thumbnail Flugeldar (eða rakettur) eru þrýstiknúin blys sem skotið er á loft til skrauts eða til að gefa merki (sbr. neyðarblys). Flugeldar eru aðallega framleiddir í Kína, en voru uppgötvaðir á Indlandi. Flugelda er fyrst getið í rituðum heimildum kringum árið 1200, en í upphafi voru þeir notaðir til að fæla burt illa anda og til að biðja guðina um gæfu og hamingju.
Fyrsta flugeldasýning sem haldin var á Íslandi svo sögur fari af var í Kópavogi 28. júlí 1662 eftir erfðahyllinguna á Kópavogsfundinum. Þessa var minnst 350 árum síðar 28. júlí 2012 með flugeldasýningu á vegum Sögufélags Kópavogs.
Helsti söluaðili flugelda á Íslandi eru björgunarsveitarnar, en líka íþróttafélög. Önnur félög og einkaaðilar hafa á síðustu árum einnig látið til sín taka í þessum geira.
Flokkun flugelda
Flugeldum er skipt eftir hættu flokkum og eru flokkar T2, P2 og F4 ekki ætlaðir almenningi. Vörur í flokkum F1, F2, F3, P1 og T1 eru ætlaðar almenningi en geta þó verið skorður á hvaða vörur má selja í þeim flokkum og fer það eftir lögum um skotelda á tilteknum stað/landi.
Allium vasilevskajae
Allium vasilevskajae er tegund af laukætt sem var lýst af Marina E. Oganesian, frá Syunik Province í Armeníu. Þar fannst tegundin á grýttum stöðum og í skriðum 2,200–2,300 m. hæð. Tegundin er aðeins þekkt úr tvemur söfnunum gerðum fyrir hálfri öld.
Lýdía
thumb|right|Silfurpeningur sleginn af Krösusi. Lýdía (assyríska: Luddu; gríska: Λυδία) var járnaldarríki í vesturhluta Litlu-Asíu þar sem nú eru tyrknesku héruðin Manisa og Ismír. Íbúar Lýdíu töluðu lýdísku sem er anatólískt mál. Ríkið varð til við fall veldis Hittíta á 12. öld f.Kr. Það náði hátindi sínum undir stjórn Krösosar á 6. öld f.Kr. en eftir ósigur hans gegn Kýrosi 2. lögðu Persar landið undir sig. Síðar varð Lýdía hluti af ríki Alexanders mikla, Selevkídaríkinu og síðar rómverskt skattland.
Google Play
Google Play (áður Android Market til 2012) er netmarkaður fyrir Android-forrit og fleira í eigu Google. Þjónustan gerir notendum kleift að skoða og hlaða niður forritum, tónlist, bókum, kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og tímaritum sem eru gefin út í gegnum Google. Notendur geta einnig keypt raftæki á borð við spjaldtölvur og snjallsíma á Google Play.
Mörg forrit sem eru í boði á Google Play eru ókeypis. Þau má sækja beint til Android eða á Google TV-tæki í gegnum sérhæfð farsímaforrit, eða með því að niðurhala á tæki með Android-stýrikerfi. Þessi forrit geta verið hönnuð út frá vélbúnaðareiginleikum tækja notendaq, svo sem hreyfingarskynjara (fyrir hreyfingarháða leiki) eða andlitsmyndavél (myndavél sem snýr að andliti þínu) fyrir myndsímtal.
Hinrik og Hagbarður
Hinrik og Hagbarður (franska:  Johan et Pirlouit) er teiknimyndasería sköpuð af hinum belgíska Peyo. Hinrik er ungur skjaldsveinn sem lendir í ævintýrum, og í þriðju bókinni bætist honum liðsauki sem er Hagbarður, hrekkjóttur dvergur. Ævintýri þeirra Hinriks og Hagbarðs birtust sem framhaldssögur í teiknimyndablaðinu Sval en voru jafnóðum gefnar út á bókaformi.
Serían kynnir til sögu Strumpana sem liðsinna Hinriki og Hagbarði í nokkrum bókanna.
Saga
Peyo hóf að rita sögurnar um skjaldsveininn Hinrik (Johan) fyrir belgískt dagblað árið 1947. Árið 1952 hóf sagnaflokkurinn göngu sína í myndasögublaðinu Sval og varð þá sú breyting á söguhetjunni að hún skipti um hárlit: ljósa hárið varð hrafnsvart. Tveimur árum síðar, í sögunni Le Lutin du bois aux roches, kom dvergurinn Hagbarður til sögunnar og drógu ævintýrin upp frá því nafn sitt af báðum persónunum.
Þótt Strumparnir nytu löngum meiri vinsælda en sögurnar um Hinrik og Hagbarð, leit Peyo alla tíð á sögurnar sem sitt merkasta verk. Þannig sá hann ætíð sjálfur um að teikna og skrifa ævintýri þeirra félaganna á meðan hann treysti töluvert á aðstoðarmenn við gerð Strumpabókanna og sagnanna um Steina sterka. Vinsældir Strumpanna gerðu það hins vegar að verkum að Peyo gat lítið sinnt þessum uppáhaldspersónum sínum. Eftir dauða hans, árið 1977, hafa hins vegar fjórar nýjar sögur litið dagsins ljós eftir ýmsa höfunda.
Fimm bækur um Hinrik og Hagbarð komu út á íslensku á vegum bókaútgáfunnar Iðunnar á árunum 1982 til 1984. Myndasögublaðið Zeta birti eitt ævintýranna sem framhaldssögu í fimm hlutum á árunum 2000 til 2001.
Kjördæmin keppa
Kjördæmin keppa var spurningaþáttur á RÚV vorið 1976 þar sem þriggja manna keppnislið frá kjördæmunum átta öttu kappi með útsláttarfyrirkomulagi. Spyrill var Jón Ásgeirsson íþróttafréttamaður og dómari Ingibjörg Guðmundsdóttir. Höfundur spurninga var Helgi Skúli Kjartansson sagnfræðingur. Keppninni lauk með sigri Norðurlandskjördæmis eystra.
Daði Guðbjörnsson
Daði Guðbjörnsson (f. 12. maí 1954) er íslenskur listmálari, þekktastur fyrir málverk með persónulegum stíl sem einkennist oft af flúri og sveigðum formum. Vinnur olímálverk, akvarellur, blandaða tækni og grafík.
Kjördæmin keppa
Viðureignir
1.umferð:
Heimir Eyvindarson
Heimir Eyvindarson (fæddur 14. apríl árið 1968) er íslenskur hljómborðsleikari og meðlimur í hljómsveitinni Á móti sól og helsti lagahöfundur hljómsveitarinnar. Á til að mynda lag og texta laganna „Árin“, „Sæt“, „Djöfull er ég flottur“ og "Afmæli".
Kjördæmin keppa
Viðureignir
Undanúrslit:
Daði Guðbjörnsson
Nám
Daði byrjaði að sýna málverk um 1980 í anda nýjamálverksins í exprexoniskum stíl og Cobra máverksins frá síðari hluta 19. aldar til upphafs 21. aldar. Hann hefur haldið fjölda einkasýninga og tekið þátt í samsýningum.
Kjördæmin keppa
Viðureignir
Úrslit:
Heimir Eyvindarson
Heimir starfar sem kennari við Grunnskólann í Hveragerði.
Hann bauð sig fram í 3. sæti suðurkjördæmis í Alþingiskosningum 2013 fyrir Bjarta framtíð.
Dómínókenningin
thumb|x75px|Dómínókenningin Dómínókenningin var kenning í utanríkisstefnu Bandaríkjanna á tímum Kalda stríðsins sem gekk út á það að ef eitt land tæki upp kommúnisma væri aukin hætta á því að nágrannalönd þess fylgdu í kjölfarið vegna dómínóáhrifa. Dómínókenningin var notuð til að réttlæta afskipti Bandaríkjamanna af stjórnmálum ríkja um allan heim. Hún var sérstaklega notuð til að réttlæta þátttöku Bandaríkjanna í Víetnamstríðinu.
Hoya megalantha
Hoya megalantha er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Fiji.
Kjördæmin keppa
Deilur vegna keppnishalds
Viðureignirnar sjö voru teknar upp á tveimur dögum. Eftir að sýningar þáttanna hófust kom fram ýmis konar gagnrýni á framkvæmd keppninnar. Var því haldið fram að sumar spurningar hefðu verið rangar eða að úrskurðir dómara hefðu orkað tvímælis. Kærðu fulltrúar liðs Norðurlandskjördæmis vestra viðureign sína í fyrstu umferð til Útvarpsráðs, sem úrskurðaði að úrslitin skyldu standa óbreytt.
Spurning í keppni Suðurlandskjördæmis og Reykjaneskjördæmis, sem réð úrslitum í viðureigninni, varð sömuleiðis umdeild. Þar var spurt um elstu virkjun á Vestfjörðum og urðu blaðaskrif vegna málsins.
Einungis tveir keppendur af 24 voru konur. Spyrill keppninnar kallaði aðra þeirra „skrautfjöður“ liðs síns og var skammaður fyrir í blöðum.
Trans
Trans getur átt við:
Knivsta
thumb|right|200px|Knivsta Knivsta er þéttbýli í sveitarfélaginu Knivsta í Svíþjóð nálægt Uppsala. Þar búa 7 081 manns (2010).
934
934 (CMXXXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Jules Rimet
Jules Rimet (14. október 1873 – 16. október 1956) var franskur íþróttafrömuður. Hann var í meira en 30 ár forseti alþjóðaknattspyrnusambandsins, FIFA og talinn aðalhvatamaðurinn að stofnun heimsmeistarakeppninnar.
Ferill og störf
Árið 1919 varð hann forseti Franska knattspyrnusambandsins og fók við forsetaembætti FIFA árið 1921. Þeirri stöðu gegndi hann til 1954 og var sat því lengst allra í embætti. Áformin um stofnun heimsmeistarakeppni, en þó sérstaklega spurningin um áhugamennsku eða atvinnumennsku í íþróttum olli mikilli misklíð milli Rimet og Pierre de Coubertin forseta Alþjóðaólympíunefndarinnar sem og við knattspyrnusambönd frá Bretlandseyjum, sem að lokum yfirgáfu FIFA árið 1928.
Fyrsta heimsmeistaramótið fór fram í Úrúgvæ árið 1930 og var þá þegar keppt um verðlaunagrip sem bar nafn Jules Rimet. Að lokum unnu Brasilíumenn hann til eignar á HM 1970. Valið á Úrúgvæ sem keppnisstað mæltist illa fyrir meðal Evrópubúa og sátu flestar Evrópuþjóðir heima nema þær sem mættu fyrir þrábeiðni Rimet. Litlu mátti muna að þessar deilur kæmu keppninni fyrir kattarnef. Næsta mót, á Ítalíu árið 1934 varð ekki síður umdeilt þar sem fasistastjórnin þar í landi nýtti það óspart í áróðursskyni.
Jules Rimet lést árið 1856, tveimur dögum eftir 83 ára afmæli sitt. Sama ár hafði hann verið tilnefndur til Friðarverðlauna Nóbels fyrir þátt sinn í að sameina þjóðir heimsins á íþróttavellinum. Í kvikmyndinni United Passions um sögu FIFA er Rimet leikinn af Gérard Depardieu.
Grátviðarætt
Grátviðarætt (fræðiheiti: Cupressaceae), einisætt, lífviðarætt eða sýprusætt (einnig ritað sýprisætt, kýprisætt eða cyprisætt) er barrtrjáaætt sem inniheldur um 27–30 ættkvíslir (17 með einni tegund).
Cupressaceae er útbreiddasta barrtrjáaættin, með nær heimsútbreiðslu á öllum heimsálfum að frátöldu suðurskautslandinu, frá 71°N í Noregi (Juniperus communis) suður til 55°S í syðsta hluta Chile (Pilgerodendron uviferum), og Juniperus indica vex upp í 5200 m hæð í Tíbet, hæsti vaxtarstaður viðarkenndra plantna.
Flokkun
Ættin Cupressaceae er nú talin innihalda Taxodiaceae, sem áður var talin sérstök ætt, en hefur nú verið sýnt fram á að sé ekki afgerandi frábrugðin Cupressaceae í neinum einkennum. Eina undarntekningin í fyrrum Taxodiaceae er ættkvíslin Sciadopitys, sem er erfðafræðilega aðskilin frá restinni af Cupressaceae, og er nú talin til sinnar eigin ættar, Sciadopityaceae.
Ættinni er skift niður í sjö undirættir, byggt á útlits og erfðagreiningu:
Hóll (aðgreining)
Hóll er algengt örnefni á Íslandi og er raunar algengasta bæjarnafn á landinu samkvæmt upplýsingum á Vísindavef HÍ:
Heby
thumb|right|200px|[[Västerlövsta kirkja]] Heby er þéttbýli í sveitarfélaginu Heby í Svíþjóð. Þar búa 2 550 manns (2010).
Abel Tasman
thumb|right|[[Málverk af Abel Tasman eignað Jacob Gerritsz um 1637. ]] Abel Janszoon Tasman (1603 – október 1659) var hollenskur landkönnuður, þekktastur fyrir leiðangra sína austurleiðina til Kyrrahafsins árin 1642 og 1644, í þjónustu Hollenska Austur-Indíafélagsins. Þetta voru fyrstu ferðir Evrópumanna til eyjanna Van Diemenslands (sem nú heitir Tasmanía) og Nýja-Sjálands. Hann kortlagði einnig stóra hluta Ástralíu. Hlutverk hans var að kanna Nýja-Holland (Ástralíu) og sjá hvort það væri hluti stóra meginlandsins Terra australis incognita („óþekkt land í suðri“) sem menn töldu að væri til. Austur-Indíafélagið vonaði að hann myndi þannig uppgötva nýtt, áður óþekkt meginland, og náttúruauðlindir þess.
thumb|right|Kort sem sýnir leiðirnar sem Tasman fór. Nafni Tasmans hefur verið haldið á lofti í ýmsum örnefnum:
Randy Pausch
thumb|right|Randy Pausch Randolph Frederick Pausch (fæddur 23. október 1960, látinn 25. júlí 2008) var bandarískur prófessor. Pausch lést úr briskrabba 47 ára gamall. Hann var þekktur fyrirlesari og gaf út bókina sem heitir The Last Lecture.
Niðurgangur
Niðurgangur (stundum kallað ræpa) er þunnar og vatnskenndar hægðir. Niðurgangur er ósjaldan af völdum veiru- eða bakteríusýkinga, en getur einnig verið merki um ofnæmi, vannæringu eða bara tilfallandi eins og t.d. að áfengi dragi til sín vatn úr líkamanum sem veldur niðurgangi.
Áramótaskaup 1968
Áramótaskaupið 1968 nefndist „Í einum hvelli.“ Það var í umsjá Flosa Ólafssonar og Ólafs Gauks Þórhallssonar. Auk þeirra komu fram m.a. Bessi Bjarnason, Egill Jónsson, Gísli Alfreðsson, Jón Aðils, Róbert Arnfinnsson, Sigríður Þorvaldsdóttir, Þóra Friðriksdóttir og Sextett Ólafs Gauks ásamt Svanhildi Jakobsdóttur og Rúnari Gunnarssyni.
Niðurgangur
Alvarlegur bráðaniðurgangur er algeng dánarorsök í þróunarlöndum og veldur stórfelldum ungbarnadauða á heimsvísu.
Niðurgangur á íslensku
Til eru fjölmörg orð og orðasambönd sem höfð hafa verið um niðurgang á íslensku. Mætti þar t.d. nefna: ræpa, áhlaup, bakruni, búkhlaup, drulla, hlessa, hlessingur, innanskömm, innantökur, innyflakvíði, lífsýki, lækjarkata eða lækjarkatrín, puðra, pula, skepa, skita, skotra, skurra, steinsmuga, útsótt, þotur, þunnlífi og þúfnalúra.
Þotur er einnig haft um vindgang. Einnig er talað um að fá búkhlaup, kyssa hann Indriða, fá Katrínu frá Langalæk í heimsókn og allt haft í merkingunni að fá niðurgang. Sögnin að skurra er einnig höfð um lekandi hægðir.
Þúfnalúra er samkvæmt orðabók samheiti niðurgangs en fræðimenn hafa deilt um það og segja að þúfnalúran sé lausari í sér og þynnri.
Vatnsrennibraut
Vatnsrennibraut er rennibraut eða rör sem er hannað svo fólk geti rennt sér í henni, oft þannig að vatn sem sprautað er frá toppi rennibrautarinnar hjálpi fólki að renna niður með því að minnka viðnámið.
Heilsa
Heilsa er samkvæmt skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar ekki einungis fólgin í að vera sjúkdómalaus heldur í almennri velferð einstaklings, bæði líkamlegri, andlegri og félagslegri. Í gegnum tíðina hefur heilsa verið skilgreind á ýmsa vegu í ýmsum tilgangi. Hægt er að efla heilsuna með því að leggja stund á heilsusamlegar athafnir, eins og að stunda reglulega líkamsrækt og fá nægan svefn. Á sama hátt er hægt að forðast óhollar venjur eða aðstæður, eins og reykingar og streitu. Sumir þættir sem hafa áhrif á heilsuna stafa af vali einstaklinga, meðan aðrir þættir tengjast félagsgerð, eins og því hvort samfélög séu byggð upp þannig að fólk eigi auðvelt með að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Aðrir heilsutengdir þættir, eins og erfðaraskanir, standa utan við atbeina einstaklinga og samfélaga.
SQL
SQL (skammstöfun fyrir „Structured Query Language“) er mjög algengt fyrirspurnarmál sem notað er til að búa til, vinna með og sækja gögn úr gagnagrunnum.
Auk grunn SQL bjóða margir framleiðendur gagnagrunnskerfa sérstök stefjumál mál svo sem Transact-SQL fyrir Microsoft SQL Server, PL/SQL fyrir Oracle og PostgreSQL hefur mál, PL/pgSQL, keimlíkt þeirra. Líka hefur mál, SQL/PSM, verið staðlað. Þessi mál eru stundum notuð til að búa til föll og stefjur sem keyra í grunninum sjálfum. IBM Db2 hefur eigið mál, sem er líkt þeim staðli. Sumir grunnar, hafa ekki haft stefjumál um árabil, enda er hægt í flestum tilvikum að komast hjá því að nota, og nota grunn SQL eingöngu. Þetta átti við um MySQL, sem á endanum fékk stefjumál.
SQL málið er ANSI og ISO staðlað (fyrst staðlað 1986, svo í mörgum útgáfum: t.d. SQL-92, þá án t.d. stefjumálsins). Framleiðendur gagnagrunnskerfa útfæra SQL oft á mismunandi hátt (flest kerfi uppfylla SQL-92 hið minnsta, en sennilega nær enginn nýjustu staðla fá að fullu upp í SQL:2016), jafnvel sama gamla staðalinn eða hafa hið minnsta ekki tekið inn nýlegar breytingar, og stundum með því að bæta við eiginleikum sem ekki eru tilgreindir í stöðlunum (sem gerir færanleika forrita milli gagnagrunna erfiðan, hið minnsta ef nýlegir fídusar eru notaður sem aðrir hafa ekki enn uppfyllt).
SQL notast við þrígilda lógik (e. three-valued logic (3VL) (true/false/unknown)) þ.e. ekki "Boolean" (ísl. Búlska) lógík (eingöngu), sem notast bara við satt og ósatt. Þriðju möguleikinn, sá "óþekkti", sem er ekki í Boolean lógík, gengur undir nafninu NULL í SQL. Þ.e. hægt er að athuga sem dæmi, ekki aðeins er_í_sambúð = true, eða er_í_sambúð = false (sumir grunnar leyfa t.d. 't' og 'f' í stað true og false), heldur líka er_í_sambúð IS NULL (eða er_í_sambúð IS NOT NULL), og fá þannig fram þá sem ekki er vitað um (eða hefur ekki enn verið skráð um í gagnagrunninn). Í mörgm tilvikum viljum við ekki þurfa að huga að þeim möguleika, sem flækir réttar fyrirspurnir; þá þvingum við fram að ekki sé hægt að skrá NULL (sem sjálfgefið gildi ef ekki talið upp í INSERT skipun, en skilar annars villu með þessum fyrirvara, sem forrit ætti að grípa), til að byrja með, í viðkomandi svæði í grunninum, með því að skilgreina þau sem NOT NULL í CREATE skipun (eða breyta eftirá með ALTER). NOT NULL er sjálfgefið fyrir PRIMARY KEY svæði, svæði sem töflur ættu að hafa skilgreint (annars er réttleiki ekki tryggður). Einnig er hægt að skilgreina önnur einkvæm svæði með UNIQUE skigreiningu.
Flestir SQL gagnagrunnar eru "strang-tagaðir", ein af fáum undantekningum er SQLite. Hann er líka sérhæfður "embedded" gagnagrunnur (látinn fylgja með öðrum forritum, jafnvel stýrikerfum, sem nota, t.d. macOS í tilfelli SQLite), ekki hugsaður sem "fjölnotenda" (ólíkt flestum SQL grunnum), þ.e. hver grunnur er ekki notaður af mörgum notendum í einu. Hins vegar er eitt eintak keyrandi t.d. í mörgum vöfrum, og þar með t.d. í nær öllum smartsímum, svo samanlagður notendafjöldi er himinhár og SQLite vinsælasti gagnagrunnur í heimi, meira notaður en þessir hefbundu (sem eru t.d. notaðir af bönkum út um allan heim).
Dæmi
SQL skipanir skilgreina ekki hvernig á að framkvænma ákveðnar aðgerðir, heldur hvað eigi að gera. Samkvæmt SQL staðli verða þær að enda á semíkommu (en þó krefjast ekki allir gagnagrunnar að þær fylgi með).
Dæmi um mjög einfalda SQL skipun er
SELECT nafn, heimili, postnumer FROM vidskiptamenn;
Ofangreind skipun sækir gögn úr töflunni vidskiptamenn. Engar takmarkanir eru setta við því hvaða færslur eru sóttar, þannig að allar færslurnar sem eru í töflunni verða sóttar. Ekki er gerð nein krafa um í hvaða röð færslurnar eiga að koma þannig að þær geta komið í hvaða röð sem er, og röðin getur hæglega breyst frá fyrirspurn til fyrirspurnar.
Fyrirspurnin:
SELECT nafn, heimili, postnumer FROM vidskiptamenn WHERE postnumer = '101' ORDER BY heimili, nafn;
myndi hins vegar alltaf skila færslum í röð eftir heimili og innan heimilisfangs í nafnaröð. Einnig takmarkar þessi fyrirspurn færslur við þá sem búa í póstnúmeri 101.
Til þess að útbúa töflur notum við CREATE skipunina:
CREATE TABLE vidskiptamenn (vskm_numer varchar(10) CONSTRAINT pk_vskm PRIMARY KEY, nafn varchar(100) NOT NULL, heimili varchar(100), postnumer char(3) );
Lykilorð eins og CREATE geta verið hvort heldur sem er í há eða lágstöfum. Hér er búin tafla sem heitir vidskiptamenn og sett á hana þau skilyrði að dálkur sem kallast vskm_numer sé lykill að færslum í töflunni. Einnig er sett það skilyrði að nafn verður alltaf að vera tilgreint.
Gögn eru sett inn í töflur með INSERT skipunum. Dæmi.
INSERT INTO vidskiptamenn (vskm_numer, nafn, heimili, postnumer) VALUES ('VSK001', 'Nýja Búðin', 'Austurstræti 1', '101');
Engin skylda er að lykilorðin séu með stórum staf, en margir vilja að þau séu áberandi. Gagnatögin ("gagnatýpurnar") t.d. CHAR or VARCHAR (strangt til tekið ekki lykilorð), er smekksatriði hvort séu líka með stórum en oft haft með litlum líkt of dálkaheitin. Flestir grunnar hafa VARCHAR, alla vega undir öðru nafni, en t.d. nafn hér að ofan geymir þannig ekki alltaf jafn mörg bæti til að spara pláss, á meðan CHAR fyllir upp í aftan á strengi með bilum og eyðir diskplássi. Sumir grunnar, t.d. PostgreSQL, leyfa að skilgreina ný gagnatög; sem dæmi gæti "kennitala" verið notað í stað char(10), sem þó er mjög algengt að nota (en aldrei gagnatag fyrir tölur, því þær tína núllum framan af "textastrengjum"). Meira gagnleg ný gagnatög væri POINT (sem geymir x, y eða x, y og z), ekki af því að miklu máli skiptir að geyma hnit sem "object" upp á hraða við t.d. skráningu, eða að sem object tækju gögn minna pláss (gerir það sennilega ekki), heldur í sumum grunnum, eru til dæmis indexar á meira en gögn í einni vídd. Það getur skipt miklu máli við uppflettingu á gögnum í sérhæfðum kerfum, t.d. landupplýsingakerfum.
Valkostir
Valkostir í stað SQL (sem sumir hverjir virka með sömu SQL gagnagrunnunum því þeir "þýða" yfir í SQL), eru t.d. LINQ, Java Persistence Query Language (JPQL), Object Query Language, XQuery og fleiri. Margir staðlanna eru sögulega áhugaveðir mögulega úreldir eða voru gerðir til að leysa SQL af hólmi en hafa ekki enn gert að nokkru ráði: Tutorial D, Datalog, IBM Business System 12 (IBM BS12), QBE (Query By Example) búið til af Moshè Zloof hjá IBM 1977 og Quel (frá 1974; U.C. Berkeley Ingres project).
Til eru svokallaðir NoSQL gagnagrunnar (nýrri en SQL grunnar, en "fræðin" á bak við þá ef svo má kalla, er í einhverjum tilvikum lík "network" grunnum sem SQL/venslagrunnarnir leystu af hólmi), stundum kallaðir not only SQL, því sumir "noSQL" grunnar styðja nú líka SQL. Þetta er flokkur mismunandi gagnagrunna (t.d. "key-value" ein tegund og "graph" önnur), sem upphaflega studdu ekki SQL, og hefðbundið innihalda "unstructured" gögn. Sem flokkur hafnaði þessi tegund grunna SQL og að einhverju eða öllu leiti, venslagrunnsfræðum (og "normaliseringu"), sem óþörfum, eða að þau ættu aðeins vel við fyrir gögn á ákvenu formi ("structured" gögn). Uppbygging þeirra er önnur og notendur/forritarar nálgast þá/hanna á annan hátt. T.d. er fyrirspurnamálið (frá þeirra upphafsdögum) ekki SQL, og niðurstaðan úr fyrirspurn í þá hefbundið ekki "tafla" (sem SQL grunnar skila), en getur verið á nokkrum mismunandi formum eftir tegund þeirra, en oftast er boðið upp á eina tegund niðursöðu sem líklegast á JSON (eða álíka) formi. Þar sem SQL fyrirspurnamálið hefur sína kosti, er í auknum mæli að framleiðendur bæti þeim möguleika við. Á sama hátt hafa framleiðendur SQL/venslagrunna bætt við "noSQL" möguleika. Annað hvort einhverju með svipað notagildi eða með sömu forritaskilum (og t.d. MongoDB, einum af vinsælu noSQL grunnunum, einn af upphaflegu). PostgreSQL hefur t.d. bætti við JSON gagnatagi (og JSONB, B fyrir "binary", hliðstætt við BSON í MongoDB).
Martin Amis
thumb|right|Martin Amis (2007) Martin Amis (fæddur 25. ágúst 1949) er enskur rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir bækurnar Money (1984), London Fields (1989), Time's Arrow (1991) og The Information (1995).
Kanadalögin 1982
Kanadalögin 1982 (enska: Canada Act 1982, franska: Loi de 1982 sur le Canada) voru lög sem samþykkt voru af breska þinginu um stöðu og stjórn Kanada. Lögin voru sett að beiðni öldungadeildar og neðri deildar kanadíska þingsins í þeim tilgangi að veita Kanada sjálfu fullt vald yfir eigin stjórnarskrá og afnema um leið öll völd breska þingsins til þess að af hafa áhrif á hana. Með því öðlaðist Kanada algjört fullveldi en landið hafði þó notið mikils sjálfræðis frá samþykkt Westminsterlaganna 1931.
Kanadíska þingið samþykkti svo einnig stjórnskipunarlög sem einnig fylgdu sem viðhengi með Kanadalögunum frá breska þinginu. Saman mynda þessir lagabálkar ásamt fleirum stjórnarskrá Kanada.
Elísabet 2., drottning Bretlands og Kanada, veitti Kanadalögunum samþykki sitt í London 29. mars 1982. Hún fór svo til Kanada og skrifaði undir stjórnskipunarlögin sem samþykkt höfðu verið í Kanadíska þinginu í Ottawa 17. apríl sama ár. Samþykkt lagabálkanna í Bretlandi og Kanada hafði engin áhrif á stjórnskipulega stöðu drottningarinnar. Hún var áfram þjóðhöfðingi Kanada og eftirmenn hennar í embætti verða það einnig svo lengi sem stjórnarskrá Kanada er ekki breytt.
Sauðlauksdalskirkja
Sauðlauksdalskirkja er kirkja í Sauðlauksdal við sunnanverðan Patreksfjörð. Kirkjan var byggð árið 1860, hugsanlega af Niels Björnssyni · Turni kirkjunnar var bætt á síðar, eða á árunum 1901-2.
Í Sauðlauksdal voru bænhús og sóknarkirkja allt frá 1512. Katólskar kirkjur þar voru helgaðar Maríu guðsmóður og öllum heilögum, sérstaklega Þorláki biskupi helga. Sauðlauksdalskirkjan var útkirkja frá Saurbæ á Rauðasandi en varð prestssetur 1724. Útkirkjur Sauðlauksdals eru Bæjarkirkja og Breiðuvíkurkirkja og frá 1970 í Haga og á Brjánslæk. Patreksfjarðarprestakall hefur þjónað kirkjunum frá 1964.
NF
NF, Nf eða nf. geta átt við:
Mar
Mar getur átt við:
Hoya ciliata
Hoya ciliata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
OBX
OBX er hlutabréfavísitala sem samanstendur af 25 hlutabréfum í jafnmörgum fyrirtækjum sem skráð eru í kauphöllinni í Osló.
Fyrirtæki
Fyrirtækin í vísitölunni eftir endurskoðun þann 18. júní 2010 eru :
Miðríkið
Miðríkið er tímabil í sögu Egyptalands sem nær frá stofnun elleftu konungsættarinnar til loka fjórtándu konungsættarinnar eða um það bil frá 2040 f.Kr. til 1640 f.Kr. Ríkið varð til þegar Mentúhótep 2. af elleftu konungsættinni frá Þebu, tókst að sameina Efra - og Neðra-Egyptaland í eitt ríki með sigri á tíundu konungsættinni sem ríkti yfir Neðra-Egyptalandi í Herakleópólis. Sumir fræðimenn eru þó á þeirri skoðun að ekki eigi að telja upphaf Miðríkisins fyrr en við friðsamlega valdatöku tólftu konungsættarinnar eftir lát Mentúhóteps 4.
Helstu konunganöfn á þessu tímabili voru Senúsret og Amenemhat. Á þessum tíma reisti Senúsret 1. af tólftu konungsættinni borgina Karnak. Talsverð velmegun ríkti og pýramídar voru áfram notaðir sem grafhýsi konunga. Á þessum tíma sendu Egyptar marga könnunarleiðangra og sendimenn til annarra ríkja í Mið-Austurlöndum.
היסטוריה של מצרים העתיקה
Fjuckby
Fjuckby er bygd í sveitarfélaginu Uppsala í Svíþjóð. Þar búa 73 manns (2005).
Þuríðarbúð
thumb|264x264dp|Stokkseyrarkirkja. Þuríðarbúð er á Stokkseyri. Þuríðarbúð er sjóminjasafn á Stokkseyri og var reist af Stokkseyringafélaginu í Reykjavík 26. júní 1949 til minningar um Þuríði Einarsdóttur formann. Stokkseyringafélagið lét reisa búðina nálægt þeim stað sem þau telja að búðin hafi verið byggð áður fyrr. Búðin var svo endurhlaðin árið 2001 undir stjórn hleðslu meistarans Guðjón Kristinssonar og er hún nú í umsjón Sveitarfélagsins Árborgar, en Byggðasafn Árnesinga sér um öll sýningarhöld og kynningar.
Á seinni hluti 19. aldar skiptu sjóbúðir eins og búðin hennar Þuríðar mjög miklu máli. Búðirnar voru byggðar úr torf og grjót og voru bjálkar settir meðfram veggjum svo að vermennirnir gátu sofið í þeim. Það var ekki mikið pláss í búðunum enda þurftu tveir og tveir að sofa í sama rúmi. Sjóbúðirnar voru allt í senn; svefnskáli, matstofa og dagstofa vermanna.
935
935 (CMXXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Slagelse
thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Slagelse í Danmörku Slagelse (stundum kallaður Slagleysa á íslensku) er bær á suðvestur-Sjálandi í Danmörku og árið 2013 var íbúafjöldi bæjarins 32.126. Bærinn er sjöundi stærsti bær Sjálands og kemur nafn bæjarins frá gamla danska orðinu slagh sem þýðir „niðursokkin í landslagið“ og else sem er annað orð yfir „leysa“. Um það bil 7 km vestur frá Slagelse liggur Víkingaborgin Trelleborg.
Slagelse
Áramótaskaup 1969
Áramótaskaupið 1969 var eftir Flosa Ólafsson sem auk þess var leikstjóri þess. Magnús Ingimarsson útsetti, stjórnaði tónlist og samdi handrit að hluta. Auk Flosa komu fram: Árni Tryggvason, Bryndís Schram, Gísli Alfreðsson, Helga Magnúsdóttir, Jón Aðils, Karl Guðmundsson, Nína Sveinsdóttir, Pétur Einarsson, Þórunn Sigurðardóttir og fleiri.
Hoya mengtzeensis
Hoya mengtzeensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Kína til Víetnam.
Schwyz
Schwyz er kantóna í Sviss og er ein af stofnkantónum landsins. Höfuðborgin heitir sömuleiðis Schwyz. Kantónan er nafngefandi fyrir sambandsríkið Sviss.
Lega og lýsing
Schwyz liggur nokkuð miðsvæðis í Sviss, við norðurjaðar Alpafjalla. Hún takmarkast að norðan við Zürichvatn og að vestan við Vierwaldstättersee. Aðrar kantónur sem að Schwyz liggja eru St. Gallen fyrir norðaustan, Glarus fyrir austan, Uri fyrir sunnan, Luzern og Zug fyrir vestan og Zürich fyrir norðvestan. Mikið af stórum stöðuvötnum er í kantónunni. Íbúar eru 141 þúsund og eru þeir þýskumælandi.
Orðsifjar
Ekki er vitað hvaðan heitið Schwyz er komið en víst þykir að það er ekki úr alemönnsku eða latínu. Sagan segir að fyrir daga Rómverja hafi þjóðflokkur að norðan sest þar að. Tveir bræður, Suit og Scheijo, háðu einvígi um það hvor þeirra mætti veita staðnum nafn. Þar drap Suit bróður sinn Scheijo. Ekki er ólíklegt að úr Suit varð Schwyz. Heitið kemur fyrst við skjöl árið 970. Hins vegar var heitið Schwyz snemma notað fyrir landið Sviss í heild, þar sem Schwyz var ein stofnkantóna landsins og herir kantónunnar þóttu afbragðsgóðir. 1386, eftir sigur Svisslendinga í orrustunni við Sempach, var byrjað að notast við heitið Schwyz fyrir allt landið.
Þórisjökull
thumb|right|300px|Þórisjökull
Múskat
Múskat getur átt við eftirfarandi:
Þórisjökull
Fjallið Ok er norðvestan við jökulinn en á milli Oks og Þórisjökuls liggur Kaldidalur, forn þjóðleið. Þórisdalur er á milli Þórisjökuls og Geitlandsjökuls.
Sveitarfélög Noregs eftir flatarmáli
Sveitarfélög Noregs eftir flatarmáli er listi yfir sveitarfélög Noregs raðað eftir flatarmáli þann 1. janúar 2006.
Sjá einng
Norske kommunar etter areal Liste over norske kommuner etter areal
Árni Þórarinsson (biskup)
Árni Þórarinsson (f. 19. ágúst 1741, d. 5. júlí 1787) var biskup á Hólum frá 1784 til dauðadags, 1787, eða í 3 ár.
Foreldrar Árna voru Þórarinn Jónsson prestur í Hjarðarholti í Dölum, og kona hans Ástríður Magnúsdóttir frá Hvammi í Hvammssveit.
Árni var vígður Hólabiskup 12. apríl 1784 og kom að Hólum samsumars. Hann var biskup þar til æviloka, 1787. Páll Eggert Ólason segir um hann: "Gáfu- og dugnaðarmaður mikill, en stórlyndur og eigi vinsæll, lengstum heilsutæpur." Árni mun hafa verið kominn með lungnatæringu (berkla) þegar hann tók við sem biskup. Aðstæður gátu vart verið verri, þegar móðuharðindi stóðu sem hæst. Samt kom Árni ýmsu til leiðar. T.d. lét hann rífa Nýjahúsið á Hólum, frá tíð Guðbrands biskups, og reisa í þess stað tveggja hæða timburhús, sem þá var mikil nýjung á Íslandi. Var það í fyrstu kallað Stiftshúsið. Mynd af því er í ferðabók Hendersons.
Engar bækur komu út á Hólum í biskupstíð Árna Þórarinssonar. Stafaði það bæði af harðindum og bágbornu ástandi prentverksins, og einnig því að þá var komin samkeppni frá prentsmiðjunni í Hrappsey. Árið 1800 kom út í Leirárgörðum útfararminning Árna Þórarinssonar.
Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar skjalabækur úr embættistíð Árna biskups. Til er steinprentuð mynd af Árna, og hékk eintak af henni fyrrum uppi í Hóladómkirkju.
Kona Árna Þórarinssonar (gift 1770) var Steinunn Arnórsdóttir (f. 1737, d. 1799), þau voru systkinabörn. Börn þeirra sem upp komust voru:
Blade Runner
thumb|right|Stigahús [[Bradbury-byggingin|Bradbury-byggingarinnar í Los Angeles var notað í myndinni.]] Blade Runner er vísindaskáldsögumynd eftir Ridley Scott frá 1982, með Harrison Ford, Rutger Hauer, Sean Young og Edward James Olmos í aðalhlutverkum. Myndin byggist lauslega á skáldsögu Philip K. Dick Do Androids Dream of Electric Sheep? frá 1968. Myndin gerist í dystópískri framtíð árið 2019 í Los Angeles, þar sem gervimenni eru framleidd af stórfyrirtækinu Tyrell Corporation með líftækni til að vinna í geimnýlendum. Hópur gervimenna flýr aftur til jarðar og lögreglumaðurinn Rick Deckard (Ford) fær það verkefni að ná þeim og eyða þeim.
Blade Runner gekk illa í byrjun og var gagnrýnd fyrir hæga framvindu og skort á spennu. Hún varð síðar költmynd og er nú álitin ein af bestu vísindaskáldsagnamyndum allra tíma og eitt besta dæmið um ný-noir-mynd. Tónlistin í myndinni, eftir Vangelis, var tilnefnd til BAFTA-verðlauna og Golden Globe-verðlauna.
Kvikmyndin hafði mikil áhrif á aðrar vísindaskáldsögumyndir, bókmenntir, tölvuleiki og teiknimyndir. Hún vakti athygli á verkum Philip K. Dick og síðan hafa verið gerðar fleiri myndir eftir bókum hans, eins og Total Recall (1990), Minority Report (2002) og A Scanner Darkly (2006). Árið 2017 kom út framhaldsmyndin Blade Runner 2049 eftir Denis Villeneuve.
Årjäng
thumb|right|200px|Årjäng Årjäng er þéttbýli í sveitarfélaginu Årjäng í Svíþjóð. Þar búa 3 228 manns (2010).
George Marshall
George Catlett Marshall yngri (31. desember 1880 – 16. október 1959) var bandarískur stjórnmálamaður og herforingi. Hann var yfirmaður herforingjaráðs Bandaríkjanna í stjórnartíðum Franklins D. Roosevelt og Harry S. Truman og var utanríkis- og varnarmálaráðherra í forsetatíð Truman. Winston Churchill kallaði Marshall „skipuleggjanda sigursins“ vegna forystu hans í seinni heimsstyrjöldinni.
Marshall fæddist í Uniontown í Pennsylvaníu og útskrifaðist árið 1901 úr hernaðarskóla Virginíu. Hann var í stuttan tíma liðsforingi nemenda í hernaðarháskólanum í Danville en var skipaður undirliðsforingi fótgönguliðs í febrúar 1902. Á árunum eftir stríð Spánar og Bandaríkjanna gegndi hann æ hærri stöðum í Bandaríkjunum og erlendis. Þar á meðal var hann flokksdeildarforingi í stríði Bandaríkjanna og Filippseyja. Hann útskrifaðist með sóma úr námskeiði í stjórnun fótgöngu- og riddaraliða árið 1907 og útskrifaðist með hæstu einkunn árið 1908 úr herstjórnarháskóla. Árið 1916 varð Marshall aðstoðarmaður J. Franklin Bell, foringja vesturdeilda Bandaríkjahers. Eftir að Bandaríkin gengu inn í fyrri heimsstyrjöldina aðstoðaði Marshall Bell í stjórn austurdeildarinnar. Marshall var settur í fyrstu deild Bandaríkjahersins og tók þátt í þjálfun og skipulagningu heraflans í Bandaríkjunum og undirbúning fyrir hernaðaraðgerðir þeirra í Frakklandi. Hann tók þátt í skipulagningu sumra lokaáhlaupanna í styrjöldinni, eins og Meuse-Argonne-sóknarinnar.
Eftir stríðið varð Marshall aðstoðarmaður John J. Pershing hershöfðingja, sem var þá yfirmaður hershöfðingjaráðsins. Hann varð síðar meðlimur í ráðinu, fór fyrir fimmtánda fótgönguliðinu í Kína og kenndi í stríðsháskóla hersins. Árið 1927 varð hann aðstoðarforingi í fótgönguliðsskóla hersins, þar sem hann nútímavæddi stjórnkerfið, sem átti eftir að koma að góðum notum í seinni heimsstyrjöldinni. Marshall gekk til liðs við stríðsáætlanadeild stríðsráðuneytis Bandaríkjanna og varð foringi hershöfðingjaráðsins þegar Malin Craig settist í helgan stein árið 1939. Hann gegndi þeirri stöðu til loka seinni heimsstyrjaldarinnar.
Sem foringi hershöfðingjaráðsins stóð Marshall fyrir stærstu heraukningu í sögu Bandaríkjanna og var gerður fimmstjörnuhershöfðingi í Bandaríkjahernum. Marshall skipulagði hernaðaraðgerðir bandamanna í Evrópu og á Kyrrahafinu til loka stríðsins. Auk þess að hljóta hrós frá Churchill var Marshall nefndur maður ársins hjá tímaritinu Time árið 1943. Síðla árs 1945 og 1946 var Marshall sendur til Kína til að reyna að koma á þjóðstjórn þjóðernissinna undir stjórn Chiang Kai-shek og kommúnista undir stjórn Mao Zedong en hafði ekki erindi sem erfiði.
Marshall var utanríkisráðherra frá 1947 til 1949 og var heiðraður fyrir Marshalláætlunina með því að hljóta friðarverðlaun Nóbels árið 1953. Marshall var varnarmálaráðherra í byrjun Kóreustríðsins og vann að því að byggja upp eldmóð og sjálfstraust hersins eftir að hann hafði verið tekinn úr viðbragðsstöðu eftir lok heimsstyrjaldarinnar. Hann stóð einnig fyrir endurbyggingu hersins í byrjun Kóreustríðsins og fyrir aðrar hernaðaraðgerðir í kalda stríðinu. Eftir að hann sagði af sér sem varnarmálaráðherra settist Marshall í helgan stein og lést árið 1959.