cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Landssamband íslenskra útvegsmanna
Saga
Árið 1944 kom upp hagsmunadeila milli þeirra útgerðarmanna sem gerðu út togara annars vegar og smábáta hins vegar. Þá var sambandinu skipti í tvær deildir eftir þessu. Haustið 1945 var innkaupadeild LÍÚ sem hafði því hlutverki að gegna að útvega aðildarfélögum veiðarfæri sem erfitt var að nálgast á meðan seinni heimsstyrjöldin geysaði. Innkaupsdeildin var rekin allt til 1993 þegar hún var lögð niður vegna mikillar samkeppni. Á tímabilinu 1944 til 1960 voru mikil samskipti milli LÍÚ og íslenskra stjórnvalda. Það var vegna þess að íslenska krónan var rangt skráð og því þurfti uppbóta- og millifærslukerfi til þess að jafna dæmið. Viðreisnarstjórnin afnam þetta fyrirkomulag með því að skrá raunvirði krónunnar frá og með 1960.
Árið 1961 var Verðlagsráð sjávarútvegsins stofnað því samningar höfðu tekist árið áður um að sjómenn fengju til sín hluta af aflaverðmæti og annar kostnaður við útgerð sem áður hafði lent á þeim felldur niður. Í ráðið voru skipaðir aðilar frá útgerðarmönnum, sjómönnum og fiskverkurum auk þess sem ríkið kom einum að. Þetta fyrirkomulag var lagt af 1992.
==Meðlimir ==
Manntalsfiskur
Manntalsfiskur var gjald eða skattur í fornu skattkerfi og  bar aðkomumönnum í Gullbringusýslu og á Snæfellsnesi  að greiða það gjald til sýslumanns. Í forna skattkerfinu voru þessi gjöld: gjaftollur, konungsskattur, lögmannstollur, manntalsfiskur og tíund en árið 1877 var sett ný skattalöggjöf og þessi gjöld numin úr gildi og í stað þeirra lagður skattur á ábúð og afnot jarða og á lausafé.
Draugaslóð
Draugaslóð er íslensk barna- og unglingabók eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur frá árinu 2007. Bókaútgáfan Mál og Menning gaf bókina út á Íslandi.
Roderick Chisholm
Roderick M. Chisholm (fæddur 1916 í Seekonk í Massachusetts, dáinn 1999 í Providence, Rhode Island) var bandarískur heimspekingur sem er einkum þekktur fyrir verk sitt í þekkingarfræði, frumspeki, um frjálsan vilja og heimspeki skynjunar. Hann lauk Ph.D. gráðu við Harvard-háskóla undir leiðsögn Clarence Irving Lewis og kenndi við Brown University.
Draugaslóð
Bókin fjallar um ungan strák, Eyvind Þóruson, sem býr með ömmu sinni og tveimur köttum í gömlum bústað við Elliðavatn þar sem að lífið gengur sinn vanagang, en nú liggur eitthvað í loftinu. Sami magnaði draumurinn sækir Eyvind aftur og aftur og örlogin leiða hann upp á öræfi þar sem hann fetar dularfulla draugaslóð á vettvangi Fjalla-Eyvindar, Reynistaðabræðra og margra annarra.
Roderick Chisholm
Chisholm var a frumspekilegur hluthyggjumaður undir áhrifum frá Platoni og rökhyggjumaður í hefð G.E. Moore og Franz Brentano. Hann andmælti árásum Quines á hluthyggjuna, atferlishyggju hans og afstæðishyggju. Chisholm varði möguleikann á raunþekkingu með því að höfða til a priori lögmála í þekkingarfræði en af því leiddi að í flestum tilfellum er skynsamlegra að treysta á skilningarvit sín og minni heldur en að vantreysta þeim. Hann varði einnig möguleikann á inntaksmikilli sjálfsþekkingu og hluthyggju í siðfræði ekki ósvipaða þeirri sem W.D. Ross hélt fram. Meðal annarra bóka Chisholms eru The Problem of the Criterion, Perception og A Realist Theory of the Categories en sennilega eru fjölmörgar tímaritsgreinar hans betur þekktar en nokkur bóka hans.
Draugaslóð
Bókin var tilnefnd til margra verðlauna, þar á meðal til Norrænu barnabókaverðlaunanna og barna- og unglingaverðlauna Vestnorræna ráðsins. Árið 2009 seldi Kristín Helga Gunnarsdóttir kvikmyndaréttinn á bókinni til kvikmyndaversins Zik Zak.
Roderick Chisholm
Chisholm hafði mikil áhrif á marga af nemendum sínum, þ.á m. Richard Taylor, Jaegwon Kim, Keith Lehrer, R. C. Sleigh, Ernest Sosa, Fred Feldman, Terence Penelhum og Dean Zimmerman.
Ævisaga
Ævisaga er bókmenntagrein þar sem sagt er frá lífshlaupi einstaklings eða einstaklinga. Yfirleitt á hugtakið ekki við um skáldsögur, þótt búið hafi verið til hugtakið skáldævisaga um ævisögur sem eru á mörkum skáldskapar og æviminninga eins og í bókum Þórbergs Þórðarsonar. Ólíkt ferilskrá er ævisaga yfirleitt dýpri greining á persónueinkennum og byggist oft upp á reynslusögum og ólíkt dagbókum fjalla ævisögur yfirleitt um tíma sem er löngu liðinn.
Þegar höfundur er sjálfur aðalpersóna ævisögunnar er talað um sjálfsævisögur eða æviminningar.
Klakksvík
thumb|right|Útsýni yfir Klakksvík, í bakgrunni sést eyjan [[Kunoy ]] thumb|Kort. Klakksvík (færeyska: Klaksvík) er næststærsti bær Færeyja, staðsettur á Borðey með um það bil 4700 íbúa. Mikil fiskvinnsla er stunduð í Klakksvík. Einu sinni voru 4 bóndabæir þar sem Klakksvík stendur, en byggðin jókst smám saman og varð að fjórum þorpum. Síðar fóru þorpin að stækka og uxu saman, og mynduðu bæinn Klakksvík. Póstnúmer bæjarins er FO 700.
Tónleikahátíðin Summarfestivalurin er haldin árlega í bænum.
Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin
thumbnail|hægri|Alexandrine í íslenskum skautbúningi Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin (24. desember 1879 – 28. desember 1952) var drottning Danmerkur 1912 til 1947 og drottning Íslands frá 1918 til 1944. Hún var gift Kristjáni 10. Danakonungi. Sonur þeirra Friðrik 9. tók við ríkinu eftir lát föður síns árið 1947. thumbnail|vinstri|Alexandrine með Kristjáni krónprinsi og syninum Friðrik Alexandrína kom fjórum sinnum með manni sínum til Íslands. Árið 1921 var hún viðstödd vígslu Elliðaárvirkjunar og létu kvenfélagskonur þá sauma skautbúning og möttul og gáfu drottningunni. Árni Björnsson smíðaði skartið með búningnum en það var úr 14 karata gulli. Búningurinn er varðveittur í Amalienborg.
Árið 1926 komu konungshjónin til Íslands og Alexandrína lagði hornstein að byggingu Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík. Árið 1930 voru þau viðstödd Alþingishátíðina á Þingvöllum og síðasta heimsókn Alexandrínu til Íslands var árið 1936 en þá ferðuðust þau talsvert um landið og heimsóttu m.a. Suðurland og Norðurland.
Mysuostur
thumb|Norskur mysuostur (Guðbrandsdalsostur), ostaskeri og hrökkbrauð.
Aldalöng hefð er fyrir framleiðslu á brúnum mysuosti í Noregi og er Guðbrandsdalsosturinn eitt þekktasta vörumerki norskra kúabænda. Guðbrandsdalsosturinn var þróaður af 17 ára stúlku Anne Hov að nafni sem bjó á bænum Solbråsetra. Hún vildi gera betri ost en mysing sem þá var algengastur og blandaði rjóma út í mysu við upphitun og bætti síðar geitamjólk við uppskrift sína.
Sómalíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Sómalíska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Sómalíu í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur hvorki komist í úrslitakeppni HM né Afríkukeppnina.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1947
Árið 1947 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 36. skipti. Fram vann sinn 13. titil. Fimm lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur, ÍA og Valur.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru leiknir á Melavellinum ''
Skoruð voru 30 mörk, eða 3,0 mörk að meðaltali í leik.
Hyski
Hyski getur átt við:
Efsta deild karla í knattspyrnu 1947
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
Christian Thams
Christian Thams (9. september 1867 – 22. maí 1948) var norskur arkitekt og frumkvöðull á sviði byggingariðnaðar og námavinnslu í Noregi og Austur-Afríku, aðallega Mósambík þar sem hann rak Société du Madal sem fékkst við plantekruræktun og námavinnslu.
Hann lærði arkitektúr í Sviss og stofnaði arkitektastofur í Nice og París. Hann hannaði norska húsið á Heimssýningunni í París árið 1889 og á Kólumbusarsýningunni í Chicago 1893 sem bæði voru í sveitserstíl þótt hið síðara hafi átt að minna á stafkirkju.
Newark (New Jersey)
Newark er stærsta borgin í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru rúmlega 285 þúsund árið 2017 og var þar með 64. stærsta borg Bandaríkjanna. Borgin var stofnuð árið 1693 sem bæjarfélag en hlaut borgarréttindi þann 11. apríl 1836.
Newark liggur um 8 km vestan Manhattan-eyju og rúmlega 3 km norðan Staten Island. Borginni er skipt í fimm svæði eða borgarhluta: Norður-, suður-, vestur-, austur- og mið-hluta.
Höfn borgarinnar er ein af meginhöfum stórborgarsvæðis New York-borgar. Borginni þjónar Newark Liberty International Airport, sem er einn af þremur meginflugvöllum stórborgarsvæðisins og elstur þeirra. thumb|left|380px|Newark.
Acer sikkimense
Acer sikkimense er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Himalaja og nærliggjandi fjöllum í Sikkim, Bútan, Nepal, norður Indlandi, Myanmar, Tíbet, og Yunnan. Hann getur orðið allt að 20 m hár.
Zamora
thumb|Zamora. thumb|Lestarstöð Zamora. Zamora er borg í Kastilía-León á Spáni og höfuðborg Zamora-héraðs. Íbúar voru um 62.000 árið 2018. Borgin er á klettóttri hæð við Duero-fljót , nálægt landamærum Portúgals. Hún er þekkt fyrir romanesque-byggingarlist.
Teruel
thumb|Plaza del Torico. thumb|Torre San Pedro. thumb|Escalinata. Teruel er borg í Aragon á austur-Spáni og höfuðborg Teruel-héraðs. Íbúar voru tæpir 36.000 árið 2014. Borgin er þekkt fyrir mudéjar-stíl sinn, þ.e. byggingarlist Mára. Teruel er í 915 metra hæð sem gerir veturna svala.
Í spænska borgarastríðinu var mikil orrusta í Teruel sem 140.000 týndu lífi.
Belo Horizonte
Beló Horizonte er lands- og fylkismiðstöð varðandi viðskipti, iðnað, stjórnmál, samskipti, menntun og menningu.
Simon Vouet
thumb|right|Andlitsmynd af Vouet eftir [[Nicolas Mignard.]] Simon Vouet (9. janúar 1590 – 30. júní 1649) var franskur listmálari sem átti þátt í því að koma ítalska barokkinu á framfæri í Frakklandi. Hann fæddist í París og lærði hjá föður sínum en hélt síðan í námsferð til Ítalíu þar sem hann eyddi fjórtán árum, aðallega í Róm þar sem hann stúderaði verk Caravaggios, Paolo Veronese, Annibale Carracci, Guercinos og Guido Reni. Hann var forseti Akademíu heilags Lúkasar í Róm þegar Loðvík 13. boðaði hann til Parísar þar sem hann setti upp vinnustofu. Meðal nemenda hans var Charles Le Brun, einn áhrifamesti listamaður Frakklands 17. aldar.
Kirkjulén
Kirkjulén, lénskirkja eða beneficium er kirkjustaður sem biskup hafði forræði yfir og veitti presti að léni. Fyrstu kirkjulénin eru frá lokum 12. aldar, frá tímum staðamála fyrri, en þeim fjölgaði mjög eftir sættargerðina í Ögvaldsnesi 1297, eftir staðamál síðari. Eftir það unnu biskupar stöðugt að því að fjölga kirkjulénum. Sjá einnig erkibiskupslén.
Prestar sem fengu kirkjulén, sátu á þeim eins og þau væru þeirra eign og nutu allra tekna og hlunninda. Þeir höfðu bæði forræði heimalands, auk annarra jarða og ítaka sem fylgdu. Mörg kirkjulén voru stórauðug og höfðu prestar sem sátu þau miklar tekjur af landskuldum og ítökum. Urðu prestarnir því oft auðugir og valdamiklir, en voru hins vegar háðir biskupi, sem hafði veitingarvaldið, og gat svipt þá kirkjuléninu. Ákveðnar reglur giltu um rekstur kirkjuléna, menn urðu að skila þeim í ekki lakara ástandi en þeir tóku við þeim. Einnig skyldi dánarbú presta greiða kirkjunni tíunda hluta þess er þeir höfð aflað meðan þeir sátu kirkjulénin.
Á 16. öld (eftir siðaskiptin) fór kirkjulén eða beneficium að merkja fast prestsetur, og hélst sú merking orðanna fram á 20. öld. Veitingarvaldið var þá að nokkru leyti í höndum veraldlegra valdsmanna konungs, enda hafði konungur við siðaskiptin, sölsað undir sig flestar eigur kirkjunnar hér á landi.
Inúktitút
Inúktitút (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) er eitt stærsta inúítamál sem er talað í Kanada. Það er talað í Nýfundnalandi og Labrador, Quebec, norðurausturhluta Manitoba og Núnavút. Inúktitút er skrifað með kanadíska atkvæðatáknrófinu.
Tungumálið er opinberlega viðurkennt í Núnavút ásamt inuinnaqtun, en saman eru þessi tungumál kölluð inuktut. Það er lögfræðilega viðurkennt í Nunavik—hluta af Quebec—og er opinbert kennslumál í skólum þar. Það er líka að hluta viðurkennt á Nunatsiavut—inuítasvæði í Labrador í kjölfar samnings við kanadísku rikísstjórninni. Samkvæmt kanadíska manntalinu eru talendur inúktitút um það bil 35.000 í Kanada, þar með talið 200 talendur sem búa ekki á hefðbundnu heimaslóðum Inúíta.
Fly
Fly er breiðskífa með hljómsveitinni Dixie Chicks sem kom út 31. ágúst 1999. Breiðskífan fór beint inn í efsta sæti Billboard 200-vinsældalistans og seldist í meira en 10 milljón eintökum. Níu smáskífur voru gefnar út af plötunni þar á meðal lögin „Cowboy Take Me Away“ og „Without You“ sem komust bæði í fyrsta sæti. Hljómsveitin fór í sérstakt tónlistarferðalag, Fly Tour fyrir plötuna. Hljómsveitin var aðalatriðið á ferðalaginu, en fram komu einnig gestaflytjendur; þeir Joe Ely og Ricky Skaggs á hverjum tónleikum og annað veifið einnig Sarah McLachlan, Sheryl Crow og aðrar kventónlistarmenn sem tóku þátt í Lilith Fair.
Stepmom
Stepmom er bandarísk fjölskyldumynd frá árinu 1998 sem að Chris Columbus leikstýrði og framleiddi. Julia Roberts, Susan Sarandon og Ed Harris fara með aðalhlutverk í myndinni.
Myndin fjallar um ósamlynd hjón (Sarandon og Harris) sem að strita við að halda börnunum sínum glöðum eftir að þau skilja. Hlutirnir verða ekkert léttari eftir að Harris trúlofast á ný konu sem að börnin hans neita að hafa samskipti við.
Dauðadans
thumb|Dauðadansinn (1493) eftir Michael Wolgemut thumb|300px|right|[[Pieter Brueghel eldri, Sigur dauðans c. 1562 í Museo del Prado í Madrid, Brueghel var undir miklum áhrifum frá Hieronymus Bosch.]] Dauðadans er allegóría frá síðmiðöldum um dauðann. Með dauðadansinum er dauðinn persónugerður og leiðir röð af dönsurum frá öllum æviskeiðum til grafar, þ.e. allir sameinast í dauðadansi að lokum. Dansararnir eru oftast keisari, konungur, unglingur, falleg stúlka, allt beinagrindur. Þær eru gerðar til að minna á fallvaltleika lífsins og hve gæfan er hverful (sjá Sic transit gloria mundi. Gögn um uppruna dauðadansins eru myndskreytingar frá fyrri tíð. Elstu dæmin má finna í grafreit í París frá árinu 1424.
Sjangri-La
Sjangri-La er skáldað ríki búddamunka í földum dal í Kúnlúnfjöllum. Dalnum er lýst í skáldsögu James Hilton, Horfin sjónarmið (e. Lost horizon) frá 1933. Íbúar Sjangri-La lifa miklu lengur en aðrir.
Fyrirmyndir Hiltons hafa verið taldar búddíska goðsagan um Sjambhala, Hunza-dalur í norðurhluta Pakistan og menning íbúa norðvesturhluta Júnnanhéraðs í Kína.
Robert Mueller
Robert Swan Mueller III (f. 7. ágúst 1944) er bandarískur málafærslumaður sem var sjötti formaður bandarísku alríkislögreglunnar frá 2001 til 2013. Mueller er skráður Repúblikani og var settur í embættið af George W. Bush Bandaríkjaforseta. Barack Obama Bandaríkjaforseti framlengdi tíu ára embættistímabil hans um tvö ár og Mueller gegndi embættinu því lengur en nokkur formaður alríkislögreglunnar síðan J. Edgar Hoover var og hét. Frá 2017 til 2019 var Mueller formaður rannsóknarnefndar um rússnesk afskipti af bandarísku forsetakosningunum árið 2016.
Mueller er útskrifaður úr Princeton-háskóla og gegndi herþjónustu í bandaríska sjóhernum í Víetnamstríðinu. Þar hlaut hann Bronsstjörnuorðuna fyrir hugprýði og Purple Heart-orðuna sem sæmd er hermönnum sem hafa særst í átökum. Hann útskrifaðist úr lagaháskólanum í Virginíu árið 1973 og vann hjá lögfræðistöfu í San Francisco í þrjú ár þar til hann var útnefndur aðstoðarmálafærslumaður í sömu borg. Áður en hann var útnefndur formaður alríkislögreglunnar var Mueller ríkismálafærslumaður og aðalmálafærslumaður fyrir glæpadeild auk þess sem hann var varadómsmálaráðherra.
Í maí árið 2017 var Mueller útnefndur af Rod Rosenstein varadómsmálaráðherra sem sérstakur saksóknari til að sjá um rannsókn á afskiptum Rússa af bandarísku forsetakosningunum árið 2016. Rannsóknin sneri einnig að tengslum rússnesku ríkisstjórnarinnar og á kosningaherferð Donalds Trump og möguleikanum á því að Trump hafi sem Bandaríkjaforseti gerst sekur um að hindra framgang réttvísinnar með því að reka James Comey, formann bandarísku alríkislögreglunnar.
Frá því að rannsókn Muellers var hleypt af stokkunum hafa a.m.k. 33 manns verið ákærðir, þar af fjórir samstarfsmenn Trumps. Meðal annars var lögmaður Trumps til margra ára, Michael Cohen, dæmdur í þriggja ára fangelsi þann 12. desember 2018 fyrir að múta tveimur konum í nafni Trumps til að segja ekki frá kynferðislegu sambandi þeirra við Trump á meðan á kosningabaráttunni stóð. Rannsóknin leiddi jafnframt til þess að Michael Flynn, þjóðaröryggisráðgjafi Trumps, var dæmdur sekur fyrir að ljúga að lögreglunni í yfirheyrslu; Paul Manafort, kosningastjóri Trumps, var dæmdur sekur fyrir banka- og skattsvik ásamt fleiri glæpum og Roger Stone, kosningaráðgjafi Trumps, var dæmdur í fangelsi fyrir að hindra framgang réttvísinnar með því að hóta vitnum í málinu.
Rannsókn Muellers lauk í mars árið 2019. Í niðurstöðum rannsóknarinnar sagðist Mueller ekki hafa fundið sannanir fyrir því að kosningaherferð Trumps hefði átt samráð með afskiptum Rússa í kosningunum en tók þó ekki beina afstöðu með eða á móti því að Trump hefði hindrað framgang réttvísinnar. Í vitnisburði sínum fyrir Bandaríkjaþingi í júlí 2019 hafnaði Mueller því að skýrsla hans hefði hreinsað Trump af ásökunum um síðari glæpinn.
Setbergsannáll
Setbergsannáll er íslenskur annáll ritaður af Gísla Þorkelssyni frá Setbergi þar sem nú er Setbergsskóli í Hafnarfirði. Ekki er hann talin með áreiðanlegri heimildum enda fullur af hlægilegum sögum um galdra og furðuverur.
Tengill
https://timarit.is/page/4387944#page/n9/mode/2up - Grein um Gísla og annálin hans eftir Katrínu Jakobsdóttur í Stúdentablaðinu
Hoya lasiogynostegia
Hoya lasiogynostegia er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Hainan-eyju í suður Kína.
Nikulás 2.
Nikulás 2. (rússneska: Николай II Александрович Романов; umritað Níkolaj II Aleksandrovítsj Romanov; 18. maí 1868 – 17. júlí 1918) var Rússakeisari af Rómanovættinni. Hann var keisari á árunum 1894–1917, og var seinasti keisari Rússa. Á valdatíð hans hnignaði Rússaveldi mjög og hrundi loks í iðu efnahagsvanda, hernaðarósigra og byltinga. Vegna ofsókna gegn Gyðingum, ofbeldis gegn pólitískum andófsmönnum og hlutdeildar hans í stríðinu við Japani kölluðu andstæðingar Nikulásar hann „Nikulás blóðuga“. Sagnfræðingar á tímum Sovétríkjanna drógu upp mynd af Nikulási sem veiklunda, óhæfum leiðtoga sem átti sök á fjölda hernaðarósigra og dauða milljóna þegna sinna.
Rússland var gersigrað í stríði við Japan á árunum 1904–05 og Eystrasaltsflota þess var sökkt í sjóorrustu við Tsushima. Veldið glataði áhrifastöðu sinni í Mansjúríu og Kóreu. Rússar gengu á svipuðum tíma í bandalag við Bretland til þess að hafa hemil á tilraunum Þjóðverja til að auka áhrif sín í Miðaustrinu. Þar með var endi bundinn á „leikinn mikla“ milli Bretlands og Rússlands.
Nikulás lét setja her Rússaveldis í viðbragðsstöðu í kjölfar ófarana í Sarajevó þann 30. júlí 1914, sem leiddi til þess að Þýskaland lýsti Rússum stríði á hendur þann 1. ágúst sama ár. Talið er að um 3.300.000 Rússar hafi verið drepnir í fyrri heimsstyrjöldinni. Ófarir rússneska keisarahersins, óhæfni miðstjórnar hans á stríðstímum ásamt matarskorti heima við stuðlaði að falli Rómanovættarinnar.
Eftir febrúarbyltinguna árið 1917 neyddist Nikulás til að segja af sér sem keisari. Nikulás var settur í stofufangelsi í Tobolsk ásamt fjölskyldu sinni síðla sumars árið 1918. Þann 30. apríl 1918 voru Nikulás, Alexandra og börn þeirra framseld Úralsovétinu í Jekaterínbúrg ásamt hinum föngunum þann 23. maí. Með samþykki Leníns og hinna forsprakka Bolsévikanna voru Nikulás og fjölskylda hans tekin af lífi nóttina 16. – 17. júlí 1918.
Árið 1981 gerði rússneska rétttrúnaðarkirkjan utan Rússlands Nikulás og fjölskyldu hans að píslarvottum.
Æviágrip
Að undirlagi móður sinnar fékk Nikulás uppeldi í enskum stíl. Hann hlaut hermenntun undir leiðsögn hershöfðingjans Grígoríj Danílovítsj og varð fyrir tilstilli hans fyrir áhrifum frá slavneskri dulspeki. Konstantín Pobedonostsev, umsjónarmaður rússnesku kirkjunnar, kenndi Nikulási að sem keisari af Guðs náð væri það heilagt verkefni hans að ríkja yfir Rússlandi með alræði og rétttrúnaði.
Nikulás vissi mjög lítið um rússneska landafræði, en hann byrjaði stuttu fyrir dauða döður síns að ferðast um Síberíu og heimsótti jafnvel Japan. Heimsókn hans til Japan lauk með því að japanskur ofstækismaður reyndi að myrða Nikulás. Nikulás varð erfingi að rússnesku krúnunni eftir að afi hans, Alexander 2. Rússakeisari, var myrtur þann 12. mars 1881. Á valdatíð sinni hélt Alexander 3., faðir Nikulásar, syni sínum utan við stjórnmálin.
Nikulás og Raspútín
thumb|left|Nikulás 2. ásamt fjölskyldu sinni. Nikulás 2. varð keisari þann 1. nóvember árið 1894 eftir að faðir hans lést. Faðir hans lést fyrir aldur fram og því var Nikulás illa undirbúinn fyrir starfið. Fyrr sama ár, þann 20. apríl, hafði Nikulás trúlofast Alexöndru af Hessen þrátt fyrir að vera varaður við ráðahagnum. Þau gengu í hjónaband þann 21. nóvember eftir að hún hafði skipt um trú og gengið í rússnesku rétttrúnaðarkirkjuna. Þau eignuðust fjórar dætur og einn son. Sonurinn Aleksej Níkolajevítsj veiktist snemma af dreyrasýki sem hann erfði frá móður sinni. Nikulás og kona hans buðu predikaranum og dulspekingnum Grígoríj Raspútín að hlúa að syni þeirra. Þar sem Aleksej náði nokkrum bata í umsjá Raspútíns varð Raspútín mjög náinn keisarafjölskyldunni og hafði talsverð áhrif á stefnumál þeirra. Alexandra leit á bata Aleksejs sem sönnun fyrir því að Raspútín væri heilagur maður og átti alla ævi eftir að styðja hann og brást öskureið við þegar hann var gagnrýndur.
Stríðið við Japani og byltingin 1905
Þegar Nikulás var krýndur í Moskvu árið 1896 hófst uppþot í mannfjöldanum og um 3.000 manns voru troðin undir fótum múgsins í æsingnum. Þetta þótti illur fyrirboði um valdatíð Nikulásar. Sem keisari reyndi Nikulás að halda frið en tókst ekki að koma í veg fyrir stríð við Japan árið 1904. Afgerandi ósigur Rússa í þessu stríði leiddi til þess að bylting hófst árið 1905. Eftir byltinguna neyddist Nikulás til að koma á stjórnarskrárumbótum til að takmarka eigin völd, en þessar breytingar voru flestar teknar til baka næstu árin. Í janúar árið 1905 létust um þúsund manns sem mótmæltu keisaranum í Odessa á hinum svokallaða „blóðuga sunnudegi“.
Nikulás fór í ýmsar fleiri utanríkisferðir á valdatíð sinni og ráðfærði sig oft við frænda sinn, Vilhjálm 2. Þýskalandskeisara. Vilhjálmur reyndi að semja við Nikulás til að stofna þýsk-rússneskt bandalag en rússneska ríkisstjórnin, sem var þegar í bandalagi við Frakkland, hafnaði þessum tillögum.
Ofsóknir gegn Gyðingum 1903–1906
Dagblaðið Bessarabets, sem birti áróður gegn rússneskum Gyðingum, fékk fjárstyrk frá Vjatsjeslav von Pleve, innanríkisráðherra Rússlands. Áróðurinn ýtti undir skipulegar ofsóknir, eða pogrom, gegn Gyðingum. Ríkisstjórn Nikulásar fordæmdi ofsóknirnar opinberlega og handtók sökudólgana. Í einrúmi lýsti Nikulás þó yfir aðdáun á fremjendum pogromsins og leit á Gyðingahatur sem verkfæri til þess að sameina Rússa að baki stjórn sinni.
1. deild kvenna í knattspyrnu 2013
Stigatafla
''Staðan fyrir 14. umferð, 24. ágúst 2013''.
Nikulás 2.
Ofsóknir gegn Gyðingum 1903–1906
Alræmdasta áróðursritið gegn Gyðingum sem birtist í rússneskum dagblöðum á þessum tíma var bókin Gjörðabækur öldunga Zíons, sem átti eftir að verða eitt áhrifamesta rit Gyðingahatara næstu öldina. Ritið gaf sig út fyrir að vera samantekt á leynilegri áætlun Gyðinga til að leggja undir sig heiminn og kollvarpa kristnu samfélagi. Forsætisráðherra Nikulásar, Pjotr Stolypín, skipaði árið 1905 rannsókn á uppruna ritsins, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að það væri fölsun sem hefði upphaflega birst í París í kringum aldamótin. Þegar Nikulási var tilkynnt um niðurstöðurnar skipaði hann að Gjörðabækurnar skyldu teknar úr umferð þar sem ekki væri hægt að „verja góðan málstað með slæmum aðferðum“. Þrátt fyrir þá tilskipun var dreifingu ritsins haldið áfram og Nikulás las síðar sjálfur úr Gjörðabókunum fyrir fjölskyldu sína eftir að þeim var steypt af stóli.
1. deild kvenna í knattspyrnu 2013
Markahæstu leikmenn
''Lokaniðurstaða 24. ágúst 2013''.
Nikulás 2.
Ofsóknir gegn Gyðingum 1903–1906
Staða keisarans versnaði til muna eftir að Stolypín var myrtur í Kænugarði árið 1911. Í kjölfar Stolypíns fylgdi röð veikburða ráðherra og áhrif Raspútíns á keisarann jukust. Bæði rússneska alþýðan og rússneska aðalstéttin hötuðust við Raspútín og vinskapur hans við keisarafjölskylduna dró mjög úr vinsældum hennar. Morðingi Stolypíns hafði verið Gyðingur en Nikulás undirritaði lög sem komu í veg fyrir að uppþot gegn Gyðingum brytust úr í kjölfar morðsins.
Fyrri heimsstyrjöldin
Í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar var Nikulás tregur til að vígbúast en hann skipaði rússneska hernum loks að taka sér viðbragðsstöðu til þess að vernda sjálfstæði Serbíu, bandamanns Rússa á Balkanskaga, eftir að Austurríki-Ungverjaland gerði sig líklegt til að gera þar innrás í kjölfar morðsins á Frans Ferdinand erkihertoga í Sarajevó.
Rússneski herinn var illa undirbúinn fyrir stríðið. Rússar unnu marga sigra gegn Austurríki-Ungverjalandi og Tyrkjaveldi í stríðinu en áttu ekki roð við her Þjóðverja. Eftir afgerandi ósigur Rússa gegn Þjóðverjum í orrustunni við Tannenberg var her Rússa rekinn inn á landsvæði Rússaveldis og neyddist til að há þreytistríð gegn Þjóðverjum. Nikulás bætti ekki úr skák þegar hann gerðist sjálfur yfirforingi rússneska hersins og var því persónulega kennt um ófarir Rússa á vígvellinum.
Snemma árs 1917 var Rússland að hruni komið. Herinn hafði kvatt um 15 milljónir manna í raðir sínar og haft vinnuafl af landbúnaðinum. Því hafði matarverð hækkað upp úr öllu valdi: Egg kostaði fjórum sinnum meira en árið 1914 og smjör fimm sinnum meira. Veturinn var harður og járnbrautarkerfi Rússlands stóð ekki undir stöðugum sendingum neyðarbirgða á víglínurnar.
1. deild kvenna í knattspyrnu 2013
Úrslit
''Frá 31. ágúst til 7. september 2013''.
Nikulás 2.
Afsögn, fangavist og aftaka Nikulásar
thumb|right|Ein síðasta myndin sem tekin var af Nikulási árið 1917, eftir að hann sagði af sér. Nikulás sagði af sér eftir febrúarbyltinguna árið 1917. Hann ætlaðist til þess að bróðir sinn, Mikael stórhertogi, yrði keisari í hans stað en Mikael þáði ekki krúnuna nema með því skilyrði að kosið yrði um það á stjórnlagaþingi. Nikulás vildi fara með fjölskyldu sína í útlegð til Bretlands en Georg 5. Bretlandskonungur, frændi Nikulásar, óttaðist að það gæti espað upp byltingarmenn í Bretlandi ef Nikulás settist þar að og taldi því ríkisstjórn sína af því að veita keisaranum fyrrverandi hæli.
Í ágúst árið 1917 lét ríkisstjórn Aleksandrs Kerenskíj flytja Nikulás og keisarafjölskyldunna til Tobolsk í Úralfjöllum. Ætlunin var að flytja keisarafjölskylduna út úr landinu í gegnum Japan þegar voraði næsta ár en í nóvember var Kerenskíj-stjórninni steypt af stóli og Bolsévikar tóku við stjórnartaumunum. Þann 30. apríl 1918 lét Lenín flytja fjölskylduna til borgarinnar Jekaterínbúrg þar sem þau dvöldu í fangavist í Ípatjev-setri.
Þann 17. júlí var keisarafjölskyldan vakin kl. 2 um nótt. Þau voru leidd niður í kjallara Ípatjev-setursins með þeirri tylliástæðu að her hvítliða nálgaðist Jekaterínbúrg og gæti gert árás á setrið. Nikulás, kona hans og öll börn þeirra voru þar skotin til bana að undirlagi miðstjórnar Bolsévikaflokksins.
Míkhaíl Botvínník
thumb|Mikhail Botvinnik. Mikhail Botvinnik (f. 1911 - d. 1995) var sovéskur stórmeistari í skák. Hann var heimsmeistari í skák á árunum 1948-1957, 1958-1960 og 1961-1963 og er almennt talinn í hópi bestu skákmanna sem uppi hafa verið. Hann varð sex sinnum skákmeistari Sovétríkjanna. Hann var meðal keppenda á hinu firnasterka AVRO-skákmóti í Hollandi árið 1938 þar sem áttust við átta sterkustu skákmenn heims. Botvinnik varð í þriðja sæti í mótinu á eftir Paul Keres og Reuben Fine og vann m.a. fræga skák gegn fyrrverandi heimsmeistara José Raúl Capablanca. Hann sigraði með nokkrum yfirburðum í heimsmeistarakeppninni sem fram fór í Haag og Moskvu árið 1948. Hann tefldi einvígi um heimsmeistaratitilinn við Davíð Bronstein árið 1951 og Vasilí Smyslov árið 1954 og hélt titlinum á jöfnu í bæði skipti. Botvinnik tapaði svo heimsmeistaratitlinum í hendur Smyslov í einvígi árið 1957, en tókst að endurheimta titilinn í öðru einvígi við Smyslov ári síðar. Árið 1960 tapaði Botvinnik heimsmeistaraeinvíginu gegn Mikhail Tal, en náði fram hefndum í öðru einvígi ári síðar. Botvinnik missti svo heimsmeistaratitilinn endanlega árið 1963 í einvígi gegn Tigran Petrosjan, en samkvæmt nýjum reglum Alþjóða skáksambandsins (FIDE) átti hann ekki lengur rétt á öðru einvígi. Botvinnik hélt áfram þátttöku á skákmótum til ársins 1970. Eftir það tók hann að sér þjálfun efnilegra skákmanna og starfrækti skákskóla í Sovétríkjunum. Hann þjálfaði m.a. bæði Anatoly Karpov og Garrí Kasparov sem báðir urðu heimsmeistarar í skák. Hann var frumkvöðull í þróun búnaðar til að gera tölvum kleift að tefla skák.
Tsuyoshi Kitazawa
Tsuyoshi Kitazawa (fæddur 10. ágúst 1968) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 58 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Maurljón
Maurljón (eða sandverpur) (fræðiheiti: Myrmeleontidae) er skordýr af ættbálki netvængna. Til eru um 600 tegundir maurljóna í hitabelti og heittempruðu beltunum. Lirfur ýmissa tegunda maurljóna grafa trektlaga holur í sand og dyljast á botni þeirra. Þær veiða smáskordýr sem nálgast holuna með því að ausa þau sandi svo þau missa fótfestuna og velta ofan í holuna.
Íste
thumb|right|Íste með sítrónu Íste er kalt te, yfirleitt blandað sætuefni og borið fram með ísmolum. Sætuefnið getur verið sykur eða ávaxtasíróp. Stundum er íste búið til með því að láta telaufin liggja í vatni í langan tíma í stað þess að sjóða þau og kæla síðan.
23. júní
23. júní er 174. dagur ársins (175. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 191 dagur er eftir af árinu.
Gulfura
Gulfura (fræðiheiti: Pinus ponderosa ) er mjög stór furutegund með breytilegt búsvæði í vesturhluta N-Ameríku. Þetta er útbreiddasta furutegundin í N-Ameríku.
Hún var fyrst kynnt til nútíma vísinda 1826 í austur Washington nálægt núverandi staðsetningu Spokane (en hún er opinbert einkennistré bæjarins). Þá greindi David Douglas hana sem Pinus resinosa. Douglas áttaði sig 1829, á að hann væri með nýja furutegund meðal eintaka sinna og gaf henni nafnið Pinus ponderosa vegna þungs viðarins. 1836 var því formlega skráð og lýst af Charles Lawson, skoskum ræktunarmanni. Það er formlegt ríkistré Montana.
Lýsing
Gulfura er stórt tré. Börkurinn hjálpar til við að aðgreina þessa tegund frá öðrum tegundum. Fullorðin til öldruð tré eru með gulan til rauðgulan börk í breiðum til mjög breiðum flögum með svörtum sprungum. Yngri tré eru með svarbrúnan börk. Gulfuru undirtegundirnar fimm, þekkjast á einkennandi skær-grænum nálunum (samanber blágrænar á Pinus jeffreyi).
Stærð
„The National Register of Big Trees“ telur gulfuru sem nær 72m hæð og 820sm í ummál. Janúar 2011 var gulfura í Rogue River–Siskiyou National Forest í Óregon var mæld með laser og reyndist 81.79 m há. mælingin var gerð af Michael Taylor og Mario Vaden, frá Oregon. Tréð var klifið 13 október 2011, af „Ascending The Giants“ (trjáklifurfyrirtæki í Portland, Oregon) mælt beint með málbandi; 81.77 m á hæð. Þetta gerir gulfuru aðra hæstu furutegundina eftir Pinus lambertiana.
Vistfræði og útbreiðsla
Gulfura er almennt fjallategund. Hinsvegar, finnst hún á bökkum Niobrara-ár í Nebraska. Stakir lundir eru í Willamette-dal í Oregon og í Okanagan-dal og Puget-sundi í Washingtonfylki. Lundir eru í lágum dölum í Bresku-Kólumbíu norður að vatnasvæði Thompson, Fraser og Columbia áa. Gulfura þekur 80%, Black Hills í Suður-Dakota. Hún finnst í lágum fjöllum og toppum meðalhárra fjalla í norður, mið og suður, Klettafjöllum, í Fossafjöllum, í Sierra Nevada, og í hafrænum svæðum Strandfjöll. Í Arizona, er hún ríkjandi í Mogollon Rim og dreifð á Mogollon Plateau og meðalháum fjallatoppum í Arizona og New Mexico. Hún vex ekki í Mexíkó.
Brunahringrás fyrir gulfuru er 5 til 10 ár, þar sem náttúruleg íkviknun hefur skógarelda með litlum skaða.
Nálar Pinus ponderosa eru eina þekkta fæða lirfu gelechiid fiðrildisins Chionodes retiniella. Grosmannia clavigera smitast í við P. ponderosa úr göngum allra tegunda ættkvíslarinnar Dendroctonus, sem hefur gert mikinn skaða (Bandaríkjunum).
Máritanska karlalandsliðið í knattspyrnu
Máritanska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Máritaníu í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM en tvisvar í úrslitum Afríkukeppninnar.
Kolþerna
Kolþerna (fræðiheiti Chlidonias niger) er strandfugl af þernuætt. Fullorðnir fuglar eru 25 sm langir og vænghafið er 61 sm og þyngd 62 gr.
Jersey City (New Jersey)
Jersey City liggur á vesturbakka Hudson-flóa andspænis syðri hluta Manhattan-eyju í New York-borg og er hluti af stórborgarsvæði New York-borgar. Borgin er mikilvæg iðnaðar- og verslunarborg. thumb|center|800px|Jersey City
Desiderius Erasmus
thumb|right|270px|Desiderius Erasmus árið 1523 á mynd eftir [[Hans Holbein yngri ]] Desiderius Erasmus eða Erasmus frá Rotterdam (17. október 1466/1469 – 12. júlí 1536) var hollenskur húmanisti og guðfræðingur.
Nicolas Mignard
thumb|right|Portrett af [[Molière eftir Nicolas Mignard frá 1658.]] Nicolas Mignard (7. febrúar 1606 – 20. mars 1668) var franskur listmálari. Hann var bróðir listmálarans Pierre Mignard og fæddist í Troyes. Hann varði tveimur árum í námsferð á Ítalíu þar sem hann tileinkaði sér verk Annibale Carracci og Francesco Albani. Eftir það setti hann upp vinnustofu í Avignon. Árið 1660 boðaði Mazarin kardináli hann til Parísar þar sem Loðvík 14. fékk hann til að skreyta hluta Tuileries-hallar.
Víetnamstríðið í dægurmenningu
Víetnamstríðið var fyrsta stríðið sem var sjónvarpað nánast í beinni útsendingu þannig að almenningur á Vesturlöndum gátu fylgst með. Stríðið vakti mikinn óhug meðal Bandaríkjamanna. Bandaríkjamenn urðu með tímanum mjög andvígir stríðinu og andrúmsloftið í landinu einkenndist af því. Stríðið hafði þess vegna mikil áhrif á listir og dægurmenningu samtímans og hefur oft verið viðfangsefni í skáldsögum, bíómyndum, tónlist og einnig í tölvuleikjum.
Heimildir
IMDb. (e.d.). Platoon. Sótt af https://www.imdb.com/title/tt0091763/
Afbygging
Afbygging (franska: déconstruction) er túlkunaraðferð í heimspeki, bókmenntarýni og félagsfræði þar sem leitast er við að raska gefnum undirstöðum í rótgrónum fræðum, svo sem bókmenntum og vestrænni heimspeki, og draga fram mótsagnir og skapa nýjar tengingar. Hugtakið mótaði Jacques Derrida á fimmta áratug 20. aldar.
Víetnamstríðið í dægurmenningu
Heimildir
Gummioskar. (2014, 5. nóvember). Hvað er Víetnamstríðið? Sótt af https://vietnammh.wordpress.com/
Refsing
thumb|right|[[Húðstrýking|Hýðingar voru áður fyrr algengar refsingar og tíðkast sumstaðar enn.]] Refsing er neikvætt viðbragð yfirvalds, eða bara einstaklings eða hóps af einstaklingum, við óæskilegu, bönnuðu eða problematísku athæfi eða hegðun og hefur yfirleitt í för með sér meiri eða minni óþægindi fyrir þann sem hefur innt af hendi brot og þjónar vitaskuld þeim tilgangi að halda í skefjum hinum óeftirsótta verknaði.
Refsingar geta verið óformlegar, allt frá því þegar foreldri refsar barni sínu fyrir óþekkt eða yfirsjón með því að slökkva á sjónvarpinu yfir í harðar refsingar (fangelsisrefsingar og í sumum löndum líkamsrefsingar og dauðarefsingar) dómstóla og réttarkerfis fyrir alvarlega glæpi og jafnvel refsingar sem beinast gegn heilum þjóðum, til dæmis með viðskiptabanni eða jafnvel hernaðaraðgerðum.
Yunnanfura
Pinus yunnanensis, Yunnanfura, er tegund af furum í þallarætt. Hún vex í kínversku héruðunum Yunnan, Sichuan, Guizhou, og Guangxi.
Hæstiréttur Bandaríkjanna
thumb|Ríkisinnsigli dómsvalds Bandaríkjanna Hæstiréttur Bandaríkjanna er æðsta dómsstig Bandaríkjanna. Hæstarétt Bandaríkjanna skipa níu hæstaréttardómarar og gegnir einn þeirra um leið embætti forseta hæstaréttar. Í samráði við og með staðfestingu öldungadeildarinnar skipar forseti Bandaríkjanna hæstaréttardómara. Hæstaréttardómarar eru æviráðnir, að viðhöfðu virðulegu hátterni samkvæmt þriðju grein stjórnarskrárinnar, og halda þeir embætti sínu til andláts, þar til þeir segja af sér, setjast í helgan stein eða hljóta sakfellingu vegna formlegrar ákæru um embættisafglöp fyrir landsdómi (e. impeachment). Hæstiréttur Bandaríkjanna dæmir fyrst og fremst í málum áfrýjuðum til hans af lægri dómsstigum í Bandaríkjunum en til eru einstaka mál þess eðlis að fyrsta dómsstig þeirra er hjá honum. Með óformlegum hætti er oft talað um hæstarétt Bandaríkjanna sem háréttinn (e. High Court) og/eða skótus (e. SCOTUS), en hið síðarnefnda er skammstöfun enska heiti réttarins (e. Supreme Court of the United States), borið fram eins og samsetning bókstafanna gefur til kynna. Húsakynni hæstaréttar Bandaríkjanna eru í Washington.
Saga
Á tíma Johns Marshall í embætti forseta hæstaréttar Bandaríkjanna, á árabilinu 1801 – 1835, urðu miklar breytingar á háttum réttarins, upphefð hans og virðingu. Meðal þeirra breytinga sem urðu þá var yfirlýsing réttarins um að hann væri æðsti túlkandi stjórnarskrárinnar og einnig féllu dómar sem drógu skýrar línur um hlutverk hans í hinu stjórnarskrárbundna valdajafnvægi milli ríkjanna og alríkisins. Við lok embættistíðar John Marshall lagði rétturinn niður þá aðferð að hver hæstaréttardómari kvæði upp sinn eigin úrskurð og var þess í stað tekin upp aðferð meirihlutaúrskurða, þ.e. að einfaldur meirihluti hæstaréttardómara kvæði upp einn sameiginlegan dómsúrskurð, og hefur sá háttur verið hafður allar götur síðan þá.
Fjöldi hæstaréttardómara
Stjórnarskrá Bandaríkjanna tekur ekki sérstaklega fram fjölda dómara í hæstaréttinum en samkvæmt þriðju grein stjórnarskrárinnar hefur Bandaríkjaþing yfirráð til að ákveða fjölda dómara. Samkvæmt lögum um dómstólaskipan (e. Judiciary Act of 1789) frá árinu 1789 kveður á um að skipaðir séu sex dómarar. Eftir því sem landið stækkaði landfræðilega bætti Bandaríkjaþing við dómurum til að samsvara aukinni yfirferð dómstólanna (e. judicial circuits). Bætt var við einum dómara árið 1807 og þannig urðu þeir sjö, níu árið 1837 og tíu árið 1863. Samkvæmt lögum um dómstólaskipun frá árinu 1869 var ákveðið það ár að dómarar skyldu vera níu talsins og hefur sá fjöldi verið sá sami allar götur síðan.
Skipun dómara í hæstarétt Bandaríkjanna
Önnur grein stjórnarskrár Bandaríkjanna veitir Bandaríkjaforseta umboð til að tilnefna dómara en þó einungis með ráðgjöf og samþykki öldungadeildar. Flestir forsetar tilnefna dómara í hæstarétt sem deilir sömu hugmyndafræði en það tryggir þó ekki að sá dómari sem tilnefndur var af viðkomandi forseta taki ákvarðanir út frá því sem er forsetanum í hag. Þar sem stjórnarskráin setur ekki fram nein skilyrði sem dómari þarf að uppfylla getur forsetinn tilnefnt hvern sem er í stöðu dómara. Öldungadeildin þarf þó alltaf að samþykkja dómara áður en hann öðlast stöðu sína sem dómari hæstaréttar.
Samþykki öldungadeildar felst í að einfaldan meirihluta þarf til að samþykkja eða hafna frambjóðanda. Ekki samþykkir öldungadeildin alltaf þá sem forsetinn tilnefnir en það hefur gerst tólf sinnum þar sem öldungadeildin tók afgerandi stöðu gegn tilnefningu forsetans og höfnuðu því frambjóðandanum en það telst þó afar sjaldgæft að slíkt gerist.
Seta í embætti
Að meðaltali sitja hæstaréttardómarar í meira en 25 ár áður en þeir ýmist segja af sér eða láta lífið. Í ársbyrjun 2005 var meðal starfsaldur núverandi dómara rétt undir tuttugu ár og sá sem yngstur var í starfinu hafði setið frá árinu 1994. Þar sem svona hár starfsaldur ríkir hjá hæstaréttardómurum er farið afar varlega í ráðningar en það er vegna þess að bæði er vilji fyrir því að ráða dómara sem deila sömu pólitísku hugmyndafræðinni og þeir og von er um að þeir komi til með að halda áfram að hafa áhrif á þá hugmyndafræði næstu áratugina. Að sama skapi er farið afskaplega varlega í þessa ráðningu sökum þess hversu neyðarlegt það getur verið út frá pólitísku sjónarmiði að tilnefna einhvern sem síðar meir er uppvís að smánarlegu leyndarmáli, hvort sem það tengist fjölskyldu eða frama.
Sá dómari sem lengst hefur setið í hæstarétti er William O. Douglas, sem sat 36 ár og 209 daga. Douglas sem var einn eindregnasti talsmaður persónufrelsis og borgaralegra réttinda í sögu réttarins var skipaður 15. apríl 1939 af Franklin D. Roosevelt sem eftirmaður Louis O. Brandeis. Þrátt fyrir að hafa fengið heilablóðfall í desember 1974 neitaði Douglas að láta af störfum fyrr en 12. nóvember 1975. Eftirmaður Douglas var John Paul Stevens.
Hæstiréttur og pólitík
Dómarar hæstaréttarins eru ekki studdir opinberlega af stjórnmálaflokkum eins og þekkist hjá framkvæmdar- og löggjafarvaldinu. Þeim er hinsvegar skipt óformlega niður í þrjá flokka, íhaldssama, frjálslynda og svo þeir sem eru mitt á milli. Þessi skipting tengis þó einungis lagalegri hlið málsins þar sem dómarar eiga að vera óháðir flokkum.
Hæstiréttur er ekki laus við pólitísk tengsl en hver dómari ræður til sín aðstoðarmenn sér til stuðnings. Aðstoðarmenn dómarans hafa óskrifað vald sem felst í að hugmyndir þeirra koma fram í gegnum skrif á dómum sem þeir vinna fyrir sinn dómara. Hefur það tíðkast að dómarar velji sér aðstoðarmenn sem tengjast einum flokk fremur en öðrum og má í því samhengi nefna Clarence Thomas hæstaréttardómara, en hann hefur ráðið til sín 84 aðstoðarmenn á tuttugu árum og hafa þeir allir tengst Repúblikanaflokknum.
Valdsvið hæstaréttar
Valdsvið hæstaréttar afmarkast í öðrum hluta þriðju greinar stjórnarskrár Bandaríkjanna. Valdsviðinu má skipta í tvo hluta og eru það annarsvegar mál sem rétturinn getur tekið upp beint og hinsvegar mál sem hefur verið áfrýjað frá öðrum dómsstigum. Dómurinn velur mál sem gjarnan eru deilumál innan þjóðfélagsins, mál sem snúa ýmist að þinginu eða forseta landsins og mál sem krefjast túlkunar á stjórnarskránni. Þetta eru þá frekar óskráðar reglur þar sem hæstiréttur útskýrir aldrei ástæðu valsins.
Hæstiréttur getur tekið upp mál án þess að þeim hafi verið áfrýjað til réttarins. Hæstiréttur er í hlutverki fyrsta dómsstigs í ákveðnum tegunda mála. Dæmi um slík mál eru þegar sendiherrar eða aðrir ráðherrar eiga hlut að máli, í málum þar sem ríki er annar málsaðili og þegar ríki fer í mál við annað ríki vegna deilna.
Réttindabyltingin
Réttindabyltingin (e. The Rights Revolution) er markvert tímabil í sögu Bandaríkjanna og bandarískri stjórnmálasögu sem hófst á sjötta áratug 20. aldar. Upphaf tímabilsins má rekja til ársins 1954, þegar dómur Hæstaréttar féll í máli Brown v. Board of Education. Með dóminum var staðfest að aðskilnaðarstefnan sem hafði viðgengist innan skóla og opinberra stofnana, sérstaklega í Suðurríkjunum, væri brot á stjórnarskrá Bandaríkjanna. Dómurinn markaði afgerandi stefnubreytingu Hæstaréttar, setti kynþáttamisrétti undir smásjána, mannréttindi í forgrunn umræðunnar og leiddi til þess að lögbundin aðskilnaðarstefna var endanlega afnumin.
Stefnubreyting Hæstaréttar
Hæstiréttur staðfesti stefnubreytinguna með því að taka fyrir fjölmörg sambærileg mál, meðal annarra mál Monroe v. Pape árið 1961, sem bæði undirdómstig höfðu hafnað. Málið snerist um ofbeldi lögregluþjóna gegn fjölskyldu blökkumanna, en afar sjaldgæft var á þessum árum að slík mál kæmu fyrir æðstu dómstig. Fordæmið tryggði framgang sambærilegra mála sem einkenndust af því að opinberir aðilar virtu ekki stjórnarskrárvarin réttindi einstaklingsins. Með þessum breyttu áherslum Hæstaréttar var vernd stjórnarskrárinnar útvíkkuð og minnihlutahópum veitt réttindi til þátttöku í samfélaginu til jafns við aðra þjóðfélagshópa.
Vernd borgaralegra réttinda
Hæstiréttur umbylti þannig áherslum sínum á um 20 ára tímabili og útvíkkaði réttindaskrá stjórnarskrárinnar (e. The Bill of Rights). Gjörbreyting varð á mörgum sviðum samfélagsins, ekki síst er varða réttindi blökkumanna, kvenna, fatlaðra og síðar samkynhneigðra. Nokkrum árum áður höfðu mál þar sem tekist var á um borgaraleg réttindi aðeins verið um 10% dómsmála við réttinn, en í lok sjöunda áratugarins voru slík mál um 70% af málaskránni. Með stefnubreytingunni lýsti Hæstiréttur því yfir að hann væri verndari réttinda einstaklingsins og hins venjulega borgara, enda snerust breytingarnar ekki hvað síst um hvernig réttur einstaklingsins gagnvart hinu opinbera er skilgreindur og með hvaða hætti ríkisvaldinu er heimilt að ganga á rétt einstaklingsins. Með fleiri hæstaréttardómum og tengdum atburðum í kjölfarið, urðu afgerandi kaflaskil í bandarísku samfélagi hvað varðar réttindi minnihlutahópa. Öll mismunun á grundvelli kynþáttar, litarháttar, trúar, kyns eða þjóðernis, var svo bönnuð með samþykkt The Civil Rights Act árið 1964.
Sögulegir dómar Réttindabyltingarinnar
Eftirfarandi eru tímamótadómar Hæstaréttar Bandaríkjanna sem telja má hluta af Réttindabyltingunni á sjötta og sjöunda áratug 20. aldar, þegar kaflaskil urðu í bandarísku samfélagi. Dómarnir eiga það sameiginlegt að fjalla um borgaraleg réttindi einstaklingsins og staðfesta stjórnarskrárvarinn rétt þeirra sem áttu undir högg að sækja. Dómarnir tryggðu minnihlutahópum aukin réttindi til þátttöku í samfélaginu til jafns við aðra þjóðfélagshópa og voru hluti af þeim grundvallarbreytingum sem fylgdu Réttindabyltingunni.
Sweatt v. Painter (1950)
Dómurinn í máli Sweatt v. Painter varð til þess að blökkumenn fengu að ganga í háskóla í Texas og gekk þvert gegn öðrum sögulegum dómi í máli Plessy v. Ferguson frá árinu 1896, þar sem staðfest var hugmyndafræðin um að kynþættir gætu lifað og starfað aðskildir en jafnir (e. separate but equal). Með þeim dómi var komið á lögbundinni kynþáttamismunun milli blökkumanna og hvítra. Niðurstaðan var að stefnan gengi ekki gegn fjórtánda viðauka stjórnarskrárinnar (e. Fourteenth Amendment). Opinberum aðilum var þar með heimilt, í krafti laga einstakra ríkja, að aðskilja kynþætti í opinberu rými, til dæmis í skólum, strætisvögnum, lestum, á hótelum og veitingastöðum, sem og takmarka blönduð hjónabönd.
Dómsmálið fjallaði um laganemann Herman M. Sweatt, blökkumann, sem hafði verið neitað um inngöngu í laganám við Háskólann í Texas, en á þeim tíma voru blökkumenn ekki velkomnir í háskólanám í Texas og víðar. Í stað þess að ríkið starfrækti sérstakan skóla fyrir blökkumenn, líkt og lægri dómsstig höfðu talið duga, gerði Hæstiréttur skólastjóranum, Theophilus Painter, skylt að opna skólann fyrir blökkumönnum, á þeim forsendum að þar fengju þeir sömu menntun og hvítir, sem og aðgang að sambærilegri aðstöðu og bókakosti. Slíkur jöfnuður milli kynþátta væri ekki mögulegur í aðskildum skólum. Dómurinn hafði síðar áhrif á mál Brown v. Board of Education árið 1964, sem markaði frekari tímamót varðandi afnám lögbundinnar aðskilnaðarstefnu. Sambærilegt dómsmál þar sem fjallað var um aðskilnað kynþátta í skólakerfinu er meðal annars McLaurin v. Oklahoma State Regents frá árinu 1950, þar sem læknanema var meinuð innganga í Háskólann í Oklahoma.
Henderson v. United States (1950)
Dómurinn í máli Henderson v. United States varð til þess að aðskilnaður kynþátta með sérstökum sætum og gardínum í matarvögnum farþegalesta, var aflagður. Rétturinn tók þó ekki afstöðu til málsins á grundvelli stefnunnar um að kynþættir væru aðskildir en jafnir, heldur gerði þá kröfu um að allir farþegar fengju sömu þjónustu, væru þeir á sama farrými og hefðu keypt samskonar lestarmiða.