cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elizabeth Holmes
Árið 2015 taldi tímaritið Forbes Holmes yngsta og auðugasta „sjálfskapaða“ kvenkyns milljarðamæring í Bandaríkjunum. Næsta ár fóru hins vegar að koma fram ábendingar um að fyrirtækið hefði sagt fjárfestum ósatt um það hvað nýi blóðprufubúnaðurinn gat gert og hve langt þróun hans var komin. Þetta leiddi til þess að mat á andvirði Theranos hríðféll og Holmes var ákærð fyrir fjársvik. Holmes var að endingu sakfelld vegna stórfelldra fjársvika árið 2022 og dæmd í rúmlega ellefu ára fangelsi.
Æviágrip
Elizabeth Holmes fæddist þann 3. febrúar árið 1984 í Washington, D.C. en ólst að mestu upp í Houston í Texas. Foreldrar hennar voru hjónin Noel Anne Daoust og Christian Holmes IV, sem starfaði meðal annars sem aðstoðarforstjóri hjá orkufyrirtækinu Enron. Hann vann hjá ýmsum bandarískum ríkisstofnunum eftir að Enron fór í þrot vegna fjármálahneyksla stuttu eftir aldamótin.
Þegar Holmes var unglingur lærði hún kínversku og komst inn í sumarnámskeið hjá Stanford-háskóla sem meðal annars fól í sér að hún fékk að ferðast til Beijing. Holmes hóf nám í efnaverkfræði en hætti í námi í Stanford-háskóla þegar hún var nítján ára og stofnaði líf­tækni­fyr­ir­tækiið Theranos.
Uppgangur og fall Theranos
Fyrstu tíu árin fór lítið fyrir rekstri Theranos. Einn af þeim fyrstu sem hjálpuðu Holmes að hleypa fyrirtækinu af stokkunum var Channing Robertson, prófessor í efnaverkfræði við Stanford-háskóla. Hún hafði leitað til hans til að fá hjálp við að stofna fyrirtæki í kringum hugmynd sína að þróun nýs plásturs sem átti að geta gefið sjúklingum sýklalyf, greint blóð þeirra og þannig lagað lyfjaskammta að þörfum þeirra.
Á næstu árum tókst Holmes að fá marga valdamikla fjárfesta og stjórnmálamenn til að fjárfesta í Theranos eða sitja í stjórn þess, meðal annars fjölmiðlajöfurinn Rupert Murdoch, ræknirisann Larry Elli­­son, fyrrverandi utanríkisráðherrana Henry Kissinger og George Shultz og fyrrum varnarmálaráðherrann James Mattis.
Árið 2013 gerði Theranos samning við bandarísku apótekakeðjuna Walgreens um opnun heilbrigðisstöðva Theranos í 42 útibúum Walgreens í Phoenix, Kaliforníu og Pennsylvaníu. Á stöðvunum átti fólki að bjóðast að fara í ódýrar blóðprufur með aðeins fáeinum blóðdropum sem voru síðan sendir til greiningar hjá Theranos.
Holmes var á þessum tíma farin að markaðssetja byltingarkennda nýja tækni, hið svokallaða Edison-tæki, til þess að framkvæma blóðprufur með aðeins örlitlu magni af blóði. Síðari rannsóknir fjölmiðla benda hins vegar til þess að Theranos hafi aldrei verið nærri því að þróa tækni sem komst nærri því að geta gert þetta. Erfitt reyndist fyrir Theranos að greina blóðsýnin frá útibúum Walgreens rétt með Edison-tækjunum og því fóru starfsmenn fyrirtækisins brátt að greina sýnin á hefðbundinn hátt í tækjum sem keypt voru frá öðrum fyrirtækjum.
Frægðarsól Holmes reis hæst árið 2014, þegar hún birtist á forsíðu tímaritsins Fortune og var víða líkt við tæknifrumkvöðla á borð við Steve Jobs og Bill Gates. Í mars árið 2015 var auður Holmes metinn upp á 606 milljarða íslenskra króna í lista Forbes yfir ríkasta fólk í heimi. Hún var þá metin yngsti kvenkyns milljarðamæringurinn sem hefði skapað auð sinn upp á eigin spýtur.
Síðar á árinu 2015 steig uppljóstrari fram innan Theranos og sagðist efast um greiningartækni fyrirtækisins. Í kjölfarið birti The Wall Street Journal ítarlegar fréttaskýringar þar sem greint var frá því að Edison-vél Theranos byggði í raun á tækni og tækjum sem þegar væru aðgengileg á markaði. Í grein eftir John Carreyrou var upplýst um að Edison-tækið hafi aðeins getað framkvæmt blóðprufur á fimmtán af 240 sýnum sem Theranos auglýsti. Í viðtölum við starfsfólk Theranos í greininni var Holmes jafnframt sökuð um að hafa ekki sinnt upplýsingaskyldu um ónákvæmni í greiningunum og um að hafa beitt blekkingum til að fá leyfi til að gera blóðprufur.
Grein Carreyrou og frekari uppljóstranir um Theranos á næstu mánuðum leiddu til þess að andvirði Theranos hríðféll. Árið 2016 endurmat Forbes auðæfi Holmes og taldi hana nú núll dollara virði. Walgreens sleit samstarfi sínu við Theranos stuttu síðar og fyrirtækið var svipt leyfi til að reka rannsóknarstofur. Í nóvember 2016 höfðaði Walgreens mál gegn Holmes sem lauk með því að Holmes greiddi þeim sekt utan dómstóla næsta ár.
Starfsleyfi Theranos var afturkallað árið 2016 og fyrirtækið var leyst upp tveimur árum síðar. Í júní 2018 var Holmes handtekin og ákærð fyrir að hafa svikið fjárfesta Theranos um 945 millj­­ónir doll­­ara, eða rúmlega 123 millj­­arða íslenskra króna. Holmes var sakfelld í byrjun janúar árið 2022. Í nóvember sama ár var hún dæmd í rúmlega ellefu ára fangelsi. Hún hóf afplánun þann 30. maí næsta ár.
Einkahagir
Árið 2019 giftist Elizabeth Holmes William Evans, 27 ára erf­ingja Evans-hót­­el­keðj­unn­­ar. Þau eignuðust son árið 2021. Holmes var ólétt af öðru barni þeirra þegar hún var dæmd í fangelsi. Hún fæddi barnið í febrúar árið 2022.
Marteinn Marteinsson
Marteinn Marteinsson (f. 19. maí 1965) er íslenskur leikari.
30. ágúst
30. ágúst er 242. dagur ársins (243. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 123 dagar eru eftir af árinu.
Músfuglar
Músfuglar (fræðiheiti: Coliiformes) eru ættbálkur fugla sem allir lifa í Afríku sunnan Sahara.
Baldey
Baldey er íslenskt kvenmannsnafn.
Live Aid
Live Aid voru tónleikar til styrktar hungursneyðar í Eþíópíu árið 1985. Þar spiluðu meðal annars Queen, Elton John, George Michael, Duran Duran, David Bowie, Led Zeppelin (endurkomutónleikar) og Madonna.
Bob Geldof og Midge Ure (úr Ultravox) skipulögðu tónleikana sem haldnir voru á Wembley í London og John F. Kennedy Stadium í Philadelphia. Um 72.00 komu á Wembley og um 100.000 á JFK-stadium.
Viðburðurinn var stærsta gervihnattaútsending síns tíma og náðu áhorfendatölur um 1,9 milljarði. Árangur tónleikana hefur verið deilt um og hvort ágóðinn hafi farið í spillingu og vopnakaup stjórnvalda Eþíópíu.
Sportsfélag Reykjavíkur
Sportsfélag Reykjavíkur (stundum skrifað Sportfélag Reykjavíkur) var skammlíft íþróttafélag í Reykjavík sem stofnað var 17. mars árið 1896. Tilgangur þess var að standa fyrir hvers kyns íþróttaæfingum í höfuðstaðnum og hófst það handa við vallargerð í því skyni.
Sagan
Rökrétt er að líta á stofnun félagsins sem framhald af íþróttastarfi skoska prentarans James B. Ferguson sem kom til starfa við prentsmiðju Ísafoldar árið 1895 og var hér á annað ár. Ferguson stofnaði og stýrði fimleikahópi sem nefndist Reykjavík Gymnastic Club og stýrði einnig æfingum í fótbolta. Meðal piltanna sem æfðu undir stjórn Ferguson voru bræðurnir Ólafur og Sveinn, synir Björns Jónssonar útgefanda Ísafoldar. Þeim sem ganga vildu í hið nýstofnaða Sportsfélag var einmitt bent á skrifstofu Ísafoldar.
Knattspyrnufélag Reykjavíkur er talið stofnað árið 1899 og voru í stofnendahópnum allnokkrir þeirra pilta sem Ferguson hafði leiðbeint í íþróttinni. Þar sem Sportsfélag Reykjavíkur hafði knattleiki á stefnuskrá sinni og hefur væntanlega verið skipað mörgum sömu piltum, má telja félagið einhvers konar undanfara að stofnun KR.
Að sögn greinarhöfundar Sumarblaðsins varð lítið úr æfingum á Austurvelli, en þess í stað réðst félagið í að ryðja íþróttasvæði á Melunum. Voru ráðnir til starfans ungir piltar, en sjóðir félagsins tæmdust á skömmum tíma og féll verkið þá niður hálfklárað. Má þó líta á jarðvegsvinnu þessa sem fyrsta skrefið í gerð fyrsta Melavallarins.
Engar heimildir eru til um hvenær Sportsfélagi Reykjavíkur var slitið.
Runólfur Jónsson (skólameistari)
Runólfur Jónsson (um 1619 – 1654) var skólameistari á Hólum og í Danmörku, fornfræðingur og fékk meistaranafnbót fyrir lærdóm sinn.
Runólfur var fæddur á Skeggjastöðum á Langanesströnd, sonur séra Jóns Runólfssonar prests þar og síðar á Svalbarði í Þistilfirði og Munkaþverá, sem dó 1682 og var þá sagður 102 ára gamall, og miðkonu hans Sigríðar Einarsdóttur, Nikulássonar klausturhaldara á Munkaþverá.
Runólfur þótti mikill gáfumaður. Hann lærði í Hólaskóla, var um tíma við nám í Kaupmannahöfn en kom svo heim og var skólameistari á Hólum frá 1643 til 1649. Á meðan hann var þar er hann sagður hafa mælt hnattstöðu Hóla. Þegar hann lét af embætti fór hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla. Þar lagði hann stund á fornfræði, skrifaði á latínu rit málfræðilegs eðlis, meðal annars fyrstu íslensku málmyndalýsinguna, og vann að latnesk-íslenskri orðabók. Runólfur var sæmdur meistaranafnbót 1650 fyrir lærdóm sinn. Sagt var að hann stefndi á að verða biskup á Hólum á eftir Þorláki Skúlasyni.
Vatnsfirðingar
Vatnsfirðingar voru ein helsta valdaætt landsins á 12. öld, en þegar kom fram á Sturlungaöld hafði veldi þeirra hnignað þótt þeir séu stundum taldir sjötta valdaættin (hinar voru Sturlungar, Ásbirningar, Haukdælir, Oddaverjar og Svínfellingar). Ættin er kennd við Vatnsfjörð við Ísafjarðardjúp, þar sem hún hafði búið frá landnámsöld.
Helstu höfðingjar ættarinnar voru Snorri Þórðarson (d. 1. október 1194) og sonur hans Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur (d. 6. ágúst 1228). Frá honum segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar, en Þorvaldur drap Hrafn árið 1213. Synir Hrafns brenndu Þorvald inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228 og nutu við það liðsinnis Sturlu Sighvatssonar. Ungir synir Þorvaldar, Þórður og Snorri, reyndu að hefna föður sins í Sauðafellsför en Sturla náði þeim síðar og felldi þá 8. mars 1232. Þar með má segja að veldi Vatnsfirðinga hafi lokið.
Meloidogyne naasi
Meloidogyne naasi er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Tegundin veldur gallvexti á grösum.
Kristín Jónsdóttir
Kristín Jónsdóttir getur átt við:
Órækja Snorrason
Órækja Snorrason (1205 – 24. júní 1245) var sonur Snorra Sturlusonar og frillu hans Þuríðar Hallsdóttur. Hann ólst upp hjá föður sínum í Reykholti. Eftir að synir Þorvaldar Vatnsfirðings voru teknir af lífi 1232 eftir Sauðafellsför setti Snorri Órækju yfir veldi hans á Vestfjörðum. Þar þótti hann sýna mikinn yfirgang og safnaði hann til sín óþjóðalýð, ræningjum og ofstopamönnum. Ekkja Þorvaldar, Þórdís systir Órækju, átti síðar vingott við Odd Álason á Söndum í Dýrafirði og lét Órækja telja sér trú um með falsbréfi að þau sætu á svikráðum við hann, fór að Oddi og tók hann af lífi 13. janúar 1234. Oddur var vinur Sturlu Sighvatssonar og þegar Sturla sneri aftur úr Rómarför sinni náði hann Órækju á sitt vald og lét menn sína fara með hann upp í Surtshelli, þar sem þeir áttu að blinda hann og gelda. Ekki tókst það þó vel og Órækja læknaðist af sárum sínum en fór úr landi og gekk meðal annars suður til Rómar. Hann kom aftur heim með föður sínum 1239.
Eftir víg Snorra hefndi Órækja hans meðal annars með því að drepa stjúpbróður sínn, Klæng Bjarnarson, sem hafði deilt við Snorra um arf eftir Hallveigu Ormsdóttur móður sína og var með í för er Snorri var drepinn. Hann safnaði svo liði um Borgarfjörð og fór að Gissuri Þorvaldssyni. Börðust þeir í Skálholti í janúar 1242 en Sigvarði biskupi tókst að stöðva bardagann. Síðar þetta ár náðu Gissur og Kolbeinn ungi Órækju og Sturlu Þórðarsyni á sitt vald með svikum við Hvítárbrú og ráku þá úr landi. Órækja dó í Noregi 1245.
Kona Órækju var Arnbjörg Arnórsdóttir (f. 1215), systir Kolbeins unga.
Loftur Sæmundsson
Loftur Sæmundsson (? – 1163) var prestur í Odda á Rangárvöllum.
Wels
thumb|Wels
Wels er borg í fylkinu Efra Austurríki í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2014 var 59 þúsund.
Lúðvíka
Lúðvíka er íslenskt kvenmannsnafn.
Leví
Leví er íslenskt karlmannsnafn.
Öxarfjarðarhreppur
thumb|Öxarfjarðarhreppur milli 1994 og 2006 Öxarfjarðarhreppur var hreppur í Öxarfirði í Norður-Þingeyjarsýslu, austan Jökulsár á Fjöllum. Hreppurinn varð til, ásamt Fjallahreppi, árið 1893 þegar Skinnastaðarhreppi var skipt í tvennt. Náði hinn nýi hreppur frá ósum Sandár í norðri og fram á Hólssand í suðri.
17. febrúar 1991 sameinaðist Presthólahreppur Öxarfjarðarhreppi og Fjallahreppur 1. janúar 1994. Var hreppurinn þá orðinn 2687 km² að flatarmáli. Íbúar voru 330, þar af 139 á Kópaskeri (1. des. 2005). Höfðu flestir atvinnu af sjávarútvegi og landbúnaði.
Í janúar 2006 samþykktu íbúar Húsavíkurbæjar, Öxarfjarðarhrepps, Raufarhafnarhrepps og Kelduneshrepps sameiningu sveitarfélaganna. Tók hún gildi 10. júní sama ár, í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna 2006, og fékk nýja sveitarfélagið nafnið Norðurþing.
Arnþór
Arnþór er íslenskt karlmannsnafn.
Sósa
thumb|250px|[[Karamellusósa.]] Í matreiðslu er sósa vökvi eða stundum hálffast efni sett á aðrar matvörur eða notað í undirbúningi annarra matvara. Yfirleitt eru sósur ekki borðaðar einar, þær bæta bragði, vætu og glæsibrag við annan rétt. Orðið sósa er dregið af franska orðinu sauce, upprunalega tekið frá latneska orðinu salsus, sem þýðir saltað. Til þess að heita sósa þarf að vera vökvi en sumar sósur (eins og salsa eða chutney) mega innihalda fleiri föst hráefni en fljótandi efni. Sósur eru mikilvægur hluti eldamennsku um allan heim.
Sósur geta verið keyptar sem tilbúin vara, eins og sojasósa, eða gerðar af kokki, eins og jafningur. Sósur fyrir salöt heita salatsósur.
Kirsuberjablóm
Kirsuberjatré eða sakura (japanskt kanji & kínverskir stafir: 桜 eða 櫻; katakana: サクラ). Sakura er japanska nafnið fyrir tréin Prunus serrulata, og blómstur þeirra.
Tengt efni
Kirsikat
Svavar Lárusson og Monti-tríóið
Svavar Lárusson og Monti-tríóið er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Svavar Lárusson tvö lög með Monti-tríóinu. Platan er hljóðrituð í Stuttgart í Þýskalandi. Pressun: AS Nera í Osló.
Sérkenni
Plata þessi er sérstök því á henni er notað Hammond orgel í fyrsta sinn á íslenskri plötu ásamt því að notast er við bergmál og aðra hljóðeffekta.
thumb|left|Monti-tríóið þýska sem lék með Svavari Lárussyni á plötunni. <br style="clear: both" />
Þorvaldur Ásvaldsson
Þorvaldur Ásvaldsson var landnámsmaður á Hornströndum. Hann og sonur hans, Eiríkur rauði urðu sekir um víg á Jaðri í Noregi. Þeir fóru þá til Íslands og nam Þorvaldur land og bjó á Dröngum í Drangavík. Eftir dauða hans flutti Eiríkur sig suður í Haukadal.
Þorvaldur var sonur Ásvalds Úlfssonar, Öxna-Þórissonar.
Kristín Jónsdóttir (eldfjalla- og jarðskjálftafræðingur)
Kristín Jónsdóttir (fædd 1973) er eldfjalla- og jarðskjálftafræðingur og starfar sem hópstjóri í náttúruváreftirliti hjá Veðurstofu Íslands. Hún er í vísindaráði Almannavarna og hefur starfað sem stundakennari við Háskóla Íslands.
Kristín ólst upp í Breiðholti og foreldrar hennar eru Jón Kr. Hansen og Ingibjörg Júlíusdóttir sem bæði eru kennarar. Kristín lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð, námi í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands og er með doktorsgráðu í jarðskjálftafræði frá Uppsala-háskóla. Hún hefur rannsakað Bárðarbungu og aðrar megineldstöðvar á Íslandi og hefur starfað á Veðurstofu Íslands frá árinu 2013.
Í janúar árið 2021 hlaut Kristín 110 milljóna króna styrk frá Rannís til að leiða öndvegisverkefni sem mun standa yfir í þrjú ár og rannsaka jarðskjálftaóróa.
Á yngri árum reyndi Kristín fyrir sér í tónlist. Hún var stuttan tíma í Unun og söng ásamt Rúnari Júlíussyni í fyrsta lagi hljómsveitarinnar, Hann mun aldrei gleym‘enni, árið 1994. Einnig var hún í hljómsveitinni Múldýrinu, ásamt Prins Póló meðal annarra.
Abkasía
Abkasía (abkasíska: Аҧсны, Apsny; georgíska: აფხაზეთი, Apkhazeti eða Abkhazeti; rússneska: Абха́зия, Abkasíja) er ríki við austurströnd Svartahafs, sunnan við Stór-Kákasus, í norðausturhluta Georgíu. Það er 8.660 ferkílómetrar að stærð og íbúar eru um 240.000. Höfuðborg Abkasíu er Súkúmí. Abkasía nýtur takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar. Árið 2008 tók Rússland upp stjórnmálasamstarf við Abkasíu. Síðan þá hafa Níkaragva, Venesúela, Nárú og Sýrland bæst í hóp ríkja sem viðurkenna sjálfstæði Abkasíu.
Samkvæmt stjórn Georgíu og flestum öðrum löndum heims er Abkasía sjálfstjórnarhérað í Georgíu. Staða Abkasíu er meginástæða átaka Georgíu og Abkasíu sem hafa staðið frá upplausn Sovétríkjanna 1991. Stríðið um Abkasíu 1992-1993 var afleiðing af vaxandi spennu milli abkasa og Georgíumanna. Því lauk með því að Georgía missti yfirráð yfir héraðinu þar sem þjóðernishreinsanir fóru fram. Síðan þá hafa átök blossað reglulega upp. Þegar stríð Rússlands og Georgíu stóð yfir í ágúst 2008 börðust abkasar við her Georgíu. Það leiddi til þess að Rússland viðurkenndi Abkasíu opinberlega. Georgía og mörg önnur ríki líta svo á að Abkasía sé í raun hernumin af rússneska hernum.
Ásamt Transnistríu, Suður-Ossetíu og Nagornó-Karabak, er Abkasía oft nefnd sem dæmi um „frosin átök“ innan fyrrum Sovétlýðvelda. Þessi fjögur ríki eiga með sér margvíslegt samstarf og styðja hvert annað.
Landfræði
thumb|right|Ritsa-vatn Abkasía nær yfir 8.660 km² í norðvesturhluta Georgíu. Kákasusfjöll skilja milli Abkasíu og Rússlands í norðri og norðaustri. Í suðri og suðaustri liggur Abkasía að georgíska héraðinu Samegrelo-Zemo Svaneti og í suðri og suðvestri á landið strönd að Svartahafi.
Landslag Abkasíu er mjög fjölbreytt frá láglendi í suðri að háum fjöllum í norðri. Fjallgarðar Stór-Kákasusfjalla skipta norðurhlutanum í nokkra gróðursæla dali. Hæstu tindar Abkasíu eru í norðri og norðaustri og ná sumir yfir 4.000 metra hæð. Í suðurhlutanum er skóglendi þar sem hægt er að rækta sítrustré en í norðurhlutanum eru sum staðar jöklar. Stórir hlutar landsins eru ósnortin víðerni. Á landbúnaðarsvæðum er ræktað tóbak, te, vínviður og ávextir.
Margar ár renna úr fjöllunum til sjávar. Þær helstu eru Kodori-á, Bzyb-á, Ghalidzga-á og Gumista-á. Psou-á myndar hluta landamæranna við Rússland og Inguri-á myndar landamæri Abkasíu og Georgíu. Í fjalllendinu eru nokkur fjallavötn. Það stærsta er Ritsa-vatn.
Dýpsti hellir sem vitað er um, Veryovkina-hellir, er í vesturhluta Kákasusfjalla í Abkasíu. Samkvæmt síðustu mælingum er hæð hellakerfisins 2.212 metrar frá hæsta að lægsta kannaða punkti. Vegna nálægðarinnar við Svartahaf og skjólinu frá Kákasusfjöllum er veðurfar í Abkasíu afar milt. Við ströndina er hlýtemprað loftslag ríkjandi með meðalhita um 15° og yfir frostmarki í janúar. Veður kólnar síðan eftir því sem hærra dregur í fjöllunum. Úrkoma er mikil vegna fjallanna en minnkar eftir því sem innar dregur. Ársúrkoma er frá 1.200-1.400 mm við ströndina og 1.700-3.500 mm ofar í fjöllunum. Töluvert af snjó fellur í fjöllunum.
Skógar úr eik, beyki og agnbeyki þöktu áður láglendið en hefur verið rutt í burtu.
Helstu samgönguleiðir inn í Abkasíu eru um tvær brýr; Inguribrúna í suðri, skammt frá borginni Zugdidi, og Psou-brúna í norðri í bænum Leselidze. Vegna deilna um stöðu landsins vara mörg ríki þegna sína við því að ferðast til Abkasíu.
Stjórnmál
Abkasía er forsetaræði þar sem forseti er kosinn í beinum kosningum og er höfuð framkvæmdavaldsins auk þess að vera þjóðhöfðingi. Þing Abkasíu fer með löggjafarvaldið. Þingfulltrúar eru 35. Sagt er að önnur þjóðarbrot en Abkasar (Armenar, Georgíumenn og Rússar) eigi færri fulltrúa en fjöldi þeirra segir til um. Landflótta Georgíumenn hafa ekki getað tekið þátt í kosningum í Abkasíu.
1447
Árið 1447 (MCDXLVII í rómverskum tölum)
Abkasía
Stjórnmál
Samkvæmt könnun sem bandaríski háskólinn University of Colorado Boulder gerði árið 2010 studdi mikill meirihluti íbúa Abkasíu sjálfstæði en minnihluti er fyrir sameiningu við Rússland. Afar fáir styðja sameiningu við Georgíu. Jafnvel meðal þeirra sem telja sig Georgíumenn er stuðningur við sjálfstæði Abkasíu um 50%.
Sjálfstjórnarlýðveldið Abkasía
Ríkisstjórn sjálfstjórnarlýðveldisins Abkasíu er útlagastjórn héraðsins sem Georgía viðurkennir sem lögmæta stjórn þess. Þessi stjórn hafði yfirráð yfir litlu svæði í Kodori-dal frá 2006 til 2008 þegar hún var hrakin þaðan. Stjórnin ber ábyrgð á um 250.000 flóttafólki í eigin landi sem neyddist til að yfirgefa Abkasíu í þjóðernishreinsunum. Núverandi stjórnarformaður útlagastjórnarinnar er Vakhtang Kolbaia.
Í stríðinu um Abkasíu flúði stjórn sjálfstjórnarlýðveldisins (þá georgíski hlutinn af ráðherraráði Abkasíu) frá Abkasíu þegar aðskilnaðarsinnar náðu Súkúmí á sitt vald. Stjórnin flutti þá til Tbilisi þar sem hún starfaði sem útlagastjórn í 13 ár. Leiðtogi stjórnarinnar, Tamaz Nadareishvili, var þekktur fyrir harða afstöðu gegn sjálfstæði Abkasíu og kallaði eftir hernaðaríhlutun Georgíu.
Stjórnsýsluskipting
thumb|right|Umdæmi Abkasíu: 1 Gagra, 2 Gudauta, 3 Súkúmí, 4 Ochamchira, 5 Gulripshi, 6 Tkvarcheli, 7 Gali. Abkasía skiptist í sjö umdæmi (raion) sem eru nefndar eftir höfuðstað sínum: Gagra-umdæmi, Gudauta-umdæmi, Súkúmíumdæmi, Ochamchira-umdæmi, Gulripshi-umdæmi, Tkvarcheli-umdæmi og Gali-umdæmi.
Forsetinn skipar umdæmisstjóra úr hópi kjörinna fulltrúa á umdæmaþingum. Umdæmisstjórinn skipar á sama hátt forseta kjörinna þorpsþinga.
Georgía skiptir Abkasíu á sama hátt fyrir utan hið nýmyndaða Tkvarcheli-umdæmi.
Amasónfljót
frame|[[Kort sem sýnir Amasónfljót og nokkrar helstu þverár fljótsins]] Amasónfljót (spænska og portúgalska Amazonas) er fljót í Suður-Ameríku og stærsta fljót jarðar mælt í vatnsmagni. Fljótið flytur jafnmikið vatn og Nílarfljót, Jangtse og Mississippifljót samanlagt. Úr fljótinu rennur því fimmti hluti alls ferskvatns sem rennur í úthöfin. Ásamt Níl er Amasónfljót einnig lengsta fljót jarðar.
Stærstur hluti fljótsins er í Brasilíu. Fjarlægasta þekkta uppspretta þess er í 3.700 metra hæð uppi í Andesfjöllum í héraðinu Arequipa í Perú. Lengd fljótsins er 6.400 km og í það renna yfir 200 þverár með vatnasvið upp á 6.915.000 km² sem eru um 40% af stærð Suður-Ameríku. Meðal þekktustu þverána eru Rio Negro, Rio Madeira, Tapajós og Xingu. Fljótið rennur út í Atlantshafið við austurströnd Brasilíu um árósana Rio del Mar. Hægt er að sigla skipum upp fljótið allt að Iquitos í Perú.
Í Amasónfljóti lifa yfir 2000 tegundir fiska, frá hrökkálum til blóðþyrstra píranafiska.
Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur
Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur (d. 6. ágúst 1228) var goðorðsmaður á 12. og 13. öld. Hann bjó í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp og var höfðingi Vatnsfirðinga þegar Sturlungaöld hófst.
Þorvaldur var sonur Snorra Þórðarsonar í Vatnsfirði og Jóreiðar Oddleifsdóttur konu hans. Hann virðist hafa verið ójafnaðarmaður. Ungur að árum var hann í nokkur ár hjá Hrafni Sveinbjarnarsyni frænda sínum á Eyri í Arnarfirði og fór mjög vel á með þeim, en er Þorvaldur tók við Vatnsfjarðargoðorði að föður sínum látnum, 1194, urðu algjör umskipti og Þorvaldur hataðist við Hrafn. Gerði hann þrjár ferðir yfir fjöllin til að reyna að ná Hrafni. Loks tókst það og hann lét taka Hrafn af lífi á Eyri 4. mars 1213.
Elstu synir Hrafns, Sveinbjörn og Krákur, voru á barnsaldri þegar faðir þeirra var drepinn, en seinna leituðu þeir liðsinnis Sturlu Sighvatssonar og fóru síðan að Þorvaldi og brenndu hann inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228.
Þorvaldur var tvíkvæntur, fyrri kona hans var Kolfinna Einarsdóttir. Árið 1224 gifti Snorri Sturluson honum Þórdísi laundóttur sína og var hún nokkrum áratugum yngri en Þorvaldur. Börn þeirra voru Einar goðorðsmaður í Vatnsfirði og Kolfinna. Þorvaldur átti líka nokkrar frillur og með þeim allmörg börn. Þekktastir eru synirnir Þórður og Snorri Þorvaldssynir, sem reyndu að hefna föður síns þegar þeir fóru í Sauðafellsför.
Arnúlfur
Arnúlfur er íslenskt karlmannsnafn.
Meloidogyne thamesi
Meloidogyne thamesi er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Hann sníkir á te (Camellia sinensis)
Arnviður
Arnviður er íslenskt karlmannsnafn.
31. ágúst
31. ágúst er 243. dagur ársins (244. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 122 dagar eru eftir af árinu.
1401
thumb|right|Madonnumynd eftir [[Masaccio.]] Árið 1401 (MCDI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Panætíos
Panætíos frá Ródos (um 185-180 til 110-108 f.Kr.) var grískur heimspekingur og stóuspekingur.
Hann var fæddur á Ródos en sennilega menntaður í Pergamon af Kratesi frá Mallos og síðar í Aþenun, þar sem hann sótti fyrirlestra hjá Díogenesi frá Babýlon, Krítolási og Karneadesi. Síðar fór hann til Rómar, þar sem hann vingaðist við Laelius og Scipio yngra. Hann bjó sem gestur á heimili þess síðarnefnda og fylgdi honum til Egyptalands og Litlu Asíu (143 eða 141 f.Kr.). Hann sneri aftur til Rómar með Scipio, þar sem hann vann ötullega að því að kynna stóuspekina og gríska heimspeki. Meðal nemenda hans voru fjölmargir Rómverjar af aðalsættum, t.d. spámaðurinn Q. Mucius Scaevola og Q. Aelius Tubero.
Eftir morðið á Scipio árið 129 f.Kr. dvaldi hann í Aþenu og Róm til skiptis en aðallega í Aþenu, þar sem hann tók við af Antípater frá Tarsos sem skólastjóri stóíska skólans. Aþeningar buðu honum ríkisborgararétt en hann hafnaði boðinu.
Helsti nemandi hans í heimspeki var Poseidóníos frá Ródos (einnig þekktur sem Póseidóníos frá Apameu). Hann lagði áherslu á siðfræði í kennslu og mikilvægustu ritverk hans, sem eru einungis varðveitt í brotum, fjölluðu um siðfræði. Þau voru eftirfarandi:
Lúísa
Lúísa er íslenskt kvenmannsnafn.
Magnús lagabætir
Magnús lagabætir (Magnús 6.) (1. maí 1238 – 9. maí 1280) var konungur Noregs frá 1263 til dauðadags. Hann tók við af föður sínum Hákoni gamla sem lést í Orkneyjum 16. desember 1263.
Uppruni og kvonfang
Magnús var yngri sonur Hákonar gamla Hákonarsonar og Margrétar Skúladóttur. Hann ólst upp í Björgvin. Bróðir hans, Hákon ungi, dó 1257 og þá varð Magnús næstur til ríkiserfða, nítján ára að aldri. Sama ár gerði faðir hans hann að meðkonungi sínum.
Þann 11. september 1261 giftist hann Ingibjörgu, dóttur Eiríks plógpenings Danakonungs, sem var myrtur 1250, og höfðu menn föður hans numið hana á brott úr klaustri sem hún dvaldist í, til að láta hana giftast Magnúsi. Síðar áttu Norðmenn og Danir lengi í togstreitu vegna arfs sem Norðmenn töldu að Ingibjörg ætti að fá eftir föður sinn. Þau voru krýnd þegar eftir brúðkaupið og Magnús fékk Ryfylki í Noregi sér til uppihalds. Hann tók við stjórnartaumunum 1263, þegar Hákon faðir hans hélt í herför til endurheimta Suðureyjar og fleiri svæði á Bretlandseyjum, sem Noregskonungar höfðu ráðið yfir.
Utanríkisstefna
Magnús fylgdi ekki útþenslustefnu föður síns, heldur gekk til friðarsamninga við Alexander 3. Skotakonung. Með Perth-sáttmálanum 1266 lét hann Suðureyjar og Mön af hendi við Skota en fékk í staðinn 4.000 merkur silfurs og loforð um árlegt afgjald, 100 merkur, sem Skotar hættu þó fljótt að greiða. Í staðinn viðurkenndu Skotar yfirráð Norðmanna yfir Orkneyjum og Hjaltlandi.
Magnús átti góð samskipti við Englendinga en samskiptin við Skotland voru stirðari, einkum eftir að Skotar hættu að greiða afgjaldið sem samið hafði verið um. Þegar á leið vildi Magnús þó bæta sambandið og í því skyni samdi hann meðal annars um hjónaband sonar síns og erfingja, Eiríks, og Margrétar dóttur Alexanders 3.
Samskipti Magnúsar og svila hans, Valdimars Birgissonar Svíakonungs, voru einnig góð og á sjöunda áratug 13. aldar voru landamæri Noregs og Svíþjóðar opinberlega ákveðin í fyrsta sinn. Valdimar var settur af 1275 og flúði fyrst til Noregs. Magnús brást við og hélt með flota til Svíþjóðar, þar sem hann reyndi að koma á sáttum á milli Valdimars og Magnúsar hlöðuláss, bróður hans, sem orðinn var konungur, en án árangurs. Hélt Magnús þá heim til Noregs á ný án þess að skærist í odda. Samskiptin við Danmörku voru erfiðari vegna deilunnar um arf eftir Eirík plógpening en þó kom aldrei til átaka.
Magnús var áhugamaður um utanríkismál, átti í miklum bréfaskiptum og öðrum samskiptum við marga konunga og fursta og lét sendiboða sína fara víða í ýmsum erindum og færa erlendum þjóðhöfðingjum gjafir. Einn helsti erindreki hans var Loðinn leppur, sem meðal annars fékk Jónsbók samþykkta á Íslandi en var einnig sendur til Túnis og Egyptalands og jafnvel enn lengra.
Lagabætur Magnúsar
thumb|250 px|right|Lögbók Magnúsar lagabætis, þetta handrit er frá 1590 og er varðveitt í þjóðskjalasafni [[Noregur|Norðmanna]] Viðurnefni sitt fékk Magnús af því að hann samræmdi löggjöf í Noregi með nýjum lögbókum 1274 og 1276. Áður hafði hver landshluti haft sín lög. Hann lét gera lögbókina Járnsíðu handa Íslendingum (lögtekin 1271-1274) en hún mætti andstöðu og lét hann þá semja Jónsbók í staðinn sem var lögtekin 1281 og notuð í heild sinni fram á 18. öld. Á þessum tíma höfðu mjög fá ríki samræmda löggjöf fyrir allt landið, raunar aðeins Sikiley og Kastilía. Löggjöf Magnúsar byggðist á þeirri hugmynd að glæpur væri brot gegn ríkisvaldi fremur en einstaklingi og dró þar með úr vægi hefndarinnar. Hún jók einnig vald konungsins og gerði hann að æðsta dómsvaldi.
Réttindi og skyldur höfðingja, embættismanna og hirðmanna voru skilgreind og æðstu hirðmennirnir fengu titla, barón og riddari eftir evrópskri fyrirmynd. Einnig voru ríkiserfðir fastákveðnar. Jón rauði, erkibiskup í Niðarósi, mótmælti því að löggjöf Magnúsar færi inn á valdsvið kirkjunnar og varð löng togstreita milli konungs og kirkju sem lauk með sættagerð í Túnsbergi 1277.
Magnús byggði upp her í Noregi, lið 1200 manna sem voru þó ekki stöðugt í herþjónustu en gátu brugðist við með skömmum fyrirvara og voru vel þjálfaðir.
Ævilok
Magnús veiktist í Björgvin vorið 1280 og dó 9. maí. Hann hefur almennt fengið góð eftirmæli og er minnst sem konungs sem beitti lögum fremur en sverði. Hann var friðsamur og forðaðist stríðsátök og harðar deilur en kaus að tryggja stöðugleika. Skömmu eftir að Hákon gamli dó fékk Magnús Sturlu Þórðarson sagnaritara til að skrifa sögu hans. Árið 1278 fól Magnús Sturlu svo að skrifa sína eigin sögu en aðeins brot úr henni er varðveitt.
Magnús og Ingibjörg áttu tvo syni, Eirík prestahatara og Hákon hálegg, sem báðir urðu konungar Noregs. Eirikur tók við ríkjum þegar faðir hans dó en var þá aðeins tólf ára. Ingibjörg drottning var ekki formlega útnefnd ríkisstjóri en hafði þó mikil áhrif og þau urðu enn meiri eftir að Eiríkur varð fullveðja.
Reikistjarna
Reikistjarna, jarðstjarna eða pláneta er heiti yfir tiltölulega stórt, kúlulaga eða hnöttótt geimfyrirbæri sem er á sporbaug um sólstjörnu en er þó ekki stjarna sjálft. Reikistjörnurnar í okkar sólkerfi eru átta stærstu fylgihnettir sólar: Merkúr, Venus, jörðina, Mars, Júpíter, Satúrnus, Úranus og Neptúnus frá sólu talið. Hugtakið „reikistjarna“ hafði enga nákvæma vísindalega skilgreiningu fyrr en árið 2006 og var umdeilt fram að því. Flestar voru reikistjörnurnar taldar níu frá árinu 1930, en Alþjóðasamband stjarnfræðinga ákvað 24. ágúst 2006 skilgreiningu á reikistjörnum, sem fól í sér að Plútó telst ekki lengur reikistjarna, heldur dvergreikistjarna.
Þær fjórar, sem næstar eru sólu, kallast innri reikistjörnur, en hinar ytri reikistjörnur eða gasrisar. Smástirnabeltið liggur þar á milli.
thumb|[[Samsett mynd af sólinni ásamt reikistjörnunum (skv. Alþjóðasambandi stjarnfræðinga) sem um hana ganga, í réttum stærðarhlutföllum:
1. Merkúríus
2. Venus
5. Júpíter
6. Satúrnus
7. Úranus
8. Neptúnus ]]
Nafnsifjar orðsins „reikistjarna“
Orðið reikistjarna er stundum ekki notað sem algjört samheiti plánetu (e. planet): Í dag er orðið „planet“ í ensku venjulega ekki notað um sólstjörnur eða hnetti sem eru ekki á sporbaug um sólstjörnu. Þ.a.l. myndi enginn telja tunglið eða sólina til pláneta í dag.
Nafnsifjar orðsins „pláneta“
Orðið pláneta er ættað af gríska orðinu πλανήτης (umritað: planētēs) sem þýðir flakkari.
Reikistjörnur utan sólkerfisins
Proxima Centauri b (og d) eru reikistjörnur utan sólkerfisins, fjarreikistjörnur, í 4,25 ljósára fjarlægð frá jörðu. Þær og t.d. Gliese 581 c, sem er í um 20 ljósára fjarlægð, teljast líklegar til að vera lífvænlegar. Það hafa fundist nú þegar fundist yfir 5000 fjarreikistjörnur, en aðeins brot af þeim lífvænlegar, en þó um 20 þar af taldar geta verið það.
Kepler-1625b I er mögulega tungl utan sólkerfisins, það fyrsta sem fundist hefur mögulega, og um 20 slík alls hafa fundist í byrjun 2022, en engin þeirra enn staðfest.
Þó svo að líf fyndist á fjarreikistjörnum eða tunglum þeirra, eða þær teldust lífvænlegar er afskaplega erfitt að komast þangað, því Proxima Centauri er næsta fastaststjarna, og líklegra er að við gætum flutt til t.d. Mars, eða kannski Títans, tungls Satrúnusar, nú eða okkar tungls.
Aron
Aron er íslenskt karlmannsnafn. Það kemur frá hebreska nafninu Aharon sem þýðir „Hinn sterki“.
Clara Klingenström
Emma Clara Idun Klingenström (fædd 21. febrúar árið 1995 í Visby) er sænsk söngkona.
Liljar
Liljar er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið er dregið af kvenmannsnafninu Lilja.
Sanna Nielsen
thumb|right|Sanna Nielsen [[2008]] Sanna Nielsen (f. 27. nóvember 1984 í Edenryd) er sænsk söngkona.
Tímon frá Flíos
Timon (Τίμων) frá Flíos (um 320 f.Kr. – um 230 f.Kr.), sonur Tímarkosar, var forngrískur heimspekingur og efahyggjumaður, nemandi Pyrrhons og kunnur rithöfundur og skáld.
Tímon mun hafa verið mikilvirkur rithöfundur en rit hans eru ekki varðveitt nema í brotum. Díogenes Laertíos segir hann hafa samið bæði lýrísk og epísk kvæði, þrjátíu skopleiki, sextíu harmleiki og ýmis ádeilurit.
Brot úr verkum Tímons eru mikilvægasta heimildin um heimspeki Pyrrhons.
Kansas (hljómsveit)
thumb|Kansas árið 2016. Kansas er bandarísk rokkhljómsveit sem reis til frægðar á 8. áratug 20. aldar og hefur selt átta gullplötur (yfir 500.000 eintök seld). Meðal frægustu laga þeirra eru Carry On Wayward Son and Dust in the Wind. Þau samdi Kerry Livgren sem var í sígildu liðskipan sveitarinnar.
Hljómsveitin var stofnuð árið 1969 í Topeka, Kansas sem The Reasons Why en breyttu því í núverandi nafn ári síðar. Þeir gáfu út sína fyrstu plötu árið 1974. Áhrifavaldar Kansas koma úr ýmsum áttum: Framsækið rokk, djass, klassísk tónlist og þjóðlagatónlist. Sveitin er þekkt fyrir miklar taktbreytingar í lögum sínum. Árið 2014 hætt upprunalegi söngvarinn Steve Walsh í sveitinni. Kansas ætlaði að spila í Hörpu 4. júní, 2017 en hljómsveitin hætti við Evróputúr sinn vegna hugsanlegrar hryðjuverkaógnar.
Lína (rúmfræði)
Lína eða bein lína er eitt af grunnhugtökum rúmfræðinnar og á við óendanlega mjótt, óendanlega langt og beint rúmfræðilegt fyrirbrigði. Hin grunnhugtökin eru punktur og slétta. Ekki eru öll strik línur, enn fremur eru ekki allir ferlar línur. Í evklíðskri rúmfræði er aðeins hægt að draga eina línu í gegnum tvo gefna punkta, línan lýsir stystu vegalengdinni á milli punktanna. Þrír eða fleiri punktar sem liggja á sömu línu eru sagðir samlína en kallast annars ósamlína. Tvær línur geta aðeins skorist í einum punkti; tveir stjarfir fletir (plön) skerast í einni línu.
Formleg skilgreining
Lína í er mengi allra punkta sem rita má á forminu, þar sem að a og b eru fastir vigrar og x er stiki. a er þá stefnuvigur línunnar, en sé a einvíður vigur, þ.e. rauntala, þá er hún jafnframt hallatala línunnar. b er ennfremur hliðrun línunnar frá núllpunkti. Stefnuvigur er ekki ótvírætt ákvarðaður - hann má alltaf margfalda með rauntölu r \ne 0 án þess að stefna línunnar breytist nokkuð.
Skipta má línu í tvær óendanlega langar hálflínur, en línustrik er endanlega langur hluti af línu.
Gozewijn Comhaer
Gozewijn Comhaer (um 1375 – 20. júlí 1447) var Skálholtsbiskup frá 1435 eða 1437 eftir konungsskipan, en faðir hans var gullsmiður og varð myntsláttumeistari Eiríks af Pommern.
Gozewijn kom til Íslands 1437 og tveimur árum seinna hélt hann prestastefnu fyrir allt landið, þar sem biskupslaust var á Hólum; Jón Bloxwich, sem þá var biskup, kom aldrei til Íslands. Gozewijn var á landinu til hausts 1440, sigldi þá út en kom aftur 1442. Hann mun hafa ferðast mikið um landið. Í árslok 1444 hélt hann til Englands og komst þaðan til Hollands, þaðan sem hann hélt til Grande Cartreuse þar sem hann lést 1447. Á biskupstíma hans hófu Hollendingar að sigla til Íslands til að versla.
Af nafni hans eru dregin íslensku karlmannsnöfnin Gottsvin, Gottsveinn og Guðsveinn.
1461
thumb|right|[[Margrét af Anjou, drottning Englands.]] Árið 1461 (MCDLXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Hólaklukka
Campanula collina er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Kákasus til Armeníu og Tyrklands.
Anna Bretadrottning
Anna (6. febrúar 1665 – 1. ágúst 1714) var drottning Englands, Skotlands og Írlands frá 8. mars 1702 til 1. maí 1707. Þann fyrsta maí 1707 voru tvö ríki hennar, England og Skotland, sameinuð í konungsríkið Stóra-Bretland. Anna var drottning Stóra-Bretlands og Írlands til dauðadags.
Anna fæddist á valdatíð frænda síns, Karls 2., sem átti engin skilgetin börn. Faðir hennar, Jakob, var því erfingi að krúnunni. Hann var óvinsæll þar sem hann var grunaður um að vera kaþólikki og því skipaði Karl svo fyrir að Anna og eldri systir hennar, María, yrðu aldar upp í enskri mótmælandatrú. Þremur árum eftir að hann settist á konungsstól var Jakob steypt af stóli í dýrlegu byltingunni árið 1688. María og hinn hollenski eiginmaður hennar, Vilhjálmur, settust saman á valdastól. Systurnar höfðu verið nánar en ágreiningur um efnahagsmál Önnu, stöðu hennar og félagsskapinn sem hún hélt blossaði upp á milli þeirra stuttu eftir valdatöku Maríu. Vilhjálmur og María eignuðust engin börn. Eftir andlát Maríu árið 1694 ríkti Vilhjálmur einn þar til hann lést einnig árið 1702 og Anna tók við af honum.
Á valdatíð sinni var Anna höll undir hófsama íhaldsmenn, sem voru líklegari til að vera henni sammála um trúmál en andstæðingar þeirra, Viggarnir. Viggarnir náðu meiri völdum í spænska erfðastríðinu þar til Anna leysti marga þeirra frá störfum árið 1710. Vinskapur hennar við Söru Churchill, hertogaynju af Malborough, beið hnekki vegna andstæðra stjórnmálaskoðana þeirra. Hertogaynjan hefndi sín á drottningunni með því að lýsa henni á mjög niðrandi hátt í endurminningum sínum.
Anna var ekki heilsuhraust og frá fertugsaldri var hún bæði hölt og akfeit. Hún varð sjö sinnum ólétt en engin börn hennar lifðu hana af. Því varð Anna síðasti breski einvaldurinn af Stuart-ætt. Árið 1701 voru lög sett sem bönnuðu kaþólikkum að sitja á konungsstól og því varð frændi hennar, Georg 1., konungur eftir hennar dag.
Skautahöllin á Akureyri
alt=Mynd af Skautahöllinni á Akureyri sem nýtur vinsælda meðal ungs fólks.|thumb|Skautahöllin á Akureyri nýtur vinsælda meðal ungs fólks.
Skautahöllin á Akureyri er íþróttamannvirki Skautafélags Akureyrar sem er félag um eflingu skautaíþróttarinnar. Húsið er til æfinga skautaíþróttafólks, íshokkí, listdans á skautum og krullu. Þá er húsið opið til skautaiðkunar fyrir almenning.
Starfssemi
Í Skautahöllinni fer fram margvísleg starfsemi. Æfingar skautadeilda fara fram í húsinu alla daga vikunnar og hokkíleikir, krullu- og listhlaupamót eru haldin flestar helgar að vetrinum. Utan hefðbundinna æfingartíma er hægt að fá skautasvellið leigt til hópa og fyrirtækja. Hægt er að fá leigða skauta og hjálma til afnota og skerpingarþjónustu. Í boði eru sérútbúnir sleðar sem henta hreyfihömluðum. Sjoppa er rekin á almenningstímum og viðburðum en í henni fást meðal annars hokkívörur og barnaskautar. Þótt skautaíþróttin sé fyrir alla aldurshópa, eru langflestir á svellinu af yngri kynslóðinni, 20 ára og yngri. Mest er aðsóknin um helgar. Í boði hefur verið svokallað „skautadiskó", þar sem tónlistin fær að njóta sín og diskóljós ljóma. Skólahópar frá Akureyri og sveitarfélögum á Norðurlandi hafa nýtt aðstöðuna.
Utan opnunartíma fyrir almenning er höllin nýtt til æfinga í íshokkíi, listdansi og krullu. Um 150 manns æfa íshokkí og álíka margir iðkendur eru í listdansi á skautum. Ennfremur eru um 20 manns sem stunda reglulegar æfingar í krullu.
Skautafélagið rekur húsið með fjárhagsstuðningi bæjarfélagsins.
Saga
Skautahöllin á Akureyri var vígð á Vetraríþróttahátíð ÍSÍ laugardaginn 25. mars árið 2000, en fyrsta skóflustunga að henni var tekin 22. júní 1999. Húsið var formlega vígt af Ólafi Ragnari Grímssyni forseta Íslands. Heildarstærð Skautahallarinnar er um 30 þúsund rúmmetrar, flatarmál 3.232 fermetrar, og mesta hæð hússins er 13,05 metrar. Áhorfendasvæði er ætlað 600 manns.
Með opnun Skautahallarinnar hafði langþráður draumur skautafólks á Akureyri rætst en skautafélag hefur verið á Akureyri allt frá 1. janúar 1937.
Suður-Afríka
Suður-Afríka er land í suðurhluta Afríku og nær yfir suðurodda álfunnar. Það er rúmlega 1,2 milljón ferkílómetrar að stærð og á landamæri að Namibíu, Botsvana, Simbabve, Mósambík og Svasílandi. Lesótó er sjálfstætt ríki innan landamæra Suður-Afríku. Suður-Afríka á strandlengju að Suður-Atlantshafi í vestri og Indlandshafi í austri. Íbúar Suður-Afríku eru tæplega 60 milljónir og landið er fjölmennasta landið sem er alfarið sunnan miðbaugs. Suður-Afríka hefur þrjár höfuðborgir þar sem framkvæmdavaldið er í Pretoríu, löggjafinn í Höfðaborg og dómsvaldið í Bloemfontein. Stærsta borg landsins er Jóhannesarborg. Suður-Afríka er fjölþjóðlegt samfélag þar sem íbúar tilheyra mörgum ólíkum þjóðarbrotum sem tala ólík tungumál. Í stjórnarskrá Suður-Afríku eru ellefu tungumál skilgreind sem opinber tungumál landsins. Tvö þessara tungumála eru af evrópskum uppruna: enska og afrikaans sem þróaðist út frá hollensku. Enska er almennt notuð á opinberum vettvangi en hún er þó aðeins fjórða algengasta móðurmálið.
Um 80% íbúa Suður-Afríku teljast til afrískra þjóðarbrota sem tala nokkur ólík bantúmál. Um 20% íbúa eiga evrópskan, asískan eða blandaðan uppruna. Öllum þjóðarbrotum og málahópum er tryggt sæti á suðurafríska þinginu. Stjórn landsins var í höndum hvíts minnihluta til ársins 1994. Stjórn Suðurafríska þjóðarflokksins rak aðskilnaðarstefnu frá 1948 þar sem fólk af ólíkum kynþáttum var aðskilið. Þeldökkir íbúar landsins misstu síðan borgararéttindi sín, og þar með kjörgengi og kosningarétt, árið 1970. Vegna aðskilnaðarstefnunnar var landið beitt viðskiptaþvingunum. Eftir langvinn átök við Afríska kongressflokkinn og aðra baráttuhópa hóf minnihlutastjórnin að draga úr aðskilnaðarstefnunni frá miðjum 9. áratugnum og hún var formlega lögð af árið 1994. Síðan þá hefur landið búið við fulltrúalýðræði.
Suður-Afríka er þróunaland og hefur verið skilgreint sem nýiðnvætt land af Heimsbankanum. Landið er með annað stærsta hagkerfi Afríku og það 32. stærsta í heimi. Í Suður-Afríku eru flestar skráðar heimsminjar í Afríku. Á heimsvísu er Suður-Afríka miðveldi. Landið á aðild að Breska samveldinu og G20. Glæpir, fátækt og ójöfnuður eru útbreidd vandamál. Um fjórðungur þjóðarinnar er án atvinnu og lifir á undir 1,25$ á dag. Loftslagsbreytingar eru áhrifavaldur í Suður-Afríku: Landið er 14. mesti losandi gróðurhúsalofttegunda í heimi vegna kolaiðnaðar síns, og er líka eitt þeirra landa sem er í mestri hættu á að lenda í vatnsskorti vegna hækkandi meðalhita.
Heiti
Landið dregur nafn sitt einfaldlega af því að það er syðst í Afríku. Landið varð upphaflega til þegar Bretar sameinuðu fjórar nýlendur, Natal, Höfðanýlendu, Transvaal og Fríríkið Óraníu, í Suður-Afríkusambandið árið 1910. Frá 1961 hefur opinbert heiti landsins verið „Lýðveldið Suður-Afríka“ og frá 1994 hefur opinbert heiti landsins verið á 11 opinberum tungumálum þess.
Almennt er landið kallað Mzansi meðal bantúmælandi íbúa, úr xhosa uMzantsi sem merkir „suður“. Sumir afrískir þjóðernissinnar vilja heldur nota heitið Azania.
Landfræði
thumb|right|Landfræðileg héruð Suður-Afríku. Suður-Afríka er syðsta land Afríku, með yfir 2.500 km strandlengju við tvö úthöf: Atlantshaf og Indlandshaf. Landið er 1.219.912 km² að stærð og er því 24. stærsta land heims. Það er um það bil jafnstórt og Kólumbía, tvisvar sinnum stærra en Frakkland, þrisvar sinnum stærra en Japan og fjórum sinnum stærra en Bretland.
Inni í landi er Suður-Afríka að mestu flöt háslétta í 1.000 til 2.100 metra hæð. Hún er hæst í austri en lækkar svo rólega til vesturs og norðurs, og aðeins minna í suður og suðvestur. Við jaðar hásléttunnar er Klettabeltið mikla. Drakensberg-fjöll mynda austasta og hæsta hluti þess.
Neðan við klettabeltið mikla, frá norðaustri, liggur Limpopo Lowveld, sem rennur saman við Mpumalanga Lowveld í suðri, neðan við Drakensberg-fjöll. Þetta svæði er heitara og þurrara en hálendið ofan við klettabeltið. Stór hluti láglendisins er Kruger-þjóðgarðurinn í héruðunum Limpopo og Mpumalanga, en hann þekur 19.633 km². Sunnan við Lowveld eykst úrkoma þegar komið er inn í KwaZulu-Natal þar sem er heitt og rakt hlýtemprað loftslag við ströndina. Drakensberg-fjöll mynda landamæri KwaZulu-Natal og Lesótó. Við rætur Drakensberg á þessum stað er temprað loftslag ríkjandi.
Sunnan og suðvestan við Klettabeltið mikla eru nokkrir fjallgarðar sem saman nefnast Höfðafjöll og liggja samsíða ströndinni og Klettabeltinu mikla. Milli fjallgarðanna Outeniqua og Langeberg í suðri og Swartberg í norðri, þar sem landið er í um 500 metra hæð, nefnist það Little Karoo. Þar er þurrt kjarrlendi, svipað og í Great Karoo, nema hvað röndin við rætur Swartberg fær meiri úrkomu en þar. Little Karoo er þekkt fyrir strútabúgarðana í kringum Oudtshoorn. Láglendið norðan við Swartberg norður að Klettabeltinu mikla er hluti af Great Karoo og er nánast eins og landið ofan við klettabeltið hvað gróður og veðurfar snertir. Mjó strandlengjan sunnan við Outeniqua og Langeberg fær meiri úrkomu, sérstaklega við bæina George, Knysna og Petterberg Bay, sem eru þekktir sem Garðaleiðin. Þar eru stærstu upprunalegu skógarnir í Suður-Afríku, sem annars er almennt lítt skógi vaxið land.
Út frá suðvesturhluta landsins gengur Höfðaskagi með Góðrarvonarhöfða. Þar norður af liggur strandlengjan við Atlantshaf allt að Óraníufljóti við landamæri Namibíu. Á Höfðaskaga er miðjarðarhafsloftslag ríkjandi og það er eini hluti Afríku sunnan Sahara þar sem mest úrkoma er að vetrarlagi. Höfðaborg og nærliggjandi bæir liggja á Höfðaskaga þar sem 3,7 milljónir búa á stórborgarsvæðinu, samkvæmt manntali frá 2011.
Við strandlengjuna norðan við Höfðaskaga liggja Höfðafjöll í norður-suðurátt en minnka eftir því sem norðar dregur þar til eini fjallgarðurinn ofan við ströndina verður Klettabeltið mikla. Syðsti hluti strandlengjunnar nefnist Swartland og Malmesbury-sléttan, sem er mikilvægt hveitiræktarsvæði sem reiðir sig á vetrarrigningarnar. Norðar nefnist landið Namaqualand sem verður smám saman þurrara eftir því sem norðar dregur. Það litla regn sem þar fellur fellur aðallega að vetri til sem skapar litríkt blómskrúð í kjarrlendinu á vorin (ágúst-september).
Ein útlenda tilheyrir Suður-Afríku, Játvarðseyjar, sem eru Marioneyja (290 km²) og Eyja Játvarðs prins (45 km²), í Indlandshafi um það bil miðja vegu milli Suður-Afríku og Suðurskautslandsins á 46. breiddargráðu suður.
Héruð
thumb|right|350px|Héruð Suður-Afríku Suður-Afríka skiptist í níu héruð sem hvert hefur eigið löggjafarþing. Kosningar til héraðsþings fara fram á fimm ára fresti. Þingið velur héraðsforseta sem skipar framkvæmdaráð. Vald framkvæmdaráðsins er skilgreint í stjórnarskrá og snýst aðallega um heilbrigðismál, menntamál, opinbert húsnæði og almenningssamgöngur.
Héruðin skiptast í 52 umdæmi: 8 stórborgarumdæmi og 44 hverfisumdæmi. Hverfisumdæmin skiptast síðan í 226 sveitarfélög. Stórborgarumdæmin hafa með höndum bæði umdæmisstjórn og sveitarstjórn.