cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Íslenzkir tónar
Fyrirtækið blómstrar
Næstu ár voru viðburðarrík hjá útgáfunni. Alls gáfu Íslenzkir tónar út um 100 plötur sem snérust á 78 snúningum á mínútu, 98 plötur á 45 snúninga hraða og tvær tvöfaldar 33 snúninga plötur. Mest var gefið út af dægurlögum en einnig var töluvert um klassískar hljómplötur með okkar fremstu klassísku söngvurum. Ástæða þess að svona mikið var gefið út á þessu tímabili var fyrst og fremst áhugi fólks og þorsti eftir góðu íslensku efni, framtakssemi Tage og frábærir listamenn sem hann átti samstarf við og voru reiðubúnir til að taka þátt í plötuútgáfu. Einnig voru tollar lækkaðir á íslenskar plötur um það bil sem útgáfustarfsemin hófst fyrir alvöru og hefur það verið hvati.
Tage var mjög framsýnn maður og mikill talsmaður þess að skipt var úr 78 snúninga plötum yfir í 45 snúninga þrátt fyrir að það kæmi fyrirtæki hans illa að mörgu leyti. Hann auglýsti þessa nýju plötu meðal annars í blaðinu Hljómplötunýjungum sem hann gaf út í tengslum við plötuútgáfuna og plötulistum sem voru gefnir út nokkrum sinnum. Þess má geta að Íslenzkir tónar voru eitt fyrsta plötuútgáfufyrirtæki á Norðurlöndum sem gaf út 45 snúninga plötur en fyrsta íslenska hljómplatan á þeim hraða kom út árið 1954.
Mismunandi gerðir hljómplatna
Á tímabili voru gefnar út þrjár tegundir 78 snúninga hljómplatna og voru þær einkenndar með mismunandi lit á plötumiðum, grænir miðar táknuðu léttklassísk lög, rauðir miðar voru á plötum með klassískri músík og bláir á plötum með íslensk og erlend dægurlög. Nokkrar gerðir eru einnig af miðum á 45 snúninga plötunum og var meðal annars búið til vörumerkið Stjörnuhljómplötur fyrir unglingana. 78 snúninga plöturnar voru ekki í umslögum, en flestallar 45 snúninga plöturnar voru í sérhönnuðum umslögum, þar sem komu oft fram fróðlegar upplýsingar. Það voru bræðurnir Þorleifur og Oddur Þorleifssynir í Ljósmyndastofu Amatörverslunarinnar sem áttu heiðurinn af umslögunum. Verkaskipting þeirra var oftast þannig að Oddur tók ljósmyndir en Þorleifur hannaði og teiknaði umslögin, auk þess sem hann skrifaði textann. Þeir bræðurnir gerðu einnig annað auglýsingaefni fyrir útgáfuna. Umslögin voru flest prentuð í Alþýðuprentsmiðjunni og ÞEGG offsettprentstofu.
Ýmsar nýjungar voru prófaðar, bláar, rauðar, grænar og gular plötur og jóla-og nýjárskort í plötuformi, sem menn gátu sent til vina og vandamanna. Ótaldar eru nýjungar þær sem listamennirnir sjálfir buðu upp á í flutningi sínum, sungið var margsinnis í fyrsta sinn inn á plötu IM 48, bergmál notað IM 32 og Jan Morávek lék á fjölda hljóðfæra í einu og sama lagi, svo að eitthvað sé nefnt.
Nokkrar barnaplötur voru gefnar út. Má þar nefna að Ingibjörg Þorbergs söng hinar vinsælu Aravísur 1954, Mjallhvít og dvergarnir sjö og Kardimommubærinn komu út 1960, barnakórar sungu inn á plötur og hið vinsæla Komdu niður með Soffíu og Önnu Siggu kom út 1959.
Ferill hljómplötu
Fyrirtækinu var annt um viðskiptavini sína og dæmi um það var bæklingur sem gefinn var út um framleiðslu og gerð hljómplötu. Plötunni er fylgt eftir frá upptöku til þess að hún er sett á fóninn.
Listamennirnir
Plötur Íslenzkra tóna eru mjög fjölbreyttar, enda hafði Tage sjálfur breiðan tónlistarsmekk og var í tónlistarnámi í nokkur ár. Hann var áhugamaður um klassíska tónlist og jazz en var opinn og áhugasamur um dægurtónlist. Hann valdi enda margt metsölulagið á plötur sínar. Hann reyndi að kappkosta að fá hæfustu listamenn á sínu sviði til liðs við sig og hann reyndi að koma þeim á framfæri sem kostur var, bæði á Íslandi og erlendis.
Meðal söngvara sem sungu inn á plötur Íslenzkra tóna voru: Sigfús Halldórsson, Svavar Lárusson, Soffía Karlsdóttir, Alfred Clausen, Sigurður Ólafsson, Sigrún Jónsdóttir, Ingibjörg Þorbergs, Helena Eyjólfsdóttir, Jóhann Möller, Nora Brockstedt, Ragnar Bjarnason, Skapti Ólafsson, Elly Vilhjálms, Jakob Hafstein og Óðinn Valdimarsson. Nokkrir sönghópar sungu inn á plötur svo sem Marz bræður, Leikbræður og Tígulkvartettinn. Á klassísku plötunum sungu meðal annarra Guðrún Á. Símonar, María Markan, Þuríður Pálsdóttir, Kristinn Hallsson, Guðmundur Jónsson, Magnús Jónsson og Ketill Jensson.
Helstu útsetjarar útgáfunnar voru Carl Billich, Jan Moravék og Magnús Ingimarsson en fleiri komu við sögu. Hljómsveitarstjórar og hljóðfæraleikarar sem spiluðu inn á plöturnar voru þeir færustu á sínu sviði á þessum tíma og ófáir voru þeir lagasmiðir og textahöfundar sem tengdust útgáfunni.
Nokkur þekkt lög sem Íslenzkir tónar gáfu út: Litla flugan, Söngur villiandarinnar, Hreðavatnsvalsinn, Bílavísur, Manstu gamla daga, Litli vin, Meira fjör, Lukta-Gvendur, Sjómannavalsinn, Ágústnótt, Sjana síldarkokkur, Síldarvalsinn, Aravísur, Guttavísur, Pabbi vill mambo, Það var lítið hús (Nora Brockstedt), Hvítir mávar, Vertu ekki að horfa svona alltaf á mig, lögin úr Deleríum Búbonis, Einsi kaldi úr Eyjunum, Í kjallaranum, Komdu niður, Maja litla, Fjórir kátir þrestir, Hún var með dimmblá augu, Þórsmerkurljóð, Ég er kominn heim, Ömmubæn, Ship-o-hoj, Ef þú giftist mér, Blikandi haf, Allt á floti, Gamla gatan, Það er draumur að vera með dáta og svo mætti lengi telja.
Kabarettar og miðnæturskemmtanir
Í tengslum við útgáfuna stóð Tage fyrir vinsælum miðnæturskemmtunum í Austurbæjarbíói 1954 og Revíu-kabarettum 1955 og 1956, þar sem vinsælir tónlistarmenn og leikarar komu fram. Töluvert var lagt upp úr allri umgjörð, leiktjöld voru máluð, leikskrár prentaðar og settur saman danshópur. Á einni skemmtuninni kom fram bandarískur rokkari sem líkast til er einn sá fyrsti til að syngja rokk opinberlega hérlendis. Farið var með nokkrar skemmtanir út á land.
Starfsemi Íslenzkra tóna leggst af
Tage hætti plötuútgáfu 1964 en þá voru enn ein skiptin í uppsiglingu, frá 45 snúninga til 33 snúninga platna. Þessar öru breytingar höfðu í för með sér mikla óvissu fyrir útgáfustarfsemina og Tage fór að snúa sér að öðrum málum. Hann vann við dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu 1945 og 1946 og aftur á árunum 1962 – 1965, þegar hann stjórnaði meðal annars skemmtiþáttunum „Hvað er svo glatt“ árið 1965. Hann hóf síðan störf sem dagskrárgerðarmaður hjá Ríkissjónvarpinu við stofnun þess 1965 en þar vann hann til æviloka. Hann tók upp um 1340 þætti í Sjónvarpinu: leikrit, skemmtiþætti, viðtalsþætti, heimildarmyndir og barnaefni svo nokkuð sé nefnt.
Tage seldi Svavari Gests fyrirtæki sitt Íslenzka tóna árið 1974 ásamt útgáfurétti. Það var von hans að með því fengju fleiri að njóta þeirrar tónlistar sem hann gaf út.
Plötuumslag verður til
thumb| Þorleifur Þorleifsson aðalhönnuður Íslenzkra tóna
Við gerð plötuumslaga var allt letur á framhliðum þeirra handteiknað af Þorleifi sem og vörumerki Íslenzkra tóna. Hann studdist við ljósmyndir við vinnu sína og blandaði saman ólíkum listformum (blandaðri tækni) svo úr urðu eftirminnileg listaverk, saman ber umslagið EXP-IM_35. Það er unnið með lit ofan í ljósmynd sem hann tók við gerð myndarinnar "Björgunarafrekið við Látrabjarg". Þorleifur teiknaði líka nokkur umslög frá grunni svo sem EXP-IM_68 og EXP-IM_72. Ljósmyndarinn Oddur Þorleifsson tók einnig margar myndanna sem prýða umslög útgáfunnar.
Hér getum við séð dæmi um vinnsluferli plötuumslags. Það er platan Delerium Bubonis (EXP-IM 70) með lögum úr samnefndum söngleik eftir þá bræður Jón Múla og Jónas Árnasyni sem frumsýndur var í Iðnó (Leikfélag Reykjavíkur) 1959 við gífurlegar vinsældir.
Tvísykrur
thumb|[[Strásykur er algeng tvísykra]] Tvísykrur eru sykrur sem gerðar eru úr tveim einsykrum. Dæmi eru súkrósi og mjólkursykur.
Talía
thumb|right|Föst talía Talía (einnig nefnd blökk, trissa, skoruhjól eða reimhjól) er lyftibúnaður með að minnsta kosti tveimur hjólum. Í hverju hjóli er skora sem kaðalstaug eða keðja leikur í og myndar þannig nokkurskonar skorðu eða festu fyrir kaðalinn (eða keðjuna). Hjólin eru fest inn í svonefnt blakkarhús, sem er hengt upp í bjálka eða annarskonar burðarbita. Talía er útbúnaður  til að færa til (lyfta eða draga) þunga hluti með minni krafti en svarar til þyngdar þeirra. Talía hefur einnig verið nefnd hjólald, blakkarhjól, rennihjól og hjólkerling á íslensku. Trissa (eða trissuhjól) er einnig oft haft sem samheiti, en er einnig haft um samskonar búnað með aðeins einu hjóli.
Einslögun (stærðfræði)
Í rúmfræði er einslögun eiginleiki sem fleiri en ein mynd geta átt sameiginlega.
Hugtakið er skilgreint sem svo að tvær myndir séu einslaga ef með endanlegum fjölda stríkkana og færslna má fella aðra myndina í hina. M.ö.o. eru tvær flatarmyndir einslaga ef með stríkkun annarrar má gera þær eins.
Séu tveir þríhyrningar einslaga er oft sagt þeir séu einshyrndir.
Ekki má rugla hugtakinu saman við að tvær myndir séu eins.
Hafið lokkar og laðar - Fjórtán sjómannalög
Hafið lokkar og laðar - Fjórtán sjómannalög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni flytja ýmsir tónlistarmenn þekkt sjómannalög síðustu ára.
Friðrik Ómar Hjörleifsson
thumb|Friðrik Ómar. Friðrik Ómar Hjörleifsson (f. 4. október 1981 ) er íslenskur söngvari. Friðrik hefur fjórum sinnum tekið þátt í forkeppni Íslands fyrir Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, árin 2006, 2007, 2008 og 2019. Árið 2007 lenti hann í 2. sæti með laginu „Eldur“ en þau Regína Ósk Óskarsdóttir, sem saman mynda Eurobandið, sigruðu árið 2008 með laginu „This is my life“. Þau kepptu saman í Eurovision í Belgrad í Serbíu og urðu fyrst Íslendinga til að komast upp úr undankeppninni frá því að slíkt keppnisfyrirkomulag var tekið upp árið 2004. Árið 2019 tók hann aftur þátt í forkeppnininni með lagið Hvað ef ég get ekki elskað sem lenti í öðru sæti.
Friðrik Ómar er upp alinn á Dalvík og er einn af þremur Evróvisjón-söngvörum sem þaðan eru ættaðir. Hinir eru Eyþór Ingi Gunnlaugsson og Matthías Matthíasson.
Tilvísanir
thumb|Saman mynda [[Regína Ósk Óskarsdóttir og Friðrik Ómar Hjörleifsson Eurobandið. Flutningur á Scala skemmtistaðnum í London.]]
Banki
Banki er fjármálastofnun sem miðlar peningum með því að lána þá út og taka að láni. Bankar starfa með misjöfnum hætti, allt eftir því undir hvaða landslögum þeir eru. Í Þýskalandi, Japan og Íslandi mega bankar eiga hluti í ýmsum stórfyrirtækjum en í Bandaríkjunum mega bankar ekki eiga í fyrirtækjum sem eru ótengd bankastarfsemi.
Fyrsti bankinn í nútímalegum skilningi var stofnaður árið 1407 í Genúa á Ítalíu og hét Banco di San Giorgio (Banki Skt. Georgs).
Sundlaug
thumb|Mynd af [[Sundlaug Stykkishólms og vatnsrennibrautinni sem þar er að finna.]] Sundlaug er laug með vatni til sunds eða afþreyingar, og getur verið inni- eða útilaug. Baðlaugar (eða pottar) eru hluti af baðmenningu margra þjóða, meðal annars Íslendinga, en í þeim synda menn ekki, heldur sitja og láta líða úr líkamanum.
Tenglar
thumb|right|Deep Eddy pool sem er elsta steinsteypta sundlaug í [[Texas-ríki.]]
Madcon
thumb|right|Madcon Madcon (stytting á Mad Conference) er norskt rapp- og reggídúó stofnað árið 1992, skipað þeim Tshawe Baqwa (Kapricorn) og Yosef Wolde-Mariam (Critical). Hljómsveitin hefur gefið út tvær breiðskífur og fjórar smáskífur og hefur hlotið norsku tónlistarverðlaunin (Spellemannprisen) þrisvar.
Saga
Á síðari hluta 10. áratugins komst sveitin á samning við Virgin/EMI og fyrsta smáskífa, „God Forgive Me“ kom út árið 2000.
Árin 2002-3 vann Madcon með norsku rappsveitinni Paperboys og ýtti þannig undir vinsældir hennar. Saman gáfu sveitirnar út lagið „Barcelona“ sem sló í gegn í Noregi. Lagið kom síðar út á fyrstu breiðskífu Paperboys, No Cure for Life. Fyrsta breiðskífa Madcon lét hins vegar bíða eftir sér, kom ekki út fyrr en tveimur árum síðar og hét hún It's All a MadCon. Á henni er smáskífurnar „Doo Wop“ og „Infidelty“ og hlutu þeir Spellmanprisen í flokknum fyrir hip-hop/ryþmablús.
Í október 2007 gáfu þeir út smáskífuna „Beggin'“ en lagið er endugerð af lagi með Frankie Valli. Smáskífan komst í efsta sæti norska iTunes-sölulistans og og klifraði þess að auki í efsta sæti VG-vinsældalistans. Alls seldist smáskífan sem nemur sexfaldri platínusölu í Noregi. 3. desember 2007 kom svo seinni breiðskífa sveitarinnar út, So Dark the Con of Man, en hún rauk út og náði platínusölu á einungis 11 dögum. Fyrir „Beggin'“ hlaut sveitin Spellemanprisen 2007 en það var valið vinsælasta lagið og breiðskífan hlaut verðlaun fyrir bestu hip-hop-breiðskífuna.
Þess má geta að aðal upptökustjórar team Madcon er Element sem samanstendur af Íslendingnum Helga Má Hübner sem notar listamannsnafnið „Hitesh Ceon“ og norska slagverksleikaranum Kim Ofstad. Helgi var aðal lagahöfundurinn á „So dark the con of man“. Hann samdi einnig lagið „Glow“ sem varð geysivinsælt í Evrópu eftir að það var flutt í hléi meðan atkvæðagreiðslan fór fram. Meðan á flutningi lagsins stóð var sýnt video frá ýmsum Evrópulöndum þar sem mannfjöldi dansaði á götum úti.
Camp Nou
thumb|Camp Nou thumb Camp Nou, Nou Camp eða Nývangur (Estadi del FC Barcelona fram til ársins 2000) er heimavöllur spænska knattspyrnuliðsins Barcelona. Hann var tekinn í notkun árið 1957 en þá hafði liðið „vaxið upp úr“ eldri heimavelli, Camp de Les Corts. Sá völlur rúmaði 60 þúsund áhorfendur en Nývangur rúmar 99.354 áhorfendur. Þannig er hann stærsti leikvangur Evrópu og tíundi stærsti í heimi.
Hönnuðir leikvangsins voru Francesc Mitjans-Miró, Lorenzo García Barbon og Josep Soteras Mauri. Fyrsta skóflustunga var tekin 28. mars 1954 og vígsla fór fram 24. september 1957.
Rauðnefjuð uxaspæta
Rauðnefjuð uxaspæta (fræðiheiti: Buphagus erythrorhynchus) er spörfuglstegund af starraætt sem er að finna á gresjunum sunnan Sahara, frá Mið-Afríkulýðveldinu, austur til Súdan og alveg suður til norður og austurhluta Suður-Afríku.
Rauðnefjaða uxaspætan gerir sér hreiður í trjáholum sem hún fóðrar með hárum af þeim skepnum sem hún kemst í tæri við. Hún verpir 2-5 eggjum, eða 3ur að meðaltali. Á pörunartíð myndar rauðnefjaða uxaspætan miklar og háværar suðagöngur. Hún lifir á skordýrum, og nafn hennar vísar til þess að hún hefst mikið við á búpeningi og villtum spendýrum og borðar af þeim blóðmaura. Uppáhaldfæða hennar er þó blóð og þó hún borði blóðmaura sem eru bólgnir af slíku, þá nærist hún einnig með því að gogga í sár spendýra og heldur þeim þannig opnum og greiðir fyrir aðgengi sníkjudýra og sjúkdóma.
Waage
Waage er 12. algengasta ættarnafnið á Íslandi. Sá sem fyrstur tók upp þetta nafn var Ólafur Gíslason Waage, fæddur um 1760, dáinn 15. mars 1797. Hann átti enga afkomendur hér á landi, en hugsanlega í Danmörku. Magnús Jónsson Waage (1799 - 1857), skipstjóri og útvegsbóndi í Stóru-Vogum á Vatnsleysuströnd tók þetta ættarnafn upp síðar. Hann er ættfaðir allra þeirra sem síðar hafa borið þetta nafn hér á landi. Magnús Jónsson var í Noregi að læra smíðar. Var þar samtíða landa sínum og alnafna. Til að aðgreina þá nafnana þá tók Magnús upp þetta ættarnafn. Honum hefur e.t.v. fundist framburðurinn vísa til Voganna.
Rockall
Eyjan er 27 metrar í þvermál og rís 23 metra úr sjó. Heildarflatarmál hennar er u.þ.b. 570 m². Eina varanlega lífið á klettinum eru ýmis sjávarlindýr sem festa sig við hann. Sjófuglar á borð við ritur, súlur, fýla og langvíur nota hann til hvíldar á sumrin en verpa sjaldan þar. Engin ferskvatnsuppspretta er á eynni.
Rockall fellur innan efnahagslögsögu Bretlands og Bretar vildu lengi vel nota klettinn sem viðmiðunarpunkt og reikna 200 mílna efnahagslögsögu út frá honum. Þeir gáfu þá kröfu hinsvegar upp á bátinn þegar þeir samþykktu Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna 1997 en sáttmálinn kveður á um að ekki sé unnt að nota óbyggileg sker sem viðmiðunarpunkta.
Þó að ekki sé deilt um yfirráð yfir eyjunni sem slíkri þá er deilt um hver eigi landgrunnsréttindi á svæðinu vestur af Rockall. Slík réttindi veita ríkjum einkarétt á nýtingu auðlinda sem hugsanlega finnast á eða undir sjávarbotninum, talið er mögulegt að þar leynist olía eða gas. Írland, Bretland, Danmörk (fyrir hönd Færeyja) og Ísland gera öll kröfu til þessara réttinda. Ríkin hafa frest fram að maí 2009 til þess að ná samkomulagi um skiptingu landgrunnsins og leggja það fyrir landgrunnsnefnd Sameinuðu þjóðanna.
Ýr (breiðskífa)
Ýr er heiti á breiðskífu ísfirsku hljómsveitarinnar Ýr og kom út rétt fyrir jólin 1975 hjá ÁÁ Records. Breiðskífan inniheldur 11 lög, sungin á íslensku og ensku. Plötuumslagið teiknaði Þorsteinn Eggertsson textahöfundur og listamaður. Breiðskífan var tekin upp í Soundtek hljóðverinu í New York árið 1975 og Jakob Magnússon tónlistarmaður stjórnaði upptöku. Með í för voru tónlistarmenn á vegum Jakobs, úr hljómsveit hans The White Backman trio eða Hvítárbakkatríóinu sem hann hélt úti í nokkur ár. Þeir eru: Alan Murphy gítarleikari, Preston Hayman ásláttarleikari, John Gibbings banjóleikari og Steve Scheffer vélamaður. Þeir félagar ásamt Jakobi störfuðu þá á sama tíma með tónlistarmanninum Long John Baldry þeim sama og söng lagið She Broke My Heart á breiðskífu Stuðmanna, Sumar á Sýrlandi
Kanínan
Kanínan er dægurlag sem Reynir Guðmundsson söngvari hljómsveitarinnar Ýr fann á snældu í sínum fórum með upptökum úr Radio Luxemburg. Það var með enskum texta en aldrei fundu þeir félagar út hið rétta nafn lagsins. Þeim heyrðist það vera „Rabbit Hey!“ og sungu það á ensku alla tíð þannig á böllum. Enski textinn var aldrei almennilega á hreinu og „bjó“ Reynir söngvari til það sem upp á vantaði.
Þegar hljómsveitin ákvað að taka upp hljómplötu árið 1975 fór hún til New York og var Jakob Magnússon tónlistarmaður, upptökustjóri. Í flugvélinni á leiðinni út var ákveðið að frumkvæði Jakobs að snúa flestum textum laganna á íslensku. Þannig breyttist titill lagsins úr „Rabbit Hey!“ í „Kanínan“, sem er óbein þýðing á upphafi enska textans eins og þeir héldu að hann væri. Við gerð íslenska textans voru ýmis atvik og sögur frá ferli hljómsveitarinnar rifjuð upp og línur úr þeim sögum settar þar inn. Íslenski textinn er uppfullur af tilvísunum í samband karls og konu, svo nákvæmum, að til að særa ekki blygðunarkennd fólks (þá sérstaklega Útvarpsráðs) er ein lína textans sungin afturábak. Hún er svona: „Ún liv gé réþ aðír, þó ég verði faðir“.
Lagið kom út rétt fyrir jól 1975 og varð mjög vinsælt. Reynir og Rafn eru skrifaðir fyrir íslenska textanum.
Sálin hans Jóns míns tók upp lagið síðar og enn hélt það vinsældum sínum.
Uppruni lagsins
Árið 2011 auglýsti Dr. Gunni á bloggsíðu sinni eftir upplýsingum um erlenda lagið sem „Kanínan“ byggist á. Einn lesandi bloggsins sendi þá inn bréf þar sem kemur fram að lagið er í raun grískur poppsmellur „Ela Ela“ frá 1971 sem er í grunninn gamalt grískt þjóðlag. Útsetning lagsins er eftir Demis Visvikis og George Chatziathanassiou í grísku hljómsveitinni Axis. Lagið varð nokkuð vinsælt í Evrópu þegar það kom út. Útgáfan sem Reynir heyrði í Radio Luxemburg hefur að öllum líkindum verið í flutningi þýsku hljómsveitarinnar Les Humphries Singers frá 1973.
Hestur
Hestur (fræðiheiti: Equus caballus) er tegund stórra spendýra af ættbálki hófdýra og eitt af sjö eftirlifandi tegundum af Equus-ættkvíslinni.
Hestar hafa skipt miklu máli í mótun samgangna og vinnutækja í heiminum. Talið er að hestur nútímans hafi verið fyrst notaður til að auðvelda manninum vinnu sína um 2000 f. Kr. Í dag er hesturinn meira notaður sem húsdýr og tómstundagaman en í þriðja heiminum er hann enn mikið notaður við ýmis störf, sérstaklega í landbúnaði.
Íslenski hesturinn er smærri en mörg önnur hestakyn.
Lífeðlisfræði
Líffæra- og lífeðlisfræði hestsins eru mjög lík eða eins milli tegunda. Þó eru til frávik s.s. í arabíska gæðingnum sem hefur færri hryggjarliði en aðrar tegundir. Stærð tegundanna er mjög breytileg sem og atferli og búsvæði.
Aldur
Lífaldur hests fer eftir kyni (tegund), umhverfi og erfðum. Í dag lifa hestar gjarnan til 25 til 30 ára aldurs en hestar í villtum stóðum lifa gjarnan styttra enda kljást þeir þar við náttúrulegt val. Elsti hesturinn er talinn hafa verið „Old Billy“ sem lifði til 62 ára aldurs.
Stærð
thumb|250 px|Stærðarmunur á hrossakynjum Hrossakynjum er skipt í tvo flokka eftir stærð; smáhesta og hesta. Hæðin er mæld á herðakambi og smáhestar kallast þeir hestar sem ná ekki 147 cm hæð. Skiptingin er þó ekki algild og er t.d. umdeilt hvort íslenski hesturinn sé hestur eða smáhestur. Þannig þarf einnig að fylgja byggingu og getu hesta til að ákvarða í hvorn flokkinn þeir falla í.
Minnsta viðurkennda hrossategundin í heiminum er Falabella en stærsta er Skírir (e. Shire). Stærsti einstaklingurinn var Sampson, síðar Mammoth, af Skíriskyni, sem náði 2.20 m hæð. Minnsti einstaklingurinn var Thumbelina (íslenska:Þumalína) sem þjáist af vaxtarstöðnun. Hún er 43 cm há á herðakamb.
Atferli
thumb|left|[[Mustanghestar í Utah]] Hesturinn er hóp- og flóttadýr og hefur alla tíð verið veiddur af rándýrum. Eðli hans er því að flýja frá öllum hættum og þeir halda sig saman í hóp sem kallast stóð. Ef engin er undankomuleiðin snúa hestar sér til árásar eða varnar. Hross halda sig saman í hóp og eru nokkuð föst á það að fylgja stóðinu eða leiðtoganum en hestar hafa mikla hvöt til að velja sér leiðtoga. Þetta getur maðurinn nýtt sér við tamningar og þjálfun hestsins. Hestar hafa samskipti hver við annan með líkamstjáningu og hneggi.
Stóðlífið
Stóðið samanstendur af stóðhesti og stóðmerum auk afkvæma. Oft eru yngri graðhestar með í hópnum sem slást um tign í goggunarröðinni. Oftast er það elsta merin sem stjórnar hópnum í leit að fæðu og skjóli. Hún þekkist af því að hún lætur flest hrossin éta á undan sér, ef lítið er um mat, en nýtur samt mestu virðingar allra hrossanna í stóðinu. Hún fer fyrir hópnum og velur bestu og öruggustu leiðina milli beitarsvæða.
Þegar hrossahópar eða stóð hvílast eru jafnan 1 til 2 sem standa og „halda vörð“ fyrir rándýrum. Hestar geta sofið standandi en gera það yfirleitt ekki nema á daginn, þá í stutta stund í einu. Á næturnar sofa þeir liggjandi. Hestur í afslöppun hvílir gjarnan aðra afturlöppina og neðri flipinn hangir slakur. Auk þess eru augun lokuð og hesturinn virðist sofa.
Folöld fæðast venjulega á vorin eftir 336 daga langa meðgöngu og kallast það að merin kasti. Folöldin kallast merfolald og hestfolald eftir kynjum. Fleirburar eru sjaldgæfir, en þó koma tvíburar fyrir. Merar eru þeim eiginleikum gæddar að geta gengið lengur með folaldið ef hart er í ári og gengið þá allt að 365 daga meðgöngu. Þetta er algengt á kaldari svæðum, svo sem á Íslandi, vegna þess hve vorhret eru algeng.
Þróun
thumb|250 px|Prezewalski-hestur í Mongólíu Elstu vísbendingar um að hesturinn hafi komið frá Mið-Asíu eru frá því um 4.000 f. Kr. en talið er að hófdýr hafi þróast fyrir um 10 milljón árum síðan, eftir að risaeðlurnar dóu út. Þau voru helstu spendýrin fram á míósen-tímabilið þegar klaufdýr þróuðust til að nýta grasfæðu betur en þau höfðu áður gert.
Hesturinn þróaðist frá því að vera með 5 tær (klaufir) niður í 4, 3 og loks eina tá á míósen. Hestar með fleiri tær lifðu í deiglendara landi og sukku því ekki í blautan jarðveginn. Einnig breyttist fæða hestsins og hætti hann að vera laufæta í skógum og kjarri og fór að éta gras á sléttum meginlandanna. Fæðan varð trénismeiri og því þróaðist meltingarkerfið svo það gæti tekið við grófara æti. Á pleistósen stækkaði hesturinn til muna og missti 2. og 4. tána ásamt því að hann leitaði frekar út á gresjurnar í fæðuleit. Hliðartærnar minnkuðu hjá Hipparion og eina sem eftir lifir af þeim eru griffilbeinin sem nútímahestar nota ekki, en eru þó til staðar.
Notkun
thumb|250 px|Hollenskur dráttarhestur Hestar eru hafðir til margs konar nota, hvort sem það er sem tómstundagaman, til vinnu eða afurða. Hestar voru helstu vopn herja fyrir iðnbyltinguna og eru einnig notaðir til sjúkraþjálfunar og í ýmsum meðferðum.
Tómstundagaman
Hestar eru notaðir til útreiða og sem félagar manna og annarra dýra, s.s. nautgripa og asna. Útreiðar í náttúrunni eru stundaðar um allan heim, hvort sem það er útúrdúr fyrir keppnishesta eða fyrir hinn almenna reiðmann.
Afurðir
Afurðir hrossa eru kjöt, kaplamjólk, skinn og húðir. Kaplamjólk og blóð hrossa er notað við matargerð í Mongólíu. Blóð úr fylfullum hryssum og fylsugum (þeir hryssur sem hafa folald á spena) er notað í frjósemislyf innan búfjárræktar. Hrosshár, þ.e. taglhár, eru notuð í fiðluboga og boga á öðrum álíka hljóðfærum. Hyrni hófanna er notað til gerðar á hóflími, til að laga sprungur og holur í hófum lifandi hrossa. Skinn og húðir eru nýttar í klæði og efni.
Gangtegundir
thumb|150px|Hestur á stökki
Eftirfarandi eru gangtegundir sem ekki öll hestakyn hafa:
Litir
thumb|Grádoppóttur [[Knabstruphestur]] thumb|Jarpskjótt-, blesóttur hestur Önnur einkenni
Hreiður
thumb|right|Hreiður í tré Hreiður er bæli sem fuglar gera sér til að verpa eggjum í og unga þeim út. Hreiður geta verið mjög mismunandi, allt frá því að vera einungis dæld í sandi, fóðruð með örfáum stráum, að því að vera mjög flóknar samsetningar úr greinum, munnvatni og öðru. Á Íslensku er einnig talað um að mýs gera sér hreiður, sbr. músarhreiður.
Nöfn hreiðra eftir fuglategundum
Hreiður sumra fuglategunda eiga sér sérstök heiti á íslensku. Hreiður hrafnsins nefnist t.d. laupur en sumstaðar einnig bálkur. Álftin verpir í svonefndan bunka og æðarfuglinn í æðarbás. Hreiður lundans, lundaholan, skiptist í tvennt, öðrum megin er hreiður hans, en hitt nefnist kamar.
Þegar fuglar hefja hreiðurgerð er talað um að þeir setjist upp, en æðarfuglinn, lundinn og jafnvel fleiri tegundir taka heima.
Akureyrarveikin
Akureyrarveikin var smitsjúkdómsfaraldur sem gekk yfir á Akureyri veturinn 1948–49 og í smærri faröldrum á landinu. Sjúkdómurinn olli einkennum sem líktu eftir mænusótt (polio) og voru helstu einkennin síþreyta ásamt verkjum í vöðvum eða beinum samfara hita og einkennum frá heila og mænu. Veikin olli varanlegri lífsgæðaskerðingu hjá mörgum sjúklingum.
Fyrsta tilfelli Akureyrarveikinnar var greint í september 1948. Um veturinn gekk faraldurinn yfir Akureyri og veiktust 465 manns eða 7% af íbúum Akureyrar. Veikin breiddist út og stök tilvik af Akureyrarveiki komu upp um allt land. Faraldrar gengu á Þórshöfn og á Patreksfirði árin 1953 og 1955. Engin tilvik hafa verið greind frá árinu 1955.
Akureyrarveikin lýsti sér með sótthita, bein- og liðverkjum og vöðvasærindum en einnig særindum í hálsi og óþægindum í meltingarvegi, höfuðverk og stífleika á hálslið, streitu og kvíða og máttleysi og dofa í hluta líkamans. Allir lifðu af, en aðeins 15% þeirra sem veiktust náðu fullum bata. Flestir náðu allgóðum bata en um 25% þeirra sem veiktust jöfnuðu sig aldrei og hafa alla ævi verið þreyttir bæði andlega og líkamlega og nánast allir fengið vefjagigt sem svo hefur aukið á þreytuna. Afbrigði af Parkinsonsveiki er algengara meðal þeirra sem veiktust af Akureyrarveikinni en ætla mætti og er það talið vera afleiðing heilabólgu sem var hluti veikinnar. Fleiri konur en karlar veiktust og var hlutfallslega mest ungt fólk, á aldrinum 15 til 19 ára. Sjaldgæft var að börn veiktust.
Ekki er vitað hver nákvæm orsök Akureyrarveikinnar var.
Myntsafn Seðlabanka og Þjóðminjasafns
Myntsafn Seðlabanka og Þjóðminjasafns er safn í Reykjavík sem var stofnað 28. janúar 1985, og opnaði árið eftir, þann 6. desember. Safnið opnaði á þeim degi, því þá hefði Kristján Eldjárn orðið sjötugur, en hann var einn af aðalhvatamönnum safnsins. Myntsafnið er til húsa að Kalkofnsvegi 1.
Skipulag sammvinna Seðlabankans og Þjóðminjasasfnsins hófst nærri tuttugu árum áður en safnið hóf rekstur sinn, og var undirbúningur þess lengst af í höndum Haralds Hannessonar hagfræðings og fyrrverandi Þjóðminjavarðar Þórs Magnússonar. Seðlabanki og Þjóðminjasafn Íslands tóku síðan með sér samstarf um rekstur myntsafns, en samning um það efni staðfesti þáverandi menntamálaráðherra, Ragnhildur Helgadóttir, 28. janúar 1985.
Safnið inniheldur t.d. elstu peningaseðla sem heimilt var að nota hér á landi, sem voru danskir kúrantseðlar frá 18. öld, og síðan allar gerðir innlendra seðla frá upphafi íslenskrar seðlaútgáfu. Þar er einnig að finna forngríska og rómverska mynt, erlendar myntir sem getið er í íslenskum heimildum frá fyrri öldum, svo sem dalir, dúkatar, nóbil, gyllini, mörk og skildingar, norræn mynt frá því að hún var samræmd við stofnun Myntsambands Norðurlanda 1873 og fram til þess er farið var að slá íslenska mynt árið 1922, en síðan öll mynt sem gefin hefur verið út hér á landi. Auk opinbers verðmiðils er sýnt safn íslenskra vöruseðla og brauðpeninga. Einnig er á safninu minnispeningar, heiðurspeningar og orður. Meðal þess er danneborgsorðan sem Margrét 2. Danadrottning gaf safninu og Nóbelsverðlaunapeningur Halldórs Laxness sem hann fól safninu til varðveislu ásamt fleiri heiðurstáknum.
Köfun
thumb|right|Tveir kafarar Köfun er það að kafa í vatni eða sjó. Köfun getur farið fram án allra fylgihluta, í heitum sjó eða köldum, en kafarar notast oft við snorklu. Það er nefnt fríkafa þegar kafað er án öndunarbúnaðar. Að snorkla er köfun á yfirborði vatns eða sjávar þar sem líkaminn flýtur á vatninu og höfuðið er ofan í vatninu og andað er í gegnum öndunarpípu. Í kaldari sjó og til djúpköfunar klæðast kafarar þurrbúning (eða blautbúning og þá oftast 7-13 mm. neophrene göllum eftir hitastigi sjávar) og bera flotvesti með loftkúti á bakinu en hann er tengdur við þrýstijafnara; svo kallað fyrsta stig. Á þrýstijafnaranum er svo öndunarbúnaður (annað stig) sem kafarinn notar til öndunar neðansjávar. Alla jafna eru tvö önnur stig á þrýstijafnaranum: eitt sem kafarinn notar sjálfur og annað til vara fyrir félagann ef svo ólíklega vill til að búnaður hans bili í köfun. Á íslandi gengur þessi búnaður venjulega undir nafninu „lungu“ sem er þá eitt heiti yfir bæði þrýstijafnaran og öndurnarbúnaðinn.
Flokkar kafara
Köfurum er alla jafna skipt upp í 4 flokka.
Atvinnukafarar sækja um leyfi til atvinnuköfunar hjá Samgöngustofu sem gefur út skírteini að uppfylltum skilyrðum stofnunarinnar.
Köfunarnám
Hægt er að læra köfun frá 8 ára aldri en þó mælir Divers Alert Netvork með 12 ára aldri þar sem óljóst er hvaða áhrif s.k. "micro bubbles" geta haft á óþroskaða liði og bein barna. Flest allir geta kafað en köfun er þó ekki fyrir alla. Þó eru ýmsar heilsufarsástæður sem geta mælt gegn því að fólk kafi og má þá helst nefna ýmsa öndunarfærasjúkdóma og flogaveiki.
Loft og loftkútar kafara
Alla jafna nota sportkafarar hefðbundið loft til innöndunar. Loftið samanstendur af u.þ.b. 21% af súrefni (O2) og 79% af köfnunarefni (N) (þessi hlutföll eru notuð til einföldunnar). Loftið er pressað á kúta sem ýmist eru úr áli eða stáli og þola 200-300 BAR þrýsting. Margir íslenskir kafarar kafa með 15 lítra 232 bara stálkúta sem taka þá 3.480 lítra af lofti (15l*232b= 3.480 litrar). Sportkafarar geta með þessu magni af lofti kafað mis lengi og fer loftnotkun eftir dýpt köfunar og magni linnandaðs lofts á þeim tíma sem kafað er. Sportkafarar hafa ákveðinn tíma sem þeir mega vera í kafi án þess að auka líkurnar á köfunarveiki. Sá tími er kallaður botntími. Kafari getur lengt hjá sér botntíma ef súrefni í loftblöndu er aukið. Sportkafarar geta að undangengnu námskeiði fengið réttindi til að kafa með allt að 40% súrefnis (60% köfnunarefni) blöndu á kútnum hjá sér, s.k. NITROX blöndu. Aukið súrefni í loftblöndu lengir botntíma en á móti kemur að kafarinn getur ekki farið eins djúpt á aukinni súrefniblöndu þar sem hlutaþrýstingur súrefnis verður eitraður undir ákveðnum þrýstingi. Tæknikafarar hafa að undangengnum námskeiðum heimild til að kafa með aukið súrefni allt að 100% (mjög grunnt, notað í afgösun á leið upp á yfirborð)  og helium blandað loft.  Heliumblandað loft er oftast notað þegar kafað er niður fyrir 50 metra dýpi. Helium blandað loft dregur úr áhrifum djúpsjávargleði (nitrogen narcosis) sem kafarar geta fundið fyrir í mis miklu mæli þegar kafað er niður fyrir 30 metra. Kafarar finna mis mikið fyrir djúpsjávargleði, sumir nánast ekkert en aðrir mikið og getur dagsformið haft áhrif þar á.
Köfunarstaðir
Vinsælir köfunarstaðir hjá sportköfurum á Íslandi eru Silfra á Þingvöllum, Davíðsgjá í Þingvallavatni, Kárastaðagjá í landi Kárastaða við Þingvelli, við bryggjuna í Garði, Bjarnagjá í Grindavík, Flekkuvík við Voga, Óttarsstaðir við Straumsvík, Pollurinn á Akureyri (skútan Standard), hverastrýturnar í Eyjafirði, Gíslasker í Arnarfirði og El-Grillo á Seyðisfirði svo einhverjir séu nefndir. Kafarar voru stundum nefndir froskmenn hér áður fyrr.
Á Íslandi er kafað allt árið um kring. Sportkafarafélag Íslands er félagsskapur almennra sportkafara þar er hægt að fá upplýsingar um köfun og köfunarnám.
Beitarálag
Beitarálag er hugtak í beitar- og fóðurfræði sem metur meðalfjölda beitardýr á tiltekið uppskerumagn (gefið upp í tonnum þurrefnis). Beitarálag metur hversu mikið landið gefur af sér og hvað sé óhætt að beita mörgum gripum á það.
Hannes Þór Halldórsson
thumb|Hannes með útspark. Hannes Þór Halldórsson (27. apríl 1984) er fyrrum knattspyrnumarkvörður og kvikmyndargerðarmaður og leikstjóri. Hannes spilaði með A-landsliði Íslands frá 2011 til 2021 og var með liðinu á EM 2016 og HM 2018.
Ferill á Íslandi
Hannes lét með yngri flokkum Leiknis og KR. Hann spilaði með meistaraflokki Aftureldingar í 2. deildinni 2005 svo gekk hann til liðs við Stjörnuna 2006 og spilaði þá í 1. deildinni. Síðar gekk hann í lið við Fram árið 2007 og var þar til ársins 2010.
Hannes gekk til liðs við KR hinn 28. október 2010. Hann var aðalmarkvörður félagsins í þrjú ár. Á þeim tíma varð hann Íslandsmeistari með KR árin 2011 og 2013, og bikarmeistari með félaginu árin 2012 og 2013 þegar KR vann tvöfalt síðara tímabilið.
Ferill erlendis
Hannes fór utan árið 2013 og spilaði með Sandnes ULF Í Noregi. Hann var í láni frá NEC Nijmegen í Hollandi til FK Bodø/Glimt, Noregi, fyrri hluta árs 2016 en í júlí gerði hann þriggja ára samning við danska félagið FC Randers Eftir HM í Rússlandi hélt Hannes til aserska liðsins Qarabağ FK.
Endurkoma til Íslands
Eftir 6 ár erlendis ákvað Hannes að snúa aftur heim og gerði hann 4 ára samning við Val vorið 2019.
Hannes yfirgaf Val í nóvember 2021. Hann lagði svo hanskana á hilluna í mars 2022.
Landsliðsferill
thumb|Hannes við að verja víti frá Messi. Hannes hóf að spila með landsliðinu árið 2011. Hann varði fleiri skot en nokkur annar markmaður í riðlakeppninni í Evrópumótinu í Frakklandi 2016 eða 18 skot. . Hannes varði vítaspyrnu frá Lionel Messi á heimsmeistaramótinu í Rússlandi árið 2018 og var valinn maður leiksins.
Hannes varð leikjahæsti markmaður landsliðsins í mars 2021.
Hann lagði hanskana á hilluna með landsliðinu 2021 og hafði hann þá spilað 77 landsleiki fyrir Ísland.
Kvikmyndagerð
Utan knattspyrnu hefur Hannes starfað við kvikmyndagerð og hefur meðal annars gert myndband við framlag Íslands í Eurovision 2012. Hann gerði einnig sjónarpsþáttaröðina Mannasiðir Gillz og fjölda auglýsinga.
Hannes samdi og leikstýrði myndinni Leynilögga (2021).
Lögmál Kleibers
Lögmál Kleibers er lögmál sem þjóðverjinn Max Kleiber setti fram uppúr 1930 um að efnakiptahraði flestra dýra aukist í hlutfalli við líkamsþunga þeirra í ¾-veldi og þannig þurfi stór dýr hlutfallslega minni orku en minni dýr. Þetta er vegna þess að orkuþörf dýra ræðst af yfirborði þeirra miðað við rúmmál. Þannig þarf mús hlutfallslega meiri orku en fíll.
Kleiber útskýrði lögmálið með formúlunni <tt>orkuþörf = Líkamsþungi (kg)0,75</tt>
Vísitala neysluverðs
Vísitala neysluverðs er viðmiðunarkvarði milli tímabila og lítur til verðbreytinga á vörum og þjónustu sem eru á útgjaldalið heimilanna. Algengt er að nota hana til að mæla verðbólgu á Íslandi. Þjóðhagsstofnanir eða sambærilegar stofnanir í flestum löndum reikna út vísitölu neysluverðs því hlutfallsleg breyting milli mánaða segir til um ástand verðbólgunar í landinu. Ásamt fólksfjölda og þjóðar- og landsframleiðslu eru vísitala neysluverðs með mikilvægustu hagtölum sem litið er til.
Elsa G. Vilmundardóttir
thumb|right|Elsa G. Vilmundardóttir á bökkum Múlakvíslar sumarið 2004 Elsa Guðbjörg Vilmundardóttir (27. nóvember 1932 - 23. apríl 2008) varð fyrst íslenskra kvenna til að ljúka háskólanámi í jarðfræði og var því fyrsti kvenjarðfræðingur landsins.
Elsa fæddist í Vestmannaeyjum. Foreldrar hennar voru Vilmundur Guðmundsson vélstjóri frá Hafnarnesi við Reyðarfjörð (f. 3.9.1907, d. 21.10.1934) og Guðrún Björnsdóttir saumakona frá Fagurhóli í Austur-Landeyjum (f. 26.10.1903, d. 10.2.1975). Á þriðja aldursári flutti Elsa með foreldrum sínum frá Eyjum til Siglufjarðar en þar drukknaði faðir hennar skömmu síðar. Eftir það fór hún til móðurforeldra sinna í Fagurhóli í V-Landeyjum og var hjá þeim meðan þau lifðu en fór síðan með móðursystur sinni að Bollakoti í Fljótshlíð og var þar til heimilis uns hún fluttist til móður sinnar í Reykjavík 12 ára gömul.
Nám
Elsa lauk stúdentsprófi frá MR 1953. Árið 1958 fór hún til Svíþjóðar og innritaðist í Stokkhólmsháskóla. Þar stundaði hún nám í jarðfræði árin 1958-1963 og lauk því með fil.kand-prófi. Á námsárum sínum vann hún á sumrin við ýmis jarðfræðistörf á vegum Raforkumálaskrifstofunnar, mest þó að jarðfræðirannsóknum við fyrirhugaða Búrfellsvirkjun. Áhugi hennar beindist fljótt að jarðfræði Tungnáröræfa, hinum miklu og stórdílóttu hraunum sem þar þöktu landið, að móberginu og að hinum stóru gjóskugígunum. Jarðfræði Tungnáröræfa varð verkefni hennar til lokaprófs.
Starfsferill
Árið 1977 birtist þekktasta rannsóknarritgerð Elsu Tungnárhraun sem var mikið tímamótaverk og er enn hin merkasta heimild um þessi hraun. Árið 1980 var gerður samningur milli Orkustofnunar og Landsvirkjunar um samræmda jarðfræðikortlagningu á vatnasviði Þjórsár ofan Búrfells og var Elsa umsjónarmaður þess verks. Kortin komu út á árabilinu 1983-1999 og hafa síðan verið grundvöllur allra jarðfræðirannsókna á þessu svæði. Á þessum árum var lagður grunnur að því mikla verki sem Elsa vann enn að er hún lést, þ.e. kortlagningu móbergs í eystra gosbeltinu.
Elsa stundaði rannsóknir víðar svo sem að kortlagningu móbergs og hlýskeiðshrauna norðan Vatnajökuls, á fornu lónseti að Fjallabaki og gjóskuflóðum samfara forsögulegum Heklugosum. Hún skrifaði einnig um vísindarannsóknir og rannsóknarferðir dr. Helga Pjeturss. Hún var ennfremur meðhöfundur bókarinnar 100 Geosites in South-Iceland.
Lengst munu jarðfræðikortin líklega halda minningu hennar á lofti innan fræðanna.
Félagsstörf
Elsa G. Vilmundardóttir lét að sér kveða í félagsmálum:
Fjölskylda og heimilishagir
Á námsárunum giftist Elsa Pálma Lárussyni verkfræðingi, sem lengi vann hjá Almennu verkfræðistofunni. Þegar þau komu heim frá námi í Svíþjóð settust þau fyrst í Reykjavík en fluttu svo að í Hrauntungu í Kópavogi. Þar bjuggu þau til 2004 en fluttu þá heimili sitt að Kaldrananesi í Mýrdal. Þau Pálmi eignuðust tvö börn.
Staroźreby
Staroźreby er þorp í Póllandi skammt frá Płock. Íbúar voru 1900 árið 2006
Mótmæli vörubílstjóra á Íslandi 2008
thumb|hægri|340px|Átök brutust út á milli lögreglu og mótmælenda þann 23. apríl 2008. Mótmæli vörubílstjóra á Íslandi 2008 voru mótmæli sem vörubílstjórar á Íslandi skipulögðu til að mótmæla háum olíusköttum og of stífum reglum um hvíldartíma atvinnubílstjóra.
Mótmælin lýstu sér í því að atvinnubílstjórar lögðu vörubílum sínum á stórum umferðaræðum á höfuðborgarsvæðinu, og hindruðu þannig alla umferð.
Mótmæli
Samkvæmt Sturlu Jónssyni, talsmanni vörubílstjóra voru helstu baráttumálin eftirfarandi :
Álögur á eldsneyti eru eftirfarandi: fyrir olíu er vörugjaldið 41 króna  en fyrir bensín er 9,28 krónur auk sérstaks bensíngjalds sem er 32,95 krónur. Virðisaukaskattur af eldsneyti á ökutæki er almennt 24,5%. Þessar álögur hafa ekki breyst nýlega. Það sem ætla má að valdi hækkun á eldsneytisverði er hátt heimsmarkaðsverð á hráolíu og veikt gengi íslensku krónunnar.
Samgönguráðherra setur lög og reglur um hvíldartíma ökumanna. Samkvæmt reglugerð um skipulag á vinnutíma ökumanna þarf ökumaður að hvílast í samtals 45 mínútur fyrir hvern 4,5 klukkutíma sem ekinn er. Vörubílstjórar segja að þessar reglur, sem byggja á evrópskum reglum, henti ekki á Íslandi auk þess sem hvíldaraðstaða við vegi landsins er lítil sem enginn.
Samkvæmt lauslegum útreikningum blaðamanns Morgunblaðsins kostuðu mótmælin, frá 27. mars til 4. apríl, samfélagið að minnsta kosti 31,4 milljónir króna. Brugðist var við þessu í annarri grein í Morgunblaðinu og niðurstöðurnar dregnar í efa.
27. mars 2008
Mótmælin hófust með því að hópur vörubílstjóra lagði bílum sínum í Ártúnsbrekku og stöðvaði þannig umferð. Páll Pálsson forsvarsmaður hagsmunasamtaka vörubílstjóra sagði mótmælinn ekki að frumkvæði samtakanna. Sturla Jónsson var skipuleggjandi mótmælanna og Páll Pálsson sagði að vörubílstjórar myndu mótmæla daglega með sama hætti þar til að álögur yrðu lækkaðar.
28. mars 2008
thumb|Þann 28. mars stífluðu vörubílstjórar alla umferð í Ártúnsbrekku. Vörubílstjórar mótmæltu með sama hætti og fyrri daginn en lokuðu umferð í báðar áttir. Mótmælin hófust um fjögurleytið og stóðu yfir í um hálftíma. Áætlað var að um hundrað manns hafi tekið þátt. Þá tilkynntu vörubílstjórar að þeir myndu halda áfram eftir helgi, fengju þeir ekki að funda með ráðamönnum um málefni sín. Bílstjórarnir fóru leynt með ráðagerðir sínar af ótta um að lögreglan myndi koma í veg fyrir þær. Jón Viðar Matthíasson, slökkviliðsstjóri, gagnrýndi mótmælaaðgerðirnar vegna þess að þær voru ekki tilkynntar og því hafi ekki verið hægt að gera ráðstafanir fyrir sjúkraflutninga ef til þess kæmi.
31. mars 2008
Aftur var mótmælt í Ártúnsbrekku og einnig var Reykjanesbraut lokað við Kúagerði. Lögreglan hafði undirbúið sig og var aukalegur mannskapur á vakt. Mótmælin stóðu yfir í rúma klukkustund og lauk laust eftir átta. Boðað var til mótmæla á Austurvelli klukkan 16:00 þann 1. apríl á vef Ferðaklúbbsins 4X4. Einnig var veginum lokað við Lónsvegamót á Höfn í Hornafirði frá kl 16:45 til 17:10
1. apríl 2008
Mótmælin sem boðað var til daginn áður hófust með því að bílstjórar söfnuðust saman í Klettagörðum og óku til Austurvallar. Sturla Jónsson afhenti Sturlu Böðvarsyni, forseta Alþingis, undirskriftalista um lækkun eldsneytisskatta. Hópferðamiðstöðin TREX lýsti yfir stuðningi sínum og sendi netpóst til forsætis-, fjármála-, viðskipta-, iðnaðar- og samgönguráðherranna. Þar sagði að atvinna þeirra sem byggðu afkomu sína á seldum akstri væri í hættu og lýst var yfir vonbrigðum vegna athafnaleysis stjórnvalda. Bílstjórar stöðvuðu einnig umferð við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar í um tíu mínútur þar til lögreglan kom á vettvang. Á Akureyri mótmæltu einnig um 50-60 bílstjórar. Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra, lét þau orð falla í útvarpsviðtali á Bylgjunni að hann væri tilbúinn til að ræða við vörubílstjóra ef þeir „hættu þessum ósköpum á vegunum“ og að það myndi duga að líta við í kaffi.
4. apríl 2008
Sunnlenskir vörubílsstjórara mótmæltu með því að aka löturhægt yfir Ölfusárbrú á Selfossi. Lögregla beindi halarófunni annað þegar bílstjórar hugðust aka yfir brúna í þriðja sinn. Atburðurinn fór friðsamlega fram.
23. apríl 2008
Fréttamaður Stöðvar 2, Lára Ómarsdóttir, heyrðist í beinni útsendingu segja: „Ég get nú kannski fengið einhvern til að kasta eggi rétt á meðan við erum live á eftir“. Vöknuðu þá grunsemdir um að fréttamenn Stöðvar 2 hefðu sviðsett fréttaefni. Í yfirlýsingu frá Láru kom fram að um grín hafi verið að ræða. En í kjölfarið ákvað hún að segja starfi sínu lausu sökum sem henni þótti hún hafa misst traust almennings.
24. apríl 2008
thumb|Ungmenni tefja umferð við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar 25. apríl. Eigendur ökutækjanna sem voru gerð upptæk voru boðaðir til skýrslutöku á lögreglustöðina við Hverfisgötu klukka 11:15. Þeir mættu í íþróttabolum, framan á þeim var númer og fyrir ofan það stóð „Trukkari“ og aftan á bolnum stóð „Eign ríkisins“. Einar Árnason flutningabílstjóri sagði að bílunum hafi verið löglega lagt á hvíldarstæði. Samkvæmt Einari telur lögreglan að vörubílarnir hafi stíflað veginn.
Maður, sem áður hafði titlað sig talsmann vörubílstóra, réðst á lögreglumann þegar bílstjórarnir voru að sækja bílana sína á geymslusvæði við Kirkjusand. Árásamaðurinn var handtekinn og vörubílstjórarnir fordæmdu árásina. Árásamaðurinn, Ágúst Fylkisson, sendi síðar frá sér yfirlýsingu þar sem hann baðst afsökunar á athæfi sínu. Yfirlögregluþjónn höfuðborgarsvæðisins sagði um árásina: „Þetta er með því grófara sem maður hefur séð og mjög hrottaleg árás“. Lögreglumaðurinn sem varð fyrir árásinni nefbrotnaði og tognaði illa á hálsi.
Boðað var til fundar allsherjarnefndar af frumkvæði stjórnarandstöðunnar. Atli Gíslason, fulltrúi Vinstri grænna, vildi að upplýsingum um mótmælin 23. apríl yrði safnað og fulltrúar lögreglu og vörubílstjóra yrðu kallaðir fyrir nefndina. Vörubílstjórar héldu því fram að símar þeirra hefðu verið hleraðir fyrir mótmælin daginn áður en Friðrik Smári Björgvinsson yfirlögregluþjónn þvertók fyrir það.
25. apríl 2008
Í kringum hundrað ungmenni töfðu umferð á gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar um fjögurleytið. Eftir að lögregla setti ungmennunum þá afarkosti að fara eða verða handtekin hurfu þau fljótlega á brott.
Gagnrýni á mótmæli vörubílsstjóra
Mótmælin hafa helst verið gagnrýnd vegna þess að skipuleggjendum láðist að tilkynna þau. Þetta varð til þess að hætta skapaðist þar sem hvorki slökkvilið né sjúkraliðar gátu gert ráðstafanir tímanlega. Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, fékk tölvupóst frá ýmsum eftir mótmælin 23. apríl þar sem meðal annars var þess krafist að hann segði af sér. Sigurður Líndal, lagaprófessor við Háskóla Íslands, gagnrýndi ofbeldi gagnvart lögreglu þann 23. apríl og ummæli þingmannana Atla Gíslasonar, Steingríms J. Sigfússonar og Guðjóns A. Kristjánssonar en honum þótti þeir gefa í skyn að aðgerðir lögreglu hefðu farið fram úr hófi.
Gagnrýni á aðferðir lögreglu til að halda mannfjölda í skefjum
Við Rauðavatn 23. apríl hótaði lögreglan að beita piparúða á mótmælendur, sem óhlýðnuðust fyrirmælum hennar. Lögregluþjónar gengu ógnandi um götuna með gasbrúsa og hrópuðu: „Gas! Gas! Gas! Af götunni!“ í þeim tilgangi að gefa fólki færi á að forða sér undan úðanum. Skiptar skoðanir eru á því hvort aðferðir lögregluþjónsins hafi verið réttar og hvort of mikilli hörku hafi verið beitt. Arnar Rúnar Marteinsson aðalvarðstjóri á höfuðborgarsvæðinu segir þetta byggt á algjörum misskilningi. „Okkar markmið er ekki að reyna að klekkja á neinum og við gætum þess að almenningur hafi alltaf útgönguleið. Til þess að svo verði upplýsum við mótmælendur fyrirfram um hvað við hyggjumst gera, hvort sem beita á úða eða kylfum, og veitum þeim þannig tækifæri til að yfirgefa svæðið án átaka.“ segir hann í viðtali við Morgunblaðið þann 28. apríl 2008.
Ecser
Ecser er þorp í Ungverjalandi, skammt frá Búdapest, höfuðborg landsins. Íbúar í Ecser eru um 3500 (2007) og flatarmál er 13,1 km². Í Ecser búa margir Slóvakar en bærinn heitir á slóvakísku Ečer.
Ecser er gamalt þorp, stofnað árið 896. Kirkja hefur verið í þorpinu frá 1315. Frá 1541 til 1686 var Ecser í eyði en þá voru Tyrkir í Ungverjalandi.