cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trifolium cyathiferum
Útbreiðsla
Sytrusmári vex í vesturhluta Norður Ameríku, og er útbreiðslan frá Alaska og Yukon, um Pacific Northwest til Kaliforníu, Utah, og Montana. Sem dæmigerða staðsetningu, er hann á strandfjallgörðum Kaliforníu [(California Coast Ranges) svo sem á Ring Mountain, California, þar sem hann finnst með Trifolium willdenovii.
Hann er yfirleitt vor-rökum dölum, "chaparral", og skógar búsvæðum, neðan 2500 metra hæð yfir sjávarmáli.
Lýsing
Trifolium cyathiferum er lágvaxin, 10 til 35 sm, einær jurt.
Steinfríður
Steinfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Reyniblaðka
Reyniblaðka (fræðiheiti Sorbaria sorbifolia ) er hálfrunni af rósaætt, ættaður frá norður Asíu.
1175
thumb|right|[[Hróarskeldudómkirkja.]] Árið 1175 (MCLXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Freygarður
Freygarður er íslenskt karlmannsnafn.
1175
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sören
Sören er íslenskt karlmannsnafn.
Íslam á Írlandi
Íslam á Írlandi er iðkun íslams á Írlandi, íslam er minnihlutatrú á Írlandi. Skjalfest saga íslams í Írska lýðveldinu nær aftur til 1950. Fjöldi múslima í Írska lýðveldinu hefur aukist síðan á tíunda áratugnum, aðallega vegna innflytjenda. Samkvæmt írska manntalinu 2016 var fjöldi múslima sem búa í lýðveldinu 63.443 (1,26% af heildaríbúafjölda)
Ragnar og Þuríður syngja lög Jónatans Ólafssonar
Ragnar og Þuríður syngja lög Jónatans Ólafssonar er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni syngja Ragnar og Þuríður dægurlög eftir Jónatan Ólafsson. Útsetningar gerði Jón Sigurðsson, bassaleikari og stjórnaði hann jafnframt hljómsveitarundirleik. Er plata þessi tvímælalaust enn ein skrautfjöðrin í hans landskunna útsetjarahatt. Upptaka fór fram hjá Tóntækni h.f. undir stjórn Sigurðar Árnasonar. Mynd á framhlið tók Kristján Magnússon.
Palaíska
Palaíska er útdautt indóevrópskt tungumál af grein anatólískra tungumála. Nafn tungumálsins kemur úr hittísku palaumnili og þýðir "af fólkinu frá Pala". Pala var mjög líklega í norðvestan við aðalsvæði Hittíta. Talið er að hætt hafi verið að nota tungumálið í daglegu tali á 15. öld f.Kr. Palaíska var frekar dæmigert indóevrópskt tungumál.
Geirþrúður
Geirþrúður er íslenskt kvenmannsnafn.
Steingerður
Steingerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Robbie Fowler
Robbie Bernard Fowler (fæddur 9. april 1975) er enskur fyrrverandi knattspyrnumaður sem spilaði sem framherji fyrir Liverpool FC, Leeds United, Manchester City, og fleiri lið sem og í enska landsliðinu.
Fowler er næstmarkahæsti leikmaður Liverpool í ensku úrvalsdeildinni á eftir Mohamed Salah.
Framkvæmdasýsla ríkisins
Framkvæmdasýsla ríkisins (FSR) er sjálfstæð ríkisstofnun sem fer með stjórn verklegra framkvæmda á Íslandi af hálfu ríkisins. Stofnuninni er ætlað að bæta verklag og auka skilvirkni, hagkvæmni og gæði við framkvæmdir ríkisins. FSR er fjármögnuð með fjárframlögum frá ríkinu og heyrir undir fjármálaráðuneyti. Stofnunin sem var komið á fót árið 2001 hefur aðsetur í Reykjavík.
Hlutverk og starfssemi
Hlutverk FSR er skilgreint í lögum um skipan opinberra framkvæmda nr. 84 frá árinu 2001. Stofnuninni er ætlað að vera leiðandi afl á sviði opinberra framkvæmda með það að markmiði að bæta verklag og auka skilvirkni, hagkvæmni og gæði við framkvæmdir ríkisins.
Með opinberri framkvæmd er átt við gerð, viðhald eða breytingar á mannvirki sem kostuð er af ríkissjóði að nokkru eða öllu leyti, enda sé áætlaður kostnaður ríkissjóðs a.m.k. 5 milljónir kr.
FSR skal beita sér fyrir að hagkvæmni sé gætt í skipan opinberra framkvæmda. Til að sinna þessu hlutverki ber stofnuninni að :
Um útboð opinberra framkvæmda fer samkvæmt lögum um opinber innkaup.
Skipulag
FSR sem heyrir undir fjármála- og efnahagsráðuneytið sem ábyrgð á opinberum framkvæmdum á Íslandi. Stofnunin hefur ekki sérstaka stjórn og er forstjóri hennar því ábyrgur beint gagnvart ráðherra.
Stofnuninni er skipt í fjörug svið :
Stofnunin er á A hluti fjárlaga og starfar opinber stofnun samkvæmt lögum um opinber fjármál.
Í marsmánuði 2019 voru 21 starfmenn skráðir á vef FRS. Starfsstöð stofnunarinnar er í Reykjavík.
Waltzing Matilda
Waltzing Matilda er bushballaða, tegund ástralskra ljóða og þjóðlaga. Henni er oft lýst sem "óopinberum þjóðsöng Ástralíu" (þjóðsöngurinn er Advance Australia Fair). Lagið var upphaflega samið árið 1885 af ástralska skáldinu Banjo Paterson.
Þriggja alda kerfið
Þriggja alda kerfið er hugmynd að tímabilaskiptingu forsögulegs tíma mannkynssögu sem danski fornleifafræðingurinn Christian Jürgensen Thomsen setti fram á 3. áratug 19. aldar til að auðvelda flokkun gripa í Danska þjóðminjasafninu. Í þessu kerfi eru þrjár aldir nefndar eftir meginefnivið tækja sem smíðuð voru á hverjum tíma. Aldirnar eru:
Tímabilið sem hver öld nær yfir er misjafnt eftir heimshlutum.
Sumir höfundar hafa viljað skipta öldunum frekar upp. Þekktust er skipting steinaldar í fornsteinöld og nýsteinöld samkvæmt uppástungu John Lubbock frá 1865.
Kasjkaí
Kasjkaí eða Qashqai er tyrkískt mál af grein ógúsmála. Tungumálið er talað af Kasjkaífólkinu, sem býr á Fars-svæðinu í suður Íran. Talið er að um 950.000 manns hafi tungumálið að móðurmáli. Kasjkaí er skrifað með arabísku letri.
Bitormur
Bitormur er sníkjuþráðormur (nematoda) sem lifir í smágirni hýsil síns sem getur verið spendýr eins og hundur, köttur eða maður. Þær tvær tegundir bitorma sem vanalega sýkja menn eru Ancylostoma duodenale og Necator americanus. Talið er að allt að 800 milljónir manna séu smitaðir af bitormum.
Lifnaðarhættir
thumb|left|Lífsferill bitorms Fullorðnir bitormar eru um 10 mm langir. Bitormar eru sérkynja og verpir kvenormur allt að 20 þúsund eggjum á dag. Egg berast með hægðum smitaðra manna í umhverfið og úr hverju eggi klekkst lirfa sem þroskast í smithæfa lirfu á sex vikum. Menn smitast þegar lirfur komast inn í líkamann gegnum húð en það getur gerst gegnum hendur eða fætur þegar menn ganga berfættir eða vinna berhentir þar sem jarðvegur er saurmengaður. Inni í líkamanum berast lirfur með sogæðakerfi eða bláæðum til hjarta og með blóðrás til lungna þar sem lirfurnar bora sig út úr háræðum yfir í berkjur. Þaðan berast lirfurnar upp barkann og upp í munn og er kyngt. Þannig fara þær niður í meltingarveg og þroskast þar í fullorðna orma.
Í meltingarveginum festa fullorðnir bitormar framendann á vegg smáþarmanna og lifa á blóði. Hver ormur sýgur um 0,1 ml af blóði á sólarhring. Bitormar geta lifað árum saman. Auðvelt er að greina egg bitorma í hægðum með smásjárskoðun.
Bitormar á Íslandi
Bitormar lifa ekki á Íslandi en fólk smitast oft á ferðalögum erlendis og flytja þá með sér heim og fólk getur því veikst hér á landi þótt ormarnir geti ekki fjölgað sér hér.
Öryrkjabandalag Íslands
right ÖBÍ réttindasamtök, stofnuð 5. maí árið 1961, eru hagsmuna- og mannréttindasamtök fatlaðs fólks. Félagið sem er frjáls félagasamtök, veitir margvíslega þjónustu og vinnur að því að efla jafnrétti í samfélaginu fyrir þann hóp fólks. Stofnfélög voru sex en aðildarfélög eru í dag 40 talsins. 19 eiga sæti í stjórn. Innan bandalagsins starfar Kvennahreyfing þvert á aðildarfélög og sömuleiðis Ungliðahreyfing, UngÖBÍ, fyrir fólk á aldrinum 18-35 ára.
Sex málefnahópar starfa að málefnum bandalagsins: Aðgengishópur, atvinnu- og menntahópur, heilbrigðismálahópur, kjarahópur, húsnæðishópur og barnamálahópur.
Öryrkjabandalag Íslands heldur úti vefnum obi.is og síðu á Facebook þar sem margvíslegum upplýsingum er miðlað.
Þjónusta
Boðið er upp á aðstoð við mál sem tengjast almannatryggingum, sveitarfélögum, íslenska ríkinu, Sjúkratryggingum Íslands og Tryggingastofnun ríkisins, svo nokkuð sé nefnt. Ókeypis lögfræðiaðstoð er einnig veitt auk ýmissrar fjölbreyttrar þjónustu.
Brynja leigufélag ses. er sjálfseignarstofnun sem á og rekur u.þ.b. 800 íbúðir fyrir öryrkja. Tekjustofninn er leigan fyrir íbúðunum.
Hringsjá - náms- og starfsendurhæfing býður náms- og starfsendurhæfingu. Hringsjá er rekin af ÖBÍ sem hefur gert þjónustusamning við félagsmálaráðuneytið og Tryggingastofnun Ríkisins um þá þjónustu sem veitt er.
Örtækni er félag í eigu ÖBÍ sem hefur sérhæft sig í smíði og samsetningu á öllum gerðum kapla auk þess að bjóða upp á mikið úrval af lýsinga-, tengi- og tæknibúnaði.
ÖBÍ á aðild að Íslenskri getspá og TMF tölvumiðstöð.
1176
Árið 1176 (MCLXXVI í rómverskum tölum)
Lesja Úkrajínka
Lesja Úkrajínka (úkraínska: Леся Українка), fædd undir nafninu Larysa Petrívna Kosasj (úkraínska: Лариса Петрівна Косач; 25. febrúar 1871 – 1. ágúst 1913) var úkraínskur rithöfundur, gagnrýnandi og skáld.
Þekktasta verk hennar er leikritið Skógarsöngurinn (Лісова пісня). Lesja Úkrajínka var gift tónlistarfræðingnum Klyment Kvítka.
Æviágrip
Lesja Úkrajínka fæddist árið 1871 í Úkraínu. Móðir hennar var rithöfundurinn og ritstýran Olha Drahomanova-Kosasj (síðar þekkt undir nafninu Olena Ptsjílka) og faðir hennar var Petro Antonovytsj Kosasj.
Foreldrar Lesju voru tengd ýmsum mektarmönnum þessa tíma, meðal annars tónskáldinu Mykola Lysenko og skáldinu og leikskáldinu Mykhajlo Starytskyj. Móðurbróðir Lesju, Mykhajlo Drahomanov, var þekktur vísindamaður og sagnfræðingur og hann er talinn andlegur lærifaðir hennar.
Lesja orti fyrsta ljóð sitt, Vonina, þegar hún var níu ára, þegar rússneska keisarastjórnin gerði frænku hennar útlæga til Síberíu vegna þátttöku hennar í úkraínsku sjálfstæðishreyfingunni. Í ljóðinu fjallaði Lesja um þá von að geta snúið aftur til Úkraínu og barið Dnjepr augum.
Lesja nam í heimahúsum þar sem berklasýki sem hún þjáðist af kom í veg fyrir að hún gæti gengið í skóla. Auk móðurmáls síns, úkraínsku, kunni hún ensku, frönsku, þýsku, ítölsku, pólsku, rússnesku og búlgörsku. Hún las og þýddi ýmsar erlendar heimsbókmenntir, meðal annars verk eftir Byron, Mickiewicz, Gogol, Heine og Hugo. Hún þýddi jafnframt Kommúnistaávarpið og önnur rit marxista á úkraínsku.
Tungumálakunnátta Lesju auðveldaði henni að ferðast til margra landa, meðal annars til Egyptalands, Ítalíu, Þýskalands, Austurríkis-Ungverjalands og Búlgaríu, auk þess sem hún ferðaðist til ýmissa hluta rússneska keisaradæmisins (þ. á m. Krímskaga og Georgíu) til að dveljast á heilsuhælum vegna veikinda sinna.
Úkrajínka gaf út ljóðasafnið Þrælasöngva árið 1895. Í verkinu jókst samfélagslegur undirtónn í textasmíð hennar og fór að jaðra við byltingarákall.
Lesja Úkrajínka var handtekin árið 1907 og var þaðan í frá undir eftirliti keisaralögreglunnar.
Úkrajínka lést úr berklum á meðan hún dvaldi í Súramí árið 1913 og var jarðsett í Bajkove-kirkjugarðinum í Kænugarði. Húsið þar sem hún dvaldi í Súramí er í dag safn til minningar um hana.
Rómanska Ameríka
thumb|right|Kort sem sýnir Rómönsku Ameríku Rómanska Ameríka er sá hluti Ameríku þar sem rómönsk tungumál eru opinber tungumál. Hugtakið nær þannig yfir öll lönd Suður-, Mið- og Norður-Ameríku sunnan landamæra Bandaríkjanna, fyrir utan löndin Jamaíku, Barbados, Belís, Gvæjana og Súrínam þar sem enska og hollenska eru opinber tungumál.
Tuttugu lönd teljast til Rómönsku Ameríku og þar af er Brasilía langstærst. Þar er töluð portúgalska, ólíkt flestum hinum löndunum þar sem spænska er töluð.
Nerima
thumb|Loftmynd sem sýnir hluta af Nerima Nerima (練馬区) er eitt af 23 borgarhverfum í Tókýó og var stofnað 1. ágúst 1947. Hverfið er þekkt fyrir daikon-hreðkur og skrúðgarða.
Jan Peter Balkenende
thumb|right|Balkenende Jan Peter Balkenende (f. 7. maí 1956) er fyrrum forsætisráðherra Hollands fyrir kristilega demókrata. Hann er doktor í lögfræði og með gráðu í sagnfræði.
Melanotaenia sexlineata
Melanotaenia sexlineata er tegund af regnbogafiskum sem er frá efri hluta „Fly River“ í Nýju-Gíneu.
Björn Malmquist
Björn Malmquist er fréttaritari Ríkisútvarpsins í Bandaríkjunum. Hann er fæddur á Akranesi 1964 og lauk stúdentsprófi frá Fjölbrautaskólanum á Akranesi árið 1985. Lauk BS-prófi frá Háskóla Íslands 1992 og MA-prófi í fjölmiðlafræði frá Wayne ríkisháskólanum í Detroit, Michigan árið 1997. Hann hefur starfað sem blaðamaður á ýmsum miðlum, meðal annars sem útvarpsmaður á fréttastöð í Bandaríkjunum.Björn tók við stöðu forstöðumanns Ríkisútvarpsins á Austurlandi sumarið 2002 og gengdi því fram til maí 2005 þegar hann flutti til Bandaríkjanna. Björn Malmquist er kvæntur Kristínu Briem, sjúkraþjálfara og doktorsnema við ríkisháskólann í Delaware. Börn þeirra eru Finnur Helgi Malmquist (f. 1997) og Edda Katrín Malmquist (f. 1999).
Hrappseyjarprentsmiðja
thumb|right|200px|Atli, eftir Björn Halldórsson, var meðal þeirra rita sem prentuð voru í Hrappseyrarprentsmiðju og gefin þar út árið 1780 Hrappseyjarprentsmiðja var prentsmiðja og bókaútgáfa sem starfrækt var í Hrappsey á Breiðafirði 1773-1794 og var fyrsta íslenska prentsmiðjan sem prentaði eingöngu veraldleg rit en ekki guðsorðabækur.
Útgáfan
Frá Hrappseyjarprentsmiðju komu bækur af ýmsu tagi, svo sem Alþingisbækur Íslands, fræðslurit ýmiss konar, sum skrifuð af Magnúsi, sem var einn helsti frumkvöðull upplýsingarstefnunnar á Íslandi, Atli eftir Björn Halldórsson í Sauðlauksdal, Búnaðarbálkur Eggerts Ólafssonar, kvæðabækur og fleira. Jón Þorláksson, síðar prestur á Bægisá, vann um tíma við prentsmiðjuna og gaf út bækur sínar þar. Fyrsta íslenska tímaritið, Islandske Maanedstidender, var líka gefið út í Hrappsey á árunum 1773-1776. Var það á dönsku og gefið út sem umbun til þeirra dönsku styrktarmannanna sem hjálpuðu til við stofnun og rekstur prentsmiðjunnar. Guðmundur Ólafsson, náfrændi og uppeldisbróðir Boga úr Breiðafjarðareyjum, starfaði einnig við prentsmiðjuna en hann skrifaði upp mikið af fornum ritum til útgáfu. Afi þeirra Boga, Bjarni Bjarnason var annálaritari og lögréttumaður í Langey, átti gamalt og merkilegt handrit sem síðar komst í hendur Árna Magnússonar handritasafnara. „Auðugur, skýr og margfróður. Talaði nokkur erlend tungumál“, segir í Dalamönnum en mæður þeirra Ólafs og Boga voru systur, fæddar með árs millibili.
Endalokin
Hrappseyjarprentsmiðja var seld Landsuppfræðingarfélaginu árið 1794 og flutt suður í Leirárgarða í Borgarfirði.
Gerða
Gerða er íslenskt kvenmannsnafn.
Sörli
Sörli er íslenskt karlmannsnafn.
Kóralrifið mikla
thumb|right|[[Krossfiskur og kórallar á Kóralrifinu mikla.]] Kóralrifið mikla er stærsta kóralrif heims. Það er yfir 2000 km að lengd og sést utan úr geimnum. Það er í Kóralhafi utan við austurströnd Ástralíu. Rifið er samfelld lína um 900 eyja og 3000 kóralrifja sem liggja skáhallt út frá strönd Queensland þannig að fjarlægð þess frá ströndinni eykst eftir því sem sunnar dregur. Rifið er í dag að mestu leyti friðað.
Rifið var uppgötvað af James Cook þegar eitt af skipum hans, barkskipið HMS Endeavour, strandaði á því árið 1770. Með því að létta skipið mikið tókst að bjarga því þrátt fyrir að kórallinn ylli gríðarlegum skemmdum á skipsskrokknum. Frægasta slysið sem orðið hefur á rifinu er strand freigátunnar HMS Pandora sem sökk þar 29. ágúst 1791. Yfir þrjátíu manns týndust í slysinu, þar á meðal fjórir uppreisnarmenn af skipinu HMS Bounty sem áhöfn Pandora hafði tekið höndum á Tahítí.
Freymar
Freymar er íslenskt karlmannsnafn.
Steinhildur
Steinhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Samsæri
Samsæri er hugtak, sem er oftast notað í neikvæðri merkingu, um samantekin ráð til þess að ná fram markmiði, oft með leynd.
Hafi menn grun um slík vélráð setja þeir fram samsæriskenningu.
Campobasso
thumb|right|Klukkuturn kirkju heilags Bartólómeusar í gömlu borginni í Campobasso Campobasso er borg á Suður-Ítalíu og höfuðstaður héraðsins Mólíse. Borgin er einkum þekkt fyrir hnífasmíði. Íbúar eru rúm 50 þúsund.
Grúpa
thumb|right|Allar mögulegar samsetningar á [[töfrateningurinn|töfrateningnum mynda grúpu sem nefnist töfrateningsgrúpan.]]
Grúpa er algebrumynstur sem samanstendur af mengi ásamt aðgerð þannig að hver tvennd úr menginu er vensluð staki úr sama mengi. Aðgerðin, sem um ræðir, er almennt kölluð margföldun, þótt ekki sé um margföldun í venjulegum skilningi að ræða. Svo almenn lýsing nær yfir fjölda fyrirbrigða í stærðfræði, t.d. er mengi heiltalna með venjulegri samlagningu grúpa og einingarhringurinn í tvinntalnasléttunni er margföldunargrúpa. Grúpur eru notaðar til að búa til einfalda lýsingu á flóknu kerfi. Þetta á einnig við um grannfræði, talningarfræði og stærðfræðigreiningu.
Skilgreining
Grúpa er mengi G ásamt tvístæðri aðgerð • (kallast grúpuaðgerð, group law á ensku) sem tengir stök a og b saman (táknað a • b eða ab) þar sem mengið og aðgerðin (G, •) uppfylla eftirfarandi skilyrði:
Í mörgum kennslubókum um grúpufræði er tekið fram að tvíundaraðgerðin er lokuð með tilliti til þessarar aðgerðar, þ.e. fyrir öll a, b í G gildir að til er c í G þ.a. a • b = c. Hinsvegar er oftast innifalið í skilgreiningunni á tvíundaraðgerð að hún sé lokuð. Ef aðgerðin er víxlin, þ.e. fyrir öll a, b í G gildir að a • b = b • a, þá kallast grúpa víxlgrúpa eða Abel-grúpa, til heiðurs Niels Henrik Abel.
Metrabylgja
thumb|right|Sjónvarpsloftnet fyrir móttöku sjónvarpsmerkis á metrabylgju. Metrabylgja eða VHF-bylgja (úr ensku, Very High Frequency) er útvarpsbylgja með tíðnisvið á milli 30 og 300 MHz. Bylgjulengd metrabylgju er því milli 1 og 10 metrar. Næsta tíðnisvið fyrir neðan metrabylgju er hátíðnibylgja (HF) og næsta tíðnisvið fyrir ofan er örbylgja (UHF).
Tré ársins
Skógræktarfélag Íslands útnefnir árlega Tré ársins og hefur gert svo síðan 1989.
Hárkolla
right|thumb|175px|Nicolas de Vermont með hárkollu Hárkolla er eftirlíking af hári búin til úr mannshári, hrossahári, ull, fjöðrum eða gerviefnum. Hárkollur eru bornar á höfði til hátíðabrigða eða til að leyna skalla eða til að breyta um útlit. Hárkollur eru oft hluti af leikbúningum leikara og grímubúningum. Einnig eru þær sums staðar hluti af hefðbundnum embættisbúningi dómara.
Hárkollur hafa verið notaðar öldum saman af margs konar menningarheimum. Þegar hárkollur urðu nauðsynlegur hluti af búningi karla af betri stéttum þá varð til öflug stétt hárkollugerðarmanna. Gildi hárkollugerðarmanna var stofnað í Frakklandi árið 1665. Hárkollur voru þá efnismiklar og flóknar að gerð og mjög þungar og dýrar í framleiðslu. Best þótti að búa til hárkollur úr hári manna en einnig var notast við hrosshár og geitahár.
Á 18. öld tíðkaðist að púðra hárkollur til að fá fram hvítan og bleiktan litatón. Hárkollupúður var gert úr sterkju sem í var bætt ilmefnum. Stundum var hárkollupúður litað fjólublátt, blátt, bleikt eða gult en algengast var þó að það væri hvítt. Púðraðar hárkollur urðu hluti af búningi og notkun þeirra hélst allt til enda nítjándu aldar.
Við frönsku hirðina í Versölum var á 18. öld tíska meðal kvenna að bera bátlaga stórar hárkollur. Þessar hárkollur urðu seinna á tímum frönsku byltingarinnar táknmynd fyrir hnignun og spillingu franska aðalsins.
Gerður
Gerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Hárkolla
Heimild
Haj
Steinlaug
Steinlaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Tandri
Tandri er íslenskt karlmannsnafn.
793
Árið 793 (DCCXCIII í rómverskum tölum)
Atburðir
Víkingar gerðu árás á Lindisfarne á norðaustur-Englandi og er sá atburður oft talinn marka upphaf víkingaaldar.
Steinrós
Steinrós er íslenskt kvenmannsnafn.
794
Árið 794 (DCCXCIV í rómverskum tölum)
Donetsk (borg)
thumb|Dómkirkjan í Donetsk. Donetsk er borg í Donetska Oblast í Austur-Úkraínu. Íbúar voru um 900 þúsund árið 2021 en á stórborgarsvæðinu búa um 2 milljónir. Donetsk er iðnaðarborg þar sem stál og kol eru framleidd. Síðan 2014 hafa rússneskumælandi aðskilnaðarsinnar ráðið borginni og stofnað í kringum hana Alþýðulýðveldið Donetsk. Það er hluti af stríði Rússlands og Úkraínu.
Shakhtar Donetsk er knattspyrnulið borgarinnar.
Gestheiður
Gestheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Róbert I. Douglas
Róbert Ingi Georgsson Douglas (fæddur 4. júní 1973 ) er íslenskur leikstjóri.
Hjálmar Ólafsson
Hjálmar Ólafsson (fæddur 25. ágúst 1924, lést 27. júní 1984) var bæjarstjóri Kópavogs frá 1962 til 1970. Hann var fyrsti formaður Samtaka sveitarfélaga á Suðvesturlandi.
Hann var fyrsti formaður Norræna félagsins í Kópavogi og gengdi því embætti 1962-1968 og aftur 1972 til dauðadægurs 1984. 1974 varð hann formaður Norræna félagsins á Íslandi og síðar framkvæmdastjóri og sat í framkvæmdaráði Sambands norrænna félaga (FNF).
Freymóður
Freymóður er íslenskt karlmannsnafn.
Þekktir nafnhafar
Freymóður Jóhannsson
Steinrún
Steinrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Tókýó
thumb|300px|Tokyo
Tókýó (japanska 東京, Tōkyō, ) er höfuðborg Japan og einnig stærsta borg landsins. Höfuðborgarsvæði Tókýó er einnig það stærsta í heimi en um 37,5 milljón manns (2021) eiga heima þar og þar af eiga 14 milljónir manna (2021) heima í sjálfri borginni þó fólksfjöldinn sé töluvert meiri þar sem mikill fjöldi fólks stundar vinnu og viðskipti innan hennar.
Í borginni eru óvenju fáir skýjakljúfar miðað við aðrar stórborgir en það útskýrist að mestu leyti af byggingareglum vegna jarðskjálfta. Hús eru yfirleitt ekki hærri en 12 hæðir en Tókýó Midtown er stærsti skýjakljúfur borgarinnar, 248 m hátt. Hæsta mannvirki borgarinnar er aftur Himnatréð (Tokyo Skytree), 634 metra hátt, og slær þar með út Tókýó-turninn, en hann er 'einungis' 333 m hár.
Stofnun
Tókýó var byggð upphaflega árið 1457 og hét þá Edó (江戸). Eftir því er Edó-tímabilið nefnt. Tokugawa-einveldið hófst síðan árið 1603 og ríkisstjórnin fluttist þangað þannig að Tókýó varð þar með óopinber höfuðborg á meðan aðsetur keisarans og formleg höfuðborg Japans var enn í Kýótó.
Nafnaskipti
Í september árið 1868 lauk svo einveldinu og Meiji (明治) keisari skipaði svo fyrir að Edó skyldi vera kölluð Tókýó sem þýðir höfuðborg í austri og flutti varanlegt aðsetur sitt þangað en þó var höfuðborgin aldrei flutt þangað lagalega en það hefur valdið deilum um það hvort Kýótó eða Tókýó sé höfuðborgin.
Fyrir stríð og á stríðstímum
Borgin varð fyrir miklum skemmdum árið 1923 þegar 70.000 manns létu lífið í miklum jarðskjálfta, Stóra Kantó jarðskjálftanum (関東大震災 Kantou daishinsai), sem reið yfir og einnig í seinni heimstyrjöldinni þegar gerðar voru miklar árásir á borgina og nágrenni hennar með þeim afleiðingum að fólksfjöldinn helmingaðist.
Eftir stríð
Eftir stríðið tóku Bandamenn við stjórn borgarinnar og nokkrum bandarískum herstöðvum var komið fyrir í kring um borgina, þ.m.t. Yokota-flugstöðin.
Á 6. áratug 20. aldar varð mikil efnahagsuppsveifla í Japan sem líkja mátti við sprengingu. Japan varð leiðandi í ýmsum iðngreinum s.s. málmiðnaði, skipasmíði, bifreiðaiðnaði og rafeindaiðnaði og Tókýó var búin að jafna sig eftir stríðsárin árið 1964 þegar sumarólympíuleikarnir voru haldnir þar.
Ali Abdullah Saleh
Ali Abdullah Saleh (21. mars 1947 – 4. desember 2017) var jemenskur herforingi og stjórnmálamaður sem var forseti Norður-Jemen frá 1978 til 1990 og síðan forseti sameinaðs Jemen frá 1990 til 2012. Saleh var steypt af stóli í jasmínbyltingunni sem fylgdi mótmælaöldu arabíska vorsins árin 2011 og 2012 og varaforseti hans, Abdrabbuh Mansur Hadi, tók við sem forseti. Þegar borgarastyrjöldin í Jemen braust út árið 2015 gerði Saleh bandalag við uppreisnarhreyfingu hinna sjíaíslömsku Húta og barðist með þeim gegn stjórn Hadi til ársins 2017. Í lok þess árs rann bandalag Saleh við Hútana út í sandinn og Saleh var skotinn til bana af sveitum þeirra er hann reyndi að flýja höfuðborgina Sana.
Æviágrip
Árið 1962 tók Saleh þátt í herforingjabyltingu gegn konungsstjórn Norður-Jemen sem leiddi til stofnunar Arabíska lýðveldisins Jemen. Árið 1974 hjálpaði hann herforingjanum Ibrahim al-Hamdi að hrifsa til sín völdin í lýðveldinu en eftir að Hamdi var myrtur árið 1977 stóð Saleh brátt uppi sem forseti lýðveldisins.
Tókýó
Landfræði
thumb|240px|[[Gervihnattamynd af Tókýó]] Tókýó er byggð á meginlandinu í Tókýó-flóa og á nokkrum eyjum úti í honum. Landamerki borgarinnar ná Chiba-héraði í austi, Yamanashi-héraði í vetsti, Kanagawa-héraði í suðri og Saitama-héraði í norðri.
Bæjarstjóri Kópavogs
thumb|right|Skjaldarmerki Kópavogs Kópavogur fékk kaupstaðarréttindi 1955, fyrir þann tíma hafði hann verið hreppur með oddvita.
Tókýó
Hverfaskipting
thumb|[[Shinjuku-hverfið í Tókýó]]
Bæjarstjóri Kópavogs
Bæjarstjórar Kópavogs í tímaröð:
Ali Abdullah Saleh
Æviágrip
Árið 1990 sameinaðist Norður-Jemen hinu sósíalíska Suður-Jemen og Saleh varð forseti hins nýsameinaða ríkis. Saleh reyndi að teygja völd sín til suðurhluta landsins en pólitísk mótstaða við ofríki hans leiddi til þess að borgarastyrjöld braust út árið 1994 þar sem Suður-Jemenar reyndu að skilja sig frá norðurhluta landsins á ný. Saleh og ríkisstjórn hans í norðrinu tókst að vinna bug á aðskilnaðarsinnunum með því að hertaka Aden í júlí sama ár. Sigur Saleh styrkti mjög stöðu hans í landinu. Saleh var formlega kjörinn forseti Jemen í kosningum árið 1999 og endurkjörinn árið 2006.
Með arabíska vorinu árið 2011 brutust út fjöldamótmæli gegn stjórn Saleh og Saleh neyddist til að lýsa því yfir að hann myndi ekki bjóða sig fram til endurkjörs árið 2013. Þetta nægði ekki til að friðþægja mótmælendurna og óeirðir brutust brátt út um allt landið. Þann 3. júní árið 2011 særðist Saleh í morðtilræði og neyddist til að yfirgefa Jemen til að fá læknisaðstoð í Sádi-Arabíu. Hann sneri aftur til Jemen eftir þrjá mánuði og endurkoma hans leiddi til götubardaga í Sana milli stjórnarsinna og mótmælenda.
Renminbi
Renminbi (kínverska: 人民幣; einfölduð kínverska: 人民币; bókstaflega: „gjaldmiðill fólksins“) eða júan (kínverska: 元 eða 圆) er opinber gjaldmiðill meginlands Alþýðulýðveldisins Kína. Hann er gefinn út af Alþýðubanka Kína, sem er seðlabanki alþýðulýðveldisins. Opinber skammstöfun fyrir gjaldmiðilinn samkvæmt ISO 4217-staðlinum er CNY, en oft er notast við skammstöfunina „RNB“. Gjaldmiðilstáknið er ¥ or Ұ, en á kínversku er yfirleitt notast við rittáknið 元.
Tókýó
Borgarhverfi
Tókýó er skipt niður í 23 borgarhverfi sem hvert hefur sína eigin stjórn. Núverandi skipting varð til eftir Seinni heimstyrjöldina eftir sameiningu. Borgarhverfin hafa viðskeytið -ku.
Ali Abdullah Saleh
Æviágrip
Þann 23. nóvember 2011 lýsti Saleh því yfir við athöfn í Sádi-Arabíu að hann myndi segja af sér sem forseti í febrúar árið 2012. Hann eftirlét völdin varaforseta sínum, Abdrabbuh Mansur Hadi, sem var síðan formlega kjörinn forseti í febrúar næsta ár með 99,8% atkvæða. Saleh var viðstaddur embættisvígslu Hadi þann 25. febrúar árið 2012, þá nýkominn úr læknismeðferð í Bandaríkjunum.
Þrátt fyrir afsögn sína úr forsetaembætti sat Saleh áfram sem formaður Alþýðufylkingarinnar, stjórnarflokksins sem Hadi var einnig meðlimur í. Í nóvember árið 2014 samþykkti Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna refsiaðgerðir gegn Saleh. Hadi var umsvifalaust rekinn úr stjórn Alþýðufylkingarinnar fyrir að beita sér ekki gegn samþykkt aðgerðanna.
Tókýó
Borgarhverfi
Borgarhverfi Tókýó eru eftirfarandi:
Ali Abdullah Saleh
Uppreisn og dauði
Árið 2014 gengu Saleh og stuðningsmenn hans í bandalag við hina sjíaíslömsku uppreisnarhreyfingu Húta. Hútarnir voru gamlir óvinir Saleh sem höfðu í mörg ár háð baráttu gegn stjórn hans en árið 2015 sameinuðu Saleh og Hútarnir krafta sína og tókst í mars árið 2015 að hertaka höfuðborgina Sana. Ríkisstjórn Hadi var hrakin til Aden og þar með hófst önnur borgarastyrjöld í Jemen.
Tókýó
Eyjar
Eyjarnar sem tilheyra Tókýó liggja frá Tókýó-flóa og um 1.000 km á haf út. Þær hafa sjálfstæða stjórn að meiru leyti en borgarhverfin en heyra samt sem áður undir borgarstjórnina.
796
Árið 796 (DCCXCVI í rómverskum tölum)
Tókýó
Vestur-Tókýó
Fyrir utan borgarhverfin eru fleiri sjálfstæðar borgir á höfuðborgarsvæðinu sem gegna oftast nær hlutverki svefnbæja þó nokkrar þeirra hafi sjálfstæðan efnahag að nokkru leyti. Þær eru flestar vestan við borgarhverfin og sá hluti er því kallaður Vestur-Tókýó. Hér fyrir neðan er listi yfir nokkrar þeirra.
Ali Abdullah Saleh
Uppreisn og dauði
Í mars árið 2015 greip alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu inn í borgarastyrjöldina til að vinna bug á Hútunum, sem taldir voru njóta stuðnings Írans. Þegar Saleh reyndi í desember árið 2017 að semja við Sáda fór bandalag þeirra út um þúfur og bardagi braust út milli þeirra um Sana. Saleh var drepinn er hann reyndi að flýja höfuðborgina þann 4. desember 2017.
Tókýó
Trúmál
thumb|Yasukuni-hofið Tókýó er þekkt fyrir ýmsa trúarlega staði sem tengjast japönskum trúarbrögðum t.d. Shinto-hof (Dæmi: Meiji-hofið 明治神社 Meiji Jinja og Yasukuni-hofið 靖国神社 Yasukuni Jinja) og Búddahof.
Borgin er einnig þekkt fyrir að vera undir meiri áhrifum frá öðrum trúarbrögðum en tíðkast yfirleitt í Japan, s.s. Kristni og Íslam en í borginni er Moska (Tókýó-moskan) og nokkrar kirkjur (t.d. Dómkirkja Heilags Nikulásar og Dómkirkja Heilagrar Maríu).
Þúsundblaðarós
Þúsundblaðarós (fræðiheiti:Athyrium distentifolium) er stórvaxinn burkni sem vex þar sem snjór tekur seint upp, t.d. á láglendissvæðum Íslands. Þúsundblaðarósin er því víða í fjallahlíðum Vestfjarða og í útkjálkasveitum við Eyjafjörð, en einnig á Snæfellsnesi og lítillega á Austfjörðum.
Tókýó
Menntun
Í Tókýó eru flestir virtustu háskólar í Japan. Þeir eru yfirleitt kallaðir „stóru háskólarnir sex“ en þeir eru Háskólinn í Tókýó, Keio-háskóli, Meiji-háskóli, Rikkyo-háskóli eða Háskóli Heilags Páls og Waseda-háskóli.
Íþróttir
Í Tókýó eru mörg atvinnulið í knattspyrnu s.s. FC Tokyo (FC東京) og Tokyo Verdy 1969 (東京ヴェルディ1969) en þau spila bæði í Japönsku J-deildinni. Auk þess eru í borginni tvö atvinnulið í hafnabolta; Yakuruto Suwarozu (ヤクルトスワローズ) og Yomiuri-Jaiantsu (読売ジャイアンツ).
Japanska súmóglímusambandið (日本相撲協会) er með höfuðstöðvar sínar í borginni en á Ryogoku Kokugikan leikvanginum eru haldin opinber mót í súmóglímu í janúar, maí og september.
Borgin stendur einnig vel að vígi í öðrum íþróttum, s.s. blaki, júdó, karate, tennis og sundi en framhaldsskólar borgarinnar halda utan um skipulagða íþróttastarfsemi ungmenna í gegn um klúbbastarf. Í borginni eru reglulega haldin stór mót í ýmsum íþróttagreinum.
Fjármál og efnahagur
Flest fyrirtæki í Japan eiga höfuðstöðvar í Tókýó og mörg stór alþjóðleg fyrirtæki reka þar útibú s.s. bankar, fjármálastofnanir og iðn-, fjölmiðla- og símafyrirtæki. Vegna góðærisins á öldinni sem leið er Tókýó ein helsta efnahagsmiðstöð Asíu.
Almenningssamgöngur
Almenningssamgangnakerfi Tókýó er eitt víðfeðmasta í heimi og neðanjarðarlestakerfi Tókýó vel þekkt fyrir kraðakið þegar er mikið að gera og á sumum stöðvum þurfa menn með hvíta hanska að ýta fólki í lestirnar en það hefur skapað mikið vandamál með karlmenn sem káfa á kvenfólki en það varð til þess að það eru hafðir sérstakir vagnar fyrir konur á kvöldin og á háannatímum. Neðanjarðarlestakerfið er rekið af nokkrum fyrirtækjum ásamt borginni sjálfri. Borgin rekur einnig strætisvagnakerfi út frá neðanjarðarlestarkerfinu.
Flugsamgöngur
Borginni tengjast nokkrir alþjóðaflugvellir; Narita-flugvöllur, Haneda-flugvöllur og Chofu-flugvöllur. Haneda-flugvöllur stendur á landfillingu úti í Tókýó-flóa.
Merkisstaðir
Meðal merkisstaða í Tókýó eru Keisarahöllin, Disney-garðurinn, Tókýó-turn og Meiji-hofið.
Hraunketill
thumb|Hraunketill í [[Tansanía|Tansaníu.]] Hraunketill er gíglaga jarðfall í hrauni, en má ekki rugla saman við gíg. Hraunkatlar standa ekki í sambandi við innri hluta jarðar, en hafa, undir sérstökum kringumstæðum, myndast á hraununum sjálfum, og hafa hita og afl eingöngu úr þeim. Þar sem mikið hraun rennur út í mýri eða vatn sýgur hraunið í sig svo mikla vatnsgufu að þar verða gufusprengingar, líkt og þar sé að gjósa. Þegar hraunið kólnar verða eftir í því hópar af rauðum gjallhrúgum og svörtum hraunkötlum. Dæmi um hraunketil er til dæmis Tintron, fyrir norðan Barmaskarð.
Langbarðar
thumb|right|[[Járnkóróna Langbarða]] thumb|right Langbarðar, svo nefndir sökum þess hve sítt þeir létu skegg sitt vaxa, voru germanskur þjóðflokkur frá Norður-Evrópu sem settist að við Dóná á Þjóðflutningatímabilinu, eftir langa ferð frá ósum Saxelfar, sem hófst á 2. öld e.Kr. Þaðan réðust þeir með öðrum þjóðflokkum inn í Ítalíu árið 568, undir stjórn Álfvins Langbarðakonungs. Þeir stofnuðu þar ríki sem náði yfir mestalla Ítalíu, að frátöldu Páfaríkinu sem náði yfir Róm og nærsveitir, og Sikiley og strandhéruðum Suður-Ítalíu sem heyrðu undir Býsantíum. Konungsríki Langbarða stóð til ársins 774, en þá lögðu Frankar það undir sig.
JDFS Alberts
Jura Docenko Futbola Skola Alberts, oftast þekkt sem JDFS Alberts er lettneskt knattspyrnufélag með aðsetur í Ríga. Það spilar í 1. deild Lettlands sem heitir '''1. līga'''.
Gestný
Gestný er íslenskt kvenmannsnafn.
Freymundur
Freymundur er íslenskt karlmannsnafn.
FM-útvarp
thumb|right|Tilraunastöð Edwin Armstrong í New Jersey í Bandaríkjunum. FM-útvarp er útvarp sem notast við tíðnimótun (enska, frequency modulation eða FM) til útvarpsútsendinga á hliðrænu hágæðahljóði. Hljómur FM-útsendinga er af betri gæðum en næst með öðrum aðferðum, eins og styrktarmótun (AM) og tíðnimótun er ekki eins viðkvæm fyrir rafsegultruflunum. Hún er þannig vinsæl til útsendinga á tónlist. Tíðnimótun var fundin upp af bandaríska verkfræðingnum Edwin Armstrong árið 1933 og fyrsta FM-útvarpsstöðin var tilraunastöð hans með kallmerkið W2XMN. Evrópskar útvarpsstöðvar tóku að nota þessa tækni í stórum stíl eftir síðari heimsstyrjöld á metrabylgju, þar sem hernámslið bandamanna höfðu tekið miðbylgjuna yfir með öflugum sendum til að senda afþreyingarefni til hermanna og áróður yfir Járntjaldið.
TCP
TCP eða TCP-samskiptareglur (skammstöfun á enska Transmission Control Protocol) er einn af grundvallar samskiptastöðlum Internetsins. TCP tilheyrir fjórða lagi OSI lagaskiptingarinnar sem nefnist flutningslagið (e. transport layer). Hlutverk TCP-staðalsins er að þjónusta þau lög fyrir ofan hann (aðallega application layer) til þess að flytja gögn yfir netkerfi. TCP-staðallinn nýtir sér síðan þjónustur IP-samkiptarstaðalsins sem er í netlaginu (e. network layer).
FM-útvarp
Síðustu ár hefur stafrænt útvarp (DAB) smám saman tekið við af FM-útvarpi.
TCP
Það eru margir kostir við TCP-staðallinn en hann býður upp á þjónustur sem hraðaflæðisstjórnun (e. flow control), teppustjórnun (e. congestion control) og villufrían gagnaflutning (e. error free data transfer). UDP-staðallinn sem er sambærilegur við TCP býður ekki upp á þessar þjónustur. Hugbúnaðarhönnuður sem kýs að nota UDP getur, ef hann vill og telur þörf á, útfært einhverjar af þjónustunum sem TCP býður upp á í forritalaginu.
TCP er notað af mörgum samskiptastöðlum, t.d. þeim algengasta á netinu, HTTP, bæði í útgáfu HTTP/1.1 og í HTTP/2 en ekki í nýjasta staðlinum HTTP/3 sem notar UDP í staðinn. Sá staðall hefur ákveðinn stuðning frá og með september 2019, í t.d. Google Chrome. Ef eða þegar HTTP/3 tekur yfir þá minnkar notkun á TCP sem því nemur. Þar sem HTTP stendur á bak við mikinn meirihluta af notkun á TCP, er líklegt að TCP verði mun minna notað í framtíðinni.
Teitur
Teitur er íslenskt karlmannsnafn. Það merkir hinn káti eða glaðlyndi, samanber teiti = gleðskapur. Hugsanlegt er að frummerkingin hafi verið „bjartur“.
Lepidothamnus intermedius
Lepidothamnus intermedius er lítið tré (allt að 15m) frá Nýja-Sjálandi.
797
Árið 797 (DCCXCVII í rómverskum tölum)
Danska
Danska (dansk; ) er norrænt tungumál af germanskri grein indóevrópsku málaættarinnar. Nú á dögum er danska aðallega töluð af þeim sem búa í Danmörku, þ.e. íbúum á Jótlandi, eyjunum Fjóni og Sjálandi og um 130 smáeyjum að auki. Danska er einnig töluð á svæðum í Norður-Þýskalandi nálægt landamærum Danmerkur og Þýskalands og hún er kennd í skólum á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi. Færeyjar og Grænland eru með heimastjórn í ríkjasambandi við Danmörku en á Íslandi er danska kennd af sögulegum ástæðum (Ísland var undir danskri stjórn fram til 1944).
Danskan fór að mótast sem eigið mál aðgreint frá fornnorrænu á 13. öld en það er frá og með fyrstu Biblíuþýðingunni 1550 sem hún aðgreinist verulega frá sænsku og verður eigið mál. Það er þó enn mun auðveldara fyrir svía og dani að skilja ritað mál hvors annars en talmál. Nútíma danska einkennist af sterkri tilhneigingu til að sleppa mörgum hljóðum í framburði sem gerir hana erfiða að skilja fyrir útlendinga.
Söguágrip
Fornausturnorræna er í Svíþjóð nefnd rúnasænska og í Danmörku rúnadanska, þó að fram á 12. öld hafi sama mál verið talað á báðum landsvæðunum. Málin eru nefn rúnamál vegna þess að allt ritmál sem til er frá þessum tíma er rúnaletur. Megnið af fornnorrænu rúnasteinunum eru áletraðir með yngra Fuþark stafrófinu sem einungis hafði 16 bókstafi. Vegna þess að svo fáa stafi var um að velja var hver stafur notaður fyrir mörg hljóð. Til dæmis var sérhljóðið u einnig notað fyrir o, ø og y, og rúnin i var notuð fyrir e.
Á miðöldum breytist smám saman við ritun latínutexta á Norðurlöndum "ae" í æ – og einnig stundum í a' –. Samsetningin "aa" varð á sama hátt að aa, og "oe" varð oe. Þessir þrír bókstafir urðu á dönsku æ, å og ø.
Dönsk tunga var fyrir og um ár 1000 mikið töluð í norðausturhluta Englands. Á þeim tíma var tungumál norrænna manna nefnd dönsk tunga hvort sem þeir komu frá Danmörku, Noregi eða Svíþjóð.
Nútímadanska einkennist mjög af áhrifum frá þýsku (ekki minnst lágþýsku) og einnig frönsku. Þýsk orð komu inn í málið þegar á miðöldum gegnum verslunarsamskipt við hansakaupmenn. Einnig var algengt að danskir handverksmenn færu til Evrópu í leit að þjálfun og vinnu og urðu þeir að læra þýsku til að geta haft samskipti við fólk. Þegar þeir sneru heim héldu þeir oft áfram að nota fræðiorð sem þeir höfðu lært erlendis og tengdust iðn þeirra. Frönsk áhrif voru sterk innan dómskerfisins og stjórnkerfisins og franska leikhúsið, myndlist og tónlist leiddu af sér mörg tökuorð sem nú eru álitin fullkomlega eðlileg í dönsku, eins og orðin genre og bureau. Danska tók greiðlega við öllum þessum nýju orðum, oft þar sem hliðstæð heiti voru ekki til í dönsku. Stafsetningin hélst yfirleitt óbreytt en framburður og beyging tökuorðanna varð smám saman dönsk.
Mállýskur
Stöðluð danska (rigsdansk eða rigsmål) byggir á þeim mállýskum sem talaðar voru í og kringum Kaupmannahöfn. Mállýskumunur var áður mjög áberandi í dönsku hafur nú mikið minnkað og allar mállýskurnar hafa mjög aðlagast ríkisdönskunni.
Mállýskurnar eru flokkaðar í: Østdansk („austurdanska“), ødansk („eyjadanska“) og jysk („jóska“)
Sögulega séð er austurdanska það sem nú er suðursænska mállýskan skánska, og mállýskan sem töluð var á eyjunni Borgundarhólmi. Skánn, ásamt héruðunum Blekinge og Halland, voru hluti af Danmörku til 1658. Þó margt sé enn líkt í skánsku og bornhólmsku hafa báðar mállýskurnar í reynd aðlagast sitt hverju ríkismáli. Bornhólmskan hefur til dæmis þrjú kyn nafnorða öfugt við samkyn og hvorugkyn í venjulegri dönsku.
Að telja á dönsku
Danska talnakerfið er byggt á grunneiningunni tuttugu eins og í frönsku ólíkt öðrum norrænum málum. Þetta þýðir að 20 (tyve) er grunnurinn: Tres (stytting á tresindstyve) þýðir þrisvar sinnum 20, það er 60; firs (stytting á firsindstyve) þýðir fjórum sinnum 20 það er 80. Halvtreds þýðir (3 - 1/2) sinnum 20 (bókstaflega, „hálfur þriðji“, það er tvisvar sinnum 20 plús helmingur af 20), það er 50; halvfjerds þýðir (4 - 1/2) sinnum 20, það er 70; og halvfems þýðir (5 - 1/2) sinnum 20, það er 90.
10-Ti, 20-Tyve,  30-Tredive,  40-Fyrre,  50-Halvtreds,  60-Tres,  70-Halvfjerds,  80-Firs,  90-Halvfems,  100-Hundrede
Ritmál
Danska notar latneska stafrófið að viðbættum þremur bókstöfum: æ, ø, og å. Danska og norska nota sömu stafrófsröð. Breytingar voru gerðar á stafsetningu 1948 þar sem bókstafurinn „å“ (sem þegar var notaður í norsku og sænsku) var tekinn upp í stað „aa“. Í nöfnum er gamla stafsetningin stundum enn notuð (til dæmis er Ålborg stundum stafað Aalborg).
Danska og norska nota sama stafróf með 29 bókstöfum:
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Æ, Ø, Å.
Steinunn
Steinunn er íslenskt kvenmannsnafn.
Dwayne Johnson
Dwayne Douglas Johnson (fæddur 2. maí 1972), einnig þekktur sem The Rock, er bandarískur leikari, söngvari, kaupsýslumaður og fyrrverandi atvinnuglímumaður. Almennt álitinn sem einn besti atvinnuglímumaður allra tíma, hann glímdi fyrir WWE í átta ár áður en hann hóf leiklistarferil. Kvikmyndir hans hafa þénað yfir 10,5 milljarða bandaríkjadala um allan heim, sem gerir hann að einum tekjuhæsta og launahæsta leikara heims.
Fremri-Kot
Fremri-Kot er innsta býli í Norðurárdal við rætur Öxnadalsheiðar. Áður nefndist býlið Hökustaðir og er þess getið í Landnámabók, þar sem Örreksheiði upp frá Hökustöðum er sögð kennd við landnámsmanninn Þorbrand örrek. Örnefnið Örreksheiði er nú óþekkt.
Hökustaða er einnig getið í Sturlungu því þangað kom Eyjólfur ofsi Þorsteinsson með lið sitt á leið til Flugumýrarbrennu haustið 1253 og setti þar gæslumenn svo ekki bærist njósn þaðan um komu brennumanna. Þorgils skarði Böðvarsson kom líka við þar á leið til bardagans á Þveráreyrum 1255. Líklega breyttust nöfn Hökustaða og Þorbrandsstaða ekki í Fremri-Kot og Ytri-Kot fyrr en á 16. eða 17. öld, hugsanlega í kjölfar skriðufalla sem gætu hafa lagt jarðirnar í eyði um skeið.
Mikil skriðuföll urðu svo í Norðurárdal 6. júlí 1954 eftir stórrigningar sem gengið höfðu yfir sólarhringinn á undan. Margar skriður féllu þá á land Fremri-Kota, eyðilögðu stærstan hluta túnsins og eyddu fjárhúsi og hlöðu, hesthúsi og haughúsi. Mikill hluti þjóðvegarins eyðilagðist einnig og Valagilsá, sem rennur á landamerkjum Kota og Silfrastaðaafréttar, sópaði af sér brúnni og ruddi burt varnargarði. Húsfreyjan á Fremri-Kotum var ein heima með fimm ung börn og ætlaði hún að leita skjóls með þau í fjárhúsinu, sem hún taldi á öruggari stað en bæjarhúsið, og var komin með þau út á hlað en þá kom mikil skriða sem staðnæmdist rétt ofan við íbúðarhúsið og skemmdist það ekki, en fjárhúsið sópaðist burtu.
Systkinin og skáldin Ólína Jónasdóttir (1885-1956), Hallgrímur Jónasson (1894-1991) kennari og Frímann Ágúst Jónasson (1901-1988) skólastjóri voru alin upp á Fremri-Kotum og kennd við bæinn.
Schwarzschild-geisli
Schwarzschild-geisli er eiginleiki massa og gefur mörk fyrir því hvenær hann verður það mikill að ef honum yrði þjappað saman í kúlu, sem væri með geisla að stærð Schwarzschild-geisla massans, þá heldur massinn áfram að þjappast og verður að lokum að þyngdarsérstæðu. Þetta er einmitt það sem talið er að gerist við myndun svarthols.
Reikna má Schwarzschild-geisla, rs með eftirfarandi jöfnu: þar sem G er þyngdarfastinn, m massi og c ljóshraði.
Um jörðina gildir: sem þýðir að til að jörðin félli saman í þyngdarsérstæðu þyrfti hún að þjappast saman í kúlu með um 9 mm geisla.
Gestrún
Gestrún er íslenskt kvenmannsnafn.
FK Sūduva
Futbolo klubas Sūduva er lið sem er í litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu. Liðið var stofnað árið 1968. Núverandi völlur Hikvision Arena tekur tæp 6.250 í sæti.
Leikmenn
Uppfært: 9. ágúst 2023
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
(fra FK Kauno Žalgiris)
Loftþrýstingur
Loftþrýstingur (fyrrum nefndur loftvægi) er þrýstingur andrúmsloftsins, mældur með loftvog. Algengar mælieininginar eru: millíbar, hektópaskal og loftþyngd (atm). Staðalþrýstingur við yfirborð jarðar er 1013,25 hPa.
Jón Bragi Bjarnason
Jón Bragi Bjarnason (15. ágúst 1948 - 3. janúar 2011) var doktor í lífefnafræði og prófessor í þeirri grein við Háskóla Íslands. Hann var um tíma stjórnarformaður Raunvísindastofnunar Háskólans. Jón Bragi stofnaði og rak fyrirtækið Ensímtækni ehf. sem framleiddi snyrtivörur undir merkinu Dr. Bragi og notaði í þær virk ensmím úr sjávarfangi.
Guillaume François Antoine l'Hôpital
thumb|right|Guillaume de l'Hôpital Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hôpital (1661 – 1704) var franskur stærðfræðingur. Hann skrifaði fyrstu kennslubókina um diffrun og örsmæðareikning og var hún ásamt annarri sem hann skrifaði um hnitarúmfræði (analytic geometry) notuð til kennslu í heila öld, eða lungann úr 18. öldinni. Í fyrri bókinni er regla l'Hôpitals, sem vitað er að er komin frá Johann Bernoulli (Jean Bernoulli), en hann sendi greifanum ýmsar uppgötvanir sínar í skiptum fyrir fjárhagslegan stuðning.
798
Árið 798 (DCCXCVIII í rómverskum tölum)
Carl Wilhelm von Sydow
thumb|right|Carl von Sydow (fremst á mynd) í [[Kivíkurgröfinni.]] Carl Wilhelm von Sydow (21. desember 1878 – 4. mars 1952) var sænskur þjóðfræðingur. Hann beitti líffræðilegum skýringarlíkönum til að útskýra útbreiðslu menningar. Hann vildi meina að þegar menning skýtur rótum á nýjum stað þróast hún og myndar nýtt afbrigði vegna áhrifa frá hinu nýja umhverfi, en ríkjandi stefna í þjóðfræðirannsóknum á þeim tíma, landfræðilega rannsóknaraðferðin eða „finnski skólinn“, hélt því fram að menning útvatnaðist jafnt og þétt eftir því sem hún fjarlægðist uppsprettu sína. Hann gagnrýndi flokkunarkerfi finnska skólans fyrir að vera ekki nógu vísindalegt og vildi sterkt aðgreinandi flokkunarkerfi fyrir sagnaminni í anda flokkunarkerfis Carls von Linné. Von Sydow var þekktasti þjóðfræðingur Norðurlanda á sinni tíð. Sonur hans er leikarinn Max von Sydow.
Grafarþögn
Grafarþögn er spennusaga eftir Arnald Indriðason, sem út kom árið 2001.
Ensk þýðing eftir Bernard Scudder hlaut Gullrýtinginn árið 2005.
Halla Signý Kristjánsdóttir
Halla Signý Kristjánsdóttir (f. 1. maí 1964 á Flateyri) er þingmaður Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi frá kosningunum 2017. Hún starfaði áður ýmis störf á vegum hins opinbera á Vestfjörðum og situr nú í atvinnuvega- og velferðarnefnd. Halla er systir Jóhannesar Kristjánssonar skemmtikrafts og eftirhermu.
Abdrabbuh Mansur Hadi
Abdrabbuh Mansur Hadi (f. 1. september 1945) er jemenskur stjórnmálamaður og fyrrum herforingi sem naut alþjóðlegrar viðurkenningar sem forseti Jemen. Hadi tók við embætti forseta landsins í kjölfar jasmínbyltingarinnar árið 2012 og gegnir því enn að orðinu til en eiginleg völd hans eru nú lítil sem engin vegna yfirstandandi borgarastyrjaldar í landinu. Þar sem bæði höfuðborgin Sana og önnur stærsta borgin, Aden, hafa fallið í hendur uppreisnarmanna hefur Hadi aðsetur í Ríad í boði sádi-arabískra bandamanna sinna. Hadi sagði af sér sem forseti í apríl 2022 og framseldi vald sitt sérstöku leiðtogaráði.
Æviágrip
Abrabbuh Mansur Hadi fæddist árið 1945 á tíma breskra nýlenduyfirráða í Jemen. Hann útskrifaðist úr hernaðarháskóla í Jemen árið 1966 og nam við herskóla í Egyptalandi og Sovétríkjunum á áttunda áratugnum. Á næstu árum gegndi hann ýmsum ábyrgðarstöðum í her Suður-Jemen en eftir að sitjandi stjórn landsins bað ósigur í borgarastríði árið 1986 flúði hann til nágrannaríkisins Norður-Jemen ásamt forseta landsins.
Árið 2012 neyddist Saleh til að segja af sér sem forseti Jemen í kjölfar fjöldamótmæla sem brutust út í arabíska vorinu. Saleh lét völdin ganga til Hadi, sem var síðan kjörinn forseti í kosningum sem haldnar voru þann 23. febrúar árið 2012. Hadi var eini frambjóðandinn á kjörseðlunum og samkvæmt opinberum talningum hlaut hann 99,8% atkvæða með um 66% kjörsókn. Þrátt fyrir forsetaskiptin hélt Saleh þó verulegum völdum sem formaður Alþýðufylkingarinnar, stjórnarflokksins sem þeir Hadi tilheyrðu báðir. Eftir að Hadi hvatti Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna til að samþykkja refsiaðgerðir gegn Saleh árið 2014 var hann rekinn úr stjórn flokksins og margir ráðherrar í ríkisstjórn hans sem hliðhollir voru Saleh sögðu af sér.
Þann 11. ágúst árið 2019 glataði stjórn Hadi yfirráðum í Aden þegar Umbreytingaráð suðursins, samtök sem vilja endurheimta sjálfstæði Suður-Jemen, snerist gegn Hadi og hertók borgina með hjálp Sameinuðu arabísku furstadæmanna.
Hadi hefur nú aðsetur í Ríad, höfuðborg Sádi-Arabíu, og hefur aðeins fengið að ferðast til og frá Jemen með velþóknun sádi-arabískra stjórnvalda, sem annast mestallan stríðsreksturinn í nafni stjórnar hans.
Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.