cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galileo Galilei
Uppgötvun sjónaukans
thumb|Eftirlíking af sjónauka Galíleó Á þessum tímapunkti urðu vendingar á ferli Galileó. Vorið 1609 frétti hann að í Hollandi hefði verið fundið upp tæki sem sýndi fjarlæga hluti eins og þeir væru nálægt. Með ítrekuðum tilraunum, uppgötvaði hann hugmyndina á bakvið sjónaukann og gerði sína eigin og hafði til sölu í gleraugnaverslun. Aðrir uppfinningamenn höfðu gert svipaðar uppfinningar og Galileo, en hann skar sig úr því hann komst fljótt að því hvernig var hægt að bæta tækið og gerði sífellt betri sjónauka. Í ágúst þetta sama ár kynnti hann uppfinningu sína fyrir feneyska öldungaþinginu. Hann fékk að launum æviráðningu sem prófessor við háskólann í Padua og laun hans voru tvöfölduð. Galileo var nú einn af launahæstu prófessorunum við háskólann. Haustið 1609 byrjaði Galíleó að fylgjast með himninum með sjónauka sem stækkuðu allt að 20 sinnum. Í desember dró hann fasa tunglsins eins og sést í gegnum sjónauka, sem sýnir að yfirborð tunglsins er ekki slétt, eins og var talið, en það er gróft og ójafnt. Í janúar 1610 uppgötvaði hann fjögur tungl sem snúast um Júpíter. Galileo komst einnig að því að sjónaukinn sýndi margar stjörnur sem eru ekki sýnilegar með berum augum. Þessar uppgötvanir voru algjör opinberun og Galíleó gaf út bók, Sidereus Nuncius (The Sidereal Messenger), þar sem hann lýsti þessum uppgötvunum. Hann helgaði bókina Cosimo II de Medici (1590-1621), fyrrum hertoga, sem hann hafði kennt í stærðfræði fyrir nokkrum árum og nefndi hann tunglið Jupiter eftir Medici-fjölskylduna: Sidera Medicea, eða "Medicean Stars. Galileo var verðlaunaður með skipun sem stærðfræðingur og heimspekingur stórhertogans af Toskana, og haustið 1610 sneri hann aftur til lands síns sem þekktur maður. Áður en hann fór frá Padua, hafði hann uppgötvað undursamlegt útlit Satúrnusar og í Flórens uppgötvaði hann að Venus fer í gegnum breytingar stig eins og tunglið gerir.
Elizabeth Loftus
Elizabeth Loftus er sálfræðingur sem fæst helst við rannsóknir á minni, sérstaklega á minnisbrenglun. Hún er fræg fyrir tilraunir sem sýndu að hægt er að mynda hjá fólki falskar minningar.
Kleppavatn
Kleppavatn er vatn á Arnarvatnsheiði. Það er 0,76 km², grunnt og í 398 m hæð yfir sjó.
Bæði urriði og bleikja er í vatninu.
Leiðin til vatnsins er styttri og greiðari en til margra annarra vatna á heiðinni. Farið er út af gömlu þjóðleiðinni eftir jeppaslóð vestur yfir Norðlingafljót að Fiskivatni og síðan er jeppaslóð á milli vatnanna. Vegalengdin frá Reykjavík er 187 km.
Anton Bruckner
thumb|right|Anton Bruckner Anton Bruckner (4. september 1824 – 11. október 1896) var austurrískur höfundur sem er þekktastur fyrir sinfóníur, messur og mótettur.
Solomon Asch
Verk Asch urðu kveikjan að umdeildum tilraunum félagssálfræðingsins Stanley Milgram, og Asch var leiðbeinandi Milgrams í doktorsverkefni hans við Harvard-háskóla.
Þórður Sveinbjörnsson
Þórður fæddist á Ytra-Hólmi á Akranesi og voru foreldrar hans Sveinbjörn Þórðarson lögréttumaður á Hvítárvöllum og fyrri kona hans, Halldóra Jónsdóttir. Þórður lærði í heimaskóla hjá Geir Vídalín biskupi og útskrifaðist með stúdentspróf 1802. Hann var svo skrifari Stefáns Stephensen amtmanns í hálfan annan áratug en hóf lögfræðinám við Kaupmannahafnarháskóla 1817 og lauk prófi vorið 1820. Hann fékk heiðurspening háskólans 1819 fyrir ritgerð sögulegs efnis.
Þórður vann síðan um tíma í Rentukammerinu en var skipaður sýslumaður í Árnessýslu 1822 og fór þá til Íslands. Hann varð 1. assessor í Landsyfirrétti 1834 og háyfirdómari 1836 og þjónaði því embætti til dauðadags. Hann gegndi landfógetaembættinu og jafnframt bæjarfógetaembættinu í Reykjavík frá hausti 1835 til 24. febrúar næsta ár og aftur um sumarið nokkurn tíma og gegndi einnig störfum stiftamtmanns í nokkra mánuði 1836. Hann fékk konferensráðsnafnbót 1848.
Þórður sat á Alþingi sem konungkjörinn þingmaður fimm fyrstu þingin, var forseti þess 1847, og var jafnframt konungkjörinn fulltrúi á þjóðfundinum 1851.
Fyrri kona Þórðar var Guðrún Oddsdóttir Stephensen, ekkja Stefáns Stephensen, en börn þeirra dóu ung. Þau hjónin bjuggu í Hjálmholti í Flóa en þegar Þórður var skipaður dómari fluttu þau að Nesi við Seltjörn. Guðrún dó 1838 og tveimur árum síðar giftist Þórður Kristínu Cathrine Lauritzdóttur Knudsen, einni hinna kunnu Knudsenssystra, sem þóttu einhverjar helstu glæsimeyjar Reykjavíkur um 1830-40. Kristín var 27 árum yngri en Þórður en hafði nokkrum árum áður hneykslað Reykvíkinga með því að eignast barn með manni systur sinnar og þóttu því nokkur tíðindi í bæjarlífinu þegar hún giftist einum æðsta embættismanni landsins. Þórður ættleiddi son hennar, sem eftir það nefndist Lárus Sveinbjörnsson, og eignuðust þau Kristín svo átta börn saman. Á meðal þeirra voru Sveinbjörn Sveinbjörnsson tónskáld og Áróra, kona Christians Trampe greifa, sonar Jørgens Ditlevs Trampe stiftamtmanns.
Mariano Rajoy
Mariano Rajoy Brey (f. 27. mars 1955) er spænskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Spánar frá 2011 til 2018.
Hann var kosinn leiðtogi Þjóðarflokksins (Partido Popular) árið 2004 en flokkurinn hlaut stóran sigur í kosningunum 2011. Flokkur fólksins missti meirihluta sinn í kosningunum 2015 en ekki tókst að mynda ríkisstjórn eftir þær kosningar. Boðað var aftur til kosninga árið 2016 og þá var Rajoy kosinn aftur í embætti forsætisráðherra í minnihlutastjórn.
Lestarslys
thumb|Þessi lest gekk of langt í [[Montparnasse í Frakklandi árið 1865.]] Lestarslys eru slys sem að gerast í umferð lesta. Þau geta falið í sér t.d. árekstur tveggja eða fleiri lesta, að lest fari útaf sporinu eða að lest lendi í árekstri við hlut á teinunum, t.d. bifreið.
Mannskæðustu lestarslys sögunnar eru:
Mariano Rajoy
Vantrauststillaga var samþykkt gegn Rajoy á spænska þinginu þann 1. júní 2018 vegna spillingarmála er vörðuðu ólöglegar greiðslur til ýmissa flokksfélaga hans. Í kjölfarið tók Pedro Sánchez, þá leiðtogi stjórnarandstöðunnar, við af Rajoy sem forsætisráðherra.
Robert Audi
Robert Audi (fæddur í nóvember 1941) er bandarískur heimspekingur, sem fæst einkum við þekkingarfræði og siðfræði, einkum innsæishyggju í siðfræði og athafnafræði. Hann er O'Brien-prófessir í heimspeki við Notre Dame-háskóla en var áður deildarforseti í viðskiptaskóla háskólans. Í bók sinni frá 2005, The Good in the Right, ver hann nýja útgáfu af innsæishyggju W. D. Ross og leggur grunn að þekkingarfræði siðfræðinnar. Hann hefur einnig skrifað um stjórnspeki, einkum um tengsl ríkis og trúfélaga.
Starfsferill
Audi lauk B.A.-gráðu frá Colgate-háskóla í New York-ríki og M.A.- og Ph.D. gráður frá Michigan-háskóla. Hann kenndi um skeið við Texas-háskóla í Austin og árum saman sem Charles J. Mach-háskólaprófessor í heimspeki við Nebraska-háskóla í Lincoln áður en hann flutti sig yfir til Notre Dame-háskóla. Hann var ritstjóri fyrstu og annarrar útgáfu The Cambridge Dictionary of Philosophy (1995, 1999). Hann var einnig ritstjóri ritraðanna Modern Readings in Epistemology og Modern readings in Metaphysics.
Þekkingarfræði
Audi er málsvari kenningar sem hann nefnir brigðgenga bjarghyggju (e. fallibilistic foundationalism). Hann telur að bjarghyggja sé eina raunhæfa andsvarið gegn þekkingarfræðilegum vítarunurökum. Samkvæmt vítarunurökunum eru fjórar leiðir opnar ef sérhver skoðun þarf að vera réttlætt: vítaruna, vítahringur, grundvöllur fundinn í skoðun sem telst ekki þekking eða grundvöllur fundinn í skoðun sem er sjálfréttlætt.
Audi telur að bjarghyggja sé venjulega álitin óbrigðul. Það er að segja, hún felur venjulega í sér að þekking byggist á grundvallarskoðunum sem eru frumsendur og nauðsynlega sannar og að öll önnur þekking sé leidd af þeim. En Audi telur að bjarghyggja geti verið brigðul í þeim skilningi að skoðanirnar sem rísa á grunninum séu fengnar með tilleiðslu út frá grunnskoðununum og geti því reynst rangar. Hann heldur einnig að grundvallarskoðanir þurfi ekki að vera nauðsynleg sannindi.
Dar es Salaam
thumb|right|Höfnin í Dar es Salaam. Dar es Salaam (دار السلام), áður Mzizima, er stærsta borg Tansaníu og fyrrum höfuðborg landsins. Íbúafjöldi var áætlaður tvær og hálf milljón árið 2003. Borgin er hafnarborg við Indlandshaf, aðalhöfn Tansaníu og höfuðstaður samnefnds héraðs. Þaðan eru fluttar út vörur eins og kaffi, baðmull, sísaliljuhampur og húðir.
Frá 1973 hefur staðið yfir flutningur höfuðborgar Tansaníu til Dódómu sem er meira miðsvæðis. Enn er flutningnum ekki að fullu lokið og Dar es Salaam er enn helsta borg Tansaníu.
María Skotadrottning
thumb|right|María Stúart, málað [[1560 til 1561.]] '''María 1. Skotadrottning eða María Stúart''' (8. desember 1542 — 8. febrúar 1587) var drottning Skotlands frá 14. desember 1542 til 24. júlí 1567 þegar hún var neydd til að afsala völdum sínum í hendur eins árs gamals sonar síns, Jakobs. Hún var jafnframt drottning Frakklands 1559-1560. Foreldrar hennar voru Jakob V Skotakonungur og Mary of Guise, kona hans, sem var frönsk.
Móðir Jakobs V var Margaret Tudor, sem var systir Hinriks VIII og var María því næst á eftir Elísabetu 1. í erfðaröðinni að ensku krúnunni og auk þess kaþólsk þannig að mótmælendur í Skotlandi og Englandi litu á hana sem ógnun. Hún ólst upp við frönsku hirðina og giftist árið 1558 Frans 2. Frakkakonungi. Þegar hann lést 1560 sneri hún aftur til Skotlands.
Árið 1565 giftist hún hinum enska Darnley lávarði og átti með honum soninn, Jakob, en Darnley efndi til samsæris gegn henni og var myrtur 1567. Gifting hennar og James Hepburn af Bothwell gerði það að verkum að skoski aðallinn snerist gegn henni og hún var neydd til að segja af sér. Þegar hún flúði til Englands lét Elísabet handtaka hana og halda henni í fangelsi næstu árin. Þegar vísbendingar komu fram um aðild hennar að samsæri gegn Elísabetu lét hún draga hana fyrir rétt þar sem hún var dæmd fyrir svik og tekin af lífi.
Diskgrýta
Diskgrýta eða vorgrýta (fræðiheiti; Claytonia perfoliata ) er plöntutegund sem var lýst af James Donn og Carl Ludwig von Willdenow. Hún er frá Suður-, Mið-, og Norður-Ameríku.
Kúbufura
Kúbufura (fræðiheiti: Pinus cubensis) er furutugund sem er einlend í ausutrhluta hálendis Kúbu, og er bæði í Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra.
Hin náskylda fura: P. occidentalis sem vex á nágrannaeyjunni Hispaníólu, er flokkuð sem samheiti af sumum grasafræðingum. Nýjustu rannsóknir benda til að P. cubensis sé gild tegund, hinsvegar er ekki eining um hvort stofninn á Sierra Maestra í suðri sé af tegundinni P. cubensis eða sé tegundin Pinus maestrensis.
Stofnarnir á Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra hafa líklega nýlega orðið aðskildir, eins og nýlegar erfðarannsóknir benda til.
Strabon
thumb|right|250px|Strabó Strabon (Strabo eða Strabó) (Στράβων; 63 f.Kr. – 24) var forngrískur landafræðingur, heimspekingur og sagnfræðingur sem bjó í Litlu-Asíu. Hann var uppi á tímum þegar Rómverska lýðveldið var að umbreytast í Rómverska keisaraveldið.
Versalir (aðgreining)
Versalir getur átt við:
Albertína Friðbjörg Elíasdóttir
Albertína Friðbjörg Elíasdóttir (f. 17. febrúar 1980) er alþingismaður fyrir Samfylkinguna í Norðausturkjördæmi. Hún var kjörin á þing árið 2017. Albertína fæddist á Ísafirði og ólst þar upp. Hún lauk stúdentsprófi frá MH árið 2000, B.Sc prófi félagsfræði árið 2005 og M.Sc. prófi í landafræði frá Háskóla Íslands. Albertína hefur starfað hjá Ísafjarðarbæ og Atvinnuþróunarfélagi Vestfirðinga og verið formaður Fjórðungssambands Vestfirðinga, verkefnastjóri hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands á Ísafirði og verkefnastjóri atvinnumála hjá Akureyrarbæ. Albertína var bæjarfulltrúi í Ísafjarðarbæ 2010–2014 og var forseti bæjarstjórnar 2011 og 2013.
Betula luminifera
Betula luminifera er tegund af birkiætt sem var lýst af Hubert J.P. Winkler. Engar undirtegundir finnast skráðar.
Kúbutúnfiskur
Kúbutúnfiskur eða Svartuggatúnfiskur (fræðiheiti Thunnus atlanticus) er túnfiskur sem finnst aðeins í Vestur-Atlantshafi frá Cape Cod til Brasilíu. Þessi tegund er minnsti túnfiskurinn af ættkvísl Túnfiska og er mest 100 sm langur og 21 kg. Fiskurinn nær kynþroska tveggja ára og hrygnir á úthafssvæðum á sumrin. Svartuggatúnfiskur lifir í heitum sjó, helst á svæðum þar sem sjávarhiti er yfir 20°C.
Matís ohf
Matís ohf. var stofnað árið 2007 við sameiningu þriggja opinberra stofnana: Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknir Keldnaholti og Rannsóknastofu Umhverfisstofnunnar.
Fyrirtækið
Hlutverk Matís er að bæta fæðuöryggi, bæta lýðheilsu og stuðla að verðmæta aukningu með því að efla nýsköpun og auka verðmæti matvæla, stuðla að öryggi matvæla, stunda þróunar- og rannsóknastarf og efla samkeppnishæfni íslenskrar matvælaframleiðslu á alþjóðlegum vettvangi. Matís þjónar jafnt opinberum aðilum sem einkaaðilum. Matís sér einnig um ýmsar mælingar og fræðslu fyrir stjórnvöld á Íslandi. Fyrirtæki rekur rannsóknarstofur þar á meðal tvær tilvísunarrannsóknarstofur fyrir Salmónellu og Kamfílóbakter.
Það á í samstarfi við ýmis fyrirtæki bæði íslensk sem erlend, sem dæmi um samstarfsaðila má nefna: Marel, HB Grandi, Lýsi, Skagann, TrackWell, HB Granda, Promens Tempra, Háskóla Íslands, Brim, Samherja, Genís, Actavis, hundahreysti, Pepsico, Nestlé og marga fleiri.
Áhersla er lögð á að bæta nýtingu á vannýttum afurðum eins og þörungum og slógi og auka verðmæti og bæta nýtingu. Auk þess stunda rannsóknir á líftækni og lífvirkum efnum. Í líftæknirannsóknum er leitast við að nýta íslenska náttúru sjálfbært til framleiðslu á eftirsóttum lífefnum og ensímum. Niðurstöður rannsóknanna hafa meðal annars sýnt fram á jákvæð áhrif fiskpróteina og þangefna á blóðþrýsting. Þá geta lífvirk efni aukið stöðugleika matvæla og haft jákvæð áhrif á heilsu.
Háskóli Íslands
Háskóli Íslands og Matís ohf. hafa gert með sér samning um að efla verklega kennslu og vísindastarf á sviði matvælafræði, matvælaverkfræði, líftækni og matvælaöryggis. Með samningnum fer verkleg leiðbeining meistara- og doktorsnema Háskóla Íslands fram hjá Matís. Nokkrir starfsmenn Matís kenna í B.S. og M.S. námi við Matvæla- og næringafræðaskor Raunvísindadeildar Háskóli Íslands.
Háskólinn á Akureyri
Samstarf Matís og Háskólans á Akureyri felur meðal annars í sér að sérfræðingar fyrirtækisins annast kennslu við Auðlindadeild HA, samkvæmt hæfismati (lektor - dósent - prófessor) á ákveðnum sviðum sem tengjast auðlindafræðum.
Háskólinn í Reykjavík
Opni háskólinn í Háskóla Reykjavíkur, Matís og Reykjavíkur Akademían eru í samstarfi um þróun námskeiða og námslína auk kennslu til að efla menntun í íslensku atvinnulífi. Með samstarfinu vill Opni háskólinn auðga íslenskt samfélag með miðlun og virkjun þekkingar utan hefðbundinna námslína á háskólastigi.
Hólaskóli
Samningur Matís og Hólaskóla kveður meðal annars á um að kennarar og nemendur skólans munu vinna að rannsókna- og þróunarverkefnum með sérfræðingum Matís og að sérfræðingar fyrirtækisins muni koma að kennslu við skólann, einkum hvað varðar leiðsögn við nemenda- og rannsóknaverkefni.
Sjávarútvegsskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna
Kennsla við Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna er orðinn hluti af reglulegri starfsemi Matís síðustu árin. Hafrannsóknastofnunin hefur veg og vanda af rekstri skólans, en hann er rekinn í samstarfi við Matís, Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. Skólinn er starfræktur samkvæmt sérstöku samkomulagi við Háskóla Sameinuðu þjóðanna og er fjármögnun hans að mestu leyti hluti af framlögum Íslands til þróunaraðstoðar. Skólinn veitir sex mánaða nám og starfsþjálfun fyrir fagfólk og sérfræðinga frá þróunarlöndunum og ríkjum fyrrum lýðvelda Sovétríkjanna.
Starfsstöðvar Matís
Matís rekur starfsstöðvar um land allt, að höfuðstöðvum fyrirtækisins í Reykjavík meðtöldum. Þær eru:
Tenglar
Heimasíða Matís
Stanley Milgram
Stanley Milgram (1933-1984) var félagssálfræðingur, sem gerði mikilvægar og umdeildar tilraunir á hlýðni og undirgefni, svokallaðar Milgramtilraunir.
Ulrik Christian Gyldenløve
Ulrik Christian Gyldenløve er einna þekktastur á Íslandi fyrir það að hafa verið skipaður fyrsti stiftamtmaður hérlendis, aðeins 5 ára gamall, og hafði hann í sjálfu sér alls engin afskipti af Íslandsmálum framan af. Fimmtán ára að aldri var hann sendur til Hollands í sjóliðsforingjanám og fékk aðmírálstign þegar heim kom. Árið 1701 varð hann yfirmaður alls danska flotans og fékk leyfi hjá Friðrik 4. hálfbróður sínum, sem þá var orðinn konungur, til að láta koma á fót sjóliðsforingjaskóla í Kaupmannahöfn.
Þegar Danir sögðu Svíum stríð á hendur 1709 og sænski flotinn settist um Kaupmannahöfn þótti Gyldenløve standa sig mjög vel við varnir borgarinnar, tók sjálfur þátt í sjóorrustunum og særðist illa. Hann féll svo í sjóorrustu á Køge-flóa rétt áður en stríðinu lauk, þegar sænsk leyniskytta skaut hann í hnakkann.
Gyldenløve var stiftamtmaður til dauðadags en átti lítinn þátt í landsstjórninni. Með árunum lagði hann þó jafnan gott til Íslandsmála en varð að sjá allt með annara augum, því að hann kom aldrei til Íslands.
Olga Tokarczuk
thumb|Olga Tokarczuk (2018) Olga Nawoja Tokarczuk (fædd 29. janúar 1962) er pólskur rithöfundur. Hún hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2018. Fyrsta bók hennar var ljóðabókin Miasta w lustrach (Borgir í spegli) sem kom út árið 1989. Fyrsta skáldsaga hennar Podróż ludzi księgi (Ferðalög bókafólksins) kom út árið 1993. Árið 1996 kom út skáldsaga hennar Prawiek i inne czasy (Ur og aðrir tímar). Bókin er sögð frá sjónarhóli fjögurra erkiengla.
Skjaldarmerki Íraks
thumb|right|Merki Íraks Skjaldarmerki Íraks er gullinn svartur örn Saladíns sem lítur til vinstri. Örninn er algengt tákn 20. aldar arabisma. Á brjóstinu er skjöldur með fána Íraks. Örninn heldur með klónum um stranga sem á er ritað جمهورية العراق Jumhuriyat Al-`Iraq eða „Lýðveldið Írak“.
Skjaldarmerkið var tekið upp 1965 eftir valdatöku Ba'ath-flokksins. Fáninn á skildinum hefur breyst nokkrum sinnum síðan.
Bjarmatoppur
Bjarmatoppur (fræðiheiti Lonicera tangutica ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína, Nepal og Myanmar.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Suomen Keskustanuoret
Suomen Keskustanuoret er ungliðahreyfing Finnska miðjuflokksins (Suomen Keskusta). Hreyfingin á m.a. aðild að Nordiska Centerungdomens Förbund.
Leoníd Brezhnev
Leoníd Íljítsj Brezhnev (kyrillískt letur: Леонид Ильич Брежнев; 19. desember 1906 – 10. nóvember 1982) var sovéskur stjórnmálamaður og aðalritari sovéska kommúnistaflokksins. Hann sat við stjórn Sovétríkjanna í átján ár, næstlengst allra Sovétleiðtoga á eftir Jósef Stalín. Á valdatíð hans jukust áhrif Sovétríkjanna á alþjóðavettvangi verulega, meðal annars vegna aukinna útgjalda til sovéska hersins. Hins vegar hófst efnahagsleg og samfélagsleg stöðnun á valdatíð hans.
Æviágrip
Brezhnev fæddist árið 1906 í Kamenskoje í rússneska keisaradæminu (þar sem nú er Kamianske í Úkraínu) til rússneskrar verkamannafjölskyldu. Hann útskrifaðist úr járnvinnsluskóla í Kamenskoje og gerðist járnverkfræðingur í úkraínska stáliðnaðinum. Hann gekk í ungliðahreyfingu kommúnistaflokksins árið 1923 og var orðinn virkur meðlimur flokksins árið 1929. Þegar seinni heimsstyrjöldin hófst var hann kvaddur í herinn og gegndi herþjónustu til ársins 1946, en þá hafði hann náð tign majór-hershöfðingja. Árið 1952 var Brezhnev útnefndur í miðstjórnarráð sovéska kommúnistaflokksins og varð árið 1957 fullgildur meðlimur miðstjórnarinnar. Árið 1964 tók Brezhnev þátt í valdaráni gegn Níkíta Khrústsjov, aðalritara flokksins, og tók við af honum sem leiðtogi Sovétríkjanna.
Leiðtogi Sovétríkjanna
Sem leiðtogi Sovétríkjanna jók Brezhnev pólitískan stöðugleika í ríkinu með íhaldssemi sinni, varkárni og viðleitni til að komast að sameiginlegum niðurstöðum með meðlimum miðstjórnarinnar. Spilling jókst hins vegar einnig vegna frændhygli hans og andstöðu við allar umbætur. Samfélagið og efnahagurinn leið fyrir það og tímabilið hefur í seinni tíð verið kennt við „stöðnun Brezhnevs“. Á alþjóðasviðinu ýtti Brezhnev á eftir svokallaðri slökunarstefnu, eða détente; viðleitni beggja heimsveldanna í kalda stríðinu til að slaka á spennu í samskiptum sínum og auka efnahagssamstarf. Þrátt fyrir þetta rak Brezhnev einnig herskáa utanríkisstefnu og Sovétríkin gripu inn í fjölda hernaðardeila á valdatíð hans. Meðal þessara hernaðarinngripa var innrás Sovétmanna í Afganistan. Í desember árið 1981 ákvað hann hins vegar að senda sovéska herinn ekki til þess að kveða niður óeirðir í Póllandi og batt þar með enda á Brezhnev-kenninguna, sem hafði gert ráð fyrir að Sovétmönnum bæri að beita hervaldi til þess að vernda kommúnismann ef honum væri ógnað á áhrifasvæði þeirra.
Eftir að heilsu hans hafði farið hrakandi í mörg ár lést Brezhnev þann 10. nóvember 1982 og Júríj Andropov tók við embætti hans. Brezhnev hafði hvatt til foringjadýrkunar á sjálfum sér, en þó ekki í nærri sama mæli og Stalín hafði gert. Míkhaíl Gorbatsjov, sem leiddi Sovétríkin frá 1985 til 1991, fordæmdi forystu og arfleifð Brezhnevtímans og hóf að gera Sovétríkin frjálslyndari.
Ímynd og orðspor Brezhnevs
Á langri valdatíð sinni sem leiðtogi Sovétríkjanna varð Brezhnev nokkurs konar táknmynd hins litlausa og aldurhnigna skrifræðis sem var farið að einkenna kommúnismann. Brezhnevs þótti mjög hégómafullur og glysgjarn og fór í seinni tíð að sæma sjálfan sig fjölmörgum heiðursmerkjum og æ háleitari heiðurstitlum. Hann hlaut fleiri en 100 heiðursmerki á stjórnmálaferli sínum. Hégómi Brezhnevs leiddi til þess að Sovétmenn fóru að gera gys að honum og segja fjölmarga brandara um hann, yfirleitt um óhóflegt dálæti hans á heiðursmerkjum:
James Prescott Joule
thumb|right|James Prescott Joule James Prescott Joule  (24. desember 1818 – 11. október 1889) var enskur eðlisfræðingur og bruggari, sem fæddist í Salford í Lancashire.
Mongólía
Mongólía er landlukt land í Austur-Asíu sem á landamæri að Rússlandi í norðri og Kína í suðri. Landið er rúmlega 1,5 milljón ferkílómetrar að stærð, en íbúar eru aðeins 3,3 milljónir sem gerir það að dreifbýlasta sjálfstæða ríki heims. Mongólía er stærsta landlukta land heims sem ekki á strönd að innhafi. Stór hluti landsins er þakinn gresju, með fjöll í norðri og Góbíeyðimörkina í suðri. Um helmingur íbúa landsins býr í höfuðborginni, Úlan Bator.
Mörg hirðingjaveldi hafa orðið til þar sem Mongólía er nú, meðal annars Xiongnu-veldið, Xianbei-veldið, Rouran-veldið, Göktürk-veldið og fleiri. Árið 1206 stofnaði Djengis Khan Mongólaveldið, sem var stærsta samfellda heimsveldi sögunnar. Barnabarn hans, Kúblaí Kan, lagði Kína undir sig og stofnaði Júanveldið. Eftir að það hrundi hörfuðu Mongólar til Mongólíu og tóku aftur upp fyrri hætti sem einkenndust af átökum milli ættbálka, fyrir utan valdatíð Dayan Khan og Tumen Zasagt Khan. Á 16. öld breiddist tíbeskur búddismi út í Mongólíu og styrktist enn frekar þegar Tjingveldið lagði landsvæðið undir sig á 17. öld. Snemma á 20. öld var nær þriðjungur karlmanna í Mongólíu búddamunkar. Þegar Tjingveldið hrundi árið 1911 lýstu Mongólar yfir sjálfstæði og fengu það formlega árið 1921. Skömmu síðar lenti Mongólía á áhrifasvæði Sovétríkjanna. Árið 1924 var Alþýðulýðveldið Mongólía stofnað sem sósíalistaríki. Eftir byltingarnar 1989 varð friðsöm lýðræðisbylting í Mongólíu árið 1990 sem leiddi til fjölflokkalýðræðis með nýrri stjórnarskrá 1992 og þróun í átt til markaðsbúskapar.
Um 30% íbúa Mongólíu eru hirðingjar eða hálfhirðingjar og hrossarækt er stór hluti af mongólskri menningu. Búddismi er ríkjandi trúarbrögð en trúlausir eru annar stærsti hópurinn. Íslam eru önnur stærstu trúarbrögðin í Mongólíu, einkum meðal Kasaka. Flestir íbúar eru Mongólar að uppruna, en um 5% eru Kasakar, Túvanar og aðrir minnihlutahópar, sem búa aðallega í vesturhluta landsins. Mongólía á aðild að Sameinuðu þjóðunum, Samstarfsráði Asíu, G77, Innviðafjárfestingabanka Asíu, Samtökum óháðra ríkja, og á í samstarfi við NATO. Mongólía gerðist aðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni árið 1997.
Heiti
Heitið Mongólía merkir einfaldlega „land Mongóla“ á latínu. Uppruni mongólska orðsins монгол mongol er óviss og orðið hefur ýmist verið talið dregið af heiti fjalls eða fljóts, afbökun á mongólska orðinu mongkhe-tengri-gal („eilífur himnaeldur“) eða dregið af Mugulü sem stofnaði Rouran-veldið á 4. öld. Upphaflega kemur heitið Mungu (kínverska: 蒙兀, pinyin Měngwù, miðkínverska Muwngu ) fyrir sem nafn á grein af Shiwei-þjóðinni í lista yfir norræna ættbálka frá tímum Tangveldisins á 8. öld, og tengjast líklega Mungku frá tímum Liaoveldisins. (kínverska: 蒙古, pinyin Měnggǔ, miðkínverska MuwngkuX ).
Eftir fall Liao-veldisins árið 1125 urðu Khamag-Mongólar leiðandi ættbálkur á mongólsku sléttunni. Styrjaldir þeirra gegn Jurchenum Jinveldisins (1115-1234) og Tatarabandalaginu drógu úr þeim mátt. Síðasti foringi ættbálksins var Yesügei, en sonur hans, Temüjin, sameinaði loks alla Shiwei-ættbálkana í eitt Mongólaveldi (Yekhe Monggol Ulus). Á 13. öld varð orðið „Mongólar“ að regnhlífarheiti yfir margar ólíkar mongólskumælandi þjóðir sem Djengis Khan ríkti yfir.
Saga
Þjóðin er komin af hirðingjaættflokkum sem um aldir hafa reikað um slétturnar. Djengis Khan gerði Mongólíu að stórveldi á þrettándu öld. Hann náði að sameina allar hirðingjaþjóðirnar og byggði upp ósigrandi reiðmannaher. Hver hermaður hafði þrjá til reiðar í hverjum herleiðangri til að yfirferðin yrði sem hröðust. Með ótrúlegri hörku og grimmúð náði Mongólía að þenja sig yfir stóran hluta Asíu, þar með talið Kína. Þegar ríki Mongóla var hvað stærst náði það allt frá Víetnam í austri að Ungverjalandi í vestri. Sonarsonur Djengis, Kublai Khan, var í ýmsum landvinningum og reyndi að halda ríkinu saman, en það tókst ekki og ríkið leystist fljótlega upp í minni einingar.
Seinna náðu Kínverjar völdum í Mongólíu og skiptu henni í Innri- og Ytri-Mongólíu sem voru héruð innan Kína. Ytri-Mongólía sagði skilið við Kína árið 1921 með stuðningi Sovétríkjanna og hefur kallað sig Alþýðulýðveldið Mongólíu frá árinu 1924. Kommúnismi var tekinn upp í landinu og hélst þangað til Sovétríkin féllu. Sovétríkin vörðu landið fyrir Japönum í síðari heimsstyrjöld og þegar slettist upp á vinskap Sovétmanna og Kínverja árið 1958 tóku Mongólar afstöðu með Sovétríkjunum og leyfðu þeim að reka herstöðvar á landi sínu.
Árið 1990 var bann við rekstri annarra stjórnmálaflokka en Kommúnistaflokksins afnumið en kommúnistar héldu þó áfram að vera með stærstu flokkum landsins. Árið 1992 var tekin upp ný stjórnarskrá í Mongólíu þar sem alþýðulýðveldið var afnumið og blöndu af forseta- og þingræði komið á.
Landfræði
Í Norður-, Mið- og Vestur-Mongólíu mikið fjalllendi sem nær upp í 3600 metra hæð. Á landamærunum við Rússland er nokkuð um eldfjöll. Flestar ár landsins aldrei komast til sjávar en hverfa í sölt stöðuvötn. Fjölbreytt dýralíf er í kringum stöðuvötn landsins, einkum norðantil. Loftslag Mongólíu er hefðbundið meginlandsloftslag en öfgakennt, vetur eru langir, kaldir og þurrir en sumrin heit. Úrkoma er allt frá 50 mm á ári í Góbíeyðimörkinni upp í 500 mm í fjöllunum, en meirihluti landsins er allþurr.
Dýra- og plöntulíf er fjölbreytt, skógar, gresjur og steppur skiptast á með sínum plöntu- og dýrategundum. Veðurfar og hæð yfir sjó setja vistkerfinu þó þröngar skorður.
Stjórnmál
Þar til 27. júní 2004 var Byltingarflokkur Alþýðunnar stærsti flokkur Mongólíu, en hann var stofnaður af fyrrverandi kommúnistaleiðtogum landsins þegar Kalda stríðinu lauk. Stærsti andstöðuflokkurinn hefur verið Lýðræðisflokkurinn sem leiddi samsteypustjórn á árunum 1996-2000. Í kosningunum 2004 beið Byltingarflokkurinn mikinn ósigur og lenti í stjórnarandstöðu en kosningaþátttaka hafði aldrei verið meiri í landinu. Byltingarflokkurinn, endurnefndur Alþýðuflokkurinn, komst aftur til valda í kosningum árið 2016.
Í ríkinu er við lýði tvöfalt framkvæmdavald þar sem kjörinn forseti gegnir hlutverki þjóðhöfðingja og forsætisráðherra er æðsti maður ríkisstjórnar. Löggjafarþingið kallast Hural, í því eru 76 sæti í einni deild.
Efnahagur
Kaupmáttur er rúmlega fimmtán sinnum minni en á Íslandi, sem jafnast ögn út vegna lægra verðlags þar. Þó er ljóst að fátækt er mjög mikil og í því sambandi má nefna að 36% íbúa lifa undir fátæktarmörkum. Landið er ríkt af málmum og kolum og kemur megnið af útflutningstekjum landsins af sölu þessa, einkum kopars. Mest viðskipti eiga Mongólar við Rússland, Kína og Japan.
Kommúnismi, sem var tekinn upp 1921, olli straumhvörfum í lifnaðarháttum Mongóla. Heilsugæsla stórefldist og komið varð böndum á marga helstu sjúkdóma þess tíma. Iðnaður, sem áður var enginn, var rifinn upp og skóp landinu velsæld. Enn í dag er þó hráefnaútflutningur mikilvægastur í útflutningi, og róa nú stjórnvöld öllum árum að því að skapa meiri verðmæti úr þessum auðlindum með fullvinnslu og að koma styrkari og fjölbreyttari stoðum undir atvinnulífið. Einkavæðing hefur verið nokkur undanfarin ár en slæmir vetur hafa verið nokkuð tíðir og ýtt undir verðbólgu og hægt á hagvexti.
Íbúar
Íbúar Mongólíu voru áætlaðir vera um 3,3 milljónir árið 2020. Um 59% þjóðarinnar eru undir þrítugu og 27% eru undir 14 ára aldri. Mongólar eru því ung þjóð í hröðum vexti sem hefur valdið álagi á efnahagslíf landsins.
Fyrsta manntal 20. aldar var tekið árið 1918, en þá voru íbúar 647.500. Síðan sósíalistastjórnin hvarf frá völdum hefur frjósemishlutfall minnkað hraðar en í nokkru öðru landi heims. Samkvæmt áætlun Sameinuðu þjóðanna var frjósemi talin vera 7,33 börn á konu milli 1970 og 1975, en var orðin 2,1 barn á konu milli 2000 og 2005. Hlutfallið hefur síðan orðið stöðugt í kringum 2,2-2,3 börn á konu.
Um 95% þjóðarinnar eru Mongólar, aðallega Kalkamongólar og aðrir hópar sem tala ýmsar mállýskur mongólsku. Kalkamongólar eru 86% Mongóla í Mongólíu, en 14% eru Oiratar, Burjatar og önnur þjóðarbrot. Tyrkísku þjóðirnar Kasakar og Túvanar eru um 4,5% af íbúum Mongólíu, en þar búa líka litlir hópar Rússa, Kínverja, Kóreumanna og Bandaríkjamanna.
Júlían Jóhann Karl Jóhannsson
Júlían Jóhann Karl Jóhannsson (f. 25. janúar 1993) er íslenskur kraftlyftingamaður. Hann var kjörinn íþróttamaður ársins árið 2019.
Taípei 101
thumb|right|Taípei 101. Taípei 101 er 449,2 metra há bygging sem staðsett er í Taípei, höfuðborg Tævan. Byggingin er hæsti skýjakljúfur heims. Til eru hærri mannvirki, sem ekki teljast byggingar, heldur frístandandi turnar.
Eggjarnar
thumb|Leifar af byssuhreiðri breska hersins á Eggjunum. Eggjarnar (einnig Skúvanes) er 200 metra hátt bjarg á Suðuroy (Suðurey) í Færeyjum. Það er hluti af Vágsbjørgum og er vestan við Vág. Bjargið þykir tilkomumikið og er algengt viðfangsefni ljósmyndara og listamanna. Vegur liggur fram á Eggjarnar frá Vági og heitir Eggjarvegur. Vegurinn endar 25 metrum frá bjargbrúninni og bjargið er þverhnípt niður í Atlantshafinu. Af Eggjunum er frábært útsýni, til Beinisvørð í suðri og Vágseiðis og Gjógvaráfjalls í norðri.
Í seinni heimstyrjöldinni byggðu Bandaríkjamenn Loran-C-fjarskiptastöð á Eggjunum og reistu þar fjögur há möstur. Fyrstu fjarskiptaboðin voru send 15. október 1943. Breski herinn, sem hafði hernumið Færeyjar stuttu eftir að Þjóðverjar hernámu Danmörku. notaði fjarskiptarstöðina til að leiðbeina flugvélum og skipum. Starfsemi stöðvarinnar hélt áfram eftir að stríðinu lauk og Danir yfirtóku hana árið 1946. Stöðin var yfirgefin í desember 1977. Uppi á bjarginu má enn sjá rústir stöðvarinnar og annarra mannvirkja.
Keskustan Opiskelijaliitto
Keskustan Opiskelijaliitto eru samtök námsmanna í Finnska miðjuflokknum (Suomen Keskusta). Hreyfingin á m.a. aðild að Nordiska Centerungdomens Förbund.
Tannfiskur
Tannfiskur (fræðiheiti Dissostichus eleginoides) er djúpsjávarfiskur sem finnst á suðurhveli jarðar.
María Guðjohnsen
María Guðjohnsen er íslenskur listamaður sem sérhæfir sig í grafískri- og þrívíddarhönnun. Verkin hennar eru vangaveltur um tilveruna, með innblæstri úr vísindaskáldskap og mjög sérstakri fagurfræði. Miðlarnir sem hún notar eru yfirleitt alltaf bundnir við einhverskonar tölvu eða tækni, svo sem sýndarveruleika, varpanir, gervigreind eða hefðbundna skjái. Hún hefur sett upp sýningar með verkum sínum í Reykjavík, Berlín, New York og Los Angeles. Einnig starfaði hún sem búningahönnuður í bíómyndinni Þorsta
Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga
Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga eða einsog stendur á titilsíðu Kénnslu-Bók í Sagna-Frædinni fyrir Vidvanínga er sagnfræðirit eftir Johann Galletti. Þýðandi bókarinnar er Jón Espólín. Bókin er prentuð í Leirárgarði 1804.
Fáni Vatíkansins
thumb|Fáni Vatíkansins Fáni Vatíkansins er fullkominn ferningur. Hann er gulur (gylltur) og hvítur (silfraður). Þessir litir tákna liti á lyklum Péturs postula. Fáninn var tekinn í notkun 7. júní 1929, en það ár fékk Vatíkanið sjálfstæði.
Pétur Þorsteinsson
thumb|right|Pétur Þorsteinsson Pétur Þorsteinsson (fæddur 5. maí 1955) er prestur Óháða safnaðarins í Reykjavík.
Hann er þekktur fyrir gamansöm orðasöfn sín og nýyrðasmíð. Söfnin hefur hann gefið út í Petrísk – íslensku orðabókinni. Hann hefur beitt sér fyrir málhreinsun og kallar sig allsherjarnýyrðaskáld eða forseta háfrónsku -málhreyfingarinnar á Íslandi, hreyfingar sem reynir að útrýma öllum tökuorðum í íslensku.
Pétur er einnig töframaður og einn af stofnfélögum Hins íslenska töframannagildis og heldur árlega galdramessur og gerningaguðsþjónustur.
San Luis Potosí
thumb|Kort. San Luis Potosí er fylki í mið- og austur-Mexíkó. Það er 61,137 km2 að flatarmáli og liggur aðallega á mexíkönsku hásléttunni. Íbúar eru um 2,8 milljón og er höfuðborgin er San Luis Potosí. Fylkið byggðist upp á silfur- og gullvinnslu. Nafnið vísar til Loðvíks 9. Frakkakonungs og Potosí í Bólivíu þar sem sambærilegar málmnámur voru.
Eyþór Ingólfsson Melsteð
Eyþór er uppalinn í Breiðdalsvík. Eyþór keppti fyrst í vaxtarrækt áður en kraftlyftingarnar tóku við.
Eyþór er í kringum 148kg í keppnisformi.
Heródes Antípas
thumb|right|250px|[[Jesús og Heródes Antípas]] Heródes Antípas (fyrir 20 f.Kr. – eftir 39 e.Kr.) var sonur Heródesar mikla og var fjórðungshöfðingi Galíleu og Pereu. Eftir að Caligula varð keisari í Róm setti hann Heródes af og dæmdi hann til útlegðar. Hann var fluttur til Gallíu þar sem hét Lugdunum Convenarum, en heitir nú Saint-Bertrand-de-Comminges. Hann dó þar skömmu síðar. Einn sagnfræðingur, Cassius Dio, gaf í skyn að Caligula hefði látið drepa hann, en aðrir sagnfræðingar draga það í efa.
Sjónvarpsþáttur
Sjónvarpsþáttur er þáttur sem er sýndur í sjónvarpi. Sjónvarpsþættir eru oft framhaldsþættir þar sem einn þáttur tekur við þar sem fyrri þátturinn skyldi eftir og er þá oft hluti af þáttaröð. Animeþættir eru nær alltaf framhaldsþættir; oft byggðir á mangasögum.
Dódóma
Dódóma er opinber höfuðborg Tansaníu og höfuðstaður Dódómahéraðs. Íbúafjöldi var um 2,5 milljónir árið 2020.
Árið 1973 var ákveðið að færa höfuðborgina frá Dar es Salaam til Dódómu þar sem hún er meira miðsvæðis. Þjóðþing Tansaníu flutti þangað árið 1996 en margar stofnanir eru enn í gömlu höfuðborginni.
Karólína Lárusdóttir
Karólína Lárusdóttir Roberts (12. mars 1944 – 7. febrúar 2019) var íslenskur myndlistamaður, þekkt fyrir myndir sínar af mannlífinu á Hótel Borg á árum áður og sömuleiðis af farþegum og starfsfólki um borð í MS Gullfossi.
Karólina nam myndlist í Englandi, nánar tiltekið í Sir John Cass College á árunum 1964 til 1965. Að því lokinu stundaði hún nám við Ruskin School of art í Oxford. Þaðan útskrifaðist hún árið 1967. Karólína hefur búið og starfað í Bretlandi frá því hún fór út til náms.
Karólína varð félagi í Hinu konunglega félagi breskra vatnslitamálara, The Royal Watercolor Society, árið 1992. Hún er einnig félagi í The New Art Club og Royal Society of Painter-Printmakers frá árinu 1986. Karólína hefur unnið til fjölda verðlauna og má þar nefna The Dicks and Greenbury 1989, The 4th Triennale Mondiale D’Estampes Petit Format í Frakklandi 1990 og bjartsýnisverðlaun Brøstes 1997.
Rokk
thumb|right|Rokkhljómsveitin [[Motörhead á tónleikum.]] Rokk er tegund af vinsælli tónlist sem er oftast spiluð á rafmagnsgítara, bassa og trommur. Í sumum tegundum rokktónlistar er oft notað píanó og hljómborð.
Pýrít
thumb|Pýrít thumb|Pýrít Pýrít (brennisteinskís) er steind sem tilheyrir flokki málmsteina. Pýrít er kallað glópagull vegna þess að steindin er járnkís, FeS2, og glóir eins og gull. Nafnið pýrít kemur úr grísku og merkir eldsteinn en það vísar til þess að neisti vaknar ef járnkís er slegið saman við tinnu.
Lýsing
Myndar teningslaga, gulleita og oftast nær smáa kristalla. Ferskir kristalfletir þess glóa sem gull en við veðrun slær á þá gulum og rauðgulum blæ. Pýriti hefur oft verið ruglað saman við gull en pýrítið er mun harðara og teningslaga kornin sýna glögglega að ekki er um gull að ræða.
Útbreiðsla
Pýrít er algengt á Íslandi og finnst í hitasoðnu bergi í fornum megineldstöðvum. Finnst einnig í berggöngum og er algengt við hveri á háhitasvæðum.
Yoshihide Suga
Yoshihide Suga (f. 6. desember 1948) er japanskur stjórnmálamaður, 58. og fyrrverandi forsætisráðherra Japans og fyrrverandi forseti Frjálslynda lýðræðisflokksins. Hann tók við embætti þann 16. september árið 2020 eftir afsögn Shinzō Abe.
Suga er sonur japanskra jarðaberjabænda. Hann flutti ungur af landsbyggðinni til Tókýó, þar sem hann starfaði um hríð í pappírsverksmiðju og á fiskmarkaði til að afla sér fjár til háskólanáms. Hann nam lögfræði og vann að loknu námi sem ritari þingmanns frá Yokohama.
1011
thumb|right|Blað úr [[Njála|Njálssögu í Möðruvallabók.]] Árið 1011 (MXI í rómverskum tölum)
Yoshihide Suga
Suga bauð sig fram til forseta Frjálslynda lýðræðisflokksins eftir að Abe sagði af sér af heilsufarsástæðum í lok ágúst árið 2020. Suga vann formannskjörið með 377 atkvæðum af 534 og japanska þingið staðfesti kjör hans til forsætisráðherra þann 16. september.
1011
Á Íslandi
Fædd
Yoshihide Suga
Sumarólympíuleikarnir 2021 fóru fram í Japan á forsætisráðherratíð Suga. Leikarnir höfðu átt að fara fram árið áður en þeim hafði verið frestað vegna Covid-19-faraldursins. Suga lýsti yfir neyðarástandi í Tókýó á meðan leikarnir fóru fram til þess að eiga auðveldara með að stjórna aðgengi að leikunum og reyna að koma í veg fyrir fjöldasmit.
Suga tilkynnti þann 3. september 2021 að hann myndi ekki sækjast eftir endurkjöri sem forseti Frjálslynda lýðræðisflokksins. Vinsældir hans og fylgi flokksins höfðu farið dvínandi vegna óánægju Japana með viðbrögð stjórnarinnar við Covid-19-faraldrinum. Fumio Kishida var kjörinn nýr forseti Frjálslynda lýðræðisflokksins þann 29. september 2021 og tók við af Suga sem forsætisráðherra þann 4. október.
1011
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Þórir Baldvinsson
Þórir Grani Baldvinsson (20. nóvember 1901 á Granastöðum í Ljósavatnshreppi – 3. október 1986) var íslenskur arkitekt.
1011
Erlendis
Dáin
Þórir Baldvinsson
Þórir lauk gagnfræðaprófi á Akureyri 1922 og stundaði nám við MR. Hann dvaldi í Bandaríkjunum frá 1923 til 1930. Nam við San Francisco Polytechnic Highschool í Bandaríkjunum 1923-25 og í arkitektúr við University of California Extension School of Architecture 1924-26.
Þórir starfaði sem forstöðumaður hjá Teiknistofu landbúnaðarins 1938-1969. Hann teiknaði fjölmargar opinberar byggingar; héraðsskóla, kaupfélagshús, samkomuhús og verksmiðjuhús víða um landið. Hann var frumkvöðull í gerð húsa með stíl fúnksjónalisma. Dæmi um það eru samvinnuhúsin svokölluðu við Ásvallagötu í Reykjavík og við Helgamagrastræti á Akureyri. Aðrar þekktar byggingar sem Þórir teiknaði eru Alþýðuhúsið við Hverfisgötu og Mjólkurstöðin við Laugaveg sem nú hýsir Þjóðskjalasafnið. Þórir átti þátt í bættum húsakosti til sveita þegar þær nútímavæddust.
Eiginkona Þóris var Borghildur Jónsdóttir húsfreyja og eignuðust þau þrjú börn.
Döðlupálmi
Döðlupálmi (fræðiheiti: Phoenix dactylifera) er pálmi, sem er ræktaður víða vegna þess að hann ber æta ávexti, sem kallaðir eru döðlur. Döðlur eru trefja- og sykurríkar og innihalda C vítamín.
Kai Lun
Kai Lun (蔡倫; 50 – 121) var Kínverji sem fann upp pappír.
Gallerí Fold
Gallerí Fold er listagallerí við Rauðarárstíg. Eigandur þess eru Jóhann Ágúst Hansen og Elínbjört Jónsdóttir.
Gallerí Fold stendur fyrir listmunauppboðum mánaðarlega yfir vetrartímann. Boðin eru upp um eitt hundrað verk hverju sinni. Nýjung í starfseminni eru uppboð á netinu á vefnum uppbod.is. Þar er hægt að bjóða í verk sem eingöngu eru til sölu á netinu eða leggja inn forboð fyrir verk á stærri uppboðum.
Árið 2001 opnaði galleríið rammaverkstæði en starfrækir það nú í samvinnu við Innrammarann ehf við Rauðarárstíg 41.
Salahverfi
Salahverfi er hverfi sem liggur suðaustan Lindahverfis og á mörkum Reykjavíkur við Seljahverfi. Salahverfi er í yfirhverfinu Fífuhvammur í Kópavogi sem er sveitarfélag á Íslandi, og eru Versalir þar, skólinn Salaskóli og sundlaugin Salalaug. Salahverfi deilir póstnúmerinu „201“ með Smáranum og Lindahverfinu.
Árið 2007 fundist Spánarsniglar í Salahverfi.
Sverðsög
thumb|300x300dp| Sverðsög frá Craftsman.
Sverðsög er vélknúin sög með stutt og beint sögunarblað. Sverðsög vinnur þannig að blaðið færist fram og aftur, á svipaðan hátt og handsög eða stingsög vinnur. Blaðinu má skipta út þannig að hægt sé að ráða við fjölda efna. Flestar sverðsagir eru rafmagnssagir.
Sverðsagir geta verið með stillanlegum hraða, t.d. getur slaghraði verið frá 0 upp í 3200 rpm. Einnig skiptir slaglengd og sögunardýpt máli.
Kúrdistan
thumb|right|Kort sem sýnir svæðið þar sem Kúrdar búa. Kúrdistan er lauslega skilgreint landsvæði í Mið-Austurlöndum þar sem Kúrdar eru meirihluti íbúa. Þetta svæði er að stærstum hluta í Tyrklandi (Norður-Kúrdistan) en nær inn í Sýrland (Rojava), Írak (Suður-Kúrdistan) og Íran (Austur-Kúrdistan). Kúrdistan nær yfir norðvesturhluta Zagrosfjalla og austurhluta Tárusfjalla.
Sumir kúrdískir þjóðernissinnar vilja stofna sjálfstætt ríki í Kúrdistan meðan aðrir vilja aukna sjálfstjórn innan núverandi landamæra. Kúrdar eru taldir vera á bilinu 35-45 milljónir talsins.
Íraska Kúrdistan fékk sjálfstjórn með samkomulagi við ríkisstjórn Íraks árið 1970. Kúrdistanhérað í Íran nýtur ekki sjálfstjórnar. Eftir að Borgarastyrjöldin í Sýrlandi hófst hafa Kúrdar þar tekið völdin í stórum hluta norðurhéraða landsins. Þeir hafa komið á eigin ríkisstjórn og óska eftir sjálfstjórn þegar stríðinu lýkur.
1041
Árið 1041 (MXLI í rómverskum tölum)
Grbavica (kvikmynd)
Grbavica er kvikmynd á serbókróatísku sem var leikstýrð af Jasmila Žbanić.
Rúnar Már Sigurjónsson
Rúnar Már Sigurjónsson er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með Voluntari í Rúmeníu og íslenska landsliðinu. Hann var valinn í hópinn fyrir EM 2016.
Karl (mannsnafn)
Karl er íslenskt karlmannsnafn.
Skjaldarmerki Rússlands
Skjaldarmerki Rússlands er opinbera skjaldarmerki Rússlands. Skjaldarmerkið var tekið í notkun þann 1497.
Smjörviðarætt
Smjörviðarætt (fræðiheiti: Oleaceae) er ætt blómplantna í varablómabálki. Smjörviðarætt skiptist í 26 ættkvíslum, þar af eina sem er nýlega dáin út. Áætlað er að um þa bil 700 tegundir séu í smjörviðarætt. Tegundir í smjörviðarætt eru ýmist runnar, tré eða klifurplöntur. Þær eru oft með mörg ilmandi blóm.
Tegundir í smjörviðarætt er að finna allt frá norðurslóðum til syðstu odda Afríku, Ástralíu og Suður-Ameríku. Meðal mikilvægra tegunda í smjörviðarætt eru ólífa, askur, jasmína, þefrunni, góugull og dísarunni.
Andri Freyr Hilm­ars­son
Andri Freyr Hilmarsson (fæddur 26. apríl 1983 ) er íslenskur sjónvarpsmaður. Andri hefur verið frá upphafi í þáttunum Með okkar augum eða síðan 2011. Árið 2020 fór Andri í þættina Andrar á flandri og leitin af Mr. Bean með Andra Frey Viðarssyni nafna sínum þar sem þeir ferðuðust til bretlands og tilgangurinn var að finna hinn eina sanna Mr. Bean.
Andri greindist einhverfur þriggja ára gamall.
Pinus glabra
Pinus glabra er furutegund sem finnst á strandsléttum suðaustur Bandaríkjanna, frá suður Suður-Karólínu suður til norður Flórída og vestur til suður Louisiana. Þetta er meðastór og beinvaxin tegund, um 20–40 m.
Barrnálarnar eru tvær saman, 5–8 sm langar, grannar (1 mm þykkar), og gljáandi grænar. Litlir og grannir könglarnir eru 4–6 sm langir, með smáa gadda sem falla fljótt af.
Pinus glabra er frábrugðin öðrum furum að því leyti að hún er ekki í hreinum furuskógum, fremur sem stök tré í röku skóglendi með lauftrjám. Til að geta það er hún aðlöguð að meira skuggaþoli en flestar aðrar furur.
Hlaupabóla
thumb Hlaupabóla er bráðsmitandi sjúkdómur sem orsakast af vírusnum varicella zoster, sem er einn af átta mismunandi herpes vírusum.
Malaga
thumb|right|250px|Malaga Malaga er hafnarborg í Andalúsíu á Suður-Spáni. Íbúar borgarinnar voru rúm 569.000 árið 2015 en um helmingi fleiri búa á stórborgarsvæðinu. Malaga er sjötta stærsta borg Spánar.
Hlaupabóla
Bandaríski örverufræðingurinn Maurice Ralph Hilleman þróaði bóluefni gegn hlaupabólu.
Malaga
Líklegast er talið að heitið sé komið úr fönikísku (og hét þá Malaka) og dregið af salti sbr. hebreska מלח (melak) + arabíska ملح (milh).
Skjaldbaka
Skjaldbökur (fræðiheiti: Testudines) eru ættbálkur skriðdýra sem einkennist af brjóskkenndum skildi umhverfis líkamann, sem hefur þróast út frá rifbeinum. Um 300 núlifandi tegundir skjaldbaka eru þekktar, auk nokkurra sem dáið hafa út. Allar tegundir skjaldbaka eru nú í hættu vegna breytinga á strandlengjum sem þær nýta til að verpa eggjum sínum, auk ofveiði. Gera má ráð fyrir að eftir um 20 ár verði skjaldbökur sjaldséðar vegna súrnun sjávar sem gerir það að verkum að kóralrif (sem eru heimkynni þeirra) deyja.
Hvalbiareiði
Hvalbiareiði (einnig Fiskieiði) er færeyskt eiði á eyjunni Suðuroy. Tvö eiði eru staðsett vestan við bæjarfélagið Hvalba, annað þeirra en Hvalbiareiði og hitt er Norðbergseiði sem er lengra. Grímsfjall skilur að þessi tvö eiði. Há björg eru sunnan og norðan við Hvalbiareiði. Stutt er á milli austur og vesturstrandar eyjarinnar þar sem Hvalba liggur. Áður en vélbátar komu til sögunar í Hvalba var Hvalbiareiði notuð sem höfn til að stytta leiðina á góð mið.
Saga
Hvalbiareiði er náttúruhöfn sem hefur verið endurbætt af mannavöldum. Höfnina var erfitt að nýta áður en hún var endurbætt, því að eiðið er bratt og hátt fall er í sjóinn. Þessu var breytt á 20. öld svo að innsiglingin varð virkilega góð. Eiðið var mikilvæg höfn fyrir Hvalba. Vegna þess hversu stutt er á milli austur og vesturstrandar eyjarinnar gátu fiskibátar frá bæjarfélaginu valið á milli vestur eða austurstrandarinnar. Fyrir daga vélbátavæðingarinnar voru allt að 23 bátar í höfninni.
Á 19 öld voru gerðar tilraunir til að endurbæta höfnina en þær gáfu ekki góða raun. Árið 1895 var Niels L. Arge fenginn til hjálpar sem hann gerði á þann hátt að útvega 40 tunnur af steypu og 8 tunnur af sandi. Tveimur fiskiskúrum var bætt við á eiðið árið 1915 þar sem fiskur var flakaður og saltaður. Höfnin var endurbætt enn frekar árið 1890 þegar viðarplankar voru lagðir í höfnina sem auðveldaði flutning skipana til og frá sjónum. Plankarnir voru til staðar þangað til 1973 þegar þeir voru fjarlægðir vegna viðhalds, en einungis einum þeirra var komið fyrir á sínum stað.
Fyrsti vegurinn til eiðisins var gerður árið 1890 að Skallaportinu. Framkvæmdir að eiðinu sjálfu voru hægfara og framkvæmdir voru enn í gangi árið 1931 þegar fyrsti bíllinn kom til Hvalba. Vegurinn gerði þó flutningana auðveldari, því fiskimenn báru fiskinn alla leið í þorpið áður en hann kom.
Krakatá
250px|thumb|Krakatá gýs. thumbnail|Flóðbylgja í samhengi við gosið 1883
Krakatá (indónesíska: Krakatau) er eldfjallaeyja í Sundasundi, milli Jövu og Súmötru í Indónesíu. Eldfjallið á eyjunni heitir einnig Krakatá og það hefur gosið oft og kröftuglega. Gosið 1883 var eitt mesta stórgos á sögulegum tíma í heiminum.
Við eldstöðina gaus eyjan Anak Krakatá árið 2018 með þeim afleiðingum að hluti hennar hrundi. Afleiðingin var flóðbylgja sem olli dauða yfir 400 manns.
Gríska
Gríska (gr. Ελληνικά, Ellinika) er indó-evrópskt tungumál sem talað er í Grikklandi og á Kýpur. Gríska er rituð með grísku letri.
Grískir orðstofnar eru mikið notaðir í vísindaorðum í mörgum tungumálum. Dæmi um orð í íslensku sem eiga rætur að rekja til Grikklands: Atóm, biblía, biskup, pólitík, sófisti. Gríska hefur haft minni bein áhrif á íslensku en flest önnur evrópsk tungumál, til að mynda ensku.