cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakobsvegurinn
Seinni tíma pílagrímar
Þó svo að engin syndaaflausn fáist sjálfkrafa lengur að pílagrímsferð lokinni þá hafur dómkirkjan í Santiago de Compostela sett upp reglur fyrir að reiknast sem pílagrímur og fá viðurkenningaskjöl sem sanna það. Í fyrsta lagi þarf að bera með sér pílagrímavegabréf, sem má fá í heimasókn eða í kirkjum á upphafsstöðum, og safna stimplum á öllum viðkomustöðum. Í öðru lagi þarf viðkomandi að hafa gengið eða riðið á hesti eða asna minnst 100 km til Santiago eða farið minnst 200 km á hjóli. Í þriðja lagi þarf viðkomandi að lýsa yfir að förin hafi verið farin í trúarlegum eða andlegu tilgangi. Ef þessar kröfur eru uppfylltar getur pílagrímurinn fengið Compostela skírteini á latínu.
Tenglar
Erlendir tenglar
Innflytjendur á Íslandi
Samanlagt er fyrsta og önnur kynslóð innflytjenda 17,1% af mannfjöldanum. Á Vestfjörðum eru 19,9% og Suðurnesjum eru um 28% mannfjöldans innflytjendur (2020). Lægst er hlutfallið á Norðurlandi vestra, en þar eru 9,1% mannfjöldans innflytjendur eða börn þeirra. Um 2/3 innflytjenda búa á Höfuðborgarsvæðinu. .
Skilgreining
Innflytjandi er einstaklingur sem er fæddur erlendis og á foreldra sem einnig eru fæddir erlendis, svo og báðir afar hans og báðar ömmur. Önnur kynslóð innflytjenda eru einstaklingar sem fæddir eru á Íslandi og eiga foreldra sem báðir eru innflytjendur. Fólk er talið hafa erlendan bakgrunn ef annað foreldrið er erlent.
Samsetning innflytjenda
Pólverjar eru fjölmennastir innflytjenda og eru 36% allra innflytjenda (2021). Þar á eftir koma innflytjendur frá Litháen (5,7%) og Filippseyjum (3,7%). Pólskir karlar eru 37,9% allra karlkyns innflytjenda. Litháenskir karlar eru næst fjölmennastir (6,4%) og síðan karlar með uppruna frá Rúmeníu (4,6%). Pólskar konur eru 33,5% kvenkyns innflytjenda og næst á eftir þeim eru konur frá Filippseyjum (5,6%), þá konur frá Litháen (4,9 %).
Atvinnuþátttaka
Rúmlega 84 prósent innflytjenda hér á landi eru virk á vinnumarkaði (2016). Er það mesta hlutfall innan OECD ríkja.
Viðhorf til innflytjenda
Meirihluti Akureyringa telur gott fyrir Akureyri að útlendingar setjist hér að (2016). Um 60% aðspurðra sögðust mjög sammála eða frekar sammála fullyrðingunni að það væri gott fyrir Akureyri að útlendingar setjist hér að, 30% hvorki né en 11% reyndust ósammála. Ekki reyndist marktækur munur á viðhorfum Akureyringa til flóttamanna og annarra af erlendum uppruna.
Aðlögun og tungumál
Í viðhorfskönnun meðal innflytjenda árið 2009 kom fram að ís­lensku­kunn­átta er það sem helst haml­ar því að fólk geti nýtt mennt­un sína að fullu í starfi. Meira en helm­ingi þátt­tak­enda fannst frek­ar eða mjög erfitt að læra ís­lensku og þá helst vegna þess hversu ís­lensk­an væri ólík móður­máli þeirra. Fjórðungur sagðist aldrei hafa sótt ís­lensku­nám­skeið og aðeins 18% höfðu sótt ís­lensku­nám­skeið þar sem kennt var á þeirra móður­máli. Meiri­hluti svar­enda sagði frek­ar eða mjög gott að búa á Íslandi.
Í könnun árið 2019 voru 60% óánægðir með íslenskukennslu. Á Íslandi þarf að greiða fyrir námið, ólíkt í Noregi og Svíþjóð.
Bent hefur verið á að námsframboð sé ekki nægilegt og að gjá sé á milli grunnnámskeiðs og háskólanáms í íslensku.
Tengt efni
Aðflutningur
Gasrisi
thumb|Gasrisar [[sólkerfið|sólkerfisins: Neptúnus, Úranus, Satúrnus og Júpíter]]
Gasrisi er stór reikistjarna sem er að mestu úr gasi, en hefur þó líklega kjarna úr bergi eða málmi. Þegar talað er um að reikistjarna sé að mestu úr gasi er átt við að hún sé úr efnum sem eru við staðalskilyrði gas, en efnin geta verið í öðrum ham eftir aðstæðum á reikistjörnunni, til dæmis er Júpíter að mestu úr vetni í vökvaham. Ólíkt öðrum reikistjörnum hafa gasrisar ekki greinilegt yfirborð, en þeir hafa allir lofthjúp. Gasrisar sólkerfisins, einnig nefndir ytri reikistjörnur, eru (frá sólu talið): Júpíter, Satúrnus, Úranus og Neptúnus. Hinar reikistjörnurnar kallast innri reikistjörnur.
Ragnar Bjarnason - Ragnar Bjarnason
Ragnar Bjarnason er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Útsetningar allar gerði Jón Sigurðsson og stjórnar hann fimmtán hljóðfœraleikurum, sem koma við sögu í undirleik. Ljósmynd á framhlið tók Kristján Magnússon.
Kvikskurður
Kvikskurður er krufning á lifandi dýri.
Nova
Nova var stofnað í maí 2006. Í lok mars 2007 fékk Nova úthlutað 3G rekstrarleyfi og opnaði svo formlega 1. desember 2007. Þann 4. apríl 2013 hóf Nova 4G/LTE þjónustu, fyrst íslenskra símafyrirtækja og þann 10. október 2017 setti félagið fyrstu 4.5G sendana í loftið. Nova á og rekur eigið 4G/4.5G farsíma- og netkerfi á landsvísu. Í febrúar 2019 hóf Nova prófanir á fyrsta 5G sendinum á Íslandi og í maí 2020 fór Nova í loftið með 5G farsíma- og netþjónustu. Árið 2016 bætti Nova ljósleiðaraþjónustu í vöruframboð sitt sem byggir á ljósleiðarakerfi Gagnaveitunnar. Ljósleiðari hjá Nova styður 1000 Mb/s hraða.
Dreifikerfi
Nova rekur eigið 3G og 4G farsíma- og netkerfi sem nær til um 95% landsmanna. En einnig eru Vodafone og Nova með samning um samnýtingu farsímakerfa hvort annars. Samningurinn felur í sér að Vodafone fær aðgang að nýju dreifikerfi Nova fyrir þriðju kynslóð farsíma (3G) og Nova fær aðgang að GSM farsímakerfi Vodafone. Í lok árs 2011 voru notendur orðnir 100.000 þúsund.
Vestfirðir
thumb|Kort af Íslandi sem sýnir Vestfirði litaða rauða. 400px|thumb|Kort af Vestfjörðum.
Vestfirðir eru norðvesturhluti Íslands eða svæðið sem nær frá Gilsfirði, um Reykhólasveit, Barðaströnd og Patreksfjörð, Tálknafjörð, Arnarfjörð, Dýrafjörð, Önundarfjörð, Súgandafjörð og Ísafjarðardjúp, Snæfjallaströnd, Jökulfirði og Hornstrandir, niður Strandir að botni Hrútafjarðar.
Vestfirðir skiptust áður í fimm sýslur: Austur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Ísafjarðarsýslu, Norður-Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu, en nú er venja að tala fremur um Barðastrandarsýslu, Ísafjarðarsýslur og Strandir.
Vestfirðir eru frá 2003 hluti af Norðvesturkjördæmi, áður, frá 1959 voru Vestfirðir, Vestfjarðakjördæmi.
Íbúar voru 7205 manns árið 2022.
Jarðfræði og jarðsaga Vestfjarða
Mestur hluti Vestfjarða er háslétta með fjörðum og dölum sem myndast hafa þegar ísaldarjökull gróf sig niður. Víða í fjallshlíðum og þá sérstaklega þeim sem snúa gegnd norðri eru hvilftir (skála eða botnar). Botn þessara hvilfta er í allt að 500 m hæð innst í fjörðum en er víða um 100 m fremst á útnesjum. Elstu jarðlög á Íslandi er að finna neðst í fjöllum á annesjum á Vestfjörðum. Elstu jarðlögin eru neðst í fjallshlíðunum Öskubak og Gelti en þær eru sitt hvorum megin við Keflavík hjá Galtavita milli Súgandafjarðar og Skálavíkur.
Hæsta fjall Vestfjarða er Kaldbakur milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Stærsta áin (eftir vatnsmagni) er Hvalá við Ófeigsfjörð.
Sveitarfélög
Sveitarfélög á Vestfjörðum réttsælis:
Sameining sveitarfélaga á Vestfjörðum
thumbnail|Dýrafjörður, Vestfirðir. thumbnail|Hrútafjörður, Vestfirðir. thumbnail|Dýrafjörður, Vestfirðir. thumbnail|Vatnsfjörður, Vestfirðir. thumbnail|Hrafnseyrarheiði, Vestfirðir. thumbnail|Sjóminjasafnið Ósvör, Bolungarvík, Vestfirðir.
Árið 2003 hófst verkefnið „Átak um eflingu sveitarstjórnarstigsins“ á vegum félagsmálaráðuneytisins. Sérstök sameiningarnefnd var sett á laggirnar af því tilefni, hennar hlutverk var að gera tillögur um mögulegar sameiningar íslenskra sveitarfélaga. Hvað varðaði Vestfirði, lagði sameiningarnefndin upphaflega til að Vesturbyggð og Tálknafjarðarhreppur sameinist og að Ísafjarðarbær, Bolungarvík og Súðavíkurhreppur sameinist í eitt sveitarfélag. Einnig lagði hún til að öll sveitarfélög á Ströndum sameinist í eitt sveitarfélag, utan Bæjarhreppur sem sameinist Húnaþingi vestra austur yfir Hrútafjörð. Þá var einnig lagt til að Reykhólahreppur sameinist Dalabyggð og Saurbæjarhreppi.
Síðar var fallið frá hugmyndum um sameiningu Bolungarvíkur, Ísafjarðarbæjar og Súðavíkurhrepps vegna andstöðu viðkomandi sveitarstjórna. Kosið var um hinar tillögurnar í öllum viðkomandi sveitarfélögum þann 8. október 2005 en sameiningartillögur voru alls staðar felldar á Vestfjörðum nema í Broddaneshreppi. Broddaneshreppur og Hólmavíkurhreppur héldu þó aðra atkvæðagreiðlu í apríl 2006 þar sem sameining þeirra var samþykkt, nýja sveitarfélagið hlaut nafnið Strandabyggð og tók til starfa 10. júní 2006.
Rauðablástur
Rauðablástur er aðferð til að bræða járn úr mýrarrauða  yfir viðarkolaglóð í sérstökum ofni.
Talið er að Íslendingar hafi unnið sitt járn sjálfir þar til farið var að flytja inn ásmundarjárn um miðja 15. öld. Rauðablástur á Íslandi lagðist af þegar vinnsla járngrýtis hófst á Norðurlöndum.
Rauðablástur fór þannig fram að þurrkuðum mýrarauða var blandað saman við viðarkol. Kveikt var í blöndunni í ofni og við brunann afoxaðist járnið úr (vötnuðu) járnoxíði í járnmálm sem er bráðinn og seytlaði niður í botn ofnsins.
Kassavarót
Kassavarót (fræðiheiti Manihot esculenta) er viðarkenndur runni af Euphorbiaceae ætt og á uppruna sinn í Suður-Ameríku. Þessi runni er ræktaður í hitabeltislöndum vegna rótanna sem innihalda mikið kolvetni. Þurrkuð kassavarót er möluð í mjöl sem kallað er tapíóka en einnig gerjuð og er þá kölluð garri. Kassavarót er mikilvægur fæðugjafi í þróunarlöndum og grunnfæði um 500 milljóna manna. Kassavarót þolir vel þurrk og vex í ófrjóum jarðvegi. Nígería er stærsti framleiðandi kassavarótar.
Grettir Björnsson - Eftir töðugjöldin
Grettir Björnsson er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni leikur Grettir Björnsson gömlu dansana ásamt Árna Scheving, Ragnari Páli Einarssyni og Guðmundi R. Einarssyni.
Pepsi
Pepsi Cola er kolsýrður gosdrykkur frá Pepsi Co. Hann inniheldur sykur eða sírópsblöndu, koffín og litarefni.
Teach-In
Teach-In var vinsæl hollensk popphljómsveit, sem starfaði frá 1969 til 1980. Hljómsveitin varð fræg er hún vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva keppnina árið 1975, með laginu „Ding-a-dong“.
Ölkelda (Staðarsveit)
Ölkelda er bær innan við Staðará í Staðarsveit Snæfellsbæ, um 13 km vestan við Vegamót, þar sem beygt er til Stykkishólms. Við bæinn er ósnortin ölkelda sem hann dregur nafn sitt af og er ölkeldan vinsæll áningarstaður ferðafólks, þar sem koldíoxíð (CO2) kemur upp með grunnvatninu svo af verður bragðgott ölkelduvatn. Umhverfis sjálfa ölkelduna eru hlaðnir veggir, um 1 m á hæð, sem þar voru hlaðnir fyrir nokkrum áratugum síðan og er ölkeldan á náttúruminjaskrá. Frá bænum Ölkeldu liggur vegur til norðvesturs upp að fjallgarðinum og má þaðan komast upp á Gráborg (930 m).
Gnitaheiði
thumb|right|Hetjan Sigurður mætir Fáfni á Gnitaheiði. Gnitaheiði var aðsetur Fáfnis sem lá þar á gullinu í ormslíki þar til Sigurður Sigmundsson drap hann og var eftir það nefndur Fáfnisbani.
Bræður nefndust Reginn og Fáfnir. Þeir voru synir Hreiðmars bónda sem fékk óvæntan auð í sonargjöld þegar æsir drápu fyrir honum Otur, sem þá var í oturslíki. Þeir fylltu svo belg hans með gulli sem Loki hafði kúgað út úr dvergnum Andvara. Dvergurinn vildi fá að halda eftir einum gullbaug en Loki gaf sig ekki og fékk bauginn en Andvari lét þá bölvun fylgja að hver sem hann ætti myndi láta líf sitt.
Þennan sjóð fékk Hreiðmar bóndi en synir hans, Reginn og Fáfnir ágirntust gullið og drápu föður sinn. Fáfnir sveik svo Regin, hirti gullið og hélt með það á Gnitaheiði. Þar lúrði hann á gullinu og breyttist í langan, stóran og mikinn orm (sbr. að liggja sem ormur á gulli). Loks tók Reginn til sinna ráða, fóstraði ungan og vaskan kappa og fékk hann til að koma með sér og sigrast á Fáfni. Það var Völsungurinn Sigurður Sigmundsson og hann sigraðist á Fáfni og var eftir það nefndur Fáfnisbani.
Krufning
thumb|Krufin [[rotta]]
Sasa longiligulata
Sasa longiligulata er lágvaxin (1 til 2 m ) bambustegund sem var fyrst lýst af Cheng Hua Hu, og fékk sitt núverandi nafn af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Guangdong og Hunan).
Krufning
Krufning er uppskurður á venjulega dáinni manneskju til að skera úr um orsök dauða til dæmis. Krufning samsvarar fremur enska autopsy heldur en dissection.
Dissektion
Tilvistarstefna
105px|thumb|right|[[Sören Kierkegaard (1813-1855) er almennt talinn faðir tilvistarspekinnar.]] Tilvistarstefna er heimspekistefna, sem á rætur að rekja til 19. aldar í verkum Sørens Kierkegaard og Friedrichs Nietzsche, en var einkum mótuð af af þýskum og frönskum heimspekingum upp úr 1920 og fram yfir miðja 20. öldina. Kunnastir munu Martin Heidegger, Karl Jaspers, Gabriel Marcel, Albert Camus, Simone de Beauvoir og Jean-Paul Sartre. Verk rithöfundanna Fjodor Dostojevskíj og Franz Kafka eru talin bera vott um tilvistarstefnu og hafa haft áhrif á hugsuði sem á eftir komu. Hún hefur, einkum í meðförum þess síðast nefnda, haft töluverð áhrif innan bókmennta, bæði vegna þess að viðfang hennar — tilvistarvanda einstaklingsins — varðar þær mjög og sökum þess að franskir tilvistarspekingar settu skoðanir sínar oft fram í bókmenntaverkum.
Kierkegaard, sem var danskur heimspekingur og er almennt talinn faðir tilvistarspekinnar, hélt því fram að sannleikur væri huglægur, í þeim skilningi að það sem er mikilvægast lifandi veru eru spurningar er varða innri tengsl hennar við tilvistina. Hlutlægur sannleikur (t.d. í stærðfræði) er mikilvægur en ótengd hugsun eða athugun getur aldrei fyllilega hent reiður á mannlegri tilvist. Nietzsche hélt því fram að mannleg tilvist væri „viljinn til valda“, þrá eftir fullkomnun eða mikilleika. Framúrskarandi einstaklingar finna upp eigin gildi og skapa þær kringumstæður þar sem þeir skara fram úr. Hugmyndir Kierkegaards um riddara trúarinnar og Nietzsches um ofurmennið eru dæmi um þá sem skilgreina eðli eigin tilvistar.
Á grundvelli þessara hugmynda hafnar tilvistarspekin hugmyndinni um mannlegt eðli en reynir þess í stað að laða fram getu hvers og eins til að lifa raunverulega, eða með öðrum orðum er hver manneskja fær um að skilgreina og ákvarða eigið líf.
Dögurður
Dögurður (eða dagverður og jafnvel hábítur eða bröns) (enska: brunch) er máltíð sem kemur í staðinn fyrir morgunverð og hádegismat. Sumir hafa kallað dögurðinn dragbít í hálfkæringi, þar sem þetta er árbítur (þ.e. morgunmatur) sem dregst á langinn.
Grímsey (Steingrímsfirði)
thumb|Grímsey. thumb|right|[[Lundi í Grímsey á Steingrímsfirði]] Grímsey á Steingrímsfirði er stærsta eyjan úti fyrir Ströndum. Hún er 773 hektarar að stærð. Í Grímsey var fyrrum býli og fram á 20. öld höfðu menn vetursetu á eyjunni og verbúðir. Í upphafi 20. aldar voru refir aldir í eyjunni og síðan veiddir þegar mest fékkst fyrir skinnin. Í eyjunni var reistur viti 1915 og síðan endurbyggður 1949, en hann varð fyrir smávægilegum skemmdum eftir að þýsk herflugvél hafði skotið að honum í síðari heimsstyrjöld. Ljóseinkenni hans er Fl WRG 10s (blikkljós í hvítum rauðum og grænum geira á 10 sekúndna fresti).
Í Grímsey er mikil lundabyggð. Áætlað er að þar séu milli 25-30 þúsund pör af lundum. Frá Drangsnesi eru áætlunarferðir út í Grímsey yfir sumartímann. Það er rétt um 10 mínútna sigling.
Í Landnámabók er Grímsey sögð hafa fengið nafn af Grími Ingjaldssyni Hróaldssonar úr Haddingjadal, sem þar hafði vetursetu og drukknaði í róðri um veturinn.
Vélbáturinn Hrefna II frá Hólmavík fann við eyna leðurskjaldböku 1963 og er það eina dæmið um að skjaldbaka hafi fundist náttúrlega við Ísland.
Tenglar
Náttúrufræðistofnun- Grímsey
Lanyu
thumb|right|Lanyu. Lanyu er lítil eldfjallaeyja suðaustur af Tævan. Eyjan er aðeins 45 km² að stærð og íbúar eru um 5000. Hún myndar sveitarfélagið Lanyu í Taitung-sýslu í Lýðveldinu Kína. Bashi-sund skilur milli eyjarinnar og eyjunnar Batanes sem er hluti Filippseyja.
Á eyjunni bjuggu upprunalega Taóar en ekki Kínverjar einsog í stærstum hluta Taívan. Taóar eru taldir hafa komið til eyjunar fyrir 800 árum frá Batan. Taóar kalla sjálfir eyjuna Ponso no Tao sem er þýtt „Eyja manna“. Annað heiti sem Taóar hafa yfir eyjuna er Irala.
Á Filipseyjum er eyjan oft kölluð Botel Tobago.
Hawaii-eyja
thumb|Lega Hawaii-eyju. Hawaii-eyja er stærsta eyja Hawaiifylkis Bandaríkjanna eftir flatarmáli og þriðja stærsta eyja Pólýnesíu. Hún er 10.430 ferkílómetrar að stærð (63% af flatarmáli fylkisins), en þar búa aðeins 185.079 manns (13% af íbúum fylkisins). Hún er oft kölluð „Stóra eyjan“ (enska: The Big Island).
Eyjan er hluti af Hawaii-sýslu. Stærsta borg eyjunnar er Hilo.
Tröll
thumb|256px|Troll och Tuvstarr (Tröll og prinsessan Tuvstarr), eftir [[John Bauer, 1915]] Tröll er í þjóðtrú stórvaxin ómennsk vera í mannsmynd sem oft býr upp til fjalla eða í fjalli. Oftast er gerður greinarmunur á hugtökunum tröll, jötunn og risi, þó að stundum skarist merking þeirra og skil geti verið óljós.
Lagaákvæði um tröll
Í Gulaþingslögum og kristinrétti Sverris konungs segir, að sé konu kennt, að hún sé tröll og mannæta og verði hún sönn að því, skuli færa hana á sæ út og höggva á hrygg.
Í kafla um níðingsverk í Jónsbók er talið á meðal óbótamála að vekja upp tröll og fremja heiðni með því. Páll Vídalín lögmaður skýrði þetta: „Hér merkir tröll eftir sinni náttúru anda óhreina, uppvakta drauga, evocatos manes, immundos spiritus et spectra omnis generis." Hann nefndi fleiri merkingar orðsins tröll og skýrði þær með dæmum..
Ungmennafélagið Neisti
Ungmennafélagið Neisti getur átt við eftirfarandi:
Ferdinand 2. af Aragóníu
Ferdinand II (aragónsku: Ferrando; katalónsku: Ferran; basknesku: Errando; spænsku: Fernando) (10. mars 1452 – 23. janúar 1516) var konungur af Aragóníu frá 1479 til dauðadags 1516. Sem eiginmaður Ísabellu I af Kastilíu, var hann einnig konungur Kastilíu frá 1475 til 1504 (sem Ferdinand V). Með hjónabandi þeirra var Spánn sameinað og ríktu þau saman yfir landinu. Ferdinand er í raun talinn fyrsti konungur Spánar þó að ríkin tvö, Kastilía og Aragónía, væru enn lagalega séð sitthvort konungsdæmið en það var ekki fyrr en á árunum 1707 til 1716 sem ríkin tvö runnu formlega saman í eitt.
Aragónska krúnan sem Ferdinand erfði árið 1479 réði yfir Konungsríkinu Aragóníu, Konungsríkinu Valensíu, Konungsríkinu Majorka, Konungsríkinu Sardiníu, Konungsríkinu Sikiley auk Furstadæmisins af Katalóníu. Hjónaband Ferdinands og Ísabellu er talið hornsteinninn að fullri sameiningu Spánar. Ferdinand og Ísabella áttu auk þess stóran þátt í evrópsku nýlenduvæðingu Ameríku, en þau styrktu fyrstu ferð Kristófers Kólumbusar árið 1492. Sama ár sigruðu hjónin Granada, síðasta vígi mára í vestur-Evrópu.
Ferdinand og Ísabella stjórnuðu árángursríku veldi sínu á jafningjagrundvelli. Þau gerðu hjúskaparsamning sín á milli sem listaði skilmála þeirra beggja. Í valdatíð þeirra studdu þau við hvort annað á áhrifaríkan hátt í samræmi við kjörorð sitt: „Tanto monta, Isabel como Fernando“ („Þau eru það sama, Ísabella og Ferdinand“). Afrek hjónana voru mikil: Spánn var sameinað, að minnsta kosti sameinaðra en nokkru sinni fyrr; vald krúnunnar var miðstýrt, í það minnsta að nafninu til; Þau kláruðu að endurheimta allt það landsvæði sem hafði tapast til Máranna; Lagður var grunnur að sterkasta herafli næstu einnar og hálfar aldar; búinn var til lagarammi; staðið var að kirkjuumbótum. Jafnvel án alls þess ávinnings sem fólst í nýlenduvæðingu Ameríku, þá hefði Spánn samt verið stórveldi í Evrópu. Landafundir Kólumbusar setti landið á braut þess að verða fyrsta stórveldi nútímans.
Ferdinand var konungur Kastilíu þar til Isabella lést, árið 1504 en þá varð dóttir þeirra, Jóhanna, drottning. Það sama ár, eftir stríð við Frakkland, sigraði Ferdinand Konungsríkið Napólí. Árið 1507 varð hann ríkisstjóri Kastilíu fyrir hönd Jóhönnu, sem var sögð vera í andlegu ójafnvægi. Árið 1506, sem partur af sáttmála við Frakkland, kvæntist Ferdinand Germaine af Foix, en þau komu aldrei barni á legg. Árið 1512 sigraði hann Konungsríkið Navarra, þannig réði hann yfir öllum svæðum sem mynda Spán í dag til dauðadags árið 1516. Jóhanna erfði Ferdinand, þó bara að nafninu til, því fljótlega var það Karl I (seinna Karl V keisari Hins heilaga rómverska keisaradæmis), sonur hennar sem fór með raunveruleg völd.
Podocarpus rumphii
Podocarpus rumphii er sígrænt tré frá Filippseyjum og Tævan.
Atlantis: Milo's Return
Atlantis: Milo's Return (enska:Atlantis: Milo's Return) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2003.
The Good Dinosaur
The Good Dinosaur (enska: The Good Dinosaur) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2015.
Mjúki rottugöltur
Hinn mjúki rottugöltur (fræðiheiti: Podogymnura truei) er tegund broddgalta.
Kýraugastaðasamþykkt
Kýraugastaðasamþykkt eða Kýraugastaðadómur voru fyrirmæli til presta í Skálholtsbiskupsdæmi sem samþykkt voru á prestastefnu Odds Einarssonar á Kýraugastöðum í Landsveit í Rangárþingi vorið 1592. Tilgangur samþykktarinnar var að færa almennt siðferði nær lútherskum rétttrúnaði og útrýma ýmsum venjum úr kaþólskum sið.
1. febrúar
1. febrúar er 32. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 333 dagar (334 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Ungmennafélagið Neisti (Djúpavogi)
Ungmennafélagið Neisti á Djúpavogi var stofnað árið 1919. Félagið var eins og önnur ungmennafélög stofnað í kringum almenna félagsstarfsemi, ekki endilega íþróttir. Neistinn var hús á Djúpavogi þar sem starfsemin var lengi vel hýst en þar voru haldnar margar skemmtanir.
Herreys
Herreys var vinsæl sænsk popphljómsveit. Hljómsveitin varð fræg er hún vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva keppnina árið 1984, með laginu „Diggi-Loo Diggi-Ley“.
Rangárvallasýsla
Rangárvallasýsla nær frá Þjórsá í vestri austur á Sólheimasand, frá sjávarströndu inn að vatnaskilum á hálendinu. Nágrannasýslur Rangárvallasýslu eru Árnessýsla í vestri, Vestur-Skaftafellssýsla í austri og Suður-Þingeyjarsýsla í norðri. Í sýslunni eru þekktir ferðamannastaðir, eins og Þórsmörk, Skógar og Galtalækur.
Sveitarfélög innan Rangárvallasýslu eru Rangárþing ytra, Rangárþing eystra og Ásahreppur.
Fennóskandía
thumb|350px|Fennóskandía innan Norður-Evrópu
Fennóskandía er (finnska: Fennoskandia; norska og sænska: Fennoskandia; rússneska: Фенноскандия / Fennoskandiya) er það svæði sem nær yfir Skandinavíuskaga, Finnland, Karelíu og Kólaskaga. Löndin sem þetta svæði snertir eru því Finnland, Noregur, Svíþjóð og hluti Rússlands.
Orðið á rætur sínar að rekja til latnesku orðanna Fennia „Finnland“ og Scandia „Skandinavía“. Það var fyrst notað árið 1900 af finnska jarðfræðingnum Wilhelm Ramsay.
Viðarkol
thumb|400px|Viðarkolagerð - stafli af trjábolum áður en tyrft er yfir. Póstkort frá 1870 Viðarkol eru kol unnin úr viði þannig að viður er settur í kolagröf, kveikt í og byrgð með torfi þannig að loft komst ekki að. Þetta var látið krauma í þrjá til fjóra daga. Viðarkolin voru nauðsynlegt eldsneyti í smiðjum og til rauðablásturs. Viðarkol eru notuð í svart púður.
Á Íslandi var áður fyrr algengast að nota birki eða rekavið en stundum fjalldrapa til kolagerðar.
charcoal Ugljen (crtački) 炭
Sasa rubrovaginata
Sasa rubrovaginata er lágvaxin (um 1,5 m ) bambustegund sem var lýst af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Guangxi).
Taiyuan
alt=Frá Taiyuan borg í Shansi héraði.|thumb|450px|Frá Taiyuan borg í Shansi héraði. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Taiyuan um 5,5 milljónir manna.
alt=Mynd af göngubrúnni Changfeng og Shansi leikhúsinu við Fen-fljót í Taiyuan borg í héraðinu Shansi í Kína.|thumb|Göngubrúin Changfeng og Shansi leikhúsið við Fen-fljót í Taiyuan borg.
alt=Mynd af Þjóðsagnasafni Shansi héraðs í Taiyuan borg.|thumb|Þjóðsagnasafn Shansi héraðs í Taiyuan borg
alt=Frá Taiyuan Wusu alþjóðaflugvellinum í Taiyuan borg.|thumb|[[Taiyuan Wusu alþjóðaflugvöllurinn|Alþjóðaflugvöllurinn Taiyuan Wusu í Taiyuan borg.]]
alt=Mynd sem sýnir Taiyuan borg í héraðinu Shansi (eða Shanxi) í Kína.|thumb|Frá Taiyuan borg.
Borgarheiti
Þeir tveir kínverskir stafir sem tákna borgina eru 太 (tài, „mikill“) og 原 (yuán, „slétta“) og vísa til þeirrar staðsetningarinnar þar sem Fen-fljót rennur frá fjöllum og inn á tiltölulega flata sléttu. Í langri sögu hefur borgin haft ýmis nöfn, þar á meðal Jìnyáng (晋阳), Lóngchéng (龙城) og „Yangku“ (阳曲), þar sem héraðssetur Taiyuan var kallað Yangku (阳曲 县) á tímum Tangveldisins. Hjá Tangveldinu og svokölluðum „Fimm ættarveldum og tíu konungsríkjum“ á tímabil pólitískra umbrota og sundrungar á 10. öld, var staða Taiyuan-borgar hækkuð í að vera norðurhöfuðborg Kína.
Saga
Taiyuan er forn borg með meira en 2.500 ára þéttbýlissögu. Borgin var miðstöð hins forna ríkis Zhao (475–221 f.Kr.) en eftir að það var sigrað af Qin veldinu (221–210 f.Kr.) og öðrum ríkjum, varð Taiyuan borg aðsetur herstjórnanda. Það var áfram svo á tímum Han veldisins (206 f.Kr. – 220 e.Kr.) og eftir það.
Á Dong („austur“) Han tímabilinu (25-220 e.Kr.) varð Taiyuan höfuðborg héraðs sem hét Bing. Á 6. öld varð borgin um tíma aukahöfuðborg ríkjanna Dong Wei og Bei („norður“) Qi. Hún varð að vaxandi stórborg og einnig miðstöð búddisma. Frá þeim tíma og fram að miðjan valdatíma Tangveldisins (618–907) var áfram byggðir hellamusteri við Tianlong fjall, suðvestur af borginni. Stofnandi keisaraveldisins Tang hóf landvinninga sína út frá bækistöðinni Taiyuan með stuðning aðalsmanna borgarinnar. Það var síðan um tíma tilnefnd sem höfuðborg Tangveldisins í norðri og varð að víggirtri herstöð.
Þegar Songveldið (960–1279) sameinaði Kína á ný, þráaðist Taiyuan borg við og var því lögð í rúst í bardaga árið 979. Ný borg var byggð upp við bakka Fen-fljóts árið 982, skammt frá hinu eldra borgarstæði. Borgin varð að stjórnsýsluhérað árið 1059 og stjórnsýsluhöfuðborg Hedong (norðurhluta Shansi) árið 1107. Því hélt hún, með ýmsum breytingum á nafni og stöðu, allt til loka mongólska Júanveldisins) (1271–1368). Í upphafi Mingveldisins (1368–1644) fékk borgin nafnið Taiyuan Fu (fu þýðir „aðalbær“) sem hún hélt allt til loka Tjingveldisins (1644–1912). Á tíma Tjingveldisins varð Taiyuan Fu höfuðborg Shansi. Á Lýðveldistímanum (1912–1949) var nafni borgarinnar breytt í Yangqu, og hélt því til 1927.
Árið 1907 jókst mikilvægi Taiyuan borgar með lagningu járnbrautar til Shijiazhuang borgar í Hebei héraði, sem var tenging við stofnbrautina Beijing – Wuhan. Stuttu síðar lenti Taiyuan í alvarlegri efnahagskreppu. Á 19. öld höfðu kaupmenn og staðbundnir bankar Shansi verið mikilvægir á landsvísu en uppgangur nútímabanka og Taiping-uppreisnin (1850–1864) leiddi til þess að fjármálakerfið hrundi með hörmulegum áhrifum á Shansi og höfuðborg þess.
Á árunum 1913–1948 var Shansi undir stjórn valdamikils stríðsherra, Yan Xishan. Borgin blómstraði sem miðstöð frekar framsækins héraðs og iðnaðarþróunar. Hún naut einnig áframhaldandi uppbyggingar járnbrautarkerfis á svæðinu. Eftir innrás Japana árið 1937 þróuðust atvinnugreinar Taiyuan enn frekar. Þegar japanski herinn í Shansi gafst upp fyrir Yan Xishan árið 1945, barðist hann áfram í Kínversku borgarastyrjöldinni allt til ársins 1948. Eftir bardaga og gríðarlega eyðileggingu náði byltingarstjórn Kínverskra kommúnista yfirhöndinni í Taiyuan.
Samtímaborg
alt=Landakort sem sýnir legu Taiyuan borgar í héraðinu Shansi (eða Shanxi) í Kína.|thumb|Kort af legu Taiyuan borgar (merkt dökkrautt) í Shansi héraði í Kína.
Frá árinu 1949 hefur iðnvöxtur í Taiyuan verið gríðarlegur og borgin nær nú yfir svæði sem er tugum sinnum stærra en var á fimmta áratug síðustu aldar. Ný iðnaðarhverfi hafa risið í útjaðri borgarinnar sem hýsa járn- og stálframleiðslu og efnaiðnað. Staðbundin kolframleiðsla er mikil og er nýtt til framleiðslu sem aftur hefur valdið mjög mikilli loftmengun í borginni.
Taiyuan borg einnig mikilvæg miðstöð menntunar og rannsókna, sérstaklega á sviði tækni og hagnýtra vísinda. Meðal mikilvægra skóla eru Shanxi háskólinn (1902) og Taiyuan tækniháskólinn (1953).
Lýðfræði
Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Taiyuan 4.303.673 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 5.304.061.
Yukio Tsuda
Yukio Tsuda (15. ágúst 1917 - 17. apríl 1979) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
Neil Armstrong
Neil Armstrong (5. ágúst 1930 – 25. ágúst 2012) var bandarískur geimfari og flugmaður. Hann hlaut frægð fyrir að vera fyrsti maðurinn til að stíga fæti á tunglið. Það gerði hann í annarri og síðustu geimferð sinni, með Apollo 11 þann 20. júlí 1969. Hann varði, ásamt Buzz Aldrin tveimur og hálfri klukkustund á yfirborði tunglsins á meðan Michael Collins var á sporbraut fyrir ofan.
Æfingar á Íslandi
Aðalgrein: Æfingar tunglfara í Þingeyjarsýslum
Árið 1967 kom Neil Armstrong til Íslands til þjálfunar í vettvangsjarðfræði í Þingeyjarsýslum undir leiðsögn jarðfræðinganna Sigurðar Þórarinssonar og Guðmundar Sigvaldasonar. Armstrong nýtti ferðina einnig til að veiða í Laxá í Aðaldal ásamt félaga sínum Bill Anders. Myndir og munir frá æfingum geimfaranna eru til sýnis í Könnunarsögusafninu á Húsavík.
Konungsríkið Navarra
thumb|right|Pýreneaskagi árið 1030, þegar Navarra (gulbrúna svæðið efst í miðju) var stærst (múslimaríkið er grænt á kortinu). Konungsríkið Navarra (líka þekkt sem Konungsríkið Pamplóna) er talið hafa þróast út frá héraðinu Pamplóna á Norður-Spáni og Suður-Frakklandi þegar leiðtogi Baska, Íñigo 1. Íñiguez Arista, var kjörinn konungur þar 824 og gerði uppreisn gegn Frönkum.
Um hálfri öld seinna var höfðinginn Iñigo Arista kjörinn konungur Pamplona og var það fyrsti vísirinn að konungsríkinu Navarra, sem náði síðan hátindi sínum á valdaskeiði Sanchos 3. Navarrakonungs eða Sanchos mikla, sem var frá því um 1000 til 1035. Þá náði ríkið yfir allt núverandi Navarrahérað, Baskaland (þar næst vestan við) og Rioja-hérað, auk svæða sem nú tilheyra Kantabríu, Kastilíu og Aragóníu. Eftir hans dag skiptist Navarra á milli sona hans og varð aldrei aftur jafnstórt og öflugt. thumb|left|Skjaldarmerki Navarra frá 1212 og núverandi skjaldarmerki franska héraðsins [[Lægri-Navarra og (með kórónu) spænska sjálfstjórnarhéraðsins Navarra.]] Á árunum 1076-1134 var landið í konungssambandi við Aragóníu og stjórnað þaðan. Garcia Ramirez, dóttursonur El Cid og afkomandi launsonar Sanchos 3., endurreisti svo konungsríkið Navarra 1134. Raunar var það fyrst þá sem nafnið Navarra kom fram; áður var talað um konungsríkið Pamplona í heimildum þótt nú sé Navarra-nafnið alltaf notað.
Sonur Garcia Ramirez var Sancho 6., vel menntaður og hæfur konungur sem styrkti ríkið mjög og tapaði aldrei orrustu. Hann stofnaði höfuðborgir Baska, Vitoria-Gasteiz og San Sebastian. Dóttir hans var Berengaría Englandsdrottning, kona Ríkharðs ljónshjarta. Bróðir hennar, Sancho 7. (Sancho sterki) varð konungur eftir föður sinn. Hann tapaði vesturhluta ríkisins í hendur Alfons 8. Kastilíukonungs en átti aftur á móti stóran þátt í sigri bandalags kristnu ríkjanna á Spáni á En-Nasir kalífa í orrustunni við Las Navas de Tolosa árið 1212, en eftir hana skrapp ríki múslima á Pýreneaskaga ört saman.
Sancho sterki var barnlaus og systursonur hans, Teóbald af Champagne, erfði krúnuna. Þar með styrktust mjög tengsl Navarra við Frakkland og Frakkakonunga. Sonardóttir hans, Jóhanna, erfði ríkið þegar hún var barn að aldri. Hún giftist Filippusi 4. Frakkakonungi og var Navarra í ríkjasambandi við Frakkland frá 1276-1328 en þá skildi leiðir því sonardóttir Jóhönnu, Jóhanna 2., sem ekki átti erfðarétt að frönsku krúnunni, varð þá drottning Navarra og síðan ríktu afkomendur hennar þar.
Árið 1512 hertók Ferdínand Aragóníukonungur þann hluta Navarra sem var sunnan Pýreneafjalla, Efri-Navarra, og innlimaði hann í konungsríkið Spán ári síðar. Konungsfjölskyldan hraktist norður yfir Pýreneafjöll. Lægri-Navarra (franska: Basse-Navarre) eða sá hluti Navarra sem var norðan fjallanna var áfram sjálfstætt konungsríki sem var að vísu örsmátt en konungar þar áttu stór lén í Frakklandi og ríkið var því heldur öflugra en stærðin benti til. Aðalaðsetur konungsfjölskyldunnar var í Pau í Béarn-héraði, sem var þar næst fyrir austan og tilheyrði Navarrakonungum.
Navarra hélt sjálfstæði út öldina en gekk í ríkjasamband við Frakkland þegar konungurinn, Hinrik 3., varð konungur Frakklands sem Hinrik 4. og taldist svo til Frakklands eftir 1620. Það var þó ekki fyrr en í frönsku byltingunni, þegar Loðvík 16. var tekinn af lífi, sem titillinn „konungur Frakklands og Navarra“ féll niður.
Karelía
thumb|Finnska Karelía skiptist í [[Norður-Karelía|Norður-Karelíu og Suður-Karelíu. Austur-Karelía skiptist í Hvítu-Karelíu (eða Hvítahafskarelíu) og Olonetskarelíu. Ladogakarelía og Karelíuskaginn eru leidd af landamærunum sem voru teiknuð á seinni heimsstyrjöldinni.]] Karelía (karelíska og finnska: Karjala; rússneska: Карелия, Karelija; latína: Carelia) er landssvæði sem liggur innan landamæra Finnlands og Rússlands og er ættjörð Karelanna. Í dag skiptist stjórn svæðisins á milli þeirra rússnesku Karelíska lýðveldisins og Leníngrad-stjórnunarumdæmisins, og finnsku héraðanna Norður-Karelíu og Suður-Karelíu.
Deportivo de La Coruña
Real Club Deportivo de La Coruña er knattspyrnufélag frá La Coruña á Spáni. Bestu ár þess voru 1990-2010 í La Liga. Meðal þekktra leikmanna sem hafa spilað fyrir félagið má nefna Hollendinginn Roy Makaay og Rivaldo.
Innrásarstríð
Innrásarstríð (eða árásarstríð eða árásarstyrjöld) er stríð háð af ríki sem ræðst með herjum sínum inn fyrir landamæri, þ.m.t. einnig landhelgi og lofthelgi, annars ríkis. Dæmi um innrásarstríð er t.d. árás Þýskalands á Pólland í upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar. Aðilinn sem ráðist er á bregst við með varnarstríði, og reynir að hrekja innrásarherinn af höndum sér, eða játar sig sigraðan og gefst upp fyir innrásarliðinu. Ef varnaraðilinn gefst upp lýkur innrásarstríði og innrásaraðilinn kemur upp setuliði. Varnaraðili, sem er mun fáliðaðri, reynir stundum að breyta innrásarstríði í langvinnt þreytistríð, ef hann telur sig með því móti geta á löngum tíma veikt innrásarherinn það mikið að hann hopi af sjálfsdáðum eða að hann geti hrakið hann á flótta með sífelldum skæruhernaði og gagnárasum.
Charlie Hebdo
thumb|230px|Slagorðið [[je suis Charlie varð mikið notað til stuðnings tjáningarfrelsi í kjölfar skotaárásarinnar 2015]] Charlie Hebdo (íslenska: „Charlie vikulega“) er franskt tímarit sem kemur út vikulega með skopmyndum, greinum, ritdeilum og bröndurum. Sjónarmið tímaritsins er óhefðbundið og lotningarlaust, en það styður veraldarhyggju, trúleysi og vinstristefnu og gagnrýnir kynþáttahatur, trúarbrögð (kaþólsku, gyðingdómi og íslam) og öfgahægriflokka (sérstaklega Front National). Tímaritið kom fyrst út árið 1970, en útgáfa þess var hætt árið 1981. Svo snéri það aftur árið 1992. Núverandi ritstjóri tímaritsins er Gerard Biard.
Tímaritið hefur verið þolandi tveggja hryðjuverksárása. Sú fyrsta var árið 2011 þegar eldsprengjum var kastað inn á skrifstofur Charlie Hebdo. Talið er að þetta hefur verið viðbrögð við skopmydum af Múhameði sem voru gefnar út í tímaritinu. Önnur árásin var árið 2015 en tveir byssumenn komust inn á skrifstofur tímaritsins og drápu tólf starfsmenn þess. Meðal fórnarlamba var Stéphane Charbonnier („Charb“), fyrrverandi ritstjóri tímaritsins.
Fyrrverandi ritstjórar Charlie Hebdo voru François Cavanna (1969–1981) og Philippe Val (1992–2009). Tímaritið kemur út á hverjum miðvikudegi. Lesendafjöldi þess um 45.000 til 60.000 manns, en met þetta var slegið þegar fyrsta tímablaðið eftir skotaárásina kom út. Þá seldust yfir sjö milljónir eintaka á sex tungumálum.
Ytri-Kot
Ytri-Kot er eyðibýli í Norðurárdal í Skagafirði. Til forna hét bærinn Þorbrandsstaðir og er talinn hafa verið landnámsjörð Þorbrandar örreks.
Þorbrandur landnámsmaður er sagður hafa verið afar gestrisinn og látið gera eldhús svo mikið að allir þeir menn sem þar fóru um skyldu bera klyfjar í gegn og fá mat ef þeir vildu. Ytri-Kot og Fremri-Kot voru líka löngum viðkomustaður ferðamanna og á Ytri-Kotum var var rekin bensínsala fyrir ferðalanga um 1940.
Árið 1954 féllu miklar skriður í dalnum í kjölfar stórrigninga og urðu miklar skemmdir á túninu á Ytri-Kotum en húsin sluppu. Jörðin var þá farin í eyði fyrir tveimur árum og því ekkert fólk þar en farþegar í tveimur bílum sem voru á ferð um dalinn sluppu við illan leik. Enn meiri skemmdir urðu á Fremri-Kotum. Ytri-Kot eru nú í eigu bænda á Fremri-Kotum og nytjuð þaðan.
Ölkelda (uppspretta)
alt=|thumb|Ölkelda hjá Ölkeldu I og II á Snæfellsnesi. Ölkelda (úr öl + kelda sem þýðir í fornnorsku „uppspretta“ eða „lind“) er uppspretta vatns sem inniheldur koltvísýring, en hann á uppruna sinn í storknandi kviku í iðrum Jarðar.
Eftir staðsetningu
Ölkeldur finnast um allan heim, og eru þær sumar heilsulindir.
Á Íslandi
Flestar íslenskar ölkeldur er að finna á Snæfellsnesi, en einnig eru ölkeldur á Ölkelduhálsi í Hengli og við Leirá í Borgarfirði.
Í ritverkum
Minnst er á ölkeldur á Snæfellsnesi í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar sem var gefin út árið 1772 og er þeim lýst sem:
Er þar líka sagt að ölkeldur bæti Snæfellsnesi það að hafa ekki heitt vatn. Reyndu þeir að flytja smá ölkelduvatn með sér til Kaupmannahafnar, en það skemmdist á leiðinni.
Megumu Tamura
Megumu Tamura (10. janúar 1927 - 8. október 1986) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Augnbaun
Augnbaun eða kúabaun (fræðiheiti Vigna unguiculata ) er ein af nokkrum tegundum af Vigna. Í ræktun eru fjórar undirtegundir:
Augnbaunir er eitt mikilvægasta grænmeti á harðbýlum svæðum í Asíu, Afríku, Suður-Evrópu og Mið- og Suður-Ameríku. Augnbaunir þola vel þurrka og hita og eru skuggaþolnar og henta því vel til að rækta með öðrum matjurtum.
Tenglar
菜豆
Unleashed Memories
Unleashed Memories er breiðskífa Lacuna Coil.
Skaftafellsjökull
thumb|Skaftafellsjökull árið 2010. thumb|Skaftafellsjökull séð úr lofti Skaftafellsjökull er skriðjökull í suður-Vatnajökli í Suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Hann liggur milli Skaftafellsheiðar í vestri og Hafrafells í austri.
Steinn Steinarr - Tíminn og vatnið
Steinn Steinarr - Tíminn og vatnið er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1967. Á henni les Steinn Steinarr eigin ljóð. Málverk á framhlið gerði Kristján Davíðsson. Ljósmynd á bakhlið tók Jón Kaldal.
Tíminn og vatnið er talið tímamótaverk í íslenskri ljóðlist, þá hófst hinn svokallaði Atómskáldskapur.
Marshall Warren Nirenberg
Marshall Warren Nirenberg (fæddur 10. apríl 1927, dáinn 15. janúar 2010) var bandarískur lífefnafræðingur og erfðafræðingur. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin ílífeðlis- og læknisfræði ásamt Har Gobind Khorana og Robert W. Holley árið 1968 fyrir að hafa ráðið erfðakóðann og lýst því hvernig hann nýtist við prótínsmíð í lífverum.
Rannsóknir
Árið 1959, þegar Nirenberg var að ljúka nýdoktorsverkefni sínu hjá Stetten og Jakoby við bandarísku heilbrigðisstofnunina, var það orðinn að heita má viðtekinn sannleikur að erfðaefni lífvera væri DNA. Þetta höfðu til dæmis rannsóknir Avery og félaga, Meselsons og Stahl, Hershey og Chase og Watsons og Crick sýnt fram á. Hins vegar var það enn óráðin gáta hvernig upplýsingar um samsetningu prótína væru kóðaðar í kirnaröð DNA og hvert hlutverk RNA væri í tjáningarferlinu. Nirenberg einsetti sér að greiða úr þessum ráðgátum og fékk til liðs við sig ungan þýskan lífefnafræðing, Heinrich Matthaei. Þeir bjuggu til með efnasmíð pólýúrasíl, það er, RNA-sameindir sem samanstóðu eingöngu af fjölliðu úrasíl kirna. Það settu þeir út í frumufrían vökva sem dreginn hafði verið út úr rækt Escherichia coli baktería. Einnig bættu þeir ensími sem brýtur niður DNA út í blönduna, til að tryggja að prótínsmíð myndi ekki eiga sér stað út frá DNA bakteríanna, heldur eingöngu út frá pólýúrasíl sameindinni. Þessu næst var bætt í blönduna hinum 20 náttúrlegu amínósýrum og var ein þeirra merkt með geislavirkri samsætu. Tilraunin var marg-endurtekin og mismunandi amínósýra geislamerkt í hvert sinn. Peptíðunum sem smíðuð voru út frá pólýúrasíl sameindinni var safnað og geislavirkni mæld. Einungis í þeim tilraunum þar sem fenýlalanín var geislamerkt reyndist peptíðafurðin vera geislavirk og þar með var fyrsti tákninn í erfðakóðanum ráðinn: UUU stendur fyrir fenýlalanín.
Eftir að kapphlaupinu um ráðningu erfðakóðans lauk, sneri Nirenberg sér að rannsóknum í taugalíffræði og þroskun.
Flora Islandica
„Fallegasta bók í heimi“
Á listasýningunni KODDU í Nýlistasasafninu 2011 var eitt listaverk undir heitinu „Fallegasta bók í heimi“ eftir sýningarstjórana. Verkið var að hluta unnið úr Flora Islandicu, en í því liggur bókin útötöð matarleifum á púlti. Vegna kvartana frá útgáfustjóranum Kristjáni B. Jónassyni var listaverkið fjarlægt tímabundið af sýningunni og spunnust af því deilur um tjáningarfrelsi og sæmdarrétt.
Morgunmatur
Morgunmatur (eða morgunverður) er máltíð sem snædd er að morgni dags, og er fyrsta máltíð dagsins. Einnig er til nokkuð sem nefnist „litli skattur“ eða „skatturinn“, en það er málsverður sem borðaður er um kl. 9 (á undan venjulegum morgunmat).
Samheiti á íslensku
Morgunmatur á sér mörg samheiti á íslensku. Þau eru t.d. „árdegisverður“, „árbítur“, „frúkostur“ og „morgunskattur“. Hið gamla orð dögurður, sem í fornri íslensku var haft um morgunmat, hefur fengið nýja merkingu og verið notað sem þýðing á enska orðinu „brunch“.
Skrift
thumb|right|Mynd af skrifara frá miðöldum. Skrift er sú athöfn að skrá niður bókstafi í þeim tilgangi að mynda orð og setningar, eða skrá niður upplýsingar á annan hátt. Einnig á hugtakið við um þá iðju að setja saman orð og setningar í huganum í þeim tilgangi að setja á blað, sbr. að „sitja við skriftir“. Rithöfundar nota skrift til að skrá niður bókmenntir.
Sumarólympíuleikarnir 1896
thumb|right|Opnunarathöfnin Sumarólympíuleikarnir 1896 voru haldnir í Aþenu, Grikklandi 6. til 15. apríl 1896. Þetta voru fyrstu Ólympíuleikar sem haldnir höfðu verið síðan Ólympíuleikarnir fornu voru lagðir niður á 4. eða 5. öld. Leikarnir voru haldnir í endurbyggðum fornum leikvangi Panaþenaíkóleikvanginum þar sem Ólympíuleikar Zappas höfðu verið haldnir þrisvar áður að undirlagi gríska athafnamannsins Evangelis Zappas.
Þrátt fyrir ýmis vandræði töldust leikarnir hafa heppnast vel og voru stærsta alþjóðlega fjölgreinakeppnin sem haldin hafði verið fram að þeim tíma. Íþróttamenn frá fjórtán löndum tóku þátt að talið er. Flestir þeirra voru tilfallandi í Aþenu á þeim tíma en voru ekki sendir þangað af samtökum í heimalöndum sínum. Hugmyndin um landslið varð ekki mikilvæg fyrr en síðar og blönduð lið tóku þátt í liðakeppnum á leikunum. Sigurvegarar í hverri grein fengu verðlaunapening úr silfri og ólífugrein. Konum var meinuð þátttaka á leikunum.
Keppnisgreinar
Keppt var í 43 greinum. Fjöldi keppna í einstökum íþróttaflokkum er gefinn upp í sviga.
Einstakir afreksmenn
Robert Garrett, nemandi við Princeton-háskóla sigraði í kúluvarpi og kringlukasti. Sigur hans í síðarnefndu greininni olli miklu uppnámi í Grikklandi þar sem kringlukast var í miklum metum. Ástæðan var ekki hvað síst sú að Garrett hafði enga reynslu í greininni og skráði sig til gamans. Hann grýtti kringlunni á þann hátt sem honum þótti þægilegast, en grískur kringlukastarar reyndu að nota sömu stellingar og sjá mátti á fornum málverkum og myndastyttum.
Spyridon Louis varð þjóðhetja í Grikklandi þegar hann sigraði í Maraþonhlaupi, en aldrei áður hafði verið keppt í þeirri grein. Um tíma leit út fyrir að Grikkir hefðu unnið þrefalt í hlaupinu, en síðar kom í ljós að keppandinn í þriðja sæti hafði setið í hestvagni hluta leiðarinnar.
Þjóðverjinn Carl Schuhmann vann til fernra gullverðlauna. Þrennra í fimleikakeppninni og þeirra fjórðu í fangbrögðum. Hann tók einnig þátt í Ólympískum Lyftingum og frjálsum íþróttum á leikunum.
Bretinn Launceston Elliot og Daninn Viggo Jensen börðust um verðlaunin í ólympískum lyftingum. Elliot sigraði í lyftingum með annarri hendi, en Jensen var úrskurðaður sigurvegari í keppni með báðum höndum. Reyndar lyftu þeir sömu þyngd í þeirri grein, en áhorfendur mátu það svo að Daninn hefði ekki þurft að reyna jafn mikið á sig.
Ungverjinn Alfréd Hajós hlaut tvenn gullverðlaun í sundi. Sundkeppnin fór fram í köldu Miðjarðarhafinu við erfiðar aðstæður. Hann var yngstur sigurvegara á leikunum í Aþenu, átján ára að aldri.
Austurríkismaðurinn Adolf Schmal varð hlutskarpastur í óvenjulegri keppnisgrein í hjólreiðum, þar sem keppendur reyndu að komast sem lengst á tólf klukkustundum. Schmal lagði um 315 kílómetra að baki á þessum tíma.
Holger Nielsen frá Danmörku vann til brons og silfurverðlauna í skotfimi og skylmingum, auk þess að keppa í kringlukasti á leikunum. Hann er kunnastur fyrir að vera faðir handknattleiksíþróttarinnar.
Verðlaunaskipting eftir löndum
thumb|350px|right|Verðlaunapeningur frá Ólympíuleikunum 1896. Á forhlið má sjá mynd af gríska guðinum [[Seifur|Seifi en á bakhlið mynd af Akrópólishæð.]]
Veraldarhyggja
thumb|250px|[[Frelsi, jafnrétti, bræðralag|Slagorð franska ríkisins yfir dyrum kirkju.]]
Veraldarhyggja á við það lögmál að ríkisstjórn og fulltrúar hennar eigi að vera aðskilin frá trúfélögum og höfðingjum þeirra. Í einni útgáfu stefnunnar er rétturinn til að vera laus við trúarbrögð og kenningar þeirra fullyrður. Einnig er haldið fram að ríki leggi ekki ákveðin trúarbrögð á borgarana sína. Önnur útgáfa veraldarhyggju snýr um lögmálið að athafnir og ákvarðanir sem snerta almenninginn, sérstaklega þær tengdar stjórnmálum, eigi að vera lausar við trúaráhrif.
Veraldarhyggja á rætur sínar að rekja til grískra og rómverskra heimspekinga eins og Markúsar Árelíusar og Epikúrosar; til hugsuða upplýsingarinnar eins og Denis Diderot, Voltaire, Baruch Spinoza, James Madison, Thomas Jefferson og Thomas Paine; og til nýlegri fríhyggjumanna og trúleysingja eins og Robert Ingersoll og Bertrand Russell.
Skoðanir um tilgang og stuðning veraldarhyggju eru mjög misjafnar. Í evrópskri veraldarhyggju eða laïcité hafa rök verið færð fyrir því að hún sé hreyfing í att að nútímavæðingu og burt frá hefðbundnum trúargildum (þ.e. veraldarvæðing). Slíka veraldarhyggju, byggð á félagslegum eða heimspekilegum grundvelli, er oft að finna í löndum þar sem haldið er utan um þjóðkirkju eða önnur trúfélög. Sumir halda fram að bandarísk veraldrarhyggja, eða ríkisveraldarhyggja, hafi varið trúarbrögð og trúmenn fyrir ríkisafskiptum, og að þar sé veraldarhyggja minni í samfélaginu.
Kylie (breiðskífa)
Kylie er fyrsta breiðskífa áströlsku söngkonunnar Kylie Minogue. Hún var gefin út 4. júlí 1988. Platan var framleidd af Stock, Aitken og Waterman, sem einnig ritaði níu af tíu lögum.
Upplýsingar á breiðskífan
Platan inniheldur sex smáskífur: „I Should Be So Lucky“, „Got to Be Certain“, „The Loco-Motion“, „The Loco-Motion“, „It's No Secret“ og „Turn It into Love“, sem var aðeins gefin út í Japan. Kylie náði öðru sæti í Bretlandi 16. júlí 1988. Hins vegar í sjöundu viku náði platan hennar loksins fyrsta sæti, hélt því sæti í fjórar vikur samfleytt og endurtók leikinn í tvær vikur í nóvember 1988. Hún seldist í 1,8 milljón eintökum árið 1988 og varð best selda plata ársins.
Platan náði öðru sæti í heimalandi hennar, Ástralíu. Á Nýja-Sjálandi er þetta eina breiðskífa Kylie sem hefur náð fyrsta sæti. Þar náði platan tíunda sæti við útgáfu hennar, og að lokum náði hún fyrsta sæti sem hún hélt í sex vikur. Platan var á topplistanum í alls fimmtíu og þrjár vikur. Í Bandaríkjunum náði platan 53, sæti á Billboard 200.
Lagalisti
Öll lög skrifuð og framleidd af Stock Aitken Waterman nema annað komi fram.