cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hungurleikarnir
Mannleg reisn
Allt í einu stöðvar ríkisstjórnin leikinn áður en þau tvö gátu borðað berin og tilkynna þau bæði sem sigurvegara. Þetta var síðasta tilraun þeirra til að sýna að enginn réði yfir lífi þeirra né styrk til að enda þeirra eigin líf, vegna þess að þessi tjáning um vald einstaklingsins myndi niðurlægja ríkisstjórnina.
Á meðan myndinni (og bókinni), er ríkisstjórnin með þráhyggju um kúgun fólks, neitar þeim mat og fjármagn og framkvæmir hugarleiki gegn þeim sem taka hugrekki þeirra og sannfæra þá um að þeir hafa ekkert persónulegt vald.
Sala
Eftir að hafa skrifað skáldsöguna skrifaði Suzanne Collins undir samning við Scholastic árið 2006. Fyrsta bókin var upphaflega prentuð í 50 þúsund eintökum en var síðan prentuð í um 200 þúsund eintökum tvisvar sinnum. Þann 11. febrúar 2010 höfðu verið seld 800 þúsund eintök af Hungurleikunum og réttindi af sölu bókarinnar var á 38 svæðum. Þann 8. nóvember 2010 voru Hungurleikarnir mest selda skáldsagan í bandaríska dagblaðinu The New York Times. Þegar myndin var fyrst frumsýnd hafði bókin verið á USA Today vinsældarlistanum í 135 vikur í röð.
Verðlaun
Hungurleikarnir hafa unnið til fjölda verðlauna og verið heiðraðir við mörg tilefni. Bókin var nefnd ein af „Bestu bókum þessa árs“ í tímaritinu Publishers Weekly og „Mest áberandi barnabók ársins 2008“ í blaðinu New York Times. Árið 2009 var bókin verðlaunuð á Golden Duck verðlaunahátíðinni í flokknum „Skáldsögur fyrir unglinga“. 2008 unnu Hungurleikarnir verðlaun fyrir fantasíu og vísindaskáldskap. Árið 2012 var bókin útlistuð sem 33. besta bókin fyrir börn, með verðlaun fyrir mest spennandi endinn.
Leikarinn Josh Hutcherson hefur unnið til tvenna verðlauna fyrir leik sinn í myndinni. Hann vann „NewNowNext-verðlaunin“ 2012, þar sem hann var tilnefndur sem „next mega star“ eða næsta stórstjarna.
Brønnøy (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Brønnøy er sveitarfélag í Norðurlandi í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 7.777 (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er borgin Brønnøysund. Til sveitarfélagsins teljast einnig þéttbýlið Nordhus og Toft.
Flóajurt
Flóajurt (fræðiheiti: Persicaria maculosa) er einær jurt í súruætt (Polygonaceae). Blómin eru ljósrauð og fræin svört. Til aðgreiningar frá Persicaria lapathifolia þá vantar hana kirtla á axlarblöðum og neðan á blöðunum. Blöðin eru oftast með svartan blett ofaná. Hún blómstrar í júlí, ágúst. Flóajurt verður 10 til 60 sm löng. Hún vex við hveri og laugar, eða á ræktaðri jörð. Víða á vestur og sv-landi.
Betula tianschanica
Betula tianschanica er tegund af birkiætt sem var lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht. IUCN skráir hana sem í mikilli hættu. Engar undirtegundir finnast skráðar.
Svartaraf
thumb|hægri Svartaraf í bergfræði er svart steindarlíki sem myndast þegar viður þjappast saman undir miklum þrýstingi, svartaraf er þrátt fyrir nafnið ekki gerð rafs.
Knattspyrnufélagið Týr
Stofnendur Týs sem allir voru ungir að árum höfðu það einnig sameiginlegt að vera óánægðir með að mæta afgangi þegar skipt var í lið á æfingum.
Föstudagur
Frumbygginn í sögu Daniels Defoe um Róbinson Krúsó hét Friday, sem var íslenskað sem Frjádagur.
1069
Árið 1069 (MLXIX í rómverskum tölum)
Nauðgun
thumb|200px| Nauðgun er líkamsárás og glæpur sem að felur í sér að fórnarlambið er neytt til einhverskonar kynlífsathafna, yfirleitt samfara, gegn vilja sínum. Nauðgun er samkvæmt íslenska réttarkerfinu næst refsiverðasti glæpur á eftir manndrápi.
Lagaákvæði
Í Jónsbók stendur í kafla um níðingsverk: „Það er enn óbótamál, ef maður tekur konu nauðga, ef þar eru til tvö lögleg vitni, að það sé satt. Nú eru eigi vitni til, en hún segist nauðug tekin, og segir hún það samdægurs, þá dæmi tólf menn hinir skynsömustu eftir því, sem þeim þykja líkindi til bera, og hvort þeirra þykir líkt til sanninda. En þótt kona geti varið sig fyrir góðkvensku sakir, svo að hann komi eigi vilja sínum fram, þá ber með engu móti, að hann hafi eigi refsingu fyrir eftir dómi, ef sannprófast, að hann hafði fullan vilja til þess, og haldi þó lífinu."
Upplýsingafulltrúi
Upplýsingafulltrúi er maður í fyrirtæki eða stofnun sem fæst við fræðslu og dreifingu upplýsinga, m.a. með samskiptum við fjölmiðla. Upplýsingafulltrúar er oft fyrrverandi blaðamenn eða einstaklingar sem hafa fjölmiðlamenntun. Hugtakið upplýsingafulltrúi er oftast notað um mann sem sér um ytri samskipti fyrirtækja, en einnig blaðafulltrúi, en sá titill er samt ábúðarfyllri og oftast haft um starfsmann ríkisstjórna og stærri fyrirtækja.
Hafragilsfoss
thumb|320x320dp|Horft út á Hafragilsfoss frá útsýnispallinum. Hafragilsfoss er foss í Jökulsá á Fjöllum á Norðurlandi eystra. 2,5 kílómetrum ofar í ánni er Dettifoss. Fossinn er 27 metra hár og um 91 metra breiður.
Scopolia caucasica
Scopolia caucasica er fjölær jurt af náttskuggaætt. Hún er ættuð frá norður Kákasus.
Parþaveldi
thumb|right|Silfurdrakma slegin af Arsak 1. Parþaveldið eða Arsakídaveldið var íranskt ríki sem stóð þar sem nú eru Írak og Íran frá 247 f.Kr. til 224 e.Kr. Stofnandi þess var Arsak 1. leiðtogi Parna-ættbálksins sem lagði Parþíu í norðausturhluta Írans undir sig. Parþía var þá satrapdæmi í Selevkídaríkinu. Míþrídates 1. af Parþíu (um 171–138 f.Kr.) stækkaði þetta ríki mikið þegar hann lagði Medíu og Mesópótamíu undir sig með sigrum á Selevkídum. Á hátindi sínum náði Parþaveldið frá nyrstu uppsprettum Efrat, þar sem nú er mið-austurhluti Tyrklands, að austurhéruðum Írans. Silkivegurinn lá um ríkið og það varð miðstöð verslunar. Parþaveldið veiktist vegna átaka við Rómaveldi og innri átaka á 2. öld. Íranskur landstjóri í Persis (nú Fars í Íran), Adrasjir 1., stofnandi Sassanídaveldisins, gerði uppreisn gegn Parþaveldinu og sigraði að lokum konung þess, Arabanes 5., í orrustunni við Hormozdgan árið 224.
Lyfjaávani
Lyfjaávani er neysla sem skerðir verulega lífsgæði og hugarástand einstaklings. Ávani getur verið bæði lífeðlislegur og sálfræðilegur. Þegar neytandi lyfs hefur þróað með sér lyfjaþol og fráhvörf verður lífeðlislegur ávani. Það eru þó ekki einungis fráhvörf og lyfjaþol sem valda lyfjaávana, ánægjuleg áhrif lyfsins hafa einnig mikil áhrif. Lyf getur því einnig verið ávanabindandi einungis vegna sterkrar löngunar í áhrifin. Það kallast sálfræðilegur ávani. Við sjáum slíkan ávana hjá fólki sem hefur áður verið í neyslu lyfja og byrjar að neyta þeirra aftur þrátt fyrir að vera ekki lífeðlislega háð þeim lengur.
Vísbendingar benda til þess að umhverfi geti haft áhrif á löngun í lyf. Ef umhverfisáreiti eru stöðugt þau sömu við neyslu, þ.e. neysla alltaf við svipaðar aðstæður, í sama umhverfi, jafnvel með sama fólkinu, byrjar líkaminn að læra á venjurnar og myndar aukið lyfjaþol. Aðstæðurnar eingöngu fara því að valda uppbótarsvörun líkamans þar sem hann býr sig undir að fá lyfið. Ef viðkomandi hefur ekki tekið inn lyfið á móti þeim áhrifum þá finnur hann fyrir fráhvarfseinkennum. Því verður aukin löngun í lyfið við þær aðstæður sem lyfið er venjulega tekið inn. Þetta aukna lyfjaþol getur haft verulega slæmar afleiðingar. Í kunnuglegum aðstæðum þarf að taka inn stærri skammt til þess að vega upp á móti aukinni uppbótarsvörun. Ef einstaklingur brýtur venjur sínar og neytir sama skammts lyfs í ókunnugum aðstæðum er uppbótarsvörun veikari og áhrif lyfsins því sterkari. Þar eru líkur á of stórum skammti því orðnar mun meiri, sem getur valdið alvarlegum áhrifum á líkamsstarfssemi, og jafnvel dauða. Þetta er til dæmis þekkt meðal heróínneytenda. Margir þeirra nota magn heróíns sem myndi venjulega valda dauða manneskju sem neytir ekki efnisins. En þó eru mörg dæmi um það að fíklar láti lífið vegna skammts sem er sambærilegur þeim sem þeir eru vanir. Vísbendingar eru um að þessi dauðsföll verði vegna þess að þeir innbyrða efni í óvenjulegum aðstæðum sem veldur því að uppbótarsvörun er ekki nægileg til þess að berjast á móti áhrifum lyfsins.
AA Gent
Saga
Société Gymnastique la Gantoise var stofnað sem fimleikafélag árið 1864. Á næstu árum voru mynduð félög og hópar um iðkun fleiri íþróttagreina, svo sem frjálsar íþróttir, hnefaleika, hjólreiðar, skylmingar, tennis og sund. Ýmsum þessara félaga var steypt saman í fjölgreinaíþróttafélagið AA La Gantoise árið 1891.
Knattspyrnuíþóttin barst til Gent á síðasta áratug nítjándu aldar. Árið 1899 voru erkifjendurnir í Racing Club Gantois stofnaðir og ári síðar hóf AA La Gantoise að æfa fótbolta. Fyrsti formlegi kappleikurinn átti sér stað í nóvember 1900 og tveimur mánuðum síðar mættust AA La Gantoise og Racing Club Gantois í frysta sinn. Lauk viðureigninni með 10:0 sigri þeirra síðarnefndu. Í Belgíu fá knattspyrnufélög númer eftir því í hvaða röð þau ganga í knattspyrnusambandið og varð AA La Gantoise númer ellefu. Liðið hóf keppni í belgíska meistaramótinu árið 1901, í neðri deildum.
Hið sérkennilega viðurnefni félagsins Vísundarnir (De Buffalo´s) má rekja til þess að árið 1906 ferðaðist bandaríski sýningarmaðurinn Buffalo Bill um Belgíu og vakti mikla athygli.
Árið 1914 fékk félagið leyfi til að kalla sig konunglegt íþróttafélag og var nafninu þá breytt í Association Royale Athlétique La Gantoise sem oftast var stytt í ARA La Gantoise. Skömmu síðar varð félagið fyrir miklu áfalli þegar heimavöllur þess brann til kaldra kola í fyrri heimsstyrjöldinni.
Á millistríðsárunum var félagið að mestu í næstefstu deild og taldist ekki meðal sterkustu liða í Belgíu. Á sjötta áratugnum fór landið heldur að rísa og leiktíðina 1953-54 hafnaði það í þriðja sæti, einungis stigi á eftir meisturum Anderlecht. Árið eftir náði það svo öðru sætinu, sem lengi var þeirra besti árangur.
Belgíska bikarkeppnin vannst í fyrsta sinn árið 1964 og í kjölfarið tók félagið í fyrsta sinn þátt í Evrópukeppni en tapaði fyrir West Ham í fyrstu umferð.
Árið 1971 var ákveðið að breyta nafni félagsins úr frönsku í flæmsku. Hefur það upp frá því gengið undir heitinu "Koninklijke Atletiek Associatie Gent" eða "KAA Gent". Ekki fylgdi nýja nafninu þó mikil gæfa í upphafi og átti KAA Gent í vök að verjast í næstefstu deild allan áttunda áratuginn. Á níunda áratugnum komst liðið aftur í hóp þeirra bestu og varð bikarmeistari í annað sinn árið 1984. Á þessum árum keppti félagið fjórum sinnum í Evrópukeppni og náði lengst í þriðju umferð Evrópukeppi félagsliða.
Miklir fjárhagslegir örðugleikar á árunum í kringum 1990 ollu bakslagi í þróun félagsins. Það komst á nýjan leik í efstu deild en stóð alltaf nokkuð að baki sterkustu belgísku liðanna, þótt það næði sér stundum ágætlega á strik í Evrópukeppnum.
Leiktíðina 2009-10 endaði KAA Gent í öðru sæti deildarinnar sem gaf þátttökurétt í Meistaradeild Evrópu, auk þess að verða bikarmeistari í þriðja sinn í sögunni. Þremur árum síðar flutti liðið á nýjan heimavöll, Ghelamco Arena.
Fyrsti belgíski meistaratititillinn vannst árið 2015 með 2:0 heimasigri á móti Standard Liège við ósvikinn fögnuð stuðningsmanna.
Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu
Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu (Tékkneska: Česká fotbalová reprezentace) er fulltrúi Tékklands í alþjóðaknattspyrnu. Tékkar hafa oft verið ein af sterkustu þjóðum Evrópu í knattspyrnu, þeir hafa tvisvar komist í úrslitaleik HM sem Tékkóslóvakía, árin 1934 og 1962 og þeir hafa einu sinni orðið evrópumeistarar sem Tékkóslóvakía, það var árið 1976, sem Tékkland komust þeir í úrslitaleik EM 1996 í Englandi. Á þeim árum áttu þeir marga af þekktustu knattpsyrnu mönnum heims, nægir þar að nefna Pavel Nedved, Patrick Berger, Vladimír Šmicer. Einn af frægustu markvörðum seinni ára varði stangir þeirra í mörg ár Petr Čech eða allt til ársins 2016.
Leikjahæstu menn
thumb|Petr Cech er leikjahæsti leikmaður í sögu Tékka með 124 leiki
Katarínus
Katarínus er íslenskt karlmannsnafn.
Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu
Markahæstu leikmenn
thumb|Jan Koller er markahæsti leikmaður í sögu Tékka með 55 mörk
Montia angustifolia
Montia angustifolia er plöntutegund sem var lýst af Peter B. Heenan.
Quatre aventures de Spirou et Fantasio
Quatre aventures de Spirou et Fantasio (íslenska: Fjögur ævintýri um Sval og Val) er fyrsta Svals og Vals-bókin og hefur að geyma fjórar mislangar sögur um ævintýri félaganna sem upphaflega höfðu birst í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1948-50. Höfundur bókarinnar var Franquin. Hún kom út á frönsku árið 1950 en hefur ekki verið gefin út á íslensku sem ein heild. Allar sögurnar hafa þó birst í tveimur bókum Frosks útgáfu árin 2014 og 2105: Svalur í hringnum og Svörtu hattarnir.
Söguþráður
Spirou et les plans du robot (íslenska: Vélmennisuppdrátturinn) er sjálfstætt framhald eldri sögu um Sval og Val, sem sagði frá útistöðum þeirra við geggjaðan vísindamann sem fundið hafði upp fullkomið vélmenni. Sagan hefst á að þeir félagarnir lesa viðtal við vísindamanninn, sem komið hafði verið fyrir á geðveikrahæli. Í því segir hann frá vélmenni sínu og sjá Svalur og Valur í hendi sér að glæpamenn muni ásælast teikningarnar þessari snjöllu uppfinningu, ef þær sé að finna í tilraunastofu hans.
Eftir mikinn eltingaleik tekst Sval að farga teikningunum. Glæpamennirnir halda þá á geðveikrahælið og ræna vísindamanninum en Svalur og Valur ná honum til baka. Vísindamaðurinn fær höfuðhögg og gleymir öllu um vítisvélar þær sem hann ætlaði að búa til og gerist friðsamur. Þrjótarnir eru handteknir.
Spirou sur le ring (íslenska: Svalur í hringnum) gerist meðal götustráka í Brussel. Fanturinn og hrekkjusvínið Steingeir veður uppi með ofríki gagnvart smástrákunum í hverfinu. Einn þeirra er vinur Svals og verður úr að Svalur og Steingeir mætist í hnefaleikabardaga.
Jökulfirðir
thumb|400 px |Jökulfirðir og Hornstrandir thumb|Drangajökull frá Jökulfjörðum. thumb|Kajakræðarar á fjörðunum.
Quatre aventures de Spirou et Fantasio
Söguþráður
Í aðdraganda bardagans lúskrar Steingeir á saklausum vegfarendum og beitir fjárkúgunum. Svalur kemst hins vegar í kynni við gamlan hnefaleikaþjálfara sem veitir honum leiðsögn. Þrátt fyrir ýmis bellibrögð andstæðingsins vinnur Svalur frægan sigur í bardaganum. Steingeir er hrakinn í burtu af smástrákunum, en Svalur sýnir honum göfuglyndi og þeir verða vinir.
Jökulfirðir
Jökulfirðir eru fimm firðir, sem ganga inn úr Ísafjarðardjúpi norðanverðu. Þeir eru:
Quatre aventures de Spirou et Fantasio
Söguþráður
Spirou fait du cheval (íslenska: Svalur knapi) er stysta saga bókarinnar, rétt um átta blaðsíður að lengd. Svalur og Valur bregða sér í útreiðartúr, en bykkjan sem Svalur fær til reiðar gengur af göflunum og reynist hafa gríðarlegan stökkkraft. Útreiðartúrinn endar því með ósköpum.
Jökulfirðir
Allir eru firðirnir utan Leirufjarðar á nyrðri hlið Jökuldjúpsins. Firðirnir eru allir óbyggðir í dag en seinustu ábúendur á svæðinu yfirgáfu það milli 1960 og 1970. Í dag er sumarábúð á nokkrum stöðum í Jökulfjörðum. Til að mynda er sumarábúð og þjónusta við ferðamenn í Grunnuvík og á Hesteyri.
Til að komast í Jökulfirði er hægt að fara með bát eða fara gangandi yfir Snæfjallaheiði eða Dalsheiði. Enginn vegur lá í Jökulfirði framan af en árið 2005 kom upp umdeilt mál þar sem eigandi Leiru í Leirufirði ruddi slóða yfir Dalsheiði.
Quatre aventures de Spirou et Fantasio
Söguþráður
Spirou chez les Pygmées (íslenska: Svalur á Litlupattaeyju) segir frá því þegar Svalur verður á vegi hlébarða og tekur hann heim í íbúðina sína. Eftir ýmis vandræði tekst að hafa upp á eigandanum, sem er skringilegur landkönnuður. Sá býður Sval og Val með sér til eyju úti fyrir ströndum Afríku.
Þeim er tekið með kostum og kynjum af ættbálki skógardverga sem eru dökkbrúnir á hörund. Eftir ýmsar kyndugar uppákomur kemur í ljós að á eyjunni er óvinaættbálkur með svartan hörundslit og eiga hóparnir í stöðugum erjum. Reynist illur hvítur þrælapískari bera ábyrgð á árásargirni svarta ættbálksins. Svalur og Valur uppgötva að hinir svörtu eru í raun með sama húðlit og hinir, bara skítugri. Þeir stinga öllum í bað og friður kemst á og hvíti þrjóturinn fær sína refsingu.
Harmleikur almenninganna
Skilgreining
„Harmleikur almenninganna“ á við um auðlindir sem oftast eru (en þurfa ekki að vera) náttúruauðlindir, og eru sameiginlegar í einhverjum skilningi. Harmleikurinn kemur fram þegar það reynist erfitt og kostnaðarsamt að útiloka líklega notendur sameiginlegra auðlinda, og afleiðingin verður sú að gengið er um of á þær. Niðurstaðan verður gjarnan í stað þess að sameiginlegar auðlindir haldist við, og skapi gæði jafnt fyrir samfélagið í heild sinni (með „gæðum“ er átt við vörur og þjónustu í hagfræðilegum skilningi), þá þurrkast þær að lokum upp vegna gernýtingar. Það að auðlindin verði notuð upp er hinn svokallaði „Harmleikur almenninganna.“
Saga hugtaksins
Hugtakið „Harmleikur almenninganna“ var fyrst notað af bandaríska vistfræðingnum Garrett Hardin (1915 – 2003). Hardin setti hugtakið fram í samnefndri grein sinni The Tragedy of the Commons í tímaritinu Science árið 1968. Grein Hardin hefur haft mikil áhrif í hagfræði sem og öðrum fræðigreinum, t.d. leikjafræði, og margoft hefur verið vitnað til hennar í fræðiritum. Hardin fann upp á hugmyndinni við lestur á skrifum William Forster (1794 – 1852), en Forster var mikill áhugamaður um stærðfræði. Hardin notar orðið „harmleikur“ eins og enski heimspekingurinn og stærðfræðingurinn Alfred North Whitehead (1861 – 1947) skilgreindi það í bók sinni Science and the Modern World. En Whitehead segir harmleik vera vægðarlausan atburð sem felur í sér óhamingju. Þó svo að „Harmleikur almenninganna“ sé hugtak sem er tiltölulega nýtt af nálinni, þá er vandamálið sem það lýsir ævafornt og hefur verið þekkt lengi. Forngríski heimspekingurinn Aristóteles skrifaði til að mynda um viðfangsefni sem tengjast „Harmleik almenningana.“
Birtingarmynd
„Harmleikur almenninganna“ kemur fram þegar rætt er um vandamál sem tengjast ákveðinni tegund gæða, þ.e. sameiginlegum auðlindum. Í hagfræði eru gæði flokkuð á eftirfarandi hátt, í fjóra flokka út frá tveimur viðmiðum. Sameiginlegar auðlindir eru einn af þessum flokkum (sjá greinina um Almannagæði fyrir nánari lýsingu á þessari töflu).
Sameiginlegar auðlindir eru ekki útilokandi, eru í eigu allra og fólk hefur frítt aðgengi að þeim. Sameiginlegar auðlindir eru aftur á móti þess eðlis að þær gefa af sér takmarkað magn gæða og því minnkar notkun eins aðila notagildi annarra. Einstaklingar freistast til þess að nýta meira af auðlindinni sér í hag, en það dregur úr heildarnytjum hennar og bitnar á nytjum annarra af auðlindinni. Þegar hálfgert stjórnleysi ríkir er ekkert því til fyrirstöðu að einstaklingar láti eiginhagsmuni ráða, og óhjákvæmilega niðurstaðan verður sú að auðlindin þurrkast upp. Til þess að sporna gegn „Harmleik almenninganna“ þarf að beita einhverskonar skilvirkum stjórntækjum eða skýrum reglum um nýtingu auðlindarinnar. Hagfræðingar benda á að skýrlega afmörkuð eignarréttindi séu almennt besta leiðin til að vinna gegn „Harmleik almenninganna.“
Dæmi
„Harmleikur almenninganna“ kemur t.d. fram við fiskveiðar, en fiskistofnar eru sameiginleg auðlind. Nýting á fiskistofni er þess eðlis að notkun eins á stofninum minnkar notagildi annarra. Eftir því sem meiri fiskur er veiddur verður það kostnaðar- og tímafrekara fyrir einhvern annan að veiða jafnmikinn fisk úr sama stofni. Kostnaður fyrir aðra eykst í beinu samhengi við það magn sem annar veiðir. Ef aðgengi að fiskistofninum er óskert, freistast einkaðilar til að veiða eins og þeim sýnist, og nýting þeirra bitnar á öðrum. Eftir að veitt hefur verið ákveðið magn af fiski er minna eftir af stofninum fyrir aðra til að nýta. Að lokum kemur svo að því að gengið er á þolmark fiskistofnsins (í því samhengi er talað um ákveðinn „þröskuld“) og fiskurinn hefur verið ofveiddur. Stofninn hættir að skila af sér þeim gæðum sem hann gerði áður til samfélagsins.
Riðstraumur
Riðstraumur er rafstraumur þar sem stefna straumsins breytist reglulega með ákveðinni tíðni, ólíkt jafnstraumi. Þessi gerð af straumi flytur ekki hleðslu frá A til B heldur er frekar sagt að hún flytji spennu því hleðslurnar eru að sveiflast fram og til baka og viðhalda því spennunni á leiðslunni en í jafnstraumi þá flytjast hleðslurnar frá einum stað til annars og minnka því spennuna á milli staða þangað til engin spenna er á milli A og B og því engin rafstraumur.
Í riðstraumsrás sveiflast rafspenna með rafstrauminum og kallast hún því riðspenna.
Rafmótstaða í riðstraumsrás nefnist samviðnám eða sýndarviðnám.
Eðlisvarmi
thumb|Mynd af sjóðandi vatni í glæru íláti sem verið er að hita á eldi Eðlisvarmi er sú orka sem þarf til að hita eitt gramm efnis um eina gráðu. Einu sinni var talað um að eðlisvarmi efnis væri jafn þeim fjölda hitaeininga sem þarf til þess að hita eitt gramm af efni um eina gráðu á celsíus en nú notar fólk orkueininguna júl. Calor específica Специфичен топлинен капацитет Calor específica Měrná tepelná kapacita Varmefylde Spezifische Wärmekapazität Specific heat capacity Calor específico Bero espezifiko fa:ظرفیت حرارتی ویژه Chaleur massique 비열용량 Calore specifico glanejni sroka'e Специфична топлина Soortelijke warmte 比熱容量 Spesifikk varmekapasitet Spesifikk varmekapasitet Solishtirma issiqlik sigʻimi Ciepło właściwe Calor específico Удельная теплоёмкость Merná tepelná kapacita Specifična toplota Специфична топлота Specifična toplota Ominaislämpökapasiteetti Värmekapacitivitet Nhiệt dung riêng Özgül ısı 比热
Jacksonville
thumb|right|250px|Jacksonville. Jacksonville er stærsta borgin í Flórída í Bandaríkjunum og 12. stærsta borg landsins. Í borginni búa tæplega 821 þúsund manns en um 1,3 milljónir manna búa á stórborgarsvæðinu (2010).
Fúdsaíra
thumb|Gata í Fúdsaíra Furstadæmið Fúdsaíra er eitt hinna 7 furstadæma Sameinuðu arabísku fustadæmunum og liggur á austurströnd landsins.
Þar búa um 150.000 manns og svæðið er að flatarmáli 1 166 km². Furstadæmið dregur nafn af sínum höfuðbæ með sama nafni.
Því hefur verið stjórnað af furstanum Hamad bin Mohammed Al Sharqi frá 1974.
Tímaröð Macintosh-tölva
Hér eru allar Macintosh tölvurnar frá Apple í þeirri röð sem að þær voru kynntar.
Ágripstöflur
thumb|100x100dp|"Pismo" PowerBook
Séniver
thumb|right|Séniver frá Hasselt Séniver er brennt vín frá Hollandi kryddað með einiberjum og stundum fleiri kryddjurtum eins og anís, hvönn, kerfli og kúmeni. Gamaldags (oude) séniver er gert með því að eima maltvín upp að 50% styrkleika. Nýmóðins (jonge) séniver er gert úr blöndu af eimuðu maltvíni og áfengi gerðu úr öðru korni eða sykri.
Séniver er upprunnið á Flandri á 13. öld. Gin er enskur líkjör sem byggist á séniver og er nánast eins og jonge séniver.
Seyruklukka
Seyruklukka (fræðiheiti: Campanula alpestris) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá suðvesturhluta Alpanna.
Hún verður 10 til 20 sm há, með jarðlæga blaðhvirfingu.
1002
Árið 1002 (MII í rómverskum tölum)
Leiðarhnoða
Leiðarhnoða var hnykill sem Aríaðna í grískri goðafræði lét Þeseif fá áður en hann hélt inn í völundarhúsið á Krít til að drepa Mínotárosinn. Hnykill þessi var nefndur leiðarhnoða vegna þess að Þeseifur vatt út af hnyklinum þegar hann gekk inn í völundarhúsið til að geta svo lesið sig eftir honum þegar hann hafði drepið Mínotárosinn og ratað þannig út. Leiðarhnoða hefur síðan verið notað í yfirfærðri merkingu, sbr. t.d. þegar menn segja: Stjórnmálaskoðanir Niccolò Machiavelli voru honum leiðarhnoða í lífinu.
Setbergsfræði
Setbergsfræði er undirgrein bergfræðinnar sem fæst við rannsóknir á setbergi. Þeir sem leggja stund á greinina kallast setbergsfræðingar. Hliðargreinar setbergsfræðinnar eru storkubergsfræði og myndbreytingarbergsfræði.
Tjarnablaðka
Tjarnablaðka (fræðiheiti: Persicaria amphibia) er fjölær jurt í súruætt (Polygonaceae) sem vex í vatni og eða á votlendi. Hún finnst á fáeinum stöðum á Íslandi en hún er alfriðuð.
Afstæðiskenningin
thumb|right|[[Albert Einstein setti fram almennu og takmörkuðu afstæðiskenninguna.]] Afstæðiskenningin (stundum kölluð Afstæðiskenning Einsteins) er mikilvæg kenning í nútímaeðlisfræði, sem sett var fram í tveimur hlutum af Albert Einstein: almennu afstæðiskenningunni og þeirri takmörkuðu. Sú fyrri er almenn kenning um þyngdarafl og sú takmarkaða fjallar um klassíska aflfræði þegar hlutir ferðast nálægt ljóshraða.
Þótt Einstein byggði verk sitt á þekktum niðurstöðum þá vantaði samhengið sem hann gaf til að fullkomna verkið. Grunnhugmyndin á bakvið báðar kenningarnar er sú að tveir athugendur í sitthvoru tregðukerfinu mæla mismunandi hraða og vegalengd á sama hlutnum en öll eðlisfræðilögmál eru óbreytt á milli tregðukerfa. Þ.e.a.s. mælendur í tveim mismunandi tregðukerfum mæla kannski mismunandi hröðun á hlut en krafturinn á hlutinn fylgir samt sem áður 2. lögmáli Newtons F = ma
Áður en afstæðiskenningin kom til sögunnar höfðu menn vissulega ýmsar heildstæðar og ágætlega nytsamlegar hugmyndir eða kenningar um viðfangsefni eðlisfræðinnar. Kjarni þessara hugmynda var byggður á aflfræði Newtons. En auk hennar höfðu menn um aldamótin 1900 einnig gert sér skýrar hugmyndir til dæmis um rafsegulfræði.
Miðsóknarafl í sígildri aflfræði er kraftur sem heldur hlut á braut um tiltekinn miðpunkt. Dæmi um miðsóknarkrafta eru togkraftur í slöngvivað sem heldur steini á hringhreyfingu um hendi veiðimanns, rafkraftur á ögn með rafhleðslu sem hreyfist á braut um ögn með andstæða hleðslu eða þyngdarkraftur á fylgihnött sem gengur á braut um sólstjörnu. Þar sem spurningin lýtur að þyngdaraflinu skulum við skoða síðasta dæmið nánar.
Jarðhitasvæði Íslands
Jarðhitasvæði Íslands kallast þau svæði þar sem jarðhita er að finna. Þó það sé á stóru svæði innan virka rekbeltisins ber þó að nefna helstu svæðin.
Dísatoppur
Dísatoppur (fræðiheiti Lonicera rupicola var. syringantha ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína og austurhluta Himalajafjalla.
Afstæðiskenningin
Í almennu afstæðiskenningunni, sem er kenning Einsteins um þyngdaraflið, er hreyfingu hluta lýst með öðrum hætti en tíðkast í sígildri eðlisfræði. Í kenningunni er ekki litið svo á að þyngdarkraftar verki milli hluta heldur er þyngdaráhrifum lýst út frá rúmfræðilegum eiginleikum tíma og rúms. Í sígildri eðlisfræði er hreyfing hluta í þrívíðu evklíðsku rúmi mæld í algildum tíma, sem tifar áfram óháð öllu sem fram fer. Í afstæðiskenningunni er rúmi og tíma fléttað saman í eina heild, svonefnt tímarúm sem hefur fjögur hnit: þrjú rúmhnit og eitt tímahnit. Jöfnur Einsteins lýsa því hvernig efnið, eða réttara sagt sú orka sem fólgin er í efninu, hefur áhrif á tímarúmið.
Hið stærðfræðilega tungumál sem Einstein notaðist við er svonefnd deildarúmfræði (einnig nefnd diffurrúmfræði) sem er alhæfing á hinni aldagömlu rúmfræði Evklíðs og tekur til rúma sem búa yfir sveigju. Kunnuglegt dæmi um sveigt rúm er kúluyfirborð, eins og yfirborð jarðar. Ef slíkt rúm er aðeins skoðað í grennd við tiltekinn punkt þá er erfitt að greina frávik frá hefðbundnu sléttu rúmi, sem í þessu tilfelli væri tvívíð slétta eða plan, enda skjóta öðru hvoru upp kollinum hugmyndir um að jörðin sé flöt. Munurinn verður hinsvegar augljós þegar kúluyfirborðið í heild sinni er skoðað.
Nú telur tímarúm afstæðiskenningarinnar fjórar víddir, og ein þeirra er á ýmsan hátt frábrugðin hinum þremur, þannig að það er erfitt að sjá rúmfræði þess fyrir sér á sama hátt og tvívítt kúluyfirborð. Hinar almennu reglur deildarúmfræðinnar eru engu að síður í fullu gildi og reiknireglur afstæðiskenningarinnar eru vel skilgreindar. Í grófum dráttum lýsir kenningin því hvernig efni veldur sveigju tímarúmsins í nágrenni við sig og hún segir fyrir um hreyfingu efnisagna sem verða fyrir þyngdaráhrifum frá efni í kring. Ef engir aðrir kraftar, eins og rafkraftar eða togkraftar frá snúrum, verka á tiltekna ögn þá hreyfist hún eftir svonefndum gagnvegi í tímarúminu, en það er stysta leið milli tiltekinna punkta og svarar þannig til beinnar línu í evklíðskri rúmfræði. Gagnvegir á yfirborði jarðar eru svonefndir stórbaugar. Allir lengdarbaugar eru stórbaugar en breiddarbaugar (aðrir en miðbaugur) eru það ekki. Til dæmis liggur stysta leið frá Reykjavík til Fairbanks í Alaska ekki eftir 64. breiddarbaug beint í vestur heldur eftir stórbaug sem liggur í norðlægari stefnu frá Reykjavík.
Fyrsta lögmál Newtons er á þá leið að hlutur sem enginn kraftur verkar á hreyfist með jöfnum hraða eftir beinni línu í rúminu. Í vissum skilningi á þetta lögmál einnig við í afstæðiskenningunni þar sem þyngdarsvið kemur fram sem sveigja tímarúmsins. Í kenningunni verka nefnilega engir þyngdarkraftar og hlutir hreyfast eftir gagnvegum sem eru þær leiðir sem komast næst því að vera beinar línur í hinu sveigða tímarúmi.
Þó að ögn fari jafnan stystu leið í tímarúminu getur ferill hennar í þrívíðu rúmi verið talsvert frábrugðinn beinni línu. Skoðum aftur dæmið um fylgihnött á braut um sólstjörnu. Í þessu tilfelli sveigir stjarnan tímarúmið umhverfis sig og fylgihnötturinn ferðast eftir gagnvegi, sem er stysta leið á milli punkta í hinu sveigða tímarúmi. Frá sjónarhóli þrívíða rúmsins lýsir þessi sami gagnvegur hinsvegar brautarhreyfingu eftir sporbaug á ákveðnum hraða á hverjum tíma.
Skemmst er frá því að segja að frávik afstæðiskenningarinnar frá eldri kenningum eru mörg og veigamikil og birtast í mikilvægum fyrirbærum allt í kringum okkur. Þessi frávik eru bæði megindleg og eigindleg (quantitative and qualitative) sem kallað er; þau koma fram annars vegar í mismunandi útkomum úr tölulegum forsögnum eða útreikningum sem eru bornar saman við mælingar og hins vegar í því að ýmislegt sem gerist eða ber fyrir augu er hreinlega allt öðru vísi samkvæmt afstæðiskenningunni en samkvæmt eldri hugmyndum.
Samkvæmt eldri hugmyndum töldu menn að til væri svokallaður ljósvaki sem bæri ljós og aðrar rafsegulbylgjur milli staða svipað og loft og önnur efni bera hljóðið sem við heyrum. Tilraunir Michelsons og Morleys á síðustu tveimur áratugum 19. aldar sýndu hins vegar að þessi ljósvaki er ekki til. Þetta var eitt af því sem hvatti Einstein til dáða enda leysir kenning hans úr þeim vanda sem þarna kom upp. Samkvæmt henni getur ljósið borist um tómarúm en jafnframt kemur upp úr kafinu að hraði þess er óháður athuganda og hreyfingu hans.
Takmarkaða afstæðiskenningin segir fyrir um það að massi hluta fari eftir hraða þeirra.
Múhameð Zahir Sja
Múhameð Zahir Sja (pastú: محمد ظاهرشاه, persneska: محمد ظاهر شاه‎; 15. október 1914 – 23. júlí 2007) var síðasti konungur Afganistans. Hann ríkti frá 8. nóvember 1933 þar til honum var steypt af stóli þann 17. júlí 1973.
Zahir Sja var steypt af stóli á meðan hann var í fríi á Ítalíu árið 1973. Frændi hans og fyrrum forsætisráðherra Afganistans, Múhameð Daúd Khan, lýsti í kjölfarið yfir stofnun lýðveldis í landinu. Zahir Sja bjó í útlegð nærri Róm til ársins 2002 en eftir endalok Talíbanastjórnarinnar var honum leyft að snúa heim. Hann hlaut heiðurstitilinn „faðir þjóðarinnar“ og hélt honum til dauðadags árið 2007.
Ríkisár
Múhameð Zahir Sja varð konungur Afganistans aðeins nítján ára gamall þann 8. nóvember 1933 eftir að faðir hans, konungurinn Múhameð Nadir Sja, var myrtur fyrir framan hann á verðlaunaafhendingu í menntaskóla í Kabúl. Zahir Sja þótti ekki sérlega sterkur þjóðarleiðtogi og við byrjun valdatíðar hans voru það frændur hans og ættingjar sem fóru með mestöll völdin. Á tæplega 40 ára valdatíð sinni átti hann þó eftir að færa Afganistan nær því að vera nútímalegt lýðræðisríki. Hann lét jafnframt byggja fyrsta háskóla landsins.
Zahir Sja gætti þess að viðhalda hlutleysi í utanríkismálum. Hann viðhélt hlutleysi landsins bæði í seinni heimsstyrjöldinni og í kalda stríðinu þrátt fyrir að Afganistan væri nágrannaríki Sovétríkjanna. Hann jók við menningarleg og efnahagsleg tengsl landsins við Vesturlönd og Afganistan varð vinsæll ferðamannastaður á valdatíð hans.
Árið 1964 innleiddi Zahir Sja nýja stjórnarskrá sem umbreytti Afganistan úr óskoruðu einveldi í þingbundið konungdæmi. Með stjórnarskránni voru skref stigin í átt að lýðræði í landinu, meðal annars með innleiðingu skólaskyldu, kosningaréttar kvenna og aukinna möguleika til menntunar og atvinnu. Þar sem konungurinn var tregur til að láta af of miklum völdum gengu aðrar umbætur hans ekki eins langt. Til dæmis var starfsemi stjórnmálaflokka aldrei leyfð og bæði þingið og forsætisráðherrann höfðu lítil völd.
Þessir annmarkar á umbótum konungsins kunna að hafa verið ástæða þess að frændi hans og fyrrum forsætisráðherrann Múhameð Daúd Khan framdi valdarán gegn honum og lýsti yfir stofnun lýðveldis í Afganistan á meðan Zahir Sja var í fríi á Ítalíu þann 17. júlí 1973. Daúd Khan aðhylltist róttækari aðgerðir í þágu nútímavæðingar en vegna innrásar Sovétmanna í landið og áframhaldandi óstöðugleika báru áætlanir hans aldrei ávöxt. Til þess að forðast ofbeldi í kjölfar valdaráns Daúds sagði Zahir Sja formlega af sér í ágúst 1973 og batt þar með enda á 300 ára gamla valdaætt.
Útlegð
Í útlegðinni settist Zahir Sja að í Róm og bjó þar í 29 ár. Hann lifði að mestu rólegu lífi og gaf sér tíma til að iðka skák, ljósmyndun og málaralist. Hann gaf sjaldan viðtöl. Árið 1991 varð hann fyrir morðtilræði þegar portúgalskur maður sem þóttist vera blaðamaður stakk hann með hnífi í andlit og háls.
Undir lok níunda áratugarins viðraði forseti afgönsku kommúnistastjórnarinnar, Mohammad Najibullah, hugmyndir um að leyfa Zahir Sja að snúa heim til Afganistans og hjálpa til við að koma á „þjóðarsátt“ í landinu. Najibullah og Mikhaíl Gorbatsjev, leiðtogi Sovétríkjanna, vildu fá Zahir Sja til þess að mynda samvinnustjórn á breiðari grundvelli en konungurinn hafnaði bæði þeirri tillögu og hugmyndum Bandaríkjanna um að hann myndaði útlegðarstjórn.
Konungurinn fyrrverandi gat lengst af fátt annað gert en að fylgjast með stríðseyðileggingunni í heimalandi sínu, fyrst við hernám Sovétmanna og síðan við borgarastríðið milli Talíbana og Norðurbandalagsins. Líkt og margir Afganir vonaðist hann til þess að stjórn Talíbana myndi koma á friði og stöðugleika í landinu en varð fljótt fyrir vonbrigðum. Zahir Sja hóf störf við að skipuleggja ættbálkasamkomuna loya jirga, sem hann vonaðist til þess að gæti stillt til friðar og myndað þjóðstjórn fyrir landið. Áætlanirnar hlutu lítið brautargengi fyrr en eftir innrás Bandaríkjanna í Afganistan og endalok Talíbanastjórnarinnar í lok 2001.
„Faðir þjóðarinnar“
Í janúar árið 2004 var innleidd ný stjórnarskrá í Afganistan sem gerði landið formlega að íslömsku lýðveldi. Zahir Sja hlaut heiðurstitilinn „faðir þjóðarinnar“, sem var lagður niður eftir dauða hans.
Zahir Sja lést þann 23. júlí árið 2007 eftir að hafa glímt við slæma heilsu í nokkur ár. Hann hafði nokkrum sinnum þurft að fara erlendis í læknismeðferðir frá því að hann sneri heim til Afganistans. Karzai forseti lýsti yfir þriggja daga þjóðarsorg eftir andlát konungsins fyrrverandi. Í útför hans var kista Zahirs Sja flutt frá forsetahöllinni í mosku í Kabúl og hann síðan lagður til hinstu hvílu í grafhýsi á Maranjan-hæð í austurhluta borgarinnar.
Miðvikudagur
Miðvikudagur er 4. dagur hverrar viku og er nafn hans af því dregið að hann er sá dagur sem er í miðri hverri viku. Miðvikudagur er á eftir þriðjudegi en á undan fimmtudegi. Til forna var dagurinn kenndur við Óðin, æðsta ás norrænnar goðafræði, og hét þá Óðinsdagur. Enn sjást merki þess bæði í dönsku (og öðrum norrænum málum) og ensku, onsdag og Wednesday. Núverandi heiti á sér hinsvegar samsvörun í þýsku, mittwoch, og í færeysku, mikudagur.
Fraxinus dipetala
Fraxinus dipetala er tegund af eskitré sem er ættað frá suðvestur Norður-Ameríku, í Bandaríkjunum í norðvestur Arizona, Kaliforníu, suður Nevada, og Utah, og í Mexíkó í norður Baja California. Hún vex í 100–1,300 m. hæð.
Þetta er lauffellandi runni eða lítið tré, að 7m hátt, með sívalan til kantaðan stofn. Blöðin eru gagnstæð, fjaðurskift, 5 til 19 sm löng, með 3-7 (sjaldan 9) tenntum smáblöðum 1 til 7 sm löngum. Ilmandi blómin eru hvít, með tvö 2,5-4mm löng krónublöð, í stórum greindum klösum. Ólíkt flestum öskum eru plönturnar tvíkynja. Fræið er hneta, með langan, grannan væng (2-3,2 sm langur og 5-9mm breiður).
Andrés drengur
Andrés drengur var munkur í Þykkvabæjarklaustri og síðan ábóti í Viðeyjarklaustri frá 1305 til 1325 en þá var hann sviptur ábótadæmi fyrir einhverjar sakir.
Ætt Andrésar er ekki þekkt en sumir hafa þó talið hann Ormsson og hefur þess verið getið til að hann hafi annaðhvort verið sonur Orms Klængssonar bónda í Tungu og Haukadal, Teitssonar Þorvaldssonar og því af ætt Gissurar jarls, eða Orms Þorlákssonar kanúka, bróður Staða-Árna. Allt er það þó óvíst. Andrés var kanúki í Þykkvabæjarklaustri en árið 1305 vígði Árni Helgason biskup hann ábóta í Viðeyjarklaustri í stað Runólfs ábóta, sem þá var látinn fyrir nokkrum árum.
Feldspat
thumb|200px|Feldspat 200px|thumb Feldspat er nafn á mikilvægum hópi bergmyndandi steinda, sem byggja upp um 60% jarðskorpunnar.
Lýsing
Feldspatsteindir eru ál-siliköt sem tengjast aðallega kalíum (K), natríum (Na) eða kalsíum (Ca). Kristallar eru flatir eða strendings- og kubblaga, ógegnsæir eða hálfgegnsæir með bárótt eða óslétt brotsár. Eru alsettir samsíða kleyfnissprungum og tvíburasamvöxtur algengur. Oftast hvítt eða gráhvítt á litinn. Gler-eða skelplötugljái.
Andrés drengur
Lítið er vitað um ábótaferil Andrésar en þó er til máldagi klaustursins frá 1313 og kemur þar fram að klaustrið átti þá fjórtán jarðir. Andrés var settur af sem ábóti 1325 og Helgi Sigurðsson tók við. Ekki er vitað af hverju Andrés var látinn hætta.
Feldspat
Flokkun
Feldspötum er skipt í eftirfarandi hópa:
Mjaðjurt
Mjaðjurt, mjaðurt eða mjaðurjurt (fræðiheiti: Filipendula ulmaria, áður Spiraea ulmaria ) er blómplanta af rósaætt sem lifir einna helst í Evrópu og Vestur- Asíu. Plantan getur orðið eins til tveggja metra há og hefur hvít blóm. Jurtin er gjarnan notuð í ilmefni og sem bragðefni í mjöð, vín og bjór. Áður fyrr voru mjaðarker smurð að innan með laufblöðum mjaðjurtar og voru blöðin einn notuð sem krydd í öl.
Feldspat
Útbreiðsla
Feldspöt kristallast úr kviku, bæði í gangbergi og gosbergi. Þeir koma fyrir sem samfelldar steindir, sem bergæðar og eru einnig til staðar í mörgum gerðum myndbreytts bergs. Berg sem eingöngu er úr plagíóklas- feldspötum nefnist anortósít. Feldspöt finnast einnig í mörgum gerðum setbergs.
Mjaðjurt
Hún er einnig notuð sem lækningajurt við græðingu sára og sem verkjalyf. Salisýlsýra, verkjastillandi efni sem varð fyrirmyndin að aspiríni, var fyrst einangruð úr mjaðjurt. Mjaðjurt var hluti af þjófagaldri til að komast að því hver hefði stolið frá manni. Mjaðjurt vinnur á móti ýmsum bakteríum og kemur í veg fyrir sýkingar af þeirra völdum.
Af blómum mjaðjurtar leggur sérkennilega og þægilega angan. Carl von Linné segir í bókinni Flora Lapponica frá 1737 að bændur í Svíþjóð hafi þann sið að strá ferskum laufum mjaðjurtar á gólf í húsum sínum á helgidögum og tyllidögum svo lyktin fylli húsin.
Kalífadæmi hinna réttlátu
thumb|right|Kalífadæmið á hátindi sínum. Kalífadæmi hinna réttlátu eða Rasídunveldið var fyrsta kalífadæmið í sögu Íslam og nær yfir fyrstu fimm kalífana. Það varð til eftir lát Múhameðs spámanns árið 632. Á hátindi sínum náði kalífadæmið frá Kákasusfjöllum í norðri að Jemen í suðri og frá Túnis í vestri að austustu hlutum Íranshásléttunnar í austri.
Fyrstu fjórir kalífarnir, Abu Bakr, Ómar mikli, Ósman og Alí ibn Abu Talib, voru allir tengdir Múhameð í gegnum eiginkonur sínar og höfðu snúist til Íslam snemma. Síðasti Rasídakalífinn, Hasan ibn Ali, var barnabarn Múhameðs, sonur Fatímu al-Zahra og Alís. Hann sagði af sér eftir sex mánuði í embætti og fyrsti Umayya-kalífinn, Muawiyah 1., tók við árið 661.
Rasídar
thumb|right|Ríki Rasída á hátindi sínum. Rasídar eða Rasídætt voru konungsætt sem ríkti yfir emírsdæminu Jabal Shammar á Arabíuskaga frá 1836 til 1921. Rasídar voru helstu keppinautar Sáda um völd á skaganum. Höfuðborg þeirra var Ha'il sem var á pílagrímaleið. Stofnandi ættarinnar var Abdullah bin Rashid.
Hjaltamálið
Hjaltamálið var hneykslismál innan ríkistjórnar Íslands árið 2017 undir stjórn Bjarna Benediktssonar forsætisráðherra. Ríkisstjórnin hafði verið mynduð 8 mánuðum áður sem gerir hana að skammlífustu ríkistjórn í sögu íslenska lýðveldisins. Hjaltamálið snerist um veitingu uppreist æru þeirra Hjalta Sigurjóns Haukssonar og Robert Downey þann 16. september 2016 sem báðir dæmdir höfðu verið fyrir barnaníð. Dómsmál Hjalta þótti sérlega alvarlegt en hann var dæmdur sekur árið 2004 fyrir að misnota stjúpdóttur sína nánast daglega í um tólf ár. Fyrir það fékk hann fimm og hálfs árs fangelsisdóm. Benedikt Sveinsson, faðir Bjarna Benediktsson þáverandi forsætisráðherra, hafði veitt Hjalta Sigurjóni Haukssyni meðmæli í umsókn hans um uppreist æru. Aukið hneyksli kom á borðið þegar upp komst að embættismaður dómsmálaráðuneytisins tilkynnir Sigríði Andersen þáverandi dómsmálaráðherra að faðir Bjarna Benediktsson, Benedikt Sveinsson, hafi gefið Hjalta Sigurjóni Haukssonar meðmæli. Sigríður Á. Andersen upplýsir í kjölfar einungis Bjarna Benediktssyni um málið en ekki öðrum í ríkisstjórn. Þetta hneyksli verður til þess að Björt Framtíð slítur stjórnarsamstarfinu og þar með fellur ríkisstjórnin.
Hattfjelldal (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Hattfjelldal (suðursamíska: Aarborte) er sveitarfélag í Norðurlandi í Noregi. Fjöldi íbúa í sveitarfélaginu er 1.273 (2022). Hattfjelldal er hluti af stjórnsýslusvæði samískra tungumála.
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Hattfjelldal, sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu.
Sveitarfélagið Hattflelldal á landamæri að sveitarfélögunum Hemnes í norðri, Grane og Vefsn í vestri og sveitarfélaginu Røyrvik í í Þrændalögum  í suðri. Í austri liggur sveitarfélagið að Svíþjóð.
Ingibjörg Stefánsdóttir
Ingibjörg Stefánsdóttir, (fædd 31. ágúst 1972) er íslensk söng- og leikkona og starfandi jógakennari. Á tíunda áratugnum söng hún með rave-sveitinni Pís of keik og Sirkus Babalú ásamt því að keppa fyrir hönd Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1993 með laginu „Þá veistu svarið“. Þá fór hún með hlutverk Sólar í kvikmyndinni Veggfóður árið 1992. Í dag starfar hún sem jógakennari og framkvæmdastjóri Yoga Shala jógastöðvarinnar í Reykjavík.
Storkubergsfræði
Storkubergsfræði er undirgrein bergfræðinnar sem fæst við rannsóknir á storkubergi. Þeir sem leggja stund á greinina kallast storkubergsfræðingar. Hliðargreinar storkubergsfræðinnar eru setbergsfræði og myndbreytingarbergfræði.
Fótboltafélagið Hvöt
Fótboltafélagið Hvöt var fyrsta knattspyrnufélag kvenna á Íslandi. Það var stofnað árið 1914 á Ísafirði og fyrsta stjórn þess var skipuð af Guðrúnu Skúladóttur, formanni, Bergþóru Árnadóttur og Ingibjörgu Helgadóttur en leiðbeinandi liðsins var Einar Oddur Kristjánsson, gullsmiður. Félagið starfaði á árunum 1914 til 1916 og kepptu stúlkurnar innbyrðis auk þess sem þær kepptu við strákafélög í bænum, svokölluð "púkafélög".
Bifröst (þorp)
thumb|Bifröst séð frá [[Grábrók]] Bifröst er háskólaþorp í Norðurárdal í Borgarbyggð sem byggst hefur upp í kringum Háskólann á Bifröst. Þar voru 208 íbúar með lögheimili 1. desember 2015.
Slæða
thumb|Kona með slæðu Slæða eða skýluklútur er höfuðbúnaður sem hylur að mestu leyti eða algjörlega höfuð eða háls. Slæða er vanalega borin af konum og þá yfir hárið en andlitið er ekki hulið. Slæða er úr þríhyrningslaga efni eða ferningslaga efni sem efni sem er brotið í þríhyrning.
Portland Timbers
Portland Timbers er bandarískt knattspyrnufélag frá Portland, Oregon. Félagið spilar í Major League Soccer-deildinni. The Timbers spila heimaleiki sína á Providence Park síðan árið 2011 eftir að deildin var stækkuð. Stuðningsmenn félagsins er kallaðir Timbers Army. Þegar mark er skorað á heimavelli er bútur af trjábol sagaður við tilefnið.
Stóra skordýrabók Fjölva
Stóra skordýrabók Fjölva er alfræðirit um skordýr þýtt af Þorsteini Thorarensen upp úr The Pictorial Encyclopedia of Insects eftir V. J. Stanek. Bókin var útgefin 1974 af Bókaútfáfunni Fjölva í samstarfi við Artia-bókaútgáfuna í Prag og var prentuð í Tékkóslóvakíu.
Síðrokk
Síðrokk (enska post-rock) er jaðarrokks stefna. Í raun ætti þó frekar að tala um post-rock sem hugtak, þar sem að mjög ólík bönd geta flokkast undir þessa stefnu. Stefnan lýsir sér þannig að hljómsveitirnar spila instrumental-rokk á tilraunakenndan máta. Hljóðfærunum er oft beitt á óhefðbundin hátt, rafáhrif má oft greina og lagasmíðarnar eru töluvert flóknari en gerist hjá flestum rokkhljómsveitum. Djass-áhrif eru einnig sterk, sumar hljómsveitir spila spunakennda tónlist á meðan aðrar hallast af ambient-stefnu Brian Enos. Post-rock er í raun tilraun til að fara lengra með rokktónlistina, brjótast úr stöðnuðum lagasmíðum rokksins og innleiða ferskan hljóm í rokkheiminn. Maður að nafni Simon Reynolds skapaði hugtakið post-rock og lýsti því svona: "Það er þegar rokk hljóðfærum er beitt en ekki í þágu rokksins. Gítarinn er notaður til að framkalla ákveðinn hljómblæ og áferð í stað þess að spila riff".
Íslenskar hljómsveitir
Íslenska hljómsveitin Sigur Rós er meðal stærstu nöfnum síðrokks stefnunar á heimsvísu en meðal annara íslenska síðrokkshljómsveita má til að mynda nefna Miri, Úlpu, Kimono og Sofandi.
Þurrabúð
Þurrabúð (eða tómthús) er búskaparform við sjávarsíðuna þar sem menn bjuggu en voru hvorki sjálfstæðir bændur né vistráðnir hjá bændum, eða m.ö.o. menn voru sjómenn eða daglaunamenn í verstöð eða sjávarbyggð en höfðu ekki afnot af jörð eða héldu húsdýr. Sett voru lög um þurrabúðarmenn árið 1888 sem komu í stað tilskipunar um lausamenn og húsmenn frá 1863.
Utan kaupstaðar eða verslunarstaðar máttu menn ekki byggja þurrabúð, nema lóð fylgdi búðinni með matjurtagarði og húsakynni væru sæmileg.
Árið 1894 var losað um vistarskylduna og árið 1907 var felld niður heimild sveitarstjórna til að synja manni um leyfi til að setjast í húsmennsku eða þurrabúð.
Langjökull
thumb|Gervitunglamynd af Langjökli. thumb|Nærmynd af Langjökli tekin frá [[Kaldidalur|Kaldadal.]] thumb|Kort af Langjökli og helstu fjöllum og skriðjöklum Langjökull er annar stærsti jökull Íslands, um 950 km² að stærð og hæsti punktur hans í 1.355 m hæð. Jökullinn er vestan við Hofsjökul á miðhálendi Íslands. Er hann talinn þekja tvær eldstöðvar. Hallmundarhraun rann um árið 900 frá eldvörpum við norðvesturbrún Langjökuls og alla leið til byggða í Hvítársíðu eða um 50 kílómetra leið.
Austan undir jöklinum er jökullónið Hvítárvatn en það er upphaf Hvítár.
Jarðskjálftar
Jarðskjálftavirkni er í jöklinum og hafa nýlegir stórir skjálftar verið 4 að stærð 2015 og 4,6 árið 2022.
Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu
Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu eða Svörtu Stjörnurnar eins og þeir eru oft kallaðir er stjórnað af knattspyrnusambandi Gana. Ganverska knattspyrnusambandið var stofnað árið 1957 og landið gekk til liðs við FIFA árið 1958. Gana hefur tekið þátt í þremur heimsmeistarakeppnum og fjórum sinnum hafa þeir unnið Afríkubikarinn, síðast árið 1982, þeim tókst einnig að tryggja sér bronsverðlaun á Ólympíuleikunum í Barcelona árið 1992, þjóðarleikvangur þeirra er í Accra.
Saga
Meðal þekktustu leikmenn Gana eru Abedi Pelé og Michael Essien fyrrum leikmaður Chelsea F.C.. HM 2006 var fyrsta heimsmeistara mót Ganverja.
National Hockey League
thumb|NHLs logo. National Hockey League (skammstafað NHL) er atvinnudeild í íshokkí sem samanstendur af 31 félögum: 24 bandarískum og 7 kanadískum. Deildin hefur höfuðstöðvar í New York-borg og hún er víða talin besta íshokkí deild heims og ein stærsta atvinnumanna deild Bandaríkjanna og Kanada. Sigurvegari deildarinnar fær þáttökurétt í Stanley-bikarnum, elsta atvinnu íþróttabikar Norður-Ameríku.
Deildin var stofnuð 26. nóvember 1917 í Montreal, Quebec, Kanada eftir að móðurfélag þess, National Hockey Association (NHA) hætti störfum en félagið hafði verið stofnað 1909. Deildin byrjaði með fjórum liðum (öllum búsettum í Kanada) og eftir nokkrar stækkanir og yfirfærslur samanstendur hún nú af 30 félögum. Þjóðin sem er átt við í nafni deildarinnar var Kanada, þótt að deildin hefur verið á milli liða í tveim löndum síðan 1924, en þá byrjaði fyrsta lið Bandaríkjanna, Boston Bruins að leika í deildinni.
Vesturdeild
thumb|Stanley Bikarinn