cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haukadalur (Dölum)
thumbnail|Haukadalsá Haukadalur er dalur í Dalasýslu á Íslandi. Í íslenskum fornritum segir um landnám Eiríks rauða í Haukadal:
John Urry
John Urry (fæddur 1946) er breskur félagsfræðingur og prófessor við Háskólann í Lancaster. Hann er þekktur fyrir verk sín á sviði félagsfræði ferðamálafræðinnar og hreyfanleika.
Hann hefur skrifað margar bækur um margar hliðar nútíma samfélags, þar á meðal umskiptin frá „skipulögðum kapítalisma“, félagsfræði náttúru og umhverfisstefnu, og félagslegar kenningar almennt.
John Urry er meðlimur í Hinu konunglega listafélagi, stofnaðili bresku Academy of Learned Societies for the Social Sciences og gestaprófessor bæði hjá landfræðideildum í Bristol og Hróaskeldu.
Hann er fæddur í London og menntaður hjá Haberdashers' Aske's drengja skólanum, Urry fékk sína fyrstu gráðu frá Christ's háskólanum í Cambridge árið 1967, bæði B.A. og M.A. í hagfræði, áður en hann fékk svo Ph.D. í félagsfræði frá sömu stofnun árið 1972. Hann kom til félagsfræðideild Lancaster háskólans sem fyrirlestrari árið 1970, varð svo deildarstjóri árið 1983 og prófessor árið 1985.
Franskur franki
Franskur franki (franska: franc français) var gjaldmiðill notaður í Frakklandi og Andorra áður en evran var tekin upp árið 2002. Einn franki skiptist í 100 hundraðshluta (centimes). Við upptöku evrunnar var gengið fest í 1 EUR = 6,55957 FRF.
Vox (stjórnmálaflokkur)
Vox er spænskur stjórnmálaflokkur sem stofnaður var 17. desember 2013 af fyrrverandi félögum úr stjórnmálaflokknum Partido Popular. Vox er talinn yst til hægri í stjórnmálum. Haustin 2017 fjölgaði félögum um 20% á fjörutíu dögum í kjölfar hryðjuverkaárásar í Barselóna og sjálfstæðisbaráttu Katalóníu. Formaður flokksins er  Santiago Abascal og aðalritari er Javier Ortega Smith.
Žemaičių Kalvarija
Žemaičių Kalvarija er þorp í Litháen. Árið 2001 bjuggu 798 manns þar.
Frank Herbert
Frank Herbert (8. október 1920 – 11. febrúar 1986) var bandarískur rithöfundur, þekktur fyrir Dune-bækurnar sem komu út á árunum 1965 – 1985. Fyrsta bókin Dune hlaut bæði Hugo-verðlaunin og Nebula-verðlaunin fyrir bestu skáldsögu. Kvikmyndin Dune, sem byggð er á fyrstu bókinni, kom síðan út árið 1984 í leikstjórn David Lynch.
Cerastium fasciculatum
Cerastium fasciculatum er jurt af hjartagrasaætt. Þetta er líklega samnefni við Cerastium arvense infrasp. arvense.
Samúel Jónsson
thumb|Kirkja Samúels í Selárdal Samúel Jónsson (15. september 1884 – 5. janúar 1969) var bóndi í Brautarholti í Selárdal í Ketilsdalahreppi í Arnarfirði. Hann er oftast nefndur Samúel Jónsson í Selárdal eða Listamaðurinn með barnshjartað og er einn frægasti alþýðulistamaður sem upp hefur komið á Íslandi í seinni tíð.
Zenon frá Eleu
Zenon frá Eleu (forngríska: Ζήνων ὁ Ἐλεάτης) (um 490 f.Kr. – um 430 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Suður-Ítalíu og nemandi Parmenídesar. Zenon er þekktastur fyrir þverstæður sínar.
Samúel Jónsson
Samúel málaði mikið sem ungur maður, en ferill stærri verka hans hófst þegar hann reisti sér kirkju með laukturni á landareign sinni. Það gerði hann þegar sóknarnefndin vildi ekki hafa altaristöfluna sem hann hafði málað í Selárdalskirkju, en kirkjan átti gamla altaristöflu og hún fékk að vera. Samúel gerði einnig frægt líkan af Péturskirkjunni sem og líkan af indversku musteri, sem listasafn ASÍ tók að sér eftir andlát hans. Hann gerði einnig styttu af Leifi heppna og steypti upp eftirmynd af frægum gosbrunni sem er í Ljónagarðinum (Patio de los Leones) í Alhambra á Spáni. Mörg af þessum stærri verkum hans er enn að finna í Selárdal, en hafa legið undir skemmdum frá andláti hans. Í kringum 1998 var stofnað félag um endurreisn og viðhald á listaverkum hans. Sumrin 2004-2007 var farið í miklar endurbætur á listaverkunum.
Zenon frá Eleu
Ævi
Lítið er vitað um ævi Zenons. Ein meginheimildin um ævi hans er samræðan Parmenídes eftir Platon, sem þó er skáldað verk og samin um það bil einni öld eftir andlát Zenons. Í samræðunni lýsir Platon heimsókn Parmenídesar og Zenons til Aþenu þegar Parmenídes á að hafa verið um 65 ára og Zenon um fertugt. Sókrates á að hafa verið ungur maður. Sókrates fæddist um 470 f.Kr. svo ef hann hefur verið um tvítugt hefur Zenon fæðst um 490 f.Kr. Platon lýsir Zenoni sem hávöxnum og myndarlegum manni.
Díogenes Laertíos, sem var uppi á fyrri hluta 3. aldar skrifaði ævisögu Zenons. Þar kemur fram að Zenon var sonur Televtagórasar en var ættleiddur af Parmenídesi og að hann hafi getað fært rök bæði með og á móti hvaða fullyrðingu sem er.
Samúel Jónsson
Samúel eignaðist 3 börn með konu sinni, Salóme Samúelsdóttur. Þau létust öll á unga aldri.
Geislavirkni
thumb|right|Aðvörunartákn fyrir geislavirkni. Geislavirkni er samheiti yfir ferli sem tengjast kjarnabreytingum, sem verða þegar óstöðugir frumeindakjarnar gefa frá sér jónandi geislun. Náttúruleg geislavirkni stafar af geislavirkum efnum sem finnast í náttúrunni. SI-mælieining geislavirkni er bekerel, táknuð með Bq, sem nefnd er eftir Henri Becquerel, sem fyrstur uppgötvaði hana. (Eldri mælieining fyrir geislavirkni, kúrí, táknuð með Ci, er nefnd í höfuðið á hjónunum Marie og Pierre Curie.)
Zenon frá Eleu
Verk
Ekkert rita Zenons eru varðveitt en fornir höfundar vísa til ýmissa rita Zenons.
Platon segir að rit Zenons hafi fyrst borist til Aþenu þegar Parmenídes og Zenon heimsóttu borgina. Platon lætur Zenon einnig segja að ritum hans hafi verið ætlað að verja kenningar Parmenídesar, að þau hafi hann samið ungur að árum en þeim hafi verið stolið og þau gefin út í óþökk hans.
Rök Zenons eru ef til vill elstu dæmin um niðursöllun í fáránleika (reductio ad absurdum), sem er einnig kölluð óbein sönnun.
Geislavirkni
Alfa (α) geislun. Alfa geislun verður þegar kjarni efnissins er óstöðugur vegna of ójafns hlutfalls nifteinda og róteinda og losar þá kjarninn af sér tvær róteindir og tvær nifteindir. Við þetta umbreytist efnið í annað efni og gefur frá sér He+2 kjarna. Alfa geislun er almennt ekki talin hættuleg mönnum eða umhverfi þar sem drægi þessarar geislunar er stutt og kemst til dæmis ekki í gegnum skinn manna. Annað mál er aftur á móti ef geislunin kemur innan frá þar sem líffærin okkar eru ekki varin. (_84^210)Po→ (_82^206)Pb+(_2^4)He^(+2)
Ermarsundseyjar
thumb|[[Gervihnattamynd thumb|Nærmynd. af Ermarsundi þar sem Jersey og Guernsey eru merktar inn]] Ermarsundseyjar eru nokkrar eyjar í Ermarsundi úti fyrir strönd Normandí í Frakklandi. Íbúar eru um 170.000 (2018). Þær skiptast í tvö umdæmi: Guernsey og Jersey. Bæði umdæmin eru breskar krúnunýlendur þótt hvorugt þeirra sé hluti af Bretlandi. Þau voru formlega hluti af hertogadæminu Normandí frá því á 10. öld. Við Parísarsáttmálann 1259, þegar Englendingar létu Normandí af hendi við Frakka, voru þau áfram undir konungum Bretlands sem hluti af titlinum „hertoginn af Normandí“. Karl 3. er þannig hertogi yfir Ermarsundseyjum, fremur en konungur þeirra. Eyjarnar eiga ekki fulltrúa á breska þinginu, heldur hefur hvor þeirra eigið löggjafarþing. Eyjarnar eru hluti tollabandalags Evrópubandalagsins en teljast þó ekki í Evrópusambandinu.
Geislavirkni
Beta (β) geislun. Beta geislun verður þegar kjarninn hefur ójafnar nifteindir og róteindir. Undir vissum kringumstæðum getur nifteind breyst í róteind og öfugt, við þessa umbreytingu losnar plús eða mínushlaðin rafeind úr kjarnanum á mikilli ferð eftir því hvort róteind hafi umbreyst eða nifteind. Ef nifteind umbreytist í róteind gefur kjarninn frá sé minus hlaðna rafeind en plus hlaðna rafeind ef róteind umbreytist í nifteind. Við þetta ferli breytist fjöldi róteinda í kjarnanum sem þýðir að úr verður nýtt efni, þ.e. róteindafjöldi annaðhvort hækkar eða lækkar í kjarnanum. Við þetta ferli losnar sömuleiðis um orku í formi ljóseindar eða gamma (γ) geislun. Beta geislun getur verið hættuleg mönnum þar sem rafeindir ferðast á nánast ljóshraða og getur farið í gegnum húð manna og dýra en sökum lítils massa fer hún ekki djúpt. Þessi geislun getur þó valdið brunasárum í mikklu mæli og getur skaðað augu og valdið krabbameinum ef um mikkla geislun er að ræða. Sama gildir þó með intöku geislavirks efnis sem gefur frá sér beta geislun eins og með alfa geislun, innvortis getur hún valdið miklum skaða. (_6^14)C→(_7^14)N +_(-1) e
Kosningar í Bandaríkjunum 1936
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 3. nóvember árið 1936.
Saparmyrat Nyýazow
Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow (19. febrúar 1940 – 21. desember 2006) (stundum ritað Saparmurat Niyazov, en það er ensk umritun á nafninu byggð á umritunarkerfi fyrir rússnesku) var valdamesti maður Túrkmenistan frá 1985 til andláts hans 2006. Hann var einnig þekktur sem „Serdar Saparmyrat Türkmenbaşy hinn mikli“, eða einfaldlega „Türkmenbaşy“ (oft ritað Turkmenbashi á ensku).
Ermarsundseyjar
Umdæmið Guernsey
thumb|[[Kort Guernseyumdæmi]]
Geislavirkni
Gamma (γ) geislun. Gamma geislun verður til þegar kjarni með mismun á milli róteinda og nifteinda er mjög orkumikill. Við þessar aðstæður reynir kjarninn að losa sig við umfram orku og við það losnar um ljóseind á mjög miklum hraða og hárri tíðni. Þetta getur einnig gerst samhliða beta geislun þar sem kjarninn er í raun að losa sig við umfram orku. Ljóseindin hefur engar nifteindir, róteindir eða rafeindir og hefur því engann massa. Þess vegan tapar kjarninn engöngu orku en breytist ekki að öðru leyti. Gamma geislun er mjög hættuleg þar sem ljóseindin fer í gegnum allt lífrænt efni með alvarlegum afleiðingum fyrir þann eða það sem fyrir henni verður.
Ermarsundseyjar
Umdæmið Jersey
Sunnan við Jersey er eyjan Chausey sem tilheyrir Frakklandi.
Saparmyrat Nyýazow
Æviágrip
Þann 22. október 1993 gaf hann sjálfum sér titilinn Türkmenbaşy (eða Түркменбашы) sem þýðir lauslega „Foringi allra Túrkmena“. Hinn 29. desember 1999 kaus þing landsins, Majlis, hann forseta til lífstíðar. Þess ber að geta að þingið var oft sagt algjörlega undir hæl Nyýazows. Í nóvember 2006 greindi hann frá því að hann væri veill fyrir hjarta og lést hann í desember sama ár.
Persónudýrkun
Nyýazow var einræðisherra og þekktur fyrir yfirgengilega persónudýrkun. Þar sem hann trúði því staðfastlega að Túrkmenistan vantaði þjóðarímynd reyndi hann að móta landið eftir eigin skoðunum. Hann endurnefndi borgina Krasnovodsk við Kaspíahaf Türkmenbaşy eftir sjálfum sér, auk þess sem hann nefndi nokkra skóla, flugvelli og jafnvel loftstein í höfuðið á sjálfum sér. Árið 2002 skipaði hann svo fyrir að brauð skyldi hér eftir kallað Gurbansoltan Eje eftir látinni móður hans, í stað venjulega túrkmenska orðsins yfir brauð, chorek.
Andlit Nyýazows var á öllum peningaseðlum og andlit hans vakti yfir almenningi með stórum plakötum á opinberum stöðum. Styttur af honum og móður hans voru á víð og dreif um Túrkmenistan, jafnvel í miðri Kara Kum-eyðimörkinni, og stór gullstytta af honum var á toppi hæstu byggingar Aşgabat. Styttan snerist þannig að Nyýazow sneri alltaf að sólu. Þá ákvað hann að byggja risavaxna höll í Aşgabat til að minnast stjórnartíðar sinnar. Þótt ótrúlegt sé lét Nyýazow hafa eftir sér að hann væri ekkert mikið fyrir þessa persónudýrkun „Ég er persónulega á móti því að sjá myndir og styttur af mér úti á götu – en þetta er það sem fólkið vill.“
Einnig ber að nefna að Nyýazow skipti um stafróf Túrkmena og er nýja stafrófið byggt á því latneska (en það gamla á kýrillísku). Þá breytti hann árið 2002 nöfnum daga og mánaða eftir frægum Túrkmenum. Þannig hét janúar „Türkmenbaşy“ í höfuðið á honum sjálfum og apríl hét „Gurbansoltan Eje“ í höfuðið á móður hans. Ríkisstjórn Túrkmenistans breytti mánuða- og daganöfnunum í fyrra horf tveimur árum eftir dauða Nyýazow árið 2006.
Stjórnarstefna og utanríkistengsl
Nyýazow vakti athygli fyrir stjórnarstefnu sína. Þannig fyriskipaði hann í ágúst 2004 byggingu risavaxinnar íshallar í miðri eyðimörk og fyrir stuttu réðst hann í byggingu dýragarðs. Nyýazow hefur lagt mikla áherslu á að fá mörgæsir í dýragarð sinn, enda telur hann hungur blasa við þeim vegna hlýnandi loftslags.
Einungis tveimur trúfélögum var leyft að hafa tilbeiðsluhús í Túrkmenistan: rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni og súnní-múslimum, en þeir síðarnefndu hafa meiri stuðning ríkisins. Starfsemi erlendra menningarsamtaka var með öllu bönnuð í landinu.
Eftir meinta morðtilraun hinn 25. nóvember 2002 handtóku yfirvöld stóran hóp meintra samsærismanna og fjölskyldumeðlimi þeirra. Gagnrýnendur halda því fram að tilræðið hafi verið sviðsett til að gefa yfirvöldum ástæðu fyrir fjöldahandtökunum og slá þannig á vaxandi mótstöðu við forsetann.
Sumarið 2004 var dreifiblöðum og bæklingum dreift í höfuðborginni Aşgabat, þar sem hvatt var til þess að Nyýazow yrði steypt af stóli og hann látinn svara til saka. Stjórnvöld áttu í erfiðleikum með að stöðva herferðina og varð það til þess að Nyýazow rak innanríkisráðherrann og skólastjóra lögregluskólans í beinni útsendingu ríkissjónvarpsins.
Sem fyrr segir fyrirskipaði hann að 15.000 heilbrigðisstarfsmenn létu af störfum og óþjálfaðir hermenn kæmu í stað þeirra. Í febrúar 2005 spurði hann „Af hverju ættum við að sóa hæfileikum góðra heilbrigðisstarfsmanna í þorpin þegar þeir ættu með réttu að vera að vinna í höfuðborginni?“ Í mars 2005 fylgdi hann þessum ummælum sínum eftir og lokaði öllum sjúkrahúsum utan höfuðborgarinnar.
Árið 2004 hitti hann kanadíska fyrrum forsetisráðherrann Jean Chrétien til að ræða olíusamning kanadísks fyrirtækis í Túrkmenistan. Kanadíska stjórnarandstaðan brást hin versta við fregnum af fundinum.
Árið 2005 kom Nyýazow öllum á óvart og lofaði að halda frjálsar og opnar kosningar fyrir árið 2010.
Perfect Symmetry
Perfect Symmetry er þriðja stúdíóplata bresku hljómsveitarinnar Keane sem kemur út 13. október 2008 á Bretlandi. Heitið hljómplötu var gefið út 31. júlí 2008. Stíllinn hljómplötunni er mjög ólíkur fyrsta tveimur hljómplötum Keane.
Laglisti
Öll lög eru skrifuð af Tim Rice-Oxley, Tom Chaplin og Richard Hughes að frátöldum það er skrifað að öðru leyti.
Knoxville
thumb|right|250px|Knoxville í Tennessee. Knoxville er þriðja stærsta borg Tennessee-fylki, á eftir Memphis og höfuðborginni Nashville. Innan borgarmarka búa um 179 þúsund manns (2010) en á stórborgarsvæðinu búa um 655 þúsund manns.
Knoxville er stundum nefnd Marmaraborgin (e. The Marble City).
Catla catla
Catla (fræðiheiti Catla catla eða Gibelion catla) er fiskur af ætt vatnakarpa og eini meðlimur ættkvíslarinnar Catla.
Útlit
Stuttur, djúpur og grannur búkur með hringlaga kvið. Stórt hreysturlaust höfuð og stór augu. Framstæður breiður munnur með ofarlegan neðrikjálka og þykka skegglausa neðrivör.
Útbreiðsla
Catla er landlægur í árbökkum norður Indlands, Pakistan, Bangladess, Nepal og Myanmar og hefur seinna borist í næstum öll vatnakerfi Indlands. Fullorðnir einstaklingar finnast í ám, vötnum og eldisvötnum.
Catla getur lifað við breytilegt hitastig, lægst 14°C en kjörhiti er 25 - 32°C. Hefð var fyrir því að hafa catla í tjörnum í austur Indlandi, sem dreifðist síðan til annara svæða Indlands um miðja 20. Öld. Hraðari vöxtur og samhæfni með öðrum karpfiskum, sértæk fæðuöflun við vatns yfirborð og neytenda venja hafa aukið vinsældir catla mikið í karpa eldum í Indlandi, Bangladesh, Myanmar, Laos, Pakistan og Tælandi og er hún nú orðin ein mikilvægasta eldistegundin í S-Asíu. Tegundina má einnig finna í Sri Lanka, Ísrael, Japan og Máritíus.
Fram til 6. áratugs síðustu aldar var eina leiðin fyrir eldi á catla að veiða seiði við árbakkana en árið 1957 var árangri náð í framleiðslu seiða í eldi. Catla er bæði ræktaður í þriggja-tegunda fjöleldi með rohu (Labeo rohita) og mrigal (Cirrhinus mrigala) og sex-tegunda karp eldi þar sem fyrrnefndar tegundir eru ásamt vatnakarpa (Cyprinus carpio), graskarpa (Ctenopharyngodon idellus) og silfurkarpa (Hypophthalmichthys molitrix).
Lífsferill og lifnaðarhættir
Catla verður kynþroska á öðru ári, og stundar hrygningarfar á monsún árstíðum upp árnar þar sem kven- og karldýrin makast á grunnum slóðum í jöðrum ánna. Hrygningartímabilið er á sama tíma og suð-vestur monsún tímabilið í norð austur Indlandi og Bangladess, sem er frá maí til ágúst, og í norður Indlandi og Pakistan frá júní til september. Frjósemin er á bilinu 100.000 – 200.000 kg/BW (enska kg per body weight), sem fer eftir lengd og þyngd fiskanna.
Eggin eru að fyrstu botnlæg en fljóta síðar um vatnið. Lirfurnar lifa á og við vatnsyfirborðið og laðast mikið að ljósi. Lirfurnar byrja að taka upp fæðu þremur dögum eftir að þær klekjast, á meðan kviðpokinn er enn til staðar.
Seiðin nærast á svifi, aðallega dýrasvifi svo sem hjóldýrum og marflóm. Fullorðnir einstaklingar borða einungis af yfirborði og úr miðju vatni, ekki af botni, og nærast einnig aðallega á dýrasvifi svo sem hjóldýrum, marflóm, skordýrum og einfrumungum auk þara og plöntu leifa.
Veiðar og markaður
Þar sem Catla fjölgar sér í ám veldur það vandræðum þar sem fiskeldi er gert í tjörnum. Þrátt fyrir að fiskar nái kynþroska makast þeir ekki þar og þurfa þar af leiðandi hormóna örvun. Af þremur helstu karpa tegundum Indlands, rohu, mrigal og catla er catla hvað erfiðust í eldi sökum þess hve umhverfisaðstæður þurfa að vera nákvæmar fyrir hrygningu og lága líf tíðni seiða. Undir venjulegum kringumstæðum vex catla upp í 1 - 1,2 kg á fyrsta árinu, samanborið við 700 - 800 g og 600 - 700 g hjá rohu og mrigal.
Karpar eru vanalega ræktaðir í lokuðu fiskeldi með öðrum jurtaætum, þar sem lífræn efni eru aðallega notuð í fóðrun og eru umhverfisvæn eldi. Sumir ræktendur hafa hinsvegar reynt að auka magn fiska sem hægt er að hafa í hverju fiskeldi fyrir meiri afköst og nota til þess óhóflegt magn af áburði, próteinefnum og öðrum efnum sem gætu haft áhrif á umhverfið.
Karpa eldi hefur aukist mikið síðustu ár og stefnt er að því að tvöfalda fiskeldi í ferskvatni í Indlandi árið 2015. Helstu ástæður fyrir þessari aukningu eru meðal annars.
Sony Music
Sony Music Entertainment (oft stytt sem SME) er bandarískt fjölþjóða tónlistarfyrirtæki. Fyrirtækið er í eigu Sony Group Corporation, og er hluti af Sony Music Group. Það er eitt af þrem stærstu hljómplötufyrirtækjum á alþjóðlega tónlistarmarkaðnum, ásamt Universal Music Group (UMG) og Warner Music Group (WMG). Höfuðstöðvar Sony Music eru staðsettar í New York, New York.
Krasnojarsk
thumb|Krasnojarsk. Krasnojarsk (rússneska: Красноя́рск) er borg í Rússlandi. Mannfjöldi var um það bil 1,083 milljónir árið 2017. Árið 2019 var haldið Vetrarháskólinn.
Geislaálag
Geislaálag, einnig nefnt líffræðilegt geislaálag, er mælikvaði á líffræðileg áhrif jónandi geislunar á menn, þegar tekið er tillit til tegundar geislunarinnar. Geislaálag lýsir betur líffræðilegum áhrifum geislunar heldur en geislaskammtur, t.d. eru líffræðileg áhrif alfageislunar 20-föld miðað við beta-, röntgen-, eða gammageislun. SI-mælieining geislaálags er sívert, táknuð með Sv. (Eldri mælieining er rem, þar sem 1 Sv = 100 rem.) Geislabyrði er heildargeislaálag af völdum geislunar yfir tiltekið tímabil frá efnum, sem borist hafa inn í líkamann, einnig mælt í einingunni sívert. Á Íslandi fylgjast Geislavarnir ríkisins með og mæla geislaálag og geislabyrði.
Miðjarðarhafsbotn
thumb|right|Kort af Miðjarðarhafsbotni Miðjarðarhafsbotn er hafsvæðið austast í Miðjarðarhafi sem markast af suðurströnd Tyrklands í norðri, strönd Sýrlands, Líbanon, Ísraels og Gasaströndinni í austri og Egyptalandi og Líbýu í suðri. Í vestri mætir það Líbýuhafi milli eyjarinnar Gavdos sunnan við Krít og höfðans Ra's al-Hilal. Súesskurðurinn liggur á milli Miðjarðarhafsbotns og Rauðahafs í suðri. Nyrsti hluti hafsins, milli Kýpur og Tyrklands nefnist Kilikíuhaf.
Borkum
Borkum er stærst og vestust austurfrísnesku eyjanna í Vaðhafinu í Norðursjó. Hún er jafnframt vestasta þýska eyjan.
Fáni og skjaldarmerki
Borkum á sér eigin fána og skjaldarmerki. Fáninn er ljósgrænn með hvítum krossi. Efst til vinstri er fáni Austur-Fríslands. Fyrir miðju er mynd af vita og áletrun sem tekin er úr gömlu kirkjuinnsigli á eyjunni. Græni liturinn stendur fyrir grænu eyjuna eins og Borkum var áður nefnd. Hvíti krossinn stendur fyrir hvítu strendurnar og hreina loftið. Fáni þessi var hannaður 1929 og settur að hún á eyjunni í fyrsta sinn 1930. Skjaldarmerkið sýnir gamla vitann en hann er einkennismerki eyjarinnar. Til vinstri eru tveir blásandi hvalir en hvalveiðar voru að einhverju leyti stundaðar frá eyjunni á 17. og 18. öld.
Saga
Á miðaldakortum og textum má sjá að áður fyrr var stór eyja á staðnum sem hét Bant. Í stormflóði 1170 brotnaði þessi eyja í sundur og myndaði nokkrar smærri eyjar, þar á meðal Juist og Borkum. Það sem eftir var af Bant sökk í sæ í næstu stormflóðum. Heitið Borkum kemur fyrst fyrir 1227 (ritað Borkna) en það merkir burkni. Merkingin er því Burkney. Upphaflega var Borkum tvær eyjar sem vatnsrás skildi að en hún sameinaðist á 19. öld. Hlutarnir hétu Westland og Ostland (Vesturland og Austurland). Frá miðri 15. öld tilheyrði Borkum greifunum í Austur-Fríslandi. Þegar síðasti greifinn dó barnlaus 1744, skipti eyjan allmörgu sinnum um eigendur.
thumb|Baðgestir á 19. öld Á fyrri hluta 19. aldar tók fólk að sækja baðstrendur eyjarinnar. Það var þó ekki fyrr en um miðja 19. öld að eyjan varð að þekktum baðstað. Síðan þá hafa atvinnuvegir eyjaskeggja breyst í það að þjónusta ferðamenn. Árið 1900 var fyrsta strandloftskeytastöð heims reist á Borkum, en það var ríkispóststöðin sem starfrækti hana. 1902 ákvað Vilhjálmur II keisari að hervæða eyjuna, þar sem hún var við norðvesturmörk ríkisins. Reist voru varnarbyrgi, hermenn og vopn voru flutt þangað og lestarkerfið lengt. Lengi áður en uppgangstími nasista kom til, var Borkum þekkt fyrir að harkalega afstöðu gegn gyðingum. Í bæklingi einum frá 1897 mátti lesa að eyjan væri með öllu laus við gyðinga. Við inngang hótela voru hengd upp skilti sem á stóðu: „Gyðingum og hundum bannaður aðgangur“. 1934 var eyjan notuð fyrir prófun á raketum sem vísindamaðurinn Wernher von Braun hannaði. Raketurnar voru þær fyrstu í heiminum sem náðu tvo km hæð og voru brautryðjandi fyrir þróun þeirra, sem fram fóru annars staðar eftir þetta. Borkum varð ekki fyrir loftárásum eða innrás herja í heimstyrjöldinni síðari. En í stríðslok girntust Hollendingar eyjuna (og reyndar fleiri eyjar) en bandamenn neituðu þeim um hana.
Skoðunarvert
thumb|Strandlíf á Borkum
Titus Oates
thumb|right|Titus Oates Titus Oates (15. september 1649 – 12./13. júlí 1705) var enskur meinsærismaður sem bjó til söguna um páfasamsærið, meint samsæri gegn Karli 2. konungi árið 1678. Til að byrja með var sögunni trúað og Oates fékk það verkefni að handtaka jesúíta sem hann sakaði um þátttöku í samsærinu, en eftir þrjú ár og fimmtán aftökur snerist almenningsálitið gegn honum. Hann hélt þó áfram að ásaka menn, jafnvel konunginn sjálfan, og var á endanum fangelsaður fyrir að efna til múgæsingar. Þegar Jakob 2. komst til valda lét hann setja Oates í gapastokk, hýða hann og stinga í fangelsi þar sem hann var geymdur næstu þrjú árin. Þegar Vilhjálmur 3. komst til valda var Oates náðaður og fékk lífeyri frá krúnunni.
Joni Mitchell
Roberta Joan "Joni" Mitchell (fædd 7. nóvember, 1943, í Fort Macleod, Alberta, Kanada, með ættarnafnið Anderson) er kanadísk tónlistarkona og listamaður. Textagerð hennar hefur spannað frá umhverfismálum til tilfinningaróts.
Mitchell hóf að syngja í klúbbum í Saskatchewan og vestur-Kanada. Árið 1965 flutti hún til Bandaríkjanna og túraði um landið. Sama ár gaf Mitchell dóttur sína til ættleiðingar en það varð ekki opinberlega ljóst fyrr en árið 1993. Lög hennar Big Yellow Taxi og Woodstock voru vinsæl á hippatímabilinu. Í upphafi var tónlist hennar þjóðlagaskotin en síðar færðist hún meira í ætt við jazz og popptónlist.
Mitchell gaf út sína síðustu plötu árið 2007 og hætti að koma fram í tónlist en ástundaði myndlist.
Árið 2015 fékk hún heilablóðfall og fór í endurhæfingu. Árið 2022 kom hún fyrst opinberlega fram í fjölda ára og söng nokkur lög á Newport Folk Festival á Rhode Island.
Umhverfuröð
Umhverfuröð (einnig kölluð þýð röð) er ósamleitin röð, þar sem liðirnir eru umhverfur liðvísanna:
Ari Jónsson lögmaður
thumb|right|Útskorinn stóll, kenndur við Ara Jónsson lögmann. Varðveittur í Þjóðminjasafni. Ari Jónsson (um 1508 – 7. nóvember 1550) var lögmaður á 16. öld og bjó á Möðrufelli í Eyjafirði. Hann var sonur Jóns Arasonar biskups og Helgu Sigurðardóttur fylgikonu hans og var hálshöggvinn ásamt föður sínum og bróður.
Ári síðar var hann kjörinn lögmaður að undirlagi föður síns en þó ekki mótstöðulaust, vegna þess hve ungur hann var, og skrifuðu Ögmundur biskup, Diðrik hirðstjóri, Erlendur lögmaður og fleiri konungi og báðu hann að samþykkja Þorleif Pálsson í embættið, því Ari væri of ungur. Ekkert mark var tekið á þeim bréfum og Ari gegndi lögmannsstörfum næstu tvo áratugi og studdi föður sinn með ráðum og dáð. Þó er sagt að hann hafi latt föður sinn til stórræða en Björn hafi aftur á móti hvatt hann.
Vorið eftir riðu biskup og synir hans til Alþingis með fjölmennt lið og létu dólgslega við Dani sem þar voru, meðal annars sló Ari hirðstjórann, Lauritz Mule, í andlitið með fullum poka af silfurpeningum. Þeir fóru svo í Skálholt og einnig í Viðeyjar- og Helgafellsklaustur og endurreistu þau. Um haustið riðu þeir svo vestur í Dali og ætluðu að ráða niðurlögum Daða í Snóksdal. Þeir komu að Sauðafelli þar sem Daði átti bú og biðu þar um tíma en á meðan safnaði Daði liði og tókst að króa feðgana af í kirkjugarðinum á Sauðafelli og handtaka þá. Þeir voru svo fluttir í Skálholt og höggnir þar 7. nóvember.
Kona Ara var Halldóra Þorleifsdóttir, sem var dóttir Þorleifs Grímssonar sýslumanns á Möðruvöllum í Eyjafirði og konu hans Sigríðar Sturludóttur. Dætur þeirra voru Helga, kona Staðarhóls-Páls Jónssonar, sýslumanns á Staðarhóli og Reykhólum, og Þóra, kona Sigurðar Þorbergssonar lögréttumanns á Möðruvöllum. Fylgikona Ara um tíma var Þórunn ríka Jónsdóttir og áttu þau eina dóttur sem dó ung.
Ari var sagður listfengur og þess hefur verið getið til að hann hafi jafnvel sjálfur smíðað Grundarstólinn sem kenndur er við hann.
Megindlegar rannsóknir
Megindlegar rannsóknir eru rannsóknir sem byggjast á tölulegum gögnum og eru mikið notaðar í félagsvísindum. Megindlegar rannsóknaraðferðir felast til dæmis í notkun spurningalista sem lagður er fyrir úrtak þess hóps sem ætlunin er að alhæfa um. Þær henta vel til að fá yfirlit yfir tiltekið svið, um viðhorf eða hegðunarmynstur. Megindlegar aðferðir hafa það fram yfir eigindlegar aðferðir að hægt er að alhæfa um það þýði sem er til rannsóknar ef rannsóknin er rétt unnin. Gagnasöfnun fyrir megindlega rannsókn getur til dæmis farið fram með símakönnun, netkönnun, póstkönnun, vettvangskönnun og heimsóknarkönnun.
Catherine Howard
Catherine Howard (c. 1521-25 - 13. febrúar 1542) var drottning Englands frá árinu 1540 til 1542. Hún var fimmta eiginkona Hinriks áttunda.
Ártúnsholt
Ártúnsholt, oft kallað Ártún, er hverfi í Reykjavík sem hluti er af Árbæjarhverfi og er kennt við býlið Ártún. Hverfið var byggt á níunda áratugnum og hefur póstnúmerið 110. Öll götuheiti í hverfinu hafa annaðhvort endinguna -kvísl eða -hyl, að undantöldu aðalgötunum Straumur og Strengur og götunni Árkvörn. Í Árkvörn er hverfisgrunnskólinn Ártúnsskóli og leikskólinn Kvarnaborg. Í Ártúnsskóla eru grænar peysur skólabúningur skólans. Skólinn hlaut Íslensku menntaverðlaunin árið 2006. Fyrirhugað er að sameina Ártúnsskóla, Kvarnaborg og frístundaheimilið Skólasel. Íþróttafélag hverfisins er Fylkir. Í Ártúnsbrekku er liggur Vesturlandsvegur. Í brekkunni er einnig endurgjaldslaus skíðalyfta á veturna og 18 holu púttvöllur á sumrin.
Kosningar í Bandaríkjunum 1932
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 8. nóvember árið 1932.
Sítrónulykill
Sítrónulykill (fræðiheiti Primula edelbergii) er blóm af ættkvísl lykla.
Kristalina Georgieva
Kristalina Ivanova Georgieva-Kinova (13. ágúst 1953) er búlgarskur hagfræðingur sem hefur verið framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá árinu 2019. Hún var framkvæmdastjóri Alþjóðabankastofnananna frá 2017 til 2019 og var starfandi forseti Alþjóðabankans frá 1. febrúar til 8. apríl 2019 eftir afsögn Jims Yong Kim. Hún var áður varaforseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í forsetatíð Jean-Claude Junckers frá 2014 til 2016.
Lausamjöll
Lausamjöll er nýfallinn snjór sem er laus í sér. Lausamjöll er stundum einnig nefnd (snjó)mulla, esja eða ysja. Þetta eru þó frekar sjaldgæf orð. Orðskrípið púðursnjór, sem heyrist stundum haft um lausamjöll, er hrá þýðing úr ensku (powder snow).
Kristalina Georgieva
Georgieva gegndi ýmsum embættum hjá Alþjóðabankastofnununum frá 1993 til 2010 og varð varaforseti og fagritari þeirra í mars árið 2008. Hún hefur einnig verið meðlimur í fjárhaldsnefnd og dósent við hagfræðideild Þjóðar- og alþjóðahagfræðiháskólans í Sófíu. Þann 27. september árið 2016 tilnefndi ríkisstjórn Búlgaríu Kristalinu Georgieva í embætti aðalritara Sameinuðu þjóðanna. Þegar kosið var í embættið á öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þann 5. október lenti Georgieva í áttunda sæti af tíu frambjóðendum. Í sömu atkvæðagreiðslu hlaut António Guterres stuðning öryggisráðsins í embætti aðalritara. Þann 28. október tilkynnti Alþjóðabankinn að Georgieva yrði fyrsti framkvæmdastjóri bankans frá 2. janúar 2017. Þann 29. september 2019 var Georgieva útnefnd næsti framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hún var sú eina sem var tilnefnd í starfið og er fyrsta manneskjan frá nýmarkaðslandi sem hefur gegnt því.
Georgieva var nefnd „Evrópumaður ársins“ árið 2010 og „ESB-framkvæmdastjóri ársins“ að launum fyrir störf hennar, sér í lagi fyrir hamfarahjálp hennar á Haítí og í Pakistan.
Árið 2021 var Georgieva sökuð um að hafa hagrætt ársskýrslu Alþjóðabankans árið 2018 til þess að gefa Kína hærri einkunn á lista yfir lönd þar sem best væri að stunda viðskipti. Kína hafi hækkað um sjö sæti frá upphaflegum drögum skýrslunnar eftir að aðferðafræði við gerð hennar var breytt. Þá var Georgieva sökuð um að hagræða skýrslunni til þess að gefa Sádi-Arabíu, Sameinuðu arabísku furstadæmunum og Aserbaísjan hærri einkunn.
Holland
Holland er 41.548 km² að stærð og er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Landið var efnahagslegt stórveldi frá 16. öld til 18. aldar. Holland er í Evrópusambandinu. Höfuðborgin er Amsterdam, þó svo að stjórnsýsla landsins sé í Haag.
Heiti
Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir skógarland. Mun téið hafa dottið burt á 9. öld. Þó er Holland eingöngu eitt (reyndar tvö) af tólf héruðum landsins. Upphaflega kallaðist landið allt, ásamt Belgíu, Niðurlönd (Nederlanden) í fleirtölu. Heitið er til komið sökum þess að þeim var stjórnað af hertoganum frá Búrgund og hann kallaði löndin neðri löndin, í þeirri merkingu að þau lægju neðar með stórfljótunum. Þegar sjálfstæði Hollands var viðurkennt 1648 hét það Nederlanden (Niederlande á þýsku, Netherlands á ensku, Les Pays Bas á frönsku). En sökum þess að héraðið Holland er aðalhérað landsins og tók sig mest fram í sjálfstæðisstríðinu við Spánverja, fóru menn að nota orðið Holland um landið allt. Á íslensku hefur orðið Niðurlönd aldrei verið mikið notað, en hafa ber í huga að landið heitir opinberlega Nederlanden á hollensku og það getur verið móðgun við marga Hollendinga að kalla landið Holland, ekki ólíkt því að tala um allt Bretland sem England.
Upphaf
Niðurlönd voru hluti af frankaríkinu mikla sem Karlamagnús setti saman. Eftir fráfall hans skiptist ríkið í þrennt 843 og lentu Niðurlönd í miðríkinu, Lóþaringíu. Þegar því var hins vegar skipt milli franska ríkisins og þýska ríkisins 855, lentu þau í þýska ríkinu. Þar var hins vegar engin ríkisheild, heldur stjórnuðu greifar og furstar löndunum. Niðurlöndum var stjórnað af greifanum frá héraðinu Hollandi, hertoganum frá Geldern og hertoganum frá Brabant. Auk þess af biskupnum frá Utrecht. Það var hertoginn frá Búrgúnd sem sameinaði löndin. Búrgúnd var staðsett við Rínarfljót ofanvert og því var byrjað að tala um héruðin sem löndin neðan fljóta (Niðurlönd). Eftir að Karl hinn hugrakki, hertogi Búrgúnd, lést í orrustunni við Nancy 1477, erfði María dóttir hans öll Niðurlönd. Hún missti móðurlandið (Búrgúnd) til Frakklands, en hélt Niðurlöndin eftir. Eiginmaður hennar var Maximilian frá Habsborg og stjórnuðu þau Niðurlöndum frá Brussel.
Habsborg
thumb|[[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur hertogi af Óraníu-Nassau var leiðtogi uppreisnarmanna]] Með andláti Maríu og Maximilians erfði Habsborg Niðurlöndin. Árið 1506 erfði Karl V Niðurlönd en hann var þá aðeins 6 ára gamall. Karl var barnabarn Maríu og Maximilians. Árið 1519 var Karl kjörinn sem keisari þýska ríkisins og sem aðalerfingi Habsborgara ríkti hann yfir þýska ríkinu, Austurríki, Spán og Niðurlönd. Á hans tíma hófust siðaskiptin, bæði með Lúther í þýska ríkinu og með Kalvín og Zwingli í Sviss. Kalvínisminn breyddist hratt út og áður en varði var stór hluti Niðurlanda heltekinn af honum, sérstaklega í norðurhéruðunum. Karl V keisari gat lítið við ráðið á Niðurlöndum, því trúaróróinn í þýska ríkinu hélt honum uppteknum þar. Karl sjálfur var strangtrúaður kaþólikki. 1556 lét hann af völdum og deildi ríkinu með nokkrum erfingjum. Bróðir hans, Filippus, fékk Spán og Niðurlönd. Filippus var einnig strangtrúaður kaþólikki og mislíkaði hvernig Niðurlöndin meðtóku siðaskiptin. Hann hóf því að ofsækja alla kalvínista og aðra sem ekki voru kaþólskrar trúar. Í kjölfarið gerðu norðurhéruðin uppreisn gegn Filippusi, sem sjálfur sat á Spáni. Landstjórinn í Brussel, Margrét frá Parma, réði ekki við ástandið, og því skipaði Filippus hertogann af Alba sem landstjóra á Niðurlöndum árið 1567. Alba stjórnaði þar með þvílíkri grimmd og offorsi að við lá algerri upplausn í löndunum. Til að mynda lét hann spænska hermenn sína ræna og rupla í Antwerpen í þrjá heila daga en borgin var kalvínísk á þessum tíma. Einnig lét hann safna sex þúsund af helstu uppreisnarmönnum Niðurlendinga til Brüssel og lét slátra þeim þar. Uppreisn Niðurlendinga varð að frelsisstríði.
80 ára stríðið
Frelsisstríð Niðurlendinga stóð yfir með hléum í 80 ár. 1573 var Alba kallaður heim og Requesens tók við af honum sem landstjóri. Ekki fórst honum betur að stjórna landinu. Í fyrsti bauð hann íbúunum sáttarhönd, en krafðist síðan himinhárra skatta. Við það færðust Niðurlendingar í aukanna og söfnuðu liði. Fyrsta orrustan var háð 1574 við Middelburg í Sjálandi (Zeeland). Þar sigruðu Niðurlendingar og hröktu þeir Spánverja burt. Foringi uppreisnarmanna var Vilhjálmur af Óraníu, en bróðir hans, Lúðvík af Nassau, féll í orrustunni. Ári síðar náðu uppreisnarmenn borgina Leiden á sitt vald, sem og héruðin Holland og Sjáland. Floti Hollendinga átti stóran þátt í þessum sigrum, því hann stöðvaði alla flutninga spænskra skipa. Eftirmaður Requesens varð Jóhann af Austurríki. Í tíð hans settust öll sautján héruð Niðurlanda að samningaborði við Jóhann, þar sem saminn var friður. Þetta var síðasta sameiginlega verk hinna 17 héraða. Friðurinn var úti 1579, enda mismunaði Jóhann íbúunum eftir trú þeirra. Hann hyglaði kaþólikkum, en hóf að ofsækja aðra á ný. Ástandið varð óþolandi og settust fulltrúar sjö héraða í norðri niður í Utrecht og gerðu með sér bandalag (Utrecht-bandalagið). Þetta voru héruðin Holland, Sjáland, Groningen, Utrecht, Frísland, Gelderland og Overijssel. Héruðin Brabant og Flandur voru með í bandaladinu. En 1581 sagði bandalagið (án Brabant og Flandur) sig úr lögum við spænska landstjórann í Brussel og lýstu yfir sjálfstæði. Leiðtogi þeirra var Vilhjálmur af Óraníu. Stríðið hófst á ný. Spánverjar hertóku Brabant og Flandur og settust um ýmsar borgir í suðurhluta Niðurlanda. Á næstu árum höfðu stríðsaðilar ýmist betur. 1601 féll Antwerpen á ný og 1604 féll Oostende. Samið var um vopnahlé 1609 en samfara 30 ára stríðinu brutust átök út á ný eftir tólf ár. Spánverjar náðu Breda eftir nokkurra ára umsátur, en á móti náðu Hollendingar Haag og Maastricht. Spánverjar liðu fyrir erfiða flutninga á vörum og hermönnum, því eftir ósigur flotans (Armada) gegn Englendingum 1588 var sjóveldi þeirra brotið. Hollendingar og Spánverjar sömdu um frið samfara friðarsamningunum í Vestfalíu eftir 30 ára stríðið. Í samningunum viðurkenndu Spánverjar sjálfstæði Hollands, það er að segja norðurhéraða Niðurlanda. Suðurhlutinn (seinna Belgía) var enn eign Spánar.
Gullaldarárin
thumb|Skip Austur-Indíafélagsins. Málverk eftir Hendrick Corneliszoon Vroom Meðan sjálfstæðisstríðið geysaði enn hófu Hollendingar að sigla um heimsins höf og stofna nýlendur víða í heimi. Fyrsta nýlenda Hollendinga var eyjan Máritíus í Indlandshafi 1598. Þar með hófst gullöld Hollendinga í siglingu og verslun. 1602 var hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, en Hollendingar eignuðu sér nýlendur víða í Suður-Asíu, svo sem Indónesíu, Síam (Tælandi) og Indlandi. Helsta nýlendan var Batavía á eyjunni Jövu (nú Jakarta). 1620 eignuðu Hollendingar sér fyrstu nýlenduna í Vesturheimi með St. Maarten. 1624 stofnuðu þeir landnám í Nýju Hollandi (Nieuw Holland) í Norður-Ameríku. Höfuðstaðurinn hét Nýja Amsterdam á eyjunni Manhattan. Önnur þorp voru til dæmis Breukelen og Haarlem. Um miðja 17. öld hófst hins vegar fyrsta verslunarstríðið við Englendinga. Þegar Oliver Cromwell varð einvaldur í Bretlandi, hófst aggressíf stefna Breta í nýlendum bæði í vestri og í austri. Í kjölfarið hófst annað verslunarstríð Hollands og Bretlands. Í því hertóku Bretar Nýju Amsterdam og hröktu alla Hollendinga þaðan. Nýja Amsterdam breyttist í enska nýlendu og kallaðist New York. Bæirnir Haarlem og Breukelen (Brooklyn) urðu sömuleiðis enskir. Fyrsta nýlenda Hollendinga í Afríku var Grænhöfði í Senegal 1617. En stærsta landnám Hollendinga var í Suður-Afríku en þar var nýlenda stofnuð 1652. Hollendingar dreifðu sér víða um suðurhluta álfunnar en Bretar innlimuðu það í heimsveldi sitt í seinna Búastríðinu 1889-1902. Margar af þessum nýlendum glötuðu Hollendingar til Breta, aðrar voru yfirgefnar og enn aðrar hlutu sjálfstæði, svo sem Indónesía 1949 og Súrínam 1975. Í dag eiga Hollendingar aðeins örfáar eyjar í Vesturheimi. Meðan gullöld Hollendinga stóð yfir var einnig mikill uppgangur í vísindum og menningu. Fyrsti háskóli Hollands var stofnaður í Leiden 1575. Meðal þekktra hollenskra vísindamanna á þessum tímum má nefna Christiaan Huygens og Antoni van Leeuwenhoek. Meðal þekktra málara má nefna Rembrandt, Jan Steen og Frans Hals. Gullaldarár Hollands hnigu til viðar síðla á 17. öld. Kom þar til að þriðja verslunarstríð við Breta frá og með 1672 endaði í ósigri. Hollendingar kalla þetta ár Rampjaar (hamfaraár). Í stríðinu þrömmuðu herir frá Frakklandi og þýska ríkinu inn í Holland. Í kjölfarið misstu Hollendingar margar nýlendur og Bretar tóku við sem helsta siglingaþjóð heims. Síðasta nýja nýlenda Hollendinga var Petit Popo í Tógó árið 1731 (yfirtekin af Frökkum 1760). Árið 1689 ráku Englendingar af sér konung sinn, Jakob II, og kölluðu eftir Vilhjálmi landstjóra í Hollandi en eiginkona hans var náin erfingi. Vilhjálmur sigldi undir eins til Englands og tók við völdum sem Vilhjálmur III. Bretland og Holland voru því undir sama þjóðhöfðingja í skamman tíma.
Franski tíminn
thumb|Vilhjálmur I., fyrsti konungur Niðurlanda 1815. 1780 var Holland fyrsta landið til að viðurkenna sjálfstæði Bandaríkjanna. Út frá því hófst fjórða stríðið við Englendinga sem aftur leiddi til borgarastríðs og efnahagshruns. Því var vart lokið er franskur byltingarher hertók Holland 1795 og stofnaði lýðveldi sem kallaðist Batavíska lýðveldið. Það var ekkert annað en leppríki Frakklands. Fjórum árum síðar bætti Napoleon Belgíu og Lúxemborg við og breytti nýja ríkinu í konungsríki. Konungur þess var Lúðvík Bonaparte, bróðir Napoleons. Ríki þetta varaði stutt, því Napoleon var mjög ósáttur hvernig bróðir sinn rak ríkið. Lúðvík Bonaparte bar nefnilega hagsmuni Niðurlendinga ofar hagsmunum Frakka. Því setti Napoleon bróður sinn af 1810 og innlimaði Niðurlönd inn í Frakkland. Þeim var eftirleiðis stjórnað frá París. Eftir hinn misheppnaða Rússlandsleiðangur Napoleons 1813, voru Frakkar hraktir úr landi. Holland, Belgía og Lúxemborg stofnuðu stórt sameiginlegt ríki og lýstu yfir sjálfstæði. Þetta ríki hlaut viðurkenningu Vínarfundarins 1815 og gildir það ár sem stofnár ríkisins. Konungur þessa ríkis varð Vilhjálmur I af ætt Óraníu-Nassau. Þrátt fyrir að Belgar væru loks sjálfstæðir og lausir undan yfirráðum erlendra ríkja, voru þeir óánægðir með nýja fyrirkomulagið. Ástæðan var einföld. Þeim fannst Hollendingar líta á sig sem annars flokks þegna. Belgar voru enn kaþólskir en Hollendingar höfðu gengið í gegnum siðaskipti og voru kalvínistar. Belgía var iðnvæddara land en Hollendingar notfærðu sér tækni þeirra og skatta. Að lokum töluðu margir Belgar frönsku, meðan aðalmálið í Hollandi var hollenska. 1830 gerðu Belgar byltingu og sögðu sig úr sambandi við Holland. Vilhjálmur sendi herlið til suðurs en neyddist til að draga það til baka er Frakkar sendu einnig herlið til landamæra Belgíu. Vilhjálmur viðurkenndi ekki nýja ríkið fyrr en 1839. Það ár sagði Lúxemborg sig einnig úr sambandi við Holland. Því urðu til þrjú sjálfstæð ríki. Eitt mesta þrætueplið var héraðið Brabant. Suðurhlutinn var kaþólskur og frönskumælandi að mestu. Því var héraðinu skipt upp. Norður-Brabant varð að héraði Hollands en Suður-Brabant að héraði Belgíu. Limburg hélst í Hollandi. Flandur hélst hins vegar í Belgíu.
Holland fram að heimstyrjöldinni síðari
1848 fengu Hollendingar fyrstu stjórnarskrána sína. Þá var Vilhjálmur II við völd. Ýmsar breytingar voru gerðar í landinu. Fyrst og fremst varð Holland að lýðveldi, það er að segja landinu var breytt í þingbundna konungsstjórn. Vilhjálmur II missti eiginlega öll völd. Hann var enda orðinn gamall og lést ári síðar. Sonur hans, Vilhjálmur III, skipti sér nánast ekkert af stjórnmálum. Með nýju stjórnarskránni var kaþólska kirkjan viðurkennd á ný í Hollandi, eftir að hafa verið þrætuepli frá miðri 16. öld. Kaþólskir biskupsstólar voru þar með endurreistir. Þó fóru engar kosningar fram. Með nýrri stjórnarskrá 1884 var eiginlegt kosningakerfi tekið upp, þótt það hafi verið frumstætt. Það var ekki fyrr en 1917 sem allir karlmenn landsins fengu almennan kosningarétt. Konur fengu kosningarétt 1922. Þegar heimstyrjöldin fyrri braust út 1914 lýstu Hollendingar yfir hlutleysi. Þrátt fyrir það var herinn settur í viðbragðsstöðu. Prússar hertóku Belgíu nánast í hendingskasti og orsakaði það mikinn straum flóttamanna yfir til Hollands. Við stríðslok 1918 afþakkaði síðasti keisari Þýskalands, Vilhjálmur II, völdum og fór í útlegð til Hollands.
Stríð og herseta
thumb|Loftárásin á Rotterdam 14. maí 1940 thumb|left|Húsið sem [[Anna Frank og fjölskylda hennar földust stendur við Prinsengracht 263 í Amsterdam]] 1939 hófst heimstyrjöldin síðari. Hollendingar lýstu á ný yfir hlutleysi en lágu þó hernaðarlega á óheppilegum stað (milli Þýskalands, Frakklands og Bretlands). 10. maí 1940 ruddu nasistar inn í Holland og hertóku landið á fjórum dögum. Síðasta daginn var aðeins barist í Rotterdam. 14. maí létu nasistar því sprengjum rigna yfir borgina, sem eyðilagðist að stórum hluta. 800 manns biðu bana og 78 þúsund manns urðu heimilislausir. Eftir þennan atburð gafst hollenska stjórnin upp. Helstu ráðamenn flúðu til Englands, þar á meðal konungsfjölskyldan, þar sem útlagastjórn var mynduð. Strax í upphafi hófu Þjóðverjar að flytja gyðinga úr landi og fangelsa andspyrnumenn. Fram til 1945 voru 160 þúsund hollenskir gyðingar fluttir úr landi, þar á meðal Anna Frank og fjölskylda hennar. Saga fjölskyldunnar varð heimskunn er dagbók Önnu fannst síðar og var gefin út. Þjóðverjar settu landið undir herstjórn, án aðkomu Hollendinga. 5. september 1944 ruddist herlið bandamanna inn í Holland í því skyni að ná haldi á helstu brúm yfir stórfljótin. Hollendingar héldu að frelsun þeirra væri í vændum og kölluðu daginn Dolle Dinsdag (hinn galni þriðjudagur). Þjóðverjar náðu hins vegar tökum á ástandinu. Í refsingarskyni voru matarflutningar til íbúanna takmarkaðir og var veturinn 1944-45 því hungurveturinn mikli (Hongerwinter) þar í landi. Holland var ekki frelsað fyrr en á vormánuðum 1945 er Þjóðverjar létu undan síga gegn ofurefli bandamanna bæði í vestri og austri. Í Asíu hertóku Japanir hollensku nýlendurnar í Austur-Indíum. Þegar Japanir gáfust upp í ágúst 1945, markaði það endalok heimstyrjaldarinnar. Hins vegar tók sjálfstæðisstríð eyjanna gegn Hollendingum við. Það endaði með því að Hollensku Austur-Indíur lýstu yfir sjálfstæði 1949 og kölluðu sig Indónesía. Þar með átti Holland eingöngu nokkrar nýlendur eftir í Vesturheimi. Eftir stríð gerðu Hollendingar tilkall til nokkurra þýskra jaðarsvæða við hollensku landamærin. Þannig var bærinn Elten innlimaður og sömuleiðis héraðið Selfkant 1949. Báðum svæðunum var skilað síðar.
Nútíma Holland
thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde Margir töldu að tap Hollensku Austur-Indía hefðu efnahagslegt bakslag í för með sér. En hið gagnstæða átti sér stað. Á tiltölulegum skömmum tíma varð Holland að mjög iðnvæddu ríki. Velgengnin í landbúnaði og hátækniiðnaði var gríðarleg. 1952 var Holland stofnland í kola- og stálbandalaginu (fyrirrennari EB). Mjög snemma urðu íbúar jaðarsvæða Hollands og Þýskalands að takast á við ágang sjávar. Stormflóð riðu yfir landið og brutu af því. Þúsundir manna létust og urðu heimilislausir. Síðasta stóra stormflóð í Hollandi átti sér stað 1953 og biðu tæplega tvö þúsund íbúar Sjálands og Suður-Hollands bana. Í kjölfarið var verkefninu Deltaplan hrundið af stað. Reistir voru gríðarmiklir varnargarðar í óshólmum Rín og Maas. Einnig var mynni Ijsselmeer girt af með einum lengsta sjávarvarnargarði heims. Þetta þýddi að stór hluti landsins var neðan sjávarmáls á flóði. Varnargarðarnir eru flestir með lokur, þannig að á fjöru geta árnar flætt óhindrað út í sjó í nokkra klukkutíma. Sömuleiðis var net vatnaleiða skipulagt fyrir skipaleiðir. Verkefni þessu lauk ekki fyrr en 1997 og kostaði þá sex milljarðar gyllini þá. Við þornun Ijsselmeer 1986 varð til nýtt fylki, Flevoland, en það mun vera einstakt í heiminum að vinna land úr sjónum fyrir heilt fylki. 1973 lýsti Súrínam yfir sjálfstæði. Eftir þetta eru einu eyjarnar sem enn tilheyra Hollandi Arúba og Hollensku Antilleyjar, það er eyjarnar Curacao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius og Saba.
Landfræði
thumb|right|Þannig liti Holland út í dag án sjávarvarnargarða Holland liggur syðst við Norðursjó í Vestur-Evrópu, gegnt Bretlandi. Það á landamæri að Þýskalandi í austri og Belgíu í suðri. Holland er ákaflega flatt land og býr við það að þrjú stórfljót eiga óshólma sína innan landsins: Rín, Maas og Schelde. Fyrir vikið hefur vesturhluti strandlengju landsins mótast af ám og óshólmum. Auk þess hafa stormflóð brotið niður landið við vestur- og norðvesturströndina og hefur það mótað mannlíf í gegnum aldirnar. Á 20. öld hófst gríðarstórt verkefni landsins (Deltaplan) við að temja vatnið, bæði sjóinn og árnar, með víðáttumiklum varnargörðum, skurðum og dælukerfi. Fyrir vikið er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Íbúar eru 16,5 milljónir. Til Hollands teljast einnig Vesturfrísnesku eyjarnar undan norðurströndinni, sem og nokkrar gamlar nýlendur í Vesturheimi (Hollensku Antillaeyjar og Arúba).
Borgir
Amsterdam, Rotterdam og Haag eru langstærstu borgir landsins. Eftir það er stór hópur meðalstórra borga. Stærstu borgir Hollands:
Ár og fljót
Rínarfljót er mest áberandi fljótið í Hollandi. En strax eftir að það kemur yfir landamærin til Hollands, klofnar það í tvær stórar kvíslar, Lek og Waal. Lek klofnar svo aftur tvisvar. Fyrri aðgreiningin heitir Ijssel en hin seinni Oude Rijn. Kvísl frá báðum ánum Lek og Waal sameinast svo aftur rétt áður en að Norðursjó kemur og gerir vatnakerfið svolítið flókið. Sökum þess að óshólmar þessara áa eru neðan sjávarmáli, geta þær ekki runnið til sjávar nema í nokkra klukkutíma á dag þegar fjarar út. Gríðarstórir varnargarðar halda vatninu lokuðu inni í landi meðan flæðir að.