cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George H. W. Bush
Persaflóastríðið
left|thumb|Bush heilsar bandarískum hermönnum í [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu á þakkargjörðardegi árið 1990.]] Afdrifaríkasti atburðurinn í utanríkismálum á stjórnartíð Bush var Persaflóastríðið árið 1991, sem hófst þegar Saddam Hussein, einræðisherra Íraks, gerði innrás í Kúveit. Þann 25. júlí 1990 hafði Saddam fundað með April Glespie, sendiherra Bandaríkjanna í Írak, sem hafði tjáð honum að Bandaríkin tækju ekki afstöðu til innbyrðis deilna Arabaþjóðanna. Saddam virðist hafa túlkað orð Glespie sem svo að stjórn Bush gæfi í reynd grænt ljós á innrásina. Bush leit hins vegar á innrásina í Kúveit sem prófstein á hina nýju heimsskipan sem tæki við í kjölfar kalda stríðsins og átti að byggjast á fullveldi, landhelgi og sjálfstæði þjóða. Bandaríkin beittu efnahagsþvingunum gegn Írak og fóru síðan í gegnum allar helstu alþjóðastofnir til að byggja upp hernaðarbandalag til að frelsa Kúveit. Afraksturinn varð 34 ríkja hernaðarbandalag sem taldi meðal annars til sín voldugar Arabaþjóðir eins og Egyptaland og Sádi-Arabíu. Þann 16. janúar 1991 hófst Eyðimerkurstormsaðgerðin (e. Operation Desert Storm), þar sem herir bandalagsríkjanna réðust inn í Írak til að aflétta hernáminu í Kúveit.
Eftir um einn mánuð og 116 þúsund árásarferðir var varnarkerfi Íraks nánast gereytt og íraskir hermenn voru hraktir út úr Kúveit. Í miðju stríðinu biðlaði Bush til íbúa Íraks að rísa upp gegn Saddam og steypa honum af stóli. Þar sem ljóst þótti að Írak hefði tapað stríðinu og ætti mögulega hernám vofandi yfir sér hófu hópar innan Íraks, einkum Kúrdar og sjítar, uppreisnir til að kollvarpa Saddam. Uppreisnirnar mistókust hins vegar þar sem uppreisnarmenn voru ósamstíga og þvert á væntingar þeirra sóttu herir bandalagsríkjanna ekki yfir landamærin til Íraks til að hjálpa þeim. Undir lok stríðsins var Saddam enn öryggur í sessi sem leiðtogi Íraks og mörgum sjítum þótti Bandaríkjastjórn hafa svikið þá með því að egna þá til uppreisnar en koma þeim síðan ekki til hjálpar.
Forsetakosningarnar 1992
Bush naut gífurlegra vinsælda eftir sigurinn í Persaflóastríðinu og margir töldu nánast útrætt mál að hann yrði endurkjörinn í forsetakosningunum 1992. Veður skipuðust hins vegar fljótt í lofti og í byrjun 1992 var farið að síga á vinsældir Bush vegna efnahagslægðar. Um 70 % aðspurðra töldu Bush ekki skilja vandamál venjulegra Bandaríkjamanna og um 58 % töldu efnahagsstefnu hans óraunhæfa. Hann var gagnrýndur fyrir að lækka fjárframlög til láglaunafólks og hika við að samþykkja frumvarp sem hefði tryggt tveimur milljónum Bandaríkjamanna atvinnuleysisbætur. Á sama tíma voru sumir Repúblikanar óánægðir með Bush vegna skattahækkana hans. Andstæðingur Bush úr röðum Demókrata í forsetakosningunum 1992 var Bill Clinton, fylkisstjóri Arkansas, en auk hans var auðjöfurinn Ross Perot í sjálfstæðu framboði og naut um skeið meira fylgis í skoðanakönnunum en frambjóðendur stóru flokkanna.
Bush þótti ekki standa sig vel í sjónvarpskappræðunum á móti Clinton og Perot. Sér í lagi kom það illa út fyrir hann þegar hann gat ekki með góðu móti svarað því hvaða áhrif efnahagskreppan hefði haft á hann sjálfan og þegar hann leit á úrið sitt á meðan Clinton svaraði sömu spurningu hnökralaust. Í kosningunum í nóvember 1992 tapaði Bush endurkjöri fyrir Clinton. Bush hlaut 39.104.550 atkvæði á landsvísu, vann í 18 fylkjum og hlaut 168 kjörmenn en Clinton vann 44.909.889 atkvæði, vann 32 fylki auk höfuðborgarinnar og hlaut 370 kjörmenn. Ross Perot hlaut 19.743.821 atkvæði á landsvísu en vann ekki í neinum fylkjum og hlaut enga kjörmenn. Bush lét því af embætti þann 20. janúar 1993 þegar kjörtímabili hans lauk.
Einkahagir
Eiginkona Bush frá árinu 1945 var Barbara Pierce. Þau voru gift í 73 ár, þar til Barbara lést 18. apríl 2018. Þau eignuðust sex börn saman, en ein dóttir þeirra lést úr hvítblæði aðeins þriggja ára gömul. Elsti sonur þeirra, George Walker Bush, var fylkisstjóri Texas frá 1995 til 2000 og forseti Bandaríkjanna frá 2001 til 2009. Annar sonur þeirra, Jeb Bush, var fylkisstjóri Flórída frá 1999 til 2007 og bauð sig fram í forvali Repúblikanaflokksins fyrir forsetakosningarnar 2016 en dró sig til hlés eftir slakt gengi.
Langsegl
Bermúdasegl og gaffalsegl eru fest að neðan á bómu sem sveiflast til þegar vent er.
Dæmi um skip sem aðeins eru búin langseglum eru t.d. slúppa (einmastra), gaflkæna (tvímastra) og skonnorta (fjölmastra). Barkskip eru að hluta með langsegl og að hluta með þversegl.
Hreinn Styrmisson
Hreinn Styrmisson (d. 1171) var íslenskur prestur og síðar ábóti í Þingeyraklaustri, að öllum líkindum hinn þriðji í röðinni, og tók sennilega við þegar Ásgrímur Vestliðason dó 1161. Hreinn var þó ekki vígður fyrr en 1166 en hefur að líkindum verið starfandi ábóti fram að því.
Hreinn var af Gilsbakkaætt, sonur Styrmis Hreinssonar goðorðsmanns á Gilsbakka, og hefur Gunnlaugur ormstunga því verið langafabróðir hans. Móðir hans var Guðrún Snorradóttir Halldórssonar Snorrasonar goða. Hreinn ólst upp á Hólum hjá Jóni Ögmundssyni biskupi og hlaut menntun í skóla hans; Gunnlaugur Leifsson munkur getur hans sem eins af þeim lærisveina Jóns sem hann hafi séð með eigin augum.
Hreinn fór þó ekki beint í klaustur, heldur tók prestvígslu og kvæntist, eins og prestum var þá heimilt, og var kona hans Hallbera, dóttir Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns og systir Halls Hrafnssonar ábóta á Munkaþverá. Dætur þeirra voru Valdís, kona Magnúar Þorlákssonar á Melum og langamma Snorra Markússonar lögmanns, og Þorbjörg, frilla Gissurar Hallssonar, en þau voru of skyld til að mega giftast.
Hreinn gekk í Þingeyraklaustur eftir að kona hans lést og varð ábóti þar. Karl Jónsson varð ábóti 1169 og hefur Hreinn því sagt af sér nokkru áður en hann lést.
Sameignarstefna
Sameignarstefna (enska Collectivism) er sú hugmynd að framleiðslutæki og annað sem skapar verðmæti og nauðsynjar (t.d. land, verksmiðjur, verkfæri, húsnæði) eigi að vera í almannaeigu og sé nýtt á grundvelli jafnræðis. Samfélagið í heild sér um daglegan rekstur þess með því að skipuleggja nýtingu sameigna á grundvelli sameiginlegrar ákvarðanatöku og jafnrar ábyrgðar.
Sameignarstefnan hefur verið útfærð með aðalega tvennu móti, annarsvegar af stjórnleysingjum og hins vegar kommúnistum. Í kommúnisma hefur hugmyndin verið sú að afrakstri framleiðslutækjanna sé dreift til almennings eftir þörfum hanns. Hins vegar hefur sú hugmynd verið við lýði meðal stjórnleysingja að dreifing afrakstursins ætti að fara eftir framlagi hvers og eins.
Hugmyndin er sú að grundvöllurinn í sameignarsamfélagi sé félagslegur ávinningur, ekki fjárhagslegur hagnaður. Stjórnleysingjar telja auk þess að sameignarstefnu sé ekki hægt að þvinga upp á fólk heldur verði viljinn til hennar að koma frá því sjálfu á meðan kommúnistar gera almennt ráð fyrir því að sameignarstefnan eigi að gilda sjálfkrafa fyrir alla í hverju þjóðfélagi og eiga við um alla framleiðslu óháð vilja hvers einstaklings.
Flöguberg
250 px|thumb|Eiginlegt flöguberg er oft notað í þakplötur 250 px|thumb|Flöguberg skorið niður Flöguberg er berg sem hefur myndast þannig að deigt berg eða seigfljótandi bergkvika aflagast í spennusviði þannig að efnið skríður til eftir ákveðnum skriðflötum og klofnar niður í flögur.
Eiginlegt flöguberg er setberg sem hefur umkristallast og klofnað eftir flötum sem venjulega er þakið glimmer kristöllum. Slíkt berg er t.d. notað í þakplötur. Flöguberg sem hefur myndast á þannig hátt finnst ekki á Íslandi.
Flögótt berg á Íslandi er yfirleitt líparít (rýólít) en bráð þess er svo seigfljótandi að það myndar flæðimynstur sem klofna í flögur. Mikið af slíku bergi er í Drápuhlíðarfjalli á Snæfellsnesi og Hellnum á Snæfellsnesi. Sumar tegundir af blágrýti brotna í flögur þegar í berginu er flæðimynstur sem myndaðist þegar hálfstorkin bráð var á hreyfingu.
Íslenska flögubergið var fyrrum notað í þök torfbæja í sumum landshlutum og í seinni til að klæða veggi og arna í húsum.
Þrándarjökull
Þrándarjökull er jökull á Austurlandi. Hæsti tindur jökulsins er um 1.236 metra yfir sjávarmáli. Jökullinn er um 22 ferkílómetrar.
Þrándarjökull er í 20 kílómetra fjarlægð frá Vatnajökli í austurátt.
Staðamál síðari
Staðamál síðari kallast deilur sem kirkjuvaldið undir forystu Árna Þorlákssonar biskups í Skálholti átti við leikmenn um forræði kirkjustaða í Skálholtsbiskupsdæmi 1269 til 1297.
Í staðamálum fyrri hafði Þorlákur Þórhallsson Skálholtsbiskup reynt að ná stöðum, þ.e. kirkjujörðum sem höfðingjar bjuggu á og höfðu umráð yfir, undir vald kirkjunnar en lítið orðið ágengt, einkum vegna andstöðu Jóns Loftssonar. Nærri hundrað árum síðar tók Árni biskup, sem auknefndur var Staða-Árni, staðamál upp að nýju og átti í hörðum deilum við höfðingja árum saman. Helsti andstæðingur biskups framan af var Hrafn Oddsson hirðstjóri, sem var þrautreyndur úr átökum Sturlungaaldar og vel að sér í lögum og hafði í fullu tré við Árna. Eftir lát Hrafns var Þorvarður Þórarinsson helst fyrir höfðingjum og gekk honum ekki jafnvel að standa gegn biskupi.
Málunum lauk loks með sættagerð á Ögvaldsnesi í Noregi 1297 og var þar kveðið upp úr um að bændur skyldu ráða þeim stöðum sem þeir áttu helming í eða meira en kirkjan stöðum sem hún átti meira en helming í. Þetta mátti í raun heita nær fullur sigur fyrir kirkjuna og stuðlaði ásamt öðru að því að gömlu höfðingjaættirnar misstu völd og hurfu á 14. öld en aðrar komu í staðinn, sem byggðu auð sinn og veldi fremur á útgerð og fiskútflutningi en umráðum yfir stórjörðum.
Säffle
thumb|right|200px|Säffle Säffle er þéttbýli í sveitarfélaginu Säffle í Svíþjóð. Þar búa 8 991 manns (2010).
Ásdís Thoroddsen
Ásdís Thoroddsen (fædd 26. febrúar 1959) er íslenskur leikstjóri, framleiðandi og leikskáld. Hún starfrækir framleiðslufyrirtækið Gjólu ehf.
Hennar fyrstu spor í kvikmyndagerðinni var sem aðstoðarmaður við kvikmyndatöku í sjónvarpsmyndinni Paradísarheimt, sem byggðist á samnefndri bók eftir Halldór Laxness. Þýska sjónvarpsstöðin NDR gerði myndina.
Eftir að hafa unnið hjá Ríkisútvarpinu Sjónvarpi frá 1979 til 1981 fór hún í leikhúsfræði í Gautaborg.
1983 fór hún með aðalhlutverkið í kvikmynd Kristínar Pálsdóttur, Skilaboð til Söndru. Sama ár hóf hún nám í Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin (dffb).
Árið 1992 var fyrsta kvikmynd hennar í fullri lengd Ingaló, tekin inn í keppnina Semaine de la critique á kvikmyndahátíðinni í Cannes. Ingaló fjallar um uppreisnargjarna stúlku og bróður hennar úr íslensku sjávarþorpi. Kvikmyndin Ingaló hlaut aðalverðlaun á Norrænu kvikmyndahátíðinni í Rúðuborg (Festival du cinéma nordique de Rouen ) og Sólveig Arnarsdóttir hlaut verðlaun sem besta leikkonan fyrir hlutverk Ingulóar. Þá var kvikmyndin valin inn á sýningu í New Directors/New Films Festival í Museum of Modern Art og Lincoln Center í New York árið 1993.
Ásdís hefur skrifað handrit fyrir eigin kvikmyndir, fyrir útvarp og svið. Ásdís hefur leikstýrt fjölda útvarpsleikrita og þáttaröðin Ástand sem hún samdi og leikstýrði var tilnefnd til Prix Europa sjónvarps- og útvarpsverðlaunanna.
Í september 2016 gaf Bókaútgáfan Sæmundur út fyrstu skáldsögu Ásdísar Utan þjónustusvæðis krónika.
Morgan-sýsla, Vestur-Virginíu
thumb|Morgan County, Vestur-Virginíu Morgan er sýsla í austurhluta Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi sýslunnar var 16.337 árið 2006. Sýslan er 593 km² að flatarmáli. Sýslan dregur nafn sitt af Daniel Morgan.
Allrahanda
Allrahanda, negulpipar eða jamaíkupipar er krydd unnið úr óþroskuðum, þurrkuðum aldinum samnefnds trés af myrtuætt.
left|thumb|360px|Þurrkuð óþroskuð fræ eru ekki kryddblanda heldur þurrkaður ávöxtur af Pimenta dioica trénu. Fræin eru vanalega sólþurrkuð og við það verða þau brún og líta þá út eins og stór piparkorn.
Kristófer Kólumbus flutti allrahanda kryddið til Spánar. Allrahanda var mikið notað fyrir seinni heimstyrjöldina en í styrjöldinni voru mörg trjánna höggvin niður og hefur framleiðslan aldrei komist aftur í fyrra horf. Helsta framleiðsluland allrahanda er Jamaíka en það er einnig framleitt í Gvatemala, Hondúras og Mexíkó.
Wilhelm Wundt
thumb|Wilhelm Wundt er oft talinn upphafsmaður vísindalegrar sálfræði Wilhelm Wundt (16. ágúst 1832 í Neckarau í Baden – 31. ágúst 1920) var þýskur sálfræðingur.
Allrahanda
Allrahanda er vanalega selt sem þurrkuð ber eða malað í duft.
EF
EF, Ef eda ef. geta att vid:
Stórsegl
thumb|right|Seglabúnaður kútters: Stórseglið er litað rautt. Stórsegl seglskips er stærsta seglið á stórsiglu þess. Á skipi með þverseglum er stórseglið venjulega stærsta og neðsta seglið á stórsiglunni. Á skipi með langseglum er stórseglið neðsta og stærsta seglið sem fest er aftan við stórsigluna á bómu að neðan.
Nútíma bermúdaslúppur notast við eitt þríhyrnt bermúdasegl sem stórsegl aftan við mastrið og fokku eða genúafokku framan við það. Rúllustórsegl er fest við sérstakan búnað sem gerir mögulegt að rúlla seglinu upp inni í bómunni eða mastrinu.
Björn bróðir
Björn bróðir (enska: Brother Bear) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Feature Animation. Myndin var frumsýnd þann 1. nóvember 2003.
Kvikmyndin var fertugasta og fjórða kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd. Leikstjórar myndarinnar voru þeir Aaron Blaise og Robert Walker. Framleiðendur voru Igor Khait og Chuck Williams. Handritshöfundar voru Tab Murphy, Lorne Cameron, David Hoselton, Steve Bencich og Ron J. Friedman. Tónlistin í myndinni er eftir Mark Mancina og sungið af Phil Collins. Árið 2006 var gerð framhaldsmynd, Björn bróðir 2, sem var aðeins dreift á mynddiski.
Wilhelm Wundt
Æviágrip
19 ára gamall ákvað Wundt að fara á læknisfræðibraut því að þar var hægt að læra um mannlegt atferli og sálarlíf, nokkuð sem hann hafði mikinn áhuga á. Hann útskrifaðist síðan úr læknisfræðinámi með hæstu einkunn árið 1856. Wundt fékk áhuga á lífeðlisfræði, einkum lífeðlisfræði skynjunar, þar sem hann taldi að hún gæti aukið skilning manna á sálarlífinu. Wundt varð dósent við háskólann í Heidelberg. Árið 1858 gerðist hann aðstoðarmaður Hermanns von Helmholtz. Þar skrifaði hann Framlag til kenningar um skyntúlkun árin 1858 – 62. Wundt beitti sér fyrir því að viðfangsefni sálfræðinnar væru rannsökuð með tilraunaaðferð raunvísinda.
941
941 (CMXLI í rómverskum tölum)
Wilhelm Wundt
Æviágrip
Margir rekja upphaf sálfræðinnar til Wilhelms Wundts þar sem hann var sá fyrsti til að stofna rannsóknarstofu þar sem sálfræðileg viðfangsefni voru tekin til skoðunar. Rannsóknarstofuna stofnaði hann í Leipzig í Þýskalandi árið 1879. Wundt var frumkvöðull á mörgum sviðum sálfræðinnar og var meðal þeirra fyrstu til að gefa út bæði kennslubækur og tímarit sem fjölluðu um sálfræði. Þess vegna hefur hann fengið viðurnefnið „faðir sálfræðinnar“.
Wilhelm Wundt kom fram með formgerðarstefnuna. Hún fól í sér að viðfangsefni sálfræðinnar ætti að vera meðvituð hugarstarfssemi og það ætti að rannasaka hana með sjálfsskoðun. Atferlissinnar eru þó algjörlega á móti sjálfsskoðun meðal annars af því að menn geta ekki verið hlutlægir þegar þeir rannsaka sjálfa sig og eiga þá til að sveigja niðurstöðurnar að eigin væntingum. Sjálfsskoðun er ekki lengur notuð.
Wundt lést árið 1920 og hafði þá skrifað um 500 bækur og greinar tengdar sálfræði og er formgerðarstefna sú stefna sem að er kennd við hann.
Hugo Gernsback
thumb|right|Amazing Stories, þekktasta tímarit Hugo Gernsback. Hugo Gernsback (fæddur Hugo Gernsbacher, 16. ágúst 1884 – 19. ágúst 1967) var bandarískur uppfinningamaður, rithöfundur og útgefandi, sem er fyrst og fremst þekktur fyrir að hafa gefið út fyrsta hreinræktaða vísindaskáldsagnatímaritið Amazing Stories frá 1926. Hann er því stundum talinn einn af „feðrum vísindaskáldsögunnar“, ásamt Jules Verne og H. G. Wells. Hugo-verðlaunin eru kennd við hann.
Árið 1926 stofnaði Gernsback fyrsta tímaritið sem var helgað vísindaskáldskap eingöngu, Amazing Stories. Í mars 1929 varð hann gjaldþrota og missti tímaritin sín til annarra útgefenda. Eftir gjaldþrotið stofnaði hann tvö ný vísindaskáldsagnatímarit, Science Wonder Stories og Air Wonder Stories, sem voru sameinuð sem Wonder Stories skömmu síðar. Hann seldi síðar tímaritið til Thrilling Publications. Eitt síðasta tímaritið sem Gernsback stofnaði var Science-Fiction Plus sem kom út 1953.
Gernsback var þekktur fyrir óvandaða viðskiptahætti og fyrir að greiða höfundum mjög lítið eða jafnvel ekkert fyrir sögurnar sem hann birti.
Thomas Madsen-Mygdal
Thomas Madsen-Mygdal (24. desember 1876 – 23. febrúar 1942) var danskur stjórnmálamaður sem gegndi embætti sem forsætisráðherra Danmerkur frá 1926 til 1929.
Ævi og ferill
Á yngri árum var hann virkur í Radikale ventre en sagði skilið við flokkinn og gekk til liðs við Venstre vegna ágreinings um skipulags- og landbúnaðarmál. Hann gegndi embætti landbúnaðarráðherra í ríkisstjórnum Niels Neergaard á árunum 1920-24, í fyrstu sem ráðherra utan þings en á árinu 1920 var hann kjörinn á landsþingið.
Eftir að borgaralegu flokkarnir komu sér saman um að fella ríkisstjórn Thorvalds Stauning og Jafnaðarmannaflokksins árið 1926 mynduðu Venstre og Íhaldssami þjóðarflokkurinn nýja ríkisstjórn undir forystu Madsen-Mygdal sem jafnframt gegndi embætti landbúnaðarráðherra.
Í efnahagsmálum aðhylltist Madsen-Mygdal frjálshyggju og var kunnur fyrir ummæli sín: „Það sem ekki fær staðið á að falla“ (danska: „Lad falde hvad ej kan stå“). Jafnframt hvatti hann til mikils niðurskurðar í ríkisfjármálum, sem varð stjórn hans að lokum að falli. Jafnaðarmönnum tókst að fylkja alþýðunni um andstöðu við sparnaðarstefnuna og Íhaldssami þjóðarflokkurinn gat ekki sætt sig við niðurskurð til danska hersins, sem leiddi til stjórnarslita árið 1929 eftir að fjárlögin voru felld í þinginu.
Við tók löng valdaseta Jafnaðarmanna og þverrandi pólitísk áhrif Venstre. Flokkurinn reyndi að bregðast við með því að breyta skipulagi sínu og taka upp embætti formanns. Varð Madsen-Mygdal því fyrsti formaður flokksins og sat frá 1929-41, en þá hvarf hann úr forystusveit Venstre þar sem ótti hans við Sovétríkin olli því að hann þótti óþarflega hallur undir Þjóðverja. Hann lést ári síðar.
Tumaq
thumb|right|Tumaq sem er frá ref Tumaq (kz. тұмақ, framburður: túmak) er stór loðskinnshattur frá Kasakstan. Oftast er tumaq úr refaskinni, en stundum úr skinni annarra dýra. Hatturinn er með skott refsins áfast og dinglandi niður. Hirðingjar skreyttu sig með tumaq, og nú notar gammalt fólk stundum þennan klæðnað að vetrinum.
Tumaqið fer líka konum vel, sem fylgja tískunni og klæðast loðskinnskápum. Hægt er að sjá tumaq á myndbandi með Akbotu Kerimbekova, sem heitir Begimbaydin Zheri. (Smelltu hérna til að sjá)
Trelleborg (hringborg)
Trelleborg er samheiti yfir þær hringlaga víkingaborgir sem fundist hafa í Danmörku frá víkingaöld. Trelleborgirnar heita eftir þeirri fyrstu sem fannst við Slagelse en hún var grafin upp á árunum 1936 - 1941.
Kári Runólfsson
Kári Runólfsson (d. 1187) var ábóti í Þingeyraklaustri á 12. öld. Hann var sonur Runólfs Ketilssonar skálds og prests á Möðruvöllum í Eyjafirði og síðar munks í Helgafellsklaustri, og sonarsonur Ketils Þorsteinssonar Hólabiskups. Systursonur Kára var Ketill Hermundarson ábóti í Helgafellsklaustri.
Verðlaun Jóns Sigurðssonar
Verðlaun Jóns Sigurðssonar hafa verið veitt árlega frá 2008 af Forsætisnefnd Alþingis á Hátíð Jóns Sigurðssonar sem haldin er í Jónshúsi í Kaupmannahöfn. Verðlaunin eru veitt einstaklingi sem unnið hefur verk sem tengjast hugsjónum og störfum Jóns Sigurðssonar. Þau geta jöfnum höndum verið á sviði fræðistarfa, viðskipta eða mennta- og menningarmála. Eftirfarandi einstaklingar hafa fengið verðlaunin:
Konrad Adenauer
Konrad Hermann Joseph Adenauer (5. janúar 1876 – 19. apríl 1967) var þýskur stjórnmálamaður og fyrsti kanslari Vestur-Þýskalands á árunum 1949 til 1963. Hann átti mikinn þátt í að endurreisa Þýskaland úr rústum seinni heimsstyrjaldarinnar og gerði þjóðina að iðnaðarveldi með náin tengsl við Frakkland, Bretland og Bandaríkin. Á stjórnarárum hans náði Þýskaland fram lýðræðisumbótum, stöðugleika, virðingu á alþjóðavelli og efnahagsfarsæld. Adenauer var fyrsti formaður Kristilega demókrataflokksins (CDU) sem varð einn áhrifamesti stjórnmálaflokkur Þýskalands.
Adenauer var kanslari þar til hann var orðinn áttatíu og sjö ára og fékk því gælunafnið „Der Alte“ („sá gamli“). Hann var hlynntur frjálslyndu lýðræði, blönduðu markaðskerfi og andkommúnisma. Hann þótti klókur stjórnmálamaður og dyggur stuðningsmaður vestrænnar utanríkisstefnu og viðreisn Vestur-Þýskalands á alþjóðavelli. Hann endurreisti vestur-þýska hagkerfið í því sem nefnt var „Wirtschaftswunder,“ þýska „efnahagsundrinu.“ Hann kom aftur á fót þýska hernum (Bundeswehr) árið 1955 og kom á sáttum Þjóðverja og Frakka. Þannig ruddi hann veginn fyrir efnahagslegum samruna Vestur-Evrópu. Adenauer var harður andstæðingur Austur-Þýskalands og leiddi sína þjóð inn í Atlantshafsbandalagið til að stemma stigu við uppgangi kommúnisma í Evrópu.
Adenauer var trúrækinn kaþólikki og hafði verið meðlimur Miðflokksins í Weimar-lýðveldinu, þar sem hann hafði verið borgarstjóri Kölnar (1917 – 1933) og forseti prússneska héraðsþingsins (1922 – 1933).
Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007
Árið 2007 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir merkjum styrktaraðilans Landsbankinn.
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Armeria castellana
Armeria castellana er jurt af gullintoppuætt.
Trúarjátning múslima
Trúarjátning íslam er kölluð á arabísku šahādatān (sem þýðir nánast „tvær erfðaskrár“) og telst ein af fimm stoðum íslams.
<p style="font-family:Traditional Arabic, Arabic Transparent, Arial Unicode MS, Simplified Arabic, Times New Roman, TITUS Cyberbit Basic, Arial;font-size:32pt;text-align:center;line-height:36pt">لا إله إلا الله ومحمد رسول الله
<p style="text-align:center">(á arabísku:) lā ilāhā illā-llāhu; muhammadur-rasūlu-llāhi <p style="text-align:center">(á íslensku:) Það er enginn guð nema Guð; Múhameð er spámaður Guðs.
Til að gerast múslimi verður maður að hafa þessa setningu yfir (á arabísku) og trúa henni í vitna viðurvist. Það er ekki hægt að neyða neinn til að gerast múslimi, einungis sá sem virkilega óskar þess getur orðið það.
Hugtökin nabi (spámaður) og rasul (sendiboði)
Oftast er Múhameð nefndur spámaður (prophet á ensku, profet á norrænu málunum), þó þetta sé rétt þýðing nær hún samt ekki hinni dýpri merkingu frumtextans. Í hugtakakerfi íslam er gerður greinarmunur á milli anbiyyā (fleirtala) og rusul:
Hjartasjúkdómafélagið
Hjartasjúkdómafélag íslenskra lækna var stofnað 23. febrúar 1968. Stofnandi félagsins og fyrsti formaður þess var Sigurður Samúelsson hjartalæknir. Fyrsti gjaldkeri félagsins var Jónas Hallgrímsson. Félagið er aðili að Heimssamtökum hjartalækna og Evrópusamtökum hjartalækna.
Þórarinn Guðnason fjallar um félagið í grein í 12. tölublaði Læknablaðsins 2015. Þar segir:
''Í félaginu eru allir hjartalæknar, þar með taldir hjartalyflæknar, hjartaskurðlæknar og barnahjartalæknar. Auk þess hafa aukaaðild ýmsir aðrir læknar sem sinna hjartasjúklingum mikið, eins og svæfingalæknar, innkirtlalæknar og heimilislæknar. Tilgangur Hjartasjúkdómafélagsins er margþættur og kraftur í starfsemi þess.''
''Í fyrsta lagi er tilgangur félagsins faglegur og vísindalegur, það er að stuðla að viðhaldsmenntun og fræðslu lækna sem sinna hjartasjúklingum. Félagið heldur 4-5 fræðslufundi á ári og fær oft erlenda fyrirlesara. Í annan stað er félagið hagsmunafélag hjartalækna í málum sem á þeim brenna. Í þriðja lagi er félagið yfirvöldum til ráðgjafar í málum sem varða hjartalækningar, til dæmis með umsögnum um lagafrumvörp. Í fjórða lagi stuðlar það að forvörnum í hjarta og æðasjúkdómum. Félagið hefur til dæmis unnið að tóbaksvörnum og baráttu gegn transfitu í matvælum á nýliðnum árum. Hið fimmta er að stuðla að notkun klínískra leiðbeininga innan hjartalækninga. Hefur þá mest verið stuðst við leiðbeiningar Evrópsku hjartalæknasamtakanna, European Society of Cardiology (ESC), enda kemur félagið að gerð þeirra árlega. Í sjötta lagi sinnir félagið alþjóðlegum samskiptum, ber þar hæst norrænt samstarf. Norrænu og baltnesku hjartalæknafélögin halda alþjóðlegt vísinda- og fræðsluþing, Nordic Baltic Congress of Cardiology (NBCC), annað hvert ár og var það til dæmis haldið á Íslandi með myndarbrag árin 1989, 1999 og 2009. Samskipti við Evrópu og ESC eru mikil og félagsmenn eru allir um leið félagsmenn í ESC. Hjartasjúkdómafélagið er virkur þátttakandi á árlegu þingi ESC (30.000 þátttakendur) og hefur þar sýningarbás. Félagsmenn eru þar með vísindaframlög, boðsfyrirlestra og sinna fundastjórn. Félagið sækir einnig aðra fundi ESC: formannafund ESC, fundi  um innleiðingu klínískra leiðbeininga og fundi um menntun hjartalækna. ESC sinnir forvarnastarfi á vegum Evrópusambandinu með það að markmiði að bæta hjartaheilsu í álfunni. Íslenskir hjartalæknar hafa látið sig þessi mál varða og unnið að forvörnum, skipulagningu þinga, ritstjórn, útgáfu og gagnaöflun á vegum ESC til að stuðla að þessu. Í sjöunda lagi er Hjartasjúkdómafélagið með vísindasjóð sem veitt hefur fé til vísinda og fræðslustarfa. Áttunda verkefni félagsins er að stuðla að nýliðun í hópi hjartalækna. Félagið hefur í samstarfi við ESC boðið verðandi lyflæknum og hjartalæknum á ESC-þingið og greitt fyrir þá ráðstefnugjald eða hluta ferðakostnaðar. Félagið býður verðandi hjartalæknum sem eru í sérnámi hérlendis eða erlendis eða hafa nýlega lokið sérnámi að gerast félagsmenn.''
Hlutverk
Félagið sendir fulltrúa á fundi evrópska og alþjóðafélaga hjartalækna og heldur fræðslufundi á Íslandi um hjartasjúkdóma. Norrænar ráðstefnur hjartalækna voru haldnar á Íslandi árið 1989, 1999 pg 2009 en þá höfðu Eystrasaltslöndin bæst í hópinn. Næsta ráðstefna Nordic-Baltic Alliance eins og samband Norrænu og Eystrasalst hjartalæknasamtakanna heitir á ensku verður haldin í Helsinki í Finnlandi í júní 2019 en árið 2021 er aftur komið að Íslandi að halda þessa ráðstefnu. Félagið hefur tekið þátt í samvinnu Evrópulandanna og fleiri við gerð kliniskra leiðbeininga Evrópusamtaka hjartalækna (European Society of Cardiology ESC) og fulltrúar þess hafa sótt aðalfundi, fundi um menntunarmál, gæðaskráningu og kliniskar leiðbeiningar þeirra samtaka. Auk þess hefur félagið látið sig málefni hjartalækninga og forvarna hjarta og æðasjúkdóma varða og verið stjórnvöldum til ráðgjafar og skrifað umsagnir um m.a. lagafrumvörp ofl. Félagið vann á árum áður að öðrum framförum í hjartalækningum svo sem því að teknar voru upp opnar hjartaaðgerðir og kransæðaþræðingar og víkkanir á Íslandi en sú saga er rakin nánar annarrsstaðar á síðunni.
Breiðabólstaður á Skógarströnd
thumb|right|Breiðabólstaðarkirkja á Skógarströnd. Breiðabólstaður á Skógarströnd er bær, fornt höfuðból, kirkjustaður og fyrrum prestssetur á Snæfellsnesi. Kirkja hefur verið þar síðan árið 1563 og þar brann með öllum gripum eldri kirkja árið 1971, en ný kirkja var reist þar aftur fljótlega, eða árið 1973.
Englafossar
200px|thumb|right|Angelfossinn Englafossar (Englafoss eða Angelfossinn) (spænska: Salto Ángel; pekemon: Kerepakupai vena, sem þýðir „foss dýpsta hylsins“, eða Parakupa-vena, sem þýðir „fall frá hæsta punkti“) er foss í Venesúela og er hæsti foss í heimi, 979 metrar hár. Fossinn fellur niður af Auyantepui, sem þýðir Djöflafjall og er í La Gran Sabana. Djöflafjall rís upp úr frumskógunum mílli Amazon og Orinoco. Fossinn heitir eftir flugmanninum Jimmie Angel sem flaug fyrstur manna yfir fossinn.
Breiðabólstaður á Skógarströnd
Sögur og sagnir
Í Eiríks sögu rauða segir að á Breiðabólstað á Skógarströnd hafi búið Þorgestur hinn gamli Steinsson og léði Eiríkur honum eitt sinn setstokka. Þegar svo Þorgestur skilaði ekki stokkum þessum, gerði Eiríkur rauði sér ferð og sótti þá. Þessu reiddist Þorgestur svo að hann veitti Eiríki eftirför. Sló svo í bardaga með þeim hjá Dröngum og féllu þar tveir synir Þorgests, sem þótti þar hafa farið ógæfuför.
Storfors
thumb|right|200px|[[Storfors kirkja]] Storfors er þéttbýli í sveitarfélaginu Storfors í Svíþjóð. Þar búa 2 337 manns (2010).
Abies recurvata
Abies recurvata er sígrænt tré í þallarætt. Hann finnst eingöngu í Kína. Abies recurvata er sérstök þintegund sem þekkist yfirleitt á því að nálarnar á toppsprota ("leaders") eru að mestmegnis aftursveigðar. Hann kemur fyrir í þurrari og kaldari svæðum norðurhluta mið-Kína í Sichuan og Gansu héruðum í 2300 til 3600 metra hæð yfir sjávarmáli, yfirleitt á vindbörðum klettum eða í djúpum árdölum. Stundum kemur hann fyrir í þurrum, lágum runnum á skjóllausum fjallshlíðum. Hann vex yfirleitt með barrtrjáategundum eins og Juniperus convallium, Juniperus formosana var. mairei, Juniperus squamata var. fargesii, Juniperus tibetica, Picea asperata, og Picea wilsonii. Abies recurvata er smátt til meðalstórt tré, jafnvel að 40 metrum, yfirleitt með keilulaga krónu, og stofnþvermál að 0.8 metrum. Það er með frekar sléttan, gráan eða ryðbrúnan börk, sem fyrst flagnar af í þunnum skífum, verður svo grábrúnn og flagnar í þykkum plötum. Sprotarnir eru gráhvítir eða ljósgulir með 1.2 til 2.5 sm löngum barrnálum sem liggja lárétt á skuggagreinum, standa geislalægt út á kröftugum greinum; oft gildar og aftursveigðar, grænar til gráleitat að ofan og þéttsetnar með loftaugarásum, með tvemur grágrænum loftaugarákum að neðan. Abies recurvata er með 4 til 8 sm löngum egglaga eða sívalt-egglaga, grá- til purpura-bláum könglum; hreisturblöðkurnar eru nokkuð styttri en köngulskeljarnar, stundum með lítið eitt útstæðum endum á lokuðum könglunum.
Hrökkbrauð
thumbnail|hægri|Hrökkbrauð Hrökkbrauð (eða hleifabrauð) er þunnt, stökkt og gerlaust brauð sem er upprunnið á Norðurlöndum. Hrökkbrauð er oftast úr (rúg)mjöli og vatni og er bakað á plötu. Upprunalega var hrökkbrauð úr rúgmjöli eingöngu, en núorðið er stundum blandað hveiti saman við. Hrökkbrauð er hvortveggja framleitt hringlaga og með gat í miðjunni, til að hægt sé að hengja það upp á búrslár, en einnig í ferköntuðum einingum. Á Norðurlandi er hrökkbrauð stundum kallað hrökkkex.
Röð (stærðfræði)
Röð er í stærðfræði runa af summum liða gefinnar runu ef við leyfum okkur losarlegt orðalag. Við getum orðað þetta nákvæmar með því að gefa okkur talnarunu (a_n) og skilgreina út frá henni aðra runu (s_n) þannig að hver liður síðari rununar er skilgreindur, þar sem eru liðir úr rununni (a_n), slík runa (s_n) kallast röð eða óendanleg röð. Raðir eru oftast táknaðar:
Við köllum a_n n-ta lið raðarinnar, s_n n-tu hlutsummu raðarinnar og (s_n) hlutsummurunu raðarinnar. Við segjum að röð sé samleitin ef að runan (s_n) er samleitin og við táknum markgildi hennar með: annars er röðin sögð ósamleitin.
Við segjum að röð \sum a_n sé alsamleitin ef að er samleitin.
Veldaraðir er mikilvægar raðir, sem eru samleitinar innan samleitnigeisla raðanna, en þær eru m.a. er notaðar til að skilgreina fáguð föll eins og hornaföllin.
Austurdalur
thumb|Monikubrú í Austurdal Austurdalur er dalur í innsveitum Skagafjarðar. Um hann rennur Austari-Jökulsá, önnur upptakakvísla Héraðsvatna. Eina búseta í dalnum er að Bústöðum en kirkja er að Ábæ.
Landafræði
Austari-Jökulsá setur svip sinn á allt umhverfið, þar sem hún rennur heldur vestan við miðjan dal, þó dalurinn sé nokkuð þröngur. Innst í dalnum rennur hún á eyrum, en þegar kemur niður að Skatastöðum myndar hún alldjúpt gljúfur sem hún kastast um alla leið niður þar sem hún sameinast Vestari-Jökulsá og saman mynda þær Héraðsvötn. Víða í þessu gljúfri eru birkihríslur og eru þar stundaðar flúðasiglingar. Milli Skatastaða og Bústaða, en báðir bæirnir eru vestan ár, er brú yfir ánna, oft kölluð Monikubrú eftir skörungnum Moniku á Merkigili.
Nokkrar þverár renna í Jökulsá, eiga þær flestar upptök sín í Nýjabæjarfjalli sem skilur dalinn frá inndölum Eyjafjarðar. Eru þetta meðal annars Ábæjará, Tinná, Hvíta, Fossá og fleiri.
Allium validum
Allium validum er tegund af laukætt sem var lýst af Sereno Watson. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Norðurbandalagið
Norðurbandalagið getur átt við um:
Gottskálk Jónsson
Gottskálk Jónsson (um 1524 – 1590) var prestur, sýslumaður og sagnaritari í Glaumbæ í Skagafirði. Hann skrifaði meðal annars Gottskálksannál og Sópdyngju eða Syrpu Gottskálks í Glaumbæ, samsafn af alls konar fróðleik og afskriftum af gömlum bréfum og skjölum af ýmsu tagi.
Séra Gottskálk var einn virtasti klerkur norðanlands um sína daga, fjölfróður og fróðleiksfús. Syrpa hans er varðveitt í British Museum. Þar er meðal annars að finna elsta íslenska texta um skáktafl sem þekktur er og mun hann þýddur af Gottskálk. Þar er taflmönnunum lýst svo:
„Kallast einn af þeim rex. Það þýðist yfirvalds konungur síns undirgefins fólks. Ánnar kallast regina, það er drottning; þriðji miles, það er sem einn riddari vaskur; fjórði alfinus, það þýðir einn biskup á vora tungu; fimmti rokus, það svo gott sem rösklegur hrókur; pedinus, það er sem ein peðsnydda hafandi minnst yfirlát af öllum þessum mönnum. En þessi leiksháttur er svo felldur að hver grípur af öðrum og stríðir upp á annan og drepast burt af borðinu þar til leikurinn er endaður.“
Kona Gottskálks var Herdís Sæmundsdóttir.
Landsdómur
Landsdómur er sérdómstóll sem gert er ráð fyrir í 14. grein stjórnarskrár Lýðveldisins Íslands. Hann fer með og dæmir mál sem Alþingi ákveður að höfða gegn ráðherrum út af embættisrekstri þeirra og starfar eftir lögum nr. 3/1963 . Hann er skipaður 15 dómurum. Dómurinn hafði aldrei verið kallaður saman frá stofnun hans árið 1905, en þann 28. september 2010 ákvað Alþingi að ákæra Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir vanrækslu í starfi og fela Saksóknara Alþingis að sækja málið fyrir Landsdómi.
Ráðherraábyrgð og Landsdómur
Á Íslandi bera ráðherrar, sem æðstu handhafar framkvæmdarvalds, ábyrgð gagnvart Alþingi skv. 14. gr. stjórnarskrárinnar og kallast þessi ábyrgð ráðherraábyrgð. Ráðherraábyrgðin greinist í pólitíska ábyrgð annars vegar og hins vegar lagalega ábyrgð.
Pólitíska ábyrgðin felst í því að ráðherra verður að hafa traust meirihluta þingmanna ellegar getur Alþingi samþykkt vantrauststillögu gegn ráðherranum og neyðist þá ráðherra til að segja af sér.
Lagalega ábyrgðin felst í því að meirihluti Alþingis getur kært ráðherra fyrir embættisrekstur hans og skal kæran sett fram sem tillaga til þingsályktunar.
Samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð ber ráðherra refsiábyrgð í þrenns konar tilvikum :
Einungis Landsdómur getur dæmt eftir þessum lögum. Brot gegn lögunum varða embættismissi, sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Dómar Landsdóms eru fullnaðardómar og verður ekki áfrýjað.
Dómarar
Í landsdómi sitja 15 dómendur;
Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2008
Evrópumeistaramót karla í handknattleik  var haldið í Noregi. Danmörk fór með sigur af hólmi á meðan Króatía lenti í öðru sæti og Frakkland hafnaði í því þriðja.
Landsdómur
Aðilar máls
Þegar Alþingi samþykkir í atkvæðagreiðslu þingsályktunartilögu um að ákæra ráðherra er sérstakur saksóknari kosinn. Ákæra er gefinn út á hendur ráðherra og er hún í nafni Landsdóms.
Saga
Fyrstu lögin um Landsdóm voru sett árið 1905. Var lögunum síðan breytt í núverandi horf árið 1963, og fól meginbreytingin í sér að dómendum var fækkað úr 30 í 15. Saga Landsdóms virtist ekki ætla að verða mikið lengri, því öfugt við norrænar hliðstæður hans, hafði hann aldrei verið kallaður saman, fyrr en með ákæru Alþingis á hendur Geir H. Haarde árið 2010. Stöku sinnum hafa komið upp umræður á Alþingi um að breyta skyldi fyrirkomulagi Landsdóms, og var síðast flutt þingsályktunartillaga árið 2001 sem gekk út á það að skipan dómstólsins skyldi endurskoðuð og hann jafnvel lagður niður. Tillagan fékk ekki afgreiðslu allsherjarnefndar og dagaði því uppi.
Í kjölfar bankahrunsins
Í kjölfar bankahrunsins á Íslandi haustið 2008 var skipuð rannsóknarnefnd Alþingis sem með niðurstöðum sínum sem birtar voru í apríl 2010 komst að því að íslenskir ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi í aðdraganda hrunsins. Meirihluti þingmannanefndar sem skipuð var til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis komst að þeirri niðurstöðu þann 11. september 2010 að kæra bæri fjóra ráðherra fyrir Landsdómi. 28. september samþykkti Alþingi að kæra Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, en aðra ráðherra ekki. Þeir voru Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Árni M. Mathiesen og Björgvin G. Sigurðsson. Ákæruatriði Saksóknara Alþingis á hendur Geir Haarde hefst með orðunum „fyrir brot framin ásetningi eða stórkostlegt hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra“
Norrænar hliðstæður
Landsdómur er mótaður að norrænni fyrirmynd, sérstaklega danskri.
Danmörk
Í dönsku stjórnarskránni er gert ráð fyrir dómstól sem oft er sagður fyrirmynd Landsdóms og ber hann heitið Ríkisrétturinn (d. Rigsretten). Hann er skipaður 30 mönnum, 15 dómurum Hæstaréttar Danmerkur og 15 einstaklingum sem kosnir eru af þjóðþingi Dana til sex ára. Líkt og á Íslandi er gert ráð fyrir að þjóðþingið ákæri ráðherra fyrir embættisfærslur hans. Ríkisrétturinn hefur fjórum sinnum verið kallaður saman, síðast árið 1995 í svokölluðu Tamílamáli en þar á undan hafði hann ekki verið kallaður saman síðan 1910. Í skrifum íslenskra fræðimanna er oft talað um að dönsku málin séu gott dæmi um undir hvaða kringumstæðum Landsdómur kynni að vera kallaður saman, enda er Ríkisrétturinn sem fyrr segir líkleg fyrirmynd Landsdómsins.
Tamílamálið
Atvik voru þau, að Erik Ninn-Hansen, dómsmálaráðherra, gaf árið 1987 munnlega skipun um að umsóknum tamílskra flóttamanna frá Sri Lanka um að ættingjar þeirra gætu flutt til þeirra til Danmerkur skyldu ekki afgreidd heldur stungið undir stól. Um var að ræða flóttamenn sem vildu sameinast ættingjum sínum sem bjuggu fyrir í Danmörku og er talið að þessi skipun hans hafi haft áhrif á um 5-6000 flóttamenn.
Noregur
Í norsku stjórnarskránni er sömuleiðis gert ráð fyrir Ríkisrétti (n. Riksretten). Hann er svipaður Landsdómi að því leyti að hann dæmir mál sem löggjafinn höfðar á móti æðstu handhöfum framkvæmdarvaldsins, en fyrir utan það dæmir hann einnig mál sem löggjafinn kann að höfða á móti hæstaréttardómurum og þingmönnum á Stórþinginu (no. Stortinget). Odelstinget, efri deild norska þingsins, fer með ákæruvaldið.
Ríkisrétturinn var mikið notaður á seinni hluta 19. aldar í Noregi til að afnema neitunarvald konungs á lög og tryggja þingræðið. Hann var síðast kallaður saman árið 1927.
Karl 9. Svíakonungur
thumb|right|Karl hertogi á málverki eftir óþekktan listamann. Karl hertogi eða Karl 9. (4. október 1550 – 30. október 1611) var konungur Svíþjóðar frá 1604 til dauðadags. Hann var yngsti sonur Gústafs Vasa og síðari eiginkonu hans Margareta Leijonhufvud. Hann fékk konungsveitingu fyrir hertogadæmi í Suðurmannalandi sem náði yfir héruðin Närke og Vermaland en fékk ekki yfirráð yfir þeim fyrr en eftir fall eldri hálfbróður síns Eiríks 14. árið 1569.
Hann leiddi uppreisnina gegn Eiríki 1568 en konungdæmið kom síðan í hlut eldri bróður hans Jóhanns 3. Við lát Jóhanns 1592 gekk ríkið til sonar hans Sigmundar Vasa en Karl kom því til leiðar að kirkjuþing í Uppsölum kvæði á um að konungur Svíþjóðar skyldi styðja mótmælendatrú í landinu. Sigmundur lofaði að gera það og var krýndur konungur 1594 en við það gengu Svíþjóð og Pólsk-litháíska samveldið í konungssamband. Í reynd var þó hollusta meirihluta Svía meiri við Karl sem markvisst gróf undan valdi Sigmundar. Þessari togstreitu lyktaði með því að sænska stéttaþingið steypti Sigmundi formlega af stóli 1599. 24. febrúar 1600 var tilkynnt að Sigmundur léti eftir kröfu sína til sænsku krúnunnar og Karl hertogi varð hæstráðandi í Svíþjóð.
Ríkisár Karls einkenndust af styrjöldum við Pólsk-litháíska samveldið út af Líflandi, við Rússland (Ingermanlenska styrjöldin) og um stutt skeið við Danmörku út af Lapplandi. Í þessum styrjöldum vegnaði Svíum almennt illa á valdatíma Karls en engu að síður er talað um ríkisár hans sem upphaf stórveldistíma Svíþjóðar.
942
942 (CMXLII í rómverskum tölum)
Geislabobbi
Geislabobbi (fræðiheiti: Nesovitrea hammonis) er tegund landsniglum í laukbobbaætt (Oxychilidae). Tegundin er útbreidd á palearktíska svæðinu.
Hann er útbreiddur á láglendi á Íslandi.
Greindarvísitala
Árið 1912 kom þýski sálfræðingurinn William Stern fram með þá hugmynd að hægt væri að reikna út greindarvísitölu út frá greindarprófum. Hann reiknaði greindarvísitölu út frá prófi sem franski sálfræðingurinn Alfred Binet hafði búið til. Þetta gerði Stern með ákveðinni formúlu; með því að deila í aldursstig (greindaraldur) sem prófið sýndi með lífaldri próftakans. Talan sem kom út átti að sýna hæfni fólks til að læra og hvar það stóð miðað við jafnaldra sína.
Torsby
thumb|right|200px|Torsby Torsby er þéttbýli í sveitarfélaginu Torsby í Svíþjóð. Þar búa 477 manns (2010).
Tálknafjarðarkirkja
Tálknafjarðarkirkja er kirkja á Tálknafirði. Fyrsta skóflustunga að henni var tekin 2000 og var hún vígð 5. maí 2002. Kirkjan stendur á Þinghól og sést víða að úr bænum og nágrenni.
Fiskhellar
Fiskhellar eru hellar sem eru sunnan og vestan megin í Hánni, þar sem hún er þverhnípt. Undir miðja hæð klettanna að austanverðu sjást manngerðar hleðslur sem eru forn fiskabyrgi. Áður fyrr var fiskur geymdur þar og var þetta ákjósanlegur staður vegna þess að fiskurinn blotnaði ekki, vindur lék um hann og engar flugur komust að honum þar sem hann var staðsettur 10 m upp í berginu. Fiskabyrgin eru með merkustu fornminjar hér á landi og eru sennilega frá 13. öld. Áreiðanlegar heimildir frá árinu 1294 segja frá útflutning á skreið frá Íslandi. Hver jörð átti sitt fiskabyrgi í Fiskhellum.
Í Tyrkjaráninu földu heimamenn sig í hellum og skútum í Fiskhellum og má enn sjá ummerki þessara byrgja utan í klettaveggnum.
Byggðasafn Reykjanesbæjar
Byggðasafn Reykjanesbæjar er byggðasafn í Reykjanesbæ á Suðurnesjum. Safnkosturinn endurspeglar sögu og menningu svæðisins. Aðalsýningar safnsins eru í Duus Safnahúsum í Keflavík, en önnur safnahús eru endurgerði torfbærinn Stekkjarkot á Fitjum og húsið Innri-Njarðvík í Innri-Njarðvík.
Ungmennafélag Keflavíkur stóð fyrir stofnun Byggðasafns Keflavíkur 17. júní 1944. Í nóvember 1978 var Byggðasafn Suðurnesja stofnað í samstarfi tveggja sveitarfélaga, Keflavíkur og Njarðvíkur. Nafni safnsins var síðan breytt í Byggðasafn Reykjanesbæjar eftir að sveitarfélögin sameinuðust árið 1994.
Aðalsýningar safnsins eru í Duus Safnahúsunum þar sem sýnd eru brot úr sögu svæðisins frá landnámi fram á miðja síðustu öld. Þar eru bæði grunnsýning og sérsýningar um afmarkaða þætti úr sögu bæjarins. Safnið rekur Stekkjarkot sem er endurgert torfhús á Njarðvíkurfitjum, kotið er opið eftir samkomulagi. Í Víkingaheimum er safnið með sýningu um elstu sögu svæðisins frá landnámstíð. Með áherslu á fornleifarannsóknir í Höfnum sem safnið stóð fyrir. Í gamla hluta Innri-Njarðvíkur hefur samnefnt hús verið gert að safni um heimili síðustu ábúendanna Jórunnar Jónsdóttur og Helga Ásbjörnssonar. Húsið er opið eftir samkomulagi. Tekið er á móti skólahópum í öll hús safnsins.
Safnið hlaut viðurkenningu Safnaráðs árið 2014 en þá voru liðin 70 ár frá stofnun Byggðasafns Keflavíkur.
Sjóveiki
Sjóveiki (eða sjósótt) er eitt afbrigði ferðaveiki sem stafar af veltingi á sjó. Henni fylgir flökurleikatilfinning og svimi, og heldur í sumum tilfellum áfram þó í land sé komið. Margir kasta upp og liggja fyrir, en öðrum er aðeins ómótt og nefnist það launsótt þ.e. ef maður er með ógleði á sjó en getur ekki kastað upp.
Veltingur bátsins truflar þá tilhneigingu mannsins að reyna halda þyngdarpunktinum við fætur sér. Til að halda honum sem í landi nota flestir föst viðmið í kringum sig, en þegar báturinn og aðrar einingar hans (s.s. stýrishús, möstur, borðstokkur o.s.frv.) velta einnig til og frá verður erfiðara að stilla þyngdarpunkt líkamans. Um leið verða hreyfingar líkamans til þess að maginn þrýstist upp að þindinni.
Fólk er misnæmt fyrir sjóveiki; sumir finna til sjóveiki við það eitt að stíga á skipsfjöl, jafnvel þótt legið sé við bryggju, meðan aðrir eru nánast ónæmir eða verða smámsaman ónæmir við að eyða miklum tíma á sjó.
Ráð við sjóveiki
Til eru ýmis lyf við sjóveiki, s.s. dímenhýdrínat (dramamín) og skópólamín, sem valda syfju og geta í stórum skömmtum einnig valdið ofskynjunum. Þau henta því ekki þar sem viðkomandi þarf að halda vöku sinni, t.d. kafarar. Margar rannsóknir hafa sýnt að engifer (oftast tekið inn sem duft í pillum) minnkar ógleðina og er án aukaverkana. Einnig eru til sérstök armbönd með kúlum sem þrýsta á púlsinn sem sumir vilja meina að verki á sjóveiki.
Frenzy
Frenzy er kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock sem var framleidd í Bandaríkjunum árið 1972.
Hermann Ebbinghaus
thumb|right|Hermann Ebbinghaus Hermann Ebbinghaus (24. janúar 1850 - 26. febrúar 1909) fæddist í Barmen í Þýskalandi. Hann lærði heimspeki við Háskólann í Bonn og útskrifaðist með Doktorsgráðu þaðan 1873. Hann hafði mikinn áhuga á sálfræði og hóf að gera tilraunir á því sviði.
Árið 1885 gaf hann út bókina Um minni þar sem að hann birti niðurstöður sínar varðandi minni. Í tilraunum sínum rannsakaði hann minni með því að gera tilraunir á sjálfum sér. Þetta verk er talið tímamótaverk í sálfræði og hafði mikil áhrif á tilrauna sálfræði.
Minnisrannsóknir
Hermann Ebbinghaus var fyrstur manna til að rannsaka minni mannsins á vísindalegan hátt. Hann áorkaða mörgu yfir ævi sína. Meðal annars bjó hann til gleymskukúrfu sem er ennþá í fullu gildi í dag. Einnig bjó hann til sparnaðareinkunnina.
Gleymskukúrfan felur í sér að við gleymum allt að 80% sem við lærum. Hann sagði að fyrstu klukkustundirnar gleymdum við hraðar en næstu sólarhring, því þá helst minnið nokkuð stöðugt. Hann hélt líka að það sem okkur þætti ómerkilegt væri mun erfiðara að muna. Þessi atriði eru viðurkennd í dag. Fólk hefur gagnrýnt hvernig hann fór að á sínum tíma, en þar eigum við við að hann lék bæði hlutverk rannsakandans og þátttakandans. Merkustu niðurstöður hans eru að endurtekning sé grundvallaratriði í minni og fari eftir þeim tíma sem liðið hefur frá því að námið átti sér stað. Hann rannsakaði þessa kenningu með því að leggja á minnið lista af merkingarlausum þriggja stafa orðum frá 8-64 skipti. Ef hann las eitthvað oft var hann líklegri til að muna það daginn eftir.
Hann setti einnig fram kenninguna um sparnaðareinkunn. Hann rannsakaði hversu oft hann þurfti að lesa eitthvað, sem hann var búinn að læra, til að sjá að hversu mikinn tíma hann sparaði, þegar hann var að læra þetta upp á nýtt. Út frá því gat hann ályktað að það sem við höfum lært einu sinni áður eigum við auðveldara með að læra aftur. Jafnan sem hann fór eftir var:
Herúlar
thumb|right|350px|Kort af Rómarveldi og þjóðflokkum í Evrópu AD 125 sem sýnir Herúlaþjóðflokkinn kominn til [[Danmörk|Danmerkur.]] Herúlar voru austgermanskur þjóðflokkur sem fór frá Skandinavíu til Svartahafs á þriðju öld og herjaði á lönd í slóð Gota og í liði með þeim. Árið 267 börðust þeir með Gotum í Byzantíon, Spörtu og Aþenu. Rómverjar sigruðu þá í orustu árið 269 um Naissus sem er þar sem nú er Serbía. Á fjórðu öld voru þeir yfirbugaðir í orustu við Austgota og seinna við Húna. Þeir losnuðu undan yfirráðum Húna í bardaga um Nedao árið 454 og stofnuðu sitt eigið konungsríki. Árið 476 AD börðust þeir við hersveitir Rómúlusar Ágústulusar keisara Rómverja. Árið 508 voru þeir yfirbugaðir af Langbörðum og eru taldir hafa þá hörfað aftur til Skandinavíu. Samkvæmt frásögn gríska sagnaritarans Prokopiosar leitaði brot hinnar sigruðu Herúlaþjóðar til Norðurlanda og settist að við byggðir Gauta.