cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rostock
Upphaf
1161 kemur Rostock fyrst við sögu sem slavneskur bær. Danski sagnaritarinn Saxo Grammaticus lýsir því í sögu Danaríkis að Danir og saxar gerðu strandhögg á svæðinu og eyddu bænum sem hann nefndi urbs roztoc. Þýskir landnemar byggðu bæinn upp aftur sem verslunarbæ. 1189 kemur fram í skjali að bærinn hefði borgarvirki, markað og búið væri að reisa Klementíusarkirkjuna, sem hefði þýskan prest. Í kringum 1200 var orðið of þröngt um þorpið og því var byrjað að reisa nýjan bæ á hinum bakkanum (eystri bakkanum) við ána Warnow. 1218 veitir Heinrich Borwin I, fursti yfir Mecklenborg, Rostock borgarréttindi. Þessi atburður gildir í dag sem stofnár borgarinnar. 1283 gerðu Rostock, Lübeck og fleiri borgir verslunarsamkomulag. Síðan þá er Rostock hansaborg. 1419 var háskóli stofnaður í borginni en hann er einn allra elsti háskóli Norður-Þýskalands.
18 Konur
18 Konur er plata eftir íslenska tónlistarmanninn Bubba Morthens sem hann gerði með hljómsveitinni Spaðadrottningunum. Í viðtali við Morgunblaðið 1. febrúar 2015 talaði hann um plötuna og hvaðan nafn hennar kæmi. Þar sagði hann að nafnið kæmi frá þeim 18 konum sem drekkt var á Þingvöllum frá 1618 til 1739. Í Fréttablaðinu daginn sem platan kom út á, 1. desember 2015, talaði Bubbi aðeins meira um nafn plötunnar. En kveikjan af nafninu á að hafa verið draumur þar sem að Bubbi var að veiða á Þingvöllum í Drekkingarhyl."Svo gerist það að þar sem ég er að kasta flugunni í hylinn þá byrjar hann að bólgna og upp koma pokar. Í pokunum eru andlit kvennanna sem hafði verið drekkt. Þetta var svo sláandi skýr draumur og ég sagði vinkonu minni frá þessu og hún sagði mér að þetta væri skýrt merki um að ég ætti að semja um konurnar sem var drekkt í Drekkingarhyl, það er upphafið að þessu verkefni"
Rostock
Siðaskipti og stríð
thumb|Rostock 1624/25. Mynd eftir Wenzel Hollar. 1520 berast kenningar Lúthers til Rostock. Siðaskiptin í borginni taka hins vegar nokkur ár. Það var ekki fyrr en 1531 að borgarráð ákvað að hafna kaþólskunni og að kirkjunum yrði breytt í lúterskar kirkjur. Í 30 ára stríðinu hertók Wallenstein hershöfðingi borgina fyrir hönd keisarans. Wallenstein lét gera sterk varnarvirki, en þurfti þrátt fyrir það að hrökklast frá þegar Svíar tóku þar land 1631. Gústaf Adolf II lagði þunga skatta á borgina og þar sat sænskur her allt til loka stríðsins 1648. Skattinn urðu borgarbúar þó að greiða allt til 1654. Á þeim tíma ríkti mikil fátækt í Rostock. Ekki batnaði ástandið er eldur braust út 1677 og eyddi þriðjungi borgarinnar. Um 700 hús (af 2000) brunnu til kaldra kola.
18 Konur
Lagalisti
Plata eitt: A-hlið
Þarna flýgur ríka fólkið
Rostock
Nýrri tímar
1806 hertóku Frakkar borgina í Napoleonstríðinu. Þeir lokuðu höfninni fyrir viðskiptum við Bretland og bandalagsþjóðir sem börðust gegn Frakklandi. Fyrir vikið varð hörð kreppa í borginni, enda var höfnin aðalsamgönguæð borgarinnar. Napoleon neyddi borgarbúa auk þess til ákveðinnar þjónustu við sig. Eitt frægasta barn borgarinnar, Blücher herforingi, barðist þó gegn Frökkum og var einn sigurvegaranna í orrustunni við Waterloo 1815 ásamt Wellington lávarði. Rostock náði sér ekki á strik fyrr en með iðnbyltingunni á 19. öld. Höfnin varð eftir sem áður mikilvægasta atvinnusvæðið. Þar risu skipasmiðjur. 1852 var fyrsta skrúfuskip Þjóðverja smíðað í höfninni þar. 1922 eru Heinkel-flugvélaverksmiðjurnar stofnaðar í borginni. Fyrir vikið varð Rostock fyrir miklum loftárásum í heimstyrjöldinni síðari. 23.-27. apríl 1942 varð borgin fyrir stanslausum loftárásum, sem eftir það var rjúkandi rúst. Í stríðslok 1945 hertóku Sovétmenn borgina. Eftir stríð varð Rostock að blómstrandi iðnaðarborg og óx hún hratt. Rétt fyrir sameiningu Þýskalands voru íbúar orðnir rúmlega 250 þús talsins. Við sameininguna 1990 urðu mýmörg fyrirtæki hins vegar gjaldþrota, sérstaklega í iðnaði. Mikil kreppa einkenndu næstu ár og íbúum fækkaði umtalsvert. Þeir eru ekki nema rétt rúmlega 200 þúsund í dag.
Hraunhafnartangaviti
thumb|right|Hraunhafnartangaviti Hraunhafnartangaviti er 18,5 metra hár ferstrendur turnlaga viti sem stendur á Hraunhafnartanga á Melrakkasléttu. Tanginn er einn nyrsti punkturinn á meginlandi Íslands og Norðurheimskautsbaugur er aðeins 3 km undan landi. Turninn var reistur árið 1945 en vitinn var ekki tekinn í notkun fyrr en 1951. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)WR 30s (tvískipt 2 blikkljós á 30 sekúndna fresti).
Rostock
Íþróttir
Helsta knattspyrnulið borgarinnar er Hansa Rostock. Liðið spilaði lengi vel í fyrstu deild í Austur-Þýskalandi og svo í fyrstu deild í sameinuðu Þýskalandi frá leiktíð 1990, en rokkar í dag á milli deilda.
18 Konur
Lagalisti
Hærri laun
Rostock
Íþróttir
Karlaliðið HC Empor Rostock í Handbolta er tífaldur austur-þýskur meistari og varð Evrópumeistari 1982 (sigraði þá Dukla Prag). Kvennaliðið PSV Dolphins í handbolta leikur í fyrstu deild.
18 Konur
Lagalisti
Flóttafólk
Á glóandi kolum
Rostock
Vinabæir
Rostock viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Frægustu börn borgarinnar
thumb|Blücher herforingi var einn sigurvegaranna í orrustunni við Waterloo
18 Konur
Lagalisti
Plata eitt: B-hlið
Er ég þitt svar
Hefndarklám
Hægt andlát 14 ára stelpu
18 konur
Getúlio Vargas
Vargas komst fyrst til valda með hjálp pólitískra utangarðsmanna og almennra hermanna í byltingu árið 1930 sem gerð var í kjölfar ósigurs hans í kosningum fyrr sama ár. Með valdatöku Vargas leið gamla brasilíska lýðveldið undir lok og með því pólitísk yfirráð ríkra landeigenda og kaffiræktarbaróna frá São Paulo. Vargas tókst að vinna sigur í kosningum árið 1934 og notfærði sér hræðslu við kommúnistabyltingu til þess að setja árið 1937 á fót samráðssinnaða alræðisstjórn sem hann kallaði „nýja ríkið“. Ríkisstjórn hans sótti innblástur til fasistastjórna Salazars í Portúgal og Mussolini á Ítalíu. Vargas náði brátt mjög sterku persónufylgi meðal áhagenda stjórnarinnar og byggði upp sterka áróðursmaskínu í kringum persónu sína.
Vargas vildi breyta Brasilíu úr plantekruhagkerfi í iðnaðarveldi undir umsjón ríkisvaldsins. Hann léði innlendum iðnaði hjálparhönd með því að setja upp verndartolla og með því að fjárfesta í ýmsum iðnaðarinnviðum. Vargas ríkisvæddi olíu-, námu-, salt- og bílaiðnaðinn. Stefnumál hans mótuðu efnahag Brasilíu í marga áratugi, bæði á valdatíðum vinstrimanna eins og João Goulart og hægrisinnuðu herstjórnarinnar sem réð frá 1964 til 1985. Endi var bundinn á verndarhyggju Vargas á tíunda ártuginum með frjálslyndisumbótum Fernando Collor de Mello og Fernando Henrique Cardoso.
Vínarfundurinn
thumb|350px|alt=Period oil painting of the delegates to the Congress of Vienna.|Vínarfundurinn, málverk eftir [[Jean-Baptiste Isabey, (1819).]] Vínarfundurinn (þýska: Wiener Kongress) var ráðstefna sendiherra evrópskra ríkja sem var stýrt af austurríska stjórnmálamanninum Klemens Wenzel von Metternich í Vínarborg frá september 1814 til júní 1815. Markmið ráðstefnunnar var að leysa þau vandamál sem franska byltingin, Napóleonsstyrjaldirnar og fall hins Heilaga rómverska ríkisins höfðu valdið í Evrópu og koma í veg fyrir fleiri stríð innan álfunnar. Á Vínarfundinum komu saman helstu stjórnmálaskörungar álfunnar og var aðalverkefnið að draga upp nýtt landakort af Evrópu og ráðstafa þeim ríkjum sem lent höfðu undir Napóleoni og leppstjórnum hans.
Aðdragandi
Í byrjun 19. aldar höfðu herir Frakka farið sigurför um Evrópu undir stjórn Napóleons Bónaparte. Hann hafði verið æðsti maður hersins árið 1796 og var orðinn hæstráðandi í Frakklandi aðeins þremur árum síðar. Þegar veldi Napóleons var í hámarki árið 1812 náði það, ásamt ríkjum bandamanna þess og leppríkjum, yfir mestan hluta meginlands Evrópu. Þann 31. mars 1814 riðu Alexander I Rússakeisari og Friðrik Vilhjálmur III Prússakóngur inn í París og var Napóleon neyddir til að segja af sér og sendur í útlegð til eyjarinnar Elbu. Var þá ákveðið að stórveldin Rússland, Prússland, Bretland og Austurríki skyldu setjast að samningaborðinu til að semja um friðarskilmála fyrir Frakka. Nokkrar sáttagerðir höfðu átt sér stað áður en að Vínarfundurinn var boðaður, þar á meðal Kílarfriðurinn sem sá um mál í Skandinavíu og fyrri Parísarfriðurinn sem var undirritaður 30. maí 1814 á milli Frakklands og sjötta sambandshersins. Fulltrúarnir í París gerðu einnig frumdrög að nýrri ríkjaskipan Evrópu, en sammæltust um að hittast á nýjan leik í Vínarborg þá um haustið til að ganga endanlega frá því máli.
Samningsaðilar
Á fundinum komu saman flestir helstu stjórnmálaskörungar álfunnar, enda var fulltrúum allra Evrópuríkja boðin þátttaka. Var það mál manna að líklega hefðu aldrei verið jafnmargir tignarmenn saman komnir á einum stað. Þangað streymdu jafnt aðalsmenn sem óbreytt alþýðufólk, og betlarar, þjófar og njósnarar söfnuðust þar saman í hundraða tali. Fáir fulltrúar fengu að koma að umræðunum og ákvörðunum af því að það var enginn allsherjarfundur. Stórveldin fjögur og sigurvegarar Napóleonsstyrjaldanna (Austurríki, Prússland, Rússland og Bretland) ætluðu ein að taka alvarlegu ákvarðanirnar, en Frakkland undir forystu Charles Maurice de Talleyrands náði að safna saman fulltrúum Spánar, Svíþjóðar og Portúgals og krefjast aðild að umræðunum.
Stórveldin fjögur og Frakkland Búrbóna
Stórveldin fjögur höfðu áður verið kjarni sjötta sambandshersins. Um það leyti er Napóleon þurfti að játa sig sigraðan höfðu þessi ríki samið um fyrri Parísarfriðinn við Búrbóna.
Fundurinn
Hugsjónir frönsku byltingarinnar höfðu borist víða um Evrópu með herjum Frakklands og í anda þeirra vildu margir að nú yrði komið á stjórnarumbótum, myndaðar þingbundnar konungsstjórnir eða jafnvel stofnuð lýðveldi. Því fór þó fjarri að allsráðendur á Vínarfundinum hefðu eitthvað slíkt í huga. Þeir höfðu að leiðarljósi hugtökin lögmæti og stöðugleiki. Með lögmæti áttu þeir við, að ríkin yrðu aftur fengin í hendur fyrri þjóðhöfðingjum eða réttmætum erfingjum þeirra. Með stöðugleika var átt við, að valdajafnvægi skyldi ríkja í álfunni, með sérstakri áherslu á að halda aftur af Frökkum. Þótt Vínarfundurinn kæmi ekki formlega saman, hittust menn tíðum, bæði í hinum ýmsu nefndum og auðvitað í veislum og á dansleikjum. Þar reyndu þeir að tryggja sér stuðning hvers annars við tilkall til umdeildra landsvæða, selja stuðning sinn fyrir stuðning við sig. Ótal sambönd og bandalög voru mynduð, sem síðan gátu hæglega riðlast á næsta dansleik.
Pólland og Saxland
thumb|right|Kort af Evrópu eftir Vínarfundinn, 1815 Framtíð Póllands og Saxlands var miðpunktur umræðuefna fundarinns frá október 1814 til janúars 1815. Alexander I keisari var staðráðinn að innlima Pólland inn í Rússaveldi. Keisarinn bauð Prússlandi Saxland í skaðabætur fyrir tap á pólsku svæði. Austurríkismenn óttuðust að ef Pólland færi til Rússa þá yrðu vesturlandamæri Rússlands yrðu komin mun nær Vínarborg og myndu sameiginleg landamæri Austurríkis og Prússlands meira en tvöfaldast að lengd. Bretar mótmæltu einnig tilkall Rússlands til Póllands. Undir árslok 1814 voru ófriðarblikur farnar að sjást á lofti og margir óttuðust að deilurnar um Pólland og Saxland myndu enda með styrjöld. Það varð ekki til að slá á þann ótta þegar prússneski kanslarinn Hardenberg lýsti því yfir á gamlársdag, að ef Prússum yrði neitað um Saxland myndi það jafngilda stríðsyfirlýsingu. Bretar og Austurríkismenn sáu þann kost vænstan að stofna til leynilegs bandalags með Frökkum um að standa saman ef til ófriðar kæmi. Samningar tókust þó um að Rússar fengju megnið af Póllandi, en Austurríki og Prússland fengu þar einnig landsvæði. Var hinn rússneski hluti Póllands síðan gerður að sérstöku konungsríki undir stjórn Alexanders I. Borgin Kraká varð frjáls borg undir vernd Rússa, Prússa og Austurríkismanna. Eftir að þessir samningar voru í höfn höfðu Rússar lítinn áhuga á að styðja Prússa í deilunni um Saxland. Varð það úr að Friðrik Vilhjálmur sættist á að fá um helming þess lands.
„Cordon Sanitaire”
Ákvarðanir gagnvart Niðurlöndum, Sviss, þýsku ríkjanna og Ítalíu voru teknar af stórveldunum til þess að hafa hemil á og einangra Frakkland með því að stofna nokkur örríki á milli þeirra sem voru öll undir áhrifum stórveldanna. Í Frakklandi voru þessar aðgerðir kallaðar „cordon sanitaire” eða varðbeltið.
Astrid Løken
Astrid Løken (fædd 14. apríl 1911 í Kristjaníu - nú Ósló, lést 19. janúar 2008) var norskur skordýrafræðingur með vespur og sérstaklega humlur að viðfangsefni. Í seinni heimsstyrjöldinni var hún hluti af andspyrnuhreyfingu norðmanna.
Podocarpus drouynianus
Podocarpus drouynianus er sígrænt tré frá vesturhluta Ástralíu.
Gosberg
thumbnail|240px|left|Hraun er gosberg, [[Pico de Fogo eldfjall]] thumbnail|350px|QAPS línurit, gosberg Gosberg er storkuberg, sem myndast þegar kvika brýst upp úr jarðskorpunni. Gosberg er fínkornótt, dílótt eða glerkennt berg, sem myndast hefur í eldgosi og storknað hratt. Gosberg getur verið súrt, sem merkir að hlutfall kísils (SiO2) í berginu sé hærra en 65% af þunga. Basískt gosberg, eins og t.d. basalt og blágrýti, hefur minna en 52% kísilinnihald, en ísúrt gosberg, t.d. andesít og íslandit, hefur hlutfall kísils milli 52-65%.
27. janúar
27. janúar er 27. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 338 dagar (339 á hlaupári) eru eftir af árinu. Dagurinn er Alþjóðlegur dagur helgaður minningu fórnarlamba helfararinnar.
Hrímfaxi og Skinfaxi
thumb|Dagur með Skinfaxa. thumb|Nótt með Hrímfaxa. Skinfaxi og Hrímfaxi í norrænni goðafræði eru hestar Dags og Nætur sem ríða umhverfis jörðina. Skinfaxi lýsir upp daginn, Hrímfaxi veldur morgundögginni.
Þeim er svo lýst í Gylfaginningu:
Fellibylurinn Írena (2011)
thumb|200px|Gervitunglamynd af Írenu
700
Árið 700 (DCC í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á fimmtudegi.
Fellibylurinn Írena (2011)
Fellibylurinn Írena er níundi stormurinn á Norður-Atlantshafi sem hlotið hefur nafn á árinu 2011 en fyrsta fárviðrið. Írena myndaðist við Puerto Rico þann 22. ágúst 2011. Þrír aðrir fellibyljir hafa borið sama nafn áður, 1981, 1999 og 2005. Fellibylurinn Írena í ágúst 2011 hefur valdið miklu tjóni í Bandaríkjunum og kostað níu manns lífið.
Gros Piton
thumb|right|250px|Gros Piton og [[Petit Piton]] Gros Piton er fjall á eyjunni Sankti Lúsíu í Karíbahafi.
Lithobates catesbeianus
Lithobates catesbeianus er stór froskur ættaður frá Norður-Ameríku. Þeir hafa verið ræktaðir víða um heim til matar og sem gæludýr. Oft hafa þeir sloppið út í náttúruna og teljast alvarleg ógn við innlendar tegundir. Hluti af hæfileika tegundarinnar til að breiðast út er fjölbreytt fæða; bæði skordýr af ýmsum gerðum, sem og fiskar og önnur skriðdýr. Tegundin er einnig talin vera smitberi svepps sem leggst á froska: Batrachochytrium dendrobatidis.
Apía
thumb|right|Apía Apía er höfuðborg og stærsta borg Samóaeyja á miðri norðurströnd eyjarinnar Upolu. Apía er eina eiginlega borgin á Samóaeyjum. Hún er í héraðinu Tuamasaga. Íbúar eru tæplega 40 þúsund. Borgin er hafnarborg og helsta útflutningshöfn eyjanna. Þaðan ganga ferjur til Tókelá og Bandarísku Samóa.
Evrópuleikarnir
Evrópuleikarnir voru haldnir í fyrsta skipti þann 12. júní 2015 í Bakú, höfuðborg Aserbaídsjan. Íþróttamenn frá öllum löndum Evrópu tóku þátt í leikunum, sem fóru fram á vegum Evrópsku ólympíunefndanna. Leikarnir eru haldnir á fjögurra ára fresti eins og Ólympíuleikarnir. Búið er að staðfesta keppni í um 20 greinum eftir að samningar náðust við evrópsku sérsamböndin fyrir sund, fimleika og frjálsar íþróttir.
Evrópuleikarnir eru nýjustu álfuleikarnir, á eftir Asíuleikunum (1951), Ameríkuleikunum (1951), Afríkuleikunum (1965) og Kyrrahafsleikunum (1963).
Lille
thumb|ight|250px|Lille Lille (franska Lille eða hollenska Rijsel) er borg í Frakklandi með um 235 þúsund íbúa (2020) en á stórborgarsvæðinu (Metropole Européenne de Lille) búa um 1,1 milljón manns og er það fjórða stærsta stórborgarsvæði Frakklands.
Jyrki Katainen
Jyrki Tapani Katainen (fæddur 14. október 1971) var forsætisráðherra Finnlands og formaður Kokoomus.
Hafnarnesviti
thumb|right|Hafnarnesviti Hafnarnesviti er 7 metra hár ferstrendur turnlaga viti á Hafnarnesi við sunnanvert mynni Fáskrúðsfjarðar. Upphaflega var þar reistur 4 metra hár viti 1912 í þorpinu sem hafði byggst upp í kringum útræði á síðari hluta 19. aldar. Vitinn var endurbyggður 1938 og tekinn inn í vitakerfi landsins. Ljóseinkenni hans er Fl WRG 20s (eitt þrískipt blikkljós á 20 sekúndna fresti).
Bjarni Jónsson
Bjarni Jónsson:
Sorpa
thumb|right|Móttökustöð Sorpu í Grafarvogi. Sorpa er byggðasamlag í eigu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu sem sér um hirðingu, móttöku og förgun sorps.
Saga
Átta sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu; Reykjavík, Kópavogur, Garðabær, Mosfellsbær, Seltjarnarnes, Bessastaðahreppur og Kjalarneshreppur, tóku sig saman og stofnuðu fyrirtækið „Sorpeyðingu höfuðborgarsvæðisins“ árið 1988. Fljótt festist gælunafnið „Sorpa“ við það. Móttökustöð var opnuð í Gufunesi árið 1991 og nýr 40 hektara urðunarstaður í Álfsnesi (Kjalarnesi) tekinn í notkun. Áður höfðu sorphaugar verið reknir í Gufunesi, enn áður á Eiðisgranda. Stofnkostnaður var 600 milljónir króna (1,9 milljarðar króna á verðlagi ársins 2019).
Árið 2000 sendi Sorpa tæp 30% af þeim úrgangi sem þeim barst í endurvinnslu og urðaði 70%.
Árið 2017 rak Sorpa 6 endurvinnslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu, móttökustöð í Gufunesi, auk fjölda grenndargáma í hverfunum þar sem tekið er við flokkuðu sorpi.
Árið 1996 hóf Sorpa að safna metangasi frá urðunarstaðnum í Álfsnesi og 2021 var GAJA, gas- og jarðgerðarstöð opnuð á Álfsnesi. Stöðin tekur við lífrænu sorpi til moltugerðar og framleiðir metan. Stöðin var harðlega gagnrýnd fyrir að fara 1,5 milljörðum fram úr kostnaðaráætlun og var framkvæmdastjóra fyrirtækisins vikið frá störfum vegna þess.
Góði hirðirinn
Um 1993 hófu starfsmenn Sorpu að koma heillegum húsgögnum til hjálparþurfi gegnum hjálparsamtök og 1995 var opnaður nytjamarkaður sem fékk nafnið „Góði hirðirinn“ árið 1999. Árið 2018 var Efnismiðlun Sorpu opnuð við Sævarhöfða. Þar er að finna heillegt byggingarefni og stærri nytjahluti eins og flísar, sturtuklefa, reiðhjól og fleira.
Góða hirðinum berast daglega 5 gámar af nytjahlutum, þar af eru tveir sem sendir eru til baka til förgunar eða endurvinnslu.
Tímúr
Tímúr eða Timur-i lang (tsjagataíska: تیمور - Tēmōr, "járn") (1336 – 19. febrúar 1405) var túrkmenskur herstjóri sem lagði undir sig stóra hluta Mið-Asíu og stofnaði Tímúrveldið. Stofnandi Mógúlveldisins, Babúr, var afkomandi hans.
Hann var af mongólskum hirðingjaættbálki, Barlas, sem tekið hafði upp tyrkíska tungu og siði. Hann sóttist eftir endurreisn Mongólaveldisins sem hafði brotnað upp í mörg minni ríki á 13. öld. Tímúr var líka kunnugur persneskri menningu og í flestum þeim löndum sem hann lagði undir sig var persneska stjórnsýslumál.
Hann hóf feril sinn sem leiðtogi í herförum kansins af Tsjagataí í Transoxaníu. Frá 1369 var hann emír í Samarkand sem varð síðar miðstöð veldis hans sem byggðist á yfirráðum yfir Silkiveginum. Með herförum sínum lagði hann undir sig Armeníu, Hindústan (Indlandi), Sýrlandi og Mesópótamíu.
Samsteypa
Samsteypa getur átt við um:
795
Árið 795 (DCCXCV í rómverskum tölum)
Valhöll
Vallhöll er bústaður Óðins í norrænni goðafræði. Því var trúað að menn sem létust í bardaga færu þangað eftir dauða sinn og kölluðust þar einherjar. Á daginn börðust þeir en risu aftur upp á kvöldin til að éta, drekka og skemmta sér. Á þaki Valhallar bjó geitin Heiðrún sem mjólkaði mjöð og þeir átu af grísnum Sæhrímni sem endurnýjaðist fyrir hverja máltíð. Á Valhöll voru 640 dyr sem 960 einherjar gættu.
Hoya wongii
Hoya wongii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Borneó (Brunei).
Kænusiglingar
thumb|right|Fjórar kænur á siglingu: Tvær [[GP14, Topper og Graduate.]] Kænusiglingar eru siglingar á kænum, þ.e. litlum seglbátum án kjölfestu. Lykilþættir í kænusiglingum eru beiting segla, kjalarins, bátsskrokks, áhafnar og val siglingaleiðar. Þyngd og staða áhafnarinnar ræður miklu um halla bátsins þar sem kjölurinn er ekki þyngdur. Kænusiglingar eru stundaðar sem afþreying, íþrótt og líkamsrækt.
Kænusiglingar eru keppnisgrein á Sumarólympíuleikunum og er þá keppt í tegundarflokkum. Á Sumarólympíuleikunum 2012 var keppt í þremur einmenningsflokkum; Laser og Finn (karlar), Laser Radial (konur), og þremur tvímenningsflokkum; 470 og 49er (karlar) og 470 (konur).
Í blönduðum kænukeppnum er oftast notast við Portsmouth-tölu sem forgjöf fyrir hvern flokk, en líka er til kerfi sem byggir á frammistöðu keppenda í fyrri keppnum.
Þróun kænusiglinga
Upphaf kænusiglinga í afþreyingarskyni má rekja til loka 19. aldar. Kænurnar hafa þróast mikið frá þeim tíma og er breiddin í bátsgerðum gríðarleg. Sem dæmi um nýjungar í hönnun kæna á 20. öld má nefna planandi bátsskrokka Uffa Fox og notkun masturstauga til að áhöfnin geti staðið á borðstokknum og hallað sér aftur (4. áratugurinn), hönnun Jack Holt á ódýrum kænum úr krossviði sem jók mjög vinsældir íþróttarinnar eftir síðari heimsstyrjöld og ný, léttari byggingarefni á borð við ál, trefjaplast og hitadeigt plast sem urðu áberandi eftir 1970.
Walkman
thumb|right|Sony Walkman WM2 náði metsölu árið 1981
Walkman er vörumerki sem Sony hefur notað yfir handhæga tónlistarspilara auk einnar línu af farsímum frá Sony Ericsson. Upphaflega var Walkman-merkið notað á ferðakasettutæki sem náðu miklum vinsældum í byrjun 9. áratugar 20. aldar. Þessi tæki voru létt, ódýr, gengu fyrir rafhlöðum og gerðu ráð fyrir heyrnartólum fremur en hátalara.
Vieng Narumon
Vieng Narumon (taílenska: เวียง นฤมล, fæddur 11. janúar 1992 sem Naruemon Pholphuttha), er Taílensk popp-söngkona, sem fæddist í Roí Et. Hún keppti fyrir hönd Taíland og Südostasien í með laginu „Gamli kærastinn minn“ (แฟนเก่ากลับใจ) árin 2022.
Friðrik 5. Danakonungur
Friðrik 5. (31. mars 1723 – 13. janúar 1766) var konungur Danmerkur frá 1746. Faðir hans, Kristján 6. var þunglyndur og trúhneigður og Friðrik ólst upp á ströngu píetísku heimili. Friðrik hneigðist hins vegar til lífsins lystisemda svo mjög að faðir hans íhugaði að svipta hann sjálfsforræði. Hann átti við alkóhólisma að stríða þannig að stjórn ríkisins var öll í höndum ráðherra í leyndarráði konungs og yfirhirðmarskálksins, Moltkes greifa.
Hann stofnaði konunglegu dönsku listaakademíuna í Kaupmannahöfn 1754.
West Palm Beach
West Palm Beach er borg í Flórída. Árið 2005 bjuggu þar rúmlega 97 þúsund manns.
900
Árið 900 (CM í rómverskum tölum, CM er jafnframt alþjóðleg skammstöfum fyrir sentimetra).
Hinrik 6.
Hinrik 6. getur átt við um
Byltingin í Úkraínu
Byltingin í Úkraínu getur átt við um:
Andrew Robertson
Andrew Henry Robertson (fæddur 11. mars 1994) er skoskur knattspyrnumaður sem spilar sem vinstri bakvörður með Liverpool í ensku úrvalsdeildinni og er fyrirliði skoska landsliðsins. Robertson er talinn vera einn besti bakvörður heims.
Bandamanna saga
Bandamanna saga er eina Íslendingasagan sem gerist að öllu leyti eftir söguöld, nánar tiltekið skömmu eftir 1050. Hún gerist að mestu í Miðfirði í Húnaþingi og á alþingi á Þingvöllum. Hún er vel sögð og í gamansömum tón, og um leið hörð gagnrýni á höfðingjastéttina. Náin tengsl virðast vera milli Bandamanna sögu og Ölkofra þáttar.
Um söguna
Sagan segir frá feðgunum Ófeigi Skíðasyni á Reykjum í Miðfirði og Oddi syni hans. Þeir eiga ekki skap saman og fer Oddur ungur að heiman og gerist sjómaður og fer síðan að fást við verslun. Hann auðgast fljótt, kaupir skip og fer í verslunarferðir til Noregs. Eftir nokkur ár er hann orðinn vel efnaður og kaupir jörðina Mel í Miðfirði (Melstað), sem er beint á móti Reykjum, kaupir goðorð og gerist sveitarhöfðingi. Hann lendir brátt í málaferlum og kemur þá í ljós að hann kann lítið fyrir sér á því sviði. Þegar hann er kominn í ógöngur, birtist faðir hans og fær snúið dómnum með lagaþekkingu og fégjöfum. Þeir sem í hlut áttu una illa við sinn hlut og mynda bandalag 8 höfðingja um að fá Odd dæmdan fyrir formgalla og fyrir að múta dómsmönnum. Hyggjast þeir gera eignir Odds upptækar, enda eftir miklu að slægjast. Þegar allt virðist komið í óefni fyrir Oddi á alþingi, grípur faðir hans aftur til sinna ráða, nær með klókindum að rjúfa samstöðu bandamanna og er Oddur dæmdur í óverulegar sektir. Sögunni lýkur með því að Oddur sættist við föður sinn og giftist dóttur eins af bandamönnum.
Sagan er varðveitt í tveimur gerðum. Lengri gerðin er í Möðruvallabók (M), frá síðari hluta 14. aldar. Styttri gerðin er í Konungsbók (K) (GKS 2845 4to), sem er frá 15. öld. Þessar tvær gerðir eru ólíkar um margt, þó að allur þorri efnisins sé hinn sami. Munurinn liggur m.a. í stílnum, M er margorðari (um 20% lengri en K) og „stíllinn flýtur þar í breiðara farvegi“.
Mjög skiptar skoðanir hafa verið meðal fræðimanna um hvor gerðin sé upphaflegri og hvert samband þeirra sé. Norski fræðimaðurinn Hallvard Magerøy hefur í seinni tíð manna mest rannsakað söguna, og samdi hann doktorsritgerð um hana. Niðurstaða hans var að báðar gerðir sögunnar ættu sameiginlegan ritaðan uppruna og að lengri gerðin væri eldri og ætti að vera aðaltexti í útgáfu.
Alþjóðlega góðtemplarareglan
thumb|right|Góðtemplarahúsið í Tromsø Alþjóðlega góðtemplarareglan (enska: International Organisation of Good Templars eða IOGT) eru alþjóðleg bindindissamtök stofnuð í Bandaríkjunum árið 1850. Skipulag reglunnar byggist á Frímúrarasamtökunum. Hún breiddist fyrst út í Bandaríkjunum, Kanada og nýlendum Breta og Norður-Evrópu.
Mbabane
thumb|right|Gata í Mbabane Mbabane er höfuðborg og stærsta borg Svasílands. Íbúar eru tæp 100 þúsund. Borgin er í héraðinu Hhohho í Mdimba-fjöllum í norðvesturhluta landsins. Meðalhæð borgarinnar yfir sjávarmáli er 1243 metrar.
Alþjóðlega góðtemplarareglan
Góðtemplarareglan barst til Íslands frá Noregi 1884 og Stórstúka Íslands var stofnuð 25. júní 1886.
Columbia Pictures
thumb|250px|Fyrirsætan Jenny Joseph í merki Columbia Pictures
Columbia Pictures Industries, Inc. (CPII) er bandarískt kvikmyndafyrirtæki og dreifingaraðili. Fyrirtækið er nú dótturfyrirtæki Columbia TriStar Motion Picture Group sem er í eigu Sony Pictures Entertainment, dótturfyrirtæki japanska fyrirtækisins Sony. Það er eitt heimsins helsta kvikmyndagerðafyrirtæki og er eitt þeirra svokölluðu „stóru sex“. Columbia var stofnað sem Cohn-Brandt-Cohn Film Sales árið 1919 af bræðunum Jack og Harry Cohn ásamt Joe Brandt. Fyrirtækið gaf út fyrstu kvikmyndina sína ágúst 1922. Frá 1924 gekk það undir nafninu Columbia Pictures. Á þriðja áratugnum stækkaði Columbia mikið, að nokkru leyti vegna velgengni leikstjórans Frank Capra.
Með Capra og öðrum varð Columbia frægt fyrir „screwball“ gamanmyndir. Síðar á fjórða áratugnum voru Jean Arthur og Cary Grant nokkrar frægustu stjörnurnar hjá Columbia en á fimmta áratugnum varð Rita Hayworth aðalstjarna fyrirtækisins. Hún átti töluverðan þátt í því að auka velgengni Columbia síðar á sjötta áratugnum. Rosalind Russell, Glenn Ford og William Holden urðu einnig frægar stjörnur hjá fyrirtækinu.
Árið 1982 keypti Coca-Cola Columbia og sama ár setti það TriStar Pictures í gang í samvinnu við HBO og CBS. Fimm árum síðan losaði Coca-Cola sig við fyrirtækið sem síðar sameinaðist TriStar og varð Columbia Pictures Entertainment. Eftir stutt tímabil sem sjálfstætt fyrirtæki með lítilli fjárfestingu frá Coca-Cola keypti Sony fyrirtækið árið 1989.
Bessastaðir
thumb|240px|Bessastaðir Bessastaðir á Álftanesi í Garðabæ á Suðvesturlandi eru aðsetur forseta Íslands.
Torfi Bryngeirsson
thumb|right|Stangarstökk á árum áður, þegar notuð var ósveigjanleg stálstöng, var nokkuð ólíkt því stangarstökki sem nú er iðkað. Torfi Bryngeirsson (11. nóvember 1926 – 16. júlí 1995) var íslenskur frjálsíþróttamaður sem var í hópi bestu stangarstökkvara Evrópu um miðja 20. öld og varð Evrópumeistari í langstökki árið 1950.
Bessastaðir
Staðhættir
Á Bessastöðum er þyrping nokkurra húsa: Bessastaðastofa, Norðurhús, þjónustuhús og Suðurálma eru portbyggðar byggingar. Suðurálma samanstendur af móttökuhúsi, bókhlöðu og tengibyggingu við þjónustuhús. Bessastaðastofa er elsta húsið á jörðinni. Móttökuhús er byggt við hana árið 1941 og tengt á milli með blómaskála sem nemur við suðurgafl Bessastaðstofu og gerður er eftir hugmynd ríkisstjórafrúarinnar, Georgíu Björnsson. Samsíða móttökuhúsinu er bókhlaðan, sem byggð var árið 1968 og gengt er úr henni í borðsal Bessastaðastofu. Bessastaðakirkja stendur fremst en handan portbyggðu húsanna eru forsetahús og ráðsmannshús. Fjær stendur bílageymsla, sem áður var fjós. Sambyggð hlaða gegnir enn sama hlutverki og áður en hlöðuloftið er nú geymsla. Búskapur var á Bessastöðum til ársins 1968.
Bessastaðanes er allstórt og þar má sjá á yfirborði menjar um ýmsa starfsemi. Örnefni vísa til þess að hluta, svo sem Skothús, Prentsmiðjuflöt og Sjóbúðarflöt.
Torfi Bryngeirsson
Torfi tók þátt í Ólympíuleikunum í London 1948 og keppti í stangarstökki en var hársbreidd frá því að komast í úrslit. Á Evrópumeistaramótinu í Brussel 1950 keppti Torfi í stangarstökki og langstökki, sem var aukagrein hans, og komst í úrslit í báðum greinum, en þegar til kom reyndist úrslitakeppni í greinunum fara fram á sama tíma. Hann taldi sigurlíkur sínar meiri í langstökki, hafði líka stokkið risastökk (7,65 m) í undankeppninni en gert hárfínt ógilt, og kaus þá grein með þeim árangri að hann stökk 7,32 metra, 12 cm lengra en næsti maður, og varð Evrópumeistari. Stangarstökkið vannst með 4,30 m og hefði hann því átt sigurmöguleika þar einnig.
Bessastaðir
Söguágrip
Saga Bessastaða nær allt aftur til landnámsaldar, samkvæmt fornleifarannsóknum sem fram fóru á staðnum á 9. og 10. áratug 20. aldar og sem studdar eru rituðum heimildum að nokkru. Bessastaðir hafa ávallt verið mikilvægir í sögu þjóðarinnar og jafnan verið aðsetur höfðingja og háembættismanna. Snorri Sturluson átti jörðina þó svo að óvíst sé að hann hafi nokkru sinni búið þar sjálfur. Eftir víg hans árið 1241, rann jörðin með öllum gögnum og gæðum undir Noregskonung. Hún varð fyrsta jörðin á Íslandi til þess að komast í konungseigu. Hirðstjórar konungs sátu á Bessastöðum og síðar amtmenn og stiftamtmenn ásamt landfógetum. Nafntogaðasti og jafnfram mögulega verst þokkaði hirðstjórinn var Páll Stígsson en meðal merkustu landseta var Magnús Gíslason (amtmaður) sem þótti milt og gott yfirvald. Magnús var fyrsti Íslendingurinn sem gegndi stöðu amtmanns og hann átti frumkvæði að byggingu steinhúsanna tveggja á 18. öld sem enn standa. All veglegir legsteinar þeirra beggja eru múraðir inn í veggi Bessastaðakirkju.
Torfi Bryngeirsson
Þann 29. júní 1951 tóku Íslendingar þátt í þriggja landa frjálsíþróttakeppni í Osló ásamt Dönum og Norðmönnum og baru sigur úr býtum. Torfi sigraði í langstökki og stangarstökki, þar sem hann var hársbreidd frá því að setja Evrópumet, og hljóp endasprettinn þegar íslenska boðhlaupssveitin vann 4x100 metra hlaupið. Sama sumar stökk hann 4,32 metra og var það eitt besta stökkið í heiminum það ár en á þessum árum voru notaðar stálstengur svo að stökkin voru mun lægri en síðar varð.
Bessastaðir
Söguágrip
Bessastaða er vitanlega getið í jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá árinu 1703 en þar er getið um að landskuld ýmissa annarra jarða á Álftanesi og leigukúgildi "betalist" í tunnum kola og smjöri. Um Bessastaði sjálfa segir m.a.: "Jarðarinnar dýrleiki þykjast menn heyrt hafa að verið hafi xii [hundruð]. Eigandinn er kóngl. Majestat. Hjer er amptmannsins residens og fóetans þá so til hagar. Landskuld er hjer engin nje hefur verið í nokkur hundruð ár.
Torfi Bryngeirsson
Torfi lenti í erfiðum veikindum veturinn 1951-1952 en keppti þó á Ólympíuleikunum í Helsinki um sumarið. Hann komst í úrslit í stangartökki en gekk illa í aðalkeppninni. Viku síðar stökk hann þó 4,35 metra, sem var Íslandsmet sem stóð í nokkur ár. Síðasta stórmót hans var Evrópumeistaramótið í Bern 1954, þar sem hann komst í aðalkeppnina í stangarstökki en meiddist og varð að hætta keppni.
Bessastaðir
Söguágrip
Ólafur Stephensen, stiftamtmaður, sat ekki á Bessastöðum og hann lét staðinn eftir til skólahalds fyrir Lærða skólann sem þá var nefndur Hólavallaskóli árið 1805. Eftir það nefndist hann Bessastaðaskóli, allt til ársins 1846 að hann fluttist í Lækjargötu í Reykjavík og heitir nú Menntaskólinn í Reykjavík. Grímur Thomsen, sem var fæddur og uppalinn á Bessastöðum þar sem faðir hans var skólaráðsmaður, fékk jörðina með konungsúrskurði 28. júní 1867 í skiptum fyrir Belgsholt í Borgarfirði og bjó þar og rak bú í tæp þrjátíu ár til æviloka 1896. Þá eignaðist Landsbanki Íslands staðinn og tveimur árum síðar var hann seldur. Kaupandi var Skúli Thoroddsen,ritstjóri og alþingismaður. Skúli bjó á Bessastöðum ásamt fjölskyldu sinni í tíu ár. Eftir það bjuggu Jón H. Þorbergsson bóndi, Björgúlfur Ólafsson læknir og Sigurður Jónasson forstjóri í Bessastaðastofu en sá síðastnefndi afhenti ríkinu jörðina að gjöf árið 1941 svo þar mætti verða bústaður ríkisstjóra og síðar forsetasetur.
Torfi Bryngeirsson
Torfi var víðkunnur fyrir afrek sín og prýddi mynd af honum meðal annars forsíðu breska íþróttablaðsins World Sports árið 1951.
Bessastaðir
Bessastaðastofa
Bessastaðastofa var byggð á árunum 1761 til 1766 sem embættisbústaður Magnúsar Gíslasonar amtmanns. Það var danska stjórnin sem lét byggja húsið en ástand eldra embættisseturs var orðið afar bágborið. Kostnaðurinn nam 4.292 ríkisdölum og 77 skildingum. Þar í reiknast ýmis kostnaður sem til féll vegna vandamála sem upp komu á byggingartímanum. Miklu dýpra var niður á fastan grunn og fór jafnmikið grjót í sökkul hússins og í veggi þess, byggingartíminn varð mjög langur og kostnaðarsöm mistök voru gerð við þakið. Engar teikningar hafa fundist af Bessastaðastofu en talið er að húsameistarinn Jakob Fortling hafi teiknað hana. Bessastaðastofa hefur frá byggingu hússins tekið allmiklum breyting í gegnum tíðina, utan sem innan.
Torfi Bryngeirsson
Torfi starfaði sem lögregluþjónn í Reykjavík til 1955 en flutti þá til Vestmannaeyja og vann þar sem verkstjóri. Hann flutti aftur til Reykjavíkur 1969 og vann ýmis verslunarstörf, lengst af í eigin innflutningsfyrirtæki. Kona hans var Jóhanna Pétursdóttir og áttu þau fjögur börn, þar á meðal knattspyrnumanninn Guðmund Torfason.
Torfi var tekinn inn í heiðurshöll ÍSÍ árið 2015.
Bessastaðir
Fornleifakjallari undir Bessastaðastofu
Að áliðinni 20. öld þótti kominn tími til umfangsmikilla viðgerða og endurnýjunar húsanna á Bessastöðum og kallaði ástand Bessastaðastofu á miklar endurbætur. Af heimildum og fyrri rannsóknum þótti ljóst að vænta mætti þess að mannvistarleifar kæmu í ljós við framkvæmdir en þær hófust árið 1989 undir stjórn Bessastaðanefndar (sem skipuð var um endurbæturnar). Sú varð raunin, en miklu meira en menn óraði fyrir og mannvistarlög voru mörg, hvert ofan á öðru. Að endingu spannaði fornleifarannsóknin á Bessastöðum níu ár og varð ein hin umfangsmesta sem fram hafði farið á Íslandi. Samkvæmt rannsóknum nær búseta á Bessastöðum allt aftur á landnámsöld. Auk mannvirkjaleifa, fannst allmikið af gripum við fornleifarannsóknina á Bessastöðum. Þá öfluðu vísindamenn stærsta safns fornvistfræðilegra gagna sem fundist höfðu í einum uppgreftri hérlendis fram að því.
Við upphaf húsaviðgerðarinnar, var kjallarinn undir Bessastaðastofu grafinn út og fornminjum komið fyrir þar, svo sýna mætti áhugasömum. Þann sóma sem fornminjum staðarins er sýndur með gerð fornleifakjallarans og útfærslu hans, má ekki síst þakka velvilja og skilningi þáverandi forseta, sem var Vigdís Finnbogadóttir. Fyrirhugaður vínkjallari undir húsinu vék fyrir fornleifakjallaranum. Um leið jókst þýðing setursins þar sem unnt varð að sýna gestum forseta raunverulegar menjar um sögu staðarins og veita innsýn að nokkru leyti inn í daglegt líf æðstu embættismanna landsins árhundruð aftur í tímann.
Fundnir munir
Allir þeir munir sem eru til sýnis, fundust á staðnum og sem dæmi um þá helstu má nefna:
thumb|250px|Fallbyssa í fornleifakjallaranum
Þá má nefna að í fornleifakjallaranum er fallbyssa sem talin er vera frá 15. öld, sem fannst í jörðu á Bessastöðum árið 1888. Trúlega var byssan notuð staðnum til varnar er einnig mögulega til erfðahyllingar þegar við átti. Byssan er trúlega sú næstelsta sem til er hérlendis. Hún er gerð af sex járnhólkum og eru járngjarðir utan um samskeyti þeirra. Mögulega vantar eitthvað á lengd byssunnar. Enn eldri er byssa sem einnig fannst í Bessastaðalandi, en hlaup hennar er gert af járnstöfum sem mynda sívalning sem járngjarðir eru felldar utanum. Sú er varðveitt á Þjóðminjasafni Íslands.
Þrælakistan
Vinnumannaskálinn á Bessastöðum var kallaður Þrælakistan, svarthol konungs í Konungsgarði, og var ætlaður afbrotamönnum. Menn vissu lengi vel ekki hvar hún hefði verið. En árið 1993 stóð yfir uppgröftur í grennd við Bessastaði. Guðmundur Ólafsson, fornleifafræðingur taldi þá hugsanlegt að Þrælakistan hafi komið í ljós við rannsóknina rétt austan við Bessastaðastofu. Þar fannst niðurgrafin rúst og voru veggirnir gerðir úr stórum björgum, og er líklegt að hún hafi verið þar. Þegar uppgreftrinum lauk varð þessi hugsanlega Þrælakista að vínkjallara Bessastaða. Í Íslandsklukkunni eftir Halldór Laxness er minnst á Þrælakistuna:
Klerkaveldi
Klerkaveldi, guðveldi eða guðveldisstjórn er tegund stjórnarfars þar sem stjórnin er í höndum kirkju eða klerkaráðs sem stjórna í nafni einhverra æðri máttarvalda. Slíkt stjórnarfar stjórnar oftast samkvæmt guðslögum.
Í dag eru það fyrst og fremst tvö ríki sem sögð eru búa við klerkaveldi: Vatíkanið, þar sem páfinn er þjóðhöfðingi en þar sem löggjöf er í meginatriðum sú sama og á Ítalíu, og Íran þar sem klerkaráð undir forystu æðstaklerks eru samkvæmt stjórnarskrá Írans sett yfir lýðræðislega kjörna fulltrúa, forseta og þing.
Dögun (breiðskífa)
Dögun er plata eftir íslenska tónlistarmanninn Bubba Morthens sem kom út 27. nóvember 1987. Í viðtali við Morgunblaðið þegar að upptökum á plötunni lauk sagðist Bubbi vera búinn með rokkið að sinni."Ég hef gert allt það í rokkinu sem mig hefur langað. Nú er ég að mta minn eigin tónlistarstíl"Á blaðamannafundi daginn sem Dögun kom út hafði platan þá þegar selst í nær um því Sjö þúsund eintökum. Fyrir jól 1987 var platan búin að seljast í um tuttugu þúsund eintökum, en önnur eins sala var óþekkt í allri íslandssögunni, ef marka má orð Hjartar Jónssonar hjá Gramminu.
Djibútí
Djibútí (arabíska: : جيبوتي, Jībūtī ; sómalska: Jabuuti; afarska: Yibuuti) er land í Austur-Afríku á því svæði sem nefnist horn Afríku. Það á landamæri að Erítreu í norðri, Eþíópíu í vestri og suðri, og Sómalíu í suðaustri. Auk þess á Djibútí strandlengju við Rauðahafið og Adenflóa. Einungis 20 km breitt sund skilur á milli Djibútí og Jemen á Arabíuskaganum. Landið er 23.200 ferkílómetrar að stærð. Flestir íbúar eru Sómalar eða Afarar en Sómalar eru um 60% íbúa.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Plata eitt: A-hlið
Djibútí
Til forna var landið líklega hluti af Púnt, ásamt Sómalíu. Hafnarborgin Zeila sem nú er í Sómalíu var á miðöldum höfuðstaður soldánsdæmanna Adal og Ifat. Seint á 19. öld var franska nýlendan Franska Sómalíland stofnuð í kjölfar samninga sem Sómalar og Afarar gerðu við Frakka. Með nýrri járnbraut frá Djibútí til Dire Dawa í Eþíópíu (og síðar Addis Ababa) varð Djibútí helsta hafnarborg svæðisins í stað Zeila. Landsvæðið við borgina var gert að Frönsku umdæmi Afara og Issa 1967 eftir að Afarar og Evrópubúar í landinu höfðu flestir kosið að vera áfram hluti af Frakklandi fremur en sameinast Sómalíu, í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem Frakkar beittu kosningasvikum til að koma í veg fyrir að Sómalar fengju að kjósa. Landið varð sjálfstætt sem Djibútí áratug síðar. Snemma á 10. áratug 20. aldar hófst borgarastyrjöld sem lauk árið 2000 með samningum milli stjórnar og stjórnarandstöðu.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Frelsarans slóð
Djibútí
Djibútí er fjölmenningarríki með tæplega 900.000 íbúa. Það er fámennasta ríkið á meginlandi Afríku. Opinber mál landsins eru franska og arabíska. Um 94% íbúa aðhyllast íslam sem eru opinber trúarbrögð landsins og hafa verið þar ríkjandi í yfir 1000 ár. Sómalar (Issa-ættbálkurinn) og Afarar eru helstu þjóðarbrot landsins. Bæði sómalska og afarska eru afróasísk mál.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Aldrei fór ég suður
Djibútí
Djibútí er staðsett við helstu siglingaleið heims milli Indlandshafs og Rauðahafs. Borgin er mikilvæg eldsneytis- og umskipunarhöfn og helsta höfnin sem þjónar Eþíópíu. Við borgina eru nokkur erlend ríki með herstöðvar. Þeirra á meðal er bandaríska herstöðin Camp Lemonnier. Höfuðstöðvar þróunarstofnunarinnar Intergovernmental Authority on Development eru í borginni.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Manstu
Djibútí
Heiti
Opinbert nafn ríkisins er „Lýðveldið Djibútí“. Heiti landsins er skrifað Yibuuti á afarísku og Jabuuti á sómölsku.
Landið dregur nafn sitt af höfuðborginni, Djibútí. Uppruni nafnsins er umdeildur og margar ólíkar upprunasagnir til. Samkvæmt einni kenningu er það dregið af afaríska orðinu gabouti sem merkir „diskur“ og gæti vísað til landslagsins. Samkvæmt annarri kenningu er það dregið af gabood sem merkir „hálendi“. Nafnið gæti líka verið dregið af heiti egypska guðsins Þoþ (egypska: Djehuti) og merkt þá „land Þoþs“.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Dögun
Djibútí
Saga
Djibútí fékk sjálfstæði frá Frökkum 27. júní árið 1977. Djibútí er arftaki Frönsku-Sómalíu, sem var stofnuð í fyrri hluta 20. aldar vegna áhuga Frakka á Horni Afríku.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Bak við veggi martraðar
Djibútí
Landfræði
Strönd landsins er 314 km að lengd. Landslag er að mestu hásléttur og fjalllendi. Landið er 23.200 km2 að stærð með 575 km landamæri að Eþíópíu, Erítreu og Sómalílandi. Djibútí er syðsta landið á Arabíuflekanum.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Silfraður bogi
Djibútí
Landfræði
Í Djibútí eru átta fjallgarðar með yfir 1.000 metra háum fjöllum. Mousa Ali-fjallgarðurinn er hæsti fjallgarður landsins og þar er hæsti tindur landsins við landamærin að Eþíópíu og Erítreu, 2.028 metrar á hæð. Eyðimörkin Grand Bara þekur suðurhluta landins í héruðunum Arta, Ali Sabieh og Dikhil. Megnið af henni er tiltölulega láglent, undir 500 metrum.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Borgin mín
Djibútí
Landfræði
Ystu punktar landsins eru Ras Doumera og staðurinn þar sem landamærin að Erítreu mæta Rauðhafinu í norðri; hluti Rauðahafsstrandarinnnar norðan við Ras Bir í austri; landamærin að Eþíópíu vestan við As Ela í suðri; og landamærin að Eþíópíu austan við eþíópíska bæinn Afambo í vestri.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Menning
Bláu tónarnir
Djibútí
Stjórnsýslueiningar
Í Djibútí eru sex héruð að höfuðborginni meðtaldri. Héruðin skiptast í tuttugu umdæmi.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Pikk fyrir Geira
Lev Trotskíj
Lev Trotskíj (rússneska:, Lev Davidovitsj Trotskíj) upphaflega nefndur Lev Davidovitsj Bronstein (rússneska: Лев Давидович Бронште́йн) (7. nóvember 1879 – 21. ágúst, 1940), var úkraínskur bolsévíki, byltingarmaður og marxískur kenningasmiður af gyðingaættum. Hann var áhrifamikill stjórnmálamaður á fyrstu árum Sovétríkjanna, fyrst sem utanríkisráðherra í sovésku ráðstjórninni og síðan sem stofnandi og herstjóri Rauða hersins og hermálaráðherra.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
'''Á sérútgáfu dögun, sem kom út þann 6. júní 2005, bættust eftirfarandi lög við:'''
Birkivefari
Birkivefari (Acleris notana) er tegund af fiðrildum í Tortricidae. Hún finnst um mestalla Norður-Evrópu, þar á meðal á Íslandi. Hún hefur einnig fundist í Norður-Ameríku, þar sem hún hefur verið skráð í Illinois.
Dögun (breiðskífa)
Lagalisti
Þjóðlag
Lev Trotskíj
Eftir að hafa leitt hina misheppnuðu Vinstriandstöðu við valdatöku Stalíns og aukið skrifræði í Sovétríkjunum á 3. áratugnum var hann rekinn úr sovéska kommúnistaflokknum og rekinn úr landi við upphaf Hreinsananna miklu. Í útlegðinni reyndi hann að stjórna sósíalísku andófi gegn Sovétstjórninni, safnaði fylgismönnum (sem eru kenndir við hann og kallaðir trotskíistar) en hafði ekki erindi sem erfiði. Hann var loks myrtur af útsendara Stalíns á heimili sínu, sem var í næsta nágreinni við heimili vinkonu hans og ástkonu, listakonunnar Fridu Kahlo, í Mexíkóborg árið 1940.
Yngri ár
Lev Davidovitsj Bronstein fæddist í Janovka í Úkraínu árið 1879. Hann var sonur bóndans David Bronstein og konu hans Önnu Bronstein sem voru bændur af gyðingaættum. Árið 1896 flutti hann til Nikolayer og komst í kynni við hóp róttækra byltingarsinna. Eftir að hafa lesið mikið magn pólitískra bókmennta tók hann afstöðu gegn hryðjuverkum, sagði sig úr hópnum og snéri sér að kenningum Karls Marx. Hann stundaði nám við háskólann í Odessa um hríð en hætti fljótlega til að geta helgað sig pólitískum störfum.
Árið 1897 var Lev meðstofnandi Suðurrússneska Verkalýðsfélagsins og starfsemi þess fólst meðal annars í að hvetja verkamenn til að rísa upp gegn valdinu og hefja stéttarbaráttu. Fyrir slíkan áróður var hann handtekinn ári seinna og dæmdur í fjögurra og hálfs árs útlegð í Síberíu. Lev tókst að flýja úr útlegðinni eftir tveggja ára dvöl í Síberíu á fölskum passa undir nafninu Trotskíj, sem hann var þekktur undir framan af. Þá hafði hann þegar heyrt getið um marxistann Vladímír Úljanov (Lenín), sem var búsettur í London og tók því stefnuna þangað til að komast á fund við hann. Í London kynntust þeir fljótlega og Trotskíj hóf ritstörf á blaðinu Iskra eða Neistinn sem Lenín gaf út í þeim tilgangi að sameina rússneska marxista og hvetja þá til aðgerða. Trotskíj og Lenín söfnuðu að sér mörgum fylgismönnum og stefndi Lenín að því að sameina þá mörgu sósíalíska hópa sem til voru á þeim tíma í einn flokk. En þeir höfðu ólíkar hugsjónir varðandi þá byltingu sem var markmið beggja. Trotskíj þótti Lenín of upptekinn af því að ná algjöru valdi í flokknum og sagði sig úr honum árið 1903. Sjálfur aðhylltist Trotskíj sósialisma með lýðræðislegra ívafi en Lenín. Margir sem voru honum sammála slitu sig einnig úr flokknum. Þá greindist flokkurinn í tvær fylkingar: bolsévika („meirihlutamenn“) sem voru fylgendur Leníns og mensévika („minnihlutamenn“) sem aðhylltust lýðræðislegan sósialisma. Sú hugmynd að mynda samstarf við frjálslyndu borgarastéttina í byltingunni varð fljótlega vinsæl meðal mensévika en Trotskíj var á móti henni. Hann sagði sig loks úr hópi mensévika árið 1904 og lýsti sig óflokksbundinn sósialdemókrata.
Árið 1905 ríkti mikil óánægja í Rússlandi vegna þeirra hörmunga sem stríð Rússa gegn Japönum olli. Mikill byltingarandi og verkföll riðu yfir landið og út frá þeim átökum mynduðust verkalýðsráð, sovét, um allt Rússland. Trotskíj sneri aftur til Rússlands um leið og honum bárust fréttirnar og var hann valinn formaður sovétsins í Sankti Pétursborg. Þessi fyrsta rússneska bylting tuttugustu aldarinnar var þó fljótlega barin niður af ríkisvaldinu. Trotskíj var handtekinn ásamt öðrum meðlimum sovétsins og sendur til Síberíu árið 1807, en í þetta skiptið tókst honum að flýja í upphafi ferðarinnar. Á tímanum sem hann dvaldi í fangelsi þar til dómur var úrskurðaður náði hann að skrifa ritið Árangur og framhorfur þar sem hann setti fyrst fram kenningu sína um hina varanlegu byltingu. Næstu ár var hann aðallega búsettur í Austurríki og á Balkanskaga þar sem hann skrifaði greinar í sósíalíska miðla og ritstýrði blaðinu Pravda.
Hlutverk í rússnesku byltingunni
thumb|left|Trotskíj ávarpar hermenn rauðliða í [[Rússneska borgarastyrjöldin|rússnesku borgarastyrjöldinni.]] Árið 1917 hófst Febrúarbyltingin í Rússlandi sem varð keisaranum loks að falli. Trotskíj var staðsettur í New York þegar fréttirnar bárust og dreif sig um leið til Rússlands. Þá hafði ný bráðabirgðaríkisstjórn þegar verið mynduð en hún var, að áliti almennings, ófær um að leysa vandamál þjóðarinnar – það er að segja að koma á friði, stöðva hungursneyðina og færa bændum jarðir.
Sovétin voru enn til samhliða ríkisstjórninni og í þetta skiptið náðu Lenín og Trotskíj samkomulagi um stjórn þeirra. Það var markmið þeirra beggja að færa byltinguna á næsta stig, sem fólst í því að verkalýðurinn tæki völdin í sínar hendur. Þá gerðist Trotskíj bolséviki og var valinn í æðstu stjórn flokksins og einnig gerður formaður sovétsins í Pétursborg á ný. Þar skipulagði hann uppreisn og valdatöku verkalýðsins sem gekk vel fyrir sig. Aðrar slíkar aðgerðir fylgdu í kjölfarið um allt Rússland og gekk sú bylting undir nafninu Októberbyltingin. Hún var fremur óblóðug því bolsévikar nutu gríðarlegs stuðnings meðal landsmanna.