cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Bond
Ian Fleming
Ian Fleming, höfundur flestra bókanna, skrifaði margar bækur og smásögur um persónuna frá árunum 1953-1964. En eftir dauða hans árið 1964 voru aðrir rithöfundar sem héldu persónunni gangandi, þ.á m. Kingsley Amis, John Pearson, John Gardner, Raymond Benson og Charlie Higson.
Leikararnir
thumb|right|[[Sean Connery í hlutverki Bonds við tökur á myndinni Diamonds Are Forever árið 1971.]] Fyrsti leikarinn til að túlka Bond var Bandaríkjamaðurinn Barry Nelson og var það í myndinni Casino Royale 1954 sem framleidd var af CBS sjónvarpsstöðinni. Árið 1956 lék Bob Holnenn rödd Bonds í suður-afrískum útvarpsþætti í gerð af Moonraker. MGM átti nú eftir að gera 21 Bond mynd og voru fyrstu fimm leiknar af Sean Connery sem að mörgum er talinn besti Bondinn. George Lazenby gerði eina mynd og kom Sean Connery aftur og gerði svo eina í viðbót. Næstu sjö voru leiknar af Roger Moore og því næst Timothy Dalton sem gerði tvær og Pierce Brosnan næstu fjórar. Daniel Craig er búin að fara með aðalhlutverk Bonds í fimm myndum, m.a. Casino Royale en það er fyrsta MGM gerðin af henni en hún hefur verið gerð tvisvar áður. Þrjár James Bond myndir sem MGM framleiddu ekki voru: Casino Royale (1954), Casino Royale (1967), þar sem David Niven fór með hlutverk njósnarans, og Never Say Never Again (1983), sem var endurgerð kvikmyndarinnar Thunderball frá 1964. Sean Connery lék Bond í henni eins og hann hafði gert árið 1964 í Thunderball.
Framleiðsla
Albert R. Broccoli og Harry Saltzman voru fyrstu framleiðendur Bond myndanna (þ.e. MGM seríunnar) og byrjuðu þeir á Dr. No þar sem Sean Connery lék njósnarann. Eftir að myndin The Man with the Golden Gun kom út settist Harry Saltzman í helgan stein. Albert R. Broccoli hætti svo árið 1989. Framleiðslufyrirtækið EON Productions sá um framleiðsluhlið Bonds allt til ársins 1989 og hafði þá hver mynd staðið sig vel varðandi tekjur nema einstakar inni á milli.
Fróðleiksmolar
Margir halda að framleiðendur Bond-myndanna myndu aldrei ráða Bandaríkjamann til að leika hann en í raun hefur það gerst tvisvar og einnig boðið í að leika hann. Adam West hafði tækifæri á að leika í On Her Majesty's Secret Service þegar Sean Connery ákvað að hætta. Að lokum féllst George Lazenby á að leika í henni og samþykkti Sean Connery að leika aftur í Bond mynd og var það myndin Diamonds are Forever eftir að Bandaríkjamaðurinn John Gavin hafnaði því. James Brolin átti að taka við af Roger Moore í myndinni Octopussy en framleiðendurnir lokkuðu Moore til að gera tvær í viðbót.
Whataburger
Whataburger er skyndibiti veitingastaður sem gerir sérstaklega hamborgara. Það var stofnað árið 1950 í borginni Corpus Christi, Texas.
James Bond
Fróðleiksmolar
Roger Moore var lengi eini Englendingurinn sem hefur leikið Bond í MGM seríunni. Sean Connery er skoskur, George Lazenby frá Ástralíu, Timothy Dalton er hálfur Ítali, hálf velskur og Pierce Brosnan er írskur. Reyndar er Daniel Craig enskur, sem og David Niven.
Ian Fleming var svo hrifinn og vildi ólmur að Sean Connery léki fyrsta Bondinn að hann breytti persónu Bonds og lét föður hans verða skoskan.
Paul Simon
thumb|right|Paul Simon árið 2011 Paul Frederic Simon (f. 13. október, 1941) er bandarískur tónlistarmaður sem er aðallega þekktur fyrir tónlist sem byggist á þjóðlagatónlist og heimstónlist. Hann náði upphaflega vinsældum ásamt félaga sínum Art Garfunkel í dúettinum Simon & Garfunkel sem þeir stofnuðu árið 1964. Simon samdi flest lög dúettsins, þar á meðal smellina „The Sound of Silence“, „Mrs. Robinson“ og „Bridge Over Troubled Water“. Þeir hættu samstarfi árið 1970 og Simon hóf þá sólóferil þar sem hann náði miklum vinsældum með hljómplötunum Paul Simon 1972 (lög á borð við „Me and Julio Down by the Schoolyard“), There Goes Rhymin' Simon 1973 (lög á borð við „Kodachrome“ og „Loves Me Like a Rock“) og Still Crazy After All These Years 1975 (lög á borð við „50 Ways to Leave Your Lover“). Allt urðu þetta metsöluplötur en One-Trick Pony sem kom út 1980 seldist mun síður. Eftir nokkurt hlé sneri hann aftur með tónlist sem var innblásin af suðurafrískri alþýðutónlist á Graceland 1986 sem varð vinsælasta sólóplata hans. Hann fylgdi henni eftir með The Rhythm of the Saints 1990 sem var tekin upp í Brasilíu með afrískum og brasilískum tónlistarmönnum. Eftir það hefur hann gefið út You're the One 2000, Surprise (með Brian Eno) 2006 og So Beautiful or So What 2011.
Paul Simon hefur einnig fengist við kvikmyndaleik. Hann lék í kvikmynd Woody Allen, Annie Hall, árið 1977 og aðalhlutverkið í One Trick Pony árið 1980 þar sem hann skrifaði líka handrit og samdi öll lög myndarinnar. Árið 1998 var frumsýndur söngleikur eftir Simon, The Capeman, byggður á ævi glæpamannsins Salvador Agrón, en viðtökur við honum voru dræmar.
Simon hefur hlotið Grammýverðlaun tólf sinnum. Hann var fyrsti handhafi Gershwin-verðlaunanna árið 2007.
Mansí
Mansí (áður kallað vógúl) er úralskt mál á úgrísku greininni talað af nokkur þúsund manns í Omsk-fylki í Vestur-Síberíu. Þótt mælendur séu fáir, um það bil 940 (2010), eru mállýskur samt nokkrar. Elsti textinn á mansí er þýðing á Nýja testamentinu frá 1868.
Bonifasíus 3.
thumb|right|Bonifasíus 3. Bonifasíus 3. var páfi frá 19. febrúar 607, þar til hann lést 12. nóvember sama ár. Þrátt fyrir þennan stutta tíma í embætti kom hann á tvennum mikilvægum umbótum varðandi embættið. Það fyrsta var að banna allar umræður um eftirmann páfa fyrir andlát hans að viðlagðri bannfæringu og að páfakjör mætti ekki hefjast fyrr en þremur dögum eftir jarðarför fyrri páfa. Hið síðara var að fá Fókas keisara í Býsantíum til að samþykkja að biskupsdæmi heilags Péturs skyldi vera yfir öllum kirkjum heims. Þannig varð páfinn í róm „alheimsbiskup“ og Kyriakos 2. patríarki í Konstantínópel gat ekki lengur gert tilkall til þess titils.
607
Árið 607 (DCVII í rómverskum tölum) var 7. ár 7. aldar og hófst á sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Blágresi
Blágresi, litunargras eða storkablágresi (fræðiheiti: Geranium sylvaticum) er algeng blómplanta í Evrópu. Blágresi blómgast upp úr miðjum júní þegar sól er hæst á lofti enda kalla Svíar það „midsommarblomster“ eða miðsumarsblóm. Blágresi er hávaxin jurt og með stórum fimmdeildum fjólubláum blómum. Það er algengt á Íslandi og vex sérstaklega vel í grónum brekkum og hvömmum sem snúa á móti suðri sem og í kjarrlendi og skógarbotnum.
Blágresi sem lækningajurt
Lauf blágresis innihalda mikið af tanníni. Tannín er efni sem er barkandi en það herpir saman líkamsvefi og stöðvar blóðrás eða annað vessastreymi. Frumbyggjar Norður-Ameríku notuðu blágresi við særindum í hálsi, sýkingu í tannholdi og munnangri. Evrópumenn notuðu blágresi á svipaðan hátt en einnig við niðurgangi, langvinnum ristilkvillum, iðrakveisu, innri blæðingum, kóleru í börnum, kynsjúkdómum og gyllinæð. Blágresi hefur einnig verið notað til að vinna gegn miklum tíðablæðingum og útferð úr leggöngum. Vegna barkandi eiginleika sinna þá þykir seyði af blágresi vera mjög gott munnskol. Áður fyrr var blágresi eitt besta ráð sem menn höfðu við magasári og bólgum í slímhúð.
Acer grandidentatum
Acer grandidentatum er hlyntegund sem er ættuð frá mið-Montana til vestur Texas í Bandaríkjunum. Hún er stundum talin undirtegund af sykurhlyni.
Sóknarkirkjan í Stuttgart
Saga sóknarkirkjunnar
Elstu hlutar kirkjunnar eru frá 10. eða 11. öld og er hér um grunn kórsins að ræða. Um miðja 13. öld var kirkjan öll stækkuð í rómönskum stíl og var þá reistur einn turn. Ráðgert hafði verið að hafa turnana tvo, en úr því varð ekki að sinni. Á 14. öld var kórinn stækkaður, turni bætt við (norðurturninn) og suðurturninn hækkaður. Turnarnir voru hins vegar ólíkir, sem gaf kirkjunni á miðöldum sérkennilegt útlit. Á 16. öld var kirkjan enn stækkuð, en að þessu sinni í gotneskum stíl. Nokkur hliðarkapellur voru þá innréttaðar. Þegar siðaskiptin gengu í garð var framkvæmdum hætt. Suðurturninn (hærri turninn) var þá orðinn 61 metra hár. Þegar heimstyrjöldin síðari skall á var ákveðið að taka niður öll listaverk kirkjunnar og flytja annað af ótta við eyðileggingu í loftárásum. 1944 stórskemmdist kirkjan í loftárásum og stóð í rústum í nokkur ár. Á 6. áratugnum var hafist handa við að endurgera kirkjuna í einfaldri mynd. Við það verður kirkjuskipið aðeins eitt, en þau voru þrjú áður.
Kristniboðsdyrnar
Eitt mest áberandi listaverk kirkjunnar eru Kristniboðsdyrnar. Þær voru áður hluti af Postulahliðinu sem nú er horfið. Dyrnar voru teknar niður í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari og geymdar á öruggari stað. Þegar kirkjan varð fyrir loftárásum, eyðilagðist Postulahliðið að öllu leyti. Eftir endurreisn kirkjunnar voru Kristniboðsdyrnar settar á aftur, en á öðrum stað. Dyrnar eru gerðar úr tveimur stórum málmhurðum með myndefni úr Postulasögunni.
Compiere
Compiere er hugbúnaður fyrir stjórnun viðskiptatengsla (CRM) og auðlindastjórnun (ERP) fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Hugbúnaðurinn vinnur sem þjónn og biðlarar og byggir á J2EE umhverfinu (skrifaður með forritunarmálinu Java) og notaði upphaflega aðeins Oracle gagnagrunn en er til í útgáfum sem styðja meðal annars bæði PostgreSQL og MySQL. Compiere er frjáls hugbúnaður og gefinn út með Mozilla leyfinu.
Litla hryllingsbúðin
Litla hryllingsbúðin getur átt við eftirfarandi:
Virkjun
Virkjun er mannvirki, sem breytir hluta orku fljótandi vatns, sjávarfalla, jarðhita eða vinds í raforku, sem síðan er dreift til notenda. Taka skal þó fram að þegar vindur er virkjaður er oftast talað um vindorkuver (eða bara vindmyllur), en sjaldan „vindvirkjun“. Og ekki má rugla saman raf- eða vélvirkjun við virkjun í sambandi við orkunýtingu.
Johann Martin Schleyer
thumb|Johann Martin Schleyer Johann Martin Schleyer (18. júlí 1831 Oberlauda – 16. ágúst 1912 Konstanz) var þýskur kaþólskur prestur, einkum þekktur fyrir að hafa búið til volapük.
Teruyuki Moniwa
Teruyuki Moniwa (fæddur 8. september 1981) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 9 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
1061-1070
1061-1070 var 7. áratugur 11. aldar.
Ketill Þorláksson hirðstjóri
Ketill Þorláksson (d. 7. október 1342) var íslenskur riddari og hirðstjóri á 14. öld. Hann bjó á Kolbeinsstöðum.
Ketill var af ætt Skarðverja, sonur Þorláks lögmanns Narfasonar á Kolbeinsstöðum og sonarsonur Skarðs-Snorra. Móðir hans hét Helga Nikulásdóttir og var afkomandi Sturlu Þórðarsonar. Ketill hafði sýsluvöld á Vestfjörðum frá 1312. Hann fór til Noregs 1313, gerðist handgengin Hákoni háleggi, fékk herranafnbót og kom heim 1314 með konungsbréf sem samþykkt voru á Alþingi árið eftir.
Hann var einn andstæðinga Auðunar rauða Hólabiskups og var stefnt út til Noregs 1319 ásamt Snorra lögmanni föðurbróður sínum og Hauki Erlendssyni. Ketill kom aftur út 1320 með hirðstjóranafnbót og fór um landið árið eftir og lét menn sverja Magnúsi konungi Eiríkssyni trúnaðareiða, en hann var þá nýtekinn við ríki þriggja ára að aldri.
Ketill kom meðal annars að deilumálum um Möðruvallaklaustur 1327 eða 1328. Árið 1330 er hans getið í hópi tiginna gesta í frægu brúðkaupi í Haga á Barðaströnd. Hann sigldi 1332 og kom aftur 1334, sigldi enn 1336 og virðist ekki hafa komið aftur fyrr en 1340. Hugsanlegt er að hann hafi verið hirðstjóri allt til 1341 með Eiríki Sveinbjarnarsyni en hefur sjálfsagt haft einhverja umboðsmenn eða fógeta fyrir sig þegar hann var erlendis.
Kona Ketils var Una Guttormsdóttir, systir Jóns skráveifu, en ætt þeirra systkina er ekki þekkt.
Moldvörpur
Moldvörpur (fræðiheiti: Talpidae) eru ætt spendýra.
Fahrenheit
Fahrenheit er mælieining hita. Hún er nefnd eftir eðlisfræðingnum Daniel Gabriel Fahrenheit (1686–1736), sem setti hana fram árið 1724. Selsíuskvarðinn hefur leyst Fahrenheit af hólmi á flestum stöðum. Fahrenheit er þó enn notaður til daglegs brúks í Bandaríkjum Norður Ameríku og nokkrum öðrum löndum eins og Belize.
Frostmark vatns er 32° í Fahrenheit (°F) en suða kemur upp við 212 °F, miðað við staðalþrýsting.
Spiladós
thumb|Spiladós með sívalningi og greiðu og handfangi Spiladós er tæki sem spilar tónlist með því að nota pinna á sívalningi eða diski sem snýst til að ýta við einni tönn á stálgreiðu þannig að tónn heyrist.
Spiladósin gat verið stór málmsívalningur sem snerist þegar sveif til hliðar við dósina var snúið eða hún trekt upp. Sívalningurinn lék þá um greiðu og framkallaði hljóð. Spiladósir voru stundum þannig að hægt var að leika mismunandi lög eftir því hvernig spiladósin var stillt.
Spiladósir þóttu miklar gersemar og voru stundum flóknar að gerð. Þegar Jérôme-Napoléon bróðursonur Napóleons Bonaparte kom í heimsókn til Íslands árið 1856 þá færði hann Pétri Péturssyni biskupi Íslands spiladós sem er lýst sem stokk er spilar 8 lög. Stokkurinn var úr palisandertré og grópaðar rósir og myndir inn í lokið úr rósavið en spilverkið innan í var allt úr stáli og látúni.
Volgaísk mál
Volgaísk mál eða volgísk mál eru undirflokkur finnskra-úgrískra mála. Til þessa flokks teljast marí, mordva, tjeremis og mordvínska. Volgaísk mál eru töluð á svonefndu Volgasvæði suðvestur af Úralfjöllum.
Gall
Gall er meltingarvökvi framleiddur í lifrinni og er tímabundið geymdur í gallblöðru. Gallrásir flyta gall til skeifugarnar. Gall er nauðsynlegt til meltingar fitu.
Orðið gall er einnig notað yfir útvöxt á plöntum: gallepli.
Sveinspróf
Sveinspróf er próf í löggiltum iðngreinum sem þreytt er að loknu burtfararprófi frá iðnnámsbraut framhaldsskóla og starfsþjálfun.
Á Íslandi eru haldin sveinspróf í eftirtöldum iðngreinum:
Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun
Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun (líka nefnd Umhverfisráðstefnan í Ríó) var stór ráðstefna sem haldin var á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro í Brasilíu 3. til 14. júní árið 1992. Tilgangur ráðstefnunnar var að ræða eiturefni í framleiðslu, sjálfbæra orkukosti og hvernig hægt væri að draga úr loftmengun í borgum og takast á við vaxandi vatnsskort. Ein mikilvæg niðurstaða ráðstefnunnar var Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem leiddi til Kýótóbókunarinnar fimm árum síðar.
Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (stundum kölluð Rio+20) var líka haldin í Rio árið 2012.
Niðurstöður
Ráðstefnan í Rio leiddi til eftirfarandi samþykkta:
Að auki voru eftirfarandi alþjóðasamningar opnaðir fyrir undirskriftir:
Skeifugörn
thumb|right|Skýringarmynd yfir meltingarveg í mönnum. Skeifugörn er hluti meltingarkerfis mannsins. Hún myndar hormón sem segja gallblöðrunni hvenær hún eigi að losa gall inn í meltingarkerfið.
Hoya surigaoensis
Hoya surigaoensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Filippseyjum.
Sjálfbær orka
Tvær meginstoðir sjálfbærrar orku eru endurnýjanleg orka og bætt orkunýting.
Hage Geingob
Hage Gottfried Geingob (f. 3. ágúst 1941 ) er þriðji og núverandi forseti Namibíu, í embætti frá því í mars 2015. Geingob var jafnframt fyrsti forsætisráðherra Namibíu frá sjálfstæði landsins árið 1990 til ársins 2002 og aftur frá 2012 til 2015. Frá 2008 til 2012 var Geingob verslunar- og iðnaðarráðherra landsins. Geingob hefur verið forseti stjórnarflokksins SWAPO frá því í nóvember 2017, en flokkurinn hefur setið í ríkisstjórn Namibíu frá sjálfstæði landsins.
Geingob var kjörinn forseti Namibíu í nóvember árið 2014 með afgerandi forskoti á aðra frambjóðendur. Hann var kjörinn forseti SWAPO þremur árum síðar á 6. flokksþingi flokksins. Í ágúst 2018 hóf Geingob eins árs kjörtímabil sem formaður Suður-afríska þróunarbandalagsins (SADC).
Podocarpus roraimae
Podocarpus roraimae er sígrænt tré frá Venesúela.
Peter Griffin
Peter Löwenbräu Griffin teiknimyndapersóna úr bandarísku teiknimyndaþáttunum Family Guy. Hann er írsk-amerískur (en fæddist í Mexíkó). Millinafnið Löwenbräu kom fram í þættinum Peter Peter Caviar Eater.
Lier (Belgía)
Lier (franska: Lierre) er borg í Belgíu og er með 34 þúsund íbúa. Íbúar eru hollenskumælandi. Í borginni eru nokkrar byggingar á heimsminjaskrá UNESCO.
Lega og lýsing
Lier liggur við ána Nete í héraðinu Antwerpen, nyrst í Belgíu. Næstu stærri borgir eru Antwerpen til norðvesturs (10 km), Mechelen til suðurs (10 km) og Turnhout til norðausturs (35 km). Brussel liggur 40 km til suðurs. Hollensku landamærin liggja tæp 30 km til norðurs. Hægt er að sigla frá Lier um Nete og Dijle til Antwerpen en einnig um Albert-skipaskurðinn um nánast allt landið.
Söguágrip
thumb|Filippus Spánarkonungur og Jóhanna af Kastilíu (í hásætinu) voru gefin saman í Lier
Viðburðir
Gummarushelgigangan er mikil skrúðganga í Lier til heiðurs heilögum Gummarusi, stofnanda og verndardýrðlingi borgarinnar. Gangan fer fram fyrsta sunnudag eftir 10. október árlega. Í göngunni er helgiskrín með líkamsleifum heilags Gummarusar keyrt um götur miðborgarinnar en skrínið vegur heil 800 kg.
Hamid Hassani
thumb|220x220dp|Hamid Hassani á samkomu persnesku Wikipediu 2016 Hamid Hassani eða Hamid Hasani (Persneska: حميدِ حسنی) (f. 23. nóvember 1968 í Saqqez í Íran, Kurdistan, Íran) er íranskur fræðimaður, sérfræðingur í Persnenskri orðabókarfræði. Hann hefur búið í Teheran frá árinu 1987 og starfað við The Academy of Persian Language and Literature.
Lier (Belgía)
Íþróttir
Aðalknattspyrnufélag borgarinnar er Lierse SK, sem fjórum sinnum hefur orðið belgískur meistari (síðast 1997) og tvisvar bikarmeistari (1969 og 1999). Síðan 2011 leikur Árni Gauti Arason með félaginu.
Snjáldrur
Snjáldrur (fræðiheiti: Soricidae), einnig kallaðar snjáldurmýs, eru ætt spendýra.
Hamid Hassani
Hassani hefur gefið út 7 bækur og skrifað yfir 120 greinar um persneskar, arabískar, kúrdískar bókmenntir. Auk þess hefur hefur hann gefið út nokkrar bækur um orðabókafræði.
Lier (Belgía)
Byggingar og kennileiti
thumb|Gummarusarkirkjan
Rafþéttir
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" />
thumb|Mismunandi gerðir af þéttum|400px Rafþéttir (yfirleitt aðeins þéttir) er íhlutur (rásaeining) sem geymir raforku í rafsviði, sem myndast milli tveggja planleiðara. Þegar rafspenna er sett á þétti safnast rafhleðsla fyrir á leiðarana, jafnmikil en af gagnstæðu formerki á hvorri plötu.
Þéttar eru notaðir sem orkugeymandi rásaeiningar í rafrásum, en þeir hafa einnig tíðniháða eigninleika og eru mikið notaðir í hliðrænar síur fyrir há- eða lágtíðnimerki. Þéttir myndar launviðnám í rafrás.
Rafrýmd þéttis er mælikvarði á hversu mikla raforku hann getur geymt og er mæld með SI-mælieiningunni farad, táknuð með F.
Lögmál Gauss
Lögmál Gauss er mikilvægt lögmál í stærðfræði og eðlisfræði, kennt við Carl Friedrich Gauss. Fjallar um flæði vigursviðs í þremur rúmvíddum.
Stærðfræðileg framsetning
Rúmheildi sundurleitni vigursviðs F, sem afmarkast af V er jöfn flatarheildi yfir jaðar V (þ.e. S) af þverþætti vigursins F á fletinum S:
þar sem n er (ytri) þverill flatarins S.
Lögmál Greens er samsvarandi lögmál í tveimur rúmvíddum.
EV6 Fljótaleiðin
thumb|right|Kort sem sýnir EV6. EV6 Fljótaleiðin eða Atlantshaf-Svartahaf er 3.653 km EuroVelo-hjólaleið sem liggur frá Saint-Nazaire við ósa árinnar Loire í Frakklandi að Constanța við Svartahafsströnd Rúmeníu. Leiðin fylgir nokkrum stórum ám eftir. Hún liggur meðfram stórum hluta Loire, hluta af Saône og Rínarfljóti og nær allri Dóná. Leiðin fer í gegnum 10 lönd, Frakkland, Sviss, Þýskaland, Austurríki, Slóveníu, Ungverjaland, Serbíu, Króatíu, Búlgaríu og Rúmeníu.
Krúnuspori
Delphinium brunonianum, íslenskt nafn Krúnuspori, er tegund riddaraspora í sóleyjaætt Ranunculaceae.
EV6 Fljótaleiðin
Hluti leiðarinnar er á vinsælustu hjólaleið Evrópu, Dónárhjólastígnum, sem liggur milli Donaueschingen og Passau í Þýskalandi og heldur áfram til Vínarborgar, Novi Sad og Belgrad að Dónárósum. Víða er hægt að velja tvær leiðir eftir því hvorum bakka árinnar farið er eftir.
Krúnuspori
Lýsing
Delphinium brunonianum verður 10 til 25 sm hár. Hann hefur sterka moskuslykt. Blöðin eru handskift, með blaðlegg og stakstæð. Blómin eru 5 til 10 í klasa, fjólublá, skálarlaga með stuttum spora. Þau blómgast frá júlí til september.
Útbreiðsla og búsvæði
Krúnuspori vex á fjalsshlíðum og skriðum í 4300 til 5500 m. hæð yfir sjávarmáli í Mið Asíu, Afghanistan, Pakistan, Tíbet og Himalajafjöllum.
Conchita Wurst
Thomas „Tom“ Neuwirth (f. 6. nóvember 1988), sem er betur þekktur sem hún Conchita Wurst, er Austurrískur söngvari. Conchita Wurst sigraði fyrir hönd Austurríkis í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 í Kaupmannahöfn, Danmörku með 290 stig. Wurst kýs að nota kvenkyns fornöfn þegar talað er um sig.
Yuichi Komano
Yuichi Komano (fæddur 25. júlí 1981) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 78 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Conchita Wurst
Æviágrip
Neuwirth fæddist í Gmunden í Austurríki, árið 1988. Áður en að fara í drag vann Neuwirth við gluggaskreytingar, en birtist fyrst í fjölmiðlum í auglýsingu árið 2006. Árið 2007 komst Neuwirth í úrslit í Austurríska hæfileikaþættinum Starmania. En árið 2011 sneri Neuwirth aftur í sjónvarpið sem dragpersónan "Conchita Wurst". Conchita Wurst tók þátt í þættinum The Hardest Jobs of Austria, þar sem hún vann í fiskvinnslustöð, og í þættinum Wild Girls, þar sem hópur sjálfboðaliða þurfti að þrauka í óbyggðunum í Namibíu með innfæddum. Wurst var í dragi í þættinum.
Neuwirth útskrifaðist úr Tískuskólanum í Graz árið 2011, og hefur búið á ýmsum stöðum í Vínarborg síðan.
2006–2007: Starmania og Jetzt anders!
Árið 2006 tók Neuwirth þátt í þriðju þáttaröð Austurríska hæfileikaþáttarins Starmania og endaði í öðru sæti. (Nadine Beiler varð í fyrsta sæti). Ári síðar stofnaði Neuwirth strákabandið Jetzt anders! sem hætti sama ár.
2011–2012: Die große Chance og Eurovision 2012
Árið 2011 kom persónan Conchita Wurst fyrst fram í þættinum Die große Chance sem sýndur var á ORF sjónvarpsstöðinni. Hún varð í öðru sæti í austurrísku Eurovision keppninni árið 2012.
2013–2014: Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014
Þann 10. September 2013 var það tilkynnt af austurríska ríkissjónvarpinu ORF að Wurst myndi keppa fyrir hönd Austurríkis í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 sem haldin yrði í Kaupmannahöfn í Danmörku. Valið á Wurst olli miklum ágreiningi í Austurríki. Fjórum dögum eftir að ORF sjónvarpsstöðin hafði tilkynnt flytjandann voru fleiri en 31.000 manns búnir að líka við "Anti-Wurst" Facebook síðu. Í október kom fram beðni til BTRC, ríkissjónvarps Hvíta-Rússlands um að þurrka flutning Conchitu úr útsendingunni. Beiðnin hélt því fram að hún myndi breyta Eurovision í algera Sódómu. Í desember kom fram svipuð beiðni í Rússlandi. Og í mars 2014 kom lag Conchitu Wurst út, "Rise Like a Phoenix". Lagið komst áfram í fyrri undanúrslitunum í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 þann 8. maí. Conchita vann svo glæsilegan sigur með 290 stig.
Richelieu kardináli
thumb|right|Málverk af Richelieu eftir [[Philippe de Champaigne frá því um 1637.]] Armand Jean du Plessis de Richelieu, kardináli-hertogi af Richelieu (9. september 1585 – 4. desember 1642) var franskur stjórnmálamaður frá París og einn valdamesti maður Frakklands í valdatíð Loðvíks 13.. Meginþættir stefnu hans voru aukin miðstýring í Frakklandi með því að brjóta á bak aftur andstöðu við konungsvaldið og kaþólsku kirkjuna frá húgenottum og franska aðlinum, og eins andstaða við veldi Habsborgara í Evrópu.
Kóngakrabbar
Kóngakrabbar (fræðiheiti: Paralithodes camtschaticus) er ætt krabba í ættbálki skjaldkrabba. Aðalheimkynni þeirra er í Okhotsk-hafinorðanverðu Kyrrahafi en einnig eru þeir algengir kringum Alaska, á Beringssundi og við eyjar í Norður-Kyrrahafi.
Richelieu kardináli
Stjórnmálaferill
Hann var skipaður biskup af Luçon árið 1607 samkvæmt tillögu Hinriks 4. 1614 var hann kjörinn fulltrúi kirkjunnar fyrir héraðið Poitou á síðasta franska stéttaþingið (fyrir tíma Frönsku byltingarinnar) árið 1614. Þar var hann áberandi talsmaður fyrir sérréttindum kirkjunnar. Skömmu síðar var hann tekinn í þjónustu Önnu frá Austurríki, eiginkonu Loðvíks 13. og varð handgenginn Concino Concini, ítölskum ráðgjafa konungsmóðurinnar Mariu de'Medici.
Abstraktlist
thumb|Svarti kassinn eftir [[Kazimir Malevich]]
Richelieu kardináli
Stjórnmálaferill
1616 var Richelieu skipaður ríkisritari konungs og gerður ábyrgur fyrir utanríkismálum. 1617 var hins vegar gerð hallarbylting undir forystu Charles de Luynes gegn Maríu og Concini með samþykki Loðvíks. Concini var dæmdur til dauða og María var hneppt í stofufangelsi. Við þetta missti Richelieu öll völd. 1618 sendi konungur hann í útlegð til Avignon. Þegar María reyndi að leiða uppreisn nokkurra aðalsmanna árið 1619 bað konungur Richelieu um að hafa milligöngu um friðarsamning á milli mæðginanna þar sem hann var talinn helsti trúnaðarmaður Maríu. Richelieu tókst vel upp og þegar de Luynes lést 1621 reis stjarna hans hratt. 1622 gerði Gregoríusi 15. páfi hann að kardinála samkvæmt tillögu konungs.
Abstraktlist
Abstrakt eða óhlutbundin list er vanalega lýst þannig að hún sýni hluti ekki eins og þeir birtast í hinum náttúrulega heimi, heldur noti frekar liti og form án þess að binda sig við raunveruleikann. Snemma á 20. öld, var hugtakið oftar notað til að lýsa list eins og kúbisma og framtíðarlist, sem sýnir raunverulega hluti og form á einfaldaðan hátt.
Listi yfir íslenska abstraktmálara
Listinn er ekki tæmandi
Poitou
thumb|right|Frá votlendinu [[Marais Poitevin.]] Poitou (í forníslensku: Peituland) var hérað í Vestur-Frakklandi sem náði yfir svæði sem í dag tilheyrir umdæmunum Vendée, Deux-Sèvres og Vienne. Höfuðstaður héraðsins var borgin Poitiers þar sem greifinn af Poitiers sat. Hluti héraðsins er núna hluti af héraðinu Poitou-Charentes.
Project Gutenberg
Project Gutenberg er stafrænt gagnasafn sem byggist á því að gera gögn aðgengileg almenningi í einföldu formi. Stærsta verkefnið eru „e-texts“ sem eru í raun einfaldar textaskrár sem hafa að geyma hvað eina sem er ekki háð hugverkaréttindum. Það var stofnað árið 1971 af Michael Hart.
Meðal efnis sem má lesa án endurgjalds hjá Project Gutenberg eru verk Shakespeare og þýddar glósur Leonardo Da Vinci.
Þau íslensku verk sem þarna er að finna hafa komið í gegnum sjálfboðaliðaverkefnið Distributed Proofreaders.
Almagestur
Almagestur (forngríska: "Μαθηματικὴ Σύνταξις" (Mathēmatikē Syntaxis)) er áhrifamikið stjarn- og stærðfræðirit á grísku frá 2. öld eftir gríska stærð-, landa- og stjörnufræðinginn Ptólomajos (um 100 – um 170 e.k.). Ritið fjallar um jarðmiðjukenninguna, þ.e. hvernig himintungl snúast í kringum jörðina. Nikulás Kópernikus lagði löngu seinna fram gagnstæða tilgátu um að jörðin snerist í kringum sólina (nefnd sólmiðjukenningin).
Verkið var þýtt úr latínu á arabísku á miðöldum (arabíska: الكتاب المجسطي, al-kitabu-l-mijisti, íslenska: Hin mikla bók). Arabíska þýðingin gegndi síðan mikilvægu hlutverki í miðlun ritsins. Gríska frumtextinn fannst aftur á 15. öld en titillinn almagestur ber ennþá vitni til mikilvægs þáttar arabísku þýðingarinnar í varðveislu ritsins.
Orðið var líka haft um önnur safnrit af svipuðu tagi frá miðöldum.
Vistmenning
thumb|300 px|Dæmi um hönnun á húsum í Hollandi sem nota efnivið sem til er á staðnum og sem ekki veldur mengun Vistmenning er aðferð eða sýn við hönnun á samfélögum manna, sérstaklega hvað varðar lífræna ræktun sem hermir eftir skipulagi og tengslum í náttúrulegum vistkerfum. Í slíkri hönnun er lögð áhersla á umhverfisvernd og skynsamlega nýtingu auðlinda og mannvirkja, endurnýtingu, orkusparandi tækni og aðgerðir til að draga úr mengun. Vistmenning er hönnunarstefna sem í upphafi snerist aðeins um sjálfbæra jarðrækt en fór fljótlega að fjalla um allar hliðar mannvistar, þar á meðal skipulag, arkitektúr og iðnað.
Hólmsá (Reykjavík)
Hólmsá er á við Reykjavík. Upptök Hólmsár eru við Elliðakotsbrekkur og áin rennur í Elliðavatn og heitir þá Bugða. Árið 1887 var fyrst byggð brú á Hólmsá á þjóðveginum austur fyrir fjall. Sú brú sem var 18 álna löng, tók af í vetrarflóði 1888. Afrennsli Selvatns heitir einungis Ós og fellur um Gljúfur og Elliðakotsmýrar í Hólmsá, þar sem heitir Óskjaftur.
Hólmsá rennur fyrir norðan við bæinnn Gunnarshólma undir Hólmsábrú suður um Heiðartagl. Þar fellur kvíslin Ármótakvísl úr Hólmsá í Suðurá en Hólmsá norðan við bæinn Hólm. Áin heitir Hólmsá þangað til hún er til móts við Baldurshaga en þá heitir hún ýmist Hólmsá eða Bugða. Vegagerð ríkisins brúaði Hólmsá árið 1926 og lagði veg frá Suðurlandsvegi í Rauðhóla.
Njóli
Njóli (einnig nefndur heimula, heimulunjóli eða fardagakál) (fræðiheiti: Rumex longifolius) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Hann hefur flust til Íslands af mannavöldum og vex í dag einkum í kauptúnum og við sveitabæi. Njóla fjölgar mikið þar sem áburðarríkt ræktarland hefur verið yfirgefið. Blóm njóla eru græn.
Njólinn var notaður sem lækningajurt og fersk njólablöð talin holl. Blöðin á njóla (heimilis njólablöðkur) kallast fardagakál og voru fyrr á tímum elduð sem kálgrautur og þótti gott að hafa túnsúrur saman við.
Einnig var hann notaður sem litunarjurt á Íslandi. Úr blöðum hans fæst grænn og sterkgulur litur.
Svalbarði
Svalbarði (norska: Svalbard) er eyjaklasi í Norður-Íshafi, um það bil miðja vegu milli meginlands Evrópu og Norðurpólsins. Eyjarnar eru milli 74. og 81. breiddargráðu norður og 10. til 35. lengdargráðu austur. Spitsbergen er stærsta eyjan, en þar á eftir koma Norðausturlandið og Edge-eyja. Stærsta byggðin á eyjunum er Longyearbyen.
Eysteinn Haraldsson (konungur)
Eysteinn Haraldsson eða Eysteinn 2. (d. 1157) var konungur Noregs á árunum 1142-1157 ásamt yngri hálfbræðrum sínum Sigurði munni og Inga krypplingi og frá 1155 aðeins með Inga.
Svalbarði
Eyjarnar voru fyrst notaðar sem veiðistöð af hvalveiðimönnum sem sigldu langt norður í höf á 17. og 18. öld, en sem yfirgáfu þær síðar. Kolanám hófst þar í upphafi 20. aldar og nokkrar varanlegar byggðir voru stofnaðar. Svalbarðasamningurinn frá 1920 kveður á um yfirráð Noregs yfir eyjunum og með Svalbarðalögunum 1925 lýstu Norðmenn Svalbarða hluta af norska konungsríkinu. Svalbarði var gerður að fríverslunarsvæði og herlausu svæði. Norska fyrirtækið Store Norske Spitsbergen Kulkompani og rússneska fyrirtækið Arktikugol eru einu námafyrirtækin sem enn starfa á eyjunum, en rannsóknarstarfsemi og ferðaþjónusta hafa í seinni tíð orðið mikilvægari. Háskólamiðstöðin á Svalbarða (UNIS) og Fræbankinn á Svalbarða leika lykilhlutverk í efnahagslífi eyjanna. Fyrir utan Longyearbyen eru helstu byggðir á eyjunum rússneski námabærinn Barentsburg, rannsóknarstöðin Ny-Ålesund og námabærinn Sveagruva. Aðrar byggðir eru norðar en eina fólkið sem þar býr eru hópar vísindamanna sem dvelja þar tímabundið. Engir vegir liggja milli byggðanna. Snjósleðar, flugvélar og bátar eru helstu samgöngutækin. Svalbarðaflugvöllur í Longyearbyen er aðalsamgöngumiðstöð eyjanna.
Eysteinn Haraldsson (konungur)
Eysteinn var elsti sonur Haraldar gilla. Hann var fæddur á Bretlandseyjum, líklega nálægt 1125, og hét móðir hans Bjaðök. Hann ólst upp fyrir vestan haf og kom til Noregs ásamt móður sinni árið 1142, en þá sátu barnungir bræður hans þar á konungsstóli því að Haraldur gilli var drepinn árið 1136. Þar sem hann hafði gengist við Eysteini var kröfu hans til ríkis ekki mótmælt og var hann gerður að konungi með þeim Sigurði og Inga, ásamt fjórða bróðurnum, Magnúsi, sem einnig var barn að aldri. Magnús var heilsuveill og dó þremur árum síðar en hinir bræðurnir þrír ríktu saman í þrettán ár. Eysteinn hafði sína eigin hirð en yngri bræðurnir höfðu sameiginlega hirð þar til þeir uxu úr grasi.
Svalbarði
Um 60% af eyjunum eru þakin jöklum og þar eru mörg fjöll og firðir. Þar ríkir íshafsloftslag þótt hitastig sé mun hærra en annars staðar á sömu breiddargráðum. Flóra Svalbarða nýtir sér miðnætursólina til að bæta upp fyrir skammdegið á veturnar. Margar tegundir sjófugla verpa á Svalbarða og þar er að finna tófu, hreindýr og ísbirni, auk sjávarspendýra. Á Svalbarða eru sjö þjóðgarðar og 23 friðlönd sem ná yfir 2/3 hluta af landi eyjanna.
Eysteinn Haraldsson (konungur)
Eysteinn fór í víkingaferð til Bretlandseyja laust eftir 1150, herjaði á Orkneyjar, Skotland og England. Annars var merkasti atburðurinn á þessum árum stofnun erkibiskupsstólsins í Niðarósi, sem bræðurnir þrír stóðu allir að.
Svalbarði
Noregur fer með yfirráð á Svalbarða samkvæmt Svalbarðasamningnum frá 1920, en eyjarnar eru ekki stjórnsýslulegur hluti Noregs og falla ekki undir neitt norskt fylki. Þess í stað fer ríkisstjórn Noregs með stjórn eyjanna beint í gegnum skipaðan sýslumann. Svalbarði er utan við Schengen-svæðið, Evrópska efnahagssvæðið og Norræna vegabréfasambandið. Svalbarði og Jan Mayen eiga saman ISO 3166-1-landakóðann SJ þótt stjórn þeirra sé alveg aðskilin. Í Svalbarðasamningnum er kveðið á um að allir aðilar (nú yfir 40 talsins) skuli hafa rétt til að nýta auðlindir Svalbarða og að allar eyjarnar skuli vera herlaust svæði. Nú á dögum eru það eingöngu Rússar sem nýta sér þetta ákvæði og stunda kolanám á Svalbarða. Einnig hafa íslensk stjórnvöld vísað í þetta ákvæði varðandi fiskveiðar sínar í grennd við Svalbarða. Svalbarði er nyrsta svæði í heimi þar sem er föst búseta.
Friðrik 1. Danakonungur
right|thumb|Friðrik 1. Danakonungur
Eysteinn Haraldsson (konungur)
Smám saman versnaði sambandið milli bræðranna Eysteins og Sigurðar annars vegar og Inga og ráðgjafa hans (Gregoríusar Dagssonar og Erlings skakka) hins vegar. Árið 1155 drápu menn Inga Sigurð konung í Björgvin og næstu tvö ár einkenndust af skærum og átökum milli Inga og Eysteins. Lauk þeim með því að Eysteinn féll fyrir mönnum Inga nálægt Ósló árið 1157.
Snorri lýsir Eysteini svo að hann hafi verið vitur maður og skynsamur en fégirni hans og níska hafi spillt fyrir honum. Hann átti einn son, Eystein meylu Eysteinsson, sem birkibeinar völdu konung sinn á Eyraþingi 1176 en hann féll fyrir mönnum Magnúsar konungs Erlingssonar ári síðar og er ekki talinn með í norsku konungaröðinni.
Evenkí
Evenkí er stærst mansjú-túngískra mála og talað af nokkrum þúsundum í norðurhluta Mið-Síberíu. Evenkí er þjóðtunga Evenka. Málið hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá rússnesku en árið 2002 töluðu 92,7% Evenka rússnesku. Evenkí er talið vera í bráðri útrýmingarhættu.
Nokkur ritkerfi hafa verið notuð til að rita evenkí. Árið 1931 urðu Sovétmenn fyrstir til að skrifa evenkí niður, í upphafi með latnesku stafrófi, en þeir skiptu yfir í kýrillískt stafróf árið 1937. Í Kína er evenkí ritað með mongólsku stafrófi.
Svalbarði
Heiti
Nafnið Svalbarði kemur fyrir í fyrsta kafla Landnámabókar þar sem segir að frá Langanesi á Íslandi sé fjögurra dægra sigling norður til Svalbarða. Í Konungsannál frá 14. öld er sagt frá „Svalbarðsfundi“ árið 1194.
Friðrik 1. Danakonungur
Friðrik 1. (7. október 1471 – 10. apríl 1533) var konungur Danmerkur, Noregs og Íslands frá 1523 til dauðadags. Hann tók við konungdæmi eftir að Kristjáni 2. bróðursyni hans var velt úr sessi.
Svalbarði
Heiti
Nafnið Spitsbergen kemur frá hollenska landkönnuðinum Willem Barents sem sá hvassa fjallstinda (spitse bergen) á vesturströnd aðaleyjunnar. Barents vissi ekki að um eyjaklasa væri að ræða og nafnið Spitsbergen hefur því verið notað bæði um eyjaklasann og aðaleyjuna.
Friðrik 1. Danakonungur
Friðrik var yngri sonur Kristjáns 1. og konu hans, Dórótheu af Brandenborg. Faðir hans lést 1481 og tók þá Hans bróðir Friðriks, sem var 16 árum eldri, við konungdæminu. Hann ólst upp í hertogadæmunum Slésvík og Holstein, en þaðan var föðurætt hans, og stýrði hertogadæmunum frá 1490 við góðan orðstír. Hann bjó í Gottorphöll í Slésvík.
Svalbarði
Landfræði
Svalbarðasamningurinn skilgreinir Svalbarða sem allar eyjar og sker milli 74. og 81. breiddargráðu norður, og 10. til 35. lengdargráðu austur. Landsvæðið er 61.022 km2 að stærð. Þrjár stærstu eyjar Svalbarða eru Spitsbergen (37.673 km2), Nordaustlandet (14.443 km2) og Edgeøya (5.074 km2). Öll þorpin á Svalbarða eru á Spitsbergen, fyrir utan veðurstöðvar á Bjarnarey og Hopen. Norska ríkið lagði allt land á Svalbarða undir sig, sem aðrir höfðu ekki gert tilkall til, eða 95,2% af eyjaklasanum þegar Svalbarðasamningurinn gekk í gildi. Norska námafyrirtækið Store Norske á 4% og rússneska námafyrirtækið Arktikugol 0,4%. Aðrir einkaaðilar eiga 0,4% landsins.
Friðrik 1. Danakonungur
Hans dó 1513 og sonur hans, Kristján 2., tók við konungdæminu. Hann varð þó fljótt óvinsæll hjá danska aðlinum og árið 1523 gerðu aðalsmenn - eða hluti þeirra - bandalag við Friðrik hertoga. Þann 8. mars það ár sagði Friðrik Kristjáni bróðursyni sínum stríð á hendur og átján dögum síðar lét hann hylla sig konung í Viborg. Kristján 2. flúði land 2. apríl og Friðrik 1. var hylltur konungur Dana og Norðmanna. Ríkisráð Norðmanna samþykkti 23. ágúst 1524 að taka Friðrik til konungs yfir Noregi (og þar með Íslandi) og sat Jón Arason þann fund eins og íslensku biskuparnir áttu rétt á ef þeir voru staddir í Noregi.
Svalbarði
Landfræði
Svalbarði er norðan norðurheimskautsbaugs og þar er miðnætursól í 99 daga á sumrin og heimskautanótt í 84 daga á veturnar. Í Longyearbyen er bjart frá 20. apríl til 23. ágúst, og dimmt frá 26. október til 15. febrúar. Á veturnar er oft tunglbjart og snjóþekja magnar birtuna upp. Á Svalbarða eru ljósaskiptin löng. Fyrsta og síðasta dag skammdegisins stendur rökkrið í sjö og hálfan tíma og samfelld birta stendur tveimur vikum lengur en miðnætursólin. Á sumarsólstöðum fer sólin neðst í 12° yfir sjóndeildarhring á miðnætti.
Friðrik 1. Danakonungur
Stjórnartíð Friðriks 1. var nokkuð óróasöm, enda vildu margir borgarar og bændur fá Kristján 2. aftur á konungsstól. Søren Andersen Norby, lénsmaður á Gotlandi og áður hirðstjóri á Íslandi, var einn helsti andstæðingur konungs og leiddi bændur á Skáni og Blekinge í uppreisn en beið lægri hlut. Árið 1532 tókst Friðrik að blekkja Kristján 2. til að koma til Danmerkur og hét honum friðhelgi en sveik loforðið, lét handtaka frænda sinn og hélt honum föngnum þar til hann lést 1559.
Svalbarði
Landfræði
Um 60% af Svalbarða eru þakin jökli, 30% er berg og 10% eru klædd gróðri. Stærsti jökullinn er Austfonna, 8.412 km2, á Nordaustlandet, og þar á eftir koma Olav V Land og Vestfonna. Á sumrin er hægt að fara á skíðum frá Sørkapp syðst á Spitsbergen að norðurströndinni, á næstum samfelldum ís. 99,3% af eyjunni Kvitøya eru þakin ís.
Friðrik 1. Danakonungur
Friðrik hélt sig í Gottorphöll eða hertogadæmunum svo til alla stjórnartíð sína og kom ekki til Danmerkur nema það væri óhjákvæmilegt. Noreg heimsótti hann aldrei. Honum tókst þó að hafa í fullu tré við aðalinn þótt hann hefði orðið að gefa honum ýmis loforð þegar hann tók við völdum. Til dæmis hafði hann heitið því að vernda kaþólsku kirkjuna en leyfði þó lútherstrú í raun og hafði lútherskan hirðprest.
Svalbarði
Landfræði
Svalbarði hefur mótast af ísaldarjöklinum sem hefur skorið firði, dali og fjöll inn í þessa fyrrum hásléttu. Hæsti tindurinn er Newtontoppen sem er 1.717 metra hár, og þar á eftir koma Perriertoppen (1.712 metrar), Ceresfjellet (1.675 metrar), Chadwickryggen (1.640 metrar) og Galileotoppen (1.637 metrar). Lengsti fjörðurinn er Wijdefjorden, 108 km að lengd, og þar á eftir koma Isfjorden (107 km), Van Mijenfjorden (83 km), Woodfjorden (64 km) og Wahlenbergfjorden (46 km). Svalbarði er hluti af Heimskautaflæðibasaltinu og þar reið yfir öflugasti jarðskjálfti Noregs 6. mars 2009, 6,5 að stærð.
Friðrik 1. Danakonungur
Friðrik gekk árið 1502 að eiga Önnu, dóttur kjörfurstans af Brandenborg, sem þá var 15 ára. Hún lést 1514 og varð því aldrei drottning. Þau áttu tvö börn og var annað þeirra Kristján 3. Árið 1518 giftist Friðrik Soffíu af Pommern (1498 - 13. maí 1568) og eignuðust þau fimm börn.
Svalbarði
Landfræði
Helstu landspendýr eru heimskautarefur, ísbjörn og hreindýr. Sjávarspendýr eru meðal annars hvalir, höfrungar, selir og rostungar. 165 plöntutegundir hafa fundist á Svalbarða. Ísbirnir hafa orðið 6 manns að bana síðan 1971.
Efnahagslíf
Helstu atvinnugreinar eru kolavinnsla, ferðaþjónusta og rannsóknir. Svalbarði er ekki hluti af Schengen eða Evrópska efnahagssvæðinu.
Íbúar
Þrjár af eyjum Svalbarða eru byggðar: Spitsbergen, Bjørnøya og Hopen. Árið 2020 bjuggu tæplega 3000 manns á Svalbarða, meira en helmingur af norskum uppruna. Stærstu hópar á eyjunni sem ekki hafa norskt ríkisfang eru frá Rússlandi, Úkraínu, Póllandi, Þýskalandi, Svíþjóð, Danmörku og Taílandi.
Ny-Ålesund er varanleg rannsóknarstöð á norðvesturströnd Spitsbergen og nyrsta varanlega byggð heims. Ny-Ålesund var áður námabær og er enn rekinn af norska ríkisfyrirtækinu Kings Bay. Þar er ferðaþjónusta takmörkuð til að draga úr áhrifum hennar á vísindastarf. Íbúar í Ny-Ålesund eru 35 á veturnar og um 180 á sumrin. Norska veðurstofan rekur veðurstöðvar á Bjørnøya og Hopen, með 10 og 4 starfsmenn. Báðar stöðvarnar hýsa líka rannsóknarteymi tímabundið. Pólska heimskautamiðstöðin er rekin af pólska ríkinu í Hornsund með 10 starfsmenn árið um kring.
Sovéski námabærinn Pyramiden var yfirgefinn árið 1998. Eftir það var Barentsburg eina varanlega rússneska byggðin á Svalbarða. Barentsburg er í eigu fyrirtækisins Arktikugol sem rekur þar kolanámu. Til viðbótar við námavinnsluna hefur fyrirtækið opnað hótel og minjagripaverslun fyrir ferðamenn sem koma þangað frá Longyearbyen. Í þorpinu eru skóli, bókasafn, íþróttamiðstöð, tómstundamiðstöð, sundlaug, býli og gróðurhús. Svipuð aðstaða er í Pyramiden. Í báðum þorpunum er að finna dæmigerðan sovéskan eftirstríðsáraarkitektúr. Þar er að finna tvær nyrstu styttur af Lenín í heimi, auk annarra listaverka. Árið 2013 voru nokkrir starfsmenn í Pyramiden til að halda byggingunum við og reka þar lítið hótel.
Tenglar
erlendir
Listi yfir íslensk kvikmyndahús
Hér er listi yfir íslensk kvikmyndahús:
Þorlákur Narfason
Þorlákur Narfason (d. 15. mars 1303) var íslenskur lögmaður og riddari á 13. öld. Hann bjó á Kolbeinsstöðum í Hnappadalssýslu.
Þorlákur var af ætt Skarðverja, sonur Narfa Snorrasonar prests á Kolbeinsstöðum og Valgerðar Ketilsdóttur konu hans og eldri bróðir þeirra Þórðar og Snorra Narfasona. Segir í Árna sögu biskups að þeir bræður hafi allir verið vitrir menn og vel mannaðir. Þorlákur var lögmaður norðan og vestan, fyrst 1290-1291, þá 1293-1295 og síðast 1298-1299. Annálar geta oft um ferðir hans til og frá landinu í tengslum við baráttu Íslendinga fyrir réttarbótum og hann andaðist í Konungahellu í Noregi.
Kona Þorláks var Helga dóttir Nikulásar Oddssonar í Kalmanstungu, sem verið hafði einn helsti kappinn í liði Þórðar kakala. Einn sona þeirra var Ketill Þorláksson hirðstjóri.
Útsending
Í fjarskiptum og gagnaflutningum er útsending að senda út rafræn skilaboð fyrir móttöku annars staðar. Skilaboðin geta verið í stafrænu eða hliðrænu formi.
Hliðræn útsending
Hliðræn útsending getur verið merki, sem er sent beint frá einum stað til annars án mótunar, eins og mors kóða.
Nú á tímum er þó yfirleitt notuð einhvers konar mótun, sé það styrkmótun (AM), tíðnimótun (FM), eða fasamótun (PM).
Mótun er aðferð að breyta merki frá upprunalegu formi í annað form, sem er á betri tíðni eða auðveldara að senda út.
Stafræn útsending
Í stafrænni útsendingu er merki breytt í stafrænt form og síðan sent út.
Til eru nokkrar aðferðir að móta merki í stafrænu formi. Nefna má púlsvíddmótun (PDM), púlsstyrkmótun (PAM), og púlsstaðsetningarmótun (PPM). Einnig er hægt að breyta merkið í bitaruna, eins og gert er í tölvum.
Í þessum aðferðum, fyrir utan púlsstyrkmótuninni, geta gögnin aðeins haft tvö gildi, 0 og 1. Þetta kemur í veg fyrir truflanir, sem breyta styrk merkisins.
Miðill
Gögn eru flutt með mörgum mismunandi aðferðum. Sjónvarps- og útvarpsútsendingar, til dæmis, eru send út með kóaxkapli, ljósleiðara, í gegnum loftið og með gerfihnöttum.
Gils Guðmundsson
Gils Halldór Guðmundsson (31. desember 1914 – 29. apríl 2005) var íslenskur rithöfundur og stjórnmálamaður.
Ævi og störf
Gils fæddist í Hjarðardal í Önundarfirði hann ólst upp vestra, en hélt síðar til Reykjavíkur þar sem hann lauk kennaraprófi frá Kennaraskólanum árið 1938.
Gils var formaður Rithöfundasambandsins 1957 til 1958 og forstjóri Menningarsjóðs frá 1956 til 1975.
Árið 1954 skipaði Gils annað sætið á lista Þjóðvarnarmanna í bæjarstjórnarkosningunum í Reykjavík, sem talið var baráttusætið. Flokkurinn náði einum fulltrúa, Bárði Daníelssyni, en hann tók ekki strax sæti vegna spillingarmáls sem var í rannsókn. Því var Gils um nokkurra mánaða skeið aðalmaður í bæjarstjórn.
Síðar gekk hann til liðs við Alþýðubandalagið og sat á þingi fyrir Reykjaneskjördæmi frá 1963 til 1979.
Víðireklaflugur
Víðireklaflugur (fræðiheiti: Egle) er ættkvísl af flugum í kálfluguætt.
== Tegundir ==
Jean-Luc Mélenchon
Jean-Luc Mélenchon (f. 19. ágúst 1951) er franskur stjórnmálamaður og formaður vinstriflokksins Óbugaðs Frakklands (franska: La France insoumise eða FI).
Mélenchon gekk í franska Sósíalistaflokkinn árið 1976. Hann var kjörinn í sveitarstjórn Massy árið 1983, héraðsstjórn Essonne árið 1985 og á franska þingið árið 1986. Hann var menntamálaráðherra Frakklands frá 2000 til 2002 í ríkisstjórn Lionels Jospin.
Mélenchon var meðlimur í vinstri væng Sósíalistaflokksins þar til á flokksþingi flokksins í Reims árið 2008. Á þinginu lýsti Mélenchon því yfir að hann hyggðist segja sig úr flokknum og stofna sinn eigin flokk, Vinstriflokkinn (franska: Parti de gauche eða PG). Mélenchon var meðformaður Vinstriflokksins til ársins 2014.
Mélenchon var kjörinn á Evrópuþingið fyrir Vinstrifylkinguna (franska: Front de gauche), kosningabandalag Vinstriflokksins og Kommúnistaflokksins, og endurkjörinn árið 2014. Mélenchon bauð sig fram til forseta fyrir Vinstrifylkinguna árið 2012 og lenti í fjórða sæti í fyrstu umferð, með 11,10% atkvæða. Árið 2016 stofnaði Mélenchon flokkinn Óbugað Frakkland og bauð sig fram til forseta á ný. Hann hlaut 19,58% atkvæða og lenti aftur í fjórða sæti í fyrri umferðinni.
Eftir kosningarnar var Mélenchon kjörinn á franska þingið fyrir fjórða kjördæmi Bouches-du-Rhône og gerðist leiðtogi nýs þingflokks Óbugaðs Frakklands. Hann hefur verið áberandi rödd í stjórnarandstöðunni gegn Emmanuel Macron Frakklandsforseta.
Í desember árið 2019 var Mélenchon dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir að ógna fulltrúum yfirvalda sem höfðu verið að rannsaka styrktargreiðslur til hans. Hann var jafnframt sektaður um átta þúsund evrur.
Mélenchon bauð sig aftur fram í forsetakosningum Frakklands árið 2022. Hann lenti í þriðja sæti í fyrri umferð kosninganna þann 10. apríl á eftir Emmanuel Macron og Marine Le Pen, með 22 prósent atkvæða.
STEF
STEF, (áður þekkt sem Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar) eru félag íslenskra höfundaréttarhafa sem gæta hagsmuna tónskálda og höfunda texta að tónlist á sviði flutningsréttar, en Nordisk Copyright Bureau, skammstafað NCB, er félag sem gætir hagsmunanna á sviði upptökuréttar., þ.e.a.s. eintakagerð, þegar tónlist er sett á fast form eins og geisladisk eða vinylplötur. STEF á aðild að NCB.
Höfundaréttarsamtök á borð við STEF og NCB er að finna í flestum löndum heims og hafa bæði STEF og NCB gert gagnkvæma samninga við öll helstu samtökin þar sem STEF og NCB hafa fengið umboð til þess að gæta hér á Íslandi hagsmuna svo að segja allra þeirra tónskálda og textahöfunda sem máli skipta. Á móti gæta erlendu systursamtökin hagsmuna íslenskra tónskálda og textahöfunda erlendis.
STEF veitir leyfi til opinbers flutnings tónlistar á Íslandi til handa þeim sem nota tónlist í atvinnustarfsemi sinni, hvort sem um er að ræða t.d. verslanir, veitingastaði, heilsuræktarstöðvar eða tónleikahaldarar. Tekjum STEFs er síðan úthlutað til þeirra sem skráð hafa verk sín hjá samtökunum (svo og erlendra höfunda, sbr. það sem fram kemur hér að ofan) á grundvelli skýrslna um tónlistarnotkun s.s. frá útvarpi, sjónvarpi, tónlistarveitum eða lagalistum frá tónleikum.
STEF annast ennfremur hagsmunagæslu fyrir meðlimi sína vegna t.d. brota á höfundarétti þeirra svo og hagsmunagæslu gagnvart stjórnvöldum.
Nánari upplýsingar má finna á heimasíðu STEFs. www.stef.is svo og á Facebook síðu samtakanna https://www.facebook.com/www.stef.is/