cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Útikennsla
Útikennsla á sér marga öfluga málsvara og styðst við hugmyndir margra fræðimanna um mikilvæga þætti sem skipta máli við nám. Má til dæmis nefna að samkvæmt kenningum Aristótelesar, Jean-Jacques Rousseau, Jean Piaget og Johns Dewey næst meiri árangur í námi ef börn fá tækifæri til að nota fleiri en eitt skynfæri og beita öllum líkamanum við námið. Lev Vygotsky leggur mikla áherslu á samvinnunám og þá ekki síst samvinnu á milli kennara og nemenda í leit að þekkingu.
Að mörgu er að hyggja þegar útikennsla er skipulögð, svo sem ákvæðum námsskrár um kennslu, hvar skólinn er staðsettur, hvernig nærumhverfi hans er og ekki síst hvar í námi nemendur eru staddir og þeim námsgreinum sem á að vinna í. Annað sem hefur áhrif á skipulagningu útikennslunar er stærð bekkjarins, aldur nemenda, reynsla þeirra af slíku námi og sérstaklega getu og þarfir þeirra. Þetta er það sem verður að hafa í huga þegar útikennsla er skipulögð og ekki má gleyma öryggisreglunum sem kennari setur upp fyrir nemendur.
Markmið útikennslu
Markmið útikennslu eru margvísleg. Í útinámi kynnast nemendur náttúrunni og þeirri menningu og samfélagi sem þeir búa í. Einnig er aukin hreyfing barna mikilvæg, meira þol og betri hreyfifærni. Nemendur öðlast betri félagslega færni, þeir eru í miðju atburðanna, læra um lýðræðisleg vinnubrögð, að eiga samskipti hver við annan og taka ábyrgð. Annar kostur er sá að skilningur nemenda á náttúrunni, vísindum og umhverfi eykst. Tekist er á við fjölbreytileg verkefni við raunverulegar aðstæður. Aukin einbeiting og ró eftir hressandi útiveru í fersku lofti og betri tengsl nemenda við viðfangsefni kennslunnar vegna fjölbreyttari kennslu og námsaðferða eru einnig góðir kostir.
Aðalnámskrá grunnskóla á Íslandi
Í Aðalnámskrá grunnskóla á Íslandi er rökstuðningur fyrir útikennslu:
Kákasushlynur
Kákasushlynur (fræðiheiti: Acer cappadocicum ) er lauftré af ættkvísl hlyna. Það vex í Asíu frá mið-Tyrklandi til suðvestur-Kína. Hann verður um 20 til 30m hár.
Páfastóll
Páfastóll varð til á fyrstu öldum kristninnar. Vatíkanið aftur á móti varð ekki til sem stjórnareining fyrr en með Lateran-samningnum við stjórn Benitos Mussolinis árið 1929. Sem biskup Rómaborgar starfar þó páfinn einnig sem æðsta vald yfir Vatíkaninu, hinu geistlega borgríki.
Hulda Vigdísardóttir
Hulda Vigdísardóttir (f. 1994) er íslenskur málfræðingur, þýðandi, útgefandi og fyrirsæta.
Vorið 2013 útskrifaðist hún frá Menntaskólanum í Reykjavík og tveimur árum síðar brautskráðist hún með B.A.-próf í íslensku og þýsku frá Háskóla Íslands. Ári síðar, í október 2016, lauk hún meistaraprófi þaðan í íslenskri málfræði, þá 22 ára. Hulda er dóttir Vigdísar Hjaltadóttur og Steingríms Gunnarssonar.
Hulda tók þátt í Ljósmyndakeppni Íslands 2012–2013, raunveruleikaþætti á Skjá einum. Hulda hafnaði í 2. sæti.
Árið 2018 gaf Hulda út íslenska þýðingu ævintýrsins um hnotubrjótinn og músakónginn eftir E. T. A. Hoffmann og var það í fyrsta sinn sem verkið kom út á íslensku.
Hulda var krýnd Queen Beauty Iceland 2020 í Miss Universe Iceland og keppir fyrir Íslands hönd í Queen Beauty Universe.
Ígulker
thumb|right|Kynfæri (hrogn) ígulkers Ígulker (eða sæegg) (fræðiheiti: Echinoidea) eru flokkur sjávarlífvera með harðar samvaxnar plötur alsettar broddum. Þau eru skrápdýr eins og krossfiskar og sæbjúgu og eru fimmgeislótt eins og önnur skrápdýr og hafa hundruð lítilla blaðkna sem þau nota til að hreyfa sig. Broddar ígulkerja eru vanalega 1 - 2 sentimetrar á lengd og eins til tveggja millimetra þykkir og ekki mjög beittir. Algengir litir ígulkerja eru svartir og grænir tónar, ólívugrænir, brúnir, fjólubláir og rauðir. Skel þeirra er kúlulaga alsett broddum. Skel fullorðinna dýra er venjulega 3 til 10 sentimetrar í þvermál.
Lifnaðarhættir
Aðalfæða ígulkerja er þörungar. Við vissar aðstæður til dæmis þegar dýrum sem lifa á ígulkerjum fækkar þá geta ígulker fjölgað sér mikið og raskað vistkerfi sjávar með því að útrýma öðrum lífverum á sjávarbotninum.
Kynfæri ígulkerja eru étin hrá eða soðin.
Adelges viridana
Adelges viridana er skordýr í ættinni Adelgidae sem var lýst af Cholodkovsky 1896. Í sænska gagnagrunninum Dyntaxa er hún undir nafninu Cholodkovskya viridana, en samkvæmt Catalogue of Life er tegundin í ættkvíslinni Adelges. Tegundin kemur fyrir í Svíþjóð.
EV7 Sólarleiðin
thumb|right|Kort sem sýnir Sólarleiðina. EV7 Sólarleiðin er 7.409 km löng EuroVelo-hjólaleið frá Nordkapp í Noregi til Möltu í Miðjarðarhafinu. Leiðin liggur um níu lönd, Noreg, Finnland, Svíþjóð, Danmörku, Þýskaland, Tékkland, Austurríki, Ítalíu og Möltu.
Bóholhaf
thumb|right|Kort af Bóholhafi Bóholhaf eða Mindanaóhaf er hafsvæði í Kyrrahafi milli Filippseyjanna Visajaeyja í norðri og Mindanaó í suðri. Hafið tengist Filippseyjahafi í norðaustri um Surigao-sund, Camotes-hafi í norðri um Caniago-sund og Cebu-sund, og Súluhafi í suðvestri um sund milli Negroseyja og Zamboanga-skaga.
Hrafnhildur Inga Sigurðardóttir
Hrafnhildur Inga Sigurðardóttir (fædd 1946) er íslenskur myndlistamaður sem fæddist að Vestur-Sámsstöðum í Fljótshlíð og ólst þar upp. Mestan hluta ævinnar bjó hún í Reykjavík en býr nú bæði í Garðabæ og á Sámsstaðabakka.
Myndir Hrafnhildar lýsa skýjafari, veðurfari og sjólagi. Hún notar eingöngu olíumálningu í verk sín. Heimaslóðir hennar í Fljótshlíðinni veita henni mikinn innblástur en Hrafnhildur er mikið náttúrubarn eins og myndverk hennar sýna og oft málar hún verkin út frá broti minningar frá ferðum hennar um Ísland. Vatn kemur fram á flestum myndum hennar, til dæmis sem foss, lækur, gjá eða kviksyndi. Oft á myndum hennar læðist lítið ljósbrot í gegnum drungalegt veðurfarið og það má túlka á ýmsa vegu.
Nám
Hrafnhildur stundaði myndlistarnám við Myndlistarskóla Reykjavíkur 1978 og 1979 og Listaháskóla Íslands 1980 – 1984 og lauk þaðan prófi í grafískri hönnun. Árin 1999 – 2000 bætti hún við sig námi í olíumálun í Myndlistarskóla Kópavogs.
Ferill
í fimmtán ár rak Hrafnhildur eigin auglýsingastofu en nú starfar hún aðeins sem listamaður. Hún hefur meðal annars haldið tíu einkasýningar, þar á meðal í Hafnarborg árið 2007, Artótekinu 2012 og tekið þátt í samsýningum um nokkurra ára bil eða samtals sjö enn sem komið er, bæði á Íslandi og erlendis. Meðal samsýninga sem hún hefur tekið þátt í er í Grósku þar sem þemað var bernskan. Verk Hrafnhildar þar hét Þriggja vikna og er af Fimmvörðuhálsgosinu sem náði því að verða þriggja vikna. Ein af einkasýningum Hrafnhildar hét Hvar áttu heima? og var haldin í Gallerí Fold. Nafnagiftin varð til vegna ófárra ferða hennar milli Fljótshlíða og Garðabæjar en stundum vissi Hrafnhildur hreinlega ekki á hvorum staðnum hún væri. Þema þessarar sýningar var eins og undanfarin ár, íslenskt veðurfar, skýjafar, eldgos og sjólag.
Árið 2007 var hún valin Listamaður mánaðarins í Gallerí Lind og sýningar á Hótel Rangá árin 2003 og 2007. Árið 2011 komst Hrafnhildur í 32 manna úrslit í málverkasamkeppni Saatchonline en samkeppnin fólst í því að notendur vefjarins völdu milli tveggja listmálara sem stillt voru upp á móti hvor öðrum. Verk Hrafnhildar í keppninni kallast Skýjatjald.
Hrafnhildur er meðlimur í SÍM – sambandi íslenskra myndlistarmanna, Grósku, Félagi myndlistarmanna í Garðabæ og Álftanesi, SÁM og sat í stjórn FÍT, félagi íslenskra teiknara. Árið 2004 dvaldi hún í listamannaíbúð Skandinaviska Foreningen í Róm en hún hefur einnig dvalið í lista- og fræðimannsíbúðinni á Skriðuklaustri nokkrum sinnum.
Ole Lund Kirkegaard
Ole Lund Kirkegaard (29. júlí 1940 – 24. mars 1979) var danskur barna- og unglingabókahöfundur. Bækur hans hafa verið þýddar á fjölda tungumála, fengið verðlaun og kvikmyndir og leikrit hafa verið gerðar eftir þeim.
Bækur
Bókin Frække Friderik er myndabók sem Ole bjó til fyrir dóttur sína áður en hann varð barnabókahöfundur. Bókin var ekki gefin út fyrr en 2008 í Danmörku.
Rindlar
Rindlar (fræðiheiti: Troglodytidae) eru ætt spörfugla.
Tverfylki
thumb|300px|Tverfylki innan Rússlands
Tverfylki (rússneska: Тверска́я о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Tver. Íbúafjöldi var 1,353,392 árið 2010.
Sólheimar
Sólheimar er sjálfbært samfélag í Grímsnesi þar sem rúmlega 100 einstaklingar búa og starfa saman. Sólheimar voru stofnaðir árið 1930 af Sesselju Hreindís Sigmundsdóttur (1902 - 1974). Íbúar voru 111 árið 2015.
Byggðahverfið Sólheimar leggur áherslu á ræktun manns og náttúru. Rekin er félagsþjónusta á Sólheimum þar sem einstaklingum með fjölbreyttan bakgrunn er veitt tækifæri til atvinnu og starfsþjálfunar, búsetu, félags- og menningarstarfs.
Fjölbreytt starfsemi fer fram á Sólheimum svo sem rekstur skógræktar- og garðyrkjustöðva sem báðar stunda lífræna ræktun. Verslun og listhús, kaffihús og gistiheimili. Fjöldi listvinnustofa er á Sólheimum svo sem kertagerð, listasmiðja, keramik, vefstofa, jurtastofa og smíðastofa.
Kosningar í Bandaríkjunum 2020
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 3. nóvember árið 2020.
Menexenos (Platon)
Menexenos er sókratísk samræða eftir Platon.Viðmælendur eru þeir Sókrates og Menexenos.
Kjarninn í Menexenosi er löng útfararræða sem er skopstæling á þeirri sem Períkles flytur í riti Þúkýdídesar um Pelópsskagastríðið. Menexenos er sér á báti meðal verka Platons í þessu tilliti; samræðan sjálf þjónar þeim tilgangi einum að koma ræðunni að. Ef til vill af þeim sökum hefur verið dregið í efa að Menexenos sé ósvikin samræða Platons. Á hinn bóginn myndu flestir fræðimenn fallast á að hún sé ósvikin.
Lambakregða
Lambakregða er sjúkdómur sem leggst á ung lömb. Fullorðið fé getur verið smitberar. Helstu einkenni sjúkdómsins er að lömbin verða dauf og fylgja mæðrum sínum illa. Þá mæðast þau fljótt við áreynslu. Orsök veikinnar er hægfara lungnabólga af völdum sýkla sem eru ekki ósvipaðir lungnapestarsýklum en þó eru einnig aðrir sýklar sem valda veikinni.
Menexenos (Platon)
Það sem er ef til vill áhugaverðast við Menexenos er að hún er ein af fáum heimildum um aþenskar útfararræður, enda þótt hún sé skopstæling á slíkri ræðu.
Lambakregða
Sum lömb ná sér fljótt en önnur sýna enn veikina eftir að þau koma úr sumarhögum. Þau hósta og hafa gráleitt slím í vitum. Sjúkdómur þessi dregur lömbin þó sjaldan til dauða en aftur á móti verða þau rýr og næm gegn öðrum sjúkdómum.
Geislameðferð
Geislameðferð er meðferð í geislalækningum með orkumikilli jónandi geislun á kjörmeðferðarsvæði í því skyni að eyða krabbameinsæxlum eða meinvörpum. Línhraðall, sem er ein tegund eindahraðals, er notaðaður til að gefa ytri geislameðferð. Við innri geislameðferð eru notaðar geislavirkar samsætur. (Áður fyrr voru geislavirku samsæturnar radín-226 og kóbalt-60 oftast notaðar til geislameðferðar.) Yfirleitt er gefinn geislaskammturinn 2 Gy á kjörmeðferðarsvæði hvern virkan dag upp að 40 til 60 Gy heildargeislaskammti. Geislameðferð er gefin af geislafræðingum á Geislaeðlisfræðideild Landspítala.
Vertollur
Vertollur eða uppsáturgjald var gjald sem útvegsmenn urðu að greiða landeigendum fyrir aðstöðu (vergögn) í verstöðvum. Aðstaðan gat verið land undir verbúð, skipastöður, réttur til torf- og móskurðar, skiptivöllur, malir til fiskþurrkunar, grjóttak í fiskgarða og byrgi og hjallstæði. Algengast var fyrr á öldum að vertollur væri greiddur í fiski. Vertollar voru miðaðir við fjölda ára á áraskipum eða við fjölda skipsverja sem róa. Vertollar lögðust af þegar komið var fram á 20. öld og ríki og sveitarfélag fara að innheimta hafnargjöld.
Heimild
Saga sjávarútvegs á Íslandi, I. bindi
Nálastungur
thumb|200px|Myndin sýnir nálastungupunkta í hendi Nálastungulækningar er aðferð þar sem nálum er stungið í ákveðna punkta á húðinni. Nálastungur eru ekki byggðar á vísindalegri þekkingu og hafa ekki sýnt fram á að þær hafi lækningamátt. Nálastungur flokkast því undir gervivísindi.
Nauthólsvík
220px|thumb|Ylströndin í Nauthólsvík. thumb|Nauthólsvík úr lofti. Nauthólsvík er lítil vík norðan megin í Fossvogi suðvestanmegin við Öskjuhlíð. Víkin heitir eftir kotinu Nauthól sem stóð þar við rætur Öskjuhlíðar í landi Skildinganess. Í Nauthólsvík er skeljasandur og þar hefur verið vinsælt útivistarsvæði frá því eftir Síðari heimsstyrjöld þegar Reykjavíkurborg eignaðist landið. Áður hafði breski herinn tekið landið eignarnámi fyrir Reykjavíkurflugvöll og byggingar honum tengdar. Í Nauthólsvík var braggabyggð í stríðinu og hótel fyrir flugvallarfarþega.
Nálastungur
Þó að nálastungur hafi eitthvað verið notaðar í Kína til forna var það Maó Zedong, leiðtogi Kína, sem gerði nálastungur vinsælar á ný árið 1949 til að skapa nýjan sameiginlega menningargrunn í Kína og til að draga úr álagi á heilbrigðiskerfið.
Nauthólsvík
Í Nauthólsvík var áður fyrr vinsælt að stunda sjóböð en það lagðist af þegar mælingar leiddu í ljós mikla mengun vegna klóaks sem leitt var út í Fossvoginn. Slíkri losun var hætt á ofanverðri 20. öld og árið 2000 var Ylströndin opnuð í Nauthólsvík, lokuð, grunn vík þar sem heitt vatn er leitt út í sjóinn.
Í Nauthólsvík er vinsælt að stunda alls kyns vatnaíþróttir, svo sem sjósund, kajakróður, kænusiglingar, seglbrettasiglingar og kappróður. Siglingafélag ÍTR, Siglunes, Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey og Sportkafarafélag Íslands eru þar með aðstöðu, en auk þeirra er fjöldi íþrótta- og áhugamannafélaga með aðstöðu í og við Nauthólsvík.
Saga
Árið 1932 falaðist Íþróttasamband Íslands eftir lóð í Nauthólsvík til að gera þar sundskála og íþróttavelli. Árið 1936 var þar skipulagt íþróttasvæði með stórum íþróttaleikvangi, átta knattspyrnuvöllum og níu tennisvöllum. Kappróðradeild Ármanns hóf þá að reisa þar hús yfir tvo innróna kappróðrabáta sem félagið átti og hafist var handa við að gera skeiðvöll fyrir kappreiðar. Framkvæmdir við svæðið lögðust hins vegar alveg af þegar breska setuliðið á Íslandi tók það undir braggabyggð í tengslum við Reykjavíkurflugvöll. Á styrjaldarárunum var því farið að horfa til Laugardals sem framtíðarsvæðis fyrir íþróttaiðkun í Reykjavík.
Eftir styrjöldina var róðradeild Ármanns starfrækt í Nauthólsvík. Síðar bættist við bátaskýli Róðrarfélags Reykjavíkur. Siglunes, siglinga- og róðraklúbbur æskulýðsráða Reykjavíkur og Kópavogs, var stofnaður árið 1962 og vorið 1967 keypti klúbburinn síðarnefnda bátaskýlið sem þá átti að rífa og hóf þar starfsemi. Á 8. áratugnum var skýlið stækkað mikið og steyptur rampur frá húsinu að sjó.
Frá 1971 til 1983 voru hátíðahöld á sjómannadaginn haldin í Nauthólsvík, en 1984 var dagskráin flutt yfir í Reykjavíkurhöfn.
Cerastium dinaricum
Cerastium dinaricum er jurt af hjartagrasaætt. Hún þekkist frá einum stað í Slóveníu.
Rosalind Hursthouse
Rosalind Hursthouse (fædd 1943) er siðfræðingur og einkum þekkt fyrir kenningar sínar um dygðasiðfræði í anda Aristótelesar. Hursthouse er prófessor í heimspeki við háskólann í Auckland á Nýja Sjálandi. Hún kenndi áður við Open University í Bretlandi, University of California at Los Angeles í Bandaríkjunum og víðar.
Hursthouse hlaut M.A. gráðu frá háskólanum í Auckland og doktorsgráðu frá Oxford University, þar sem hún nam hjá G.E.M. Anscombe og Philippu Foot.
Bók Hursthouse Um dygðasiðfræði (On Virtue Ethics) er ein áhrifamesta málsvörn fyrir dygðasiðfræði í nútímanum. Hursthouse hefur einnig skrifað um siðfræði dýra í ritinu Ethics, Humans and Other Animals.
Blásveifgras
Blásveifgras (fræðiheiti: Poa glauca) er sveifgras sem vex í móum og melum norðarlega á norðurhveli jarðar. Blöðin eru mjó, stíf og langydd en punturinn er mjór en breiðir úr sér þegar á blómgun stendur. Á Íslandi er blómgun í júní og júlí. Algengt er að blásveifgras vaxi í þúfum eða toppum.
Andrarímur
Rímur af Andra jarli eru rímur ortar af skáldunum Hannesi Bjarnasyni presti og Gísla Konráðssyni bónda og voru þær gefnar út í Viðeyjarklaustri árið 1834. Rímur af Andra jarli urðu mjög vinsælar.
Til eru fornar rímur, Andra rímur, sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13). Hinar fornu Andra rímur voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. Í elsta varðveitta handriti af hinum fornu Andrarímum AM 604 b 4to er m.a. þessi vísa:
Skarðsmýrarfjall
Skarðsmýrarfjall er tæplega 600 metra fjall vestan Hellisheiðar og sunnan við Hengil. Við fjallið er Hellisheiðarvirkjun.
Lagarfljótsormurinn
thumb|Skipið sem ber nafn ormsins Lagarfljótsormurinn er vatnaskrímsli sem talið er, samkvæmt þjóðsögum, að lifi í Lagarfljóti. Ormsins er fyrst getið í annálum árið 1345 og má lesa um hann í þjóðsagnasafni Jóns Árnasonar. Segir sagan að ormurinn hafi í fyrstu verið lítill lyngormur, sem settur var á gullhring. Þannig átti gullið að vaxa. Þegar eigandi hringsins kom að nokkru síðar sá hún sér til mikillar skelfingar að ormurinn hafði stækkað gríðarlega en hringurinn ekki. Kastaði hún þá hringnum og orminum í Lagarfljót þar sem ormurinn hélt áfram að vaxa.
Í vatni eins og Lagarfljóti geta plöntuleifar sem hafa safnast saman og rotnað á vatnsbotninum myndað mýrargas og gosið upp í dökkum, bogamynduðum strók. Það er svipað fyrirbrigði og hrævareldar yfir mýrum. Það, ásamt því að í vatninu eru klapparhryggir sem vatn brýtur á kann að útskýra sögur um Lagarfljótsorminn.
Alþingiskosningar 1971
Alþingiskosningar 1971 voru kosningar til Alþingis sem fóru fram 13. júní 1971. Kosningaþátttaka var 90,4%. Þau stórtíðindi urðu að Viðreisnarstjórn Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks féll eftir tólf ára setu með þriggja þingmanna mun. Alþýðuflokkurinn fékk mikinn skell og missti þriðjung þingmanna sinna.
Í þessum kosningum buðu fram Samtök frjálslyndra og vinstri manna, klofningsframboð Hannibals Valdimarssonar vegna andstöðu við að Alþýðubandalaginu yrði breytt úr kosningabandalagi í stjórnmálaflokk. Samtökin fengu fimm þingmenn.
Framboðsflokkurinn, háðframboð ungs fólks sem gerði grín að hinum framboðunum og lagði fram stefnumál sem voru út í hött, fékk um 2% fylgi á landsvísu en það bauð fram í þremur kjördæmum. Eitt af slagorðum framboðsins var „jarðgöng í hvern hrepp!“. Meðal frambjóðenda voru Gunnlaugur Ástgeirsson, bróðir Kristínar Ástgeirsdóttur sem síðar sat á þingi fyrir Kvennalistann, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, síðar þingkona fyrir Þjóðvaka og Samfylkinguna, og Jörmundur Ingi Hansen, síðar allsherjargoði.
Stjórnarmyndun
Samtök frjálslyndra og vinstri manna þóttu vera sigurvegarar kosninganna. Eftir mánaðar þóf tókst að mynda ríkisstjórn Alþýðubandalags, Framsóknarflokks og Samtakanna undir forsæti Ólafs Jóhannessonar, formanns Framsóknarflokksins. Stjórnin hafði tveggja þingmanna meirihluta og tók við völdum 14. júlí. Stjórnin tókst á við útfærslu landhelginnar í 50 mílur og erfiðleika í efnahagsmálum. Vestmannaeyjagosið 1973 bætti ekki úr skák. Verðbólga fór af stað og þegar grípa þurfti til erfiðra aðgerða í efnahagsmálum drógu Hannibal og þrír aðrir þingmenn Samtakanna stuðning sinn við ríkisstjórnina til baka. 8. maí 1974 baðst Ólafur Jóhannesson lausnar fyrir ráðuneyti sitt.
Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar: Forseti Alþingis var kjörinn Eysteinn Jónsson, Framsóknarflokki.
Tenglar
Kosningasaga
C (bókstafur)
C eða c (sé) er 3. bókstafurinn í latneska stafrófinu, en er ekki notaður í því íslenska.
Svæðisskipulag
Svæðisskipulag er skipulagsáætlun tveggja eða fleiri sveitarfélaga þar sem sett er fram sameiginleg stefna þeirra um byggðaþróun og þá þætti landnotkunar sem þörf er talin á að samræma vegna sameiginlegra hagsmuna hlutaðeigandi sveitarfélaga. Staðbundnar ákvarðanir um landnotkun skulu eingöngu teknar í svæðisskipulagi að því marki sem nauðsyn þykir til að tryggja sameiginlega hagsmuni hlutaðeigandi sveitarfélaga, til að útfæra landsskipulagsstefnu á hlutaðeigandi svæði eða vegna nauðsynlegrar samræmingar landnotkunar í fleiri en einu sveitarfélagi.
Skilyrði og framsetning
Svæðisskipulag skal taka til svæðis sem myndar heild í landfræðilegu, hagrænu og félagslegu tilliti og getur þannig tekið til heilla landshluta eða annarra stærri heilda. Við gerð svæðisskipulags skal byggt á markmiðum laga þessara og landsskipulagsstefnu. Stefnumörkun svæðisskipulags skal taka til a.m.k. tólf ára tímabils.
Svæðisskipulag skal sett fram í skipulagsgreinargerð. Þar skal koma fram rökstudd stefna sveitarfélaganna varðandi byggðaþróun ásamt umhverfismati svæðisskipulagsins. Að því marki sem tilefni er til að marka stefnu um staðbundnar ákvarðanir í svæðisskipulagi skal svæðisskipulag jafnframt sett fram á þemauppdráttum með greinargerð og/eða sérstökum skipulagsuppdrætti.
Í svæðisskipulagi skulu koma fram eftirfarandi atriði, eftir því sem við getur átt:
Feli svæðisskipulagið í sér stefnu um landnotkun skal hún rökstudd með vísun í þróun undanfarinna ára og líklega þróun um landnotkun, eftir því sem við á. Gera skal grein fyrir forsendum stefnu, samræmi við önnur markmið svæðisskipulagsins og hvernig staðið verður að framfylgd þess í einstökum málaflokkum.
Eingöngu ein svæðisskipulagsáætlun er áskilin en það er svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið. Í svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins skal ávallt mörkuð stefna um byggðarþróun, verslunarmiðstöðvar, samgöngur og vegakerfi, veitur, útivistarsvæði, náttúru­verndar­svæði, vatnsverndarsvæði og annað sem sveitarfélögin telja ástæðu til að afmarka sameiginlega stefnu um eða samnýta, svo sem sorpvinnslustöðvar, sorpurð­unarsvæði, efnistöku- og efnislosunarsvæði, hafnir og samfélagsþjónustu.
Very Bad Things
Very Bad Things er bandarísk glæpamynd frá árinu 1999 sem Peter Berg leikstýrði og skrifaði. Jon Favreau, Cameron Diaz, Christian Slater, Jeremy Piven, Daniel Stern og Leland Orser fara með aðalhlutverkin í myndinni.
Okotskhaf
thumb|right|Kort af Okotskhafi Okotskhaf er hafsvæði í Kyrrahafi milli skagans Kamsjatka, Kúrileyja, Hokkaídó, Sakalín og meginlands Asíu. Að japönsku eyjunni Hokkaídó undanskilinni eru allar strendur sem liggja að hafinu hluti af Rússlandi. Hafið heitir eftir bænum Okotsk þar sem Rússar hófu fyrst landnám við strendur Kyrrahafs.
Firefly
Firefly eru bandarískir vísindaskáldskapar-vestraþættir sem voru samdir af Joss Whedon. Ellefu þættir voru sýndir á FOX-sjónvarpsstöðinni í vitlausri röð haustið 2002 og seinustu þrír voru sýndir á Sci-Fi Channel sumarið 2003. FOX hætti við þættina vegna lélegs áhorfs. Þættirnar fjalla um Malcolm Reynolds árið 2517. Reynolds er fyrrverandi stríðshetja sem vinnur sem smyglari. Hann er skipstjórinn Firefly-geimskipinu Serenity og ferðast þar um sólkerfið ásamt áhöfninni sinni. Þættina skarta Nathan Fillion, Ginu Torres, Alan Tudyk, Morenu Baccarin, Adam Baldwin, Jewel Staite, Sean Maher, Summer Glau og Ron Glass í aðalhlutverkum.
Söguþráður
Í heimi Firefly-þáttana hafa Bandaríkin og Kína sameinast og myndað The Alliance. Vegna offjölgunnar varð mannfólkið að flytja frá Jörðinni og setjast að á öðrum plánetum sem var breytt til að hafa sama andrúmsloft og Jörðin. Kjarnapláneturnar eru ríkastar og hafa mestu tæknina á meðan flest mannfólkið varð að setjast að í fátækt á ytri plánetunum. Ytri pláneturnar vildu halda sjálfstæði sínu á meðan The Alliance vildi sameina allar pláneturnar sem leiddi til stríðs. Malcolm „Mal“ Reyndols barðist gegn The Alliance en hersveitir ytri plánetanna töpuðu stríðinu. Sex árum síðar vinnur Reynolds sem smyglari í sólkerfi undir einræðisstjórn The Alliance. Hann er skipstjóri Firefly-skipsins Serenity og áhöfn hans samanstendur af stríðsfélaga hans Zoe Washburne, eiginmanni hennar og flugmanni skipsins Hoban „Wash“ Washburne, sendifrúnni Inara Serra sem vinnur sem vændiskona og nýtur mikillar virðingar, málaliðinn Jayne Cobb og vélvirkinn Kaylee Frye. Þegar Mal og áhöfnin hans reyna smygla varningi sem The Alliance er á höttunum eftir reyna þau að fá farþega til að þykjast vera fraktskip. Farþegarnir sem koma um borð eru presturinn Derrial „Shepherd“ Book, læknirinn Simon Tam og systir hans River. Í ljós kemur að systkinin eru eftirlýst af The Alliance eftir að Simon braust inn á stofnun sem var gera tilraunir á heila Rivers sem leiddi til þess að hún hegðar sér undarlega. Mal leyfir systkinunum að vera umborð og gefur Simon stöðu sem læknir skipsins.
Þættir
1. Serenity
Tvöfaldur upphafsþáttur - Mal og áhöfn hans reyna að losa sig varning sem The Alliance er á höttunum eftir. Þau reyna að taka farþega til að þykjast vera fraktskip og taka umborð prestinn Derrial Book og systkinin Simon og River Tam sem eru eftirlýst af The Alliance.
Handrit og leikstjórn: Joss Whedon
- Serenity var síðasti þátturinn sem var sýndur á FOX.
2. The Train Job
- The Train Job var fyrsti þátturinn af Firefly sem var sýndur
3. Bushwacked
Mal og áhöfnin koma að strönduðu skipi sem var undir árás mannætuhóps sem kallast Reavers. En skipafloti Alliance handsamar þau og þurfa Simon og River að fara í felur. Á meðan er eitthvað að hjá eina manninum sem lifði árásina af.
Handrit og leikstjóri: Tim Minear
4. Shindig
Inara er ráðin af ríkum kúnna til að fylgja sér á flott ball. Mal mætir líka til að hitta mann vegna smyglvinnu en lemur kúnnan þegar hann gerir lítið úr Inöru. En þetta þýðir að Mal þarf að mæta kúnnanum í skylmingabardaga til dauða.
Handrit: Jane Espenson, Leikstjóri: Vern Gillum
5. Safe
Áhöfnin stoppar á plánetu einni til selja smyglaðar kýr. Þegar fógetinn kemur verður Book fyrir skoti. Á meðan rænir sveitafólk Simon og River en þegar River sýnir einkennilegan hæfileika telur fólkið hana vera norn.
Handrit: Drew Z. Greenberg, Leikstjóri: Michael Grossman
6. Our Mrs. Reynolds
Eftir að klára verkefni fyrir sveitaþorp eitt er Mal verðlaunað með því að vera gefinn eiginkona. Áhöfnin getur ekki hætt að gera grín að honum og konan hans Saffron virðist mjög fávís og hlíðin en ljós kemur að hún hefur eitthvað að fela.
Handrit: Joss Whedon, Leikstjóri: Vondie Curtis Hall
7. Jaynestown
Þegar áhöfnin kemur á plánetu fyrir verkefni komust þau að því að Jayne er hetja bærjarins. Mal ákveður að nota þetta tækifæri til ljúka verkefninu en yfirvöld plánetunnar eru ekki eins hrifinir af Jayne.
Handrit: Ben Edlund, Leikstjóri: Marita Grabiak
8. Out of Gas
Þegar vél Serenity bilar lendir áhöfnin í lífshættu. Við fáum að sjá í endurlitum hvernig Mal og Zoe fengu Serenity og hvernig þau mynduðu upprunalega áhöfnina (Wash, Kaylee, Inara og Jayne).
Handrit: Tim Minear, Leikstjóri: David Solomon
9. Ariel
Simon ræður áhöfnina til að hjálpa sér að koma River á spítala í Ariel sem undir yfirráðum The Alliance. Jayne sem er orðinn þreyttur á systkinunum slæst í liði með Alliance-fulltrúa til að handsama þau en fulltrúinn svíkur hann.
Handrit: Jose Molina, Leikstjóri: Allan Kroeker
10. War Stories
Wash verður öfundsjúkur út í vinnusamband Mals og Zoear og heimtar að fara með Mal að ljúka verkefni. En því míður handsamar gamall kúnni félagana og lætur pynta þá.
Handrit: Cheryl Cain, Leikstjóri: James Contner
11. Trash
Saffron snýr aftur og sannfærir Mal og áhöfnina að hjálpa sér að stela dýrmætum safngrip. Inara neitar að treysta henni.
Handrit: Ben Edlund og Jose Molina, Leikstjóri: Vern Gillum
- Trash var fyrsti þátturinn sýndur á Sci-Fi Channel.
Mal og Zoe fá sent lík af gömlum stríðsfélaga sem The Alliance er á höttunum eftir. Þau ákveða að flytja hann heim til fjölskyldunnar.
Handrit: Joss Whedon og Tim Minear, Leikstjóri: Tim Minear
13. Heart of Gold
Inara fær Mal og áhöfnina að hjálpa vinkonu sinni Nandi, sjálfstætt starfandi vændiskonu sem á í basli við ríkan landeiganda.
Handrit: Brett Matthews, Leikstjóri: Thomas J. Wright
- Heart of Gold var síðasti þátturinn af Firefly sem var sýndur.
14. Objects in Space
Saxhóll
thumbnail|Saxhóll er gígur. thumb|Saxhóll Saxhóll er gígur á vestanverðu Snæfellsnesi 9 km sunnan við Hellissand. Gönguleið liggur upp á gíginn og þaðan er gott útsýni.
Austurrískur skildingur
Austurrískur skildingur (þýska: Österreichischer Schilling) var gjaldmiðill notaður í Austurríki áður en evran var tekin upp árið 2002. Einn skildingur skiptist í 100 groschen. Við upptöku evrunnar var gengið fest í 1 EUR = 13,7603 ATS.
Almaty
Almaty (kasakska: Алматы) er stærsta borg Kasakstans. Almaty er líka fylki í Kasakstan, en borgin Almaty er fylki án staðarrar eins og Medeú og Sjimkent, sem liggja í Almatyfylkinu. Orðið „Almaty“ eða gamla orðið „Alma-Ata“ þýðir „faðir epla“.
Gullfótur
Gullfótur er þegar að baki gjaldmiðils er gullforði þannig að sérhver peningaseðill eða mynt er í reynd ávísun á tiltekið magn af gulli.
Taka má dæmi af ríki sem á eitt tonn af gulli og gjaldmiðill þess, skildingar, er á gullfæti. Ef hver skildingur er ávísun á eitt gramm af gulli getur þetta ríki ekki gefið út meira en milljón skildinga, nema það eignist meira gull vegna þess að eitt tonn er jafnt og milljón grömm. Þetta hefur ýmsa kosti, til dæmis er loku fyrir það skotið að ríkið prenti endalaust af skildingum og valdi þannig mikilli verðbólgu, að minnsta kosti svo framarlega sem ríkið tekur gjaldmiðil sinn ekki af gullfætinum. Ef nágrannaríki þess hefur sinn gjaldmiðil einnig á gullfæti er auðvelt að reikna út gengi gjaldmiðlanna tveggja. Ef gert er ráð fyrir að í því ríki séu notaðir dalir og hver dalur sé ávísun á tvö grömm af gulli, þá er augljóst að hver dalur er tvöfalt meira virði en skildingur og gengið hlýtur að endurspegla það.
Áður fyrr var mjög algengt að gjaldmiðlar væru á gullfæti. Af ýmsum ástæðum hefur verið horfið frá því. Helsti kosturinn við gullfót er ósveigjanleikinn sem til dæmis kemur í veg fyrir óhóflega seðlaprentun. Þessi ósveigjanleiki er jafnframt einnig helsti gallinn við gullfót. Einnig er það galli að gull er í eðli sínu gagnslítill málmur, einna helst nytsamlegur í skrautmuni og erfitt að sjá hvers vegna verðmæti slíkra muna ætti að vera hornsteinn allrar efnahagsstarfsemi. Þá geta sveiflur í framboði á gulli, til dæmis þegar nýjar námur finnast, valdið óþarfa sveiflum í verðlagi.
Meðan gjaldmiðlar voru flestir á gullfæti voru mikilvægustu eignir seðlabanka gullforði. Það er liðin tíð þótt flestir seðlabankar eigi enn eitthvað af gulli. Nú er mikilvægasta eign Seðlabanka Íslands gjaldeyrisforði landsmanna, sem varðveittur er einkum sem erlend verðbréf og innstæður hjá erlendum bönkum og sjóðum. Í lok ársins 2001 átti Seðlabanki Íslands 61.558 únsur (1.915 kg eða tæp tvö tonn) af gulli sem metnar voru á 1.752 milljónir króna. Gullið er að mestu leigt út gegn gjaldi. Þetta er mjög lítill hluti af heildareignum bankans. Á sama tíma voru erlendar eignir hans um 37 milljarðar króna af 116 milljarða króna heildareignum og eigið fé var um 34 milljarðar króna.
Silfurfótur er hliðstæður gullfæti og margar aðrar tilraunir hafa verið gerðar með góðmálma og vörur sem undirstöðu gjaldmiðla. Nú tíðkast hins vegar að styðjast við gjaldmiðla sem byggja eingöngu á ákvörðun tiltekins ríkis um að þeir skuli vera gjaldgengir í því ríki. Það fyrirkomulag hefur verið kallað fótalaust fé (e. fiat money, alls óskylt samnefndum ítölskum bílaverksmiðjum). Fótalaust fé byggir eingöngu á trausti manna á þessu tiltekna ríki og stofnunum þess, sérstaklega seðlabanka. Einkum skiptir máli hvaða trú menn hafa á því að útgáfu á gjaldmiðlinum verði stillt í hóf. Síðasti gjaldmiðill sem verulegu máli skiptir fór endanlega af gullfæti 15. ágúst árið 1971 þegar Richard M. Nixon Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að ríkið myndi ekki lengur skipta á gulli og dollurum.
Upphaf gullfótsins
Undir alþjóðlegum gullstaðli gullfótsins, var magn peninga í hverju landi ákvarðað með aðlögunarferli sem kallast. Gullflæðiskenninginin um greiðslujöfnuð er sjálfvirkt flæði mynstur milli landa sem jafnar greiðsluhalla. Kenningin segir að þau lönd sem eru með jákvæðan viðskiptajöfnuð, eru að flytja inn gull í skiptum fyrir útflutning, en lönd með neikvæðan viðskiptajöfnuð flytja út gull í skiptum fyrir innflutning. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er jákvæður, þá veldur aukning í gulli verðbólgu sem hækkar verð og gerir innflutning samkeppnishæfari. Í löndum þar sem viðskiptajöfnuður er neikvæður, þá veldur rýrnun á gulli verðhjöðnun sem lækkar verð og gerir útflutning samkeppnishæfari á alþjóðavettvangi.
Fyrri heimsstyrjöldin
Á nítjándu öld stöðvuðu stjórnvöld með ófullnægjandi skatttekjur ítrekað breytinguna á gullfótinn. Klassíski gullfóturinn var á hátindi sínum í lok árs 1913, en fyrri heimsstyrjöldin neyddi mörg lönd til að fresta því að fara á hann, eða yfirgefa hann. Vegna áhlaups á pundið settu Bretar gjaldeyrishöft, sem veikti staðalinn umtalsvert. Breytingin var ekki stöðvuð með lögum, en gullverð gegndi ekki lengur því hlutverki sem það gerði áður. Verð í Bandaríkjunum og Bretlandi tvöfaldaðist, þrefaldaðist í Frakklandi og fjórfaldaðist á Ítalíu. Jafnvel þó að evrópsk verðbólga hafi verið hærri en bandarísk verðbólga, þá sveiflaðist gengið minna. Fyrir vikið lækkaði kostnaður á bandarískum vörum í samanburði við kostnaðinn í Evrópu. Kerfið gat ekki brugðist nógu fljótt við þessum mikla viðskiptahalla og afgangi á greiðslujöfnuði. Þá var komið nýtt og breytt heimskerfi þar sem verð á vinnuafl var ekki hreyfanlegt, sem veldur því að markaðir hegða sér ekki eins og áður. Verðið náði ekki  jafnvægi þegar kreppan mikla varð, sem varð til þess að kerfið lamaðist algjörlega.
Árið 1928 hafði gullfóturinn hins vegar nánast verið endurreistur, þó að flest lönd hafi tekið upp gullskiptastaðal, sem bætti við gullforða seðlabanka sinna með gjaldmiðlum sem hægt var að breyta í gull á stöðugu gengi vegna hlutfallslegs skorts á gulli.
Seinni heimsstyrjöldin
Þar sem gjaldmiðlar annarra landa voru fastir miðað við dollara, var hlutverk gulls mjög takmarkað. Mörg lönd héldu gullforða og notuðu gull til að gera upp reikninga. Þá vildu þeir gera upp skuldir í öðrum gjaldmiðlum, þar sem Bandaríkjadalur var eftirsóknaverðastur. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var stofnaður til að aðstoða við gengisferlið og aðstoða lönd við að viðhalda föstu gengi. Þrátt fyrir að flest lönd hafi skilgreint gjaldmiðla sína í dollurum, settu sum lönd viðskiptahömlur til að vernda forða sinn og gengi. Þar af leiðandi voru gjaldmiðlar flestra landa í meginatriðum óbreytanlegir. Gjaldeyrishöftunum var aflétt í kringum árið 1950, og gull varð þá verulegur hluti af alþjóðlegum fjármálauppgjörum.
Bretton Woods kerfið
Gullfætinum var viðhaldið samkvæmt Bretton Woods, alþjóðlega peningamálasamningnum sem var settur árið 1944. Upphaflega var hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að vera eftirlitsaðili með Bretton Woods fastgengiskerfinu sem komið var á eftir fundinn í Bretton Woods. Allir gjaldmiðlar aðildarríkja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru með fast gengi gagnvart bandaríkjadal, samkvæmt því kerfi sem var þá tryggt með gullfót. Breski hagfræðingurinn John Maynard Keynes og bandaríkjamaðurinn Harry Dexter White, voru helstu arkitektar Bretton Woods-kerfisins. Keynes lagði til að stofnaður yrði alþjóðlegur seðlabanki til að hafa umsjón með nýja kerfinu, sem hefði þá heimild til að prenta seðla.
Endir gullfótssins
Bretton Woods samkomulagið endaði árið 1971 vegna hagsmuna árekstra stórþjóðana. Upp úr 1970 varð neikvæður viðskiptajöfnuður í Bandaríkjunum sem var þá í fyrsta skipti á tuttugustu öldinni. Fjárfestar byrjuðu þá að missa trú á bandarísk stjórnvöld sem leiddi til gríðarlegrar fjármálakreppu í landinu. Einnig voru þær skuldbindingar sem Bandaríkin gerðu árið 1944 (Bretton Woods) ekki að standast. Undir stjórn Charles de Gaulle sem var Frakklandsforseti fram til ársins 1970, þá minnkaði Frakkland gjaldeyrisforðan sinn í dollurum og skipti þeim fyrir gull við Bandaríkin. Það dró þá úr efnahagslegum áhrifum að utan. Evrópskir seðlabankar fóru að innleysa dollara tengd hlutabréf og fengu greitt í gulli sem dróg úr verðbólgu í Bandaríkjunum. Í fyrsta skipti í sögunni varð dollarinn að sjálfstæðum gjaldmiðli, án tengingar við gull. Þessi ákvörðun var staðfest á fundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (International Monetary Fund) sem fór fram í Jamaíku árið 1973. Þessi breyting varð til þess að alþjóðlega peningakerfið byggðist á flotgengi.
Heimildir
https://www.visindavefur.is/svar.php?id=59241
Reykingabann
thumb|250px|„Reykingar bannaðar“.
Reykingabann er bann við reykingum á opinberum stöðum og vinnustöðum. Reykingar eru bannaðar í mörgum löndum á opinberum stöðum eins og veitingahúsum og börum, einnig í almenningssamgöngutækjum eins og strætisvögnum og flugvélum.
Takmark reykingabanns er að koma í veg fyrir áhrif óbeinna reykinga sem eru taldar stuðla að hjartasjúkdómum, krabbameinum,  lungnaþembu og fleiri sjúkdómum. Reykingabönn geta líka dregið úr eldhættu og sprengihættu þar sem sprengiefni eru handleikin, aukið hreinlæti þar sem matur er búinn til, dregið úr magni rusls, minnkað orkunotkun loftræstikerfa og stuðlað að því að reykingamenn hætti reykingum.
Reykingabann á opinberum stöðum á Íslandi gekk í gildi árið 2007.
Takmörkuð runa
Takmörkuð runa er runa þar sem sérhver liður rununnar er endanleg tala. Runan (an) er sögð takmörkuð ef til er rauntala M, þ.a. |an| ≤ M fyrir öll n. Runa, sem ekki er takmörkuð, kallast ótakmörkuð runa.
Þrýstingur
Þrýstingur í eðlisfræði er kraftur á flatareiningu. SI-mælieining þrýstings er paskal, táknuð með Pa. Loftþrýstingur, sem fyrr nefndist loftvægi, er mældur með loftvog. Í veðurfræði er loftþrýstingur gefinn í hektópaskölum (hPa) sem er jafngilt einingunni millibari (mb).
Gljávíðiryðsveppur
Gljávíðiryðsveppur (fræðiheiti: Melampsora laricis-pentandrae) er sveppategund sem var lýst af Heinrich Klebahn 1897. Sveppurinn leggst á ösp og er með lerki sem millihýsil. Hann fannst fyrst við Höfn í Hornafirði árið 1994 og breiddist þaðan út. Nú finnst hann víðast þar sem gljávíðir er ræktaður, og hefur verið skráður á Vesturlandi, Austurlandi og Suðurlandi. Gljávíðiryðsveppur hefur ekki enn fundist á lerki á Íslandi.
Fólksflutningar
hægri|thumb|260x260dp|Aðflutningur og brottfluttningur milli svæða árið 2011: Fleiri koma en fara(blár),Fleiri fara en koma(appelsínugulur), stöðugt (grænt), og engin gögn (grátt) Fólksflutningar eru ferðir fólks frá einum stað til annars með það í huga að setjast varanlega að á nýja staðnum. Oft flytur fólk um langa vegu og frá einu landi til annars en einnig getur verið um innri flutninga fólks að ræða og er það ríkjandi formi á heimsvísu. Fólk sem flytur á nýjar slóðir getur verið einstaklingar, fjölskyldur eða stórir hópar
Til fólksflutninga teljast ekki hirðingjar sem reika um enda er för þeirra bundin við árstíðir og ekki er ætlun þeirra að setjast að annars staðar. Einnig teljast tímabundnar ferðir fólks eins og ferðalög, pílagrímsferðir og vinnuferðir ekki fólksflutningar vegna þess að ekki er stefnt að því að setjast að nema um stundarsakir.
Holtskirkja
Holtskirkja er kirkja í Holti í Önundarfirði.
Sacchiphantes
Sacchiphantes er ættkvísl af skordýrum sem var lýst af Curtis 1844. Sacchiphantes er í ættinni Adelgidae.
Harnarlykill
Harnarlykill (fræðiheiti Primula involucrata) er blóm af ættkvísl lykla.
Sacchiphantes
Ættkvíslin inniheldur bara eina tegund; Sacchiphantes abietis.
Skák
thumb|250px|Nöfn manna talin frá vinstri: Kóngur, hrókur, drottning, peð, riddari og loks biskup
Skák eða tafl er borðspil, sem tveir leikmenn (skákmenn) spila með 32 taflmönnum á taflborði, sem skipt er í átta reiti að lengd og átta að breidd, eða samtals 64 reiti. Þeir sem tefla kallast skákmenn, en þeir sem ná tilteknum árangri í viðurkenndum skákmótum geta hlotið titlana FIDE-meistari (FM, FIDE master), alþjóðlegur meistari (IM, international master) og stórmeistari (GM, grand master).
Pýtonar
Pýtonar (fræðiheiti: Pythonidae), einnig kallaðar pýtonslöngur, eru ætt slanga.
Úrdú
Úrdú er staðlað málsnið af indóevrópska tungumálinu hindí-úrdú. Úrdú er ríkismál Pakistan ásamt ensku. Úrdú er líka talað víða á Indlandi og er opinbert tungumál í fimm fylkjum. Úrdú á rætur að rekja til mállýskunnar kariboli, afbrigði af hindí sem varð til í Delí. Úrdú hefur orðið fyrir áhrifum frá m.a. persnesku, arabísku og tyrkneskum tungumálum í að minnsta kosti 900 ár. Ættjörð úrdú er í Uttar Pradesh í Norður-Indlandi en þar þróaðist tungumálið á tíma konungsríkisins Delí (1206–1527) og Mógulveldisins (1526–1858).
Skák
Tölvur vinna menn með yfirburðum í skák. Upphaflega þurfti sérsmíðaðar ofurvölvur, en nú duga hefðbundnar tölvur eða jafnvel snjallsímar. Gó er talinn erfiðari leikur, og til eru forrit sem vinna menn í þeim leik, og í seinni útgáfu af AlphaGo, Alpha Zero nær sama forritið yfirburðum í mörgum leikjum, þ.m.t. skák og gó. Sjá á síðunni um Gó (og kafla að neðan).
Manngangurinn
Ákveðnar reglur eru um mannganginn. Taflmennirnir hafa sína hæfileika varðandi hvert þeir geta farið og hve langt. Helstu reglurnar varðandi manngang eru þó þessar (ekki tæmandi):
Úrdú
Úrdú er skiljanlegt hindímælendum í Indlandi. Tungumálin hafa sameiginlegan uppruna og hljóð- og málfræði þeirra eru svo svipuð að þau eru oft flokkuð sem eitt tungumál. Munirnir á tungumálunum eru ekki miklir og snúast aðallega um ritkerfi og orðaforða: persneska stafrófið er notað til að skrifa úrdú og tæknileg orð eru oftast úr persnesku eða arabísku þar sem á hindí er devanagari notað og tækniorð eru að mestu leyti úr sanskrít. Samt sem áður eru mörg orð úr arabísku, persnesku og sanskrít í báðum tungumálunum og flestir málfræðingar telja þau tvö staðalform af sama tungumálinu.
Skák
Kóngur
Kóngurinn er einstakur því skákinni lýkur með sigri annars skákmannsins, þegar hann hótar að drepa kóng hins í næsta leik og engin undankoma er möguleg. Hvor spilari fær einn kóng og kóngurinn getur eingöngu hreyft sig um einn reit í einu en getur þó farið í allar áttir. Kóngur geta aldrei staðið á reitum sem valdaðir eru af hinum kónginum.
Úrdú
Vegna trúarlegrar þjóðernisstefnu telja mælendur úrdú og hindí tungumálin fullkomlega aðgreind tungumál þó að sú sé ekki raunin.
Skák
Drottning
Drottningin er einstök eins og kóngurinn og er metin upp á níu stig því að hún getur hreyft sig í allar áttir og eins langt og hún kemst. Hvor spilari fær eingöngu eina drottningu í hverju skákspili og skal hún staðsett á d1 hjá hvítum en d8 hjá svörtum. Þumalputtareglan er sú að drottningin skal alltaf byrja á reit af sama lit og hún er.
Hrókur
Hrókurinn er staðsettur í hvoru horni í sömu línu og kóngurinn og er hann metinn upp á fimm stig. Hann hreyfir sig í beina línu í allar áttir eins langt og almennar reglur leyfa. Hvor spilari fær tvö stykki af þeim og eru þeir venjulega notaðir í miðtafli eða endatafli. Við hrókeringu getur kóngurinn, ef enginn maður er milli hans og annars hvors hróksins fært kónginn tvo reiti í átt til þess hróks og sett hrókinn við hliðina á kónginum, ef kóngurinn fer á g1/g8 fer hrókurinn á f1/f8 en ef kóngurinn fer á c1/c8 fer hrókurinn á d1/d8. Í sumum stöðum er óleyfilegt að hrókera, t.d. ef kóngi eða hróki hefur verið leikið áður eða kóngur stendur í skák. Á ensku heitir hrókurinn rook. Við skráningu skáka stendur H fyrir hrók í íslenskri skráningu en í enskri er það R. Mögulegt er að máta með einungis kóng og einum hróki gegn einungis kóngi.
Riddari
Riddarinn er metinn á þrjú stig eins og biskupinn en aðferðin sem hann notar til að hreyfa sig eru einstakar og getur hann hótað að drepa annan skákmann án þess að sami skákmaðurinn geti drepið hann til baka nema skákmaðurinn sé riddari líka. Hreyfingar riddarans eru L-laga og byggjast á því að riddarinn getur hreyft sig um einn reit upp eða niður og síðan 2 reiti annaðhvort til hægri eða vinstri...eða öfugt. Það skiptir engu máli þótt að aðrir skákmenn séu á þessum reitum þar sem riddarinn hefur þann eiginleika að hoppa á reitinn sem hann lendir á. Hver spilari fær tvo riddara og er hvor þeirra staðsettur á milli hróks og biskups.
Peð
Peðin eru hermenn og skjöldur æðri skákmanna skákborðsins en hvert þeirra er metið á eitt stig, hver spilari fær 8 peð og er þeim dreift á línuna fyrir ofan hina skákmennina í liðinu. Peð geta eingöngu hreyft sig upp skákborðið í beina línu (nema þegar þau drepa) og aðeins um einn reit í einu, nema í fyrsta leik þeirra, þá getur spilari valið um hvort þau fara áfram um einn reit eða tvo reiti. Reglurnar um hvernig peð drepa eru hins vegar öðruvísi en gengur og gerist hjá öðrum skákmönnum, þau geta eingöngu drepið á ská upp. Peð hafa líka þann eiginleika að ef þau komast alla leið á efstu línu skákborðsins, þá má breyta þeim í drottningu, hrók, riddara eða biskup.
Framhjáhlaup
Framhjáhlaup (e., fr. en Passant) felst í því að ef peð færir sig fram um 2 reiti í fyrsta leik og lendir við hliðina á peði af andstæðum lit, þá má það peð drepa nýhreyfða peðið með því að hreyfa sig ská og lenda á reitum sem það fór yfir. Eingöngu má framkvæma þessa hreyfingu strax í næsta leik. Þessi leikur er almennt viðurkenndur í helstu skákmótum og er hluti af skákreglunum.
Hrókun
Hrókun er framkvæmd með því að hreyfa kónginn um tvo reiti til hægri eða til vinstri og síðan kemur hrókurinn hinu megin við kónginn. Samkvæmt reglunum má enginn skákmaður vera á milli kóngsins eða hróksins, reitirnir á milli mega ekki vera valdaðir af skákmönnum af öðrum lit, hrókurinn eða kóngurinn valdaðir og þar að auki má hvorki kóngurinn né hrókurinn að hafa hreyft sig áður. Ef að hrókurinn er færður fyrstur er hrókunin ógild, hann talinn hafa fært sig og ekki er hægt að draga hreyfinguna til baka.
Stutthrókun
Stutthrókun einkennist af því að hrókað er með kónginum og hróknum sem er á kóngsvæng. Kóngurinn fer þá tvo reiti til hægri og hrókurinn á kóngsvæng fer til vinstri um tvo reiti.
Kóngi ógnað
Þegar sagt er orðið „skák“ er verið að meina að hreyfður hefur verið skákmaður sem síðan ógnar kóng af andstæðum lit og hótar því að drepa kónginn ef ekkert er gert í því. Það fyrsta sem spilari gerir þegar kóngurinn hans lendir í skák, er að koma honum úr hættunni, sé það ekki gert endar leikurinn í máti. Spilari má ekki gera neitt annað en að koma kónginum úr hættunni, annars er talið að hann hafi gefist upp. Þegar kónginum er ógnað er hægt að íhuga eftirfarandi aðgerðir:
Mát
Mát felst í því að spilara tekst að loka af kónginn í hinu liðinu svo að hann verði drepinn í næsta leik og það sé ekkert sem hægt er að gera til að koma í veg fyrir það. Kóngurinn er þó aldrei drepinn heldur er leiknum lokið þegar sú staða kemur upp.
Pattmát
Pattmát (venjulega bara kallað patt) er í raun og veru ekki mát, heldur er leikurinn skráður sem jafntefli. Staðan er þá þannig að annar hvor spilarinn getur alls ekki hreyft einn einasta skákmann og kónginum er ekki hótað af taflmanni af andstæðum lit.
Jafntefli
Jafntefli getur komið upp í pattmáti eða þegar ekki er hægt að ljúka leiknum með máti. Samkvæmt FIDE, þá er jafntefli þegar 50 leikir hafa verið leiknir án þess peði hafi verið leikið, né taflmaður drepinn. Þriggja leika reglan segir að skákin sé jafntefli þegar sama staðan á taflborðinu hefur komið upp þrisvar sinnum, en skákmaður verður þá að krefjast jafnteflis áður en hann leikur næsta leik, annars fellur reglan úr gildi. Stórmeistarar semja stundum um jafntefli eftir fáeina leiki án þess að reyna að tefla til vinnings, en slíkt kallast stórmeistarajafntefli.