cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gordianus 3.
Snemma á árinu 238 gerðu íbúar skattlandsins Africu uppreisn gegn Maximinusi Thrax, keisara, og hylltu feðgana Gordianus 1. og Gordianus 2. sem keisara. Öldungaráðið í Róm viðurkenndi feðgana sem keisara en uppreisnin var engu að síður kveðin niður eftir nokkrar vikur. Öldungaráðið bjóst í kjölfarið ekki við neinni miskunn frá Maximinusi Thrax, sem var þá á leiðinni til Rómar, og skipuðu tvo menn úr sínum röðum sem keisara, þá Pupienus og Balbinus, til þess að undirbúa vörn gegn Maximinusi. Almenningur í Róm var ekki ánægður með valið á keisurunum tveimur og krafðist þess að fá keisara úr Gordiönsku ættinni. Keisararnir sendu því eftir Gordianusi 3., sem þá var 13 ára gamall, og útnefndu hann undirkeisara (caesar). Maximinus Thrax var myrtur af eigin hermönnum áður en hann komst til Rómar og stuttu síðar voru Pupienus og Balbinus myrtir af lífvarðasveitinni í Róm. Í kjölfarið var Gordianus 3. hylltur sem keisari.
Kalmann
Kalmann er íslenskt karlmannsnafn.
Gordianus 3.
Vegna þess hve ungur Gordianus var þegar hann tók við keisaratitlinum var stjórn ríkisins að miklu leyti í höndum Timesitheusar, yfirmanni lífvarðasveitarinnar. Tilraun til valdaráns átti sér stað í Karþagó á árinu 240 þegar maður að nafni Sabinianus, landstjóri í Africu, var lýstur keisari. Fljótlega var þessi uppreisn þó kveðin niður af landstjóranum í Mauretaniu. Árið 241 þurfti Gordianus að grípa til hernaðaraðgerða gegn Gotum sem höfðu ráðist inn í Rómaveldi við Dóná. Gotarnir voru reknir aftur norður yfir Dóná, en þá þurfti keisarinn að bregðast við mun alvarlegri ógn frá Persíu. Sassanídar höfðu þá ráðist inn í Rómaveldi og Gordianus mætti þeim með herafla sinn árið 243. Upphaflega gekk Gordianusi vel að hrekja Sassanídana til baka en þá varð Timesitheus veikur og lést. Gordianus skipaði þá Philippus araba sem yfirmann lífvarðasveitarinnar en án aðstoðar Timesitheusar virðist Gordianus hafa misst stjórn á hernaðaraðgerðunum og Philippus gróf undan trausti hans á meðal hermannanna. Gordianus lést svo árið 244 en ekki er ljóst hverjar kringumstæðurnar voru. Heimildir segja ýmist að hann hafi fallið í bardaga eða að hann hafi verið drepinn af eigin hermönnum. Philippus var svo hylltur sem keisari að Gordianusi látnum.
Terre Adélie
thumb
Kirkjuvatn
thumb|Kirkjuvatn Kirkjuvatn er stöðuvatn í Færeyjum á Suðuroy og er 0,2 km að flatarmáli. Vatnið er staðsett norðan við bæjarfélagið Fámjin sem er á vesturhluta Suðureyjarinnar.
Tvö fjöll eru við Kirkjuvatn. Eitt þeirra er norðan við vatnið, heitir Knúkin og er 417 metra hátt en hitt er Mikla sem er austan við vatnið og er 469 metra hátt. Skammt frá til norðurs er hæsta fjall Suðureyjarinnar, Gluggarnir sem er 610 metra hátt.
Heimsborgarahyggja
Heimsborgarahyggja er hugmyndafræði þar sem stefnan er sú að allir einstaklingar hafa sömu réttindi og sömur reglur gilda fyrir alla, óháð kyni, útliti eða þjóðerni. Sameiginlegi þátturinn á að vera hið mannlega, ekki þjóðræna. Mannlegi þátturinn er mikilvægur og það á að fara eftir siðferðislegum viðmiðum og reglum, óháð landamærum og hugsanlegum lögum innan þeirra. Siðferðislegi ramminn sem við öll tilheyrum sem mannfólk með mannréttindi er mikilvægara en allt annað. Einnig á velferð fólksins að vera helsta markmiðið í aðgerðum innan heimborgarahyggjunnar, óháð þeim óheppilegu eða neikvæði afleiðingum sem slíkar aðgerðir gætu haft í för með sér fyrir aðra. Landamæri eru ekki mikilvæg í hugum heimsborgarahyggjusinna því við mannkynið og siðferðisviðmið okkar eru stórvægilegri.
Bjartmar Guðlaugsson
Bjartmar Anton Guðlaugsson (f. 13. júní 1952) er íslenskur tónlistarmaður, skáld og myndlistarmaður sem hóf að gefa út tónlist á níunda áratug 20. aldar. Lögin Súrmjólk í hádeginu (og Cheerios á kvöldin), Týnda kynslóðin, Fimmtán ára á föstu, Sumarliði er fullur, Negril, Járnkarlinn, og Þannig týnist tíminn eru meðal vinsælla laga hans.
Ferill
Á tíunda áratugnum flutti Bjartmar til Danmerkur í fimm ár og hóf þar m.a. myndlistarnám. Hann hóf feril sinn sem laga- og textahöfundur árið 1977. Bjartmar var einn vinsælasti tónlistarmaður á Íslandi á níunda áratugnum, sló í gegn árið 1987 þegar hann gaf út vinsælustu plötu sína Í fylgd með fullorðnum. Platan var næstsöluhæsta plata ársins.
Plötunni fylgdi hann eftir að ári með Með vottorð í leikfimi. „Tími þverslaufupoppsins er liðinn“, sagði Bjartmar í viðtali við Dagblaðið Vísi árið 1986 og hafði nú sýnt fram á það svo ekki var um að villast.
Áður en hann sló í gegn með Í fylgd með fullorðnum, skrifaði Bjartmar texta fyrir aðra með góðum árangri, meðal annars fyrir Þorgeir Ástvaldsson, Björk o.fl. Hann hafði einnig gefið út breiðskífurnar Ef ég mætti ráða og Venjulegur maður auk smáskífunnar Þá sjaldan maður lyftir sér upp, sem hann gerði í samstarfi við Pétur.
Bjartmari hefur oft tekist að fanga tíðarandann í textum sínum og notast við satírun, t.d. í laginu um Bastían. Textinn fjallar um ungt og ástfangið par, sem fer illa út úr samskiptum sínum við raunveruleikann. Textinn (og lagið) eru augljós skopstæling á óð Davíðs Oddssonar þáverandi borgarstjóra, Við Reykjavíkurtjörn, og lögin eru í raun fullkomnar andstæður. Bastían sá sem ákallaður er í laginu og það nefnt eftir, er að sjálfsögðu erkitýpa bæjarstjórans og vísun í frægan bæjarfógeta með sama nafni. Bæjarfógeti Bjartmars skekur hamarinn og sendir fulltrúa sinn, en í stað þess að bera skrifpúlt, stól og rúm inn í bárujárnshús við Bergþórugötuna, líkt og í texta Davíðs, „hann borðið og stólinn og skrifpúltið tók“. „Þeim hefði verið nær að byrja búskapinn við Bárujárnsgötuna“.
Frá 1977 hefur Bjartmar samið bæði fyrir aðra og eigið útgefið efni. Þá hefur hann haldið tónleika um allt land og erlendis bæði sem trúbador (einn með gítar) og hinum ýmsu hljómsveitum. Má þar nefna The Hounds, Dauðarefsing, Umbrot, Logar frá Vestmannaeyjum, Glitbrá á Hvolsvelli, Einsdæmi á Seyðisfirði, Töfraflautan, Geimsteinn (annað veifið), Járnkarlarnir, Dúndur og Bjartmar og Bergrisarnir. Auk þess hefur Bjartmar komið fram sem gestur hjá hinum ýmsu hljómsveitum.
Bjartmar sat sem fulltrúi Danmarks Radio í samnorrænni hljómsveit höfunda sem hét Nordmix í sjö mánuði (1992-1993) og spilaði hljómsveitin víðsvegar um Danmörk og Svíþjóð á hinum ýmsu tónleikahátíðum og komu fram í sjónvarpi og útvarpi. Bjartmar er höfundur lags og ljóðs á óskalagi þjóðarinnar árið 2014 „Þannig týnist tíminn“ Árið 2019 samdi Bjartmar lag og texta Þjóðhátíðar Vestmannaeyja, „Eyjarós“.
Bjartmar hefur gefið út lög og texta með öðrum flytjendum, þar má nefna plötur Björgvins Gíslasonar, Þorgeirs Ástvaldssonar (Hurðaskellir og Stúfur staðnir að verki) og fleiri lagahöfunda þar sem Bjartmar hefur séð um textagerðina. Dæmi: Logar, Papar, Stjórnin, Jón Ólafsson (Þjóðhátíðarlag Vestmannaeyja 1989), Laddi, Hrafnar, Gústi, Ellen Kristjánsdóttir, Shady Owens, Diddú, Ragnar Bjarnarson, Lay Low, Magnús Ólafsson, GR Lúðvíksson, Rúnar Júlíusson, Pétur Kristjánsson, Björk, Jón Sigurðsson, Ísafold, Lifun, Ojbarasta og fleiri og fleiri.
Peter Molyneux
thumb|200px|Peter Molyneux Peter Molyneux er breskur tölvuleikjahönnuður. Molyneux var annar stofnanda tölvuleikjafyrirtækisins Bullfrog Productions þegar það var stofnað árið 1987 en hjá Bullfrog vann hann að leikjum eins og Populous, Syndicate, Theme Park og Dungeon Keeper. Molyneux hætti síðan störfum hjá Bullfrog árið 1997 til þess að stofna annað fyrirtæki, Lionhead Studios en á meðal þeirra leikja sem hann hefur unnið að þar eru Black & White og Fable-leikirnir.
Mersenne-frumtölur
Mersenne-frumtala er frumtala á forminu (2p-1), þar sem p er frumtala. Franski munkurinn Marin Mersenne rannsakaði slíkar tölur. Þekktar er 48 Mersenne-frumtölur og stærst þeirra er talan (257.885.161 − 1), sem jafnframt er stærsta þekkta frumtalan (janúar 2013). Ekki eru allar tölur á forminu (2p-1) frumtölur, t.d. er talan (211-1) ekki frumtala.
Stórt verkefni er í gangi á Internetinu um að finna Mersenne-frumtölur, þar sem að þær tölur hafa mikla þýðingu fyrir dulkóðun og ýmsa aðra strjála útreikninga. Verkefnið hefur fundið sjö af tíu stærstu þekktu frumtölum heims, þar af þá stærstu sem var fundin í janúar 2013, en hún er 17425170 tölustafir að lengd.
Koblenz
Koblenz er þriðja stærsta borgin í þýska sambandslandinu Rínarlandi-Pfalz og er með 115 þúsund íbúa (2019). Borgin var stofnuð af Rómverjum og er með elstu borgum Þýskalands. Hlutar hennar eru á heimsminjaskrá UNESCO.
Lega
thumb|300px|Loftmynd af Koblenz. Fyrir framan er Rín, til hægri er Mósel. Hornið sem samflæðið myndar heitir Deutsches Eck (Þýska hornið) Koblenz liggur við samflæði Mósel og Rínarfljóts mjög vestarlega í Þýskalandi. Belgísku landamærin eru 60 km til vesturs. Næstu stærri borgir eru Bonn til norðvesturs (50 km), Frankfurt am Main til suðausturs (120 km) og Trier til suðvesturs (120 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Koblenz er rauður kross á silfurlituðum grunni og gullkórónu fyrir framan. Merki þetta kom fyrst fram á 14. öld og er tákn erkibiskupsdæmisins Trier en Koblenz tilheyrði því frá 1018. Kórónan er tákn Maríu mey, verndardýrling borgarinnar.
Orðsifjar
Borgin hét Confluentes á tímum Rómverja, en það þýðir samflæði. Meint er samflæði ánna Mósel og Rín. Úr Confluentes verður Coblenz með tímanum. Það var ekki fyrr en 1926 að rithátturinn breyttist úr Coblenz í Koblenz.
Rómverjar
Það var Júlíus Caesar sjálfur sem fyrstur Rómverja kom til borgarstæðisins Koblenz árið 55 f.Kr. eftir að hafa sigrað galla í Gallastríðunum. Fyrsta virki Rómverja á staðnum reis þó ekki fyrr en á tíma Ágústusar keisara en það var reist til að tryggja leiðina um Rínardalinn milli Mainz, Köln og Xanten. Í kjölfarið myndaðist rómversk byggð á staðnum. Því er Koblenz með elstu borgum Þýskalands. Um 85 e.Kr. tilheyrði virkið og byggðin þar í kring skattlandinu Germania Superior. Rómverjar lögðu brýr yfir Rín og Mósel. Brúin yfir Rín var gerð úr 650-750 eikarbolum með járnbroddi efst. 51 bolur eru enn til í dag. Snemma á 4. öld þrengdu germanir sér yfir landamæravegg Rómverja (Limes). Til að vernda borgina gegn framsókn þeirra lét Konstantínus keisari víggirða Koblenz með þykkum múrum og 19 varðturnum. En allt kom fyrir ekki. Germanir héldu áfram að flæða yfir rómversk svæði. Snemma á 5. öld yfirgáfu Rómverjar borgina en frankar settust að á svæðinu. Rómverjar munu sennilega hafa brennt brýrnar sem þeir höfðu lagt en borgarmúrarnir stóðu uppi í margar aldir enn.
Frankar
Heimildir eru um að konungar frankaríkisins hafi ósjaldan setið í borginni. Þannig sat Kildebert II þar árið 585 og hélt móttökur og ef til vill þing. Eftir lát Karlamagnúsar erfði Lúðvík hinn frómi allt ríkið. En hann hafði takmarkaðan áhuga á stjórnun þess. Því börðust synir hans þrír um yfirráðin og drógust bardagar á langinn. Loks var ákveðið að setjast niður og skipta frankaríkinu mikla í þrjá hluti. Sáttarfundir þessir fóru fram í Koblenz 19. – 24. október 842. Samningurinn sjálfur var þó ekki undirritaður fyrr en ári síðar í borginni Verdun (Verdun-samningurinn). Samkvæmt honum lenti Koblenz í miðjuríkinu, Lóþaringíu. 870 var Lóþaringíu skipt í tvennt (Mersen-samningurinn). Lenti annar hlutinn í vesturríkinu (Frakklandi), en hinn hlutinn, ásamt Koblenz, í austurríkinu (þýska ríkinu). Þar með varð Koblenz endanlega þýsk borg og svo er enn. Árið 882 sigldu víkingar upp eftir Rínarfljóti og gerðu víða strandhögg. Þannig komu þeir einnig til Koblenz en hana rændu þeir og brenndu.
Yfirráð biskupa
1018 gaf Hinrik II keisari biskupssetrinu í Trier borgina Koblenz. Erkibiskup þá var Poppo frá Babenberg og varð hann því veraldlegur fursti yfir stórt landsvæði. Trier var höfuðborgin, en biskuparnir höfðu gjarnan aðsetur í Koblenz og sátu þá í virkinu Ehrenbreitstein sem gnæfir á hæð yfir borginni. Virkið var talið óvinnanlegt og því sátu biskuparnir þar einnig á ófriðartímum. 1198 fengu biskuparnir í Trier kjörgengi fyrir þýsku konungskjörin. Á þessum tíma voru flestar kirkjur í miðborginni reistar. 1105 hittust Hinrik IV keisari og sonur hans Hinrik í Koblenz. Þeim fundi lauk með því að sonurinn lét varpa föður sínum í dýflissu og tók sonurinn við konungdóminum í staðinn. Hann kallaði sig Hinrik V. 1138 var Konráður III kjörinn til konungs þýska ríkisins í Koblenz, en hann hafði áður verið gagnkonungur. Eftir kjörið var Konráður krýndur í Aachen, eins og flestir konungar ríkisins á miðöldum. Eftir lát Hinriks VI keisara 1197 var nýtt konungskjör í uppnámi. Kjörþingið náði ekki að komast að niðurstöðu og því risu tveir aðilar upp og lýstu sjálfa sig konunga. Þetta voru Filippus af Staufen-ættinni (sonur Friðriks Barbarossa) og Otto af Welfen-ættinni. Þeir söfnuðu liði og mættust í orrustu við borgardyr Koblenz. Þar hafði hvorugur betur. Ríkið brann í konungsstríði í áratug enn þar til Filippus var myrtur 1208. 1338 hélt Lúðvík IV keisari þing í Koblenz. Játvarður III Englandskonungur var viðstaddur þetta þing sem sérlegur gestur.
30 ára stríðið og 9 ára stríðið
thumb|Koblenz 1632 í umsátri Svía Siðaskiptin fóru aldrei fram í Koblenz. Borgin var í föstum höndum erkibiskupanna í Trier og átti Lúterstrú ekki upp á pallborðið í borginni. Fyrsti lúterski söfnuðurinn í borginni myndaðist ekki fyrr en 1784. Borgin var því kaþólsk er 30 ára stríðið hófst 1618. Þegar stríðið var 14 ára gamalt, gekk biskupinn og kjörfurstinn Filippus Kristof til liðs við Frakka (sem einnig voru kaþólskir). Franskur her var boðinn til borgarinnar, þrátt fyrir að bærískar hersveitir væru fyrir í borginni. Báðir aðilar voru því kaþólskir. Þegar bæjarar neituðu að yfirgefa borgina, gerðu Frakkar umsátur um hana og fengu góðan liðsstyrk í sænskum her, sem var lúterskur. Í umsátri þessu var því öllum trúmálum snúið á hvolf. Koblenz féll eftir mánaðar umsátur. 1636 voru bæjarar aftur á ferðinni og réðust á borgina Koblenz. Þeir náðu að hrekja Frakka á braut eftir árs umsátur um virki þeirra. Þegar stríðinu lauk var Koblenz nær gjöreyðilögð og íbúum hafði fækkað um helming. 40 árum seinna voru Frakkar enn á ferðinni í 9 ára stríðinu. Þeir réðust á borgina og skutu látlaust á hana með fallbyssum. Skemmdir urðu gríðarlegar, en borgin hélt velli. Hún var meðal fárra borga í Rínarlöndunum sem Frakkar náðu ekki að hertaka í þessu stríði.
Nýrri tímar
thumb|Koblenz í rústum í lok heimstyrjaldarinnar síðari 1814 úrskurðaði Vínarfundurinn að Koblenz skyldi tilheyra Prússlandi. Prússar víggirtu borgina gífurlega. Háir og þykkir múrar voru reistir umhverfis borgina. Múrarnir voru þó engin prýði fyrir borgina og voru rifnir aftur 1890 til að skapa byggingarsvæði fyrir ört vaxandi borgina. Þá var iðnbyltingin í fullum gangi. Koblenz kom ekki við sögu í heimstyrjöldinni fyrri. Í stríðslok hins vegar hernámu Bandaríkjamenn borgina sem héldu henni til 1923. Þá eftirlétu þeir Frökkum borgina. Franski herinn yfirgaf Koblenz ekki fyrr en 1929. Ári síðar sótti ríkisforsetinn Paul von Hindenburg borgina heim til að taka þátt í hátíðarhöldum í tilefni af frelsun borgarinnar. Þá átti sér stað stórslys eftir flugelda kvöld eitt að bráðabirgðabrú eyðilagðist og féllu tugir manna í Rínarfljót. 38 manns biðu bana. Í heimstyrjöldinni síðari varð Koblenz fyrir gífurlegum loftárásum. Þær verstu urðu 6. nóvember 1944 en þá létu breskar flugvélar 150 þús sprengjum rigna yfir borgina. Eyðileggingin var ótrúleg. Um 87% hennar voru rústir einar. Borgarbúar neyddust til að yfirgefa borgina. Í mars 1945 sprengdu nasistar allar brýr yfir Rín og Mósel. Aðeins nokkrum dögum síðar hernámu Bandaríkjamenn borgina. Þeir fundu aðeins fáeinar sálir í rústunum þar. Um sumarið eftirlétu þeir Frökkum borgina, enda var hún á hernámssvæði Frakka. 1946 var sambandslandið Rínarland-Pfalz stofnað. Koblenz varð að höfuðborg þess lands. 1950 var hins vegar ákveðið að færa höfuðborgina til Mainz. Á móti kom þó að ýmsar ríkisskrifstofur voru fluttar til Koblenz. 1957 fengu þýskir hermenn að flytja í herstöðvar í Koblenz, sem enn í dag er stærsta þýska herstöðin í Þýskalandi. Síðustu frönsku hermennirnir yfirgáfu borgina 1969. Árið 2002 voru fjölmargar byggingar í borginni settar á heimsminjaskrá UNESCO.
Halkýon (samræða)
Halkýon er stutt samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.
Koblenz
Viðburðir
thumb|Karneval í Koblenz
Halkýon (samræða)
Í samræðunni segir Sókrates Kærefóni vini sínum söguna um Halkýon, konu sem breyttist í fugl.
Koblenz
Vinabæir
Koblenz viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Ehrenbreitstein thumb|Stolzenfelskastalinn
Samvinnustofnun Sjanghæ
Samvinnustofnun Sjanghæ eru alþjóðasamtök sem stofnuð voru í Sjanghæ þann 15. júní árið 2001. Aðildarríki samtakana eru 6: Alþýðulýðveldið Kína, Kasakstan, Kirgistan, Rússland, Tadsjikistan og Úsbekistan. Markmið samtakana er að efla almennt samstarf aðildarríkjanna m.a. á sviði stjórn- efnahags- og öryggismála.
Football Manager
Football Manager (íslenska: Knattspyrnustjóri) er tölvuleikur sem felst í því að sá sem spilar leikinn er knattspyrnustjóri fótboltaliðs. Í upphafi tölvuleiks er byrjað á því að velja sjálft liðið og síðan leikmennina, hvort sem þeir eru byggðir á sönnum persónum eða tilbúningur. Þegar leikurinn hefst er svo hægt að kaupa og selja leikmenn. Knattspyrnustjórinn sér einnig um að þjálfa liðið, skipuleggja æfingar og aðra þá hluti sem venjulegir knattspyrnustjórarar gera.
Football Manager er gefinn út af Sports Interactive sem er í eigu Sega. Leikurinn var upprunalega gefinn út af Addictive Games á níunda áratugnum fyrir spectrum tölvur. Árið 2004 endurvakti Sports Interactive Football Manager nafnið eftir að slitnaði upp úr samstarfi þeirra við Eidos sem hafði ásamt þeim gefið út leikinn Championship Manager til margra ára.
Melavöllurinn
Melavöllurinn var íþróttaleikvangur sem var reistur af Íþróttasambandi Reykjavíkur á Melunum (Skildinganesmelum) sunnan Hringbrautar í Vesturbæ Reykjavíkur árið 1925. Völlurinn var vígður 17. júní 1926 og var notaður til knattspyrnuiðkunar allt til ársins 1984 þegar hann var lagður niður.
Saga vallarins
Í kjölfar þess að Íþróttavöllurinn á Melunum var dæmdur ónothæfur þurfti að leita á önnur mið til að leika knattspyrnu. Ákveðið var að reisa völl nálægt þeim stað sem gamli íþróttavöllurinn hafði staðið. Hafist var handa við að byggja hann 1925 og var hann vígður þann 17. júní árið 1926. Fyrsta mótið sem fór þar fram var allsherjarmót ÍSÍ.
Framan af var það þó knattspyrnan sem var ráðandi á Melavellinum, en árin 1926 - 1959 voru nær allir leikir í efstu deild karla í knattspyrnu leiknir á honum og Íslandsmeistaratitillinn var afhentur þar í 31 skipti á þeim árunum fyrir utan þrjú ár, 1928 var bikarinn afhentur í Iðnó, en 1957 og 1959 á Laugardalsvelli.
Laugardalsvöllurinn var vígður árið 1957 og með tilkomu grasvallar þótti Melavöllurinn sem malarvöllur óspennandi kostur og æ færri leikir voru leiknir þar í efstu deild. Bikarúrslitaleikirnir voru þó enn leiknir á Melavellinum allt fram til ársins 1972. Flóðljós voru sett þar upp árið 1971. Völlurinn var þó ekki lagður af strax og héldur æfingar frjálsíþróttafólks og yngri flokka í knattspyrnu áfram, þar var skautasvell á vetrum auk þess sem tónleikar voru haldnir þar af og til. Frægir pönktónleikar, Melarokk, voru haldnir þar árið 1982. Völlurinn var loks lagður niður árið 1984 sama ár og nýr gervigrasvöllur var tekinn í notkun í Laugardal.
Síðasti leikurinn í efstu deild sem fór þar fram var viðureign KA og KR. KA vann 1-0 og var það Hinrik Þórhallsson sem skoraði sigurmarkið, og síðasta markið á Melavellinum, 55 árum eftir að Helgi Eiríksson, Víkingi Reykjavík, skoraði fyrsta markið þar í 4-1 sigri á Val.
Staðsetning
Melavöllurinn stóð innan þess svæði sem nú til dags afmarkast af Hringbraut, Birkimel, Melatorgi, Suðurgötu og Hótel Sögu. Hann stóð alveg upp við Suðurgötu og einhver hluti hans var þar sem Þjóðarbókhlaðan stendur nú.
Kalkofn
Kalkofninn í Reykjavík og kalknám í Esjunni
Siemsenshús í forgrunni og kalkofninn í bakgrunni. Lækurinn sem rann um Lækjargötu til hægri|thumbnail Ástæða þess að ekki voru byggð hér steinhús heldur eingöngu hlaðnir torfbæir var skortur á kalki sem steinlími en kalk var mjög dýrt í innflutningi. Kalksteinn fannst í Esjunni um 1863. Einnig fannst kalklag í Helgustaðafjalli. Sumarið 1873 voru gerðar tilraunir með að brjóta kalk upp við Mógilsá og brenna í kalkbrennsluofni hjá Rauðará. Sumarið 1876 var byrjað að byggja kalkbrennsluofn á lóð úr Arnarhólslandi við lækjarósinn (Þar sem lækurinn í Lækjargötu rann til sjávar) og var stígur frá honum niður að sjó svo auðvelt væri að koma kalksteini þangað. Kalkofninn var fullgerður árið 1877. Hann var turnlaga. Kalksteinn var brotinn í Esjunni og var hann sprengdur með púðri. Kalksteinninn var fluttur með hestum frá námunni niður að sjó og þaðan á bátum til Reykjavíkur. Vinnslan árið 1877 mun hafa verið um 630 tunnur og kostaði hver tunna 6 krónur. Kalkvinnslan stóð ekki nema nokkur ár. Flutningur frá námunni var dýr og erfiður og vatn sem haft var í kalkið reyndist blandað sjávarseltu og óhæft til kalkgerðar. Steinhús í Lækjargötu 10 er límt saman með kalki úr Esjunni.
Agkistrodon piscivorus
Agkistrodon piscivorus eru eitruð slanga frá suðausturhluta Norður-Ameríku.
Hoya celata
Hoya celata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Davaó
Davaó (tagalog: Lungsod ng Dabaw; enska: Davao City) er þriðja stærsta borg Filippseyja með um 1,8 milljónir íbúa og er ört vaxandi.
Lega og lýsing
Davaó er hafnarborg við Davaóflóa sunnarlega á eyjunni Mindanaó. Hún er fjölmennasta borgin á eyjunni, en hvað landrými snertir er hún stærsta borg Filippseyja. Fljótið Davaó rennur í gegnum stórborgina. Eldfjallið Apó, hæsta fjall landsins, er aðeins 40 km til vesturs og gnæfir ógnandi í fjarlægð. Sökum þess að borgin er mjög stór að flatarmáli er helmingur hennar græn svæði, bæði skógar og landbúnaðarsvæði. Hitastigið rokkar milli 20 og 32°C. Davaó er utan við leið fellibyjla, þannig að stormar valda þar engum skaða.
Orðsifjar
Fræðimenn telja að Davaó sé samsett úr orðum þriggja tungumála. Obo-fólkið kallaði fljótið Davoh, Guiangan-fólkið kallaði það Davau og Bagobo-fólkið kallaði það Dabu. Öll þrjú heitin hafa sína ólíku merkingu en samsett fæst úr þeim heitið Davaó.
Upphaf
Svæðið sitthvoru megin við Davaó-fljótið var í höndum innfæddra ættbálka allt fram að á miðja 19. öldina. Spánverjar, sem voru nýlenduherrar í landinu, byggðu upp bæði á Lúson og nærliggjandi eyjum en komu ekki til Davaó fyrr en 1848 er fyrstu hópur landnema settist þar að. Þeir lentu í útistöðum við innfædda ættbálka þar til spænskt herlið kom til staðarins skömmu síðar. Það sigraði höfðingjann Datu Bago og eftir það stóð Spánverjum ekkert í vegi. Þeir reistu bæ sem hlaut heitið Nueva Guipúzcoa, eftir heimabæ herforingjans á Spáni. Síðar var heitinu breytt í Davao City. 1868 komu fyrstu jesúítarnir til Davaó og hófst þá kristniboð hjá innfæddum fyrir alvöru. Þeim var svo ágengt að jafnvel margir múslímar létu skírast.
Bandaríski tíminn
thumb|Litla Japan á fjórða áratugnum Skömmu eftir að Bandaríkjamenn urðu nýlenduherrar landsins 1898, fóru margir þeirra að setjast að í Davaó. Þeir endurbættu landbúnaðinn til muna. Þeir komu upp plantekrum þar sem ræktað var gúmmí, hampur og kókoshnetur í stórum stíl. Erfitt reyndist að fá starfsfólk, þannig að þeir réðu vinnufólk frá öðrum eyjum, einnig Japana. Japanarnir komu sér brátt sjálfir upp plantekrum og hófu mikla rækt. Japanskir innflytjendur voru svo margir að í heilu hverfin voru í raun japönsk og voru kölluð Litla Japan. Þar voru japanskir skólar, eigin blaðaútgáfa, shinto-hof og jafnvel eigið sendiráð. Höfnin var endurbætt og var notuð til útflutnings landbúnaðarafurða, bæði til innanlands og til útlanda, svo sem til Bandaríkjanna, Japans og Ástralíu. Borgin stækkaði ört á fyrstu þremur áratugum 20.aldar. Manuel Quezon veitt Davaó formleg borgarréttindi 16. október 1936 og varð hún jafnframt héraðshöfuðborg. Íbúar voru þá orðnir 68 þúsund.
Stríð
1941 réðust Japanar inn í Filippseyjar og hernámu einnig Davaó. Japanskir íbúar borgarinnar voru þegar orðnir nær 80%. Í borginni var sett upp japönsk herstöð og bækistöðvar yfirmanna hersins. Margir óttuðust Japana, enda stjórnuðu þeir með grimmd. Ástand þetta varaði í fjögur ár. Um vorið 1945 voru Bandarískar hersveitir komnar til Mindanaó. 3. mars komu þær til Davaó, sem var síðasta borgin á Filippseyjum enn undir stjórn Japana. Þar brutust út bardagar, bæði í borginni og á plantekrunum fyrir utan, og tókst Bandaríkjamönnum að hertaka borgina. Japanar höfðu áður eyðilagt hana eins mikið og mögulegt var.
Nútími
thumb|Sara Duterte-Carpio er fyrsti kvenborgarstjóri Davaó Eftir brotthvarf Japana hrundi íbúatala Davaó. Því fluttu þangað margir frá Lúson og öðrum eyjum, þannig að uppvöxtur borgarinnar hélt áfram. Hún varð að stærstu borg á Mindanaó, ásamt því að vera miðstöð landbúnaðar og efnahags. Ræktun á hampi minnkaði en við tóku harðviður, kókos og bananar. 1967 var hið risavaxna borgarsvæði skipt í þrennt og búnar til þrjár sýslur. Frá 1986 til 2010 var Rodrigo Duterte borgarstjóri í Davaó og setti ótvíræð mark sitt á borgina. 2010 varð dóttir hans, Sara Duterte-Carpio, kosin arftaki hans en hún er fyrsta konan sem gegnir borgarstjórastöðu í Davaó og jafnframt er hún yngsti borgarstjóri borgarinnar (32 ára við kosningu). Síðustu áratugi hefur borgin vaxið mjög. Við síðasta manntal 2010 voru þeir 1,4 milljónir en talið er að þeir sú að komnir yfir 1,6 milljónir 2013.
Fjölþjóðamenning
thumb|Kadayawan-hátíðin er haldin í ágúst ár hvert Í Davaó býr fjöldi þjóðabrota, bæði innlendir og erlendir. Stærsti trúarhópur borgarinnar eru kaþólikkar (80%). Stór hluti menningarbragsins í borginni er því kristinn. Helsta sérhátíð þeirra (fyrir utan jól og páska) er Dabaw-hátíðin, en hún stendur yfir í heila viku. Innfæddir ættflokkar halda sínar eigin hátíðir. Stærst þeirra er sú sem Lumad-fólkið heldur en hún kallast Kadayawan-hátíðin. Það er nokkurs konar þakkargjörð fyrir gjafir náttúrunnar, fyrir hina árlegu uppskeru og fyrir hið einfalda líf. Kínverjar eiga sér kínverskt hverfi (Chinatown) í Davaó. Það er eina slíka á Filippseyjum sem er með eigin höfn. Borgin er með fleiri Japana en nokkur önnur borg á Filippseyjum. Þeir eru hins vegar taldir Filippseyingar í dag. Flestir búa í hverfunum Japantown og Little Tokio.
Vinabæir
Davaó viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Áhugaverðir staðir
Í Davaó er ýmsir áhugaverðir skemmti- og fjölskyldugarðar. Til dæmis arnargarðurinn þar sem filippínski örninn er alinn en hann er eingöngu að finna í Davaó og næsta nágrenni. Þar er einnig krókódílagarður, náttúrugarðurinn Eden, Paradise Island Park, leðurblökuhellir á smáeynni Samal og kóralgarðurinn við sjávarsíðuna.
Hljómsveit Björns R. Einarssonar - Christofer Columbus
Hljómsveit Björns R. Einarssonar er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1948. Á henni flytur hljómsveit Björns R. Einarssonar jazzlögin Christofer Columbus og Summertime. Platan er hljóðrituð í mono. Pressun: AS Nera í Osló.
Sérstaða
Örlög fyrstu plötunnar í útgáfuröð Íslenzkra tóna, sem kom úr pressun árið 1948, urðu þau að sett var lögbann á sölu hennar þegar hún átti að fara í dreifingu. Það var ekki fyrr en árið 1952, þegar málaferlum lauk vegna plötunnar, sem plötuútgáfa Íslenzkra tóna hófst fyrir alvöru.
John Maynard Keynes
John Maynard Keynes, fyrsti baróninn af Keynes (5. júní 1883 – 21. apríl 1946) var mikilsvirtur hagfræðingur, og kenningar hans um að ríkisvaldinu bæri að stýra heildareftirspurninni í samfélaginu höfðu mikil áhrif á hagstjórn í heiminum eftir heimsstyrjöldina fyrri. Frægasta bók hans, Almenna kenningin um atvinnu, vexti og peninga, hefur áhrif enn þann dag í dag á hagfræðina, þó að margir telji kenningar hans ekki hafa staðist tímans tönn. Þær hafa ætíð verið umdeildar.
Æviágrip
John Maynard Keynes fæddist 1883 í Cambridge á Englandi. Faðir hans var hagfræðingur og móðir hans var fyrsta konan til að útskrifast úr King's College í Cambridge-háskóla. Hann lauk B.A. prófi 1904 og M.A. prófi 1909 og starfaði svo við ýmsar stofnanir, m.a. breska seðlabankann. Árið 1919 fór hann til Versala í Frakklandi sem hagfræðilegur ráðgjafi þáverandi forsætisráðherra Bretlands, David Lloyd George. Þar var Versalasamningurinn undirritaður, en þar var kveðið á um stríðsskaðabætur sem Þjóðverjar voru látnir greiða. Keynes taldi þær allt of háar og sagði þær grafa undan efnahag Þjóðverja. Í framhaldi af þessu skrifaði hann bókina Áhrif friðar á efnahag (enska: The Economic Consequences of the Peace). Sú bók var víða lesin en tekið með nokkrum fyrirvara.
Kennifall
Kennifall getur átt við:
John Maynard Keynes
Kenningin
Helsta verk Keynes var kenningin um hlutverk ríkisvalds í efnahagsstjórnun. Kenningar hans urðu fyrst kunnar 1929 og voru þá settar inn í stefnuskrá frjálslynda flokksins í Bretlandi. Sumir vilja meina að þar hafi grunnur verið lagður að hugmyndafræði miðjuaflanna, þar sem öfgum til hægri og vinstri hafi verið hafnað.
Keynes taldi að kreppan mikla hefði komið til vegna þess að minna var notað og meira sparað af tekjunum. Eyðslan og eftirspurnin var ekki nóg. Þar með var til komið fjármagn á lausu; það ætti ríkið að taka að láni og koma í umferð meiri peningum en það gat aflað með sköttum. Út af því fjármagni sem lá óhreyft í sparnaði átti fjármagnsinnspýtingin ekki að valda verðbólgu, heldur myndi jafnvægi milli eyðslu og sparnaðar nást aftur.
Keynes sagði, að út af fyrir sig, væri það gott að borga hópi manna til að moka skurð einn dag og fylla svo aftur upp í skurðinn næsta dag, til þess eins að koma peningum af stað. Reyndar taldi hann að vegagerð væri heppilegustu verkefnin til að veita fólki vinnu og auka peningaflæði um hagkerfið. Hann mat margföldunaráhrifin vera á milli 2 og 3, sem þýðir að fyrir hverja krónu sem notuð var umfram tekjur á krepputíma, yrðu til verðmæti upp á tvær eða þrjár krónur úti í samfélaginu.
„Og það skrýtna var að í sögunni hjá Keynes var enginn skúrkur sem kenna mátti um allt saman. Það þýddi ekkert að skamma kapítalistana fyrir að vilja ekki fjárfesta. Þeir voru allir af vilja gerðir en það var engin eftirspurn, studd peningum til að kaupa vörurnar. Og það þýddi lítið að skamma atvinnuleysingjana sem samkvæmt kenningunni brugðust skyldu sinni um að spara.“ Þetta var því ekki það vegasalt sem kapítalistar höfðu haldið fram að hagkerfið væri, heldur lyfta, sem stundum færi upp en dytti stundum niður. Þegar það gerðist þyrfti að setja rafmagnið á aftur til að hún fengist haggað upp á við.
Mótrök
Kenningin var hins vegar langt í frá gallalaus. Stór galli var á gjöf Njarðar sem ekki kom fyllilega í ljós fyrr en 1931. Aukin kaupgeta á heimamarkaði leiðir nefnilega óumflýjanlega til aukins innflutnings sem aftur leiðir til þess að gjaldeyrisjöfnuðinum er ógnað. Breska pundinu, sem enginn bjóst við að yrði haggað, skrikaði fótur.
Keynes tók kenninguna og prjónaði örlítið við hana. Hann sagði að þegar ríkið fengi peninga að láni og kæmi þeim inn í hagkerfið til að auka eftirspurn, yrðu innflutningstollar, innflutningsstýring eða eitthvað sambærilegt að fylgja.
Margir töldu að hagkerfið myndi ævinlega leita jafnvægis við fulla nýtingu framleiðsluþátta fyrir tilverknað hinnar ósýnilegu handar markaðarins. Íhlutun í þann viðkvæma stillibúnað hagkerfisins gerði því aðeins illt. Austurríski hagfræðingurinn Schumpeter var ætíð á öndverðum meiði við Keynes. Schumpeter taldi að kapítalisminn væri bestur óheftur og að ríkisafskipti dræpu að lokum frumkvöðulinn í dróma og kapítalismann í leiðinni.
Bandaríski hagfræðingurinn Milton Friedman lýsti Almennu kenningunni um atvinnu, vexti og peninga sem „merkilegri bók“ en hélt því þó fram að keynesisminn gæti leitt til lítillar framleiðslu og hárrar verðbólgu líkt og hagkerfi iðnríkja upplifðu snemma á áttunda áratugnum. Friedman fannst Tract on Monetary Reform, sem kom út árið 1923, vera mun álitlegra rit og besta rit Keynes vegna þeirrar áherslu að halda stöðugleika í verðgildi. Hagfræðingurinn Friedrich von Hayek gagnrýndi kenningu Keynes einnig og sagði að Keynes fæli ríkisvaldinu allt of mikið vald og að það leiddi til sósíalisma.
Kenningin í reynd
Segja má að sátt hafi ríkt um uppbyggingu velferðarkerfa í anda kenninga Keynes frá lokum fjórða áratugarins og fram á þann áttunda, bæði á Íslandi og annars staðar. Forseti Bandaríkjanna á sjöunda áratugnum, John F. Kennedy, framfylgdi til að mynda kenningum Keynes og í kjölfarið fylgdi lengsta hagvaxtarskeið BNA til þeirra tíma. En þegar kom fram á áttunda áratuginn fóru að koma upp efasemdir um að þessi hagfræði stæðist. Til dæmis fór hagvöxtur minnkandi víða í Vestur-Evrópu auk þess sem verðbólga og atvinnuleysi fóru vaxandi. Hagfræðingar fóru að telja rót vandans felast í útþenslu ríkisins, sem í vaxandi mæli sogaði til sín fjármagn og hefði lamandi áhrif á frumkvæði einstaklinga og fyrirtækja.
Upp úr þessu unnu þeir sigur í kosningum sem afneituðu keynesismanum. Kosning Ronald Reagan í Bandaríkjunum og Margaret Thatcher í Bretlandi eru órækar sannanir þess. Reyndar mistókust margar aðgerðir Reagans, en núorðið telja menn að það megi rekja til þess að bandarískur iðnaður hafi ekki verið undir þær búinn. Seinna var róið að því öllum árum að efla samkeppnishæfni fyrirtækja og einstaklinga og hefur það skilað tilætluðum árangri. Má í því sambandi nefna Bill Clinton, sem notaði það sem eitt af sínum aðalkosningamálum í forsetakosningunum árið 1992.
General Theory of Employment, Interest and Money
Helsta verk John Maynard Keynes er eflaust bók hans Almenna kenningin um atvinnu, vexti og peninga (e. The General Theory of Employment, Interest and Money) sem gefin var út árið 1936. Bókin, sem gjarnan er kölluð Almenna kenningin, hefur haft gríðarleg áhrif á hagfræði dagsins í dag, hefur verið kölluð biblía þjóðhagfræðinnar og má segja upphafið af því sem kallað er keynísk hagfræði. Henni er skipt niður í sex bækur sem hver tekur fyrir ákveðin atriði.Helstu hugmyndir Keynes í Almennu kenningunni snúa að samsetningu á lögmálinu um virka eftirspurn, lausafjárhneigð og jaðarafköstum fjármagns og afkastavexti jaðar fjárfestinga.
Í bókinni setur Keynes fram rök sem fara gegn skoðunum hinna klassísku hagfræðinga að hagkerfi í ójafnvægi muni ná jafnvægi á ný án utanaðkomandi afla og að hagkerfi í jafnvægi geti sjálft náð fullu atvinnustigi. Keynes hafnar því Laissez-faire kenningum og færði rök fyrir því að atvinnustig ráðist af eftirspurninni en ekki verð vinnunnar sem gefur til kynna að hagkerfi geti ekki náð jafnvægi af sjálfu sér eftir tímabundna niðursveiflu. Hann taldi að það væri til staðar öfugt samband milli verðbólgu og atvinnustigs og lagði þannig áherslu á hvernig peningastefna hins opinbera getur vegið á móti því. Á krepputímum ætti hið opinbera að auka útgjöld sem skapað getur atvinnu. Þannig sé hægt að auka peningaflæði í hagkerfinu til að koma í veg fyrir enn meiri verðbólgu og atvinnuleysi. Bókin færði þar með góð rök fyrir inngripum hins opinbera á mörkuðum en hagkerfi eru mörg hver, enn til dagsins í dag, rekin á forsendum sem Keynes lagði fram í bókinni.
Klassískir hagfræðingar héldu því fram að fjárfesting væri ákvörðuð af sparnaði og jaðarframleiðni fjármagns, sem í jafnvægi, væru jöfn vöxtum. Í bókinni færir Keynes hins vegar rök fyrir því að það væri öfugt, að fjárfesting er ákvörðuð af markaðsvöxtum og jaðarhagkvæmni fjármagns, og að þau valdi breytingum á heildartekjum og þar með sparnaði. Ennfremur taldi Keynes að vextir gegna frábrugðnu hlutverki en það að samræma sparnað og fjárfestingu sem klassísk hagfræði hafði haldið fram. Keynes taldi hlutverk vaxta vera að halda jafnvægi, en ekki milli eftirpsurnar og framboðs á fjármagnsvörum, heldur á milli eftirspurnar og framboðs peninga. Hann taldi því að vextir væru ákveðin umbun fyrir að eiga lausafé og ástæður fyrir eftirspurn eftir lausafé væru þrjár, viðskipakvöt, varúðarráðstöfun og vangaveltur.
Keynes hafði miklar áhyggjur af hagkerfi síns tíma og hvernig það hegðaði sér og vonaðist eftir því að rit sitt myndi setja mark sitt á samfélagið. Hann var í raun viss um að þetta rit hans myndi hafa byltingarkennd áhrif á það hvernig fólk horfir á hagræn vandamál, sem varð heldur betur raunin. Bókin er fullkomið dæmi um vald gagnrýnnar hugsunar. Með róttækri endurskoðun á sumum grundvallarreglum og viðurkenndum kenningum klassískrar hagræði á þeim tíma, olli það byltingu í efnahagslegri hugsun og efnahagsstefnu stjórnvalda. Sjálfur forseti bandaríkjanna Richard Dixon sagði í viðtali „við erum öll Keynesar í dag“.
Arfleifð Keynes
Áhrif Keynes eru óumdeilanlega gríðarlega mikil enda frumkvöðullinn að heilum hagfræðiskóla sem nefndur er eftir honum sjálfum, Keynísk hagfræði sem segja má að hafi myndast út frá kenningum hans um hlutverk hins opinbera í efnahagsstjórnun. Þá trúði hann því innilega að ríkið búi yfir því valdi sem til þarf til þess að leysa helstu vandamál kapítalismans. Flestir kannast við viðurnefni Adam Smith, föður hagfræðinnar, en má þá kalla John Maynard Keynes föður nútímahagfræðinnar. Hann lést þann 21. apríl árið 1946, aðeins 62 ára gamall. Hagfræðingsins, rithöfundarins, viðskiptamannsins og yfirburðar hugsuðarins Keynes, var sárt saknað af bresku þjóðinni en um það var rætt að þjóðin hafi einmitt þurft á skynsemi hans og snilligáfu að halda á þeim tímapunkti er hann féll frá.
Hagfræðin
Keynes sagði að hagfræðin sem slík væri einfalt fag, sem fáir gátu náð góðum tökum á. Segja má að hann hafi sjálfur skilgreint snilligáfu sína og hvað það þýðir að raunverulega vera hagfræðingur og skilja fagið: “Sérfræðingur í hagfræði þarf að búa yfir sjaldgæfri samsetningu hæfileika. Hann þarf að vera stærðfræðingur, sagnfræðingur og heimspekingur að einhverju leyti. Hann þarf að skilja tákn en nota orð”. Þó Keynes sé ekki að lýsa sjálfum sér hér, heldur sínum gamla kennara, Alfred Marshall, þá á þetta vel við hann sjálfan. “Hann þarf að læra í nútíðinni í ljósi fortíðarinnar, fyrir framtíðina.”
Pólitískar og samfélagslegar skoðanir
Keynes hafði mikil áhrif á pólitík í Bretlandi á sinni ævi. Hann var ævilangt meðlimur í frjálslynda flokknum, sem fram að 1920 hafði verið annar af tveimur helstu stjórnmálaflokkum í Bretlandi. Hann aðstoðaði flokkinn í kostningabaráttum og viðburðum en neitaði samt alltaf að bjóða sig sjálfur fram, þrátt fyrir að vera margoft beðin um það. Frá 1926, þegar David Lloyd George varð leiðtogi frjálslynda flokksins, gegndi Keynes lykilhlutverki í að móta stefnu flokksins í efnahagsmálum en þá var flokkurinn ekki með sambærilegt fylgi vegna vaxandi áhrifa verkamannaflokksins. Keynes fékk svo tækifæri árið 1939 að fara á þing sem sjálfstæður þingmaður fyrir hönd Háskólans í Cambridge, en hann afþakkaði sætið þar sem hann taldi sig geta haft víðtækari áhrif sem sjálfstæður hagfræðingur.
Keynes var brautryðjandi í réttindum kvenna og jafnrétti kynjanna sem var fremur sjaldgæft á fyrri hluta 20. aldarinnar. Árið 1923 varð hann varaforseti Marie Stopes Society for Constructive Birth Control og hélt margvíslega fyrirlestra um mikilvægi getnaðarvarna og ábata þess að eignast heilbrigð börn. Keynes gagnrýndi samfélagslega uppbyggingu samtíma síns. Hann taldi vandamál liggja sérstaklega í takmörkuðu framboði á getnaðarvörnum, skortur á kynfræðslu, refsiaðgerðir gegn samkynhneigð, mismunun í starfi og launum gegn konum og að hjónabands- og skilnaðarráðgjöf meðhöndli kvenfólk sem undirmenn. Hann hélt því fram að ofangreind dæmi væru öll “miðaldra og algjörlega úr tengslum við siðmenntaðar skoðanir og venjur samtímans”.
Keynes var einn af meðlimum Bloomsbury-hópsins.
871–880
871-880 var 8. áratugur 9. aldar.
Actinidia rubus
Actinidia rubus er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (fjallasvæði í Sichuan og Yunnan). Smágreinar og blaðstilkar eru djúprauðbrún. Blöðin eru langegglaga, 7,5 til 9 sm löng Blómin eru gul.
Baldur Trausti Hreinsson
Baldur Trausti Hreinsson (f. 15. mars 1967) er íslenskur leikari.
Málsgrein (aðgreining)
Málsgrein getur átt við:
Síðasti sameiginlegi forfaðir allra núlifandi lífvera
Þegar ættartré þeirra lífvera sem nú byggja jörðina er skoðað, virðist ljóst, meðal annars af sameiginlegri notkun allra lífvera á samsvarandi kjarnsýrum, að þessar lífverur eiga allar ættir sínar að rekja til sameiginlegs uppruna.
Ísak Bergmann Jóhannesson
Ísak Bergmann Jóhannesson er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Fortuna Düsseldorf. Hann er uppalinn hjá ÍA og er faðir hans Jóhannes Karl Guðjónsson fyrrum knattspyrnumaður og þjálfari.
Síðasti sameiginlegi forfaðir allra núlifandi lífvera
Þar með virðist líklegt að á einhverjum tímapunkti lifði síðasta lífveran sem allar núlifandi lífverur geta rakið uppruna sinn til, þótt fátt sé vitað um þessa lífveru. Þessi lífvera hefur að öllum líkindum verið mjög einföld að gerð, og talið er að hún hafi lifað fyrir um 3,5 milljörðum ára síðan.
Ísak Bergmann Jóhannesson
Ísak átti oft sæti í byrjunarliði IFK Norrköping árin 2020-2021 og vakti athygli stórliða Evrópu. Hann varð meistari með FC Kaupmannahöfn tímabilið 2021-2022.
Síðasti sameiginlegi forfaðir allra núlifandi lífvera
Það er vert að geta þess að það er ekki sjálfgefið að þessi lífvera hafi verið einfaldasta lífvera sem hugsast getur, og þetta var að öllum líkindum ekki fyrsta lífveran. Auk þess er vel mögulegt að þegar þessi lífvera var á lífi hafi hún deilt jörðinni með öðrum lífverum sem ekki tókst að koma ár sinni jafnvel fyrir borð og dóu út
Ísak Bergmann Jóhannesson
Ísak kom inn sem varamaður aðallandsliðsins nokkrum mínútum fyrir leikslok gegn Englandi í nóvember 2020 og varð 4. yngsti leikmaðurinn til að spila fyrir Ísland. Hann skoraði sitt fyrsta mark í 1-1 jafntefli gegn Armeníu haustið 2021 og varð yngsti leikmaðurinn til að skora landsliðsmark.
Þýska
Þýska (deutsch; ) er tungumál, sem talað er og ritað aðallega í Þýskalandi, Austurríki og Sviss. Þýska tilheyrir germönskum málum, eins og danska, norska, sænska, íslenska, færeyska, enska og hollenska. Germönsk mál flokkast síðan til indó-evrópskrar málaættar og eru fjarskyld málum eins og til dæmis sanskrít.
Einkenni
Þýska er nokkuð lík íslensku hvað varðar málfræði, m.a. varðandi beygingar á fallorðum. Nafnorðin sjálf hafa oftast sömu beygingarmynd í eintölu, ákvæðisorðin sem stýra fallinu breytast hins vegar. Undantekningar frá þessu eru eignarfallsmyndir karlkyns og hvorugkyns nafnorða, veik og óreglulega beygð nafnorð auk karlkynsorða af erlendum uppruna. Nafnorðin hljóðverpast sum hver í fleirtölu eða bæta við sig endingu. Ólíkt flestum skyldum málum eru öll nafnorð og ávarpsfornöfn rituð með stórum staf og þérun er algeng. Í þýska stafrófinu er bókstafurinn ß („das Eszett“) sem ekki er að finna í öðrum germönskum málum. Setningarfræði í þýsku er ólík þeirri íslensku að því leyti að aðalsagnir sem fylgja hjálparsögnum standa aftast í setningum. Eins standa sagnorð í aukasetningum aftast.
Stafróf
Þýska stafrófið hefur 30 bókstafi.
Málfræði
Ákveðinn greinir
Óákveðinn greinir, líkt og í ensku aðeins notaður í eintölu
Spurnarfornöfn
kk. & kvk. eins, aðeins ein fleirtölumynd -wer
Persónufornöfn 1. persóna
2. persóna
3. persóna, þérun er 3.p.ft. með stórum staf
BEYGING NAFNORÐA
Nafnorðum í þýsku er skipt í 6 flokka eftir beygingu. Kvenkyns nafnorð eru eins í öllum föllum eintölu. Í fyrsta flokki enda kvenkyns nafnorð á -en í fleirtölu og karlkyns og hvorugkynsnafnorð enda -en og -n í eignarfalli eintölu en karlkyns og hvorugkyns nafnorð enda annars á -s í eignarfalli eintölu í öllum hinum 5 flokkunum. drengur frú og nál
Ath: Þetta þarfnast yfirferðar.
Ritgerð um ríkisvald
thumb|right|250px|Titilsíða Ritgerðr um ríkisvaldfrá 1690. Ritgerð um ríkisvald (á ensku: Two Treatises of Government eða Two Treatises of Government: In the Former, The False Principles and Foundation of Sir Robert Filmer, And His Followers, are Detected and Overthrown. The Latter is an Essay concerning The True Original, Extent, and End of Civil-Government) er rit um stjórnmálaheimspeki eftir enska heimspekinginn John Locke og birtist fyrst nafnlaust árið 1689. Ritgerðirnar eru tvær en venjulega er titillinn hafður í eintölu á íslensku. Í fyrri ritgerðinni er sett fram gagnrýni á feðraveldi þar sem Locke gagnrýnir eða hrekur kenningar Roberts Filmer úr ritinu Patriarcha málsgrein fyrir málsgrein. Í síðari ritgerðinni setur Locke fram eigin stjórnspekikenningu sem byggist á hugmyndum um náttúrurétt og samfélagssáttmála.
Skriðtoppur
Skriðtoppur (fræðiheiti Lonicera prostrata ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína og Myanmar.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Eryxías (samræða)
Eryxías er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.
Bessastaðaskóli
Bessastaðaskóli var eina íslenska menntastofnunin á árunum 1805-1846. Hann tók við af Hólavallarskóla en Lærði skólinn (síðar Menntaskólinn í Reykjavík) var arftaki hans. Skólinn var á Bessastöðum á Álftanesi.
Upphaf skólans
Húsakynni Hólavallarskóla, sem var á Hólavelli við Reykjavík frá 1785, voru afar léleg og héldu hvorki vatni né vindi. Þurfti að hætta skólahaldi um miðjan vetur 1804 og árið 1805 var því ákveðið að flytja skólann í Bessastaðastofu, sem var eitt af fáum steinhúsum landsins og hafði verið reist á árunum 1761-1766 sem embættisbústaður Magnúsar Gíslasonar amtmanns. Trampe stiftamtmaður vildi heldur búa í Reykjavík og lét skólanum Bessastaðastofu eftir.
Húsmargfætla
Húsmargfætla (fræðiheiti: Scutigera coleoptrata) er gul-grá margfætla af Scutigeromorpha ættbálki.
Bessastaðaskóli
Nemendur
Skólinn skiptist í efri og neðri bekk og hafði hvor sína stofu niðri en auk þess var þar borðstofa. Skólasveinar sváfu á loftinu. Kennarar bjuggu yfirleitt á jörðum í nágrenni skólans og héldu þar búfénað. Fyrsta veturinn sem skólinn starfaði voru þar 27 nemendur, sá yngsti 17 ára en sá elsti 28 ára. Annars voru yfirleitt 40 piltar í skólanum en 50 síðasta veturinn sem hann starfaði á Bessastöðum. Árið 1809 var ákveðið að þeir sem teknir væru í skólann skyldu ekki vera eldri en 18 ára en undanþágur frá því voru mjög oft gefnar. Framan af útskrifuðust að jafnaði 6-8 stúdentar á ári.
Húsmargfætla
Húsmargfætlan er skordýraæta sem nærist m.a. á minni kóngulóm, veggjalúsum, termítum, kakkalökkum, silfurskottum, maurum og klafhölum. Hún drepur bráðina með eitruðu biti. Vegna afráns á skordýrum er hún vinsæll lífrænn meindýraeyðir.
Bessastaðaskóli
Nemendur
Flestir nemendur skólans voru synir embættismanna og betri bænda. Þeir sem ekki áttu auðuga aðstandendur gátu þó sótt um skólaölmusu (námsstyrk) sem nam 40 ríkisdölum á ári en var hækkað árið 1815 upp í 60 ríkisdali. Alls var úthlutað 24 heilum ölmusum á ári. Ölmusan gekk beint til bryta skólans og fór í að borga fæðiskostnað.
Námsgreinar
Kennarar voru þrír til 1822 en þá var mælingafræði bætt við námsgreinar og kennsla í reikningslist aukin og þá bættist fjórði kennarinn við. Kennt var í 37 tíma á viku, frá 1. október til loka maímánaðar, og kennslugreinarnar voru: Guðfræði og skilgreining Nýja testamentisins, gríska, hebreska, latína, danska, mannkynssaga, landafræði, íslenskar stílæfingar, reikningur og mælingarfræði.
Nemendur voru prófaðir tvisvar sinnum á ári, um miðjan vetur og aftur um vorið.
Flutningur
Meginhlutverk skólans var tvíþætt, annars vegar að búa nemendur undir framhaldsnám við Kaupmannahafnarháskóla en hins vegar að mennta presta því að stúdentspróf úr skólanum dugði til að fá prestvígslu. Fjórðungur til þriðjungur stúdentanna fór til náms í Kaupmannahöfns að loknu stúdentsprófi.