cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gebhard Leberecht von Blücher
Orrustan við Waterloo
thumb|Minnisvarði um orrustuna frægu í bænum Waterloo í Belgíu Aðeins ári síðar var Napoleon aftur kominn á kreik. Þá sendi Friðrik Vilhjálmur Blücher með 150 þús manna herlið vestur til að berjast við Frakka. Blücher hitti á Napoleon í Ligny (fyrir norðan Charleroi) í Belgíu 16. júní 1815. Aðstæðurnar voru erfiðar fyrir Blücher. Engir Rússar voru með í för, en fáliðaðar herdeildir frá Rínarsambandinu. Englendingar voru í grenndinni, en Napoleon náði að komast milli Englendinga og Prússa. Takmark hans var að sigra báða heri sitt í hvoru lagi. Hann setti Michel Ney hershöfðingja í að halda Englendingum í skefjum og réðist sjálfur á Blücher í Ligny. Í orrustunni höfðu aðilarnir til skiptis betur, en að lokum setti Napoleon gamla riddaraliðið á vettvang og fóru þá Prússar að hrökklast undan. Blücher tók sjálfur þátt í orrustunni. Mitt í orrahríðinni varð hestur hans fyrir skoti og drapst samstundis. Blücher varð hins vegar undir honum og gat ekki losað sig, enda orðin 72 ára gamall. Það var honum til happs að frönsku riddararnir sáu hann ekki undir hestinum þegar þeir geystust framhjá. Þannig slapp Blücher við handtöku eða dauða. Frakkar sigruðu í orrustunni fyrir rest, en aðeins tæknilega. Þeir náðu ekki að fella Prússa eða tvístra þeim, heldur aðeins að hrekja þá til baka. Napoleon hafði ekki tíma til að sinna Prússum frekar. Hann sneri sér að Englendingum og mætti þeim tveimur dögum seinna við bæinn Waterloo, en sú orrusta varð ein frægasta orrusta sögunnar. Napoleon réðist með offorsi á Englendinga og bandamenn þeirra. Þeir voru hraktir til baka nokkrum sinnum, sökum þess hve vel Englendingar höfðu komið sér fyrir. En að lokum virtust Frakkar hafa betur. Aðalhershöfðingi Englendinga var Wellington lávarður (Arthur Wellesley). Þegar Englendingar voru við það að hörfa, átti Wellington að hafa sagt: „Ég vildi að nóttin væri komin eða að Blücher væri kominn.“ Og honum varð að ósk sinni. Blücher hafði safnað liði eftir orrustuna við Ligny og kom nú Englendingum til hjálpar. Þá var klukkan orðin 1 eftir hádegi. Hann réðist á austurvæng Frakka og kom Napoleon í opna skjöldu. Við þessar aðstæður kom ótti í liði Frakka. Í stað þess að hörfa gerðu Englendingar gagnárás og brátt kom flótti í lið Frakka. Kl. 9 að kvöldi náðu Blücher og Wellington saman með herjum sínum og voru þá búnir að sigra þær frönsku herdeildir sem urðu á milli þeirra. Þeir eftirlétu Gneisenau herforingja að elta Frakka og stóðu þær mannaveiðar alla nóttina. Helmingur alla franskra hermanna féllu. Sigur bandamanna var í höfn. Strax eftir sigurinn kom það í hlut Blüchers að þramma inn í Frakkland og hertaka París, þar sem Englendingar voru of þreyttir og sárir eftir bardagann.
Endalok og eftirmæli
Seinna sama ár var Blücher sæmdur járnkrossinum, æðsta heiðursmerki Prússlands. Blücher sjálfur dró sig í hlé í bæinn sinn Krieblowitz í Slésíu. Þar lést hann 1819, aðeins fjórum árum eftir orrustuna við Waterloo. Blücher var ákaflega vinsæll meðal hermanna sinna. Hann þótti mjög sanngjarn og aftók allar líkamlegar refsingar í hernum. Hann var dugmikill og hugrekkið hans var annálað. Samt sem áður þótti hann ekki sérlega kænn. Árangur hans á vígvellinum var dugnaði hans og atorku að þakka.
One Love Manchester
One Love Manchester voru góðgerðartónleikar haldnir þann 4. júní 2017 af bandarísku söngkonunni Ariana Grande. Þeir voru haldnir til styrktar fórnarlamba sem urðu fyrir áhrifum hryðjuverkaárásarinnar í Manchester eftir tónleika Grande tveimur vikum áður. Um 55.000 manns sóttu tónleikana sem fóru fram á Old Trafford Cricket Ground í Manchester. Margir þekktir listamenn komu fram, þar með talið Justin Bieber, the Black Eyed Peas, Coldplay, Miley Cyrus, Mac Miller, Marcus Mumford, Niall Horan, Little Mix, Katy Perry, Take That, Imogen Heap, Pharrell Williams, Robbie Williams og Liam Gallagher.
Maia Sandu
Maia Sandu (f. 24. maí 1972) er moldóvsk stjórnmálakona og núverandi forseti Moldóvu. Hún var kjörin forseti árið 2020 og hafði áður verið forsætisráðherra landsins árið 2019. Sandu var leiðtogi Aðgerða og samstöðu, mið-hægriflokks sem vill styrkja tengsl Moldóvu við Evrópusambandið.
Sandu er fyrrverandi hagfræðingur hjá Alþjóðabankanum og hefur jafnframt gegnt embætti menntamálaráðherra Moldóvu. Í þingkosningum ársins 2019 leiddi Sandu kosningabandalagið ACUM og hafði það að yfirlýstri stefnu að vinna bug á spillingu í Moldóvu. Sandu vændi stjórnvöld um að hafa eitrað fyrir sér í kosningabaráttunni.
Sandu var kjörin forseti í annarri umferð forsetakosninga Moldóvu árið 2020 með 57 prósentum atkvæða. Hún sigraði sitjandi forsetann Igor Donton, sem hafði talað fyrir nánara samstarfi Moldóvu við Rússland og hafði verið opinberlega studdur af Vladímír Pútín Rússlandsforseta. Eftir sigur sinn sagðist Sandu vilja stuðla að „raunverulegu jafnvægi“ Moldóvu milli Rússlands og Vesturlanda, vinna gegn landlægri spillingu og reyna að ná til fjárfesta til að bæta efnahag Moldóvu.
Sandu rauf þing og kallaði til þingkosninga eftir að hún tók við forsetaembætti. Í kjölfari vann flokkur hennar, Aðgerðir og samstaða, meirihluta á moldóvska þinginu.
Ný gjöf
Stefnumálin sem Roosevelt kynnti með nýju gjöfinni voru fráhvarf frá ríkjandi efnahagshugmyndum þessa tíma, sem gerðu ráð fyrir mjög takmörkuðum ríkisafskiptum af atvinnulífinu.
Roosevelt gerði sér grein fyrir því að til þess að geta haldið uppi iðnaði í eins stóru landi og Bandaríkjunum þyrfti að byggja upp samgönguinnviði landsins. Meðal þess sem stjórn hans réðst í með nýju gjöfinni voru ný bankalög, ný efnahagslög, umbætur á félagslega kerfinu sem tryggðu réttindastöðu verkalýðsfélaga og atvinnuleysisbætur. Roosevelt lét einnig banna barnavinnu. Roosevelt setti lög sem skertu laun opinberra starfsmanna, þar á meðal sjálfs forsetans, og nýtti sparnaðinn (sem nam um fimm hundruð milljónum dollara) til þess að koma á fót ýmsum nýjum verkefnum sem sköpuðu atvinnu.
Efnahagslíf Bandaríkjanna batnaði mjög á árum nýju gjafarinnar og atvinnuleysi minnkaði. Gagnrýnendur stefnunnar hafa hins vegar bent á að efnahagurinn hafi ekki náð fullri viðreisn fyrr en með inngöngu Bandaríkjanna í seinni heimsstyrjöldina og með hergagnaiðnaði sem þá fór á flug í landinu.
Stefna Roosevelt og nafngift hennar var að nokkru leyti tilvísun í efnahagsaðgerðir fyrri Bandaríkjaforseta. Theodore Roosevelt hafði á sínum tíma viðhaldið stefnu sem kallaðist „réttlát úthlutun“ (e. Square Deal) og Woodrow Wilson hafði rekið stefnu sem hann kallaði „nýja frelsið“ (e. New Freedom). Seinni forsetar Bandaríkjanna, sér í lagi úr Demókrataflokknum, áttu eftir að gefa efnahagsstefnum sínum svipuð nöfn: Harry S. Truman fylgdi nýju gjöfinni eftir með „réttlátu gjöfinni“ (e. Fair Deal), John F. Kennedy kallaði stefnu sína „nýjar hugsjónalendur“ (e. New Frontier) en Lyndon B. Johnson nefndi stefnu sína „hið mikla þjóðfélag“ (e. Great Society).
Jean-Bédel Bokassa
thumb|right|Bokassa í opinberri heimsókn í Rúmeníu 1970 Jean-Bédel Bokassa (22. febrúar 1921 – 3. nóvember 1996), einnig þekktur sem Salah Eddine Ahmed Bokassa og '''Bokassa 1. keisari''', var forseti Mið-Afríkulýðveldisins frá 1966 til 1976 og keisari yfir Mið-Afríkukeisaradæminu frá 1976 til 1979 þegar Frakkar steyptu honum af stóli. Stjórn hans einkenndist af kúgun og ofbeldi.
Hann komst til valda með því að steypa frænda sínum, David Dacko, af stóli og ríkti með stuðningi Frakka, einkum Valéry Giscard d'Estaing. Í staðinn fengu Frakkar úran sem var mikilvægt fyrir kjarnorkuáætlanir þeirra. Árið 1976 leysti hann stjórn landsins upp og lýsti yfir stofnun einveldis. Krýningarathöfnin sem fram fór árið 1977 kostaði um 20 milljónir dollara og gerði landið gjaldþrota. Frakkar sendu herlið til að taka þátt í athöfninni en enginn erlendur þjóðhöfðingi þáði boð um að vera viðstaddur. Í apríl árið 1979 mótmælti hópur námsmanna því að þurfa að kaupa dýra skólabúninga sem verksmiðja í eigu forsetans framleiddi. Í kjölfarið voru 180 námsmenn handteknir og 100 drepnir. Sagt var að Bokassa hefði sjálfur tekið þátt í að drepa fimm manns með barefli. Eftir þetta þvarr stuðningur Frakka. Franski herinn kom Dacko aftur til valda meðan Bokassa var í heimsókn í Líbýu í september þetta ár. Bokassa hélt þá í útlegð, fyrst til Abidjan og síðan til Parísar. Árið 1986 sneri hann aftur til Mið-Afríkulýðveldisins og var strax handtekinn. Hann var dæmdur til dauða fyrir fjölmargar sakir en dómnum var breytt í lífstíðarfangelsi. André Kolingba, þáverandi forseti, lýsti yfir almennri sakaruppgjöf árið 1993 og Bokassa var því látinn laus. Hann bjó í Mið-Afríkulýðveldinu til dauðadags.
Lavandula stoechas
Lavandula stoechas eða spænskt lofnarblóm er blómjurt af ættinni Lamiaceae sem vex í Miðjarðarhafslöndum. Spænskt lofnarblóm hefur verið flutt til Ástralíu og breiðst þar út og er talið þar til ágengra tegunda.
Rákönd
Rákönd (fræðiheiti Anas carolinensis eða Anas crecca carolinensis) er algengur og útbreiddur fugl af andaætt sem verpir í norðurhéruðum Norður-Ameríku. Rákönd og urtönd eru mjög líkar en munurinn er að rákönd er með lóðrétta hvíta línu. thumbnail|left|500 px
Charles Louis Alphonse Laveran
Charles Louis Alphonse Laveran (18 juní 1845 – 18 maí 1922) var franskur læknir sem vann læknanóbelinn 1907 fyrir uppgötvanir sínar um örsníkjudýr sem valda smitsjúkdómum, svo sem malaríu og trypanosomiasis.
Hann fylgdi í fótspor föður síns, Louis Théodore Laveran, og gerðist herlæknir að starfi. Hann tók læknapróf frá Strassborg-háskóla 1867. Laveran gekk í franska herinn þegar fransk-prússneska stríðið skall á 1870. 29 ára gamall tók hann forstöðu fyrir hersjúkdóma og faraldra á École de Val-de-Grâce. Undir lok starfsferils síns starfaði hann í Alsír þar sem hann vann sín helstu afrek. Hann uppgötvaði að örsníkjudýr (plasmódíum) voru það sem olli malaríu og enn fremur að annað örsníkjudýr (trípanosoma) olli afrísku svefnsýkinni. 1894 sneri hann til baka til Frakklands og sinnti ýmsum störfum tengdum hernum.
Astekar
thumb|right|180px|Codex Ríos Astekar voru nokkrir indíánaþjóðflokkar í Mið-Ameríku sem bjuggu til stórveldi þar sem nú er Mexíkó. Þeir voru þekktir fyrir mannfórnir og grimmd auk hernaðarlegra yfirburða yfir nágrannaþjóðum sínum. Þeir töluðu tungumálið nahúatl og notuðu ótrúlega nákvæmt dagatal sem taldi 365 daga auk sérstaks trúarlegs dagatals sem taldi 260 daga. Ríki asteka var í raun bandalag þriggja borgríkja: Tenochtitlán, Texcoco og Tlacopan. Stærsta borgríkið og miðpunktur ríkisins, Tenochtitlán, var staðsett í Mexíkódal. Þar stendur nú Mexíkóborg.
Saga
thumb|160px|Skjaldamerki Mexíkó vísar til þjóðsögunnar um uppruna asteka.
Dune (kvikmynd)
Dune er heiti á tveimur kvikmyndum sem gerðar hafa verið eftir samnefndri vísindaskáldsögu Frank Herbert:
Orðastafróf
Orðastafróf, hljóðritunarstafróf eða hljóðstafakerfi er kerfi þar sem orð eru látin tákna stafi í stafrófi. Dæmi um þetta eru stafaheiti (B heitir til dæmis „bé“ í íslensku, „bee“ í ensku og „bi“ í ítölsku). Algengara er að nota hugtakið um ýmis kerfi til að tákna stafi þar sem hætta er á misskilningi vegna truflana í samskiptamiðlinum sem notaður er, eins og þegar kallað er til fjarlægra aðila eða í talstöðvarsamskiptum. Fjarskiptamenn í breska hernum hófu að nota slíkt kerfi yfir erfiðustu stafina í enska stafrófinu seint á 19. öld. Þannig var „Ack“ notað til að stafa „A“, og „eMma“ notað fyrir „M“. Breski flugherinn tók upp staðlað kerfi orða fyrir alla 26 stafi enska stafrófsins árið 1921. Bandaríski flugherinn hafði gert það sama frá 1918. Auk þess voru slík stafróf í notkun í borgaralegri starfsemi eins og á kaupskipum og í póstþjónustu. Kerfin voru því mörg og ólík, en byggðust á sömu hugmynd: að nota orð til að tákna stafi í stafrófinu.
Astekar
Goðsögulegur uppruni Asteka
Astekar voru frá stað sem kallaðist Atzlan og því kallaðir Astekar. Kaldhæðnislega sóru þeir þess eið að þeir skyldu hverfa af landi brott ef þeir yrðu aftur kallaðir Astekar. Sjálfir kölluðu þeir sig Mexíka og dregur Mexíkó nafn sitt af þeim. Sagan segir að guð þeirra hafi sagt þeim að finna stað og byggja borg þar sem kaktus yxi upp af steini og á kaktusnum sæti örn með slöngu í gogginum. Mexíkar héldu því af stað suður að leit að merkinu sem guð þeirra hafði sagt frá. Þeir fóru inn í land tolteka og tóku upp ýmsa siði frá þeim og fleiri guði. Land tolteka var að mestu leyti byggt en þeir tóku samt vel á móti mexíkum. Upp úr farsælu sambandi þeirra slitnaði þó þegar mexíkar fórnuðu konu einni er toltekar ætluðu að gifta leiðtoga mexíka. Í kjölfarið ráku toltekar þá til vatnsins Texcoco í Mexíkódal. Þar komu þeir svo auga á merkið sem guð þeirra hafði skipað þeim að finna og á vatninu reistu þeir borgina Tenochtitlán.
Orðastafróf
Árið 1956 þróaði Alþjóðaflugmálastofnunin alþjóðlegt hljóðstafakerfi sem í dag er einnig notað í Alþjóðlegu merkjabókinni („Alfa“, „Bravo“, „Charlie“...). Önnur algeng hljóðstafakerfi eru eldra kerfi Alþjóðafjarskiptasambandsins sem notast við örnefni og er oft notað af radíóamatörum („Amsterdam“, „Baltimore“, „Casablanca“...), og ýmis kerfi sem byggjast á mannanöfnum. Slíkt nafnakerfi er meðal annars notað til að nefna reitina í skák („Alfreð“, „Bjarni“, „Ceres“...).
Astekar
Ris Astekaveldis
Sannur uppruni Asteka er ókunnur og staðsetning Atzlan er heldur ekki þekkt. Deilt er um hvort staðurinn hafi verið einhvers staðar í norðanverðum Bandaríkjunum eða frekar stutt frá Mexíkódal en flestir fræðimenn telja að staðurinn hafi verið goðsögulegur. Almennt er talið að mexíkar hafi fyrst komið í Mexíkódalinn í kringum árið 1248.
Mannfórnir hjá Astekum.
Mannfórnir hvoru stundaðar í Mesoameríku og hjá astekum voru mannfórnir algengar. Mannfórnir hjá Astekum voru tíðari en hjá öðrum þjóðum og komu þeir mannfórnum á annað stig. Til dæmis er sagt að árið 1487 hafi Astekar fórnað um 80.400 föngum á fjórum dögum í athöfn til að helga pýramídann í Tenochtitlan. Fjöldi fórnalamba er því óstaðfestur. Spánverjar urðu mjög hissa yfir þessum siðum þegar þeir komu til Ameríku og töldu þeir að rétt væri að leggja Tenochtitlán í rúst.
Oftast var körlum sem voru teknir til fanga í orrustum fórnað, en konum og börnum var stundum fórnað. Astekarnir fórnuðu árlega um 15.000 mönnum í Tenochtitlán. Sérstakir prestar ástunduðu mannfórninar og gerðu það til æviloka. Fórnin fór þannig fram að skorið var fyrir neðan brjósthol fórnalambsins með hrafntinnuhníf á meðan það var enn á lífi, hjartað slitið út með höndunum og því lyft upp til sólu. Astekar trúðu því að  blóð og hjörtu væru það eina sem veitti sólinni afl til að rísa á morgnanna. Þeir trúðu einnig að fórnarlömbin kæmust í flokk þeirra úrvalshermanna í eftirlífinu.
Aðrar þjóðir í Ameríku tóku fanga og notuðu þá sem þræla. Þeir voru látnir vinna í nokkur ár áður en þeir gáfu upp öndina. Oft hefur verið reynt að finna skýringar á því af hverju Astekarnir fórnuðu mönnum og ein skýringin er sú að of margir íbúar hafi verið í landinu en ekki nægur matur fyrir alla.
Astekarnir höfðu ekki þörf fyrir þræla og því voru fangar frekar drepnir en haldið föngnum.
Daglegt líf Asteka
thumb Astekar bjuggu flestir í stráhúsum en þó voru þau ekki öll eins. Sum voru með flötu þaki og önnur ekki. Fátækari Astekar bjuggu í minni húsum en þeir ríkari í stærri húsum. Hlutverk kynjanna voru misjöfn, karlar áttu að veiða til matar og vinna utan heimilis en konur áttu að sjá um börnin og heimilið. Í sumum tilfellum voru konur með verslun á heimili sínu og seldu allskyns hluti eins og mat, skálar, listaverk, litlar styttur og fleira sem þær höfðu búið til. Oftast nær gerðu konur þetta eftir að maður þeirra hafði fallið frá og börnin farin að heiman. Astekar borðuðu yfirleitt afurðir úr jurtaríkinu, mest maís en einnig ræktuðu þeir tómata, baunir og paprikur. Astekar voru líka fyrstu mennirnir til þess að nýta kakóbaunir sem æti. Þeir muldu baunirnar niður og hituðu þangað til þær leystust upp og blönduðu síðan með eldpipar. Þeir gátu þó ekki búið til súkkulaði eins og í nútímanum vegna þess að engar kýr voru í Ameríku og þar með enga mjólk að hafa. Börn Asteka skemmtu sér með því að leika sér að perlum og steinum en svo þegar þau urðu eldri skiptu þau yfir í boga og örvar. Astekar tóku tónlist einnig mjög alvarlega og var börnum kennt á hljóðfæri og að syngja frá unga aldri. Astekar hittust einnig oft saman í hópum og sungu og spiluðu á hljóðfæri eins og flautur og hringlur. Karlmenn sem voru þrælar eða sem voru ekki mjög ríkir voru yfirleitt lítið klæddir, voru oftast bara með smá skýlu bundna utan um mittið. Konur og ríkir karlmenn voru oftar mikið klædd, í kjólum og með sjöl yfir öxlunum.
Campanula rupicola
Campanula rupicola er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Grikklandi.
Accademia della Crusca
thumb|right|[[Biblioteca Riccardiana í Flórens tilheyrir Accademia della Crusca.]] Accademia della Crusca (ítalska: „hismisakademían“) er sjálfstæð ítölsk menntastofnun sem nýtur þeirrar stöðu að vera yfirvald um ítalska tungu. Í akademíunni starfa textafræðingar og málfræðingar sem fást við rannsóknir á ítölsku máli.
Akademían var upphaflega stofnuð af hópi rithöfunda, skálda og lögfræðinga í Flórens árið 1583 beinlínis í andstöðu við hinar alvarlegu klassísku áherslur Accademia di Firenze sem naut verndar erkihertogans. Nafnið vísar til þess að viðfangsefni ademíunnar voru „hismi“, þ.e. ekki alvarleg viðfangsefni. Hún var því hugsuð sem eins konar andakademía. Upphaflega gekk starf félagsins líka helst út á veisluhöld. Eftir formlega stofnun tók hún þó brátt að sér það verkefni sem hún hefur haldið síðan; að varðveita hreinleika og kynna fegurð hinnar toskönsku tungu eins og hún birtist hjá rithöfundum 14. aldar. Fyrsta orðabókin sem akademían gaf út, orðabókin Vocabolario degli Accademici della Crusca, kom út 1612 og innihélt aðeins þann orðaforða sem kom fyrir í ritum frægra 13. og 14. aldar rithöfunda og einstaka nýrri höfunda eins og Niccoló Machiavellis. Skýring nafnsins breyttist líka í það að markmið hennar væri að skilja hismið frá korninu; þ.e. málhreinsun. Tilgangur akademíunnar varð því að móta ítölskuna á grundvelli klassískra fyrirmynda fremur en alþýðumáls, gagngert í þeim tilgangi að gera hana að vinsælu bókmennta- og stjórnsýslumáli.
Shumpei Inoue
Shumpei Inoue var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Lemúría
thumb|right|Kort sem sýnir uppruna „12 afbrigða manna“ í Lemúríu. Lemúría eða Limúría er ímyndað sokkið meginland í Indlandshafi eða Kyrrahafi sem kemur fyrir í vísindakenningum frá 19. öld og síðan í ýmsu samhengi. Kenningin er ekki lengur talin eiga sér neina stoð í veruleikanum. Sumir tamílskir rithöfundar hafa tengt Lemúríu við hið goðsögulega meginland Kumari Kandam.
Tvíburinn
Tvíburinn er plata með íslenska tónlistarmanninum Bubba Morthens. Hún var fyrsta plata Bubba síðan að Nýbúinn kom út árið 2001 án hljómsveitarinnar Stríð og friður. Platan var með blágresilegum blæ (bluegrass), miðað við plötur Bubba frá árunum áður, enda var Bubbi búinn að skipta um samstarfsmenn og það voru ný hljóðfæri komin til sögurnar, t.d. banjó mandólín og fiðla. Platan var líka þriðja plata Bubba þar sem að hann var við upptökustjórnvölinn. Í viðtali við Morgunblaðið sagði hann að platan hafði verið unnin á innan við 24 tímum."Ég vildi hafa þetta einfalt og blátt áfram. Við létum fyrstu tökur yfirleitt standa eins og þær voru og vorum ekki að vinna mikið í þeim eftir á þó að eflaust hefði mátt laga hitt og þetta" Platan kom út 7. október 2004.
Lemúría
Áður en landrekskenningin varð almennt viðurkennd reyndu menn að skýra útbreiðslu tegunda lífvera með ýmsum hætti, þar á meðal með landbrúm sem síðan hefðu sokkið í sæ. Hugmyndin um Lemúríu kom fyrst fram í grein líflandfræðingsins Philip Sclater frá 1864 þar sem hann velti fyrir sér af hverju steingervingar lemúra fyndust á Madagaskar og Indlandi, en ekki í Mið-Austurlöndum eða Afríku. Schlater skýrði þetta með því að einhvern tíma hefðu þessi lönd tengst en tengingin sokkið í sæ.
Þegar landrekskenning Alfred Wegener kom fram í upphafi 20. aldar breyttust forsendur kenninga um útbreiðslu tegunda milli meginlandanna. Þó að til séu dæmi um sokkin meginlönd er engin merki um slíkt að finna á þeim slóðum þar sem Lemúría átti að hafa verið. Lemúría hvarf því alveg úr vísindalegri umræðu.
Hugmyndin um Lemúríu og fleiri týnd meginlönd fékk framhaldslíf innan guðspeki þar sem Helena Blavatsky setti fram hugmyndina um fimm frumkynþætti og þrjú týnd meginlönd (Hýperbóreu, Lemúríu og Atlantis) í bókinni The Secret Doctrine árið 1888.
Stefnumarkandi leikir
Stefnumarkandi leikur í leikjafræði er athöfnin þegar einn leikmaður gerir eitthvað utan skilgreindum athöfnum leiksins til þess að öðlast yfirburði og auka hagnað sinn. Helstu einkenni stefnumarkandi leikja fela í sér skuldbindingu af hálfu leikmannsins, það er að leikmaðurinn getur aðeins takmarkað sínar eigin ákvarðanir og sú ákvörðun sem hann tekur þarf að vera trúverðug þannig að þegar hún er tekin í notkun er nauðsynlegt að hún sé í hag leikmannsins til þess að hann fylgi henni eftir.¹
Uppruni
Hugtakið var mótað af Thomas Schelling í bók hans frá árinu 1960, The Strategy of Conflict, og hefur öðlast mikinn stuðning innan stjórnmálafræða. Stefnumarkandi leikir breyta stefnu leiksins þannig að hann er í hag leikmannsins. Stefnumarkandi leikir geta annaðhvort verið skilyrðislausir leikir (e. unconditional moves) eða viðbragðsreglur (e. response rules). Viðbragðsreglur eru reglur með skilyrðum sem segja til um ákvörðun/leik þinn sem viðbragð við ákvörðun/leik hins leikmannsins. Síðan má skipta viðbragðsreglum niður í hótanir og loforð. Hótunum og loforðum er síðan hægt að skipta ennþá frekar niður og geta þau ýmist verið fyrirbyggjandi (e. deterrent) eða neyðandi (e. compellent).²
Hótun og loforð
thumbnail|Skipting stefnumarkandi leikja Ef einhver aðili vill ekki vinna með þér þannig að það sé þér í hag þá getur þú gripið til viðbragðsreglunnar hótunar og fengið hann til þess að gera það sem þú vilt með reglunni. Neyðandi hótanir snúast um það að reyna að fá hinn aðilann til þess að gera eitthvað sem hann myndi líklegast annars ekki gera, til dæmis bankaræningjar sem ráðast inn í banka og hóta því að ef þeir fá ekki alla peninga bankans þá munu þeir meiða starfsmennina. Starfsmennirnir myndu venjulega ekki gefa hverjum sem er alla peninga bankans en með viðbragðsreglunni breytist hegðun þeirra. Fyrirbyggjandi hótanir virka þá akkúrat öfugt og snúast um að reyna að koma í veg fyrir að hinn aðilinn geri eitthvað sem er ekki þér í hag. Segjum að bankinn færi á hausinn í þessu tilfelli ef ræningjarnir færu með alla peningana þannig að það er starfsmanninum augljóslega ekki í hag sem gæti þar að leiðandi misst starfið. Þá gæti starfsmaðurinn gripið til þeirrar viðbragðsreglu að hóta ræningjunum að hann muni hringja á lögregluna ef þeir fara ekki strax út tómhentir. Starfsmaðurinn er því að fyrirbyggja að ræningjarnir ræni peningunum sem væri ekki í hans hag (að sjálfsögðu væri ekki sniðugt af honum að gera það í ljósi fyrri hótunar en við látum þá sem að það skipti starfsmanninn engu að þessu sinni).
Einnig er hægt að lofa einhverjum að þú munir gera eitthvað ef hinn aðilinn velur kostinn sem er þér í hag en þá er viðbragðsreglan loforð en ekki hótun. Neyðandi loforð eru þá þegar þú ert að reyna að fá einhvern til þess að velja þann kost sem er þér í hag og lofar honum einhverju í staðinn ef hann gerir það. Fyrirbyggjandi loforð taka þá akkúrat hinn pólinn þannig að þú lofar að gera eitthvað til þess að koma í veg fyrir að hinn aðilinn geri eitthvað sem er ekki þér í hag. Ef leikmaðurinn ákveður að fylgja eftir því sem þú ert að biðja hann að gera er ávallt hvati fyrir þig til þess að svíkja loforðið, enda ertu búin að fá það sem að þú vildir upprunalega.²
Viðvörun og sannfæring
Viðbragðsreglurnar skuldbinda leikmennina til þess að velja þann kost sem þeir hefðu aldrei valið ef hótanir og loforð væru ekki með í spilinu. En, einnig er hægt að lýsa því yfir hvað gæti gerst ef hinn aðilinn tekur ekki þá stefnu sem er þér í hag; slíkar yfirlýsingar má þýða sem viðvaranir (e. warnings) og sannfæringar (e. assurances).Viðvaranir og sannfæringar eru þá einungis til upplýsingar og því ekki viðbragðsreglur eða stefnumarkandi leikir á meðan hótanir og loforð eru svo sannarlega stefnumarkandi leikir.²
Heimskringla
Heimskringla var fyrst prentuð á frummálinu árið 1697 í Stokkhólmi.
Heimildir Snorra
Heimskringla inniheldur sögur Noregskonunga fram að 1177, en rekur einnig sögu Uppsalakonunga og byrjar á Óðni, sem talinn er forfaðir þeirra. Þar styðst Snorri við Ynglingatal, ættarsögu í ljóðum, sem sennilega er ort af norska skáldinu Þjóðolfi í Hvini, sem var hirðskáld Haraldar hárfagra. Í formálanum rekur Snorri þær heimildir, sem hann hefur notað og ræðir um sannleiksgildi þeirra. Þegar hann nefnir sögumenn sína, getur hann þess frá hverjum þeir hafi heimildir sínar og hvort þær hafi farið margra á milli. Þannig byggir hann frásögn sína á aldagömlum frásögnum. En kvæðin segir hann að sér þyki „sízt úr stað færð, ef þau eru rétt kveðin og skynsamlega upp tekin".
Slíkt val og mat heimilda var ekki vandi sagnfræðinga miðaldanna. Og þegar talað er um sagnfræðilegt mat á heimildum, þá má líklega óhætt líkja Snorra við Polybios hinn gríska og Þjóðverjann Leopold von Ranke.
Efnisyfirlit
Heimskringla skiptist í eftirfarandi hluta:
30. janúar
30. janúar er 30. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 335 dagar (336 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Sveinn skytta
Sveinn skytta er skáldsaga eftir danska rithöfundinn Carit Etlar. Bókin kom út á frummálinu árið 1853 undir titlinum Gøngehøvdingen og fjallar um sagnapersónuna Svend Poulsen Gønge. Sagan gerist um miðja sautjándu öld í stríði milli Danmerkur og Svíþjóðar 1657-58 þegar Svíar hafa ráðist inn í Danmörku með ofurefli liðs og varnir Danmerkur eru í molum og fátækir almúgamenn undir forustu Sveins skyttu herja á innrásarliðið. Teiknarinn Poul Steffensen (1866-1923) myndskreytti söguna um 1890.
Sagan um Svein skyttu var framhaldssaga í Nýjum kvöldvökum árið 1950-1952. Halldór Þorsteinsson og Helgi Valtýrsson þýddu. Bókin var síðar gefin út af Iðunni í bókaflokknum Sígildar sögur Iðunnar.
Podocarpus epiphyticus
Podocarpus epiphyticus er sígrænt tré frá Myanmar. Það er stundum talið til tegundarinnar P. neriifolius.
The Rolling Stones
thumb|right|Rolling Stones árið 2015.
Rolling Stones er ensk hljómsveit sem braust til frægðar og frama á sjöunda áratug tuttugustu aldarinnar. Líkt og með margar breskar rokksveitir voru Stones undir áhrifum margskonar tónlistastefna, einkum rafmagnaðs blús frá Bandaríkjunum og snemmborins rokks. Um miðjan sjöunda áratuginn höfðu Stones náð sínum tón, gítargrunni, sem var fyrirmynd þungs rokks. Stones höfðu áhrif á ímynd uppreisnagjarnra ungmenna, sem hjálpaði þeim að ná þeim vinsældum sem þeir njóta og að hafa þau áhrif sem hljómsveitin hefur haft. Rolling Stones hafa selt yfir 200 milljónir platna um víða veröld. Nafnið “Rollin' Stones” var fyrst notað 12. júlí 1962, þegar þeir hlupu í skarðið fyrir Blues Incorporated á Marquee Club.
Upphaf Rolling Stones
Ian Stewart fæddist árið 1938. Hann kemur til sögunnar þegar hann brást við auglýsingu, í tímaritinu Jazz News, frá Brian Jones. Brian Jones fæddist af Cheltenham, í miðjustéttarfjölskyldu. Hann varð afar fær hljóðfæraleikari. Hann spilaði á harmonikku, orgel, tréspil, sítar, bjöllur, saxafón, sembal en skaraði mest framúr í gítarspili. Þeir urðu góðir vinir, og spiluðu báðir jazz músík. Mick Jagger fæddist 26. júlí 1943 af miðjustéttarfjölskyldu og var skýrður Michael Phillip Jagger. Mick Jagger og Keith Richards gengu í sama grunnskóla og kynntust þar. Mick flutti síðan burt og misstu þeir samband hvor við annan. Eftir það fór Mick í "London School Of Economics”, en sagði þar fljótlega skilið við námið til að gerast tónlistarmaður. Sagan segir að Mick Jagger hafi hitt Keith Richards á brautarstöð í Dartford á Englandi. Könnuðust þeir hvor við annan, og höfðu þeir báðir áhuga á því að stofna band. Þeir hófu síðan samstarf og stofnuðu hljómsveitina Litle Boy Blue and the Blue Toys.
Stuttu eftir stofnun little Boy Blue hittu þeir Brian Jones, en hann gerðist gítarleikarinn í hljómsveitinni. Mick og Keith höfðu áður komið fram með ýmsum hljómsveitum en nú gerðist Mick söngvari hljómsveitarinnar. Það varð síðan Brian Jones sem stakk upp á nafninu The Rolling Stones í höfuðið á lagi eftir Muddy Waters „Rollin Stone Blues”.
Árið 1965 gáfu þeir út lagið I cant get no, Satisfaction og urðu þá aðal þáttakendur Bresku innrásarinnar til vesturheims. Eftir miklar vinsældir bauð Brian Jones, Ian að ganga til liðs við hljómsveitina. Hann þáði það boð og gerðist píanóleikarinn. Seinna slógust í hópinn trommari að nafni Charlie Watts og bassaleikari að nafni Bill Wyman.
Þeir komu í fyrsta skipti fram í bresku sjónvarpi í tónlistarþættinum Thank Your Lucky Stars árið 1963 þar sem upptökustjórinn ráðlagði Andrew að losa sig við þennan munnstóra og ljóta söngvara þ.e. Mick Jagger, ekkert varð úr því. 16. apríl sama ár, er fyrsta plata The Rolling Stones gefin út í Englandi „The Rolling Stones" hún fer beint í 1. sæti breska listans, en strax eftir ógnarvinsældirnar byrjaði að síga á ógæfuhliðina. 10. maí sama ár eru Mick og Keith ákærðir fyrir að hafa verið með eiturlyf á sér og sama dag er ráðist inn í íbúð Brian Jones og hann tekin fastur og ákærður fyrir eign á ólöglegu fíkniefni. Seinna þetta ár er Mick Jagger dæmdur sekur fyrir eign á ólöglegum efnum, hann settur í fangelsi yfir nótt og var úrskurðað að hann fengi 3ja mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm og 300 punda sekt. Keith var dæmdur í 1 ár fangelsi og sektaður um 500 pund fyrir að eiga fíkniefni. 30. júní sama ár eru þeir lausir úr fangelsi eftir að trygging hafði verið greidd upp á 7000 pund fyrir þá.
Rolling Stones 1966-1969
Mikið vatn var nú runnið til sjávar. Seinustu tvö árin höfðu ekki verið hljómsveitarmeðlimum góð, en hljómsveitin naut samt mikilla vinsælda. Þeir seldu mikið af plötum og urðu þekktir um allan heim. Árið 1966 ákváðu „Rolling Stones” að reyna að svara vinsældum Bítlanna, með því að gera þéttari plötur. Fyrsta tilraunin var platan Aftermath. Brian Jones hafði meðal annars mikil áhrif á stíl plötunnar. Hann hlustaði á fjölbreytta tónlist og niðurstaðan var fjölbreyttur diskur. Hann hélt áfram að hafa þessi sömu áhrif á hljómsveitina, og árið 1967 gáfu þeir út plötuna Between the Buttons. Sú plata var með miklum popp-áhrifum. Það komu upp ýmsar deilur í kringum plötuna, meðal annars var þeim iðulega bannað að koma fram án þess að breyta einhverjum textanum o.s.frv.
Mick og Keith voru báðir handteknir fyrir að vera með eiturlyf í fórum sínum í febrúar 1967, þremur mánuðum seinna var Jones handtekinn fyrir sömu sakir. Þeir fengu allir fangelsisdóm. Árið 1968 var gamli umboðsmaðurinn orðin þreyttur á dópruglinu í strákunum og skiptu „Rolling Stones” því um umboðsmann. Maðurinn gekk undir nafninu Allen Klein og honum tókst að hafa mikil áhrif á bandið. Hann fékk þá til að færa sig frá poppinu sem þeir voru að ýtast út í, og yfir í gamla góða rokkið og rólið.
Fyrsta platan sem þeir gáfu út með þessum umboðsmanni var smáskífan og smellurinn „Jumpin Jack Flash” sem fór beint á toppinn í bandaríkjunum. Í framhaldinu kom platan „Beggar’s Banquet” sem var gefin út um haustið 1968. Til stóð að platan yrði gefin fyrr út en hún hafði verið geymd hjá útgáfendum, vegna þess að þeim líkaði ekki við myndefnið á plötunni. Plata þessi var öðruvísi en þær plötur sem „Rolling Stones” voru vanir að gera, og einkenndist af blúsrokki. Á meðan á upptöku plötunnar stóð var Brian Jones illa haldinn en hann sökk meir og meir í eiturlyfjafíkn. Mikill ágreiningur var milli hans og Mick og Keith. Því hætti hann í bandinu 3. júlí 1969. Minna en mánuði seinna fannst hann látinn í sundlauginni sinni. Dómari í málinu úrskurðaði að þetta hafi verið dauði vegna óhapps, en fjöldi orðróma ríkti um dauða hans mörg ár á eftir.
Eftir dauða hans réðu Rolling Stones Mick Taylor í hans stað. Hann hafði áður verið gítarleikari hljómsveitarinnar Bluesbreakers. Næsta plata þeirra bar heitið Let It Bleed. Hún kom út í desember 1969. í framhaldi af plötunni fóru þeir á sitt fyrsta tónleikaferðalag sem stóð yfir í þrjú ár. Þeir fengu frábæra dóma og allt gekk mjög vel.
Hinsvegar fóru tónleikar þeirra í Altamont Speedway vægast sagt úr böndunum. Um var að ræða ókeypis tónleika og sagt er að hljómsveitin Grateful Dead hafi bent Stones á að ráða Hell’s Angels fyrir öryggisgæslu, og þeir gerðu það. Sú ákvörðun átti þó eftir að hafa alvarlegar afleiðingar. Sýningin var ekki nógu vel skipulögð og áður en langt leið á sýninguna, var ungur maður að nafni Meredith Hunter drepinn af öryggisverði. Þetta hafði í för með sér heiftarleg áhrif á fjölmiðla sem endaði með því að þeir drógu sig í hlé frá tónleikahöldum. Þeir gáfu út lagið Sympathy for the Devil í framhaldi af þessu.
Rolling Stones 1970-1981
Eftir hléið, gaf hljómsveitin út plötuna Get Yer Ya-Ya’s Out sem þótti ágætis tónleikaplata. Þetta reyndist vera seinasta plata þeirra fyrir útgefanda-fyrirtækið Decca í London. Eftir þetta stofnaði hljómsveitin sitt eigið útgáfufyrirtæki, Rolling Stones Records, sem varð dótturfyrirtæki Atlantic Records. Mick lék í kvikmynd eftir Nicolas Roeg og giftist Nikaragúamódelinu Bianca Pérez-Mora Macías. Parið lifði hinu ljúfa lífi, á meðan Keith lapti dauðann úr skel. Árið 1971 gáfu Rolling Stones út plötuna Sticky Fingers og hafði Keith þar umfangsmikil áhrif á tónlistarsmíð hljómsveitarinnar. Seinna sama ár fóru þeir til Frakklands. Sagt er að þeir hafi farið þangað til að flýja skattheimtumenn ásamt öðru. Þar tóku þeir upp tvöfalda plötu sem fékk nafnið „Exile on Main Street” og var hún gefin út í maí 1972.
Í framhaldi af þessari plötu fór hljómsveitin að liðast í tvennt. Mick vildi vera súperstjarna og einbeitti sér að því en Keith var orðin mikill dópisti. Þeir gáfu út plötuna „Goats Head Soup” árið 1973 og svo „It’s Only Rock ‘n’ Roll” árið 1974. báðar plöturnar lentu efst á topp sölulistum, en þóttu hvorugar sérlega góðar. Mick Taylor gítarleikari hljómsveitarinnar hætti í hljómsveitinni eftir að „It’s Only Rock ‘n’ Roll” var gefinn út. Eftir gítarleikaramissinn höfðu þeir áheyrnarprufur í von um að finna nýjan gítarleikara. Jeff Beck var meðal þeirra sem reyndi fyrir sér, en var þó ekki valinn. Gítarleikari, sem hafði meðal annars spilað fyrir Rod Stewart að nafni Ron Wood var fengin til liðs við hljómsveitina, en það var ekki fyrr en tveimur árum seinna eða 1976.
Samráðsskipan
Samráðsskipan, starfsgreinaskipan eða samráðshyggja er stjórnmálastefna sem lítur á samfélagið sem lífræna heild sem byggir á heildrænni félagslegri samstöðu þar sem hver hópur hefur ákveðið hlutverk líkt og líffæri í líkama. Samráðshyggja tengist virknihyggju í félagsvísindum. Hugmyndir af þessu tagi eru algengar í ýmsum trúarbrögðum og koma fyrir í mörgum stjórnmálastefnum sem leggja áherslu á samstöðu fremur en átök og samkeppni. Hún hefur einkum verið gagnrýnd þar sem hún leiðir til mikilla ríkisafskipta af stórfyrirtækjum og stofnunar ríkisrekinna stéttarfélaga eins og í Ítalíu fasista og Þriðja ríki nasista. Þessi ríki stilltu samráðshyggju upp gegn stéttabaráttu sem var lykilhugtak í sósíalisma. Orðið er líka oft notað sem skammaryrði yfir ástand sem einkennist af miklum ítökum fyrirtækja í stjórnmálum.
The Rolling Stones
Rolling Stones 1970-1981
Á þessum tíma voru allir meðlimir hljómsveitarinnar með ýmis að vinna með öðrum tónlistarmönnum, og voru bæði bassaleikarinn Bill og gítarleikarinn Ron voru að gefa út sólóplötur. Keith var handtekinn í Kanada árið 1977 fyrir að vera með heróín í fórum sínum. Hann fékk skilorðsbundin dóm og fór í meðferð. Mörgum grunaði að hljómsveitin væri nú að leggja upp laupanna, en 1978 komu þeir þó saman til að taka upp plötuna „Some Girls” sem var þeirra svar við pönkinu. Ímynd hljómsveitarinnar rokkaði mikið, varð mjög góð eftir „Some Girls” en svo gáfu þeir út „Emotional Rescue” þá versnaði ímyndin aftur. Platan var gefin út árið 1980, og einsog flestar aðrar Rolling Stones plötur lenti hún efst á topplistum, en fékk þó „volga dóma”. Árið 1981 gáfu þeir svo út plötuna „Tattoo You” sem fékk mun betri dóma en fyrri platan. Þessi plata var sú seinasta þar sem „Rolling Stones” bókstaflega drottnuðu á topplistum, tónleikasölum og útvarpstöðvum í kringum útgáfur.
Rolling Stones eftir 1981
Keith sagði skilið við hljómsveitina í bili og bjó til sína eigin sólóplötu „Talk is Cheap” sem kom 1988. Hún fékk góða dóma og fór í gull. Þessi plata varð til þess að Mick og Keith komu aftur saman seinna þetta sama ár, og gáfu út plötuna „Steel Weels” sem fékk ágætis dóma. Tónleikaferðalagið gaf þó plötunni lítið eftir og gaf hagnað upp á 140 milljón dollara. Næst var gefin út platan „Flashpoint” árið 1991 sem var tónleikaplata frá „Steel Weels” tónleikum. Eftir þessa plötu hætti bassaleikarinn Bill Wyman í hljómsveitinni og gaf út ævisögu sem hann nefndi „Stone Alone”. Þeir leituðu ekki strax að nýjum bassaleikara vegna þess að allir voru að vinna að eigin verkefnum.
Hljómsveitin kom ekki almennilega saman aftur fyrr en 1994 þegar bassaleikarinn Darryl Jones kom til liðs við þá. Hann hafði meðal annars spilað með Sting. Útkoman var mjög góð, þeir gáfu út plötuna „Voodoo Lounge” sem fékk bestu dóma sem þeir höfðu fengið lengi, og tónleikaferðalagið gekk mjög vel. Platan vann einnig Grammy verðlaun fyrir bestu rokkplötuna. Árið 1997 gáfu þeir út „Bridges to Babylon” og fóru í tónleikaferðalag. 1998 fóru þeir í ennþá eitt tónleikaferðalag, en tóku eftir það fjögurra ára hlé og komu ekki aftur fram fyrr en 2002. Þá gáfu þeir út bestu smellina á plötu og héldu tónleikaferðalag. Aftur 2004 gáfu þeir út tónleikaplötu og héldu í tónleikaferðalag í framhaldi af útgáfu plötunnar.
Charlie Watts lést í ágúst 2021, áttræður að aldri.
Ernst Trygger
Trygger sem var lögfræðingur að mennt varð prófessor í lögfræði við Uppsalaháskóla árið 1889. Árið 1898 var Trygger kosinn á þing og sat hann á þingi til 1937. Trygger varð fljótt áberandi á þingi og var einn helsti leiðtogi hægrimanna á fyrstu áratugum tuttugustu aldar. Árið 1909 var hann kosinn leiðtogi íhaldsmanna í neðri deild þingsins og þegar þingflokkur íhaldsmanna, Þjóðarflokkurinn, eða Þjóðarflokks neðri deildar þingsins, (s. Första kammarens nationella parti, Nationella partiet), var myndaður árið 1912 með sameiningu Sameinaða hægriflokksins (s. Förenade högerpartiet) og Miðjuflokks neðri deildar þingsins (s. Första kammarens moderata parti) varð Trygger formaður flokksins. Hann gegndi því embætti frá 1913 til 1923 þegar hann gegndi embætti forsætisráðherra, og aftur frá 1924 til 1933 þegar hann lét af þingmennsku. Þjóðarflokkurinn sameinaðist Bænda- og borgaraflokknum (s. Lantmanna- och Borgarpartiet) árið 1935 sem mynduðu Hægriflokkinn (s. Högerns riksdagsgrupp). Annar helsti leiðtogi íhaldsmanna á þessum árum var Arvid Lindman, leiðtogi þingflokks íhaldsmanna í efri deild þingsins.
Eftir að önnur ríkisstjórn Hjalmar Branting féll árið 1923 var Trygger falið að mynda minnihlutastjórn. Stjórn Trygger sat fram að kosningum 1924 en þá juku sósíaldemókratar mjög við fylgi sitt og að kosningum loknum myndaði Branting þriðju ríkisstjórn sína.
Oestrus
Oestrus er ættkvísl af brimsuflugum.
Blaðlúsaætt
Lýsing
Blaðlýs eru lítil (yfirleitt undir 3 mm), lin og perulaga skordýr. Þær eru jurtasugur, yfirleitt sérhæfðar á einni eða fáum tegundum.
Þegar þær sjúga safann úr plöntunum fá þær það mikið af sykrum miðað við prótín að þær geta ekki nýtt sykrurnar nema að litlu leyti. Fyrir vikið gefa þær af sér svonefnda hunangsdögg sem til dæmis maurar og býflugur nýta sér. Í sumum tilfellum halda maurarnir þær eins og kýr og færa eftir þörfum og verja.
Ættkvíslir
Það er mikikll fjöldi ættkvísla sem eru teknar fyrir í hverri undirætt. Undirættirnar má sjá hér til hliðar.
Tenglar
Á vefsíðu UF / IFAS Featured Creatures:
Tantal
Tantal er frumefni með efnatáknið Ta og sætistöluna 73 í lotukerfinu. Tantal er sjaldgæfur, harður, blágrár, gljáandi hliðarmálmur sem er mjög tæringarþolinn og finnst í málmgrýtinu tantalít. Tantal er notað í skurðlækningaáhöld og í ígræðslur vegna þess að líkamsvökvar verka ekki á það. Tantal er nefnt eftir Tantalosi í grískri goðafræði
Almennir eiginleikar
Tantal er grár, þungur, þjáll og gríðarlega harður málmur. Hann er auðvinnanlegur, mjög sýruþolinn og einnig góður hita- og rafleiðari. Við hitastig undir 150 °C er tantal næstum algerlega ónæmt gegn efnaskaða, meira að segja af völdum hins mjög svo tærandi kóngavatns. Einu sýrurnar sem verka á það eru flúorsýra og aðrar sýrublöndur sem innihalda flúor jónir og laust brennisteinsþríoxíð. Aðeins volfram og renín hafa hærra bræðslumark (3290 K). Tantal hefur einnig mestu rafrýmd allra efna, miðað við rúmmál og er þar af leiðandi mikið notað í þétta.
Notkun
Tantal er einkum notað, í duftformi, í framleiðslu á rafíhlutum, aðallega tantalþéttum, sem eru mjög smáir miðað við rafrýmd. Sökum þessara stærðar- og þyngdaryfirburða, eru þessir þéttar gríðarlega mikið notaðir í farsíma, símboða, einkatölvur og raftæki farartækja.
Tantal er einnig notað til að framleiða ýmiss konar málmblöndur sem eru sterkar og hafa hátt bræðslumark og mikinn sveigjanleika. Blandað við aðra málma er það einnig notað í karbíðverkfæri til málmsmíða og í framleiðslu á ofurmálmblöndum í þotuhreyfla, hluti í efnavinnslu, kjarnorkuofna og hluta í flugskeyti. Það er sveigjanlegt og er hægt að draga það í fíngerðan vír sem notaður er sem glóðarþráður fyrir uppgufunarmálma eins og ál.
Sökum þess að það er algerlega ónæmt gagnvart líkamsvökvum og veldur ekki ertingu, er það víða notað í framleiðslu á skurðlækningaáhöldum. Tantaloxíð er notað til að framleiða gler með háan brotstuðul fyrir myndavélalinsur.
Reyniviður
Reyniviðir eða reynir er ættkvísl 100–200 tegunda runna og trjáa af rósaætt sem finnst um allt norðurhvel jarðar.
Almennt er tegundunum skift í tvær aðal undirættkvíslir og þrjár til fjórar minni undirættkvíslir:
Reynitré á Íslandi
Ýmsar aðrar reynitegundir hafa verið reyndar á Íslandi og þar á meðal: Koparreynir, alpareynir, kasmírreynir, kínareynir og úlfareynir.
Þjóðtrú
Það þótti til heilla að rækta reyni við heimili sitt. Reyniviður var helgaður Þór í norræni goðafræði og í kristnum sið var reyniviður einnig helgur og mátti ekki skemma hann. Sem dæmi um þessa trú, er þess getið í Sturlungu að Geirmundur heljarskinn hafi hýtt smala fyrir að hafa notað reynivönd til að reka fé.
Lækningarmáttur
Ber reyniviðar eru talin barkandi, stilla blóðlát, niðurgang, eru þvagaukandi, góð við nýrnaveiki og þvagteppu. Búa skal til berjamauk og taka tvær teskeiðar í senn og drekka einn bolla þrisvar á dag.
Sögubrot af nokkrum fornkonungum
Sögubrot af nokkrum fornkonungum er brot úr konungasögu eða fornaldarsögu, sem fjallaði um danska og sænska fornkonunga.
Sögubrotið  er talið vera endursaminn og aukinn texti Skjöldunga sögu, þ.e. brot úr yngri gerð sögunnar. Textinn hefur orðið fyrir áhrifum frá riddarasögum, og gæti verið frá síðari hluta 13. aldar.
Sögubrotið er varðveitt í handritinu AM 1eβ I fol. Það eru 6 skinnblöð frá því um 1300, og skiptist textinn í tvo samfellda kafla. Guðbrandur Vigfússon sýndi fram á það fyrir löngu að Sögubrotið, hefur verið hluti af einu handriti Knýtlinga sögu (AM 20 b I fol.), og það því haft að geyma samfellda sögu Danakonunga frá forneskju.
Í Sögubrotinu er m.a. frásögn af Brávallabardaga, þar sem Haraldur hilditönn féll.
Johan Fredrik Peringskjöld gaf Sögubrotið fyrst út í Stokkhólmi árið 1719, undir nafninu: Sögubrot af nockorum fornkongum í Dana oc Svia velldi, þaðan er nafnið komið. Útgáfunni fylgdi sænsk þýðing.
Ascosphaera apis
Ascosphaera apis er sveppategund sem var fyrst lýst af Maasen ex Claussen, oog fékk sitt núverandi nafn af L.S. Olive & Spiltoir 1955. Ascosphaera apis er í ættinni Ascosphaera. Engin undirtegund er skráð í Catalogue of Life. Hann veldur svonefndum kalklirfum í býflugnarækt.
Sögubrot af nokkrum fornkonungum
Bjarni Guðnason gaf Sögubrotið út með Danakonunga sögum, árið 1982, og gerir nánari grein fyrir því í formála.
San Marínó
San Marínó (ítalska: Repubblica di San Marino) er örríki í Evrópu, landlukt innan Ítalíu. Ríkið er í Appennínafjöllunum, á mörkum héraðanna Emilía-Rómanja og Marke og umlykur eitt fjall, sem heitir Monte Titano. Öll byggðin er í hlíðum og á toppi þessa fjalls. San Marínó er aðeins um 60 ferkílómetrar að stærð og er fimmta minnsta ríki heims. Íbúar eru um 33 þúsund og landið er í efnahagslegu tilliti algerlega háð Ítalíu.
San Marínó er landlukt land, en það er aðeins um 10 km frá strandbænum Rímíní við Adríahaf. Næsti alþjóðaflugvöllur er Federico Fellini-flugvöllur í Miramare. Höfuðborg San Marínó er San Marínó, efst á Monte Titano, en stærsti bærinn er Dogana í sveitarfélaginu Serravalle. Ítalska er opinbert mál San Marínó.
Lýðveldið dregur nafn sitt af steinsmiðnum heilögum Marínusi sem fæddist í Rab í Króatíu um 275 og tók þátt í að endurreisa borgarmúra Rímíni. Marínus stofnaði klaustur á Monte Titano árið 301, sem er talið stofnár lýðveldisins. San Marínó telur sig því vera elsta samfellda sjálfstæða ríki heims og elsta stjórnarskrárbundna lýðveldi heims. Stjórnarskrá San Marínó kveður á um skipun tveggja þjóðhöfðingja sem eru titlaðir höfuðsmenn. Þeir gegna embættum sínum aðeins í hálft ár.
San Marínó er fámennasta ríkið innan Evrópuráðsins sem það gerðist aðili að árið 1988. Landið gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1992. Það er ekki í Evrópusambandinu og er ekki hluti af evrusvæðinu þótt það noti evru sem gjaldmiðil. Helstu atvinnuvegir eru bankaþjónusta, rafeindatækni, keramikframleiðsla og ferðaþjónusta. San Marínó er eitt af auðugustu löndum heims með lítið atvinnuleysi og engar ríkisskuldir.
Saga
Samkvæmt dýrlingasögu um heilagan Marínus, var hann upphaflega steinsmiður frá bænum Rab í Króatíu, sem hélt af stað þaðan ásamt æskuvini sínum, Leo, og kom til borgarinnar Rímíní. Hann hraktist þaðan þegar Díókletíanus hóf að ofsækja kristna menn, stofnaði klaustur og reisti litla kirkju á Monte Titano. Samkvæmt sögnum er stofndagur San Marínó 3. september 301.
Árið 1320 ákvað bærinn Chiesanova að verða hluti af San Marínó og árið 1463 bættust Faetano, Fiorentino, Montegiardino og Serravalle við. Landamæri landsins hafa verið stöðug síðan þá.
Árið 1503 hernam Cesare Borgia San Marínó í hálft ár, en eftirmaður föður hans á páfastóli, Júlíus 2. páfi, endurreisti sjálfstæði lýðveldisins. Árið 1543 reyndi Fabiano di Monte San Savino, frændi Júlíusar 3. að leggja San Marínó undir sig, en her hans týndist í þykkri þoku, sem íbúar San Marínó eignuðu heilögum Kvirínusi af því þetta var á messudegi hans.
Eftir að hertogadæmið Úrbínó varð hluti af Páfaveldinu 1625 varð San Marínó hólmlenda innan þess. Ríkið leitaði því eftir vernd þess árið 1630, en páfi tók aldrei völdin þar í reynd.
Framsókn herja Napóleons árið 1797 ógnaði sjálfstæði San Marínó um tíma. Einn af stjórnendum landsins, Antonio Onofri, vingaðist við Napóleon sem hét því að virða sjálfstæði ríkisins og bauðst jafnvel til þess að stækka landamæri þess. Stjórnendur lýðveldisins höfnuðu tilboðinu af ótta við síðari hefndaraðgerðir annarra ríkja.
Á seinni stigum sameiningar Ítalíu leituðu margir hælis í San Marínó undan ofsóknum gegn stuðningsmönnum sameiningarinnar. Þeirra á meðal voru herforinginn Giuseppe Garibaldi og eiginkona hans Anita Garibaldi. Garibaldi lét því San Marínó halda sjálfstæði sínu. Konungsríkið Ítalía og San Marínó undirrituðu vináttusáttmála árið 1862.
Landfræði
Landið er eitt af þremur löndum heims sem er alveg umlukið öðru landi (hin löndin eru Vatíkanið og Lesótó). Það er þriðja minnsta land Evrópu, á eftir Vatíkaninu og Mónakó, og fimmta minnsta ríki heims.