cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reiðhjól
Saga reiðhjólsins á Íslandi
Fyrstu sérverslanir og verkstæði fyrir reiðhjól á Íslandi urðu til á millistríðsárunum með stofnun Fálkans 1916, Arnarins 1925 og Óðins 1930. Fálkinn hóf sölu á reiðhjólum undir eigin merki 1916, en hjólin voru að mestu framleidd í Danmörku og samsett á Íslandi. Í Síðari heimsstyrjöld hóf Fálkinn eigin framleiðslu á reiðhjólum sem stóð fram á 6. áratug 20. aldar.
Nýjar raddir
Nýjar raddir eru samtök mótmælenda. Ástþór Magnússon er einn skipuleggjanda nýrra radda.
17. janúar 2009
Nýjar raddir efndu til samkomu við Austurvöll þann 17. janúar 2009 klukkan 15:15. Þar áttu umræður að hefjast með stuttu ávarpi og þá átti orðið að vera laust. Samtökin Raddir fólksins höfðu einnig skipulagt fund á Austurvelli á sama tíma, nánar tiltekið klukkan 15:00. Lögreglan mætti á staðinn og fjarlægði sendiferðabíl og annan búnað Nýrra radda.
Í framhaldi kærðu Nýjar raddir framgöngu Lögreglustjórans í Reykjavík.
Læsi
right|300px|thumb|Læsi eftir löndum. thumb|right|300px|Graf sem sýnir minnkandi ólæsi á heimsmælikvarða frá árunum 1970 til 2015.
Læsi kallast það að geta skrifað, lesið eða að tala tungumál. Þetta hugtak er oftast notað í því samhengi að geta lesið og skrifað nógu vel til að tjá sig almennilega eða nógu vel til þess að viðkomandi geti tjáð sig og skilið hugmyndir bóklærðra einstaklinga sem og látið eitthvað af hendi rakna sjálfur. Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna eða UNESCO hefur gefið eftirfarandi skilgreiningu; „Læsi er hæfileikinn til að bera kennsl á, skilja, túlka, skapa og tjá sig með því að nota prentað eða ritað efni um mismunandi samhengi. Læsi tengist áframhaldandi lærdómi til að leyfa einstaklingi að uppfylla markmið sín, að þroska og leggja stund við þekkingu og hæfni sína og að taka betur þátt í samfélaginu í heild sinni.“
Kollafjörður (Barðaströnd)
thumb|Kollafjördur (Barðaströnd) thumb|Kort
Kollafjörður er fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu. Þar er nú (2011) einn bær í byggð, Skálanes, en voru forðum sjö. Á flestum jörðunum er húsum þó viðhaldið og þar er dvalið yfir sumartímann.
Bellman (plata)
Bellman er plata með íslenska tónlistarmanninnum Bubba Morthens sem kom út 22. maí 2000. Með Bubba á plötunni er gítarleikarinn Guðmundur Pétursson, sem hafði verið tíður samstarfsmaður Bubba á plötum eins og Lífið er ljúft og smáskífum eins og Hver er næstur. Bellman var óvenjuleg plata miðað við aðrar plötur Bubba að því leyti að hann söng bara lög sænska tónskáldsins Carl Michael Bellman. (1740-1795) Daginn sem platan kom út hélt Bubbi opnunartónleika Listarhátíðar í Reykjavík þar sem að hann söng lög Bellmans. Bellman var fyrsta breiðskífa Bubba sem var unninn af Eyþóri Gunnarssyni síðan Arfur kom út tveimur árum áður.
Kaldaklofsfjöll
thumb|Kaldaklofsfjöll á gönguleiðinni inn til Landmannalauga Kaldaklofsfjöll eða Kaldaklofsjökull er fjalllendi fyrir vestan Torfajökul. Þar eru ljósgrýtisfjöll og auðir tindar standa upp úr jöklinum. Hæsti tindurinn er Háskerðingur sem er 1278 m. Í þessu fjalllendi er mikill jarðhiti og íshvelfingar undir jökli.
Bemba
Bemba er bantúmál sem er einkum talað í Norðaustur-Sambíu af Bemba-ættbálknum. Það er ritað með latínustafrófi og hefur 3,6 milljónir málhafa.
Alþjóðlega merkjabókin
thumb|right|Fánamerki og hljóðstafakerfið. Alþjóðlega merkjabókin er alþjóðlegur staðall fyrir merkjagjöf sem notaður er á skipum og sumum öðrum farartækjum fyrir mikilvæg skilaboð varðandi neyðartilvik, öryggi og fleira. Alþjóðasiglingamálastofnunin sér um útgáfu bókarinnar. Merkjagjöfin getur farið fram með merkjafánum, ljósmerki, handflöggum eða gegnum talstöð (með hljóðstafakerfi) eða þráðlausan ritsíma (með Morse-kóða). Alþjóðlega merkjabókin var fyrst lögð fram af Breska viðskiptaráðinu árið 1857 og tók við af nokkrum merkjakerfum sem höfðu þróast víða um heim á fyrri öldum.
Í merkjakerfinu eru 26 bókstafir enska stafrófsins, tíu tölustafir auk fjögurra sértákna, tengdir við tiltekna merkjafána. Merkin geta verið einn, tveir eða þrír stafir að lengd. Þýðing þessara merkja er stöðluð fyrir níu tungumál (ensku, frönsku, ítölsku, þýsku, japönsku, spænsku, norsku, rússnesku og grísku). Þannig skiptir ekki máli hvert af þessum tungumálum sendandi og viðtakandi skilja ef báðir eru með sömu merkjabókina.
Jake Wesley Rogers
Jake Wesley Rogers (fæddur 19. desember 1996) er bandarísk söngvari og lagahöfundur.
Ævisaga
Rogers ólst upp í Missouri, þar sem hann lærði á gítar 6 ára gamall og byrjaði að spila á píanó og raddþjálfun 12 ára. Hann byrjaði að koma fram í leikhúsuppsetningum í fimmta bekk og semja lög fljótlega eftir það. Ungur að árum sótti hann mótandi tónleika fyrir listamenn eins og Lady Gaga og Nelly Furtado. Hann kom út sem samkynhneigður í sjötta bekk og þótt fjölskyldan hans hafi stutt hann fannst hann þurfa að fela stefnumörkun sína vegna menningarlegs loftslags í heimabæ hans.
Rogers flutti til Nashville 18 ára til að læra lagasmíði við Belmont háskólann. Hann útskrifaðist árið 2018.
Hannes Eggertsson
Hannes Eggertsson (um 1485 – 1533) var norskur umboðsmaður konungs og hirðstjóri á Íslandi á 16. öld. Hann er kallaður Hans í sumum samtímaheimildum og skrifar nafn sitt þannig sjálfur.
Hann var fullmektugur eða fógeti Sørens Andersen Norby frá 1514 og gegndi hirðstjórastarfinu í raun en Norby virðist hafa haldið hirðstjóranafnbótinni til 1517, þegar Týli Pétursson tók við. Hirðstjóratíma Týla lauk 1520 og hafði hann hug á að fá hann framlengdan en hann var óvinsæll vegna yfirgangs og Vigfús Erlendsson, sem áður hafði verið hirðstjóri, sóttist einnig eftir embættinu. Þeir sigldu út á sama skipi en Vigfús dó erlendis. Týli fékk þó ekki hirðstjórn, heldur Hannes, og er skipunarbréf hans dagsett 6. október 1521.
Týli var í Flensborg næstu árin en vorið 1523 kom hann aftur til Íslands og taldi sig þá hirðstjóra, skipaðan af Kristjáni 2., sem í sama mund var steypt af stóli í Danmörku og rekinn í útlegð. Fór Týli með flokk manna, innlendra og erlendra, að Bessastöðum, þar sem Hannes hafði aðsetur, rændi og ruplaði, braut upp kirkju og kistur og flutti svo Hannes sjálfan nauðugan inn í Hólm (til Reykjavíkur) og hafði hann í haldi þar um tíma en sleppti honum síðan. Ögmundur biskup og Erlendur Þorvarðarson lögmaður skipuðu tylftardóm sem úrskurðaði 28. maí í Viðey að skipunarbréf Hannesar væri gilt og Týli skyldi skila fénu. Fáum dögum síðar, þann 1. júní, dæmdi tylftardómur nefndur af Erlendi lögmanni Týla óbótamann. Hannes fékk bæði Íslendinga og þýska kaupmenn í lið með sér og náðu þeir Týla og afhöfðuðu.
Hannes gengdi embættinu til 1524, þegar hann flutti til Hamborgar og lét hirðstjóravöld í hendur Jóhanni Péturssyni. Hann flutti þó aftur til Íslands eftir fáein ár en var þá embættislaus. Hann bjó á Núpi í Dýrafirði og var vellauðugur; virðist hafa verið ágætlega liðinn af Íslendingum. Hann dó að sögn á náðhúsi á Bessastöðum.
Kona hans var Guðrún Björnsdóttir eldri (1489-1563), dóttir Björns Guðnasonar sýslumanns í Ögri og konu hans Ragnhildar Bjarnadóttur. Hún bjó áfram stórbúi á Núpi eftir lát manns síns. Guðrún hafði áður verið gift Bjarna lögréttumanni (d. 1508) á Brjánslæk, syni Andrésar Guðmundssonar í Bæ (Saurbæ) á Rauðasandi. Á meðal barna Hannesar og Guðrúnar voru Eggert Hannesson lögmaður í Bæ, Björn sýslumaður í Bæ og Katrín biskupsfrú, kona Gissurar biskups Einarssonar.
Dave Mustaine
David Scott "Dave" Mustaine (fæddur 13. september, 1961 í La Mesa, Kaliforníu) er bandarískur tónlistarmaður og stofnandi þungarokkssveitarinnar Megadeth.
Mustaine byrjaði í hljómsveitinni Panic en var síðar stofnandi Metallica árið 1981. Hann var rekinn úr bandinu fyrir drykkju, neyslu og ofbeldi áður en þeir hljóðrituðu frumburð sinn Kill 'Em All. Mustaine var þó titlaður höfundur nokkurra laga á henni. Hann hélt áfram í tónlist og stofnaði Megadeth sem hann hefur farið fyrir síðan.
Mustaine var alinn upp sem votti Jehóva. Hann var ekki trúaður um tíma en fékk trúarlega vakningu seinna ( enska: born again christian) í gegnum áfengismeðferð.
Þjóð
Þjóð er stór hópur fólks sem á sér að jafnaði sameiginlegt tungumál og menningu, stundum sameiginlega sögulega arfleifð og minningar og býr oftast á samfelldu landsvæði við gagnkvæm innri viðskiptatengsl.
Þjóð hefur oftast einhverja ljósa eða óljósa þjóðarvitund og einstaklingarnir gera sér almennt grein fyrir að þeir tilheyra ákveðnum hóp og kenna sig jafnan við þjóðina. Þjóðir halda sig oft, en ekki alltaf, á afmörkuðum landsvæðum og mynda oft ríki með eða án annarra þjóða. Þannig myndast þjóðríki og fjölþjóðaríki. Einnig getur ein og sama þjóðin búið í mörgum ríkjum.
Golden Globe-verðlaunin
thumb|Skilti fyrir Golden Globe-verðlaun Golden Globe-verðlaunin eru verðlaun sem veitt eru af samtökunum Hollywood Foreign Press Association fyrir kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð bæði í Bandaríkjunum og öðrum löndum. Fyrsta verðlaunaafhendingin var haldin í janúar 1944 í myndverum 20th Century Fox í Los Angeles.
Golden Globe-verðlaunaafhendingunni er sjónvarpað í yfir 150 löndum. Hún er þriðja vinsælasta verðlaunaathöfnin á eftir Óskars og Grammy-verðlaununum.
Lleida
thumb|Lleida. Lleida (spænska: Lérida) er borg í vestur-Katalóníu og höfuðstaður samnefnds héraðs. Borgin er ein sú elsta í Katalóníu. Íbúar Lleida voru um 137.000 árið 2010.
Nóbelsverðlaunin í bókmenntum
Nóbelsverðlaunin í bókmenntum eru ein af fimm verðlaunum sem kennd eru við Alfred Nobel. Verðlaunahafar eru valdir af Sænsku akademíunni og eru tilkynntir í október á hverju ári og verðlaunin eru veitt 10. desember. Verðlaunin hafa verið veitt síðan árið 1901.
Saga og fyrirkomulag
Ár hvert kallar Sænska akademían eftir tilnefningum og er fjöldinn allur af fólki sem hefur heimild til að senda inn tilnefningar. Er þar um að ræða meðlimi akademíunnar sjálfrar, sem og sambærilegra stofnanna í öðrum löndum, prófessorar í tungumálum og bókmenntafræði, forsetar rithöfundasamtaka og fyrrum verðlaunahafar. Eina skilyrðið er að höfundum er óheimilt er að tilnefna sjálfa sig.
Tilnefningar skulu hafa borist akademíunni fyrir 1. febrúar ár hvert og fara þær því næst til sérstakrar Nóbelsnefndar til meðhöndlunar. Nefndin þrengir hringinn jafnt og þétt, fyrst niður í um tuttugu höfunda og því næst niður í fimm manna lista þegar komið er fram í maí. Næstu fjóra mánuðina kynnir nefndin sér verk þessara fimm höfunda í þaula og gengur því næst til atkvæða í októbermánuði. Sá höfundur hlýtur verðlaunin sem fær meirihluta atkvæða. Einungis þeir koma til greina sem náð hafa í það minnsta tvívegis inn á fimm manna listann og eru því dæmi um að höfundar hafi margoft verið teknir til athugunar.
Nóbelsnefndina skipa átján fulltrúar sem skulu búa yfir mikilli tungumálakunnáttu. Þeir eru skipaðir ævilangt og til skamms tíma var ekki gert ráð fyrir að þeir gætu sagt af sér. Árið 2018 breytti Karl Gústaf XVI reglunum á þann hátt að unnt væri að leysa nefndarmenn undan skyldum sínum í kjölfar hneykslismáls sem skók nefndina og varð til þess að úthlutun verðlaunanna 2018 var frestað um ár.
Verðlaunahafar
Eftirfarandi konur hafa hlotið Nóbelsverðlaunin í bókmenntum: Selma Lagerlöf, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Toni Morrison, Nadine Gordimer, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller, Alice Munro, Svetlana Aleksíevítsj, Olga Tokarczuk, Louise Glück og Annie Ernaux. Aðrir verðlaunahafar eru karlmenn.
Uppruni tegundanna
thumb|401x401dp|Forsíða Uppruna tegundanna Uppruni tegundanna (fullt nafn á ensku: On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life) er fræðirit eftir Charles Darwin sem gefið var út þann 24. nóvember 1859. Ritið er talið grunnurinn að þróunarlíffræði. Í ritinu kynnti Darwin kenningu sína um að tegundir þróast frá kynslóð til kynslóðar með náttúruvali. Þar kynnti Darwin gögn um að líffræðingur fjölbreytileiki varð til þegar verur með sameiginlegan forföður kvíslast í ólíkar áttir. Darwin nýtti gögn sem hann safnaði á leiðangri um borð í Beagle á fjórða áratugi nítjándu aldar ásamt niðurstöðum rannsókna og prufa í kjölfar leiðangursins.
Sjanghæ
Sjanghæ (kínverska: 上海; rómönskun: Shànghǎi): ; sjanghæíska: Zanhe) er stærsta borg Kína og stendur við óshólma Yangtze-fljóts. Borgin er ein mikilvægasta menningar-, fjármála-, verslunar-, iðnaðar- og samskiptamiðstöð Kína. Borgin er eitt af fjórum sveitarfélögum Alþýðulýðveldisins sem hafa sömu stöðu og héruðin. Í Sjanghæ er líka stærsta höfn heims, hvað flutningamagn varðar, stærri en Singapúr og Rotterdam.
Lengst af var staðurinn aðeins kyrrlátur fiskibær en á 20. öldinni varð hann að mikilvægustu borg Kína, miðpunkti alþýðumenningar, lasta, mennta og stjórnmálaumræðu á lýðveldistímanum. Eftir valdatöku kommúnista 1949 tók við hnignunarskeið í sögu borgarinnar þar sem mikil skattheimta lék hana grátt og stjórnvöld beittu sér gegn borgaralegum einkennum hennar sem voru kommúnistum lítt að skapi. Árið 1992 leyfði ríkisstjórnin endurreisn markaðshagkerfis og síðan þá hefur borgin vaxið afar hratt og leitt hina hröðu efnahagsþróun Kína. Þar búa nú rúmar 17 milljónir manna sem gerir Sjanghæ að einni af stærstu borgum heims. Í nálægri framtíð stendur borgin frammi fyrir þeim áskorunum að endurheimta stöðu sína sem heimsborg og auka lífsgæði íbúa sinna, þar á meðal hinna fjölmörgu farandverkamanna sem sækja þangað frá fátækari héruðum landsins.
Nafnið
Í kínversku er nafnið stundum stytt í Hù (沪) eða Shēn (申). Hið fyrra er dregið af Hu Du (沪渎) sem er eldra nafn árinnar sem nú er kölluð Suzhou. Hið seinna er dregið af nafni Chunshen Jun (春申君), aðalsmanni í Chu-konungdæminu (楚国) sem réð ríkjum á svæðinu þar sem Sjanghæ er nú á 3. öld f.Kr. Hann er nokkurs konar þjóðhetja í augum heimamanna. Íþróttalið og dagblöð borgarinnar nota oft táknið 申 í nöfnum sínum og stundum er Sjanghæ kölluð Shēnchéng (申城, borg Shēn).
Vegna stöðu borgarinnar hafa bæði Kínverjar og Vesturlandabúar nefnt haina ýmsum misþekkilegum gælunöfnum. Þar á meðal eru nöfn eins og „París austursins“, „Drottning Austurlanda“ og „Perla Austurlanda“, en einnig öllu neikvæðari heiti eins og „hóra Asíu“ sem festist við borgina á fyrri hluta 20. aldar vegna þess að mörgum þótti vændi og fíkniefnasala vera þar útbreidd.
Broddskilma
Broddskilma (fræðiheiti: Ochrolechia frigida) er tegund fléttna. Hún er mjög algeng á Íslandi og finnst í mólendi þar sem hún vex á lyngi, sinu og mosum. Broddskilma er hvít og myndar oft stórar skellur á gróðri í mólendi. Auðvelt er að þekkja hana frá öðrum hvítum fléttum á því að hún hefur áberandi brodda. Askhirslurnar eru gulbleikar eða drapplitar með hvítum barmi.
Efnafræði
Broddskilma inniheldur fléttuefnin gyrófórinsýru og lecanórinsýru í þali sínu.
Mary Ellen Wilson
thumb|Mary Ellen McCormack árið 1874 Mary Ellen Wilson (mars, 1864 – 30. október 1956) einnig kölluð Mary Ellen McCormack var bandarískur þolandi heimilisofbeldis. Málaferli gegn fósturmóður hennar árið 1874 urðu til þess að athygli beindist að barnaverndarmálum og lög um barnavernd voru sett og félög stofnuð til að vinna að réttindum barna. Málaferlin eru fyrsta skráða tilfellið í Bandaríkjum Norður-Ameríku um ofbeldi gegn börnum.
Adelaide
thumb|right|Miðborg Adelaide Adelaide er höfuðstaður og stærsta borg Ástralska héraðsins Suður-Ástralíu. Hún stendur á Fleurieuskaga og er fimmta stærsta borg Ástralíu. Borgin er sjávarborg á eystri strönd St. Vincent hafsins og fjallsins Lofty Ranges. Dreifbýli borgarinnar nær 20km frá ströndinni að rætum fjallsins. Áætlaður íbúarfjöldi borgarinnar er meiri en 1,28 milljónir.
Borgin er nefnd til heiðurs drottningunni Adelaide sem var kona Konungsins Vilhjálms IV sem stofnaði borgina árið 1836 fyrir nýlenda frjálsra Breta í Ástralíu. Ofurstinn Vilhjálmur Light hannaði borgina og valdi henni stað við ánna Torrens á svæði sem að Kaurna ættbálkurinn bjó áður á.
Borgin er þekkt fyrir margar hátíðir, íþróttaviðburði, mat, vín, menningu og langar strendur. Hún hefur háa einkunn í lífsgæði fyrir það að vera á topp 10 lista í úttekt The Economist.
Ástríkur skylmingakappi
Ástríkur skylmingakappi (franska: Astérix gladiateur) er frönsk teiknimyndasaga og fjórða bókin í bókaflokknum um Ástrík gallvaska. Hún kom út árið 1964, en birtist áður sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Pilote frá mars 1962 til janúar 1963. Höfundur hennar var René Goscinny en Albert Uderzo teiknaði. Bókin var gefin út á íslensku árið 1976.
Söguþráður
Sagan hefst á því að Hnýsíus Glápíkus, landstjóri Rómverja í Gallíu, ákveður að færa Júlíusi Sesari að gjöf einn íbúa Gaulverjabæjar. Í því skyni lætur hann ræna þorpsskáldinu Óðríki algaulu. Ástríkur og Steinríkur halda til Rómar til að leysa hann úr prísundinni.
Sesar ákveður að varpa skáldinu fyrir ljónin í hringleikahúsinu. Félagarnir gerast því skylmingaþrælar við skylmingaskóla Feitíusar Bollíbusar til að frelsa Óðrík. Þeir hleypa sýningunni í hringleikahúsinu í loft upp, en áhorfendur kunna vel að meta. Sesar gefur skylmingaþrælunum frelsi og Bollíbus fær makleg málagjöld þar sem hann er látinn róa félögunum heim í galeiðu einn síns liðs.
Íslensk útgáfa
Ástríkur skylmingakappi var gefinn út af Fjölvaútgáfunni árið 1976 í íslenskri þýðingu Þorbjarnar Magnússonar.
Usaburo Hidaka
Usaburo Hidaka var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Jarþrúður Jónsdóttir
Jarþrúður Jónsdóttir (28. september 1851 – 16. apríl 1924) var íslensk kvenréttindakona og blaðamaður. Hún var um hríð ritstjóri kvenréttindablaðsins Framsóknar auk þess sem hún var fyrsta konan sem vann við þingskriftir á Alþingi.
Æviágrip
Jarþrúður var dóttir háyfirdómarans Jóns Péturssonar og fyrri konu hans, Jóhönnu Bogadóttur. Móðir Jarþrúðar lést þegar Jarþrúður var ung og hún ólst upp með föður sínum og stjúpmóður.
Jarþrúður gekk í skóla fyrir stúlkur í Reykjavík og dvaldi síðar við nám í Danmörku og Skotlandi. Þegar hún sneri heim til Íslands gerðist hún kennari við Kvennaskólann í Reykjavík og varð þar fyrsta konan sem kenndi bóklegar námsgreinar. Auk kennslunnar í skólanum kenndi hún í heimahúsum frönsku, þýsku og ensku.
Árið 1889 vann Jarþrúður við þingskriftir hjá Alþingi og var fyrsta konan sem starfaði hjá þinginu. Jarþrúður var ritstjóri kvenréttindablaðsins Framsóknar frá 1899 til 1901 ásamt Ólafíu Jóhannsdóttur. Hún skrifaði á sama tíma og þýddi greinar í dagblaðið Þjóðólf. Jarþrúður var stofnmeðlimur og lengi ritari Hins íslenska kvenfélags og var auk þess lengi virk í Thorvaldsensfélaginu.
Sjónvarpsþáttur ársins
Edduverðlaunin fyrir sjónvarpsþátt ársins er gefið árlega af ÍKSA. Fyrstu verðlaunin voru gefin 1999. Tilnefnd getur verið hvert það sjónvarpsefni sem ekki inniheldur leikið efni. Þar varð þó breyting á árið 2003 þegar því var skeitt saman við verðlaunin leikið sjónvarpsefni ársins undir sameiginlegu heiti "sjónvarpsþáttur ársins" og tilnefndu urðu leiknu sjónvarsefnin Spaugstofan og Áramótaskaupið 2002. Næsta ár voru verðlaununum hins vegar gefin eigin flokkur.
Hoya wightii
Hoya wightii er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Indlandi.
Hertogadæmi
Hertogadæmi er lén sem heyrir undir hertoga. Í Evrópu eru til dæmi um hertogadæmi sem nutu mikils sjálfræðis, til dæmis á Ítalíu og í Þýskalandi þar sem þau heyrðu undir keisara að nafninu til, en í öðrum tilvikum heyrðu hertogadæmi undir konung sem réði því hverjir héldu þau að léni.
Stormmáfur
Stormmáfur (fræðiheiti Larus canus) er máfategund af ættkvíslinni Larus. Stormmáfur er nýjasti landneminn í hópi sjö máfategunda sem verpa á Íslandi. Fyrsta hreiðrið fannst 1955.Í varpbúningi er stormmáfur hvítur nema blágrár á baki og ofan á vængjum. Vængendar eru svartir. Nef og fætur eru grængular. Stormmáfur er svipaður ritu nema að hún er með heiðgult nef, svartar fætur og er lágfættari. Varptími er frá seinni hluta maí. Stormmáfur verpir oftast þremur eggjum. Hreiðrið er úr grófri sinu. Útungunartími er 24 dagar og ungar verða fleygir eftir um fimm vikur. Fæðan er að mestu leyti dýrakyns, einkum ýmsir hryggleysingjar sem máfarnir tína úr túnum en einnig úrgangur svo sem fæðuagnir úr skolpi. Eyjafjörður er mikilvægasta varpsvæði stormmáfs á Íslandi.
thumbnail|left|500 px|Skýringarmynd af stormmáfi og umhverfi hans
Theresa Caputo
Theresa Caputo (3. júlí 1966) er bandarískur raunveruleikastjarna.
Alþjóðasamband flugfélaga
Alþjóðasamband flugfélaga (enska: International Air Transport Association - IATA) er atvinnugreinasamtök um 230 flugfélaga með höfuðstöðvar í Montréal í Kanada líkt og Alþjóðaflugmálastofnunin. Framkvæmdaskrifstofa samtakanna er á Genfarflugvelli í Sviss.
Úgrísk tungumál
Úgrísk tungumál eru önnur grein finnsk-úgrískra mála. Úgríska greinin hefur enn tvær greinar, ob-úgrísk tungumál og á hinni greinini er aðeins ungverska. Ob-úgrísku málin eru kantí, mansí, ostjak og vógúl. „Ob“ vísar til fljóts með því nafni.
Risaotra
Risaotra (fræðiheiti: Potamogale velox) er tegund otursnjáldra.
West Pymble
thumb|right|Hús í West Pymble. West Pymble er úthverfi í norðurhluta Sydney, í bæjarfélaginu Ku-ring-gai-ráði, um 15 km norðvestan við miðborg Sydney.
Sunddeild KR
Sunddeild KR var formlega stofnuð árið 1948 þegar ný deildarskipting varð innan KR. Sund hafði þó verið stundað frá því í maí árið 1923 innan KR. Í dag eru rúmlega 220 sundmenn í sunddeild KR. Æfingar KR eru haldnar í fimm laugum, Vesturbæjarlaug, Sundhöll Reykjavíkur, Laugardalslaug, Laug Austurbæjarskóla og Sundlaug Seltjarnarness. Þann 25. janúar 2006 fékk Sunddeild KR síðan viðurkenningu Íþróttasambands Íslands sem Fyrirmyndafélag ÍSÍ.
Kra (bókstafur)
ĸ er bókstafur sem notaður var í grænlensku þar til að grænlenska stafrófinu var breytt 1973. Form stafsins er nauðalíkt hástafagerð latneska bókstafsins K og gríska bókstafnum κ, kappa.
Bókstafurinn ĸ var notaður í því stafrófi sem Samuel Kleinschmidt skapaði um miðja 19. öld og táknaði það hljóð sem nefnt er óraddað úfmælt lokhljóð. Í stafsetningarreglunum sem gilda frá 1973 er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ. Þegar raðað er í stafrófsröð er ĸ talið með Q og ekki K.
ĸ er kóðað í Unicode sem U+0138.
Þorlákshöfn
Þorlákshöfn (áður Elliðahöfn) er bær í Sveitarfélaginu Ölfusi í Árnessýslu. Árið 2015 voru 1460 manns með skráða búsetu í bænum. thumb|Þorlákskirkja Í apríl 1937 keypti Kaupfélag Árnesinga með aðstoð Egils Thorarensens jörðina sem seinna var nefnd Þorlákshöfn af efnamönnum í Reykjavík. Þaðan voru síðan gerðir út nokkrir bátar til fiskveiða, áhugi komst með tíð og tíma á fyrir því að koma upp hafnaraðstöðu á þessu svæði. Til þess að það mætti gerast þurfti að selja land Þorlákshafnar til hins opinbera. Með rekstur á landinu fór Þorlákshafnarnefnd og komst það fljótlega á dagskrá hjá henni að stofna til útgerðarfélags.
Hagur Þorlákshafnar vænkaðist töluvert eftir að ákveðið var á fundi í Selfossbíói, þann 10. júní 1949 að stofna hlutafélagið Meitillinn h.f. með hlutafé frá sveitungum. Hafist var handa við útgerð á fimm vélbátum snemma næsta ár eftir að gengið hafði verið frá kaupum á þeim og 1951 voru 14 manns með skráða búsetu í Þorlákshöfn.
Í dag er leikskóli, grunnskóli, heilsugæslustöð, apótek, bakarí, matvöruverslun, banki, bensínstöð, bókasafn, vínbúð og fl. í bænum.
Shizuo Miyama
Shizuo Miyama var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Tröllaskógur
Tröllaskógur er bæjarstæði og friðlýstar fornminjar á móbergsöldu í Skógshrauni, um 8 km norðaustan við Keldur á Rangárvöllum. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns segir: „Stóre skógur (Tröllaskógur) er sem rúmlega hálf bæjarleið frá Litla skógi í Arbæjar landi, sem nú er haldið. Hefur án efa byggður verið til forna, og kirkja þar staðið, sem bevisa girðingar og mannabein, er uppblása í stórviðrum. Nú er bæjarstæðið og landið um kring sumpart kafið sandi, sumpart komið í blásið hraun og vatnsból ekkert og þar fyrir aldeilis óbyggilegt.“ Tröllaskógar koma fyrir í Njálssögu.
Silfurnæla frá miðri 11. öld fannst í Tröllaskógi og er varðveitt í Þjóðminjasafni Íslands. Nælan er með kynjadýri, er hefur framfætur og tvo hala, og vefjast um það ormar. Nælan er talin erlend smíð en líkar nælur hafa fundist í Noregi, Svíþjóð og Danmörku.
Héctor Castro
Héctor Castro (f. 29. nóvember 1904 - d. 15. september 1960) var knattspyrnumaður og síðar þjálfari frá Úrúgvæ. Hann var í fyrsta sigurliði Úrúgvæ á HM 1930
Ævi og ferill
thumb|left|Sigurmark Héctor Castro gegn Argentínu í úrslitum fyrsta heimsmeistaramótsins.
Héctor Castro fæddist í Montevideo árið 1904. Þrettán ára gamall missti hann framan af annarri höndinni í vélsagarslysi og var einhentur upp frá því. Það skapaði honum talsverða sérstöðu meðal knattspyrnumanna síns tíma og hlaut hann því viðurnefnið El Mancho eða „sá einhenti“.
Félagsliðaferill hans hófst leiktíðina 1923/24 með Nacional og í herbúðum þess liðs varð hann þrívegis úrúgvæskur meistari áður en hann lagði skóna á hilluna árið 1936. Landsliðsferill hans varð nálega jafnlangur. Hann lék sinn fyrsta landsleik árið 1926 og þann síðasta árið 1935. Leikirnir urðu alls 23 og í þeim skoraði Castro 15 mörk.
Héctor Castro var í liði Úrúgvæ sem varð Ólympíumeistari 1928 og skoraði í sigri liðsins gegn Þýskalandi í fjórðungsúrslitum. Hann var sömuleiðis meðal leikmanna í heimsmeistaraliði Úrúgvæ á heimavelli árið 1930. Þar skoraði hann fyrsta og eina markið gegn Perú í opnunarleik Estadio Centenario í Montevideo. Hann kom aftur við sögu í sjálfum úrslitaleiknum þar sem hann gulltryggði 4:2 sigur á Argentínu í blálokin.
Eftir að keppnisferlinum lauk hóf Héctor Castro þjálfun og varð margfaldur meistari með Nacional. Þá stýrði hann landsliði Úrúgvæ um tíma.
Skemmtiþáttur ársins
Edduverðlaunin fyrir skemmtiþátt ársins var fyrst gefin árið 2004 en áður hafði það verið gefið undir flokknum sjónvarpsþáttur ársins. Fyrsti skemmtiþátturinn til að hljóta verðlaunin var Spaugstofan.
Skógar (Þorskafirði)
Skógar er eyðibýli í Þorskafirði. Bærinn stóð uppi í hlíðinni undir Vaðalfjöllum og er kallaður Uppsalir í Gull-Þóris sögu (Þorskfirðinga sögu). Þar bjó Oddur skrauti, faðir Gull-Þóris.
Skrælingjar
Skrælingja nefndu norrænir menn á miðöldum þá þjóðflokka sem þeir hittu fyrir á þeim landsvæðum sem þeir nefndu Helluland, Markland og Vínland og síðar meir einnig á Grænlandi.
Orðið skrælingi hefur öðlast sjálfstæðan sess í íslensku sem fúkyrði eða niðurlægandi hugtak.
Skrælingjar á Hellulandi, Marklandi og Vínlandi
right|thumb|250px|Fólksfluttningar á árunum 900 til 1500. Græni liturinn sýnir Dorset-fólk, blái Thule-inuíta, rauði norræna menn, guli Innu-indjána og appelsínugule Beothuk-indjána Elstu ummæli um skrælingja eru úr Íslendingabók Ara fróða. Þar segir eftir að lýst hefur verið landnámi Eiríks rauða (orðrétt eftir elsta varðveitta handriti Íslendingabókar - AM 113 a fol. samkvæmt útgáfu Finns Jónssonar 1930): „Þeir fundo þar manna vister bæþi austr oc vestr á landi. oc kæipla brot oc steinsmiþi þat es af þvi má scilia at þar hafþi þess conar þióþ farit es Vinland hefir bygt oc Grœnlenndingar calla Scræliŋa. “ (Sjá einnig ) Af þessu má skilja að Ari hefur gert ráð fyrir að lesendur hafi heyrt talað um skrælingja svo óþarfi sé að lýsa þeim nánar og einnig að norrænir menn hafi ekki fyrirhitt þá á Grænlandi. Fer það heim og saman við fundi fornleifafræðinga. Í Íslendingasögum koma þessir skrælingjar nokkrum sinnum við sögu. Meðal annars í Eiríks sögu rauða þar sem þeim er svo lýst: „Þeir váru svartir menn ok illiligir ok höfðu illt hár á höfði. Þeir váru mjök eygðir ok breiðir í kinnum. “ Þeir koma einnig við sögu í Grænlendinga sögu og Grænlendingaþætti. Í þessum sögum er sagt bæði frá verslunarviðskiptum og blóðugum skærum norrænna manna og skrælingja. Margir, bæði fræðimenn og leikmenn, hafa reynt að lesa úr lýsingum þessum hvaða þjóðflokka hafi hér verið um að ræða og sýnist þar sitt hverjum.
Þrátt fyrir að fáar ritaðar heimildir séu til um samskipti yfir Davíðssund bendir fjöldi fornleifafunda til að þau hafi átt sér stað um langan tíma og kanski verið umfangsmikil. Við uppgröft á Bænum undir sandi num hafa meðal annars fundist hár af feldi brúnbjarnar (Ursus arctos) og vísunda (Bison bison) sem hafa sennilega borist þangað í verslunarviðskiptum við skrælingja.
Á þeim öldum sem byggð norrænna manna stóð á Grænlandi urðu talsverð menningarleg umskipti og tilflutningur fólks á Hellulandi, Marklandi og Vínlandi fyrir utan sjálft Grænland. En þeir þjóðflokkar sem sennilegast hafa átt samskipti við norræna Grænlendinga eru:
Dorset-menning. Dorset-fólk sem er forn heimskautamenning sem var forveri Thule-menningarinnar og nútíma Ínuíta. Dorset-fólk lifði á því svæði sem nú er austurhluti kanadíska heimskautasvæðisins og á Norður-Grænlandi á fyrstu öldum norræna landnámsins á Grænlandi, frá um það bil 1000 fram til 1200. Þetta fólk hafði ekki hunda og þar af leiðandi ekki hundasleða, þeir notuðu heldur ekki boga og örvar og því ósennilegt að þeir hafi verið skæðir norrænum könnuðum og veiðimönnum. Þeir lifðu í fámennum fjölskylduhópum og veiddu seli, ísbirni og rostunga (en ekki hvali) auk fisks, fugla, hreindýra og sauðnauta. Fundist hefur mikið af útskornum myndum af mönnum og dýrum frá þessu fólki. Ýmsir hlutir af norrænum uppruna, til dæmis trjábútar og járn af evrópskum uppruna og bútar af ofnu efni úr sauðarull, héra-, vísunda og geitarhári hafa fundist á bæjarstæðum Dorset-fólks við Hudson-flóa, á Baffins-eyju og á Norðvestur-Grænlandi. Að auki hafa fundist útskorin trélíkneski á Skrælingjaeyju sem hafa evrópskt andlitslag og klæðnað og eitt þeirra með krossmark framan á sér.
Thule-menning. Upp úr aldamótunum 1200 fer ný menning inuíta sem kennd er við Thule að breiðast út vestan frá Alaska og leggur undir sig norðurhluta núverandi Kanada og Grænland á skömmum tíma. Thule-inuítar voru mun betur búnir til bæði veiða og ferðalaga en Dorset-fólkið hafði verið. Þeir veiddu stórhveli og rostunga og notuðu hunda og hundasleða og bjuggu þar að auki oft í stærri samfélögum. Bogar þeirra hafa eflaust verið hættulegir í skærum við norræna keppinauta. Mikið af hlutum af norrænum uppruna hafa fundist hér og þar um allan austurhluta kanadíska heimskautasvæðisins og á Norður-Grænlandi á búsetusvæðum Thule-inuíta. Mætti því álíta að það sýni að miklu meiri samskipti hafi verið milli norrænna manna og Thule-inuíta en við Dorset-fólk. En sagnfræðingum og fornleifafræðingum ber ekki saman um hvernig beri að túlka þessa fundi. Sumir halda því fram að þetta sýni óefað að mikil samskipti hafi átt sér stað en aðrir halda því fram að megnið af þessum hlutum gæti hafa komið frá einu eða fleiri skipum norrænna manna sem hafi brotnað í ís.
Innu-indjánar. Ef Markland hefur verið það sem nú heitir Labrador hafa hinir norrænu Grænlendingar að öllum líkindum hitt fyrir Innu-indjána sem þar bjuggu. Engir hlutir af norrænum uppruna hafa fundist í fornum bústöðum þeirra. Hins vegar fannst örvaroddur úr steini við uppgröft á Sandnesi í Vestribyggð sem að öllum líkindum kom frá Labrador og var af þeirri gerð sem Innu-indjánar notuðu. Hvernig þessi örvaroddur barst til Grænlands er algjörlega óvíst. Innu-indjánar bjuggu í skinntjöldum og lifðu aðallega á því að veiða hreindýr og önur hjartardýr.
Beothuk-indjánar. Þeir bjuggu í fámennum fjölskylduhópum á eyju þeirri sem nú heitir Nýfundnaland. Þeir lifðu aðallega á sel- og hreindýraveiðum. Beothuk-indjánar máluðu sig gjarnan með rauðum lit og er hugtakið rauðskinni dregið af því.
Skrælingjar á Grænlandi
Eins og að ofan er nefnt var engin byggð á sunnanverðu Grænlandi þegar norrænir menn hófu landnám sitt þar. Það var einungis við Smith-sund, nyrst á Grænlandi, sem Dorset-fólk hafði búsetu á þessum tíma. Það er með öllu óvíst hvenær norrænu Grænlendingarnir hittu fyrir aðra íbúa í landinu. Skælingjar á Grænlandi eru nefndir á ýmsum stöðum í bréfum og öðrum miðaldaheimildum. En enginn efi er á að samskipti voru mjög stopul fyrstu aldirnar.
Í ritinu Historia Norvegiae sem sennilega var skráð í upphafi 12. aldar segir: „Trans Viridenses ad aquilonem quidam homunciones á venatoribus reperiuntur, quos Scrælinga appellant“, það er að segja „Norðan við Grænlendingana hafa veiðimenn fundið nokkrar litlar mannverur, sem þeir kalla Skrælingja". Að öllum líkindum hafa þetta verið Dorset-menn og sennilegast hefur fundum borið saman mjög norðanlega á vesturströndinni og þetta er elsta heimildin um samskipti norrænna manna og skrælingja á Grænlandi.
Í Hauksbók, sem skráð var í upphafi 14. aldar, er sagt frá því að sumarið 1266 hafi menn komið úr Norðursetu sem hafi farið lengra norður en áður hafi verið farið en ekki fundið nein merki um skrælingja þar sem þeir hafi áður verið við Króksfjarðarheiði. Sendu þá prestar skip norður til að kanna það svæði sem lá norðan við hefðbundnar veiðislóðir í Norðursetu. Fundu leitarmenn spor eftir skrælingja en enga menn.
Ber þessu vel saman við fornleifafundi sem sýna að á 13. öld hurfu Dorset-menn frá Grænlandi, fyrst frá Diskó-flóa og síðan frá svæðinu í kringum Smith-sund. Samkvæmt fundum námu Thule-inuítar land við Smith-sund á seinni hluta 13. aldar og fluttust á næstu öldum suður vesturströndina og einnig norðaustur yfir.
Hafa þeir fljótlega farið að hitta á norræna menn í Norðursetu. Óvíst er hvers eðlis þau kynni voru, engar frásagnir eru um verslunarviðskipti þó svo að þau hafi getað átt sér stað en allnokkrar frásagnir um skærur. Samkvæmt frásögu Ívars Bárðarsonar eru skrælingjar sestir að í Vestribyggð um miðja 14. öld. Þegar norrænir menn yfirgefa Grænland á seinnihluta 15. aldar búa skrælingjar meðfram allri strandlengjunni og eru einu íbúar landsins.
Skrælingjar í nútímaíslensku
Á nútímaíslensku hefur orðið skrælingi einungis niðurlægjandi merkingu sem samheiti við barbari, ósiðmenntaður maður eða villimaður. Sennilega hefur orðið fljótlega fengið merkinguna maður af ósiðmenntaðri þjóð eða þjóðflokki. Eru til um það heimildir allt frá miðja 18. öld.
Orðsifjar
Orðið skrælingi er hvergi þekkt úr miðaldaritum nema í samband við Grænland og ferðir Grænlendinga hinna fornu. Því má áætla að þeir hafi skapað þetta orð og er það sennilega það eina sem hefur varðveist af þeirri grænlensku mállýsku eða máli sem þeir hljóta að hafa skapað á þeim nærri 500 árum sem þeir bjuggu í landinu (ritað í Íslendingabók á Íslandi, löngu fyrir lok búsetu á Grænlandi).
Sennilegast á orðið uppruna í skrá, sem í fornnorrænu (og íslensku) þýddi þurrt skorpið skinn og sögnin að skrá í merkingunni að rita er einnig tengd þessu orði. Orðið skræða sem haft er um um bók er skylt nafnorðinu skrá sem og hákarlaskrápur. Grænlendingar hinir fornu gengu bæði í vaðmálsklæðum (samanber fatafundi á Herjólfsnesi) en sem hlífðarfatnað höfðu þeir skinnklæði, eins og skrælingjaþjóðir þær sem að ofan eru nefndar og Íslendingar til sjós.
Tilgátur hafa verið um að orði skrælingi sé dregið af orðinu skral sem til er í dönsku, norsku og sænsku og þýðir aumingjalegur eða við slæma heilsu. Nútíma málvísindamenn hafa sýnt fram á að það getur ekki verið vegna þessa að það orð berst inn í dönsku (og þaðan í norsku) og sænsku á 17. öld úr lágþýsku og virðist vera óþekkt í norrænu miðaldamáli.
Bæta má við að grænlenska orðið Kalaalleq, sem nútíma Grænlendingar kalla sjálfa sig á sínu máli, er sennilega dregið af orðinu skrælingi (eða klæði). Það er alla vega ekki af inuítauppruna og hefur enga þýðingu í sjálfu sér.
Pamírmál
Pamírmál eru um einn tugur íranskra tungumála sem töluð eru í Pamírfjöllum í Norðaustur-Afganistan. Málin eru skyld pastú og fjarskyld persnesku. Aðeins um 100 þúsund manns munu í dag tala þessi mál og teljast þau vera í útrýmingarhættu. Af einstökum pamírmálum má nefna súgíní, sarikólí, jasgúlíam, múndí, isgasímí, vakí og jadiga.
Granada
thumb|250x250dp|[[Alhambra í Granada]]
Granada er höfuðborg samnefnds héraðs í Andalúsíu á Spáni. Granada er við fjallsrætur Sierra Nevada við ármót fjögurra fljóta: Darro, Genil, Monachil og Beiro. Borgin liggur í yfir 738 metrum yfir sjávarmáli en er aðeins eins tíma ökuferð frá Miðjarðarhafi.
Samkvæmt manntalinu 2005 voru íbúar sjálfrar borgarinnar 236.982 en íbúar stórborgarsvæðins voru 472.638. Granada er því 13. stærsta borg á Spáni. Um það bil 3,3% íbúa höfðu ekki spænskt ríkisfang en flestir þeirra eru frá Suður-Ameríku.
Höllin og virkið Alhambra er í Granada en hún var reist af Márum. Hún er eitt helsta dæmi um íslömsku arfsögnina á svæðinu sem gerir Granada eina vinsælustu ferðamannaborg Spánar. Borgin er vel þekkt á Spáni fyrir háskólann sinn. Háskólinn er með 80.000 nemendur á fimm lóðum í borginni. Granateplið (granada á spænsku) er tákn borgarinnar.
Kollafjarðarneskirkja
Kollafjarðarneskirkja stendur utarlega við norðanverðan Kollafjörð á Ströndum. Eftir að gömlu timburkirkjurnar á Felli í Kollafirði og Tröllatungu í Kirkjubólshreppi voru lagðar niður og sóknirnar sameinaðar, var ný kirkja reist þar árið 1909 og stendur hún enn. Kirkjan var reist á einu sumri og vígð þann 5. september. Kollafjarðarneskirkja er friðuð og er elsta steinsteypta hús í Strandasýslu.
Dravidísk tungumál
Dravidísk tungumál eru ætt 25 tungumála, sem eru töluð af 180 milljónum manna. Dravídamál eru frumbyggjamál Indlands sem hröktust suður undan innrás Indóevrópumanna. Þau skiptast í fjóra flokka: suður-, miðsuður-, mið- og norður-dravidísk tungumál.
Til norður-dravídískra mála teljast kúrúkí, brahúí og malítí.
Til mið-flokksins teljast kolamí, nakí, parídí, olarí og gadaba.
Til mið-suður flokksins teljast telúgú, savara, gondí, konídí, penígí, mandí, kúí og kúví.
Til suðurflokksins teljast tamílska, malæjalam, irúla, kodagí, kótí, tódí, badaga, kanídí og túlú.
Fjögur dravidísk mál hafa opinbera stöðu samkvæmt grunnlögum Indlands: tamilíska, malæjalam, kanídí og telúgú.
Sjá ennfremur: dravídamálin eftir fjölda mælenda.
Paul Langerhans
mini|Paul Langerhans (1878)|thumb|Paul Langerhans
Langerhans fæddist í Berlín 1847. Faðir hans var vel þekktur læknir og stjórnmálamaður. Hann lærði til læknis við Jenas-háskóla 1865–1866 og frá 1867 við Friedrich Wilhelm-háskólann í Berlín þar sem hann lauk examen-prófi 1869. Þegar á námsárunum gat hann sér nafns þegar hann með nokkurri hjálp frá kennara sínum, Julius Cohnheims, með aðferð sem Cohnheim þróaði að einhverju leyti þar sem gullklóríð litar taugaþræðina í smásjá 1867, tók eftir og gerði grein fyrir frumuþyrpingum í brisi sem síðan voru nefndar eftir honum. Þessar frumuþyrpingar framleiða beta-sellur sem framleiða aftur insúlín.
Að námi loknu starfaði hann á rannsóknarstofu Rudolf Virchows þar til hann 1870 ferðaðist til Mið-Austurlanda þar sem hann gerði mannfræðilegar athuganir. Hann sneri til baka síðar sama ár og starfaði þá sem herlæknir í fransk-prússneska stríðinu 1870–71. Eftir stríðið tók hann við prófessorsstöðu í meinafræði við Freiburg-háskóla.
Árið 1874 veiktist hann af berklum og þurfti að láta af störfum. Árið eftir flutti hann til Madeira. Eftir að hafa náð nokkrum bata tók hann að sinna læknastörfum í bænum Funchal á Madeira. Hann lést úr nýrnasjúkdómi 1888 og var grafinn í breska kirkjugarðinum í Funchal.
Amerigo Vespucci
thumb|right|Stytta af Vespucci fyrir utan Uffizi-safnið í Flórens. Amerigo Vespucci (9. mars 1454 – 22. febrúar 1512) var ítalskur landkönnuður og kortagerðarmaður frá Flórens. Talið er að heimsálfan Ameríka dragi nafn sitt af honum. Vespucci tók þátt í nokkrum portúgölskum leiðöngrum til Suður-Ameríku á árunum 1499 til 1502. Nokkrar frásagnir af þessum leiðöngrum sem voru eignaðar honum komu út á prenti milli 1502 og 1504 og leiddu til þess að þýski kortagerðarmaðurinn Martin Waldseemüller kaus að nefna álfuna eftir honum, án þess að Vespucci sjálfur hefði hugmynd um það.
Lögbundnir frídagar á Íslandi
Lögbundnir frídagar á Íslandi, samkvæmt lögum um 40 stunda vinnuviku nr. 88/1971, eru „helgidagar þjóðkirkjunnar, sumardagurinn fyrsti, 1. maí og 17. júní, enn fremur aðfangadagur jóla og gamlársdagur frá kl. 13“. Helgidagar þjóðkirkjunnar eru taldir upp í lögum nr. 32/1997 um helgidagafrið og er þeim þar skipt í þrjá flokka eftir því hvaða starfsemi er leyfð.
Auk venjulegra sunnudaga eru því lögboðnir frídagar þessir: Fjöldi frídaga á hverju ári er nokkuð breytilegur af því að sumir þessara daga falla stundum á laugardaga eða sunnudaga, eins geta þeir fallið hver á annan. Til dæmis lenti sumardagurinn fyrsti á skírdag árið 2011 en það getur skeð þar sem báða þessa daga ber alltaf upp á fimmtudag og vegna færanleika páskanna og þess að sumardagurinn fyrsti er innan þess færanlega tímabils, geta þeir oft lent saman.
Við talningu þarf einnig að taka tillit til þess að páskadagur og hvítasunnudagur falla alltaf á sunnudag, sem er því í sjálfu sér frídagur hvort eð er. Munurinn er samt sá að samkvæmt þeim þremur skilgreiningum á helgi daga þá er yfir páskadegi og hvítasunnudegi meiri helgi en venjulega sunnudaga.
Því eru það tólf frídagar sem ekki geta lent á laugar-eða sunnudegi, þar af sjö sem eru bundnir virkum dögum en fimm sem geta lent á helgum sökum þess að þeir eru bundnir ákveðnum mánaðardögum svo sem 17. júní. Eins eru ekki taldir með í þessum tólf frídögum, aðfangadagur og gamlársdagur, þar sem þeir eru bara frídagar til hálfs, það er frá kl. 13.00. Af þessu leiðir að frá ári til árs geta þessir frídagar rokkað á milli átta til tólf daga.
Lögbundnir frídagar í öðrum löndum
Til samanburðar má nefna lögbundna frídaga í nokkrum Evrópulöndum og Bandaríkjunum. Í þessum samanburði við önnur lönd er tekið tillit til þess að aðfangadagur og gamlársdagur eru bara frídagar til hálfs hér á landi, það er frá klukkan 13.00 og páskadagur og hvítasunnudagur falla alltaf á sunnudag og eins að frídagur verslunarmanna er ekki frídagur allra. Því er samanburðurinn við þá tólf frídaga sem eftir standa.
Í Bretlandi er fyrirkomulagið þannig að uppbótarfrídagur kemur í stað lögboðins frídags sem ber upp á helgi og komið hefur til tals í samningaviðræðum aðila vinnumarkaðsins að taka upp sambærilegt fyrirkomulag en ekki tekist samstaða um það.
Michel Temer
Michel Miguel Elias Temer Lulia (f. 23. september 1940) er brasilískur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var 37. forseti Brasilíu. Hann tók við embættinu þann 31. ágúst árið 2016 eftir að forvera hans, Dilmu Rousseff, var vikið úr embætti af brasilíska þinginu. Hann hafði verið varaforseti Brasilíu frá árinu 2011 og starfandi forseti frá 12. maí 2016, þegar Rousseff var tímabundið svipt embætti á meðan þingið ræddi um vantrauststillögu gegn henni. Temer er elsti maðurinn sem hefur gegnt embættinu.
Þann 31. ágúst 2016 kaus brasilíska þingið með 61 atkvæði gegn 20 að leyfa Temer að ljúka öðru kjörtímabili Rousseff, sem lauk þann 1. janúar 2019. Í fyrstu ræðu sinni sem forseti kallaði Temer eftir því að ríkisstjórnin beitti sér fyrir „þjóðarviðreisn“ og bað brasilísku þjóðina að treysta sér. Hann lýsti einnig yfir að hann hyggðist koma á umbótum í brasilíska lífeyriskerfinu og verkalögum og koma á aðhaldi í ríkisútgjöldum. Sem starfandi forseti opnaði Temer sumarólympíuleikana árið 2016 í Rio de Janeiro.
Temer er viðriðinn mörg sömu spillingarmálin og leiddu til þess að Rousseff var vikið úr embætti auk þess sem hann hefur verið sakaður um mútuþægni   og hindrun á framgangi réttvísinnar. Því voru að minnsta kosti tvær tilraunir gerðar til að lýsa gegn honum vantrausti á þingi og víkja honum úr embætti en bandamenn hans á þingi vörðu hann vantrausti til loka embættistíðar hans. Samkvæmt könnunum studdu um 81% Brasilíumanna að Temer yrði kærður og sviptur embætti líkt og Rousseff. Í skoðanakönnunum mældist Temer jafnan sem einn óvinsælasti forseti í sögu Brasilíu.
Temer bauð sig ekki fram til endurkjörs í forsetakosningunum sem fóru fram 2018 og lét því af embætti í byrjun ársins 2019. Í mars árið 2019 var Temer handtekinn vegna rannsókna á ýmsum spillingarmálum úr stjórnmálaferli hans.
Hagasmella
Hagasmella (fræðiheiti: Hypnoidus riparius ) er tegund af bjöllum ættuð frá Evrópu. Hún finnst á láglendi um allt Ísland.
Lúxemborg (borg)
thumb|right|250px|Lúxemborg thumb|Borgin. Lúxemborg er höfuðborg landsins Lúxemborg. Hún er jafnframt stærsta borg landsins með um 133 þúsund íbúa (2023).
Acarapis dorsalis
Acarapis dorsalis er mítlategund sem var lýst af Morgenthaler 1934. Engin undirtegund er skráð í Catalogue of Life.
Aulus Cornelius Celsus
Aulus Cornelius Celsus (uppi frá 25 fyrir Krist til um 50 eftir Krist) var rómverskur ritari alfræðirits um læknisfræði. Hann ritaði fyrstu sögu læknisfræði í ritinu De Re Medicina. Ritið sem er á latínu hefst á formála þar sem rakin er saga lækninga frá fornu fari og síðan átta kaflar. Fyrsti kaflinn fjallar um heilsufræði og mataræði, annar kaflinn um orsakir sjúkdóma, þriðji kaflinn um hitasótt, fjórði kaflinn um líkamsbyggingu mannsins, fimmti kaflinn um lyf, sár og meðferð sára, sjötti kaflinn um húðsjúkdóma og fleira, sjöundi kaflinn um skurðlækningar og áttundi kaflinn um liðhlaup og beinbrot. Celsus er talinn hafa fæðst árið 25 fyrir Krist skammt frá Narbonne en búið í Róm á fullorðinsárum. Nikulás páfi V. lét prenta bók hans rit hans árið 1478 en þá var prenttæknin ný og var ritið fyrsta lækningabókin sem kom á prent. Rit Celsus er talinn hluti af stærra alfræðiriti sem nú er glatað.
Ty Olsson
Tyler Victor "Ty" Olsson (fæddur 28. janúar 1974 ) er kanadískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Battlestar Galactica, The Twilight Saga myndunum og Supernatural.
Einkalíf
Olsson fæddist í Halifax, Nova Scotia en ólst upp í Ottawa, Ontario. Stundaði hann nám við Langara College þaðan sem hann útskrifaðist frá Studio 58 leiklistarskólanum árið 1997.
Olsson var giftur Leanna Nash en saman áttu þau tvö börn.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Olsson var árið 1998 í The X-Files. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The Net, First Wave, The Crow: Stairway to Heaven, Dark Angel, The Outer Limits, Taken, Kingdom Hospital, Psych og Hell on Wheels.
Olsson hefur verið með stór gestahlutverk í True Justice sem Castillo, sem Benny í Supernatural og sem Kevin Whitehill í Shattered.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Olsson var árið 1988 í Kidô senshi Gandamu: Gyakushû no Shâ þar sem hann talaði inn á fyrir persónuna Astonaige Medoz. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Valentine, Dreamcatcher, Agent Cody Banks, X2, Elektra og The Day the Earth Stood Still.
Klukkublómsryðsveppur
Klukkublómsryðsveppur (fræðiheiti: Pucciniastrum pyrolae) er tegund smásvepps af stjarnryðsætt. Klukkublómsryðsveppur finnst á Íslandi og er algengur um allt land.
Á Íslandi hefur klukkublómsryðsveppur fundist, eins og nafnið gefur til kynna, á klukkublómi (Pyrola minor) en einnig á grænlilju (Orthilia secunda) þar sem hann myndar ryðgró og þelgró.
Núristanmál
Núristanmál eru einn af þremur hópum indóíranskra mála kenndur við héraðið Núristan í Afganistan.
Ríkharður 3.
Ríkharður 3. getur átt við:
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1988
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1988 var 33. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Dyflinn í Írlandi.
Otursnjáldrur
Otursnjáldrur (fræðiheiti: Potamogalidae) eru ætt spendýra.
Eykt
Eykt er heiti á tímalengd, sem er einn áttundi hluti sólarhringsins eða því sem næst þrjár klukkustundir hver. Eyktamörk eru þegar ein eykt endar og sú næsta byrjar. Eyktamörkin gengu undir ákveðnum heitum og voru helstu tímaviðmiðanir í daglegu tali.
Podocarpus archboldii
Podocarpus archboldii er sígrænt tré frá Nýju-Gíneu.