cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trifolium angustifolium
Description
Trifolium angustifolium er einær jurt sem er upprétt að vexti. Blöðin skiftast í 3 mjó smáblöð sem eru línu til lensulaga og verða að 4,5 sm löng. Blaðstilkarnir eru með burstum. Öll plantan virkar hærð.
Fiskmarkaður
thumb|right|Smásölufiskmarkaður í [[Kínahverfið (Sydney)|Kínahverfinu í Sydney, Ástralíu.]] Fiskmarkaður er markaður þar sem fram fer verslun með fisk og annað sjávarfang. Fiskmarkaðir geta verið heildsölumarkaðir þar sem fiskimenn versla við fiskkaupmenn, fengist við smásölu á fiski til neytenda, eða gert hvort tveggja.
Skjaldbreiður
Skjaldbreiður er 1.060 m há dyngja á Íslandi. Skjaldbreiður myndaðist í eldgosi fyrir um 9000 árum síðan en í sama gosi myndaðist umgjörð Þingvallavatns. Gígurinn er um 300 m í þvermál.
Fjallið er fagurformaður hraunskjöldur norðaustur af Þingvallasveit og sést hann mjög vel frá útsýnispallinum hjá upplýsingamiðstöð Þjóðgarðsins á Þingvöllum.
Skjaldbreiður er önnur stærsta dyngja landsins. Uppi á háfjallinu er mikill og djúpur gígur, um 300 m að þvermáli og u.þ.b. 50 m djúpur.
Vel þekkt er kvæði Jónasar Hallgrímssonar Fjallið Skjaldbreiður.
Jarðfræði
Fjallið myndaðist í langvinnu gosi fyrir rúmlega 9.000 árum.
Stuttu eftir að síðustu ísöld lauk, runnu frá Skjaldbreið mikil hraun sem náð hafa suður til Þingvallavatns. Hraunin eru nú hulin yngri hraunum sem runnu frá eldstöðvum austan Hrafnabjarga. Gríðarleg gosvirkni varð í kjölfar jöklahörfunar á Þingvallasvæðinu og mynduðust tvær umfangsmiklar dyngjur, Skjaldbreiður og Eldborgir, sunnan Hrafnabjarga. Hraunin fylltu upp í lægðina við norðanvert Þingvallavatnið og stífluðu aðkomu jökulvatnsins frá Langjökli. Upp frá því er það aðrennsli neðanjarðar.
Skjaldbreiður er líka mjög formfagurt fjall. Hlíðar þess ná mest um 8° halla við toppinn en meira dreifist úr neðri lögunum. Eins og þekkt er núna, t.d. frá gosum í Kilauea eða Surtsey, er í dyngjugosum yfirleitt ekki mikið flæði frá toppgígnum, sem er að mestu fylltur af hrauntjörnum, heldur renna hraunin neðanjarðar og koma upp víðs vegar um hlíðar fjallsins. Þannig myndast margföld lög af hrauntungum sem liggja hver yfir aðra og hlaða upp fjallið.
Tveir móbergshnjúkar, Karl og Kerling, eru sunnan í Skjaldbreið, nær kaffærðir í hraununum.
Samgöngur
Til forna var farinn Skessubásavegur, Hellisskarðsleið frá Haukadal norður á Hlöðuvelli, en þaðan fyrir norðan Skjaldbreið vestur á Kaldadal. Þessi leið er aflögð.
En línuvegur er til í dag milli Árnessýslu og Borgarfjarðar sem fylgir meira og minna sömu slóðum.
Í dag er líka á góðum vetrardegi hægt að aka alveg upp á fjallið á snjósleða eða breyttum jeppa.
Uppgangan
Leiðin á háfjallið er ekki erfið. Venjulega er farið frá stað þar sem línuvegurinn liggur sem hæst í Skjaldbreið við gíghólinn Hrauk (605m). Stutt ökuslóð liggur þaðan frá línuveginum.
Reaganbyltingin
Reaganbyltingin (e. The Reagan Revolution) er samheiti yfir þjóðfélagsþróun og samfélagsbreytingar í Bandaríkjunum, einkum á sviði efnahagsmála, sem tengja má við setu Ronald Reagan á forsetastóli. Breytingunum var ætlað að endurheimta horfin þjóðfélagsgildi og íhaldssöm fjölskylduviðmið, draga úr þjónustu og umfangi alríkisins, efla hinn frjálsa markað og auka hagvöxt og þjóðarframleiðslu; stækka kökuna. Að sumu leyti var Reaganbyltingin andsvar við þeirri samfélagslegu framþróun sem kenna má við Réttindabyltinguna (e. The Rights Revolution) og and-menningarhreyfinguna (e. counterculture) sem spratt upp á sjöunda og áttunda áratug 20. aldar.
Reaganbyltingin gekk að mörgu leyti upp og hafði varanleg áhrif, því umpólun (e. realigment) varð á landslagi stjórnmálanna á valdatíma Reagans í átt til íhaldssamra (e. conservative) samfélagsgilda, sérstaklega í málefnum innan Bandaríkjanna, en einnnig í stefnumörkun á alþjóðavettvangi. Talsverður efnahagsbati fylgdi valdasetu Reagans, sá mesti á friðartímum og hagvöxtur var að meðaltali um 3% á Reaganárunum. Sagnfræðingar hafa kallað tímabilið Reagantímann (e. Reagan Era), eða Reaganöldina (e. Age of Reagan).
Reagantímabilið fylgdi í kjölfar fjögurra áratuga sem kennd eru við New Deal-hugmyndafræðina; stefnumótun og umbótaferli Franklin D. Roosevelt, forseta Bandaríkjanna 1933-1945, sem innleidd var vegna afleiðinga verðbréfahrunsins árið 1929 og Kreppunnar miklu á þriðja og fjórða áratugnum.
Ronald Reagan
Ronald Reagan, sem var forsetaefni Rebúblikana, sigraði Jimmy Carter, sitjandi forseta Demókrata í forsetakosningum í nóvember 1980. Reagan sór embættiseið þann 20. janúar 1981 sem 40. forseti Bandaríkjanna, hann var tvö kjörtímabil við völd í Hvíta húsinu og lét af embætti 20. janúar 1989, þegar George Bush (eldri) tók við stjórnartaumunum.
Reagan hafði ekki bakgrunn né menntun í hagfræði þegar hann steig inn á svið stjórnmálanna. Hann hafði meðal annars starfað sem íþróttafréttamaður, var talsmaður General Electric og ríkisstjóri Kaliforníu. Reagan var þó þekktastur fyrir kvikmyndaleik og var ein skærasta stjarnan í Hollywood um árabil. Hann fæddist 6. febrúar 1911 í Tampico, Illinois og lést 5. júní 2004 í Los Angeles eftir baráttu við Alzheimer-sjúkdóminn, þá 93ja ára að aldri.
Reaganhagfræði
Efnahagsstefna og hugmyndafræði Reagans hefur verið kölluð Reaganhagfræði (e. Reaganomics) og er í anda laissez-faire hagfræðikenninga. Kjarni stefnunnar snýst meðal annars um aukið frjálslyndi í viðskiptalífinu, afregluvæðingu og eftirlitsleysi, skattalækkanir gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum og að draga skuli verulega úr útgjöldum og umfangi ríkisvaldsins, alríkisins. Fyrstu mánuðir Reaganstjórnarinnar voru helgaðir endurskipulagningu skattkerfisins og aukningar útgjalda til hernaðar og varnarmála. Í innsetningarræðu í janúar árið 1981 sagði Reagan: „Í yfirstandandi kreppu, er ríkisvaldið ekki lausnin á vandanum; ríkisvaldið er vandamálið.“
Þegar Reagan tók við valdataumunum var efnahagslægð í heiminum, sem rekja má til olíu- og orkukreppa áttunda áratugarins. Atvinnuleysi var 7% þegar Reagan tók við, fór í 10,8% árið 1982, en aftur niður í 5,4% árið 1988. Verðbólga fór úr 10% árið 1980 í 4% árið 1988. Ójöfnuður fór vaxandi og útgjöld og skuldir alríkisins jukust á Reaganárunum, fóru úr 997 milljörðum (26% af VLF) árið 1980 í 2,85 trilljónir dollara (41% af VLF) árið 1988, þrátt fyrir fyrirheit um samdrátt.
Bandaríkin fóru frá því að vera helsti lánveitandi heims í það að vera skuldugusta ríkið. Reagan lýsti því yfir að skuldasöfnunin hafi verið mestu vonbrigðin sem hann upplifði á forsetastóli. Útgjöld til hermála margfölduðust einnig í samræmi við umdeilda utanríkisstefnu Reagans (e. Reagan Doctrine) og umsvif Bandaríkjanna fóru vaxandi á alþjóðavettvangi.
Reaganismi
Reagan vildi endurvekja frjálslyndi á sviði viðskipta, styðja við einstaklingsframtakið og koma á fót samskonar opnu og frjálsu markaðshagkerfi og var við lýði fyrir Kreppuna miklu og New Deal-árin. Óþol var farið að myndast gagnvart fyrirferðarmiklu ríkisvaldi og hin ósýnilega hönd markaðarins ætti fremur að ráða för.
Hugmyndir Reagans voru í mikilli andstöðu við hugmyndafræði kommúnismans (e. communism), um ríkisdrifið þjóðfélag og áætlunarbúskap, sem var ríkjandi á þessum tíma í ráðstjórnarríkjunum með Sovétríkin sálugu í fararbroddi. Reaganhagfræðin er í grunninn framboðshagfræði (e. supply-side economics), en af gagnrýnendum hafa fræðin fengið viðurnefnið Voodoohagfræði (e. Voodoo Economics) og Brauðmolakenningin (e. trickle-down economics), einkum vegna hugmyndarinnar um að áhrif skattalækkana á hátekjuhópa myndu, með aukinni neyslu, skila sér til þeirra sem hafa lægri tekjur.
Fjórar stoðir Reaganhagfræði eru að; hefta vöxt ríkisútgjalda, lækka tekjuskatt og fjármagnstekjuskatt, minnka regluverkið á sviði viðskipta og halda peningamagni í umferð í lágmarki til að draga úr verðbólgu.
Uppgangur nýfrjálshyggju
Stjórnvöld í Bandaríkjunum hafa lengi aðhyllst frjálslyndi í efnahagsmálum og verið kyndilberar þess kapítalíska hagkerfis sem hefur verið ríkjandi á Vesturlöndum og víðar um áratugaskeið, sérstaklega eftir fall Berlínarmúrsins og hrun Kommúnismans í upphafi tíunda áratugar 20. aldar. Ríki víða um heim innleiddu samskonar efnahagsstefnu á áttunda, níunda og tíunda áratugnum og segja má að Reaganbyltingunni hafi ekki lokið fyrr en með efnahagshruninu á Wall Street árið 2008 og alþjóðafjármálakreppunni sem fylgdi í kjölfarið. Að mörgu leyti má þó segja að eftir hrunið hafi kerfið verið endurreist, hugmyndirnar um hinn frjálsa markað lifa góðu lífi og í því ljósi er Reaganbyltingunni í raun ekki lokið enn.
Áhrif Reagan eru enn mjög mikil í bandarískum stjórnmálum og aðdáendur hans leynast víða. Í aðdraganda forsetakosninga árið 2008, fjallaði Barack Obama, þá frambjóðandi demókrata, um Reagan í kosningabaráttunni: „Að mínu mati breytti Reagan stefnu Bandaríkjanna með afgerandi hætti, sem Richard Nixon tókst ekki og Bill Clinton ekki heldur. Reagan fetaði nýjar slóðir vegna þess að samfélagið var tilbúið til þess. Honum tókst að draga saman í ríkisútgjöldum eftir að starfsemi ríkisins hafði vaxið mikið á sjöunda og áttunda áratugnum og margt mátti vel missa sín. Hann skynjaði á hvaða leið fólkið í landinu var, við vildum skýra framtíðarsýn, bjartsýni og endurheimta frumkraftinn og nýsköpunarhæfileikana sem var lengi einkenni á bandarísk atvinnulífi.“
Utanríkisstefna
Kjarni utanríkisstefnunnar fólst í því að mynda hernaðarlegt og hugmyndafræðilegt mótvægi við Sovétríkin sem þá voru annað tveggja stórvelda á heimsvísu. Allt frá lokum seinni heimstyrjaldarinnar höfðu Sovétríkin vaxið undir alræðisstjórn Kommúnistaflokksins og í augum Bandaríkjamanna voru þau helsti óvinur lýðræðisins og ógn við hugmyndir um einstaklingsfrelsi og frjálsan markað. Fyrir utan gríðarmikla hernaðaruppbyggingu víða um heim, ekki síst í Evrópu og í þeim löndum sem áttu landamæri að Sovétríkjunum, fjármagnaði Reaganstjórnin m.a. skæruliðasveitir í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Þessar leyniherdeildir höfðu það markmið að berjast gegn stjórnvöldum sem Sovétríkin höfðu fjármagnað. Bandaríkin höfðu um áratugaskeið stutt við ríkisstjórnir sem þóttu viðkvæmar gagnvart áhrifum frá Sovétríkjunum, m.a. Grikkland og Tyrkland, svo ekki kæmi til þess að kommúnistar næðu tökum á þessum löndum.
Í ávarpi í febrúar 1985 sagði Reagan: „Við megum ekki aðskilja okkur frá þeim sem eru að hætta lífi sínu, um allan heim, frá Afganistan til Nígaragua, til þess að berjast gegn yfirgangi Sovétríkjanna og vilja tryggja réttindi sem við höfum notið frá fæðingu. Stuðningur við þá sem berjast fyrir frelsi er í raun sjálfsvörn okkar.“ Reagan reyndi með þessum orðum meðal annars að afla stuðnings fyrir baráttu Kontraskæruliðanna í Nígaragua gegn stjórn Sandinista og talaði um að þeir væru í raun siðferðilega á pari við landsfeður Bandaríkjanna á 18. öld. Sú yfirlýsing varð umdeild vegna mannréttindabrota sem skæruliðarnir beittu, sem og tengingu þeirra við glæpastarfsemi, einkum kókaínsmygl. Með sambærilegum hætti voru Mujahideen-skæruliðarnir fjármagnaðir og þjálfaðir í baráttu við heri Sovétríkjanna í Afghanistan.
Longos
right|thumb|Dafnis og Khloe eftir [[Jean-Pierre Cortot]] Longos (forngríska: Λόγγος) var forngrískur rithöfundur. Hann samdi söguna Dafnis og Klói. Ekkert er vitað um ævi Longosar en talið er að hann gæti hafa búið á eynni Lesbos (sem er sögusvið Dafnis og Kloe) á 2. öld
Afríka
thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Afríku thumb|Samsett gervitunglamynd af Afríku Afríka er önnur stærsta heimsálfa jarðar á eftir Asíu og er einnig sú næstfjölmennasta. Hún er um það bil 30,3 milljón ferkílómetrar að flatarmáli (að meðtöldum eyjum) og þekur 20,3% af þurrlendi jarðar. Þar búa tæplega 1,3 milljarðar manna sem er um 16% alls mannfjölda heims. Íbúar Afríku eru með þeim yngstu í heimi; miðaldur árið 2012 var aðeins 19,7 ár borið saman við miðaldur heimsins sem er 30,4 ár. Afríka býr yfir miklum og fjölbreyttum náttúruauðlindum, en er samt fátækasta heimsálfan miðað við höfðatölu, að hluta vegna landfræðilegra takmarkana, arfleifðar nýlendustefnu Evrópuveldanna og Kalda stríðsins,    arðráns vestrænna ríkja og Kína, og ólýðræðislegra og skaðlegra stjórnarhátta. Þrátt fyrir þessar takmarkanir hafa hagkerfi margra Afríkulanda vaxið hratt síðustu áratugi.
Afríka afmarkast af Miðjarðarhafinu í norðri, Súesskurðinum (Súeseiðinu) í norðaustri, Indlandshafi í austri, Suður-Íshafinu í suðri og Atlantshafi í vestri. Madagaskar og nokkrir stórir eyjaklasar teljast hlutar álfunnar. Í Afríku eru 54 fullvalda ríki, átta heimastjórnarsvæði og tvö lönd sem eru sjálfstæð í raun en njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar. Stærsta land Afríku að flatarmáli er Alsír en Nígería er fjölmennasta landið. Afríkusambandið er samstarfsvettvangur Afríkulanda með höfuðstöðvar í Addis Ababa.
Afríka er eina heimsálfan sem er staðsett í öllum fjórum jarðarhvelunum, þar sem bæði núllbaugur og miðbaugur liggja um álfuna. Hún er auk þess eina heimsálfan sem nær frá heittempraða beltinu í norðri að heittempraða beltinu í suðri. Stærstur hluti Afríku og flest löndin eru staðsett á norðurhveli. Flest lönd Afríku eru í hitabeltinu, fyrir utan hluta Vestur-Sahara, Alsír, Líbíu, Egyptalands, norðurodda Máritaníu, Marokkó, Ceuta, Melilla og Túnis, sem eru norðan við nyrðri hvarfbaug. Syðst í álfunni eru suðurhlutar Namibíu, Botsvana, stærstur hluti Suður-Afríku, Lesótó og Esvatíní, og suðuroddar Mósambík og Madagaskar staðsett sunnan syðri hvarfbaugs.
Afríka býr yfir mjög mikilli líffjölbreytni og er heimkynni flestra tegunda risadýra, þar sem álfan varð minnst fyrir áhrifum útdauða stórdýra á Kvartertíma. Afríka glímir samt við fjölmargar umhverfisáskoranir, eins og eyðimerkurmyndun, skógeyðingu, vatnsskort og fleira. Talið er að þessi vandamál muni versna enn frekar vegna loftslagsbreytinga. Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar telur Afríku vera þá heimsálfu sem er í mestri hættu vegna loftslagsbreytinga.
Saga Afríku er löng, flókin og að hluta til lítið rannsökuð. Almennt er viðurkennt að Afríka, sérstaklega Austur-Afríka, sé fæðingarstaður mannapa og mannkyns. Elstu tegundir af mannætt og forfeður þeirra komu fram á sjónarsviðið í Afríku fyrir um 7 milljónum ára. Þeirra á meðal eru Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, Australopithecus afarensis, Homo erectus, Homo habilis og Homo ergaster. Elstu leifar nútímamanna, Homo sapiens, hafa fundist í Eþíópíu, Suður-Afríku og Marokkó, og eru allt að 300.000 ára gamlar. Talið er að Homo sapiens hafi þróast í Afríku fyrir 350-260 þúsund árum síðan.
Egyptaland hið forna og Karþagó eru forn siðmenningarsamfélög sem urðu til í Norður-Afríku. Löng og flókin saga menningarsamfélaga, þjóðflutninga og verslunarleiða í Afríku hefur skapað fjölda þjóðflokka með fjölbreytta menningu og tungumál. Áhrif Evrópuríkja í álfunni fóru vaxandi frá 16. öld og alþjóðleg þrælaverslun varð til þess að stórir hópar fólks af afrískum uppruna settust að í Ameríku. Seint á 19. öld lögðu Evrópuríkin nær alla álfuna undir sig og arðrændu náttúruauðlindir og íbúa hennar. Flest nútímaríki Afríku urðu til þegar evrópskar nýlendur fengu sjálfstæði eftir miðja 20. öld.
Heiti
Nafnið Afríka er komið frá Rómverjum sem notuðu heitið Africa terra („land Afri“ sem er fleirtala af Afer) fyrir norðurströnd álfunnar og skattlandið Afríku með höfuðborgina Karþagó, sem var þar sem nú er Túnis.
Egyptaland var talið hluti Asíu af fornmönnum. Fyrstur til að telja það með Afríku var landafræðingurinn Ptólemajos (85–165) sem notaði Alexandríu sem núllbaug og gerði Súeseiðið að mörkum Asíu og Afríku. Eftir því sem Evrópumenn uppgötvuðu raunverulegt umfang álfunnar, óx inntak nafnsins með þeirri þekkingu.
Afríka var stundum nefnd „Suðurálfa“ á íslensku áður fyrr.
Landfræði
thumb|right|Helstu lífbelti Afríku. thumb|right|Sebrahestar og fílar í Serengeti-þjóðgarðinum. Afríka er stærst af þeim þremur meginlöndum sem teygja sig yfir á suðurhvelið frá stærsta landflæmi jarðar, Afró-Evrasíu. Mörk álfunnar eru Miðjarðarhafið í norðri, Súesskurðurinn í norð-austri, Indlandshaf og Rauðahaf í austri, Suður-Íshafið í suðri og Atlantshafið í vestri. Afríka og Asía tengjast um Súeseiðið, sem er 163 km breitt, og aðeins Súesskurðurinn skilur þar á milli. Stundum er Sínaískagi, sem tilheyrir Egyptalandi, líka talinn til Afríku.
Strönd Afríku er um 26.000 km á lengd og er tiltölulega jöfn, sem sést á því að Evrópa, sem er ekki nema um þriðjungur af flatarmáli Afríku, er með 32.000 km strandlengju. Heimsálfan er um 8000 km löng frá norðri til suðurs (á milli 37°21'N og 34°51'15"S) og 7400 km breið frá vestri til austurs (17°33'22"W til 51°27'52"E). Nyrsti punktur álfunnar er Ras ben Sakka í Túnis, syðsti punkturinn er Agúlhashöfði í Suður-Afríku. Vestasti punkturinn er Almadihöfði á Grænhöfðaeyjum og sá austasti er Raas Hafun-höfði í Sómalíu. Stærsta ríki Afríku er Alsír, en það minnsta eru Seychelles-eyjar undan austurströndinni. Minnsta ríkið á meginlandinu er Gambía.
Miðbaugur liggur í gegnum álfuna og mestur hluti hennar er því í hitabeltinu. Það er mikið um eyðimerkur og óbyggðir og þurrkar og úrhellisrigning gera búsetu á ýmsum svæðum erfiða. Í kringum miðbaug eru stórir regnskógar sem fara minnkandi vegna skógeyðingar. Á gresjum Afríku lifa margir stórir stofnar villtra dýra og þar búa langflestar tegundir stórdýra, þar sem álfan varð fyrir minnstum áhrifum af fjöldaútdauðanum við lok kvartertímabilsins, þegar margar tegundir stórdýra sem lifðu á pleistósen dóu út. Í Afríku eru yfir 3000 verndarsvæði, en ýmsar ógnir steðja að líffjölbreytni í Álfunni. Loftslag í Afríku er mjög fjölbreytt, allt frá hitabeltisloftslagi að kaldtempruðu loftslagi í hæstu fjöllum.
Stærstur hluti Afríku liggur á Afríkuflekanum, sem er stór jarðfleki undir Afríku (fyrir utan austasta jaðarinn) og úthafinu við vestur- og suðurströndina. Í vestri mætir hann Norður-Ameríkuflekanum og Suður-Ameríkuflekanum (við Atlantshafshrygginn); Arabíuflekanum og Sómalíuflekanum í austri; Evrasíuflekanum, Eyjahafsflekanum og Anatólíuflekanum í norðri; og Suður-Íshafsflekanum í suðri. Fyrir 60 til 10 milljónum ára tók Sómalíuflekann að reka frá Afríkuflekanum og Sigdalurinn mikli myndaðist á Austur-Afríkurekbeltinu. Þar eru hæstu fjöll Afríku, eins og Kilimanjaro (5895 metrar), Kenýafjall (5199 metrar) og Stanleyfjall (5109 metrar). Þar eru líka stærstu stöðuvötn Álfunnar, Viktoríuvatn, Tanganjikavatn og Malavívatn. Stærstu fljót Afríku eru Nílarfljót sem rennur út í Miðjarðarhaf, Kongófljót, Nígerfljót og Órangefljót sem renna út í Atlantshaf, og Sambesífljót sem rennur út í Indlandshaf. Stærstu fossar Afríku, Viktoríufossar, eru í Sambesífljóti, en það fer raunar eftir því hvort hinir vatnsmiklu Boyoma-fossar í Lúalabafljóti eru skilgreindir sem fossar eða flúðir.
Tungumál
thumb|Kort sem sýnir dreifingu afrísku málaættanna og nokkur aðalmál. Níger-Kongómálaættinni er skipt til að sýna útbreiðslu Bantúmálanna, sem eru undirflokkur Níger-Kongómálaættarinnar. Í Afríku eru töluð yfir þúsund tungumál (um tvö þúsund samkvæmt UNESCO). Flesta málanna eru af afrískum uppruna, þótt sum þeirra hafi borist frá Evrópu eða Asíu. Fjöltyngi er útbreitt í Afríku og algengt að íbúar tali fleiri en eitt Afríkumál reiprennandi, auk einhvers Evrópumáls. Í álfunni eru fjórar aðalættir tungumála upprunnar:
Þegar nýlendutímanum lauk í Afríku, tóku nær öll Afríkuríkin upp eitthvert Evrópumál sem ríkismál, þótt innlend tungumál fengju opinbera stöðu innan nokkurra þeirra (til dæmis svahílí, jórúba, igbó og hása). Enska og franska eru mjög víða notuð í opinberri þjónustu, menntakerfinu og fjölmiðlum. Að auki tala milljónir Afríkubúa arabísku, portúgölsku, spænsku og afríkönsku. Ítalska og þýska eru sums staðar töluð í fyrrum nýlendum þessara ríkja.
Lönd í Afríku
Í Afríku eru 56 fullvalda ríki. Að auki eru þar tvö yfirlýst ríki sem njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar (Sahrawi-lýðveldið og Sómalíland), tvær hjálendur (Frönsku suðlægu landsvæðin og Sankti Helena, Ascension-eyja og Tristan da Cunha) og tíu lönd sem eru héruð innan ríkja utan Afríku (Kanaríeyjar, Mayotte, Réunion o.s.frv.).
Röntgengeislun
thumb|Röntgenmynd af hönd eiginkonu Röntgens.
Röntgengeislun er jónandi rafsegulgeislun með bylgjulengd á bilinu 10 til 0,01 nanómetra. Nefnd eftir Wilhelm Conrad Röntgen sem fyrstur rannsakaði hana og uppgötvaði 8. nóvember árið 1895. Ljósmyndir teknar með röntgengeislum eru nefndar röntgenmyndir og eru mikið notaðar við sjúkdómsgreiningu. Á spítölunum sjá geislafræðingar um röntgenmyndatökur.
Raffræðilegur geislaskammtur er mældur í einingunni röntgen og táknuð með R og er sá geislaskammtur af röntgen- eða gammageislum sem myndar einingarskammt af já- og neikvæðum jónum í hverju kílógrammi af lofti.
Fossafjöll
thumbnail|Kort af Fossafjöllum. thumbnail|Skýringarmynd af eldgosum í Fossafjöllum síðustu 4000 ár. thumbnail|[[Mount Rainier.]] thumbnail|[[Mount Baker.]] thumbnail|Fossafjöll í Oregon: [[Mount Hood fremst, Mount Jefferson næst, Three Sisters fjærst.]] thumbnail|Furur á eldfjallasvæði í [[Lassen Volcanic-þjóðgarðurinn|Lassen Volcanic-þjóðgarðinum.]]
Hæstu fjöllin eru eldkeilur sem rísa hátt yfir umhverfið og auk Mount Rainier eru meðal annars áberandi: Mount Baker og Mount Adams (Washington fylki), Mount Hood (hæsta fjall Oregon), Mount McLoughlin (Oregon) og Mount Shasta (fimmta hæsta fjall Kaliforníu). Í norðurhluta fjallanna eru vernduð svæði eins og North Cascades-þjóðgarðurinn, í suðri eru Crater Lake-þjóðgarðurinn og Lassen Volcanic-þjóðgarðurinn. Elsta heimild um notkun á nafninu Fossafjöll (Cascade Range) er frá breska grasafræðingnum David Douglas í byrjun 19. aldar.
Gróður og dýralíf
Í vesturhlíðum Fossafjalla vaxa tré eins og degli, marþöll og ryðelri. Í austurhlíðunum þar sem þurrara er, vaxa í ríkara mæli gulfura, klettafura, risalerki, fjallaþöll, fjallaþinur, eðalþinur, fjallalerki og mýralerki.
Svartbjörn, sléttuúlfur, rauðgaupa, fjallaljón,  bjór, hjartardýr, vapítihjörtur og elgur eru meðal spendýra. Úlfur hefur numið land að nýju í fjöllunum Bandaríkjamegin. Nokkrir tugir grábjarna eru á svæðinu.
Eldvirkni
Síðustu gos í fjallgarðinum eru gos í Lassen Peak (Kaliforníu) sem gaus frá 1914 til 1921 og gos í Mount St. Helens (Washington-fylki) árið 1980. Smágos í St. Helens hafa verið árin 2004-2008. Af eldfjöllum í Fossafjöllum hefur St. Helens gosið tíðast síðustu 10 þúsund árin.
Gisela Striker
Gisela Striker er prófessor í heimspeki og klassískum fræðum við Harvard-háskóla. Striker fæddist í Þýskalandi. Hún hlaut doktorsgráðu frá Háskólanum í Göttingen. Hún kenndi við háskólann í Göttingen árin 1971-1986 og við Columbia-háskóla árin 1986-1989. Hún kenndi við Harvard háskóla árin 1989-1997. Þá hélt hún til Cambridge-háskóla, þar sem hún kenndi til ársins 2000 en þá sneri hún aftur til Harvard.
Striker sérhæfir sig í fornaldarheimspeki og kennir einkum Platon og Aristóteles auk hellenískrar heimspeki og rómverskrar heimspeki. Hún hefur einkum skrifað um helleníska heimspeki, aðallega þekkingarfræði og siðfræði stóumanna, epikúringa og efahyggjumanna og um aristótelíska rökfræði.
Nicholas Brendon
Nicholas Brendon (fæddur Nicholas Brendon Schultz, 12. apríl 1971) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Vampírubananum Buffy, Kitchen Confidential og Criminal Minds.
Einkalíf
Brendon er fæddur og uppalinn í Los Angeles í Kaliforníu. Brendon spilaði hafnarbolta og ætlaði sér að verða atvinnumaður fyrir L.A. Dodgers en þurfti að hætta við þegar hann meiddist á handlegg. Brendon tók upp leiklistina um tvítugt til þess að komast yfir stamið sem hann var með. Brendon hætti sem leikari eftir aðeins tvö ár því hann þoldi ekki pólitíkina í Hollywood. Ákvað Brendon að fara í nám og læra læknisfræði, sem gekk ekki upp, prófaði hann síðan hin ýmsu störf á borð við aðstoðarmaður pípara, leikskólakennari, þjónn og sem aðstoðarmaður framleiðslustjóra við Dave's World sjónvarpsþáttinn. Brendon hefur unnið mikið fyrir Stuttering Foundation of America samtökin og var fyrsta perónan til þess að vera heiðursmaður við Stuttering Foundation of America's Stuttering Awareness vikuna þrjú ár í röð, frá 2000-2003. Brendon á eineggjatvíbura bróður, Kelly Donovan sem einnig er leikari. Brendon giftist leikkonunni Tressa DiFiglia árið 2001 en þau skildu síðan árið 2006.
Verðlaun og tilnefningar
Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films
Kýrillískt stafróf
Kýrillískt stafróf er stafróf notað til að rita sex slavnesk mál: rússnesku, úkraínsku, hvítrússnesku, serbnesku, makedónsku og búlgörsku ásamt ýmsum tungumálum í fyrrum Sovétríkjunum.
Það er einnig notað af þeim þjóðum sem höfðu ekkert skrifmál fyrr en Sovétmenn færðu þær nær nútímanum og einnig af þjóðum sem notuðust við önnur leturkerfi en skiptu yfir í kýrillískt letur á Sovéttímanum. Margar þessara þjóða hafa tekið upp annað leturkerfi eftir hrun Sovétríkjanna, t.d. latneskt letur eða ritmálið sem þær notuðu áður.
Kýrillíska stafrófið byggist á því gríska og er kennt við gríska trúboðann Kyrillos.
Kýrillíska stafrófið
Hér sést kýrillíska stafrófið eins og það kemur fram í rússnesku:
Los Angeles
thumbnail|Los Angeles að nóttu til. Los Angeles (á spænsku: Los Ángeles (borið fram los 'aŋxeles)) er stærsta borg Kaliforníu og næststærsta borg Bandaríkjanna. Borgin er oft kölluð Borg Englanna. Íbúafjöldi borgarinnar er um fjórar milljónir, hún er 1.290,6 ferkílómetrar að stærð og er staðsett í suðurhluta Kaliforníu. Til viðbótar eru um 12,9 milljón íbúar á svæðinu umhverfis Los Angeles. Los Angeles-sýslan er fjölmennasta og útbreiddasta sýsla Bandaríkjanna. Íbúar borgarinnar eru þekktir sem „Angelenos“.
Los Angeles var stofnuð 4. september 1781 af spænska ríkisstjóranum Felipe de Neve sem El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles del Río de Porciúncula (Þorp konunnar okkar, drottning englanna og árinnar Porziuncola). Hún varð hluti af Mexíkó árið 1821, eftir að það fékk sjálfstæði frá Spáni. Árið 1848, þegar stríðinu á milli Mexíkóa og Bandaríkjamanna lauk, varð Los Angeles ásamt Kaliforníu hluti af Bandaríkjunum.
Los Angeles er miðstöð viðskipta, alþjóðlegra skipta, afþreyingar, menningar, tísku, vísinda, tækni og menntunar. Þar eru stofnanir sem hafa mikla þekkingu á hinum ýmsu sviðum. Hollywood er staðsett í Los Angeles en Hollywood er þekkt sem Höfuðborg skemmtanaiðnaðarins en þar eru framleiddar kvikmyndir, sjónvarpsþættir og tekin upp tónlist. Þar sem borgin er mikilvæg í þessum iðnaði hefur hún dregið að sér margar stjörnur.
Holtasóleyjar
Dryas er ættkvísl fjölærra, jarðlægra hálfrunna í rósaætt. Ættkvíslin er nefnd eftir Grísku nymph Dryad. Staðsetning Dryas ættkvíslarinnar innan Rosaceae hefur verið óljós. Ættkvíslin var áður staðsett í undirættinni Rosoideae, en er nú í Dryadoideae.
Niturbinding
Sumar tegundir Dryas plantna hafa rótarhnýði sem hýsa niturbindandi bakteríur af ættkvíslinniFrankia.
Smári
Smári getur átt við:
Smárinn getur átt við:
Windows Vista
Windows Vista er útgáfa stýrikerfisins Microsoft Windows, sem er ekki lengur studd. Áður en það var kynnt þann 22. júlí 2005, var það þekkt sem Longhorn. Þann 8. nóvember 2006, var stýrikerfið tilbúið og gefið út til fyrirtækja. 30. janúar var það gefið út til almennings. Útgáfan kom fimm árum eftir þá seinustu sem gerir það lengsta bil milli tveggja útgáfna af Windows. í Windows Vista er endurskrifaður NT-kjarni. Það er notendavænt stýrikerfi og búið er að bæta öryggi þess mikið miðað við hinar útgáfurnar af Windows. Þetta stýrikerfi er mjög stórt og tekur 15 gígabæti af hörðum disk og þess vegna er gott að vera með tölvu með 40 gígabæta stóran harðan disk eða meira, 512 megabæta vinnsluminni eða meira, minnsta kosti 1 GHz örgjörva og meira en 62 megabæta skjákort. Vista inniheldur fjöldann allan af nýjum möguleikum, sumir bættu verulega notandaviðmótið, bætt leit, ný forrit eins og Windows DVD Maker og fleira. Vista eykur einnig samskipti véla í heimiliskerfinu og notar peer-to-peer tæknina sem gerir það auðveldara að deila skjölum og stafrænum hlutum milli tölva. Vista er einnig með útgáfu 3.0 af .NET Framework sem gerir forriturum auðveldara fyrir að skrifa forrit sem ekki byggja á Windows API.
Útgáfur
Windows Vista fæst í sex útgáfum, Windows Vista Basic, Windows Vista Home Basic, Windows Vista Home Premium, Windows Vista Business, Windows Vista Enterprise og Windows Vista Ultimate. Allar útgáfur nema Windows Vista Basic styðja bæði 32-bit (x86) og 64-bit (x64). Arftaki stýrikerfisins, Windows 7, kom á markað seinni hluta ársins 2009.
Þjónustupakkar
Microsoft gefur út reglulega þjónustupakka fyrir stýrikerfi sín til að kynna nýja eiginleika og bæta þeim.
Þjónustupakki 1
Fyrsti þjónustupakkinn var gefinn út af Microsoft þann 4. febrúar 2008, fyrir Windows Vista og Windows Server 2008 á sama tíma. Hann var í prufutíma í fimm mánuði.
Í skýrslu frá Microsoft sem gefin var út í lok ágúst 2007 var talað um þrjú bætingarsvið. Þau eru: traustleiki og geta, stjórnandareynsla og stuðningur fyrir nýja staðla og vélbúnaði.
Montia calcicola
Montia calcicola er plöntutegund sem var lýst af Paul Carpenter Standley & Steyerm.
Annes
Annes getur átt við
Nímenningarnir
Nímenningarnir (eða mál nímenninganna) er hugtak sem notað er um dómsmál ríkissaksóknara gegn níu manns sem freistuðu þess, ásamt rúmlega 20 öðrum, að komast á palla Alþingis þann 8. desember 2008. Atburðurinn var hluti af mótmælaöldu veturinn 2008 – 2009 sem gjarnan hefur verið nefnd Búsáhaldabyltingin. Nímenningarnir voru sýknaðir þann 16. febrúar 2011 í Héraðsdómi Reykjavíkur.
Heimsókn stöðvuð
Þingverðir og lögregla meinuðu fólkinu að komast á þingpalla og í þvögunni sem myndaðist urðu einhverjir pústrar sem leiddu meðal annars til þess að einn úr hóp nímenninganna féll aftur fyrir sig á þingvörð, sem varð til þess að sá féll á miðstöðvarofn og hlaut af því áverka.
Tveir mótmælendanna komust upp á áhorfendapalla Alþingis, Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson og óþekkt kona. Áður en hann var dreginn niður náði Snorri að hrópa af pöllunum:
Í viðtali í Kastljósi Sjónvarpsins 20. maí 2010 lýstu tvö nímenninganna, Sólveig Anna Jónsdóttir og Snorri Páll, því að ásakanir um að þau hefðu „ráðist á Alþingi“ væru „fráleitar“ og að þau hafi hvorki beitt ofbeldi eða hótað ofbeldi.
Ákærur
Níu úr þessum hóp voru síðar ákærð fyrir árás á sjálfræði Alþingis. Í ákæru sem nímenningunum var birt 1. mars segir að fólkið sé ákært fyrir:
Nímenningarnir voru ákærðir fyrir brot á 1. mgr. 100. gr., 1. mgr. 106. gr., 107. gr., 1. og 2. mgr. 122. gr. og 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.
Hámarksrefsing fyrir „árás á sjálfræði Alþingis“ varðar að lágmarki eins árs fangelsi. 1. málsgrein 100 greinar almennra hegningarlaga segir:
Vanhæfi ríkissaksóknara
Valtýr Sigurðsson, ríkissaksóknari lýsti sig vanhæfan til að fara með málið, eftir að bent var á ættartengls hans við einn brotaþola, sem er mágkona Valtýs. Í framhaldinu var Lára V. Júlíusdóttir hrl sett ríkissaksóknari í máli nímenninganna.
Sögulegt fordæmi
Aðeins einu sinni hefur verið ákært undir 100 grein hegningarlaga, í kjölfar óeirða á Austurvelli 1949. Einn þeirra sem þá var ákærður var Jón Múli Árnason, faðir Sólveigar, eins nímenninganna.
Atar
Atar (arabíska: أطار) er bær í norðvesturhluta Máritaníu og höfuðstaður Adrarhéraðs. Hann er líka stærsti bærinn á Adrarhásléttunni. Þar eru meðal annars flugvöllur, minjasafn og moska sem var byggð árið 1674.
thumb|500px|center|Horft yfir Atar
Verbúð
Verbúð var á árabátaöld bústaður sem skipshafnir bjuggu í á meðan á vertíð stóð. Þegar vertíð hófst komu vermenn til búðanna sem oft voru á verstöðvum þar sem margir bátar réru út. Vermenn voru oft marga daga á leið í búðirnar. Verbúðir voru oftast þannig að það voru tóftir sem tjaldað var yfir.
Vistfræðileg hagfræði
Vistfræðileg hagfræði (e. Ecological economics) er sambland af vistfræði og hagfræði, auk þess sem hún felur í sér sálfræði, mannfræði, fornleifafræði og sögu. Innan greinarinnar er skoðað hvernig mannfólkið hefur umgengist umhverfi sitt hingað til og hvernig þessari umgengni eigi að vera háttað í framtíðinni, þess vegna er hún nokkurs konar hagfræði sjálfbærrar þróunar.
Verbúð
Yfirleitt rúmuðu verbúðir eina skipshöfn. Veggir voru hlaðnir úr torfi og grjóti, sperrur voru í loft sem annars var úr torfi. Meðfram veggjum voru bálkar hlaðnir úr grjóti og sváfu vermenn þar, oftast tveir og tveir saman. Á Stokkseyri er varðveitt gömul verbúð Þuríðarbúð sem er dæmigerð fyrir sunnlenskar verbúðir, en sú búð mun hafa rúmað skipshöfn af áttæringi.
Vistfræðileg hagfræði
Saga og þróun
Með þeim fyrstu til að tjá áhuga fyrir vistfræði og hagfræði í ritum sínum voru þeir K. William Kapp og Karl Polanyi á fimmta áratug nítjándu aldar og svo á þeim sjötta í ritum Kenneth Boulding og Herman Daly. Var það samt sem áður ekki fyrr en í kringum 1980 sem að skipulagðar ráðstefnur nútíma vistfræðilegra hagfræðinga áttu sér stað. Sú fyrsta af þessu tagi var haldin í Svíþjóð árið 1982. Árið 1987 gaf Juan Martinez-Alier svo út bókina Ecological Economics, tveimur árum seinna, 1989, voru  stofnuð samtökin International society for ecological economics og hófu þau útgáfu tímaritsins Ecological economics. Það getur verið erfitt að greina muninn á milli vistfræðilegrar hagfræði og umhverfishagfræði. Í grófum dráttum má segja að umhverfishagfræðin notist við almenna, nýklassíska aðferðafræði (e.neo-classical) á meðan vistfræðileg hagfræði hafnar þeirri nálgun og bætir við víðtækari félagshagfræðilegri nálgun við greiningar.
Verbúð
Verbúð getur einnig átt við húsnæði farandverkafólks í fiskvinnslu, oft húsnæði sem er í eigu útgerðar.
Vistfræðileg hagfræði
Saga og þróun
Umhverfishagfræðin notast við fræðilegan ramma og þekktar hagrænar aðferðir til að greina vandamál og meta meðal annars hagræn áhrif vegna loftslagsbreytinga.
Verbúð
Heimild
Saga sjávarútvegs á Íslandi, I. bindi
Vistfræðileg hagfræði
Saga og þróun
Vistfræðileg hagfræði reynir að takast á við flókin málefni eins og aðferðir til að breyta hagkerfinu í því skyni að ná fram sjálfbærni eða breytingum á neysluhegðun almennings. Reynir hún einnig að taka með í greiningar sínar félagslegar og efnahagslegar aðgerðir.
Jóhannesarborg
Í Jóhannesarborg fara fram mikil viðskipti með gull og demanta en borgin er staðsett í Witwatersrand-fjallgarðinum þar sem miklar gull og demantanámur er að finna. Flugvöllur borgarinnar er sá stærsti í Afríku.
Íbúar voru rúmar 3 milljónir 2001, en á Stór-Jóhannesarborgarsvæðinu sem einnig tekur til nálægra útborga búa samtals um 8 milljónir.
Skriðstýra
Ourisia caespitosa er tegund blómstrandi plantna í græðisúruætt, ættuð frá Nýja-Sjálandi.
Falcatifolium papuanum
Falcatifolium papuanum er sígrænn runni eða tré (að 22m hátt) frá Nýju-Gíneu.
Akkilles Tatíos
Akkilles Tatíos (á forngrísku Ἀχιλλεύς Τάτιος) frá Alexandríu var forngrískur rithöfundur sem er þekktur fyrir skáldsögu sína Levkippe og Kleitofon. Lítið er vitað um ævi Akkillesar og heimildir um hann eru stundum villandi. Talið er að hann hafi verið uppi á 2. öld og hafi ritað sögu sína á undan Longosi.
Ítölsk líra
Ítölsk líra (ítalska: lira, fleirtala lire) var gjaldmiðill Ítalíu frá 1861 til 2002. Fram að lokum Síðari heimsstyrjaldar skiptist hún í 100 hundraðshluta (centesimi) en útgáfu slíkra senta var hætt þegar útgáfa hennar var aftur tekin upp eftir stríð. Ítalska líran var tengd evrunni árið 1999. Árið 2002 var síðan evran sjálf tekin upp sem gjaldmiðill og þá var gengið fest í 1 EUR = 1.936,27 ITL. Nafnið líra er dregið af latneska orðinu libra sem merkir vog.
Líran var einnig gjaldmiðill hins skammlífa konungsríkis Ítalíu frá 1807 til 1814.
Orrustan við Rocroi
thumb|right|Loðvík hertogi af Enghien í orrustunni við Rocroi. Orrustan við Rocroi var orrusta í Stríði Spánar og Frakklands sem var hluti af Þrjátíu ára stríðinu milli herja Spánar og Frakklands 19. maí 1643, aðeins fimm dögum eftir að Loðvík 14. tók við konungdómi í Frakklandi. Orrustunni lauk með sigri Frakka. Hún er af sumum talin marka upphafið að endalokum Spænsku gullaldarinnar þar sem spænski atvinnuherinn, sem af mörgum var talinn ósigrandi, var í fyrsta sinn sigraður. Eftir orrustuna hætti spænski herinn að skipa fótgönguliðum í stóra ferninga (tercios) og tók upp línufylkingar líkt og Frakkar.
Hinn frægi flæmski her Spánar beið afhroð í orrustunni og eftir hana dró spænska ríkið stöðugt úr fjárframlögum til hans. Orrustan markar því upphafið að endalokum spænskra hernaðaryfirburða í Evrópu. Foringi Frakka, Loðvík af Enghien, varð gríðarvinsæll í Frakklandi og lenti við það brátt upp á kant við Mazarin kardinála og Önnu drottningu.
Aðdragandi
Hinir spænsku Habsborgarar, undir Filippusi 4. Spánarkonungi, höfðu barist við mótmælendafursta í Þýskalandi frá 1618. Frakkar óttuðust aukin áhrif Spánverja og hófu því beina þátttöku í stríðinu árið 1635. Frakkar gengu í lið með mótmælendum þrátt fyrir að landið væri að stærstum hluta kaþólskt og að uppreisn húgenotta hefði verið barin niður með hörku fáum árum fyrr. Eftir misheppnaða innrás í Spænsku Niðurlönd hafði franski herinn að mestu haldið sig innan frönsku landamæranna.
Þann 4. desember 1642 lést Richelieu kardináli, helsti ráðgjafi konungs, og snemma vorið eftir veiktist Loðvík 13. Hann lést 14. maí 1643 og fimm ára sonur hans tók við sem Loðvík 14. Þrátt fyrir tilraunir til að semja um frið ákváðu ráðgjafar hins nýja konungs að halda áfram hernaði í Franche-Comté, Katalóníu og Spænsku Niðurlöndum.
Árið áður, þann 26. maí 1642, hafði flæmski herinn ráðist á þann franska við Honnecourt-sur-Escaut til að draga úr þrýstingi Frakka á öðrum vígstöðvum, einkum í Katalóníu. Í orrustunni felldu Spánverjar um 40% af franska Champagne-hernum. Herforingi Spánverja, Francisco de Melo, ákvað samt að sækja ekki lengra inn í Frakkland. Ári síðar hugðust þeir leika sama leikinn og héldu með 23.050 menn inn í Norður-Frakkland. Loðvík, hertoga af Enghien, sem var foringi herliðsins í Amiens, var skipað að stöðva innrásina. Franski heraflinn á svæðinu taldi 22.000 menn. Loðvík var þá 21 árs en samt töluvert reyndur hermaður og með hæfa undirmenn eins og Jean de Gassion, Frakklandsmarskálk.
Undirbúningur
Her Francisco de Melo settist um víggirta bæinn Rocroi í Ardennafjöllum þar sem nokkur hundruð franskir hermenn voru til varnar. Rocroi var mikilvægt vígi á leiðinni til árdals Oise-fljóts. Loðvík hertogi fylgdist náið með ferðum spænska hersins. Þann 17. maí frétti hann lát konungs en hélt því leyndu fyrir hernum.
Brátt frétti Loðvík af því að 6.000 manna spænskur liðsauki væri á leið til Rocroi. Hann brást hratt við og bjó her sinn til orrustu áður en liðsaukinn kæmist á staðinn.
No-leikur
250px|right No eða No-leikur (japönsku: 能) er japanskt leiklistarform, tengt zenbúddhatrú.
Orrustan við Rocroi
Undirbúningur
Francisco de Melo frétti af viðbúnaði Frakka og ákvað að mæta þeim í orrustu fremur en halda við umsátrinu um Rocroi þar sem her hans var eilítið stærri en franski herinn. Hann leit á orrustu sem tækifæri til að vinna afgerandi sigur á Frökkum. Hann skildi lítið lið eftir við Rocroi, til að koma í veg fyrir aðgerðir af hálfu setuliðsins þar, og bjó her sinn til orrustu.
No-leikur
No-leikur er æðsta tegund klassískrar leiklistar í Japan. Strangt formið var fullkomnað á 14. og 15. öld og hefur lítið breyst. No-leikir eru byggðir á þjóðsögum og ævintýrum og einkennast af upphöfnum, ljóðrænum samtölum tveggja leikenda í senn, undirstrikuðum af hefðbundnum látbragðstáknum, tónlist og dansi. Karlmenn leika öll hlutverk en auk þerra eru fjórir hljóðfæraleikarar og tíu manna talkór. Aðalleikari ber grímu. Leiksviðið er alltaf eins og hver hluti þess hefur táknræna merkingu.
Orrustan við Rocroi
Undirbúningur
Loðvík hélt með her sinn eftir ánni Oise og skipaði honum á hæðarhrygg með útsýni yfir Rocroi. Spánverjar skipuðu sér hratt á milli bæjarins og hryggsins. Franski herinn var með tvær raðir fótgönguliða í miðjunni, riddaralið við hvorn enda og mjóa línu stórskotaliðs fyrir framan. Spænska hernum var skipað á svipaðan hátt nema hvað fótgönguliðunum var raðað í ferninga. Herirnir hófu skothríð kvöldið 18. maí en orrustan hófst ekki fyrr en daginn eftir.
Orrustan
Við sólarupprás hófst orrustan á því að frönsku fótgönguliðarnir gerðu misheppnaða árás á spænsku ferningana. Vinstra riddaraliðið hélt fram, gegn skipunum Loðvíks, og neyddist brátt til að hörfa. Spænska riddaraliðið gerði vel heppnaða gagnárás og tókst næstum að hrekja franska riddaraliðið á flótta en franskt varalið hélt þá til móts við spænska liðið og tókst að stöðva það. Franska miðjan og vinstri vængurinn voru því í uppnámi í upphafi orrustunnar.
Á meðan tókst hægri væng franska hersins, undir stjórn Jean de Gassion, að hleypa upp spænska riddaraliðinu gegnt þeim. Loðvík tókst að nýta sér þetta til að ráðast gegn berskjölduðum vinstri væng spænska fótgönguliðsins. Báðir herir höfðu því náð árangri á hægri væng en tapað á vinstri væng.
Snilldarhugmynd Loðvíks
Loðvík vissi að miðjan og vinstri vængurinn væru í hættu en ákvað að besta leiðin væri ekki að hörfa og aðstoða þá, heldur nýta tækifærið og sækja fram á hægri vængnum. Hann skipaði riddaraliðinu að umkringja hluta spænska hersins með því að sækja aftur fyrir hann. Þeim tókst þannig að ráðast með riddaraliðið aftan að fótgönguliðunum sem enn börðust við varalið Frakka.
Þetta tókst og var síðar kallað „snilldarhugmynd sem gerði út um daginn“ (illumination de génie décide du sort de la journée). Eftir þetta var litið á Loðvík sem herstjórnarsnilling í Frakklandi.
Spænska riddaraliðið flúði þannig að fótgönguliðið neyddist til að berjast við Frakka frá öllum hliðum. Stórskotaliðið flúði líka og skildi fallbyssurnar eftir. Franski herinn hafði náð yfirburðastöðu.
Kirkja sjöunda dags aðventista
Kirkja sjöunda dags aðventista er kristinn söfnuður sem aðgreinir sig helst frá öðrum kristnum söfnuðum að því leyti að laugardagur er haldinn heilagur sem hvíldardagur.
Orrustan við Rocroi
Lokaorrustan
Frakkar gerðu tvö áhlaup á spænsku ferningana en þeim var báðum hrundið. Ferningarnir neyddust samt til að þétta raðirnar til að nota löngu spjótin gegn Frökkum. Loðvík stillti þá upp stórskotaliði sínu og fallbyssunum sem hann nafði náð frá Spánverjum og hóf skothríð á fótgönguliðið.
Kirkja sjöunda dags aðventista
Söfnuður aðventista á rætur sínar að rekja til bæjarins Washington í New Hampshire-fylki Bandaríkjanna, þar sem hann kom fyrst til sögunar 1844. Söfnuður Sjöunda dags aðventista eins og hann þekkist í dag var formlega stofnaður 21. maí 1863. Á þeim tíma þá hafði söfnuðurinn 125 kirkjur og 3.500 meðlimi. Síðan þá hefur söfnuðurinn vaxið gífurlega. Samkvæmt tölum frá 31. desember 2008 þá eru kirkjurnar orðnar 65.961 og meðlimirnir orðnir 15.921.408 á heimsvísu.
Orrustan við Rocroi
Lokaorrustan
Brátt brast flótti á lið Vallóna og Þjóðverja í spænska fótgönguliðinu. Spánverjarnir héldu stöðu sinni ásamt foringja sínum og hrundu fjórum riddaraliðsáhlaupum í viðbót án þess að fylkingin riðlaðist, þrátt fyrir stórskotahríð. Að lokum bauð Loðvík þeim uppgjafarskilmála, svipaða þeim sem varnarlið í virki hefði fengið. Spánverjarnir samþykktu skilmálana og leifar fótgönguliðsins fengu að hörfa af vígvellinum með búnað sinn og fána.
Kyogen
Kyogen (japönsku: 狂言 Kyōgen, sem þýðir bókstaflega „sturluð orð“ eða „villingaræða“) er japanskt leiklistarform sem minnir á stuttan farsa.
Kirkja sjöunda dags aðventista
Aðventista guðþjónustuhús á Íslandi
Á Íslandi eru 6 guðsþjónustuhús, þau eru:
Kyogen
Upphaflega létt millispil í no-leik. Atburðarásin snýst jafnan um að slægvitur þjónn leikur á grunlausan húsbónda. Hugleiðsla, sem Þjóðleikhúsið sýndi í sýningunni Kirsiblómum á Norðurfjalli (1979), er dæmi um kyogen.
Orrustan við Rocroi
Lokaorrustan
Frakkar misstu um 4.000 menn í orrustunni. Melo sagði að 6.000 menn sínir hefðu dáið og 4.000 verið teknir höndum í skýrslu til Madrídar tveimur dögum síðar. Talið er að mannfall Spánverjana hafi verið á bilinu 4.000-8.000. Af 7.000 fótgönguliðum náðu aðeins 390 yfirmenn og 1.386 hermenn að snúa aftur til Spænsku Niðurlanda. Í bók sinni um Þrjátíu ára stríðið telur William P. Guthrie að 3.400 hafi látist, 2.000 verið teknir höndum og 1.600 flúið af spænsku fótgönguliðunum. Mest mannfallið var í spænska fótgönguliðinu, meðan riddaraliðið og stórskotaliðið náðu að flýja.
Eftirmálar
Þótt Frakkar hefðu sigrað við Rocroi og létt umsátrinu af bænum höfðu þeir ekki nægjanlegan styrk til að ráðast inn í Spænsku Niðurlönd. Spánverjar náðu fljótt að tryggja aftur stöðu sína við landamærin. Árinu 1643 lauk með pattstöðu sem frá sjónarhóli Frakklands var betra en áður. Þrátt fyrir þetta hafði orrustan gríðarmikla þýðingu þar sem orðspor flæmska hersins hafði skaðast til frambúðar. Spænska fótgönguliðið var ekki lengur álitið ósigrandi. Í skýrslu sinni segir Melo að þetta hafi verið „umtalsverðasti ósigur sem orðið hefur í þessum héruðum“.
Frökkum hafði hins vegar tekist að sýna fram á styrk sinn sem var mikilvægt í upphafi ríkisára hins barnunga konungs. Litið var á sigurinn sem góðan fyrirboða og hann styrkti stöðu Mazarins kardinála og Önnu drottningar. Hinn ítalski Mazarin hafði tekið við sem ráðherra drottningar fyrir hönd konungsins. Hann tók því við stöðunni sem Richelieu hafði gegnt fyrir Loðvík 13. og breytti í engu um áherslur í utanríkisstefnu Frakka. Stríðinu lauk 16 árum síðar með Pýreneasáttmálanum.
Hrístoppur
Hrístoppur (fræðiheiti Lonicera trichosantha ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá suður og austur Tíbet til mið Kína.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Tvær undirtegundir teljast til hennar: Ekki er víst hvort sveigtoppur sé samnefni eða réttara nafn á L. t. var deflexicalyx.
Loftsteinn
thumb|right|Nokkrir [[kolefnisþéttur|kolefnisþéttir loftsteinar. Frá vinstri: Allende, Tagish vatns og Murchison loftsteinarnir.]] Loftsteinn er lítið himinfyrirbæri, sem aðdráttarafl jarðar dregur með miklum hraða um lofthjúpinn. Við ferð sína hitnar loftsteinninn mikið vegna núnings við sameindir andrúmsloftsins þannig að hann verður sjálflýsandi. Sést þá ljósrák á næturhimni og nefnist stjörnuhrap. Yfirleitt brenna loftsteinar til agna í lofthjúpinum en þeir stærstu lenda á yfirborðinu og geta þá myndað gíga. Minnstu loftsteinarnir eru á stærð við sandkorn, en þeir geta verið mun stærri. Hoba-loftsteinninn er stærsti loftsteinn sem fundist hefur á jörðu.
Nánar um loftsteina
Loftsteinar eru efnisagnir utan úr geimnum sem dragst inn í gufuhvolfið vegna aðdráttarafls jarðar. Þegar þeir falla í átt til jarðar á leið sinnni gegnum gufuhvolfið, verða þeir glóandi af hitanum sem myndast vegna loftmótstöðunnar sem þeir verða fyrir.
Flestir loftsteinar eru taldir mjög litlir, aðeins nokkur grömm. Þar af leiðandi brenna flestir þeirra upp í andrúmsloftinu á leið sinni til jarðar. Einstaka sinnum er loftsteinn það stór að hluti af honum kemst klakklaust gegnum allt gufuhvolfið og fellur á jörðina. Nokkrir slíkir hafa fundist og eru varðveittir á söfnum eða jafnvel þar sem þeir lentu.
Loftsteinar eru gerðir úr ýmsum efnasamböndum. Mest ber þó á járni. Önnur frumefni sem fyrir koma í þessum efnasamböndum eru (eftir tíðni þeirra) kalsíum, mangan, magníum, króm, kísill, nikkel og natríum. Í Murchison loftsteininum fundust amínósýrur sem talið er að hafi myndast í geiminum, og er það undirstaða ýmissa kenninga um tilurð lífs. Eftir að amínósýrur fundust einnig í Orgueil, Ivuna og Murray loftsteinunum var talið næsta víst að amínósýrur gætu myndast í ískristöllum utan jarðar.