cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Þjóðfrelsisfylking sandínista
Söguágrip
Upphaf sandínistahreyfingarinnar má rekja til skæruliðaforingjans Augusto César Sandino, sem fór fyrir andspyrnuhreyfingu Níkaragvamanna gegn hernámi Bandaríkjamanna. Árið 1931 sendu Bandaríkjamenn sérsveitir til Níkaragva til þess að vinna bug á Sandino en urðu að hafa sig á brott tveimur árum síðar án þess að hafa lokið ætlunarverki sínu. Áður en Bandaríkjamenn yfirgáfu landið stofnuðu þeir sérstakt þjóðvarðlið og gerðu skjólstæðing sinn, Anastasio Somoza García, að stjórnanda þess. Þjóðvarðliði Somoza tókst árið 1934 að handtaka Sandino og taka hann að lífi. Somoza varð forseti Níkaragva árið 1936 og hóf þar með ættarveldi Somoza-fjölskyldunnar sem entist í tæplega hálfa öld. Morðið á Sandino vakti mikla reiði og gerði hann að táknmynd andspyrnuhreyfingarinnar gegn einræðisstjórn Somoza-fjölskyldunnar. Sandínistahreyfingin var lengi einangruð og fáliðuð en eftir að Anastasio Somoza García var myrtur árið 1956 óx hreyfingunni fljótt ásmegin. Marxískir stúdentar fóru smám saman að hópast saman undir merkjum sandínisma og stofna skipulega byltingarhreyfingu. Árið 1961 var Þjóðfrelsisfylking sandínista formlega stofnuð að undirlagi Carlos Fonseca Amador. Við stofnun hópsins var hann undir miklum áhrifum frá byltingunni á Kúbu og lagði áherslu á eflingu byltingarhópa í fjallahéruðum Níkaragva í von um að hann myndi komast í snertingu við bændur landsins.
Fyrstu meiriháttar átökin milli sandínista og ríkisstjórnar Somoza-ættarinnar urðu í orrustu árið 1967. Sandínistar töpuðu orrustunni en viðureignin vakti í fyrsta skipti verulega athygli á þeim og jók stuðning bænda við hreyfinguna. Eftir orrustuna varð hugmyndafræðilegur ágreiningur meðal sandínista um það hvort réttast væri að há langtímabaráttu gegn stjórninni og bíða þess að stéttarvitund gæti þróast meðal landsmanna; stefna að uppbyggingu marx-lenínsks fjöldaflokks; eða fylkja liði með öðrum andspyrnuhreyfingum til þess að flýkka fyrir falli Somoza-veldisins. Allar fylkingarnar voru þó sammála um að stefnt skyldi að þjóðnýtingu eigna Somoza-ættarinnar, þjóðvarðliðið lagt niður og alþýðuher stofnaður í þess stað, og stefnt skyldi að jarðeignarumbótum og skiptingu jarðeigna milli bænda.
Byltingin í Níkaragva
Árið 1974 réðust sandínistar á Managua, höfuðborg Níkaragva, tóku þar nokkra ráðherra og erindreka sem gísla og neyddu Anastasio Somoza Debayle forseta til að greiða lausnargjald fyrir þá. Sandínistar gerðu síðan árið 1977 árás á herstöð í borginni Masaya en Somoza svaraði árásinni með hefndaraðgerðum gegn bændum landsins. Í takti við harðnandi hernaðarátökin jókst borgaraleg andstaða gegn Somoza, sér í lagi eftir að hann lét myrða blaðaritstjórann Pedro Joaquín Chamorro Cardenal árið 1978 til að þagga niður í gagnrýni á ríkisstjórnina. Í september sama ár hvöttu sandínistar til allsherjaruppreisnar og tókst að ná mörgum borgum landsins á sitt vald. Bandaríkjamenn reyndu að stilla til friðar milli Somoza og stjórnarandstöðunnar en Þjóðlega föðurlandsfylkingin, samtök sandínista og annarra stjórnarandstöðuhópa, hafnaði að endingu samningaviðræðum við stjórnina. Þann 19. júlí árið 1979 hertóku sveitir sandínista höfuðborgina Manuaga og Somoza flúði land.
Eftir byltinguna gegn Somoza stofnuðu sandínistar samsteypustjórn, Þjóðviðreisnarherstjórnina, ásamt öðrum stjórnarandstöðuflokkum undir forystu sandínistaleiðtogans Daniels Ortega. Fljótt voru bankar landsins og aðrar eignir Somoza þjóðnýttir og valdastofnanir gömlu stjórnarinnar voru endurskipulagðar. Þótt stjórnin hafi í fyrstu verið samstarf margvíslegra stjórnarandstöðuhópa urðu borgaralegu flokkarnir smám saman afhuga samstarfi við sandínista og árið 1980 sögðu Violeta Chamorro og Alfonso Robelo, fulltrúar borgaralegu stjórnmálaflokkanna, sig úr þjóðstjórninni í mótmælaskyni gegn stjórnarháttum Ortega.
Eftir fall Somoza flúðu hundruðir meðlima þjóðvarðliðsins til Hondúras og mynduðu andspyrnusveitir gegn sandínistum sem urðu kallaðar kontraskæruliðar. Kontraskæruliðar háðu margra ára baráttu gegn sandínistastjórninni og nutu stuðnings ríkisstjórnar Ronalds Reagan í Bandaríkjunum. Kontraskæruliðum óx nokkur ásmegin á seinni hluta níunda áratugarins vegna versnandi efnahagsástands í Níkaragva í tengslum við verðstýringu og samyrkjuvæðingu sandínistastjórnarinnar.
Árið 1990 féllust sandínistar á að halda frjálsar kosningar í landinu. Þvert á allar væntingar tapaði Ortega kjöri til forseta gegn Violetu Chamorro, sem bauð sig fram sem fulltrúi sameinaðrar stjórnarandstöðu borgaralegu flokkanna. Ortega sætti sig við niðurstöðu kosninganna en sandínistar voru þó áfram stærsti flokkurinn á þingi Níkaragva og voru áfram eitt helsta stjórnmálaafl landsins.
Stjórnarseta frá 2006
Í forsetakosningum árið 2006 tókst Ortega að ná endurkjöri í forsetaembættið og tók við embætti forseta Níkaragva í byrjun næsta árs. Frá endurkomu sandínista til valda hefur Ortega í auknum mæli verið sakaður um gerræðislegt stjórnarfar, sér í lagi eftir ofbeldisfull viðbrögð stjórnar hans gegn fjöldamótmælum frá árinu 2019.
Valgarður á Velli
Valgarður á Velli var eitt af skáldum Haralds harðráða. Um ævi hans og uppruna er ekkert vitað en fræðimenn hafa giskað á að hann hafi verið sonur eða frændi Marðar Valgarðssonar á Velli sem kemur við Njáls sögu. Valgarður er í Skáldatali talinn til skálda Haralds harðráða en ekki annarra konunga eða höfðingja.
Í fornum heimildum eru 11 vísur, heilar eða hálfar, eignaðar Valgarði. Þrjár eru í Skáldskaparmálum þar sem þær eru notaðar til að sýna notkun á tilteknum heitum - hrönn, logi og brími. Í einni þeirra segir að „eydd varð ... of síðir Sikiley“ og mun þar vísað til herfarar Haralds harðráða þar um slóðir.
Í konungasögum eru 8 vísur varðveittar. Ein er aðeins í Fagurskinnu og er þar greint frá að Haraldur hafi tekið suma væringja Miklagarðskeisara af lífi. Þar er um að ræða uppreisn árið 1042 gegn Mikael fimmta. Aðrar vísur eru varðveittar í fleiri heimildum, þar á meðal Heimskringlu og Morkinskinnu og greina meðal annars frá ferðum Haralds úr Garðaríki til Svíþjóðar og frá Svíþjóð til Danmerkur til fundar við Magnús góða, bróðurson hans.
Frægustu verk Valgarðs eru vísur sem lýsa hernaði Haralds í Danmörku u.þ.b. 1044–1045:
Endursögn í útgáfu Ármanns Jakobssonar og Þórðar Inga Guðjónssonar: „Bjartur eldur logaði í byggð fyrir sunnan Hróarskeldu. Hinn ötuli konungur lét eld eyða húsum. Margir landsmenn lágu fallnir. Dauði sveik suma um undankomu. Harmþrungið fólk dróst fámált til skógar á flótta. (Þeir) töfðu hópinn, sem tvístraðist hörmulega. Danir, þeir sem eftir lifðu, flýðu undan, en fagrar konur voru teknar. Meyjarnar voru læstar í fjötra. Margar konur gengu á undan yður til skipa. Fjötrar nístu gráðuglega ljóst hörundið.“ (Morkinskinna I 2011:121–122.)
Um þessar vísur segir Vésteinn Ólason (2006:225): „Ekki er hægt að vera fullviss um hvort er hér ríkara fyrirlitning eða samúð með hinum sigruðu.“ Finnur Jónsson (1894:638) taldi Valgarð fært og hugmyndaríkt skáld og tiltók að vísur hans væru ekki þurrar frásagnir heldur myndrænar lýsingar og svipmyndir.
Glýseról
right|thumb|200px|Þrívíddar módel af glýseríni right|thumb|200px|Glýseról
Glýseról eða Glýserín (1,2,3-própantríól eða 1,2,3-tríhýdroxýlprópan) er litar- og lyktarlaust alkóhól sem er afar vatnsgleypið, seigfljótandi og er sætt á bragðið. Það hefur þrjá vatnssækna hýdroxýl hópa sem valda vatnsgleypni þess. Glýserín er notað í glýserín sápur, snyrtivörur, mat og efnafræði.
Rodolphe Seeldrayers
Rodolphe William Seeldrayers (16. desember 1876 – 7. október 1954) var belgískur íþróttafrömuður. Hann gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Alþjóðaólympíunefndina og Alþjóðaknattspyrnusambanndið sem hann veitti forystu um skamma hríð.
Ferill og störf
Auk starfa sinna fyrir FIFA var Seeldrayers einn af lykilmönnum Ólympíuhreyfingarinnar. Á þeim vettvangi blandaðist hann talsvert inn í deilurnar um áhugamennsku eða atvinnumennsku í íþróttum, sem var mikið bitbein milli FIFA og Ólympíunefndarinnar. Seeldrayers átti oft sæti í dómstólum og áfrýjunarnefndum á vegum Ólympíunefndarinnar. Hann kom því að máli í tveimur hitamálum tengdum knattspyrnukeppni ÓL, fyrst á Antwerpenleikunum 1920 þegar lið Tékkóslóvakíu gekk af velli í úrslitaleiknum gegn Belgum og aftur á Berlínarleikunum 1936 þar sem hann úrskurðaði að endurtaka skyldi leik Perú og Austurríkis, sem leiddi til þess að fyrrnefnda liðið dró sig úr keppni.
Kalli og súkkulaðiverksmiðjan (kvikmynd 2005)
Kalli og súkkulaðiverksmiðjan (Charlie and the Chocolate Factory)
Foxe-dældin
thumb|right|Kort af Foxe-dældinni Foxe-dældin er grunnt hafsvæði norðan við Hudson-flóa við Nunavut í Kanada. Dældin er á milli Baffinseyju og Melville-skaga. Hún er þakin hafís stærstan hluta ársins.
Kaldur sjórinn í Foxe-dældinni er ríkur af næringarefnum og hún er mikilvægur viðkomustaður kampsela, hringanóra og rostunga. Ýmsar tegundir hvala halda þar til og hún er mikilvægt búsvæði þernumáfs.
Dældin heitir eftir enska landkönnuðinum Luke Foxe sem kannaði syðri hluta hennar árið 1631.
Aðfella
right|thumb|200px| teiknað á [[Kartesíusarhnitakerfið|Kartesíusarhnitakerfinu. X- og y-ásarnir eru aðfellurnar.]]
Aðfella (sjaldnar ósnertill)  er bein lína, sem er þannig að fjarlægð ferilsins og aðfellunnar verður sífellt minni því lengra sem farið er eftir ferlinum frá einhverjum punkti á honum og má þá segja að ferillinn „halli sér“ stöðugt betur að aðfellunni þegar farið er fjær punktinum.
Til eru þrjár tegundir aðfellna fyrir ferla með föll y = f(x): lóðfella, lóðrétt aðfella þar sem fallið vaxi óendanlega mikið við lóðfelluna; láfella, lárétt aðfella sem ferillinn nálgast þegar x nálgast +∞ eða −∞ og skáfella, þar sem aðfellan er hvorki samhliða x- né y-ásnum.
left|thumb|200px|Ferill sem sker aðfellu sína, jafnvel óendanlega oft.
Tífínagh
Tífínagh er leturgerð sem er notuð í sumum Berba-málum
Vígslustig klerka
Vígslustig klerka á miðöldum voru sjö, sem skiptust í fjórar lægri vígslur og þrjár æðri vígslur.
Lægri vígslur voru:
Tífínagh
Letur
Eftirfarandi eru stafir í hefðbundnu Tifinagh og Neo-Tifinagh:
Vígslustig klerka
Æðri vígslur voru:
Neðanmálsgreinar
Niedere Weihe Minor orders Minoraj ordinoj Órdenes menores Ordres mineurs Ordini minori Lagere en hogere wijdingen Święcenia niższe Ostiário Малые чины Lägre vigningarna
Tífínagh
Unicode
Tífínagh var bætt við Unicode standard í mars 2005, í útgáfu 4.1.
Unicode block range fyrir Tífínagh er U+2D30–U+2D7F:
Íslensk málstefna
Íslensk málstefna einkennist af málvernd og varðveislu íslenskrar tungu. Í dag felur sú stefna í sér aðallega nýyrðasmíð, það er að segja að búa til ný orð af íslenskum rótum í staðinn fyrir að nota tökuorð úr öðrum tungumálum. Sögulega séð hefur íslensk málstefna gengið lengra og hefur falið í sér endurreisn eldri beygingarmynda og stöðlun ólíkra hljóðfræðilegra fyrirbæra, t.d. að vinna gegn flámæli.
Staða málstefnu
Opinberri málstefnu var í fyrsta sinn komið á á Íslandi þann 12. mars 2009, er Alþingi samþykkti tillögur Íslenskrar málnefndar að slíkri stefnu. Ísland var annað Norðurlandanna til að setja lög um tungumál, á eftir Finnlandi. Yfirlýsta aðalmarkmið stefnunnar er „að tryggja að íslenska verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags.“ Í inngangsorðum á kynningarriti málstefnunnar eru fyrirmælin túlkuð nánar: „Þá er átt við vandaða íslensku sem nýtist sem tjáningarmiðill við hvers kyns kringumstæður.“
Samkvæmt tillögum nefndarinnar voru sett lög um íslenska tungu sem tóku gildi 7. júní 2011 (61/2011). Fyrsta og önnur grein laganna eru svohljóðandi:
Áður giltu lagagreinar um málnotkun á ólíkum sviðum – að íslenska sé notuð í meðferð sakamála (88/2008:12), að auglýsingar skuli vera á íslensku (57/2005:8), ásamt skólahaldi (91/2008:16 og 92/2008:35) um íslenskukunnáttu útendinga (97/1990:2). Einnig má nefna útvarpslög (53/2000:91), leiklistarlög (138/1998:4) o.s.frv.
Rök fyrir málvernd
Haft hefur verið eftir málvísindamanninum David Crystal að þegar tungumál deyr út „glatist … enn ein mikilvæg gagnanáma — fyrir heimspekinga, vísindamenn, mannfræðinga, þjóðfræðinga, sagnfræðinga, sálfræðinga, málfræðinga og rithöfunda.“ Sérhvert tungumál geymi menningu okkar og sögu, í því felist siðvenjur og sjálfsmynd þjóðar og að í fjölda mála felist fjölbreytni. Hann líkir tungumálum meðal annars við geymslur — í endursögn Kolbrúnar Friðriksdóttur: „Má líkja þeim við það að fara heim í geymsluna sína og finna þar heilan kassa með myndaalbúmi fjölskyldunnar, gömul leikföng sem einhver getur notað seinna, útilegubúnaðinn sem verður notaður næsta sumar, frímerki sem safnað var á mörgum árum o.s.frv. Alls konar hluti sem maður hefur geymt eða safnað í lífinu.“
Samanburðarrannsókn Zuzana Stankovitsová á sjálfsmyndum Íslendinga og Slóvaka upp úr aldamótunum 2000 gaf til kynna að „tungumálið leiki mikilvægt hlutverk í sjálfsmynd Íslendinga“. Stankovitsova segir íslenskt þjóðerni byggjast „á þremur grundvallaratriðum: sögu, náttúru og tungumáli.“ Þó hafi tungumálið sérstöðu, það sé „oft álitið hornsteinn íslenskrar menningar, jafnvel lagt að jöfnu við hana og einnig helsta forsenda þjóðernisvitunda Íslendinga.“
Forsaga
Litið var á tungumál Norðurlanda sem eina heild, norrænu eða dönsku, fram á 15. öld.
16. öld
Íslensk málvernd er sögð hafa hafist á 16. öld með skrifum Arngríms Jónssonar lærða (1568–1648) „en hann var brautryðjandi í málhreinsunarstarfi og málhreinsunarkenningu“. Í riti hans, Crymogæa, 1609, hvatti hann Íslendinga til að „varðveita hreinleika tungunnar“ sem hann sagði vera „hin forna og óspillta norska, sem komin er af fornri gotnesku, en hreina tala hana nú Íslendingar einir.“ Arngrímur sagði að til þess mætti styðjast við handritin því þau varðveittu glæsilegan stíl tungunnar og fornan hreinleika hennar.“ Arngrímur er sagður hafa verið fyrstur til að setja fram slíkar hugmyndir. „Breytingar á tungumáli skynjaði hann sem hættu þannig að sögu íslenskrar málhreinsunar má rekja allt aftur til Arngríms.“ Einnig brýndi hann að Íslendingar skyldu eiga lítil samskipti við útlendinga og bað landa sína að herma ekki eftir Dönum eða Þjóðverjum heldur leita í „auðlegð og snilld móðurmálsins.“ Tungumálið væri „ljóst og fagurt, og ekki þarf í þessu efni úr öðrum tungumálum orð til láns að taka eða brákað mál né bögur að þiggja. Í samræmi við boðaða stefnu vann Arngrímur að „endurbótum … á þýðingum ákveðinna hluta biblíunnar. Tók hann þessa texta og hreinsaði af ungum tökuorðum og setti í þeirra stað gömul og góð íslensk orð.“
Eru framangreindar hugmyndir um „hreinleika“ tungunnar (hreintungustefna) kenndar við evrópska fornmenntastefnu, þar sem fornaldarmenning Grikkja og Rómverja var höfð til fyrirmyndar. Gottskálk Þór Jensson hefur lýst megintilgangi Arngríms sem þeim að sanna gildi lærdóms á Íslandi og þurfti þá að rökstyðja notkun íslensku í stað latínu. Stankovitsová segir bæði bókmenntir Íslendinga og tungumál þannig hafa fengið „nýtt gildi sem „klassík“ og bar að meðhöndla með sömu virðingu og hin fornmálin, meðal annars með því að verja tungumálið gegn spillingu.
Sagt er að umræðan sem Arngrímur hóf á 16. öld hafi haldist óslitið til 21. aldar með verulegum áhrifum á þróun tungunnar. Áhrifin felast meðal annars í áherslu, sem enn er til staðar, á að „mynda fremur ný íslensk orð en taka við aðkomuorðum“. Að þessu leyti er þróun íslensku sögð skera sig úr þróun hinna Norðurlandamálanna. Og eftir útkomu rita Arngríms „voru allar tilraunir á síðari öldum til að hreinsa íslenskuna gerðar miðað við fornmálið.“ (24)
19. öld
Annar áhrifamaður á það sem í dag er nefnt málvernd var danski málfræðingurinn Rasmus Rask (1787–1887), sem lagði áherslu á að íslenska væri hið forna tungumál norrænna manna og hefði lifað af á Íslandi. Árið skrifaði Rask: „sérhver íslenzkur maður, sem ekki er öldúngis ókunnugur í heiminum, mun viðurkenna, að gamla Norrænan sé sú helzta undirrót Íslands sóma“. (27)
Þriðji viðurkenndi áhrifaþátturinn á upphaf „málverndar“, áður en það orð kom til sögunnar, eru Fjölnismenn svonefndir: Jónas Hallgrímsson, Brynjólfur Pétursson, Tómas Sæmundsson og Konráð Gíslason, sem stóðu að tímaritinu Fjölnir, er kom út á árunum 1835–39 og aftur 1843–47. Þeiru voru undir verulegum áhrifum þýskrar hughyggju og rómantíkur. Þýskir fræðimenn á 18. og 19. öld litu margir á tungumál sem eina helstu forsendu fyrir myndun þjóða og breiddist viðhorfið þaðan út.Fremstir í þeirra flokki fóru Johann Gottfried von Herder (1744–1803) og Johann Gottlieb Fichte (1762–1814). Fichte leit svo á að ríki og þjóðir ættu að eiga sér sömu markalínur: að ytri mörk menningarsamfélags væru líka náttúruleg ytri mörk ríkis.Fichte lagði það að auki til að þjóðir væru misverðugar og það væri einkum tungumálið sem myndaði menn og þjóðir. Staða tungumáls og umfram allt „hreinleiki“ þess varð þannig mælikvarði á gildi þjóðar. Fjölnismenn skrifuðu um tungumálið sem „óskabarn mannlegs anda“, „höfuðeinkenni þjóðanna“, að „í málinu má að miklu leyti lesa sögu hverrar þjóðar“, að það skyldi vera „so hreint og óblandað einsog orðið getur, bæði að orðum og orðaskipun“ o.s.frv. (20 og 27)
Íslensk málnefnd
Árið 2006 var Íslensk málstöð, skrifstofa og framkvæmdastofnun Íslenskrar málnefndar, sameinuð fleiri stofnunum á sviði íslenskra fræða og til varð Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum (lög nr. 40/2006). Ýmis hlutverk nefndarinnar færðust þá undir verksvið málræktarsviðs Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Nefndin hefur þó enn það kjarnahlutverk að gera tillögur að íslenskri málstefnu, gera ábendingar við stjórnvöld, gefa út árlega skýrslu um stöðu tungumálsins, og ákveða samræmdar stafsetningarreglur. Þá var nefndinni, með sömu lögum, falið að skila tillögum að opinberri málstefnu til Menntamálaráðherra. Tillögurnar voru kynntar 16. nóvember 2008. Í lögum um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls sem tóku gildi árið 2011 voru enn ný ákvæði um Íslenska málnefnd, sem þó hélt að mestu fyrra hlutverki sínu.
Á grundvelli ákvæða laganna um „frumkvæði að ábendingum um það sem vel er gert“ hefur málnefndin veitt kennurum og öðrum verðlaun.
Norrænt samstarf
Í yfirlýsingu norrænu ráðherranefndarinnar um norræna málstefnu segjast stjórnvöld meðal annars miða að því að allir Norðurlandabúar geti lesið og skrifað tungumál þess samfélags sem þeir búa í, átt samskipti hver við annan, „fyrst og fremst á skandinavísku máli“, hafi undirstöðuþekkingu á tungumálaréttindum og stöðu tungumála á Norðurlöndum, kunni eitt alþjóðatungumál mjög vel og annað erlent tungumál vel og hafi almenna þekkingu á því hvað tungumálið er og hvað það felur í sér.
Segir í skýrslu íslenskrar málnefndar að eftir allnokkra umræðu um norrænu málstefnuna í Málráði Norðurlanda, ásamt norrænu málnefndunum, hafi það verið „sameiginlegt mat manna að stórt skref hefði verið stigið í rétta átt. Eigi markmiðin að nást sé hins vegar „brýnt að huga að tungumálinu (tungumálunum) í hverju landi og stöðu þess (þeirra) á öllum sviðum þjóðlífsins til þess að hvergi komi til þess að umdæmi hverfi yfir til ensku eða hugsanlega annarra erlendra mála. Þá verða Íslendingar, rétt eins og aðrar Norðurlandaþjóðir, að halda vöku sinni og er það kjarninn í tillögum Íslenskrar málnefndar.“
Útbreiðsla málverndar
Málverndarstefnan virðist útbreidd innan íslenskra stofnana og meðal almennings. Engin nákvæm tölfræði virðist hafa verið tekin saman um útbreiðslu hennar en allmargar vísbendingar má þó finna í annar skonar heimildum. Þannig hefur Aðalsteinn Grétar Guðmundsson það eftir Kjartani G. Ottóssyni að íslensk blöð hafi „talið sér það til gildis ef málfar er vandað, ólíkt erlendum blöðum, t.d. í Danmörku, þar sem fréttaflutningur er oft það útlenskuskotinn að erfitt er fyrir alþýðufólk að skilja það sem sagt er.“ Árið 1986 gerði Halldór Halldórsson prófessor rannsókn á viðhorfi stjórnvalda og þáverandi stjórnmálaflokka til íslenskrar málstefnu sem leiddi í ljós að allir íslenskir stjórnmálaflokkar aðhylltust „málvernd og málrækt í hefðbundnum skilningi“. Þá eru til dæmi um börn sem sinna málvernd, en í fyrrnefndri ritgerð Aðalsteins Grétars má lesa um 13 ára pilta sem stofna Félag íslenskumælandi ungmenna sem er „ætlað að berjast gegn enskuslettum og slanguryrðum í íslenskri tungu.“ Drengirnir heimsóttu menntamálaráðuneytið og sögðust „vilja vekja athygli á málfari ungs fólks á Íslandi og að kominn væri tími til að stöðva lélegt málfar og innrás slettna og slanguryrða inn í íslenskt mál.“ Drengirnir töldu mikilvægt „að taka á málinu fyrr“ en aðalnámskrá gerir ráð fyrir, „allt niður í leikskólabörn sem ættu eldri systkini og jafnvel foreldra sem þau gætu apað eftir.“ Sagt er að „margir áhugasamir“ hafi sett sig í samband við börnin, „einstaklingar, leikskólar, fyrirtæki og meira að segja erlendir aðilar.“ Höfundur virðist ekki líta á söguna sem einstaka, heldur segir að börnin séu „ágætt dæmi um ungmenni á Íslandi sem láta sig málin varða.“
Loks virðist málvernd hafa skotið rótum meðal íslenskra þýðenda og jafnvel rithöfunda. Til dæmis má hafa grein eftir Rúnar Helga Vignisson í Lesbók Morgunblaðsins árið 2004, þar sem segir meðal annars: „Gleymum því ekki, við sem unnum íslenskri tungu og bókmenntum, að byssuhlaupið er við gagnaugað.“ Í greininni segir Rúnar Vignir ennfremur að með veigamiklum rökum megi „halda því fram að það sem geri okkur að þjóð, ekki síst menningarþjóð, sé að við þýðum, enda eru orðin þjóð og þýða samstofna.“ Rúnar Helgi vísar til bókarinnar Spoken Here, Travels Among Threatened Languages, þar sem megi lesa að „eitt af einkennum þeirra síðustu sem tala tiltekið tungumál sé að þeir sletti ótæpilega úr öðrum málum.“ Rúnar Helgi rekur síðan hversu víða megi finna erlendar „slettur“ í íslenskri málnotkun um það leyti. Enskan sé „„killer language“, drápsmál sem engu eirir. … Og þeir svartsýnustu spá frönskunni, því stolta vígi, falli á þessari öld.“
Staða baráttunnar
Guðrún Kvaran hefur greint á milli tökuorða, orða sem berast tungumálinu og „verða íslensk“ og aðkomuorða:
Sagt hefur verið að erfitt sé að finna ensk orð í íslensku ritmáli, þeim bregði frekar fyrir í talmáli. Þó hefur því einnig verið haldið fram að munurinn liggi frekar á milli formlegs og óformlegs máls en talmáls og ritmáls: að í óformlegri málnotkun séu ensk töku- og aðkomuorð algengari en í formlegri málnotkun. Rannsókn gerð árið 2004 gaf þó til kynna að í óformlegu máli væru ensk orð aðeins 0,7% sagðra og skrifaðra orða. Skoðanakönnun sem var gerð á málnotkun gaf til kynna að yngri kynslóðir noti ensk orð meira en eldri kynslóðir og tekjuhærri hópar meira en tekjulágir. Þeir sem höfðu tölvu með netsambandi eru sagðir nota ensku meira en þeir sem ekki eru tengdir með þeim hætti.
Gagnrýni
Ein gagnrýni á forsendur málverndar er sú að tungumál séu „ekki einsleit fyrirbæri“, í hverju tungumáli séu „ólík málafbrigði, bæði félagsleg og landfræðileg,“ og munurinn á milli þeirra geti jafnvel orðið „meiri en á milli tveggja aðskilinna tungumála.“ Bent hefur verið á að skilgreining ólíkra tungumála byggi á félags-pólitískum forsendum ekki síður en málvísindalegum, og til dæmis teljist meänkieli aðeins mállýska í Finnlandi en sérstakt tungumál í Svíþjóð. Kristján Árnason hefur ennfremur bent á að sænska, norska og danska séu svo lík að málfræðilega gætu þau talist mállýskur í einu máli, en vegna ríkjaskpiptingar Norðurlanda sé farið með þau sem þrjú aðskilin tungumál.
Davíð Logi Sigurðsson hefur sagt að tengsl þjóðar og tungu séu goðsögn og sem slík afsprengi þjóðernisorðræðu en ekki náttúruleg staðreynd. Hann nefnir dæmi Íra og írsku máli sínu til stuðnings: Írar hafi ekki hætt að vera þjóð þó að þeir hafi hætt að tala hið fyrra tungumál sitt. Stankovitsová bendir að auki á þjóðir sem tala nógu lík tungumál til að þau teljast eitt og hið sama, og þá áherslu sem þá er lögð á aðgreiningu: reglur austurrískrar þýsku sé skilgreindar sjálfstætt frá þýskri þýsku. Iver Neumann bendir á tungumálapörin serbnesku–króatísku og rússnesku–úkraínsku, þar sem munurinn er óverulegur en lögð áhersla á aðgreiningu.
Þá má finna gamlar heimildir um þann draum meðal manna að jarðarbúar tali allir eitt og sama tungumálið. Hugmyndinni um ágæti þess hefur David Crystal svarað með ábendingum um að borgarastyrjaldir hafi líka átt sér stað í eintyngdum löndum.
Ingveldur Hjaltested - Sextán einsönsglög
Ingveldur Hjaltested - Sextán einsönsglög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni syngur Ingveldur Hjaltested íslensk sönglög. Jónína Gísladóttir píanóleikari annast undirleik. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Ljósmyndun á framhlið: Íris Gunnarsdóttir. Ljósmundun á bakhlið: Guðmundur Ingólfsson. Prentun: Prisma
Bólstrun
thumb|220px|Lög úr mismunandi efni á stól Bólstrun er vinna við húsgögn — þá sérstaklega við stóla eða sófa — þar sem sæti eru þakin áklæði eða leðri og unnið með fjaðrir og bönd. Bólstrun er löggild iðngrein á Íslandi og kom fyrsti bólstrarinn til Íslands árið 1918 og starfaði hann hér í fjögur ár. Hjá honum útskrifuðust fyrsti íslenski húsgagnabólstrarinn Ólafur Daðason.
Ólafur Ísleifsson
Ólafur Ísleifsson (fæddur í Reykjavík 10. febrúar 1955) er þingmaður fyrir Miðflokkinn. Hann er hagfræðingur að mennt.
Ólafur var kjörinn á Alþingi fyrir Flokk fólksins í Alþingiskosningum árið 2017. Hann var einn þeirra þingmanna sem náðist upptaka af á Klausturbarnum þann 20. nóvember 2018. Í kjölfarið á Klaustursmálinu var honum vikið úr Flokki fólksins ásamt Karli Gauta Hjaltasyni Þeir Ólafur og Karl gengu síðar til liðs við Miðflokkinn.
Suðureyjahaf
thumb|right|Kort af Suðureyjum Suðureyjahaf er hafsvæði undan norðvesturströnd Skotlands á milli Ytri-Suðureyja og Innri-Suðureyja og meginlandsins. Í norðri er Skotlandsfjörður.
Rif (Snæfellsnesi)
thumb|Rif á Snæfellsnesi Rif er þorp á utanverðu Snæfellsnesi, á milli Hellissands og Ólafsvíkur. Þar bjuggu 163 manns árið 2015. Þorpið er hluti af sveitarfélaginu Snæfellsbæ.
Í Rifi var til forna verslunarstaður, fyrstu sagnir um verslun og skipakomur þangað eru í Eyrbyggju. Þar var mikið útræði og margar verbúðir. Englendingar ráku umfangsmikla verslun þar á 15. öld. Árið 1467 urðu átök um viðskipti í Rifshöfn milli enskra kaupmanna og danska konungsvaldsins og var Björn Þorleifsson hirðstjóri umboðsmaður konungs veginn þar af Englendingum.
Rif var nálægt góðum fiskimiðum og þar var ein öruggasta lendingin í verstöðvum á vestanverðu Snæfellsnesi.
Rif var upphafsstaður saltfiskverkunar á Íslandi. Englendingar fluttu þangað salt og byggðu salthús á 15. öld. Fiskur var þá lagsaltaður í stór kör. Slík kör munu hafi verið til á Rifi þegar kaupstaðurinn lagðist þar af um 1700. Árið 1703 voru 1022 íbúar í Rifsumdæmi eða 177 fjölskyldur. 974 íbúanna lifðu á sjávarafla og Rif var þá og hafði verið um tveggja alda skeið stærsta sjávarþorp á Íslandi.
Höfnin á Rifi tók að spillast á tímum Einokunarverslunarinnar. Áin Hólmkela rann til sjávar um Rifsós. Áin hefur breytt um farveg og sandur berst nú í fyrri farveg og lokar Rifshöfn fyrir stærri skipum. Íbúar á Rifi gerðu kröfur um hafnarbætur og gekk um það dómur árið 1686. Málinu var vísað til landfógeta en hann aðhafðist ekkert og Hólmkela eyðilagði því bestu fiskihöfn Íslands. Fólk flutti frá Rifi og kaupmennska lagðist þar af og Ólafsvík varð löggild verslunarhöfn með konungsbréfi 26. mars 1687. Reynt var að breyta farvegi Hólmkelu og Laxár árið 1884-1887 þannig að þær rynnu í sinn upprunalega farveg. Þettu voru einar fyrstu hafnarbætur á Íslandi en þær gengu brösuglega því að nóttina eftir að verkið var klárað þá rauf Hólmkela varnargarðanna og byrjaði að renna í sinn gamla farveg. Grunur leikur á að um skemmdarverk hafi verið að ræða.
Heimild
Rifshöfn til forna
Faxaflóahafnir
Faxaflóahafnir sf. eru fyrirtæki sem stofnað var 18. nóvember árið 2004 og tók við rekstri hafna og hafnarsvæða á Akranesi, Borgarbyggð, Grundartanga og Reykjavík í upphafi árs 2005. Fyrsti hafnarstjóri félagsins var Gísli Gíslason, fyrrum bæjarstjóri Akraness. Eigendur fyrirtækisins eru Reykjavíkurborg (með 75% hlut), Akraneskaupstaður, Hvalfjarðarsveit, Borgarbyggð og Skorradalshreppur.
Frances Ruffelle
Hún keppti fyrir hönd Bretlands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1994 með laginu „Lonely Symphony“. Hún náði 10. sæti af 25, með 63 stig.
Dagatal
thumb|right|Forsíða fyrsta Íslandsalmanaksins frá árinu 1837 Dagatal eða Almanak er útgáfa upplýsinga fyrir ákveðið tímabil, eins og viðurkenndu stjarnfræðilegu tímatali eða Almanaksári, skiptu í ár, mánuði, vikur, daga osf., eða eftir öðrum oftast náttúrulegum viðmiðunum eins og sáningu og uppskeru, skíðaalmanak osf. Upplýsingum í almanökum er raðað í lista eða töflur eftir eðli þeirra og til hvers innihald þeirra skal notað.
Í almennum almanökum eru upplýsingar um hluti svo sem sjávarföll, gang tunglsins og himintunglanna, veðurupplýsingar, stærðar-og tímamælingar,  einnig upplýsingar eins og um tunglmyrkva, sólmyrkva, halastjörnur, kirkju-og veraldlegarhátíðir ásamt ýmsum öðrum fróðleik tengdum tilteknum tíma eða dögum í viðkomandi almanaki eða Almanaksári.
Íslandsalmanakið
Frá 4. nóvember 1921 fékk Háskóli Íslands einkaleyfi til að gefa út almanök og dagatöl á Íslandi. Yfirumsjón með útgáfu Almanaks Háskóla Íslands hefur Þorsteinn Sæmundsson, stjörnufræðingur haft.
Einkaleyfi Háskólans til útgáfu almanaka, sem veitt var með lögum nr. 25 frá 27. júní árið 1921, var fellt úr gildi með lögum nr. 13 hinn 7. mars árið 2008. Breytingin miðaðist við áramótin 2008-2009.“
1137
thumb|right|[[Magnúsarkirkja (Orkneyjum)|Magnúsarkirkjan í Orkneyjum.]] thumb|right|[[Loðvík 6. Frakkakonungur|Loðvík 6. (digri), Frakkakonungur.]] Árið 1137 (MCXXXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Þórunn Jónsdóttir á Grund
Þórunn Jónsdóttir (um 1511 – 13. desember 1593) var íslensk kona á 16. öld, mikill kvenskörungur og stórauðug. Hún bjó lengst af á Grund í Eyjafirði og er oftast kennd við þann bæ.
Þórunn giftist fyrst árið 1526 og hefur þá líklega verið 14-15 ára að aldri (raunar ber heimildum um aldur hennar ekki alveg saman en hún var fædd á árunum 1509-1512). Maður hennar var Hrafn Brandsson yngri og fékk hún í heimanmund 360 hundruð í jörðum og 60 hundruð í lausafé en Hrafn lagði til helmingi meira og voru þau því stórauðug. Hrafn var handgenginn Jóni tengdaföður sínum, sem tókst að fá hann gerðan að lögmanni. Síðan hröktu þeir Teit ríka Þorleifsson frá Glaumbæ og settust þau Hrafn og Þórunn þar að en ári síðar beið Hrafn bana er hann háði drukkinn einvígi við svein sinn. Þau áttu saman eitt barn sem dó ungt.
Árið 1533 giftist Þórunn öðru sinni Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni og bjuggu þau stórbúi á Grund í Eyjafirði. Ísleifur dó 1548 eða 1549 og áttu þau engin börn. Þórunn var því ekkja þegar faðir hennar og bræður voru teknir af lífi í Skálholti haustið 1550. Sagt er að þegar norðlenskir vermenn héldu á Suðurnes í janúar 1551 og drápu þar Kristján skrifara og fleiri, þá hafi Þórunn á Grund búið þá út og sagt þeim að drepa alla Dani sem þeir fengju færi á. Hún var mjög handgengin föður sínum og þótti lík honum og er sagt að þegar Jón biskup var leiddur á höggstokkinn hafi hann beðið fyrir kveðju til Þórunnar sonar síns og séra Sigurðar dóttur sinnar.
Króksfjarðarnes
Króksfjarðarnes er bær og verslunarstaður á sunnanverðum Vestfjörðum og stendur á nesinu milli Króksfjarðar og Gilsfjarðar. Króksfjarðarnes fékk verslunarréttindi árið 1895. Í Króksfjarðarnesi starfaði Kaupfélag Króksfjarðar og þar var starfandi sláturhús þangað til árið 2007. Einnig er þar félagsheimilið Vogaland sem byggt var 1958 og þar er útibú frá Sparisjóði Vestfirðinga. Í Landnámu kemur fram að Þórarinn krókur hafi numið land við Króksfjörð og búið að Króksfjarðarnesi, en auk þess kemur staðurinn við sögu í Gull-Þórissögu.
Þórunn Jónsdóttir á Grund
Þórunn giftist í þriðja sinn 1551 Þorsteini Guðmundssyni frá Felli í Kollafirði og var hann sonur Guðmundar Andréssonar Guðmundssonar ríka Arasonar á Reykhólum. Hann var kvennagull mikið og þegar Þórunn var ekkja eftir Hrafn lögmann vildi hún giftast Þorsteini, sem þá var biskupssvein á Hólum, en fékk það ekki og var hann hrakinn þaðan. Þau giftust svo um leið og faðir Þórunnar og bræður voru horfnir af sjónarsviðinu. Þau voru einnig barnlaus en Þorsteinn hafði átt börn með nokkrum konum. Hann dó um 1570 og er sagt að nokkru síðar hafi Þórunn viljað giftast í fjórða sinn, ungum presti, en Sigurði bróður hennar hafi tekist að koma í veg fyrir það.
Á efri árum gaf Þórunn mikið af eignum sínum, bæði til skyldra og óskyldra, meira en hún mátti lögum samkvæmt. Meðal annars gaf hún börnum Þorsteins töluvert fé. Á Alþingi 1591 kröfðust bróðursynir hennar, Jón og Magnús Björnssynir, þess að hún væri svipt fjárforræði, þar sem hún væri komin yfir áttrætt, sjónlítil og veik, og var það gert en henni þó tryggt öruggt framfæri og góð þjónusta. Þessu undi hún illa og þótti mjög skapstygg og erfið viðfangs síðustu tvö árin, en hún dó 1593 hjá Magnúsi bróðursyni sínum.
Armenska stafrófið
thumb|right|Armenska stafrófið Armenska stafrófið (armenska: Հայոց գրեր, Hayots' grer eða Հայոց այբուբեն, Hayots' aybuben) er stafróf sem er aðallega notað til að rita armensku. Það var búið til árið 405 af armenska kirkjuleiðtoganum og málfræðingnum Mesrop Mashtots. Upphaflega var það með 36 stafi, en 3 var síðar bætt við. Þetta stafróf var víða notað í Tyrkjaveldi á 18. og 19. öld.
Súmersk trúarbrögð
thumb|Ziggurat hofið í Úr, nú Írak Súmersk trúarbrögð eru þau trúarbrögð sem Súmerar aðhylltust. Heimildir gefa til kynna að Súmerar hafa verið upphafsmenn ritmálsins en súmerska trú má rekja til hugmynda fólks sem bjó í Mesapótamíu á árunum 3500 til 2000 f.Kr. Súmersk trú felst að mestum hluta á dýrkun náttúrunnar t.d. vindi og vatni. Að öllum líkindum hafa Súmerar reynt að útskýra ýmis náttúruleg fyrirbrigði sem þeir gátu ekki leitt út með þekkingu sinni og dregið þá ályktun að hér væru á ferð guðirnir í hlutgervi náttúrunnar. Hugmyndir Súmera um líf eftir dauðann eru að mörgu leyti ekki svo frábrugðnar þeim hugmyndum sem einkenna trúarbrögð sem iðkuð eru nú til dags en þeir trúðu því að framhaldslífið fæli í sér að sál einstaklings eða andi slyppi úr greipum hins efnislega líkama og færi í dimma undirheima.
Fyrstu heimildirnar sem til eru um trú og iðkun hennar innan samfélagsins koma frá Súmerum og hafa þær varðveist einstaklega vel í gegnum árin vegna þess að þær eru að mestu skrifaðar í leir og stein. Flestar þær heimildir sem fornleifafræðingar hafa í höndunum nú til dags um trúarbrögð Súmera og áhrif þeirra á daglegt líf þeirra fundust í hinni heilögu Mesapótamísku borg Nippur. Þar fundust meðal annars við uppgröft bókasafn. Þar var mikið safn leirtafla sem ritað hafði verið á með fleigrúnum. Þessar fleigrúnir hefur mönnum tekist að túlka og þaðan koma flestar heimildir sem til eru um súmerska guði og goðsagnir.
Fundist hafa ritaðar sögur af súmerskum hetjum og guðum. Það lengsta og merkilegasta sem fundist hefur er Gilgameskviða. En elsta súmerska gerðin af kvæðinu er talin vera frá þriðja keisaraveldinu (2150 – 2000 f.Kr.) en hún geymdist í munnlegum frásögnum í langan tíma áður en hún var skrifuð niður. Gilgameskviða fjallar um leit mannkynsins að ódauðleikanum og þar eru elstu frásagnir sem varðveist hafa af flóði sem gjöreyddi mestöllu lífi á jörðinni. Þaðan er að öllum líkindum sagan um Nóaflóðið í gamla testamentinu.
Sköpunarsaga og helstu guðir Súmera
Líkt og aðrar þjóðir eiga Súmerar sér guði og sköpunarsögu. Súmerar trúðu að náttúruöflin (rigninguna, vindinn og flóðin) væru lifandi fyrirbrygði. Mannfólkið gat ekki stjórnað þessum náttúruöflum og þar af leiðandi ákváðu Súmerar að dýrka þessi öfl eins og þau væru guðir. Súmersku guðirnir voru m.a. Anú, sem var æðsti guðinn; Enki, sem var guð jarðar; og Enlil, sem var guð loftsins.
Purpuri
Purpuri eru ýmsir litir á milli rauðs og blás. Nafnið hans kemur frá purpuraskelinni, sem liturinn var upprunalega unninn úr.
Súmersk trúarbrögð
Sköpunarsaga og helstu guðir Súmera
Í sköpunarsögunni er fjallað um það þegar gyðjan Nammu varð til úr tóminu. Hún hafi síðan fætt himinguðinn An og jarðargyðjuna Ki (eða Ninhursag). Saman mynduðu þau óaðskiljanlega heild sem gjarnan var kölluð „fjallið“. Þessir guðir gátu af sér Enlil, guð loftsins. Hans hlutverk var að skilja að himin og jörð. Enlil var jafnframt sá guð sem kenndi manninum að rækta landið sitt.
Til að sigrast á myrkrinu fæddi En-Lil guð mánans Nanna. Hann feðraði sólarguðinn Utu. Seinna birtist vatnsguðinn Enki sem svo skapaði manninn með aðstoð hinna guðanna. Maðurinn var fyrst og fremst skapaður með þeim tilgangi að þjóna guðunum. Vatnsguðinn olli hins vegar svo miklum vandræðum að hinir guðirnir neyddust til að vísa honum á brott. Auk ofarnefndra guða má einnig nefna Istar, sem táknaði í senn móður jörð, stríð og ást.
Eins og í grískum og norrænum goðsögum voru guðir Súmera verur í mannsmynd og höguðu sér eins og menn með því að sýna tilfinningar og gera mistök. Þeir bjuggu hins vegar yfir eiginleikum sem engir menn búa yfir, t.d. ódauðleika, auk þess sem þeir voru stærri og vitrari en venjulegir menn. Þeir voru mjög sjálfhverfir og óútreiknanlegir og kröfðust mikillar tilbeiðslu og fórna. Þetta gerðu menn til að kaupa frið frá guðunum því annars gat þeim verið refsað, t.d. með hungursneyð eða flóði.
Hver og ein súmersk borg átti sinn eiginn guð. Miðpunktur hverrar súmerskrar borgar var hofið eða Siguratin sem voru heimili þess guðs sem tilheyrði hverri borg.
Þessi tilbeiðslustaður Súmera, Sigurat, er talið hafa verið kjarni súmerska ríkisins. Hofin voru mjög sérstakar byggingar úr leirsteini. Í Súmer ríkti guðveldi sem þýðir að veraldlegum og andlegum málum var stjórnað af sömu aðilunum, þ.e. kónginum. Konungurinn var æðstur allra presta og stjórnaði því í umboði guðanna. Vegna þess að konungurinn var fulltrúi guðanna á jörðu stjórnaði hann nánast alfarið fórnarthöfnum, skattheimtu, verklegum þáttum og dómsmálum í Súmer. Hofin áttu stóran hluta ræktarlands og því var algengt að alþýðubændur væru leiguliðar hofanna.
Hlutverk mannsins
Samkvæmt súmerskri trú mótuðu guðirnir manninn úr leir, með þann tilgang að þjóna þeim. Guðirnir stjórnuðu alfarið örlögum mannanna. Súmerar trúðu því að tilgangur lífsins væri að þjóna guðunum. Þeir eyddu stórum hluta ævinnar í að halda þeim í góðu skapi með bænum og fórnum. Allar trúarlegar athafnir áttu sér stað innan hofanna. Þetta voru daglegar, mánaðarlegar og árlegar athafnir af ýmsu tagi.
Alheimurinn
Súmerar álitu alheiminn samanstanda af himni og jörð enda er súmerska orðið fyrir alheimur an-ki sem í beinni þýðingu er „himin-jörð“. Jörðin var álitin flatur disklaga flötur umkringdur tómarúmi. Þetta allt var svo umlukið hörðu efni úr tini. Milli jarðarinnar og himnanna var efni þekkt sem lil, sem þýðir „loft“ eða „andardráttur“. Tunglið, sólin, stjörnurnar og pláneturnar voru líka úr lil. Það sem umkringdi an-ki-ið var hinn frumstæði sjór. Úr sjónum kom an-ki sem að lokum ruddi veginn fyrir lífið.
Heimurinn undir fótum mannsins var þekktur sem undirheimur. Súmerar trúðu því að sálir hinna fráföllnu sigu niður í þennan undirheim úr gröfum sínum. Því var haldið fram að sumstaðar væru sérstök göng í þessa undirheima sem lifandi menn gætu farið í gegnum, en ef menn færu þangað gætu þeir ekki snúið aftur nema hægt væri að finna einhvern annan til að koma í þeirra stað. Manneskja sem tæki reisu í undirheimanna þurfti samt sem áður að fylgja nokkrum grunnreglum:
Það að lúta ekki þessum reglum myndi lenda í því að vera haldin sem gísl af íbúum undirheimanna þangað til guð myndi blanda sér í málin. Undirheimarnir voru stjórnaðir af Nergal og Ereshkigal.
Eftir að sál úr dauðum líkama hafði farið í undirheimanna þurfti hún að fara yfir á með hjálp bátamanns sem sigldi henni yfir. Þá þurfti sálin að mæta Utu, sem dæmdi gjörðir sálarinnar. Ef dómurinn var jákvæður myndi sálin lifa það sem eftir er í hamingju. Það er hinsvegar vitað að Súmerar töldu daglegt líf í undirheimum vera dapurlegt.
Guðir
Guðir Súmer voru í mannlegri mynd og höfðu svipuð einkenni eins og þeir. Þeir átu, drukku, giftust og börðust á móti hver öðrum. Jafnvel þótt guðir voru ódauðlegir og almáttugir var það ljóst mál að þeir gátu særst og jafnvel dáið. Hver guð fylgdi ákveðnum reglum guðlegs yfirvalds þekkt sem me. Hann sá til þess að hver guð væri færi um að halda alheiminum stöðugum og starfandi samkvæmt þeim áætlunum sem voru gerðar af Enlil.
Staður mannsins
Hofið var miðpunktur allra trúarathafna. Hver borg átti a.m.k. eitt stórt hof tileinkað sínum verndara. Daglegar fórnir voru gerðar á dýrum og mat, einsog vín, mjólk og ýmiskonar kjöti. Sérstakar trúarhátíðir áttu sér stað á degi nýs mána. En mikilvægasti dagurinn var samt sem áður nýársdagur.
Sá sem sá um hofið var kallaður sanga. Hann var ábyrgur fyrir fjármálum og viðhaldi hofsins, ásamt öðrum mikilvægum störfum. Trúarleiðtogi hofsins var kallaður en en hann gat verið maður eða kona en það var undir því komið hvaða goð var verið að tilbiðja í tilteknu hofi. Undir en-inum voru ýmsar undirstéttir presta svo sem guda, mah, gala, nindingir og ishib. Hlutverk þeirra er ekki þekkt. Þó vitað sé að ishib hafi almennt séð um fórnir og að gala hafi verið skáld eða söngvari.
Bókasafn Kópavogs
Bókasafn Kópavogs er vettvangur bæjarbúa til að hittast, verja tíma með vinum og fjölskyldu og nýta sér úrval bóka, tímarita og mynddiska. Safnkosturinn er lifandi og tekur mark af síbreytilegum þörfum gesta. Starfsemin er fjölbreytt; tekið er á móti hópum allt árið og meðal fastra liða á bókasafninu eru sögustundir, fyrirlestrar, leshringir og handavinnuklúbbur.
Safnið er hluti af Menningarhúsum Kópavogs og er aðalsafn þess í Hamraborg 6A og útibúið Lindasafn í Núpalind 7.
Bókasafn Kópavogs er í samstarfi við Bókasafn Garðabæjar og Bókasafn Hafnarfjarðar. Samstarfið er á þá leið að hafi lánþegi gilt skírteini í einu safnanna getur hann fengið lánað efni á þeim öllum.
Saga
1948 ræddi Jón úr Vör við oddvita Kópavogshrepps Finnboga Rút Valdimarsson um nauðsyn þess að stofna bókasafn. Kópavogshreppur lagði fyrst til fé til bókasafns árið 1949 þegar 2000 krónur voru lagðar fram.
Jón úr Vör og Sigurður Ólafsson voru fyrstu bókaverðir safnsins, 1962 var Jón svo eini bókavörðurinn en hafði skáldin Þorstein frá Hamri og Jón Óskar sér til aðstoðar um skamman tíma.
1964 flutti safnið í 150 fermetra aðstöðu í nýju félagsheimili bæjarins. 1981 flutti það svo í Fannborg 3-5 og var þar til húsa allt þar til það flutti í Hamraborg 6a þann 11. maí 2002. Sama ár opnaði útibú frá safninu í Lindaskóla í 190 fermetra húsnæði.
Forstöðumenn bókasafnsins hafa verið Jón úr Vör frá stofnun 1953 til 1977, Hrafn Andrés Harðarson sem hóf störf þar í ágúst 1976 og tók við af Jóni úr Vör i janúar 1977 og Lísa Zachrison Valdimarsdóttir sem tók við starfinu í ágúst 2015.
Jón Jónsson
Jón Jónsson getur átt við:
Reykhólar
thumb|Reykhólar. Reykhólar er þorp á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar bjuggu 120 manns árið 2019. Þorpið tilheyrir Reykhólahreppi. Þar er skóli og sundlaug. Á Reykhólum hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 2004.
Ummál
Ummál hlutar er lengd lokaðs ferils, sem umlykur hlutinn. Talan pí er hlutfall ummáls og þvermáls hrings. right|thumb|220px|Ummál = [[Pí|π × þvermál]]
Ummál hrings er reiknað þannig:
Undirdjákni
Undirdjákni (eða súbdjákn frá latneska orðinu sub sem þýðir „undir“) er maður sem hefur tekið fimm vígslustig af sjö sem þurfti til fullrar preststignar í kaþólskum sið.
Ummál
eða,
þar sem er r geislinn og er d þvermálið hringsins.
fa:پیرامون یک خم بسته
James Randi
James Randi (fæddur 7. ágúst 1928, látinn 20. október 2020) var kanadísk-bandarískur töframaður og efahyggjumaður búsettur í Bandaríkjunum, en hann fékk bandarískan ríkisborgararétt árið 1987. Randi hóf ferill sinn sem töframaður og undankomusérfræðingur undir sviðsnafninu „The Amazing Randi“ en færði sig seinna meir út í að rannsaka staðhæfingar er snúa að hinu yfirnáttúrulega. Randi var þekktastur fyrir að vera gagnrýninn í garð þeirra einstaklinga sem að halda því fram að þeir búi yfir yfirnáttúrulegum hæfileikum og bauð Randi eina milljón Bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat sannað yfirnáttúrulega hæfileika. Enn hefur Randi þurfti að greiða neinum þá summu. Randi hefur einnig skrifað fjölmargar bækur.
Ævi
James Randi fæddist Randall James Hamilton Zwinge í Toronto í Ontario í Kanada, elstur þriggja barna foreldra sinna. Ungur að aldri lenti hann í umfangsmiklu gifsi í 13 mánuði eftir að hafa dottið af hjóli. Á meðan Randi var í gifsinu las hann sér til um sjónhverfingar. Einungis 17 ára að aldri hætti Randi í skóla til þess að gerast sjónhverfingamaður í farandtívolíi. Eftir því sem að fram liðu stundir tók Randi eftir því að fjölmargir einstaklingar voru að gera samskonar sjónhverfingar og hann undir því yfirskyni að um yfirnáttúrulega hæfileika væri að ræða. Síðar á ferlinum, árið 1971, steig Randi fram í sviðsljósið þegar að hann gagnrýndi Uri Geller sem var orðinn heimsþekktur fyrir að beygja skeiðar. Geller hélt því fram að hann væri að notast við hugarorku á meðan Randi hélt því fram að Geller væri að notast við þekkta brellu sem að sjónhverfingarmenn höfðu lengi notast við. Randi skrifaði bókina The Truth About Uri Geller þar sem að hann fylgdi eftir staðhæfingum sínum og í kjölfarið deildu þeir Randi og Geller í bæði fjölmiðlum og í réttarsalnum en Geller kærði Randi. Geller fór fram á 15 milljónir Bandaríkjadollara en málinu var vísað frá.
Milljón dollara áskorunin
Randi bauð milljón bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat vísindalega sannað tilvist yfirnáttúrulegra krafta. Randi talaði lengi fyrir því að setja eigi sömu kröfur á miðla, töfralækna og aðra einstaklinga sem að segjast búa yfir yfirnáttúrulegum kröfum eins og alla aðra sem koma með staðhæfingar um hvernig heimurinn virkar. Til þess að geta unnið milljónina þurfti þátttakandinn að sýna fram á hæfileika sína í lokuðu umhverfi þar sem að allt yrði skjalfest í anda hinnar vísindalegu aðferðar. Þetta framtak Randi hófst árið 1964 og var þá vinningsupphæðin $1.000 en síðan óx upphæðin. Enginn gerði tilkall til fjárhæðarinnar.
Þjóðvegur 93
Þjóðvegur 93 eða Seyðisfjarðarvegur er vegur sem liggur um Ísland.
Hattagerð
thumb|250px|Hattagerðamaður býr til hatt úr [[filti]]
Hattagerð er handverk og iðn þeirra sem búa til hatta eða höfuðbúnað. Þeir sem búa til hatta eru hattagerðarmenn eða hattarar. Notað var kvikasilfur í hattagerð í Englandi og urðu hattarar þá oft geðveikir.
Andakílsárvirkjun
thumb|Andakílsárvirkjun Andakílsárvirkjun er vatnsaflsvirkjun í Borgarfjarðarsveit sem reist var á árunum 1945-47. Hún virkjar fall Andakílsár úr Andakílsárlóni niður á láglendið neðan gljúfranna. Skorradalsvatn er nýtt sem miðlun fyrir virkjunina og eru þar mannvirki sem stýra rennsli frá Skorradalsvatni til Andakílsár. Virkjunin var á sínum tíma reist af sveitarfélögum á Vesturlandi en tilheyrir í dag Orkuveitu Reykjavíkur.
Aðdragandi
Árið 1907 festi enskur kaupsýslumaður og rafmagnsverkfræðingur, Cooper að nafni, kaup á vatnsréttindum og landareignum við Andakílsfossa. Ætlun hans var að reisa virkjun og hefja verksmiðjurekstur. Næstu tvö árin stóð félag Coopers fyrir rennslismælingum, en ekkert varð af framkvæmdum.