cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hjónaband samkynhneigðra
thumb|upright=2| {{legend|#002255|Hjónaband samkynhneigðra heimilt (hringur: einstök tilfelli)}} {{legend|#9900CC|Hjónaband samkynhneigðra viðurkennt ef skráð er erlendis}} {{legend|#71c837|Ríkisstjórn/dómstóll ætlar að heimila hjónaband samkynhneigðra}} {{legend|#0066ff|Staðfest samvist}} {{legend|#99ccff|Óstaðfest samvist}} {{legend|#CCC|Sambönd samkynhneigðra ekki viðurkennd}}
Hjónaband samkynhneigðra er hjónaband milli tveggja samkynhneigðra, það er að segja tveggja einstaklinga af sama kyni eða kynvitund. Í flestum löndum eru hjónabönd samkynhneigðra ólögleg en víðar er verið að breyta lögum eða ræða um að breyta þeim til að heimila slík hjónabönd.
Óli
Heimildir
Ole
Hjónaband samkynhneigðra
Fyrstu lögin til að heimila hjónabönd samkynhneigðra tóku gildi á fyrstu árum 21. aldar en frá júní 2023 mega samkynhneigðir giftast í 35 löndum, þar á meðal: (Argentínu, Ástralíu, Austurríki, Bandaríkjunum, Belgíu, Danmörku, Ekvador, Finnlandi, Frakklandi, Hollandi, Írlandi, Íslandi, Kanada, Kólumbíu, Lúxemborg, Malta, Nýja-Sjálandi, Noregi, Portúgal, Spáni, Suður-Afríku, Svíþjóð, Taívan, Úrúgvæ og Þýskalandi) og sumum fylkjum Mexíkós. Kosta Ríka leyfði hjónabönd samkynhneigðra í maí 2020. Eistland og Andorra hafa nýlegast leyft hjónaböndin.
Kaþólskir biskupar á Íslandi eftir endurreisn
Eftirfarandi hafa verið biskupar kaþólsku kirkjunnar á Íslandi frá því að hún var endurreist sem postullegt umdæmi 1929. Fyrstu tveir biskuparnir, Marteinn og Jóhannes, voru vígðir til Hóla en með aðsetur í Reykjavík. Hinir hafa verið biskupar í Reykjavíkurbiskupsdæmi.
.io
.io er þjóðarlén Bresku Indlandshafseyja. Stofnunin Internet Computer Bureau Limited hefur yfirumsjón með léninu, ásamt .ac.
Hreyfill (leigubílastöð)
Hreyfill samvinnufélag er íslensk leigubílastöð sem tók til starfa 11. nóvember 1943.
Félagið var stofnað í Baðstofu iðnaðarmanna við Vonarstræti í Reykjavík en þar voru samankomnir sjötíu bílstjórar. Félagið var lengi til húsa við Kalkofnsveg í Reykjavík en árið 1971 flutti félagið í nýtt húsnæði á horni Fellsmúla og Grensásvegs í Reykjavík og þar er félagið enn til húsa.
Á sjötta áratug síðustu aldar var stöðin talstöðvarvædd og árið 1998 urðu allir bílar stöðvarinnar tölvuvæddir. Um áramótin 2000/2001 sameinaðist Hreyfill leigubílastöðinni Bæjarleiðir.
Maverick Records
Maverick Records var stofnað af Madonnu, Frederick DeMann, Ronnie Dashev og Warner Bros. árið 1991. Fyrirtækið er nefnt eftir upphafsstöfunum í nafni Madonnu, Madonna Veronica, og síðustu stöfum Fredericks.
Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)
Ungfrúin góða og húsið er kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur frá 1999 byggð á samnefndri skáldsögu eftir Halldórs Laxness.
Slímkoli
Slímkoli (fræðiheiti: Microstomus pacificus) er nokkuð stór flatfiskur. Augnhlið hans er brún eða grábrún með svörtum blettum. Brúnu blettirnir eru mest á óþroskuðum slímkolum. Þroskaðri slímkolinn getur verið með rauð einkenni í blettum sínum. Á blindu hliðinni er skrápurinn dökkhvítur og getur einnig farið út í brúngráan lit. Skrápur slímkolans er frekar slímugur eins og íslenska nafnið gefur til kynna. Munnur slímkolans er lítill og tennur flatar.
Meðalstærð hrygnunnar er um 30 cm að lengd en getur náð 70 cm, hængurinn verður aldrei lengri en 50 cm. Helsta fæða slímkolans eru rækjur, litlir krossfiskar, litlir hryggleysingjar og svif. Slímkolinn getur náð 45 ára aldri. Slímkolinn er sporöskjulaga fiskur með útstæð stór augu á annari hliðinni og snýr augnhliðin upp og því er slímkoli rétthverfur flatfiskur.
Nafn
Microtomus pecficus (slímkoli) dregur nafn sitt hins vegar af Solea solea. Solea solea er mun verðmætari fiskur en Microtomus pecificus og veiddur í miklu meira magni í Evrópu og seldur til Bandaríkjanna og markaðsettur undir nafninu Dover sole. Því hefur fólk vestanhafs oft haldið að fisktegundin Dover sole í fiskborðinu sé frá Bandaríkjunum en yfirgnæfandi líkur eru að hann sé frá t.d. Bretlandi.
Hrygning
Slímkoli hefur lirfulíf sitt eins og aðrar fisktegundir og syndir með bakið upp, kviðinn niður og augu hvort á sinni hlið haussins. Þegar lirfulífi Slímkolans er lokið umbreytist hann og vindir sér yfir á aðra hliðina og botnlífið hefst. Slímkoli lifir á 10–1200 m dýpi. Yfir vetrarmánuðina heldur slímkolinn sig á dýpri sjó 800–1200 m dýpi. Slímkolinn kemst á hrygningaraldur á sjöunda ári. Hængurinn verður kynþroska fyrr en hrygnan. Eftir fimm ára aldur stækkar hrygnan hraðar en hængurinn og verður hrygnan stærri. Hrygningartímabilið stendur yfir frá nóvember til maí og nær hámarki í desember, janúar og febrúar. Minna er um hrygningu í nóvember og mars. Um 30% allra kynþroska hrygna hafa hrygnt í febrúar og í apríl hafa flest allar hrygnt. Það tekur eggin 10–38 daga að klekjast.
Veiðar og fiskimið
thumb|250px|Veiðar á slímkola á tímabilinu 1997–2015. Slímkola var fyrst veiddur við Kaliforníu snemma á 20. öldinni og síðar var farið að landa honum í Oregon og Washington á fimmta áratugnum. Slímkolann má finna á vesturströndinni frá Kaliforníu til Alaska, Beringshafi og austurhluta Aleut-eyja til San Cristobal-flóa, Baja Kaliforníu í Mexíkó. Slímkolinn heldur sig á sandbotni og færir sig á dýpri sjó á veturna. Yfir vetrartímann er veiði mjög lítil vegna vonskuveðurs. Þeir bátar sem veiða slímkolann eru ekki eins vel út búnir eins og þekkist á Íslandi. Slímkolinn er seldur í flökum á mörkuðum og sem minkafóður. Engar haldbærar tölur eru um veiði á slímkola fyrr en frá árinu 1997–2015 þar sem Bandaríkjamenn fóru ekki að flokka flatfiska eftir tegundum fyrr en þá. Slímkolinn er veiddur í botnvörpu.
Miðnorska
Miðnorska – (norska mellomnorsk) – er tungumál sem talað var í fjölmennustu héruðum Noregs frá því um 1350 og fram yfir siðaskipti, nánar tiltekið fram undir 1600.
Miðnorska er hugtak sem er notað í norskri málsögu um málið sem talað var í Noregi í lok miðalda og kom á milli norrænu (fornnorsku) og nútímanorsku.
Miðnorska málskeiðið er talið hefjast um svartadauða (1349) þegar norskt mál var farið að breytast verulega frá því sem var í fornnorrænu. Þá dó gamla norska ritmálið nánast út því að flestir ritfærir menn dóu úr svartadauða. Um svipað leyti færðist æðsta stjórn ríkisins til Svíþjóðar og síðan Danmerkur. Eftir það varð ritmál í Noregi eins konar blanda af norsku og dönsku. Miðnorska vék smám saman fyrir nútímanorsku og má segja að í fjölmennustu héruðunum sé breytingin um garð gengin á tímabilinu frá siðaskiptum (1546) fram til 1600.
Þess ber þó að geta að í Noregi var mikill munur á mállýskum og mátti fram á 19. öld finna afskekkt sveitahéruð þar sem enn lifðu sterk einkenni úr fornmálinu.
Málið, sem talað var eftir 1600, er í stórum dráttum skiljanlegt Norðmönnum nútímans. Í miðnorsku var aftur á móti ennþá mikið af gömlum orðum og orðasamböndum, auk margra málfræðireglna sem ekki eru lengur notaðar í norsku. T.d. hvarf fallbeyging nafnorða að mestu á miðnorska tímabilinu sem og mikill hluti af beygingu sagnorða.
.ir
.ir er þjóðarlén Íran.
Tenglar
Toppdomän
Hova
thumb|right|200px|Hova Hova er þéttbýli í sveitarfélaginu Gullspång í Svíþjóð. Þar búa 1.288 manns (2010).
Brook Taylor
thumb|right| Sir Brook Taylor Brook Taylor (18. ágúst 1685 – 29. desember 1731) var enskur stærðfræðingur, sem átti þátt í þróun örsmæðareiknings. Hann gaf út bók árið 1715, sem inniheldur það sem í dag nefnist Taylorröð, en í raun höfðu aðrir uppgötvað þetta á undan honum. Taylorröð er stærðfræðileg umskrift, sem gerir kleift að nálga sérhvert n sinnum diffranlegt fall með n-ta stigs margliðu með minnkandi skekkju eftir því sem liðirnir verða fleiri. Taylorraðir eru mjög mikilvægar í stærðfræðigreiningu og margar stærðfræðiformúlur byggjast á þeim. Til dæmis, sem betra er að skrá svona:
Meðgönguljóð
Meðgönguljóð er ljóðabókasería gefin út af forlaginu Partusi.
Saga
Bókaflokkurinn Meðgönguljóð var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og Valgerði Þóroddsdóttur árið 2011 og upprunalega gefin út undir merkjum forlagsins Stellu. Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón Valgerðar Þóroddsdóttur og Kára Tulinius.
Útgáfa
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.
Frá árinu 2012 hafa komið út 21 bækur í seríunni.
Samstarf
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO. Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld. Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við Kvenréttindafélag Íslands og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu.
24. öldin f.Kr.
24. öldin fyrir Krists burð eða '''24. öldin fyrir okkar tímatal''' er tímabilið frá byrjun ársins 2400 f.Kr. til enda ársins 2301 f.Kr.
Ólafur Gunnar Guðlaugsson
Ólafur Gunnar Guðlaugsson er rithöfundur og grafískur hönnuður. Hann er höfundur vinsæls barnabókaflokks sem heitir eftir aðalsöguhetjunni; Benedikt Búálfi.
Brynfríður
Brynfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Mjöll
Mjöll er íslenskt kvenmannsnafn.
Heslimús
Heslimús (stundum einnig nefnd sjösofandi) (fræðiheiti: Muscardinus avellanarius) er nagdýr af ætt svefnmúsa. Heslimúsin er þekkt fyrir langan vetrarsvefn sem varir venjulega frá október fram í apríl-maí. Heimkynni heslimúsarinnar er allt frá Suður-Svíþjóð suður til Tyrklands. Músin er venjulega ekki stærri en sjö sentimetrar og með jafnlangt skott sem minnir dálítið á skott íkornans.
Wallpaper*
Wallpaper* er tímarit sem er gefið út af Time Inc. og fjallar einkum um list, hönnun, skemmtun, tísku, ferðalög og fjölmiðla. Það var stofnuð árið 1996 í London af kanadíska blaðamanninum Tyler Brûlé.
Wallpaper* gefur út líka handbækur um borgir, þar á meðal eina um Reykjavík.
1733
thumb|right|[[Eiríkur Björnsson víðförli|Eiríkur víðförli komst alla leið til Kína.]] thumb|right|[[Kristjánsborgarhöll 1750.]] Árið 1733 (MDCCXXXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Pönk
thumb|right|220px|Sex Pistols í Paradiso klúbbnum í Amsterdam með söngvara hljómsveitarinnar, [[Johnny Rotten, í fararbroddi og gítarleikarann Steve Jones í bakgrunni.]] Pönk, einnig kallað ræflarokk eða paunk á íslensku, er tónlistarstefna sem fram kom á 8. áratug 20. aldar. Pönk tónlistinn einkennist af mjög hrárri og einfaldri spilamennsku, jafnvel falskri. Í kringum tónlistina þróaðist mjög andfélagsleg menning sem fram kom í klæðnaði og lifnaðarháttum. Klæðnaðurinn samanstóð aftast af rifnum, sundurlausum og oft notuðum fatnaði en lifnaðarhættirnir niðurrífandi og áhangendur tónlistarinnar almennt andfélagslegir.
Pönktónlistin
thumb|left|Iggy Pop á tónleikum 1977, en hann hefur oft verið kallaður guðfaðir pönksinns.
Ræturnar
Rætur pönktónlistarinnar liggja í bandarískum hljómsveitum og tónlistarmönnum sem fram komu í kringum 1970, eins og The Velvet Underground, Iggy Pop and the Stooges og Patti Smith sem dæmi.
Upphafið
En almennt er talað um að pönkið komi fram fyrir alvöru á árunum 1974 - 1976 með hljómsveitum eins og Sex Pistols, The Clash and The Damned í London og Television og the Ramones í New York.
Garði
Garði er jata í fjárhúsi. Görðum er gjarnan komið fyrir á milli króa þannig að kindur geti komist að þeim hvoru megin sem er til að éta úr þeim hey.
Pönk
Pönk menningin
Pönk menninginn var ekki bara andfélagsleg því eitt hennar aðaleinkenni var að gera hlutina sjálfur (e. do it your self eða DIY) frekar en láta þjóðfélagið og stórfyrirtæki stýra hlutunum. Það spruttu upp einyrkja plötu-, bóka- og tímaritaútgáfur, klúbbar og verslanir sem áhangendur tónlistarinnar stýrðu sjálfir. Á Íslandi var það plötuverslunin Grammið og útgáfufyrirtæki með sama nafni sem var helsta driffjöðurinn í starfsemi. Margir pönkarar aðhylltust stefnur eins og anarkisma þótt almennt væri pönkið ópólitísk, nema með því að vera á móti öllu því kerfi sem uppi var þegar stefnan kemur fram og því sem tónlistarbransinn stóð fyrir þá.
Blýeitrun
Blýeitrun er eitrun sem stafar af of miklu blýi í líkamanum. Eitrunin getur stafað af blýgufum sem menn anda að sér eða borist inn í líkamann með fæðu. Blýeitrun er mjög hættuleg þar sem líkaminn getur ekki losað sig við málminn. Magn blýs í líkamanum eykst því stöðugt. Fóstur og börn undir sex ára aldri eru sérlega næm fyrir blýeitrun. Talið er að sjötta hvert barn innan sex ára aldurs í Bandaríkjunum sé með of hátt blýmagn í líkama sínum.
Sumstaðar eru nautgripir og önnur húsdýr, sem ganga á beit meðfram fjölförnum þjóðvegum í hættu af að fá blýeitrun vegna útblásturs þeirra bíla, sem framhjá fara.
.lb
.lb er þjóðarlén Líbanon.
Óliver
Óliver er íslenskt karlmannsnafn.
Skoska stéttaþingið
Þingið var líka þekkt sem Estates of Scotland, Three Estates (skoska: Thrie Estaitis) eða auld Scots Parliament (gamla skoska þingið) og fundaði þar til Sambandslögin sameinaði skoska stéttaþingið við enska þingið, sem myndaði Þing Stóra-Bretland árið 1707.
Búrgundíska
Búrgundíska er útdautt austurgermanskt tungumál sem Búrgundar töluðu á 5. til 7. öld í suð-austur Frakklandi; Búrgund.
Lítið er vitað um málið. Líklega er það germanskt og skylt gotnesku.
Ritheimildir eru flokkaðar í þrennt.
Aðrar heimildir óbeinar eru:
Hof í Vatnsdal
Bærinn á Hofi er miðsvæðis í dalnum í skjólgóðum hvammi milli Hofsmela og Kötlustaðamela, sem kenndir eru við eyðibýlið Kötlustaði. Á heiðnum tíma var þar eitt þriggja höfuðhofa í Húnaþingi og í Melabók Landnámu segir að það hafi verið stærsta hof landsins ásamt hofinu á Hofi á Kjalarnesi en stærðartölurnar sem þar eru gefnar upp fá þó vart staðist. Norður af bænum er hóll sem heitir Goðhóll og er sagt að hofið hafi verið þar. Hof er nefnt í Sturlungu, bæði í Þórðar sögu kakala og Prestssögu Guðmundar góða en samkvæmt henni var Guðmundur staddur á Hofi haustið 1200.
Kirkja var á Hofi til forna og var hún helguð Jóhannesi guðspjallamanni. Hun er nefnd í Landnámu og segir þar frá því að Þorkell bóndi á Hofi hafi tekið skírn af Friðriki biskupi og allir Vatnsdælir einnig og hafi Þorkell látið reisa kirkju á Hofi. Samkvæmt nýlegum fornleifarannsóknum á Hofi var þar kirkjugarður að minnsta kosti frá því fyrir 1104. Árið 1706 var enn hálfkirkja á Hofi og var henni þjónað frá Undirfelli. Ekki er vitað hvenær kirkjan lagðist af.
Þjóðgarður
thumb|Þjóðgarður í Argentínu. Þjóðgarðar eru til um allan heim og eru skilgreindir alþjóðlega af IUCN. Stærsti þjóðgarður í heimi er Þjóðgarður Grænlands sem var stofnsettur árið 1974. Samkvæmt IUCN eru þjóðgarðar heimsins 6.555 (árið 2006).
Þjóðgarðar á Íslandi
Grein Þjóðgarðar á Íslandi
Jan Morávek og tríó - Við dönsum og syngjum 3 og 4
Við syngjum og dönsum 1 og 2 með tríói Jan Morávek er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni flytur tríó Jan Morávek syrpu af 8 lögum í valsa- og tangó-takti. Jan leikur á harmoniku, Eyþór Þorláksson á gítar og Erwin Koeppen á bassa. Útsetning: Jan Morávek. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Sanya
Sanya (einfölduð kínverska: 三亚; hefðbundin kínverska: 三亞; pinyin: Sānyà) er syðsta borgin í Hainan-héraði syðst í Kína. Borgin er þekktust fyrir milt loftslag og hlýindi allt árið um kring. Hún er vinsæll ferðamannastaður. Íbúar eru rúm hálf milljón.
Staðkvæmdarvara
Staðkvæmdarvara (einnig nefnt staðgengisvara eða staðgengdarvara) nefnist sú vara sem í hagfræðilegum skilningi getur komið í stað annarrar vöru. Sem dæmi má nefna smjörlíki og smjör til steikingar á mat, olíu eða gas til upphitunar húsa. Lögmál framboðs og eftirspurnar verða til þess að þegar verð vöru sem á sér staðkvæmdarvöru hækkar eykst eftirspurnin eftir staðkvæmdarvöru(num).
Hermanníus E. Johnson
Hermanníus Elías Johnson (17. desember 1825 – 2. apríl 1894) var íslenskur lögfræðingur, sýslumaður Rangæinga og um tíma landfógeti og bæjarfógeti í Reykjavík.
Hermanníus var fæddur á Ísafirði, sonur Jóns Jónssonar verslunarstjóra þar og konu hans Guðbjargar Jónsdóttur. Hann skrifaði sig jafnan Johnson. Hann varð stúdent frá Lærða skólanum 1849 og lauk lögfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1856. Árið 1858 varð hann málflutningsmaður við yfirréttinn. Hann var landfógeti og jafnframt bæjarfógeti í Reykjavík frá 1859 til 1861 en þá varð hann sýslumaður í Rangárvallasýslu og gegndi því embætti í 29 ár en fékk lausn árið 1890. Hann bjó allan sinn sýslumannsferil á Velli og dó þar.
Hermanníus þótti friðsæll og farsæll í starfi. Kona hans var Ingunn Halldórsdóttir og áttu þau sex börn sem jafnan skrifuðu sig Hermannsbörn. Einn sona þeirra var Halldór Hermannsson, bókavörður við Fiske-bókasafnið við Cornell-háskóla í Bandaríkjunum.
Kró
Kró er stía, yfirleitt ætluð sauðfé og inni í fjárhúsi. Bilið milli veggjar eða skilrúms og garðans sem fénu er gefið á kallast kró. Byrgi og kofar í verbúðum voru einnig oft kölluð krær (krór), svo og grjótgirðingar sem hlaðnar voru í ám og notaðar til að veiða lax.
25. öldin f.Kr.
25. öldin fyrir Krists burð eða '''25. öldin fyrir okkar tímatal''' er tímabilið frá byrjun ársins 2500 f.Kr. til enda ársins 2401 f.Kr.
.lc
Tenglar
Toppdomän
Bjarmi
Bjarmi er íslenskt karlmannsnafn.
Bryngerður
Bryngerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Seyluhreppur
Seyluhreppur var hreppur vestan Héraðsvatna í Skagafjarðarsýslu, kenndur við bæinn Stóru-Seylu á Langholti, sem var þingstaður hreppsins.
Til hreppsins töldust fjögur byggðarlög, Langholt, Vallhólmur, Víðimýrarhverfi og Skörð, en einnig Fjall, Geldingaholt og Húsabakkabæirnir, sem ekki töldust tilheyra neinu þessara byggðarlaga. Byggðin er breið og áttu aðeins sex bæir í hreppnum land til fjalls. Hreppurinn var allur í Glaumbæjarsókn en þar eru tvær kirkjur, í Glaumbæ og á Víðimýri. Fyrr á öldum var einnig kirkja í Geldingaholti.
Aðalatvinnuvegur hreppsbúa var lengst af landbúnaður en nokkru fyrir miðja 20. öld byggðist upp dálítill þéttbýliskjarni í Varmahlíð og starfa íbúar þar flestir við verslun og þjónustu af ýmsu tagi. Þar er skóli, félagsheimili, hótel og sundlaug, auk verslunar og annarrar þjónustustarfsemi. Við sameininguna bjuggu 303 íbúar í hreppnum, þar af 125 í Varmahlíð.
Hinn 6. júní 1998 sameinaðist hreppurinn 10 öðrum sveitarfélögum í Skagafirði: Skefilsstaðahreppi, Sauðárkrókskaupstað, Skarðshreppi, Staðarhreppi, Lýtingsstaðahreppi, Rípurhreppi, Viðvíkurhreppi, Hólahreppi, Hofshreppi og Fljótahreppi, og mynduðu þau saman sveitarfélagið Skagafjörð.
Hreppsnefnd
Síðasta hreppsnefnd Seyluhrepps var kosin í hreppsnefndarkosningunum 28. maí 1994 og hana skipuðu Anna Sigríður Hróðmarsdóttir, Arnór Gunnarsson, Kristján Sigurpálsson, Sigurður Harldsson og Sveinn Allan Morthens.
Kákasussmári
Kákasussmári (fræðiheiti: Trifolium polyphyllum) er smárategund sem var fyrst lýst af Carl Anton von Meyer, og fékk sitt núverandi nafn frá I.Ja. Latschaschvili. Trifolium polyphyllum er fjölær jurt í ertublómaætt. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life. Hann vex í Tyrklandi og Kákasus.
Rafgeymir
Rafgeymir er „stór rafhlaða“ sem knýr rafmagnskerfið í bílum og öðrum vélknúnum tækjum, s.s. vinnuvélum, snjóbílum o.s.frv. Rafgeymir getur breytt efnaorku í rafmagn og hann er unnt að hlaða aftur ef hann er í góðu ásigkomulagi. Í flestum bílum og vinnuvélum er rafall sem vélin snýr og endurhleður hann rafgeyminn jafnóðum.
Carl Craig
thumb|Carl Craig Carl Craig (fæddur 1969) er tónlistarmaður frá Detroit í Bandaríkjunum. Hann semur einkum raftónlist (techno) og er af mörgum talinn vera einn mikilvægasti tónlistarmaðurinn af annarri kynslóð raftónlistarmanna í Detroit. Carl Craig hefur nálgast raftónlistina í gegnum innblástur frá ýmsum áttum, þ. á m. frá jazz-tónlist og soul-tónlist.
Carl Craig stofnaði eigið útgáfufyrirtæki sem nefnist Planet e, en fyrirtækið hefur gefið út - auk tónlistar Craigs sjálfs - plötur eftir marga fræga raftónlistarmenn, svo sem Kevin Saunderson, Alton Miller and Kenny Dixon Jr. (einnig þekktur sem Moodymann).
Carl Craig var framkvæmdastjóri listahátíðarinnar Detroit Electronic Music Festival árin 2000 og 2001. Skipuleggjendur hátíðarinnar sögðu honum upp eftir hátíðina 2001 en um það urðu miklar deilur innan raftónlistarsenunnar í Detroit og leiddi til fyrirferðamikillar áróðursherferðar fyrir hans hönd. Árið 2003 vann Craig sigur að hluta í málaferlum gegn „Pop Culture Media“, skipuleggjendum hátíðarinnar, vegna samningsbrots.
Eitt af því sem gerir stíl Carls Craig einstakan og skilur hann að frá hefðbundnari raftónlist frá Detroit er endurhljóðblöndun hans á hvers kyns danstónlist og jazz-lögum. Þetta hefur átt þátt í að hleypa af stað nýjum straumum í raftónlist sem fela í sér aukna blöndu ferskra hljóða.
1943
Árið 1943 (MCMXLIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Atómstöðin (kvikmynd)
Atómstöðin er íslensk kvikmynd byggð á samnefndri skáldsögu Halldórs Laxness.
Ninna Pálmadóttir
Ninna Rún Pálmadóttir (f. 16. desember 1991) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur uppalin á Akureyri. Ninna útskrifaðist með BA-gráðu úr kvikmyndafræði við Háskóla Íslands árið 2014. Hún útskrifaðist svo með meistaragráðu í myndlist (MFA-gráðu) í leikstjórn og handritagerð frá NYU Tisch School of the Arts í New York árið 2019. Stuttmynd hennar Blaðberinn (2019) hlaut fékk mikla athygli og ýmis verðlaun á kvikmyndahátíðum. Fyrsta kvikmynd Ninnu í fullri lengd, Einvera, er væntanleg á árinu en handritið skrifar Rúnar Rúnarsson og framleiðandi er Lilja Ósk Snorradóttir. Ninna er dóttir söngvarans Pálma Gunnarssonar.
Hrygning
thumb|250px|Hrogn [[trúðfiskur|trúðfisks. Svörtu punktarnir eru augu afkvæmanna.]]
Hrygning er losun eggja og sæðis utan líkama dýra, yfirleitt í vatn. Við hrygningu frjóvgast hluti eggjana sem þróast í afkvæmi í kjölfarið. Flest sjávardýr, að undanteknum sjávarspendýrum og skriðdýrum, fjölga sér með hrygningu.
Hrygning fer yfirleitt fram þannig að hrygnan (kvenkynsdýrið) gefur frá sér egg í miklu magni út í vatnið. Þar á eftir gefur hængurinn (karlkynsdýrið) frá sér sæði sem frjóvgar eggin. Safn eggja sem hefur verið hrygnt nefnist hrogn. Hrogn er matvæli sem er neytt víða um heim.
Flestir fiskar fjölga sér með hrygningu, eins og flest önnur sjávardýr, svo sem krabbar, skeldýr eins og ostrur og smokkar, skrápdýr eins og ígulker og sæbjúgu, froskdýr, vatnsskordýr eins og dægurflugur og moskítóflugur, og kóralar.
Likoma
thumb|St. Péturskirkjan á Likoma Likoma er eyja í Malaví-vatni sem tilheyrir Malaví. Hún er önnur tveggja eyja á vatninu, sem tilheyra Malaví, sem eru í byggð. Íbúafjöldi eyjunnar er um 9.000 en flatarmál hennar er alls 19 km².
Á Likoma er flugbraut svo hægt er að komast þangað loftleiðina frá Lílongve en einnig gengur þangað gufuskip frá Nkhata-flóa. Aðalatvinnuvegir íbúanna eru fiskveiðar en einnig er þar stundaður landbúnaður í einhverju mæli. Þó eru mestöll matvæli flutt frá meginlandinu.
Þorsteinn Jónsson
Þorsteinn Jónsson getur átt við:
Likoma
Graslendi einkennir náttúrufar eyjunnar og er kassava-gras stór hluti flórunnar. Þó vaxa þar einnig apabrauðstré og einstaka mangótré á strjáli.
Heimild
Likoma
Lögaðili
Lögaðili er aðili, sem er ekki einstaklingur, sem hefur réttindi eða skyldur samkvæmt lögum. Lögaðilar geta meðal annars verið ríkisaðilar, sveitarfélög, fyrirtæki og félagasamtök.
Covid-19 faraldurinn
Kórónaveirufaraldurinn er heimsfaraldur sjúkdómsins COVID-19 sem er af völdum kórónaveirunnar SARS-CoV-2.
Smitleið sjúkdómsins milli einstaklinga mun vera snerti- og dropasmit. Það þýðir að veiran dreifast þegar veikur einstaklingur hóstar, hnerrar eða snýtir sér í návígi við aðra í sama rými og heilbrigður einstaklingur andar að sér agnarsmáu dropunum. Veiran getur einnig lifað í stuttan tíma á öðrum snertiflötum þar sem droparnir lenda. Það að snerta veika einstaklinga eða sameiginlega snertifleti felur þannig í sér ákveðna áhættu.
Útsettir fyrir smiti eru því allir þeir sem hafa verið innan við 1–2 metra frá veikri manneskju meðan viðkomandi var með hósta eða hnerra, eða hafa snert viðkomandi, sofið í sama rúmi, dvalið í sama húsnæði eða verið í sama farartæki.
Þann 1. júlí 2023 hafa um 700 milljónir tilvik verið staðfest í yfir 200 löndum og landsvæðum. Dauðsföll sem rekja má til sjúkdómsins eru um 7 milljónir. Raunverulegar tölur gætu verið mun hærri, 15-21 milljónir samkvæmt sérfræðingum.
Á Íslandi hafa um 209.000 smitast og 250 látist. Andlát eru þó talin vera fleiri og landlæknisembættið hefur metið að allt að 440 hafi látist.
Veiran var fyrst greind í desember 2019 í borginni Wuhan í Kína.
Í maí 2023 lýsti alþjóðaheilbrigðismálastofnunin að Covid væri ekki lengur ógn.
2020
Fyrsta tilvik COVID-19 á Íslandi var greint 28. febrúar 2020. Það var maður á fimmtugsaldri sem hafði verið í bænum Andalo á Norður-Ítalíu. Í kjölfarið var vinnustaður mannsins settur í sóttkví sem og þeir sem búa á sama heimili og maðurinn.
Ríkislögreglustjóri lýsti yfir neyðarstigi almannavarna í samráði við sóttvarnalækni vegna kórónaveiru eftir að fyrstu smit innanlands voru staðfest 6. mars 2020. Strax í kjölfarið var tekin ákvörðun um að banna heimsóknir gesta til allra starfsstöðva Landspítalans frá og með 6. mars 2020, þ.m.t. á Landspítalanum í Fossvogi, á Hringbraut, Vífilsstöðum, Grensás, Landakoti og Kleppi. Undantekningar voru aðeins gerðar í sérstökum tilvikum. Samdægurs var tekin ákvörðun um að loka starfsstöðvum og starfseiningum Reykjavíkurborgar sem viðkvæmir hópar sóttu, m.a. dagdvalir fyrir eldra fólk, vinnu- og virknimiðuð stoðþjónusta fyrir fatlað fólk og skammtímadvalir fyrir fötluð börn, ungmenni og fullorðna einstaklinga.
Fyrir ferðamenn sem kunnu að vera smitaðir með COVID-19 og aðra sem þurftu á því að halda var Fosshótel Lind við Rauðarárstíg breytt í sóttkvíarhús.
Sýkla- og veirufræðideild Landspítalans ásamt Íslenskri erfðagreiningu tóku að sér að skima Íslendinga fyrir veirunni um miðjan mars undir stjórn sóttvarnarlæknis.
Frá 15. mars var sett samkomubann til 13. apríl og viðburðum þar sem fleiri en 100 manns kæmu saman var aflýst. Það bann var endurskoðað 23. mars og frá og með þeim degi máttu ekki fleiri en 20 koma saman. Það var framlengt fram í byrjun maí. Frá 4. maí máttu allt að 50 manns koma saman og ýmis starfsemi var leyfð með smitgát. En smitum fækkaði allverulega frá lokum apríl. Í maí greindust aðeins 8 smit. Þríeykið Þórólfur Guðnason, Alma Möller og Víðir Reynisson sáu um daglega fundi í um 2 mánuði, fækkuðu fundum svo í 3 á viku, og héldu síðasta fundinn í bili 25. maí og var neyðarstigi aflýst.
Vegna fjölgunar smita í lok júlí voru 100 manna hóptakmarkanir settar tímabundið á og 2 metra reglan virk á ný. Atburðum á verslunarmannahelgi var aflýst. Menningarnótt var aflýst í fyrsta sinn.
Í lok september fjölgaði smitum talsvert og var Landspítalinn settur á hættustig. Í byrjun október voru hömlur settar á: líkamsræktarstöðum og börum m.a. lokað og 20 manna hópamyndanir leyfðar (þó undantekning með jarðafarir o.fl.).
Um mánaðarmót október/nóvember kom upp hópsmit á Landakotsspítala þar sem yfir 200 smituðust. 13 manns létust vegna þess. Um jólin var fólk hvatt til að halda sig innan sinnar jólakúlu með ekki fleiri en 10 manns innan hennar.
Fyrsta bóluefnið kom milli jóla og nýárs og var fyrsti einstaklingur bólusettur 29. desember á hjúkrunarheimili. Framlínustarfsmenn í heilbrigðiskerfinu voru líka í forgangshópi í fyrstu bólusetningunni.
Á árinu höfðu nokkrir ráðamenn verið gagnrýndir um að fara ekki eftir gildandi takmörkunum.
2021
Slakað var á hömlum 12. janúar þegar til að mynda líkamsræktarstöðvar voru opnaðar aftur með takmörkunum og í jarðarförum máttu koma 100 manns saman. Lítið var um smit innanlands um áramót en fleiri greindust á landamærunum. Því var tvöföld skimun á landamærum skylda frá 15. janúar. Val um tveggja vikna sóttkví við komu til landsins var afnumið.
Um miðjan febrúar opnuðu barir og skemmtistaðir með takmörkunum. Gestum í leikhúsi og söfnum fjölgaði í 150 og var miðað við fjarlægð og fermetrafjölda.
Hugmyndir voru uppi um að lyfjafyrirtækið Pfizer myndi bólusetja alla íslensku þjóðina í rannsókn en miðað við stöðuna í faraldrinum í byrjun árs þótti það ekki fýsilegt.
Frá 19. febrúar þurftu allir sem koma til landsins að sýna vottorð um neikvætt PCR-próf gegn COVID-19 áður en þeir stíga um borð í flugvél eða skip á leið til Íslands. Ferðamenn gátu sleppt sóttkví að því tilskyldu að þeir skiluðu bólusetningarvottorði. Ríkisstjórnin ákvað að leyfa ferðamönnum að koma til landsins frá 1. maí og miðað verður við litakóðunarkerfi hvers lands fyrir sig hvort fólk þarf í skimun og sóttkví.
Smitum fjölgaði í lok mars og var ákveðið að setja hömlur í 3 vikur eða fram yfir páska; 10 manna samkomubann, líkamsrækt o.fl. Frá 1. apríl var fólk sem kom frá áhættusvæðum skikkað í 5 daga sóttkví á farsóttahúsi, það stærsta var Fosshótel í Reykjavík með 320 herbergi. Þessar aðgerðir voru umdeildar og umræða um mannréttindi og frelsissviptingu áttu sér stað. Svo fór að dómstólar dæmdu gegn ákvörðunum sóttvarnarlæknis og fólk var ekki skylt til að dvelja í farsóttarhúsi.
Í lok apríl jukust smit enn á ný þegar einstaklingar sem áttu að vera í sóttkví brutu hana. Smit varð í leikskóla og í matvöruverslun. Síðar var samþykkt frumvarp sem skyldaði ferðamenn frá hááhættusvæðum að dvelja í farsóttarhúsi. Í lok maí var búið að fullbólusetja meira en 25% mannfjöldans. Allt að 150 manns máttu vera viðstaddir viðburði með ákveðnum skilyrðum. Losað var um frekari takmarkanir og grímuskylda afnumin í verslunum og flestum vinnustöðum nema heilbrigðisstofnunum og þar sem nánd er viðhöfð. Skyldusóttkví á farsóttarhóteli var afnumin fyrir ferðamenn. Um miðjan júní voru fullbólusettir um 50%, 1. júlí yfir 70% og miðjan júlí 85%.
Þann 25. júní var öllum takmörkunum aflétt innanlands þegar um 90% höfðu fengið a.m.k. einn skammt og ekkert smit hafði greinst innanlands í meira en 2 vikur. Takmarkanir höfðu verið í 16 mánuði.
Í lok júlí fjölgaði smitum enn á ný. Yfir hundrað smit greindust daglega, mest um 150 sem var það mesta síðan faraldurinn hófst. Aftur voru settar samkomutakmarkanir og máttu 200 manns koma saman. Hátíðum um verslunarmannahelgi og Menningarnótt var aflýst aftur og farþegum á landamærunum gert að skila neikvæðum prófum. Í lok ágúst máttu 500 manns koma saman að því tilskyldu að niðurstöðum úr hraðprófum yrði skilað. Í þessari bylgju voru nokkur andlát og þar á meðal erlendir ferðamenn. Um miðjan september máttu 1500 manns koma saman með hraðprófum.
Í byrjun nóvember fjölgaði smitum hratt og greindist met smita á einum degi. Grímuskyldu var komið á í verslunum o.fl. og takmarkanir hertar. Til stóð að opna fyrir allar takmarkanir í lok nóvember en það gekk ekki eftir. Boðið var upp á 3. bóluefnaskammtinn, örvunarskammt.
Um jólin greindust yfir 500 smit á einum degi þegar nýtt afbrigði, omicron kom inn í landið og voru takmarkanir hertar. Um áramót greindust yfir 1000-1600 smit daglega.
2022
Í byrjun árs voru yfir 20.000 í einangrun eða sóttkví. Þríbólusettir þurftu ekki lengur að sæta innisóttkví. Byrjað var að aflétta í skrefum og stefnt var að aflétta takmörkunum í byrjun mars. Met var slegið þegar um 3.000 greindust á einum degi. Smit komust í 100.000 eftir miðjan febrúar. Um 10% starfsmanna Landspítala voru frá vinnu.
Þann 25. febrúar var öllum takmörkunum aflétt eftir tæp 2 ár af hömlum. Fólk var ekki skyldað í sóttkví lengur. Landspítali var þó settur á neyðarstig sama dag.
Sóttvarnarlæknir taldi að hjarðónæmi hafði verið náð í apríl en útilokaði ekki að ný afbrigði myndu koma.
Um miðjan maí höfðu um 50% landsmanna smitast og sýnatökum snarfækkaði. Talið var að hjarðónæmi hafi verið náð en mótefni fannst 70-80% í hópnum 20-60 ára.
Í júní var eldra fólk hvatt í 4. bólusetningu. Aukin smit og spítalainnlagnir voru í mánuðinum.
2023
Í mars 2023 aflýsti ríkislögreglustjóri óvissustigi vegna sjúkdómsins en Landspítali hafði verið færður af óvissustigi viku áður.
Bylgjur
Talað er um bylgjur í faraldrinum á Íslandi. Fyrsta bylgjan hófst í lok febrúar 2020 og endaði í byrjun júní 2020. Önnur bylgja hófst í lok júlí 2020 og endaði í byrjun september 2020. Þriðja bylgjan hófst í lok september 2020 og var tekin að hjaðna um miðjan nóvember. Talað var um fjórðu bylgju þegar smitum fjölgaði í júlí 2021 og þá fimmtu í nóvember sama ár.
Danmörk
thumb|vinstri|Handspritt og grímur seldust fljótlega upp í apótekum í Danmörku COVID-19 barst til Danmerkur í lok febrúar 2020 og fyrsta smitið var staðfest þann 27. febrúar í Hróarskeldu. Mörg smit voru rakin til skíðasvæða í Tirol, sérstaklega til Ischgl, og var viðurkennt af Statens Serum Institut að það hefði ekki tekist að koma nógu snemma auga á uppruna þessara smita.
Vegna hraða útbreiðslunnar í Danmörku var gripið til aðgerða. Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, tilkynnti á blaðamannafundi 11. mars að sett yrði samkomubann á viðburði þar sem fleiri en eitt hundrað koma saman. Skólahaldi var aflýst í 2 vikur frá og með 13. mars og biðlað var til almennings um að vera heima en að forðast að hamstra matvæli og lyf.
Þann 13. mars tilkynnti utanríkisráðuneytið að Danir í útlöndum ættu að koma heim sem fyrst og að íbúar Danmerkur ættu ekki að ferðast til útlanda nema í neyðartilvikum. Um kvöldið 13. mars tilkynnti forsætisráðherra Danmerkur að landamærum Danmerkur yrði lokað 14. mars frá klukkan 12 að dönskum tíma.
Danir afléttu hömlum í byrjun maí og var skólahald leyft. Hömlur voru settar aftur á fyrir jólin. Í nóvember var fjölda minka slátrað í landinu þar sem dýrin voru talin smita menn. Í byrjun apríl var svo einhverjum hömlum aflétt á nýjan leik og í maí t.d. veitingahúsum ætlað að opna.
Þann 10. september 2021 var öllum hömlum aflétt.
Svíþjóð
Ólíkt öðrum Evrópulöndum voru ekki lokanir settar á þegar faraldurinn breiddist út í landinu. Faraldsfræðingurinn Anders Tegnell var í forsvari fyrir sænsk heilbrigðisyfirvöld á meðan faraldrininum stóð. Hann og stjórnvöld hlutu talsverða gagnrýni fyrir nálgun sína en smit og dauðsföll hafa verið hlutfallslega mun fleiri í Svíþjóð en annars staðar á Norðurlöndum. Stjórnvöld gáfu út viðmiðanir varðandi hreinlæti og æskilega hegðun en valfrjálst var að fara eftir þeim. Íbúar á hjúkrunarheimilum voru ekki verndaðir sem skyldi. Stefan Löfven forsætisráðherra og Karl Gústav konungur sögðu síðar að sænska nálgunin hefði verið mistök.
Bretland
Bretland fór í lokanir 23. mars 2020 og bannaði óþarfa ferðalög, lokaði skólum, búðum og þar sem fólk safnaðist saman. Boris Johnson tilkynnti í lok apríl að hápunktinum hafði verið náð. Smitum og dauðsföllum fækkaði um sumarið og hömlum var aflétt. Í lok september fjölgaði svo smitum og hömlur voru aftur settar á yfir vetrarmánuðina, misharðar eftir svæðum. Skólum var ekki lokað. Í desember fannst nýtt mjög smitandi afbrigði af COVID í landinu og í kjölfarið bönnuðu lönd ferðalanga frá Bretlandi. Í janúar var sóttkví sett á alla þá sem komu til landsins og þeir skimaðir. Bretland varð fyrsta landið til að nota Pfizer–BioNTech-bóluefnið í miklum mæli og á fyrri hluta árs tókst að bólusetja allmarga og var landið með eitt hæsta hlutfall bólusettra í heiminum.
Ítalía
thumb|Ítölsk hjúkrunarkona á gjörgæsludeild, eftir 12 tíma vakt í Pesaro í mars 2020 Vírusinn kom fyrst til Ítalíu í janúar 2020 þegar tveir kínverskir ferðamenn greindust jákvæðir í Róm. Þann 11. mars fóru 15 héruð landsins eða 60 milljónir í lokanir. Matvörubúðir og apótek voru einungis opin. Í maí var lokunum og ferðahömlum aflétt. Í október kom önnur bylgja og takmarkanir voru áfram settar á.
Bandaríkin
Bandaríkin voru það ríki þar sem flest smit og dauðsföll (um milljón) voru staðfest. Í byrjun faraldursins þar voru viðbrögð hæg, skimanir og ferðatakmarkanir voru settar á þegar faraldurinn var kominn í óefni. Donald Trump lýsti yfir neyðarástandi um miðjan mars 2020. New York-borg fór illa út úr fyrstu bylgjunni með gífurlegt álag á sjúkrahús og dauðsföll voru svo yfirþyrmandi á tímabili að fjöldagrafir voru grafnar til að anna fjölda líka. Sóttvarnarlæknirinn Anthony Fauci var Trump innan handar til að byrja með en forsetinn var ósammála honum í mörgum tilvikum. Bandaríkin sögðu sig úr WHO, Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni í júlí. Þau höfðu m.a. verið gagnrýnd að opna aftur of snemma fyrir takmarkanir þegar smit voru í vexti.
Kanada
Í Kanada voru mótmæli í janúar og febrúar 2022 undir nafninu frelsislestin (Freedom Convoy) sem hófst þegar vörubílstjórar mótmæltu bólusetningarskyldu. Þegar leið á mótmælin urðu þau gegn hvers kyns takmörkunum vegna COVID og gangandi fólk tók einnig þátt. Bílstjórarnir tepptu umferð í Ottawa, á Ambassador-brúnni milli Windsor og Detroit þar sem vöruflutningar eru milli BNA og Kanada. Einnig voru mótmæli á landamærum Alberta og Bresku-Kólumbíu og Bandaríkjanna. Justin Trudeau, forsætisráðherra, setti neyðarlög (Emergencies Act) í fyrsta sinn í kanadískri sögu, í þeim tilgangi að hefta mótmælin. Handtökum, sektum, upptaka vörubíla og frysting bankareikninga var ætlað að stöðva bílstjórana.
Brasilía
Brasilía var með annað hæsta hlutfall dauðsfalla vegna COVID-19 á eftir Bandaríkjunum í apríl 2021. Jair Bolsonaro forseti landsins hefur gert lítið úr sjúkdómnum og kallað hann smá flensu. Hann hefur lent í útistöðum við heilbrigðisyfirvöld og fylkisstjóra um viðbrögð vegna veirunnar. Í mars/apríl 2021 hafði ástandið í landinu náð nýjum hæðum, spítalar voru yfirfullir og dauðsföll á sólarhring náðu yfir 4000.
Indland
Útbreiðsla veirunnar varð næstmest í heiminum á Indlandi vorið 2021. Í annarri stóru bylgjunni sem hófst í apríl 2021 greindust yfir 300.000 smit daglega og dauðsföll jukust. Indland tók fram úr Brasilíu í smitfjölda. Heilbrigðiskerfið var ekki í stakk búið að takast á við fjölda sjúklinga. Á mörgum sjúkrahúsum var ekki unnt að anna eftirspurn sjúklinga og súrefnisbirgðir voru á þrotum í sumum fylkjum landsins. Trúarbragðahátíðir hindúa gerðu illt verra en lítið var um smitvarnir þar. Farandverkafólk hefur verið fast eða þurft að ganga langar vegalengdir þegar lestarsamgöngur lágu niðri.
Talið er að mun fleiri hafi látið lífið vegna sjúkdómsins en gefið hefur verið upp.
Kína
Fyrsta tilfelli kórónaveiru var greint í Wuhan í Kína í desember 2019 og dreifðist um landiðí janúar. Yfirvöld viðhéldu 0-kóvid stefnu í lengri tíma í því miði að uppræta veiruna. Eftir mótmæli vegna takmarkanna í lok árs 2022 innanlands léttu Kínverjar loks á sóttvarnartakmörkunum og leyfðu ferðalög í fyrsta sinn í um 3 ár til og frá landinu. Veirusmitum fjölgaði í Kína eftir afléttingu en opinberar tölur hafa verið á reiki í landinu og hafa yfirvöld verið gagnrýnd af WHO og ríkjum fyrir slælega upplýsingasöfnun og upplýsingagjöf. Mun færri greind smit og dauðsföll hafa verið opinberuð í Kína en hjá öðrum stórþjóðum.
Perú
Í byrjun júní 2021 uppfærði Perú dauðsföll vegna covid úr um 60.000 í 180.000 og varð það þá það land sem hafði hæsta dánarhlutfall miðað við höfðatölu.
Smitvarnir
Miðað út frá SARS veiru er líftími veirunnar á pappír og sambærilegum flötum sennilega mjög stuttur. Landlæknirinn á Íslandi taldi útilokað að vörusendingar frá áhættusvæðum gætu mögulega smitað frá sér.
Framlínustarfsmenn í faraldrinum voru meðal annars skilgreindir sem þeir sem veita þjónustu og vinna í nálægð sinna viðskiptavina. Við þrif eftir aðra átti að nota einnota hanska og jafnframt að þvo hendurnar með sápu og vatni áður en hanskar voru settir upp og eftir að taka hanskana af sér og henda þeim.
Bóluefni
Bóluefni gegn veirunni var þróað seinni hluta árs 2020 og varð Bretland fyrsta landið til að samþykkja bóluefni lyfjafyrirtækisins Pfizer/BioNTech. Það á að veita 95% vörn gegn COVID og verður fyrst í boði fyrir eldri borgara og heilbrigðis- og umönnunarfólk. Níræð kona í Coventry varð sú fyrsta til að fá bóluefnið 8. desember. Í Bandaríkjunum fékk hjúkrunarfræðingur frá New York fyrsta bóluefnið þar í landi. Önnur bóluefni hafa einnig verið þróuð í löndum eins og Rússlandi og Kína.
Heimsmetabók Guinness
Heimsmetabók Guinness (e. Guinness World Records) er uppsláttarrit um heimsmet sem er gefið út árlega. Í því má finna met sem eru sett af afrekum fólks og af umhverfinu. Bókin var stofnuð af bræðrunum Norris og Ross McWhirter í London árið 1955. Hún var upphaflega gefin út í Bretlandi, svo alþjóðlega árið eftir. Síðan þá hefur hún verið seld í 100 löndum og þýdd á yfir 35 tungumál. Gagnagrunnurinn fyrir bókina inniheldur yfir 50.000 met. Hún var fyrst gefin út á íslensku árið 1977 og var ritstýrð af Örnólfi Thorlacius.
1732
thumb|right|[[Georg Friedrich Händel.]] Árið 1732 (MDCCXXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Bukoba
thumb|Bukoba Bukoba er bær í norðvestur Tansaníu við vesturströnd Viktoríuvatns. Bærinn er höfuðstaður Kagera héraðs. Fólksfjöldinn er áætlaður 100.000 manns. Bukoba hefur lítinn flugvöll sem og ferju sem fer reglulega til Mwanza.
Júlísku Alparnir
thumb|right|Austurhluti Júlísku Alpanna og Triglav Júlísku Alparnir eru fjallgarður í Suðaustur-Ölpunum sem ná frá norðausturhluta Ítalíu inn í Slóveníu. Þar er hæsti tindurinn, Triglav, sem er hæsta fjall Slóveníu, 2.864 metrar yfir sjávarmáli. Næsthæsti tindur fjallgarðsins er Jôf di Montasio á Ítalíu, 2.755 metrar á hæð. Nafnið er dregið af nafni Júlíusar Caesars sem stofnaði bæinn Cividale del Friuli við rætur fjallanna. Júlísku Alparnir þekja um 4400 km² svæði. Stór hluti þeirra er innan Triglav-þjóðgarðsins.
6. október
6. október er 279. dagur ársins (280. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 86 dagar eru eftir af árinu.
Jón Jósep Snæbjörnsson
Jón Jósep Snæbjörnsson (betur þekktur sem Jónsi í svörtum fötum; fæddur 1. júní 1977 á Akureyri) er íslenskur söngvari. Hann er söngvari hljómsveitarinnar Í svörtum fötum. Jón hefur margoft tekið þátt í undankeppni Ríkissjónvarpsins fyrir Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og hefur hann tvisvar sinnum tekið þátt fyrir hönd Íslands.
Ketill Jörundarson
Ketill Jörundarson (1603 – júlí 1670) var heyrari í Skálholtsskóla, skólameistari í þrjá mánuði 1635 en varð að víkja fyrir lærðari manni. Hann var svo prestur í Hvammi í Hvamssveit um þrjátíu ára skeið. Hann var sagður vel lærður og að öllu ágætismaður.
Ketill var sonur Jörundar Hálfdanarsonar bryta í Skálholti og bónda í Efstadal og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Hann fór í Skálholtsskóla tólf ára að aldri og útskrifaðist þaðan 1620. Hann varð svo heyrari við skólann 17 ára að aldri en fór utan 1622 og var eitt ár í Kaupmannahafnarháskóla. Hann kom aftur heim 1623 með mjög góðan vitnisburð frá kennurum sínum, varð aftur heyrari til 1631. Þá fór hann utan með Gísla Oddsyni, þegar hann fór til Kaupmannahafnar að fá biskupsvígslu, en kom ári síðar og tók aftur við heyrarastarfinu. Þegar Jón Arason lét af skólameistarastarfi 1635 varð Ketill skólameistari en aðeins þremur mánuðum síðar kom Björn Snæbjörnsson og gerði tilkall til starfsins. Gísli biskup vildi halda Katli en varð að láta Björn fá skólameistarastöðuna þar sem hann hafði lokið háskólaprófi, sem Ketill hafði ekki gert. Hann varð þá enn einu sinni heyrari við skólann.
Árið 1638 var Ketill vígður prestur að Hvammi í Hvammssveit og gegndi því starfi til 1668. Hann varð prófastur 1656 en sagði því af sér vegna veikinda 1667. Kona hans var Guðlaug Pálsdóttir Erasmussonar Villadtssonar. Börn þeirra voru Guðrún móðir Árna Magnússonar prófessors, Halldóra og séra Páll prestur í Hvammi og á Staðarstað.
Crocus scharojanii
Crocus scharojanii er tegund blómplantna af sverðliljuætt, sem vex frá norðaustur Tyrklandi til Kákasus.
Foo Fighters
Foo Fighters er bandarísk rokkhljómsveit stofnuð af Dave Grohl, fyrrum trommara Nirvana, árið 1994. Sveitin hefur spilað þrisvar á Íslandi: 2003, 2005 og 2017.
Árið 2022 lést trommari sveitarinnar Taylor Hawkins.
Ólíver
Ólíver er íslenskt karlmannsnafn.
Stjórnartíðindi
Stjórnartíðindi er rit útgefið af íslenska ríkinu þar sem auglýst er gildistaka laga, stjórnvaldsfyrirmæla, alþjóðasamninga og annarra auglýsinga sem hafa lagaleg áhrif. Ritið kom fyrst út árið 1874 en áður voru lög og tilskipanir sem áttu að taka gildi á Íslandi eingöngu lesnar upp í heyrandi hljóði. Kveðið er á um útgáfu ritisins í lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað.
Deildir Stjórnartíðinda
Stjórnartíðindum er skipt niður í þrjár deildir: A-deild, B-deild og C-deild.
Í A-deild skal birta öll lög frá Alþingi, þingsályktanir, auglýsingar frá forsetaembættinu og auglýsingar um meðferð forsetavalds.
B-deild inniheldur reglugerðir, samþykktir og auglýsingar gefnar út eða staðfestar af ráðherra, reikningar sjóða ef skipulagsákvæði sjóðanna kveða á um það, auglýsingar um alþingiskosningar, veiting heiðursmerkja, nafnbóta og heiðursverðlauna. Þar eru einnig birtar aðrar reglur og auglýsingar sem stjórnvöld og opinberar stofnanir eiga að birta í Stjórnartíðindum samkvæmt lögum.
C-deild Stjórnartíðinda var stofnuð árið 1962 með lögum nr. 22/1962 til að auglýsa um gildistöku, niðurfellingu og breytingu á samningum við önnur ríki. Þar eru einnig birtar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Sæluhús
thumb|right|Skálar Ferðafélags Íslands á [[Emstrur|Emstrum.]] Sæluhús er hús eða gistiskýli í óbyggðum, ætlað til gistingar fyrir ferðalanga. Orðið er gamalt í málinu og er sæluhúsa meðal annars getið á átjándu öld. Eitt af markmiðum Fjallvegafélagsins, sem stofnað var 1831, var að láta reisa sæluhús á fjallvegum.
Ferðafélag Íslands hefur reist sæluhús víða í óbyggðum og var það fyrsta byggt í Hvítárnesi 1930. Ferðafélagið og einstakar deildir þess eiga nú 38 skála víða um land. Einnig á ferðafélagið Útivist allnokkra skála. Í sumum skálanna eru skálaverðir á sumrin.
Vegagerðin reisti einnig lítil sæluhús við ýmsa fjallvegi til notkunar sem neyðarskýli en með bættum samgöngum og GSM-sambandi dró úr þörf fyrir þau og nú hafa þau flest verið lögð af og fjarlægð.
Fugley
Tvær byggðir eru á eynni, Kirkja (22 íbúar 1. janúar 2011) og Hattarvík (17 íbúar). Ekki eru þó allir sem taldir eru til heimilis í þessum byggðum búsettir þar árið um kring og framtíð byggðarinnar er óviss. Eyjan svo langt frá hinum eyjunum að ekki er raunhæft að gera þangað göng og lendingarnar í báðum byggðunum eru brimasamar og erfiðar. Því hefur íbúum fækkað mikið á síðari árum en snemma á 20. öld bjuggu hátt í 300 manns á eynni. Þyrlur fljúga til eyjarinnar, auk þess sem ferja siglir þangað, og vegur var lagður milli Kirkju og Hattarvíkur á níunda áratug síðustu aldar. Rafmagn var lagt um eyna á sjöunda áratugnum.
Samkvæmt færeyskri þjóðsögu var Fugley eitt sinn fljótandi og byggð tröllum. Menn reyndu að róa út í eyna og festa hana við akkeri en það tókst ekki því tröllin hentu akkerisfestunum jafnóðum í sjóinn. Þá var róið með alla presta Færeyja út að eynni og á meðan þeir horfðust í augu við tröllin og héldu athygli þeirra varpaði einn presturinn biblíu í land og tröllin breyttust í grösuga hóla.
2010
Árið 2010 (MMX í rómverskum tölum) var 10. ár 21. aldar og almennt ár sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Árið var útnefnt alþjóðlegt ár líffræðilegs fjölbreytileika af Sameinuðu þjóðunum.
Janúar
thumb|right|Fólki bjargað úr húsarústum eftir jarðskjálftann á Haítí.
26. öldin f.Kr.
26. öldin fyrir Krists burð eða '''26. öldin fyrir okkar tímatal''' er tímabilið frá byrjun ársins 2600 f.Kr. til enda ársins 2501 f.Kr.