cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kattalemúr
Hegðun
Kattalemúrar eru mest jarðneskar af öllum lemúr tegundum. Þeir eiða meiri tíma á jörðinni en þeir gera upp í trjám. Þeir lifa í stórum hópum allt að 30 lemúrar í hóp. Kvenkynið er ríkjandi yfir körlunum og eru það konurnar sem stjórna hópnum. Kvenkyns kattalemúrar er í samahópnum alla sína ævi en karlarnir eru meira að flakka á milli hópa. Þegar ungir karlkyns kattalemúrar fara frá fæðingahópnum sínum fara þeir í littlum hópum þriggja til fimm ára gamlir. Það getur tekið þá nokkra mánuði að komast inn í nýan hóp, þar sem er alltaf að vera að áskora þá. Þegar ungir karlar komast inn í nýan hóp þá er hann látt settur. Ungir kattalemúrar skifta um hóp 1.4 hvert ár en eldri lemúrar sem eru í blóma sínum setjast niður og skifta um hóp 3,5 hvert ár.
Þegar kattalemúrar ferðast innan heima svæði þeirra þá hafa þeir hala beint upp í loft til að halda hópnum saman. Þeir nota líka myndun hljóð stil að halda hópin samna og eru þeir með 28 mismunandi köll til að vara hópin við hættu.
Karlkyns kattalemúrarnir hafa lyktar kirtla á úlnliðunum sem þeir nota til að merkja sér svæði og í fýlu bardaga. Þegar tveri karlar koma samna þá byrjar fýlubardagin með því að þeri nudda lykta kirtlunum á halan sinn og veifa svo halanum yfir sig í áttina að keppinautanum. Þeir gera þetta aftur og aftur þannga til annar þeirra gefst upp og hleipur í burtu frá lyktinni.
Fjölgun og þróun
Kattalemúrar eru árstímabundnir elskendur. Mökin og fæðingarnar eru mög samstiltar hjá þeim, þar sem allir ungar gæta verið fæddir í stórum hóp innan við nokkra daga. Kvenkyns kattalemúrar eru frjóar einu sinni til tvisvar á ári og beiðingar tímabilið þeirra getur verið mjög stutt allt að 6 klst. til 24 klst. Fengi tímin eru 7-21 dagar í maí og hafa bæði karlyns og kvenkyns lemúrar marga maka. Hátt settir karlkyns lemúrar fá þann möguleika að vera nálgt konunum á meðan þessu tímabili stendur. Þegar kvenkynið er á beiðingar tímabilinu labba þær að karlinum með afturendan fyrst og liftir upp halanum og horfir á hann yfir öxlina. Hæst settasta karlynið fær að makast fyrst, svo fara þær í næst hæðst settan. Þær geta líkað farið í karla sem eru ný komnir í hópið eða jafnvel karla sem eru í öðrum hópum. Karlkyns kattalemúrarnir verða mjög árásagjarnir áður og á meðan fengitímin er í gangi til að gangast í augun á konunum. Karlkynið verður fyrst frjóir þegar þeri verða 2,5 ára gamlir en eru ekki leifðir að makast útaf eldri lemúrum í hópnum. Kvenkynið fær yfirleitt fyrsta afkvæmið sitt í kringum 3 ára og heldur áfram að framleiða afkvæmi árlega.
Eftir 4,5 mánuði af meðgaungu eru ungarnir að fæðast, það getur gerst að það komi tvíburar. Ungin er í kringum 10 sm og vegur 78g. Fyrstu vikuna hanga ungarnir á bróstu móðurinnar og eftri aðra vikuna færa þeir sig á bakið og eru byrjaðir að teygja sig í greinar. Þegar þeir verða eins mánaða þá byrja þeir að kanna heimin sjálfstætt. Kattalemúrar verða fullvaxnir í kringum 1 – 1,5 árs.
1263
thumb|right|[[Hákon gamli og Magnús lagabætir Noregskonungar. Mynd úr Flateyjarbók.]] Árið 1263 (MCCLXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
1134
thumb|right|Stytta Alfons konungs af Aragon. Árið 1134 (MCXXXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Liðormar
thumb|Liðormur af tegund Glycera Liðormar (fræðiheiti: Annelida) eru fylking dýra sem finnst aðallega í vatni eða nálægt vatni en þá oftast í hafinu. Þeir eru þekktir fyrir að vera stórir og fjölliðaðir. Bolurinn er langur og í flestum tilvikum greinilega liðskiptur. Þeir hafa totur á liðunum sínum sem þeir nota til sunds, á totunum eru annað hvort venjulegir burstar eða stuttir og fínir burstar, einnig eru til tegundir sem hafa enga bursta á liðunum. Á liðamótum þeirra er styrktarspöng en ef hana skortir þá hverfur liðskipting á ytra borði þeirra. Bolur liðorma er gerður úr teygjanlegu kollageni. Kollegenið kemur úr frumuhúðinni sem liggur undir bolnum þeirra.
Liðormar eru vatnadýr en nokkrir lifa í jarðvegi en þá er jarðvegurinn rakur.
Tegundir liðorma
Undirtegundir liðorma eru meðal annars ánamaðkur, burstaormar, iglur (blóðsugur), og skeri. Ánamaðkar og burstaormar (sjávarormar) finnast helst í sjónum á meðan blóðsugur, iglur og skeri halda sér helst á rökum jarðvegi.
Burstaormur
Burstaormar (fræðiheiti: Polychaeta) er algengasta undirtegund liðorma sem finnast helst í sjónum og er algengast að stærð þeirra sé um 10 mm á lengd. Þeir eru þekktir fyrir að vera litríkir ásamt því að hafa bursta sem þeir nota til þess að synda. Burstaormur er ein af undirtegundum liðorma en talið er að 70% liðorma tilheyri burstaormum. Þeir halda sér helst á botninum og grafa sig í botninn og lifa þar á groti, oft búa þeir sér til göng á sjávarbotninum.
Tjadvatn
|right|thumb|250px|Gervihnattamynd af Tsjadvatni frá 2001 þar sem vatnið sjálft er blátt og gróðurþekjan á gamla vatnsgrunninum er græn. Fyrir ofan eru myndir sem sýna breytinguna frá 1973 til 1997. Tjadvatn er stórt, grunnt stöðuvatn í miðri Afríku. Vatnið skiptist á milli landanna Tjad, Kamerún, Níger og Nígeríu, en stærstur hluti þess er í vesturhluta Tjad. Það er gríðarlega mikilvægt vatnsforðabúr fyrir svæðið umhverfis það. Áin Sjarí er stærsta áin sem rennur í vatnið og flytur 90% vatnsins. Strendur vatnsins eru að mestu leyti mýrar, og í vatninu er mikið af litlum eyjum, fljótandi eyjum og leirum. Vatnið er einungis sjö metra djúpt þar sem það er dýpst og er því mjög viðkvæmt fyrir smávægilegum breytingum á hæð vatnsborðsins. Stærð þess breytist því eftir árstímum. Í vatninu lifa meðal annars krókódílar og flóðhestar.
Vatnið hefur minnkað mjög mikið frá því um miðja 20. öld vegna minnkandi rigninga. Líklegt þykir að það muni minnka enn frekar, eða hverfa jafnvel með öllu á 21. öld.
Mýrfeti
Mýrfeti (fræðiheiti: Xanthorhoe designata ) er fiðrildi af fetaætt. Hann finnst í fjallendi Evrasíu. Á Íslandi er hún á láglendi, aðellega sunnan til.
Auðólfur (landnámsmaður)
Auðólfur var landnámsmaður. Hann nam Öxnadal niður frá Þverá til Bægisár. Hann bjó á Syðri-Bægisá.
Um hann er sagt í Landnámabók:
Apple II
thumb|right|Upprunalega Apple II-tölvan frá 1977. Hér með tveimur diskdrifum og skjá. Apple II var fyrsta örtölvan sem fyrirtækið Apple Inc. fjöldaframleiddi. Apple II var talsvert þróaðri en Apple I sem var aðallega ætluð tölvuáhugamönnum. Apple II var ein af fyrstu vinsælu einkatölvunum og átti þátt í því að gera Apple að gróðavænlegu fyrirtæki. Hún var fyrst kynnt á tölvuráðstefnunni West Coast Computer Faire árið 1977.
Buskölur
Buskölur (Alnus firma) er elritegund frá Japan.
Tímarit.is
Tímarit.is (líka Tíðarrit.fo og Aviisitoqqat.gl) er stafrænt bókasafn í opnum aðgangi á vegum Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns þar sem er að finna stafrænar útgáfur íslenskra, færeyskra og grænlenskra tímarita og dagblaða frá 17. öld til nútímans. Elsta tímaritið í safninu er Alþingistíðindi sem kom út 1696-1697. Auk dagblaða og tímarita sem gefin eru út á Íslandi, Grænlandi og í Færeyjum, inniheldur vefurinn blöð gefin út af Vestur-Íslendingum á 19. og 20. öld.
Verkefnið var upphaflega styrkt af Vestnorræna ráðinu árið 2000 og var upphaflegur tilgangur þess að gera aðgengileg öll tímarit útgefin fyrir 1930. Fyrsta útgáfa vefsins kom út árið 2002 með titlinum VESTNORD. Með samningi við Morgunblaðið var ákveðið að gera það aðgengilegt á vefnum til ársins 2000 og því hefur síðan verið fylgt eftir með samningum við aðra rétthafa og samkomulagi við Blaðamannafélag Íslands til að gera fleiri dagblöð og tímarit frá 20. og 21. öld aðgengileg. Það fer eftir samkomulagi við hvern útgefanda hvað er gert aðgengilegt á vefnum. Til að mynda er hægt að skoða 24 stundir síðustu tvö ár útgáfu þess, öll tölublöð Fréttablaðsins nema þau allra nýjustu og öll tölublöð Morgunblaðsins að síðustu þremur árum undanskildum.
Í febrúar 2017 voru yfir 5 milljónir síðna og 1.079 titlar aðgengilegir á vefnum.
Jafnheitt blóð
thumb|right|[[Hitamynd sem sýnir slöngu með misheitt blóð éta mús með heitt blóð.]] Jafnheitt blóð er eiginleiki dýra sem viðhalda jöfnum líkamshita, sérstaklega á innstu líffærum eins og lifrinni, miðað við yfirborðshita. Þetta felur ekki aðeins í sér hæfileikann til að framleiða hita, heldur einnig til að kæla sig niður. Dýr með jafnheitt blóð stjórna líkamshitanum með því að stjórna efnaskiptahraðanum (þ.e. með því að auka hraða efnaskiptanna þegar umhverfishiti lækkar).
Kódiak-eyja
thumbnail|Kort af Kodiakeyju. thumbnail|Gervihnattamynd af eyjunni. thumbnail|Kodiak bærinn. thumbnail|Skógur á Kodiakeyju.
Jafnheitt blóð
Jafnheitt blóð vísar til þrenns konar einkenna varmajöfnunar í líkamanum; hæfileikans til að viðhalda jöfnum líkamshita með innri aðferðum eins og til dæmis titringi vöðva, hæfileikans til að halda sama hita þrátt fyrir breytilegan umhverfishita og hröð efnaskipti í hvíld.
Jenna Dewan
Æskuár
Jenna Dewan fæddist í Hartford í Connecticut. Hún er dóttir Nancy Bursch Smith og Darrylls Dewan. Faðir hennar er af líbanonskum og pólskum ættum og mamma hennar af þýskum og enskum ættum. Foreldrar hennar skildu þegar Jenna var lítil og mamma hennar giftist aftur. Í menntaskóla, Grapevine High School í Grapevine, Texas, var Jenna klappstýra. Hún útskrifaðist árið 1999 og var valin Dansleiksdrottning.
Kódiak-eyja
Kódiak-eyja er stór eyja við suðurströnd Alaska-fylkis. Hún er 9311 ferkílómetrar að stærð og er stærsta eyjan í Kodiakeyjaklasanum, sem hún tilheyrir. Stærsti bærinn heitir Kodiak og eru helstu samgönguæðar þar. Eyjan er hluti af sveitarfélaginu Kodiak Island Borough en þar búa um 14.000 manns (2014). Ennfremur er hún næststærsta eyja Bandaríkjanna eftir einungis Havaí.
Jenna Dewan
Leikferill
Myndir sem Jenna hefur leikið í:
Skapti Ólafsson - Geimferðin
Skapti Ólafsson - Geimferðin er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1958. Á henni syngur Skapti Ólafsson tvö lög útsett af Gunnari Reyni Sveinssyni, sem jafnframt stjórnaði hljómsveitinni. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Jenna Dewan
Einkalíf
Árið 2006 kynntist Jenna leikaranum Channing Tatum þegar þau léku saman í myndinni Step Up. Þau byrjuðu samband stuttu eftir að myndin var tilbúin. Parið trúlofaði sig snemma í september 2008 og gifti sig svo 11. júlí 2009. Jenna og Channing eiga saman eina dóttur, Everly, sem fæddist 31. maí 2013.
Ásgeir Helgason
Ásgeir Rúnar Helgason (fæddur 1957) er íslenskur vísindamaður sem hefur rannsakað tilfinningalega einangrun og leiðir til að hjálpa fólki að hætta að reykja.
Ásgeir er starfandi yfirsálfræðingur við miðstöð í faraldsfræði og samfélagslækningum í Stokkhólmi. Ásgeir hefur verið dósent í sálfræði við Karolinska háskólann í Stokkhólmi frá 2002 og frá 2006 einnig við Háskólann í Reykjavík.
Ásgeir lauk doktorsprófi frá Karolinska háskólanum í Stokkhólmi 1997. Hann lauk klínískri gráðu í hugrænni atferlismeðferð 2005 við sama skóla og lauk námi í kennsluréttindum á sviði áhugavekjandi samtala sama ár. Faðir hans er Helgi Þröstur Valdimarsson.
Kódiak-eyja
Eyjan er fjöllótt og skógi vaxin að norðan- og austanverðu en sunnan megin er lítið af trjám. Sitkagreni er helsta trjátegundin. Kodiak-björninn (Ursus arctos middentorffi) er undirtegund brúnbjarnar og er sérstakur fyrir eyjuna ásamt kodiakkrabbanum.
Árið 1763 könnuðu rússneskir kaupmenn eyjuna og námu land. Fiskveiðar eru mikilvægur atvinnuvegur á Kodiakeyju.
Kattaflétta
Kattaflétta (fræðiheiti: Actinidia kolomikta) er klifurjurt ættuð frá tempruð tempruðum blandskógum í Austur-Rússlandi, Kóreu, Japan og Kína (Austur-Asíu svæðið).
Lýsing
Kattaflétta er langlíf, lauffellandi klifurjurt (eða jarðlæg) sem getur orðið 8 til 10 m löng við bestu skilyrði. Blöðin eru mjög skrautleg og aðalskraut plöntunnar, hvít, bleik og græn, sérstaklega á karlkyns plöntum og í góðri birtu (sól). Hvít blómin koma úr blaðöxlum, fremur lítil og lítt áberandi, ilmandi. Berin gulgræn, vel æt og innihalda mikið af C vítamíni. Hún er harðgerðasta tegund ættkvíslarinnar Actinidia, og þolir niður að -40 °C á veturna, en er nokkuð viðkvæm fyrir frostskemmdum síðla vors (mið-Evrópu).
Ræktun
Actinidia kolomikta er skrautplanta fyrir garða og innanhúss. Henni var safnað af Charles Maries í Sapporo, á Hokkaido í norður Japan 1878, og sendi hann til styrktaraðila sinna Veitch Nurseries, sem kynntu tegundina til ræktunar á vesturlöndum.
Actinidia kolomikta er ræktuð á kaldtempruðum svæðum sem skrautplanta, ekki síst vegna áberandi mislitra blaðanna (hvítir og bleikir flekkir), en einnig vegna berjanna sem eru tiltölulega smá (2-5 g). Það er fjöldi nefndra klóna í ræktun vegna berjanna í Rússlandi og Póllandi. Plönturnar eru einkynja svo að yfirleitt þurfa þær að hafa karl nálægt til að gefa af sér. Einhverjir klónar eru þó tvíkynja og sjálffrjóvgandi (t.d. 'Крупноплодная').
Plágur
Plantan hefur mikið aðdráttarafl á ketti, meir en kattamynta eða garðabrúða og geta þeir stórskemmt ungar plöntur. Í upphafi ræktunar í Boston fann einn garðyrkjumaðurinn allar smáplönturnar nagaðar niður að rót í gróðurhúsin,en það kom svo í ljós að köttur bar ábyrgðina á skemmdarverkunum.
Orðsifjar
Kolomikta er almennt heiti á tegundinni í Amur í austur Rússlandi, og er líklega vísun í fjölbreyttra lita blaðanna.
Eyrarbakkahreppur
Eyrarbakkahreppur var hreppur suðvestan til í Flóa í Árnessýslu, kenndur við kauptúnið Eyrarbakka.
Hreppurinn var stofnaður með landshöfðingjabréfi hinn 18. maí 1897 við að Stokkseyrarhreppi var skipt í tvennt.
Hinn 7. júní 1998 sameinuðust hrepparnir tveir á ný og Sandvíkurhreppur og Selfossbær að auki undir merkjum sveitarfélagsins Árborgar.
Lónsöræfi
thumb|Foss í Vesturdalsá. thumb|Egilssel er einn af skálum á svæðinu. thumb|Í Tröllakrókum eru miklir drangar. thumb|Jökulsá í Lóni. thumb|Axarfellsjökull og tindar í Vatnajökli. thumb|Illikambur. thumb|Göngubrúin langa. thumb|Gullsteinbrjótur í gili á svæðinu. Lónsöræfi, einnig kölluð Stafafellsfjöll er landsvæði og friðland á suðaustur- Íslandi. Friðland á Lónsöræfum er í umsjá Vatnajökulsþjóðgarðs.
Lýsing
Svæðið er í umhverfi Jökulsár í Lóni og afmarkast gróflega af tindum í Vatnajökli í vestri, Skyndidalsá og flæðum Jökulsár í Lóni í suðri, Flugustaðatindum og Hofsjökli í austri og Geldingafelli í norðri.
Víða eru tindar yfir 1000 metra. Þar má nefna Sauðhamarstind (1319 m.), Jökulgilstinda (1313 m.), Hnappadalstind (1210 m) og svo rísa tindar í Vatnajökli eins og Grendill (1570 m). Af skriðjöklum eru m.a. Axarfellsjökull og Vesturdalsjökull. Í norðurhluta Lónsöræfa sést til Snæfells (1833 m.).
Birkikjarr er víða inn með Jökulsá og á köflum hávaxnari tré. Reynitré finnast en þau eru fá. Einir og gulvíðir vaxa einnig á grónum svæðum. Fjallaplöntur eins og jöklasóley og melasól fylgja skriðum niður undir láglendi. Gullsteinbrjótur og bláklukka eru meðal einkennistegunda á svæðinu en þær eru hvað algengastar á Austurlandi.
Hreindýr eiga það til að halda til á svæðinu. Ýmsir fuglar eru á svæðinu eins og: Þúfutittlingur, steindepill, maríuerla, kjói, hrafn, hávella, heiðlóa og himbrimi.
Skálar á svæðinu eru Geldingafell, Egilssel við Kollumúlavatn og Múlaskáli sunnan við Kollumúla. Jeppaleið liggur frá Þórisdal í Lóni niður að Illakambi. Símasamband er mjög takmarkað á svæðinu.
Söguágrip
Göngubrú, sú lengsta á landinu var opnuð yfir Jökulsá í Lóni við Eskifell árið 2004. Hún er 95 metra löng.
Tenglar
Kort af Lónsöræfum
Jörundur (hellir)
Jörundur er þröngur hellir nálægt gosstöðvum Lambahrauns. Hellirinn er litskrúðugur og með ýmsar óvenjulegar myndanir dropasteina og ganga sumir svo langt að segja hann einn flottasta hraunhelli jarðar.
Hann fannst í upphafi hundadaga 1980 og heitir eftir Jörgen Jörgensen hundadagakonungi.
Jörundur er 225 m langur.
Vogarafl
Vogarafl er afl sem er fengið við notkun vogarstangar. Gríski heimspekingurinn Arkímedes uppgötvaði vogaraflið. alt=Mynd af vogarafli|thumb| Mynd af vogarafli
Ron Jeremy
thumb|right|250px|Ron Jeremy Ronald Jeremy Hyatt (fæddur 12. mars 1953) er bandarískur klámmyndaleikari. Árið 2020 var hann ákærður fyrir fjórar nauðganir.
Amiga 500
thumb|right|Amiga 500 Commodore Amiga 500 var borðtölva sem sett var á markað af Commodore í apríl 1987. Hún gekk á 7,09 MHz Motorola 68000 örgjörva.
Commodore Amiga 500 var aðalkeppinautur Atari 520ST.
Listi yfir kirkjur á Íslandi
Eftirfarandi er listi yfir kirkjur á Íslandi. Frá fornu fari er talið frá fyrstu kirkju í Skálholtsbiskupsdæmi sem er Skeggjastaðakirkja í Múlaprófastsdæmi og svo réttsælis hringinn í kringum landið. Hér er miðað við stöðu prófastsdæma og prestakalla um aldamótin 2000 - 2001. Kirkjur á Íslandi eru á fjórða hundrað. Stjörnumerktar kirkjur (*) eru ekki sóknarkirkjur.
Panique en Atlantique
Panique en Atlantique (Íslenska Uppnám á Atlantshafi) er sjötta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2010. Höfundur sögunnar er Frakkinn Lewis Trondheim en Fabrice Parme teiknaði. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.
Söguþráður
Sagan hefst á Moustic-hótelinu þar sem vikapilturinn Svalur lendir í klandri vegna Pésa. Honum býðst þó starf á skemmtiferðaskipi og hyggst skilja gæluíkornann eftir heima hjá blaðasnápnum Val. Pési smyglar sér þó um borð og það sama gerir Valur, sem er á höttunum eftir frétt um fræga kvikmyndastjörnu.
Um borð hitta þeir Sveppagreifann sem falið hefur verið að rannsaka hvers vegna annað farþegaskip sama skipafélags hafi horfið sporlaust viku fyrr, með uppfinningamanninn Prófessor Sprtschk innanborðs.
Sveppagreifinn sýnir Sval nýjustu uppfinningu Sprtschk, sem er varnarbúnaður gegn árekstrum. Fái notandi búnaðarins á sig minnsta högg verður hann þegar umlukinn höggheldri kúlu. Bæði farþegaskipin eru búin slíkum búnaði til að verjast ísjökum,. Félagarnir uppgötva að kúlan flýtur ekki á vatni og uppgötva hitt skipið hljóti að hafa sokkið eins og stein. Áður en þeir ná að slökkva á búnaðinum siglir skip þeirra inn í Þanghafið og sekkur til botns.
Upplausnarástand verður um borð í skipinu þar sem skipsstjórnendur berjast um völdin og farþegar hamstra matvæli. Svalur og Valur uppgötva að hitt farþegaskipið er nálægt og með uppfinningu Sveppagreifans að vopni, byssu sem breytir vökva í ís, tekst þeim að bjarga öllum úr því skipi yfir í sína kúlu.
Prófessor Sprtschk og Sveppagreifinn brjóta ákaft heilann um mögulega lausn á vandanum á meðan upplausnin um borð eykst jafnt og þétt. Að lokum nær Svalur með hjálp ísbyssunnar að koma báðum skipum upp á yfirborðið og sögunni lýkur.
Járngrýti
thumb|250px|Hematít sem er aðaljárngrýtið í námum í Brasilíu Járngrýti er berg sem er svo járnauðugt að það borgar sig að vinna úr því frumefnið járn. Þær járnsteindir sem helst mynda járngrýti eru magnetít (Fe3O4), hematít (Fe2O3), límonít (HFeO2) og síderít (FeCO3). Járn var til forna unnið úr mýrarrauða sem er einkum límónít. Járn er frumefni sem getur komið fyrir á þremur oxunarstigum, sem málmur (Fe0), tvígilt járn (Fe2+) og þrígilt (Fe3+). Tvígilt járn er leysist vel upp í vatni en þrígilt ekki.
Járngrýti getur myndast við kristöllun úr bergkviku, við myndbreytingu kringum kólnandi berghleif, við veðrun bergs, og sem efnaset. Járnnáman í Kiruna í Norður-Svíþjóð er dæmi um kristöllun úr bergkviku en járngrýti þar inniheldur um um 60% Fe. Við efnaveðrun bergs leysast ýmis efni upp og berast burtu úr berginu og eftir verða t.d. bergtegundir eins og báxít (Al(OH)3) sem ál er unnið úr en úr báxíti hafa öll efni veðrast burt nema þau sem eru sérstaklega torleyst eins og þrígilt járn (hematít, límonít) og títan. Þegar járnríkt berg veðrast oxast tvígilt járn í þrígilt sem svo situr eftir þó að önnur efni bergsins skolist burt. Bergið verður þannig járnauðugra en þannig járnmyndanir eru ekki nægilega járnauðugar til að borgi sig að vinna úr þeim járn.
Mikilvægustu járnmyndanir eru svokallað lagskipt járngrýti en það er efnaset sem myndaðist við aðstæður sem ríktu á jörðinni fyrir 3,2 til 1,7 milljörðum ára. Í því efnaseti skiptast á þunn lög af járnoxíðum (hematít, magnetít) á við kísilrík setlög. Talið er að þessi lög hafi myndast með árstíðabundinni sveiflu þar sem járnið oxaðist úr bergi og barst til hafs, sennilega af völdum ljóstillífandi blágrænna þörunga sem framleiddu meira súrefni á sumrin.
Claytonia multiscapa
Claytonia multiscapa er plöntutegund sem var lýst af Rydberg. Hún vex í vesturhluta Norður-Ameríku og austur Rússlandi.
1264
thumb|right|[[Úrban IV páfi.]] Árið 1264 (MCCLXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Upplýsingahuld
Upplýsingahuld ― Meginreglan um upplýsingahuld segir að sérhverja veigamikla hönnunarákvörðun (þ.e. ákvörðun um hvernig eigi að útfæra) skuli fela í einingu. Tilgangurinn er að geta seinna skipt um skoðun og breytt útfærslunni án þess að það valdi keðjuverkandi villum í heildarkerfinu.
1092
thumb|right|Arkhangelsk-guðspjallið. Árið 1092 (MXCII í rómverskum tölum)
Borgarholt
Borgarholt er hæð á Kársnesi sem tilheyrir Kópavogi. Í holtinu eru klettamyndanirnar Borgir, sem eru friðlýst náttúruvætti síðan 1981 og Kastalar, sem að hluta til fóru undir götuna Kastalagerði.
1092
Á Íslandi
Fædd
Borgarholt
Kópavogskirkja stendur efst á holtinu og skýrir það hví sumir íbúar hafa nefnt holtið Kirkjuholt.
1092
Erlendis
Dáin
Heveningham
thumb|right|250px|Heveningham Heveningham er þorp í Suffolk, Bretlandi. Þar búa 120 manns (2005).
DAX
thumb|Verðið borð DAX er þýsk hlutabréfavísitala yfir 30 stærstu fyrirtækin í kauphöllinni í Frankfurt. Mælingar á vísitölunni hófust 1. júlí 1988 og var upphafsgildi hennar 1000.
Fyrirtæki
Það eru 30 fyrirtæki í vísitölunni, en eru þau í stafrófsröð:
Sófókles
thumb|right|140px|Sófókles Sófókles (496/497–406 f.Kr.) var einn af þremur mestu harmleikjahöfundum Forn-Grikkja ásamt Æskýlosi og Evrípidesi. Fyrstu verk hans eru yngri en verk Æskýlosar en eldri en Evrípidesar. Sófókles mun hafa verið afkastamikið skáld og er talið að hann hafi samið allt að 123 leikrit. Af þeim eru aðeins sjö varðveitt, það eru Antigóna, Ödipús konungur, Elektra, Ajax, Trakynjur, Fíloktetes og Ödipús í Kolónos. Sófókles naut mikillar virðingar samtímamanna sinna og hlaut oftar en nokkur annar verðlaun fyrir leikrit sín á Lenaju- og Díonýsosarhátíðunum. Þá mun hann hafa tekið þátt í fjölmörgum leikritakeppnum og aldrei lent neðar en í öðru sæti.
Sófókles samdi mikinn fjölda harmleikja, um eða yfir 120 leikrit. Leikritin voru send inn í keppni á Díonýsosarhátíðinni en hver höfundur sendi inn þrjá harmleiki og einn satýrleik. Sófókles vann fyrstu verðlaun um 20 sinnum, oftar en nokkurt annað harmleikjaskáld, og ekki er vitað til þess að hann hafi nokkurn tímann lent neðar en í annað sæti.
Frægustu harmleikir Sófóklesar eru Þebuleikirnir en þeir eru Antigóna, Ödipús konungur og Ödipús í Kolónos. Sófókles hafði mikil áhrif á þróun leiklistarinnar. Hann fjölgaði leikurum úr tveimur í þrjá sem rýrði hlutverk kórsins mjög. Kórmeðlimum fjölgaði hann úr tólf í fimmtán, innleiddi nýjar tegundir búninga og málaðar sviðsmyndir.
Æviágrip
Sófókles fæddist í Kolónos nærri Aþenu. Hann var af auðugu fólki en faðir hans, Sófillos, er talinn hafa verið vopnaverksmiðjueigandi. Mörg leikrita Sófóklesar gerast í fæðingarbæ hans. Fáeinum árum fyrir fæðingu hans átti orrustan við Marathon sér stað. Sófókles þótti mjög efnilegur strax á unga aldri. Hann var mikill atgervismaður að vexti og yfirbragði og talinn ljóngáfaður. Hann var íþróttamaður góður og framúrskarandi hörpuleikari. Hann hlaut bestu menntun sem völ var á enda var engin þörf á sparnaði hjá fjölskyldu hans.
Hoya bicolensis
Hoya bicolensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Sófókles
Æviágrip
Fyrsti sigur Sófóklesar á listasviðinu var árið 468 f.Kr. þegar hann hlaut fyrstu verðlaun fyrir leikrit á Díonýsosarhátíðinni. Þar sigraði hann meistarann Æskýlos en samkvæmt Plútarkosi vannst sigurinn á óvenjulegan hátt. Í stað þess að fylgja venjunni og velja dómara með hlutkesti bað stjórnandi hátíðarinnar Kímon og fleiri hæstráðendur að ákveða sigurvegarann. Sófókles naut kunningsskapar við Períkles og Kímon sem á þessum tíma voru forystumenn í stjórnmálunum. Þrátt fyrir að Plútarkos segi að um hafi verið að ræða fyrstu leiksýningu Sófóklesar er ekki víst að það sé alveg rétt því líklegt þykir að sú sýning hafi farið fram 470 f.Kr. Triptolemos er talið meðal fyrstu leikrita Sófóklesar á Díonýsosarhátíðinni.
Sófókles varð jafn mikilvægur maður í stjórnsýslu Aþenuborgar og í leikhúsinu. Hann var sextán ára gamall þegar hann var valinn til að leiða sigursöng til guðanna eftir afgerandi sigur Grikkja á Persum við Salamis. Sófókles naut trausts samborgara sinna sem völdu hann til ýmissa ábyrgðarstarfa. Kringum árið 443 f.Kr. var hann einn féhirða Aþenu og þá tók hann einnig þátt í hernaðarstjórn, meðal annars í herleiðangri Aþenumanna gegn Samos sem gert hafði uppreisn árið 441 f.Kr. Hann sat í nefnd manna árið 413 f.Kr. sem ætlað var að rétta af hag ríkisins eftir ósigur Aþeninga við Sikiley. Sófókles mun hafa umgengist marga þekktustu samtímamenn sína, til dæmis heimspekinginn Arkelaosi og sagnaritarann Heródótosi.
Sófókles var guðhræddur maður og trúrækinn. Var hann prestur ýmissa lækningaguða og árið 420 f.Kr. mun hann hafa gert hús sitt að helgidómi Asklepíosar lækningaguðs.
Sófókles lést um nírætt, kringum árið 406 f.Kr. Hann hafði upplifað sigur Grikkja í Persastríðunum og einnig blóðsúthellingar Pelópsskagastríðsins. Líkt og með marga aðra þekkta menn fornaldar varð dánarorsök Sófóklesar mönnum mikið íhugunarefni. Meðal annars eru sögur til um að hann hafi dáið eftir að hafa reynt að flytja langar setningar úr Antígónu án þess að taka sér hvíld til að anda og önnur um að hann hafi kafnað við að borða vínber á Anthesteriahátíðinni í Aþenu. Stuttu fyrir dauða hans reyndu synir hans að fá því lýst yfir að hann væri óábyrgur gjörða sinna en hann mun hafa afsannað það með því að lesa úr ófullgerðu leikriti sínu, Ödipús í Kolónos. Íófón sonur hans og barnabarn hans, Agaþon, fetuðu í fótspor hans og urðu skáld.
Leikrit Sófóklesar
Ein af fyrstu breytingum Sófóklesar á leikritagerðinni var fjölgun leikara úr tveimur í þrjá sem dró úr hlutverki kórsins og skapaði frekari tækifæri á að þróa persónurnar og átök milli þeirra. Aiskýlos var helsta leikritaskáld Grikkja á fyrstu árum Sófóklesar og fylgdi hann stefnu arftaka síns og tók upp þriðja leikarann í leikrit sín á síðustu árum ævi sinnar. Aðalheimild um þróun formsins er verk Aristótelesar Um skáldskaparlistina og segir hann meðal annrs þar að Sófókles hafi verið frumkvöðull leiktjaldamálunar. Eftir dauða Æskýlosar árið 456 f.Kr. varð Sófókles fremsta leikritaskáld Grikkja.
Sófókles sigraði í leikritakeppnum átján Díonýsosarhátíða og sex Lenaiahátíða. Auk breytinga á formi leikritsins er Sófókles þekktur fyrir fullkomnari úrvinnslu á persónum leikrita sinna heldur en fyrri skáld. Orðspor hans var slíkt að erlendir stjórnendur buðu honum að koma og dvelja við hirðir sínar en ólíkt Aiskýlosi, sem dó á Sikiley, og Evrípidesi, sem dó í Makedóníu, þekktist Sófókles aldrei slík boð.
Einungis tvö af sjö varðveittum verkum Sófóklesar er mögulegt að tímasetja með vissu en það eru Fíloktetes (409 f.Kr.) og Ödipús í Kolónos (401 f.Kr., sett á svið eftir dauða Sófóklesar af barnabarni hans). Elektra þykir sýna lík stíleinkenni og þessi tvö leikrit sem bendir til að það hafi verið ritað á svipuðum tíma. Ajax, Antígóna og Trakynjur eru almennt taldar meðal fyrri verka Sófóklesar og er sú tillaga byggð á líkindum með stílbrögðum leikritanna. Ödipús konung er hann talinn hafa samið um miðja ævina.
Varðveitt verk
Ártöl eru ekki alltaf nákvæm
Leikrit varðveitt í brotum
Brot leikritsins Satýrarnir (Ikknevtæ) uppgötvuðust í Egyptalandi árið 1907. Það er annar tveggja satýrleikja sem fundist hafa.
Brot leikritsins Afkomendurnir (Epigonoi) fundust í apríl árið 2005 þegar fornfræðingar við Oxford University gátu lesið þau með hjálp innrauðra ljósgeisla sem áður voru notaðir í ljósmyndun frá gervitunglum. Harmleikurinn segir sögu af umsátri um Þebu.
Þebuleikirnir
Þebuleikirnir samanstanda af þremur leikritum: Antígónu, Ödipús konungi og Ödipús í Kolónos. Leikritin þrjú fjalla öll um örlög Þebu um og eftir stjórnartíð Ödipúsar konungs. Þau hafa oft verið gefin út í einu bindi erlendis og á Íslandi gaf Menningarsjóður Þebuleikina út í einu bindi árið 1978 í þýðingu Jóns Gíslasonar. Sófókles sjálfur ritaði leikritin hvert í sínu lagi og með margra ára millibili. Þebuleikirnir teljast heldur ekki raunverulegir þríleikir (þrjú leikrit sett fram sem óslitin frásögn). Hver Þebuleikanna telst sjálfstætt verk og seinni tvö verkin eru ekki framhald á fyrsta verkinu. Fyrst skrifaði Sófókles Antígónu en Ödipús konungur og Ödipús í Kolónos lýsa atburðum sem eiga að gerast á undan atburðum Antígónu.
Önnur leikverk
Að undanskildum Þebuleikunum eru fjögur önnur varðveitt: Ajax, Trakynjur, Elektra og Fíloktetes.
Fjölmörg brot úr öðrum leikverkum Sófóklesar hafa fundist og eru enn að finnast. Síðast árið 2005 uppgötvuðu fornfræðingar við Oxfordháskóla brot úr harmleiknum Afkomendurnir (Epigonoi). Af öllum þessum leikritabrotum má nefna Aias Lokros, Hermíóna, Níóba, Triptolemos og Þýestes. Árið 1907 fannst um helmingur leikritsins Satýrarnir (Ikknevtæ) í Egyptalandi.
Hannibal Sehested (forsætisráðherra)
Hannibal Sehested (16. nóvember 1842 – 19. september 1924) var danskur landeigandi og forsætisráðherra í rúmlega ár, frá 1900 til 1901. Hann var síðasti forsætisráðherrann sem konungur Danmerkur skipaði í óþökk þingsins áður en þingræði komst á í landinu.
Ævi og störf
Sehsted fæddist á Fjóni, sonur stóreigna- og aðalsfólks. Hann lauk lagaprófi frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1869. Að því loknu sinnti hann búrekstri samhliða lögfræðistörfum. Árið 1886 var hann kjörinn á þing fyrir Hægriflokkinn og sat þar til ársins 1910.
Í júlímánuði 1900 flutti Friðrik krónprins ræðu þar sem hann lofsöng ríkisstjórn Sehsted, sem hann sagði skipaða þróttmiklum ættjarðarvinum. Ræðan var eins og rauð dula sem veifað var framan í leiðtoga Venstre. Fyrir vikið gusu deilurnar milli Hægriflokksins og Venstre upp á nýjan leik.
Gengið var til þingkosninga í byrjun apríl 1901, þar sem Hægriflokkurinn beið afhroð og missti helming þingflokks síns, sat eftir með einungis átta fulltrúa. Í kjölfarið óskaði konungur þess af stjórninni að hún bæðist lausnar og við tók tími þingræðis í Danmörku.
Eftir að hafa hrökklast úr forsætisráðuneytinu hafði Sehsted litlu hlutverki að gegna í dönskum stjórnmálum, þótt hann sæti enn um sinn sem þingmaður. Hann lést árið 1924.
Foxtrot (kvikmynd)
Foxtrot er kvikmynd eftir Karl Óskarsson og Jón Tryggvason um færslu hárra peningafjárhæða yfir Ísland og vandræðin sem verða í kjölfarið af því.
Hrogn
thumb|right|Laxahrogn Hrogn eru fullþroskuð egg fiska og annarra vatnadýra eins og ígulkera og rækja. Sem sjávarfang eru hrogn étin bæði hrá og soðin. Gamalt vestfirskt orð sem notað var um hrogn er kíta.
Kavíar er í grundvallaratriðum söltuð hrogn, fyrst og fremst styrju, en orðið er líka notað um hrogn hrognkelsa og mat unninn úr þorskhrognum.
Samvægi
Savireguliacija
Gormahreiðrið
Gormahreiðrið (franska: Le nid des marsupilamis) er tólfta bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1960. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin. Hún var önnur Svals og Vals-bókin sem gefin var úr íslensku, árið 1978. Aðalsaga bókarinnar er óvenjuleg að því leyti að hún fjallar að langmestu leyti um Gormdýrið en Svalur og Valur eru í aukahlutverkum.
Söguþráður
Titilsagan, Gormahreiðrið, birtist í tímaritinu Sval á árunum 1956-57 og hefst ævintýrið strax að lokinni sögunni um Sval og górilluapana. Valur væntir þess að frásögn hans af ferðinni á górilluslóðir rati í útbreitt tímarit, en verður fyrir vonbrigðum þar sem grein ungrar blaðakonu er tekin fram yfir sögu hans. Blaðakonan reynist vera Bitla, sem býður félögunum á frumsýningu kvikmyndar sinnar um Gormdýrið.
Sagan lýsir svo lifnaðarháttum Gormsins í regnskógum Palombíu, útistöðum við jagúar, makaleit og stofnun fjölskyldu. Bitla er sögumaður bókarinnar, en inn á milli er frásögnin rofin með því að sýna undirtektir gesta kvikmyndahússins.
Seinni saga bókarinnar, Bófaslagur (franska: La foire aux gangsters) birtist fyrst á tímaritsformi árið 1958. Torkennilegur Japani Soto Kiki bankar upp á hjá Sval og Val og byrjar að glíma við þá upp úr þurru. Honum gengur þó ekki illt til, heldur kynnir sig sem lífvörð auðkýfingsins Johns P. Nut, sem sé væntanlegur í ferð til Evrópu. Óttast sé að missyndismenn úr flokki glæpaforingjans Caspianos vilji ræna syni hr. Nut og eru Svalur og Valur því ráðnir til hjálpar, að undangenginni kennslu í júdó.
Fáeinum dögum síðar hringir Soto Kiki í Sval og færir honum þær fréttir að hr. Nut sé kominn til landsins, syninum hafi verið rænt eins og óttast var og að þrjótarnir starfi sem hnefaleikamenn í fjölleikahúsi. Símtalið rofnar skyndilega þegar ekið er á bifreið þess japanska og hann lendir á sjúkrahúsi.
Svalur flýtir sér í fjölleikahúsið, þar sem hann hittir Viggó viðutan, sem kemur nærri upp um hann. Eftir nokkra leit sér Svalur hvar einn þrjótanna er að sinna ungabarni. Svalur höfðar til samvisku hans og flýr með barnið í körfu. Hinir þrjótarnir elta hann án árangurs. Þeir hitta hins vegar Viggó og reyna að fá hann til að leiða sig til Svals, en lögreglan hefur hendur í hári þeirra allra og stingur þeim í fangelsið og Viggó þar á meðal.
Í ljós kemur að auðkýfingurinn John P. Nut reynist tilbúningur og að ungabarnið var í raun sonur milljónamæringsins Honeysuckle, sem hafði verið rænt skömmu áður. Júdómeistarinn Soto Kiki hafði því einnig verið glæpamaður sem hugðist notfæra sér Sval og Val til að fá drenginn í sínar hendur og hirða lausnargjaldið.
Íslensk útgáfa
Bókin Gormahreiðrið var gefin út af Iðunni árið 1978 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var önnur bókin í íslensku ritröðinni.
Glæsieðlur
Glæsieðlur (fræðiheiti: Lambeosaurus) er ættkvísl risaeðlna sem lifði fyrir um 75 milljón árum síðan.
Þórhallur Sverrisson
Þórhallur Sverrisson (f. 1970 í Reykjavík) er íslenskur leikari.
Eris
Eris getur haft eftirfarandi merkingar:
Luis García Meza Tejada
thumb|right|Luis García Meza Tejada árið 1980. Luis García Meza Tejada (8. ágúst 1929 – 29. apríl 2018) var fyrrverandi einræðisherra í Bólivíu. Hann var hermaður í Bólivíuher og varð herforingi í valdatíð Hugo Banzer (1971-1978). Hann var leiðtogi hægrisinnaðra foringja sem voru ósáttir með endurreisn lýðræðis í landinu í kjölfar falls Banzers. Þeir frömdu því blóðugt valdarán árið 1980 (stundum kallað Kókaínvaldaránið) og komu á ógnarstjórn þar sem pólitískir andstæðingar voru fangelsaðir og pyntaðir. Þeir tóku upp samstarf við nýfasistaflokka í Evrópu og réðu böðla frá öðrum ríkjum Rómönsku Ameríku. Ríkisstjórn García Meza fékkst einnig við eiturlyfjasmygl. Glæpir stjórnarinnar leiddu á endanum til þess að alþjóðasamfélagið krafðist afsagnar García Meza. Hann sagði af sér 4. ágúst 1981. Tveir aðrir herforingjar tóku þá við um stutt skeið áður en Hernán Siles Zuazo tók við sem lýðræðislega kjörinn forseti 1982.
García Meza flúði land en var dæmdur in absentia fyrir mannréttindabrot. Árið 1995 var hann framseldur frá Brasilíu og fangelsaður. Hann sat í fangelsi þar til hann lést árið 2018.
Níl
right|thumb|Samsett gervihnattarmynd af ánni Níl og Nílarósum
Níl (arabíska النيل, an-nīl) er annað tveggja stærstu fljóta heims. Nafnið kemur úr grísku Νειλος (Neílos) en Grikkir kölluðu ána einnig Αιγυπτος (Ægyptos) sem er uppruni nafns Egyptalands. Forn-Egyptar kölluðu fljótið iteru. Deilt er um hvort Níl eða Amasónfljót eigi að teljast lengsta fljót heims.
Sósíalismi
thumb|right|Rauður fáni hefur lengst af verið eitt helsta tákn sósíalista. Sósíalismi, einnig nefndur Félagshyggja, er yfirheiti fjölda hugmyndafræða og stjórnmálahreyfinga sem einkennast af af hugmyndum um samneyslu og sameiginlegri eign samfélagsins á framleiðslutækjum, jarðnæði og/eða auðlindum og að þessum eignum sé stjórnað með hag allra í samfélaginu fyrir brjósti. Hugmyndin er að slík skipan myndi útrýma mestmegnis efnahagslegu misrétti og stéttaskiptingu.
Stjórnmálahreyfingar sem kennt hafa sig við Sósíalisma
Af þeim stjórnmálahreyfingum sem hafa kennt sig við sósíalisma hafa þrjár verið útbreiddastar og áhrifamestar. Eru það kommúnismi, sósíaldemókratismi, eða lýðræðisjafnaðarstefna en oftast bara nefnd jafnaðarstefna (e. democratic socialism) og stjórnleysisstefna eða anarkismi.
Kommúnismi
Kommúnismi er sameignarstefna og sú skoðun að tafarlaust beri að binda endi á misrétti og ójöfnuð kapítalismans, jafnvel þótt það kosti byltingu. Kommúnistar undir forystu Vladimír Lenín náðu völdum í Rússaveldi eftir októberbyltinguna 7. nóvember 1917 og héldu þeim til hausts 1991. Stofnuðu þeir Ráðstjórnarríkin. Með stuðningi Ráðstjórnarríkjanna tóku kommúnistar völd í flestum ríkjum Mið- og Austur-Evrópu eftir seinni heimsstyrjöld og stofnuðu svonefnd alþýðulýðveldi en hafa nær alls staðar tapað völdum eða orðið Sósíaldemókratar. Kommúnistar sigruðu einnig undir forystu Maó Zedong í borgarastríði í Kínaveldi 1949 og hafa haldið völdum þar síðan. Kommúnistar ráða einnig Norður-Kóreu, Kúbu og Víetnam. Helstu hugsuðir sameignarstefnu eru þeir Karl Marx og Vladimir Lenín.
Á Íslandi starfaði Kommúnistaflokkur Íslands 1930 - 1938 og átti aðild að alþjóðasambandi kommúnista (þriðja alþjóðasambandinu svokallaða), Komintern. Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn, sem stofnaður var 1938 með sameiningu kommúnistaflokksins og hluta Alþýðuflokksins og starfaði til 1968 þegar Alþýðubandalagið var gert að formlegum stjórnmálaflokki.
Sósíaldemókratismi
Sósíaldemókratismi eða jafnaðastefna, er sú skoðun að lýðræði og almenn mannréttindi skulu virt auk þess sem reynt sé að tryggja afkomuöryggi fjöldans og réttlátari tekjuskiptingu. Markmið sósíaldemókrata hefur tekið ýmsum breytingum í gegnum tíðina. Í upphafi var það hið sama og kommúnista, að afnema séreign og samkeppni, en með árunum urðu markmið þeirra hóflegri: aukin samneysla og stjórnsýsla með hag allra fyrir brjósti. Vilja sósíaldemókratar þannig auka jöfnuð í samfélaginu. Sænskir jafnaðarmenn mótuðu í heimskreppunni hugmyndina um „folkhemmet“, þjóðarheimilið, þar sem föðurleg forsjá ríkisins skyldi vera í þágu alþýðu manna, en ekki yfirstéttarinnar einnar. Í Bretlandi setti William Beveridge lávarður fram svipaðar hugmyndir um víðtækar almannatryggingar (sem Otto von Bismarck hafði að vísu að nokkru leyti framkvæmt áður í Þýskalandi).
Alþýðuflokkurinn sem starfaði á Íslandi frá 1916 til 2000 kenndi sig við jafnaðarstefnu. Samfylkingin, sem stofnuð var árið 2000 með samruna Alþýðuflokks, Alþýðubandalagsins, Þjóðvaka og Kvennalista, starfar einnig í anda slíkrar jafnaðarstefnu. Samfylkingin á aðild að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna eins og Alþýðuflokkurinn hafði áður gert.
Saga sósíalismans
Fyrstu sósíalistarnir í nútímaskilningi eru venjulega taldir Saint-Simon markgreifi í Frakklandi og Robert Owen í Bretlandi. Á fyrri hluta 19. aldar gagnrýndu þeir báðir ójöfnuð og röktu hann til einkaeignarréttar á framleiðslutækjum og skiptingar fólks í eignastétt og alþýðu. Á miðri 19. öld settu Karl Marx og Friedrich Engels fram kerfisbundnar kenningar um eðlislægar mótsagnir kapítalismans sem yrðu honum að falli. Eftir það tækju öreigarnir völdin. Í upphafi 20. aldar klofnaði hreyfing sósíalista í sameignarsinna og lýðræðisjafnaðarmenn. Vladimir Lenín hélt fast við kenningar Marx og Engels og kvað öflugan kommúnistaflokk geta tekið völdin hvort sem hann hefði sigrað í kosningum eða ekki. Eduard Bernstein taldi hins vegar að kenningar Marx og Engels þyrftu endurskoðunar við. Það væri til dæmis augljóslega rangt að öreigarnir yrðu sífellt fátækari og stéttaskiptingin sífellt meiri. Sósíalistar ættu að velja þróun í stað byltingar. Í fyrri heimsstyrjöld beið sú alþjóðahyggja sem einkennt hafði sósíalista 19. aldar hnekki og lýðræðisjafnaðarmenn tóku upp hugmyndirnar um blandað hagkerfi og velferðarþjónustu og á síðari hluta 20. aldar hurfu þeir frá stuðningi við þjóðnýtingu.
Sósíalismi á Íslandi
Þorsteinn Erlingsson skáld var einn fyrsti yfirlýsti sósíalistinn á Íslandi og sýndi Jón Trausti litla spádómsgáfu þegar hann kvað sósíalisma hérlendis sennilega fara í gröfina með Þorsteini 1914. Ólafur Friðriksson hafði kynnst hugsjónum sósíalismans í Kaupmannahöfn og kynnti þær á Íslandi eftir að hann sneri heim frá Kaupmannahöfn. Hann var lengi ritstjóri Alþýðublaðsins og í forystu hinna róttækari manna Alþýðuflokksins. Hann skrifaði ritgerðina „Jafnaðarstefnuna“ í Eimreiðina 1926. Rithöfundarnir Þórbergur Þórðarson og Halldór Kiljan Laxness sneru þó sennilega fleirum til sósíalisma en nokkrir blaða- eða stjórnmálamenn í tveimur bókum sínum, Þórbergur í Bréfi til Láru (1924) og Laxness í Alþýðubókinni (1929), sem hann færði sérstaklega jafnaðarmönnum á Íslandi að gjöf.
Eftir klofning Alþýðuflokksins 1930 létu kommúnistar meira að sér kveða í fræðilegri kynningu en lýðræðisjafnaðarmenn. Og myndaðist sú venja smám saman að nota orðið „jafnaðarstefnu“ aðallega um lýðræðisjafnaðarstefnu en „félagshyggju“ um sósíalisma í víðari skilningi. Var Gylfi Þ. Gíslason ötulastur við að setja sjónarmið jafnaðarmanna á blað, til dæmis í ritinu Jafnaðarstefnunni 1949 og í endurskoðaðri útgáfu þess 1977. Brynjólfur Bjarnason skrifaði hins vegar margt um sameignarstefnu í anda þeirra Karl Marx og Leníns. Þegar talað er um jafnaðarstefnu á Íslandi í byrjun 21. aldar er nær alltaf átt við frjálslynda lýðræðisjafnaðarstefnu. Sumir íslenskir sósíalistar horfa til bandaríska heimspekingsins Johns Rawls. En í bókinni A Theory of Justice (1971) setti hann fram hugmyndir um réttláta skipan mála þar sem reynt væri að búa svo í haginn fyrir lítilmagnann sem auðið væri án þess að skerða frelsi annarra.
Frá því að Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn var lagður niður árið 1968 við stofnun Alþýðubandalagsins var ekki starfandi stjórnmálaflokkur undir sérstöku merki sósíalískrar hugmyndafræði uns Alþýðufylkingin var stofnuð árið 2013. Hún hefur verið virk í kosningum og boðið fram í öllum þeim tíðu alþingiskosningum síðan hún var stofnuð en ekki komið manni á þing. Sósíalistaflokkur Íslands var síðan stofnaður 1. maí árið 2017 en einn aðal hvatamaður að stofnun hans var Gunnar Smári Egilsson blaðamaður og fyrrum ritstjóri.
Benjamín dúfa (kvikmynd)
Benjamín dúfa er íslensk kvikmynd byggð á samnefndri bók frá 1995.
Kraftlyftingafélag Akraness
Saga
Eftir að samþykkt var að Kraftlyftingasamband Íslands (KRAFT) mundi sækja um aðild að Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands (ÍSÍ) í desember árið 2008 hófst stofnun kraftlyftingafélaga á Íslandi. Fljótlega barst til tals að stofna félag á Akranesi innan vébanda Íþróttabandalags Akraness (ÍA) en lítið gerðist í þeim málum. Fyrir íslandsmeistaramótið í réttstöðulyftu 2009, sem haldið var á Selfossi 22. nóvember það ár, hugðist Kári Rafn Karlsson skrá sig í Kraftlyftingadeild Breiðabliks til að geta keppt á því móti. Guðjón Hafliðason, þáverandi formaður Kraftlyftingadeildar Breiðabliks og varaformaður í stjórn KRAFT, reið þá á vaðið og hafði samband við vel valda aðila upp á Skaga um stofnun félags og hjólin fóru loks að snúast. Kári varð fyrstur til að keppa undir merkjum Kraftlyftingafélags Akraness, þó að félagið væri ekki formlega stofnað en stofnfundurinn sjálfur var haldinn tveimur dögum síðar (24. nóvember 2009).
Bartólómeusarkirkjan í Frankfurt
thumb|Bartólómeusarkirkjan í Frankfurt er keisarakirkja Bartólómeusarkirkjan í Frankfurt er keisarakirkjan í borginni. Í henni voru þýsku konungarnir kjörnir og margur keisarinn var krýndur í henni. Í kirkjunni eru geymdir hlutar úr höfuðkúpu postulans Bartólómeusar.
Salvatorkirkjan
thumb|Módel af gömlu Salvatorkirkjunni Fyrirrennari núverandi kirkju var reistur á tímum Karlamagnúsar. Af henni er aðeins grunnurinn eftir. Eftir skiptingu hins mikla frankaríkis 843 (Verdun-samningurinn) lét Lúðvík hinn þýski reisa nýja kirkju sem kallaðist Salvatorkirkjan (Salvator = frelsari). Kirkjunni var lýst sem glæsilegri kirkju með tveimur hringlaga turnum. Árið 855 var Lóþar II kjörinn til konungs í Lotharingen, ríkinu milli Frakklands og Þýskalands. Þetta var fyrsta konungskjörið í kirkjunni í Frankfurt og varð upphafið að aldalöngum siði. Næsta valdaætt, Liudolfinger-ættin, sat oftar en ekki í Speyer. Það var ekki fyrr en Salier-ættin komst til valda að Frankfurt varð að keisaraborg á ný. Þá var Salvatorkirkjan orðin gömul og turnarnir nærri að hruni komnir. Engu að síður predikaði munkurinn Bernhard frá Clairvaux í kirkjunni 1146 og hvatti menn til að leggja í krossferð. Konráður III konungur tók áskoruninni og lagði upp í ferð til landsins helga. Hér er um aðra krossferðina að ræða. 1238-39 var kirkjan gerð upp og vígð á ný. Að þessu sinni var helgiskrín sett í kirkjuna en hún innihélt hluta af höfuðkúpu postulans Bartólómeusar. Hann varð því verndardýrlingur kirkjunnar, sem eftir það var nefnd eftir honum.
Núverandi kirkja
Strax í framhaldi af þessu var ákveðið að reisa nýja kirkju á grunni Salvatorkirkjunnar. Múrveggir gömlu kirkjunnar fengu að standa, sem og turnarnir, en núverandi kirkja varð þó töluvert stærri. Framkvæmdir stóðu fram eftir 13. öldinni og var nýja kirkjan vígð 1269. Hún var í gotneskum stíl, sú fyrsta í þessu héraði. Konungskjörin voru áfram haldin í nýju kirkjunni. Á 14. öld fékk kirkjan nýjan kór. 1352 geysaði pestin í Frankfurt og létust um 2000 manns. Borgarbúar kenndu gyðingum um óárán þessa og hófu að brenna hverfi þeirra (gettó). En sökum þess að hverfi þeirra var strax fyrir aftan nýja kórinn, læstist eldur í kirkjuna og brann allt þakið. Á þessum tíma var ákveðið að rífa stærsta hlutann af gömlu Salvatorkirkjunni sem enn stóð og stækka núverandi kirkju. Þessum framkvæmdum lauk 1370. Engir nýir turnar voru reistir. Þeir tilheyrðu enn gömlu Salvatorkirkjunni, því vegna þrengsla í miðborginni var ekki unnt að reisa háa turna eins og gert hafði verið í öðrum borgum ríkisins. Ráðhúsið var einfaldlega fyrir. En snemma á 15. öld var ákveðið að reisa nýtt ráðhús við Römerberg og rífa það gamla. Í framhaldi af því var loks hafist handa við að reisa háan turn fyrir Bartólómeusarkirkjuna. Framkvæmdir við hann hófust 1415 og stóðu fram á næstu öld.
Siðaskiptin
1514 var framkvæmdum hins vegar hætt. Ástæðan fyrir því var mikill órói íbúa gagnvart kaþólsku kirkjunni, sem á þessum tíma ríkti með harðri hendi yfir fólkið. Aðeins þremur árum seinna hóf Lúther að mótmæla gegn kirkjunni. Í trúaróróanum sem fylgdi reyndist ekki unnt að halda verkinu áfram. 1525-1530 héldu siðaskiptin innreið sína í Frankfurt. Kirkjunni var þá skipt. Kaþólikkar fengu kórinn, þar sem þeir héldu sínar messur, en siðaskiptamenn fengu kirkjuskipið. 1530 voru siðaskiptin staðfest af borgarráðinu. Þá ruddist margmenni inn í kirkjuna og eyðilagði öll kaþólsk listaverk, helgimyndir og ölturu. Bartólómeusarkirkjan varð þá lútersk, enda kaþólskar messur bannaðar í borginni. 1546 mætti keisarinn sjálfur, Ferdinand I, til Frankfurt með mikinn her. En ekki kom til bardaga. Borgarbúar sættust við keisara og gáfu honum Bartólómeusarkirkjuna. Kaþólska kirkjan hélt því innreið í borgina á nýjan leik. 1548 var hún endurvígð að kaþólskum sið. Kirkjan er enn kaþólsk í dag.