cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grænland
Stjórnmál
Danmörk fer með landvarnir og strandgæslu á Grænlandi. Síríussveitin var stofnuð af grænlenskum sjálfboðaliðum árið 1941 til að tryggja yfirráð yfir Austur-Grænlandi og verjast tilraunum Þjóðverja til að koma þar upp veðurstöðvum í tengslum við kafbátahernað í Norðurhöfum. Sameinuð herstjórn norðurslóða var stofnuð innan danska hersins árið 2012 til að stýra landvörnum, eftirliti, björgunaraðgerðum og strandgæslu á Grænlandi og í Færeyjum. Thule-herstöðin er í Thule-vík norðarlega á Vestur-Grænlandi og heyrir nú formlega undir Geimher Bandaríkjanna. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni heimastjórnarinnar og ríkisstjórnar Danmerkur. Aðeins tvö ríki reka ræðismannsskrifstofur í Nuuk, Ísland (frá 2013) og Bandaríkin (frá 2020).
Stjórnsýslueiningar
Með nýjum sveitarstjórnarlögum á Grænlandi 2009 (í kjölfar sveitarstjórnaumbótanna miklu í Danmörku 2007) var sveitarfélögum á Grænlandi fækkað úr 18 í 4. Einu þeirra, Qaasuitsup, var svo skipt í tvennt árið 2018. Norðausturhluti landsins er Þjóðgarður á Norðaustur-Grænlandi og heyrir ekki undir neitt sveitarfélag. Annað svæði utan sveitarfélaga er lítið land undir Thule-herstöðinni á Norðvestur-Grænlandi sem er umkringt sveitarfélaginu Avannaata.
Efnahagslíf
thumb|right|Löndun á fiski í Ilulissat. Grænland reiðir sig að meira og minna leyti á fiskveiðar sem eru yfir 90% af útflutningi landsins. Rækju- og fiskvinnsla eru langsamlega tekjuhæstu atvinnugreinarnar.
Á Grænlandi er mikið af verðmætum jarðefnum. Vinnsla í rúbínnámum hófst árið 2007. Vinnsla á öðrum jarðefnum hefur smám saman orðið arðbærari eftir því sem verð hækka. Meðal jarðefna sem finnast á Grænlandi í vinnanlegu magni eru járn, úran, ál, nikkel, platína, tungsten og kopar. Grænlenska ríkið á olíufyrirtæki, Nunoil, sem vinnur að þróun olíuiðnaðar í landinu. Ríkisfyrirtækið Nunamineral var líka stofnað í kringum vinnslu á gulli 2007 og er skráð í kauphöllina í Kaupmannahöfn.
Rafmagn hefur venjulega verið framleitt með díselknúnum rafstöðvum, jafnvel þótt nóg sé til af vatnsafli. Fyrsta og stærsta vatnsaflsvirkjun Grænlands er Buksefjord-virkjun sem var sett í gang árið 1993. Hugmyndir um að reisa stórt álver sem knúið væri rafmagni frá vatnsaflsvirkjunum hafa verið í þróun. Áætlað er að mest af vinnuaflinu sem þarf til að reisa álverið og virkjunina yrði innflutt.
Evrópusambandið hefur hvatt Grænland til að takmarka námavinnslu kínverskra fyrirtækja í landinu, en stjórn Grænlands tilkynnti árið 2013 að hún hygðist ekki setja neinar slíkar takmarkanir.
Opinberi geirinn, þar á meðal opinber fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, leikur stórt hlutverk í hagkerfi Grænlands. Um helmingur opinberra tekna eru styrkir frá Danmörku. Verg landsframleiðsla á mann er svipuð því sem gerist í Evrópu.
Grænland gekk í gegnum litla efnahagskreppu snemma á 10. áratug 20. aldar, en síðan þá hefur hagkerfið vaxið. Heimastjórnin á Grænlandi hefur rekið stranga skattastefnu sem hefur skapað umframtekjur hjá hinu opinbera og tryggt lága verðbólgu. Frá 1990 hefur verið viðskiptahalli á viðskiptum við útlönd, eftir að síðustu blý- og sinknámum landsins var lokað. Árið 2017 fundust nýjar rúbínnámur sem gætu orðið undirstaða fyrir frekari útflutning. Árið 2017 var fyrirtækið AEX Gold stofnað af íslenskum, grænlenskum og dönskum fjárfestum til að stunda gullleit á Grænlandi.
Íbúar
Íbúar Grænlands voru tæp 56.000 árið 2019 og langflestir Inúítar, upprunnir þaðan sem í dag er Kanada. Síðustu hópflutningarnir áttu sér stað um miðja 19. öld. Í höfuðstaðnum Nuuk á Vestur-Grænlandi býr margt fólk af evrópskum ættum.
Grænland er mjög strjálbýlt, en þar býr einn maður að meðaltali á hverja 0,14 ferkílómetra af íslausu landi. 91% íbúanna búa á Vestur-Grænlandi, 1,6% á Norður-Grænlandi og 6,3% á Austur-Grænlandi. Um 20% íbúanna eru fæddir utan Grænlands. 98% íbúanna eru Lútherstrúar og tilheyra dönsku þjóðkirkjunni.
Á Grænlandi bera margir þýsk ættarnöfn svo sem Fleischer, Kleist og Kreutzmann. Þau eru komin frá þýskum trúboðum sem störfuðu þar lengi og ýmist giftust innfæddum konum eða ættleiddu innfædd börn.
Menning
thumb|right|Grænlenskur veiðimaður á hefðbundnum kajak úr skinni árið 2006. thumb|right|Grænlensk skólabörn í þjóðbúningum í Upernarvik árið 2007. Menning Grænlendinga er blönduð menning frá Inúítum undir sterkum dönskum menningaráhrifum. Hefðbundin menning Inúíta er í grunninn hreinræktuð veiðimenning. Árið 2005 ritaði grænlenski menningarmálaráðherrann Henriette Rasmussen að Grænlendingar væru ekki einu sinni veiðimenn og safnarar, heldur aðeins veiðimenn. Þrátt fyrir miklar takmarkanir á veiðinni síðustu áratugi vegna þrýstings frá náttúruverndarsamtökum og fækkunar í veiðistofnum, meðal annars vegna loftslagsbreytinga, er veiðin enn mjög mikilvægur hluti af menningu landsins. Eitt af mörgum einkennum veiðimenningar á Grænlandi eru veiðar með skutlum á litlum kajökum úr skinnum sem strengd eru á trégrind. Færni grænlenskra veiðimanna á þessum bátum hefur vakið athygli Evrópumanna frá fyrstu tíð og kajakróður barst þaðan til Evrópu sem íþrótt. Fyrsta sýningin á grænlenskum kajakróðri var haldin í Kaupmannahöfn árið 1605 af veiðimönnum sem dönsk hvalveiðiskip höfðu tekið höndum á Grænlandi. Anorak er hefðbundin grænlensk skinnflík sem varð vinsæl um allan heim á 20. öld í tengslum við útbreiðslu vetraríþrótta. Íslenska lopapeysan varð óbeint fyrir áhrifum frá grænlenskum þjóðbúningi kvenna með skrautlega perlukraga sem ná yfir axlirnar og voru innblástur að nýjum prjónamynstrum á fyrri hluta 20. aldar.
Grænlendingar eiga sér langa sögu munnlegra hefða og sagnamennsku, auk myndlistar og handverks úr tré og beini, meðal annars túpilaka, lítil skrímsli skorin út úr beini sem sjamaninn gat sent óvinum til höfuðs. Þekktustu myndlistarmenn Grænlands frá 19. öld voru sagnamennirnir Aron frá Kangeq og Jens Kreutzmann sem gerðu myndir af sögulegum viðburðum og goðsögum Grænlendinga. Trommudans með skinntrommum er mikilvægur hluti af tónlistarhefð Grænlendinga, en önnur hljóðfæri eru líka notuð. Trommudansinn var aðferð til að leysa úr ágreiningsmálum og gat verið keppni milli tveggja dansara eða til að fara með gamanmál. Stundum voru stór snjóhús (Qaggi) reist sérstaklega fyrir trommudansinn. Þegar trúboð hófst á Grænlandi á 18. öld voru trommudansar bannaðir og íbúum kynntur fjölradda sálmasöngur. Á 20. öld hafa hljómsveitir á Grænlandi búið til sérstakar útgáfur af meðal annars polka, kántrítónlist og pönktónlist. Ein af fyrstu rokkhljómveitum Grænlands var Sumé sem var stofnuð árið 1972 af Malik Høegh sem líka stofnaði tónlistarútgáfuna ULO í Sisimut. Aðrar þekktar hljómsveitir frá Grænlandi eru meðal annars Chilly Friday, Nuuk Posse, Nanook og Small Time Giants. Grænlenska ríkisútvarpið heitir Kalaallit Nunaata Radioa og er staðsett í Nuuk. Grænlenska tímaritið Atuagagdliutit hóf útgáfu árið 1861. Landsbókasafn Grænlands var stofnað 1956 og Þjóðminjasafn Grænlands var stofnað 1965. Bæði söfnin eru staðsett í Nuuk en urðu ekki opinber þjóðarsöfn fyrr en eftir að heimastjórn komst á 1979. Milli 1982 og 2001 áttu Þjóðminjasafn Grænlands og Þjóðminjasafn Danmerkur í samstarfi um skil á safngripum frá Danmörku til Grænlands.
Dauðís
Dauðís er í jarðfræðihugtak sem haft er um jökulís, sem er hættur að skríða og fær ekki viðbót frá ákomusvæði. Hann er venjulega þakinn jökulruðningi. Dauðís er einnig skilgreindur sem ísjaki eða íshröngl, sem hefur borist frá jökulbrún með jökulá eða jökulhlaupi og strandað á jökuláraurum eða hefur slitnað frá og setið eftir, þegar jökull hopar.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1929
Lýsing
Lýsingu á úrslitaleik KR og Vals má lesa hér, í Morgunblaðinu 2. júlí 1929 (3. blaðsíðu).
Elektra
Elektra (forngríska: Ηλέκτρα) var í grískri goðafræði dóttir Agamemnons konungs í Mýkenu og Klýtæmnestru.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1929
Heimild
http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
Elektra
Elektra var fjarri Mýkenu er Agamemnon faðir hennar sneri aftur frá Trójustríðinu og var myrtur af Klýtæmnestru konu sinni og friðli hennar Ægisþosi. Elektra hjálpaði Órestesi bróður sínum að ná fram hefndum.
1535
Árið 1535 (MDXXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Lee Radziwill
Caroline Lee Bouvier Canfield Radziwiłł Ross (fædd 3. mars 1933 í Southampton, New York; d. 15. februar 2019) var bandarísk yfirstéttarkona sem starfaði sem stjórnandi í almennatengslafyrirtæki. Hún reyndi fyrir sér sem leikkona en fékk afar slæma dóma og hætti eftir nokkrar tilraunir. Hún var yngri systir forsetafrúarinnar Jacqueline Kennedy Onassis.
Agða (nafn)
Agða er íslenskt kvenmannsnafn.
Lee Radziwill
Lee Radziwill var þrígift. Fyrsti eiginmaður hennar var Michael Temple Canfield, sem var sagður óskilgetinn sonur Georgs prins, hertogans af Kent. Þau giftu sig í April 1953 og skildu árið 1959. Sama ár 19. mars giftist hún pólskum prinsi, Stanisław Albrecht Radziwiłł. Þau eignuðust soninn Anthony Radziwill og dóttirina Anna Christina Radziwill. Þau skildu árið 1974.
Árið 1978 var Lee trúlofuð hóteleigandanum Newton Cope, en fimm mínútum áður en brúðkaupið átti að fara fram, var það blásið af.
Þann 23. september 1988 giftist hún bandaríska kvikmyndaleikstjóranum Herbert Ross. Þau skildu árið 2001, rétt áður en hann lést.
Fangar
Fangar er íslensk sjónvarpsþáttaröð í 6 þáttum í leikstjórn Ragnars Bragasonar. Þáttaröðin byggir á hugmynd Unnar Aspar Stefánsdóttur og Nínu Dögg Filippusdóttur en handritið var skrifað af Margréti Örnólfsdóttur og Ragnari Bragasyni. Fyrsti þáttur var frumsýndur þann 1. janúar 2017 á RÚV.
Flórídasund
thumb|right|Gervihnattamynd sem sýnir Flórídasund. Flórídasund er sund milli eyjarinnar Kúbu og eyjanna Florida Keys sunnan við Flórídaskaga í Norður-Ameríku. Sundið tengir Mexíkóflóa við Atlantshaf. Það er 150 km breitt þar sem það er grennst milli Key West og strönd Kúbu og hefur mælst allt að 1830 metra djúpt. Flórídastraumurinn, fyrsti hluti Golfstraumsins, rennur um sundið.
Efnahagslögsögur Bandaríkjanna og Kúbu koma saman í sundinu miðju, samkvæmt samningi frá 1977. Reynt hefur verið að bora eftir olíu í sundinu.
Guangdong
thumb|Kort sem sýnir legu Guangdong héraðs í sunnanverðu Kína.|alt=Landakort sem sýnir legu héraðsins Guangdong í sunnanverðu Kína.
thumb|right|Þéttbýli við [[Perlufljót. Þar búa meira en 126 milljónir manna.]]
Guangdong (kínverska:; 广东; rómönskun: Guǎngdōng) er fjölmennasta héraðið í Kína. Í manntali Kína sem framkvæmt var 2020 bjuggu yfir 126 milljónir manna í þessu fjölmennasta héraði Kína. Héraðið er þekkt fyrir mikla iðnframleiðslu, sérstaklega við mynni Perlufljót sem er eitt þéttbýlasta svæði jarðar. Iðnaðurinn laðar að mikinn fjölda verkamanna frá öðrum héruðum og talið er að íbúafjöldinn sé að jafnaði 30 milljónum hærri af þeim sökum. Höfuðborg héraðsins er Guangzhou. Önnur stór borg er Foshan.
Héraðið inniheldur þrjú sérstök efnahagssvæði: Shenzhen, Shantou og Zhuhai.
Hagkerfi Guangdong er gríðaröflugt og hefur verið í miklum vexti í meira en þrjá áratugi verið það langefnaðasta í Kína. Árið 2021 var það 13 stærsta hagkerfi heims. Árið 2021 var þjóðarframleiðsla Guangdong héraðs um $1,92 billjónir bandaríkjadala og óx um 8% á ári. Þetta gerir Guangdong að efnaðsta héraði Kína 33ja árið í röð. Til samanburðar, sé byggt á tölfræði ársins 2020, var þjóðarframleiðsla Guangdong hærri er Ítalíu ($1.89 billjónir bandaríkjadala), Kanada ($1.64 billjónir bandaríkjadala), og Suður Kóreu ($1.64 billjónir bandaríkjadala).
Sigurjón Sighvatsson
Sigurjón Sighvatsson (f. 15. júní 1952 í Reykjavík) er íslenskur kvikmyndaframleiðandi og athafnamaður. Hann hefur framleitt yfir 30 kvikmyndir og sjónvarpsefni.
Sigurjón útskrifaðist með B.A.-gráðu í ensku og bókmenntafræði frá Háskóla Íslands. Hann fékk Fulbright-styrk til þess að fara í framhaldsnám við Háskólann í Suður Kaliforníu þaðan sem hann lauk mastersgráðu í listum.
Parakeelya eremaea
Parakeelya eremaea er plöntutegund sem var lýst af Mark Alan Hershkovitz.
Jóný
Jóný er íslenskt kvenmannsnafn.
Svavar Lárusson - Sjana síldarkokkur
Monti tríóið
left|thumb|Monti-tríóið sem lék með Svavari á plötunni.
'''
Jonathan Dancy
Jonathan Peter Dancy (fæddur 8. maí 1946) er breskur heimspekingur sem fæst einkum við þekkingarfræði og siðfræði. Hann er prófessor í heimspeki við University of Reading og University of Texas í Austin.
Dancy hefur mikið fengist við þekkingarfræði skynjunar en hefur á síðari árum einnig fengist við siðfræði og athafnafræði. Hann heldur því fram að ástæður til athafna séu háðar samhengi.
Einkennissteingervingur
right|thumb|500px|Dæmi um einkennissteingervinga Einkennissteingervingur er steingervingur sem er notaður til að greina ákveðið jarðsögutímabil eða gróðurtímabil. Ammonítar eru oft notaðir sem einkennissteingervingar.
מאובן
Har
Har er íslenskt millinafn.
Paget Brewster
Paget Brewster (fædd Paget Valerie Brewster, 10. mars 1969) er bandarísk leikkona og söngkona. Er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Huff og Friends.
Einkalíf
Brewster er fædd og uppalin í Massachusetts og stundaði nám við Parsons School of Design í New York í eitt ár. Brewster hefur unnið sem ljósmyndari fyrir módelsíðuna SuicideGirls.com.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Brewster var árið 1997 í Friends sem kærasta Joyes, Kathy og seinna meir kærasta Chandlers. Kom hún síðan fram í þáttum á borð við The Expert, Love & Money, The Trouble with Normal og Raising Dad. Árið 2002 var Brewster boðið hlutverk í Andy Richter Controls the Universe þar sem hún lék Jessicu Green, sem hún lék til ársins 2004. Árið 2004 var henni boðið hlutverk í Huff þar sem hún lék Beth Huffstodt, sem hún lék til ársins 2006.
Brewster lék eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Emily Prentiss, frá 2006-2012. Í júní 2010 var tilkynnt að hlutverk hennar í Criminal Minds yrði minnkað í seríu 6. Í mars 2010 yfirgaf Brewster seríuna. Tilkynnt var 28. maí 2011 að Brewster myndi snúa aftur sem Emily Prentiss í Criminal Minds sem ein af aðalleikurunum. Þann 15. febrúar 2012, var tilkynnt að Brewster myndi yfirgefa Criminal Minds í lok sjöundu þáttaraðarinnar í þeim tilgangi að eltast við feril í gaman sjónvarpi.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Brewster var árið 1998 í Let´s Talk About Sex. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við The Specials, Hollywood Palms, Eulogy, My Big Fat Independent Movie og The Big Bad Swim.
Toshiba
Toshiba Corporation (株式会社東芝) (tyo: 6502) er japanskt fyrirtæki sem framleiðir hálfleiðara, heimilistæki og stafræn tæki.
Valdimar atterdag
Valdimar atterdag eða Valdimar 4. (um 1320 – 24. október 1375) var konungur Danmerkur frá 1340 til dauðadags 1375. Hann var yngsti sonur Kristófers 2., sem dó 1332. Danmörk hafði verið án konungs í átta ár þegar Valdimar, sem hafði alist upp í Suður-Þýskalandi við hirð keisarans, var valinn til að vera konungur eftir að Geirharður greifi, sem haldið hafði Danmörku sem tryggingu vegna skulda, var myrtur árið 1340 af Niels Ebbesen 1340.
Ákveðið var að ríki Valdimars skyldi ná yfir nyrsta hluta Jótlands og suðurmörk þess vera um Limafjörð. Afganginn af Jótlandi fékk hann með því að greiða 35 þúsund mörk silfurs og samþykkt var að greifarnir gæfu síðar upp Kalø, Horsens, Kolding og Ribe. Stórar landareignir fékk hann síðan þegar hann giftist Heiðvigu dóttur Eiríks 2. hertoga af Slésvík.
Árið 1346 seldi Valdimar Eistland, sem hafði verið danskt frá 1219, til Þýsku riddaranna fyrir tíu þúsund mörk. Með lánum, harðri skattheimtu og pólitík náði hann að leysa út Sjáland. 1357 tókst Valdimar að vinna úrslitasigur á þýsku greifunum við Broberg á Fjóni og 1360 lagði hann Skán undir sig. Skánarmarkaðurinn með síld gaf honum miklar tekjur. Hann réði aðeins fjórðungi af Jótlandi þegar hann settist á konungsstól en tuttugu árum seinna hafði hann náð því öllu og eyjunum og Skáni að auki á sitt vald. Svarti dauði gekk um Danmörku á þessu tímabili en manndauðinn í Danmörku mun þó ekki hafa verið alveg jafnmikill og í Noregi.
Árið 1361 lagði Valdimar Gotland undir sig eftir blóðugar orrustur, en lenti þá gegn Hansasambandinu og fékk sendar 77 stríðsyfirlýsingar frá Hansaborgunum. Hansasambandið reyndist Valdimar ofjarl og hann beið nokkra ósigra og missti í þeim eina eftirlifandi son sinn, Kristófer. 1368 neyddist hann síðan til að flýja frá Danmörku og eyða ári í útlegð við hirð keisarans en notaði raunar tækifærið og fór í pílagrímsferð til Jerúsalem. 24. maí 1370 þurftu Danir að undirrita friðarsamkomulag í Stralsund og meðal annars láta Hansasambandinu eftir Skánarmarkaðinn í fimmtán ár og réttinn til að velja eftirmann Valdimars.
Árið 1371 sneri svo Valdimar aftur til Danmerkur. Hann dó haustið 1375, þegar hann var í þann veginn að koma á dönskum yfirráðum í Slésvík að nýju, og hlaut hinstu hvílu í klausturkirkjunni í Sórey.
Kona Valdimars (g. 1340) var Heiðveig, dóttir Eiríks hertoga af Slésvík og systir Valdimars 3., sem var Danakonungur 1326-1330 og síðar hertogi af Slésvík. Þau áttu sex börn, þrjú dóu í bernsku, sonurinn Kristófer féll í bardaga við Hansakaupmenn tæplega tvítugur, Ingibjörg giftist Hinrik af Mecklenburg og var amma Eiríks af Pommern en dó 23 ára, og yngst var Margrét, sem var eina barnið sem lifði föður sinn. Hún var gift Hákoni 6. Noregskonungi og átti einn son, Ólaf, sem hún fékk föður sinn til að útnefna ríkiserfingja þótt hann hefði áður verið búinn að útnefna Albrecht son Ingibjargar. Ólafur var einnig ríkisarfi Noregs og Svíþjóðar. Hann varð Danakonungur fimm ára að aldri, þegar afi hans dó, en móðir hans stýrði ríkinu.
Eftirmæli
Uppruni viðurnefnis Valdimars er umdeildur. Merkingin kann að vera bókstafleg, „aftur dagur“ og vísa til þess að þegar hann hóf að stækka ríkið og hefja Danmörku aftur til vegs og virðingar hafi mönnum þótt sem dagaði á ný, en einnig hefur það verið skýrt sem afbökun úr lágþýsku, „Ter Tage“, og merkir þá „þvílíkir dagar“. Í Danmörku fékk hann líka viðurnefnið „hinn illi“ vegna skattheimtunnar, en hans er fyrst og fremst minnst sem konungsins sem sameinaði Danmörku í eitt ríki. Því afreki hans var mjög haldið á lofti á 19. öld, þegar Danir tókust á við Þjóðverja um yfirráð í Slésvík og Holtsetalandi.
Bergþór Pálsson
thumbnail|Bergþór Pálsson með karlakórinn Hreim í bakgrunni Bergþór Pálsson (fæddur 22. október 1957) er íslenskur baritónsöngvari og skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar.
Hann fæddist í Reykjavík og foreldrar hans eru Hulda Baldursdóttir (1923-2013) ritari og Páll Bergþórsson (f. 1923) fyrrverandi veðurstofustjóri. Eiginmaður Bergþórs er Albert Eiríksson. Bergþór á einn son.
Bergþór lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1978 og BA gráðu í tónlist frá Indiana háskóla í Bandaríkjunum árið 1985, MA gráðu í tónlist frá sama skóla árið 1987 og útskrifaðist sem leikari frá Drama Studio í London árið 1997.
Hann var óperusöngvari við Óperuna í Kaiserslautern í Þýskalandi frá 1988-1991 og hefur sungið í fjölda verka sem Íslenska óperan hefur sett upp. Bergþór var ráðinn skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar árið 2020.
Bergþór var lengi orðaður við forsetaframboð í forsetakosningunum 2016 en í kjölfarið af því að Ólafur Ragnar Grímsson, sitjandi forseti, tilkynnti að hann myndi sækjast eftir endurkjöri ákvað Bergþór að bjóða sig ekki fram.
Úlfurinn bundinn
Úlfurinn bundinn (danska: Ulven er løs) er fyrsta bókin í bókaflokknum um Goðheima. Hún kom út árið 1979. Teiknari hennar var listamaðurinn Peter Madsen, en auk hans komu þeir Hans Rancke-Madsen og Henning Kure að gerð handritsins, sem byggir að nokkru á frásögn Gylfaginningar af því þegar Fenrisúlfur var handsamaður. Bókin hefur verið þýdd á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku.
Söguþráður
Sagan hefst þegar Þór og Loki beiðast gistingar á bóndabæ í Miðgarði. Loki blekkir piltinn Þjálfa til að óhlýðnast fyrirmælum Þórs með því að brjóta bein úr geithafrinum Tanngrisni. Í refsingarskyni verður úr að Þjálfi og systir hans Röskva ganga í þjónustu Þórs. Þau halda til Ásgarðs þar sem Loki og Þór kynna til sögunnar helstu fyrirbæri og persónur. Þar fregna þau að Fenrisúlfur hafi slitið sig lausan og er mikill viðbúnaður meðal ása.
Frigg segir mannabörnunum frá því þegar Fenrisúlfur var upphaflega bundinn með töfrafjötri sem Loki hafði vélað út úr dvergum, en þeim aðförum lyktaði með því að Týr missti aðra hönd sína. Á sama tíma heldur Loki til fundar við dvergana og þarf að greiða þeim dýrum dómum fyrir viðgerð á fjötrinum. Tilraunir ásanna til að fanga úlfinn skila engum árangri og leiða einungis til eyðileggingar. Smástúlkan Röskva reynist sú eina sem óttast ekki Fenrisúlf, heldur lítur á hann sem ofvaxinn hvolp. Hún vingast við óargadýrið og fær það til að fallast á að hún smeygi fjötrinum um háls þess. Hið sérstaka samband Röskvu og Fenrisúlfs kemur síðar við sögu í bókaflokknum.
Kjörnir alþingismenn 2009
Þetta er listi yfir kjörna Alþingismenn eftir Alþingiskosningarnar 2009.
Parakeelya gracilis
Parakeelya gracilis er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz.
Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson
Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson (f. 15. júní 1971) er íslenskur viðskiptafræðingur og bankamaður. Þorvaldur er þekktastur fyrir að hafa verið forstjóri fjárfestingarbankans Saga Capital frá stofnun bankans 2006 til 2011.
Ævi
Að námi loknu, árið 1995 starfaði Þorvaldur hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna í Englandi í eitt ár. Að því loknu vann hann hjá Kaupþingi Norðurlands, en flutti sig þaðan til Kaupþings hf. í Reykjavík. Umskiptin tengdust kaupum Sparisjóðs Norðlendinga á meirihluta hlutafjár í Kaupþingi Norðurlands.
Hjá Kaupþingi í Reykjavík setti Þorvaldur á stofn deild eigin viðskipta bankans sem þá hóf að sinna viðskiptum með verðbréf fyrir eigin reikning bankans (e: Propreitary trading). Hann gegndi stöðu forstöðumanns Markaðsviðskipta/miðlunar og síðar framkvæmdastjóra Eigin viðskipta til ársins 2006, en hið sama ár stofnaði Þorvaldur fjárfestingarbankann Saga Capital ásamt samstarfsmönnum frá Kaupþingi og hópi fjárfesta. Þorvaldur sagði upp stöðu sinni sem forstjóri Saga Fjárfestingarbanka í apríl 2011, í kjölfar fjölmiðlaumræðu um persónuleg fjármál hans og aðkomu að viðskiptum sem voru til rannsóknar hjá Sérstökum saksóknara.
Þorvaldur er best þekktur innan íslensks viðskiptalífs fyrir að hafa þróað s.k. eigin viðskipti bankastofnana á Íslandi (proprietary trading) og að hafa komið bankanum Saga Fjárfestingarbanka í gegnum fjármálakrísuna frá 2008. Þorvaldur hefur réttarstöðu grunaðs manns í rannsóknum Sérstaks saksóknara á viðskiptum Kaupþings og Glitnis í tengslum við viðskipti með skuldabréf fjárfestingarfélagsins Stím.
Í janúar 2012 var Þorvaldur ráðinn framkvæmdastjóri Atvinnuþróunarfélags Eyjafjarðar (AFE). Ráðningin var umdeild, en stjórnarformaður Atvinnuþróunarfélagsins, Geir Kristinn Aðalsteinsson, bar við að Þorvaldur hefði verið hæfastur 37 umsækjenda um stöðuna, og að hann væri saklaus uns dæmdur sekur. Í viðtali við RÚV 3. janúar 2012 sagði Geir Kristinn að það væri ótækt að menn væru dæmdir í "skóggang" þó þeir væru til rannsóknar hjá Sérstökum saksóknara:
Heimdal
Heimdal er íslenskt millinafn.
Lindýr
Lindýr (fræðiheiti Mollusca) eru stór og fjölbreytt fylking dýra sem inniheldur marga og innbyrðis ólíka flokka og ættbálka dýra og má þar nefna samlokur, snigla, smokkfiska og kolkrabba. Lindýr eru með mjúkan líkama og sumir flokkar þeirra með kalkskel. thumbnail|left|Skýringarmynd af skráptungu snigils Algeng líffæri hjá lindýrum eru fótur, skráptunga (radula) og tálkn.
Gilsbakki (Hvítársíðu)
thumb|350px|Úsýni í austur frá Gilsbakka í Hvítársíðu
Gilsbakki er bújörð og kirkjustaður í Hvítársíðu í Borgarbyggð.
Staðhættir
Jörðin, sem er allstór, eða 70 ferkílómetrar að flatarmáli , er austarlega í sveitinni og liggur að Hvítá í Borgarfirði í suðri og í norðri að Kjarará í Þverárhlíð, sem veiðimenn kalla Kjarrá. Næsti bær í vestri er Bjarnastaðir og síðan kemur Kirkjuból (bær Guðmundar Böðvarssonar skálds), en í austri Kolsstaðir, þá Hallkelsstaðir, Þorvaldsstaðir, Fljótstunga og Kalmanstunga og síðan taka afréttir og óbyggðir við. Stutt er til Arnarvatnsheiðar. Heiðalönd Tvídægru og Lambatungur teygja sig suður að norðurmörkum Gilsbakkalands. Andsspænis Gilsbakka sunnan Hvítár eru Stóri–Ás og Hraunsás og þar fyrir framan (það er austan) er Húsafell.
Sporður Hallmundarhrauns þekur breiða sléttuna milli róta brekkunnar sem bærinn stendur á og Hvítár. Austari hluti Hallmundarhrauns í löndum Gilsbakka og Fljótstungu kallast Gráhraun og vesturendinn Skógarhraun. Hraunfossar renna undan hrauninu í landi Gilsbakka út í Hvítá og Barnafoss er í Hvítá á jarðamörkum Gilsbakka og Hraunsáss stuttu ofan við Hraunfossana. Rétt neðan við Barnafoss er göngubrú yfir ána, upphaflega byggð 1891, að frumkvæði prófastsins í Reykholti og bænda í nágrannasveitum, en endurbyggð um 1954 og viðhaldið síðan. Er þetta fyrsta brúin sem byggð var yfir Hvítá í Borgarfirði og var notuð af bændum í Hálsasveit og Reykholtsdal til þess að reka fé til sumarbeitar á Arnarvatnsheiði og sleppa þannig við erfið og hættuleg vöð yfir Kaldá, Geitá, Hvítá og Norðlingafljót.
Bærinn stendur hátt í aflíðandi brekku norðan þjóðvegarins um Hvítársíðu, í um 160 metra hæð yfir sjávarmáli. Þar er kirkja sem var vígð 1908 og endurbyggð 1953. Hún var reist í stað eldri kirkju sem var frá 1882–3 en fauk í desember 1907. Kirkjan var upphaflega byggð úr timbri en það hefur verið steypt utan um hana og turni bætt við. Umhverfis kirkjuna er kirkjugarður. Það eru þrjú íbúðarhús á staðnum, reist af mismunandi kynslóðum, það elsta merkt byggingarárinu 1917.
Skammt vestan við bæinn er Bæjargilið, sem hefur gefið jörðinni nafn. Stutt vestan þess er annað gil, Ytragil. Austan við heimreiðina er styttra gil, Hellisgil. Hrauná kemur af heiðinni fyrir norðaustan bæinn og fellur niður Bæjargilið niður á sléttuna, sveigir vestur fyrir Skógarhraun og fellur í Hvítá. Djáknalækur fellur niður Ytragil og sameinast Hrauná á sléttunni. Litla–Fljót kemur úr vötnum á heiðinni austan við Þorvaldsstaði og rennur til vesturs um Þorvaldsdal, síðan undir hlíðinni í Hvítársíðunni og út í Hvítá í Gilsbakkalandi skammt neðan við Hraunfossa.
Mikið og fallegt útsýni er frá bænum suður yfir Hvítá til Hálsasveitar og Oksins og í austur til Strúts, Eiríksjökuls, Hafrafells, Langjökuls og fleiri fjalla. Bæði Englendingurinn W.G. Collingwood, sem heimsótti Gilsbakka á ferð sinni um Ísland 1897 og Ásgrímur Jónsson, sem gisti mörg sumur á Húsafelli um miðja tuttugustu öld, fundu sér falleg myndefni til að mála á þessum slóðum.
Sagres
thumb|right|Sagres. Sagres er sókn í sveitarfélaginu Vila do Bispo í Algarve í Portúgal. Íbúafjöldi var tæplega 2000 manns árið 2011. Sagreshöfði er suðvesturoddi Evrópu.
Gilsbakki (Hvítársíðu)
Söguágrip
Í þann tíma er Þorsteinn Egilsson Skallagrímssonar bjó á Borg á Mýrum bjó á Gilsbakka Illugi svarti Hallkelsson og kona hans Ingibjörg Ásbjarnardóttir. Þau áttu mörg börn en frægast þeirra er sonurinn Gunnlaugur, sem varð „snemmendis bráðger, manna best á sig kominn, hávaðamaður mikill í öllu skaplyndi og framgjarn  snemmendis og við allt óvæginn og harður og skáld mikið og heldur níðskár og kallaður Gunnlaugur ormstunga“ . Saga hans segir frá ástum hans og Helgu hinnar fögru dóttur Þorsteins Egilssonar og hvernig Skáld-Hrafn Önundarson plataði Helgu til að giftast sér meðan Gunnlaugur var í Noregi, sem leiddi til hólmgöngu Gunnlaugs og Hrafns í Noregi er lauk með dauða beggja.
Kirkjan á Gilsbakka var fyrst nefnd í Kirknatali Páls Jónssonar Skálholtsbiskups og var í kaþólskum sið helguð Maríu guðsmóður, Mikkjáli erkiengli og Nikulási biskupi. Samkvæmt Vilkinsmáldaga frá 1397 var öll Gilsbakkajörðin eign kirkjunnar. Þar var að líkindum fljótlega staður eða prestsetur og þar sátu prestar allt fram á tuttugustu öld. Þjónuðu Gilsbakkaprestar jafnan kirkjunni í Síðumúla og framan af öldum, allt til 1605, Stóra–Ásskirkju. Gilsbakkasókn náði frá Sámsstöðum í miðri Hvítársíðu að Hallkelsstöðum, en frá 1812 til Kalmanstungu, en þá var Kalmanstungukirkja aflögð.
Árin 1759 til 1765 var séra Kolbeinn Þorsteinsson frá Tungufelli í Ytri-hrepp (Hrunamannahrepp) aðstoðarprestur hjá tengdaföður sínum á Gilsbakka, en bjó í Síðumúla . Hann orti hið þekkta kvæði Gilsbakkaþulu. Guðrún sú sem nefnd er í þulunni mun hafa verið dóttir hans (f. 1757). Hún hefur riðið frá Síðumúla til jólaveislu hjá afa sínum á Gilsbakka. Einnig koma fyrir í þulunni börn Gilsbakkaprests.
Á öndverðri nítjándu öld var prestur á Gilsbakka séra Hjörtur Jónsson sem hafði fylgt Bjarna á Sjöundá til Noregs 1805 þar sem Bjarni var hálshögginn fyrir morð. Þetta þótti slíkt óþverrastarf að Hjörtur mátti velja sér brauð þegar hann kom úr ferðinni.
Steingrímur Thorsteinsson skáld og Menntaskólarektor orti um staðinn mikið kvæði: Gilsbakkaljóð, gefið út 1877, sem hefst á þessum orðum:
Þegar Guðmundur Böðvarsson (f. 1904) frá Kirkjubóli var unglingur og hafði misst móður sína var hann um skeið vinnumaður á Gilsbakka. Hann varði miklum tíma í að lesa fyrir séra Magnús Andrésson prest og bónda á Gilsbakka, sem var orðinn blindur. Guðmundur var farinn að yrkja en var ekki viss um ágæti kveðskapar síns. Ragnheiður (f. 1897) dóttir Magnúsar sem einnig fékkst við kveðskap hvatti hann til þess að halda áfram að yrkja. Þau skrifuðust á eftir að Ragnheiður var gift og flutt til Skeljabrekku í Andakíl. Ragnheiður hafði frumkvæði að því að fá útgefendur til þess að nálgast Guðmund með það fyrir augum að fá að gefa út kvæði hans. Fannst henni Guðmundur allt of hógvær. Bréf Guðmundar, sem Ragnheiður varðveitti, urðu uppistaða í bók Silju Aðalsteinsdóttur um Guðmund: Skáldið sem sólin kyssti.
Gilsbakki var prestssetur til 1907, en þá voru Gilsbakkasókn og Stóra-Ássókn lagðar undir Reykholtsprestkall og 1909 var kirkjujörðin Gilsbakki seld síðasta prestinum, séra Magnúsi Andréssyni og hafa afkomendur hans búið þar síðan.
Micheál Martin
Micheál Martin (f. 1. ágúst 1960) er írskur stjórnmálamaður úr flokknum Fianna Fáil sem var forsætisráðherra Írlands (Taoiseach) frá júní 2020 til desember 2022. Hann hefur verið leiðtogi Fianna Fáil frá árinu 2011. Hann hefur setið á neðri deild írska þingsins fyrir kjördæmið Cork South-Central frá árinu 1989. Hann var leiðtogi stjórnarandstöðunnar frá 2011 til 2020, utanríkisráðherra Írlands frá 2004 til 2008, heilbrigðisráðherra frá 2000 til 2004 og menntamálaráðherra og borgarstjóri Cork frá 1992 til 1993.
Á meðan Martin var heilbrigðis- og barnamálaráðherra árið 2004 setti hann bann við tóbaksreykingum á öllum vinnustöðum á Írlandi og stofnsetti nýja ríkisheilbrigðisstofnun (enska: Health Service Executive; írska: Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte). Írland var fyrsta ríki heims sem setti slíkt allsherjarreykingabann á vinnustöðum. Sem utanríkisráðherra fór Martin til Rómönsku Ameríku í fyrsta sinn árið 2009 og fór fyrstur írskra ráðherra í opinbera heimsókn til Kúbu. Sama ár fór hann til Kartúm til þess að semja um lausn Sharon Commins, írsks hjálparstarfsmanns sem hafði verið rænt af súdönskum skæruliðum. Árið 2010 varð hann fyrstur vestrænna utanríkisráðherra til að heimsækja Gasaströndina síðan Hamas-samtökin komust þar til valda árið 2007.
Í janúar árið 2011 sagði Martin af sér sem utanríkisráðherra en var síðan kjörinn áttundi leiðtogi Fianna Fáil eftir að Brian Cowen sagði af sér. Í þingkosningum ársins 2011 bað Fianna Fáil undir forystu Martins sinn versta ósigur frá stofnun sinni, tapaði 57 þingsætum og vann aðeins 17,4% atkvæða. Flokknum gekk mun betur í kosningum ársins 2016 og hann rúmlega tvöfaldaði fylgi sitt úr 20 þingsætum í 44. Í kosningum ársins 2020 varð Fianna Fáil stærsti þingflokkurin á ný og hlaut 38 þingsæti, einu fleira en Sinn Féin, sem vann 37 sæti. Eftir langar stjórnarmyndunarviðræður var Martin útnefndur forsætisráðherra Írlands þann 27. júní 2020. Hann leiddi samsteypustjórn Fianna Fáil við flokkana Fine Gael og Græna flokkinn. Samkvæmt stjórnarsáttmála flokkanna sat Martin sem forsætisráðherra á fyrri hluta kjörtímabilsins en síðan tók leiðtogi Fine Gael, Leo Varadkar, aftur við forsætisráðuneytinu.
Jóra
Jóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Flúrljós
Flúrljós er ljósgjafi sem myndar ljós með rafeindum sem dynja á gassameindum undir lágum þrýstingi inni í glerpípu.
Flúrperur, sem eru venjulega langar og grannar glerpípur, innihalda kvikasilfursgufu og argongas. Þegar rafmagn fer gegnum pípurnar gefur kvikasilfursgufan frá sér útfjólubláa geisla sem menn geta ekki greint með auganu. Þess vegna er glerpípan húðuð að innan með sérsökum efnum sem kallast ljómefni. Ljómefnið örvast fyrir tilstilli útfjólubláa ljóssins og gefur þá frá sér sýnilegt ljós við flúrljómun. Litur flúrperunnar ræðst af gerð þess ljómefnis sem hún er húðuð með. Flúrljós er „kalt ljós“ sem þarf miklu minni orku en glópera. Þess vegna er dæmigerður endingartími flúrperu um 10.000 klukkustundir, en dæmigerður endingartími glóperu um 1000 klukkustundir.
Ljósastæði fyrir flúrperur er dýrara og oft stærra en ljósastæði fyrir glóperur, því það þarf bæði straumfestu og startara. Ónýtar flúrperur eru flokkaðar sem spilliefni þar sem þær innihalda kvikasilfur.
Síðara franska keisaraveldið
Síðara franska keisaraveldið (le Second Empire á frönsku) var stjórnkerfi Frakklands sem varð til þann 2. desember 1852 þegar Louis-Napoléon Bonaparte, forseti Frakklands, framdi valdarán og lýsti sig Napóleon III.Frakkakeisara. Ríkið kom í stað annars franska lýðveldisins en þriðja franska lýðveldið tók við þegar það leið undir lok.
Sögu síðara keisaraveldisins er venjulega skipt í tvennt. Gerræðislegt stjórnarfar Napóleons III. einkenndi fyrra tímabilið sem stóð frá 1852 til 1860. Á síðara tímabilinu, frá 1860 til 1870, var reynt að gera ríkið að „frjálslyndu keisaraveldi“.
Síðara keisaraveldið leið undir lok þann 4. september 1870 eftir orrustuna við Sedan í fransk-prússneska stríðinu. Þar biðu Frakkar ósigur fyrir Prússum undir stjórn Otto von Bismarck kanslara Prússlands og Napóleon III. var handtekinn. Í kjölfarið var stofnað lýðveldi í París sem hélt stríðinu áfram um skamma hríð.
Bromley (borgarhluti)
thumb|200px|Bromley á [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðinu.]]
Bromley (enska: London Borough of Bromley) er borgarhluti í Suðaustur-Lundúnum og er hluti ytri London. Höfuðborg borgarhlutans er Bromley. Hann er stærsti borgarhluti í Lundúnum að flatarmáli (152,8 km²). Greenwich-baugurinn rennur í gegnum borgarhlutann. Árið 2012 var íbúatala um það bil 314.036 manns.
Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Jakob Valgeir Flosason
Jakob Valgeir Flosason er íslenskur útgerðarmaður og athafnamaður. Hann er þekktur fyrir að vera eigandi Stíms ehf sem komst í fréttirnar eftir bankahrunið á Íslandi 2008. Meðal helstu viðskiptafélögum hans eru Gunnar Torfason, Björg Hildur Daðadóttir, eiginkona Jakobs og faðir Jakobs, Flosi Jakob Valgeirsson. Málefni Stíms eru til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara sem bendir til þess að grunur um brot á lögum sé til staðar.
1856
thumb|right|[[Bríet Bjarnhéðinsdóttir.]] thumb|right|Klaustrið í Brno, þar sem [[Gregor Mendel vann að erfðafræðirannsóknum sínum.]] Árið 1856 (MDCCCLVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sölvi Björn Sigurðsson
Sölvi Björn Sigurðsson (f. 7. október 1978) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld.
Sölvi hefur líka fengist við þýðingar á verkum skálda eins og John Keats (í tímaritinu Andblæ 1999) W. H. Auden, Arthur Rimbaud og W. B. Yeats. Ljóð eftir hann komu út í safnritinu Líf í ljóðum: 22 íslensk samtímaskáld 2001 og 2002 kom út Vökunætur glatunshundsins sem innihélt að hálfu leyti frumort ljóð og að hálfu leyti ljóðaþýðingar. 2003 kom út fyrsta skáldsaga hans hjá Máli og menningu, Radíó Selfoss, sem er uppvaxtarsaga frá Selfossi. 2005 kom út Gleðileikurinn djöfullegi, söguljóð með tilvísun í Hinn guðdómlega gleðileik Dantes, ort undir þríliðahætti þar sem drukkið ungskáld reikar frá Hlemmi að Lækjartorgi af einum bar á annan í leit að sinni heittelskuðu Klöru í fylgd Dantes sjálfs. Árið 2006 kom síðan út önnur skáldsaga hans, Fljótandi heimur, Síðustu dagar móður minnar 2009 og sögulega skáldsagan Gestakomur í Sauðlauksdal 2011.
Hann hlaut íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2019 fyrir bókina Selta - Apókrýfa úr ævi landlæknis.
Hrappur
Hrappur er íslenskt karlmannsnafn.
Agla
Agla er íslenskt kvenmannsnafn.
Hoya chlorantha
Hoya chlorantha er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Samóa.
Hurling
thumb|300px|Camán og sliotar (spýta og kúla) Hurling (Írska: Iomáint), einnig kölluð spýtnaslagur í háði, er hópíþrótt af keltneskum uppruna sem spiluð er utan dyra með spýtum og kúlu. Hurling er fyrst og fremst spiluð á Írlandi, og er sögð vera hraðasta keppnisíþrótt heims með tilliti til framgangs leiksins (hinsvegar ferðast kúlan til dæmis hraðar í hokký). Hurling líkist shinty, sem spilað er fyrst og fremst í Skotlandi, cammag sem spilað er á Mön og bandý eins og það var spilað áður fyrr á Englandi og í Wales. Hurling kallast camogie þegar konur spila það. Hurling er ein af þjóðaríþróttum Írlands.
Markmið leiksins
Markmið leiksins er að skora mörk og stig, og það lið sem situr uppi með fleiri heildarstig vinnur. Lið samanstendur af 15 leikmönnum.
Spýtan, sem kölluð er camán (oft einnig kölluð hurley) er gerð úr rótum asks, og er að jafnaði 64-97cm að lengd, með flötum fleti andstæðis haldfanginu sem kallast bas. Kúlan, sem kallast sliotar, er gerð úr korki en þakin leðri að utanverðu, og er 65mm að þvermáli. Camán markvarðarins hefur tvöfallt stærri bas en annarra leikmanna, til þess að auðveldara sé að stöðva sliotar, en vel slegin kúla getur ferðast á 150 km/klst, og komist um 80 metra. Venjulegir leikmenn kjósa oftast að hafa bas sinn minni til þess að minnka vindmótstöðu þegar þeir slá kúluna.
Á meðan á leik stendur sækja leikmenn fram gegn marki mótherjans, og vernda sitt eigið mark. Þegar kúlan er á jörðinni má slá í hana með spýtunni, eða lyfta henni upp í loft, þar sem má slá hana aftur eða grípa hana í allt að fjórar sekúndur eða fjögur skref, hvort sem er á undan. Ef kúlan er gripin á lofti verður leikmaðurinn að halda henni í lágmark fjórar sekúndur eða fjögur skref, en hann má sparka í hana eða slá henni frá sér, hvort heldur með hendi eða spýtunni. Leikmaður má bera kúluna á bas-fletinum eins lengi og hann vill.
Þar sem að árekstrar leikmanna eru algengir er mælt með notkun hjálms með andlitsbrynju, en hennar er krafist hjá leikmönnum undir 18 ára aldri.
Reglur
thumb|right|250px|Áth an Mhuileann v. Tobar Phádraig, [[Limerick, 28/8/2004]]
Leikvöllur
Leikið er á rétthyrndum grasvelli sem er 130-150 metrar á lengd, og 80-90 metrar á breidd. H-laga mörk eru við hvorn enda vallarins, með net á neðri hluta marksins. Samskonar leikvöllur er notaður fyrir Írskan fótbolta, en ákveðið var að samræma leikvelli íþróttanna tveggja til þess að hægt yrði að samnýta þá. Línur eru dregnar þvert á völlinn í 13m, 20m og 65m fjarlægð frá hvorri marklínunni. Minni leikvellir og mörk eru notuð fyrir börn.
Liðin
Liðin samanstanda af fimmtán leikmönnum (markverði, tveimur hornvörðum, einum fullverði, þremur hálfvörðum, tveimur miðjumönnum, þremur hálfsókarmönnum, tveimur hornsóknarmönnum, og einum fullsóknarmanni), ásamt þremur varamönnum. Hver leikmaður ber númer á bilinu 1-15. Markvörðurinn er ætíð númer 1, og hann klæðist treyju í öðrum lit.
Tímavarsla
Millisýsluleikir fullorðinna eru 70 mínútur að lengd, skipt í tvo 35 mínútna hálfleiki. Allir aðrir leikir eru 60 mínútur, en fyrir 13 ára og yngri má stytta leikina niður í 50 mínútur. Tímavarsla er í höndum dómara sem skeytir stopptíma aftan við hvorn hálfleikinn fyrir sig.
Ef útsláttarleikur endar með jafntefli er leikurinn endurtekinn. Ef endurtekningin endar með jafntefli er leikurinn framlengdur um 20 mínútur. Ef leikurinn er enn í jafntefli er leikurinn endurtekinn aftur.
Í deildarkeppnum eru leikir æ sjaldnar endurteknir í fyrstu, en í stað þeirra eru leikir framlengdir og svo endurteknir. Stundum hafa vítakeppnir verið notaðar, en það telst óalgengt.
Mörk og stig
Stig fást fyrir að koma kúlunni í mark andstæðingsins. Mörkin eru H-laga eins og í Rugby og Amerískum fótbolta, en hafa net frá þverslánni og niður eins og í fótbolta. Stangirnar eru sjö faðma (6.37 metra) frá hvorum öðrum, og þversláin er sjö fetum (2.12m) yfir jörðu.
Ef kúlan fer yfir þverslánna er veitt stig, og reglumaður reisir hvítan fána. Ef kúlan fer undir þverslánna er veitt mark, sem er þriggja stiga virði, og grænn fáni er reistur af reglumanni. Markið er varið af markverði. Stig eru skráð á forminu {fjöldi marka} - {fjöldi stiga}. Til dæmsi endaði Írlandsmeistaramótið 1995 með: Clare 1-13 Offaly 2-8. Þar af vann Clare-sýsla með „einn-þrettán á móti tveir-átta“ (16 stig á móti 14). Talað er um 0-11 sem „ellefu stig“, aldrei „núll-ellefu“. 2-0 er lesið „tvö mörk“, aldrei „tveir-núll“. 0-0 er kallað „engin stig“.
Tæklun
Leyfilegt er að tækla andstæðinga, en ekki slá þá með spýtunni. Bannað er að toga í treyjur, glíma, hrinda og fella. Þó eru til margar tegundir leyfilegrar tæklunnar, sem eru misjafnlega ofbeldisfullar. Til dæmis:
Umsjónarmenn
Átta umsjónaraðila þarf til þess að halda leik:
Dómarinn sér um að skrá stig, stöðva og hefja leik, gefa fríleiki, skrá brot og vísa leikmönnum út af. Línumenn bera ábyrgð á að sýna dómaranum hver á bolta sem fer á línuna. Hliðarlínumaðurinn sér um að útskiptingar leikmanna séu löglegar, og að gefa til kynna lengd tíma sem líður þegar leikur stöðvast (sem dómari ákveður). Reglumennirnir sjá um að meta stigin, og segja dómaranum hvers eðlis skotið var. Allir umsjónarmennirnir eiga að láta dómarann vita um hvað sem kann að hafa yfirsést, þó svo að það sé sjaldgæft. Dómari hefur úrslitavald um allar ákvarðannir.
Saga
Minnst er fyrst á hurling í Brehon lögunum sem hugsanlega voru rituð fyrir 400 f.Kr. Síðar er minnst á hurling í þjóðsögunni um Táin Bó Cuilgne, þar sem að hetjan Cúchulainn keppti í hurling í Emain Macha. Ritið Meallbreatha lýsir refsingum fyrir að meiða aðra leikmenn í ýmsum leikjum, sem flestar hverjar líkjast hurling.
Seanchás Mór umræðurnar á Brehon lögmálunum segja að sonur rí (konungs) mætti láta bronshúða spýtuna sína, en aðrir mættu einungis nota kopar. Það var einnig ólöglegt að gera hurley spýtu upptæka.
Á 13. öld voru sett lög í Kilkenny sýslu þar sem að hurley var bannað sökum þess hve ofbeldisfullt það þótti. Árið 1527 var ritað í Galway: „At no time to use ne occupy ye hurling of ye litill balle with the hookie sticks or staves, nor use no hand balle to play without the walls, but only the great foot balle.“
Árið 1587 kvartaði Lord Chancellor William Gerrarde yfir því að enskir nýbúar í Munster væru byrjaðir að tala írsku og spila hurling.
Listi yfir þekktar tilraunir/Líffræði
Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í líffræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
Heimsberg
Heimsberg er íslenskt millinafn.
1250
thumb|right|[[Albertus Magnus.]] thumb|right|[[Rialtobrúin í Feneyjum.]] Árið 1250 (MCCL í rómverskum tölum)
Erlendis
Fædd
Dáin
1536
thumb|right|[[Anne Boleyn.]] Árið 1536 (MDXXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Listi stærstu eyja heims
Listi stærstu eyja heims er skrá yfir allar stærstu eyjar heims, hvort heldur þær mynda heilt ríki, eru hluti af eyríki eða eru skiptar eyjar. Listi þessi nær til allra eyja sem eru stærri en 10 þúsund km2.
Stærstu eyjar heims
Athugasemdir:
Journal of the History of Philosophy
Journal of the History of Philosophy er fræðitímarit sem var stofnað árið 1957. Tímaritið birtir greinar, athugasemdir og bókagagnrýni um sögu Vestrænnar heimspeki. Tímabilið sem fjallað er um nær frá miðödum til nútímans. Aðalritstjóri tímaritsins er Tad Schmaltz, prófessor við Duke University. Stephan Blatti við Duke University er aðstoðarritstjóri. Jack Zupko, prófessor við Emory University sér um ritstjórn bókagagnrýninnar.
Tímaritið kemur út ársfjórðungslega í janúar, apríl, júlí og október. Meðallengd heftis er um 140 blaðsíður.
Parakeelya lehmannii
Parakeelya lehmannii er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz.
Airbus A380
thumb|right|Airbus A380 á flugi thumb|Airbus A380-800
Tallahassee
thumb|Tallahassee. Tallahassee er höfuðborg Flórída í Bandaríkjunum. Íbúar voru rúmlega 191.000 árið 2017 en á stórborgarsvæðinu eru meira en 380.000. Nafn borgarinnar kemur úr máli Muskogen-frumbyggja.
Airbus A380
Airbus A380 er tveggja hæða, fjögurra hreyfla breiðþota, sú stærsta í heiminum. Hún flaug í fyrsta sinn 27. apríl 2005.
Tallahassee
Florida State University er helsta menntastofnunin.
Ýmis söfn eru í borginni: Museum of Fine Arts (í Florida State University), Tallahassee Museum, Goodward Museum & Gardens, Museum of Florida History, Mission San Luis de Apalachee, og Tallahassee Automobile Museum.
Strikið
thumb|300px|Mynd tekin á Strikinu í apríl 2005 Strikið er rétt rúmlega 1 km löng göngu- og verslunargata í miðborg Kaupmannahafnar sem liggur frá Ráðhústorgi að Kongens Nytorv.
Ummerki
Ummerki er sjónvarpsþáttur sem hóf göngu sína á Stöð 2 síðla árs 2020.
Fyrsti þátturinn var frumsýndur 8. nóvember 2020. Síðasti þáttur fyrstu seríu var frumsýndur 13. desember 2020.
Dulsmál
Dulsmál voru sakamál nefnd þegar kona ól barn á laun, myrti það eða bar út, stundum í vitorði með barnsföður eða öðrum. Gott dæmi um dulsmál má finna í tímaritinu Ísafold, árið 1874. Það hljómar svo:
Ummerki
Lúðvík Páll Lúðvíksson framleiddi þættina fyrir Orca Films.
Ekki eru enn komnar fregnir af því hvort önnur sería verði framleidd.
Þættirnir eru byggðir á raunverulegum atburðum í Íslenskum sakamálum.
Listi yfir þekktar tilraunir/Efnafræði
Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í efnafræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
Herberg
Herberg er íslenskt millinafn.
Efnahagslegt réttlæti
Efnahagslegt réttlæti er það hugtak sem notað er til að skýra jafna dreifingu gæða til handa þeim sem teljast hluti efnahagskerfis eða samfélags, en þessi dreifing er tilkomin vegna stefnumótunar yfirvalda og þeirra siðferðilegu gilda sem nýtt eru þar. Til að efnahagslegt réttlæti geti þrifist verður það ná til þjóðfélagsþegnanna sem og samfélagsins sjálfs í gegnum þær stofnanir og stoðir sem snúa að efnahagslífinu. Efnahagslegt réttlæti snýst í grunninn um það að auka velferð og bæta lífskjör einstaklinga, hópa og þjóða, en hugtakið á rætur sínar að rekja til siðfræði, hagfræði og trúarbragða.
Þrennskonar réttlæti
Efnahagslegt réttlæti er oftast skilgreint með tilliti til þriggja tegunda réttlætis.
Dreifiréttlæti
Dreifiréttlæti snýr að því hvernig stofnanir dreifa ávinningi og byrðum samfélagsins á sem réttlátastan hátt á þegnana. Hugmyndin um slíkt réttlæti nær allt aftur í forngríska heimspeki, nánar tiltekið til ritsins Siðfræði Níkomakkosar eftir Aristóteles. Aristóteles skilgreindi dreifiréttlæti svo að gæðum eða hverju öðru sem mætti skipta á milli þegna, væri skipt eftir settu viðmiði og myndi þannig tryggja jafnan hlut allra. Viðmiðin væru hinsvegar sett af hverju samfélagi fyrir sig til að tryggja að þau samræmdust stjórnarfari þeirra. Þannig væru viðmiðin til að mynda ekki þau sömu í lýðræðisríkjum og þeim er hefðu fámennisstjórn. Líklegt er að þegnar lýðræðisríkja fengju jafnan hlut gæðanna á meðan þegnar fámennisstjórnarinnar fengju ekkert, heldur myndu gæðin einfaldlega renna til þeirra sem færu með völdin þar.