cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teitur Gunnlaugsson
Sagnir sem voru skráðar meira en hálfri annari öld síðar segja að Teitur hafi verið annar helsti andstæðingur Jóns Gerrekssonar biskups. Hann hafi verið handtekinn og hafður í haldi í Skálholti ásamt Þorvarði Loftssyni. Þorvarður slapp þó um haustið en Teitur sat í varðhaldi veturinn 1432–1433, fram til páska. Sagan segir að hann hafi komist undan þegar veisla var haldin í Skálholti og þeir sem áttu að gæta Teits urðu drukknir og týndu lyklunum en þjónustustúlka á staðnum fann þá og opnaði fyrir Teiti, svo að hann komst undan. Í Árbókum Espólíns segir að hann hafi tekið stúlkuna með sér austur í Hornafjörð, gefið henni tuttugu hundraða jörð og gift hana ríkum manni.
Um sumarið 1433 fóru þeir Teitur, Þorvarður og Árni Einarsson Dalskeggur að biskupi, drekktu honum í Brúará en drápu sveina hans. Er sagt að Teitur og menn hans hafi sundriðið Hvítá við Þengilseyri og hafi það aldrei verið gert fyrr. Sama sumar var Teitur kosinn lögmaður á Alþingi og kann það að hafa átt sinn þátt í því að engin eftirmál urðu vegna biskupsdrápsins. Teitur var tvívegis lögmaður norðan og vestan, 1433–1437 og 1444–1453 og lögmaður sunnan og austan 1441–1450, og því um allt land 1444–1450. Þessi ártöl eru þó óviss því ekki er vitað með vissu hverjir gengdu lögmannsembættunum á 15. öld.
Teitur er einn þeirra sem nefndir eru í hyllingarbréfi Eiríks konungs af Pommern 1431 og taldi hann Eirík eina löglega konunginn þaðan í frá, því þótt Eiríkur væri settur af 1440 vildi Teitur aldrei hylla annan konung að Eiríki lifandi, hvorki Kristófer af Bæjaralandi né Kristján 1., fyrr en 1459, þegar hann var leystur frá eið sínum með alþingisdómi, en þá var Eiríkur látinn. Hann virðist hafa verið mjög valdamikill og í miklum metum, þar sem hann komst upp með að neita að hylla konungana.
Kona Teits er óþekkt. Eina barn þeirra sem vitað er til að hafi átt erfingja var Kristín, kona Þorleifs Árnasonar bónda í Glaumbæ í Skagafirði, sem var sonarsonur Vatnsfjarðar-Kristínar og dóttursonur Lofts Guttormssonar ríka. Þeirra sonur var Teitur Þorleifsson lögmaður, sem erfði Bjarnaneseignir eftir afa sinn og spunnust um þær miklar deilur á 16. öld. Óskilgetinn sonur Teits Gunnlaugssonar var Gunnlaugur Teitsson lögréttumaður. Engin ætt er þekkt frá Kristínu en þorri Íslendinga er kominn af Gunnlaugi.
Fornminjar í Reykholti
Fornleifauppgröftur í Reykholti hefur fyrst og fremst verið í tengslum við Snorra Sturluson og Snorralaug, sem var ein af fyrstu friðlýstu fornminjum á  Íslandi. Uppgröftur hófst 1987 með fjárstyrk frá menntamálaráðuneytinu, en fjármagnið var af skornum skammti og þeim rannsóknum þurfti að hætta 1989 vegna fjárskorts. Árið 1998 hófust svo rannsóknir í framhaldi af þeim sem áður voru gerðar, en þá á vegum Þjóðminjasafns Íslands. En aðal markmið með þessum rannsóknum var að finna þeim sögufræga stað sem Reykholt er nýtt hlutverk, því þá var Héraðsskólinn í Reykholti ný aflagður og því engin starfsemi á staðnum en mikið af lausu húsnæði. Þá var tekin sú ákvörðun að koma af stað menningarsetri í tengslum við þær  miðaldarannsóknir sem þar fóru fram, í þeim tilgangi hafði Snorrastofa verið stofnuð. Flestar þær mannvistarleifar sem voru skoðaðar virtust allskýrar og heillegar.
DaGeek
Síðan fékk Red Herring 100 Europe verðlaunin árið 2009.
Fornminjar í Reykholti
Snorralaug
Snorralaug var ein af tíu fyrstu friðlýstu fornminjum á Íslandi. Aðeins sögusagnir benda til að hún hafi verið í eigu Snorra Sturlusonar, en frá henni hafa legið göng að bæjarhúsinu. Fundist hafa tvær leiðslur frá hvernum Skriflu sem liggja að lauginni, önnur er eldri en hin. Laugin er líklegast frá 13. öld, en henni hefur verið haldið við á síðari ödum.
DaGeek
Höfuðstöðvar daGeek eru í Reykjavík á Íslandi.
Fornminjar í Reykholti
Bæjarstæði
Fyrsti uppgröfturinn sem var gerður á bæjarstæði í Reykholti fór fram 1988-1989, þá átti að skoða meintan bústað  Snorra Sturlusonar. Uppgröftur á sama stað var svo gerður aftur á árunum 1998-2002 á vegum Þjóðminjasafns Íslands, en þá var áherslan líka lögð á Snorragöng sem liggja frá íbúðarhúsnæðinu að  Snorralaug. Við uppgröft á bæjarstæðinu kom í ljós að líklega hafi mismunandi hlutar hússins verið notaðir á mismunandi hátt, en það má t.d. ætla út frá því að í vesturenda grunnsins fanst gólflag en ekki í austurendanum, þar var hinsvegar mikið af móösku. Ekki var hægt að sjá hvernig jarðgöngin hafa tengst byggingunni, en sjá mátti að veggir hússins höfðu verið reystir ofaná jarðgöngin. Aðeins norðar var annað mannvirki, eldra, þar mátti finna gólflög og veggjaleifar. Þar fannst líka útskorinn trégripur sem var tímasettur á 10. eða 11. öld. Einnig hefur verið grafinn upp gangabær frá 17. -  19.öld, en grafnir voru upp um 22 metrar af þeim göngum. Engir munir fundust til að aldursgreina, en notast var við jarðlagagreiningu.
Snorragöng
Jarðgöng þessi sem liggja frá Snorralaug að bæjarstæðinu eru all löng og sveigja til norð-austurs og koma inn í suðurenda bæjarins. Þau voru að fullu uppgrafinn á síðustu árum 20.aldar og í göngunum er að finna mjög vel gerð þrep. Viðarkol fundust í göngunum og var viðurinn greindur víðir og aldursgreindur á 13. - 15.öld. og áður höfðu fundist í fyllingu ganganna viðarkol sem aldursgreind höfðu verið á  11.-  13.öld. Í göngunum fundust engir gripir nema ein vaðmálspjatla.
Kirkjustæði
Sumarið 2002 hófust kannanir á fornum kirkjurústum í Reykholti og þeim var svo haldið áfram næstu ár á eftir. Talið er líklegt að kirkjan hafi staðið á sama stað frá upphafi til um 1886, en þá var hún færð. Fimm byggingarstig fundust á kirkjustæðinu, en það er allavega ljóst að leifar af mörgum stigum kirkjunnar eru á þessum stað. Yngri kirkjurnar voru ferhyrndar með langveggi úr torfi, miðaldarkirkjurnar voru hinsvegar timburkirkjur. Kirkjuskipið í miðaldarkirkjunum var breiðara en kórinn, langveggirnir voru þannig gerðir að skurður var grafinn sem var fylltur af möl og steinum, á þetta kom svo timbrið. Kirkjan sem síðast stóð á þessum stað var byggð árið 1835. Hún var rannsökuð árið 2003 og þá kom í ljós að hún var 10,9 metrar á lengd og 4,7 metrar á breidd. Langveggirnir voru úr torfi og grjóti, en timbur var í báðum þiljum, kór og tveimur stafgólfum, annarsstaðar var moldargólf. Inni í kirkjunni fundust nokkrar grafir, sumar yngri en kirkjan en aðrar eldri. Út úr suðurvegg kirkjunnar má finna gang sem hefur tilheyrt einhverju af þessum kirkjutímabilum. Ekki er vitað hvort þessi gangur hefur verið einhverskonar afdrep fyrir prestinn eða hluti af enn stærra mannvirki. Rannsóknin á kirkjustaðnum er samvinnuverkefni Þjóðminjasafns Íslands og  Fornleifastofnunar Íslands en hún er styrkt af  Kristnihátíðarsjóði.
Gripir
Flestir gripirnir sem fundust í kirkjunum fundust í gólfinu. Gripir fundust í öllum gólfum í öllum stigum kirkjunnar, mest þó í kórnum. Meðal gripa sem fundust við rannsóknir á kirkjunum eru: Gullhringur, brot úr ljósakrónu og veggörmum, bókarspensl, perlur, brot úr postulínspípu með upphleyptri mynd af Kristjáni IX  Danakonungi, koparhnappur, gler úr skreyttum ílátum, brot úr leirílátum t.d. steinleirskönnum, perlur m.a. úr rafi, bókarspensl úr kopar, hengiskraut úr dýrum málmi, tangir og skæri úr járni, kertastjakar og pípur úr kopar.
Reykholtskirkja
Þegar kirkjustæðið í Reykholti var fært árið 1886 var reist þar kirkja sem enn stendur og gengur í daglegu tali undir nafninu gamla Reykholtskirkja, en hún er elsta húsið í Reykholti og er hún nú friðuð og í vörlslu  Þjóðminjasafns Íslands. Gamla kirkjan var gerð upp á árunum 2001-2006 en þá var tekið mið af upprunalegu útliti kirkjunnar. Þá var kirkjunni lyft af grunninum til að grafa fyrir steinsteyptum undirstöðum, en þá kom í ljós forn smiðja undir kirkjugólfinu. Predikunarstóllinn í kirkjunni er jafngamall henni og orgelið var keypt í Reykholt 1901.
Seljarannsóknir
Sel tengd Reykholti hafa verið rannsökuð. Tvö hafa verið skoðuð á Kjarardal, eitt í Faxadal, auk þess hefur landnýting á landi  Reykholts í  Geitlandi verið könnuð. Óvíst er hvort þar hafi verið sel, en þar var allavega mikilvægt beitiland. Við uppgröft í Kjarardal á fyrsta staðnum var komið niður á hellur í nokkrum lögum í norðurhjara svæðisins, sem líktust þakhellum og torf og líklegt vegghleðslugrjót í suðurendanum. Allhá bunga var þar sem skurður var grafinn þvert í gegnum hann, í austurenda skurðarins var komið niður á grófa möl mjög fljótlega, en hún er talin hafa borist þangað með læknum þegar hann hefur skipt um farveg. Þegar neðar dró urðu veggjasteinar skýrari, en ofaná þeim var allt uppí 16 cm lag af kola- og móösku. Engin óyggjandi veggjalög fundust þvert á skurðinn, en þó fanst torflag vestast og syðst í skurðinum sem gæti hafa verið veggjalag. Einu gripirnir sem fundust á svæði eitt voru tveir naglar, og tekið var sýni af koluðum viði sem lá yfir vegghleðslu á seinna svæðinu, þar sem áður hafði verið aldursgreint. Ekkert benti þó til að kolin sem voru aldursgreind hefðu verið úr gólflagi, en óyggjandi mannvistarleifar fundust þó á þessu svæði. Þarna fundust einnig tveir naglar. Rétt norðan við svæði tvö var svo opnað þriðja svæðið, en þar fannst greinileg grjóthleðsla sem þarf að rannsaka betur.
Kapelluhraun
Kapelluhraun (syðsti hluti þess nefnt Nýibruni) er hraun á norðurhluta Reykjanesskaga sunnan Hafnarfjarðar hjá Straumsvík og er hluti af hraunum sem runnu árið 1151 í Krýsuvíkureldum. Kapelluhraun er úfið apalhraun og rann úr gossprungu sem var alls um 25 km löng. Sunnan á skaganum rann þá einnig Ögmundarhraun í sjó fram. Kapelluhraun rann aðallega frá gígum við Vatnsskarð sem nú heyra sögunni til vegna gjallvinnslu. Í sama gosi rann hraun frá röð minni gíga sem liggur meðfram Undirhlíðum og norður um Gvendarselshæð. Rann það m.a. niður í Kaldárbotna. Álverið í Straumsvík stendur á hrauninu.
Kapelluhraun er nefnt svo eftir lítilli tóft þar sem var kapella. Um miðja 20. öldina fannst þar lítið líkneski af heilagri Barböru en hún var sögð góð til áheita gegn eldsgangi hvers konar. Kapellan stóð í miðjum vegarslóða sem menn höfðu rutt gegnum hraunið en hann hefur nú verið eyðilagður með öllu að undanskildum tuttugu metra kafla við rústir kapellunnar. Kapellutóftin er á fornminjaskrá.
Norodom Sihanouk
Norodom Sihanouk, (fæddur 31. október, 1922, lést 15. október 2012) var konungur í Konungsríkinu Kambódíu þar til hann sagði af sér 7. október 2004 frá því hafði hann titilinn „Konungsfaðir (á khmer: Preahmâhaviraksat) Kambódíu“. Eins og venja er með konungsfólk er það persónunafn Sihanouks sem notað er og er hann þekktastur með prinstitillinn viðtengdan. Í Kambódíu er ættarnafnið haft fyrst og er það í samræmi við nafnahefð flestra þjóða í austurhluta Asíu.
Sihanouk gengdi svo mörgum og margvíslegum opinberum stöðum allt frá 1941 að Heimsmetabók Guinness segir hann vera þann stjórnmálamann sem hefur haft margbreytilegastan ferill í ríkisstjórnarstörfum. Þar á meðal var hann tvisvar kóngur, tvisvar þjóðhöfðingi með titilinn prins, einu sinni forseti, tvisvar sinnum forsætisráðherra og einu sinni þjóðhöfðingi án titils. Þar að auki verið í forsæti fyrir útlagastjórn.
Margar af þessum stöðum hafa verið einungis formlegar og án í raun nokkurs valds, til dæmis síðasta tímabilið sem konungur Kambódíu. Norodom Sihanou hafði einungis fullt vald og nánast einræði frá 9. nóvember 1953 (þegar Kambódía fékk fullt sjálfstæði) fram að 18. mars 1970 (þegar honum var steypt af stóli af Lon Nol og fylgismönnum hans).
Sihanouk leikstýrði og skrifað handrit að allmörgum kvikmyndum, skrifaði bækur, samdi sönglög og söng inn allmargar plötur.
Æviágrip
Sihanouk var uppalinn í Phnom Penh, þáverandi höfuðborg í frönsku nýlendunni Kambódía. Hann gekk þar í eina skólann sem var starfandi þar, ef burtséð er frá klausturskólum, og fór öll kennsla fram á frönsku. Hann hélt síðan til Saigon í Víetnam í menntaskólanám við „Lycée Chasseloup Laubat“ sem ætlaður var yfirstéttarbörnum Indókína og þar sem einnig var einungis kennt á frönsku. Hann var einnig stuttan tíma við nám í herskóla í Frakklandi. Þegar móðurafi hans, Sisowath Monivong þáverandi konungur Kambódíu, lést í apríl 1941, völdu frönsku nýlenduyfirvöldin að ganga fram hjá föður Sihanouks og þess í stað hann sem konung. Hann var krýndur konungur í september 1941.
Sihanuk þótti á þessum tíma vera spjátrungur og hafa helst áhuga á unaðssemdum lífsins og engan áhuga hafa á stjórnmálum.
Ráðamaður
Það kom þó fljótlega í ljós að Sihanouk reyndist ekki vera allur þar sem Frakkar höfðu haldið hann vera. Í seinni heimsstyrjöldinni hertóku Japanir Kambódíu og raunar alla Suðaustur-Asíu. Formlega hélt Sihanouk titlinum konungur á sama hátt og áður og franska Vichy-stjórnin var formlega nýlendustjóri. Í stríðslok 1945 lýstu Japanir yfir stálfstæði Kambódíu en franska hersveitir lögðu fljótlega undir sig landið að nýju. Hugmyndin um sjálfstæði landsins hafði þó fengið mikinn hljómgrunn og fljótlega fór Sihanouk konungur að styðja þær kröfur og taka forystu í andófi við Frakka. Þetta gerðist samhliða samskonar hreyfingum um allt Indókína, í Víetnam og Laos. Undir forystu Sihanouks tókst landinu að ná sjálfstæði frá Frökkum 9. nóvember 1953. Sihanouk sætti sig ekki við að vera neinn skrautfugl og sagði af sér embætti konungs 2. mars 1955. Faðir hans, Norodom Suramarit, var þá krýndur konungur. Sihanouk tók hinsvega að sér embætti forsætisráðherra. Þegar faðir Sihanouks lést 1960, var hann valinn þjóðhöfðingi í þjóðaratkvæðagreiðslu, en valdi að heldur kalla sig prins en konung eða forseta. Árið 1963 var stjórnarskránni breytt þannig að hann var gerður að þjóðhöfðingja ævilangt og enn með titilinn prins.
thumb|300 px|Sihanouk ásamt [[Maó Zedong og öðrum ráðamönnum í Kína. Frá vinstri Mao Zedong, Peng Zhen, Norodom Sihanouk og Liu Shaoqi. Myndin tekin 1956.]] Allt eftir því sem Víetnamstríðið magnaðist á sjöunda áratug tuttugustu aldar og allt Indókínasvæðið sogaðist inn í átökin aðlagaðist stjórnarstefna Sihanouks að, í hans augum, viðleitni til að tryggja hlutleysi og fremur öðru öryggi Kambódíu sem sjálfstæðs lands. Að mati Sihanouks þýddi það að standa með nágrannaríkjum sínum. Semma árs 1965 gerði hann samning við kínverska alþýðulýðveldið og Norður-Víetnam sem heimilaði her Norður Víetnam að setja upp herstöðvar í austurhluta Kambódíu og einnig að leifa flutninga á kínverskum hergögnum til Víetnam gegnum Kambódíu. Í staðin keypti kínverska ríkið hrísgrjón frá Kambódíu á uppsprengdu verði. Þrátt fyrir að Sihanouk endurtæki í ræðum sínum á þessum tíma að kommúnisminn myndi sigra og að kenningar maóista væru áhugaverðar þá var hann ekki tilbúinn að hjálpa þeim til valda í Kambódíu. Á árunum 1966 og 1967 lét Sihanouk framkvæma pólitískar hreinsanir og hrakti með því marga vinstrisinna í hendur kommúnista sem tóku upp skæruliðabaráttu gegn stjórninni í Phnom Penh. Það var þá sem Sihanouk skapaði hugtakið Rauðu khmerarnir - Khmer Rouge. Vinátta hans við Kína varð líka öllu óþýðari meðan kínverska menningarbyltingin stóð sem hæst. Samtímis litu Bandaríkin og stuðningslönd þeirra á Sihanouk sem algjöran andstæðing í baráttunni gegn kommúnistum. Bandaríkin hófu sprengjuárásir í smærri stíl í austurhluta Kambódíu þegar 1965 til að reyna að koma í veg fyrir herflutninga Norður-Víetnama. Þrátt fyrir að þessar árásir væru leynilegar stórjukust þær frá 18. mars 1969. Frá 4. október 1965 fram að 15 ágúst 1973 vörpuðu bandarískar herflugvélagar 2,756,941 tonnum af sprengjum yfir landið (til samanburðar má nefna að Bandamenn vörpuðu samanlagt rúmum 2 miljónum tonna af sprengjum í allri seinni heimsstyrljöldinni). Pólitískur stuðningur við Sihanouk innanlands og erlendis í lok sjöunda áratugsins var því orðin takmarkaður.
Settur af
Eftir valdaránið flúði Sihanouk til Peking og tók að vinna með Rauðu khmerunum og varð opinber stuðningsmaður þeirra í baráttunni við stjórn Lon Nols í Phnom Penh. Sihanouk mætti fljótlega í Kambódíu á þeim svæðum sem Rauðu khmerarnir stjórnuðu og notuðu þeir það óspart í áróðri innan og utanlands. Stuðningur Kambódíumanna við Rauðu khmerarna jókst mjög þegar Sihanouk lýsti yfir stuðningi við þá. Stór hluti þessara nýju stuðningsmanna hafði litla kunnáttu og eða áhuga á kommúnismanum heldur studdu konungin.
Þegar Khmer Lýðveldið féll fyrir hersveitum Rauðu khmeranna í apríl 1975 var Sihanouk gerður að táknrænum þjóðhöfðingja með Pol Pot sem raunverulegum stjórnanda. Ári seinna, 4. apríl 1976, Var Sihanouk neyddur til að segja af sér og var settur í stofufangelsi. Eftir innrás Víetnama 1979 tókst Rauð khmerunum að senda Sihanouk til New York til að flytja ræðu gegn innrás Víetnama. Hann flutti síðan til Kína og bjó einnig nokkur ár í Norður-Kóreu.
Innrás Víetnam inn í Kambódíu í desember 1978 hrökkti stjórn Rauðu kheranna frá höfuðborginni og smám saman frá meirihluta landsins. Þrátt fyrir framgöngu Rauðu kheranna og reynslu Sihanouks af henni, ekki síst gagnvart honum sjálfum og fjölskyldu hans, valdi hann að taka upp samstarf við þá að nýju. árið 1982 tók hann upp formlegt samstarf um baráttu gegn hernámsliði Víetnama. Sihanouk varð forseti útlagastjórnar þriggja aðila, fyrir utan Rauðu kheranna var það flokkur Sihanouks, Funcinpec, og flokkur hægristjórnmálamannsins Son Sann sem nefndur var FPNLF. Útlagastjórnin var nefnd á ensku Coalition Government of Democratic Kampuchea (CGDK).
Stuðningur Bandaríkjanna
Frá miðjum níunda áratugnum og fram á þann tíunda studdu Bandaríkin stuðningsmenn Sihanouks, bæði með fjármagni og hernaðaraðstoð (og þar með óbeint Rauðu khmerana). Þetta í samræmi við kenningu Reagans um hvernig berjast ætti gegn áhrifum Sovétríkjanna.
Konungsríkið endurreist
Eftir langdregnar samningaviðræður milli útlagastjórnarinnar og stjórnarinnar í Phnom Penh tókst að ná samning um frið í landinu 1991 og var hann undirritaður í París. Rauðu khmerarnir yirgáfu þó samningin fljótlega. Sihanouk snéri nú aftur til Kambódíu í nóvember 1991 eftir þrettán ára útlegð. Nú sem þjóðhöfðingi án tiils.
Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu 1993, var konungsríkið endurreist og Sihanouk á nýjan leik orðin konungur Kambódíu. Sihanouk dvalist þó mest erlendis, sérlega í Peking, og bar við slæmri heilsu en samstarfið við Hun Sen og hans menn var ekki hið auðveldasta.
Afsögn
Sihanouk sagði af sér konungstitlinum 7. október 2004 og bar við heilsubresti. Hann lést úr magakrabba 15. október 2012. Einn af sonum Sihanouks, Norodom Sihamoni var valin sem nýr konungur 14. október 2004.
Fjölskyldumál
Sihanouk var formlega giftur sjö sinnum og var fram í andlát formlega giftur fjórum eiginkvennanna (en einungis ein þeirra er drottning) auk þess sem hann hafði aðrar opinberar hjákonur. Með þessum konum eignaðist hann 14 börn sem eru opinberlega kennd við hann. Þar á meðal stjórnmálamanninn Norodom Ranariddh og núverandi kóng í Kambódíu, Norodom Sihamoni. Af þessum 14 börnum voru 6 myrt af Rauðu khmerunum 1975-1976 og ein af eiginkonum Sihanouks.
Francis Hutcheson
Francis Hutcheson (8. ágúst 1694 – 8. ágúst 1746) var skosk-írskur heimspekingur og guðfræðingur, fæddur skoskum foreldrum á Norður-Írlandi. Hann var einn af upphafsmönnum skosku upplýsingarinnar.
Loðvík 17.
Loðvík Karl af Frakklandi (27. mars 1785 – 8. júní 1795), þekktur í seinni tíð meðal franskra konungssinna sem Loðvík 17., var yngri sonur Loðvíks 16. Frakklandskonungs og Marie Antoinette drottningar. Loðvík hlaut heiðurstitilinn hertogi af Normandí við fæðingu. Hann varð ríkisarfi að frönsku krúnunni þegar eldri bróðir hans, Loðvík Jósef, lést árið 1789 en seinna sama ár braust franska byltingin út. Byltingin leiddi til þess að öll konungsfjölskyldan var hneppt í varðhald og báðir foreldrar Loðvíks voru hálshöggnir árið 1793.
Samkvæmt hefðum einveldissinna varð Loðvík Karl sjálfkrafa konungur Frakklands um leið og faðir hans dó. Loðvík Karl, sem þá var aðeins átta ára, ríkti þó aldrei yfir Frakklandi og var aldrei viðurkenndur sem konungur því byltingarmennirnir höfðu þá lýst yfir stofnun lýðveldis í Frakklandi. Byltingarmennirnir höfðu tekið Loðvík Karl frá móður sinni sumarið 1793. Hann var settur í umsjá skósmiðs að nafni Antoine Simon, sem var falið að ala Loðvík upp og gera úr honum tryggan lýðveldissinna. Einveldissinnaðir rithöfundar drógu upp mynd af Simon sem áfengissjúkum ofbeldismanni sem hefði farið illa með Loðvík Karl en engar sannanir eru til fyrir þessu.
Þann 8. júní árið 1795 var tilkynnt að Loðvík Karl hefði látist úr berklum. Margir drógu þó í efa að ríkisarfinn væri í raun látinn og því komust fljótt orðrómar á kreik um að hann hefði sloppið úr haldi. Margir stigu fram á næstu áratugum sem þóttust vera Loðvík og reyndu að gera tilkall til frönsku krúnunnar. Rannsókn á erfðaefni úr hjarta Loðvíks Karls sem gerð var árið 2000 staðfesti löngu síðar að hann dó vissulega árið 1795.
Þegar Loðvík dó lýsti föðurbróðir hans sig réttmætan konung Frakklands og tók sér konungsnafnið Loðvík 18. til þess að viðurkenna stutta „valdatíð“ bróðursonar síns. Hann hélt því nafni eftir að konungsríki var endurreist í Frakklandi árið 1814.
Stökkbreyting
Stökkbreyting er hvers kyns arfgeng breyting á röð kirna í erfðaefni lífveru, hvort sem hún er komin til vegna geislunar, efnabreytingar, veira, stökkla eða vegna villna við afritun þess. Lífvera sem tekið hefur stökkbreytingu kallast stökkbrigði.
Baccalaureus Scientiarum
Baccalaureus Scientiarum (skammst. B.S. eða B.Sc.) er háskólagráða sem námsskrár gera ráð fyrir að sé náð á þremur til fjórum árum, í námi með raunvísindaáherslu.
Aron Pálmarsson
Aron Pálmarsson (f. 19. júlí 1990) er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur með FH og íslenska landsliðinu. Hann hefur meðal annars spilað með Kiel í Þýskalandi og Barcelona á Spáni en er uppalinn í FH.
Aron lék með íslenska landsliðinu í handknattleik þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010.
Frumbyggjar Kanada
thumb|Hlutfall frumbyggja af íbúafjölda ríkja og héraða í Kanada og Bandaríkjunum. Frumbyggjar Kanada eru þeir frumbyggjar Ameríku sem búa innan landamæra Kanada. Þeir skiptast nánar í frumþjóðirnar, inúíta og Métisa. Áður var algengt að vísa til frumbyggja sem „indíána“ og „eskimóa“ en þessi hugtök eru minna notuð í Kanada nú til dags og þykja almennt niðrandi.
Almennt er talið að landnám manna í Ameríku hafi átt sér stað fyrir um 14.000 árum og að fyrstu mennirnir hafi komið þangað um landbrú yfir Beringssund frá Síberíu. Elstu minjar um fornindíána í Kanada hafa fundist í Old Crow Flats og Bluefish Caves. Samfélög frumbyggja einkenndust af föstum bústöðum, landbúnaði og víðtækum viðskiptatengslum. Sum menningarsamfélög frumbyggja voru horfin af sjónarsviðinu á 15. öld og hafa uppgötvast við fornleifarannsóknir.
Talið er að frumbyggjar Kanada hafi verið milli 200.000 og 2 milljónir þegar Evrópumenn komu þangað. Talan 500.000 er notuð af Konunglegri nefnd um málefni frumbyggja sem viðmið. Í kjölfar landnáms Evrópumanna fækkaði frumbyggjum um 40 til 80% og sumar frumþjóðir, eins og Beóþúkkar, hurfu alveg. Fækkunin stafaði bæði af sjúkdómum sem Evrópumenn fluttu með sér (eins og inflúensu, mislingum og bólusótt) og frumbyggja skorti ónæmi gegn, átökum við landnema og stjórnvöld þeirra, og landráni sem takmarkaði aðgang frumbyggja að náttúruauðlindum sem þeir höfðu áður nýtt sér til viðurværis.
Þrátt fyrir átök voru samskipti frumbyggja Kanada við evrópska Kanadabúa oftast friðsamleg. Frumþjóðirnar og Métisar (afkomendur frumbyggja og evrópskra Kanadabúa) léku lykilhlutverk í nýlendustofnun Evrópubúa í Kanada, sérstaklega með því að aðstoða skinnakaupmenn og landkönnuði í skinnaversluninni. Samskipti Bresku krúnunnar og frumþjóðanna hófust á nýlendutímanum en Inúítar höfðu minna af evrópskum landnemum að segja framan af. Frá lokum 18. aldar hófu evrópskir Kanadabúar að reyna að aðlaga menningu frumþjóðanna að þeirra eigin menningu. Þetta náði hápunkti á 19. og 20. öld þegar kerfi heimavistarskóla var komið upp af ríkisstjórn Kanada þar sem börn frumbyggja voru neydd til að dveljast fjarri fjölskyldum sínum og taka upp evrópska siði og venjur, um leið og þau máttu þola margvíslegt ofbeldi og misnotkun af hálfu starfsliðs skólanna. Sérstakri sáttanefnd var komið á fót af ríkisstjórninni 2008 til að ræða viðbrögð og mögulegar bætur handa þessum börnum. Þessi mál komust í hámæli aftur 2021 þegar stórar fjöldagrafir með líkum hundraða barna komu í ljós við marga af þessum heimavistarskólum.
Samkvæmt manntali frá 2016 voru frumbyggjar Kanada 1.673.785 talsins, eða 4,9% landsmanna, þar af töldust 977.230 til frumþjóða, 587.454 Métisar og 65.025 inúítar. 7,7% af íbúum Kanada undir 14 ára aldri eru frumbyggjar. Það eru yfir 600 aðgreindir hópar frumbyggja með eigin menningu, tungumál og listir sem njóta viðurkenningar kanadískra stjórnvalda. Með sérstökum þjóðhátíðardegi frumbyggja er framlagi frumbyggja til sögu og menningar Kanada fagnað sérstaklega.
Margt fólk af frumbyggjaættum hefur náð langt í kanadísku þjóðlífi og stuðlað að því að menning frumbyggja sé orðin ríkur þáttur í sjálfsmynd Kanadabúa. Árið 2021 varð Mary Simon varð fyrsti frumbygginn til þess að gegna embætti landstjóra Kanada.
Keflavíkurgangan 1978
Keflavíkurgangan 1978 var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 10. júní árið 1978. Þetta var sjöunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi.
Aðdragandi og skipulag
Gangan var haldin að nýloknum sveitarstjórnarkosningum þar sem vinstriflokkarnir unnu góða sigra. Framundan voru þingkosningar þar sem búist var við svipuðum niðurstöðum. Til að hindra að herstöðvamálið félli í skuggann af efnahagsmálum ákváðu samtökin því að blása til Keflavíkurgöngu. Efnahagsmálin voru þó ofarlega á baugi á kröfuspjöldum, rauðir fánar voru áberandi í göngunni og í göngulok var samþykkt ályktun þar sem aronskan var fordæmd.
Áfangastaðir göngunnar voru fimm og voru ræðuhöld á þeim flestum. Ræðumenn voru: Gylfi Guðmundsson, Örn Ólafsson, Sigurður Jón Ólafsson, Bergljót Kristjánsdóttir, Guðsteinn Þengilsson, Pétur Tyrfingsson, Magnús Kjartansson og Ásmundur Ásmundsson formaður miðnefndar. Tónlistarflutningur var fyrirferðarmeiri en í fyrri göngum, þannig spilaði hljómsveitin Melchior í Hafnarfirði. Útifundurinn í lok göngu var haldinn á Lækjartorgi og greindi dagblöð á hægri og vinstri væng stjórnmálanna mjög á um fjölda fundargesta.
Ólafur Guðmundsson (f. 1990)
Ólafur Andrés Guðmundsson (13. maí 1990) er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur með IFK Kristianstad.
Ísmaðkurinn
Ísmaðkurinn eða Project Iceworm var leynileg hernaðaráætlun Bandaríkjamanna á Norður-Grænlandi. Áætlunin gekk út á að gera 135 þúsund km² hernaðarmannvirki í Grænlandsjökulsísnum og koma þar fyrir 600 langdrægum kjarnorkuflaugum sem skjóta mætti af 2000 færanlegum skotpöllum. Þessir skotpallar áttu að ganga eftir járnbrautum í göngum sem grafin voru í jökulinn. Danska þingið vissi ekki af þessum áformum fyrr en árið 1990.
Réttlæti
Réttlæti er hugtak um grundvallarviðmið um rétta breytni og rétt viðbragð samfélags við rangri breytni.
Hugmyndir um réttlæti liggja til grundvallar refsilöggjöf og eru því viðfangsefni fræðilegrar lögfræði. Réttlætishugtakið er einnig eitt af fyrstu viðfangsefnum forngrískrar heimspeki, og er í dag viðfangsefni bæði réttarheimspeki og siðfræði.
Innan ríkja er dómstólum ætlað að þjóna réttlætinu, með réttlátum dómum, á forsendum laga sem í lýðræðisríkjum eru sett af löggjafarsamkomum. Þegar pólitísk átök snúast ekki aðeins um sérhagsmuni eiga þau til að vera átök um réttlæti og inntak réttlætishugtaksins.
Raphael Kühner
Raphael Kuhner (1802 – 1878) var þýskur fornfræðingur.
Kuhner hlaut menntun sína í Göttingen. Frá 1824 til 1863 kenndi hann við framhaldsskóla í Hanover. Hann annaðist útgáfu á Samræðum í Tusculum eftir Cicero (1829, 5. útg. 1874). Hann gaf út ítarlegt rit um gríska málfræði í tveimur bindum (1834-35). Þriðja útgáfa þess kom út aukið og endurbætt í fjórum bindum (1890-1904). Hann samdi einnig ítarlegt rit um latneska málfræði í tveimur bindum (1877-79), sem kom síðar út aukið og endurbætt af Holzweiss og Stegman (1912-14). Málfræðirit hans voru grunnurinn að mörgum öðrum grískum og latneskum málfræðiritum á ýmsum tungumálum.
Fjallalaukur
Fjallalaukur (fræðiheiti: Allium senescens) er tegund af laukplöntum ættuð frá Evrasíu.
Lýsing
Þetta er fjölær laukplanta, með allt að 30 blóm í kúlulaga blómskipun síðla sumars og verður 8 til 40 sm á hæð. Blöðin eru mjó og bandlaga.
Flokkun
Tvær undirtegundir hafa verið skráðar:
Útbreiðsla
Allium senescens er ættaður frá norður Evrópu og Asíu, frá Síberíu til Kóreu. Hann hefur verið fluttur til og orðinn ílendur í hlutum Evrópu, Þar á meðal Tékklandi og fyrrum Jógóslavíu.
Nytjar
Allium senescens er ræktaður til skrauts og sem erfðasjóður fyrir A. cepa (matarlaukur), vegna skyldleika þeirra.
Japansgreni
Japansgreni (Picea jezoensis eða Picea yezoensis) er stórt sígrænt tré sem verður 30 til 50 metra hátt og með stofnþvermál að 2 metrum. Það er upprunnið frá norðaustur Asíu, frá fjöllum mið Japan og Changbai fjöllum á landamærum Kína og Norður Kóreu, norður til austur Síberíu, ásamt Sikhote-Alin, Kúrileyjar, Sakalínfylki og Kamsjatka. Það vex í svölum en rökum tempruðum regnskógum, og hvergi er útbreiðslusvæðið lengra frá Kyrrahafinu en 400 km.
Lýsing
Börkurinn er þunnur og hreistraður, verður sprunginn á eldri trjám. Krónan er breiðkeilulaga. Sprotarnir eru föl gulbrúnir, hárlausir en með áberandi nálanöbbum. Barrið er nálarlaga, 15 til 20 mm langt, 2 mm breitt, langydd, beggja vegna dálítið kjalað, dökkgrænt að ofan með engum loftaugum, og bláhvítt til hvítt að neðan með tvemur breiðum loftaugarendur.
Könglarnir eru hangandi, mjósívalir, 4 til 7 sm langir og 2 sm breiðir (lokaðir), opnir að 3 sm breiðir. Þeir eru með þunnar, sveigjanlegar köngulskeljar 12 til 18 mm langar. Þeir eru fyrst græn eða rauðleitir, og verða fölbrúnir við þroska 5 til 6 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru svört, 3 mm löng, með grönnum, 6 til 8 mm löngum fölbrúnum væng.
Undirtegundir
Það eru tvær landfræðilegar undirtegundir, meðhöndlaðar sem afbrigði af sumum höfundum, og sem aðskildar tegundir af öðrum:
Japansgreni er náskylt sitkagreni (Picea sitchensis), sem tekur við því hinum megin við norðanvert Kyrrahafið. Þau, og sérstaklega undirtegundin jezoensis, geta verið illgreinanleg í sundur, en skortur á loftaugum á efra borði barrs P. jezoensis er auðveldasta greiningaratriðið. Barrið á japansgreni er einnig nokkuð sljóyddara og ekki eins hvasst kjalað, en á sitkagreni.
Ræktun á Íslandi
Japansgreni hefur verið í ræktun á Hallormsstað. Árið 2004 var japansgreni sent þaðan til Grænlands til ræktunar í trjásafni í Eiríksfirði.
Nytjar
Japansgreni er mikilvægt austast í Rússlandi og norður Japan, vegna timburs og pappírsframleiðslu. Mikið af því sem er höggið ekki sjálfbært (og oft ólöglega) í ósnertum náttúrulegum skógum.
Því er stundum plantað sem prýðistré í stórum görðum.
Strengjahljóðfæri Ainúa kallað tonkori hefur búk úr japansgreni.
Hericium erinaceus
Hericium erinaceus er ætisveppur af broddkóralsbálki. Hann ásamt nokkrum öðrum í ættkvíslinni eru taldir góðir matsveppir. Sveppurinn vex yfirleitt á dauðum eða deyjandi beyki, eik eða hlyn, einstaka sinni á lifandi trjám. Útbreiðslan er um mestallt norðurhvel, þó sjaldséður í Evrópu.
Andabær
Andabær er sögusvið í mörgum myndasögum frá Disney sem birtast í Syrpum, Andrés blöðum og DuckTales-teiknimyndaþáttunum. Hann er heimabær Andrésar Andar, Jóakims Aðalandar, Ripps, Rapps og Rupps, Andrésínu Andar og annarra sögupersóna sem tengjast þeim. Fyrst var talað um Andabæ í Walt Disney's Comics And Stories #49 árið 1944 í sögu eftir Carl Barks.
Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Króatíska karlandsliðið í knattspyrnu (Króatíska: Hrvatska nogometna reprezentacija) er fulltrúi Króatíu í alþjóðlegri knattspyrnu. Landsliðinu er stjórnað af króatíska knattspyrnusambandinu. Besti árangur króatíska landsliðsins á FIFA heimsmeistarakeppninni var á heimsmeistaramótinu HM 2018 þar sem þeir náðu 2.sæti.
Saga
Króatía lék sinn fyrsta alþjóðlega leik sem land 2. apríl 1940. Við stríðslok 1945 varð Króatía aftur hluti af Júgóslavíu. Næstu áratugi spiluðu króatískir leikmenn fyrir júgóslavneska karlandsliðið í knattspyrnu. Eftir að Króatía varð aftur sjálfstætt ríki hóf liðið að spila aftur í alþjóðafótbolta. Króatía lék sinn fyrsta landsleik gegn Bandaríkjunum í Zagreb 17. október 1990, þó að landið hafi enn tilheyrt Júgóslavíu á þeim tíma. Þann leik vann Króatía 2-1.
Árið 1996 tókst Króötum að tryggja sig á EM 1996 í Englandi, sem var fyrsta stórmót liðsins. Eftir sigra gegn ríkjandi Evrópumeisturum Dana 3-0 og 1-0 sigur gegn Tyrklandi í fjórðungsúrslitum tapaði liðið gegn Þýskalandi 1-2. Króatíski framherjinn Davor Šuker gerði eitt af fallegri mörkum mótsins í í leiknum gegn Danmörku. Árið 1998 tóku Króatar þá á sínu fyrsta heimsmeistarmóti HM 1998 þar gerðu þeir sér lítið fyrir og nældu sér í brons. í liðinu voru margir frægir leikmenn í alþjóðafótbolta eins og Davor Šuker og Zvonimir Boban. Davor Šuker var markahæsti leikmaður mótsins með sex mörk.
Króatía spilaði til úrslita á HM 2018 á móti Frakklandi og náðu 2. sæti. Á HM 2022 náði Króatía 3. sæti. Luka Modric var lykilmaður og hreppti hann í gullknöttinn 2018.
thumb|427x427px|Króatískir stuðningsmenn á [[EM 2012|EM 2012|alt=|left]]
HM árangur
thumb|right|234x234px|Króatar fagna marki gegn brössum á [[HM 2014]]
Þjóðadeildin
2023: Silfur
Túrkmenska stafrófið
Núverandi túrkmenskt stafróf er latneskt stafróf byggt á tyrkneska stafrófinu og var tekið í notkun árið 1991. Sá munur er á, að það túrkmenska notar ž í stað hins tyrkneska c; y í stað punktlauss i (I/ı); ý í stað hins tyrkneska samhljóðs y; og stöfunum ä og ň hefur verið bætt við til að tákna hljóðgildin [æ] og [ŋ].
Í upphafi 20. aldar, þegar skrifuð túrkmenska kom fyrst fram á sjónarsviðið, var hún skrifuð með arabísku stafrófi, en árið 1928 var tekið upp latneskt stafróf. Árið 1940 þurfti að skipta yfir í kýrillískt stafróf vegna tilskipunar frá Sovétríkjunum, og sérútbúið túrkmenskt kýrillískt stafróf (sést í töflu hér að neðan) var tekið í notkun. Strax og Túrkmenistan hafði lýst yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið 1991 var skipt yfir í núverandi latneskt stafróf, og átti þá nýorðinn forseti landsins, Saparmyrat Nyýazow, drjúgan þátt í því.
Túrkmenska er enn oft skrifuð með arabísku stafróf í öðrum löndum þar sem málið er talað, en arabískt letur er allsráðandi (t.d. í Afganistan).
Stafir
Núverandi stafróf inniheldur 30 meginstafi, auk fjögurra sem aðeins eru notuð í erlend nöfn.
Aronska
Aronskan var stefna í íslenskum stjórnmálum sem kennd var við Aron Guðbrandsson stjórnanda Kauphallarinnar í Reykjavík sem hann kynnti í ræðu og riti á árinu 1977.
Kröfugerð Arons var á þá leið að bandarísk stjórnvöld skyldu greiða sem næmi öllum skuldum ríkissjóðs fyrir afnot af íslensku landi undangenginn aldarfjórðung og upp frá því fasta árlega leigu sem renna skyldi til samgöngumála og sjúkrahússbygginga. Fyrirmynd þessa kerfis var sögð fengin frá bandarískum herstöðvum á Spáni.
Aronskan hlaut nokkurn hljómsgrunn hjá drjúgum hópi fólks, en vakti geysihörð viðbrögð bæði stuðningsmanna og andstæðinga hersetunnar. Töldu báðir hópar tillögurnar siðlausar. Andstæðingar hersins vildu ekki að efnahagsleg áhrif hans ykjust en stuðningsmennirnir litu svo á að herstöðin væri Íslendingum til varnar og skyldi því ekki höfð að féþúfu. Fáar stjórnmálahreyfingar tóku upp aronskuna, má þó nefna Stjórnmálaflokkinn í þingkosningunum 1978. Engu að síður skutu viðhorf þessi reglulega upp kollinum næstu árin.
Ju jitsu
thumb|right|250px|Japanskir ju jitsu-iðkendur. Ju jitsu, jujitsu, ju jutsu, jujutsu, jiu jutsu eða jiu jitsu er japönsk sjálfsvarnarlist sem byggir meðal annars á notkun vogarafls, liðamótataka, kverkataka, högga, sparka og taugapunkta í líkama andstæðingsin til þess að yfirbuga hann. Sumir skólar kenna einnig notkun hefðbundinna japanskra vopna. Ju jitsu var þróað af japönskum samúræum. Hugtakið ju jitsu varð ekki til fyrr en á 17. öld en bardagalist samúræanna er þó töluvert eldri og á líklega uppruna sinn að rekja til 13. aldar.
Margar nútímasjálfsvarnaríþróttir eru komnar frá ju jitsu og má þar nefna júdó, aikido hapkidó og brasilískt jiu-jitsu en auk þess hafa mörg afbrigði af karate orðið fyrir áhrifum frá ju jitsu. Hefðbundið ju jitsu er þó ekki keppnisíþrótt.
2. deild karla í knattspyrnu 1968
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 14. sinn árið 1968. Leikið var í tveimur riðlum.
A riðill
Í A riðli léku: Þróttur, Haukar, FH og Víkingur.
B riðill
Í B riðli riðli léku ÍA, Breiðablik, Selfoss og ÍBÍ
Fallleikur
Víkingur og ÍBÍ léku um fallið í 3. deild. Fyrsta leiknum lauk með 1-1 jafntefli, en í seinni leiknum vann Víkingur 3-0
Kauphöllin í New York
Kauphöllin í New York (enska: New York Stock Exchange, skammstafað NYSE) er stærsta kauphöll í heimi. Á íslensku er oftast vísað til hennar sem Wall Street  í daglegu tali. Í febrúar 2015 var verðmæti fyrirtækja í kauphöllinni í New York metið á um 16.600 milljarða Bandaríkjadali eða 2.193.615 milljarða íslenskra króna á gengi dagsins 12. maí 2015.
Kauphöllin í New York er í eigu keðjunnar Intercontinental Exchange. Það er bandarískt eignarhaldsfyrirtæki sem er sjálft á skrá NYSE.
Saga
Eftir þessa endurskipulagningu, þar sem formleg tilurð NYSE (New York Stock and Exhange Board) varð til, hófu verðbréfamiðlararnir þar að leigja út aðstöðu, sem sérstaklega var ætluð til skuldabréfaviðskipta sem áður höfðu farið fram í ,,Tontine Coffee House" . Á árunum 1817 til 1865 voru þessi viðskipti hýst á ýmsum stöðum, þar til núverandi staðsetning varð fyrir valinu. Með bættum aðferðum og tækninýjungum tók NYSE forskot í samkeppninni við Philadelphia og árið 1869 var meðlimaskyldu komið á, sem aukist hefur jafnt og þétt síðan.
Allt frá 19. öld og fram á fyrstu ár 21. aldar hafa miklar sveiflur einkennt kauphallarviðskipti með reglulegu millibili. Ríkisafskipti urðu í auknum mæli áberandi með vaxandi setningu reglugerða, sérstaklega í kjölfar hrunsins árið 1930, sem orsakaði heimskreppuna miklu.
Nokkrir atburðir marka leið kauphallarinnar á Wall Street að því sem hún er í dag. Ítarlegar greinar má finna á ensku um hrunið 1929 ; svarta þriðjudaginn 1929, svarta mánudaginn 1987 , smákreppuna 1989, (sem kennd var við föstudaginn þrettánda) smáhrunið 27. október 1997 og áhrif á efnahagslífið í kjölfar hryðjuverkanna 11. september 2001.
19.öld og upphaf 20.aldar
Með tilkomu rafskilaboða milli New York og annarra markaða óx markaðurinn í New York langt fram yfir þann sem var í Philadelphia. Borgarastríðið 1861 til 1865 jók gríðarlega á spákaupmennsku í New York. Frá árinu 1869 þurftu allir aðilar kauphallarinnar að vera eignfærðir og hefur þeim fjölgað jafnt og þétt síðan. Á síðasta hluta 19. aldar mátti svo sjá gríðarlega aukningu í verðbréfaviðskiptum.
Fyrri heimstyrjöldin og millistríðsár 1918-1935
Þann 31. júlí 1914 var kauphöllinni í New York lokað skömmu eftir upphaf fyrri heimsstyrjaldarinnar en var opnuð aftur að hluta 28. nóvember sama ár í þeim tilgangi að efla stríðsrekstur með sölu skuldabréfa. Kauphöllin var opnuð að fullu á ný um miðjan desember.
Þann 16. september 1920 sprakk sprengja beint fyrir utan byggingu kauphallarinnar á Wall Street. Sprengjan banaði 33 manns og yfir 400 manns særðust. Sprengjumennirnir fundust aldrei. Byggingar kauphallarinnar, JP Morgan og fleiri fyrirtækja, bera enn merki þessarar sprengjuárásar.
Hrunið, sem átti sér stað á svarta fimmtudeginum (Black Thursday) þann 24. október 1929 og söluglundroðinn í kjölfarið, eru jafnan nefndar sem megin ástæður kreppunnar miklu. Í viðleitni sinni við að auka á traust fjárfesta setti kauphöllin í gang áætlun í fimmtán liðum, þann 31. október 1938, sem miðaði að þvi að auka vernd og öryggi fyrir almenna fjárfesta.
Þann 1. október 1934 var kauphöllin skráð og viðurkennd af viðskipta- og verðbréfaráði Bandaríkja Norður-Ameríku, með forseta og 33 manna stjórn, sem opinber miðlari með ríkisverðbréf. Þann 18. febrúar 1971 var stofnað um þetta félag, sem ekki var rekið í gróðaskyni. Við þá breytingu fækkaði stjórnarmeðlimum í 25.
Lok seinni heimstyrjaldar til loka kalda stríðsins
Abbie Hoffman var þekktur anarkisti og aktívisti. Ein af hans þekktari aðgerðum átti sér stað árið 1967 þegar hann fór fyrir hópi ungra anarkista (Yippie) inn í gallerí kauphallarinnar. Þar dreifðu anarkistarnir talsverðu magni af venjulegum Bandaríkjadölum í bland við platdollara yfir viðskiptagólfið beint fyrir neðan. Sumir verðbréfamiðlaranna mótmæltu gjörningnum með bauli meðan aðrir hirtu peningana upp. Fjölmiðlar tóku hratt við sér og áður áður en kvöldið var liðið hafði heimsbyggð öll frétt af þessu uppátæki. Síðar lagði kauphöllin 20.000 Bandaríkjadali í að loka galleríinu með skotheldu gleri. Hoffmann ritaði áratug síðar „Við höfðum ekki samband við fjölmiðla. Á þessum tíma höfðum við hvorki hugmyndaflug né vitneskju um að það væri eitthvað til sem héti fjölmiðlaviðburður“.
19. október 1987 féll Dow Jones iðnaðarvísitalan (DJIA) um 508 stig, sem þýddi 22,6% tap á einum degi – næst stærsta dagsfall vísitölu í kauphöllinni var orðið að veruleika. Mánudagurinn svarti leiddi af sér hinn hræðilega þriðjudag, dagurinn þar sem kauphallarkerfin virtust ekki virka sem skyldi og áttu sumir erfitt með að klára viðskipti sín þann daginn.
Tæpum 2. árum síðar, þann 13. október 1989, varð annað hrun á Dow Jones iðnaðarvísitölunni. Þetta hrun var afleiðing viðbragða markaðarins við fréttum um 6,75 milljarða Bandaríkjadala skuldsetta yfirtöku á UAL corporation, móðurfyrirtæki United Airlines sem varð fyrir miklum skakkaföllum. Þegar samningurinn fór í gegn ýtti það undir hrun á skuldabréfum í ruslflokki (Junk Bonds) sem leiddi af sér að Dow Jones vísitalan féll um 6,91% eða niður um 190,58 stig.
Lok 20.aldar og upphaf 21.aldar
Árið 1997 varð svipaður glundroði í fjármálaheiminum sem kallaðist Asíuhrunið (The Asian Financial Crisis). Þann 27. október 1997 féll Dow Jones iðnaðarvísitalan um 7,18% að virði (554,26 stig) á sama hátt og flestir markaðir féllu. Þetta varð þekkt sem smáhrunið 1997 og Dow Jones jafnaði sig fljótlega eftir það. Þetta var í fyrsta sinn sem útsláttarfyrirkomulagið var virkjað.
Þann 26. janúar árið 2000 urðu uppþot við kauphöllina þegar Michael Moore var við tökur á laginu „Sleep now in the fire“ með hljómsveitinni Rage Against the Machine. Hljómsveitin og myndatökuliðið hugðust arka inn í kauphöllina en þeim var vísað út af öryggisvörðum. Þessi uppákoma truflaði ekki viðskiptin í kauphöllinni. Stór hluti myndbandsins var hins vegar tekinn upp utan við kauphöllina.
21.öldin og sameining við Archipelago
Þann 21. apríl 2005 tilkynnti NYSE samruna við Archipealgo, sem var helsti keppinautur NYSE. Markmið þess og tilgangur var að auka aðkomu almennings að verðbréfaviðskiptum og að endurskipuleggja NYSE sem fyrirtæki í opnum viðskiptum. Árið 2006 hóf þetta sameinaða fyrirtæki að starfa undir merkjum NYSE Group. Ári síðar gekk í gegn samruni við Euronext, sem er sameinaður verðbréfamarkaður Evrópu. Með því varð NYSE Euronext til, sem var fyrsta kauphöllin sem starfaði beggja vegna Atlantshafsins.
2006-2014
Kauphöllin í New York er í fararbroddi fyrirtækja sem höndla með alþjóðlega fjármálagjörninga og er miðstöð framboðs á fjármálaþjónustu. Í aðdraganda kaupa ICE á NYSE Euronext árið 2013 var Marsh Carter stjórnarformaður NYSE og Duncan Niederauer var forstjóri. Í dag gegnir Jeffrey Sprecher starfi stjórnarformanns. Þessi samruni var samþykktur af stjórninni þann 6. desember 2006. Rúmu ári síðar, þann 4. apríl 2007, sameinaðist NYSE Group Euronext, sameinuðum verðbréfamarkaði Evrópu. Þar með varð NYSE Euronext til, sem þá varð fyrsta sameinaða verðbréfamiðlunin sem starfar beggja vegna Atlantshafsins.
Þann 6. maí 2010 tilkynnti Dow Jones um hæsta hlutfallslega fall daglána frá því 19. október 1987. Fallið orsakaði 998 stiga tap, sem síðar var kallað hvellhrunið 2010 (hrunið varð nokkrum mínútum fyrir áætlaða virðisaukningu í kauphöllinni). SEC og CTFC gáfu út skýrslu um atburðinn, sem þó komst hvorki að nokkurri niðurstöðu né hverjar orsakir hans voru. Rannsakendur fundu engin sönnunargögn um að hrunið hafi orðið vegna rangra eða klaufalegra fyrirmæla.
Þann 29. október 2012 var kauphöllinni lokað í tvo daga þar sem fellibylurinn Sandy reið yfir New York. Þetta var í fyrsta sinn síðan 12. og 13. mars 1888 sem kauphöllin var lokuð í heila tvo daga vegna veðurs.
Þann 1. maí 2014 var kauphöllin sektuð um 4,5 milljónir Bandaríkjadala af SEC í dómssátt vegna brota á reglum um markaðsviðskipti.
14. ágúst 2014 náðu hlutabréf í Berkshire Hathaway, í A flokki, hæsta verði sem þekkst hefur fyrir einn hlut, eða 200.000 Bandaríkjadali á hlut.
Skömmu fyrir 18. ágúst 2014 hafði Sam Jordan verið gerður að fjármálastjóra kauphallarinnar. Árið 2013 var ábyrgð hans aukin í þá veruna að hann hafði eftir það umsjón með aðgerðum um allan heim sem og að bera ábyrgð á upplýsingamálum og tækni, sem lýtur að þeim. Hann gegndi einnig ýmis konar störfum fyrir fjármálafyrirtæki í Bandaríkjunum, sem og erlendis, á meðan hann starfaði fyrir Dun & Bradstreet samsteypuna.
Sam Jordan hefur setið í stjórnum ProQuest, the Madison Square Boys and Girls Club og Westchester County Association. Hann öðlaðist MBA gráðu í fjármálum frá McCombs School of Business sem er hluti af Háskólanum í Texas, sem staðsettur er í Austin, með CPA vottun frá New York ríki og er sérfræðingur í félagarétti bókhalds frá Háskólanum í Delaware.
Uppboð og viðskipti
NYSE stundar viðskipti með aðferð sem mætti kalla stöðugt uppboð. Það fer þannig fram að miðlarar stunda viðskiptin í umboði fjárfesta. Þeir safnast saman við fyrirfram ákveðinn stað þar sem sérhæfður miðlari, sem starfar hjá NYSE-aðila (þ.e.a.s. viðkomandi er ekki í vinnu hjá NYSE heldur samstarfsaðila) kemur fram sem uppboðshaldari og heldur eins konar öskuruppboð. Þar sem varla heyrist mannsins mál meðan þessi uppboð fara fram þá notast verðbréfamiðlarar (kaupendur, seljendur og uppboðshaldarar) við einhvers konar táknmál til þess að koma skilaboðum áleiðis svo uppboðin geti farið fram.
Þegar svo ber undir (í um það bil 10% tilvika) auðvelda þeir stundum viðskiptin með því að bæta eigin fjármagni við til þess að einfalda ferlið við samskiptin milli kaupenda og seljenda. Uppboðsferlið færðist í átt að meiri sjálfvirkni árið 1995 þegar teknar voru í notkun þráðlausar lófatölvur. Kerfið gerði miðlurum kleift að fá skipanir og framkvæma þær rafrænt í gegnum þráðlaus boðskipti. Í september 1995 seldi hönnuður þráðlausa kerfisins, Michael Einersen NYSE-aðili, 1.000 hluti í IBM í gegnum lófatölvu og batt þar með enda á 203 ára pappírsviðskipti í kauphöllinni. Þar með var markað upphafi sjálfvirkra viðskipta innan kauphallarinnar.