cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glúkósi
Tvísykrur með glúkósa
Maltósi er dæmi um tvísykru af glúkósa. Þá er súkrósi keðja af glúkósa og frúktósa en laktósi keðja af galaktósa og glúkósa. Einingar keðjanna eru tengdar saman með glýkósíðtengjum.
Fjölsykrur með glúkósa
Sellulósi (beðmi) og sterkja (mjölvi) innihalda aðeins glúkósa.
Mehmed 5.
Æviágrip
Mehmed fæddist í Topkapıhöll í Konstantínópel. Líkt og aðrir hugsanlegir ríkiserfingjar var hann alinn upp í kvennabúri hallarinnar fyrstu þrjátíu ár ævi sinnar. Í níu af þessum árum var hann alveg einangraður. Á þessum tíma fræddi hann sig um gamla persneska ljóðlist og varð sjálfur virt ljóðskáld. Á níunda afmælisdegi sínum var hann umskorinn við athöfn í sérstöku umskurðarherbergi í Topkapıhöll.
Valdatíð
Mehmed varð soldán þann 27. apríl árið 1909 en aðeins sem táknrænn leiðtogi án verulegra valda vegna breytinga sem komið hafði verið á eftir Ungtyrkjabyltingina árið 1908 og valdarán „pasjanna þriggja“ árið 1913.
Í valdatíð Mehmeds glataði Tyrkjaveldi öllum landsvæðum sem það átti eftir í Norður-Afríku (Tripolitaniu, Kýrenæku og Fezzan) til ítalska konungdæmisins í stríði við Ítali og nærri öllum evrópskum landsvæðum sínum (fyrir utan landskika vestan við Konstantínópel) í fyrra Balkanstríðinu.
Það mikilvægasta sem Mehmed gerði í stjórnmálum var að lýsa yfir jihadi gegn Bandamönnum þann 14. nóvember 1914 eftir að stjórn Tyrkjaveldis ákvað að ganga inn í fyrri heimsstyrjöldina í bandalagi við Miðveldin. Þó var sagt að Mehmed væri sjálfur ekki hrifinn af vinahótum Enver Pasja hermálaráðherra við Þjóðverja.
Þetta var í síðasta sinn sem viðurkenndur kalífi lýsti yfir jihadi, en kalífadæmi Tyrkjaveldis entist til ársins 1924. Yfirlýsing Mehmed hafði engin sýnileg áhrif á stríðið þótt fjölmargir múslimar byggju á þeim svæðum þar sem barist var. Múslimar tóku lítt alvarlega þá hugmynd að þátttaka í stríði kristinna þjóða gæti talist heilagt stríð. Arabar gengu jafnvel til liðs við Breta í stríðinu gegn Tyrkjum í uppreisn árið 1916.
Dauði
Mehmed 5. lést í Yıldız-höll þann 3. júlí 1918, þá 73 ára að aldri, aðeins fjórum mánuðum áður en heimsstyrjöldinni lauk. Hann lifði því ekki nógu lengi til að sjá hrun Tyrkjaveldisins. Hann varði meirihluta lífs síns í Dolmabahçe-höll og Yıldız-höll í Istanbúl. Hann er grafinn í Eyüp-hverfi borgarinnar.
Chester Bennington
thumb|Bennington. Chester Charles Bennington (fæddur 20. mars 1976 í Phoenix, Arizona; látinn 20. júlí 2017 í Palos Verdes, Kaliforníu) var bandarískur tónlistarmaður og lagahöfundur. Bennington var best þekktur sem söngvari nu metal-hljómsveitarinnar Linkin Park. Einnig var hann meðlimur Dead by Sunrise og Stone Temple Pilots (2013-2015).
Árið 2017 framdi Bennington sjálfsmorð. Hann hafði áður glímt við vímuefnafíkn og orðið fyrir líkamlegri og kynferðislegri misnotkun í æsku. Hann lét eftir sig eiginkonu og 6 börn.
Asgabat
Asgabat (túrkmenska Aşgabat) er höfuðborg Túrkmenistan. Árið 2013 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 860.000 manns. Helsta þjóðarbrot borgarinnar eru Túrkmenar, en auk þeirra er mikið af Rússum, Armenum og Aserum.
Rabat
Rabat (arabíska 'الرباط) er höfuðborg Marokkó. Árið 2005 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 1.200.000 manns.
Taskent
right|350px|thumb|Staðsetning Tashkent í Úsbekistan
Taskent (úsbekska: Toshkent, Тошкент, rússneska: Ташкент) er höfuðborg Úsbekistan og Taskenthéraðs. Árið 2008 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 2.140.486 manns.
J. Edgar Hoover
John Edgar Hoover (1. janúar 1895 – 2. maí 1972), þekktari sem J. Edgar Hoover, var fyrsti formaður bandarísku alríkislögreglunnar (FBI, eða „Federal Bureau of Investigation“). Hann var skipaður fimmti formaður bandarísku lögrannsóknarskrifstofunnar – forvera FBI – árið 1924 og var lykilmaður í stofnun alríkislögreglunnar árið 1935. Hann var formaður hennar frá stofnun hennar til dauðadags árið 1972, þá 77 ára að aldri. Hoover á heiðurinn að því að alríkislögregla Bandaríkjanna þróaðist í miklu stærri lögsögustofnun en upphaflega var áætlað og stuðlaði að margvíslegri nútímavæðingu í lögreglurannsóknum, t.d. miðstýrðum gagnagrunn fingrafara og notkun réttarvísinda á sérstökum rannsóknarstofum.
Samkvæmt Harry S. Truman Bandaríkjaforseta breytti Hoover alríkislögreglunni í leynilögreglustofnun til eigin nota. „Við viljum ekki neitt Gestapo eða leynilögreglu,“ sagði Truman. „Alríkislögreglan er á leið í þá átt. Hún er að grafa upp kynlífhneyksli og beitir hreinni og klárri fjárkúgun. J. Edgar Hoover myndi gefa á sér hægra augað til að ná völdum og allir þingmenn og þingfulltrúar eru hræddir við hann.“
Jánde
right|250px|thumb|Staðsetning Jánde í Kamerún.
Yaundé Yaundé
Harare
right|250px|thumb|Staðsetning Harare í Simbabve
Harare áður Salisbury er höfuðborg Simbabve. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar var árið 2006 1.600.000 manns og 2.800.000 á stórborgarsvæðinu. Í borginni fara fram mikil skipti á tóbaki, maís, bómul og sítrusávöxtum. Borgin er 1.483 m yfir sjávarmáli.
Kúala Lúmpúr
thumb|400px|Staðsetning Kúala Lúmpúr í Malasíu. thumb|Kúala Lúmpúr
Sana
Sana (arabíska: صنعاء) er höfuðborg Jemen. Árið 2004 bjuggu 1.747.627 manns í borginni. Elstu ritaðar heimildir um borgina eru frá 1. öld eftir Krist.
Í byrjun árs 2015 tókst uppreisnarher Húta að leggja undir sig borgina. Í borgarastyrjöldinni sem geisar enn í Jemen hefur Sana því verið bækistöð uppreisnarmannanna á meðan viðurkennd stjórn landsins hefur lengst af haldið til í Aden.
Jöklar h.f.
Jöklar h.f. var íslenskt skipafélag stofnað 1947. Fyrirtækið rak tvö lítil frystiskip framan af en upp úr 1960 var fyrirtækið komið með stærri skip sem fluttu frosinn fisk út og vörur heim. Samkeppnin við Eimskipafélag Íslands reyndist fyrirtækinu um of og um miðjan sjöunda áratuginn hafði Eimskipafélaginu tekist að bola Jöklum burt með undirboðum.
Savanna tríóið - Icelandic Folk Songs and Minstrelsy
Icelandic Folk Songs and Minstrelsy er 33-snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Á henni flytur Savanna-tríóið íslensk þjóðlög og gamanvísur.
Bifröst h.f.
Bifröst h.f. var íslenskt skipafélag stofnað af bílainnflytjendum til þess að annast innflutning fyrir þá. Félagið átti erfitt með rekstur í samkeppni við Eimskipafélag Íslands, Hafskip og Skipadeild SÍS. Árið 1979 áttu forráðamenn Bifrastar í viðræðum við Hafskip um möguleg kaup Hafskips á félaginu en ekkert varð úr því. Árið 1985 var Eimskipafélag Íslands svo til búið að kaupa nær allt hlutafé fyrirtækisins.
Kænugarður
Borgin liggur í norðurhluta landsins við fljótið Danparfljót. Árið 2021 bjuggu tæpar 3 milljónir í borginni. Borgin er menningar-, iðnaðar- og vísindamiðstöð í Austur-Evrópu og er 7. fjölmennasta borg Evrópu. Rekja má byggð í borginni til 5. aldar.
Með þekktari stöðum í borginni er sjálfstæðistorgið Majdan Nezalezjností. Á lista UNESCO yfir menningarminjar eru Dómkirkja heilagrar Soffíu og klaustrið Petsjersk Lavra. Maríjínskyj-höll er önnur þekkt bygging.
Nafn borgarinnar
Orðið Kænugarður er gamalt orð í íslensku og þekkist í fornum bókmenntum. Í Kristni sögu segir að þeir Þorvaldur víðförli Konráðsson og Stefnir Þorgilsson hafi ferðast víða um lönd til að boða kristni og heimsótt Kænugarð.
Íslenskt nafn á Kænugarði kemur frá Kæna fyrir skip og garður fyrir bæ (garður á nútíma íslensku), sem sagt skipabær.
Auk Kænugarður eru nokkrar stafsetningar fyrir Kyjív sem nefndar eru í Íslendingasögum, þar á meðal Kænugard (í og Flateyjarbók ), og Kænugarðr (í  og  ).
Landfræði
Borgin liggur í norðurhluta landsins við Danparfljót sem tæmist í Svartahaf og tengir borgina við innhaf þess; Asovshaf.
Íþróttir
Helsta knattspyrnulið borgarinnar er FC Dynamo Kyiv.
Brazzaville
Brazzaville er höfuðborg og stærsta borg Lýðveldisins Kongó og stendur við Kongófljót. Sunnan við fljótsbakkann er Kinsasa, höfuðborg Austur-Kongó. Engar tvær höfuðborgir í heimi eru nær hver annarri en Brazzaville og Kinsasa, sem eru í reynd hluti af sama stórborgarsvæðinu.
Árið 2014 var íbúafjöldi borgarinnar 1,8 milljónir manna. Rúmlega þriðjungur íbúa landsins búa í Brazzaville og fer þar fram 40% af allri atvinnu sem ekki tengist landbúnaði. Hún er einnig efnahags- og stjórnsýsluleg miðja landsins.
Borgin heitir eftir ítalska landkönnuðinum Pierre Savorgnan de Brazza sem stofnsetti borgina árið 1880 upp úr smábænum Ntamo.
Trommuleikari
Trommuleikari (einnig trommari eða trumbuslagari, trymbill eða trumbari) er sá maður sem spilar á trommur.
Aðalsöngvari
Band (Musik)
Christopher Wolstenholme
Christopher Tony Wolstenholme (fæddur 2. desember 1978 í Rotherham, Yorkshire, Englandi) er bassaleikari rokksveitarinnar Muse.
Píanóleikari
Píanóleikari eða píanisti (einnig slaghörpuleikari) er manneskja sem spilar á píanó eða flygil. Titillinn á einkum við þá sem spila í hljómsveit eða sem einleikari.
Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari
Vilhjálmur I (22. mars 1797 í Berlín – 9. mars 1888 í Berlín) var konungur Prússlands og fyrsti keisari Þýskalands. Eftir að hafa ráðið Otto von Bismarck sem ríkiskanslara, stóð hann í stríði við Danmörku, Austurríki og Frakkland og vann þau öll. Fyrir vikið varð hann krýndur keisari sameinaðs Þýskalands, en Þýskaland var keisararíki allt til loka heimstyrjaldarinnar fyrri.
Prins
Vilhjálmur fæddist í Berlín, höfuðborg Prússlands, 1797. Foreldrar hans voru Friðrik Vilhjálmur III konungur Prússlands og Luise drottning, dóttir Karls II hertoga af Mecklenburg-Strelitz. Vilhjálmur var þó ekki nema næstelstur, en Friðrik Vilhjálmur (seinna konungur Prússlands) var eldri. Vilhjálmur hlaut herþjálfun ungur og aðeins 9 ára gamall gerði faðir hans hann að yfirforingja. Þetta gerðist nokkrum mánuðum eftir að prússar töpuðu fyrir Napoleon í orrustunum við Jena og Auerstedt. Hinn ungi yfirforingi fékk að fylgja föður sínum til Frakklands eftir fall Napoleons 1814, þá 17 ára gamall, og var með í för er París var hertekin. 8. júní 1815 var hann gerður að major. Hin aldni konungur Prússlands, Friðrik Vilhjálmur III, lést 1840. Varð þá eldri bróðir Vilhjálms næsti konungur landsins sem Friðrik Vilhjálmur IV. Í byltingunni miklu 1848 fékk Vilhjálmur það verkefni að brjóta byltingarherinn á bak aftur, sem hafði reist götuvígi. Eftir mikið stapp tókst það verkefni, en við mikið mannfall. Fyrir vikið varð Vilhjálmur afar óvinsæll og jafnvel hataður. Meðan byltingin stóð enn yfir tók konungur, bróðir hans, það til bragðs að senda Vilhjálm til Lundúna. Hann fékk þó að snúa aftur sama ár og á næsta ári sló hann niður byltingarsinna í vesturhluta Prússlands. Eftir það settist hann að í Koblenz. Meðan hann dvaldi þar naut hann mikilla vinsælda, sem bárust alla leið til Berlínar. Menn voru fljótir að gleyma hlutverki hans í að hrinda byltinguna á bak aftur. Þegar konungur, eldri bróðir hans, varð veikur 1857, varð Vilhjálmur staðgengill hans, enda var konungur að vísu kvæntur, en barnlaus.
Konungur
thumb|Konungskrýning Vilhjálms í Königsberg Konungurinn lést 1861 og varð Vilhjálmur þá næsti konungur Prússlands. Hann var krýndur 18. október í Königsberg. Eitt stærsta vandamálið sem Vilhjálmur þurfti að glíma við var endurnýjun hersins. Þingið hafnaði breytingunni og vildu þingmenn sjálfir koma fram nýjum lögum sem konungi var ekki í geð. Þessi andstaða leiddi til þess að konungur réði Otto von Bismarck sem forsætisráðherra (þ.e. kanslara) í september 1862. Bismarck var reiðubúinn að starfa að málefnum konungs og fékk fyrir vikið að starfa að eigin hugðarefnum í leið. Bismarck var mikill skörungur í þinginu og í allri framkvæmd og varð það til þess að áhrif konungsins urðu meiri. Her og lögregla voru sett í fyrirrúmið, en innri bætur á þjóðfélaginu voru látnar bíða. Bismarck var harður á að festa landamæri ríkisins. Fyrsta hindrunin var Slésvíkurmálið, sem tæknilega tilheyrði þýska ríkinu, en laut þó Danakonungi. 1864 samþykkti Vilhjálmur stríðsyfirlýsingu á Dönum og í leifturstríði sigraði Bismarck Dani í orrustunni við Dybbøl 1864. Þessu fylgdi stríð við Austurríki, en bæði Prússar og Austurríkismenn sóttust eftir forræði í þýska bandalaginu. 1866 tók Vilhjálmur að sér herstjórnina gegn Austurríki og sigraði þá í orrustunni við Königsgrätz. Ári síðar var norðurþýska sambandið stofnað og var Prússland þá leiðandi aðili í því með Vilhjálm konung sem forseta þess. 1870 sagði Frakkland Prússlandi stríð á hendur. Ástæða þess var að Prússland hafði boðið upp á Leópold prins af Hohenzollern-Sigmaringen sem nýjan konung Spánar. Þetta gátu Frakkar ekki sætt sig við, þar sem þeir óttuðust þýska innrás úr tveimur áttum. Aftur var Vilhjálmur konungur herstjórnandi prússahers, sem sigraði í orrustunum við Gravelotte og við Sedan. Eftir þessa sigra var leiðin til Parísar greið. Í Versölum var samið um frið, en jafnframt fór fram undirbúningur á stofnun þýsks ríkis með Vilhjálm konung sem leiðtoga.
Keisari
thumb|Keisarakrýning Vilhjálms í Versölum 1871. Fyrir miðju sér í Bismarck kanslara (í hvítum jakka). Það var erfitt fyrir Bismarck að sannfæra Vilhjálm konung um að stofna þýska ríkið og láta Prússland leysast upp í því, jafnvel þó að Vilhjálmur ætti að vera þjóðarleiðtogi hins nýja ríkis. Bismarck lagði til að Vilhjálmur yrði krýndur keisari, en Vilhjálmur var mjög mótfallinn þeirri hugmynd, allt fram á síðasta dag. En hann lét loks undan. Vilhjálmur var krýndur keisari hins nýja þýska ríkis í speglasal kastalans í Versailles 18. janúar 1871. Þá voru nákvæmlega 170 ár liðin síðan að Prússland varð að konungsríki. Við krýninguna var Vilhjálmur enn reiður Bismarck eftir rifrildi þeirra í milli um titil hins nýja keisara. Vilhjálmur hafnaði því að láta kalla sig keisara Þýskalands eða þýski keisarinn. Friðrik I, stórhertogi af Baden, sem fékk það hlutverk að hylla keisarann í krýningunni, leysti vandann með því að hrópa ‘Vilhjálmur keisari.’ Eftir krýninguna tók Vilhjálmur ekki í hönd Bismarcks. Keisarinn varð þess áþreifanlega var að stefna og stjórnmál voru ákvörðuð af Bismarck. Við þetta varð keisari æ gramari með hverju ári sem leið. Hann samþykkti þó að vera gestgjafi þriggjakeisarafundarins í Berlín 1872, er Frans Jósef I frá Austurríki og Alexender II frá Rússlandi, sóttu. 1878 var gerð skotárás á Vilhjálm er hann reið einsamall í opnum vagni í miðborg Berlínar. Hann fékk högl í andlit og öxl og særðist alvarlega. Það tók hann hálft ár að ná heilsu á ný. Vilhjálmur naut vaxandi vinsælda í þýska ríkinu í elli sinni. Hann naut einnig friðar, enda stjórnaði Bismarck ríkinu í raun. Margir sáu í Vilhjálmi tákngerving Prússlands. Hann lést í Berlín 1888 á 91. aldursári.
Fjölskylda
Vilhjálmur kvæntist 11. júní 1829 Ágústu frá Sachsen-Weimar-Eisenach. Hjónaband þeirra var ekki sérlega lukkulegt, enda skipulagt af foreldrum þeirra. Þeim var þó tveggja barna auðið.
Port Moresby
right|250px|thumb|Miðbær Port Moresby
Port Moresby (eða Pot Mosbi á Tok Pisin) er höfuðborg og stærsta borg Papúa-Nýju Gíneu við Suðvestur-Kyrrahaf. Hún liggur við strendur suðausturhluta eyjunnar Nýju-Gíneu við Papúa flóa. Íbúar eru ríflega 307.643 manns (2009).
Fyrir landnám Evrópubúa bjuggu þar Motu og Koitabu menn, sjómenn og bændur sem versluðu við nálægar standbyggðir. Höfnin var könnuð árið 1873 af breska sjóðliðsforingjanum John Moresby, sem nefndi staðinn eftir föður sínum, Moresby. Landsvæðið varð síðan bresk nýlenda tíu árum síðar. Bærinn varð mikilvæg stöð fyrir Vesturveldin í seinni heimstyrjöldinni gegn Japönum.
thumb|left|350px| Frá Port Moresby
Matthew Bellamy
Matthew James Bellamy (fæddur 9. júní 1978 í Cambridge á Englandi) er aðalsöngvari, gítarleikari og píanóleikari rokksveitarinnar Muse.
Víkur (skipafélag)
Víkur h.f. var íslenskt skipafélag sem var stofnað 1968. Félagið sinnti venjulegum vöruflutning fram til 1974 en þá hóf félagið að sigla með krýolít frá Ivittuut í Grænlandi og til Danmerkur. Fyrirtækið reyndi fyrir sér við flutning á saltfiski en snéri sér svo að saltflutningum.
Dominic Howard
Dominic James Howard (fæddur 7. desember 1977 í Stockport, Englandi) er trommuleikari rokksveitarinnar Muse.
Víkur (skipafélag)
Hverfi í Reykjavík Víkur í þessu tilfelli er hverfi í Reykjavík ekki skipafélag.
Eimskipafélag Reykjavíkur
Eimskipafélag Reykjavíkur var íslenskt skipafélag stofnað 1932. Þetta var annað íslenska skipafélagið sem stofnað var, hitt var Eimskipafélag Íslands árið 1914. Eimskipafélag Reykjavíkur eignaðist þrjú skip: Öskju, Kötlu og eitt annað skip. Rekstur þess var samofinn Eimskipafélagi Íslands og runnu skipafélögin tvö saman.
Ungtyrkjabyltingin
Ungtyrkjabyltingin var stjórnarbylting í Tyrkjaveldi í júlí árið 1908. Í henni þvinguðu Ungtyrkir Tyrkjasoldán til að taka á ný upp tyrkneska stjórnarskrá frá árinu 1876 og gerðu Tyrkjaveldi að þingbundnu konungdæmi með fjölflokkakosningum á ríkisþing í tveimur umferðum. Stjórnarskráin hafði áður verið tekin upp þremur áratugum fyrr í valdatíð Abdúl Hamid 2. soldáns í því sem kallað hefur verið „fyrra stjórnarskrártímabilið“ í sögu Tyrklands. Það tímabil entist aðeins í tvö ár áður en Abdúl Hamid nam stjórnarskrána úr gildi og veitti sjálfum sér alræðisvald á ný. Þann 24. júlí 1908 kiknaði Abdúl Hamid undan þrýstingi byltingarmanna, tilkynnti að stjórnarskráin skyldi viðurkennd á ný og hóf þannig „seinna stjórnarskrártímabilið.“ Eftir að stuðningsmenn soldánsins gerðu misheppnaða tilraun til gagnbyltingar næsta ár var Abdúl Hamid steypt af stóli og bróðir hans settur á valdastól undir nafninu Mehmed 5. Tyrkjasoldán.
Stjórnmálahreyfingar sem höfðu hingað til þurft að aðhafast í leyni komu nú upp á yfirborðið og stofnuðu formlega stjórnmálaflokka. Tveir þeirra, „Samstöðu- og framfaranefndin“ og „Frelsis- og samlyndisflokkurinn“ urðu meginflokkarnir. Smærri flokkar urðu einnig til, þ.á.m. tyrkneskur sósíalistaflokkur og ýmsir þjóðernisflokkar minnihlutahópa innan Tyrkjaveldis, s.s. Búlgaríumanna, gyðinga og Armena.
Byltingin
Ungtyrkir úr herstéttum áttu upptökin að byltingunni. Tyrkneska herstéttin var ákaflega stolt af hlutverki sínu í varnarmálum hins ört smækkandi Tyrkjaveldis og var því reiðubúin til að grípa til vopna gegn ríkisvaldinu í því skyni að vernda ríkið hruni. Atburðurinn sem hratt byltingunni af stað var fundur Játvarðar 7. Bretlandskonungs og Nikulásar 2. Rússakeisara í bænum Reval á Balkanskaga í júní 1908. Stórveldin tvö höfðu ekki átt í mörgum meiriháttar deilum síðustu öldina en undir niðri kraumaði þó hatrammur keppnisskapur á milli þeirra og því leituðust þau við því að miðla málum til að kæfa hugsanleg átök í fæðingu. Tyrkneskir herliðar óttuðust að fundur einvaldanna væri forboði fyrir fyrirhugaða skiptingu Makedóníu milli stórveldanna tveggja. Herdeildir Tyrkja á Balkanskaga gerðu því uppreisn gegn Abdúl Hamid og vonuðust til þess að vernda Tyrkjaveldi með því að koma á framfarasinnaðri stjórn.
Byltingin hófst í júlí árið 1908. Ahmed Niyazi majór óttaðist að upp kæmist um fyrirætlanir sínar og flýtti sér því þann 3. júlí frá bænum Resen með 200 fylgismenn til að heimta að stjórnarskráin yrði tekin upp á ný. Tilraun soldánsins til að kveða niður uppreisnina mistókst vegna þess hve vinsæl hreyfingin var meðal hermannanna sjálfra. Þann 24. júlí neyddist Abdúl Hamid til að láta undan kröfum byltingarmanna og tilkynnti að stjórnarskráin frá árinu 1876 yrði endurreist.
Eftirmálar
Þingkosningar voru haldnar í Tyrkjaveldi í nóvember og desember árið 1908. Þann sautjánda desember vann Samstöðu- og framfaranefndin meirihluta á þingi. Þing Tyrkjaveldis var sett í fyrsta sinn í þrjá áratugi þann 17. desember 1908 með eftirlifandi þingmönnum fyrra stjórnarskrártímabilsins. Fulltrúaþingið kom fyrst saman þann 30. janúar 1909. Þróun nýja stjórnarfyrirkomulagsins stuðlaði smám saman að því að til varð ný valdastétt. Í sumum samfélagshópum, t.d. meðal gyðinga, tókst umbótahópum í anda Ungtyrkja að fella íhaldssamar valdastéttir og koma þeirra í stað umbótasinnum í valdastöður.
Þótt Ungtyrkjabyltingin hefði boðað skipulagsumbætur var nýja ríkisstjórnin í fyrstu fremur illa skipulögð og óvandvirk. Fólk úr verkamannastéttum sem klifið hafði valdastigann vissi lítið um ríkisstjórn en reyndi þó að gera hugmyndir sínar um Tyrkjaveldi að veruleika. Kâmil Pasja, frjálslyndismaður og bandamaður Englendinga, var gerður að stórvesír þann 5. ágúst 1908. Stefnumál hans sköpuðu mótvægi milli Samstöðu- og framfaranefndarinnar og Frelsis- og samlyndisflokksins en ágreiningur hans við hina fyrrnefndu varð til þess að honum var bolað úr embætti aðeins sex mánuðum síðar, þann 14. febrúar 1909.
Soldáninum var leyft að sitja áfram sem táknrænn en valdalaus þjóðleiðtogi en í apríl 1909 reyndi hann að hrifa aftur til sín völdin. Abdúl Hamid vann sér nokkurn stuðning almennings þegar hann lofaði að endurreisa kalífadæmi, gera út af við veraldleg stjórnmál og koma á sjaríalögum. Þann 13. apríl 1909 gerðu herlið uppreisn ásamt guðræknum námsmönnum og klerkum og reyndu að koma aftur á alræðisvaldi soldánsins. Uppreisn þeirra mistókst þann 24. apríl og í kjölfarið var Abdúl Hamid neyddur til að segja af sér sem soldán. Í stað hans varð bróðir hans, Mehmed 5., soldán.
Fjórtán fóstbræður og Elly - Lagasyrpur
Lagasyrpur er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Á henni flytja Fjórtán fóstbræður ásamt Elly Vilhjálms og hljómsveit Svavars Gests lagasyrpur. Ríkisútvarpið annaðist hljóðritun hljómplötunnar, en hún var steypt hjá Nera a.s. í Noregi. Rafn Hafnfjörð tók forsíðumyndina, sem er úr garði Alþingishússins. Mynd á baksíðu tók Pétur Þorsteinsson. Setningu á plötuumslagi annaðist Prentsmiðja Jóns Helgasonar. Myndamót, prentun og umslag annaðist Kassagerð Reykjavíkur.
Hljómsveit Svavars Gests er þannig skipuð:
Magnús Ingimarsson raddsetti fyrir kór og hljómsveit.
Fjórtán Fóstbræður
Fremri röð frá vinstri (sjá mynd á bakhlið umslags): Hákon Oddgeirsson, Ásgeir Hallsson, Ragnar Magnússon, Einar G. Þorsteinsson, Sigurður Jóelsson, Aðalsteinn Guðlaugsson og Einar Ágústsson. Aftari röð frá vinstri: Árni Eymundsson, Jóhann Guðmundsson, Þorsteinn Helgason, Magnús Guðmundsson, Sigurður Símonarson, Guðmundur Helgi Guðmundsson og Garðar Jökulsson.
Eddukvæði
Eddukvæði eru fornnorræn kvæði, sem skiptast í goðakvæði og hetjukvæði. Um aldur þeirra hefur verið deilt. Þau hafa oft verið talin ort á tímabilinu frá síðari hluta 9. aldar til um það bil 1100. Sumir telja þó kvæðin, í þeirri mynd sem þau hafa varðveist í, ekki vera miklu eldri en 13. aldar ritin þar sem þau er að finna. Menn eru ekki á einu máli um það hvar þau hafi verið ort og hefur verið haldið fram Íslandi, Noregi, Grænlandi og jafnvel Færeyjum og Vestureyjum. Þekktustu goðakvæðin eru Völuspá og Hávamál en hetjukvæðin eru ort um afrek hetja eins og Völsunga og Niflunga.
Útgáfur
Þýðingar
Ymir
Ymir er íslenskt karlmannsnafn.
Quito
right|250px|thumb|Staðsetning Quito innan Ekvador
Westwood Studios
Westwood Studios (1985-2003) var tölvuleikjafyrirtæki, stofnað 1985 sem Westwood Associates af Brett Sperry og Louis Castle og var í Las Vegas, Nevada.
Ýr
Ýr getur átt við eftirfarandi:
Fjórtán fóstbræður - Syngið með
Syngið með er 33-snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1964. Á henni flytja Fjórtán fóstbræður með hljómsveit Svavars Gests lagasyrpurnar úr útvarpsþættinum „Sunnudagskvöld með Svavari Gests“. Hljómsveit Svavars Gests leikur undir í öllum lagasyrpunum og er þannig skipuð:
Magnús Ingimarsson raddsetti fyrir kór og hljómsveit. Forsíðumyndina tók Rafn Hafnfjörð og er hún frá Hellisgerði í Hafnarfirði. Myndina á baksíðu tók Kristján Magnússon. Setningu á umslagi annaðist Prentsmiðja Jóns Helgasonar. Myndamót, prentun og umslag gerði Kassagerð Reykjavíkur. Hljómplatan er tekin upp hjá Ríkisútvarpinu en steypt hjá NERA í Ósló.
Fjórtán Fóstbræður
Fremri röð frá vinstri (sjá mynd á bakhlið umslags): Hákon Oddgeirsson, Ásgeir Hallsson, Ragnar Magnússon, Einar G. Þorsteinsson, Sigurður Jóelsson, Aðalsteinn Guðlaugsson og Einar Ágústsson. Aftari röð frá vinstri: Árni Eymundsson, Jóhann Guðmundsson, Þorsteinn Helgason, Magnús Guðmundsson, Sigurður Símonarson, Guðmundur Helgi Guðmundsson og Garðar Jökulsson.
Ýr (nafn)
Ýr er íslenskt kvenmannsnafn. Það er stysta íslenska kvenmannsnafnið.
Hrafnseyri
thumb|right|Hrafnseyrarbærinn. Endurbyggður samkvæmt gömlum teikningum og lýsingum á gamla bænum. thumb|right|Á Hrafnseyri Hrafnseyri er gamall bæjarstaður á Vestfjörðum, staðurinn er nefndur í höfuðið á Hrafni Sveinbjarnarsyni sem bjó þar á 12. öld. Staðurinn var fyrst byggður á landnámsöld og nefndist þá Eyri. Jón Sigurðsson, sjálfstæðishetja Íslendinga, var fæddur á Hrafnseyri 17. júní 1811 og í dag er þar Safn Jóns Sigurðssonar.
Ýrar
Ýrar er íslenskt karlmannsnafn.
Hrafnseyri
Í Landnámu segir að Ánn rauðfeldur og Grelöð, kona hans, hafi byggt þar bú því Grelöðu hafi þótt „hunangsilmur úr grasi“. Rannsóknir benda til þess að byggt hafi verið þar um 900. Þar nálægt eru Grelutóttir og fjallið Ánarmúli þar sem sagt er að Ánn hafi verið heygður.
Í Hrafns sögu, um Hrafn Sveinbjarnarson sem var goðorðsmaður á Sturlungaöld og bjó á Eyri, segir að hann hafi verið víðförull maður og ferðast til m.a. Salerno á Ítalíu, þar sem rekinn var læknaskóli og menntaðist þar. Hann var veginn af frænda sínum Þorvaldi Vatnsfirðingi. Hrafn er sagður grafinn undir bautasteini við Hrafnseyri.
Múskat (borg)
right|250px|thumb|Staðsetning Múskat innan Óman
Abdúl Hamid 2.
Abdúl Hamid 2. (عبد الحميد ثانی á Ottómantyrknesku, Abdülhamit á nútímatyrknesku) (21. september 1842 – 10. febrúar 1918) var 34. soldán Tyrkjaveldis og sá síðasti sem réð yfir ríkinu með alræðisvaldi. Tyrkjaveldi var í stöðugri hnignun á valdatíma hans. Hann réð frá þeim 31. ágúst 1876 þar til honum var steypt af stóli stuttu eftir Ungtyrkjabyltingu ársins 1908, þann 27. apríl 1909. Samkvæmt samkomulagi við hina lýðveldissinnuðu Ungtyrki tók hann aftur upp stjórnarskrá sem hann hafði upphaflega komið í gildi árið 1876. Þá hafði stjórnarskráin þótt til marks um umbótasinnaða stjórnarhætti Abdúl Hamid. Hann hafði afnumið hana og leyst upp þing Tyrkjaveldis árið 1878 til að sporna við vestrænum áhrifum á Tyrkjaveldi og ráðið sem einvaldur næstu þrjá áratugina.
Æviágrip
Tyrkjaveldi nútímavæddist nokkuð á valdatíð hans: Stjórnsýslukerfið var bætt, járnbrautir voru byggðar í Rúmelíu, Anatólíu, um Bagdad og Hejaz. Auk þess varð til skráningarkerfi fyrir íbúafjöldann, stjórn var sett á fjölmiðlun og fyrsti nútímalögfræðiskólinn var stofnaður árið 1898. Víðtækustu umbæturnar voru í menntakerfinu: Fjölmargir skólar voru settir á fót, þ. á m. lagaskóli, listaskóli, viðskiptaskóli, verkfræðiskóli, dýralæknaskóli, landbúnaðarskóli málfræðiskóli ásamt öðrum. Háskólinn í Istanbúl, sem Abdúl Hamid lokaði reyndar árið 1881, var opnaður á ný árið 1900 og menntakerfi grunn-, framhalds- og hernaðarskóla var sett á fót um allt veldið. Aðallega voru það þýsk fyrirtæki sem tóku að sér uppbyggingu byggingu járnbrauta og símskeytakerfa. Á milli 1871 til 1908 náði tyrkneska ríkisstjórnin því „nýju stigi skipulags og vandvirkni.“
Ungtyrkjabyltingin 1908
Sumarið 1908 braust Ungtyrkjabyltingin út. Abdúl Hamid lét nánast samstundis undan kröfum Ungtyrkja þegar hann frétti að hermenn frá Salóniku, sem þótti Tyrkjaveldi niðurlægt í Makedóníu og voru leiðir á að soldáninn njósnaði um þá, væru að búast til árásar á Konstantínópel. Þann 24. júlí tilkynnti Abdúl Hamid að stjórnarskrá ársins 1876 væri nú aftur í gildi, hætti njósnum og ritskoðun, og skipaði svo fyrir að pólitískum föngum yrði sleppt.
Þann 17. desember setti Abdúl Hamid þing Tyrkjaveldis á ný úr hásæti sínu og sagði að fyrra þingið hefði verið „leyst upp tímabundið þar til menntun fólksins kæmist á nógu hátt stig með útvíkkun kennslu um allt veldið.“ Í reynd gerði þetta nýja fyrirkomulag Abdúl Hamid að þingbundnum konungi með lítil sem engin pólitísk völd. Þetta hugnaðist honum og öðrum íhaldsmönnum illa og hugðu þeir á gagnbyltingu þrátt fyrir að lofa Ungtyrkjum öllu fögru.
Þann 13. apríl 1909 varð úr að íhaldsvængur herstéttarinnar steypti stjórn Ungtyrkja af stóli til að koma Abdúl Hamid aftur til alræðisvalds. Hermönnum frá Salóníku tókst þó fljótt að bjarga lýðræðisstjórninni og kveða niður gagnbyltinguna. Ungtyrkir ákváðu nú að Abdúl Hamid gæti ekki lengur verið soldán og neyddu hann til að segja af sér. Þann 27. apríl var bróðir hans, Reshad Efendi, krýndur nýr soldán undir nafninu Mehmed 5.
Gagnbylting soldánsins hafði farið fram með stuðningi íhaldssamra íslamista sem voru andsnúnir frjálslyndisumbótum Ungtyrkja. Gagnbyltingin leiddi til fjöldamorða á tugum þúsunda kristinna Armena í Adana-ríki.
Fyrrverandi soldáninn var sendur í fangavist til Salóniku. Þegar Grikkir hertóku Salóniku árið 1912 var hann sendur aftur sem fangi til Konstantínópel. Hann eyddi síðustu dögum sínum í fræðimennsku og í að rita æviminningar sínar í Beylerbeyi-höll, þar sem hann lést þann 10. febrúar 1918, aðeins fáeinum mánuðum á undan bróður sínum, soldáninum.
Vegna ófara Tyrkjaveldis eftir að Abdúl Hamid var steypt af stóli orti Rıza Tevfik Bölükbaşı, sem var meðlimur í Ungtyrkjaflokknum Samstöðu- og framfaranefndinni, ljóð titlað „İstimdad“ sem fjallaði um eftirsjá Tyrkja fyrir að losa sig við Abdúl Hamid.
Ísarr
Ísarr er íslenskt karlmannsnafn og forn ritháttur nafnsins Ísar.
Estrógen
thumb|right|Estradíól Estrógen, östrógen eða brímahormón (einnig kallað kvenhormón) eru hópur kynhormóna sem finnast hjá báðum kynjum en mun meir í kvendýrum. Þau koma að skipulagi tíðahrings/gangferil, meðgöngu og fósturþroska. Þá hafa þau áhrif á kynhvöt og á þroska t.d. brjósta.
Estrógen myndast aðallega í eggjastokkum en einnig í nýrnahettum og legköku. Þá myndast sum þeirra t.d. í brjóstum og nýrum.
Þrjú algengustu estrógeninu eru estradíól, estríól og estron. Líkaminn framleiðir þau með því að umbreyta andrógenum með hjálp ensíma. Estradíól er framleitt úr testósteróni en estrón úr andróstendíoni. Estron hefur veikari áhrif en estradíól og fyrirfinnst í meira magni, en hið síðarnefnda, hjá konum á breytingaskeiðinu.
Estrógen í lyfjum
Eins og áður hefur komið fram stjórnar estrógen tíðahring kvenna og því innihalda margar getnaðarvarnarpillur breyttu estrógeni. Kemur það til vegna þess að helmingurnartími hormónsins er mjög stuttur og erfitt er að fá tak í nægilegt magn til að hægt væri að fjöldaframleiða getnaðarvarnarpillur með því.
Kónakrí
right|250px|thumb|Staðsetning Kónakrí innan Gíneu
Kónakrí (malinkeska: Kɔnakiri) er höfuðborg Gíneu og stærsta borg. Borgin er hafnarborg við Atlantshaf. Erfitt er að segja til um hve margir búi í raun í Kónakrí, en talið er að um tvær milljónir búi í borginni.
Ýrr
Ýrr er íslenskt kvenmannsnafn.
Yamoussoukro
right|250px|thumb|Staðsetning Yamoussoukro á Fílabeinsströndinni
Yamoussoukro er stjórnsýslusetur og höfuðborg Fílabeinsstrandarinnar. Borgin er staðsett 240 km norðan Abidjan, sem er höfuðborg landsins í reynd. Borgin var höfuðborg landsins í rúmlega þrjá áratugi eftir að það fékk sjálfstæði árið 1960. Ástæðan fyrir því var sú að forseti landsins, Félix Houphouët-Boigny var fæddur í henni, bjó í henni og var óopinber starfsvettvangur hans. Þann 1. janúar 2005 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 200.659 manns.
Georgetown (Gvæjana)
right|250px|thumb|Gvæjanska þingið.
Georgetown er höfuðborg og stærsta borg Gvæjana. Borgin stendur við Atlantshaf og við Demerarafljót. Borgin er miðja stjórnsýslu og verslunar í landinu. Árið 2016 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 130.000 manns (2012).
Líftækni
thumb|right|[[Insúlínkristallar eru framleiddir með líftækni.]] Líftækni er tækni sem notast við lífverur eða hluta þeirra til að framleiða afurðir eða til að hraða eða breyta náttúrulegum ferlum. Líftækni snýst því um hagnýtingu líffræðilegrar og lífefnafræðilegrar þekkingar, gjarnan til framleiðslu lyfja, matvæla eða annarra afurða, en einnig til úrlausna annars konar tæknilegra verkefna, til dæmis við niðurbrot á úrgangi eða hreinsun umhverfismengunar.
Fyrir 1970 var þessi tækni aðallega notuð í matvælaframleiðslu og landbúnaði en síðan þá hefur tæknin útvíkkað sig inn í genatækni, lífgagnatækni og fleira. Líftækni hefur í raun verið stunduð um árþúsund, eða allt frá því í árdaga landbúnaðarbyltingarinnar, þó svo hugtakið sem slíkt sé að miklum mun yngra. Öll gerjuð matvæli, svo sem brauð, vín, bjór, osta, jógúrt, skyr, súrdeig, súrpæklað grænmeti, sojasósu og gerjaðar pylsur, má telja til líftækniafurða, enda er framleiðsla þeirra bæði beint og óbeint háð aðkomu gerjandi örvera á borð við gersveppi eða bakteríur. Frá því upp úr miðri 20. öld hefur mikill fjöldi annarra afurða bæst í flóru líftækniafurða, og má þar nefna ýmis ensím, vítamín, lyf og fleiri efni til heimilis- eða iðnaðarnota sem framleidd eru með aðstoð lífvera í ræktunartönkum, oftast vegna þess að of erfitt eða dýrt þykir að framleiða þau með efnafræðilegum aðferðum. Einnig hefur á síðari árum litið dagsins ljós ýmis önnur hagnýting lífvera, þar sem ekki á sér stað framleiðsla á afurðum, heldur felst hagnýtingin í annars konar vinnu, svo sem við lífhreinsun á mengunar- og spilliefnum.
Saga líftækninnar
thumb|right|Eftirmynd af smásjá Leeuwenhoeks. Sýninu er komið fyrir á nálinni og lýst með sólarljósi. Þó svo fræðiorðið „líftækni“ (þ. Biotechnologie) komi ekki fram á sjónarsviðið fyrr en árið 1919, þá má rekja sögu líftækni langt aftur í aldir, raunar allt til landbúnaðarbyltingarinnar þegar stýrð alkohólgerjun á korni og þrúgum til ölgerðar, víngerðar og brauðbaksturs leit fyrst dagsins ljós. Með tilkomu smásjárinnar um aldamótin 1600 varð tæknilega mögulegt að greina smásæjar lífverur og uppgötvaði Antonie van Leeuwenhoek smásæja einfrumunga á borð við frumdýr og bakteríur á síðari helmingi 17. aldar. Það var þó ekki fyrr en á 19. öld sem Charles Cagniard de la Tour lagði það til fyrstur manna að það væru örverur sem bæru ábyrgð á gerjun. Á síðari helmingi 19. aldar var mikil gróska í örverurannsóknum, borin voru kennsl á bakteríutegundir og aðferðir þróaðar til að lita þær og greina. Upp úr miðri 19. öld verður svokölluð „gertækni“ (e. zymotechnology) að mikilvægri fræði- og tæknigrein í Þýskalandi, Danmörku og víðar, en bjóriðnaðinum hafði þá mjög vaxið fiskur um hrygg. Í fyrri heimsstyrjöld fær „gertækni“ stóraukið vægi, en þá framleiddu Max Delbrück og samstarfsmenn hans ger á stórum skala til fóðurgerðar í Þýskalandi og Chaim Weizmann gerjaði maís og myndaði asetón til sprengjugerðar fyrir breska herinn. Lífefnafræðin var einnig að komast á legg á þessum tíma og menn öðluðust þekkingu á próteinum, ensímum og litningum.
Lífvísindum fleygði óðfluga fram á 20. öld. Fjölmargar uppgötvanir voru gerðar sem skutu mikilvægum stoðum undir nútíma líftækni. Meðal þeirra mikilvægustu mætti telja uppgvötun Alexanders Fleming á penisillíni og þróun sýklalyfja í framhaldi af því, tilurð nútíma erfðafræði og tengsl gena við arfbæra sjúkdóma, uppgötvun vaxtarhormóna og ýmislegt fleira. Árið 1944 sýndu svo Avery, McCarty og MacLeod fram á að erfðaefnið er DNA. Tæpum áratug síðar (1953) leiddu James Watson og Francis Crick út þrívíða byggingu DNA. Árið 1955 var ensím sem kemur við sögu í kjarnsýrusmíð einangrað í fyrsta sinn og 1969 er ensím búið til í stýrðu umhverfi í fyrsta sinn. Á seinni hluta 20. aldarinnar urðu gífurlegar framfarir í þekkingu á DNA. Upp úr 1980 voru menn farnir að hagnýta þá þekkingu sem þeir höfðu um DNA og afritun þess, en PCR-tæknin leit fyrst dagsins ljós árið 1983 og hlutu þeir Kary Mullis og Michael Smith fyrir nóbelsverðlaunin í efnafræði 1993. Upp úr 1980 voru menn einnig farnir að erfðabreyta plöntum. . Undir lok 20. aldar hlaut klónun dýra mikla athygli, en fyrstur til þess að klóna dýr var Ian Wilmut sem kynnti sauðkindarklónið Dollý 1996.
Undanfarin 20 ár hefur hafa orðið gífurlegar framfarir í rannsóknum í erfðafræði sem hafa orðið til þess að lækningar og þekking á hinum ýmsu sjúkdómum hefur aukist. Þróun og framleiðsla lyfja hefur stóraukist með tilkomu rannsókna í líftækni. Lífvirk efni eru þróuð úr hinum ýmsu afurðum og notuð í matvælaiðnaði og snyrtivöruiðnaði. Síðastliðin ár hefur verið mikið lagt í rannsóknir á endurnýjanlegum orkugjöfum og eldsneytisframleiðslu með örverum.
Saga líftækni á Íslandi
Á Íslandi hefur um langan aldur verið lögð stund á ýmsa verkun matvæla sem telja mætti til líftækni. Ýmsar gamlar geymsluaðferðir sem að meira eða minna leyti byggja á gerjun mætti nefna, svo sem kæsingu brjóskfiska, skreiðar- og saltfiskverkun. Skipulagðar rannsóknir á matvælum hefjast hér á landi með stofnun Efnarannsóknastofu landsins þegar árið 1906, en meðal merkra manna sem þar störfuðu má nefna Gísla Guðmundsson, gerlafræðing og frumkvöðul. Gísli var einnig hvatamaður að stofnun Ölgerðar Egils Skallagrímssonar sem væntanlega má telja eitt af fyrstu líftæknifyrirtækjum landsins.
Aukinn kraftur færðist í matvæla- og líftæknirannsóknir með tilkomu Atvinnudeildar Háskóla Íslands 1937 og 1965 er svo Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins stofnuð, en þar átti sér stað mikið þróunarstarf, meðal annars í líftækni. Má sem dæmi nefna rannsóknir Sigurðar Péturssonar gerlafræðings á roðaskemmdum í saltfiski og tilraunir Emilíu Martinsdóttur til framleiðslu á matarlími úr grásleppuhvelju.
Saga hátækniiðnaðar á Íslandi er, hins vegar öllu styttri, aðeins um 20 ár. Atvinnulíf landsmanna þróaðist nær alla tuttugustu öldina í nálægð við náttúruauðlindir. Það var ekki fyrr en undir lok aldarinnar að vísindi og tækni urðu drifkraftur nýrra atvinnugreina. Á níunda og tíunda áratug síðustu aldar voru á Íslandi stofnuð mörg fyrirtæki sem byggðust á rannsóknum og þróun (r&þ).
Svið líftækninnar
Líftæknilegum aðferðum er beitt á fjölmörgum sviðum framleiðslu og tækni. Til hægðarauka er því talið hentugt að skipta líftækninni upp í svið sem hefð er fyrir að „litakóða“ eins og sýnt er hér fyrir neðan. Athuga ber þó að einstök viðfangsefni líftækninnar geta hæglega skarast milli sviða, til dæmis framleiðsla lyfja (rauð líftækni) í erfðabreyttum plöntum (græn líftækni).
Líftækni á Íslandi
thumb|right|Laufey Hrólfsdóttir, B.Sc. í líftækni, við rannsóknastörf við [[Háskólinn á Akureyri|Háskólann á Akureyri vorið 2008.]] Hefðbundin matvælalíftækni á borð við öl-, brauð- og ostagerð hefur verið stunduð á Íslandi um langan aldur og er nokkur fjöldi fyrirtækja starfandi á því sviði. Á öðrum sviðum líftækninnar hefur einnig verið mikil gróska hér á landi á umliðnum árum.
Fyrirtæki
Ýmis fyrirtæki á Íslandi notast við líftæknilegar aðferðir en mikilvægi þess eykst gífurlega. Þessar aðferðir eru notaðar við lyfja- og snyrtivöruframleiðslu, við förgun sorps og erfðabætingar svo eitthvað sé nefnt. Hér á eftir kemur listi yfir þau fyrirtæki sem notast við líftæknilegar aðferðir en listinn er ekki tæmandi:
Menntun og rannsóknir
Háskólinn á Akureyri býður einn íslenskra háskóla upp á sérhæft nám í líftækni, en nám á skyldum sviðum er einnig í boði við Háskóla Íslands, Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólann á Hólum. Líftækni er tiltölulega ný grein innan Háskólans á Akureyri og hefur verið kennd frá haustinu 2002. Alls hafa um 65 nemendur skráð sig í nám í Líftækni og þar af 26 lokið námi. Á Vorönn 2009 eru 17 nemendur skráðir við brautina. Líftækni býður upp á marga atvinnumöguleika og gæti þetta orðið iðnaður framtíðarinnar. Líftækni iðnaður er alþjóðlegur og er haldin árleg sýning þar sem helstu aðilar í líftæknigeiranum koma saman. Sýningin er sú stærsta sinnar tegundar í heiminum og gestafjöldinn árið 2007 var yfir 22.000 manns frá 64 löndum.
Auk háskólanna og ofangreindra fyrirtækja stunda rannsóknastofnanir á borð við Matís og Nýsköpunarmiðstöð Íslands rannsóknir á sviði líftækni.
Bishkek
right|250px|thumb|Séð yfir Bishkek.
Bishkek еr höfuðborg Kirgistan. Árið 2019 bjuggu þar um það bil 1 milljón manns. Borgin var stofnuð árið 1878 sem rússneska virkið Pishpek (Пишпек). Á árunum 1926-1991 hét borgin Frunze (Фрунзе), í höfuðið á herhöfðingjanum Michail Wassiljewitsch Frunse.
Internet Explorer
Windows Internet Explorer áður Microsoft Internet Explorer, oftast kallaður IE er vafri frá Microsoft og fylgir öllum Microsoft Windows stýrikerfum síðan árið 1995. Eftir fyrstu útgáfu vafrans, sem gerð var fyrir Windows 95, voru gerðar útgáfur af Internet Explorer fyrir önnur stýrikerfi, Mac OS og UNIX. Hætt var að framleiða vafrann fyrir önnur stýrikerfi og er hann núorðið einungis gerður fyrir Windows stýrikerfi. Árið 2015 tilkynnti Microsoft að Microsoft Edge myndi taka við sem sjálfgefinn vafri í Windows 10.
IE var lengi vel mest notaði vafrinn og náði næstum 95% markaðshlutdeild milli áranna 2002 og 2003. Frá þeim tíma hefur notkun hans dalað og var í nóvember 2021 metinn af StatCounter með rétt um 1.15% markaðshluteild á almennum "PC" tölvum, þ.e. í "desktop"-flokki (sjötti vinsælasti á eftir Opera; níundi vinsælasti á markaðinum í heild). Arftakinn Microsoft Edge, sem kom með Windows 10, er nú með meiri markaðshlutdeild. Microsoft tilkynnt að Edge yrði endurskrifaður, sem varð úr, til að nota grunninn af Chrome vafranum, og sá uppfærði Edge muni koma á eldri studd Windows kerfi. Hann er líka eini vafrinn frá Microsoft á Windows 11 (þó hefur Edge "IE mode", þ.e. samhæfni við IE, og fyrir þá samhæfni er enn að hluta til notaður sami IE kóðinn). Með þessum breytingum er Microsoft hætt nýsmíði á vöfrum í samkeppni við aðra og komið í samstarf.
Akkra
right|250px|thumb|Kort af Gana sem að sýnir staðsetningu Akkra. thumb|left|250px|Accra Akkra er höfuðborg Gana og stærsta borg landsins, ásamt því að vera stjórnarfars-, efnahags- og samskiptaleg miðja landsins. Árið 2012 var áætlað að 2.291.352 manns byggju í borginni.
Gránufélagið
alt=Grána, sem Gránufélagið var kennt við, á strandstað við eyjuna Ljóðhús (Ytri-Suðureyjar) árið 1896.|thumb|Grána, sem Gránufélagið var kennt við, á strandstað við eyjuna [[Ljóðhús (Ytri-Suðureyjar) árið 1896.]] Gránufélagið var verslunarfélag á Norðurlandi. Það var stofnað 1870 í kringum rekstur á skonnortunni Gránu. Tryggvi Gunnarsson var kosinn kaupstjóri félagsins 1871. Árunum 1877-83 eignaðist Gránufélagið þrjú önnur skip og flutti 10-15 skipsfarma til Íslands og rak eina stærstu verslun á Íslandi.
Fram að 1877 var ekkert flutt af saltfiski frá Norðurlandi til útlanda en þá hóf Gránufélagið að selja salt miklu ódýrara en áður og byggði salthús utarlega í fjörðum Norðanlands. Þetta varð til að auka saltfiskverkun og saltfiskútflutning frá Norðurlandi. thumb|Auglýsing frá Gránufélaginu 1897 sem birtist í tímaritinu Stefni.Gránufélagið hóf gufubræðslu á hákarlalifur við Eyjafjörð. Það gekk hinsvegar illa um árið 1880 og danskur kaupmaður tók yfir rekstur þess.
Djambýlfylki
Djambýlfylki (kasakska: Жамбыл облысы, rússneska: Жамбылская область) er fylki í Suður-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Taras. Í norðri fylkisins, liggur frægt vatnið sem heitir Balkasjvatn að fylkimæri. Fylkið er með landmæri að Kirgistan og er mjög nálægt Úsbekistan.
Lari
Lari getur átt við eftirfarandi:
Víetnamska
Víetnamska (tiếng Việt) er þjóðtunga og opinbert mál Víetnam. Á þeim tíma þegar að landið var enn frönsk nýlenda kallaðist tungumálið annamska. Ástæðan fyrir þeirri nafngift var sú, að kínverska nafnið yfir Norður Víetnam á nýlendutímanum var Annam. Víetnamska er móðurmál Víetnama, sem eru 86% af öllum íbúum Víetnam, og u.þ.b. 3.000.000 brottfluttra Víetnama, mest í Bandaríkjunum. Málið er hluti af ástróasísku tungumálafjölskyldunni og hefur langflesta málhafendur innan þeirrar fjölskyldu. Flokkun víetnömsku til ástróasísku málaættarinnar er þó ekki óumdeild og vilja aðrir telja hana til taí-mála, meðal annars vegna þess að víetnamska er tónamál einsog taí-málin og ólíkt mon-khmer málunum. Enn aðrir telja víetnömsku vera skildleikalaust stakmál án sannaðra tengsla við önnur mál. Mikið af orðaforðanum er úr kínversku og var málið upprunlega skrifað með kínversku letri. Víetnamska letrið sem notast er við í dag er afbrigði af latneska stafrófinu, með tveimur auka aðgreiningamerkjum fyrir tóna og ákveðna stafi.
Game Boy
Til að sjá allar Game Boy tölvunar, sjá Game Boy línan.
Game Boy (ísl. „Leikjastrákur“) er handleikjatölva frá Nintendo sem kom á markað árið 1989. Game Boy var fyrsta handleikjatölvan sem náði almennum vinsældum og var fyrsta tölvan í Game Boy línunni. Með Game Boy fylgdi Tetris sem með ávanabindandi eigindum sínum átti að ná athygli kaupenda. Gunpei Yokoi betur þekktur sem Mr. Game Boy hannaði tölvuna en eftir fráfall hans var haldið áfram að framleiða þær, meðal annars Game Boy Color, Game Boy Pocket og Game Boy Light.
Snípuætt
Snípuætt (fræðiheiti: Scolopacidae) er stór ætt vaðfugla með langan og mjóan gogg. Flestir lifa á hryggleysingjum sem þeir tína upp af jörðinni eða úr sandi með goggnum. Mismunandi lengd og lögun goggsins gerir það að verkum að nokkrar tegundir geta haldið sig á sama svæði án þess að keppa um fæðu.
Undirstöðusetning reikningslistarinnar
Undirstöðusetning reikningslistarinnar,  grunnsetning reikningslistarinnar  eða frumþáttunarsetning  er setning í stærðfræði sem er mikið hagnýtt í talnafræði. Setningin segir að rita megi allar náttúrulegar tölur sem eru stærri en einn sem margfeldi frumtalna á nákvæmlega einn hátt. Að rita tölu sem margfeldi frumtalna nefnist frumþáttun.
Sönnun að hætti Ernst Zermelo
Hverja náttúrlega tölu n stærri en 1 má rita sem margfeldi frumtalna á einn og aðeins einn hátt (óháð röð).
Það er gefið að séu frumtölur svo margfeldi þeirra sé  þar sem s má vera 1 svo n=2.
(a) Sýnum fyrst að rita megi n sem margfeldi frumtalna: Látum F(n) vera fullyrðinguna „n er margfeldi frumtalna“. Þetta er augljóst fyrir F(2) því 2 er frumtala. Gerum ráð fyrir að F(k) sé rétt fyrir allar tölur k = 2, ..., n og sýnum að F(n+1) sé sönn. Ef n + 1 er frumtala er F(n+1) sönn fullyrðing, annars er n+1 margfeldi minni náttúrlegra talna sem við getum kallað u og v. Þá er 2 ≤ u ≤n og 2 ≤ v ≤n. Samkvæmt þrepunarforsendu eru bæði u og v margfeldi frumtalna. Ritum þá u = p1· ··· ·pr og v = pr+1· ··· ·ps. Þá er n + 1 = k·j = pr· ··· ·ps og því er n + 1 margfeldi frumtalna. Því er F(n+1) sönn fullyrðing og eins og átti að sýna er hægt að rita n sem margfeldi frumtalna.
(b) Sýnum næst að ekki er hægt að rita n sem margfeldi frumtalna nema á einn máta óháð röð: Þetta er augljóst fyrir n = 2 þar sem 2 er stök frumtala. Gerum þá ráð fyrir að n sé stærri en 2 og að fullyrðingin sé rétt fyrir allar tölur minni en n. Gerum svo ráð fyrir að við höfum ritað n sem margfeldi frumtalna á tvo vegu: Við getum þá raðað þáttunum þannig að p1≤ ··· ≤ pr og q1≤ ··· ≤ qs. Við fullyrðum að p1= q1 en gerum ráð fyrir til mótsagnar að svo sé ekki og að p1 ≤ q1. Þá er: p1 gengur bæði upp í n og m og því einnig upp í n - m: (I) Þar sem u1· ··· ·uh er margfeldi frumtalna. Einnig er n - m = (q1 - p1) · q1· ··· ·q1 og rita má (q1 - p1) = v1· ··· ·vt. En þar með er: (II) Talan p1 gengur ekki upp í (q1 - p1) þar sem q1 er frumtala. Þá er (I) og (II) tveir mismunandi rithættir á n - m sem er í mótsögn við þrepunarforsendu. Þar með er p1 = q1 og einnig r=s fyrir p1· ··· ·pr = q2· ··· ·qsog pk = qk fyrir k = 2, ..., r.
Heimildir
Primfaktorzerlegung
Frank Klepacki
thumb|Frank Klepacki Frank Klepacki (fæddur 25. maí 1974) er bandarískur tónlistarmaður sem býr til tónlist fyrir tölvuleiki. Hann er best þekktur fyrir tónlistina í Command & Conquer seríunni. Hann lærði að spila á trommur þegar hann var barn og fór til Westwood Studios þegar hann var aðeins 17 ára.
Húmgapar
Húmgapar eða myrkurfuglar (fræðiheiti: Caprimulgiformes) eru ættbálkur fugla sem finnast nánast um allan heim. Flestir þeirra eru næturfuglar sem veiða skordýr til matar. Þeir eru með góða nætursjón og öfluga vængi sem minna á vængi þytfugla en litla fætur.
Eftirfarandi ættkvíslir teljast til húmgapa: