cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vespurnar
Söguþráður
Eftir parabasis-kaflann koma feðgarnir aftur á sviðið. Nú þrátta þeir yfir klæðnaði Procleons en Contracleon finnst gamla skikkja föður síns og skór ekki nægilega fágaður klæðnaður en feðgarnir eru á leið í fínt samkvæmi um kvöldið. Contracleon snurfusar föður sinn, neyðir hann í fínni föt og kennir honum fágaða mannasiði svo hann muni ekki verða sjálfum sér og syni sínum að athlægi í veislunni. Procleon segir svo að víndrykkja sé bara uppspretta vandamála en sonur hans fullvissar hann um að fágaðir og veraldarvanir menn geta auðveldlega talað sig frá öllum vandamálum og feðgarnir leggja bjartsýnir af stað í samkvæmið og þeir fara af sviðinu. Nú tekur við annar parabasis-kafli þar sem kórinn talar í stuttu máli um ágreining á milli Kleons og Aristófanesar. Eftir það kemur Xanthias á sviðið og greinir áhorfendum frá dónalegri framkomu Procleons í samkvæminu. Hann hafi drukkið sig blindfullan og móðgað alla fínu vini hans Contracleons og nú væri hann á heimleið. Xanthias fer svo af sviðinu þar sem hann sér Procleon koma á sviðið, búinn að ræna fallegri flautustúlku úr samkvæminu. Sonur hans kemur á sviðið skömmu síðar og skammar föður sinn fyrir að hafa rænt stelpunni. Procleon þykist ekki hafa rænt neinni stelpu heldur hafi hann tekið með sér kyndil úr veislunni. Contracleon lætur ekki blekkjast og reynir að taka stelpuna frá föður sínum en Procleon slær son sinn niður. Á sviðið koma nú fórnarlömb Procleons úr samkvæminu og hóta að kæra hann fyrir hegðunina. Procleon reynir þá að tala sig frá vandamálinu líkt og fágaðir og veraldarvanir menn gera. Með því gerir hann bara illt verra og dregur Contracleon föðir sinn inn í húsið. Leikritið endar svo á því að Procleon skorar á þrjá drengi í danskeppni á meðan kórinn fer með loka söng leikritsins. Kórinn tilkynnir að leikritið sé búið og dansar af sviðinu.
Persónur
Þöglar persónur:
Flaggrýta
Flaggrýta (fræðiheiti: Solorina bispora) er fléttutegund af ættkvísl grýtna. Hún er ein fimm tegundum grýtna sem vaxa á Íslandi.
Lýsing
Flaggrýta hefur marga mjóa bleðla, oftast 3-8 mm í þvermál, sem bera yfirleitt aðeins eina askhirslu, 1-4 mm að breidd, í miðju bleðilsins. Efra borð bleðlanna er grátt, grábrúnt eða grænleitt en grænna þegar það er blautt. Neðra borðið er hvítleitt eða ljósbrún. Á rætlingum sjást hnyðlur þegar þalið er blautt. Askgróin eru stór, 70-120 x 30-45 µm, brún og tvíhólfa.
Greina má flaggrýtu frá öðrum grýtum á Íslandi á því að einungis tvö gró eru í hverjum aski.
Útbreiðsla og búsvæði
Á heimsvísu finnst flaggrýta á Norðurheimskautasvæðinu, um Norður-Ameríku og Evrasíu, þar á meðal í Færeyjum
Á Íslandi er flaggrýta er algeng um allt land nema helst á Vestfjörðum. Búsvæði flaggrýtunnar er í mold, flögum, flagmóum og öðru snöggrónu mólendi, utan í bökkum, klettabeltum, giljum eða utan í blásnum þúfum. Hún finnst jafnt á láglendi sem upp til fjalla að 1300 metrum yfir sjávarmáli. Hæst á Íslandi finnst hún á Kerlingu við Glerárdal í Eyjafirði í 1530 metra hæð.
Armeria alpina
Armeria alpina er jurt af gullintoppuætt. Hún er frá fjöllum Mið og Suður-Evrópu.
Björn (landnámsmaður á Ströndum)
Björn eða Þorbjörn var landnámsmaður í Bjarnarfirði á Ströndum.
Landnáma hefur ekkert um ætt hans og uppruna að segja en afkomendur hans og Ljúfu konu hans voru nafnkunnir. Sonur þeirra var Svanur á Svanshóli, fyrsti nafnkunni galdramaðurinn á ströndum, en dóttir þeirra var Hallfríður, kona Höskuldar Dala-Kollssonar og móðir Hallgerðar langbrókar.
Robert Guérin
Robert Guérin (28. júní 1876 – 19. mars 1956) var franskur íþróttafrömuður og fótboltaþjálfari. Hann var fyrsti forseti alþjóðaknattspyrnusambandsins, FIFA.
Ferill og störf
Guérin vakti ungur athygli sem íþróttablaðamaður hjá Le Matin þar sem hann skrifaði sérstaklega um málefni knattspyrnunnar. Hann ritaði fjölda greina þar sem hann hvatti til þess að reglur íþróttarinnar yrðu staðlaðar og að komið yrði upp heimsknattspyrnusambandi og að innan hvers ríkis starfaði aðeins eitt knattspyrnusamband. Tilgangurinn með þessu var fyrst og fremst að greiða fyrir því að unnt væri að skipuleggja alþjóðleg fótboltamót.
FIFA var stofnað á grunni þessara hugmynda af fulltrúum sjö Evrópulanda í París þann 21. maí 1904 og var hinn 28 ára gamli Guérin kjörinn fyrsti forseti þess. Engir fulltrúar frá Bretlandseyjum tóku þátt í stofnuninni. Bretland var vagga knattspyrnuíþróttarinnar og þar á bæ litu menn á hin nýju samtök sem tilraun til að grafa undan stöðu sinni sem regluverðir íþróttarinnar, auk þess sem hvert bresku landanna hafði sitt eigið knattspyrnusamband. Árið eftir féllust bresku samböndin þó á að ganga til liðs við FIFA að tilteknum skilyrðum uppfylltum.
Forsetatíð Guérin varð styttri en búist hafði verið við. Þegar kom að næsta FIFA-þingi árið 1906 mætti hann ekki til leiks eftir að hafa orðið undir í átökum innan franska knattspyrnusambandsins og þar sem ljóst var að hugmyndir hans um að efna til heimsmeistaramóts í knattspyrnu í Sviss árið 1906 fóru út um þúfur.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017 var haldin í Kiev í Úkraínu eftir að Jamala vann keppnina 2016 með lagið „1944“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 9. og 11. maí, og aðalkeppnin var haldin 13. maí. 42 lönd tóku þátt í keppninni, þar sem Portúgal og Rúmenía sneru aftur. Bosnía og Hersegóvína og Rússland tóku ekki þátt í þessari keppni. Bosnía hætti þáttöku vegna fjármagnserfiðleika, en fyrirhuguðum keppanda Rússlands, Julia Samoylova var bannað að keppa þar sem hún ferðaðist beint til Krímskaga frá Rússlandi 2015, en slíkt er óheimilt samkvæmt Úkraínskum lögum.
Sigurvegarinn var Portúgal með lagið „Amar pelos dois“ (Ást fyrir tvo), sem var flutt af Salvador Sobral og skrifað af systur hans Luísa Sobral. Þetta var fyrsti sigur Portúgals og í fyrsta skipti sem landið lenti í topp fimm sætunum, eftir 53 ára þáttöku. Einnig var þetta í annað skiptið í röð sem land með endurkomu sigraði í keppninni, eftir endurkomu Úkraínu 2016.
Margrét Valdimarsdóttir mikla
Margrét var dóttir Valdimars 4. Danakonungs. Tíu ára að aldri var hún gift Hákoni 6. Noregskonungi, sem var rúmum 10 árum eldri. Árið 1370 eignuðust þau soninn Ólaf og þegar Valdimar konungur dó 1375 tókst Margréti að fá hann útnefndan konung þótt Valdimar hefði verið búinn að útnefna annan dótturson sinn, Albrekt 3. af Mecklenburg, sem hafði orðið konungur Svíþjóðar nokkrum árum áður, sem erfingja sinn. Hún stýrði sjálf ríkinu í nafni Ólafs og þegar Hákon lést 1380 og Ólafur varð konungur Noregs stýrði hún því ríki einnig. Ólafur dó 1387 og Margrét var þá kjörin ríkisstjóri Danmerkur og Noregs og 1388 einnig í Svíþjóð, þegar Svíar losuðu sig við hinn óvinsæla Albrekt, sem var tekinn höndum og hafður í haldi í sex ár.
Margrét valdi Bogislaw af Pommern, dótturson systur sinnar (systurson Albrekts) sem ríkiserfingja og tók hann í fóstur. Kallaðist hann Eiríkur eftir það. Næstu árin styrkti Margrét stöðu sína og tókst að draga úr völdum ríkisráða og aðalsmanna í ríkjunum þremur. Árið 1397 var efnt til sambandsfundar í Kalmar í Svíþjóð og þann 17. júní var Eiríkur kjörinn konungur Danmerkur, Svíþjóðar (ásamt Finnlandi) og Noregs (og þar með Íslands, Grænlands, Færeyja, Hjaltlands og Orkneyja). Margrét lét völdin formlega í hendur Eiríks árið 1401, þegar hann var 18 ára, en var þó enn virk á bak við tjöldin.
Margrét veiktist snögglega og dó 28. október 1412 um borð í skipi sínu í Flensborgarhöfn og er kista hennar í Hróarskeldudómkirkju.
Steypustöðin
Steypustöðin voru sjónvarpsþættir sem sýndir voru í tveim þáttaröðum 2017 og 2018. Þættirnir voru blanda af Svínasúpunni og Steindanum okkar. Leikarar voru Steindi JR, Auðunn Blöndal, Sverrir Þór Sverrisson, Saga Garðarsdóttir, María Guðmundsdóttir og Alex Leó Kristinsson sem lék flest barnahlutverkin. Í fyrstu þáttaröð var Ágústa Eva Erlendsdóttir með í hópnum. Þættirnir voru 6 í hverri þáttaröð. Leikstjóri var Ágúst Bent Sigurbertsson. Höfundar handrits voru Auðunn Blöndal, Sverrir Þór Sverrisson og Steinþór Hróar Steinþórsson. Í annari þáttaröð bættist leikstjórinn Ágúst Bent Sigurbertsson í hópinn.
Ísabella af Bæjaralandi
thumb|right|Ísabella af Bæjaralandi, drottning Frakklands. Höggmynd á gröf hennar í París. Ísabella af Bæjaralandi (um 1370 – 24. september 1435) (franska: Isabeau) var drottning Frakklands frá 1385-1422 sem kona Karls 6. Frakkakonungs og lék töluvert hlutverk í stjórn ríkisins á síðari árum hans á konungsstóli, enda var hann þá löngum ófær um að stjórna vegna geðveiki.
Foreldrar Ísabellu voru Stefán 3. af Bæjaralandi-Ingolstadt og Taddea Visconti. Föðurafi hennar var Stefán 2. hertogi af Bæjaralandi, sonur Lúðvíks 4. keisara. Ísabella giftist Karli, konungi Frakklands, árið 1385 þegar bæði voru um 15 ára gömul, og fæddi fyrsta barn sitt ári síðar. Síðan eignaðist hún ellefu börn til viðbótar. Fimm dætur náðu fullorðinsaldri og urðu tvær þeirra, Ísabella og Katrín, drottningar Englands.
Þrír synir hennar komust á legg en tveir þeirra dóu innan við tvítugt, kvæntir en barnlausir. Karl, sem var fimmti í röðinni af sonum hennar, var sá eini sem lifði. Upp úr 1420 komust á kreik miklar sögur um lauslæti drottningar og framhjáhöld en líklegt er að þeim hafi verið komið á kreik til að varpa vafa á faðerni Karls eftir að faðir hans svipti hann arfi með Troyes-sáttmálanum 1420 og samþykkti að Hinrik 5. Englandskonungur skyldi erfa frönsku krúnuna.
Tveimur árum síðar fékk Karl frænda sinn og einn helsta andstæðing konungsfjölskyldunnar, Jóhann óttalausa, hertoga af Búrgund, til að koma til samningaviðræðna en menn krónprinsins réðust að hertoganum og drápu hann. Sonur Jóhanns, Filippus góði, gekk þá í bandalag við Englendinga en fram að því höfðu Búrgundarmenn verið hlutlausir að mestu. Þetta varð til þess að Karl konungur - eða í raun Ísabella drottning - neyddist til að samþykkja Troyes-sáttmálann árið 1420. Konungshjónin voru líka mjög reið við son sinn vegna valdabrölts hans og morðsins á Búrgundarhertoga og hann hafði óhlýðnast foreldrum sínum og neitað að snúa heim til Parísar, heldur leitaði athvarfs í Suður-Frakklandi hjá Jólöndu Navarradrottningu.
Karl 6. dó í október 1422. Ísabella drottning var um kyrrt á yfirráðasvæði Englendinga og hafði engin áhrif á frönsk stjórnmál eftir lát manns síns. Hún dó í París 1435.
Forsenda
Forsenda er óbein ályktun sem er talin vera sönn í samræðum. Dæmi um forsendu væri t.d. „eiginmaður minn er grannur“ þar sem það er ályktað viðkomandi eigi eiginmann.
Jónas R. Jónsson (plata)
Jónas R. Jónsson er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. Á henni flytur Jónas R. Jónsson tvö lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkistúvarpið: Pétur Steingrímsson - PYE Recorcling Studios: Allan Florence. Pressun: Philips. Ljósmyndir: Kjartan Kjartansson. Útlit: Jónas R. Jónsson.
Um lögin
BÓN UM FRIÐ (Einar Vilberg)
Raddir: Jónas R. Jónsson, Einar Vilberg.
SÓLSKIN (Schroeck-Loring-J. R. Jónsson)
Raddir: Gunnar Þórðarson, Birgir Hrafnsson
Alvar
Alvar er íslenskt karlmannsnafn.
Cerastium subpilosum
Cerastium subpilosum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Taívan.
Matador
Monopoly var fyrst útgefið árið 1935 af Parker Brothers, en er nú framleitt af Hasbro. Spilið hefur verið þýtt og staðfært yfir á mörg tungumál, þar á meðal íslensku og klingonsku.
Smålandsstenar
thumb|right|200px|Smålandsstenar Smålandsstenar er þéttbýli í sveitarfélaginu Gislaved í Svíþjóð. Þar búa 4 530 manns (2010).
1081
Árið 1081 (MLXXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Helgi Tómasson
Dr. Helgi Tómasson (25. september 1896 – 2. ágúst 1958) var yfirlæknir á Kleppsspítala frá 1929 þegar nýtt hús spítalans var tekið í notkun. Hann er faðir Ragnhildar Helgadóttur fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Mikið fjölmiðlamál varð úr deilum hans við Jónas Jónsson frá Hriflu árið 1930 sem fékk nafnið „Stóra bomba“.
Helgi fæddist á Vatnseyri við Patreksfjörð. Hann varð stúdent við Menntaskólann í Reykjavík árið 1915. Útskrifaðist síðari sem Cand.med frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1927 sem sérfræðingur í tauga- og geðsjúkdómum.
Helgi varð yfirlæknir Kleppsspítala í Reykjavík frá 1929 og starfaði þar til æviloka. Hann var auk þess kennari við Háskóla Íslands í geðsjúkdómafræðum frá árinu 1930. Hann var formaður Geðverndarfélags Íslands frá 1949 til æviloka. Og skátahöfðingi Íslands frá 1938 þar til hann lést.
Laki
Laki getur átt við eftirfarandi:
Veldisfall
Veldisfall eða vísisfall er fall, þar sem breytistærðin kemur fyrir sem veldi grunntölu.
Skilgreining
Veldisfall f, með grunntöluna a, er skilgreint þannig: þar sem c er stuðull og x breyta með rauntalnaásinn sem formengi. Ef x = 0 tekur fallið gildið c. Ef grunntalan er e er talað um veldisfallið eða vísisfallið ex. Þá gildir:
x = e ln x, sem sýnir að veldisfallið er andhverfa lograns.
Tvinntölur
Sérhverja tvinntölu z má rita með sniðinu: z = r e i φ, þar sem r táknar lengdina, i er þvereining en φ er hornið sem z myndar við raunás.
Juniperus maritima
Juniperus maritima er tegund af barrtré í einisætt. Hann er eingöngu við Puget-sund (á landamærum Bresku-Kólumbíu og Washington-ríkis) Hann sker sig frá öðrum einitegundum með það að vaxa helst á árbökkum og við strendur. Áður var hann talinn til J. scopulorum, en frávik í vexti og útliti auk búsvæða er nokkur. Erfðagreiningar sýna einnig fram á mun. Að auki blandast hann (J. maritima) ekki öðrum tegundum.
Þistilfinka
Þistilfinka (fræðiheiti: Carduelis carduelis) er smávaxin finka sem lifir í Evrópu, Norður-Afríku og vestur- og mið-Asíu, einkum í skóglendi.
Auðurinn
Auðurinn (á forngrísku: Πλοῦτος (Ploutos); á latínu: Plutus) er yngsti varðveitti gamanleikurinn eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes sem var samið árið 388 f.Kr. Leikritið ber nokkur einkenni þróunar frá „gamla gamanleiknum“ svonefnda til „nýja gamanleiksins“, sem varð til á 4. öld f.Kr.
Chasse aux fantômes
thumb|Kápa frönsku útgáfu bókarinnar. Chasse aux fantômes (Íslenska: Á draugaslóð) eftir belgíska teiknarann Morris (Maurice de Bevere) og höfundinn Lo Hartog van Banda er 61. bókin í bókaflokknum um Lukku-Láka. Bókin kom út árið 1992 og hefur ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Póstvagnaþjónustan Wells Fargo & Co. er í vanda stödd þegar póstvagn á þeirra vegum hverfur sporlaust. Lukku-Láki er kallaður til aðstoðar vegna málsins og er falið að fylgja næsta póstvagni í öryggisskyni. Með í förina slæst ein af hetjum Villta vestursins, hamhleypan Svala Sjana, sem átti von á forláta riffli með vagninum sem hvarf og á því hagsmuna að gæta. Gamanið kárnar fyrir Láka og Sjönu þegar sá kvittur kemst á kreik að andar framliðinna eigi þátt í hvarfi póstvagnsins.
Frúarkirkjan í München
thumb|350px|Frúarkirkjan er helsta kennileiti borgarinnar München Frúarkirkjan í München er helsta kennileiti borgarinnar München í Þýskalandi og ein þekktasta kirkja landsins. Turnarnir eru með sérkennileg hvolfþök og eru 99 metra háir. Frúarkirkjan er dómkirkja.
Saga Frúarkirkjunnar
thumb|Turnar Frúarkirkjunnar eru átthyrndir
Forsaga
Til eru tvær þjóðsögur um tilurð Frúarkirkjunnar. Fyrri sagan segir að hertoginn Sigismund hafi verið að veiðum fyrir utan München og litið á borgina frá nokkurri fjarlægð. Hann hafi þá sagt að í München ætti að vera há kirkja sem sæist langt að. Hin sagan segir að í gömlu kirkjunni, sem hafi verið nokkuð lítil, hafi lítil stúlka hnigið niður og dáið, þar sem mannþröngin hafi verið svo mikil í kirkjunni að ekki hafi verið hægt að koma henni út undir læknishendur í tæka tíð. Hertoginn hafði því svarið eið um að reisa stóra kirkju til þess að svona atburðir myndu ekki endurtaka sig.
Byggingasaga
1468 lögðu Sigismund hertogi og Tulbeck biskup hornstein að kirkjunni. Framkvæmdir gengu óvenjulega rösklega fyrir sig, þannig að kirkjan var komin í nothæft ástand 20 árum síðar. Hins vegar þvarr fjármagnið, þannig að Sixtus IV páfi veitt öllum þeim fullkomið aflát synda sinna fyrir það eitt að koma til München, ganga til skrifta og fórna vikulaunum fyrir kirkjubygginguna. Kirkjan var svo formlega vígð 14. apríl 1494 og helguð Maríu mey. Við vígsluna var kirkjan orðin 109 metra löng og 40 metra breið. Þannig rúmaði hún 20 þús manns í stæði, en borgarbúar voru aðeins 13 þús á þessum tíma. Turnarnir voru þó ekki fullgerðir. Múrvinnan var búin, en litlu hvolfþökin voru ekki sett á fyrr en 1525. Fram að þeim tíma voru fallbyssur settar á múrverk turnanna til varnar borginni. Þegar þökin voru komin á var kirkjan 99 metra há. Í fári siðaskiptanna voru unnar skemmdir í flestum kaþólskum kirkjum. Í nokkrum kirkjum tókst að bjarga hinum og þessum listaverkum og muni. Þannig tókst að bjarga líkamsleifar heilags Benno frá Meissen úr einni kirkjunni. Leifarnar voru síðan settar í Frúarkirkjuna 1580 til varðveislu eftir að tekist hafði að hrekja mótmælendur alfarið úr borginni. Í kjölfarið var byrjað á því að dýrka heilagan Benno. Í Frúarkirkjunni var smíðað altari og önnur listaverk honum til heiðurs. Auk þess fór mikil Maríudýrkun fram í kirkjunni. Um miðja 19. öld var kirkjan gerð upp að innan. Í loftárásum 1944 stórskemmdist kirkjan. Stór hluti þaksins hrundi og innviðið skemmdist. Viðgerðir eftir stríð fóru fram í nokkrum áföngum. Þeim síðasta lauk ekki fyrr en 1994.
Fótspor kölska
Mitt í kirkjunni er fótspor sem búið er að ramma inn og varðveita. Fórspor þetta varð til á 17. eða 18. öld á eina staðnum í kirkjuskipinu þar sem ekki sást í neina glugga. Þjóðsagan segir að eitt sinn hafi kölski komið í kirkjuna og staðið á þessum punkti. Þegar hann varð þess áskynja að ekki sást í neina glugga, hafði hann haldið að kirkjan væri gluggalaus. Hann hafi því fengið hláturskast og stappað niður einum fæti. Við það hafi þetta spor myndast. En þegar hann gekk einu skrefi áfram sá hann hina mörgu glugga kirkjunnar og varð þá að játa að honum hafi skjátlast. 1846 voru gluggar settir í kórinn, þannig að frá og með þeim tíma er enginn punktur í kirkjuskipinu til lengur þar sem ekki sér í glugga.
Maríualtari
Höfuðaltari kirkjunnar eyðilagðist í loftárásum. Elsta altari kirkjunnar er hliðaraltari í kapellu Tulbecks biskups. Það er Maríualtari og var smíðað í kringum 1475. Altarið er aðallega grænt og gulllitað og skeytt með styttum af Maríu mey. Tulbeck biskup sést krjúpandi fyrir framan hana og tilbiður hana og Jesúbarnið. Barnið heldur á ríkiseplinu, en það stendur fyrir jarðarkringluna. Stytturnar til beggja handa eru af heilagri Elísabetu og Agnesi. Fyrir neðan er málverk af líkama Jesú þegar hann er tekinn niður af krossinum.
thumb|Steinkista Lúðvíks keisara
Grafhvelfing
Frúarkirkjan hefur lengi þjónað sem grafarkirkja hertoganna í München, sem voru af Wittelsbach-ættinni. 46 manneskjur í hvelfingunni eru hertogar og greifar, en einnig eiginkonur þeirra og aðrir fjölskyldumeðlimir. Fyrsti hertoginn sem lagður var til grafar í kirkjunni var Lúðvík frá Bayern, en hann var kjörinn keisari þýska ríkisins 1328. Lúðvík er einn af tveimur keisurum sem hvíla í München. (Hinn er Karl VII sem hvílir í Theatiner-kirkjunni). 1622 var búin til gríðarmikil steinkista fyrir Lúðvík keisara, en þó var hann aldrei settur í hana. Steinkistan er ákaflega skreytt og er til sýnis í kirkjunni. Í Frúarkirkjunni hvílir einnig Lúðvík III, síðasti konungur Bæjaralands. Auk höfðingja hvíla einnig vel flestir erkibiskupar München í kirkjunni, allt til 1917, sem og nokkrir ríkir einstaklingar og velgjörðarmenn.
Kirkjuklukkur
10 klukkur er í turnum kirkjunnar, sú þyngsta 8 tonn. Hún heitir Súsanna (oft kölluð Salve-bjallan) og er næstþyngsta kirkjuklukka Bæjaralands (á eftir Salvatorbjöllunni í dómkirkjunni í Würzburg). Súsanna þykir vera ein allra tónfegursta miðaldabjalla Evrópu.
Ehud Olmert
thumb|right|Ehud Olmert Ehud Olmert (hebreska: אהוד אולמרט) (fæddur 30. september, 1945) er ísraelskur stjórnmálamaður sem var tólfti forsætisráðherra Ísraels.
Tay Sachs-veiki
thumb|Sjónhimna í auga sjúklings með Tay Sachs heilkenni Tay Sachs veiki er víkjandi erfðagalli sem veldur skorti á ensíminu hexósaminídasa A sem aftur leiðir til uppsöfnunar á ganglíósíð fitusýruafleiðum í taugavef, einkum heila. Sjúkdómseinkennin byrja gjarnan að koma fram við um sex mánaða aldur og dregur veikin sjúklinginn oftast til dauða á innan við fjórum árum. Taugafrumur tútna út og fyllast af GM2 ganglíósíðum. Þá kemur fram vægðarlaus hrörnun andlegs og líkamlegs atgervis. Barnið verður blint, heyrnarlaust og hættir að geta kyngt, vöðvar byrja að rýrna og lömun byrjar að gera vart við sig. Sjúklingar með Tay-Sachs sjúkdóminn eru með kirsuberjarauðan blett aftast í auga þeirra.
Það er einnig til miklu sjaldgæfari afbrigði af Tay Sachs, þar sem einkennin koma fram hjá sjúklingum á milli tuttugu og þrjátíu og fimm ára. Það þekkist af reikandi göngulagi og taugahrörnun.
Sjúkdómurinn er tekur nafn af breska augnlækninum Warren Tay sem fyrstur lýsti rauða blettinum á sjónhimnu augans sem einmitt einkennir þennan sjúkdóm, árið 1881, og ameríska taugafræðingnum Bernard Sachs sem lýsti frumubreytingunum í Tay-Sachs sjúklingum og tók eftir aukinni tíðni sýkinga í Austur-evrópskum gyðingum árið 1887. Rannsóknir á þessum flokki sýndi fram á að Tay-Sachs framkallar þol gegn berklum.
Lífefnafræðileg orsök sjúkdómsins er skert starfsemi ensímsins hexósaminídasa A, en það hvatar niðurbrot GM2 ganglíósíða og er nauðsynlegt eðlilegri þroskun heilans. Það má því greina sjúkdóminn með einfaldri blóðprufu sem mælir virkni hexósaminídasa A. Erfðagallinn er víkjandi, þannig að báðir foreldrar þurfa að bera gallann til þess að afkvæmi geti fengið sjúkdóminn.
Engin lækning er þekkt á Tay Sachs heilkenni enn sem komið er, en hægt er að hægja á framrás sjúkdómsins með lyfjagjöf. Börn sem haldin eru sjúkdómnum lifa þó ekki til nema fimm ára aldurs eða þar um bil.
Meðal meðferðarúrræða sem reynd hafa verið má nefna ensímagjöf þar sem virkum hexósaminídasa A var sprautað í sjúklinga. Ensímið reyndist of stórt til að komast í gegnum blóðsíu heilans. Rannsóknarmenn reyndu líka að gefa sjúklingnum hexósaminídasa A í mænuvökvann sem flýtur um heilann en heilafrumurnar náðu ekki að taka upp svona stór ensími í nægum mæli. Rannsóknir hafa farið fram á mögulegri genalækningu, en þær hafa enn sem komið er ekki leitt til lækningar.
Smekkleysa
Smekkleysa er íslenskt útgáfufyrirtæki, sem var stofnað af meðlimum Sykurmolanna og fleirum. Fyrirtækið gefur meðal annars út plötur með Sigur Rós, Múm og Björk á Íslandi. Einnig flytur það inn erlenda diska og dreifir.
Smekkleysa er með verslun á Laugavegi 35.
Sýslur í Minnesota
Sýslur í Minnesota eru 87 talsins.
Nóbelsverðlaunin í efnafræði
Listi yfir verðlaunahafa.
Lendarkoppar
thumb|Lendarkoppar konunnar sjást í sömu hæð og strengur [[bikinibuxna hennar.]] Lendarkoppar (Venusarkoppar eða Sjafnarkoppar) eru spékoppar á mjóhrygg mannsins sem eru öllu algengari meðal kvenna en karla. Lendarkopparnir eru örlaga samhliða dældir upp yfir þjóskorunnni. Þeir eru frekar sjaldgæfir.
Sign
Árið 2002 gaf Sign út aðra breiðskífu sína Fyrir ofan himininn. 2003 tók Sign upp þriggja laga kynningarplötu, sem innihélt lagið „Thank God for Silence“ sem var mikið spiluð í útvarpi og sjónvarpi. Eftir það hætti Sigurður í hljómsveitinni.
Árið 2005 kom út þriðja breiðskífa Sign, Thank God for Silence. Þann 12. nóvember 2007 kom út fjórða plata Sign, The Hope.
Eiríkur snara
Eiríkur snara var landnámsmaður í Strandasýslu. Hann nam land frá Ingólfsfirði til Ófæru, sunnanvert við miðja Veiðileysu. Reykjarfjörður og Trékyllisvík voru í landnámi hans og bjó hann í Trékyllisvík. Síðar gaf hann Önundi tréfæti hluta af landnámi sínu, Veiðileysu alla, Reykjarfjörð og Reykjanesið sunnanvert.
Kona Eiríks var Álöf, dóttir Ingólfs landnámsmanns í Ingólfsfirði. Sonur þeirra var Flosi. Hann bjó í Trékyllisvík þegar skip frá Noregi strandaði þar. Úr flakinu gerðu Norðmennirnir nýtt skip sem þeir kölluðu Trékylli. Flosi sigldi með þeim þegar þeir héldu til Noregs en varð afturreka í Öxarfjörð. „Þaðan af gerðist saga Böðmóðs gerpis og Grímólfs,“ segir í Landnámabók.
Carlo Ginzburg
Carlo Ginzburg (fæddur í Tórínó 1939) er ítalskur sagnfræðingur og frumkvöðull á sviði einsögu. Þekktastar eru rannsóknir hans á alþýðumenningu og þjóðtrú við upphaf nýaldar, á 16. og 17. öld. Rannsóknir hans á skjölum rannsóknarréttarins vörpuðu nýju ljósi á nornafárið og tengsl þess við alþýðuhefðir í sveitum Evrópu. Rannsóknir hans miðast oft við óvenjulega (og þar með ódæmigerða) einstaklinga, þorpssamfélög eða litla hópa fólks, andstætt félagssögunni sem reynir að varpa ljósi á líf alþýðufólks fyrri tíma með aðferðum félagsfræðinnar og rannsóknum á stórum heildum.
Ginzburg er sonur ritstjórans og menningarvitans Leone Ginzburg og rithöfundarins Nataliu Ginzburg. Hann lærði við háskólann í Písa og kenndi síðan sagnfræði við Bologna-háskóla, og háskólana Harvard, Yale og Princeton. 1998 fékk hann rannsóknarstöðu við Kaliforníuháskóla í Los Angeles. Meðal þekktustu rita hans eru I benandanti (Einaudi, 1966) og Storia notturna: Una decifrazione del Sabba (Einaudi, 1989), sem varpa nýju ljósi á nornafárið í Evrópu, og Il formaggio e i vermi (Einaudi, 1976) sem talið er marka upphafið að einsögunni sem sérstakri stefnu innan sagnfræði.
Älmhult
thumb|right|200px|Älmhult Älmhult er þéttbýli í sveitarfélaginu Älmhult í Svíþjóð.Þar búa 8 955 manns (2010).
Moldóva í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Fyrsta þátttaka Moldóvu árið 2005 reyndist árangursrík þar sem að Zdob și Zdub endaði í sjötta sæti. Landið hefur einnig endað í topp-10 með Natalia Barbu (2007) og DoReDoS (2018) í tíunda sæti. Moldóva hefur keppt í aðalkeppninni í 11 skipti.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Abby Brammell
Abby Brammell (fædd 19. mars 1979) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í The Unit, The Shield og Enterprise.
Einkalíf
Brammell fæddist í Kentucky en ólst upp í San Antonio, Texas. Hún stundaði nám við leiklistarskóla Carnegie Mellon-háskólans þaðan sem hún útskrifaðist árið 2001.
Brammell var gift Jake La Botz frá 2006-2008.
Leikhús
Brammell lék í The Talking Cure eftir Chrisopher Hampton sem var sýnt við Mark Taper Forum í Los Angeles.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Brammell var árið 2002 í Glory Days. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Birds of Prey, The Shield, Crossing Jordan, Lie to Me, CSI: Crime Scene Investigation og Criminal Minds. Árið 2006 þá var henni boðið hlutverk í The Unit sem Tiffy Gerhardt, sem hún lék til ársins 2009.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Brammell var árið 2004 í Sawtooth. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við Like Dandelion Dust og Life Happens.
Bingó
thumbnail|Konur í Perú spila bingó og merkja spjöldin með maisbaunum thumbnail|left|Bingókvöld thumbnail|Bingóspjald úr bandarísku bingói Bingó er spil þar sem dregnar eru út tölur af handahófi og þær bornar saman við áprentuð spöld með 5X5 reitum. Spjöldin má prenta á pappír, pappa eða geta verið rafræn. Margar útgáfur eru af leiknum sem ganga út á að verða fyrstur að mynda ákveðið mynstur af útdregnum tölum. Sá sem vinnur hrópar orðið „Bingó!“ Þá er farið yfir tölur.
Bingó er vinsælt spil sem spilað er í stórum sölum og er þá spilað sem fjárhættuspil, spilarar kaupa bingóspjöld í von um að fá vinninga sem eru í boði fyrir þá sem vinna bingóið.
Muhammad Ali
Muhammad Ali (fæddur Cassius Marcellus Clay, Jr.; 17. janúar 1942, dáinn 3. júní 2016) var bandarískur hnefaleikamaður.
1971 tapaði Ali sínum fyrsta bardaga á atvinnuferlinum gegn Joe Frazier. Þremur árum síðar heimti hann titlinn aftur úr hnefum George Foremans í frægum bardaga í Kinshasa í Zaíre, sem nú heitir Lýðstjórnarlýðveldið Kongó.
Ali vann 56 af 61 bardaga á atvinnumannaferlinum. Hann var útnefndur íþróttamaður aldarinnar af BBC og bandaríska tímaritinu Sports Illustrated.
Ali var friðarsinni og árið 1967 gagnrýndi hann Víetnamstríðið og neitaði að gegna herþjónustu og var af þeim sökum sviptur keppnisleyfi og heimsmeistaratitlinum.
Hann lést eftir stutta sjúkrahúslegu vegna veikinda í öndunarfærum árið 2016. Hafði hann árið 1984 greinst með Parkinsonsveiki. Ali kvæntist í fjórgang og lét eftir sig sjö dætur og tvo syni. Laila Ali, dóttir hans, gerðist hnefaleikakona þrátt fyrir mótmæli Ali.
Guðrún Aspelund
Guðrún Aspelund (f. 12. febrúar 1971 ) er sóttvarnalæknir Íslands. Hún var áður yfirlæknir á sviði sóttvarna hjá embætti landlæknis.
Guðrún hefur embættispróf í læknisfræði frá Háskóla Íslands og sérfræðimenntun í almennum skurðlækningum og barnaskurðlækningum. Hún var lektor og barnaskurðlæknir við Columbia-háskóla frá 2007 til 2017. Hún hefur jafnframt lokið meistaranámi í líftölfræði og stundað nám á sviði opinberrar stjórnsýslu.
Guðrún sótti um stöðu sóttvarnalæknis eftir að Þórólfur Guðnason tilkynnti að hann hygðist hætta störfum árið 2022. Hún var eini umsækjandinn um starfið og tilkynnt var að ákvörðun hefði verið tekin um ráðningu hennar þann 21. júní sama ár. Áætlað er að Guðrún taki við störfum þann 1. september 2022.
Bróðir Guðrúnar er Thor Aspelund, prófessor í líftölfræði.
Jöklar á Íslandi
thumb|250px|right|Gígjökull í Eyjafjallajökli Jöklar á Íslandi þekja nú um 11% af flatarmáli landsins (um 11.400 km2 af 103.125 km2). Vatnajökull, stærsti jökull Evrópu utan heimskautasvæða, þekur um 8% landsins. Stærstu jöklana er að finna á sunnanverðu landinu og í miðju þess. Ástæðan er sú að þar er meiri úrkoma en norðanlands. Áætlað er að um 20% heildarúrkomu á Íslandi falli á jöklana. Ásýnd jöklanna breytist hratt og stór hluti þeirra eru skriðjöklar. Allir íslenskir jöklar eru þíðjöklar.
Helstu jöklar Íslands
Þessir þrettán stærstu jöklar Íslands eru um 11.181 km2 að flatarmáli en allir jöklar landsins eru um 11.400 km2. Jöklar á Tröllaskaga þekja um 150 ferkílómetra.
Afkoma jökla á Íslandi
Talið er að síðasta kuldaskeiði ísaldar hafi lokið fyrir um 10 þúsund árum og hlýskeið gengið í garð. Líklega var Ísland alveg jökullaust (eða því sem næst) fyrir 9 þúsund árum. Tímabilið frá þeim tíma og þar til fyrir 2.500 árum einkenndist af mjög mildu veðurfari. Fyrir 2.500 árum kólnaði í veðri og núverandi jöklar tóku að myndast. Jöklarnir hafa sennilega náð hámarki um aldamótin 1900 en hafa síðan þá dregist hratt saman.
Frá árinu 1995 hafa jöklarnir dregist enn frekar saman. Til dæmis hefur Vatnajökull rýrnað að meðaltali um 4 km3 á ári sem samsvarar því að allur jökullinn þynnist um hálfan metra árlega. Spáð hefur verið að jöklarnir munu halda áfram að hopa ört á þessari öld og afrennsli þeirra aukast til muna á fyrri hluta aldarinnar, en nú kemur um 20% árrennslis úr jöklum. Þessi farglosun mun valda landrisi, einkum á suðausturhluta landsins, en einnig hefur verið spáð fyrir um hækkandi stöðu sjávar. Landris ku ekki munu verða á suðvesturlandi vegna landsigs sem hefur orðið þar.
Eldur og ís
Margir íslensku jöklanna liggja yfir eldstöðvum. Grímsvötn og Bárðarbunga eru til dæmis stórar eldstöðvar undir Vatnajökli. Askja Grímsvatna er um 100 km2 og askja Bárðarbungu um 60 km2. Eldgos undir jöklum verða oft á tíðum í kjölfar jökulhlaupa en jökulhlaupin losa um þrýsting á eldstöðinni. Stundum er atburðarásin í hina áttina þar sem eldgos kemur af stað jökulhlaupi. Ein helsta vá vegna jökulhlaupa á Íslandi er hlaup úr Mýrdalsjökli vegna eldgoss í Kötlu en þaðan hafa einnig runnið stærstu hlaup Íslandssögunnar. Sumir jöklar eru yfir jarðhitasvæðum og bráðnar því stöðugt af þeim.
Þau fjöll sem myndast í eldgosum undir jökli nefnast móbergsstapar. Stapar eru mun hærri og reisulegri en dyngjur sem myndast við gos á jökullausu svæði. Um 40 móbergsstapar eru á Íslandi. Eiríksjökull er stærsti stapi landsins.
Flugdreki
Flugdreki er leikfang til að láta svífa upp í háloftinn. Við flugdrekann er fest girni sem vefst af kefli og á því heldur sá sem stjórnar flugdrekanum og gefur eftir eða vefur girninu aftur upp á keflið, allt eftir því hvernig hann vill beita flugdrekanum á lofti. Einföldustu flugdrekarnir eru krosslaga stífur (stoðtré) sem halda úti léttu (silki)segli sem lyftir drekanum frá jörðu. Drekar þessir eru oftast með hala, langa borða eða annað efni, sem oftar en ekki eru skreyttir með borðaslaufum. Flugdrekar geta þó verið öllu flóknari og íburðarmeiri en svo.
Hér áður fyrr þýddi flugdreki í raun fljúgandi dreki af kyni skrímsla, og þannig er orðið notað í Guðbrandsbíblíu: Nöðrur og glóandi flugdrekar. Undarlegar loftsjónir sem minntu á dreka nefndu menn einnig flugdreka.
Lítil eðlutegund nefnd Draco volans á latínu, hefur einnig verið nefnd flugdreki á íslensku.
Norðurreið Skagfirðinga
thumb|right|Teikning af Grími Jónssyni Norðurreið Skagfirðinga var ferð sem fjölmennur hópur Skagfirðinga fór í maí 1849 að amtmannssetrinu á Möðruvöllum í Hörgárdal til að mótmæla embættisfærslu Gríms Jónssonar amtmanns og krefjast afsagnar hans. Megn óánægja ríkti á meðal bænda um störf Gríms en hann var sagður hrokafullur og skeytingarlaus gagnvart Íslendingum og hugsa fyrst og fremst um hag Dana. Norðurreið Skagfirðinga hefur verið nefnd fyrstu fjöldamótmæli á Íslandi.
Aðdragandi
Töluverð ólga ríkti á Íslandi um miðja 19. öld í kjölfar byltinga í Evrópu og afnáms einveldis í Danmörku. Grímur Jónsson amtmaður á Möðruvöllum þótti konunghollur og afturhaldssamur þótt hann væri raunar frjálslyndur að ýmsu leyti, og hafði safnast upp óánægja með embættisverk hans, ekki síst í Skagafirði. Grímur hafði þjónað í danska hernum og þótti beita miklum aga og naut lítilla vinsælda.
Helsti orsakavaldur Norðurreiðarinnar voru þó uppboð á klausturjörðum til festu. Rentukammerið hafði fyrirskipað slík uppboð 26. mars 1842. Þetta þýddi í raun hærri leigu fyrir bændur eða vinnuhjú sem vildu búa á jörðunum. Einnig gerðist það í auknum mæli að leigunni fylgdu sérstakar kvaðir sem sektað var fyrir að fylgja ekki. Ábúendur í þessum sveitum tóku sig saman og sniðgengu uppboðin. Af þessum sökum bauð enginn í góðar jarðir á borð við Möðruvelli sjálfa en það var til þess að leigja þurfti það Vilhelmínu Lever, sem var þá ráðskonan á Möðruvöllum og er þekkt fyrir að vera fyrsta konan sem kaus í kosningum á Íslandi.
Þann 22. maí 1849 safnaðist stór hópur Skagfirðinga – um 160 manns – saman við Vallalaug í Skagafirði, þar sem samþykkt var ályktun þar sem lýst var vanþóknun á valdstjórninni og áskorun á Grím um að segja af sér. 40–50 manna hópur reið svo norður að Möðruvöllum til að leggja fram kröfur sínar og nokkrir Eyfirðingar slógust í för á leiðinni. Hópurinn hafði viðdvöl í Öxnadal á leiðinni og kom að Möðruvöllum 23. maí.
Atburðurinn
thumb|right|Leiði Gríms Jónssonar er við [[Möðruvallakirkja|Möðruvallakirkju ]] Þegar þangað kom hittu þeir þó ekki amtmann, enda var hann veikur og lá í rúminu, en þess í stað gengu Skagfirðingarnir umhverfis húsið, lásu upp samþykkt fundarins við Vallalaug, hrópuðu „''Lifi þjóðfrelsið! Lifi félagsskapur og samtök! Drepist kúgunarvaldið!''“ og festu miða með mótmælum á girðingu. Amtmaður lést örskömmu síðar og vildu sumir meina að honum hefði orðið svo mikið um heimsóknina. Nokkur eftirmál urðu af norðurreiðinni og voru flestir sem tóku þátt í henni kallaðir fyrir rétt og yfirheyrðir.
Norðurreiðin var í raun fyrsta skipulagða mótstaða gegn yfirvöldum frá því um siðaskipti og er að því leyti merkilegur atburður í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga en það var þó ekki eini tilgangurinn, bændurnir voru einnig að krefjast aukins valds hreppstjóra til að leggja hömlur á frelsi fólks og eflingar vistarbandsins. Strax ári seinna gerðu nemar Lærða skólans aðsúg að rektor skólans sem kallað er Pereatið.
Armeria alpinifolia
Armeria alpinifolia er jurt af gullintoppuætt.
Robbie Keane
thumb|right|Robbie Keane 2011. Robert David Keane (fæddur 8. júlí 1980) er fyrrum knattspyrnumaður frá Dublin á Írlandi hefur spilað með félögum eins og Tottenham Hotspur og Liverpool F.C. í ensku úrvalsdeildinni.
Ferill
Keane byrjaði atvinnumannaferil sinn hjá Wolverhampton Wanderers árið 1997, 17 ára gamall og var þar til árið 1999. hjá þeim lék hann 73 leiki og skoraði 24 mörk. Þaðan var hann seldur til Coventry City á sex miljónir punda sem var met fyrir breskan ungling, hjá þeim lék hann 31 leik og skoraði 12 mörk.
Árið 2000 fékk þjálfarinn Marcello Lippi hann til Inter Milan þar sem hann spilaði með mönnum eins og Ronaldo og Christian Vieri en Marcello Lippi var rekinn og Keane fékk fá tækifæri hjá nýja þjálfaranum og skoraði ekkert mark í þeim sex leikjum sem hann fékk og var á endanum lánaður til Leeds United. Árið 2006 sagði forseti Inter Massimo Moratti að hann sæi mikið eftir því að hafa látið hann fara.
Hjá Leeds byrjaði hann vel og skoraði níu mörk í 14 leikjum og fékk þá þjálfari Leeds David O'Leary hann keyptan í maí 2001 á 12 milljónir. Þá hófst erfiður tími hjá honum og hann féll neðar í röðina hjá þjálfaranum en hann skoraði aðeins tíu mörk í 36 leikjum. Leeds lentu þá í fjárhagskröggum og urðu að selja sína bestu leikmenn.
Keane var seldur til Tottenham Hotspur fyrir leiktíðina 2002-2003 á sjö miljónir punda. Þar lék Keane undir stjórn Glenn Hoddle og á fyrsta tímabili sínu skoraði hann 13 mörk og þar á meðal þrennu. Leiktíðin 2003-2004 gekk illa hjá Tottenham en Keane skoraði þar þó 16 mörk. Á þriðju leiktíð sinni fyrir þá skoraði hann 17 mörk en hann var fyrir aftan þá Jermain Defoe, Freddy Kanoute og Mido í röðinni. Tímabilið 2005-06 kom þjálfarinn Martin Jol til sögunnar og þá fékk Keane loksins almennileg tækifæri og hann nýtti sér það og spilaði sinn allra besta fótbolta á ferlinum og þá leiktíðina náði hann 16 mörkum og var gerður að varafyrirliða liðsins. Á tímabilinu 2007–08 náði Keane 23 mörkum á tímabilinu. Í janúar 2008 náði hann þeim áfanga að verða sá 13. í sögu enskrar knattspyrnu til þess að skora 100 mörk í deildinni í heildina og á þeirri leiktíð skoraði hann 31 mark og var með 13 stoðsendingar í 40 leikjum. Keane var hjá Tottenham í nær 7 ár og skoraði 122 mörk í 306 leikjum.
Tímabilið 2008-2009 spilaði hann með Liverpool og hélt síðan til Tottenham aftur í tvö ár eftir það. Eftir 2011 hélt hann til ýmissa liða: Celtic í Skotlandi, West Ham United, LA Galaxy í Bandaríkjunum, Aston Villa og síðast til Indlands sem leikmaður og þjálfari fyrir ATK.
Keane spilaði með írska landsliðinu frá 1998-2016 og skoraði 68 mörk í 146 leikjum. Hann er markahæsti landsliðsmaður Írlands.
Hann lagði skóna á hilluna árið 2018, 38 ára gamall.
Keane á tvo syni með konu sinni, írskri fegurðardís. Náfrændi Keane er söngvarinn Morrissey sem er þekktastur sem söngvari The Smiths.
Lissabon-sáttmálinn
thumb|right|Merki Lissabon-sáttmálans Lissabon-sáttmálinn (upphaflega kallaður endurskoðunarsáttmálinn) var alþjóðasamkomulag sem gerði breytingar á sáttmálunum tveimur sem leggja grunninn að stjórnkerfi Evrópusambandsins. Aðildarríki Evrópusambandsins skrifuðu undir Lissabon-sáttmálann þann 13. desember 2007 og hann tók gildi þann 1. desember 2009. Í sáttmálanum eru breytingar gerðar á Maastrichtsáttmálanum (1993) og Rómarsáttmálanum (1957).
Breytingar í sáttmálanum
Meðal breytinga sem gerðar voru með Lissabon-sáttmálanum var sú að í stað þess að þurfa samhljóða atkvæðastuðning á ráðherraráðinu þurfa ákvarðanir í 45 ákvarðanahópum nú aðeins tilsettan meirihluta til að ganga fram. Þessi meirihluti er svokallaður tvöfaldaður aukinn meirihluti, sem þýðir að til þess að tillaga nái fram að ganga þarf samþykki 55% aðildarríkja sem hafa að minnsta kosti 65% íbúa Evrópusambandsins. Minnihluti getur stöðvað framgang þessara mála ef ríkin í honum telja til sín yfir 35% af íbúafjölda sambandsins.
Með sáttmálanum voru Evrópuþinginu veitt aukin völd. Evrópuþingið varð að öðrum handhafa löggjafarvaldsins ásamt evrópska ráðherraráðinu. Jafnframt voru ýmsar breytingar gerðar á þingmannafjölda og hlutföllum þingmanna á Evrópuþinginu.
Sáttmálinn leysti upp hinar þrjár stoðir Evrópusambandsins sem höfðu verið grunnurinn að stjórnkerfi ESB og steypti þeim saman. Evrópusambandið varð að einni, heilsteyptri lögpersónu sem telur nú til sín allar stofnanir sem áður heyrðu undir stoðirnar þrjár. Með afnámi stoðanna þriggja var Evrópubandalagið formlega leyst upp og sambandinu gert að „leysa [það] af hólmi og taka við hlutverki þess“. thumb|right|Leiðtogar Evrópusambandsins í [[Lissabon eftir undirritun Lissabon-sáttmálans.]] Með Lissabon-sáttmálanum varð forseti evrópska ráðsins að föstu embætti sem meðlimir ráðsins kjósa til tveggja og hálfs árs. Forseti evrópska ráðsins hafði áður verið leiðtogi þess ríkis sem fór með forsæti í ráðherraráðinu en eftir gildistöku sáttmálans varð Herman Van Rompuy hinn fyrsti fastkjörni forseti evrópska ráðsins. Með sáttmálanum varð Sáttmáli Evrópusambandsins um grundvallarréttindi lögfestur sem skilyrði fyrir aðild að sambandinu. Lissabon-sáttmálinn lögfesti einnig ferli um útgöngu úr Evrópusambandinu. Bretar nýttu sér þennan lið Lissabon-sáttmálans þegar þeir kusu að yfirgefa Evrópusambandið árið 2016.
Yfirlýst markmið með sáttmálanum var meðal annars að „þróa enn frekar þann samruna sem hófst í Evrópu með stofnun Evrópubandalaganna“ og „staðfesta mikilvægi meginreglnanna um frelsi, lýðræði, virðingu fyrir mannréttindum og mannfrelsi og réttarríkið“. Andstæðingar Lissabon-sáttmálans, þar á meðal danski fyrrum Evrópuþingmaðurinn Jens-Peter Bonde, héldu því fram að Lissabon-sáttmálinn myndi auka miðstýringu Evrópusambandsins og veikja lýðræði með því að færa valdið burt frá kjörnum fulltrúum aðildarþjóðanna. Stuðningsmenn sáttmálans telja hins vegar að sáttmálinn veiti stjórnkerfi sambandsins aukið aðhald og styrki hlutverk hins lýðræðislega kjörna Evrópuþings.
Saga sáttmálans
Byrjað var að semja um umbætur á stjórnkerfi Evrópusambandsins árið 2001 og í því skyni var gerður samningur um stjórnarskrá fyrir Evrópu, sem hefði fellt niður eldri samninga um Evrópusambandið og í þeirra stað sett stjórnarskrá. Meirihluti aðildarríkjanna staðfesti þennan samning en honum var að endingu hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu í Frakklandi með 54.67% atkvæða á móti honum þann 29. maí 2005 og síðan aftur af 61.54% kjósenda í atkvæðagreiðslu í Hollandi þann 1. júní sama ár.
Eftir langa umhugsun féllust aðildarríkin á að viðhalda eldri sáttmálunum en koma á breytingum á þeim. Þannig komust margar breytingarnar sem kveðið hafði verið á í stjórnarskránni í gegn. Upphaflega var áætlað að sáttmálinn tæki gildi fyrir lok ársins 2008 en þessu markmiði var ekki náð þar sem Írar höfnuðu sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu í júní þetta ár. Írar samþykktu síðar sáttmálann í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu í október 2009 eftir að írska stjórnin hafði fengið nokkrum breytingum framgegnt.
Síberíufura
Útbreiðsla
Síberíufura vex frá 58°A í Úralfjöllum austur til 126°A í Stanovoy Range í suður Sakha Republic, og frá Igarka við 68°N í neðri hluta Yenisei dals, suður til 45°N í mið Mongólíu Í norðurhluta útbreiðslusvæðisins vex hún á láglendi, vanallega að 100–200 m. y. sjávarmáli, aftur á móti sunnar er það fjallategund sem vex að 1,000-2,400 m.h.y. sjávarmáli. það nær oft trjálínu á þeim svæðum. Fullvaxta er það um 30–40 m hátt, og 1,5m að ummáli. Hámarksaldur er um 800–850 ár.
Lýsing
Síberíufura er hluti af fimmnálafurum, Pinus subgenus Strobus, og eins og allar furur af þeim flokki, eru blöðin ('nálar') fimm saman í knippi með skammæjum slíðrum. Þau eru 5 – 10 sm löng. Könglar Síberíufuru eru 5 – 9 sm langir. Fræin eru 9 - 12 sm löng með votti af væng og er dreift af Nucifraga caryocatactes.
Síberíufura er talin afbrigði eða undirtegund af hinni nauðalíku lindifuru (Pinus cembra) af sumum grasafræðingum. Munurinn er að hún hefur aðeins stærri köngla, og nálar með þremur resín grópum í stað tveggja hjá Lindifuru.
Svipað öðrum Evrópskum og Asískum fimmnálafurum, er síberíufura mjög þolin gegn sveppnum Cronartium ribicola (á en.white pine blister rust). Þessi sveppasýking var óvart flutt inn ti Norður-Ameríku frá Evrópu, og hefur valdið umtalsverðum skaða hjá innfæddum fimmnálafurum á mörgum svæðum. Síberíufura er til mikils gagns í rannsóknum á kynblöndun og erfðabreytingum til að mynda þol gegn þessari sýkingu.
Ræktun
Síberíufura, Pinus sibirica, er vinsælt skrauttré í yndisgörðum og stórum görðum þar sem veðurfar er kalt, svo sem mið Kanada, með stöðugan en ekki mikinn vöxt við breytileg skilyrði. Hún er mjög þolin gagnvart miklum vetrarhörkum, niður að minnsta kosti –60°C, og einnig gegn vindi. Fræin eru einnig tínd og seld sem furuhnetur.
Efnafræði
Pinostilbene er stilbenoid sem finnst, ásamt resveratrol, í berki P. sibirica.
1082
Árið 1082 (MLXXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Yoshinori Muto
Yoshinori Muto (fæddur 15. júlí 1992) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 18 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Orlando
thumb|Orlando að nóttu
Orlando er borg í Mið-Flórída í Bandaríkjunum. Í borginni sjálfri búa um 310.000 en um það bil 2,7 milljónir (2020) á öllu stórborgarsvæðinu, sem gerir hana að 23. stærstu borg Bandaríkjanna. Borgin er frægur ferðamannastaður og eru staðsettir þar fjöldamargir skemmtigarðar á borð við til dæmis Disney Land, Universal Studios og Wet'n Wild. Orlando er stundum kölluð „The City Beautiful“. Tveir flugvellir eru staðsettir við borgina, þeir eru Alþjóðaflugvöllur Orlando (MCO) og Sanford-flugvöllur (SFB).
Pratibha Patil
Pratibha Devisingh Patil (f. 19. desember 1934) er indversk stjórnmálakona sem var forseti Indlands frá 2007 til 2012. Hún er fyrsta konan sem hefur gegnt forsetaembættinu.
Æska og menntun
Þann 7. júlí árið 1965 giftist Patil prófessornum Devisingh Ransingh Shekhawat. Hjónin eiga tvö börn.
Stjórnmálaferill
Pratibha Patil hóf stjórnmálaferil sinn árið 1962 þegar hún var kjörinn á löggjafarþingið í fylkinu Maharashtra fyrir Indverska þjóðarráðsflokkinn. Þökk sé velunnara sínum innan flokksins, Yashwantrao Chavan, sem þá var forsætisráðherra fylkisstjórnar Maharashtra, varð Patil sex árum síðar menntamálaráðherra í fylkisstjórn Vasantrao Naik.
Á næsta kjörtímabili (1972-1978) varð Patil aftur ráðherra í fylkisstjórn Þjóðarráðsflokksins í Maharashtra. Hún fór fyrir ferðamanna- og samfélagsráðuneytum á stjórnartíðum Vasantdada Patil, Babasaheb Bhosle, S. B. Chavan og Sharad Pawar í fylkinu. Hún var endurkjörin á fylkisþingið í öllum kosningum til ársins 1985, en þá var hún kjörin á efri deild indverska þingsins, Rajya Sabha, fyrir Þjóðarráðsflokkinn. Hún sat síðan á neðri deild þingsins, Lok Sabha, fyrir kjördæmið Amravati frá 1991 til 1996.
Fylkisstjóri Rajasthan
Þann 8. nóvember árið 2004 var Patil útnefnd fylkisstjóri í Rajasthan. Hún var fyrsta konan sem gegndi því embætti.