cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fangelsið Kvíabryggja
Frá árinu 1955 voru vistaðir á Kvíabryggju menn, sem ekki greiddu meðlagsskuldir eða barnalífeyri. Árið 1963 voru fyrstu refsifangarnir sendir þangað til afplánunar. Fyrst í stað voru þeir vistaðir með meðlagsföngunum en þeim síðarnefndu fækkaði í áranna rás. Aðalfangelsisbyggingin var tekin í notkun 1963. Árið 2007 var byggt við og nú rúmast 21 fangi í fangelsinu. Aðstaðan á Kvíabryggju er með viðtalsherbergi, setustofu, eldhús og borðstofu, verkstæði, æfingasal og tómstundarrými. Fangelsið er staðsett á jörðinni Kvíabryggju, sem er um 35 hektarar að stærð. Sauðfjárbúskapur er stundaður á Kvíabryggju sem fangar sjá að megninu um, ásamt fiðurfé. Segja má að fangelsið sé opið að því leyti að þar eru hvorki rimlar fyrir gluggum né heldur er svæðið öðru vísi afgirt en venjuleg sveitabýli. Einkum er því reynt að vista þar menn, sem hafa lítinn sakaferil eða þá að ætla má að þeim sé treystandi til þess að afplána við slíkar aðstæður. Fangelsið er almennt aðeins ætlað körlum vegna húsakynna, en þar til nýlega gátu konur afplánað fangelsisvist sína þar.
Vilníus
thumb|Vilníus. Vilníus (framburður: ['vilɲus], litáíska: Vilnius) er höfuðborg og stærsta borg Litáen. Árið 2020 bjuggu 580.000 manns í borginni og yfir milljón á stórborgarsvæðinu. Nafn borgarinnar er leitt af á sem rennur þar hjá og nefnd er Vilnius.
Oliver
Oliver er íslenskt karlmannsnafn.
Berbaloðapi
Berbaloðapi (fræðiheiti: Macaca sylvanus), er tegund af austuröpum sem er einstök fyrir útbreiðslu sína fyrir utan Asíu. Finnst hann í Atlasfjöllum í Alsír og Marokkó ásamt litlum hópum af óþekktum uppruna í Gíbraltar.
Loðapar borða aðallega plöntur og skordýr og finnast þeir í fjölda búsvæða. Karldýr verða um 25 ára og kvendýr að 30 ára.
Lýsing
Berbaloðapi er gulbrúnn til grár með ljósari feldi á kviði. Kvendýr eru að jafnaði 55 sm langur og karlar um 63 sm. Vigtin er 9,9 ± 1,03 kg hjá kvendýrum og 14,5 ± 1,75 kg hjá körlum. Andlitið er dökkbleikt og er rófan stutt (vestigial), getur verið frá 4 til 22mm. Karlarnir hafa oft lengri rófurnar. Framleggirnir eru lengri en afturleggirnir. Kvendýrin eru minni en karldýrin.
Vistfræði
Berbaloðapi finnst aðallega í Atlas og Rif-fjallgörðunum í Marokkó og Alsír. Þetta er eina tegundin af loðöpum sem hefur útbreiðslu fyrir utan Asíu. Búsvæðin eru breytileg; sedrus, eikar og furuskógar, graslendi og runnar, sem og gróðursæl urð.
Fæðan er blanda af plöntum og skordýrum. Næstum allir hlutar plantnanna eru étnir. Þeir veiða og éta skordýr, sporðdreka, köngulær, ánamaðka, snigla og jafnvel halakörtur.
Það finnast sannanir fyrir verslun með berbaloðapa síðan jafnvel á járnöld. Leifar þeirra hafa fundist í Emain Macha í Írlandi, frá að minnst kosti 95 BC; járnaldarvirkið Titelberg í Lúxembourg; og tvemur rómverskum stöðum í Bretlandi.
Hrakfallaferð til Feluborgar
Hrakfallaferð til Feluborgar (franska: Les pirates du silence) eftir höfundinn og teiknarann Franquin er tíunda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Maurice Rosy var titlaður meðhöfundur. Bókin kom út árið 1958, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1955-56. Árið 1977 varð hún fyrsta Svals og Vals-bókin sem gefin var út á íslensku.
Söguþráður
Í aðalsögu bókarinnar segir frá ferð félaganna Svals og Vals til Feluborgar, þar sem milljónamæringar og kvikmyndastjörnur lifa í munaði, laus við hnýsna blaðamenn og ágenga ljósmyndara. Valur er í leynilegum erindagjörðum og hyggst skrifa frétt um hið skringilega samfélag. Ljósmyndavélar eru bannaðar í Feluborg, en Valur felur örsmáar myndavélar í pípunni sinni og úrinu.
Áður en lagt er af stað birtist gormdýrið óvænt heima hjá þeim félögum og virðist hafa strokið frá Sveppagreifanum. Svalur og Valur taka gormdýrið og íkornann Pésa með sér í ferðalagið, óafvitandi um að Sveppagreifanum hefur verið rænt.
Á leiðinni rekast þeir á auðkýfinginn hr. Jón Kurteiz (Juan Corto dos Orejas y Rabo), sem kemur þeim undarlega fyrir sjónir. Í ljós kemur að Jón Kurteiz er leiðtogi í glæpaflokki sem rænt hefur Sveppagreifanum og þvingað hann til að búa til gas sem svæfir íbúa Feluborgar. Svalur og Valur frelsa greifann og stöðva bíræfið bankarán glæpamannanna. Þrátt fyrir hetjudáðina verða þeir að yfirgefa bæinn í skyndi með lögregluna á hælunum þegar gormdýrið ljóstrar upp um földu myndavélarnar.
Aukasaga bókarinnar nefnist Valur á tryllitækinu (franska: La Quick super). Þar fá Svalur og Valur það verkefni að prófa glæsikerru, en nokkrum bílum sömu gerðar hafði verið stolið við dularfullar kringumstæður. Svalur flettir ofan af þjófnum sem reynist vera dvergur.
Íslensk útgáfa
Hrakfallaferð til Feluborgar var gefin út af Iðunni árið 1977 í íslenskri þýðingu Geirlaugar Þorsteinsdóttur. Þetta var fyrsta íslenska Svals og Valsbókin og má segja að lesendum hafi verið hent út í djúpu laugina með því að byrja í miðjum bókaflokki og án sérstakrar kynningar á persónunum.
Mikaelína
Mikaelína er íslenskt kvenmannsnafn.
Kynþáttahatur
Kynþáttahatur er að finna til andúðar á tilteknum hópi fólks sem skilgreindur er út frá kynþætti. Kynþáttahatur liggur oft þjóðernisátökum til grundvallar.
kynþáttahatur er sú hugmynd að kynþættir mannkyns séu eðlisólíkir og eru þá sumir kynþættir taldir öðrum æðri. Vísindaleg kynþáttahyggja er söguleg undirrót rasisma en hann birtist oftast sem kynþáttahatur eða kynþáttafordómar og getur leitt til mismununar á grundvelli kynþáttar. Greinarmunur er gerður á kynþáttahatri og útlendingaótta þótt hvort tveggja geti farið saman en útlendingaótti er andúð eða styggð gagnvart útlendingum eða framandi menningu, án kerfislegrar hugmyndafræði. Í daglegu tali er orðið rasismi notað um hverskyns mismunun gagnvart útlendingum, byggða á arfbundnum, útlitslegum, menningarlegum. Þá hefur orðið hversdagsrasismi einnig verið kynnt til sögunnar „til að sýna fram á hvernig kerfisbundinn rasismi endurnýjast að miklu leyti í gegnum rútínu eða hversdagslega hegðun, sem tekin er sem sjálfsögð í daglegu lífi“.
Saga
Kynþáttahyggja lá til grundvallar kerfisbundinni mismunun í Bandaríkjunum á nítjándu öld og fyrri hluta þeirrar tuttugustu og Apartheid stefnunnar í Suður-Afríku. Kynþáttahyggja var einnig drjúgur hluti af hugmyndalegum grundvelli þjóðarmorða á borð við helförina og útrýmingu indíána í Ameríku og tengdist heimsvaldastefnu nánum böndum í Suður-Ameríku og Afríku, Asíu og Ástralíu. Hugmyndafræðileg kynþáttahyggja er alþjóðlega fordæmd af Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna.
Fjórða skýrsla Evrópunefndarinnar gegn kynþáttafordómum
Evrópunefndin gegn kynþáttafordómum (The European Commission against Racism and Intolerance, ECRI) var sett á laggirnar árið 1993. Nefndin skilar árlegri skýrslu til Evrópulanda um þau merki sem í löndunum má finna um kynþáttahyggju, ásamt ábendingum til stjórnvalda um úrbætur. Fjórða skýrsla nefndarinnar um stöðu mála á Íslandi kom út árið 2012. Er þar sagt að einhverjar framfarir hafi átt sér stað frá því nefndin skilaði þriðju skýrslunni árið 2007 en einnig gerðar eftirfarandi athugasemdir, meðal annarra:
Þá er í tillögunum lögð sérstök áhersla á að yfirvöld styrki þjálfun lögregluliðs, ákæruvalds, dómara og lögfræðinga í að fást við mál sem snúa að rasisma og rasískri mismunun og hvernig bera megi kennsl á rasísk tilefni afbrota.
Tilvísanir
Racism
Jarfi
Jarfi (eða fjallfress) (fræðiheiti: Gulo gulo) er stærsta landdýrið af marðarætt. Jarfann er að finna allt frá norðanverðri Skandinavíu, og á stórum svæðum í Síberíu og sömuleiðis í norðanverðri Norður-Ameríku (Kanada og Alaska) og allt suður til Washingtonfylkis og Oregon í Bandaríkjunum. Jarfar hafa einnig fundist svo sunnarlega sem í Snæfjöllum (Sierra Nevada) í Kaliforníu. Undirtegundir eru yfirleitt taldar tvær, evrasíutegundin Gulo gulo gulo og ameríkutegundin  Gulo gulo luscus.
Lýsing
Jarfi verður allt að frá 5-26 kíló að þyngd og stærð er á við meðalhund. Hann er með stutta fætur, klær hans eru stórar og gerir honum kleift að klífa tré og kletta. Feldurinn er þykkur og fitukenndur; sem gerir hann einangrandi fyrir frosti. Eins og önnur dýr af marðarætt er hann með kirtla við endaþarm sem gefa frá sér sterka lykt.
Álfheiður Kjartansdóttir
Álfheiður Kjartansdóttir (8. október 1925 – 28. nóvember 1997) var íslenskur þýðandi og blaðamaður. Hún þýddi fjölda barnabóka, Kvikmyndahandbókina og bækur eftir jafn ólíka höfunda og Per Anders Fogelström (Sumarið með Móniku), Hammond Innes, Mary Stewart og Marilyn French, en einnig kafla í bókinni Perestrojka: ný hugsun, ný von eftir Míkhaíl Sergejevítsj Gorbatsjov.
Jarfi
Lýsing
Jarfar eru aðallega hræætur og geta unnið á stórum dýrum, til eru dæmi þess að hann hafi ráðist á veikburða elg, en það er þó talið sjaldgæft. Þeir ráðast einnig á smærri dýr eins og nagdýr. Jarfar eiga það til að safna mat þegar nóg er af fæðu. Lífslíkur jarfa eru í kringum 8-10 ár en þeir verða eldri ef þeir eru í haldi. Sum karldýr eru árangursrík í leit sinni að maka meðan önnur eru það ekki. Karldýrin makast við nokkur kvendýr um lífsskeiðið. Mökunartíminn er á sumrin.
Álfheiður Kjartansdóttir
Álfheiður var dóttir Kjartans Ólafssonar frá Hafnarfirði, lögregluþjóns og lengi bæjarfulltrúa þar, og konu hans Sigrúnar Guðmundsdóttur. Eldra barn þeirra var Magnús, ritstjóri og ráðherra. Álfheiður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1945 og innritaðist í norrænu þá um haustið. Hún lauk prófi í forspjallsvísindum um vorið en hélt þá til náms til Kaupmannahafnar. Þar giftist hún 2. apríl 1947 fyrri manni sínum, Guðna Guðjónssyni grasafræðingi. Hann lést í desember 1948. Álfheiður giftist síðan aftur 27. nóvember 1954 seinni manni sínum Jóhannesi Jóhannessyni listmálara og gullsmið. Árið 1977 hóf Álfheiður nám í málvísindum og lauk BA gráðu í þeim frá Háskóla Islands 1983.
1745
thumb|right|[[Orrustan við Hohenfriedberg.]] thumb|right|[[Leydenkrukka.]] Árið 1745 (MDCCXLV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Drekagil
Tenglar
Ferðafélag Akureyrar - Drekagil
Stóra sænál
Stóra sænál (fræðiheiti: Entelurus aequoreus) er sænálartegund sem innfædd er í Norðaustur-Atlantshafi og eina tegundin í ættkvíslinni Entelerus. Stóra sænál er mjór fiskur og yfirleitt 20–60 cm að lengd. Á höfði hennar er löng trjóna með litlum munni sem vísar upp.
Listi yfir erlend orð í tónfræði
Þetta er listi yfir erlend orð sem að eru líklega til að koma fyrir í erlendum tónverkum. Flest þeirra eru hugtök á ítölsku og eru stundum frábrugðin nútímamerkingu orðana. Flest hina orðana koma úr frönsku og þýsku. Önnur orð koma frá latínu og spænsku. Nafnorð í þýsku eru alltaf rituð með stórum upphafsstaf.
ít = Ítalska, fr = Franska, þ = Þýska, la = Latína, en = Enska
1744
Árið 1744 (MDCCXLIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Silfurkarpi
Silfurkarpi (fræðiheiti: Hypophthalmichthys molitrix) er ferskvatnsfiskur af ætt sem kallast Cyprinidae og Cypriniformes flokknum‏. Flokkurinn er fjölbreyttastur í Suðaustur-Asíu og til eru 11-12 ættbálkar og um 4250 tegundir af ‏þeim.
Silfurkarpi hefur heimkynni að rekja til Austur-Asíu, hann heldur sig til í stórum ám og fljótum‏. Fiskurinn dreifir sér mikið ef aðstæður leyfa í ferskvatni og er talið að hann sé búinn að dreifa sér í um áttatíu lönd með vatnaleiðum.
Útlit og stærð
Silfurkarpi hefur stóran haus. Augun eru staðsett neðarlega á hausnum eða rétt fyrir aftan munninn og beinast niður á við. Stór munnur en ekki tenntur. Hann hefur slétt bak aftur að ugga. Hann getur að meðaltali verið 60 til 100 sentímetrar að lengd en ‏þeir geta orðið allt að 140 sentímetrar að lengd og ‏þá vegið hátt í 50 kíló. Hann hefur nokkuð þykkan beingarð en þó er ekki mikið mál að flaka fiskinn.
Litur
Nafnið silfurkarpi er bendir til litar hans, en ‏þegar ‏fiskurinn er ungur hefur hann mjög silfraðan búk. Þegar hann eldist tekur silfurliturinn að dvína og fær á sig grænan lit á bakið. Silfurliturinn helst á maganum hins vegar. Hreistrið á þeim er mjög smágert.
Veiðar
Tegundin er ein mikilvægasta eða sú mikilvægasta sem er ræktuð á heimsvísu fiskeldi. Árið 1995 var ræktað um það bil 2,5 milljón tonn af silfurkarpa en svo árið 2014 er magnið komið í tæp 5 milljón tonn. Kínverjar tróna á toppinum yfir ræktun í fiskeldum á honum en einnig eru Indland og Bangladess með mikla ræktun á silfurkarpa. Rússland og Íran koma svo á eftir ‏fyrrnefndum löndum í afla fyrir ræktun á fisknum. Ekki fæst hátt verð fyrir silfurkarpa í Kína og hafa þeir ræktað fiskinn lengst af öðrum ‏þjóðum. Í löndum sem veiða fiskinn er hann oftast seldur ferskur og ‏þá nálægt ‏þeim stað sem hann var veiddur, gjarnan tengist menningin fisknum og eru ‏því íbúar á þeim stað helstu neytendur. Flutningur milli landa er ekki mikill af tegundinni, hins vegar er að byrja vettvangur fyrir útflutning á silfurkarpa frá Bandaríkjunum til Kína núna síðustu ár.
Fæða
Silfurkarpi síar vatnið og nærist á svifi. Þeir eru ekki með maga þar sem þeir eru sífellt að næra sig með því að sía svif. Samkeppni við aðrar tegundir fiska sem nærast á svifi er óumflýjanleg og eru til dæmi um það í Bandaríkjunum. Þeir eru með sterkt ónæmiskerfi og geta innbyrgt fæðu sem inniheldur eitur. Þeir vinna næringarefnin úr eitruðu fæðunni, en það getur verið hættulegt að borða suma silfurkarpa þar sem þeir geta innihaldið mikið magn eiturefna.
Útbreiðsla
Silfurkarpi hefur dreift sér vítt og breitt um heiminn en ‏þó eru staðir sem hann hefur ekki komist enn til. Ástralía og Suður-Ameríka eru á meðal ‏þeirra staða sem flokkurinn hefur ekki enn komist til. Silfurkarpi er mikið ræktaður í fiskeldum í Kína.
Bandaríkin
Silfurkarpi var fluttur inn lifandi til Norður Ameríku í kringum 1970 til aðtakmarka vöxt þörunga í fiskeldi og í afrennslisvatni sveitarfélaga. Hann slapp fljótt út í náttúruna og er mjög umdeildur þar í landi.
Silfurkarpi getur fjölgað sér mjög við hentugar aðstæður og stofninn getur orðið mjög stór og þar af leiðandi haft neikvæð áhrif á umhverfið sem hann lifir í sem og þær tegundir sem eru þar fyrir. Hann hefur dreift sér víða í Mississippifljót, Illinoisfljót, Ohifljót, Tennesseefljót, og Missourifljót sem eru meðal stærstu vatnsfalla í Bandaríkjunum. Ýmsar tegundir sem Bandaríkjamenn hafa verið vanir að stunda veiðar á eiga nú undir högg að sækja vegna fjölgunar silfurkarpa, en það hefur slæm áhrif á markað þeirra fiskitegunda.
Silfurkarpi er þekktur fyrir það að stökkva upp úr vatni þegar að umhverfi hans er truflað af til dæmis vélbát. Hann getur stokkið allt að 3 metra upp úr vatninu. Mörg tilfelli hafa orðið að litlir bátar verði fyrir skemmdum þegar þeir sigla hratt fram hjá stórum hóp silfurkarpa. Menn hafa einnig orðið fyrir skaða af fisknum. Slys hafa orðið þar sem silfurkarpi stekkur þegar bátur kemur aðvífandi og fiskurinn lendir á manneskju um borð. Tilkynnt hefur verið um kjálkabrot sökum silfurkarpa í Bandaríkjunum.
CMYK
thumb|right|Þessi eftirlíking af lituðu gleri sýnir hvernig litirnir þrír blandast. CMYK (oft borið fram „smikk“) er fjögurra lita frádrægt litakerfi sem er algengt í litprentun. Nafnið vísar til enskra heita fjögurra prentlita sem sumar prentvélar nota: cyan (blágrænn), magenta (vínrauður), yellow (gulur) og key black (lykilsvartur).
Í viðlægum litakerfum eins og RGB mynda allir litirnir hvítan en svartur er litleysa (alger skortur á ljósi) en í frádrægum litakerfum eins og CMYK er þessu öfugt farið þar sem hvítur er flöturinn sem prentað er á (blaðið) og því litleysa en allir þrír litirnir samanlagðir mynda svartan. CMYK-litgreining getur greint mynd í þrjá hluta þannig að svartir fletir myndist við samsetningu litanna þriggja eða í fjóra hluta þar sem svartur er prentaður sérstaklega.
Síle
Síle eða Chile, formlega Lýðveldið Síle (spænska: ), er land í Suður-Ameríku á langri ræmu milli Andesfjalla og Kyrrahafsins. Í norðri liggur landið að Perú, Bólivíu í norðaustri, Argentínu í austri og Drakesundi í suðri. Síle er syðsta land heims, og það land sem er næst Suðurskautslandinu. Kyrrahafið er einu landamæri landsins í vestri, þar sem strandlengjan er yfir 6.435 kílómetrar á lengd. Síle er 756 þúsund ferkílómetrar að stærð og þar bjuggu 18,5 milljónir manna árið 2023. Yfirráðasvæði Síle nær út á Kyrrahafið og tekur til Juan Fernández-eyja, Desventuradas-eyja, Salas y Gómez-eyjar og Páskaeyjar, en sú síðastnefnda er í Pólýnesíu. Síle gerir tilkall til 1.250.000 km² af Suðurskautslandinu sem nefnist Yfirráðasvæði Síle á Suðurskautslandinu. Santíagó er höfuðborg og stærsta borg Síle. Spænska er opinbert mál í landinu.
Spænskir landvinningamenn lögðu Inkaveldið, sem náði yfir norðurhluta landsins, undir sig um miðja 16. öld, en tókst ekki að vinna sigur á Mapuche-mönnum sem ríktu yfir mið- og suðurhluta landsins. Síle lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni árið 1818. Eftir 1830 varð lýðveldið stöðugra og stækkaði í suðurátt með því að leggja undir sig lönd Mapuche-manna. Á 9. áratug 19. aldar var síðasta mótspyrna Mapuche-manna brotin á bak aftur og með sigri á Bólivíu og Perú í Kyrrahafsstríðinu (1879-1883) náði Síle yfir það land sem það hefur í dag. Aukið lýðræði og þéttbýlisvæðing einkenndu samfélag Síle fram á 8. áratug 20. aldar,  og landið reiddi sig í sífellt meira mæli á tekjur af koparnámum. Á 7. og 8. áratug 20. aldar hörðnuðu átök milli vinstrimanna og hægrimanna í síleskum stjórnmálum. Það endaði með valdaráni hersins sem steypti lýðræðislega kjörinni ríkisstjórn Salvador Allende af stóli árið 1973. Herforinginn Augusto Pinochet varð einræðisherra næstu 16 árin. Í valdatíð hans hurfu 3.000 manns vegna pólitískra ofsókna. Lýðræði var aftur komið á árið 1990 og við tók röð vinstri-miðjustjórna sem fóru með völdin til 2010.
Síle er hátekjuland og eitt af stöðugustu löndum álfunnar í félagslegu og efnahagslegu tilliti. Síle situr efst Suður-Ameríkuríkja á listum yfir samkeppnishæfni, tekjur á mann, hnattvæðingu, frið og viðskiptafrelsi. Landið stendur líka vel hvað varðar sjálfbærni ríkisins og lýðræðisþróun, og er með næst lægstu morðtíðni í Ameríku, á eftir Kanada. Síle er stofnaðili að Sameinuðu þjóðunum, CELAC og Kyrrahafsbandalaginu. Síle gerðist aðili að OECD árið 2010.
Heiti
Til eru ýmsar kenningar um uppruna orðsins „Chile“. Samkvæmt einni kenningu kölluðu Inkarnir frá Perú, sem hafði mistekist að sigra Mapuche-mennina, dal fjallsins Akonkagúa Chili eftir Tili, höfðingja ættbálks sem réð ríkjum þar á tímum innrásar Inkanna. Önnur kenning bendir á að Akonkagúadalur og Kasmadalur í Perú séu sviplíkir, en þar var bær og dalur sem hét Chili. Aðrar kenningar segja að nafnið „Chile“ eigi rætur sínar að rekja til orðs Mapuche-manna Chilli sem getur þýtt „þar sem landið endar“, „innsti staður Jarðar“ eða „mávar“; eða frá quechua orðinu chin, „kuldi“, eða aímaríska orðinu tchili sem þýðir „snjór“. Önnur merking sem rakin er til Chilli er hljóðlíkingin cheele-cheele, sem er eftirlíking Mapuche-manna af kvakhljóði fugla. Spænsku landvinningamennirnir fréttu af þessu nafni frá Inkunum og þeir fáu sem lifðu af leiðangur Diegos de Almagro suður frá Perú árið 1535-36 kölluðu sig „mennina frá Chilli“.
Saga
Fyrir um 10.000 árum settust frumbyggjar Ameríku að í frjóum dölum og við strendur þessa lands sem nú er þekkt sem Síle.
Valdatíð Pinochet
Herforingjaklíka, undir forystu Augusto Pinochet, tók völdin í landinu. Fyrstu ár stjórnarinnar lituðust af mannréttindabrotum. Síle tók virkan þátt í Kondóraðgerðinni. Í október 1973 voru að minnsta kosti 73 myrt í Dauðalestinni. Samkvæmt Rettig-skýrslunni og Valech-nefndinni voru minnst 2.115 myrt og að minnsta kosti 27.265 pyntuð (þar á meðal 88 börn undir 12 ára aldri). Árið 2011 bættust 9.800 fórnarlömb við, þannig að heildarfjöldi myrtra, pyntaðra eða fangelsaðra af pólitískum ástæðum var 40.018 sem vitað er um. Föngum var safnað saman á þjóðarleikvanginn þar sem hinn vinsæli söngvari Victor Jara var myrtur ásamt fleirum.
Ný stjórnarskrá var samþykkt í umdeildri þjóðaratkvæðagreiðslu 11. september 1980 og Pinochet varð forseti lýðveldisins til 8 ára. Eftir valdatöku Pinochet gengu hundruð síleskra byltingarsinna til liðs við Sandínista í Níkaragva, skæruliðahreyfingar í Argentínu eða fóru í þjálfunarbúðir á Kúbu, Austur-Evrópu og Norður-Afríku.
Seint á 9. áratugnum, aðallega vegna ýmissa atburða eins og efnahagshrunsins 1982 og fjöldamótmæla 1983-1988, heimilaði ríkisstjórnin smátt og smátt meira fundafrelsi, málfrelsi og félagafrelsi, og starf verkalýðsfélaga og stjórnmálaflokka. Ríkisstjórnin réðist í efnahagsumbætur í anda nýfrjálshyggju, sérstaklega í ráðherratíð Hernán Büchi. Erlendar og innlendar fjárfestingar jukust, þótt kopariðnaðurinn stæði utan við samkeppni. Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1988 var því hafnað að Pinochet fengi að bjóða sig fram til 8 ára í viðbót (56% gegn 44%). Nýr forseti var kosinn auk meirihluta þingsæta 14. desember 1989. Kristilegi demókratinn Patricio Aylwyn sem bauð sig fram fyrir bandalag 17 flokka undir heitinu Concertación náði hreinum meirihluta. Aylwin var forseti frá 1990 til 1994 og í valdatíð hans færðist landið í átt til lýðræðis.
21. öldin
Í desember 1993 fékk Concertación-bandalagið, undir forystu Eduardo Frei Ruiz-Tagle, hreinan meirihluta á þingi með 58% atkvæða. Á eftir Frei Ruiz-Tagle árið 2000 kom sósíalistinn Ricardo Lagos sem sigraði forsetakosningar í annarri umferð gegn hægrimanninum Joaquín Lavín. Í janúar 2006 varð kona í fyrsta sinn forseti þegar Michelle Bachelet Jeria úr sósíalistaflokknum sigraði Sebastián Piñera. Árið 2010 kusu Sílebúar Sebastián Piñera sem fyrsta hægrisinnaða forsetann í 20 ár. Vegna takmarkana á lengd kjörtímabils bauð Piñera sig ekki fram aftur 2013 og Michelle Bachelet varð aftur forseti 2014. Sebastián Piñera tók aftur við af Bachelet 2018.
Þann 27. febrúar 2010 reið jarðskjálfti sem mældist 8,8 að stærð yfir Síle. Á þeim tíma var þetta stærsti jarðskjálfti sem mælst hafði nokkru sinni. Yfir 500 fórust (aðallega vegna flóðbylgju) og yfir milljón missti heimili sín. Margir eftirskjálftar fylgdu í kjölfarið. Í upphafi var tjónið metið á 15 til 30 milljarða dala, eða um 10 til 15% af vergri landsframleiðslu Síle.
Síle vakti heimsathygli fyrir vel heppnaða björgun 33 námamanna sem höfðu festst á 700 metra dýpi árið 2010. Björgunaraðgerðir síleskra stjórnvalda leiddu til þess að öllum mönnunum var bjargað tveimur mánðum síðar.
Mótmælin í Síle 2019-2022 hófust vegna óánægju með hækkun fargjalda í neðanjarðarlestir Santíagó, hækkun framfærslukostnaðar, einkavæðingu og viðvarandi ójöfnuð í landinu. Þann 15. nóvember samþykktu flestir flokkar á síleska þinginu að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá. Þann 25. október 2025 kusu 78,28% íbúa með nýrri stjórnarskrá. Kosningaþátttaka var 51%. Kosið var til stjórnlagaþings í maí 2021.
Þann 19. desember 2021 varð 35 ára gamall fyrrum stúdentaleiðtogi, Gabriel Boric, yngsti forsetinn í sögu Síle. 14 af 24 ráðherrum ríkisstjórnar Boric eru konur.
Þann 4. september 2022 hafnaði meirihluti kjósenda nýju stjórnarskránni í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá Síle. Nýja stjórnarskráin, sem Boric forseti studdi eindregið, reyndist of róttæk og vinstrisinnuð fyrir meirihluta kjósenda.
Landfræði
thumb|right|Torres del Paine, í Suður-Chile. Síle er hluti af Suðurkeilunni, vestan megin við Andesfjöll. Landið nær 4300 km frá norðri til suðurs, en er aðeins 350 km breitt þar sem það er breiðast frá austri til vesturs og 64 km þar sem það er grennst. Það er að meðaltali 175 km að breidd. Loftslag og landslag er mjög fjölbreytt, eða allt frá heimsins þurrustu eyðimörk, Atacama, í norðri, í gegnum Miðjarðarhafsloftslag í miðju landsins, til snævi þakinna Andesfjalla í suðri, ásamt jöklum, fjörðum og ám. . Heildarlandsvæði Síle er 756.950 km². Það er hluti af Kyrrahafseldhringnum. Ef Kyrrahafseyjarnar og tilkall til lands á Suðurskautslandinu eru útilokuð, liggur Síle á milli 17. og 56. breiddargráðu suður og 66. og 75. lengdargráðu vestur.
Síle er eitt af þeim löndum sem ná lengst frá norðri til suðurs. Ef aðeins er litið til meginlands, er Síle einstaklega mjótt miðað við önnur lönd með mikla lengd milli norðurs og suðurs (þar á meðal Brasilíu, Rússland, Kanada og Bandaríkin) sem öll eru minnst 10 sinnum breiðari frá austri til vesturs. Síle gerir líka tilkall til 1.250.000 km² landsvæðis á Suðurskautslandinu (Suðurskautssvæði Síle), en tilkallinu er frestað samkvæmt skilmálum Suðurskautssamningsins sem Síle á aðild að. Síle er syðsta land heims á meginlandi.
Síle ræður yfir Páskaeyju og Sala y Gómez-eyju, sem eru austustu eyjar Pólýnesíu og Síle lagði undir sig árið 1888, auk Juan Fernández-eyja sem eru yfir 600 km frá meginlandinu. Síle ræður líka yfir óbyggðu eyjunum (fyrir utan bækistöðvar fiskimanna) San Ambrosio og San Felix. Þessar eyjar skipta miklu því með þeim stækkar landhelgi Síle út í Kyrrahafið.
Í norðurenda eyðimerkurinnar Atacama er mikið af verðmætum jarðefnum, aðallega kopar og kalkríti. Miðdalurinn, þar sem höfuðborgin Santíagó stendur, er tiltölulega lítill, en þar er mest samþjöppun bæði fólksfjölda og landbúnaðar. Dalurinn er líka hin sögulega miðja þaðan sem Síle óx seint á 19. öld þegar landið lagði suðurhéruðin undir sig. Í suðurhlutanum eru skógar, beitarlönd og röð eldfjalla og stöðuvatna. Suðurströndin er völundarhús af fjörðum, víkum, sundum, skögum og eyjum. Andesfjöllin liggja eftir austurlandamærunum. Þjóðartré Síle er apahrellir.
Stjórnsýslueiningar
Hvert hérað fékk nafn og rómverska tölu frá norðri til suðurs, fyrir utan Stórborgarhérað Santíagó, sem fékk ekki númer. Árið 2007 voru tvö ný héruð búin til, Arica y Parinacota (XV) og Los Ríos (XIV), og 2018 var þriðja nýja héraðinu bætt við, Ñuble (XVI), þannig að númeraröðin riðlaðist.
Silfurkórinn og Pálmi Gunnarsson - Á harða, harða spretti
Silfurkórinn og Pálmi Gunnarsson - Á harða, harða spretti er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni syngja Silfurkórinn og Pálmi Gunnarsson ýmis söng og dægurlög. Hljóðritun fór fram hjá Tóntæki. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur.
Silfurkórinn
skipa á þessari plötu þau Albert Pálsson, Alfred W. Gunnarsson, Ásthildur Jónsdóttir, Eiríkur Helgason, Elín Sigmarsdóttir, Guðrún Andrésdóttir, Halldór Torfason, Hannes Sigurgeirsson, Ingibjörg Guðjónsdóttir, Jóhanna Sveinsdóttir, Kjartan Jóhannsson, Kristín Þórisdóttir, Linda Leifsdóttir, Magnús Magnússon, María Pálmadóttir, Sigríður Sigurðardóttir, Sigrún Hákonardóttir, Sigrún Magnúsdóthr, Sigtryggur Jónsson og Viðar Gunnarsson
Rússalind
Rússalind (fræðiheiti: Tilia cordata subsp. sibirica ) er tré af stokkrósaætt. Útbreiðsla er í Síberíu (Altay, Krasnoyarsk, vestur Síbería). Hún er ýmist talin undirtegund hjartalindar eða drekalindar eða sem sjálfstæð tegund.
Smávægileg reynsla er af tegundinni hérlendis.
Beauty tips-byltingin
Beauty tips-byltingin svokallaða á upptök sín að rekja til byltingar í lokaða Facebook hópnum „Beauty tips“ þar sem konur á öllum aldri skiptust á sögum og sögðu frá kynferðisofbeldi sem þær höfðu orðið fyrir. Byltingin fór víða um samfélags- og fréttamiðla og vakti meira að segja athygli utan landsteinanna.
Upphafið
Byltingin hófst inná Facebook hópnum í maí 2015 í framhaldi af því að umræður innan hópsins um kynferðisafbrot voru þaggaðar. Það var gert í þágu þess að vernda aðstandendur, að sögn stjórnenda. Konur voru búnar að fá nóg af þeirri þöggun sem ríkti í íslensku samfélagi gagnvart kynferðisglæpum, og með eyðingu innleggja í hópnum fannst konum komið nóg. Þær hófu að deila frásögnum af misnotkunum, nauðgunum og öðru kynferðisofbeldi sem þær höfðu orðið fyrir, margar þeirra voru að segja frá í fyrsta sinn. Byltingin teygði anga sína fljótt út fyrir hópinn og inn á aðra samfélagsmiðla, m.a. Twitter þar sem hún gekk með myllumerkjunum #þöggun og #konurtala. Beauty tips-byltingin fylgdi í kjölfar annarra aðgerða sem má kalla valdeflandi fyrir þolendur t.d. Druslugöngunnar og Free the Nipple. Þessar aðgerðir eiga það sameiginlegt að með þeim er þöggun atburða, vinnubrögðum lögreglu, hlutgervingu kvenna og refsileysi mótmælt.
Broskallarnir
Byltingin gaf einstaklingum margvísleg tækifæri til að taka þátt, hvort sem var með frásögn eða stuðning. Þá komu fram myndir af brosköllum í tveimur litum, appelsínugulum og gulum. Fólk var beðið um að deila þeim á samfélagsmiðlum eftir því sem við átti. Appelsínugul mynd ef fólk hafði sjálft orðið fyrir kynferðisofbeldi, en gul mynd ef það þekkti einhvern sem hafði orðið fyrir því.
Umfjöllun í erlendum miðlum
Byltingin náði athygli erlendra fréttamiðla s.s. The Independent í Bretlandi og Metroxpress í Danmörku.
Áhrif byltingarinnar
Áhrif þessarar byltingar létu ekki á sér standa, í kjölfar hennar leituðu fjölmargir þolendur kynferðisofbeldis sér hjálpar m.a. hjá Stígamótum. Því miður var einnig áberandi á meðal frásagna að konur lýstu reynslu sinni af því að hafa kært en málið hafi verið fellt niður vegna skorts á sönnunargögnum. Í júní 2015 var sett á fót ofbeldisvarnarnefnd hjá borgarstjórn Reykjavíkur, Beauty tips - byltingin varð til þess að barátta gegn kynbundnu ofbeldi var sett sem fyrsta verkefni nefndarinnar. Í nóvember sama ár varð önnur bylting í Facebook hópnum undir myllumerkjunu #ekkimínsök og #eftirkynferðisofbeldi. Þar sögðu konur frá því hvað þær gerðu og hvernig þeim leið eftir að brotið var á þeim, sú bylting gaf góða mynd af þeim órökrétta hugsunarhætti sem grípur oft einstaklinga eftir áföll. Enda var tilgangur þessarar seinni byltingar að varpa ljósi á að engin ein eða rétt viðbrög væru til í þesskonar aðstæðum. Byltingin varð einnig til þess að a.m.k. einn maður steig opinberlega fram og játaði á sig verknað gagnvart stúlku án hennar samþykkis.
Lóblaðka
Lóblaðka (fræðiheiti: Persicaria lapathifolia) er einær jurt í súruætt (Polygonaceae). Blómin eru ýmist ljós-gulgræn eða ljósrauð og fræin svört. Til aðgreiningar frá Persicaria maculosa þá þá er hún með kirtla á axlarblöðum og neðan á blöðunum. Blöðin eru oft með svartan blett. Hún er sjaldgæfur slæðingur á Íslandi
Fulltrúalýðræði
Fulltrúalýðræði kallast sú tegund lýðræðis þar sem kjósendur kjósa sér fulltrúa til þess að fara með völd, ólíkt beinu lýðræði þar sem kjósendur geta m.a. með þjóðaratkvæðagreiðslu haft bein áhrif á ákvarðanir sem eru teknar.
Í fulltrúalýðræði er vald kjörinna fulltrúa oft takmarkað með ákvæðum í stjórnarskrá.
Tacoma Narrows-brúin (1940)
Upprunalega Tacoma Narrows-brúin var opnuð 1. júlí 1940 og hrundi 7. nóvember sama ár. Brúin er einnig þekkt sem Galloping Gertie vegna sterkra vinda á svæðinu. Hengibrúin spannaði Tacoma Narrows-sund á milli Tacoma og Kitsap-skaga í Washingtonfylki í Bandaríkjunum. Önnur brú var byggð sem arftaki hennar á sama stað árið 1950 og árið 2007 var sú nýjasta reist samhliða hinni.
Hrun brúarinnar hafði varanleg áhrif á vísindi og verkfræði. Ófáar kennslubækur í eðlisfræði skýra frá atburðinum sem afbragðs dæmi um neydda hljómun þar sem vindurinn veitti lotubundna tíðni sem jafngilti eigintíðni brúarinnar. Hrunið leiddi einnig til aukinna rannsókna á vængsniðum brúa með tilliti til loftstreymis, en þær rannsóknir höfðu mikil áhrif á hengibrúarsmíði eftir 1940.
Á þeim stutta tíma sem brúin stóð uppi var hún þriðja lengsta hengibrú heims, á eftir Golden Gate-brúnni og George Washington-brúnni.
Frank Lloyd Wright
thumb|right|Frank Lloyd Wright árið 1954. Frank Lloyd Wright (8. júní 1867 – 9. apríl 1959) var áhrifamikill bandarískur arkitekt, rithöfundur og kennari. Hann hannaði yfir 1.000 byggingar á 70 ára ferli. Hann nefndi þá stefnu sem hann fylgdi lífrænan arkitektúr sem fólst í því að hanna í samræmi við mannlíf og umhverfi. Fallvatnsbyggingin í Pennsylvaníu er ágætt dæmi um slíka hönnun, en sú bygging hefur verið kölluð „besti bandaríski arkitektúr fyrr og síðar“. Wright hafði mikil áhrif á arkitektúr um allan heim á 20. öld. Síðari hluta ævi hans ráku hann og eiginkona hans Olgivanna Lloyd Wright vinsælan skóla í andlegum þroska og arkitektúr á heimili þeirra, Taliesin í Wisconsin.
Wright var helsti forvígismaður þess sem var kallað Gresjuskólinn í arkitektúr og hann þróaði líka hugmyndina um Úsóníuheimilið og Breiðvangsborgina („Broadacre City“), sem hann sá fyrir sér að ætti að einkenna borgarskipulag í Bandaríkjunum. Hann hannaði meðal annars skrifstofur, kirkjur, skóla, skýjakljúfa, hótel og söfn, með nýrri og frumlegri nálgun. Wright hannað líka innra rýmið (þar á meðal steinda glugga, gólf, húsgögn og jafnvel borðbúnað) í samræmi við heildarútlit byggingarinnar. Hann skrifaði nokkrar bækur um arkitektúr og fjölda greina, og var vinsæll fyrirlesari bæði í Bandaríkjunum og Evrópu. Árið 1991 nefndi stofnunin American Institute of Architects hann „mesta bandaríska arkitekt allra tíma“. Árið 2019 voru nokkur verka hans skráð á Heimsminjaskrá UNESCO sem „20. aldar arkitektúr eftir Frank Lloyd Wright“.
Wright ólst upp í sveit í Wisconsin. Hann lærði verkfræði við Wisconsin-háskóla og gerðist svo lærlingur, fyrst hjá Joseph Lyman Silsbee 1887, og síðan Louis Sullivan 1888. Hann opnaði eigin stofu í Chicago árið 1893 og setti upp vinnustofu á heimili sínu í Oak Park í Illinois 1898. Hann fór frá fyrstu eiginkonu sinni, Catherine Tobin, árið 1909 og hóf sambúð með Mamah Cheney. Hún var myrt ásamt tveimur börnum sínum og fjórum öðrum þegar vinnumaður á heimili þeirra gekk berserksgang með öxi árið 1914. Frank giftist síðar Miriam Noel og að síðustu Olgu Ivanovnu Lazovich Milanoff (Olgivönnu).
.cn
.cn er þjóðarlén Alþýðulýðveldisins Kína.
Tenglar
סיומת אינטרנט Toppdomän
Milda
Milda er íslenskt kvenmannsnafn.
COVID-19
17. mars voru smitin 199 á Íslandi. Um miðjan ágúst voru greind smit á Íslandi orðin um 2000 og dauðsföll vegna veirunnar 10 talsins. Sjúkdómurinn var í rénun frá lok apríl og aðeins 8 smit greindust í maí. Hins vegar fjölgaði smitum aftur um mitt sumar og aftur um haustið. Þriðja bylgja faraldursins hófst 11. september 2020. Um miðjan október lést fyrsta manneskjan í þriðju bylgjunni úr Covid-19. Hópsmit kom upp á Landakotsspítala og létust 13 af völdum þess.
250 hafa alls látist á Íslandi og um 209.000 smitast eða um 56% landsmanna.
Veiran sem veldur COVID-19 breiðist aðallega út í gegnum úðadropa sem myndast þegar smitaður einstaklingur hóstar, hnerrar eða andar frá sér og smitast í gegnum augu, nef, munn eða kynfæri.
Stjarna (aðgreining)
Stjarna getur þýtt eftirfarandi:
COVID-19
Á meðan faraldurinn gengur yfir er mikil áhersla lögð á hreinlæti svo sem handþvott, spritt og grímunotkun eða félagsforðun. Barir og líkamsræktarstaðir lokuðu ásamt fleiru. Einnig var sett samkomubann fyrir stærri viðburði. Þá hefur verið mælt með því að almenningur haldi 2 metra fjarlægð milli sín. Sóttkví er einnig beitt fyrir þá sem að hafa annaðhvort verið í návígi við smitaðan einstakling eða einhvern sem hefur komið frá hættusvæði.
Grænlendingur
thumb|right|[[Gerfihnöttur|Gerfihnattamynd af Grænlandi og Íslandi tekin 17. maí 2005.]]Grænlendingur getur átt við eftirfarandi:
COVID-19
Sjúkdómurinn hefur mismunandi áhrif eftir einstaklingum. Flestir þeir sem sýkjast fá væg eða miðlungsmikil einkenni. Sumir eru í meiri hættu á að veikjast alvarlega en aðrir, hættan eykst með aldri. Þeir sem eru 60 ára og eldri eru í aukinni hættu á að fá alvarleg einkenni.
Í Bretlandi 8. desember 2020 fékk fyrsti einstaklingurinn í heiminum bólusetningu, sú sprauta kom frá Pfizer. Á Íslandi fékk fyrsti einstaklingurinn sprautu 29. desember 2020. Önnur samþykkt bóluefni ásamt Pfizer eru m.a Moderna og AstraZeneca.
Ljósapera
thumb|Glóþráðarpera Ljósapera eða glópera (fyrrum: rafmagnspera eða glóðarlampi, en sjaldnar þráðarlampi, ljósakúla eða kúlupera) er ljósgjafi gerður úr gagnsæju, möttu eða hvítu hylki sem er oftast peru- eða pípulaga, með glóþræði, sem glóir þegar rafstraumi er hleypt á hana. Sumar ljósaperur nota glóandi gas í stað glóþráðar. Þróun ljósaperunnar tók allnokkra áratugi og komu margir þar við sögu, en oftast er uppgötvun ljósaperunnar eignuð Thomas Alva Edison, bandarískum uppfinningamanni, og ársett 1879. Edison fann þó í raun ekki upp ljósaperuna sem slíka, heldur endurbætti aðferðir og efnisval annarra þannig að útkoman varð pera sem gat enst dágóðan tíma áður en þráður hennar brann. Þannig gat hann gert ljósaperuna að seljanlegri markaðsvöru, en það hafði engum tekist áður. Fyrsta borg veraldar, sem lýst var upp með rafmagni í stað gass var New York (neðsti hluti Manhattan) og stóð Thomas Edison fyrir því. Fyrsta rafstöðin tók til starfa þann 4. september 1882 og stóð hún við Pearl Street þar í borg.
Upphaf ljósaperunnar
thumb|right|[[Thomas Edison]] Thomas Edison (1847-1931) fann upp ljósaperu 31. desember 1879, fyrirtæki hans hét Edison Electric Light Company og hafði unnið hörðum höndum að því að koma rafmagnsljósi til almennings. Eftir að Edison kynnti ljosaperuna breiddist notkun rafmagnsljósa hratt út eftir þetta og urðu dreifikerfi fyrir rafmagn sífellt stærri og margþættari. Jóhannes Reykdal innleiddi rafmagn á Íslandi árið 1904. Í fyrstu ljósaperuna notaði Edison kolaða bómull í glóþráðinn en síðar var notaður þráður úr volfram. Ljósaperan/glóperan er án efa ein af merkari uppfinningum, en hún leysti af hólmi kertin, steinolíulampana og minnkaði eldhættu.
Fjölbrautaskólinn í Garðabæ
Fjölbrautaskólinn í Garðabæ (FG) (stofnaður 1. ágúst 1984) er framhaldsskóli staðsettur við Skólabraut 1 í Garðabæ. Upphaflega var skólinn kallaður Fjölbrautir Garðaskóla en síðar þótti þörf fyrir að stofna fjölbrautaskóla. Skólinn var upphaflega staðsettur í nokkrum iðnaðarhúsum að Lyngási í Garðabæ en reist var nýbygging undir skólann og var flutt þangað inn í september 1997. Nokkrir landsþekktir einstaklingar hafa stundað nám við skólann, svo sem Sigmar Guðmundsson, Guðrún Jana, Pétur Jóhann Sigfússon og Jóhannes Damian Patreksson (JóiPé).
Upphaf skólans
Fjölbrautaskólinn í Garðabæ var formlega stofnaður 1. ágúst 1984 með sérstökum samningi er gerður var á milli menntamálaráðuneytisins og bæjarstjórnar Garðabæjar. Í samningi þessum er kveðið á um fyrirkomulag skólahalds og hljóðar 1. grein svo: „Í Garðabæ skal starfa skóli fyrir nemendur á framhaldsskólastigi er sjái um allt nám þar að loknum grunnskóla. Skólinn skal taka við framhaldsnámi sem verið hefur við Garðaskóla“. Árið 1978 voru stofnaðar framhaldsdeildir við Garðaskóla og nefndar Fjölbrautir Garðaskóla. Nemendur gátu lokið þar tveggja ára námi en urðu síðan að leita til annarra skóla. Framhaldsdeildunum óx fiskur um hrygg og vorið 1982 útskrifuðust fyrstu stúdentarnir frá Fjölbrautum Garðaskóla með hjálp Flensborgarskólans.
Sérstök ritnefnd vinnur nú að því að rita sögu skólans til útgáfu.
Húsnæði
Skólinn er nú til húsa í nýju húsnæði við Skólabraut. Hinn 19. nóvember 1993 var undirritaður samningur milli ríkisins annars vegar og sveitarstjórna Garðabæjar og Bessastaðahrepps hins vegar um byggingu á nýju skólahúsi við Bæjarbraut í Garðabæ. Flutt var inn í nýja byggingu í september 1997.
Námsbrautir
Fjölbrautaskólinn í Garðabæ útskrifar nemendur af 9 námsbrautum:
Félagslíf
Nemendafélag var stofnað við skólann árið 1986. NFFG skipuleggur alla helstu atburði og skemmtanir á vegum skólans, auk þess sér það um hagsmunamál nemenda. Nemendafélagið stendur að ýmiss konar félagsstarfi til dæmis: böllum, árshátíð, rokkfestival, tónleikum, íþróttamóti, ræðukeppnum, blaðaútgáfu og mörgu fleira.
Innan NFFG starfa margar nefndir og félög, þar má nefna atburðarnefnd, skemmtinefnd, íþróttanefnd, vefnefnd & útgáfunefnd. Auk þeirra eru þrjú sjálfstætt starfandi félög sem starfa þó náið með NFFG: Leikfélagið Verðandi, Málfundarfélagið Rökrétta & Nördaklúbburinn Megatron.
Þá sigraði skólinn í fyrsta skipti í sögunni Gettu Betur árið 2018. Lið skólans skipaði Jóel Ísak Jóelssyni, Gunnlaugi Hans Stephensen og Guðrúnu Kristínu Kristinsdóttur. Þjálfarar voru Starkaður Pétursson, Helga Margrét Höskuldsdóttir og Tómas Geir Howser Harðarson, allir fyrrum nemendur við skólann. Árangur liðsins má rekja til Sigurlaugs Ingólfssonar, sagnfræðing og safnvörð Árbæjarsafns. Auk þess hefur liðið tapað í úrslitum 2015 og 2022 undir leiðsögn Sigurlaugs.
Olivert
Olivert er íslenskt karlmannsnafn.
Akasía
Akasía (fræðiheiti: Acacia) er stór ættkvísl runna og trjáa í undirættinni Mimosoideae sem tilheyrir belgjurtaætt (Fabaceae). Upphaflega náði heitið yfir flokk jurtategunda sem fundust bæði í Afríku og Ástralasíu, en nú hefur það verið takmarkað við ástralasísku tegundirnar sem eru miklu fleiri. Nafnið kemur úr grísku, ἀκακία akakía, sem Pedaníos Díoskúrídes notaði um lyf gert úr laufum og aldinkjöti Vachellia nilotica sem var upprunalega einkennistegund ættkvíslarinnar.
Frumbyggjar Ástralíu hafa safnað fræjum af akasíutrjám og malað þau til að borða eða baka úr. Möluð akasíufræ eru notuð sem krydd í kökur og grillkrydd.
Hertogadæmið Parma
thumb|right|Ítalía rétt fyrir Frönsku byltingarstríðin 1796: Parma er litað rautt Hertogadæmið Parma var hertogadæmi á Ítalíu með Parma sem höfuðborg. Hertogadæmið var búið til árið 1545 sem lén handa launsyni Páls 3. páfa, Pier Luigi Farnese. Farnese-ætt fór með völd í hertogadæminu þar til hún dó út árið 1731. Þá féll það í hlut Karls, sonar Spánarkonungs en eftir Pólska erfðastríðið fékk Karl 6. keisari hertogadæmið í sinn hlut í skiptum fyrir Konungsríkið Napólí og Konungsríkið Sikiley. Eftir Austurríska erfðastríðið 1748 fengu Búrbónar aftur yfirráð yfir hertogadæminu og Filippus, yngri sonur Filippusar 5. Spánarkonungs varð hertogi. Árið 1796 lagði Napoléon Bonaparte hertogadæmið undir sig en Ferdinand hélt völdum til 1801. Árið 1808 var það innlimað í Frakkaveldi Napoléons. Árið 1814 varð síðari eiginkona Napoléons, María Lovísa af ætt Habsborgara, hertogaynja af Parma og hélt þeirri stöðu til dauðadags árið 1847 en þá gekk ríkið aftur til afkomenda fyrri valdhafa af ætt Búrbóna. Árið 1859 gerðu íbúar uppreisn gegn Búrbónum og tóku þátt í myndun Sameinaðra héraða Mið-Ítalíu ásamt Toskana, Módena og Sendiráðum Páfa. Árið eftir var ákveðið með þjóðaratkvæðagreiðslu að taka þátt í sameinaðri Ítalíu.
Búrbónar hafa aldrei hafnað tilkalli sínu til hertogadæmisins. Núverandi handhafi titilsins er Hollendingurinn Karl af Parma.
Ófullkomin myndbreyting
Ófullkomin myndbreyting lýsir þroskunarskeiði sumra skordýra sem fara aðeins í gegnum egg og gyðluform áður en þau verða fullvaxta skordýr. Vöxtur þeirra einkennist af stigvaxandi breytingum enda fara þau ekki í gegnum púpuskeið eins og skordýr sem undirgangast fullkomna myndbreytingu.
Dæmi um skordýr sem undirgangast ófullkomna myndbreytingu
Paurometabola Incomplete metamorphosis
Mildríður
Mildríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Cerastium pusillum
Cerastium pusillum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mið- og Norður-Asíu.
Ríga
right|200px|thumb|Vindhani á Dómadómkirkjunni.
W3C-tilmæli
W3C-tilmæli er lokastig staðfestingarferlis Alþjóðasamtaka um veraldarvefinn (W3C) fyrir nýjar viðmiðunarreglur eða staðla sem samtökin gefa út. Drög að reglum verða að tilmælum eftir ítarlegt umsagnarferli þar sem tekið er tillit til athugasemda bæði frá aðildarfélögum W3C og almenningi. W3C-tilmæli eru í reynd alþjóðlegir staðlar fyrir Veraldarvefinn.
1481
thumb|right|Páfi taldi selinn til fiska og því mátti borða hann á [[fasta|föstunni.]] thumb|right|Spænski rannsóknarrétturinn lét brenna fjölda trúskiptinga á báli. Árið 1481 (MCDLXXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Vöðuselur
Vöðuselur (fræðiheiti: Phoca groenlandica eða Pagophilus groenlandicus) er skjöldóttur selur sem lifir í Norður-Atlantshafi og Norður-Íshafi. Hann er talsvert algengur flækingur við Ísland. Íslenska nafnið er dregið af því að áður fyrr gengu stórar vöður af þessum sel til Íslands og voru þeir þá veiddir í stórum stíl, en úr þessu dró verulega á 19. öld.
Einkenni
Vöðuselur er svipaður landsel að stærð, um 170 til 180 cm langur fullvaxinn og 120 til 140 kg á þyngd. Fullvaxinn er brimillinn svartskjöldóttur með svartan haus og svartan dindil. Urtan er svipuð á lit en þó heldur ljósari. Ungir selir eru einlitir gráir með svörtum blettum. Vöðuselirnir eru félagslynd dýr og eru oftast margir saman á ferðinni.
Útbreiðsla
thumb|Útbreiðsla vöðusels Vöðuselurinn skiptist í þrjá stóra stofna eftir kæpingarsvæðum. Óljóst er hvort og hvernig þeir blandast utan kæpingartímans.
Vöðuselurinn mjög háður hafís og fylgir honum allt árið. Hann heldur sig gjarnan í rekísbreiðum og að vetrarlagi í jaðri hafíshellunnar.
Æti og lifnaðarhættir
Vöðuselir éta mest loðnu, síli og síld, en þeir éta einnig þorsk, rækju, ljósátu og smokkfisk. Þeir kafa iðulega allt að 100 metra dýpi.
Vöðuselir fara árlega langar leiðir milli kæpingarstöðva og fæðustöðva, þær lengstu um 2 500 km.
Á kæpingartímanum safnast vöðuselir í stóra hópa með fleiri þúsund dýr á sama stað. Kóparnir fæðast í febrúar lok eða byrjun apríl og eru þá um 80-85 cm á lengd og 10-11 kg á þyngd. þegar kóparnir fæðast eru fæðingarhárin gul á lit en hvítnar á fáeinum dögum. Þegar kópurinn er um tvær og hálfa viku gamall fer hann að fara úr fæðingarhárinu og fær silfurgráan feld með óreglulegu dökku munstri. Við 14 mánaða aldur verða blettirnir stærri og greinilegri. Brimillinn heldur þessu litarfari fram að kynþroska þegar hann fær hin sérstæða svartskjöldótta lit. Urturnar fá hins vegar ekki þennan lit fyrr en um 12 ára aldur. Bæði urtur og brimlar verða kynþroska milli 4 og 6 ára aldur.
Kóparnir eru á spena í um 12 daga og bæta þá sig um 30-40 kg á þeim tíma. Eftir að kópurinn hættir á spena hefur urtan mök við einn eða fleiri brimla og reynir síðan að éta eins mikið og hún getur áður en hún fer úr hárum. Kóparnir far að synda um 4 vikna aldur og sjá um sig sjálfa upp frá því. Brimlarnir halda sig við kæpingasvæði eins lengi og það stendur yfir í von um að geta haft mök við eins margar urtur og færi gefst á. Vöðuselirnir safnast í stóra hópa í apríllok og maí til að fara úr hárum. Á meðan á því stendur, tvær til þrjár vikur, éta selirnir ekkert.
Ísbirnir og háhyrningar eru aðalóvinirnir, fyrir utan veiðimenn, en einnig er viða til að rostungar hafi drepið vöðusel.
Veiði og nyt
Fyrir utan hringanóra hefur vöðuselurinn verið mikilvægasta veiðidýr Inuíta á Grænlandi. Á suðurhluta Grænlands er selveiði aðallega stunduð sem aukastarf sjómanna en á norður og austur Grænlandi og í byggðum Inuíta í Kanada er veiðinn enn aðalstarf árið um kring og er bæði kjötið og skinnin nýtt.
Vöðuselur á Íslandi
Vöðuselur sést á Íslandi á veturna og vorin þegar mikill hafís er við landið. Hann er algengur flækingur hér. Áður fyrr komu vöðuselir reglulega, stundum í stórum hópum (eða kjórum eins og stórar selahjarðir voru kallaðar) norðan og vestan. Þótti mikið happ þegar vöðurnar komu að landinu og var mikið lagt á sig til að veiða selinn. Veiðar voru stundaðar á vöðuselum frá miðjum vetri og fram undir páska. Ein af veiði aðferðunum var svo nefnd uppidráp, en þau fólust einfaldlega í því að rota selinn á landi. Önnur veiðiaðferð var kölluð ráarveiði eða skutulveiði og fór þannig fram að selurinn var skutlaður tveimur skutlum, dreginn að bátnum og rotaður. Frá seinustu áratugum 19. aldar hefur lítið verið um vöðusel við Ísland og engar selavöður sem áður tíðkuðust.