cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tyrkneskur vatnakrabbi
Hrygning
Vatnakrabbinn verður kynþroska í kring um 3 ára aldurinn þegar þeir hafa náð um það bil 6 cm lengd. Hann hrygnir einu sinni á ári en mökun hefst í október-desember þegar hitastig vatnsins er um 7-12°C og hrygnir kvendýrið um 4-6 vikum seinna. Kvendýrin hrygna þegar þau hafa náð 8-12cm lengd og hrygna þau þá milli 200-400 eggjum. Eggin geyma þau undir sérstökum hala þar sem þau þroskast í 4-5 mánuði. Eggin klekjast svo út á vorin þegar hiti vatnsins hefur hækkað.
Heimsafli
Tyrkneski vatnakrabbinn var ein helsta hágæða útflutningsvaran hér áður fyrr í Tyrklandi, allt þar til stofninn minnkaði hratt 1984 úr 5000 tonnum niður í allt að 200 tonnum. Þessi háa dánartíðni stafar af því að krabbinn er mjög næmur fyrir mengun annars vegar, og hinsvegar svokallaðari „vatnakrabbaplágu“. Þessi plága lýsir sér þannig að vatnasveppur smitar krabbann, sem í kjölfarið veldur dauða eftir nokkrar vikur.
Síðustu ár hefur Armenía stundað mesta veiði á tyrkneska vatnakrabbanum og er með stærsta hlutann af heildarveiðinni, en aflinn rauk hratt upp frá 2012-2015, þegar aflinn fór úr um 500 tonnum upp í tæp 7500 tonn. 2016 minnkaði aflinn þó aftur og var kominn niður í um 3500 tonn. Auk Armeníu hefur Íran einnig stundað veiðar á vatnakrabbanum síðustu ár, en þeir hafa verið að veiða frá um 50-300 tonn af honum. Búlgaría hefur stundað heldur minni veiðar og verið að veiða frá 1-50 tonn.
Keisaradrottning
Keisaradrottning getur átt við:
Stórhertogi
Stórhertogi og stórhertogynja eru aðalstitlar sem eru aðallega notaðir í Vestur-Evrópu yfir sjálfstæða höfðingja yfir stórum héruðum eða fylkjum. Samkvæmt hefðinni heyrir stórhertogi undir konung. Stórfursti er í sumum löndum sambærilegur titill. Titillinn hefur líka sums staðar verið notaður sem kurteisistitill (án þess að í honum felist raunveruleg landaforráð) barna þjóðhöfðingja.
Harðskafi (bók)
Harðskafi er sakamálasaga eftir Arnald Indriðason sem gefin var út 2007. Aðalpersóna bókarinnar er rannsóknarlögreglumaðurinn Erlendur Sveinsson.
Sun Wukong
thumb|right|Teikning af Apakónginum frá 19. öld. Sun Wukong, einnig þekktur sem Apakóngurinn, er kínverskur hrekkjalómsguð en goðsagan um hann birtist fyrst í ævintýraskáldsögunni Vesturvegferðin frá tíma Songveldisins. Sagan fjallar um búddamunkinn Tang Sanzang sem ferðast frá heimahögum sínum í Suður Kína til Indlands til að ná í heilaga texta handa heimamönnum sínum í Kína. En Wukong er öryggisvörður munksins í ferðinni, eftir að Sanzang frelsaði hann undan 500 ára tilvist undir fjalli einu.
Wukong á enga ættarsögu því hann á að hafa fæðst út úr töfrakletti á fjallinu Mount Huaguo eftir að vindur blés á klettinn og orsakaði tilvist hans. Hann gat strax gengið og talað, en þegar hann opnaði augu sín skutust ljósgeislar frá augasteinum hans upp í himininn sem gerðu Jaðikeisaranum bilt við.
Wukong varð leiðtogi apahóps í skóginum eftir að hann stökk inn í foss einn og fann uppruna hans. Eftir það var hann kallaður Apakóngurinn og varð mikið skógargoð sem barðist m.a. við Drekakónginn og aðra sædjöfla. Í sigrunum sínum öðlaðist hann öflug vopn, m.a. gullhringabrynju sem er hans einkennistákn ásamt fönixhúfu, skýjaskó og galdrastaf.
Eitt sinn hélt Jaðikeisarinn veislu handa konu sinni, Xiwangmu, og bauð Wukong ekki. Wukong frétti af veislunni og ákvað að mæta samt þrátt fyrir að honum hafði ekki verið boðið. Allir guðirnir hlógu að honum og særði það hann mikið. Hann ákvað því að tilnefna sig Hinn mikla vitring jafnan Himnaríkis og hæddist að Jaðikeisaranum. Jaðikeisarinn móðgaðist mikið og sendi hermenn til að handtaka Wukong en án árangurs. Eftir að hafa sigrað síðasta hermanninn öskraði Wukong: Munið nafnið mitt, Hinn mikli vitringur jafn Himnaríkis. Jaðikeisarinn var því að lokum þvingaður til að viðurkenna mátt apans og gerði hann að verði ódauðleikaferskjanna hennar Xiwangmu á himnum. En þetta var ekki nóg fyrir Apakónginn sem taldi sig vera jafnan sjálfum Jaðikeisaranum. Hann horfði á hið nýja hlutverk hans á himnum sem aðra móðgun og át allar ódauðleikaferskjurnar. Jaðikeisarinn varð æfur og sendi aðra hermenn til að handtaka apann en án árangurs. Að lokum sagði hann Búdda frá því sem hafði gerst og ákvað Búdda að bannfæra apann frá himnum og festi hann undir fjalli til að hugsa um gjörðir sínar.
Tákn
Nafnið Sun Wukong er samansett úr þremur kínverskum táknum, barnabarn(sun), vaknaður(wu) og rými(kong). En í þessu samhengi merkir sun api en ekki barnabarn. Nafnið á að gefa til kynna andlega vegferð frá fáfróðum, uppstökkum apa til örlátrar, uppljómaðar veru. Wukong sker sig úr meðal kínverskra guða vegna apaútlits síns. Fyrir uppljómun sína er hann sýndur sem nakinn api en eftir að hafa skuldbundið sig við Tang Sanzang þá er hann almennt sýndur í herklæðum með einkennishluti hluti sína, hringabrynju, fönixhúfu, skýjaskó og galdrastaf. Sjálfur er Wukong gífurlega líkamssterkur og býr yfir þeim hæfileika að geta breytt sér í 72 dýr og hluti.
Trú
Ekki er algengt að Sun Wukong sé tilbeðinn af Búdda og Daó tilbiðendum. Hann er samt sem áður mjög vinsæl fígúra í kínverskri menningu og er ekki einskorðaður við einhver ein trúarbrögð.
Heimildir
https://mythopedia.com/chinese-mythology/gods/sun-wukong/
28
Árið 28 (XXVIII í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á fimmtudegi.
Dáin
20er
Birtíngur útgáfufélag
Birtíngur útgáfufélag ehf. er íslenskt útgáfufélag sem gefur út tímarit.
Eigendur Birtíngs eru SMD ehf. sem á 75% hlut (eigandi SMD er Austursel ehf. sem er 100% í eigu Hreins Loftssonar), 12,5% eru í eigu Prospectus ehf. (sem er 100% í eigu Matthíasar Björnssonar) og 12,5% eru í eigu Karls Steinar Óskarssonar. Hreinn Loftsson er stjórnarformaður Birtíngs og útgefandi, Karl Steinar Óskarsson er framkvæmdastjóri og Matthías Björnsson er fjármálastjóri.
Université Grenoble-Alpes
Université Grenoble-Alpes þekktur sem UGA, er opinber háskóli í Grenoble í Isère í Frakklandi. UGA leggur mikla áherslu á raunvísinda-og verkfræðigreinar.
Frumgyðistrú
Frumgyðistrú (deismi) er trú á guð sem ópersónulegt afl. Yfirleitt felur frumgyðistrú í sér hugmyndir um að guð skipti sér ekki af manninum né náttúrulögmálum. Þeir sem aðhyllast frumgyðistrú hafna yfirleitt hugmyndum um kraftaverk og trúarlega opinberun. Kenning forngríska heimspekingsins Aristótelesar um guð sem frumhreyfil eða hinstu orsök er dæmi um frumgyðistrú.
Munkagreni
Munkagreni (fræðiheiti: Picea crassifolia  ) er tegund af greni sem er einlend í norðvestur Kína. Það vex þar aðallega til fjalla. Það er af sumum höfundum talið austrænt afbrigði af P. schrenkiana: P. schrenkiana var. crassifolia.
Tegundin er talin fremur þurrkþolin.
Lýsing:
Picea crassifolia er meðalstór grenitegund: verður um 25m hátt og um 60 sm í þvermál. Þeað er með pýramída- eða keilulaga krónu sem verður opnari með aldri. Árssprotar eru grængulir fyrst, en verða bleik- eða brún-gulir með aldri. barrið er 1,2 til 3,5 sm langt og 2 - 3mm breitt. Könglarnir eru sívalningslaga, 7 - 11sm langir og 2 - 3,5 sm breiðir.
Rúmenareynir
Rúmenareynir er lítil reynir úr Karpatafjöllum.
Jón Þorsteinsson píslarvottur
Jón Þorsteinsson (um 1570 – 17. júlí 1627), sem kallaður var Jón píslarvottur eftir að hann var veginn í Tyrkjaráninu, var íslenskur prestur og skáld á 16. og 17. öld. Seinustu tuttugu árin var hann prestur í Vestmannaeyjum.
Prestur og skáld
Jón var sonur Þorsteins Sighvatssonar lögréttumanns í Höfn í Melasveit og Ástríðar (Ástu) Eiríksdóttur konu hans. Faðir hans var tvíkvæntur og átti að minnsta kosti nítján börn, þar af mörg launbörn. Jón gekk í skóla og tók prestvígslu 1598. Sama ár varð hann prestur á Húsafelli í Borgarfirði en varð að víkja þaðan tveimur árum síðar því annar prestur, sem var stjúpsonur prófastsins og tengdasonur sýslumannsins, vildi fá brauðið. Árið 1601 fékk séra Jón svo Torfastaði í Biskupstungum og var þar til haust 1607 eða vors 1608, en þá fékk hann Kirkjubæ í Vestmannaeyjum eftir að fyrri prestur hafði verið sviptur embætti og flutist þangað.
Séra Jón þótti snjall ræðumaður, trúheitur og boðaði sóknarbörnum sínum harðar refsingar guðs fyrir drýgðar syndir. Þetta kemur meðal annars fram í skáldskap hans en hann orti mikið af sálmum og trúarkvæðum. Katla gaus árið 1612 og sagði prestur að það væri fyrirboði illra atburða vegna synda Eyjamanna og þegar Jón Gentilmaður og félagar hans rændu og rupluðu í Eyjum sumarið 1614, stálu öllu sem verðmætt gat talist en meiddu þó engan eða drápu, sagði prestur að þeir atburðir væru refsing guðs og orti um það kvæði. Þar spáði hann meðal annars meiri hörmungum ef menn sæju ekki að sér:
Fjölskylda
Kona séra Jóns, gift 10. október 1596, var Margrét Jónsdóttir frá Hæli í Flókadal. Hún var flutt til Algeirsborgar ásamt tveimur börnum þeirra, Margréti og Jóni yngra, sem kallaði sig seinna Jón Vestmann. Prestfrúin mun hafa dáið innan fárra ára, Margrét var sögð hafa verið seld spænskum eða frönskum kaupmanni sem giftist henni, en Jón, sem var 15 ára þegar honum var rænt, kastaði trúnni, gerðist múslimi og komst til einhverra metorða. Honum tókst að lokum að komast til Kaupmannahafnar og þar settist hann að, giftist og átti dóttur og dó þar 29. mars 1651. Hann skrifaði nokkur bréf heim, bæði úr Barbaríinu og frá Kaupmannahöfn, en þau eru nú glötuð.
Tveir eldri synir þeirra hjóna voru ekki í Vestmannaeyjum þegar Tyrkjaránið var framið, þeir séra Jón Jónsson prestur og skáld á Melum í Melasveit og séra Þorsteinn Jónsson prestur í Holti undir Eyjafjöllum.
Jean Castex
Jean Castex (f. 25. júní 1965) er franskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Frakklands. Hann var skipaður þann 3. júlí árið 2020 af Emmanuel Macron Frakklandsforseta.
Æviágrip
Áður en Castex var skipaður forsætisráðherra var hann meðlimur í franska Lýðveldisflokknum og hafði verið bæjarstjóri smábæjarins Prades í Pýreneafjöllum. Castex starfaði sem ráðgjafi Nicolasar Sarkozy Frakklandsforseta og gegndi aðstoðarskrif­stofu­stjóra­stöðu í for­sæt­is­ráðuneyt­inu á stjórnartíð hans. Árið 2020 var Castex fenginn til að stýra afléttingu útgöngubanns vegna kórónaveirufaraldursins í Frakklandi. Hann hafði áður stýrt neyðaráætlun vegna fuglaflensufaraldursins í Frakklandi.
Þann 3. júli árið 2020 skipaði Emmanuel Macron Frakklandsforseti Castex forsætisráðherra Frakklands eftir að Édouard Philippe baðst lausnar ásamt ríkisstjórn sinni. Stjórnarskipti höfðu legið í loftinu um nokkurt skeið og Macron hafði gefið í skyn að hann vildi breyta um áherslur á síðustu tveimur árum kjörtímabils síns. Castex var lítt þekktur þegar hann var skipaður en þótti hafa breiðari skírskotun á pólitíska litrófinu en forveri sinn og meðal annars eiga í betra sambandi við stéttarfélög.
Castex sagði af sér í maí 2022, eftir að Macron vann endurkjör í forsetakosningum mánuðinn á undan. Hann sagði tíma sinn í landsmálunum vera liðinn. Élisabeth Borne varð nýr forsætisráðherra.
Nikulás Bergþórsson
Nikulás Bergþórsson (d. 1159), kallaður Nikulás Bergsson í sumum heimildum, var líklega fyrsti ábóti í Munkaþverárklaustri, víðförull fræðimaður og heimsborgari. Hann var sagður skáld gott og orti Jónsdrápu um Jóhannes guðspjallamann og Kristsdrápu.
Nikulás hafði meðal annars farið í pílagrímsferð til Jerúsalem og var vel kunnugur í Róm og víðar á Ítalíu. Hann skrifaði eða lét skrifa eftir sér leiðsögubók fyrir pílagríma, Leiðavísi og borgaskipan, sem kalla má fyrstu landafræðibókina á íslensku. Hann var sagður vitur og víðfrægur, minnugur og margfróður, ráðvís og réttorður. Hann var áhugamaður um stjörnufræði og lýsir því í bók sinni þegar hann var í Palestínu og lagðist þar niður á sléttum velli á bakka árinnar Jórdan, horfði upp í stjörnurnar og mældi þær síðan:
„Ut við Jórdan, ef maður liggur opinn á sléttum velli ok setr kné sitt ok hnefa á ofan, ok reisir þumalfingr af hnefanum upp, þá er leiðarstjarnan þar fyrir at sjá, jafnhá en eigi hærra.“
Nikulás sneri aftur heim til Íslands 1154. Klaustrið á Munkaþverá, sem var af Benediktsreglu, var stofnað árið 1155 fyrir tilstilli Björns Gilssonar Hólabiskups, Björns bróður hans, sem var prestur á Munkaþverá, og líklega einnig mágs þeirra, Jóns Sigmundssonar á Svínafelli. Í Stokkhólmsbók segir að fyrsti ábóti á Munkaþverá hafi heitið Höskuldur og verið skamma hríð en nú er yfirleitt talið að það sé misritun og Nikulás hafi verið fyrsti ábótinn.
Þann 15. júní 1158 var Nikulás ábóti við vígslu dómkirkjunnar í Skálholti með Klængi biskupi Þorsteinssyni og Birni biskupi Gilssyni og flutti vígsluprédikunina þar. Hann var ábóti á Munkaþverá í fjögur ár, til dauðadags 1159. Björn Gilsson prestur tók við af honum.
Það sem sanna átti
Það sem sanna átti er íslenskun á latnesku setningunni quod erat demonstrandum (skammstafað QED), sem gjarnan er notuð í stærðfræði og skyldum vísindagreinum til þess að tákna að sönnun sé lokið og að niðurstaðan sé ótvíræð. Bókstafleg þýðing orðanna er „það sem var til sönnunar“.
Þetta er oft táknað með ferningi, ýmist fylltum eða holum, \square.
Aleochara sulcicollis
Aleochara sulcicollis er bjöllutegund ættuð frá Ameríku (suður, mið og norður).
Acer pauciflorum
Acer pauciflorum er lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Kína (Anhui og Zhejiang).
Guðsteinn
Guðsteinn er íslenskt karlmannsnafn.
Þjóðarsorg
thumb|200px|[[Fáni Finnlands|Finnski fáninn í hálfri stöng eftir hryðjuverkin í Noregi 2011.]]
Þjóðarsorg er tímabil þar sem þjóð syrgir opinberlega saman. Þjóðarsorg er oft yfirlýst af stjórnvöldum til minningar um fólk sem var þjóðinni mjög mikilvægt, til dæmis forsætisráðherra, forseta, konunga og drottningar og aðra þjóðhöfðingja. Þjóðarsorg er í mörgum tilfellum yfirlýst á sama degi og jarðarför viðkomandi eða á minningarthöfn nokkrum árum síðar. Einnig er þjóðarsorg haldin eftir stóran harmleik, náttúruhamfarir eða hryðjuverkaárás, þar sem margt fólk fórst.
Víða er fánum flaggað í hálfa stöng meðan á þjóðarsorg stendur.
Ivica Vastić
Ivica Vastić (fæddur 29. september 1969) er austurrískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 50 leiki og skoraði 14 mörk með landsliðinu.
29
Árið 29 (XXIX í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á laugardegi.
Dáin
20er
Vefpressan
Vefpressan var íslenskt fyrirtæki sem átti vefmiðlana pressan.is, eyjan.is og bleikt.is. Það varð gjaldþrota 2018.
Stærstu eigendur Vefpressunar voru Björn Ingi Hrafnsson sem átti 18,58% hlut, Vátryggingafélag Íslands sem átti 18,39% hlut, Arnar Ægisson sem átti 14,21% hlut, AB 10 ehf. sem átti 13,92% hlut, Salt Investments ehf. sem átti 12,97% hlut og AB 11 ehf. sem átti 14,44% hlut.
Neyðarkaup
Neyðarkaup er hugtak í fótbolta þegar lið missir leikmann/menn vegna meiðsla eða félagsskipta og félagið reynir að laga það með því að kaupa annan leikmann til þess að fylla það skarð án mikillar hugsunar.
Mínus (hljómsveit)
Mínus er íslensk harðkjarnapönk - og jaðarrokk hljómsveit. Hún sigraði í Músíktilraunum 1999. Hljómsveitin kom meðal annars fram á Reading-tónlistarhátíðinni árið 2004.
2. deild karla í knattspyrnu 1970
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 16. sinn árið 1970. Tekið var aftur upp deildarkerfi og léku öll liðin nú í sömu deild, en ekki tveimur riðlum eins og áður.
AMX
AMX var íslenskur vefmiðill á árunum 2008 til 2013.
AMX var í eigu Vefmiðlunar ehf. en Vefmiðlun ehf. er í eigu Friðbjörns Orra Ketilssonar sem á 50% og Arthúrs Ólafssonar sem á 50%.
Marrakess
thumb|Svipmyndir.
Marrakess eða Marrakesh er borg í Marokkó. Borgin er fjórða stærsta borg landsins á eftir Casablanca, Fes og Tangier. búar voru um 930.000 árið 2014.
Athrotaxis selaginoides
Athrotaxis selaginoides er sígrænt tré sem er einlent í Tasmaníu í Ástralíu, þar sem það vex í 400–1,120 m hæð. Að vetrarlagi í búsvæði þess er snjór algengur.
Það verður um 20–30 m hátt, með bol að 1,5 m í þvermál. Blöðin eru nálarlaga, 7–18 mm löng og 3–4 mm breið, í spíral eftir sprotanum. Könglarnir eru hnattlaga, 15–30 mm í þvermál, með 20–30 köngulhreistur; þeir ná fullum þroska um sex mánuðum eftir frjóvgun. Frjókönglarnir eru 4–5 mm langir.
Staða tegundarinnar er viðkvæm. Eins og hinar tvær Athrotaxis tegundirnar, er A. selaginoides viðkvæm fyrir eldi. Önnur ástæða fyrri hnignunar tegundarinnar er skógarhögg on heildarhnignun er talin vera um 40% síðustu 200 ár. Þrátt fyrir að 84% skóganna á vernduðum svæðum eru villieldar enn vandamál, en skógarhögg er bannað þar.
Utan við útbreiðslusvæðið er hún stöku sinnum ræktuð í norðvestur Evrópu. Hún þrífst í Skotlandi þar sem hún fær nægilega úrkomu til að viðhalda góðum vexti og þroskar frjó fræ þar.
Stade de France
thumb|250px|Lokaleikurinn í Coupe de France 2010–2011.
Stade de France er þjóðarvöllur Frakklands, staðsettur í Saint-Denis í norðurhluta Parísar. Hann er fimmti stærsti íþróttavöllur Evrópu með 81.338 sæti. Bæði franska knattspyrnulandsliðið og franska rugbylandsliðið nota völlinn fyrir alþjóðleg íþróttamót. Völlurinn var upphaflega byggður vegna heimsmeistaramóts Alþjóðaknattspyrnusambandsins 1998.
Greta Garbo
thumb|right|Greta Garbo um 1930 Greta Garbo (Greta Lovisa Gustafsson, 18. september 1905 – 15. apríl 1990) var sænsk leikkona. Hún hóf kvikmyndaferil sinn í myndinni Gösta Berling eftir sænska leikstjórann Mauritz Stiller og vakti þá athygli Louis B. Mayer hjá Metro Goldwyn Mayer sem fékk hana til Bandaríkjanna. Næstu ár lék hún í þöglum myndum hjá fyrirtækinu. Fyrir hlutverk sitt í sinni fyrstu talmynd, Anna Christie (1930), var hún tilnefnd til Óskarsverðlauna. Næstu ár lék hún meðal annars í Mata Hari (1931) á móti Ramón Novarro og Grand Hotel þar sem hún mælti hina fleygu setningu „I want to be alone, I just want to be alone“. Þessi orð voru gerð að einkunnarorðum hennar af fjölmiðlum þar sem hún hafnaði öllum viðtölum og uppákomum og stóð vörð um einkalíf sitt. Eftir neikvæða dóma fyrir kvikmyndina Tvíburasystur (Two-Faced Woman - 1941) dró hún sig í hlé frá kvikmyndaleik. Hún einangraði sig þó ekki, heldur umgekkst stóran hóp vina og kunningja. Árið 1951 varð hún bandarískur ríkisborgari og 1953 keypti hún íbúð á Manhattan þar sem hún bjó til æviloka.
Fursti
Orðið sjálft er komið um dönsku úr þýsku og er í raun sama orð og fyrsti enda þýðing á latínu princep.
31
Árið 31 (XXXI í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á mánudegi.
Dáin
30er
Síðpönk
Síðpönk (e. post-punk) er rokktónlistarstefna sem átti upptök sín á seinni hluta áttunda áratugar tuttugustu aldar. Hún var ein af þeim mörgu tónlistargreinum sem spruttu út frá pönkbyltingunni árið 1977. Fyrstu síðpönk hljómsveitirnar sóttu innblástur sinn í hráa hljóm pönksins en í stað þess að reyna að herma eftir honum fóru þær að skapa tilraunakenndari hljóm, oft með áhrifum frá raftónlist, krátrokki, fönki, dubtónlist og tilraunakenndu rokki. Greinin var ólík hliðstæðu sinni, svokallaðri nýbylgjutónlist, á þann hátt að síðpönkið fjallaði oftar um alvarlegri málefni og var ekki eins „poppvænt“. Síðpönkið varð síðan með helstu forverum öðruvísi rokks á níunda áratugnum. Klassísk dæmi um flytjendur síðpönk tónlistar eru Joy Division, New Order, The Cure, Talking Heads, Public Image Ltd., Echo & the Bunnymen og tónlistarmaðurinn Nick Cave.
Stíleinkenni
thumb|[[Hljóðgervill.]] Síðpönkið var listrænna og dulúðlegra heldur en pönkið og er almennt talið tónlistarlega séð útpældara. Stefnan hafði minna að gera með rokk og ról heldur stóð í þakkarskuld við tilraunakennda tónlist sjöunda áratugarins. Í heildina séð var bandarískt síðpönk listrænt sjálfsmeðvitaðra og vitsmunalegra heldur en það breska, en það var yfirleitt drungalegra og tilfinningaríkara. Fyrsta bylgja breska síðpönksins bar með sér sveitirnar Gang of Four, Siouxsie & the Banshees og Joy Division sem voru allar stofnaðar vegna innblásturs frá pönksveitum á borð við Sex Pistols. En í stað þess að líkja eftir uppreisnargjarni reiði pönksins þá tóku þær reiðina inn á sig og sköpuðu innhverfari og þungbúnari hljóma sem voru fullir af spennu og kvíða. Siouxsie & the Banshees gáfu út plötur sem einkenndust af hrjáróma hljómborðum og fluttu tilgerðarmikla tónleika sem minntu alla helst á pönkið. Joy Division voru ekki talin eins listsnobbuð hljómsveit, en plötur þeirra Unknown Pleasures og Closer lögðu hornstein fyrir gotneskt rokk, undirstefnu sem The Cure og Bauhaus urðu seinna þekktar fyrir. The Cure spilaði upprunalega nokkuð hrjúfa og grípandi tónlist en þegar leið á ferilinn hægðist á töktum þeirra og notkun hljóðgervla varð meira áberandi. Svo átti vinstri sinnuð pólitík og fönktaktar Gang of Four eftir að hafa mikil áhrif á komandi tónlist þrátt fyrir að hafa ekki náð mikilli útbreiðslu í byrjun.
Síðpönkið lagði grundvöllinn fyrir öðruvísi rokk með því að víkka svið pönktónlistar. Innblástur var sóttur frá krátrokkinu og varð til þess að notkun hljóðgervla varð mjög vinsæl innan greinarinnar. Áhersla var lögð á hrá eða drungaleg hljóð, samtvinnuð með áhrifum frá fönki, avant-garde og dubtónlist. Nýsýrurokkið var einnig algengur áhrifavaldur og með helstu frumkvöðlum á því sviði má nefna Echo & the Bunnymen, The Teardrop Explodes og Spacemen 3. Sumar sveitir eins og Orange Juice nálguðust þessa tónlist á aðeins öðruvísi hátt, áhersla var lögð á léttari gítarhljóð en þrátt fyrir það kollvörpuðu lögin oft hefðbundinni byggingu popp/rokktónlistar með dýpri og dimmari lagatextum. Einnig mátti heyra áhrif djasstónlistar hjá nokkrum þessara sveita og voru The Monochrome Set fylgismenn Cantenburysenunnar.
Saga
Á meðan fyrsta bylgja pönksins stóð yfir, frá um 1975-1977, fóru hljómsveitir eins og Sex Pistols, The Clash og Ramones að ögra ríkjandi stílvenjum rokktónlistar með áherslum á hraðari takta og árásargjarnari hljóma. Með pólítískum eða uppreisnagjörnum lagatextum breiddist þessi hugmyndafræði svo um heiminn og náði mestu fylgi í enskumælandi löndum eins og Bretlandi, Bandaríkjunum og Ástralíu, en líkt og víðar myndaðist einnig áberandi pönksena á Íslandi. Breska pönkið var síðan dregið inn í klofin stjórnmál samfélagsins og það mætti segja að um 1979 hafði það eytt sjálfu sér með því að skiptast í nýjungagjarnari stefnur. Áhrifa pönks hefur þó gætt í tónlistariðnaðinum allar götur síðan, til dæmis með útbreiðslu sjálfstæðra plötufyrirtækja sem setti einmitt svip sinn á framvindu síðpönksins. Það að söngvari Sex Pistols, John Lydon, var orðinn leiður á sviðspersónu sinni Johnny Rotten, ásamt því að hafa orðið fyrir vonbrigðum með framþróun pönksins, varð til þess að sveitin hætti störfum árið 1978. Lydon stofnaði þá nýrri og nokkuð fágaðari hljómsveit, Public Image Ltd., sem opnaði gáttir fyrir tilraunastarfsemi síðpönksins.
Fyrir marga tónlistarmenn markaði pönkbyltingin hvarf frá tónlistarlegum hefðum og takmörkunum og tíðarandinn var þannig að hver sem er gat skapað tónlist ef viljinn var fyrir hendi. Margir nýttu sér þá tækifærið til þess að vera ögrandi og þar með var lagður grundvöllur fyrir harðkjarnapönkið. Aðrir túlkuðu þessa byltingu sem leið til þess að láta reyna á takmörk tónlistargerðar, síðpönkið kom fram á sjónarsviðið. Upphaflega voru flytjendur þess flokkaðir sem hluti nýbylgjunnar en það kom fljótt í ljós að um tvær mismunandi stefnur væri að ræða. Síðpönksveitirnar voru yfirleitt nýjungagjarnari og meira ögrandi. Svo náðu þær heldur sjaldan eins mikilli útbreiðslu og nýbylgjusveitirnar þar sem þær þóttu ekki nógu „poppvænar“ og einblíndu ekki aðeins á velgengni. Jafnvel þó þær hafi almennt fengið minni umfjöllun í fjölmiðlum, þá hlutu plötur þeirra oft meiri lof gagnrýnenda. Tvær bandarískar sveitir höfðuðu þó til stærri áheyrendahópa. Önnur var Talking Heads sem spilaði bæði síðpönk og nýbylgjutónlist en jók fjölbreytileika sinn enn frekar með hjálp plötuframleiðandans Brian Eno, hin var Devo sem náði til tónlistarstöðvarinnar MTV með grípandi hljóðgervla pönki og áhugaverðum sjónrænum stíl sínum.
Margar síðpönksveitir voru stuttlífar, þær sem þraukuðu áttu eftir að þróast mikið tónlistarlega séð en sumar héldu áfram í nýjum búningi. Árið 1980 kaus Ian Curtis, söngvari Joy Division, að enda líf sitt aðeins 23 ára að aldri eftir að hafa glímt við síversnandi þunglyndi og flogaveiki. Hljómsveitarmeðlimir höfðu verið miklir frumkvöðlar stefnunnar vegna tilrauna sinna með hljóðgervla og raftrommur. Eftirlifandi meðlimir komu síðan saman undir nýju nafni, New Order, og byrjuðu enn frekar að prófa sig áfram í notkun hljóðgervla og sköpuðu með þeim dansvænni tónlist. Á þessum tíma byrjuðu flestar upprunalegu síðpönksveitirnar að þróast í burtu frá hráum og dulúðlegum hljómum í átt að hreinni tónum. Til dæmis varð ástralska sveitin The Birthday Party að hinni mun stílhreinnari Nick Cave & the Bad Seeds. Svo þegar fylgi skosku sveitarinnar The Wake fór dvíandi gafst hún upp á drungalegu síðpönkinu og fór að beita hljóðgervlum sínum á poppaðari hátt. Þannig fjaraði síðpönkið hægt og bítandi út úr aðal tónlistarsenunni.
Síðpönk á Íslandi
thumb|150px| [[Þeyr, Purrkur Pillnikk og Tappi Tíkarrass komu allar fram í myndinni Rokk í Reykjavík árið 1982. ]] Í byrjun níunda áratugarins fór að bera á síðpönk tónlist á Íslandi. Fyrirbærið var einnig kallað depró-pönk og var í mörgum tilfellum erfitt að greina það frá tónlist nýbylgjunnar en sú síðarnefnda náði meiri vinsældum hér á landi. Hljómsveitin Þeyr spilaði þó tónlist í dimmari kantinum og sótti innblástur frá síðpönksveitum á borð við Joy Division. Þeyr tældu áheyrendur ekki fram á dansgólfið, heldur var dulúðleg stemning sköpuð með sterkum trommuleik Sigtryggs Baldurssonar, skerandi gítarhljóðum og andstuttum söngstíl Magnúsar Guðmundssonar. Tónlistin átti það til að láta næmt fólk finna fyrir einskonar hugleiðslu og minnti að því leyti á sýrurokkið, þótt stemningin væri drungalegri og magnaðari. Í sumum lögum af plötu þeirra Mjötviður Mær, sem kom út árið 1981, var fjallað um nasisma og notkun meðlima á hakakrossum varð til þess að orð fór af Þeysurum sem nýfasistum, þó að sveitin héldi því sjálf fram að slíkt væri túlkun þeirra á and-fasisma. Vinátta meðlima við ensku síðpönk sveitina Killing Joke spratt upp orðrómi um einhverskonar samruna hljómsveitanna beggja, en eftir stutta utanlandsför hættu Þeyr störfum.
Þeyr var ekki eina síðpönkhljómsveitin á Íslandi. Taugadeildin kom fram vorið 1981. Hún var undir síðpönk áhrifum frá sveitum eins og Joy Division, Wire, Gang of Four og fleirum. Taugadeildin sendi frá sér eina fjögurra laga EP-plötu haustið 1981, en hafði þá þegar lagt upp laupana. Önnur hljómsveit sem upphaflega var nánast hrein pönkhljómsveit en þróaðist í átt að síðpönki var Q4U. Hún gaf út sína fyrstu plötu vorið 1983, og á þeirri plötu léku trommuheili og hljóðgervlar stórt hlutverk. Á plötu þeirra frá 1996 er meira efni í þessum anda, og hefur tónlist Q4U frá þessu tímabili vakið athygli erlendra tónlistargagnrýnenda, sem telja að hér sé á ferðinni svokölluð minimal-wave tónlist, ákveðin tegund af síðpönki. Í júlí 2011 kom út í Brasilíu plata með Q4U, Best of Q4U. Í apríl 2013 kom síðan út LP-vínylplata með 16 lögum hljómsveitarinnar í San Fransisco, hjá hljómplötufyrirtækinu Dark Entries. Hún nefnist Q1 Deluxe Edition 1980-1983.
Síðpönk senan var byrjuð að ná svo mikilli útbreiðslu í Reykjavík í byrjun níunda áratugarins að tala mætti um byltingu. Einn frumkvöðla hennar var söngkonan Björk Guðmundsdóttir sem, á unglingsárum sínum, stofnaði síðpönksveitirnar Exodus og Tappa Tíkarrass. Á sama tíma fékk Purrkur Pillnikk þann heiður að hita upp fyrir síðpönksveitina The Fall á tónleikaferðalagi hennar um Ísland. Á plötu sinni Hex Enduction Hour, sem var að hluta til tekin upp á Íslandi, tileinkaði The Fall landinu lagið Iceland. Einar Örn Benediktsson var söngvarinn í Purrkur Pillnikk og einn stofnenda Grammsins, plötufyrirtæki sem fékk ýmsa erlenda tónlistarmenn til Íslands á þessum árum og þar á meðal var síðpönkarinn Nick Cave. Þegar ferill Purrkur Pillnikk var á enda komu Einar Örn, Björk og Sigtryggur Baldursson, fyrrverandi trommuleikari Þeys, saman og stofnuðu til nýrrar hljómsveitar árið 1984 sem hlaut nafnið Kukl. Sú sveit spilaði nokkuð gotneskt síðpönk, hljómurinn var undirokaður af tréblásturshljóðfærum og bjöllum og lagatextarnir þóttu óhugnarlegir. Hljómsveitin þróaðist svo yfir í Sykurmolana árið 1986 en hún hélt svo í tónleikaferð með New Order og Public Image Ltd. sem skapaði þeim frekari orðstír á erlenda grundu.
Arfleið
Síðpönksenan dó aldrei út, þó svo að vinsældum hennar hafi farið dvínandi á miðjum níunda áratugnum. Upprunalegu hreyfingunni lauk þó þegar flytjendur hennar fóru að beita sér á sviðum annarra tónlistarstefna, rétt eins og þeir sjálfir höfðu upprunalega horfið frá pönkinu til þess að skapa nýja hljóma. Sem dæmi um flytjendur sem fengu innblástur frá síðpönkinu en þróuðu með sér afleiddar tónlistargreinar mætti nefna skóglápsrokkarana í My Bloody Valentine og The Jesus And Mary Chain, ásamt Sonic Youth sem spilaði svokallaða No Wave tónlist, einskonar mótsvar neðanjarðarsenu New York við nýbylgjunni. Á meðan þessar sveitir voru starfandi nutu nokkrir forfeðra þeirra enn mikilla vinsælda. The Cure, New Order, Siouxsie & the Banshees, Nick Cave og The Fall voru áfram virkar þó að tónlist þeirra hefði glatað upprunalega heillandi hljóm sínum. Þó er mögulegt að finna fyrir áhrifum síðpönksins í gegnum nútíma tónlist hjá hljómsveitum á borð við Radiohead, The Horrors, Interpol, Franz Ferdinand og The Strokes. Þessar sveitir áttu það sameiginlegt að spila tónlist undir áhrifum síðpönks og nýbylgjutónlistar og talið er að þetta hafi markað einskonar endurreisn slíkrar tónlistar. Líkt og með síðpönksveitir áttunda og níunda áratugarins, þá var mikil fjölbreytni í því hvernig þessar hljómsveitir nálguðust tónlistina, allt frá hráu pönki til grípandi popps. Talið er að endurreisnin hafi byrjað seint á tíunda áratugnum en áhrifa hennar gætir enn í dag meðal sveita eins og S.C.U.M og Ariel Pink, en báðar spila þær einskonar samblöndu af sýrurokki, krátrokki og síðpönki.
Silkireynir
Silkireynir er reynitegund.
Björn Gilsson (ábóti)
Björn Gilsson (d. 1181) var prestur á Munkaþverá á 12. öld og síðan ábóti í Munkaþverárklaustri, annar í röðinni á eftir Nikulási Bergþórssyni. Hann var bróðir og alnafni Björns Gilssonar Hólabiskups og stóðu þeir saman að stofnun klaustursins.
Þeir bræður voru synir Gils Einarssonar Járnskeggjasonar, Einarssonar Þveræings, og höfðu þeir langfeðgar allir búið á Þverá. Kona Gils og móðir þeirra var Þórunn, dóttir Þorbjarnar Þorfinnssonar karlsefnis. Systir þeirra var Þórný, kona Jóns Sigmundssonar eldri á Svínafelli.
Björn var vígður ábóti 1162, sama ár og bróðir hans dó. Björn biskup taldi það styrkja kirkjuna mest að efla munklífi og hafði því gefið eitt hundrað hundraða af fé Hólakirkju til Munkaþverárklausturs. Björn ábóti hefur vafalaust átt stóran þátt í að móta klaustrið og venjur þess því hann var ábóti í nítján ár og hefur raunar líklega stýrt klaustrinu allt frá því að Nikulás ábóti dó 1159. Björn dó árið 1181 og tók Hallur Hrafnsson við af honum.
Salt Lake City
thumb|Miðborg SLC. thumb|Salt Lake Temple við Temple Square, trúarbygging mormóna árið 1897.
Salt Lake City er fjölmennasta borg Utah-fylkis í Bandaríkjunum og er fylkishöfuðborgin. Borgina stofnsetti Brigham Young og mormónar árið 1847. Nú búa þar ca. 200.000 (2019) en 1,2 milljónirá stórborgarsvæðinu. Í námunda við borgina er Stóra-Saltvatn, gríðarstórt stöðuvatn.
Utah Jazz er körfuboltalið borgarinnar.
Kepa Arrizabalaga
Kepa Arrizabalaga Revuelta (f. 1994) er spænskur markmaður sem spilar með Real Madrid á láni frá Chelsea F.C. og spænska karlalandsliðið í knattspyrnu. Hann gekk til liðs við Chelsea í ágúst 2018 og skrifaði undir sjö ára samning við félagið sem greiddi fyrir hann 80 milljón punda sem gerði hann dýrasta markmann allra tíma.
Kepa spilaði áður aðallega með Athletic Bilbao þar sem að hann var frá árinu 2004. Þaðan var hann fenginn til þess að fylla í skarð Thibaut Courtois sem fór frá Chelsea til Real Madrid.
Í september 2020 missti Kepa sæti sitt sem aðalmarkmaður hjá lundúnarfélaginu við komu Senegalans Edouard Mendy en Kepa hafði verið gagnrýndur vegna slæmrar frammistöðu.
Kepa var lánaður til Real Madrid þegar Courtois meiddist sumarið 2023
Edda útgáfa
Edda útgáfa er íslenskt bókaforlag sem rekur áskriftar- og bókaklúbba og gefur jafnframt út bækur fyrir almennan markað. Fyrirtækið var stofnað sem Edda - miðlun og útgáfa með sameiningu Máls og menningar og Vöku-Helgafells 30. júní árið 2000. Sameiningin var tilraun til að búa til stórt og öflugt bókaforlag sem myndi ráðast í verkefni á sviði nýmiðlunar auk bókaútgáfu og reksturs bókaklúbba. Þá réð Mál og menning yfir einni stærstu bókabúð landsins við Laugaveg en Vaka-Helgafell rak öfluga bókaklúbba. Bæði félögin voru með mikla útgáfustarfsemi. Fyrirtækið keypti Iðunni árið 2003 en hélt áfram útgáfu undir nöfnum forlaganna. Vaka-Helgafell hafði áður eignast Almenna bókafélagið eftir gjaldþrot þess árið 1996.
2007 var útgáfuhluti Eddu, og þar með forlögin Vaka-Helgafell, Mál og menning og Iðunn (en ekki Almenna bókafélagið) seld til sjálfseignarstofnunarinnar Máls og menningar - Heimskringlu sem var fyrir einn eigenda Eddu. Mánuði síðar var Forlagið stofnað með sameiningu Máls og menningar og bókaforlagsins JPV. Eftir í Eddu urðu bókaklúbbarnir og Almenna bókafélagið. Edda gefur einnig út bækur fyrir almennan markað undir eigin nafni. Núverandi eigandi Eddu er Jón Axel Ólafsson.
Mýraeik
Mýraeik (fræðiheiti: Quercus palustris) er eikartegund sem er ættuð frá austur og mið Bandaríkjunum, frá Connecticut vestur til austur Kansas, og suður til Georgia, vestur til austur Oklahoma og Kansas. Hún finnst einnig syðst í Ontaríó í Kanada. Hún kýs helst blautan og leirkenndan jarðveg eins og nafnið gefur til kynna. Hún verður 18 til 22 m há, með bol allt að 1 m í þvermál.
Krist Novoselic
thumb|Krist Novoselic árið 2011.
Krist Anthony Novoselic (f. 16. maí 1965) er bandarískur tónlistarmaður og fyrrum bassaleikari hljómsveitarinnar Nirvana og einn stofnenda hennar. Eftir dauða Kurts Cobains árið 1994 stofnaði Novoselic hljómsveitina Sweet 75 og gaf út eina plötu. Árið 2002 stofnaði hann aðra hljómsveit, Eyes Adrift, sem gaf út eina plötu einnig. Árin 2006 til 2009 spilaði hann í pönkhljómsveitinni Flipper. Novoselic er líka virkur aðgerðasinni og var einn stofnenda JAMPAC (Joint Artists and Musicians Political Action Committee).
Fez
Gamla medina hverfið í Fes|thumb Kort sem sýnir staðsetningu Fes miðað við höfuðborgina Rabat|thumb Fez eða Fes er borg í Marokkó. Borgin er önnur stærsta borg Marokkó með 1.1 milljón íbúa (2014). Fez var höfuðborg Marokkó til ársins 1925. Í borginni eru tvö vel varðveitt miðaldahverfi eða medina en stærra hverfið heitir Fes el Bali og er á heimsminjaskrá Unesco en hverfið er talið eitt stærsta götumarkaður borgar. Háskólinn Al Quaraouiyine sem stofnaður var árið 859 er einn af elstu háskólum heims sem ennþá starfar. Borgin hefur verið kölluð "Mekka Vestursins" eða "Aþena Afríku".
Fez er staðsett í þröngum dal í Norður-Marokkó. Hún er á mótum verzlunarleiða sem tengja Atlantshafið og Miðjarðarhafið við löndin sunnan Sahara. Höfuðföt sem eru barðalausir, sívalir hattar heita eftir borginni.
Marokkóski konungurinn Idris II sem lét reisa Mulai Idris-moskuna stofnaði borgina árið 808. Önnur moska í borginni er Qarawiyin-moskan en hún er stærsta moskan í Afríku.
P. T. Barnum
thumb|200px Phineas Taylor Barnum einnig þekktur sem P. T. Barnum (5. júlí 1810 í Connecticut – 7. apríl 1891 í Connecticut) var bandarískur athafnamaður en aðallega þekktur fyrir að vera einn af stofnendum að fjölleikahúsi því sem nefnt var: "Ringling Brothers and Barnum & Bailey Circus".
Krosskönguló
Krosskönguló eða evrópsk garðkönguló (fræðiheiti: Araneus diadematus) er tegund köngulóar af ætt hjólaköngulóa, en þær eru merkilegar að því leyti að silkiþráður þeirra er sá allra flóknasti í dýraríkinu. Þær finnast um nánast alla Evrópu og í Kanada, Bandaríkjunum og Mexíkó. Þær eru algengustu köngulærnar á Íslandi.
Lifnaðarhættir
Krossköngulær geta lifað í um tvö ár og lifa því af veturna. Þær lifa aðallega á flugum, fiðrildum og nánast öllu því sem festist í vef þeirra. Helsti óvinur krossköngulóa er hrossaflugan en hún hefur lítið að gera í stærstu krosskóngulærnar. Hættan steðjar að ungum og eggjum. Krossköngulær afla sér fæðu með því að leggja einna best heppnuðu gildrur sem þekkjast í heimi hryggleysingja og þó víðar væri leitað.
Krossköngulær skipta stundum um liti þegar þær skipta um ham en þær þekkjast þó á krossinum sem myndast úr litlum ljósum blettum á miðjum afturbolnum.
Silkiþráður krossköngulóa
thumb|left|170px| Krosskönguló að spinna vef. thumb Ein tegund silkiþráðar krossköngulóarinnar er einn allra flóknasti kóngulóaþráðurinn sem til er, en krosskóngulær geta spunnið að minnsta kosti sex mismunandi tegundir þráða. Þræðir köngulóa verða til í þar til gerðum kirtlum sem eru aftast á afturbol kóngulóarinnar, rétt við lungun sem eru fyrir aftan magann. Þegar krosskóngulóin byrjar að spinna vefi sína þá kastar hún eða spýtir einni tegund þráðar út í loftið þar sem vindurinn feykir honum til dæmis að næstu trjágrein eða þakskeggi sem verður hald fyrir vefinn. Síðan spinnur hún niður úr fyrsta þræðinum þannig að stoðþræðirnir líta út eins og Y. Miðjan á Y'inu verður miðja köngulóarvefsins. Síðan étur hún fyrsta þráðinn og setur nýjan og sterkari þráð í staðinn, en sá þráður er mjög sterkur og lítið teygjanlegur því vefurinn má ekki flökta mikið í vindi. Þessi þráður verður aðalstoðin en síðan gerir hún það sama við hina stoðþræðina. Þessu heldur hún áfram allt að 80 sinnum því að þeim mun fleiri sem stoðþræðirnir eru þess auðveldara er að spinna ystu hringi vefsins. Kóngulóin spinnur svo í hringi umhverfis miðju stoðþráðanna og framleiðir límkenndan þráð sem talinn er vera einhver sá flóknasti sem til er, en hann er í raun gerður úr tveimur þráðum. Ástæða þessa er að þessir þræðir þurfa að vera teygjanlegir, límkenndir og gríðarlega sterkir til að þola mikið högg. Þeir mega samt ekki vera of teygjanlegir því þá gætu þeir fest hver við annan og gildran þar með eyðilagst. Þessa kosti hefur þráður krosskóngulóarinnar og því er hann talinn með flóknari vefjum sem kóngulær spinna.
Setið fyrir bráð
Kóngulóin skilur eftir eða étur lítið gat í miðju vefsins svo hún komist báðum megin við hann. Þar bíður hún eftir bráð sinni. Þegar fórnarlamb festist í vefnum þá staðsetur kóngulóin það á örskotsstundu með því að nema titringinn í vefnum. Hún veit þá upp á hár hvar það er. Því næst flýtir hún sér að fórnarlambinu og bítur það. Bit krosskóngulóa er eitrað og þótt það sé einungis óþægilegt fyrir manneskju vankar það auðveldlega flugur og drepur jafnvel smærri bráð. Því næst vefur hún vankaða eða dauða bráðina þétt inn í silkiþráð og sýgur síðan úr henni innvolsið þegar hana svengir.
Mökun
Þegar karldýr krosskóngulóar er tilbúið til mökunar þá lætur það lítinn sæðisdropa drjúpa á þéttan vefbút sem það hefur spunnið. Síðan sýgur karlinn sæðisdropann upp í lítinn belg á þreifurunum, en æxlunarfæri karlanna eru ekki samtengd. Því næst leitar hann að vef einhvers kvendýrs. Þegar hann hefur fundið hana spinnur hann lítinn silkiþráð yfir á vef kvendýrsins og hefur biðilsleik.
Biðilsleikurinn fer þannig fram að karldýrið byrjar að leika taktfast á þennan þráð líkt og bassaleikari á streng með broddum sem eru á fremsta fótaparinu. Karldýrið tjáir þannig fyrirætlan sína og kvendýrið tjáir sig á móti með titringi. Ef karldýrið hefur minnsta grun um að kvendýrið sé þegar búið að maka sig þá forðar það sér samstundis. Að öðrum kosti mjakar hann sér ofurvarlega yfir á vef kvendýrsins og þau staðsetja hvort annað. Þegar karldýrið er komið nógu nálægt kvendýrinu stingur hann þreifaranum inn í kynop hennar og þaðan fer sæðið í þar til gert geymsluhólf. Kvenkóngulóin notar síðan sæðið þegar hún er tilbúin að verpa. Sæðið sem komið er í geymsluhólfið dugir oft mjög lengi, jafnvel ævilangt. Eftir mökun reynir karlinn að koma sér sem skjótast í burtu til þess að forðast að vera étinn, en karldýrin eru mun minni en kvendýrin. Ástæða þess að kvendýrið étur karlinn er talin vera sú, að í karlinum sé mikið af efnum sem eru mikilvæg fyrir þroska eggjanna. Krosskóngulær eru ein af fáum tegundum kóngulóa sem éta karlana eftir mökun.
Varp
Þegar kvenkönguló er tilbúin til að verpa spinnur hún poka úr sérstökum silkiþræði sem aðeins kvenköngulær geta spunnið. Sá vefnaður líkist helst bómull þar sem hann inniheldur meira loft en aðrir þræðir kóngulóa. Pokinn er yfirleitt hafður í miðju kóngulóarvefsins hjá tilvonandi móður. Þegar pokinn er tilbúinn verpir hún í hann og sprautar síðan örlitlu af sæðinu sem hún fékk hjá karlinum yfir á eggin og frjóvgar þau. Síðan lokar hún pokanum. Pokar þessir eru á stærð við smásteina. Fyrst eftir að eggin hafa klakist út eru ungarnir hvítir og líkjast helst höfuðlús með átta fætur. Ungarnir hafa síðan hamskipti á meðan þeir eru enn í pokanum, en eftir það verða þeir nákvæmar eftirmyndir foreldranna og stækka smátt og smátt.
32
Árið 32 (XXXII í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á þriðjudegi.
Dáin
30er
Adama Traoré
thumb Adama Traoré Diarra (fæddur 25. janúar 1996) er spænskur knattspyrnumaður sem spilar sem kantmaður með Wolves í ensku úrvalsdeildinni og spænska karlalandsliðinu í knattspyrnu. Traoré hóf ferilinn sinn með Barcelona, hann var 17 ára þegar hann þreytti frumraun sína með liðinu.
Hann er þekktur fyrir mikinn hraða og vöðvastæltan líkama. Í leikjum smyr hann sig barnaolíu á handleggina til að koma í veg fyrir að andstæðingar hans grípi í hendur hans.
Traoré spilaði sinn fyrsta landsleik fyrir Spán í október 2020. Hann fæddist á Spáni en foreldrar hans fluttu þaðan frá Malí.
Sergei Aleinikov
Sergei Aleinikov (fæddur 7. nóvember 1961) er hvíta-rússneskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 81 leik og skoraði 6 mörk með landsliðinu.
Grímsstaðir
Grímsstaðir (á Fjöllum) er bær á Hólsfjöllum og fyrsti bær sem komið er að þegar farið er austur yfir Jökulsá á Fjöllum. Brú yfir ána á þessum stað var byggð árið 1947 en þar var áður lögferja. Bærinn stendur í dag nokkrum kílómetrum norðar en áður en hann var færður vegna sandfoks. Á Grímsstöðum var eitt sinn bænhús en þar er nú örlítil ferðaþjónusta. Þar hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1907, en 21. janúar 1918 mældist þar, ásamt á Möðrudal, lægsti hiti á Íslandi, -38°C.
Kínverski auðjöfurinn Huang Nubo lýsti yfir áhuga að kaupa jörðina frá árinu 2011 en svo fór árið 2014 að kaupin gengu ekki í gegn. . Árið 2016 keypti hins vegar breski milljarðamæringurinn Jim Ratcliffe um 2/3 af gömlu Grímsstaðajörðinni.
Dakíureynir
Dakíureynir (Sorbus dacica) er reynitegund.
J.L. Mackie
John Leslie Mackie (1917 – 1981) var ástralskur heimspekingur, upprunnin frá Sydney. Hann er sennilega þekktastur fyrir viðhorf sín í siðspeki, einkum vörn sína fyrir siðfræðilegri efahyggju. Mackie fékkst einnig við trúarheimspeki og frumspeki.
Æviágrip
Mackie brautskráðist frá Háskólanum í Sidney árið 1938, þar sem hann nam heimspeki hjá John Anderson. Hann hlaut styrk til náms við Oriel College í Oxford á Englandi. Mackie gegndi herþjónustu á árum síðari heimsstyrjaldarinnar en að stríðinu loknu tók hann við stöðu lektors í siðfræði og stjórnmálaheimspeki við Háskólann í Sidney og gegndi hann þeirri stöðu frá 1946 til 1954. Árið 1955 varð hann prófessor í heimspeki við Háskólann í Otago í Dunedin á Nýja Sjálandi. Fjórum árum síðar tók hann við stöðu prófessors við Háskólann í Sidney en árið 1963 varð hann prófessor við Háskólann í York á Englandi. Hann gegndi þeirri stöðu í fjögur ár en var þá kjörinn félagi á University College í Oxford. Mackie var kjörinn félagi í Bresku akademíunni árið 1974.
Ein af dætrum Mackies, Penelope Mackie, varð einnig heimspekingur. Hún var lektor í heimspeki við Háskólann í Birmingham frá 1994 til 2004 en kennir nú við Háskólann í Nottingham.
Heimspeki
Mackie fékkst einkum við siðspeki, trúarheimspeki og frumspeki. Í siðspeki varði Mackie siðfræðilega efahyggju (sem má ekki rugla saman við siðfræðilega tómhyggju). Hann færði rök gegn hluthyggju um rétt og rangt.
Mackie var trúleysingi og hélt því fram að bölsvandinn gerði út af við helstu eingyðistrúarbrögðin. Hann færði enn fremur rök fyrir því að tilvist frjáls vilja væri engin afsökun fyrir tilvist illsku, böls og þjáningar enda hefði guð getað ljáð manninum bæði frjálsan vilja og siðferðilega fullkomnun, þannig að menn myndu velja það sem er gott í öllum tilvikum.
Kreml (Moskva)
Orðið „Kreml“ merkir „borgarvirki“ og er oft notað með nafnskiptum til að vísa til rússnesku ríkisstjórnarinnar sjálfrar á svipaðan hátt og „hvíta húsið“ vísar oft til ríkisstjórnar Bandaríkjanna. Áður vísaði „Kreml“ í daglegu tali oft til ríkisstjórnar Sovétríkjanna. Stundum er orðið „Kremlarfræði“ notað um rannsóknir á sovéskum og rússneskum stjórnmálum.
J.L. Mackie
Heimspeki
Í frumspeki fékkst Mackie einkum við hugmyndir um orsakavensl og skilyrðissetningar sem lýsa slíkum venslum.
Almenna bókafélagið
Almenna bókafélagið eða AB er íslenskt bókafélag sem var stofnað 17. júní 1955. Hlutverk þess var meðal annars að mynda menningarlegt mótvægi við Mál og menningu sem þá var öflugasta bókafélag landsins, tengt vinstrisinnuðum rithöfundum og hallt undir Ráðstjórnarríkin, enda þáði það háa fjárstyrki þaðan. Á þessum tíma störfuðu tvö félög íslenskra rithöfunda, Rithöfundafélag Íslands og Félag íslenskra rithöfunda, sem skiptust eftir átakalínum í stjórnmálum. Að stofnun Almenna bókafélagsins stóðu meðal annars Bjarni Benediktsson, sem þá var menntamálaráðherra, Gunnar Gunnarsson, Guðmundur G. Hagalín, Tómas Guðmundsson, Jóhannes Nordal og Kristmann Guðmundsson.
Alvarlegir rekstrarörðugleikar í byrjun 10. áratugar 20. aldar ráku félagið í gjaldþrot árið 1996. Vaka-Helgafell keypti þá bókabirgðir fyrirtækisins. Bókafélagið sem Jónas Sigurgeirsson rekur keypti nafnið úr þrotabúi 2011 og gefur nú út nokkrar bækur á ári undir nafni Almenna bókafélagsins.
Hallur Hrafnsson
Hallur Hrafnsson (d. 1190) var prestur á Grenjaðarstað á 12. öld og síðan ábóti á Munkaþverá, þar sem hann tók við eftir lát Björns Gilssonar ábóta 1181.
Hallur var sonur Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns, en faðir Hrafns og afi höfðu einnig verið lögsögumenn, svo og ýmsir frændur hans. Systur Halls hét Hallbera og var kona Hreins Styrmissonar, ábóta í Þingeyraklaustri. Hann var prestur á Grenjaðarstað en var vígður ábóti á Munkaþverá 1184 og gegndi því embætti til dauðadags. Einar Másson tók við af honum.
Á meðan Hallur var prestur var hann giftur Valgerði Þorsteinsdóttur, en prestar máttu á þeim árum kvænast. Hún var skagfirsk, af ætt Ásbirninga. Á meðal barna þeirra var Eyjólfur ofláti, prestur á Grenjaðarstað og ábóti í Saurbæjarklaustri 1206-1212.
Griporð
thumb|300px|right|Neðst á síðunni er griporðið, sem er upphafsorð næstu síðu Griporð nefnist það þegar fyrsta orði næstu síðu er bætt við neðst á bókarsíðu. Hlutverk þess er að aðstoða bókbindarann í því að raða saman síðunum í rétta röð.
Það nýtist einnig þeim sem lesa efnið upphátt á meðan þeir fletta á næstu síðu. Þetta var mikið notað fyrr á tímum í prentlistinni en hefur ekki sést síðustu áratugi, einkum sökum aukinnar sjálfvirkni í prentiðnaði.
Sprengjuárásirnar í Madrid 2004
thumb|250px|Atocha-lestarstöð í Madrid
Sprengjuárásirnar í Madrid 2004 voru sprengjur sem sprungu næstum samtímis í lestarkerfi Madrid, höfuðborgar Spánar, að morgni hins 11. mars 2004, þremur dögum fyrir þingkosningar og tveimur og hálfu ári eftir hryðjuverkin í New York 11. september. 191 maður lést og 1.800 slösuðust við sprengingarnar.
Í rannsókn spænska réttarkerfisins kom í ljós að hryðuverkahópur sem hermdi eftir al-Kaída hefði framkvæmt árásirnar, en engin merki um beina þátttöku al-Kaída fundust. Spænsku námuverkamennirnir sem seldu árásarmönnunum sprengiefni voru handteknir þó að þeir tækju ekki þátt í skipulagningu eða framkvæmd árásanna. Eftir 21 mánuðar rannsókn var Jamal Zougam dæmdur fyrir þátttöku sína í árásunum.