cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arion banki
Bankinn fer í þrot (haust 2008)
Efnahagskreppa skall á á Íslandi í byrjun 2008 og leiddi það til erfiðrar stöðu fjármálafyrirtækja.
Kaupþing varð fyrsti Evrópski bankinn til að falla á greiðslum skuldabréfa sem bankinn hafði gefið út í Japan. Samningsbrot bankans var ígildi greiðslufalls og var hann því úr sögunni. Neyðarlög voru sett 6. október 2008 sem gáfu íslenska ríkinu víðtækar heimildir til aðgerða á fjármálamörkuðum. Stóru íslensku bankarnir þrír fóru í greiðsluþrot.
Sameining bankans við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) rann þá út í sandinn, viðræður um sameininguna hófust í apríl 2008. Þegar SPRON fór í gjaldþrot nokkrum mánuðum síðar
Arion banki (2008–)
Nýja Kaupþing var stofnað utan um innlend viðskipti bankans en skuldir hans skildar eftir. Í nóvember 2009 skipti bankinn um nafn og hét þá Arion banki. Arion var ódauðlegur hestur í grískri goðafræði.
Enginn hluthafi á meira en 10% eignarhlut í bankanum. Stærstu hluthafar bankans eru að mestu stofnanafjárfestar en hinir þrír stærstu eru Gildi lífeyrissjóður, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður verslunarmanna hver með um 9% hlut.
Eymar
Eymar er íslenskt karlmannsnafn.
Stígur
Stígur er íslenskt karlmannsnafn.
Oleana
thumb|Fjalllendi í fyrrum landnemabyggðinni Oleana þar sem nú er Ole Bull State Park thumb|Kettle Creek í Ole Bull State Park
Oleana var norsk landnemabyggð í Potter County í Pennsylvaníu í  Bandaríkjunum. Landnemabyggðin var stofnsett af norska fiðluleikaranum Ole Bull. Hann keypti landsvæðið árið 1852 með það í huga að fá norska landnema til að flytja þangað. Það kom í ljós að landsvæðið hentaði ekki til búsetu. Fyrsta árið reyndu þó 700 innflytjendur að setjast þar að og það voru lagðir vegir og byggð sögunarmylla. Það varð fljótlega ljóst að landnámið myndi ekki ganga, jarðvegur hentaði ekki til ræktunar og flestir landnemanna fluttu til Wisconsin.
Ole Bull kom til Bandaríkjanna árið 1852, hann hafði áður komið á fót leikhúsi í Bergen en norska þingið synjaði honum um styrk til að reka það. Því helgaði hann því verkefni að koma á fót norskri landnemabyggð hátt upp í Allegheny fjöllunum sem skáldið Hendrik Wergeland hafði samið ljóð um. Ole Bull keypti landsvæðið með öðrum.
Fyrstu landnemarnir komu í september 1852. Þeir fengu 15 dollara á mánuði og fæði og húsnæði og gátu keypt jörð á þrjá dollara hverja ekru. Nokkrir létust í landnemabyggðinni fyrsta veturinn en Ole Bull hafði þó ennþá stórtækar hugmyndir m.a. um að kaupa járnsmiðju og skipulagði tækniskóla og heilsuhæli. Það kom í ljóst að undanskilin í kaupunum voru þrjú landsvæði samtals 650 ekrur sem voru dalbotnar þar sem ræktun var möguleg. Þar sem ekki var mögulegt að yrkja jörðina sem var á því svæði sem Bull hafði keypt þá fóru landnemarnir og Ole Bull varð gjaldþrota.
Stór hluti af því svæði sem ætlað var undir norsku landnemabyggðina er nú þjóðgarðurinn Ole Bull State Park.
Ameríkuáll
Ameríkuáll (Anguilla rostrata) er önnur af tveimur álategundum sem finnast við Ísland, hin verandi Evrópuállinn. Ameríkuállinn er líkt og aðrir álar langur og slöngulaga og með eins konar slímlag yfir roðinu sem gerir hann sérstaklega sleipan. Ameríkuáll hefst við í bæði saltvatni sem ferskvatni en fer þó aðeins úr ferskvatni í tímgunarferðir til Þanghafsins.
Glossolepis dorityi
Glossolepis dorityi er tegund af regnbogafiskum frá Grimé-ár svæðinu í norðurhluta Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Allen 2001.
Samsett orð
Orðasamsetningar eru samsetningar orða sem þannig mynda nýtt orð, sbr.: svefn og sófi - geta myndað orðið svefnsófi. Á íslensku geta samsetningar verið með þrennum hætti:
Tulpen uit Istanboel
Tulpen uit Istanboel (Íslenska Túlipanar frá Istanbúl) er ævintýri um Sval og Val eftir hollenska listamanninn Hanco Kolk frá árinu 2017. Sagan var gefin út í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (hollenska Robbedoes door…) en kom einungis út á hollensku öfugt við aðrar bækur sagnaflokksins sem gefnar hafa verið út bæði á frönsku og hollensku. Sagan hefur ekki verið þýdd á íslensku frekar en önnur tungumál.
Söguþráður
Sagan hefst snemma árs 1960 í borginni Rotterdam. Svalur og Valur halda til fundar við  Sveppagreifann en honum og þremur félögum hans af sviði vísindanna hafa borist leynileg skilaboð um að prófessor Petrow frá Sovétríkjunum hafi ákveðið að flýja vestur yfir Járntjaldið og hafist nú við á hóteli í Istanbúl.
Einn vísindamannanna í hópnum, Trappist að nafni, er mikill áhugamaður um sögu túlipanans og stingur upp á að slá tvær flugur í einu höggi. Þar sem 400 ár séu liðin frá því að fyrsti túlípanalaukurinn var fluttur frá Tyrklandi til Hollands, mætti minnast atburðarins með því að líkja eftir upprunalegu hestvagnaferðinni með hann og koma um leið Petrow í gegnum Evópu með leynd. Þetta er afráðið og fylgja þeir Svalur og Valur hinum sérlundaða Trappist í ferðina.
Í Istanbúl kemur í ljós að verkefnið er flóknara en ætlað var. Allar leyniþjónustur heimsins hafa sent fulltrúa sína á vettvang. Háskalegastur er þó hinn alræmdi njósnari Ljew Ljow frá KGB. Hann minnir raunar töluvert á James Bond og er mikill kvennabósi. Að auki hefur Ljew Ljow yfir að búa augnlinsum í ýmsum afbrigðum sem geta heillað fólk, dáleitt það eða fengið til að ljóstra upp leyndarmálum.
Svalur og Valur ákveða að yfirgefa borgina í skyndi ásamt ökumanni hestvagnsins, Trappist, Petrow prófessor og konu hans. Á leiðinni reyna leyniþjónustumenn frá mörgum löndum að veita þeim fyrirsát eða egna fyrir þá gildrur. Í ljós kemur að ökumaðurinn er sjálfur á vegum leyniþjónustu Benelúxlandanna.
Félagarnir verða sífellt sannfærðari um að svikari sé í þeirra röðum. Þá grunar Trappist og eyðileggja túlípanalaukinn dýrmæta í misheppnaðri tilraun til að sanna sekt hans. Þá heyra þeir á tal Petrows og konu hans, þar sem Petrow hlær að flónsku þeirra að halda að hann sé frægur vísindamaður. Svalur og Valur sannfærast um að leiðangurinn sé klúður frá upphafi til enda. Þeir komast þó að lokum við illan leik til Rotterdam á fund Sveppagreifans.
Þar kemur misskilningurinn í ljós. Prófessor Petrow reynist vera hin þögla eiginkona en ekki kjaftagleiði naggurinn sem karlremburnar Svalur og Valur höfðu gefið sér að væri vísindamaðurinn. Það verða fagnaðarfundir en þó lýkur ævintýrinu með einum lokabardaga þar sem Ljew Ljow reynir að dáleiða prófessor Petrow á brott með sér en Svalur kemur til bjargar.
Framjaxl
250px|thumb|Framjaxl merkt sem „premolars“
Framjaxl er tönn sem er staðsett á milli augntannana og jaxlanna.
Jaxl
250px|thumb|Jaxl
Jaxl er stór og flöt tönn aftast í munninum.
Pankynhneigð
Pankynhneigð manneskja hrífst af fólki af öllum kynjum, konum, körlum og fólki af öðrum kynjum. Það þýðir þó ekki endilega að pankynhneigðir hrífist jafn mikið af öllu fólki. Pankynhneigt fólk getur haft sterkari tilhneigingu til að hrífast af fólki af tilteknu kyni fremur en öðru. Sumir kjósa að skilgreina pankynhneigð sem svo að fólk hrífist af persónuleika fólks óháð kyni. Til marks um það er pankynhneigð stundum kölluð persónuhrifning. Aðrir tengja ekki við þá skilgreiningu og segja kynið vissulega skipta sig máli þótt þeir hafi þann hæfileika að geta hrifist af öllum kynjum.
Dulé Hill
Dulé Hill (fæddur Karim Dulé Hill 3. maí 1975) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The West Wing og Psych.
Einkalíf
Hill fæddist í East Brunswick, New Jersey og ólst upp í Sayreville.
Hill hóf dansnám þriggja ára gamall við Wildey School of Dance. Hann stundaði nám í viðskiptafræði við Seton Hall háskólann og stundaði leiklist við William Esper Studio.
Hill giftist Nicole Lyn árið 2004 en í nóvember 2012 sótti Hill um skilnað.
Leikhús
Fyrsta leikhúsverk Hill var í söngleiknum The Tap Dance Kid á Broadway sem varaleikari. Var hann síðan hluti af leikhópnum sem ferðaðist um Bandaríkin til að sýna söngleikinn. Hann hefur einnig komið fram í Stick Fly og Bring in ´Da Noise, Bring in ´Da Funk.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Hill var árið 1992 í þættinum Ghostwriter. Kom hann síðan fram sem gestaleikari í þáttum á borð við New York Undercover, Cosby, The Jamie Foxx Show og Chicken Soup for the Soul.
Árin 1999 – 2006 lék Hill aðstoðarmann forsetans, Charlie Young, í bandaríska dramaþættinum The West Wing.
Gýrólít
thumb|Gýrólít Gýrólít frekar sjaldgæft
Trafönd
Trafönd (fræðiheiti: Tadorna cana), einnig kölluð hin suður-afríska brandönd, er tegund anda.
Dulé Hill
Sjónvarp
Hill hefur síðan 2006 leikið Burton Gus Guster í spennu- og gamanþættinum Psych.
Gýrólít
Lýsing
Myndar blaðlaga sexstrenda kristala. Hvítt með silki-eða glergljáa. Vex í knippum eða hnúðum. Stærð 0,5-1 cm.
Útbreiðsla
Finnst í ólivínbasalti eftir að kemur niður í mesólít-skólesít-beltið
Dulé Hill
Verðlaun og tilnefningar
Image verðlaunin
NAMIC Vision verðlaunin
Primetime Emmy verðlaunin
Screen Actors Guild verðlaunin
1913
Árið 1913 (MCMXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Silja
Silja er íslenskt kvenmannsnafn.
Dúfnabaun
Dúfnabaun (fræðiheiti Cajanus cajan) er belgávöxtur af ertublómaætt. Hún er þurrkuð, klofin erta, gulbrún og bragðmikil og er algeng í indverskri matargerð.
Iðnbyltingin
thumb|right|Gufuvél [[James Watt var notuð til að dæla vatni upp úr kolanámum.]]
Stormur (mannsnafn)
Stormur er íslenskt karlmannsnafn.
Iðnbyltingin
Iðnbyltingin var tímabil mikillar iðnvæðingar, sem hófst síðla á 18. öld í Bretlandi, og hafði í för með sér gríðarlega fólksfjölgun og nýjungar í landbúnaði, sem lögðu grunninn að aukinni framleiðni, bæði með auknu vinnuafli og stærri markaði fyrir afurðirnar. Þessu fylgdi einnig lækkandi vöruverð. Bylting varð í framleiðsluháttum í vefnaðariðnaði, einkum með tilkomu gufuvélarinnar og þéttbýlisþróunin, straumur fólks úr sveitum til borganna, þýddi að það myndaðist gnægð vinnuafls, sem lagði grunninn að iðnborgum nítjándu aldar. Ný millistétt myndaðist, hún átti nýju iðnaðargreinar í atvinnulífinu, eins og verksmiðjur, kolanámur og járnbrautir.
Með stækkandi mörkuðum, bæði vegna fólksfjölgunar heimafyrir og stækkandi markaðssvæða í Afríku og Ameríku, var til staðar næg eftirspurn fyrir vefnaðinn. Gufuvélin var einnig nýtt í nýrri kynslóð samgangna, í eimreiðum og gufuskipum. Með tilkomu stáls sem byggingarefnis ásamt röð nýrra uppgötvana í samskiptatækni á seinni hluta 19. aldar var tónninn settur fyrir áframhaldandi tækniþróun 20. aldar.
Orsakir
Iðnbyltingin hefur verið skilgreind sem hraðskreiður kafli fólksfjölgunar og framfara í landbúnaði og tækniþróun umhverfis aldamótin 1800 í Bretlandi, síðar á meginlandi Evrópu. Hún fól í sér endurbætur í landbúnaði, svo sem afgirðingu almenninga og sameiningu sundurleitra landskika, sem jók bæði ræktarland og tækifæri landeigenda til umbóta þess. Við þessa skiptingu fjölgaði stórlandeigendum, og voru innleiddar nýjar korntegundir, kynbætur húsdýra og aðrar betrumbætur.
Jafnvel áður en þessar umbætur hófust hafði fólksfjölgunar orðið vart víða í Evrópu, en það var í Bretlandi sem fyrst eftir hana kom til umbóta. Þær bárust svo til Belgíu, Frakklands og loks Þýskalands. Afgirðingu lands í Bretlandi var flýtt með dýrlegu byltingunni 1688, þegar þingið fékk aukin völd, en landeigendur, sem sáu sinn hag vænstan í afgirðingu, réðu þar ríkjum. Á undangengnum öldum höfðu einnig átt sér stað framfarir í vísindum, þótt slíkt dugi skammt sem skýring fyrir iðnbyltingu eitt og sér, enda voru Bretar á þessum tíma aftar á merinni en Frakkar hvað vísindarannsóknir varðaði.
Landbúnaður og vefnaður voru helsta framfærsla fólks fyrir iðnbyltinguna. Í kjölfar byltingarinnar færðist bómullarframleiðslan úr því að vera smábýlisiðnaður, þar sem fjölskyldur í dreifbýli unnu á heimilum sínum, yfir í stóra vélræna iðnaðarverksmiðju. Iðnaðurinn varð fljótt ríkjandi iðnaðargreinin í Bretlandi með mikilli verðmætasköpun. Vefnaðarvara Breta var flutt út í stórum stíl og seld um allan heim á þessum tíma. Mikil eftirspurn eftir vörunum og frjáls verslun var hagstæð Bretum.
Stórsveppir
thumb|right|[[Berserkjasveppur er dæmi um stórsvepp.]] Stórsveppir (latína: Macrofungi) eru sveppir sem mynda svo stór aldin utanum gróbeðinn sinn að þau sjást auðveldlega með berum augum, öfugt við s-k smásveppi, sem telja t.d. myglusveppi og fúasveppi. Þetta eru t.d. flestir hattsveppir en líka margir aðrir sveppir. Stórsveppir er hugtak sem notað er til hægðarauka en hefur ekki flokkunarfræðilega merkingu.
Iðnbyltingin
Orsakir
Meðal mikilvægustu tækninýjunga iðnbyltingarinnar voru gufuvélarnar, en þær voru upphaflega smíðaðar til að dæla vatni úr námum. Er þeirra frægust gufuvél James Watt, en hún var endurbót á vél Thomas Newcomen. Fólst endurbótin í að láta kælingu gufunnar, sem olli þeim undirþrýstingi sem knúði vélina, eiga sér stað í sér hólfi, sem ekki þyrfti að hita aftur áður en það var aftur fyllt gufu. Voru þessar vélar iðulega settar í mynni kolanáma, og gengu þær þar fyrir afgangskolum. Að auki smíðaði Watt tveggja strokka gufuvél, sem gat valdið snúningshreyfingu. Greiddi það leið nýtingar hennar á fleiri sviðum, til dæmis í verksmiðjum. Þó svo að gufuvélin hafi verið mikilvæg í iðnbyltingunni þá var hún ekki megindrifkraftur iðnbyltingarinnar framan af. Vatnsorkan var ríkjandi langt fram eftir og það er ekki fyrr en um 1850 sem gufuvélin tekur fram úr vatnsaflinu sem megin orkugjafinn.
Iðnaður
thumb|250px|[[Spuna-jenný]]
Fyrir verksmiðjuvæðingu vefnaðariðnaðarins var kostnaðarmannakerfið ríkjandi. Sá þar kostnaðarmaðurinn um kaup hráefnis, til dæmis ullar, og stundum aðbúnaðar. Flutti hann það milli vinnufólks í sveitabæjum eða verkstæðum, þar sem hver sá um ákveðinn hluta framleiðsluferlisins. Kostnaðarmaðurinn greiddi svo laun vikulega þegar hann sótti afraksturinn. Með vaxandi eftirspurn, meðal annars vegna stækkandi markaða í Ameríku og Afríku, reyndu kostnaðarmenn að finna fleiri verkamenn til framleiðslu, en það dugði ekki til lengdar án framfara í tækjabúnaði.
Fyrsta í röð nýjunga í vefnaðariðnaði var fljúgandi skytta John Kay, sem ruddi sér til rúms eftir miðja átjándu öld, en hún tvöfaldaði framleiðni vefstólanna. Var þá helsti flöskuhálsinn spunavélarnar, en við því var séð skömmu eftir 1760, með tilkomu spuna-jenný, sem spann tífalt hraðar en rokkur. Richard Arkwright fékk svo einkaleyfi á vatnsrammanum 1769, spunavél sem gekk fyrir vatnsafli, og risu nú verksmiðjur og verkamannabústaðir við ár og fossa.
Það sama ár kom James Watt fram með endurbætur á gufuvélinni, og ekki leið á löngu fyrr en Samuel Crompton tengdi tveggja strokka gufuvél Watt við spunavél í „múldýrinu“, en með því fluttist vefnaðariðnaðurinn aftur í þéttbýli.
Fólksflutningar
Stöðugir fólksflutningar til þéttbýla höfðu löngum átt sér stað fyrir iðnbyltinguna, en þar voru fæðingartíðnir og lífslíkur svo lágar að utan innflytjenda var þar fólksfækkun. Orsakaðist það meðal annars af tíðum faröldrum smitsjúkdóma. Síðla á 17. öld hafði þessum faröldrum fækkað, og hefur það líklega verið upphaf fólksfjölgunarinnar sem einkenndi iðnbyltinguna. Þessa fækkun sjúkdóma má þó ekki rekja til aukins hreinlætis eða læknisfræðilegrar þekkingar, sem kom til síðar. Samvirk afleiðing þessa þátta og aukins iðnaðar í þéttbýli var tilurð og stækkun iðnborga.
Verkamenn þessara iðnborga bjuggu við fátæklegar aðstæður og lélegt starfsumhverfi. Engu að síður var samfélag Bretlands frjálslegra en annarra landa, og leyfði meiri félagslegan hreyfanleika. Áður fyrr hafði fólk, bæði í Bretlandi og annars staðar, unnið við nauðþurftabúskap, og eins og gengur og gerist við slíkar aðstæður var lífsviðurværi þeirra upp á veðurfarið komið. Þegar í iðnborgir án félagsþjónustu var komið voru verkamenn háðari hagssveiflum en veðri. Þó skar á milli að í iðnborgum var ekki sú félagslega samhjálp sem heimaiðjan bauð upp á.
Félagslegar afleiðingar
Með iðnvæðingunni fylgdu miklar samfélagslegar breytingar í öllum löndum. Með tilkomu nýju verksmiðjanna varð til ný stétt verkamanna og aðskilnaður vinnu og heimilis varð skýr. Fólk stundaði ekki lengur vinnu sína inn á heimilum sínum heldur mætti það til vinnu í verksmiðjunum og fékk greitt fyrir. Aðbúnaður þessara verkamanna var framan af slæmur. Laun voru lág og vinnuaðstaðan og loftgæðin léleg. Krafa verksmiðjueigenda um hámarksafköst urðu til þess að kröfur um viðveru fólks jukust og vinnudagar lengdust. Vinnudagurinn var allt að 16 klukkustunda langur og almennir frídagar voru ekki virtir. Frítími verkafólks var lítill sem enginn og eymd fólks fór vaxandi. thumb Hin nýja stétt verkafólks, verksmiðju starfsfólk, er grundvallaratriði í iðnbyltingunni. Stéttin myndaðist bersýnilega ekki vegna þess að fólk heillaðist af störfum innan verksmiðjanna og aðbúnaðinum sem þar var. Stéttin myndaðist fyrst og fremst vegna þess að fólk neyddist til þess að sækja sér vinnu í verksmiðjurnar því margir höfðu misst lífsviðurværi með iðnvæðingunni og þurftu að leita á önnur mið til þess að eiga í sig og á.
Samgöngur
thumb|right|Teikning af [[Eldingin|Eldingunni.]]
Á 19. öld varð bylting í samgöngum með tilkomu járnbrauta. Frá 1760-1830 hafði orðið geysileg fjölgun í vatnaleiðum í Bretlandi, sem spöruðu mikinn flutningskostnað, en beint eftir þeim tók við járnbrautaæði. Fyrsta járnbrautin sem eimreið gekk eftir var verk George Stephenson, en hún lá milli Stockton og Darlington. Frægð Stephenson var hins vegar innsigluð við opnun leiðar hans milli Manchester og Liverpool 1830, en á henni gekk eimreiðin hans Eldingin (e. The Rocket), sú hraðskreiðasta síns tíma. Hófst þá mikil járnbrautavæðing í Evrópu, þar sem 1840 voru 1.800 mílur járnbrauta, en þrjátíu árum síðar 65.000.
Tilraunir Robert Fulton með gufuskip á Hudsonfljóti 1807 mörkuðu upphaf vélvæðingar skipaiðnaðarins, þótt gufuskip hafi átt við harðari samkeppni að etja en eimreiðarnar, seglskipin. Það háði gufuskipum í fyrstu að vera knúin áfram með veikbyggðum spaðahjólum, vandi sem var leystur með uppfinningu John Ericson, skipsskrúfunni, árið 1837. Með henni og járnsskipsskrokkum tóku gufuskip um miðja nítjándu öld fram úr seglskipum hvað hagkvæmni varðaði.
Tækniframfarir
Framfarir í tæknimálum við upphaf iðnbyltingarinnar voru hvatar að frekari framförum. Úr kola- og járngrýtisnámum þurfti að dæla vatni, sem gufuvélar Newcomen og Watt gerðu. Þær gengu sjálfar fyrir kolum og gufuvélar þess síðarnefnda voru smíðaðar úr járni, og þegar tvígengisvél hans var tengd við vefnaðarbúnað var fljótt tekið að smíða hann líka úr járni frekar en timbri, styrkleikans vegna.
Næsta skref í byggingarefnum var stál. Hugvitsmaðurinn Henry Bessemer fékk röð einkaleyfa 1855-6 fyrir aðferð sína til framleiðslu stáls úr fosfórlausu járngrýti, og með betrumbótum Friedrich Siemens á framleiðsluferlinu og aðferð Sidney Gilchrist Thomas til að fjarlægja fosfór úr járngrýti var árið 1876 leiðin greið fyrir stórfellda stálframleiðslu, en þangað til höfðu menn þurft að reiða sig á ört dvínandi námur fosfórlauss járns til hennar. Fyrir heimssýninguna í París 1889 hannaði Gustave Eiffel svo turn úr hinu nýja byggingarefni, Eiffelturninn.
Framleiðniaukning
Mörg ólík sjónarmið eru á lofti um iðnbyltinguna. Flestir telja hana hafa verið stóra og víðtæka breytingu á bresku hagkerfi þar sem gríðarlega hröð framþróun varð til þess að framleiðni jókst í öllum iðngreinum landsins. Ýmsar kenningar hafa þó sprottið fram þar sem því er haldið fram iðnbyltingin hafi alls ekki verið jafn stór og menn vilja vera láta. Settar hafa verið fram kenningar, meðal annars af hagfræðingunum Charles Harley og Nicholas Crafts, sem segja að framleiðni hafi einungis aukist í stærstu iðngreinum landsins á tímum iðnbyltingarinnar en ekki í öllum iðngreinum. Í fáum orðum þá segja þessar kenningar að framleiðni hafi aðeins aukist í bómullar- og járnframleiðslu í iðnbyltingunni en aðrar iðngreinar hafi staðið í stað.
Isaac Julien
thumbnail|Isaac Julien
Iðnbyltingin
Framleiðniaukning
Samkvæmt þessum kenningum er iðnbyltingin, eins og almennt er talað um hana, ofmat á því sem raunverulega gerðist í Bretlandi á 18. og 19. öld. Sumir fræðimenn ganga enn lengra og segja að orðið bylting eigi ekki við um þær breytingar sem urðu á bresku hagkerfi á þessum tíma, vefnaðar - og járniðnaður séu einfaldlega of lítill hluti af hagkerfinu til þess að tala megi um byltingu.
28. desember
28. desember er 362. dagur ársins (363. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 3 dagar eru eftir af árinu.
Iðnbyltingin
Hagvöxtur
Hagkerfið óx á tímum iðnbyltingarinnar og framleiðni aukningin var áberandi meiri á þessu tímabili. Umdeilt er hvort að aukinn hagvöxtur og framleiðni hafi orsakast einungis af byltingunni sjálfri eða hvort fleiri þættir hafi spilað inn í. Margir halda því fram að það hafi ekki einungis verið aukin tækni sem skýrði aukna framleiðni, heldur hafi það einnig verið heilbrigðari og duglegri verkamenn og meiri agi í verksmiðjum í kjölfar verkaskiptingar. Fólk skilaði meira vinnuframlagi sem útskýrir afhverju fjársfesting er ekki meiri lykilþáttur í iðnbyltingunni en raun ber vitni. Fjárfesting verður ekki mikil fyrr en á fjórða áratug 19. aldar þegar að járnbrautarlagning hófst. Það gefur til kynna að hagvöxtur á þessum tíma virðist ekki vera byltingarkenndur. Hagfræðingurinn McCloskey heldur því fram að byltingin hafi ekki verið jafn áhrifamikil og menn vilja vera láta, án tæknivæddu greinanna hefðu þjóðartekjur Bretlands samt sem áður  tvöfaldast.
Isaac Julien
Isaac Julien (f. 21. febrúar 1960) breskur myndlistamaður sem fæst mest við innsetningar og kvikmyndagerð. Hann fæddist í Austur-London en foreldrar hans voru innflytjendur frá Santa Lúsía. Isa ac lagði stund á málun og kvikmyndagerð og útskrifaðist árið 1985 frá Saint Martin's School of Art. Árið 1989 gerði hann leikna heimildarmynd Looking for Langston og árið 1991 myndina Young Soul Rebels. Félagsfræðingurinn og menningarfræðingurinn Stuart Hall hefur haft mikil áhrif á verk hans.
Iðnbyltingin
Hagvöxtur
Hafa ber í huga að hagvöxtur á 19. öldinni og í gegnum iðnbyltinguna er ekki mikil á nútíma mælikvarða. Árlegur vöxtur í Bretlandi  á mann var aðeins 0.33% Miðað við þær iðnbyltingar sem á eftir komu er það ekki áhrifamikið. Hagvöxturinn er hins vegar mikill samanborinn við hagvöxt á fyrri öldum því þá var hann enginn.
Isaac Julien
Eitt af verkum Isaac Julien er innsetningin Playtime frá árinu 2013 segir sögur úr þremur borgum London, Reykjavík og Dubai. Annað verk hans er True North frá árinu 2004 er tekið upp á Íslandi.
thumb|right|Playtime í [[De Pont Museum of Contemporary Art í Hollandi]]
Hljóðhimna
thumb|250x250dp|Hljóðhimna frosks
Blisskerfið
Blisstáknkerfið er tjáskiptakerfi sem upprunalega var þróað af Charles K. Bliss (1897-1985) sem alþjóðlegt tjáskiptakerfi. Það var fyrst notað til að hjálpa líkamlega fötluðum börnum til að tjá sig af þverfaglegum rannsóknarhópi í stjórn Shirly McNaughton við Ontario Crippled Children's Centre árið 1971.
Í dag samanstendur Blisstáknkerfið af tæplega 4.500 táknum. Hvert tákn eða Blissorð samanstendur af einu eða fleiri Blisstáknum sem hægt er að sameina og tengja á óteljandi vegu til að skapa ný tákn. Blissorðum má raða til að mynda allskonar setningar.
Einföld form eru notuð svo að táknin séu auðskilin og fljótleg að teikna auk þess sem táknin geta staðið fyrir óhlutstæð jafnt sem hlutstæð hugtök. Börn og fullorðnir geta notað Blisskerfið og hæfir það einstaklingum með mismikla skilningshæfni.
Blisskerfið er auðlært og er hægt að byrja að nota áður en fólk lærir að lesa. Engu að síður er það nógu margbrotið til þess að hægt sé að tjá hugsanir, hugmyndir og tilfinningar. Orðaforðinn eykst eftir því sem hæfni eykst.
Dæmi
Ég vil fara í bíó.
Trifolium attenuatum
Trifolium attenuatum er fjölær jurt af ertublómaætt. Hann var fyrst skráður af Edward Lee Greene. Trifolium attenuatum er í ertublómaætt. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Lýsing
Trifolium attenuatum er fjölær, dvergvaxin tegund af smára sem vex í Klettafjöllum. Hann finnst oft í meir en 3300 metra hæð yfir sjávarmáli, þar sem hann þrífst við miklar veðuröfgar eins og bylji og mikil frost. Hann vex í þéttum breiðum sem hjálpa honum að þola veðurfarið.
Glossolepis kabia
Glossolepis kabia er tegund af regnbogafiskum frá Sepik og Ramu-ám í Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Herre, 1935.
Stórólfur
Stórólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Subway
thumb|Veitingastaður Subway í Bandaríkjunum thumb|Lönd með Subway stöðum
Subway er bandarískur skyndibitastaður sem selur báta og salöt. Fyrirtækið er í eigu Doctor's Associates, Inc og notar sérleyfismódel. Staðir Subway eru 35.519 samtals í yfir 98 löndum og fyrirtækið er stærsta skyndibitakeðja í heiminum.
Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Milford í Connecticut-fylki en fyrsti staðurinn var í Bridgeport, stærstu borg Connecticut. Subway hefur m.a. skrifstofur í Amsterdam, Brisbane og Miami og í Líbanon, Singapúr og Indlandi. Veitingastaðir Subway á Íslandi eru 21 en sá fyrsti var opnaður þar árið 1994 í Faxafeni.
Staðsetning Subway á Íslandi
ofl.
Silka
Silka er íslenskt kvenmannsnafn.
Fema
Fema er íslenskt kvenmannsnafn.
Magnús Gíslason (amtmaður)
Magnús Gíslason (1. janúar 1704 – 3. nóvember 1766) var íslenskur lögmaður og amtmaður á 18. öld. Hann bjó á Stóra-Núpi, í Bræðratungu, á Leirá og seinast á Bessastöðum.
Foreldrar Magnúsar voru Gísli Jónsson bóndi á Reykhólum og í Mávahlíð á Snæfellsnesi, sonur Jóns Vigfússonar biskups, og Margrét dóttir Magnúsar Jónssonar lögmanns. Margrét dó í Stórubólu 1707 en Gísli drukknaði í Mávahlíðarvatni 24. febrúar 1715. Magnús fór þá að Staðarstað til séra Þórðar Jónssonar föðurbróður síns og nokkru síðar að Skálholti til Jóns Vídalín biskups, sem giftur var Sigríði föðursystur hans. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla og hóf nám við Kaupmannahafnarháskóla haustið 1724.
Sumarið 1728 var honum veitt embætti landskrifara en hann fór þó ekki heim fyrr en árið eftir. Gengdi hann því þar til honum var veitt lögmannsembættið sunnan og austan 1732. Árið eftir var amtmannslaust og Benedikt Þorsteinsson lögmaður norðan og vestan treysti sér ekki að ríða til þings og gegndi Magnús því öllum embættunum þremur á þingi 1733. Vorið 1736 sagði Alexander Christian Smith af sér lögmannsembætti norðan og vestan og gegndi Magnús báðum lögmannsembættunum á þingi það ár.
Pingel amtmanni var vikið úr embætti 8. maí 1752 vegna skulda og Magnús settur í hans stað. 16. maí 1757 var hann svo skipaður amtmaður yfir Íslandi, fyrstur Íslendinga, og sleppti þá lögmannsembættinu. Vorið 1764 fékk hann Ólaf Stefánsson tengdason sinn, sem þá var varalögmaður norðan og vestan, settan sér til aðstoðar. Hann dó tveimur árum síðar og tók Ólafur þá við amtmannsembættinu.
Kona Magnúsar, gift 2. júlí 1732, var Þórunn Guðmundsdóttir (8. júlí 1693 – ágúst 1766) frá Álftanesi á Mýrum, Sigurðssonar lögmanns Jónssonar. Móðir hennar var Guðrún, dóttir Eggerts Björnssonar sýslumanns á Skarði á Skarðsströnd. Einkadóttir þeirra var Sigríður, kona Ólafs Stefánssonar amtmanns.
Rysy
thumb|Á pólska tindi fjallsins. thumb|Rysy. Rysy er fjall í Tatra-fjöllum á mörkum Slóvakíu og Póllands. Fjallið hefur þrjá tinda og er sá hæsti 2.503 metrar. Norðvesturtindurinn er hæsti punktur Póllands (2.499 m) tveir eru í Slóvakíu. Fyrsta þekkta ganga á fjallið varð árið 1840.
Smásveppir
thumb|right|[[Ölger (Saccharomyces cerevisiae) er asksveppur sem er jafnframt dæmi um smásvepp.]] Smásveppir eru sveppir sem ekki mynda stórt aldin utanum gróbeð sinn eins og stórsveppir gera. Yfirlit Náttúrufræðistofnunar yfir íslenska smásveppi skilgreinir smásveppi sem slímsveppi, eggsveppi, kytrusveppi, oksveppi, asksveppi sem ekki mynda fléttur, vankynssveppi, ryðsveppi, lyngrauðusveppi og sótsveppi.
Gerlachovský štít
thumb|Suðurhlið Gerlacnhovský. Gerlachovský štít er hæsti tindur í Tatra-fjöllum og Karpatafjöllum. Hæð hans er 2.655 metrar og er hann staðsettur í Slóvakíu.
Glossolepis leggetti
Glossolepis leggetti er tegund af regnbogafiskum sem er frá Wapoga-á í norðurhluta Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Allen og Renyaan, 1998.
Hólarannsóknin
Hólarannsóknin er umfangsmikið fornleifarannsóknarverkefni á Hólum í Hjaltadal sem hófst árið 2002. Áður höfðu mjög takmarkaðar fornleifarannsóknir verið gerðar á Hólum og nær eingöngu í tengslum við dómkirkjuna. Hólar voru helsta höfuðból Norðurlands um aldir; þar var biskupssetur til 1801, skóli og fyrsta prentsmiðja landsins var byggð þar á 16. öld. Rannsóknin miðar að því að varpa ljósi á þessa sögu.
Um rannsóknina
Verkefnið er samstarf Hólaskóla, Byggðasafns Skagfirðinga og Þjóðminjasafns Íslands auk erlendra samstarfsaðila. Kristnihátíðarsjóður styrkti rannsóknina á árunum 2002-2006. Verkefnisstjóri er Ragnheiður Traustadóttir fornleifafræðingur.
Aðaluppgraftarsvæði rannsóknarinnar er á Hólum en verkefnið teygir anga sína víða um Skagafjörð, m.a. að Hofi í Hjaltadal, Kolkuósi og Keldudal í Hegranesi. Í sambandi við rannsóknina var á tímabili rekinn vettvangsskóli fyrir fornleifafræðinema, bæði innlenda og erlenda í samstarfi við Háskóla Íslands og Háskólann í Osló.
Fundir
Á hólum hafa fundist tæplega 40 þúsund munir; leirker, krítarpípur, steináhöld, járngripir, hnífar, lyklar, leikföng, taflmenn og ýmislegt sem tengist fatnaði, svo sem hnappar, perlur, textill, leðurskór og gullþráður. Sægur af gripum er innfluttur. Leirkerin koma til dæmis frá Norðurlöndum, Þýskaldandi og Englandi. Um 2500 krítarpípubrot hafa fundist á staðnum. Flest eru það brot af pípuleggjum en einnig eru nokkrir heillegir pípuhausar.
Göng frá kirkju til bæjarhúsa fundust við kirkjugarðsvegginn en eru hvorki fullgrafin né fullrannsökuð. Miðað við afstöðu þeirra til annarra mannvirkja má átta sig á húsaskipan á Hólum á 17. og 18. öld samkvæmt úttektum og öðrum heimildum.
Í prenthúsinu fundust flísar og flísabrot úr leir sem verið höfðu á stórum kakelofni, ættuðum frá Þýskalandi, þær elstu sem fundist hafa á Íslandi. Afar sjaldgæft er að finna slíkar ofnflísar hérlendis.
Matt Cohen
Matt Cohen (fæddur Matthew Joseph Cohen, 28. september 1982) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í sjónvarpsþáttunum Supernatural og South of Nowhere.
Einkalíf
Cohen er fæddur í Miami, Flórída. Hann lærði viðskipti við Ríkisháskólann í Flórída ásamt því að taka leiklistartíma en fluttist til Los Angeles í von um að verða leikari. Áhugamál hans eru að keyra mótorhjól og torfæruhjól og hann hefur sagst vera mikill adrenalínfíkíll.
Ferill
Cohen byrjaði feril sinn í sjónvarpsmyndinni Complex frá árinu 2005. Síðan þá hefur hann komið fram í nokkrum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum.
Nikulás frá Lynne
Nikulás frá Lynne (enska: Nicholas of Lynn, latína: Nicolas de Linna) var enskur stjörnufræðingur á 14. öld. Sumir telja að hann hafi skrifað bókina Inventio Fortunata sem er lýsinga á ferðalagi til Grænlands og Norðurpólsins. Aðrir telja hann alls ekki höfund bókarinnar, heldur Hugh nokkurn sem kenndi sig við Írland.
29. desember
29. desember er 363. dagur ársins (364. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 2 dagar eru eftir af árinu.
Kanadatoppur
Kanadatoppur (fræðiheiti Lonicera canadensis ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá austurhluta N-Ameríku.
Harry Potter og eldbikarinn
Harry Potter og eldbikarinn er fjórða skáldsagan í Harry Potter-bókaflokknum eftir breska rithöfundinn J.K. Rowling. Hún segir frá ævintýrum Harry Potter á fjórða ári hans í Hogwart-skóla þar sem hann tekur þátt í Þrígaldraleikunum.
Bókin kom út 8. júlí árið 2000 hjá breska bókaforlaginu Bloomsbury og bandaríska forlaginu Scholastic. Hún kom út í íslenskri þýðingu Helgu Haraldsdóttur hjá Bjarti árið 2001. Kvikmynd gerð eftir bókinni var frumsýnd árið 2005. Sama ár kom út samnefndur tölvuleikur frá Electronic Arts. Bókin vann Hugo-verðlaunin árið 2001.
Söguþráður
Þrígaldraleikarnir eru keppni í galdralistum. Í keppninni keppa þrír skólar um sigur. Þeir eru Beauxbatons, sem er franskur galdraskóli, Durmstrang líklega í Þýskalandi eða Búlgaríu, því það er ráðgáta hvar skólin er. Og að lokum Hogwart - skóli galdra og seiða.
Keppnin fer þannig fram að fyrst skrá keppendur sig og verður hver og einn sem skráir sig að hafa náð 17 ára aldri. Aldurstakmörk voru ekki fyrst um sinn en vegna óheppilegra dauðsfalla var sá hátturinn tekinn upp. Eftir að hafa skráð sig - þ.e. sett bréfmiða með nafni sínu á ofan í eldbikarinn - velur sjálfur eldbikarinn þrjá einstaklinga, einn úr hverjum skóla til keppninnar. Þá þarf að leysa þjár þrautir, þó ekki allar í einu, og dómararnir gefa stig frá núll upp í 10 fyrir hverja þraut fyrir sig. Dómarar Þrígaldraleikanna eru skólastjórar skólanna og nokkrir aðrir. Sá vinnur keppnina sem fær flest stig og stendur uppi sem sigurvegari ef viðkomandi er á lífi. Dauðsföllin hafa farið fækkandi í aldanna rás enda hafa dómararnir reynt að koma í veg fyrir þau. Skóli sigurvegara heldur svo keppnina að ári.
Filippa
Filippa er íslenskt kvenmannsnafn.
Skandinavíufjöll
thumb|Kort. Skandinavíufjöll er fjallgarður sem liggur um vestur-Skandinavíuskaga og er um 1700 kílómetrar að lengd. Meginhluti fjallanna er í Noregi og Svíþjóð en lítill hluti þeirra er í Norður-Finnlandi. Hæstu fjöll landanna eru: Galdhøpiggen, Noregi: 2.469 metrar, Kebnekaise, Svíþjóð: 2.104 metrar, Halti, Finnlandi: 1.324 m. Jöklar hafa mótað norsku fjöllin og skapað mýmarga firði.
thumb|800px|center|Tindar nálægt [[Bodö]]
Eysteinn
Eysteinn er íslenskt karlmannsnafn. „Ey“ þýðir lukka og því þýðir nafnið lukkusteinn. Upprunalega var það skrifað Esten eða Østen en á Íslandi er það skrifað Eysteinn og á öðrum norðurlöndum hefur það breyst í Øystein, Øistein, Eystein og Eistein.
Eysteinn er gamalt konunganafn sem notað var yfir Øystein I og Øystein II.
Vatnajökull
thumb|right|[[Grímsvötn í Vatnajökli]]
Vatnajökull (fyrrum nefndur Klofajökull ) er þíðjökull staðsettur á suðausturhluta Íslands innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Hann er stærsti jökull landsins bæði að flatarmáli og rúmmáli og þriðji stærsti jökull Evrópu að flatarmáli. Hæð jökulsins er yfirleitt 1.400 til 1.800 metrar yfir sjávarmáli.
Stærsti jökull Evrópu er Severny-jökull á Novaya Zemlya, Rússlandi, 20,500 km2. Annar stærsti er Austfonna á Nordaustlandet á Svalbarða, 7,800 km2 (2012) eða 2500 km3. Flatarmál Vatnajökuls mældist 7700km² árið 2017 og er hann um 3000 km3. Meðalþykkt hans er um 400 metrar en mesta þykkt hans er allt að einum kílómetra. Vatnajökull er stærstur jökla Evrópu utan heimskautasvæðanna.
Eldvirkni
Undir Vatnajökli eru einhverjar mestu eldstöðvar landsins, Grímsvötn er þeirra þekktust ásamt Öræfajökli. Einnig má nefna Gjálp og Þórðarhyrnu og Bárðarbungu. Gos úr Vatnajökli hafa komið í hrinum í tímans rás og telja jarðvísindamenn að slík goshrina hefjist í náinni framtíð. Gætu þá gos í Vatnajökli orðið mjög tíð næstu hálfa öldina eða rúmlega það.
Þjóðgarðar
Hluti jökulsins í kringum Skaftafell var gerður að þjóðgarði 1967. Þann 28. október 2004 varð allur syðri hluti Vatnajökuls hluti af þjóðgarðinum í Skaftafelli. Árið 2007 varð allur Vatnajökull þjóðgarður með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þjóðgarðurinn í Skaftafelli og Þjóðgarðurinn í Jökulsárgljúfrum urðu jafnframt hluti Vatnajökulsþjóðgarðs.
Skriðjöklar
Út frá Vatnajökli ganga um það bil 30 skriðjöklar. Hér á eftir fylgir listi yfir skriðjökla sem falla frá Vatnajökli, skipt niður eftir stjórnunarumdæmum Vatnajökulsþjóðgarðs. Þetta er ekki tæmandi listi.
Austursvæði
Norðursvæði
Vestursvæði
Silla
Silla er íslenskt kvenmannsnafn.
Rafik Hariri
Rafik Baha El Deen Al-Hariri (1. nóvember 1944 – 14. febrúar 2005) var líbanskur athafna- og stjórnmálamaður. Hann var mjög áberandi í líbönsku stjórnmála- og efnahagslífi á árunum eftir borgarastyrjöldina í landinu og var tvívegis forsætisráðherra Líbanons, frá 1992 til 1998 og 2000 til 2004. Líkt og allir forsætisráðherrar landsins var Hariri súnnímúslimi.
Hariri flutti árið 1965 í viðskiptaerindum til Sádi-Arabíu og efnaðist þar mjög í byggingariðnaðinum en flutti aftur til Líbanons árið 1990 og tók þar þátt í endurbyggingu Beirút eftir eyðileggingu borgarastyrjaldarinnar. Hann varð forsætisráðherra Líbanons árið 1992 og vann náið með sýrlenskum áhrifamönnum í landinu. Hann fjarlægðist síðar Sýrlendingana og krafðist þess árið 2004 að sýrlenskir hermenn hefðu sig á brott úr Líbanon. Þegar embættistíð Émile Lahoud forseta landsins var framlengd vegna þrýstings frá Sýrlendingum sagði Hariri af sér í mótmælaskyni.
Rafik Hariri var myrtur í sprengjuárás á bílalest hans á götum Beirút þann 11. febrúar árið 2005. Fjórir meðlimir Hizbollah voru ákærðir fyrir morðið og síðar sakfelldir að þeim fjarstöddum af sérstökum dómstól Sameinuðu þjóðanna árið 2020. Aðrir telja þó fremur að sýrlensk stjórnvöld hafi staðið á bak við morðið. Morðið á Hariri leiddi til sedrusbyltingarinnar í Líbanon, sem leiddi til þess að Sýrlendingar drógu her sinn úr landinu.
Matteo Messina Denaro
Matteo Messina Denaro (f. 26. apríl 1962) er ítalskur mafíósi. Hann var um árabil eftirlýstasti maður Ítaliu og sjötti eftirlýstasti maður heims. Hann fór fyrir mafíunni frá Trapaní sem er mikilvægasta og stærsta mafían á Sikiley utan Palermó.
Talið er með vissu að hann hafi persónulega myrt yfir 50 manns sem átti þátt í því að veita honum virðingu innan glæpahópsins.
Messina Denaro tók forystusess fjölskyldu sinnar eftir andlát föður síns 1998 og forystusess alls Trapaní eftir handtöku Vincenzo Virga 2001.
Hann tók stöðu samsíða Toto Riina í hinu svonefna síðara mafíustríði þó hans fjölskylda stæði að mestu utan við það.
Morð á Íslandi
Á Íslandi eru morð tiltölulega sjaldgæf, rétt rúmlega tvö morð á ári að meðaltali. Tíðnin hérlendis er hundraðfalt lægri en í morðglaðasta ríki heim, El Salvador, um sex sinnum lægri en í Bandaríkjunum, og örlitlu lægri en í Danmörku.
Eini raðmorðingi Íslandssögunnar
Axlar-Björn, eða Björn Pétursson, (um 1555–1596) er eini Íslendingurinn sem vitað er til að hafi gerst sekur um raðmorð. Sagan segir að móður hans hafi þyrst í blóð á meðan hún gekk með Björn, og hafi faðir Björns gefið henni blóð úr sér að drekka. Ungur var hann sendur í vist hjá Ormi Þorleifssyni ríka að Knerri, en þar dysjaði hann fyrsta fórnarlamb sitt í flórnum í fjósinu. Er hann náðist árið 1596 játaði hann á sig 18 morð, en ekki er þó hægt að staðfesta þá tölu. Eftir fyrsta fórnarlambið myrti Björn aðallega ferðamenn og farandverkamenn sem áttu leið hjá landi hans, Öxl við Búðavík á Snæfellsnesi. Þeim fórnarlömbum sökkti hann í Íglutjörn fyrir neðan túnið á bænum. Kona og þrjú börn hennar höfðu beðið um gistingu hjá Birni en Björn lokkaði börnin til sín eitt í einu og drap. Móðir þeirra komst undan og gat sagt frá því sem hún varð vitni að. Eftir að upp komst um Björn var hann dæmdur til dauða á Laugarbrekkuþingi. Hann var tekinn af lífi á Laugarbrekku. Björn var festur niður og útlimir hans brotnir með trésleggjum, en það tók afar langan tíma. Eftir að búið var að mölbrjóta útlimi hans var hann afhöfðaður og síðan var líkami hans bútaður niður og einstakir partar stjaksettir, meðal annars höfuð hans. Kynfærum hans var fleygt í fang konu hans, Steinunnar/Þórdísar (heimildum ber ekki saman um nafn hennar), sem var látin fylgjast með aftöku bónda síns. Hún var hýdd fyrir glæpi sína. Ekki finnst annar eins morðingi í sögum Íslendinga og er Axlar-Björn því bæði sérstaklega óhugnanlegur og einstakur.
Afbrotatölfræði lögreglunnar
Samkvæmt ársskýrslu ríkislögreglustjóra fyrir árið 2011 voru framin 28 morð á árunum 1999 til 2011. Það eru rétt rúm tvö morð á ári að meðaltali. Í níu tilvikum var fórnarlambið kona, en í sautján tilvikum var fórnarlambið karl. Ef morðunum árin 2012 og 2013 er bætt við eru kvenþolendur í heild ellefu talsins, en karlþolendur átján. Með þeim morðum eru þau í heildina frá 1999 31 talsins. Árin 1998, 2003, 2006 og 2008 voru ekki framin nein morð hér á landi.
Refsiþyngd
Yfirleitt eru morðdómar 16 ár. En þyngstu dómar sem fallið hafa í morðmáli á Íslandi eru á bilinu 17-20 ára fangelsi en það eru 6 dæmi um dóma á því bili. Héraðsdómur Reykjavíkur og Sakadómur Reykjavíkur hafa dæmt fólki í lífstíðarfangelsi eins og almenn hegningarlög heimila.
Helsingforssamningurinn
thumb|270px|right|Fánar aðildarríkja Helsingforssamningsins.Helsingforssamningurinn er sáttmáli sem Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð undirrituðu 1962 og kveður á um norrænt samstarf á fjölmörgum sviðum. Samningurinn ákvarðar meðal annars um hlutverk og starf Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar. Samningurinn hefur verið uppfærður nokkrum sinnum frá því að hann var fyrst staðfestur. Síðustu breytingar gengu í gildi 1996.
Í samningnum er kveðið á um réttarsamstarf, samstarf í menningarmálum, félagsmálum, efnahagsmálum, samgöngumálum, á sviði umhverfisverndar auk annars samstarfs. Þá er í honum ákvæði um sérstaka samninga og tilhögun norræns samstarfs
Skrælingjaey
thumb|300 px|Ellesmere-eyja merkt með dökkgrænum lit Skrælingjaey (eða Skrælingjaeyja) er lítil eyja við austurströnd Ellesmere-eyju í Kanada. Þar hafa fundist gripir sem sumir telja að sanni að norrænir menn hafi komið þar fyrstir hvítra manna.
Fornleifafræðingar frá Calgary-háskóla í Kanada voru að störfum á Skrælingjaey á áttunda áratug 20. aldar. Þá fundust þar nokkrir járnnaglar og skipsfjöl úr eik. Tegund eikarinnar sýndi að hér var um tré frá Skandinavíu að ræða. Á Skrælingjaey fundust einnig tunnustafir og ýmsir smáhlutir úr járni,og kopar. Merkasti fundurinn var klæðisbútur sem ofinn var að hætti norrænna manna, en Inúítar klæddust einungis skinnum í þá daga. Auk þessa fannst á eynni útskorin mannsmynd, sem þykir svipa meira til norrænna manna en Inúíta. Norrænir menn bjuggu á Suðvestur-Grænlandi í fimm aldir og fram að þessum fundi hefur nyrsti vitnisburður um ferðir norrænna manna verið svonefndur Kingittorsuaq rúnasteinn sem fannst á 73. breiddargráðu, norðaustur af Upernavik.
I bókinni Inventio Fortunatae, sem nú er glötuð, er vitnað í leiðangur, sem enskur munkur, Nikulás frá Lynne, fór árið 1360. Takmark hans var að komast til nyrsta hluta Grænlands. Fornleifafræðingar spyrja sjálfa sig hvort honum hafi tekist það og þá velta menn því fyrir sér hvort menn hans hafi verið klæddir járnbrynjum.
Tengt efni
Skrælingjar
Norðurseta
1912
thumb|right|[[Titanic í höfn áður en lagt var af stað í jómfrúarferðina.]] thumb|right|[[Bram Stoker, höfundur sögunnar um Drakúla.]] Árið 1912 (MCMXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Hneflur
Hneflur eða Hnefasveppir (fræðiheiti: Russula) er stór ættkvísl hattsveppa sem telur um 750 tegundir um allan heim. Hneflur eru venjulega algengar, fremur stórar og í björtum litum, sem gerir þær að einni auðþekkjanlegustu ættkvíslinni meðal sveppafræðinga og sveppasafnara. Einkenni hnefla eru hvítt til gulbrúnt gróprent, brothættar lausstafa fanir og engar leifar af himnu á stafnum. Glætingar eru skyld ættkvísl og hafa svipaða eiginleika, en gefa frá sér mjólkurlitan vökva þegar fanirnar eru brotnar. Hold þessara sveppa er einkennandi stökkt og brotnar líkt og epli.
Þótt fremur auðvelt sé að greina hvort sveppur tilheyri þessari ættkvísl eða ekki, þá getur verið mjög erfitt að greina milli tegunda hnefla. Flestar hneflur eru ætar, en sumar eru óætar og nokkrar eitraðar.
Tegundir
Listi yfir nokkrar tegundir sem hafa íslensk nöfn:
Lublinþríhyrningurinn
hægri|thumb|Ríki Lublin-þríhyrningsins Lublinþríhyrningurinn (litáíska: Liublino trikampis; pólska: Trójkąt Lubelski; úkraínska: Люблінський трикутник, Ljúblínskyj trykútnyk) er þríhliða vettvangur fyrir pólitískt, efnahagslegt, menningarlegt og félagslegt samstarf milli Litáen, Póllands og Úkraínu, sem miðar að því að styðja aðlögun Úkraínu að ESB.
Löndin í Lublin-þríhyrningnum hafa lýst yfir stuðningi sínum við endurreisn landamærahelgi Úkraínu innan alþjóðlega viðurkenndra landamæra og hvetja til þess að yfirgangi Rússa gegn landinu verði hætt. Lublin-þríhyrningurinn styður að Úkraína fái stöðu samstarfsaðila Atlantshafsbandalagsins og segir að næsta nauðsynlega skref í þessa átt sé að Úkraína taki þátt í aðildaráætlun bandalagsins.
Hugmyndin um að stofna slíka stofnun tilheyrir Adam Czartoryski, sem fram kom af Vjatsjeslav Tsjornovíl.
Saga
Utanríkisráðherrar Litáens, Póllands og Úkraínu, þeir Linas Linkevičius, Jacek Chaputowicz og Dmytro Kúleba, undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um stofnun Lublinþríhyrningsins þann 28. júlí 2020 í Lublin í Póllandi.
Hinn 1. ágúst 2020 bauð utanríkisráðherra Úkraínu, Dmytro Kúleba, utanríkisráðherra Hvíta-Rússlands á annan fund Lublinþríhyrningsins, sem fór fram Kænugarði. Á efnahagsráðstefnunni í Karpacz í Póllandi þann 10. september 2020 lýsti framkvæmdastjóri austurdeildar pólska utanríkisráðuneytisins, Jan Hofmokl, því yfir að Lublin-þríhyrningurinn ætti í raun að vera „ferhyrningur“ með Hvíta-Rússland innanborðs. Samkvæmt honum hafði stjórnin í Minsk áhuga á þessu pólitíska verkefni á upphafsstigi en skipti síðar um skoðun.
Þann 17. september 2020 fór fram fyrsti fundur innlendra umsónarmanna Lublin-þríhyrningsins (á myndbandsformi). Vasyl Bodnar (Úkraína), Marcin Pszydach (Pólland) og Dalus Cekuolis (Litáen) hafa verið skipaðir umsjónarmenn þessa þríhliða samstarfsfyrirkomulags. Fulltrúar ríkjanna ræddu undirbúning næsta fundar utanríkisráðherra Lúblin-þríhyrningsins, sem átti að fara fram í Kænugarði að frumkvæði Dmytro Kúleba ráðherra. Eitt meginverkefni Lublin-þríhyrningsins ætti að vera að samræma aðgerðir Úkraínu, Póllands og Litáens til að vinna gegn áskorunum og ógnum við sameiginlegt öryggi ríkjanna á skilvirkan hátt. Þar á meðal er eitt forgangsverkefnið að vinna gegn fjölþáttaógnum frá Rússlandi.
Hinn 29. janúar 2021, á fyrsta netfundi Lublin-þríhyrningsins, lýsti Dmytro Kúleba, utanríkisráðherra Úkraínu, því yfir á kynningarfundi að Úkraína, Litáen og Pólland væru hlynnt því að Hvíta-Rússland gangi í Lublin-þríhyrninginn en að tíminn væri ekki enn kominn.
Þann 4. mars 2021 tilkynnti Svetlana Tsíkhanovskaja, forseti samhæfingarráðs stjórnarandstöðunnar í Hvíta-Rússlandi, að hún hefði fengið boð frá Dmytro Kúleba á fund Lublin-þríhyrningsins og biði þess að henni yrði boðið á fund með Kúleba og úkraínska þinginu. Tsíkhanovskaja tók fram að hún styddi það að Lublin-þríhyrningurinn yrði „Lublin-ferhyrningur“ með aðild Hvíta-Rússlands.
Samvinnuhættir
Samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu Litáens, Póllands og Úkraínu eiga utanríkisráðherrar landanna að halda reglulega fundi, einkum á sviði fjölþjóðlegrar starfsemi og með þátttöku valdra samstarfsaðila. Þeir eiga einnig skipuleggja samráð milli leiðtoga utanríkisráðuneyta landa sinna og skapa í þessum ráðuneytum embætti fulltrúa um samvinnu innan Lublin-þríhyrningsins.
Á fyrsta rafræna fundi Lublin-þríhyrningsins þann 17. september 2020 skilgreindu umsjónarmenn samtakanna aðalstarfsemi þeirra og samþykktu að tryggja sjálfbær samskipti innan vettvangsins. Á fundinum voru þeir sammála um grundvallarreglur Lublin-þríhyrningsins og gerðu grein fyrir áætlunum um samvinnu á næstunni. Eitt meginverkefnið ætti að vera að samræma aðgerðir ríkjanna þriggja til að takast á við núverandi áskoranir og ógnanir við sameiginlegt öryggi okkar. Meðal forgangsatriða í samstarfinu er sameiginlegt mótvægi við fjölþáttaógnir frá Rússlandi, einkum í baráttunni gegn rangupplýsingum. Lögð var áhersla á mikilvægi þess að viðhalda nánu samstarfi innan alþjóðastofnana.