cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Gershom Collingwood
Æviágrip
Collingwood hélt málaralistinni við og málaði mikið í Vatnahéraðinu. Kynnti hann sér staðhætti og menningarsögu þess og sannfærðist um að menningin þar ætti norrænar rætur. Beindu þessar rannsóknir áhuga hans að fornnorrænni menningu og Íslendingasögum. Gerðist hann mikilvirkur í Fornfræðafélagi Cumberland- og Westmorelandhéraða (Cumberland & Westmoreland Antiquarian and Archaeological Society) og síðar í Fornleifafélaginu í ensku Miðlöndunum. Var síðari hluti starfsævi hans að mestu helgaður fræðimennsku og útgáfustarfsemi á sviði fornleifafræði. Hann varð forseti félagsins og sá einn um útgáfu á 32 bindum af ársritum þess og 12 aukaritum. Til þess að blása meira lífi í viðfangsefnið samdi hann tvær skáldsögur: Thorstein of the Mere (Þorsteinn frá Tjörn), 1895, og The Bondwoman (Ambáttin), 1896, sem gerast í Vatnahéraðinu.
Collingwood tók mikinn þátt í starfsemi Víkingafélagsins í London (Viking Society for Northern Research) og var forseti þess um tíma. Þar kynntist hann Jóni Stefánssyni, sem vann með honum að nokkrum verkum, m.a. þýðingu á Kormáks sögu: The Life and Death of Kormac the Skald, sem kom út 1902 á vegum félagsins. Einnig kynntist hann Eiríki Magnússyni í Cambridge, sem einnig veitti Collingwood aðstoð. Eftir fráfall Ruskins árið 1900 urðu mikil umskipti á högum Collingwoods. Þegar hann hafði lokið helstu verkum í Brantwood, hóf hann störf í University College, Reading, árið 1905, og var prófessor þar í málaralist og fagurfræði 1907–1911. Hann festi þó ekki yndi þar og fluttist aftur til Vatnalandanna.
Í fyrri heimsstyrjöldinni var Collingwood kvaddur til herþjónustu í upplýsingadeild breska flotans, en hann var þá sextugur. Varð þá hlé á fræðistörfum hans. Eftir stríðið átti hann þátt í gerð nokkurra minnismerkja um styrjöldina. Árið 1919 sneri hann aftur til Coniston og hélt áfram fræðistörfum um Vatnahéraðið og lauk sínu síðasta og merkasta verki: Northumbrian Crosses of the pre-Norman Age, 1927.
Árið 1883 giftist Collingwood Edith Mary Isaac (1857–1928), sem var listhneigð kona. Börn þeirra voru: Dorothy Susie Collingwood (1886–1964), eða Dóra, gift Ernest Altounyan, þau bjuggu lengst af í Sýrlandi, Barbara Crystal Collingwood (1887–1961), gift Oscar Gnosspelius, Robin George Collingwood (1889–1943), frægur sagnfræðingur og heimspekingur sem lærði mikið af föður sínum, og Ursula Mavis Collingwood (1891–1962), gift Reginald Bertram Luard-Selby.
Collingwood fékk hjartaáfall árið 1927 og var eftir það lítils megnugur. Hann missti konu sína 1928, og dó sjálfur 1932.
Sandhólabobbi
Sandhólabobbi (fræðiheiti: Theba pisana) er æt tegund landsnigla af lyngbobbaætt (Helicidae). Tegundin er upprunnin frá Miðjarðarhafssvæðinu en hefur breiðst út sem ágeng tegund til fjölda landa á heimsvísu.
William Gershom Collingwood
Íslandsförin 1897
Enski Íslandsvinurinn Mark Watson komst yfir um 163 myndir hjá ættingjum Collingwoods og víðar, og gaf hann Þjóðminjasafni Íslands myndirnar, þær síðustu skv. erfðaskrá 1979. (15 myndir eru frá Færeyjum). Um 1987 gaf Haraldur Hannesson Þjóðminjasafninu 38 af myndum Collingwoods, sem áður höfðu verið í eigu Jóns Sveinssonar (Nonna). Um 2001 komu fram nokkrar myndir, sem höfðu verið í eigu dr. Jóns Stefánssonar. Þær eru flestar úr Grundarfirði, en Jón var ættaður þaðan. Þá eru nokkrar myndir, ásamt hluta af skjalasafni Collingwoods, í Abbot Hall listasafninu, í Kendal í Vatnahéraðinu. Loks voru allmargar myndir (eftirgerðir) og skjöl afhent Collingwood Society í Cardiff í Wales (um 2010). Félagið er helgað minningu sonar listamannsins, heimspekingsins Robins George Collingwoods.
Sandhólabobbi
Á Íslandi hefur hann fundist einu sinni og hafði komið með innfluttu grænmeti.
William Gershom Collingwood
Íslandsförin 1897
Vorið 2010 opnaði Einar Falur Ingólfsson ljósmyndasýningu í Þjóðminjasafni Íslands, sem unnin var út frá myndum Collingwoods. Um leið kom út bókin: Þann 19. júlí 2012 fékk Þjóðminjasafn Íslands afhent Íslandskort, sem Collingwood hafði með sér í ferðinni 1897, og merkti inn það á leið sína. Það var sonardóttir listamannsins, Teresa (Collingwood) Smith, sem afhenti kortið í tilefni af pílagrímsför 30 Englendinga um sömu slóðir.
Eiríks saga rauða
thumb|350 px| Siglingaleiðir til [[Grænlands, Hellulands (Baffinseyju), Marklands (Labrador) og Vínlands (Nýfundnalands), sem farnar voru af þeim landkönnuðum sem sagt er frá í Íslendingasögum, aðallega Eiríks sögu rauða og Grænlendingasögu.]] Eiríkssaga segir frá því hvernig Eiríkur var flæmdur frá Íslandi, landnámi hans á Grænlandi, og hvernig sonur hans Leifur heppni fann Vínland þegar skip hans rak af leið. Líklegast er talið að Leifur heppni hafi komið þar sem nú er Nýfundnaland og þannig verið fyrstur Evrópumanna til að kanna Ameríku, fimm öldum fyrir ferðir Kristófers Kólumbusar.
Eiríkssaga er varðveitt í tveimur handritum, Hauksbók frá byrjun 14. aldar og Skálholtsbók rituð skömmu fyrir miðja 15. öld. Talið er að Skálholtsbók sé líkari frumgerð sögunnar, sem er talin hafa verið rituð á 13. öld.
Eiríks saga og Grænlendinga saga eru ósamkvæða um suma hluti. Þannig finnur Leifur 'Vínland' á leið frá Skotlandi til Grænlands samkvæmt Eiríkssögu, en samkvæmt Grænlendinga sögu er það Bjarni Herjólfsson sem sem finnur Vínland, en Leifur fylgir síðan í fótspor hans.
Samkvæmt Eiríks sögu hafði Leifur tekið kristna trú í Noregi þar sem hann var hjá konungi. Konungur vildi ekki hafa heiðna menn í hirð sinni og var hann þess vegna skírður. Konungur bað hann að boða kristinn sið á Grænlandi, en hann færðist undan og sagðist ekki bestur manna til þess en konungur sagði hann tilvalinn. Leifur hafði upphaflega ætlað frá Noregi til Íslands en rak til Skotlands. Þar varð hann veðurtepptur og kynntist konu nokkurri og gerði hana barnshafandi. Að lokum sigldi hann frá Skotlandi „þó eigi blési allhagstætt“ því eigi vildi hann ellidauður þar verða. Bar hann þá enn af leið og fann Vínland.
Pinus durangensis
Pinus durangensis er fura sem er einlend í Sierra Madre Occidental fjallgarðinum í norðvestur Mexíkó.
Útbreiðsla
Hún finnst frá Chihuahua og Sonora, suður um Durango og Jalisco, til Michoacán. Hún vex í 1500 til 2800m hæð.
Lýsing
Pinus durangensis verður 25 til 40 m há, með stofnþvermál að 1m, og breiða og ávala krónu. Börkurinn er þykkur, dökk grábrúnn og hreistraður ogsprunginn.
Barrnálarnar eru dökkgrænar, 5 til 8 í búnti (hún er með flestar nálar að jafnaði í ættkvíslinni, en nálarnar eru færri eftir því sem er norðar í útbreiðslusvæðinu), 14–24 sm langar og 0,7 til 1,1 mm breiðar, stífar, varanlegt nálaslíðrið 1,5–3 sm langt.
Könglarnir eru egglaga, 5 - 9 sm langir, grænir í fyrstu, opnast við þroska að vori 5 til 6 sm breiðir en fella ekki fræin í 1 til 2 ár. Fræin eru 5 til 7 mm löng með 12 til 17 mm langan væng. Frjóvgun er síðla vors, og könglarnir ná fullum þroska 20 til 22 mánuðum síðar. Þeir eru fölgulir í fyrstu en dökkna með tímanum.
Tomoyuki Kajino
Tomoyuki Kajino (fæddur 11. júlí 1960) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 9 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
George Lucas
thumb|right|250px|Mynd af George Lucas. Georg Lucas (14. maí 1944) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri og kvikmyndaframleiðandi. Lucas er frægastur fyrir hinar sex Stjörnustríðsmyndir og Indiana Jones-myndirnar.
Clackmannanshire
thumb|Kort. Clackmannanshire (skosk gelíska: Siorrachd Chlach Mhannai) er eitt af 32 sveitarfélögum Skotlands. Flatarmál er um 160 ferkílómetrar og er íbúafjöldi 51.000 (2021). Alloa er höfuðstaðurinn.
André Gide
thumb|right|André Gide André Paul Guillaume Gide (22. nóvember 1869 – 19. febrúar 1951) var franskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1947.
Ævi og störf
Þegar komið var fram á þriðja áratuginn var Gide kominn með orðspor fyrir að þora að gerast málsvari óvinsællra eða fordæmdra sjónarmiða í frönsku samfélagi. Hann varði samkynhneigð opinberlega, sem leiddi til útskúfunnar og hvatti til umbóta í fangelsismálum. Árið 1926 lagði hann í langt ferðalag um Afríku sunnan Sahara, þar sem hann varð vitni að gríðarlegri misskiptingu og arðráni vestrænna stórfyrirtækja. Eftir ferðina hóf hann að skrifa um málefnið og varð leiðandi í gagnrýni á nýlendustefnuna í Frakklandi í kjölfarið.
Á fjórða áratugnum daðraði hann við kommúnisma en eftir ferðalag til Sovétríkjanna árið 1936 varð hann fyrir miklum vonbrigðum með stjórnarfarið í austurvegi og taldi það jafnvel ófrjálsara en í ríki Hitlers. Gide varði mestöllum stríðsárunum í Norður-Afríku, einkum í Alsír. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1947 og lést fjórum árum síðar. Þrátt fyrir upphefðina hélt hann áfram að vera umdeildur og ári eftir andlát hans setti kaþólska kirkjan verk hans á lista yfir forboðnar bækur.
Nokkrar af bókum André Gide hafa komið út í íslenskri þýðingu, meðal annars þeirra Sigurlaugar Bjarnadóttur og Þorvarðar Helgasonar.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986
thumb|[[Diego Maradona fagnar með bikarnum. Argentína vann mótið ósigrað|alt=Diego Maradona fagnar með bikarnum.  Argentína vann mótið ósigrað]] Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986 eða HM 1986 var haldið í Mexíkó dagana 31. maí til 29. júní. Þetta var þrettánda heimsmeistarakeppnin og urðu Argentínumenn meistarar í annað sinn eftir sigur á Vestur-Þjóðverjum í úrslitum. Diego Maradona, fyrirliði Argentínu, var í aðalhlutverki hjá sínum mönnum og skoraði minnisstæð mörk. Englendingurinn Gary Lineker varð markakóngur keppninnar með sex mörk.
Líkt og fjórum árum fyrr voru þátttökuliðin á mótinu 24 talsins. Tekið var upp nýtt keppnisfyrirkomulag, þar sem hætt var með milliriðla en þess í stað farið beint í sextán liða útsláttarkeppni eftir riðlakeppnina.
Val á gestgjöfum
Árið 1973 sóttist knattspyrnusamband Kólumbíu eftir því að halda HM 1986. Umsóknin vakti athygli, til að mynda hafði landið á þeim tímapunkti aldrei haldið úrslitakeppni Copa America og skorti ýmsa mikilvæga innviði. Á hinn bóginn hafði Kólumbía tveimur árum fyrr haldið Ameríkuleikana í íþróttum og náinn vinskapur var á milli forseta knattspyrnusambandsins og Stanley Rous forseta FIFA. Kólumbíumenn fengu mótinu úthlutað á FIFA-þinginu árið 1974.
Eftir því sem tíminn leið tóku tvær grímur að renna á marga íbúa Kólumbíu. Geypilegur kostnaður við HM 1978 í Argentínu var talið víti til varnaðar. Fjölgun þátttökuliða á HM 1982 úr 16 í 24 var líka talin hleypa kostnaðinum mikið upp þótt João Havelange, forseti FIFA, hafi tekið jákvætt í að fækka keppnisþjóðum tímabundið aftur. Mestu skipti þó að forseti landsins, Julio César Turbay Ayala var neikvæður í garð þess að halda mótið og stjórn hans gerði lítið til að undirbúa það.
Lokahátíð HM á Spáni lauk með því að dreginn var út gríðarstór borði þar sem gestir voru boðnir velkomnir til Kólumbíu fjórum árum síðar. Í nóvember sama ár urðu skipuleggjendur keppninnar þó að gefa hana frá sér vegna peningaskorts. Vaxandi óöld í Kólumbíu vegna vinstrisinnaðra skæruliða og uppgangs eiturlyfjahringa áttu vafalítið þátt í að FIFA féllst þegar á þessa ósk. Fjórar þjóðir buðust til þess að hlaupa í skarðið. Það voru Brasilía, sem dró sig fljótlega til baka, Kanada, Mexíkó og Bandaríkin.
Þrátt fyrir að knattspyrnuyfirvöld í Bandaríkjunum hefðu meiri áhuga á að halda HM 1994, eins og síðar varð raunin, skiluðu þau inn metnaðarfullri umsókna og það sama gilti um Kanadamenn. Fulltrúum beggja landa varð því lítt skemmt þegar Mexíkó varð fyrir valinu í maí 1983, þrátt fyrir að hafa skilað mjög efnislítilli umsókn, með völlum sem ekki uppfylltu kröfur FIFA. Fulltrúar Mexíkó voru hins vegar vel tengdir í stjórnkerfi alþjóðaknattspyrnunnar, auk þess sem landið gat státað af mun meiri fótboltahefð en grannar þess í norðri. Mexíkó varð því fyrsta landið í sögunni til að fá úthlutað heimsmeistaramóti í annað sinn.
Árið 1985 riðu harðir jarðskjálftar yfir Mexíkó með mikilli eyðileggingu. Um tíma var óttast að aflýsa þyrfti mótinu eða finna því enn nýjan stað, en að lokum ákváðu stjórnvöld að halda sínu striki og láta keppnina fara fram.
Undankeppni
121 þjóð skráði sig til leiks í undankeppninni og börðust þær um 22 laus sæti, til viðbótar við heimamenn og ríkjandi heimsmeistara. Evrópuliðin kepptu í fjórum fimm liða riðlum, sem hver um sig gaf tvö sæti í úrslitakeppninni og þremur fjögurra liða riðlum þar sem annað sætið fór í umspil annað hvort innan álfunnar eða við fulltrúa Eyjaálfu. Portúgal komst í úrslitakeppnina í fyrsta sinn frá HM 1966 með því að ná öðru sæti á eftir Vestur-Þjóðverjum en á kostnað liða Svíþjóðar og Tékkóslóvakíu.
Danir höfðu betur gegn Sovétmönnum og komust í fyrsta sinn í úrslitakeppni. Sterk lið á borð við Austurríki og Júgóslavíu máttu sitja heima. Ísland vann 1:0 sigur á Wales í upphafsleik síns riðils en tapaði öllum öðrum leikjum. Úrslitin urðu þó afdrifarík því þau kostuðu Wales sæti í umspili. Það kom í hlut Skota sem enduðu á að leggja Ástrali í tveggja leikja einvígi og komu sér til Mexíkó. Grannþjóðirnar Belgía og Holland léku umspilsleiki um síðasta lausa sæti Evrópu. Hvort lið vann sinn leikinn en Belgar fóru áfram á útivallarmarkareglunni.
Suður-Ameríkukeppnin fór fram í þremur riðlum, þar sem sigurvegararnir Argentína, Brasilía og Úrúgvæ fóru beint í úrslit. Paragvæ varð fjórða liðið eftir umspil.
Í Afríku höfðu lið frá álfunni norðanverðri talsverða yfirburði og komu öll fjögur liðin í undanúrslitunum frá Miðjarðarhafssvæðinu. Marokkó og Alsír tryggðu sér farseðlana. Kanada varð óvæntur fulltrúi Norður- og Mið-Ameríku í fyrsta sinn. Í Asíu var forkeppninni svæðisskipt þar sem vesturhlutinn fékk eitt sæti í úrslitunum en austurhlutinn hitt. Írak komst í fyrsta og enn sem komið er í eina skiptið í úrslit HM. Afrekið var þeim mun meira í ljósi þess að liðið þurfti að leika alla leiki á útivöllum eða hlutlausum völlum vegna stríðsins við Íran. Í austurhlutanum vann Suður-Kórea allar viðureignir sínar og komst í úrslit í fyrsta sinn frá HM 1954.
Þátttökulið
Tuttugu og fjórar þjóðir mættu til leiks frá fimm heimsálfum.
Lukkudýr
Einkennistákn mótsins var Pique, sem var jalapeño-kryddbelgur, en það krydd er einmitt mikið notað í mexíkanskri matargerðarlist. Pique var með barðastóran sombrero-hatt á höfði og veglegt yfirvaraskegg. Ekki kunnu allir heimamenn að meta persónuna, sem þótti mjög minna á gamaldags staðalmyndir af Mexíkóum.
Leikstaðir
Keppt var í ellefu borgum víðs vegar um Mexíkó. Flestir leikirnir fóru fram í höfuðborginni, þar af fjórir á Olimpico Universitario Stadium og níu viðureignir á Azteca-leikvangnum, þar á meðal opnunarleikurinn og úrslitaleikurinn sjálfur. Jalisco-leikvangurinn í Guadalajara hýsti sjö leiki og Cuauhtémoc-leikvangurinn í Puebla fimm.
Keppnin
Liðunum 24 var skipt niður í sex riðla. Tvö efstu liðin fóru áfram úr hverjum riðli og þau fjögur lið sem bestum árangri náðu í þriðja sæti sömuleiðis.
A-riðill
Heimsmeistarar Ítala ollu vonbrigðum með því að gera einungis jafntefli við Búlgara í opnunarleik keppninnar. Stórmeistarajafntefli í leik Argentínu og Ítalíu í annarri umferðinni gerði það að verkum að Ítalir urðu að vinna Suður-Kóreu í loka leiknum. Asíska liðið vakti athygli fyrir góðan leik þótt það uppskæri einungis eitt stig og sæti eftir í riðlinum. Argentína þurfti lítið fyrir toppsætinu að hafa.
B-riðill
Írakar kepptu á sínu fyrsta og enn sem komið er eina heimsmeistaramóti. Lið þeirra tapaði öllum leikjunum með minnsta mun og fór stigalaust heim. Gestgjafar Mexíkóa hirtu efsta sæti riðilsins með fimm stig og Belgar máttu sætta sig við þriðja sætið á eftir Paragvæ en liðin gerðu 2:2 jafntefli í lokaleiknum.
C-riðill
thumb|right|Frakkinn Platini í leik gegn Kanadamönnum.Sovétmenn sigruðu í riðlinum og unnu stærsta sigurinn á HM 1986, þegar þeir skelltu Ungverjum 6:0. Það þýddi að Ungverjar komust ekki í 16-liða úrslitin þrátt fyrir að vinna einn sigur, á Kanadamönnum sem töpuðu öllum leikjum sínum. Frakkar fylgdu Sovétmönnum áfram í næstu umferð.
D-riðill
Norður-Írar og Alsíringar voru bæði spútniklið á HM 1982, en ollu vonbrigðum að þessu sinni. Jafntefli þeirra í fyrsta leik reyndist bræðrabylta, þar sem Spánverjar og Brasilíumenn reyndust of stór biti fyrir bæði lið. Brasilíumenn sigruðu í riðlinum eftir 1:0 sigur á Spáni í fyrsta leik.
E-riðill
Tvö jafntefli, gegn Skotum og Vestur-Þjóðvejum, dugðu liði Úrúgvæ til að komast í næstu umferð þrátt fyrir 6:1 ósigur á móti Dönum. Skotar ollu stuðningsmönnum sínum vonbrigðum og fengu bara eitt stig. Danir urðu óvænt efstir í riðlinum eftir sætan 2:0 sigur á grönnum sínum Vestur-Þjóðverjum, en þýska liðið grét þurrum tárum enda gaf annað sætið mun viðráðanlegri andstæðing í 16-liða úrslitunum.
F-riðill
Fyrirfram var búist við harðri baráttu Evrópuþjóðanna þriggja um toppsætið í F-riðli. Annað kom þó á daginn. Marokkó gerð jafntefli við Pólverja og Englendinga og skellti svo Portúgölum í lokaleiknum, 3:1. Portúgalska liðið mátti sætta sig við botnsætið þrátt fyrir sigur á Englendingum, en leikmenn Portúgal eyddu mestöllu undirbúningstímabilinu fyrir mótið í harðri kjaradeilu við knattspyrnusambandið þar sem þeir vildu hærri launagreiðslur. Gary Linkeker skoraði þrennu fyrir England í lokaleiknum gegn Pólverjum sem kom liði hans áfram í keppninni.
16-liða úrslit
Heimamenn komust í fjórðungsúrslitin eftir 2:0 sigur á Búlgörum á troðfullum Azteca-vellinum í fyrstu viðureign 16-liða úrslitanna. Síðar sama dag fór fram einn æsilegasti leikur í sögu HM, þar sem Sovétmenn og Belgar gerðu 2:2 jafntefli í venjulegum leiktíma. Í framlengingu skoruðu Belgar tvívegis en Sovétmenn aðeins einu sinni.
Suður-Ameríkustórveldin Brasilía og Argentína fóru töltölulega vandræðalítið áfram eftir að hafa unnið Pólland og Úrúgvæ. Frakkar slógu heimsmeistara Ítala úr keppni og Vestur-Þjóðverjar lentu í miklum vandræðum gegn Marokkó, þar sem sigurmark frá Lothar Matthäus í blálokin réð úrslitum.
Englendingar unnu 3:0 sigur á Paragvæ þar sem Gary Liniker skoraði tvö af sex mörkum sínum í keppninni. Lokaleikur 16-liða úrslitanna var á milli Dana og Spánverja. Danmörk hafði byrjað með miklum látum í keppninni en var rækilega kippt niður á jörðina, 5:1, þar sem Emilio Butragueño skoraði fernu.
Fjórðungsúrslit
Stórleikur fjórðungsúrslitanna var viðureign Brasilíu og Frakklands. Careca og Michel Platini skoruðu hvor sitt markið í leik leik sem fór í vítakeppni sem Frakkarnir unnu. Vestur-Þjóðverjar þurftu einnig á vítakeppni að halda til að sigra heimamenn Mexíkóa eftir markalausan leik. Þriðja vítaspyrnukeppnin var í viðureign Spánar og Belgíu, þar sem Belgar höfðu betur, 4:5. Eini leikurinn þar sem úrslit réðust í venjulegum leiktíma var milli Argentínumanna og Englendinga. Viðureignin var tilfinningaþrungin vegna Falklandseyjastríðsins. Diego Maradona var í aðalhlutverki í 2:1 sigri, þar sem hann skoraði annars vegar eitt minnisstæðasta einleiksmark í sögu HM en hins vegar afar umdeilt mark þar sem hann slæmdi höndinni í knöttinn.
Undanúrslit
Eftir afar rólega byrjun sýndu Vestur-Þjóðverjar tennurnar á móti Frökkum. Tvö mörk frá Brehme og Völler komu þýska liðinu í úrslit annað mótið í röð. Í hinum undanúrslitaleiknum skoraði Maradona tvívegis gegn spútnikliði Belga.
Bronsleikur
Frakkar máttu sætta sig við að leika um þriðja sætið aðra keppnina í röð. Bæði lið komust yfir í venjulegum leiktíma sem lauk 2:2. Í framlengingu reyndust Frakkarnir sterkari og skoruðu í tvígang.
Úrslitaleikur
Vestur-Þjóðverjar mættu til leiks staðráðnir í að halda Maradaona niðri. Það hafði á hinn bóginn þau áhrif að mjög losnaði um aðra leikmenn argentínska liðsins. José Luis Brown kom þeim yfir á 23. mínútu og þar við sat í hálfleik. Jorge Valdano tvöfaldaði forystuna snemma í seinni hálfleik. Karl-Heinz Rummenigge minnkaði muninn þegar um stundarfjórðungur var eftir, með fyrsta marki sínu í keppninni. Tíu mínútum fyrir lok venjulegs leiktíma jöfnuðu Þjóðverjarnir með skallamarki frá Rudi Völler. Skömmu síðar losnaði Maradona úr strangri gæslu Lothar Matthäus, stakk knettinum inn á Jorge Burruchaga sem skoraði sigurmarkið af öryggi. Eftir leikin tóku við tryllt fagnaðarlæti þar sem fjöldi argentínskra stuðningsmanna hljóp inn á völlinn til að samgleðjast hetjunum sínum.
Markahæstu leikmenn
Gary Lineker hreppti gullskó FIFA með sex mörk skoruð. Alls skiptu 82 leikmenn á milli sín 132 mörkum, þar af töldust tvö vera sjálfsmörk.
Heimildir
Heimildir:
Hjördis Petterson
Hjördis Olga Maria Pettersson (fædd 17. október 1908 í Visby á Gotlandi, látin 27. maí 1988 i Stokkhólmi) var sænsk leikkona sem lék í meira en 140 kvikmyndum.
Filippus 1. af Kastilíu
thumb|right|Filippus fagri á málverki eftir [[Jóhann af Flandri frá um 1500.]] Filippus fagri (22. júlí 1478 – 25. september 1506) ríkti yfir Niðurlöndum Búrgunda og var hertogi af Búrgund frá 1482 til 1506. Hann var auk þess fyrsti Spánarkonungur af ætt Habsborgara um stutt skeið árið 1506.
Hljóðritaskrá
Allt það útgefna efni í formi hljóðupptakna eftir ákveðinn listamann telst vera hljóðritaskrá hans. Þá er verið að tala um þær breiðskífur, smáskífur, safnplötur og stökur, sem listamaðurinn hefur gefið út.
Filippus 1. af Kastilíu
Hann var sonur Maximilíans 1. keisara og Maríu af Búrgund. Hann var ekki fjögurra ára gamall þegar móðir hans lést og hann erfði landareignir Búrgunda í Niðurlöndum. Þrátt fyrir ungan aldur var hann dáður lénsherra sem kom á efnahagslegum umbótum og friði.
Hjördis Petterson
Petterson lærði við Dramaten-leiklistarskólann frá 1927 til 1930. Hún kom fyrst fram opinberlega árið 1930 í Folkteatern í Gautaborg í farsanum Gröna Hissen. Hún lék einnig við Göteborgs Stadsteater en sneri svo aftur að Dramaten og vann þar í lotum fram til 1985. Hún lék stór hlutverk í Gösta Berlings saga (1936), Túskildingsóperunni (1969) og Spöksonaten (1973). Þá kenndi hún einnig við Dramaten.
Filippus 1. af Kastilíu
Árið 1496 gerði faðir Filippusar samning um hjónaband hans og Jóhönnu sem var önnur dóttir Ísabellu og Ferdinands. Á sama tíma var systir Filippusar, Margrét, trúlofuð bróður Jóhönnu, Jóhanni af Astúrías. Þegar eldri systkini hennar, Jóhann og Ísabella, létust, ásamt barnungum frænda hennar, Miguel de Paz, varð Jóhanna krónprinsessa í Kastilíu og Aragóníu. Filippus reyndi að styrkja vald sitt á Spáni sem leiddi til átaka við eiginkonu hans og föður hennar. Jóhanna varð drottning Kastilíu þegar móðir hennar lést árið 1504. Filippus var hylltur sem konungur árið 1506, en hann lést nokkrum mánuðum síðar. Faðir og sonur Jóhönnu tóku þá völdin og lokuðu hana inni vegna meintrar geðveiki.
Filippus var fyrsti Spánarkonungurinn af ætt Habsborgara og allir spænskir konungar eftir Karl 5. hafa verið afkomendur hans. Filippus dó á undan föður sínum og erfði hann því aldrei. Hann varð því aldrei keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Sonur hans, Karl, átti eftir að sameina ríki Habsborgara, Búrgunda, Kastilíu og Aragóníu. Með því að erfa Niðurlönd Búrgunda og fá Spán og lönd spænska heimsveldisins í Nýja heiminum með hjónabandi sínu og Jóhönnu átti Filippus mikinn þátt í að efla völd Habsborgara. Afkomendur hans ríktu yfir evrópskum löndum næstu fimm aldirnar.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986
Heimildir
https://en.wikipedia.org/wiki/1986_FIFA_World_Cup
.hn
.hn er þjóðarlén Hondúras.
Tenglar
Toppdomän
Hákettir
Háf-kettir eða há-kettir eru undirflokkur brjóskfiska sem hefur roð en ekki skráp. Þeir hafa vísi að tálknaloki, en það eru brjóskfiskar ekki með bara beinfiskar.
Salvör Nordal
Salvör Nordal (fædd 1962) er íslenskur heimspekingur og umboðsmaður barna. Foreldrar hennar eru hjónin Jóhannes Nordal, fv. seðlabankastjóri og Dóra Guðjónsdóttir Nordal píanóleikari.
Menntun
Salvör lauk B.A.-prófi í heimspeki frá Háskóla Íslands árið 1989. Hún lauk M.Phil-prófi í félagslegu réttlæti (e. Social Justice) og doktorsprófi í heimspeki við Calgary-háskólann í Kanada en doktorsritgerðin hennar nefnist Privacy as a Social Concept. Salvör hefur starfað sem lektor við Háskóla Íslands og forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands en er núverandi umboðsmaður barna. Í júlí 2021 hlaut hún framgöngu í stöðu prófessors við sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands.
Tenglar
Vefsíða Salvarar Nordal Siðfræðistofnun
Moët Hennessy Louis Vuitton S. A.
Moët Hennessy Louis Vuitton S. A. er franskur fyrirtækjahópur stofnaður af Alain Chevalier og Henry Racamier, í dag leiðandi í heimi lúxusiðnaðarins hvað varðar veltu. Afleiðing af samruna árið 1987 við fyrirtækin Moët Hennessy, sem sjálf er sprottin af samruna framleiðanda kampavíns Moët et Chandon og framleiðanda koníaks Hennessy, og Louis Vuitton. Christian Dior. Nú stýrir það kaupsýslumaðurinn Bernard Arnault.
Digurgirni
Digurgirni (Intestinum crassum) breitt hugtak yfir neðsta hluta meltingarvegs. Til digurgirnis teljast botnristill, botnlangi, ristill, endaþarmur og endaþarmsop.
Huperzia
Huperzia er ættkvísl af jafnaætt. Hún var áður talin til hinnar skyldu tegundar Lycopodium. Ein tegund; skollafingur er algeng á Íslandi
Ættkvíslin er með heimsútbreiðslu, með um 400 tegundir. Sumir grasaftæðingar vilja skifta henni upp í tvær ættkvíslir, Huperzia sem innihéldi 10-15 tegundir sem væru frá tempraða til heimskautabeltinu, og hinar í Phlegmariurus, að mestu í hitabelti til heittempraða beltisins og aðallega ásetar. Huperzia og ættingjar eru stundum settar í ættina Huperziaceae í sumum flokkunum, eða í útvíkkaða Lycopodiaceae samkvæmt öðrum.
Arnarlilja
Fritillaria persica er blómstrandi planta af liljuætt, ættuð frá suður Tyrklandi, Íran, Írak, Líbanon, Sýrlandi, Palestínu og Ísrael. Hún er víða ræktuð sem skrautplanta og er orðin slæðingur í Lazio héraði í Ítalíu.
Lýsing
Fritillaria persica er fjölær laukplanta sem verður 30 - 60 sm á hæð. Hver planta ber allt að 30, keilu eða bjöllulaga blóm, um 2 sm löng, með lit frá dökk-fjólubláum yfir í gulgræn.
Ræktun
Fritillaria persica þarf svipaða meðhöndlun og keisarakróna. Algengt afbrigði er 'Adiyaman', sem er hærra og blómviljugara heldur en villiplöntur af upprunasvæðinu. Það er með dökkfjólubláum blómum.
1630
Atburðir
thumb|right|Gústaf Adolf stígur á land í Þýskalandi. Úr Svensk historia eftir Anders Fryxell.
Tranmere Rovers
Tranmere Rovers Football Club er knattspyrnufélag frá borginni Birkenhead í Merseyside, Englandi. Það spilar í League Two. Það var stofnað árið 1884 sem Belmont FC en breytti nafni sínu komandi ár. Liðið hefur aldrei spilað í ensku úrvalsdeildinni en hefur tapað umspili þrisvar um sæti þar. Heimavöllur Tranmere er Prenton Park sem tekur 16.567 í sæti.
FC Barcelona
FC Barcelona er knattspyrnufélag í Barselóna, Katalóníu, Spáni. Leikvangur FC Barcelona er Camp Nou, eða Nývangur uppá íslensku. Hann tekur rúma 99 þúsund manns sæti. FC Barcelona hefur sögulegt gildi, gagnvart héraðinu Katalónu og krafa er gerð til þess að katalóníska sé töluð af öllum leikmönnum liðsins. 200px|thumbnail|Camp Nou stadion, sem tekur rúma 99.786 áhorfendur í sæti
Félagið hefur þá sérstöðu, að það er rekið á fjármagni stuðningsmanna liðsins. Áður en félagið fékk merki UNICEF á búninga félagins, hafði það aldrei haft auglýsingar á búningum sínum. Samningurinn við UNICEF er líka nokkuð sérstakur, því UNICEF er borgað fyrir að hafa auglýsinguna á búningnum, en venjulega er hinn hátturinn hafður á.
Stofnun (1899–1922)
FC Barcelona var stofnað þann 22. október 1899, þegar Joan Gamper setti auglýsingu í bæjarblaðið Los Deportes um að stofna knattspyrnulið. 1902 vann Barcelona fyrsta bikar sinn, Copa Macaya fyrir að vera besta knattspyrnulið Katalóníu.
14. mars 1909 færði liðið sig í leikvanginn Camp de la Industria sem gat tekið við 8.000 manns. Á sama tímabili breytti félagið opinberu tungumáli sínu frá spænsku yfir á katalónsku og varð síðar mikilvægt tákn Katalóníu.
Stjórnartímabil Rivera (1923–1957)
Þann 14. júní 1925 fór hreyfing sem var á móti stjórn Primo de Rivera konungsfjölskyldunnar og söng þjóðsöng Spánverja á leikvangi Barcelona. Hreyfingunni var refsað með því að loka leikvanginum og eigandi félagsins var þvingaður til að segja af sér. 3. Júlí 1927 keppti félagið gegn Spænska landsliðinu. Leikurinn hófst eftir að boltanum hafði verið sleppt úr flugvél.
Spænska borgarastyrjöldin hófst árið 1936 og leikmenn frá Barcelona og Athletic Bilbao börðust gegn uppgangi hersins. 6. ágúst myrtu hermenn forseta félagsins, Josep Sunyol sem var jafnframt talsmaður sjálfstæðisflokks borgarinnar. Hans er minnst sem píslarvotts og atvikið skiptir miklu í sögu FC Barcelona og sjálfstæðisbaráttu Katalóníu.
16. mars 1938 varð Barselóna fyrir loftárásum frá ítalska hernum í uppgangi fasismans í álfunni. Félaginu var skipað að breyta nafni sínu í Club de Fútbol Barcelona og að fjarlægja fána Katalóníu úr merki sínu. 1952 vann félagið fimm mismunandi bikara; spænsku úrvalsdeildina, deildarbikarinn, Latin Cup, Copa Eva Durante og Copa Martini Rossi.
Club de Fútbol Barcelona (1957-1978)
Velgengninni frá 1952 var fylgt eftir árið 1959 þegar liðið vann tvennu og árið 1961 varð það fyrsta félagið til að sigra Real Madrid í Evrópukeppninni. Þegar að valdatímabili Franco lauk árið 1974 skipti félagið aftur yfir í sitt gamla nafn.
Stöðugleikaárin (1978-2000)
Frá 1978 hefur forseti Barselóna verið valinn af meðlimum félagsins og þessi ákvörðun er tengd lýðræðisvæðingu Spánar árið 1974 eftir einræði Franco. Ári síðar, 20. október 1979, var uppeldistarf félagsins eflt á sveitasetrinu La Masia. La Masia var fyrir þennan tíma höfuðstöðvar félagsins. Josep Lluís Núñez var forseti félagsins í 22 ár. Hann leyfði leikmönnum eins og Diego Maradona, Romário og Ronaldo að yfirgefa félagið í stað þess að fara að kröfum þeirra. Núñez var ásakaður um einræðistilburði og kom til mótmæla gegn honum.
Árið 1988 setti Johan Cruyff saman hið svokallaða draumalið félagsins. Í liðinu voru Pep Guardiola, José Mari Bakero, Txiki Begiristain, Ronald Koeman, Michael Laudrup, Romario og Hristo Stoichkov. Barselóna vann úrvalsdeildina fjórum sinnum í röð með þessu liði frá 1991 til 1994. En frá 1960 til 1990 hafði liðið einungis unnið tvo La Liga titla.
2000-2012 Tíð þjálfaraskipti og árangur Guardiola
Í byrjun nýrrar aldar gekk liðinu ekki nægilega vel og oft var skipt um þjálfara. Brasilíski Ronaldinho hleypti lífi í liðið ásamt öðrum alþjóðlegum leikmönnum eins og Deco, Henrik Larsson, Samuel Eto'o, Rafael Márquez og Edgar Davids. Heimamenn eins og Carles Puyol, Andrés Iniesta, Xavi og Víctor Valdés voru einnig stór þáttur í upprisu liðsins. Liðið vann La Liga og Supercopa de España tímabilin 2004–05 og 2005–06 þegar Frank Rijkaard var stjórinn. Næstu tímabil gengu ekki svo vel og var Rijkaard látinn taka pokann sinn. Ný stjarna var farin að láta að sér kveða; Lionel Messi.
Pep Guardiola fyrrum leikmaður félagsins var þjálfari liðsins frá 2008–2012. Spil með tíðar sendingar, þ.e. tiki-taka-bolti var áberandi með Xavi, Andrés Iniesta og Lionel Messi í aðalhlutverki. Thierry Henry og Eiður Smári Guðjohnsen (2006-2009) voru meðal sóknarmanna. Varnarjaxlinn Gerard Piqué hóf ferill sinn með liðinu 2008 og var hryggjarstykkið í vörninni í 14 ár.
Barcelona vann 2008–09 tímabilið í La Liga og burstaði meðal annars Real Madrid 2-6 og 5-0 árið eftir. Guardiola vann einnig næstu tvö tímabil á Spáni og einnig ýmsa bikartitla. Messi, Iniesta og Xavi voru í efstu þremur sætunum fyrir gullknöttinn 2010. Árið 2011 vann Barcelona Manchester United í Champions League 3–1 á Wembley. Guardiola vann 14 bikara á tíma sínum með klúbbnum.
2012-2021 Messi lætur að sér kveða
Tímabilið 2012-13 skoraði Messi 46 mörk í La Liga og Barcelona voru krýndir meistarar í 22. sinn þegar 4 umferðir voru eftir. En það tapaði í tveimur undanúrslitum stórkeppna; Copa del Rey (fyrir Real) og Meistaradeildarinnar (fyrir Bayern).
Árið 2014 kom Luis Suárez frá Liverpool FC. Við það myndaðist skætt sóknartríó: Messi, Suárez og hinn brasilíski Neymar, kallað MSN. 2014-2015 bann Barcelona þrefalt: La Liga, Copa del Rey og Champions League, MSN-tríóið skoraði alls 122 mörk í öllum keppnum sem var met.
Í apríl 2016 sló Barcelona met þegar það fór í gegnum 39 leiki ótapaða. En að lokum tapaði liðið fyrir Real Madrid. Liðið sló það 2018 þegar það tapaði ekki í 43 leikjum. MSN slógu líka eigið met og skoruðu 131 mark í öllum keppnum 2015-2016. Í Meistaradeildinni 2016–17 átti Barcelona allsvakalega endurkomu þegar liðið, sem hafði tapað 4-0 gegn Paris Saint-Germain, vann það 6–1 (alls 6–5).
Barcelona vann sinn 26. titil á Spáni 2018-2019. En í meistaradeildinni tapaði liðið fyrir Liverpool sem átti 4-0 endurkomu á Anfield en Barcelona vann 3-0 í fyrri leiknum. Árið eftir var liðið niðurlægt 2–8 af Bayern München í sömu keppni.
Josep Maria Bartomeu, forseti félagsins sagði af sér haustið 2020 en hann hafði m.a. eldað grátt silfur við Messi sem íhugaði að rifta samning sínum við félagið. Frestun tímabils var vegna Covid-19 og var sá skilningur Bartomeu að samningur Messi lengdist en Messi taldi hann hafa runnið út eftir sumarið. Svo fór að Messi hélt kyrru en hann vildi ekki fara í málaferli við félagið. Ronald Koeman fyrrum leikmaður félagsins, tók við félaginu 2020. Hann vann sinn fyrsta titil, Copa del Rey vorið 2021, þegar Barcelona vann Atletico Bilbao 4-0. Messi var með tvennu í leiknum.
Fjárhagslegt hrun og enduruppbygging frá 2021
Svo fór loks að Barcelona tókst ekki að halda í Messi vegna slaks fjárhags félagsins og reglna La Liga, síðsumars 2021. Félagið þurfti einnig að lána Antoine Griezmann til Atletico Madrid. Leikmenn eins og Gerard Piqué tóku á sig launalækkun. Skuldir félagsins voru orðnar 1,35 milljón evrur staðfesti forseti þess Joan Laporta. Hann gagnrýndi fyrrum forseta félagsins Josep Bartomeu fyrir ósannindi og skort á gagnsæi.
Nýir leikmenn voru komnir eins og Memphis Depay og Sergio Agüero. Koeman var rekinn um haustið 2021 eftir slakt gengi liðsins. Við tók Xavi, fyrrum leikmaður liðsins (1998-2015). Í byrjun árs var ljóst að Agüero gat ekki haldið áfram vegna hjartavandamála og lagði hann skóna á hilluna. Liðið sótti þá sóknarmennina Ferran Torres, Adama Traoré og Pierre-Emerick Aubameyang. Barcelona náði 2. sæti tímabilið 2021-2022 í deildinni þrátt fyrir að vera með lægsta stigafjölda sinn í deildinni síðan 2008.
Fyrir tímabilið 2022-2023 styrkti Barcelona svo enn sóknarlínuna með kaupum á Raphinha frá Leeds United og pólska markahróknum Robert Lewandowski. Barcelona vann deildina og varð Lewandowski markakóngur. Ungar stjörnur eins og Gavi og Pedri fóru mikinn á miðjunni í leik liðsins.
Tölfræði
Uppfært 6/6 2023
Uppeldisstarf La Masia
thumb|La Masia, er dæmigert katalónskt bóndabýli, og hefur sinnt hlutverki fyrir uppeldisstarf akademíunar.. thumb|[[Andrés Iniesta, er einn af mörgum leikmönnum sem koma úr uppeldisstarfi FC Barcelona, hann lék sinn fyrsta leik með félaginu árið 2003 og var einn af mikilvægustu leikmönnum FC Barcelona og spænska landsliðsins.]] thumb|[[Cesc Fàbregas í leik með FC Barcelona 15 ágúst árið 2011.]] FC Barcelona hefur lagt mikla áherslu á uppeldisstarf sitt í La Masia, þar hafa margir af bestu leikmönnum heims tekið sín fyrstu skref síðan það hófst árið 1979, í spænska landsliðinu sem vann HM 2018 voru 9 leikmanna liðsins aldir upp í akademíu La Masia.
Landsliðsmenn sem ólust upp í La Masia:
Chengdu Shuangliu alþjóðaflugvöllurinn
alt=Mynd sem sýnir farþegarmiðstöð Shuangliu alþjóðaflugvallarins við Chengdu borg, Sesúan í vesturhluta Kína.|thumb| Chengdu Shuangliu alþjóðaflugvöllurinn í Chengdu borg í Kína er einn fjölfarnasti flugvöllur heims.
Alþjóðaflugvöllur Chengdu Shuangliu ((IATA: CTU, ICAO: ZUUU)) (kínverska: 成都双流国际机场; rómönskun: Chéngdū Shuāngliú Guójì Jīchǎng) er meginflughöfn Chengdu borgar í Sesúan héraði í vesturhluta Alþýðulýðveldisins Kína.
Alþjóðaflugvöllurinn sem er staðsettur um 16 km suðvestur af miðbæ Chengdu borg, er mikilvæg flugmiðstöð fyrir Vestur-Kína. Hann er meginsafnvöllur Sichuan flugfélagsins og önnur af tveimur meginhöfnum flugfélagsins Air China.
Á Shuangliu flugvelli eru höfuðstöðvar Sichuan Airlines og Chengdu Airlines.
China Eastern Airlines, China Southern Airlines, Shenzhen Airlines, Lucky Air og Tibet Airlines hafa einnig bækistöðvar á Shuangliu flugvelli.
Á árinu 2019 fóru um 60 milljónir farþegar um Shuangliu alþjóðaflugvöll. Hann er einn af fjölförnustu flugvöllum veraldar.
Fugl
Fuglar (fræðiheiti: Aves) eru tvífætt hryggdýr með heitt blóð sem verpa eggjum með harðri skurn, tannlausan gogg, framlimi sem hafa ummyndast í vængi, hreistur sem hefur ummyndast í fjaðrir, hröð efnaskipti og létta og sterka beinagrind með hol bein. Fuglar lifa um allan heim. Stærð fugla nær frá örsmáum kólibrífuglum að risavöxnum strútum og emúum. Um 10.000 núlifandi tegundir fugla eru þekktar, auk um hundrað útdauðra tegunda. Um helmingur núlifandi fuglategunda eru spörfuglar. Vængir fugla eru mjög ólíkir eftir tegundum. Einu vænglausu fuglarnir sem þekktir eru eru útdauðu tegundirnar móafugl og fílafugl. Vængir hafa gert fuglum kleift að fljúga þótt sumar tegundir, eins og strútfuglar og mörgæsir, hafi síðar misst þennan hæfileika. Sumar tegundir fugla, eins og sjófuglar og vatnafuglar, hafa þróað hæfileika til að synda og kafa í vatni. Fuglar eru innbyrðis ólíkir og nærast ýmist á blómasafa, jurtum, fræjum, skordýrum, fiski, hræjum eða öðrum fuglum. Flestir fuglar eru dagdýr, en sumir, eins og uglan, eru næturdýr eða rökkurdýr. Margar tegundir fugla eru farfuglar og ferðast eftir árstíðum langan veg milli ólíkra heimkynna meðan aðrir eyða nær öllum tíma sínum á hafi úti. Sumir geta haldist á flugi dögum saman og jafnvel sofið á flugi.
Fuglar eru næstu afkomendur risaeðla og eru tæknilega séð fiðraðar kjöteðlur. Samkvæmt upprunaflokkun teljast þeir því til eðla, og næstu núlifandi ættingjar þeirra eru krókódílar. Fuglar þróuðust út frá eðlufuglum eins og ögli (Archaeopteryx) sem komu fyrst fram í Kína fyrir 160 milljón árum. Samkvæmt erfðarannsóknum þróuðust nútímafuglar einhvern tíma á mið- eða síðkrítartímabilinu. Tegundasprenging fugla átti sér stað í kringum krítar-paleógen-fjöldaútdauðann fyrir 66 milljón árum þegar allar aðrar risaeðlur, þar á meðal flugeðlur, dóu út.
Margar tegundir fugla eru félagsdýr sem miðla þekkingu milli kynslóða. Fuglar eiga samskipti með merkjagjöf, köllum og fuglasöng. Sumar tegundir vinna saman að hreiðurgerð, útungun og uppeldi unganna, eiga samstarf um veiðar og hópast saman til að verjast rándýrum. Langflestar tegundir fugla eru einkvænisdýr á mökunartímabilinu, en sjaldnar í mörg tímabil eða ævilangt. Sumar tegundir eru fjölkvænisdýr og nokkrar eru fjölverisdýr. Fuglar eiga afkvæmi með því að verpa eggjum sem eru frjóvguð í líkama kvenfuglsins með kynæxlun. Oftast verpa fuglar í hreiður og unga eggjunum út með því að liggja á þeim. Flestar tegundir fugla sinna ungunum og mata þá í einhvern tíma eftir útungun.
Margar tegundir fugla eru nýttar sem fæða fyrir menn eða hráefni í ýmis konar framleiðslu, bæði sem húsdýr og villibráð, og gefa af sér egg, kjöt og fiður. Söngfuglar, páfagaukar og fleiri tegundir eru vinsæl gæludýr. Gúanó (úrgangur sjófugla) er nýtt sem áburður. Fuglar koma víða við í menningu, listum, trúarbrögðum og daglegu lífi fólks. Um 120 til 130 tegundir hafa dáið út vegna athafna mannsins síðan á 17. öld, og einhver hundruð þar á undan. Í dag er talið að um 1.200 fuglategundir séu í hættu á að deyja út, og eru því tilefni verndunaraðgerða. Fuglaskoðun er vinsæl afþreying og hluti af náttúruferðamennsku.
Ættbálkar fugla
Skyldleikatré fugla byggt á Braun & Kimball (2021).
Krabbinn með gylltu klærnar
Krabbinn með gylltu klærnar (heitir á frummálinu Le crabe aux pinces d'or) er níunda bókin í Tinna-teiknimyndaflokknum, Ævintýri Tinna. Hún var samin af belgíska teiknaranum Hergé. Í bókinni kynnist Tinni fyrst vini sínum Kolbeini kafteini.
Krabbinn með gylltu klærnar er fyrsta sagan sem Hergé gaf út eftir innrás nasista í Belgíu 1940. Fyrir innrásina var hann byrjaður að gefa út söguna Svarta gullið í aukablaði dagblaðsins Le Vingtième Siècle fyrir börn: Le Petit Vingtième. Í þeirri sögu er aðalóvinurinn þýskur hermdarverkamaður, dr. Müller. Nasistar lokuðu skrifstofum blaðsins og Hergé varð atvinnulaus. Hann fékk vinnu hjá dagblaðinu Le Soir sem fékk að halda áfram útgáfu, og varð ritstjóri aukablaðs þess fyrir börn, Le Soir Jeunesse. Þar byrjaði hann á Krabbinn með gylltu klærnar í október árið 1940 og forðaðist markvisst pólitískt viðkvæm málefni af ótta við Gestapó.
Sagan birtist í dagblaðinu, tvær heilsíður í hverri viku, þar til útgáfu aukablaðsins var hætt í september 1941 vegna pappírsskorts. Sagan hélt þó áfram eftir stutt hlé sem teiknimyndasyrpa (ein lína í senn) í aðalblaðinu, Le Soir, sem neyddi Hergé til að endurskoða skipulag frásagnarinnar. Þessi svart-hvíta frumútgáfa sögunnar kom út á bók árið 1941 en fyrir nýja útgáfu í lit árið 1943 var sagan teiknuð algerlega upp á nýtt.
Söguþráður
Tinni og Tobbi eru í gönguferð. Tobbi fer að róta í rusli og festir trýnið í tómri krabbadós með rifinn miða. Tinni losar Tobba og hendir dósinni. Seinna hittir hann Skaftana sem eru rannsaka mál sem snýst um um falsaða peninga. Þeir biðja hann um aðstoð. Þeir Tinni skoða veski drukknaðs manns við höfnina. Í því eru nokkrir falsaðir peningar og miði sem virðist hafa komið af sömu krabbadós og Tinni henti. Hann reynir að finna hana en hún er horfin. Hann fær að halda miðanum og sér að nafnið „Karaboudjan“ er skrifað aftan á hann. Skyndilega öskrar kona húsvarðarins og Tinni flýtir sér til hennar. Hún segir honum að Japani hafi ætlað að færa honum bréf en hafi verið rænt.
Næsta morgunn hringja Skaftarnir í Tinna og segja honum að drukknaði maðurinn hafi heitið Herbert Dawes og verið háseti á flutningaskipinu Karaboudjan. Tinni fer um borð með Sköftunum og ákveður að skoða skipið meðan þeir ræða við stýrimanninn Hörð. Tinni er rotaður og síðan keflaður og Sköftunum er sagt að hann hafi farið í land á undan þeim. Skipið leggur úr höfn og Tinna tekst að sleppa með hjálp Tobba. Hann felur sig í lestinni og kemst að því að áhöfnin er að smygla heróíni í krabbadósum. Tinni reynir að sleppa úr lestinni og klifrar upp í káetu skipstjórans Kolbeins sem er kófdrukkinn. Tinni kemst að því að Hörður helli Kolbein fullan svo áhöfnin komist upp með smyglið. Tinni fær Kolbein í lið með sér og tekst að senda loftskeyti um eiturlyfin. Saman sleppa Tinni og Kolbeinn frá Karaboudjan í björgunarbáti.
Á siglingunni ræðst flugvél að þeim en þeim tekst að handsama flugmennina og ákveða að fljúga henni til Spánar. Kolbeinn finnur viskíflösku og drekkur sig fullan. Í ölæðinu rotar hann Tinna sem veldur því að flugvélin brotlendir í miðri Saharaeyðimörkinni. Flugmennirnir flýja og Tinni, Tobbi og Kolbeinn halda áfram, en falla í yfirlið út af hitanum. Björgunarsveit frá eyðimerkurvirki bjargar þeim. Þeir segja virkisstjóranum sögu sína, en heyra svo í útvarpinu að Karaboudjan hafi sokkið. Tinni og Kolbeinn trúa því ekki og ákveða að halda til Bagghar.
Í Bagghar ákveða félagarnir að spyrja hafnaryfirvöld um Karaboudjan. Á leiðinni þangað kemur Tinni auga á Hörð og eltir hann, en verður viðskila við Kolbein. Tinni týnir Herði og ákveður að finna kafteininn. Á meðan lendir Kolbeinn í basli með lögregluna í Bagghar þegar hann sér Karaboudjan í höfninni undir nafninu Djebel Amilah. Einn af mönnum Harðar sér Kolbein og Hörður skipar þeim að ræna honum. Tinna tekst ekki að bjarga Kolbeini, en hittir Skaftana. Þeir segja Tinna að þeir hafi fengið loftskeytið og flogið til Bagghar en áhöfn Karaboudjan neitað að það væru eiturlyf um borð. Tinni segir þeim frá krabbadósunum og þeir komast að því að þær eiga að fara til kaupsýslumannsins Ómars Ben Salad. Tinni fær Skaftana að tala við Ben Salad á meðan hann leitar að Herði.
Eftir að hafa loksins fundið Hörð eltir Tinni hann að verslun einni. Tobba tekst að lokka búðareigandann í burtu og Tinni laumast niður í vínkjallarann þar sem hann finnur leynidyr í tómri víntunnu. Tinni finnur Kolbein og tekst að frelsa hann, en skothríð hefst og þeir lokast inni í litlu herbergi fullu af vínflöskum. Í skotbardaganum brotna flöskurnar og Tinni og Kolbeinn verða ölvaðir af vínandanum. Í ölæðinu tekst Kolbeini að rota alla menn Harðar og eltir svo Hörð sjálfan.
Á meðan hafa Skaftarnir farið á fund Ómars Ben Salad og ásaka hann um eiturlyfjasmygl. Um leið og Ben Salad mótmælir, hleypur Hörður út um leynidyr í höll hans og í látunum rotast Ben Salad. Tinni kemst að því að Ben Salad er foringi smyglaranna. Herði tekst að komast undan á stolnum hraðbát, en Tinni veitir honum eftirför og tekst að handsama hann. Síðan finnur lögreglan Japanann sem var rænt í lestinni á Djebel Amilah. Hann segir Tinna að hann heiti Bunji Kuraki og vinni fyrir rannsóknarlögregluna í Yokohama í Japan. Hann segir Herbert Dawes hafi undir áhrifum áfengis ætlað að bjóða honum eiturlyf, en aldrei mætt til fundar við sig. Hann segir að hann hafi beðið Dawes um nafnið á skipinu og Dawes hafi skrifað það á miðann af krabbadósinni. Síðan drap áhöfnin á Karaboudjan Dawes og lét það líta út sem slys. Karaki ætlaði að vara Tinna við en var þá rænt. Þegar búið er að koma smyglhringnum á bak við lás og slá eru Tinni og Kolbeinn hylltir sem hetjur. Kolbeinn heitir því að hætta að drekka.
Annað
Söguþráður kvikmyndarinnar Ævintýri Tinna: Leyndardómur Einhyrningsins er að hluta byggður á efni bókarinnar.
Hyde Park, London
thumb|250px|Loftmynd af Hyde Park
Hyde Park er almenningsgarður í London, Bretlandi. Garðurinn var stofnaður árið 1637. Garðurinn státar af tveimur minnisvörðum, annar fyrir Díönu prinsessu af Wales og hinn fyrir fórnarlömb sprengjuárásarinnar 7. júlí 2005. Hyde Park státar jafnframt af "Speakers' Corner", þar sem almenningur segir sína skoðun. Menn eins og Karl Marx, Lenin, George Orwell og Willam Morris hafa allir haldið ræður í því horni garðsins.