cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hinrik 1. Frakkakonungur
Hinrik var af ætt Kapetinga, næstelsti sonur Róberts 2. hreintrúaða og Konstönsu af Arles. Árið 1016 gerði faðir hans hann að hertoga af Búrgund og ári síðar var elsti bróðirinn, Húgó 2. Magnus, krýndur meðkonungur að föðurnum lifandi eins og venja var hjá Kapetingum. Hann dó þó 1025. Hinrik var krýndur meðkonungur 14. maí 1027 en fékk þó lítil raunveruleg völd og nokkru síðar gerði hann og þriðji bróðirinn, Róbert, uppreisn gegn föður sínum og nutu stuðnings móður sinnar. Þeir höfðu betur og hröktu Róbert konung til Parísar. Uppreisning stóð enn þegar faðirinn dó 20. júlí 1031 en þá upphófust átök milli bræðranna um krúnuna og studdi móðirin Róbert. Hinrik tryggði sig þó í sessi og árið 1032 lét hann Róbert hertogadæmið Búrgund eftir.
Gamelan
Gamelan er tegund tónlistarsamkomu í Indónesíu þar sem spilað er á mörg hljóðfæri, eins og Sílófóna, trommur og gong.
7. september
7. september er 250. dagur ársins (251. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 115 dagar eru eftir af árinu.
Armeria malinvaudii
Armeria malinvaudii er jurt af gullintoppuætt.
Britney Spears
thumb|Britney Spears á tónleikum. Britney Jean Spears almennt bara kölluð Britney Spears, (f. 2. desember 1981 er bandarísk söngkona, lagahöfundur, dansari, leikkona, höfundur og skemmtikraftur. Hún fæddist í Mississippi og er alin upp í Louisiana og kom fyrst fram í sjónvarpi árið 1992 sem keppandi í The Star Search Program. Seinna meir lék hún svo í The All New Mickey Mouse Club 1993-1994. Árið 1997 skrifaði Britney undir plötusamning við Jive, sem gaf út fyrstu plötuna hennar, ...Baby One More Time árið 1999. Platan náði fyrsta sæti á Billboard Topp 200 listanum og hefur selst í yfir 25 milljónum eintaka um allan heim. Velgengni hennar hélt áfram þegar hún gaf út aðra plötuna sína Oops!... I Did It Again árið 2000, sem gerði hana að poppgoði og gerði það að verkum að hún hafði áhrif á komu unglingapoppsins á tíunda áratugnum.
Árið 2001 gaf hún svo út sína þriðju breiðskífu sem bar nafnið Britney. Á svipuðum tíma lék Britney aðalhlutverkið í kvikmyndinni Crossroads. Hún fékk frjálsar hendur á fjórðu plötunni sinni, In the Zone sem kom út 2003, sem gerði hana að einu söngkonunni á tímabili Nielsen Soundscan sem náði fyrstu fjórum plötum sínum í efsta sæti. Fimmta platan hennar, Blackout kom út árið 2007. Sú sjötta í röðinni, Circus kom út árið 2008 og náði einnig fyrsta sæti á Billboard Top 200 með aðalsmáskífunni, Womanizer sem er fyrsta lag Spears í yfir tíu ár til að ná fyrsta sæti á Billboard Hot 100 listanum. Seinni hluta árs 2009 gaf hún út Smáskífusafnið (e. Singles Collection) sem innihélt m.a. þriðja smellinn hennar "3".
Britney hefur selt yfir 83 milljónir platna á heimsvísu (árið 2007). 11. desember 2009 útnefndi tímaritið Billboard Britney næst-söluhæstu manneskjuna á árunum 2000-2009, sem er byggt á sölu platna en líka bestu framkomuna, velgengni á listum og tónleikaferðalögum. Hún er áttundi söluhæsti tónlistarmaður Bandaríkjanna eftir að hafa selt yfir 32 milljóinir eintaka af plötum sínum þar og er hún í fimmta sæti yfir söluhæstu söngkonur áratugarins þar í landi. Forbes tímaritið hefur útnefnt hana í þrettánda sæti yfir áhrifamestu stjörnurnar og halaði hún inn alls 35 milljónum dollara árið 2009.
Æska, Mikka Músar Klúbburinn, Frami og Sakleysi
Britney Spars fæddist í McComb, Mississippi og er alin upp í Kentwood, Louisiana sem baptisti. Foreldrar hennar eru Lynne Irene (áður Bridges), fyrrum grunnskólakennari, og Jamie Parnell Spears, fyrrum byggingaverktaki og kokkur. Britney er af enskum ættum, en amma hennar fæddist í London. Spears á tvö systkini, Bryan og Jamie Lynn. Bryan Spears er giftur umboðsmanni Jamie Lynn, Graciellu Rivera.
Britney var góð í fimleikum og æfði íþróttina þar til hún var níu ára og keppti í fylkiskeppnum. Hún kom fram í danshópum og söng í kirkjukórnum. Hún hóf göngu í New York City's Professional Performing Arts School þegar hún var átta ára. Foreldrar hennar rifust oft og skildu að lokum árið 2002.
1998-2000:...Baby One More Time og Ooops!... I Did It Again
Britney gaf út fyrstu smáskífuna sína, ... Baby One More Time, í október 1998 sem náði fyrsta sæti á Billboard Hot 100 listanum í janúar 1999 og var á toppi listans í tvær vikur. Skífan fór strax í efsta sæti breska listans og seldist í yfir 460.000 eintökum, met fyrir konu á þessum tíma og varð með mest seldu smáskífum ársins 1999 og 25. sæti yfir vinsælustu lög Bretlands frá upphafi en hún seldist í alls 1,45 milljónum eintaka.
Sjálfræðisdeila Spears
Britney Spears var vistuð á geðdeild árið 2007 vegna geðrænna vandamála. Hún var svipt forræði yfir tveimur börnum sínum ári síðar og var jafnframt svipt sjálfræði sínu. Faðir hennar, Jamie Spears, var skipaður lögráðamaður hennar tímabundið en árið 2019 fór Britney Spears fram á að hann gegndi því hlutverki ekki lengur. Eftir að Spears höfðaði mál gegn föður sínum var sjálfstæðum sjóði, Bessemer Trust, fólgin stjórn yfir fjármálum hennar ásamt Jamie Spears í febrúar 2021.
Í júní sama ár bar Britney föður sinn þungum sökum fyrir dómstóli í Los Angeles og sagði hann meðal annars hafa notfært sér hana fjárhagslega og bannað henni að gifta sig eða eignast börn með því að neyða hana til að hafa lykkju í legi sínu. Þann 30. júní hafnaði dómstóllinn kröfu Spears um að losna undan forræði föður síns. Vitnisburður hennar vakti mikla athygli og leiddi meðal annars til þess að Bessemer Trust óskaði þess að losna undan skuldbindingum sínum við Spears og að lögfræðingur hennar sagði sig frá máli hennar.
Faðir Spears skilaði inn nauðsynlegum skjölum til að láta af forræði yfir dóttur sinni í september 2021. Spears hlaut fullt sjálfræði að nýju eftir dómsúrskurð þann 12. nóvember 2021.
Hafnarstræti (Akureyri)
Hafnarstræti á Akureyri er gata sem nær frá Aðalstræti í Innbænum til Ráðhússtorgs í miðbænum. Reiturinn á milli Hafnarstrætis og Aðalstrætis í Innbænum er elsti hluti Akureyrarbæjar og hin raunverulega Akureyri sem bærinn heitir eftir en eyrin er nú horfin vegna landfyllinga. Þjóðvegurinn um bæinn lá um Hafnarstræti þangað til að Drottningarbraut og Glerárgata voru lagðar um fyllingar framan við brekkuna á 8. og 9. áratug 20. aldar. 1983 var gatan á milli Kaupvangsstrætis og Ráðhústorgs gerð að göngugötu en 1997 var gerð tilraun með það að hleypa bílaumferð á hana aftur að kröfu kaupmanna við götuna sem töldu það líklegt til þess að auka verslun í miðbænum. Bílaumferð var síðar leyfð til frambúðar í einstefnu til norðurs en þessi hluti götunnar er nú skilgreindur sem vistgata með 10 km hámarkshraða og forgangi gangandi vegfarenda, götunni er þó ávallt lokað þegar búist er við miklum mannfjölda í miðbænum.
Merk hús við götuna
Gatnamót Hafnarstrætis og Kaupvangsstrætis eru nefnd Kaupvangstorg, við það standa: Norðar í hafnarstræti:
Þórdís Snorradóttir
Þórdís bjó í Vatnsfirði eftir að Órækja fór þaðan og virðist hafa ráðið mestu við Ísafjarðardjúp um tíma, jafnvel þar til Einar sonur hennar var fullvaxinn.
Ban Ki-moon
Ban Ki-moon (f. 13. júní 1944) er suður-kóreskur stjórnmálamaður og ríkiserindreki sem var aðalritari Sameinuðu þjóðanna frá 1. janúar 2007 til ársins 2017. Ban var utanríkisráðherra Suður-Kóreu frá janúar 2004 til nóvember 2006.
Ban byrjaði að sækjast eftir aðalritaraembætti Sameinuðu þjóðanna í febrúar árið 2006. Fyrst um sinn áttu fáir von á því að hann myndi hljóta kjör í embættið en sem utanríkisráðherra Suður-Kóreu gat hann ferðast um öll ríkin í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna í aðdraganda kosninganna til að vekja athygli á sér. Þann 13. október 2006 kaus allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna Ban áttunda aðalritara Sameinuðu þjóðanna. Hann tók við embættinu af Kofi Annan í byrjun næsta árs. Sem aðalritari stóð Ban fyrir ýmsum umbótum á friðargæslu og á atvinnusiðum Sameinuðu þjóðanna. Ban beitti sér sérstaklega fyrir baráttu gegn hlýnun jarðar og ýtti oft á eftir frekari aðgerðum gegn loftslagsbreytingum við George W. Bush Bandaríkjaforseta. Ban beitti sér einnig gegn stríðinu í Darfúr og tók þátt í að telja Omar al-Bashir forseta Súdan á að hleypa friðargæslusveitum Sameinuðu þjóðanna inn í landið. Ban átti einnig þátt í því að gera Parísarsamkomulagið lagalega bindandi.
Ban lét af embættinu í lok ársins 2016 eftir að allsherjarþingið hafði kjörið António Guterres sem aðalritara þann 13. október. Margir bjuggust við því að Ban myndi gefa kost á sér í forsetakosningum Suður-Kóreu árið 2017 en hann ákvað að bjóða sig ekki fram. Þann 14. september 2017 var Ban kjörinn formaður siðanefndar Ólympiuleikanna.
Margeir
Margeir er íslenskt karlmannsnafn.
Enni
thumb|250px|Enni á konu
Ennið er svæðið efst á andlitinu. Efri mörk ennisins afmarkast af hársrótum (brúnum staðarins sem hársvörður nær yfir) og neðri mörkin af ennisbeininu (hryggnum fyrir ofan augun). Hliðar ennisins afmarkast af gagnaugum báðum megin á höfuðkúpu.
Filippus 1. Frakkakonungur
thumb|right|Filippus 1. Mynd úr handriti frá 12. öld. Filippus 1. (23. maí 1052 – 29. júlí 1108), kallaður hinn ástleitni (franska: Philippe l' Amoureux) var konungur Frakklands frá 1060 til dauðadags, eða í 48 ár, en fyrstu sex árin stýrði móðir hans ríkinu í félagi við Baldvin greifa af Flæmingjalandi, sem kvæntur var Adelu föðursystur hans.
Stór hluti hinna mörgu ríkisstjórnarára Filippusar fór í að bæla niður uppreisnir lénsherra og reyna að efla konungsvaldið. Árið 1077 samdi hann frið við Vilhjálm sigurvegara, sem hætti þá tilraunum til að leggja Bretagne undir sig. Filippus jók líka við krúnulendurnar með því að taka Vexin undir sig 1082 og Bourges árið 1100.
Filippus giftist Bertu, dóttur Floris 1., greifa af Hollandi, árið 1072 og átti með henni soninn Loðvík og dótturina Konstönsu. En síðar varð hann ástfanginn af Bertrade de Montfort, eiginkonu Fulks 4. greifa af Anjou, rak Bertu frá sér á þeirri forsendu að hún væri of feit og giftist Bertrade 15. maí 1092. Fyrir það var hann bannfærður af erkibiskupinum af Lyon 1094 og síðan af Úrban páfa II árið 1095. Bannfæringunni var aflétt nokkrum sinnum við það að Filippus hét að segja skilið við Bertrade en hann tók alltaf saman við hana aftur og á endanum gáfust kirkjunnar menn upp og sættu sig við hjónabandið. Filippus og Bertrade áttu tvo syni og eina dóttur.
Þjóðarmorðið í Rúanda
thumb|right|Jarðneskar leifar fórnarlamba þjóðarmorðsins Rúanda. Myndin er tekin árið 2001. Í þjóðarmorðinu í Rúanda var 800.000 manns, flestum af Tútsí-ættbálki en einnig af Hútú-ættbálki, bókstaflega slátrað af öfgamönnum Hútúa (Interahamwe) á 100 daga tímabili árið 1994.
Margir telja að þjóðarmorðið í Rúanda, skeri sig úr sagnfræðilega, ekki aðeins vegna þess gríðarlega fjölda fólks sem var myrt á örskömmum tíma, heldur einnig vegna viðbragða Vesturveldanna við atburðunum. Þrátt fyrir aðvaranir áður en morðaldan hófst og þrátt fyrir að heimspressan birti fréttir af því gengdarlausa ofbeldi sem átti sér stað, sá ekkert hinna stærri vesturvelda sér fært að blanda sér í málið. Á þessum tímapunkti neituðu Sameinuðu þjóðirnar að beita friðargæslusveitum sínum, sem staðsettar voru í Rúanda undir forystu hershöfðingjans Roméo Dallaire, og koma þannig í veg fyrir blóðbaðið.
Endir var loks bundinn á þjóðarmorðið þegar uppreisnarhreyfing Tútsa, þekkt undir heitinu „Föðurlandsfylking Rúanda“ (Front Patriotique Rwandais eða FPR), leidd af Paul Kagame, steypti Hútú-stjórninni af stóli og náði völdum í landinu. Í kjölfar þjóðarmorðsins var ýmsum refsiaðgerðum beitt gegn Hútúum og olli það flótta þúsunda manna inn í austurhluta Saír (sem nú kallast Lýðstjórnarlýðveldið Kongó). Hið gegndarlausa ofbeldi og þeir hrottafengnu atburðir sem áttu sér stað í Rúanda hafa enn áhrif á svæðið og þjóðarbrotin. Stríðsátökin í Kongó má rekja til þjóðarmorðsins í Rúanda, sem og áframhaldandi borgarastríð í Búrúndí.
Kraeiðið
Kraeiðið er mjótt eiði sem tengir Malakkaskaga við meginland Asíu. Austurhluti eiðisins tilheyrir Taílandi en vesturhlutinn Mjanmar. Vestan við eiðið er Andamanhaf og austan megin er Taílandsflói. Eiðið heitir eftir bænum Kra Buri í Rangonghéraði í Taílandi sem er vestan megin við grennsta hluta þess.
Eiðið er grennst, 44 km breitt, milli ósa Krafljóts og Sawiflóa þar sem taílenska borgin Chumphon stendur.
Närke
thumb|Kort. Närke  eða Neríki er sögulegt hérað í Svíalandi í mið-Svíþjóð og hlut. Íbúar eru nálægt 216.000 (2018) og er stærð héraðsins 4,126 km² km2. stærsta borgin er Örebro.
Oddur Álason
Oddur Álason (Ólason) (d. 13. janúar 1234) var íslenskur höfðingi á Sturlungaöld. Hann bjó á Söndum í Dýrafirði og var sonur Ála hins auðga Oddssonar. Oddur var mikill vinur og bandamaður Sturlu Sighvatssonar. Hann giftist Steinunni dóttur Hrafns Sveinbjarnarsonar en upp úr 1230 var hann í kærleikum við Þórdísi Snorradóttur, ekkju Þorvaldar Vatnsfirðings. Órækja bróðir hennar, sem þá fór með héraðsvöld við Ísafjarðardjúp, taldi þau sitja á svikráðum við sig eftir að honum barst í hendur bréf sem síðar þótti víst að væri falsað og fór að Oddi, sem þá var á Eyri við Arnarfjörð og lét drepa hann.
Oddur átti nokkur börn með konu sinni. Þekktastur er Hrafn Oddsson hirðstjóri og riddari en einnig má nefna Herdísi konu Svarthöfða Dufgussonar.
Hvammshreppur (Dalasýslu)
Hvammshreppur (Hvammssveit) var hreppur í Dalasýslu, fyrir botni Hvammsfjarðar.
Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Hvammshreppur 5 öðrum hreppum: Fellsstrandarhreppi, Haukadalshreppi, Laxárdalshreppi, Skarðshreppi og Suðurdalahreppi undir nafninu Dalabyggð.
Heilahimnubólga
Heilahimnubólga er bólga í heilahimnunum umhverfis heilann og mænu. Algengasta orsökin er veiru- eða bakteríusýking.
Sagan af Pí
Sagan af Pí er skáldsaga eftir kanadíska rithöfundinn Yann Martel, en fyrir hana hlaut hann Booker-verðlaunin árið 2002. Bókin kom út á íslensku hjá bókaforlaginu Bjarti í þýðingu Jóns Halls Stefánssonar árið 2003.
Olympe de Gouges
thumb|Olympe de Gouges thumb|Teikning frá 1793 sem sýnir Olympe de Gouges leidda undir fallöxina. Olympe de Gouges (7. maí 1748 - 3. nóvember 1793) var franskt leikskáld og andófsmaður sem barðist fyrir femínisma og fyrir afnámi þrælahaldi. Ritsmíðar hennar voru þekkar og náðu til stórs hóps. Hún hóf feril sem leikskáld í kringum 1780 á tímum þar sem mikil spenna var í stjórnmálum í Frakklandi og því hóf hún afskipti af stjórnmálum. Hún talaði tæpitungulaust á móti þrælaverslun í frönsku nýlendunum árið 1780 og hóf á sama tíma að rita pólitíska bæklinga. Hún er í dag þekktust fyrir að vera ein af fyrstu femínistunum sem kröfðust jafnréttis karla og kvenna. Árið 1791 gaf hún út yfirlýsingu um réttindi kvenna og kvenkyns borgara. Olympe de Gouges var fangelsuð og hálshöggvin í fallöxi á tímum Ógnarstjórnarinnar fyrir að hafa ráðist í ritum sínum að byltingarstjórninni og fyrir að hafa tengst Girondistum.
Stykkishólmur
Sjávarútvegur hefur verið einn helsti atvinnuvegurinn í Stykkishólmi og bærinn er þekktur fyrir skelveiðar með plógum, en meira er orðið um ferðaþjónustu og annan þjónustuiðnað. Stykkishólmur sameinaðist Helgafellssveit 26. mars 2022.
Verslunar- og byggðasaga
Bærinn hefur frá 19. öld verið miðstöð verslunar og þjónustu fyrir Breiðafjörð og nærliggjandi svæði. Elstu heimildir um verslun í Stykkishólmi eru frá 1597 þegar Þjóðverji að nafni Carsten Bache fékk leyfi til verslunar þar. Um það leyti var einnig verslun í Búðarnesi, en hún lagðist af þremur árum síðar. Síðan þá hefur verið verslun óslitið í Stykkishólmi. Verslun í Stykkishólmi var einokunarverslun allt til 1794 þegar Jón Kolbeinsson (1765-1836) frá Flatey hóf þar verslun fyrstur innlendra manna. Ólafur Thorlacius keypti svo verslun Didriks Hölter einokunarkaupmanns, ásamt versluninni í Búðarnesi árið 1806 og tók sonur hans, Árni Thorlacius við henni árið 1827. Árni hóf útgerð þilskipa árið 1827 og mun hann hafa fyrstur Íslendinga á seinni öldum orðið til að stýra skipi yfir Atlantshaf. Fleiri komu svo fljótlega í kjölfarið með tilheyrandi fólksfjölgun á staðnum. Eftir 1865 dró úr útgerð frá Stykkishólmi sökum skipstapa og mannskaða og fjárhagsörðugleika þeim tengdum, en um 1890 tók útgerðin aftur við sér. Í millitíðinni hafði Árni Thorlacius hætt verslun sinni árið 1837 og útgerð árið 1845 og gerst þess í stað umboðsmaður Stapa- og Skógarstrandarumboðs um leið og hann rak búskap á jörðum sínum.
Árni Thorlacius reisti stórt timburhús í Stykkishólmi 1828, Norska húsið, sem stendur þar enn. Þetta fyrsta tvílyfta og um tíma stærsta íbúðarhús sem reist var hérlendis, hlaut nafn sitt af því að allur efniviður í það var sóttur tilhöggvinn til Noregs. Húsið var gert upp og fært í upprunalegt horf á árunum 1972-1987 og er þar nú Byggðasafn Snæfellinga og Hnappdæla.
Skóli var reistur í Stykkishólmi árið 1896, iðnskóli 1952 og tónlistarskóli stofnaður þar 1959. Sýslumaður Snæfellinga og Hnappdæla sat í Stykkishólmi frá ofanverðri 18. öld og læknir líka. Nú er sýslumaður Vesturlands með aðalskrifstofu í Stykkishólmi. Árið 1936 tók þar til starfa sjúkrahús sem reist var og rekið af reglu heilags Frans sem einnig heldur þar klaustur og rekur barnaheimili. Amtsbókasafn Vesturamtsins var stofnað í Stykkishólmi árið 1847 og nýtt bókasafnshús var opnað 1960. Þar hefur verið veðurathugunarstöð frá árinu 1845 og er það sú elsta á landinu. Næst stærsta vatnsrennibraut Íslands er í Stykkishólmi í Sundlaug Stykkishólms sem var vígð árið 1954.
Stykkishólmur breyttist úr kauptúni í bæjarfélag árið 1987.
thumb|800px|center|Víðmynd.
Menning
Í Stykkishólmi er Byggðasafn Snæfellinga og Hnappdæla í Norska húsinu. Þar eru líka Vatnasafnið, innsetningarverk eftir Roni Horn, og Æðarsetur Íslands.
Bæjarhátíð Stykkishólms heitir „Danskir dagar“ og hefur verið haldin frá 1994. Hátíðin dregur nafn sitt af því að bærinn þótti svo danskur að Hólmarar voru sagðir tala dönsku á sunnudögum.
Margaret Thatcher
Margrét Thatcher (eða að fullu Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher of Kesteven; 13. október 1925 – 8. apríl 2013) var forsætisráðherra Bretlands á árunum 1979-1990 og leiðtogi breska Íhaldsflokksins 1975-1990. Hún varð fyrst kvenna til að gegna þessum tveimur stöðum og sat einnig lengst allra samfellt sem forsætisráðherra Bretlands á 20. öld. Hún var í senn einhver dáðasti og hataðasti stjórnmálamaður lands síns. Thatcher lagði ríka áherslu á að draga úr hvers kyns ríkisafskiptum, sem og á frjálsan markað og frjálst framtak. Áhrifa Thatchers gætir enn innan Breska íhaldsflokksins.
Æviágrip
Thatcher fæddist í Grantham í Lincoln-skíri í Austur-Englandi og var skírð Margaret Hilda Roberts. Faðir hennar, Alfred Roberts, var smákaupmaður. Móðir hennar var Beatrice Roberts (fædd Beatrice Stephenson) frá Lincoln-skíri. Margrét átti eina eldri systur, Muriel. Þær systur voru aldar upp í kristinni trú. Faðir þeirra tók þátt í stjórnmálum sem sveitarstjórnarmaður.
Margrét gekk í Huntingtower Road Primary School. Þaðan hélt hún til Oxford (Somerville College) árið 1943 þar sem hún lauk B.A.-prófi í efnafræði þremur árum síðar frá Oxford-háskóla, og B.Sc.-prófi ári síðar. Oxford-háskóli breytti B.A.-gráðu hennar í M.A.-gráðu árið 1950. Hún varð fyrst kvenna til að vera forseti samtaka íhaldssamra stúdenta við skólann.
Frá upphafi stjórnmálaferils til kennslumálaráðuneytisins
Thatcher var yngsti frambjóðandi Breska Íhaldsflokksins í þingkosningunum 1950, en komst ekki á þing. Hún bauð sig aftur fram árangurslaust 1951. Það ár gekk hún að eiga efnaðan kaupsýslumann, Denis Thatcher, og hóf laganám sem hún lauk tveimur árum síðar. Hún settist á þing fyrir Finchley í Lundúnum 1959 og varð kennslumálaráðherra í ríkisstjórn Edwards Heaths 1970. Þeirri stöðu gegndi hún þangað til Heath varð að segja af sér eftir kosningaósigur 1974. Í endurminningum sínum segir Thatcher að hún hafi ekki verið í innsta hring Heaths og hafi haft lítil sem engin áhrif utan ráðuneytis síns.
Thatcher var óánægð með forystu Heaths, og þegar enginn annar virtist ætla að bjóða sig fram gegn honum í ársbyrjun 1975, gerði hún það og hafði óvæntan sigur. Hún markaði strax miklu afdráttarlausari stefnu en forveri hennar og hún tók með ánægju upp nafnið „járnfrúin“, eftir að rússneskt blað hafði haft það um hana.
Afsögn
Thatcher sigraði í þingkosningunum 1983 og 1987, sem er einstæður árangur í Bretlandi á 20. öld. En þegar leið fram á þriðja kjörtímabil hennar, varð ljóst, að stuðningur við hana hafði minnkað. Margir þingmenn Íhaldsflokksins óttuðust ósigur í næstu kosningum á eftir, og Thatcher hafði með óbilgirni aflað sér margra fjandmanna innan flokks sem utan. Hún varð að segja af sér sem forsætisráðherra og formaður Íhaldsflokksins, eftir að hún hafði ekki fengið nægilegt fylgi í leiðtogakjöri í nóvember 1990. Í fyrstu studdi hún dyggilega John Major, sem tók við formennsku flokksins af henni, en stuðningur hennar við Major dvínaði þegar á leið.
Hún tók sæti í lávarðadeildinni 1992, gaf út endurminningar sínar og sagði hiklaust skoðun sína á mönnum og málefnum. Einkum varð henni tíðrætt um þá hættu, sem einstaklingsfrelsinu stafaði af miðstýringu Evrópusambandsins. Hún dró sig þó að mestu í hlé, eftir að hún hafði fengið vægt hjartaáfall, en árið 2003 missti hún mann sinn, Denis. Þau áttu tvö börn, tvíburana Mark og Carol.
Áhrif
Thatcher dró aldrei neina dul á að lærimeistarar hennar voru hagfræðingarnir Friedrich A. von Hayek og Milton Friedman. Eins og þeir vildi hún takmarkað ríkisvald, en þó traust. Hún kvaðst vera stjórnmálamaður sannfæringar fremur en sátta. Hvaða skoðun sem menn hafa á henni, eru allir sammála um, að stjórnartíð hennar var mikið breytingaskeið á Stóra-Bretlandi. Stuðningsmenn hennar geta bent á það, sem bandaríska vikublaðið Newsweek setti í fyrirsögn á forsíðu, þegar Tony Blair sigraði í þingkosningunum 1997, að þetta var í raun sigur Thatchers, því að Blair datt ekki í hug að hreyfa við neinum þeim breytingum, sem Thatcher hafði gert í bresku atvinnulífi.
Áhrifa Thatchers innan Íhaldsflokksins gætir enn. Leiðtogar flokksins frá John Major til William Hague, Iain Duncan Smith og Michael Howard hafa allir reynt að fóta sig í arfleifð Thatcher og hafa meðal annars þurft að leggja mat á hverju í arfleifð hennar megi hreyfa við og hverju ekki.
Tenglar
erlendir
Loðvík 6. Frakkakonungur
thumb|right|Loðvík 6. (digri). Loðvík 6. (1. desember 1081 – 1. ágúst 1137), kallaður Loðvík digri (franska: Louis le Gros) var konungur Frakklands frá 1108 til dauðadags, eða í 29 ár.
Loðvík var sonur Filippusar 1. og fyrri konu hans, Bertu af Hollandi, en þegar hann var um tíu ára aldur skildi faðir hans við móður hans og tók sér nýja konu, Bertrade de Montfort. Helsti ráðgjafi hans frá unga aldri var Suger ábóti af St. Denis, sem skráði sögu Loðvíks og varð síðan helsti ráðgjafi Loðvíks 7. sonar hans.
Mestalla ríkisstjóratíð sína þurfti Loðvík eins og faðir hans að berjast við stöðugar uppreisnir ódælla lénsherra. Þó tókst honum að styrkja konungsvaldið svo um munaði og varð hann einn sterkasti konungur Frakklands eftir að Karlungaríkið leið undir lok. Hann barðist meðal annars við Róbert stuttsokk, hertoga af Normandí, son Vilhjálms sigursæla.
Loðvík gekk að eiga Lucienne de Rochefort 1104 en Pascal II páfi ógilti hjónaband þeirra 1107. Árið 1115 giftist Loðvík svo Adélaide de Maurienne. Þau eignuðust sjö syni og eina dóttur. Elsti sonurinn, Filippus, var krýndur meðkonungur föður síns 1129 en lést 1131 efir fall af hestbaki. Þá varð Loðvík bróðir hans ríkisarfi en hann hafði ætlað að gerast munkur og var ekki sáttur við hlutskipti sitt. Vorið 1137 frétti Loðvík, sem þá var fárveikur, af því að Vilhjálmur 10. hertogi af Akvitaníu hefði dáið í pílagrímsferð til Santiago de Compostela. Fimmtán ára dóttir hans, Elinóra, erfði ríkið og hafði Vilhjálmur falið Loðvík forræði hennar. Hann brá snarlega við, sendi Loðvík son sinn þegar á vettvang og lét hann giftast hertogaynjunni ungu en dó svo úr blóðkreppusótt 1. ágúst 1137, áður en sonurinn komst heim með brúði sína.
Mari
Mari er íslenskt karlmannsnafn.
Gísli S. Einarsson
Gísli S. Einarsson (f. 12. desember 1945) er fv. bæjarstjóri Akraness og sat á Alþingi frá 1993-2003 fyrir Alþýðuflokkinn og seinna Samfylkinguna. Hann varð bæjarstjóri á Akranesi í júní 2006 í meirihlutasamstarfi Sjálfstæðisflokks og Frjálslyndra. Gekk í Sjálfstæðisflokkinn í maí 2008.
Yusuke Yamamoto
Yusuke Yamamoto (Japanska:山本裕典) (19. janúar, 1988) er japanskur leikari.
Orkanger
thumb|Orkanger thumb|Orkanger höfn Orkanger er borg og stjórnsýslumiðstöð í sveitarfélaginu Orkland í Þrændalögum í Noregi. Staðurinn er staðsettur þar sem Orkladalur mætir Orkdalsfirðinum, sem er hliðararmur Þrándheimsfjarðar, um 42 km suðvestur af Þrándheimi. Á Orkanger búa 8.890 íbúar og 18.653 íbúar í sveitarfélaginu (2022).
Þann 30. júní 2005 var opnaður nýr hluti E39 milli Orkanger og Þrándheims. Nýi vegurinn er hraðbraut og hefur dregið verulega úr aksturstíma milli borganna tveggja. Járnbrautarlínan Thamshavnbanen (fyrsta rafmagnsjárnbraut Noregs) liggur á milli Orkanger og Løkken Verk. Járnbrautin flutti áður málmgrýti úr námunni á Løkken Verk, en er nú aðeins notuð sem safnjárnbraut.
Orkanger er ein mikilvægasta iðnaðarmiðstöðin í mið-Noregi. Iðnaðurinn er aðallega staðsettur í Grønøra-hverfinu, rétt vestan við ósa árinnar Orkla. Stærstu iðnaðarfyrirtækin á staðnum eru Technip Offshore Norge AS, Reinertsen, Washington Mills og álverið Elkem Thamshavn AS.
Orkdal Sykehus er sjúkrahús í borginni. Sjúkrahúsið er í dag hluti af St. Olavs sjúkrahúsinu sem er með aðalskrifstofu í Þrándheimi. thumb|Orkanger Barneskole Orkland Folkehelsenter er stór bygging í Orkanger. Byggingin var tilbúin vorið 2020. Hún er 10.000 fermetrar að flatarmáli, er staðsett við og sameinuð Orklahallen. Í Lýðheilsustöðinni er fjöldi heilsutengdrar sveitarfélagaþjónustu og í henni er Orklandbadet, 3.200 fermetra sundaðstaða með tveimur æfingalaugum með upphækkuðum og lækkuðum botni, aðskildri köfunarlaug og keppnislaug. Auk þess er afþreyingarlaug með rennibraut og nuddpotti, gufuböð, barnalaug. Það er líka stór líkamsræktarstöð og móttaka með matarþjónustu. vinstri|thumb|Thamspaviljongen Aðdráttarafl í Orkanger er Thamspaviljongen, einnig kölluð The Norway Building, var framlag Noregs til heimssýningarinnar í Chicago árið 1893. Eftir 124 ár í Bandaríkjunum var byggingin flutt heim til Orkanger þar sem hún var upphaflega byggð við Strandheim Brug.
Globodera pallida
Globodera pallida er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Þeir sníkja á jurtum af náttskuggaætt.
Orkanger
Orkanger er skólamiðstöð fyrir svæðið. Orkanger Barneskole (grunnskóli), Orkanger Ungdomsskole (framhaldsskóli) og Orkdal Vidaregåande skóli (menntaskóla) eru staðsettir í miðbæ Orkanger. Tveir stórir leikskólar eru á Orkanger, Bekkefaret og Rianmyra.
Orkangerkirkja er langkirkja frá 1892. Byggingin er úr timbri og hefur 200 staði.
Brisbane
thumb|Brisbane að næturlagi. Horft yfir Brisbaneá. Brisbane er höfuðborg ástralska fylkisins Queensland. Íbúar Brisbane sjálfrar eru tæp milljón en um 1,7 milljónir búa í borginni og útborgum hennar til samans.Hún er sú höfuðborg ástralskra fylkja sem vex hraðast, sem dæmi óx hún um 10,5% á fimm árum frá 1998 til 2003. Borgin liggur með fram bökkum Brisbaneár rétt fyrir innan Moretonflóa í suðurhluta fylkisins. Borgin er nefnd eftir ánni sem er nefnd eftir Brisbane lávarði sem var landsstjóri Nýja Suður Wales árið 1823 þegar svæðið var fyrst kannað. Árið 1824 var fanganýlenda stofnuð í Redcliffe við fyrrnefndan flóa en aðeins ári síðar flutti hún suður stutt frá þar sem borgin er núna. Sú nýlenda var stofnuð sem eins konar fangelsi innan fangelsis, fyrir fanga sem brutu af sér meðan þeir voru að afplána dóma í Ástralíu. Lengi var almenningi bannað að flytjast nálægt fanganýlendunni og það var ekki fyrr en árið 1842 sem það var leyft, en þá óx íbúafjöldinn hratt. Þegar Queensland hlaut sjálfstæði frá Nýja Suður Wales árið 1859 var Brisbane gerð höfuðborg. Þróun var það var hins vegar enn mjög hæg og það var meira að segja reyndar ekki fyrr en 1902 að hún varð formlega borg. Margir skólar á háskólastigi eru á Brisbane-svæðinu, þeirra á meðal Queensland-háskóli og kaþólski háskólinn í Ástralíu. Þar eru að auki ýmsar rannsóknarstofnanir, en ríkisstjórn Queensland hefur markvisst verið að reyna að laða slíka starfsemi til fylkisins.
Marijón
Marijón er íslenskt karlmannsnafn.
Bad Teacher
Söguþráður
Elizabeth Halsey er kennari sem er bara alveg sama. Hún er orðljót, óforskömmuð og óviðeigandi fyrir allan peninginn. Á skólatíma bölvar hún á nemendu sína, dettur í það og reykir gras. Hún ætlar að giftast ríkum unnusta sínum en þegar hann lætur hana róa reynir hún að næla sér í nýja varakennarann við skólann, Scott Delacorte, sem er ríkur og myndalegur. Helstu keppinautar hennar eru annar kennari, Amy og hugmyndin um fyrrverandi kærustu Scott, sem var í meira lagi brjóstgóð. Hún telur sig líklegri til að vinna hylli Scott með því að fara í brjóstaaðgerð og til þess að afla fjár fyrir henni þarf hún, versti kennari skólans, að fá nemendur sína til að ná hæstu einkunnum í skólanum. Auk þess þarf hún að losna við óþolandi leikfimikennarann Russell sem er ástfanginn af henni, keppinautinn Amy, og sína eigin slæmu siði.
Fyrirbærafræði andans
Fyrirbærafræði andans (Phänomenologie des Geistes) (1807) er heimspekilegt ritverk eftir þýska heimspekinginn G.W.F. Hegel (1770 - 1831). Það er almennt talið mikilvægasta ritverk Hegels og þýsku hughyggjunnar eftir Kant.
Hegel leit sjálfur á verkið sem undirstöðu seinni verka sinna. Í því kannar hann eðli og þróun andans, sýnir hvernig hann þróast í genum ferli sem einkennist af innri mótsögnum, sem kallast þrættir. Hegel rekur þróun mannsandans frá frumstæðu upphafi hans í skynreynslu í gegnum öll form huglægni og hlutlægni, m.a. í listum, trúarbrögðum og heimspeki, til altækrar þekkingar, sem felur allt þróunarferlið í sér sem hluta af sjálfri sér. Þar með setur hann einnig fram altækt frumspeki-, siðfræði- og stjórnspekikerfi.
Viktor Orbán
Viktor Mihály Orbán (f. 31. maí 1963) er ungverskur stjórnmálamaður sem hefur verið forsætisráðherra Ungverjalands frá árinu 2010. Hann var áður forsætisráðherra landsins frá 1998 til 2002. Hann er núverandi formaður þjóðernissinnaða íhaldsflokksins Fidesz. Hann hefur gegnt forystu flokksins frá árinu 2003 og var áður formaður hans frá 1993 til 2000.
Æviágrip
Orbán fæddist í Székesfehérvár og nam lögfræði í Eötvös Loránd-háskóla, þaðan sem hann útskrifaðist árið 1987. Hann nam stjórnmálafræði í stuttan tíma en hóf síðan sjálfur þátttöku í stjórnmálum í kjölfar byltinga ársins 1989. Hann gerðist leiðtogi stúdentahreyfingarinnar Bandalags ungra lýðræðissinna (Fiatal Demokraták Szövetsége) sem síðar varð að stjórnmálaflokknum Fidesz. Orbán varð þjóðþekktur stjórnmálamaður eftir að hann hélt ræðu við endurgreftrun Imre Nagy og annarra píslarvotta uppreisnar ársins 1956. Í ræðunni krafðist Orbán þess opinskátt að sovéskir hermenn hefðu sig á burt úr Ungverjalandi.
Eftir að kommúnisminn féll og lýðræði var komið á í Ungverjalandi var Orbán kjörinn á ungverska þjóðþingið og varð þar leiðtogi Fidesz árið 1993. Fidesz hafði í upphafi aðhyllst efnahagslega frjálshyggju og Evrópusamruna en undir forystu Orbán varð hann brátt þjóðernissinnaður hægriflokkur. Eftir að Fidesz unnu flest sæti á þingi í kosningum árið 1998 gerðist Orbán forsætisráðherra hægrisinnaðrar samsteypustjórnar og gegndi því embætti í fjögur ár.
Fidesz tapaði þingkosningum árin 2002 og 2006 með naumindum og Orbán var því leiðtogi stjórnarandstöðunnar í átta ár. Vinsældir ungverskra sósíalista döluðu mjög á seinna kjörtímabili þeirra og því tókst Orbán að vinna stórsigur í þingkosningum árið 2010. Orbán varð forsætisráðherra á ný með mikinn meirihluta á þingi og gerði stórtækar breytingar á ungversku stjórnarskránni. Breytingarnar gengu meðal annars út á að draga úr völdum ungverska stjórnlagadómstólsins svo ekki væri hægt að dæma ógild lög sem hefðu hlotið samþykki tveggja þriðju þingmanna. Jafnframt var sett nýtt aldurstakmark á dómaraembætti sem fól í sér að dómarar yrðu að fara á eftirlaun á lögbundnum eftirlaunaaldri.
Fidesz hélt afgerandi þingmeirihluta sínum eftir kosningar árin 2014 og 2018.
Stefnumál Orbán eru mjög íhaldssöm bæði með tilliti til félagsmála og þjóðernismála. Hann hefur lýst stjórnarháttum sínum sem uppbyggingu svokallaðs „ófrjálslynds lýðræðis“. Orbán hefur verið sakaður um einræðistilburði og um að skerða réttarríkið í Ungverjalandi með því að draga úr sjálfstæði dómstóla og úr málfrelsi. Orbán hefur sett ríkisfjölmiðla Ungverjalands undir stjórn ráðs sem skipað er liðsmönnum Fidesz. Jafnframt verða sjálfstæðir fjölmiðlar að sækja um starfsleyfi frá stjórnvöldum og geta sætt sektum ef yfirvöld telja fréttaflutning þeirra ekki nógu hlutlausan. Einkareknum fjölmiðlum hefur einnig verið bannað að birta kosningaauglýsingar.
Orbán hefur oft beint spjótum sínum að ungversk-bandaríska athafnamanninum George Soros og hefur vænt hann um að standa fyrir samsærum til að grafa undan Ungverjalandi. Á yngri árum hafði Orbán sjálfur þegið styrk frá stofnun Sorosar til að ganga í háskóla í Englandi en á stjórnmálaferli sínum hefur hann útmálað Soros sem ógn við ungverskt þjóðfélag. Í kosningabaráttu sinni árið 2017 setti Orbán upp auglýsingaskilti þar sem Soros var kallaður „óvinur fólksins“ og árið 2018 kynnti Orbán lagafrumvarp undir nafninu „Stöðvum Soros!“ sem gera ólöglegt að aðstoða ólöglega innflytjendur eða flóttamenn við að dvelja í landinu.
Þann 30. mars 2020 samþykkti ungverska þingið tillögu þess efnis að stjórn Orbáns geti stjórnað landinu með tilskipunum til þess að bregðast við kórónaveirufaraldrinum í landinu. Áætlað var að lögin vari þar til faraldurinn er liðinn en þeim fylgdi þó enginn formlegur tímarammi. Ótakmörkuðu tilskipanavaldi Orbáns lauk þann 18. júní en þess í stað var samþykkt að lýsa yfir „læknisfræðilegu neyðarástandi“ sem heimilar stjórninni áfram að gefa út tilskipanir í ýmsum málefnum.
Í júní árið 2021 setti stjórn Orbáns lög sem bönnuðu að börnum yrði kennt um hinsegin fólk í skóla. Lögin eru hluti af frumvarpi sem á að nafninu til að snúast gegn barnaníði en þau banna meðal annars að börnum séu sýnt námsefni eða auglýsingar sem styðja réttindi hinsegin fólks. Ungverjar sættu harðri gagnrýni af hálfu mannréttindahópa fyrir lögin og Mark Rutte, forsætisráðherra Hollands, gekk svo langt að segja að landið ætti ekki lengur erindi í Evrópusambandið vegna þeirra.
Orbán var endurkjörinn í þriðja sinn í þingkosningum í apríl 2022. Í kosningunum hafði sameinuð stjórnarandstaða boðið fram lista gegn Fidesz-flokki Orbáns en hafði deilt talsvert innbyrðis. Kosningarnar voru haldnar í skugga innrásar Rússa í Úkraínu, en Orbán hafði lagt áherslu á hlutleysi Ungverjalands í deilunni.
Sif Atladóttir
Sif Atladóttir (f. 15. júlí 1985) er íslensk knattspyrnukona sem leikur nú með Val. Hún er dóttir fyrrverandi landsliðsmannsins Atla Eðvaldssonar.
Malena
Malena er íslenskt kvenmannsnafn.
Naustið
Naustið var veitingastaður við Vesturgötu í Reykjavík, stofnaður árið 1954 af Halldóri S. Gröndal. Aðalsalur staðarins minnti á borðsal í skipi með kýraugu í stað glugga, en á efri hæð var bar í baðstofustíl sem hannaður var af Sveini Kjarval.
Staðurinn er meðal annars frægur fyrir að hafa átt upptökin að þeim Þorrablótsmatseðli sem almennt er að nota í dag. Staðurinn auglýsti fyrst Þorrablót með þessu sniði árið 1958. Eftir að hafa verið einn kunnasti veitingastaður Reykjavíkur um árabil fór vegur Naustsins að lokum hnignandi og það lokaði árið 2006.
Skarðshreppur (Dalasýslu)
Skarðshreppur var hreppur - á norðanverðum skaganum sem klífur austanverðan Breiðafjörð í tvennt, - kenndur við bæinn Skarð á Skarðsströnd.
Hreppurinn varð til árið 1918 við skiptingu Skarðsstrandarhrepps í Skarðshrepp og Klofningshrepp. 1. september 1986 var svo Klofningshreppi skipt upp á milli nágrannahreppanna og féll þá nyrðri hlutinn í hlut Skarðshrepps.
Þorvaldur Halldórsson - Syngur sjómannalög
Þorvaldur Halldórsson - Syngur sjómannalög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni syngur Þorvaldur Halldórsson sjómannalög. Útsetningar og hljómsveitarstjórn, Ingimar Eydal. Forsíðumynd, Bragi Hinriksson.
Skarðshreppur (Dalasýslu)
Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Skarðshreppur 5 öðrum hreppum: Fellsstrandarhreppi, Haukadalshreppi, Hvammshreppi, Laxárdalshreppi og Suðurdalahreppi undir nafninu Dalabyggð.
Faxasker
thumb|right|Faxasker með vitann yst til hægri. Faxasker er um 10 metra hátt sker norðan við Ystaklett við Heimaey í Vestmannaeyjum. Skerið að mestu gróðurlaust því algengt er að brimi yfir það í vondu veðri.
Neyðarskýli er á skerinu og viti. Skýlinu var komið fyrir þarna vegna stórs sjóslyss sem varð við skerið 1950. Báturinn sem lenti í slysinu hét Helgi og fórust allir sem um borð voru eða 10 manns. Tveir menn komust upp á skerið en náðust ekki þaðan í tæka tíð. Eftir þetta var hafist handa við að reisa skýlið og ljóshúsi komið fyrir ofan á því sex árum síðar. Skýlið er 6 metrar á hæð. Ljóseinkenni vitans er Fl W 7s (eitt hvítt blikkljós á 7 sekúndna fresti).
Marinó
Marinó er íslenskt karlmannsnafn.
Hörðudalshreppur
Hörðudalshreppur var hreppur syðst í Dalasýslu.
Hinn 1. janúar 1992 sameinuðust Hörðudalshreppur og Miðdalahreppur undir nafninu Suðurdalahreppur. Sá hreppur varð svo hluti Dalabyggðar rúmum tveimur árum síðar.
Þórarinn E. Tulinius
Þórarinn Erlendur Tulinius eða Thor E. Tulinius (f. á Eskifirði 1860, d. 1932) stórkaupmaður var mjög umsvifamikill á Ísland um og við aldamótin 1900. Hann rak meðal annars eimskipafélagið Thore, sem hann stofnaði 1903.
Vichai Srivaddhanaprabha
thumb|Vichai Srivaddhanaprabha. Vichai Srivaddhanaprabha (taílenska: วิชัย ศรีวัฒนประภา, fæddur 5. júní 1958 sem Vichai Raksriaksorn, látinn 27. október 2018) var taílenskur viðskiptajöfur og stofnandi fríverslunarkeðjunnar King Power.
Srivaddhanaprabha var 7. ríkasti maður Taílands. Konungur Taílands, Bhumibol Adulyadej, veitti honum nafn sitt árið 2012 sem þýðir ljós dýrðar framþróunar. Srivaddhanaprabha keypti enska úrvalsdeildarfélagið Leicester City árið 2010. Leicester varð meistari tímabilið 2015-2016. Árið 2017 keypti hann félagið OH Leuven í Belgíu.
Srivaddhanaprabha lést ásamt fjórum öðrum í þyrluslysi haustið 2018 rétt fyrir utan heimavöll Leicester City FC; King Power Stadium. Það tíðkaðist hjá honum að yfirgefa völlinn í þyrlunni eftir leiki.
Sturla Gunnarsson
Sturla Gunnarsson (f. 1951) er kanadískur leikstjóri. Hann fæddist á Íslandi en flutti til Kanada þegar hann var sjö ára gamall. Þar hefur hann leikstýrt fjölda kvikmynda, en snéri aftur til Íslands í skamma stund til að leikstýra Bjólfskviðu sem frumsýnd var árið 2005.
Miðdalahreppur
Miðdalahreppur var hreppur syðst í Dalasýslu.
Hinn 1. janúar 1992 sameinuðust Miðdalahreppur og Hörðudalshreppur undir nafninu Suðurdalahreppur. Sá hreppur varð svo hluti Dalabyggðar rúmum tveimur árum síðar.
Sequoioideae
Sequoioideae (rauðviður) er undirætt af barrtrjám í ættinni Cupressaceae. Hún er algengust í strandskógum norður Kaliforníu.
Lýsing
Þær þrjár ættkvíslir í undirættinni eru Sequoia og Sequoiadendron í Kaliforníu og Oregon og Metasequoia í mið-Kína. Amerísku rauðviðartegundirnar teljast til stærstu og hæstu trjáa í heiminum, og geta þau orðið þúsunda ára gömul. Metasequoia, með núlifandi tegundina Metasequoia glyptostroboides, er mun smærri.
Paleontology
Sequoioideae er ævaforn undirætt, með elstu Sequoioideae tegundina, Sequoia jeholensis, sem fannst í Júra jarðlögum.
Steingerfingar sýna gríðarlega útbreiðslu á Krítartímabilinu, sérstakelga norðantil. Ættkvíslir af Sequoioideae hafa fundist við heimskautsbaug, í Evrópu, norður-Ameríku, og um Asíu og Japan. Kæling loftslags í lok Eósen og Ólígosen dró úr útbreiðslu norðan til, sem og eftirfylgjandi ísaldir.
Verndunarstaða
Þeim er ógnað af tapi búsvæða vegna bælingar villielda, skógarhöggs, og loftmengunar. Öll undirættin er í útrýmingarhættu. IUCN Red List metur Sequoia sempervirens í útrýmingarhættu (A2acd), Sequoiadendron giganteum í útrýmingarhættu (B2ab) og Metasequoia glyptostroboides í útrýmingarhættu (B1ab).
Suðurdalahreppur
Suðurdalahreppur var hreppur syðst í Dalasýslu.
Hreppurinn varð til 1. janúar 1992 við sameiningu Hörðudalshrepps og Miðdalahrepps. Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Suðurdalahreppur svo 5 öðrum hreppum: Fellsstrandarhreppi, Haukadalshreppi, Hvammshreppi, Laxárdalshreppi og Skarðshreppi undir nafninu Dalabyggð.
Malín
Malín er íslenskt kvenmannsnafn.
1969
Árið 1969 (MCMLXIX í rómverskum tölum) var 69. ár 20. aldar og almennt ár sem hófst á miðvikudegi.
Janúar
thumb|right|Richard Nixon sver eið að bandarísku stjórnarskránni.
Febrúar
thumb|right|[[Inger Nilsson í hlutverki Línu langsokks.]]
Mars
thumb|right|Jómfrúarflug Concorde-þotu í Frakklandi.
Maí
thumb|right|Byggingar í rúst á Curaçao.
Júlí
thumb|right|Buzz Aldrin heilsar bandaríska fánanum á Tunglinu.
Ágúst
thumb|right|Woodstock-tónlistarhátíðin.
September
thumb|right|Willy Brandt talar við fjölmiðla eftir kosningarnar í Þýskalandi.
Október
thumb|right|Mótmæli gegn Víetnamstríðinu í Washington D.C.
Nóvember
thumb|right|Bandaríski geimfarinn [[Alan L. Bean við það að stíga á tunglið.]]
Desember
thumb|right|Afgreiðslusalur bankans við Piazza Fontana eftir sprenginguna.
Fædd
thumb|right|Jennifer Aniston. thumb|right|Daníel Ágúst.
Dáin
thumb|right|Walter Gropius.
Ananas
Ananas (einnig sjaldan kallað granaldin) er hitabeltisávöxtur ananasplöntu (fræðiheiti: Ananas comosus) uppruninn í Úrúgvæ, Brasilíu og Paragvæ. Plantan er fjölær jurt sem verður 1–1,5 m á hæð með 30 eða fleiri oddhvössum laufum 30-100 sm, utan um þykkan stilk.
Ingibjörg Þorbergs syngur með hljómsveit Carl Billich
Ingibjörg Þorbergs syngur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Ingibjörg Þorbergs lögin Móðir mín og Pabbi minn við undirleik hljómsveitar Carl Billich. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Kvenréttindi
Kvenréttindi eru þau efnahagslegu og stjórnmálalegu réttindi sem konur og stelpur í mjög margvíslegum aðstæðum hafa gert tilkall til og gera enn í dag. Baráttan fyrir kvenréttindum er til komin vegna margvíslegrar, sögulegrar og hefðbundinnar mismununar körlum í vil á kostnað kvenna.
Jafnrétti er víðast hvar talsvert mikið á Vesturlöndum, og þá sérstaklega í Skandinavíu. Í einveldisríkjum eins og t.d. Sádi-Arabíu eru réttindi kvenna af skornum skammti, þar mega þær hvorki aka farartæki né heldur kjósa til ráðgefandi þings (a. Majlis as-Shura).
Saga
Konur hafa haft völd í ýmsum ríkjum og veldum í gegnum tíðina, til dæmis var Kleópatra, drottning Egyptalands, margar drottningar hafa ráðið ríkjum í Englandi, eins og Elísabet 1. og einnig má nefna Jóhönnu af Örk.
Baráttuna fyrir kosningarétti kvenna má rekja til skrifa breska femínistans Mary Wollstonecraft í byrjun 19. aldar. Konur fengu fyrst kosningarétt árið 1893 í Nýja-Sjálandi sem þá var nýlenda Breta. Íslenskar konur fengu kosningarétt til Alþingiskosninga árið 1915, þó með nokkrum takmörkunum. Svissneskar konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1971.
Dóra Stefánsdóttir
Dóra Stefánsdóttir (f. 27. apríl 1985) er íslensk knattspyrnukona. Hún hefur verið fyrirliði U-17, U-19 og U-21 landsliðanna. Hún leikur nú með LdB FC Malmö. Þann 15. desember 2010 ákvað hún að hætta í fótbolta.
Malla
Malla er íslenskt kvenmannsnafn.
Ósamþátta
thumb|right|300px|Tölurnar 4 og 9 eru ósamþátta og því sker lína á milli þeirra enga punkta í punktagrind.
Tvær heiltölur a og b þykja ósamþátta eða ósamþættar ef stærsti samdeilir þeirra er einn en það er stundum táknað með rithættinum a \perp b. Dæmi um tölur sem eru ósamþátta eru 9 (þáttað 3 \cdot 3) og 20 (þáttað 2^2 \cdot 5) þar sem þær hafa engan sameiginlegan þátt en 8 (þáttað 2^3) og 20  eru hins vegar samþátta þar sem þær deila þættinum 2^2. Talan einn er ósamþátta öllum heiltölum og því er stærsti samdeilir alltaf jafnt og 1 þegar a er heiltala.
Almennt brot af gerðinni \frac{p}{q} þar sem p og q eru ósamþátta heiltölur telst vera fullstytt brot. \phi-fall Eulers \phi (n) skilar fjölda heiltalna sem eru ósamþátta n.
Nota má keðjudeilingu (reiknirit Evklíðs) til að ákvarða hvort tvær tölur séu ósamþátta.
Reykjavíkurlistinn
thumb|right|Merki Reykjavíkurlistans Reykjavíkurlistinn, R-listinn, var sameiginlegur framboðslisti félagshyggjuflokkanna í Reykjavík í þrennum borgarstjórnarkosningum 1994, 1998 og 2002. Upprunalega stóðu að honum Alþýðuflokkur, Alþýðubandalag, Framsóknarflokkur, Samtök um kvennalista og Nýr Vettvangur. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var borgarstjóraefni R-listans árið 1994, og varð borgarstjóri í kjölfar sigurs listans í kosningunum það ár. R-listinn hélt meirihluta í borgarstjórn í þrjú kjörtímabil, en á þeim tíma höfðu allir flokkarnir sem stóðu að listanum hætt störfum utan Framsóknarflokksins. Fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2006 ákváðu flokkarnir sem þá stóðu að listanum, Samfylking, Vinstrihreyfingin – grænt framboð og Framsóknarflokkur, að bjóða fram hver í sínu lagi, og varð þá aftur Sjálfstæðisflokkurinn stærsta aflið í borgarstjórn Reykjavíkur.
Samanlagður árangur mið- og vinstriflokkanna:
Árangur Reykjavíkurlistans í borgarstjórnarkosningum:
Klofningshreppur
Klofningshreppur var hreppur í Dalasýslu, yst á Klofningsnesi, kenndur við fjallið Klofning.
Hreppurinn varð til árið 1918 við skiptingu Skarðsstrandarhrepps í Klofningshrepp og Skarðshrepp. 1. september 1986 var svo Klofningshreppi skipt upp á milli nágrannahreppanna Skarðshrepps og Fellsstrandarhrepps.
Ólafur Jóhannesson (kvikmyndagerðarmaður)
Ólafur Jóhannesson (f. 1975) er íslenskur leikstjóri. Fyrsta heimildarmynd hans í fullri lengd var Blindsker sem segir frá ævi söngvarans Bubba Morthens.
Mysa
thumb|right|Súrmatur í sýrðri mysu. Mysa er vökvi síaður úr við skyrgerð eða úr hleyptri mjólk þegar gerður er ostur. Vökvinn er svo látinn gerjast til að úr honum verði sýra, en hún hefur verið notuð á Íslandi til drykkjar og - fyrir tíma matarsalts og kæliskápa - til þess að varðveita mat. Var maturinn þá lagður í súr í þar til gerðum tunnum eða keröldum. Hann geymdist vel í mysunni, en slíkur matur er nefndur súrmatur og er enn vinsæll, einkum um þorrann. Áður fyrr var líka vinsælt að blanda sýrðri mysu saman við vatn, og varð þá til svaladrykkur sem kallaðist sýrublanda og er sagður mjög leskjandi.
Í mysu eru mjólkursýrugerlar sem kljúfa mjólkursykur og mynda mjólkursýru sem gefa henni súra bragðið. Mysan er sögð mjög holl, þar sem hún innihaldi mysuprótein sem stuðli að uppbyggingu vöðva og lækki háan blóðþrýsting.
Nowe Warpno
Nowe Warpno (Þýska: Neuwarp) er borg með smábátahöfn í Pólland, Vestur-Pommern. Hún liggur nálægur Police, við Szczecin Lón (pólska: Zalew Szczeciński, Þýska: Stettiner Haff).
Joan Wallach Scott
thumb|Joan Wallach Scott árið 2013 Joan Wallach Scott (f. 18. desember 1941) í Brooklyn, New York er bandarískur sagnfræðingur sem rannsakar sögu Frakklands og er þekkt fyrir framlag sitt til kynjasögu og hugmyndasögu. Hún er Professor Emerita í félagsvísindadeild í Institute for Advanced Study í Princeton í New Jersey. Meðal rita hennar er greinin "Gender: A Useful Category of Historical Analysis" sem birtist árið 1986 í ritinu American Historical Review.
1631-1640
thumb|410px|4. áratugurinn: Fall Gústafs 1. Adolfs í [[orrustan við Lützen|orrustunni við Lützen; umsátrið um Hara-kastala í Shimabara-uppreisninni; morðið á Albrecht von Wallenstein; Galileo Galilei frammi fyrir rómverska rannsóknarréttinum; uppgjöf Rússa eftir umsátrið um Smolensk (1634).]]
Helstu atburðir og aldarfar
thumb|right|[[Búddastyttur sem kristnir uppreisnarmenn í Shimabara-uppreisninni í Japan (1637-1638) hjuggu höfuðin af.]]