cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakt
Nú til dags er sama orð í ýmsum málum notað yfir það sem á íslensku heitir lystisnekkja.
Segelyacht Jektefarten
Hámundur heljarskinn Hjörsson
Hámundur heljarskinn Hjörsson var landnámsmaður í Eyjafirði, tvíburabróðir Geirmundar heljarskinns. Hann kom til landsins með Helga magra, sem var tengdafaðir hans.
Samkvæmt því sem segir í Landnámu nam hann fyrst Árskógsströnd frá Svarfaðardal og suður að Hörgá og bjó á Hámundarstöðum. Þegar Örn frændi hans, sem hafði numið land í Arnarfirði, frétti af honum ákvað hann að flytja sig um set til að vera nær honum. Hámundur lét hann fá land þar á ströndinni og bjó hann í Arnarnesi. Sjálfur fékk Hámundur land hjá Helga tengdaföður sinum, frá Merkigili (sem líklega var nærri Hrafnagili) til Skjálgdaldsár og bjó á Espihóli.
Hámundur var fyrst giftur Ingunni dóttur Helga magra, og var sonur þeirra Þórir bóndi á Espihóli. Þegar Ingunn dó kvæntist Hámundur annari dóttur Helga, Helgu (sem áður hafði átt Auðun rotinn Þórólfsson landnámsmann). Dóttir þeirra var Yngvildur allrasystir, kona Örnólfs sonar Þórðar slítanda landnámsmann í Hörgárdal.
Þyrnirós (planta)
Rosa pimpinellifolia, eða þyrnirós, er tegund rósa sem vex villt í vestur, mið og suður Evrópu (norður til Íslands og Noregs) og norðvestur Afríku. Hún hefur gjarnan strandlæga útbreiðslu.
Lýsing
Hún er gjarnan lágvaxinn uppréttur runni frá 20–140 sm á hæð en stundum að tvemur metrum. Hún breiðist út með neðanjarðarsprotum og getur þakið stór svæði. Þyrnarnir eru miðlungsstórir og margir. Blómin eru hvít, en geta stundum verið bleikleit. Þau eru 2 til 4 sm í þvermál. Nípurnar eru kringlóttar og dökkfjólubláar til svartar.
Svipaðar plöntur sem eru villtar austur í Asíu, stundum skráðar sem Rosa pimpinellifolia var. subalpina, eru nú taldar vera sjálfstæð tegund; Rosa oxyacantha (Flora of China); þær eru með bleik blóm og rauðar nípur.
Flekakenningin
thumb|350px|Flekar [[Jörðin|jarðarinnar voru kortlagðir á síðari hluta 20. aldar.]]
Jarðskorpan í allnokkra jarðfleka og fljóta þeir ofan á möttlinum og eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum. Á flekaskilum færast tveir flekar í sundur og við það þrýstist bergkvika upp á yfirborð jarðar (hvort sem er ofan- eða neðansjávar) og myndar nýtt land. Á flekamótum þrýstast hins vegar tveir flekar saman. Þegar annar flekinn fer undir hinn getur myndast djúpsjávarrenna. Í því tilfelli er a.m.k. annar flekinn úthafsfleki. Ef tveir meginlandsflekar mætast myndast svokölluð fellingafjöll. Ástæðan fyrir því að mismunandi jarðfræðileg fyrirbæri myndast er sú að úthafsflekar eru mun eðlisþyngri en meginlandsflekar.
Ernst Henrich Berling
Berling var sonur Melchior Christian Berling og Catharina Hennings og fæddist í Mecklenburg. Hann lærði bókprentun í Lauenburg, tók sveinspróf 1727 og var kallaður 1731 til Kaupmannahafnar af bókprentaranum Johan Jørgen Høpfner. Kvæntist hann aftur stúpdóttur hans, Cecilie Cathrine Godiche, ári seinna. Hún var dóttir þekkts bókprentara Jørgen Matthiasen Godiche. Frá þeim er komin danska prentarafjölskyldan Berling.
1733 hóf hann fyrirtækjarekstur í prentun á eigin spýtum. Með ótalmörgum og vönduðum útgáfum sínum stóð hann að mikilli framför í danskri prentun.
Þann 27. desember 1748 fékk hann fyrir sig og erfingja sína einkaleyfi á að prenta ýmis blöð, dönsk, þýsk frönsk og fræðileg, ásamt hinum mánaðarlegu Ríkistíðindum sem hann hafði keypt af bókprentara-ekkjunni Inger Wielandt. Blað hans Kjøbenhavnske Danske Post-Tidender, færði fólki mun meirri betri og nákvæmari fréttir af stjórnmálum og ýmsu sem gerðist innanlands en þar til hafði þekkst.
Frá 1748 tók hann yfir útgáfu blaðs um bækur (litterærkritiske blad) Kiøbenhavnske nye Tidender om lærde [og curieuse] Sager, og Berlingske efterretninger.
Berling dó í október 1750, fáum mánuðum á eftir konu sinni.
Jasper Griffin
Jasper Griffin (29. maí 1937 — 22. nóvember 2019) var breskur fornfræðingur og textafræðingur og var prófessor í grískum og latneskum bókmenntum við háskólann í Oxford from 1992 til 2004.
Griffin las fornfræði við Balliol College, Oxford (1956—1960) og var Jackson-félagi við Harvard University (1960—61). Þegar hann sneri aftur til Oxford varð hann Dyson-rannsóknarfélagi við Balliol College (1961—63) og kenndi fornfræði (1963—2004).
Jasper Griffin var kvæntur Miriam T. Griffin (fædd Dressler) í yfir fimmtíu ár, en hún er einnig markverður fornfræðingur.
Pseudotsuga japonica
Pseudotsuga japonica, er tegund trjáa í Pinaceae, sem er einlend í Japan. Þetta er meðalstórt tré sem verður að 25 metra hátt. Japanir kalla það 'Togasawara (トガサワラ)'.
Ostryopsis
Ostryopsis er lítil ættkvísl lauffellandi runna í bjarkarætt (Betulaceae).
Ættkvíslin er aðeins í Kína. Þetta eru runnar sem verða 3 til 5 m á hæð, með stakstæðum, tvítenntum heslilíkum blöðum 2–7 sm löngum. Blómin koma að vori, með aðskildum kven og karlreklum. Fræin myndast í klösum, 3 til 5 sm löngum með 6 til 10 fræjum; hvert fræ er lítil hneta um 4–6 mm löng.
Þýska öldin
Þýska öldin er það tímabil í Íslandssögunni þar sem þýskir kaupmenn voru ráðandi í utanríkisverslun Íslendinga og stunduðu einnig veiðar við Íslandsstrendur og útgerð frá íslenskum verstöðvum.
Elsta heimild um siglingu þýskra kaupmanna til Íslands er frá 1432 en frá því um 1470 voru komur þeirra árvissar og er þýska öldin talin hefjast um það leyti. Hún stóð svo alla 16. öldina, eða þar til einokunarverslun var komið á í upphafi 17. aldar. Þýsku kaupmennirnir tilheyrðu miklu verslunarsambandi sem kallaðist Hansasambandið og réði nær allri verslun í Norður-Evrópu og við Eystrasalt. Þeir Hansakaupmenn sem hingað sigldu voru flestir frá Lübeck (Lýbiku), Hamborg og Bremen (Brimum). Voru tengsl Íslendinga við Þýskaland töluvert mikil á þessum tíma og ýmsir ungir Íslendingar fóru t.d. til Þýskalands til náms.
Englendingar höfðu verið allsráðandi í Íslandsverslun frá því um 1415 og kallast það tímabil enska öldin. Þegar þýsku kaupmennirnir komu á vettvang urðu víða átök á milli þeirra og Englendinga um verslunarhafnir og verstöðvar og kom stundum til bardaga. Þjóðverjar náðu smátt og smátt undirtökum í versluninni en Englendingar voru þó áfram við landið í einhverjum mæli, versluðu við Íslendinga og veiddu fisk.
Höfðuðstöðvar Hansakaupmanna voru í Hafnarfirði og má segja að þar hafi helsta höfn og útflutningsmiðstöð landsins verið á þeim tíma. Þar var fyrsta lútherska kirkjan á Íslandi reist, líklega 1533, og stóð hún þar til þýsku öldinni lauk. Þjóðverjar létu sér ekki nægja að versla hér, heldur hófu þeir útgerð, settust að á útvegsjörðum og réðu Íslendinga til að róa til fiskjar fyrir sig, og varð sumstaðar til svolítill vísir að sjávarþorpum. Þetta féll íslenskum bændum og höfðingjum illa því þeir áttu þá erfiðara með að fá vinnufólk.
Amazon
Amazon getur átt við:
Ha? (sjónvarpsþáttur)
Sjónvarpsþátturinn Ha? er spurninga- og skemmtiþáttur sem hóf göngu sína á Skjá einum snemma árs 2011. Þátturinn sker sig nokkuð úr hefðbundnum íslenskum spurningaþáttum í sjónvarpi að því leyti að stig keppenda eru algjört aukaatriði, en höfuðáherslan er á skemmtanaþáttinn.
Skipulag þáttarins
Ha? er undir sterkum áhrifum frá breskum spurningaþáttum á borð við Never mind the Buzzcocks, A Question of Sport, Have I got News for You? og Q.I. Uppbygging allra þessara þátta er keimlík: spyrill og þáttarstjórnandi situr í miðjunni og hefur keppnislið til beggja handa, sem skipuð eru föstum keppanda og einum eða tveimur gestum, sem eru nýir í hverri viku. Afþreyingargildið er í fyrirrúmi og keppast þátttakendur frekar við að slá á létta strengi en að hala inn stig.
Ha? er ekki fyrsti þáttur þessarar gerðar í íslensku sjónvarpi. Þátturinn Þetta helst var sýndur um nokkurra ára skeið á RÚV, en honum svipað mjög til Have I got News for You?
Hver þáttur af Ha? skiptist upp í þrjú hólf. Í fyrsta hólfi eru einkum spurningar og þrautir sem tengjast nýlegum fréttum dagblaðanna og efni sem finna má á samskiptavefnum Facebook. Í öðru hólfi er leitað mjög í smiðju bresku Q.I.-þáttanna og spurt spurninga um sérviskuleg efni, þar sem oftar en ekki er leitast við að leiðrétta almenn sannindi. Í þriðja hólfi fer mikið fyrir skoplegum myndböndum af YouTube og þáttarstjórnandi og föstu keppendurnir söngla kunn dægurlög í lið sem fenginn er að láni úr Never mind the Buzzcocks.
Stjórnendur og gestir
Jóhann G. Jóhannsson leikari er spyrill og þáttarstjórnandi í Ha?. Fastagestirnir í fyrstu þáttaröð voru Edda Björg Eyjólfsdóttir leikkona og Sólmundur Hólm Sólmundarson skemmtikraftur. Þegar sýningar á annarri þáttaröð hófust í september 2011 var tilkynnt að Sólmundur myndi einn vera í hlutverki fastagests. Í fjórðu þáttaröðinni, vorið 2013, bættist Gunnar Sigurðarson í hópinn sem fastagestur. Aðalhöfundur spurninga er Stefán Pálsson.
Gestir í 1. þáttaröð, vor 2011:
Gestir í 2. þáttaröð, haust 2011:
Gestir í 3. þáttaröð, vor 2012:
Gestir í 4. þáttaröð, vor 2013:
Paulo Silas
Paulo Silas (fæddur 27. ágúst 1965) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 34 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Jimmy Page
thumb|right|Jimmy Page á tónleikum 1977 James Patrick „Jimmy“ Page (f. 9. janúar 1944) er enskur rafmagnsgítarleikari og lagahöfundur. Hann hóf feril sinn sem sessjónmaður um miðjan 7. áratug 20. aldar og varð síðan meðlimur í hljómsveitinni The Yardbirds frá 1966 til 1968. Það ár stofnaði hann hljómsveitina Led Zeppelin ásamt Robert Plant og fleirum.
Hjaltlandseyjar
Hjaltlandseyjar (einnig kallaðar Hjaltland; skoska, enska: Shetland, áður fyrr Zetland; gelíska: Sealtainn) eru eyjaklasi í Norður-Atlantshafi milli Færeyja, Noregs og Skotlands. Eyjarnar eru eitt af 32 sveitarfélögum Skotlands.
Eyjaklasinn liggur um það bil 80 km norðaustan við Orkneyjar, 170 km frá skoska fastalandinu og 300 km vestan við Noreg. Hjaltlandseyjar mynda skil milli Norður-Atlantshafs og Norðursjávar. Þær eru 1.466 km² að stærð en íbúarnir voru 23.210 árið 2012. Höfuðstaður Hjaltlandseyja heitir Leirvík (Lerwick) og hefur gegnt því hlutverki frá árinu 1708. Fyrrum höfuðstaður Hjaltlandseyja er Skálavogur (Scalloway).
Stærsta eyjan í klasanum heitir Meginland (Mainland) og er 967 km² að stærð. Hún er þriðja stærsta eyja Skotlands og fimmta stærsta Bretlandseyja. Byggð er í 15 eyjum til viðbótar. Eyjaklasinn einkennist af úthafsloftslagi, flókinni jarðfræði, klettaströndum og lágum hólum.
Sögu manna í Hjaltlandseyjum má rekja til miðsteinaldar. Snemma á miðöldum var mikilla norrænna áhrifa að gæta í eyjunum, einkum frá Norðmönnum. Eyjarnar komu undir stjórn Skota á 15. öld. Þegar Skotland gekk í samband við England árið 1707 hnignuðu viðskiptin við Norður-Evrópu. Fiskveiðar eru mikilvæg atvinnugrein ennþá í dag. Á áttunda áratug 20. aldar fannst olía í Norðursjó en fundurinn hefur eflt efnahag eyjanna mikið.
Norrænn og skoskur menningararfur Hjaltlandseyja endurspeglast í lífinu þar. Hátíðin Up Helly Aa er haldin árlega. Þar er einnig mikil tónlistarhefð en fiðlan er einkennandi fyrir eyjarnar. Margir höfundar og skáld eru frá Hjaltlandseyjum og þónokkrir skrifa á hjaltlenskri mállýsku skosku tungunnar. Mikið er um verndarsvæði í eyjunum til að varðveita einstaka plöntu- og dýralífið. Hjaltlenski smáhesturinn og hjaltlenski fjárhundurinn eru frægar dýrategundir frá eyjunum.
Kjörorð eyjanna er „Með lögum skal land byggja“ en það má rekja til Frostaþingslaganna.
Landafræði og jarðfræði
thumb|left|230px|Jarðfræðileg skipting Hjaltlandseyja. thumb|250px|[[Leirvík (Hjaltlandseyjum)|Leirvík er höfuðstaður eyjanna.]] Hjaltlandseyjar liggja um það bil 170 km norðan við skoska fastalandið. Eyjaklasinn þekur 1.469 ferkílómetra en ströndin er 2.702 km löng.
Íbúar Leirvíkur (Lerwick), stærsta byggðin og höfuðstaðurinn, eru um það bil 7.500. Rúmur helmingur allra Hjaltlendinga á heima innan við 16 km frá Leirvík. Skálavogur (Scalloway) á vesturströndinni var höfuðstaður eyjanna til ársins 1708 en íbúar hans eru tæp þúsund manns.
Einungis 16 af 100 Hjaltlandseyjum eru byggðar. Stærsta eyjan í klasanum kallast Meginland (Mainland). Þar á eftir í stærðarröð koma Gjall (Yell), Únst (Unst) og Fetlar til norðurs og Breiðey (Bressay) og Hvalsey (Whalsay) til austurs. Austur-Barrey og Vestur-Barrey, Rauðey mikla (Muckle Roe), Papey stóra (Papa Stour), Trondra og Valey (Vaila) eru allar smærri eyjar til vesturs. Hinar byggðu eyjarnar eru Fugley (Foula) í vestri og Friðarey (Fair Isle) í suðvestri, ásamt Útskerjum til austurs.
Landafræði Hjaltlandseyja er flókin, en mikið er um misgengi og brot. Helsta bergtegundin er myndbreytt berg sem svipar til bergsins á meginlandi Skotlands. Setberg svo sem sandsteinn finnst í einhverju mæli, ásamt graníti.
Efnahagur Hjaltlandseyja snýst að miklu leyti um olíulindirnar í umliggjandi sjávarbotni. Jarðfræðileg gögn sýna fram á að flóðbylgja hafi skollið á eyjarnar og austurströnd Skotlands um það bil 6100 f.Kr. Bylgjan hafi verið allt að 25 m há í þéttbyggðustu vogunum.
Loftslag
Ríkjandi veðurfar í Hjaltlandseyjum er úthafsloftslag. Vetrarnir eru svalir og sumrin stutt og mild. Hafið í kringum eyjarnar hefur temprandi áhrif á loftslagið. Í janúar og febrúar er lágmarkshitastigið rúmt 1°C á næturnar, en á daginn er hágmarkshitastigið tæpt 14°C að jafnaði í júlí og ágúst. Mesti hitinn sem hefur mælst í eyjunum er 28°C þann 6. ágúst 1910, en sá lægsti var –8,9°C í janúar 1952 og 1959. Frostleysi getur staðið yfir í eins lítið og þrjá mánuði.
Til samanburðar er hitinn mun breytilegri á nærliggjandi upplandssvæðum í Skandinavíu, sem sýnir temprandi áhrif Atlantshafsins. Vetrarnir eru mun mildari en á meginlandi Evrópu og eru sambærilegir vetrum í Englandi.
Veðurfarið einkennist af vindi og skýjum. Úrkoman er að minnsta kosti 2 mm á 250 dögum á ári. Meðaltalsúrkoman er 1,003 mm á ári en mest rignir í nóvember og desember. Í Hjaltlandseyjum snjóar eingöngu frá nóvember til febrúar en snjórinn bráðnar yfirleitt innan sólarhrings. Þoka er algeng á sumrin enda hafið kælir mildar sunnanáttir.
Vegna norðlegrar legu eyjanna sjást norðurljós stundum á heiðskírum vetrarnóttum. Á sumrin er náttleysi.
Forsaga
Á nýsteinöld tíðkaðist að hlaða hús af steini á trjálausum eyjum svo sem Hjaltlandseyjum. Því er mikið um fornleifar í eyjunum á 5.000 stöðum. Sorphaugur í Vesturvogi (Wester Voe) á suðurströnd Meginlands er elsta merkið um byggð en hann er talin vera frá 4320–4030 f.Kr. Á bænum Scord of Brouster í Vogum (Walls) hafa leifar frá 3400 f.Kr. fundust.
Leirbrot sem fundust við Jarlshof í Meginlandi eru til merkis um byggð á nýsteinöld, en aðalbyggðin þar er frá bronsöld. Á járnöld voru mörg hringlaga borgvírki (e. brochs) reist í eyjunum, en deilt er um upphaf og tilgang þeirra. Á seinni járnöld voru íbúar Norðureyja (Orkneyja og Hjaltlandseyja) sennilega Piktar, en fáar heimildir eru til um þá.
Landnám Norðmanna
thumb|left|250px|Mynd af [[Haraldur hárfagri|Haraldi hárfagra í Flateyjarbók. Hann lagði Hjaltlandeyjar undir sig árið 875.]] Á 8. og 9. öld settust Víkingar frá Skandinavíu að í eyjunum. Óljóst er hvað varð um frumbyggjana. Flestir Hjaltlendingar geta rakið möðurættina og föðurættina í jöfnu mæli til skandinavíumanna.
Víkingarnir notuðu eyjarnar sem upphafsstað fyrir ránsferðir til Noregs og stranda meginlands Skotlands. Sem viðbrögð lagði Haraldur hárfagri Norðureyjar undir sig árið 875. Rögnvaldur Eysteinsson fékk Orkneyjar og Hjaltlandseyjar í jarlsdæmi frá Haraldi sem bætur fyrir dauða son hans í bardaga í Skotlandi. Seinna faldi hann bróður sinni Sigurði Eysteinssyni jarlsdæmið.
Kristnitaka var í Hjaltlandseyjum seint á 10. öld. Ólafur Tryggvason konungur boðaði Sigurða digra til sín og skipaði honum til að láta skíra sig og alla þegna sína. Frá um það bil árinu 1100 voru jarlar tryggir bæði norsku og skosku kórónunni vegna landareigna sinna á Katanesi (Caithness).
Árið 1194, þegar Haraldur Maddaðarson var jarl Orkneyja og Hjaltlandseyja, var uppreisn gegn Sverrir Sigurðssyni Noregskonungi. Uppreisnarmennirnir sigluðu til Noregs en voru sigraðir við orrustuna um Florvåg nálægt Bergen. Eftir þetta lagði Sverrir Sigurðsson eyjarnar undir beina stjórn Norðmanna, staða sem stóð yfir í tæplega tvær aldir.
Vaxandi áhrif Skota
Frá miðju 13. aldar sóttust skoskir konungar í auknu mæli eftir að leggja undir sig eyjarnar sem lágu í kringum fastalandið. Alexander 2. hóf framtakið af alvöru en sonur hans Alexander 3. hélt því áfram eftir dauða hans. Þetta framtak gerði það að verkum að Hákon gamli réðst inn í eyjarnar. Flotinn hans kom saman í Breiðeyjarsundi og sigldi svo til Skotlands. Eftir orrustuna um Largs, sem lauk við pattstöðu, hörfaði Hákon til Orkneyja. Hann dó þar í desember 1263.
Eftir andlát Hákons hættu Norðmenn við frekara landnámi í Skotlandi. Suðureyjar og Mön voru gefnar til konungsríkisins Skotlands árið 1266 við gerð Perth-sáttmálans. Skotar viðurkenndu þó fullveldi Norðmanna yfir Orkneyjum og Hjaltlandseyjum.
Sameining við Skotland
thumb|250px|[[Jakob 3. Skotakonungur|Jakob 3. og Margrét af Danmörku, en heitbinding þeirra gerði það að verkum að Hjaltlandseyjar komu undir stjórn Skota.]] Þótt Orkneyjar og Hjaltlandseyjar hafi enn verið undir stjórn Norðmanna á 14. öld fóru áhrif Skota vaxandi. Jón Haraldsson, sem var drepinn í Thurso árið 1231, var síðasti norræni jarlinn. Eftir það voru jarlar aðalsmenn í skosku ættunum Angus og St Clair. Við dauða Hákons 6. árið 1380 sameinaðist Noregur við Danmörku og áhugi norsk-danska konungsins á eyjunum dvínaði.
Árið 1469 voru eyjarnar veðsettar af Kristjáni 1. Danakonungi sem trygging á greiðslu heimanmundar fyrir dóttur sína Margréti, sem var heitbundin Jakobi 3. Skotakonungi. Þar sem heimanmundurinn var aldrei greiddur varð veðið við skosku kórónuna varanlegt. Árið 1470 vék Vilhjálmur Sinclair, 1. jarl af Katanesi fyrir Jakob 3. og ári seinna voru eyjarnar lagðar undir skosku kórónuna. Þetta var staðfest með lögum á skoska þinginu árið 1472.
Frá 15. öld skiptu Hjaltlendingar við kaupmenn frá Hansasambandinu. Kaupmennirnir keyptu skipsfarma af saltfiski, ull og smjöri og fluttu inn salt, dúka, bjór og aðrar vörur. Seinni hluti 16. aldar og fyrri hluti 17. aldar einkenndust af stjórn einræðisherrans Róbert Stewart jarls og sons síns Patricks. María Skotadrottning, hálfsystir Róberts, faldi honum eyjarnar. Sonur Róberts sá um byggingu Skálavogskastala en eftir að hann var fangelsaður árið 1609 lagði kórónan Orkneyjar og Hjaltlandseyjar aftur undir sig. Árið 1643 faldi Karl 1. Englandskonungur Vilhjálmi Douglas, 7. jarl af Morton eyjarnar. Morton-ættin hélt eyjunum öðru hvoru til ársins 1766 þegar Jakob Douglas, 14. jarl af Morton seldi eyjarnar til Laurence Dundas.
18. og 19. öld
Viðskipti við norðþýska bæi stóðu yfir til ársins 1707 þegar Sambandslögin voru samþykkt. Hár tollur á salti hindraði verslun þýskra kaupmanna við Hjaltlendinga. Í kjölfarið varð efnahagskreppa því heimamenn voru ekki eins færir í að versla með saltaðan fisk. Samt sem áður byrjuðu nokkrir hjaltlenskir kaupmenn að gera út skip til að flytja fisk til meginlands Evrópu. Þetta hafði neikvæð áhrif á sjálfstæða bændur í eyjunum þar sem þeim var neytt til að veiða fyrir þessa kaupmenn.
Bólusótt gekk yfir eyjarnar á 17. og 18. öld sem og annars staðar í Evrópu. Heilsa hjaltlendinga batnaði til munar við komu bólusetningar árið 1800. Kartöfluplágan 1846 hafði mjög slæm áhrif á eyjarnar. Ríkisstjórnin bjó til sértaka áætlun til að stuðla að efnahaglegum uppgangi eyjanna undir forystu Roberts Craigie kapteins í Breska sjóhernum. Hann dvaldi í Leirvík árið 1847–1852 og bætti vegakerfi eyjanna mikið.
Íbúafjöldinn náði hámarkinu 31.670 árið 1861. Breska stjórnin í eyjunum varð mörgum eyjamönnum dýrkeypt. Breska sjóherinn leitaði siglingafærni Hjaltlendinga en 3.000 manns voru í herþjónustu á Napóleonsstyrjöldunum árin 1800 til 1815. Mikið var um að menn voru teknir án fyrirvara. Á þeim tíma voru 120 menn teknir frá Fetlar en aðeins 20 snéru heim. Fyrir lok 19. aldar voru 90% allra jarða í Hjaltlandseyjum komnar í eigu 32 einstaklinga og á árunum 1861 til 1881 fluttu rúmlega 8.000 Hjaltlendingar burt.
Þegar ný lög um smábændur voru samþykkt árið 1886 frelsaði frjálslyndi forsætisráðherrann William Gladstone smábændur undan stjórn landeigenda. Lögin gerðu það að verkum að smábændur, sem fyrr voru ánauðugir, gætu keypt og notað jörðina sem þeir bjuggu á undir landbúnað. Hollendingar komu síldarævintýri af stað í eyjunum upp úr 1880, en því lauk á þriðja áratug 20. aldar þegar síldarstofninn dvínaði. Framleiðsla náði hámarki árið 1905, þegar yfir milljón tunnur voru framleiddar og þar af 700.000 fluttar út.
20. öld
Á heimsstyrjöldin fyrri gengu margir Hjaltlendingar í her, 3.000 í sjóherinn og 1.500 til viðbótar í varaliði með aðstöðu í eyjunum. Yfir 500 Hjaltlendingar létust í stríðinu, hlutfallslega fleiri menn en annars staðar á Bretlandi. Á þriðja og fjórða áratugnum fluttu fleiri Hjaltlendingar burt í bylgjum.
Á heimsstyrjöldinni seinni var norskt sjóherslið sem hét „Shetland bus“ sett upp í eyjunum haustið 1940 til að sinna erinum við Noregsstrendur. Um það bil 30 fiskveiðiskip voru notuð af norskum flóttamönnum til að flytja njósnara, uppreisnarmenn og birgðir yfir Norðursjóinn. Liðið sigldi fleiri en 200 ferðir en enn þeirra, Leif Larsen, sá um 52 ferðir einn.
Olíulindir sem uppgötvuðust á seinni hluta 20. aldar í sjónum austan og vestan við Hjaltlandseyjar hafa skilað sér í miklum tekjum fyrir eyjamenn. Eitt stærsta olíusvæðið í Evrópu, East Shetland Basin, er við eyjarnar. Vegna þess og tengslanna við Noreg kom smávægileg heimastjórnarhreyfing upp árið 1978 en leitað var til Manar og Færeyja til innblásturs.
Árið 1961 voru Hjaltlendingar 17.814 manns.
Efnahagslíf
thumb|250px|Helmingur af aflanum í Hjaltlandseyjunum er [[makríll.]] Helstu tekjulindir Hjaltlandseyja í dag eru landbúnaður, fiskeldi, endurnýjanleg orka, olíuiðnaður, skapandi iðnaður og ferðamennska.
Fiskveiðar
Fiskveiðar eru enn í dag mikilvægur liður í efnahagslífi Hjaltlendinga. Heildaraflinn var 75.767 tonn árið 2009, að verðmæti 73,2 milljón punda. Helmingur af aflanum eftir þyngd og verðmæti er makríll. Einnig er veitt töluvert af ýsu, þorski, síld, lýsu, skötusel og skelfiski.
Olíuiðnaður
Olía og jarðgas voru fyrst flutt á land við Sullom Voe árið 1978, en það er ein stærsta olíuhöfnin í Evrópu í dag. Tekjur af olíuiðnaðnum hafa skilað sér í auknum fjárveitingum til velferðar, listar, íþrótta, umhverfisverndar og efnahagslegrar þróunar. Þrír af hverjum fjórum Hjaltlendingum vinna í þjónustugeiranum. Sveitarfélagið svaraði til 27,9% efnahagsframleiðslu árið 2003.
Árið 2007 var skrifað undir samning við Scottish og Southern Energy um að byggja upp vindgarður með 200 túrbínum og sæstreng. Áætlað er að vindgarðurinn muni framleiða 600 megavött af rafmagni á ári. Áformin mættu töluverðri andstöðu í eyjunum, aðallega vegna áhættu á skertu útsýni yfir hafið.
Landbúnaður og vefnaðariðnaður
Helsta húsdýrið í Hjaltlandeyjum er hjaltlenska kindin sem er með óvenjulega mjúka ull. Prjón er mikilvægur liður í efnahags- og menningarlífi eyjanna og er Fair Isle-mynstrið vel þekkt. Misnotkun á orðinu „Shetland“ af framleiðendum sem ekki eru með aðstöðu í eyjunum ógnar iðnaðinum.
Hjáleigur á smábýlum eru ennþá algengar, en rekstur þeirra er talinn mikilvæg hefð og tekjulind. Hafrar og bygg eru ræktuð í eyjunum en hvassviðri hindra ræktun margra nytjaplantna.
Fjölmiðlar
Eitt vikulegt dagblað, The Shetland Times, er gefið út í Hjaltlandseyjum. Vefmiðillinn Shetland News þjónar íbúum eyjanna. Tvær útvarpsstöðvar eru sendar út frá eyjunum: BBC Radio Shetland og SIBC.
Ferðamennska
Hjaltlandseyjar eru vinsæll viðkomustaður fyrir skemmtiferðaskip en 26.000 farþegar komu við Leirvíkurhöfn árið 2006. Mikill vöxtur hefur verið í geiranum, en farþegar voru 107.000 árið 2019. Helsta aðdráttaaflið fyrir ferðamenn er óspillta náttúran og menningin.
Samgöngur
thumb|250px|Vél [[Loganair í Friðarey (Fair Isle) á miðri leið milli Orkneyja og Hjaltlandseyja.]]
Aðalferðamátinn milli eyja er ferja, en sveitarfélagið rekur reglulegar siglingar. Ferjusambönd eru einnig milli Leirvíkur og Aberdeen á skoska fastalandinu. Siglingin tekur um það bil 12 tíma og er rekin af NorthLink Ferries. Á ákveðnum siglingum er komið við Kirkjuvog (Kirkwall) í Orkneyjum, sem lengir ferðatímann um tvo tíma. Áform eru uppi um gangnatengingar milli eyjanna, einkum milli Breiðeyjar og Hvalseyjar, en skortur er á fjarveitingum til slíkra verkefna.
Sumburgh-flugvöllur er aðalflugvöllurinn í Hjaltlandseyjum. Hann liggur um það bil 40 km sunnan við Leirvík. Með Loganair er flogið þangað til áfangastaða í Skotlandi allt að 10 sinnum á dag, en þeir eru Kirkjuvogur, Aberdeen, Inverness, Glasgow og Edinborg. Tingwall-flugvöllur liggur 11 km vestan við Leirvík. Þaðan er flogið til flestra byggðra eyja, en flug eru rekin í samstarfi við sveitarfélagið. Frá Scatsca-flugvelli við Sullom Voe er flogið reglulega til Aberdeen með fólk sem vinnur í olíuiðnaði.
Haldið er utan um akstur strætisvagna í Meginlandi, Hvalsey, Barrey, Únst og Gjalli.
Eyjaklassinn verður fyrir sterkum hvassviðrum og straumum, því hafa vitar verið settir upp á ýmsum stöðum.
James D. Watson
thumb|220px|James D. Watson
James D. Watson (fæddur 6. apríl 1928) er bandarískur sameindalíffræðingur, erfðafræðingur og dýrafræðingur. Hann er frægastur fyrir að hafa uppgötvað byggingu DNA-sameindarinnar árið 1953 ásamt Francis Crick og Rosalind Franklin. Watson, Crick og Maurice Wilkins hlutu Nóbelsverðlaunin árið 1962 „fyrir uppgötvanir þeirra varðandi sameindagerð kjarnsýra og merkingu þeirra í millifærslu upplýsinga í lifandi efnum“. Eftir rannsóknir við Háskólann í Chicago og Háskólann í Indiana vann hann í Cavendish-rannsóknarstofunni við Cambridge-háskóla. Þar kynntist hann Francis Crick samstarfsmanninum sínum.
Árið 1956 varð hann rannsóknarmaður í líffræðideildinni við Harvard-háskóla en þar vann hann til 1976 í rannsóknum á sameindalíffræði. Frá 1988 til 1992 vann Watson í samstarfi við National Institutes of Health og tók þátt í stofnun Human Genome Project. Watson hefur skrifað margar vísindabækur, þar á meðal The Molecular Biology of the Gene (1965) og vinsælu bókina The Double Helix (1968) um uppgötvun byggingu DNA.
Frá árinu 1968 var hann stjóri rannsóknarstofnunar Cold Spring Harbor Laboratory (CSHL) í Long Island í New York-fylki þar sem hann jók fjármögnun hennar og rannsóknir. Þar einbeitti hann sér að rannsóknum á krabbameini. Árið 1994 varð hann formaður stofnunarinnar og gerði það í tíu ár. Hann varð síðar heiðursrektor hjá stofnuninni en sagði af sér árið 2007 vegna umdeilds viðtals.
Chesterfield
Uppruna bæjarins má rekja til rómversks virkis á 1. öld. Síðar byggðu Engilsaxar þar þorp. Chesterfield var kolanámubær fram á 20. öld og á milli 1981 og 2002 hurfu 15.000 störf í kolanámuiðnaðinum.
St Mary & All Saints-kirkjan er þekktasta kennileiti bæjarins með beygða turn sinn. Einn stærsti útimarkaður Englands er þar.
Bálkakeðja
Bálkakeðja (e. blockchain ) er dreifð og tímaröðuð færsluskrá sem er aðgengileg öllum og geymd í heild sinni. Bálkakeðjutæknin var upphaflega þróuð í tengslum við rafmyntina Bitcoin.
Sjónvilla
200px|thumb|Á þessari sjónblekkingu virðist B [[reiturinn vera ljósari en A reiturinn, þeir eru þó í raun í sama lit (#6b6b6b í sextándakerfinu, 42% RGB)]]
Karl Wernersson
Karl Emil Wernersson er íslenskur viðskiptamaður og fyrrverandi milljarðamæringur. Karl átti m.a. Sjóvá, Milestone, Askar Capital og Lyf og heilsu.
Agathis robusta
Agathis robusta er tegund af barrtrjám sem vex í Queensland,Ástralíu. Það var áður sagt vaxa einnig í Papúu Nýju-Gíneu, en það er nú talíð sjálfstæð tegund: Agathis spathulata.
Það verður um 40-50 m hátt.
Nauthagi
Nauthagi kallast gróðursvæðið upp af Illaveri, austan Nautöldu á Gnúpverjaafrétti á Íslandi. Í Nauthaga eru 25-45°C heitar laugar. Nauthaginn er í um 600 metra hæð en þó er mikil gróska í blómjurtum á þessu svæði.
Nafn sitt dregur Nauthaginn af því að árið 1847 fundust þarna tvö naut sem höfðu týnst frá Jóni Guðmundssyni ritstjóra þegar hann flutti frá Kirkjubæjarklaustri til Reykjavíkur. Þarna hafa nautin fundið góðan haga, þó skjóllaus sé.
Bragliður
Bragliður eða kveða er bragfræðileg eining.
Orðunefnd
Orðunefnd er nefnd sem heyrir undir forsætisráðuneytið. Í nefndinni eiga sæti sex einstaklingar og hefur nefndin það hlutverk að gera tillögu til forseta Íslands um hverjir skuli hljóta heiðursmerki Hinnar íslensku fálkaorðu. Af þeim einstaklingum sem eiga sæti í nefndinni eru fimm skipaðir af forseta Íslands samkvæmt tillögu forsætisráðherra en sjötti nefndarmaðurinn er forsetaritari og er hann jafnframt orðuritari.
Allar tillögur um orðuhafa sem nefndin sendir frá sér til forseta Íslands skulu vera samþykktar samhljóða af nefndinni. Fundur orðunefndar telst aðeins löglegur ef fjórir eða fleiri nefndarmenn sitja fundinn. Orðunefnd tekur einnig við skriflegum tilnefningum um orðahafa frá almenningi.
Núverandi formaður Orðunefndar er Kristín Ingólfsdóttir fyrrverandi rektor Háskóla Íslands.
Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum (kvikmynd frá 1930)
Kvikmyndin All Quiet on the Western Front (íslenska: Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum) var frumsýnd árið 1930 í leikstjórn Lewis Milestone. Myndin er byggð á samnefndri skáldsögu sem kom út á bók 1929 (birtist fyrst í dagblaðinu Vossische Zeitung árið áður) og var skrifuð af þýska rithöfundinum Erich Maria Remarque. Kvikmyndin hlaut tvenn Óskarsverðlaun, mynd ársins og leikstjóri ársins. Hún var tilnefnd til tveggja annarra Óskarverðlauna, auk þess að hljóta þrenn önnur verðlaun. Þess má geta að All Quiet on the Western Front var þriðja myndin til að hljóta Óskarsverðlaunin fyrir mynd ársins.
Söguþráður
Myndin fjallar um þýska bekkjabræður sem eru sannfærðir af kennaranum sínum og skrúðugri ræðu hans sem einkenndist af miklum þjóðernisstefnu áróðri um það að berjast fyrir landið sitt og ganga í herinn. Þeir eru allir mjög spenntir útaf þessu en einhverju síðar verður þeim ekki sama hugar. Hlutirnir ganga ekki alveg eins og þeir vildu þó og er vera þeirra í hernum sem og á stríðs vellinum ekki eins og þeir hefðu búist við. Þeir sjá að ræða kennarans hafði einungis verið glysfyllt kjaftæði og þeir fóru að meta líf sitt sem og óvinsins.
Himmelstoss liðþjálfi og fyrrum póstmaður hittir þá í herþjálfun og er hann með alvarlegu móti. Hann vill að drengirnir gleymi öllu því þeir eiga að tileinka sér hermanna hlutverkið. Hermaður hefur bara einn tilgang; að fylgja skipunum. Þeir gætu dáið í bardaga og aldrei hitt vini sína né vandamenn aftur. Þeir gætu til dæmis misst limi eða orðið fyrir andlegum skaða og myndu þá aldrei geta orðið það sem þeir voru fyrir stríðið aftur né það sem þeim langar að vera seinna. Þeir eiga þess vegna ekki að hafa of miklar vonir og eiga bara að sætta sig við hvað mun verða um þá og alla í kringum þá. Þeim ber að fylgja skipunum og gera það sem þeim er sagt. Þeir eiga að vera ,,harðsoðnir” eins og Himmelstoss segir við þá, engum öðrum háðir og sjálfstæðir.
Viðtökur
Myndinni var vel tekið og má nefna að árið 1990 var sú ákvörðun tekin að varðveita myndina hjá Bandarísku ‘þjóðarbókhlöðunni‘ þar sem hún hafði menningarlegt sem og sögulegt gildi. Það var mat sumra að það ætti að talsetja verkið á öllum tungumálum og nota hana í forvarnarskyni þar til orðið „stríð“ myndi hverfa úr orðabókinni. Þess má geta að Adolf Hitler og Nasistaflokkurinn létu banna myndina í Þýskalandi á fjórða áratugnum þar til snemma á fimmta áratugnum. þótt myndin mældi á móti stríði var myndin endurunnin árið 1939 þar sem henni fylgdi skilaboð sem mældu á móti nasistum. Auk þess á tímum Kóreu stríðsins var myndinni breytt á ákveðnum tímapunkti og var látinn styðja og stuðla að stríðinu og að inngöngu í herinn.
Robert Plant
thumb|right|Robert Plant árið 2010 Robert Anthony Plant (f. 20. ágúst 1948) er enskur rokksöngvari og lagahöfundur sem er þekktastur fyrir feril sinn sem söngvari hljómsveitarinnar Led Zeppelin frá 1968 til 1980. Eftir upplausn sveitarinnar 1980 hóf hann sólóferil og hefur átt nokkrar metsöluplötur. Hann er einn af áhrifamestu söngvurum rokksögunnar og hafði mikil áhrif á menn á borð við Freddie Mercury og Axl Rose.
Norðlingaalda
Norðlingaalda er 658 metra hátt fell á sunnanverðum Fjórðungssandi. Aldan er mikil um sig en þó ber ekki mikið á henni í landslaginu. Hún er í vesturátt frá Eyvafeni. Sprengisandsleið hin forna liggur austan við Norðlingaöldu.
Samkvæmt fyrirhuguðum veituframkvæmdum Landsvirkjunar í Þjórsárverum ætti að rísa stífla frá Norðlingaöldu og austur fyrir Þjórsá.
Ungfrú Ísland
Ungfrú Ísland er fegurðarsamkeppni sem haldin hefur verið á Íslandi nánast árlega síðan 1950. Keppnin er að sögn skipuleggjenda „fyrir ungar konur sem vilja læra og fá þjálfun að ná markmiðum sínum“. Sigurvegari keppninnar fær tækifæri til að ferðast um heiminn og láta gott af sér leiða í þágu líknarmála og góðgerðastarfsemi. Sigurvegari keppninnar fær einnig þátttökurétt í Miss World.
Stonewall-uppþotin
Stonewall-uppþotin, The Stonewall Riots, í New York sumarið 1969 eru talin marka opinbert upphaf frelsis- og réttindabaráttu hinsegin fólks á Vesturlöndum. Venjubundin innrás lögreglu á gay-krána Stonewall Inn, aðfaranótt 28. júní, endaði í mörg þúsund manna átökum þar sem hinsegin samfélagið í Greenwich Village barðist við lögreglu dögum saman. Uppþotanna er minnst árlega um allan heim með Pride-göngum; gleðigöngum.
Í framhaldi af Stonewall-helginni spruttu upp ný bandarísk baráttusamtök fyrir hinsegin réttindum, Gay Liberation Front, og beittu þau mun kröftugri aðferðum í réttindabaráttunni heldur en eldri félögin, Mattachine Society og Daughters of Bilitis. Hinsegin fólk bættist í ört stækkandi hóp baráttufólks fyrir mannréttindum s.s. kvenna og blökkumanna í þeim kraumandi suðupotti menningarstríða sem Bandaríkin voru á sjöunda og áttunda áratug 20. aldar, þar sem gagnmenning (counter-culture) og nýja vinstrihreyfingin (The New Left) voru helstu drifkraftarnir gegn íhaldssömu og einsleitu samfélagi eftirstríðsáranna. Sumir af helstu hugsuðum nýju vinstrihreyfingarinnar voru einmitt samkynhneigðir þ.á.m. James Baldwin, Paul Goodman og Allen Ginsberg en skáldið Ginsberg var einn af þeim sem voru á Kristófersstræti hina afdrifaríku helgi í júní 1969.
Allar götur síðan hefur 27. júní haft mikla þýðingu í augum hinsegin samfélagsins. Þá fengu hinir jaðarsettustu af þeim jaðarsettu loksins uppreisn æru og svöruðu fyrir sig, fullsaddir af endalausu áreiti lögreglunnar en í hugum þeirra var lögreglan „táknmynd fyrir allt stofnanabundið vald sem hafði haldið þeim niðri og ætlast til þess að þau lifðu lífi sínu í felum og í skömm.“
Sagan
Atburðarásin hófst föstudaginn 27. júní 1969 með jarðarför bandarísku leikkonunnar Judy Garland. Hún hafði verið átrúnaðargoð og eftirlæti homma um allan heim áratugum saman, síðan hún snart hjörtu þeirra með söngnum um landið handan regnbogans, Over the Rainbow, í hlutverki Dorothy litlu í kvikmyndinni um Galdrakarlinn í Oz, árið 1939, en lagið varð tákn um sameiginlegan draum hinsegin fólks um betri heim; land vonarinnar þar sem draumarnir myndu rætast.
Fjöldi samkynhneigðra og trans fólks var samankominn á Manhattan þetta föstudagskvöld til að minnast Judy Garland, þar á meðal á kránni Stonewall Inn við Christopher street í Greenwich Village.
Þorvaldur Kristinsson, fyrrverandi formaður Samtakanna '78 og fyrsti forseti Hinsegin daga á Íslandi, skrifaði grein um atburðina við Stonewall í dagskrárrit Hinsegin daga árið 2014: Neðarlega í Greenwich Village á Manhattan, í Christopher Street númer 51–53, lá vinsæll bar, Stonewall Inn. Vinsældir sínar átti staðurinn ekki síst að þakka því að þar gátu karlmenn dansað saman óáreittir. Þetta kvöld minntust gestirnir Judy með því að spila söngvana hennar og allt var með friði þar til upp úr klukkan eitt um nóttina. Skyndilega birtist lögreglan á svæðinu eins og svo oft áður, komin til að fremja reglubundna rassíu.
Einir fimmtán lögregluverðir birtust vopnaðir og handtóku sjö manns, eina konu og nokkra karla. Sumir munu hafa verið gestir á staðnum, aðrir starfsmenn, og með þennan feng sinn héldu lögreglumennirnir út í bíl. Mikil læti upphófust þá utan dyra og þegar konan, sem handtekin hafði verið, rauk upp og sparkaði í klofið á einum verði laganna var fjandinn laus. Lögreglan leitaði skjóls inni á kránni, en fangarnir voru frelsaðir. Fólk þusti að úr nærliggjandi krám og brátt birtist óeirðalögreglan í Kristófersstræti en réð ekki við neitt. Hópurinn hafði uppgötvað samtakamáttinn. Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir, trans-aktívisti, skrifaði um Stonewall í tilefni Hinsegin daga árið 2020 og minnti þar sérstaklega á hlut svartra trans kvenna og dragdrottninga:"Margar sögur fara af því hvernig óeirðirnar byrjuðu og sögusagnir eru mismunandi eftir því við hvern er rætt. Ekki er þó hægt að neita því að sá hópur sem sótti Stonewall-barinn var fjölbreyttur hópur hinsegin fólks, sem var oft og tíðum útskúfað úr samfélaginu vegna fordóma og ofbeldis. Þar á meðal voru svartar trans konur, kynsegin fólk og dragdrottningar — og má þar sérstaklega nefna Mörshu P. Johnson og Sylviu Riveru. Sögur segja meðal annars að Marsha hafi klifið ljósastaur fyrir utan Stonewall-barinn þegar óeirðirnar áttu sér stað og hent tösku með múrsteinum ofan á húddið á lögreglubíl — en þekkt var á þessum tíma að kynlífsverkafólk geymdi múrsteina í töskum sínum til að verja sig gegn ofbeldisfullum einstaklingum. Marsha P. Johnson var svört kynlífsverkamanneskja sem á sínum tíma skilgreindi sig sem dragdrottningu. Það gerði Sylvia Rivera líka og báðar voru þær meðal stofnenda Gay Liberation Front og Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR), sem var sett á fót til að hjálpa heimilislausu hinsegin fólki. Óljóst er hvernig þær myndu nákvæmlega skilgreina sig í dag en það hefur gjarnan verið sagt að þær hafi verið trans konur. Báðar töluðu þær um að þær væru dragdrottningar, klæðskiptingar eða bara einfaldlega þær sjálfar. Kyntjáning þeirra var nær alltaf kvenlæg og þær notuðust við kvenkyns fornöfn. Það sem þær minna okkur á er að kynvitund og kyntjáning er oft og tíðum flókin og erfitt er að yfirfæra nútímaskilgreiningar á fólk sem ólst upp í allt öðrum tíðaranda fyrir rúmum fimmtíu árum síðan. Hvað sem því líður er augljóst að Marsha og Sylvia tilheyrðu báðar trans samfélaginu líka og þær voru mikill drifkraftur í óeirðunum sjálfum. Báðar léku þær svo lykilhlutverk í því að vekja athygli á málefnum hinsegin fólks í þeim mótmælum og viðburðum sem áttu sér stað í kjölfarið."Fimmtíu árum eftir Stonewall uppþotin, í júní 2019, baðst lögreglan í New York opinberlega afsökunar á gjörðum sínum þetta afdrifaríka kvöld í Greenwich Village. „Aðgerðirnar og lögin voru bæði óréttlát og kúgandi og ég biðst afsökunar á því,“ sagði James O‘Neill lögreglustjóri.
Átökin á Compton's Cafeteria í Los Angeles árið 1966
Árásir lögreglu á samkynhneigða, dragdrottningar og trans fólk í Bandaríkjunum voru ekki nýjar af nálinni þegar allt sprakk í loft upp á Stonewall kránni sumarið 1969. Sk. rassíur eða áhlaup lögreglu á samkomustaði hinsegin fólks höfðu lengi tíðkast og enduðu yfirleitt með handtökum, barsmíðum og niðurlægingu. Viðstaddir voru krafðir um skilríki, konur voru handteknar ef þær klæddust færri en þremur „kvenlegum flíkum“ (þ.e. voru of karlmannlegar í útliti) og fólk sem þótti kvenlega klætt var sent á salernið með lögreglukonu, neytt til að sýna kynfæri sín og handtekið ef kynfærin þóttu ekki passa við klæðaburðinn. Má í þessu samhengi nefna uppþotin við Compton‘s Cafeteria í Los Angeles, í ágúst 1966, þar sem lögregla gekk hart að fastagestunum sem voru trans konur og allt sauð uppúr. Vilja sumir fræðimenn setja upphafspunkt hinsegin baráttunnar við Compton‘s Cafeteria, þremur árum áður en hin frægu Stonewall-uppþot áttu sér stað.
Bandarísk lög um samkynhneigt atferli á þessum árum
Á tímum Stonewall Inn og Compton‘s Cafeteria uppþotanna var samkynhneigð ólögleg í flestum ríkjum Bandaríkjanna og enga vernd að hafa fyrir hinsegin og kynsegin fólk. Illinois varð fyrsta ríkið til að afnema hin sk. „sodomy” lög, árið 1962. Níu árum seinna, 1971, fylgdi Connecticut í kjölfarið og síðan tíndust ríkin inn eitt af öðru á áttunda og níunda áratugnum. Íhaldssömustu ríki Bandaríkjanna urðu svo loks að beygja sig undir dóm Hæstaréttar árið 2003, í málinu Lawrence v. Texas, þar sem öllum hömlum einstakra ríkja á samkynhneigt atferli var aflétt, þar eð slík lög og refsingar töldust ganga gegn bandarísku stjórnarskránni.
Christopher Street Day, Gay Pride, Pride, gleðiganga:
Fyrsta gleðigangan var haldin í New York 28. júní 1970 til að minnast þess að eitt ár var liðið frá Stonewall-uppþotunum. Hún var kölluð Christopher Street Liberation Day Parade. Síðan breyttist nafn göngunnar í Gay Pride og slíkar göngur breiddust út um allan heim, yfirleitt haldnar á sumrin. Til að víkka út hinsegin og kynsegin regnhlífina bera göngurnar nú eingöngu heitið Pride og eru kenndar við borgirnar þar sem þær fara fram, sbr. Reykjavik Pride, íslensku gleðigönguna sem hefur verið farin á hverju ári frá 2000, nema á Covid-árinu 2020.
Mínos
thumb|right|Mínos í víti Dantes, myndskreyting eftir [[Gustave Doré]] Mínos (gríska: Μίνως) er konungur sem kemur fyrir í forngrískum sögnum. Þar er hann konungur yfir Krít og sonur Seifs og Evrópu. Hann kemur fyrir í ýmsum sögum ásamt völundarsmiðnum Dædalosi, eiginkonu sinni Pasífae, Mínótárosi syni hennar og hetjunni Þeseifi. Ásamt bróður sínum Radamanþosi og Ajakosi var hann gerður að dómara í undirheimum eftir dauða sinn.
Fábio Simplício
Fábio Simplício (fæddur 23. september 1979) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Vetrarreynir
Vetrareynir (Sorbus fansipanensis) er reynitegund.
Listi yfir Lepidoptera sem nærast á Populus
Aspir, Populus spp., eru fæða lirfa fjölda tegunda Lepidoptera:
(íslenskar**)
Monophagous
Tegundir sem nærast eingöngu á Populus -
Polyphagous
Tegundir sem nærast Populus og öðrum plöntum
Ófærutangi
Ófærutangi heitir klettabelti vestan við Þjórsá, innst í Gljúfurleit. Fram af Ófærutanga þurfa fjallmenn að klífa til að hefja göngur sínar um Þjórsárgljúfur. Ófærutangi samanstendur af þremur háum stöllum sem gangnamenn þurfa að stökkva niður. Verk þetta er nokkuð hættulegt. Fossinn Dynkur er stuttan spöl ofar í Þjórsá.
Tamílska
thumb|Tamílska á [[Indlandi og Srí Lanka (1961)]] thumb| Tamíl eða Tamílska (தமிழ் tamiḻ; ) er dravidískt tungumál talað á Indlandi, Srí Lanka og Singapúr. Þau tvö síðarnefndu, Srí Lanka og Singapúr eiga tamílsku sem opinbert tungumál. Það er eitt af tuttugu og tveim skipulögðum tungumálum Indlands og það fyrsta til að verða lýst yfir sem klassískt tungumál af stjórnvöldum Indlands árið 2004. Tamil er einnig talað af verulegum minnihlutahópum í Malasíu, Mauritius og Réunion ásamt því að vera töluð í innflytjendahverfum um allan heim.
Bókmenntir á tamil hafa verið til í yfir tvöþúsund ár. Elsti hluti Tamil bókmennta, Sangam bókmenntir, eru dagsettar frá 300 fyrir krist til 300 eftir krist. Áletranir á tamil frá fyrstu öld fyrir krist og frá annari öld eftir krist hafa fundist í Egyptalandi og Tælandi. Samkvænt könnun frá árinu 2001, voru 1,863 dagblöð gefin út á tamil, og 353 þeirra daglega.
Flokkun
Tamil telst til dravídamála.
Saga
Fræðimenn flokka sögu Tamil í þrjá flokka. Gamla Tamil (300 fyrir krist - 700 CE), Mið Tamil (700-1600) og Modern Tamil (1600-dagsins í dag).
Landfræðileg dreifing
Í Malasíu, Singapore, Mauritius, Réunion, Suður Afríku, Indónesíu, Tælandi, Búrma, Víetnam, Gana, Fiji, Suriname og Trinidad og Tobago er þó nokkuð af fólki af tamilsku ætterni en fáir tala málið.
Ritmál
Tamílska ritmálið (tamílska: தமிழ் அரிச்சுவடி, tamílskt „stafróf“) er ritmál notað til að skrifa tamílsku og einnig önnur minna útbreidd tungumál, svo sem; Badaga, Irulas og Paniya. Einnig notað af Tamílum við ritun á sanskrít. Ritmálið samanstendur af 12 sérhljóðum, 18 samhljóðum og einum sérstökum karakter, āytam. Tamil er skrifað með riti sem kallast vaṭṭeḻuttu. Sérhljóðarnir og samhljóðarnir sameinast og mynda 216 blandaða stafi, sem búa til 247 stafi.
Tamil sérhljóðarnir eru kallaðir uyireḻuttu (uyir – life, eḻuttu – stafir).
Tamil samhljóðarnir eru þekktir sem meyyeḻuttu (mey—body, eḻuttu—stafir).
Dúfan
Dúfan (Die Taube) er önnur skáldsaga þýska rithöfundarins Patrick Süskind sem skrifaði einnig bókina Ilmurinn. Hún kom fyrst út árið 1987.
Tamílska
Númer og tákn
Fyrir utan venjulega tölustafi hefur tamil einnig tölutákn fyrir 10, 100 og 1000. Tákn fyrir dag, mánuð, ár, debit, kredit, eins og, fyrir ofan, rúpía og numeral.
Heimildaskrá
Greinin „Tamil language“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt febrúar 2010.''
Elopomorpha
Elopomorpha er yfirættbálkur sem tilheyrir flokknum geisluggar. Til þessa yfirættbálks tilheyra eftirfarandi ættbálkar og undirættbálkar:
Phil Lester
thumb|230px|Phil Lester
Stephen Harper
Stephen Joseph Harper (f. 30. apríl 1959) er kanadískur stjórnmálamaður, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Íhaldsflokksins. Hann varð forsætisráðherra eftir að flokkur hans myndaði minnihlutastjórn eftir þingkosningarnar 2006.
Harper fæddist í Toronto og er elstur þriggja systkina. Hann skráði sig í háskólanám við Háskólann í Torronto en hætti eftir tvo mánuði. Síðar flutti hann til borgarinnar Edmonton í fylkinu Alberta og hélt háskólanámi sínu áfram við Háskólann í Calgary þar sem hann lauk BA-gráðu í hagfræði og útskrifaðist 1993 með mastersgráðu í sömu grein.
Hann bauð sig fyrst fram til þingsetu á kanadíska þinginu í þingkosningunum 1988 þegar hann bauð sig fram í kjördæminu Vestur Calgary en náði ekki kjöri. Hann komst fyrst á þing 1993.
Phil Selway
thumb|right|Phil Selway Philip „Phil" James Selway (fæddur 23. maí, 1967 í Abingdon, Oxfordshire, Englandi) er trommari hljómsveitarinnar Radiohead. Hárnákvæm taktfesta hans og fjölbreytni í trommuleik hefur gefið hljómsveitinni sinn einstaka hljómblæ.
Philip er ári eldri en hinir meðlimir hljómsveitarinnar að frátöldum Jonny Greenwood sem er fjórum árum yngri en Phil. Philip, eða Phil eins og hann er oftast kallaður, gekk í sveitina eftir að frumstæð trommuvél þeirra bilaði og þeir höfðu ekki efni á nýrri. Áður en Radiohead nutu velgengni lærði Phil ensku og sögu við Liverpool Polytechnic. Hann hafði farið á hljómleikaferðalög með ýmsum tónlistarmönnum og unnið sem enskukennari að auki. Phil á eiginkonu, Kate, og þrjá syni: Leo, Jamie og Patrick (sem Kid A, Amnesiac og Hail to the Thief voru tileinkaðir í sömu röð)