cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kóranismi
Kóranismi (arabíska: القرآنية‎; al-Qur'āniyya, einnig þekkt sem kóranísk ritningarstefna) samanstendur af þeim viðhorfum að íslömsk lög og leiðsögn eigi að vera byggð á Kóraninum og eiga því að vera algerlega eða að hluta til andstæð trúarlegu valdi, áreiðanleika og sanngildi hadíðubókmennta. Kóranistar trúa því að skilaboð Guðs innan Kóransins séu skýr og fullkomin eins og þau eru, vegna þess að Kóraninn segir það og því er hægt að skilja hann að fullu án þess að sækja í skýringar hadíða, sem kóranistar telja að séu fölsun.
Dexippos (heimspekingur)
Dexippos (Δέξιππος; uppi um 350) var forngrískur heimspekingur og nemandi nýplatonistans Jamblikkosar. Dexippos samdi skýringarrit um ritverk Platons og Aristótelesar. Eitt þeirra er varðveitt, um Umsagnir Aristótelesar.
Kóranismi
Kóranistum svipar til hreyfinga innan annara abrahamískra trúarbragða, líkt og Karaite-hreyfingarinnar innan gyðingdóms og Sola scriptura-viðhorfsins meðal mótmælenda innan kristindóms.
Hugtök
Fylgjendur Kóranísks Íslams eru kallaðir „Kóranistar“ (arabíska: قرآنيّون‎ eða Qurāniyyūn), en eru einnig „umbótasinnar“ eða „framsæknir múslimar“ í samanburði við aðra múslima, en þeir hafna þó þessum skilgreiningum. Ekki má rugla Kóranistum við Ahle-e-Quran  („Fólk Kóransins“) sem eru samtök stofnuð af Abdullah Chakralawi. Kóranistar kalla sig einfaldlega „múslima“ eða „hina undirgefnu“.
Kennisetning
Kóranistar trúa því að Kóraninn sé höfuðuppspretta trúarlegra laga og leiðsagnar innan Íslam og hafna öllu því valdi sem stendur utan Kóransins eins og hadíðum og súnna. Þeir vísa í vers 6:38,45:6 og 6:112-116 innan Kóransins sér til stuðnings og trúa því að Kóraninn sé fullmótaður og skýr og að hann sé hægt að skilja fullkomlega án þess að styðjast við hadíður eða súnna. Þess vegna nota þeir Kóraninn sjálfan til að túlka Kóraninn:
"„...bókstafleg og heildræn greining textans út frá samtímalegu sjónarhorni með því að styðjast við gagnrýna trúarlega nálgun á tafsir al-qur'an bi al-qur'an (útskýring á Kóraninum með notkun Kóransins) og á lögfræðilegum undirstöðuatriðum al-asl fi al-kalam al-haqiqah (undirstaða bókstaflegrar orðræðu) án þess að brjóta innihald Kóransins í gegnum linsu sagnfræðinnar og hefðarinnar.“"
Þessi túlkunaraðferð á Kóraninum er að mestu ólík þeirri túlkunaraðferð sem súnní- og sjíamúslimar styðjast við, en hún er kölluð tafsir bi-al-ma'thur. Ólíkt Kóranistum trúa Sunnimúslimar því að Kóraninn sé ekki fullmótaður, heldur þurfi Kóraninn á skýringum súnna að halda, meira en skýringar súnna þurfa á Kóraninum að halda (inna l-Quran ahwaju ila l-sunna mina l-sunna ila l-Quran). Þessi aðferðafræðilegi munur hefur leitt til töluverðs klofnings meðal Kóranista og súnní- og sjíamúslima þegar kemur að túlkun á guðfræði og lögum.
Sem dæmi má nefna að skömmu eftir dauða Múhameðs trúðu þeir múslimar sem höfnuðu hadíðum ekki á Naskh. Höfnun fræðimannsins Dirar ibn Amr's á hadíðum leiddi hann að því að hafna trú sinni á Al-Masih ad-Dajjal, refsingu grafarinnar og Shafa'ah á 8. öldinni. Egypski fræðimaðurinn Mohammed Abu Zaid al-Damanhury hafnaði ummælum byggðum á hadíðum sem varð til þess að hann hafnaði einnig trú sinni á Isra og Mi'raj (næturför Múhameðs árið 621) snemma á 20. öldinni. Í ummælum hans sem birt voru 1930, Al-hidaya wa-l-'Irfan fi tafsir al-Qur'an bi-l-Qur'an (Íslenska: Leiðarvísir og kennsla á túlkun Kóransins með Kóraninum) þar sem notast er við Kóraninn sjálfan til að túlka Kóraninn, heldur hann fram að vers 17:1 sé skírskotun í Hegira (för Múhameðs frá Mekku til Medínu) en ekki Isra og Mi'raj.
Syed Ahmad Khan færði rök fyrir því að þó að Kóraninn væri ennþá félagslega viðurkenndur þá setti traustið á hadíður ákveðin takmörk á þá fjölmörgu eiginleika Kóransins þegar kemur að menningarlegum og sagnfræðilegum aðstæðum.
Hversu mikið kóranistar hafna því valdi sem skýringar hadíða og súnna búa yfir er misjafnt, en þeir hópar sem eru hvað mest áberandi hafa gagnrýnt valdkenningar hadíða rækilega og hafna þeim af mörgum ástæðum. Algengasta viðhorf kóranista er þó að þeir segja að hadóður séu hvergi nefndar í Kóraninum sem uppspretta af íslamskri guðfræði og iðkun, en það viðhorf var ekki skjalfest fyrr en eftir að öld leið frá dauða Múhameðs og inniheldur nokkrar villur og þversagnir.
Fyrir súnnímúslima er „súnna“ (vegurinn/leiðin) skilgreint sem vegur/leið spámannsins og er því ein höfuðuppspretta af íslömskum lögum á meðan Kóraninn býr yfir versum sem sameina múslima til að hlýða spámanninum, en í  Kóraninum er ekkert að finna um „súnna“ í tengslum við Múhameð eða aðra spámenn. Hugtakið súnna birtist þó nokkrum sinnum, meðal annars í setningunni „sunnat Allah“ (vegur/leið Guðs) en ekki innan „sunnat al-nabi“ (vegur/leið spámannsins) – en sú setning er oft notuð af andstæðingum hadíða.
Upphafsdagar íslams
Kóranistar rekja trú sína aftur til tíma Múhameðs, sem lagði bann við skrifum á hadíðum til að koma í veg fyrir að hadíðum yrði ruglað saman við Kóraninn. Einn af samverkamönnum Múhameðs og arftaki Ómar bannaði einnig skrif hadíða og eyðilagði þau söfn hadíðurita þegar hann ríkti sem kalífi. Þegar Umar skipaði ríkisstjóra yfir borginni Kufa sagði hann við hann: „Þú munt koma í bæ og hitta fólk þar sem suðið í Kóraninum hljómar eins og suð býflugna. Til að vekja áhuga þeirra, ekki afvegaleiða þá með hadíðum. Sýndu þeim kóraninn og sparaðu orðræðuna frá sendiboða Guðs (friður og blessum sé með honum)!“
Hraðar breytingar áttu sér stað samkvæmt lýsingum Ómars hvað varðar þungamiðju kóransins í trúarlegu lífi íbúa Kufa. Fáeinum áratugum síðar var bréf sent til Abd al-Malik ibn Marwan, kalífa Úmajadaveldisins, sem varðaði íbúa Kufa: „Þeir afneituðu dómi Drottins síns og gerðu hadíður að trúarbrögðum sínum; og segjast hafa öðlast þekkingu utan kóransins ... Þeir trúðu á bók sem var ekki frá Guði, skrifuð af mönnum; þeir tileinkuðu hana svo sendiboða Guðs.“
Árin þar á eftir, hafði tabúið sem fylgdi skrifum og fylgni hadíða minnkað svo mikið að Úmajadakalífinn Ómar 2. skipaði svo fyrir að gert yrði hið fyrsta opinbera safn hadíða Abu Bakr ibn Muhammad ibn Hazm og Ibn Shihab al-Zuhri voru meðal þeirra fyrstu sem skrifuðu hadíður að beiðni Ómars 2.
Þrátt fyrir þá nýju stefnu sem fylgdi hadóðum, hélt áfram sú gagnrýni á valdi þeirra í valdatíð Abbasídaveldisins og varði fram að tíma Al-Shafi'i, þegar hópur sem kallaði sig „Ahl al-Kalam“ hélt því fram að spámannslegt dæmi Múhameðs „væri eingöngu að finna innan Kóransins“ frekar en innan hadíða. Seinna kom fram svipaður hópur, „Ahl al-Tawḥīd wa l-ʿAdl“ (fólk eingyðistrúar og réttlætis) sem var kallaður Mu'tazilitar af andstæðingum þeirra, en sá hópur taldi að innihald flestra hadíða væri ekki nægilega áreiðanlegt. Samkvæmt þeim væri meirihluti hadíða ágiskanir, getgátur og bidah (villutrú), á meðan bók Guðs væri heildstæð og fullkomin og þurfti ekki á hadíðum að halda til sem viðbót.
Áberandi fræðimenn á borð við Dirar ibn Amr höfnuðu einnig hadíðum. Dirar ibn Amr skrifaði bók sem kallaðist Þversögnin innan hadíða. En á þeim tíma höfðu orðið það miklar breytingar að sagt er að Dirar ibn Amr á hafa orðið fyrir barsmíðum af hálfu ashab al-hadit og neyddist hann til að vera í felum þar til hann dó. Líkt og Dirar ibn Amr þá sá fræðimaðurinn Abu Bakr al-Asamm lítið notagildi fyrir hadíður.
Á tíma Abbasídaveldisins hafnaði skáldið, guðfræðingurinn og lögfræðingurinn Ibrahim an-Nazzam hadíðum sem byggðar voru á frásögnum Abu Hurayra. Frægur nemandi hans, Al-Jahiz, var einnig gagnrýninn á þá sem fylgdu hadíðum og kallaði þá al-nabita (íslenska: hinir fyrirlitlegu). Samtímamaður An-Nazzam, Al-Shafi'i, reyndi að hrekja rök þeirra sem höfnuðu hadíðum í bók sinni Kitab Jima'a l-'Ilm. Ibn Qutaybah reyndi einnig að hrekja rök An-Nazzam gegn hadíðum Abu Hurayra bók sinni Ta'wil Mukhtalif al-Hadith. undefined
19. öldin
Í Suður-Asíu á 19. öldinni myndaðist Ahle Quran-hreyfingin sem mótvægi gegn Ahle Hadith-hreyfingunni, en þeir töldu að sú síðarnefnda væri að leggja of miklar áherslur á hadíður. Margir meðlimir Ahle Quran í Suður-Asíu eru fyrverandi meðlimir Ahle Hadith en þeir gátu ekki sætt sig við ákveðnar hadíður. Khwaja Ahmad Din Amritsari, Chiragh Ali, og Aslam Jairajpuri eru nokkrir þeirra sem komu með trú Kóranista til Indlands á þessum tíma.
20. öldin
Í Egyptalandi snemma á 20. öldinni uxu hugmyndir Kóranista á borð við Muhammad Tawfiq Sidqi út frá hugmyndum umbótasinnans Muhammad Abduh, þá sérstaklega þegar kom að því að hafna taqlid (ísl. „blindri eftiröpun“) en einnig að leggja ætti áherslu á kóraninn. Egyptinn Muhammad Tawfiq Sidqi vildi meina að „ekkert innan hadíða hefði verið skrifað þar til nógu langur tími hafði liðið svo að fjölmargar fáránlegar og spillandi hefðir hefðu myndast.“ Muhammad Tawfiq Sidqi skrifaði grein sem kallaðist Al-Islam Huwa ul-Qur'an Wahdahu (íslenska: Íslam er aðeins Kóraninn) sem birtist í egypska tímaritinu Al-Manar, þar sem hann hélt því fram að Kóraninn væri nægur til leiðsagnar:  „skyldur manna ná ekki út fyrir bók Guðs. Ef eitthvað annað en Kóraninn væri nauðsynlegt fyrir trúarbrögð,“ segir Sidqi, „hefði spámaðurinn skipað svo fyrir í skrifum sínum og Guð tryggt varðveislu þess.“
Líkt og aðrir fræðimenn í Egyptalandi eins og Abu Zayd og Ahmed Subhy Mansour, hafa sumir fræðimenn og umbótasinnar í Íran tileinkað sér Kóranisma, komið frá hefðbundnum æðri menntastofnunum. Shaykh Hadi Najmabadi, Mirza Rida Quli Shari'at-Sanglaji, Mohammad Sadeqi Tehrani, og Ayatollah Borqei lærðu innan hefðbundinna sjía-íslamskra háskóla í Najaf og Qom. Það var þeirra trú að sum trú og iðkun þeirra sem kenndar voru innan þessara háskóla, eins og t.d. dýrkun Imamzadeh og trúin á Raj'a væru óskynsamlegar og fullar af hjátrú og ættu engan grunn í Kóraninum. Í stað þess að túlka Kóraninn út frá hadíðum, þá túlkuðu þeir Kóraninn út frá Kóraninum (tafsir al-qur'an bi al-qur'an). Trú þessara umbótasinna hefur kallað fram gagnrýni frá hefðbundum sjía-fræðimönnum á borð við Ayatollah Khomeini, sem reyndi að hrekja þá gagnrýni frá Sanglaji og öðrum umbótasinnum sem kom fram í bókinni Kashf al-Asrar. Kóranmiðuð trú hefur einnig breiðst út meðal leikmanna múslima eins og hins íransk-bandaríska Ali Behzadnia, sem varð staðgengill heilbrigðis- og velferðarráðherra og starfandi menntamálaráðherra skömmu eftir írönsku byltinguna. Hann hefur einmitt gagnrýnt stjórnvöld Írans fyrir að vera ólýðræðisleg og ekki í tengslum við „Íslam Kóransins“.
Samtíminn
Á 21. öldinni hefur Kóranismi breiðst út til ýmissa landa. En í löndum sem hafa tileinkað sér ákveðna þætti Súnní laga hefur verið spornað gegn útbreiðslu hans. Til dæmis má nefna sádi-arabíska fræðimanninn Hassan Farhan al-Maliki, sem var handtekinn í mörg skipti fyrir að mæla með pólitískri umbót og að snúa aftur til Kóransins. Sádi-Arabía hóf málsókn gegn honum innan hins Sérhæfða sakamáladómstóls í Ríad, en sú stofnun var sett á laggirnar í janúar 2009, sérstaklega til að takast á við „hryðjuverk og þjóðaröryggi“. Árið 2019 fór fram opinber málsókn, sem tengdist konungnum beint, þar sem ákærur á hendur Maliki byggðust eingöngu á trúarlegu viðhorfi hans og var mælt með því að hann yrði fundinn sekur fyrir „öfgafulla túlkun“ á Íslam. Aðrir Sádí menntamenn, eins og Abdul Rahman al-Ahdal, halda áfram að tala fyrir því að yfirgefa hadíður og að snúa sér að Kóraninum. Einnig hafa Kóranistar verið handteknir í Egyptalandi og Súdan fyrir trú sína.
Sýrlenski menntamaðurinn Muhammad Shahrur, sem lést 2019, vildi meina að hadíður hefðu engin trúarleg gildi og að Kóraninn væri hin eina trúarlega uppspretta fyrir múslima.
Halla
Halla er íslenskt kvenmannsnafn. Það merkir sú sem er gædd hörku steinsins, föst fyrir, ósveigjanleg; samsvarandi karlmannsnafn er Hallur. Nafnið Halla hefur tíðkast meðal Íslendinga frá öndverðu.
Kóranismi
Samtíminn
Útbreiðsla Kóranisma í Rússlandi hefur valdið reiði á meðal súnnískra stofnanna. Hið Rússneska múftaráð skipaði fatwa gegn Kóranisma og leiðtogum  hans. Einn meintur leiðtogi Kóranista sem nefndur er í því fatwa er rússneski heimspekingurinn Taufik Ibragim, hann benti á að hans trú ætti meira sameiginlegt við Jadid-hefðina,  en þessir tveir hópar skarast í Rússlandi.
Birkiglyrnuætt
Birkiglyrnuætt (fræðiheiti: Hemerobiidae ) er flugutegund af netvængjubálki. Bæði lirfur og fullvaxnar flugur eru rándýr. Fjórar tegundir finnast hérlendis (t.d. birkiglyrna), þar af þrjár nýkomnar.
Kóranismi
Samtíminn
Í Tyrklandi hafa Kóranistar brugðist við gagnrýni tyrkneska trúarmálaráðuneytisins á samfélagsmiðlum.
Jurtir sem stráð var á gólf
Jurtir sem stráð var á gólf voru ilmjurtir, sótthreinsunarjurtir eða jurtir sem fældu burt skordýr. Algengt var að nota slíkar jurtir í Englandi allt frá miðöldum til 18. aldar. Það tíðkaðist að strá ilmjurtum ásamt hálmi og stráum á gólf þannig að jurtirnar gáfu frá sér ilm þegar gengið var um gólfin. Tilteknum jurtum var einnig stráð á gólf til að fæla frá flær. Í klaustrum miðalda í Englandi var jurtum stráð á á gólf í svefnálmum og s einu sinni til tvisvar á ári var skipt um jurtir og gólfin sópuð.
Kóranismi
Samtíminn
Í Suður-Afríku hefur íslamskur fræðimaður, menntaður við Oxford, Taj Hargey, sett á laggirnar opna Mosku. Eins og nafnið gefur til kynna er tilgangur hennar að hún sé opin fyrir þeim múslimum sem hafa verið útskúfaðir úr súnní- og sjíamoskum, þá helst konur. Hargey lýsir tilgangi moskunnar svo: „Hún er kóranmiðuð, stuðlar að jafnrétti kynja, sé utan-trúarbragða, sam-menningarleg og sjálfstæð“.
Ahle Quran
Ahle Quran eru samtök stofnuð af Abdullah Chakralawi, en hann lýsir Kóraninum sem „ahsan Hadith“ sem þýðir hin fullkomna hadíða og heldur því fram að hann þurfi engar viðbætur. Hreyfing hans reiðir sig helst á kafla og vers innan Kóransins. Afstaða Chakralawi er sú að Kóraninn sjálfur væri fullkomnasta uppspretta hefða og því ætti einungis að fylgja honum. Sakvæmt Chakralawi hafði Múhameð aðeins hlotið eina tegund opinberunnar (wahy) og væri það Kóraninn. Hann heldur því fram að Kóraninn sé eina skrásetning guðdómlegrar visku, eina uppsprettan af kenningum Múhameðs og því sé hann æðri öllu safni hadíða sem urðu til síðar.
Izgi Amal
Þessi kóranistasamtök eru staðsett í Kasakstan en kyrillískt nafn þeirra „Ізгі амал“ má þýða á latneskt letur sem İzgi amal. Meðlimir eru áætlaðir um 70 til 80 þúsund manns. Leiðtogi þeirra er Aslbek Musin, sonur fyrrverandi þingmannsins Aslan Musin.
Kala Kato
Kala Kato er kóranísk hreyfing þar sem fylgjendur eru að mestu búsettir í Norður-Nígeríu, en sumir hafa einnig búsetu í Níger. Kala Kato þýðir „maðurinn segir“ samkvæmt tungumáli Hása sem tengist frásögnum eða hadíðum Múhameðs sem voru tileinkuð honum eftir dauða hans. Kala Kato viðurkenna eingöngu vald Kóransins og trúa því að allt sem ekki er Kala Allah, sem þýðir „Guð segir“ innan tungumáls Hausa, sé Kala Kato.
Kóranistasamfélag Malasíu
Kóranistasamfélag Malasíu var stofnað af Kassim Ahmad. Hreyfingin aðgreinir sig frá súnní- og sjíahefðum meðal annars með því að hafna því að að hárið sé hluti af awrah (líkamshlutum sem beri að hylja) og þar af leiðandi eru hugmyndir þeirra gagnvart hijab mun umburðalyndari, en samkvæmt Kóranistum er hugmyndin um hijab ekki að finna innan Kóransins.
Sunnat Kóran-samfélagið
Sunnat Kóran-samfélagið er kóranísk hreyfing á Indlandi. Hreyfingin stóð fyrir fyrstu kynblönduðu safnaðartilbeiðslu (Jumu'ah) sögunnar sem stjórnuð var af konu sem fór fram á Indlandi. Skrifstofur þeirra og höfuðstöðvar eru innan Kerala. Samfélag kóranista er stórt innan Kerala. Einn leiðtogi þeirra, Jamida Beevi, hefur einnig talað gegn þreföldum talaq-lögum á Indlandi, en þau eru aðallega byggð á túlkun súnníta á persónlegum lögum múslima (Shariat) frá 1937. Mest áberandi forveri Sunnat Kóran-samfélagsins á Indlandi er Ahmed Khan frá 19. öld.
Hinir undirgefnu
Hinir undirgefnu er hreyfing sem á uppruna sinn að reka til Bandaríkjanna og var stofnuð af hinum egypsk-bandaríska Rashad Khalifa. Hreyfingin gerði slagorðið: „Kóraninn, allur Kóraninn og ekkert nema Kóraninn“ (e. The Quran, the whole Quran, and nothing but the Quran) vinsælt. Hreyfingin trúir að Kóraninn sé stærðfræðilega uppbyggður af tölunni nítján. Sumir mótmæltu þeirri trú og árið 1990 var Khalifa ráðinn af dögum af aðila tengdum súnníska hópnum Jamaat ul-Fuqra. Meðal þeirra sem hafa orðið fyrir áhrifum hugmynda Khalifa eru; Edip Yuksel, Ahmad Rashad og nígeríski hæstaréttardómarinn Isa Othman.
Tolu-e-Islam
Þessari hreyfingu var hrint af stað af Ghulam Ahmed Pervez. Ghulan Ahmed Pervez hafnaði þó ekki öllum hadíðum, hann samþykkti aðeins hadíður sem „eru í samræmi við Kóraninn og setja ekki svartan blett á persónu spámannsins og hans samverkamanna“. Samtökin gefa út og dreifa bókum, bæklingum og upptökum af kenningum Perevez. Tolu-e-Islam tilheyrir engum stjórnmálahópi, né kenna þau sig ekki við neinn trúarlegan hóp eða söfnuð.
Süleymaniye Vakfi
Hreyfingin var stofnuð af Abdülaziz Bayındır, tyrkneskum guðfræðiprófessor. Samtökin gagnrýndu opinberlega tyrkneska trúarráðið (Diyanet). Viðhorf þeirra eru ólík tyrkneskum súnnímúslimum, þar sem þeir hafna nánast öllum hadíðum því þeir telja að þær séu ekki ósviknar og hafi því ekkert trúarlegt vald. Stefnuskrá Süleymaniye Vakfı er: „Gegn lygum hefðarinnar, munum við fyrirskipa fatwa eingöngu byggt á Kóraninum“.
Birkiglyrnuætt
Ættkvíslir
Undirættir eru:
Park Chan-wook
thumb|right|Park Chan-wook árið 2009. Park Chan-wook (f. 23. ágúst 1963) er suðurkóreskur kvikmyndaleikstjóri og fyrrum kvikmyndagagnrýnandi, framleiðandi og handritshöfundur. Hann er einkum þekktur fyrir spennumyndir sem einkennast af ofbeldi og svörtum húmor. Þekktustu kvikmyndir hans eru JSA (공동경비구역) frá 2000, Þorsti (박쥐 Bakjwi) frá 2009, og þríleikur um hefnd; Hefndin er sæt (복수는 나의 것 Boksuneun Naui Geot) frá 2002, Oldboy (올드보이 Oldeuboi) frá 2003 og Chinjeolhan geumjassi (친절한 금자씨) frá 2005.
Park er einn af virtustu og vinsælustu kvikmyndaleikstjórum Suður-Kóreu.
Vætukorpa
Vætukorpa (fræðiheiti: Dermatocarpon bachmannii) er flétta af fjörusvertuætt.
Útbreiðsla og búsvæði
Vætukorpa finnst í Evrópu og Norður-Ameríku. Hún finnst á tveimur svæðum á Íslandi, annað á Austurlandi en hitt á Vesturlandi.
Kjörbúsvæði vætukorpu er á klöppum og steinum þar sem vatns seytlar um að minnsta kosti tímabundið, til dæmis meðfram lækjum.
Efnafræði
Engin fléttuefni eru þekkt í vætukorpu. Þalsvörun hennar er K-, C-, KC-, P-.
Lánveitandi
Lánveitandi er sá sem veitir öðrum lögaðila eða einstaklingi lán. Oftast eru lánveitendur skilgreindir í skriflegum samningum þar sem kröfur lánveitanda gagnvart lántakendum um endurgjald eru viðurkenndar. Lánveitendur geta framselt þeirri kröfu til annarra aðila, sem kallast þá kröfuhafar.
Vikar
Vikar er íslenskt karlmannsnafn.
Skírn
Skírn er sakramenti hjá kristinni kirkju. Hún fer vanalega fram með því að prestur eys vatni á höfuð þess sem er skírður. Með skírn er hugmyndin að maður gangist guði á hönd og öðlist hlutdeild í fyrirgefningu og náð og aðgang að himnaríki á efsta degi.
Barnaskírn og ferming
Flestar kirkjur skíra smábörn, en sumar þeirra telja barnaskírn ranga þar sem smábarn geti ekki verið trúað eða skilji ekki hvað felst í skríninni. Kirkjur sem skíra smábörn láta þau því yfirleitt fermast líka þegar þau stálpast, en ferming er játun eða staðfesting ungmennis á skírn sinni. Orðið er líka dregið af latneska „confirmare“ („að staðfesta“) eða „conformatio“ („staðfesting“).
Niðurdýfingarskírn
Sumar kirkjur, einkum þær sem skíra fullorðna, ausa ekki vatni yfir höfuð þess sem er skírður, heldur er vaðið út í laug þar sem viðkomandi er dýft ofan í og skírður þannig.
Reglur um skírn á Íslandi
Í þá daga er kirkjan réð meiru en hún gerir nú, þótti skipta mjög miklu að börn væru skírð eins fljótlega eftir fæðingu og unnt var. Það skipti sérstaklega miklu máli ef þau þóttu ekki lífvænleg, en fólk trúði því að sá sem dæi óskírður færi til helvítis (eða í forgarð helvítis í kaþólskri tíð). Því tiltóku lög nákvæmlega hvernig skyldi bera sig að, t.d. hver mætti skíra ef ekki næðist í prest (í forgangsröð frá fullveðja karlmanni til stúlkubarns) eða hvað mætti nota til skírnarinnar ef ekki næðist í rennandi lindarvatn (í forgangsröð frá snjóbráð til mjólkur).
Frumtök
Frumtök eru hagsmunasamtök fyrir framleiðendur frumlyfja. Tilgangur samtakana er að vernda hagsmuni framleiðanda frumlyfja á Íslandi sem og erlendis.
Listi yfir aðildarfyrirtæki
Þau fyrirtæki sem eiga aðild að frumtökum eru:
Tenglar
Heimasíða Frumtaka
Torfey
Torfey er íslenskt kvenmannsnafn.
Bidhya Devi Bhandari
Bidhya Devi Bhandari (nepalska: विद्या देवी भण्डारी; f. 19. júní 1961) er nepalskur stjórnmálamaður sem er fyrrverandi forseti Nepals. Hún er fyrsti kvenkyns forseti landsins. Hún var varaformaður Kommúnistaflokks Nepals og formaður Nepalska kvennasambandsins áður en hún vann kosningu til forseta landsins þann 28. október 2015. Hún var kjörin forseti af nepalska þinginu með 327 atkvæðum af 549 á móti Kul Bahadur Gurung. Árið 2016 setti Forbes hana í 52. sæti á lista yfir 100 voldugustu konur í heimi. Bhandari hafði áður verið varnarmálaráðherra Nepals og var sömuleiðis fyrsta konan til að gegna því embætti. Hún var einnig umhverfis- og félagsmálaráðherra á tíunda áratugnum og hefur lengi talað bæði fyrir aukinni umhverfisvitund og fyrir kvenréttindum. Í júní árið 2017 heimsótti hún höfuðstöðvar Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna og ræddi við framkvæmdastjórann Inger Andersen um tækifæri til aukinnar samvinnu um náttúruvernd og sjálfbæra þróun.
Bakgrunnur
Bidhya Devi Bhandari fæddist hjónunum Ram Bahadur Pandey og Mithila Pandey þann 19. júní árið 1961 í Mane Bhanjyang í Bhojpur-sýslu í Nepal. Hún hóf stjórnmálaferil sinn sem meðlimur í sambandi vinstrisinnaðra stúdenta og gekk í Marx-lenínskan væng Kommúnistaflokks Nepals árið 1980.
Bhandari var kjörin á nepalska þingið árin 1994 og 1999. Hún náði hins vegar ekki kjöri á stjórnlagaþing Nepals árið 2008. Hún var varnarmálaráðherra í ríkisstjórn Madhav Kumar Nepal forsætisráðherra frá 2009 til 2011. Flokkur hennar kaus hana í hlutfallskosningum á annað stjórnlagaþing Nepals sem haldið var árið 2013.
Stjórnmálaferill
Bhandari hóf snemma þátttöku í stjórnmálum. Samkvæmt upplýsingum Kommúnistaflokksins hóf hún afskipti af stjórnmálum sem aðgerðasinni í ungliðahreyfingu flokksins árið 1978 í Bhojpur. Hún varð meðlimur í Kommúnistaflokknum árið 1980. Eftir að hafa lokið grunnskólanámi gekk hún í Mahendra Morang Adarsha-fjölháskólann og varð gjaldkeri stúdentasambandsins í skólanum. Hún var kjörin formaður kvennaarms Sambands nepalskra stéttarfélaga árið 1993 og var kjörin í miðstjórn Kommúnistaflokksins árið 1997. Hún naut æ meiri áhrifa innan flokksins þar til hún var kjörin varaformaður hans á áttunda flokksþingi hans í Butwal. Sem varaformaður var hún einn nánasti bandamaður flokksformannsins og forsætisráðherrans Khadga Prasad Sharma Oli.
Deilumál
Bhandari hefur verið sökuð um hlutdrægni í embætti sem forseti Nepals. Hún seinkaði myndun ríkisstjórnar eftir þingkosningar árið 2017. Hún seinkaði einnig þremur tilnefningum á nepalska þjóðþingið sem ríkisstjórn Sher Bahadur Deuba forsætisráðherra úr Kongressflokknum bar fyrir hana en samþykkti hins vegar umsvifalaust sams konar tilefningar eftir að Khadga Prasad Oli úr Kommúnistaflokknum varð forsætisráðherra.
Einkahagir
Bhandari er skyld leiðtoga nepalska Kongressflokksins, Gyanendra Bahadur Karki.
XHTML
Extensible HyperText Markup Language (XHTML) er ívafsmál fyrir vefsíður sem er mjög líkt HTML, en með ritunarreglur sem samræmast XML-staðlinum ólíkt HTML sem leyfir til dæmis opin tög.
HTML byggir á SGML sem mjög sveigjanlegur staðall fyrir ívafsmál. XHTML byggir hins vegar á XML sem mun strangari undirgerð af SGML. Hægt er að þátta rétt mynduð XHTML-skjöl með venjulegum XML-þáttara, ólíkt HTML sem þarf flókinn, lauslegan þáttara sem að oft þarf að túlka kóðann og geta sér til um merkinguna. XHTML er myndað úr HTML og XML þar sem það er endurgerð af HTML í XML. XHTML 1,0 varð W3C-tilmæli 26. janúar, 2000. XHTML 1,1 varð W3C-tilmæli 31. maí, 2001 og þróun þess heldur enn áfram.
Grani
Grani er íslenskt karlmannsnafn.
Hallbera
Hallbera er íslenskt kvenmannsnafn.
Seljavallalaug
thumb|Seljavallalaug að framan. Seljavallalaug er 25 metra friðuð útisundlaug á Íslandi fremst í Laugarárgili undir Austur-Eyjafjallasveit. Laugin er ein elsta sundlaug á Íslandi og var fyrst hlaðin með grjóti árið 1923 og svo steypt ári seinna.
Seljavallalaug er skammt frá bænum Seljavöllum. Hvatamaður að hleðslu hennar var Björn Andrésson í Berjaneskoti sem fékk Ungmennafélagið Eyfelling til liðs við sig við verkið. Hafin var sundkennsla í lauginni, sem hluti af skyldunámi, árið 1927, sama ár og slíkt nám hófst í Vestmannaeyjum. Laugin er um 25 metrar á lengd og 10 á breidd og var stærsta sundlaug á Íslandi þar til árið 1936.
Eftir eldgosið í Eyjafjallajökli 2010 fylltist Seljavallalaug af ösku. Snemmsumars 2011 kom saman hópur sjálfboðaliða til að hreinsa laugina með skóflum og gröfum.
Nóta (tónlist)
Í tónlist er grunneiningin kölluð nóta. Annaðhvort er þá verið að tala um ákveðna sveiflutíðni sem hefur fengið nafn, tákn fyrir sveiflutíðni á rituðu formi, lengd tónsins eða samsetning af þessu þrennu.
Þessar tíðnir endurtaka sig í svokölluðum yfirtónum (þ.e.a.s. yfirtónaröðinni) þar sem sveiflutíðnin margfaldast. Þannig að ef A er 442 Hz er fyrsti tónn í yfirtónaröðinni a (A áttund ofar) 884 Hz og e` (fimmund ofar) annar tónninn í yfirtónaröðinni 1326 Hz. Með því að tvöfalda tíðni nótu fær maður nótuna áttund ofar (Arnold Schoenberg: Harmonielehre, 2001).
Í vestrænni tónfræði er sveiflutíði nótna oftast táknuð með bókstafarunu frá A til G (eða H, útskýring neðar), sem endurtekur sig bæði upp og niður. Þessar sjö nótur eru nú skilgreindar vísindalega sem ákveðin hlutföll af sveiflutíðni nótunnar A. Alþjóðlegur staðall á sveiflutíðni einstrika A (fyrir ofan miðju c) er 440 Hz. Þó eru til dæmi um að hljómsveitir stilli sig örlítið hærra (442 Hz - 445 Hz) til að hljóma bjartari eða noti aðra tíðni til að nálgast hljóm annarra landa eða tímabila sem notuðu aðra viðmiðun.
Annað algengt nafnakerfi fyrir nótur er svokallað solfege kerfi. Þar er grunntónn lags kallaður Do, óháð sveiflutíðni hans. Aðrar nótur eru svo lagaðar að gildi grunntónsins, og eru kallaðar Re, Mí, Fa, So, La og Tí. Í Frakklandi eru nótur nefndar eftir solfege kerfinu, þannig að þar er Do það sem á íslensku kallast C algjörlega óháð því hvort það sé grunntónn.
Áðurnefndar nótur (do, re, mi, fa, so, la og ti) (geta t.d. verið allar hvítu nóturnar á píanói) mynda  dúr -skala. Dúr skali ásamt moll -skala og 5 öðrum kirkjutóntegundum eru oft nefndir díatónískir skalar. Díatónískir skalar hafa 7 nótur og tónbil milli aðliggjandi nótna í honum eru heiltónn í 5 tilvikum og hálftónn í tveimur tilvikum (þá er talið með bilið milli 7. og 8. nótunnar, sem er einnig grunntónn því skalinn endurtekur sig).
Í vestrænni tónlist eru gjarnan díatónískir skalar (sérstaklega dúr og moll) hafðir til grundvallar en alls ekki eingöngu, oft skipta lög/tónsmíðar yfir í aðra tóntegund auk þess sem hljómhæfir og laghæfir moll-skalar eru notaðir. Frá og með rómantíska tímabilinu á 19. öld urðu kaflar í krómatískum eða heiltóna-skölum einnig nokkuð algengir. Til að spila alla þessa skala duga ekki þessar 7 nótur sem eru í stökum díatónískum skala og því þarf að bæta við fimm nótum. Það er gert með svokölluðum hálftónum. Hver hálftónn er skilgreindur sem fyrra gildi * 12. rót af 2 (1.0594630943593...) og hálftónn fyrir ofan 440 Hz A er því 440 × 1.059... ~ 466.16376.
Nótur á Íslandi
Á Íslandi eru notuð þýsk nöfn og skilgreiningar á nótum, þar eru heiltónarnir A, H, C, D, E, F og G, og hálftónshækkun táknuð með viðskeytinu -ís og hálftónslækkun með -es. Hægt er að tvílækka og -hækka, og er þá viðskeytið -ísís og -eses. A og E fá einungis -s í fyrstu lækkun og einlækkað H er kallað B. Þá er hægt að setja upp lista yfir möguleg nöfn á hverri hálfnótu frá A:
Heimildir
Arnold Schoenberg. Harmonielehre. Universal-Ed., Wien. 2001
Skógarbredda
Skógarbredda (fræðiheiti: Platypalpus ecalceatus ) er norræn flugutegund sem finnst víða á Íslandi.
Eftirskjálfti
Eftirskjálfti er jarðskjálftakippur sem kemur í kjölfar mikils upphafskipps í jarðskjálftum, en er oftast veikari en aðalkippurinn. Eftirskjálftar eru oftast margir eftir venjulegan jarðskjálfta, og missterkir.
Móri (rappari)
Magnús Ómarsson (f. 13. september 1976), betur þekktur sem Móri, er íslenskur tónlistarmaður og rappari úr Reykjavík. Hann skapaði sér nafn í íslenskum rappheimi upp úr aldamótum með beittum efnistökum og skýrum myndlíkingum úr undirheimum Reykjavíkur.
Magnús gerði, ásamt félaga sínum Elvari Gunnarssyni, kvikmyndina It hatched (2021). Magnús vinnur nú sem hljóðmaður í lausamennsku og segist hafa skilið við sitt fyrra líf sem grassali og glæpamaður en um það og framkomu hans við konur fer tvennum sögum.
Í umfjöllun Davíð Roach Gunnarssonar um feril fyrsta íslenska bófarapparans segir: "Rapparinn Móri var frumkvöðull í íslensku bófarappi í upphafi aldarinnar, en á breiðskífunni Atvinnukrimmi sem kom út árið 2002 rappaði hann um dóp, spilltar löggur og ofbeldi, á annan og raunsærri hátt en áður hafði heyrst í íslenskri tónlist. Nú er þessi draugur úr íslenskri rappsögu genginn aftur."
Torfheiður
Torfheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Grankell
Grankell er íslenskt karlmannsnafn.
Brákarsund
Brákarsund var götutroðningur í austanverðri Reykjavík. Hún náði frá Langholtsvegi austur undir Kleppsvík, nokkru sunnan og austan við Holtaveg. Nú til dags er göngustígur þar sem áður var vesturendi Brákarsunds, sá göngustígur nær frá gatnamótum Langholtsvegar og Álfheima austur að Sæbraut. Samkvæmt BorgarVefsjá heitir stígurinn ennþá Brákarsund. Við endann á stígnum er leikskólinn Brákarborg.
Fjárvaki ehf.
Fjárvaki ehf. er einkahlutafélag sem stofnað var 1998 og er í fullri eigu Kaupfélags Skagfirðinga á Sauðárkróki. Fyrirtækið átti lægsta tilboð í útboði á innheimtu og viðskiptahugbúnaði fyrir Íbúðalánasjóð árið 1999 og gerði samning við sjóðinn sem rift var sautján mánuðum seinna. Fjárvaki tók að sér innheimtu á fasteignaverðbréfum Íbúðalánasjóðs og gerði síðan samning við örsmáan sparisjóð um þá innheimtu.
Fjárvaki var í samstarfi við fyrirtækin Opin kerfi, Sparisjóð Hólahrepps, Sparisjóð Norðlendinga og Element en skrifað var undir samning Fjárvaka og ÍLS í október 1999 sem tók gildi í ársbyrjun 2000. Fjárvaki gerði síðan samning við Sparisjóð Hólahrepps um innheimtu og þjónustu við Íbúðalánasjóð og var skrifað undir hann 25. maí 2000.
Baldur
right|thumb|Ásinn Baldur. Baldur (norræna: Baldr) var í norrænni goðafræði annar sonur Óðins á eftir Þór, þar með einn af ásum og bjó á stað sem var kallaður Breiðablik og var á himninum fyrir ofan Ásgarð. Þar var allt tandurhreint og óspillt.
Fjölskylduhættir
Kona Baldurs hét Nanna Nepsdóttir og afkvæmi þeirra Forseti. Forseti átti heima nálægt föður sínum á himninum fyrir ofan Ásgarð en í „sal“ eða höll sem kallaðist Glitnir. Glitnir var nokkurs konar „sáttahöll“ þar sem Forseti fyrirgaf sakir eða „sakavandræði“ þeirra sem komu þangað. Nönnu þótti einstaklega vænt um Baldur og jafn vel þó nánast allir í heiminum lofuðu hann og dáðu elskaði hún hann óskaplega mikið en vel er hægt að merkja það af viðbrögðum hennar við útför hans.
Dauði Baldurs
Það eru til a.m.k. tvær mismunandi útgáfur af sögninni af dauða Baldurs, aðdraganda hans og afleiðingum. Þær eru ritaðar í Danmörku af Saxo Grammaticus á tólftu öld og á Íslandi af Snorra Sturlusyni á þeirri þrettándu og eru mjög frábrugðnar og þó að útgáfa Saxo Grammarticus sé eldri og eflaust nær upprunanum þá mun í þessari grein vera stuðst við söguna eins og hún kemur fram í Gylfaginningu Snorra-Eddu vegna þess að stuðst er við hana til kennslu á Íslandi.
Í Gylfagynningu segir frá því þegar Baldur fór að fá martraðir og hann vissi að þær væru fyrir dauða sínum. Þetta endaði með því að nánast allt í heiminum, kvikt eða ókvikt sem gæti mögulega skaðað Baldur samdi við Frigg, móður hans, um að veita honum grið.
Þessu tók bragðarefurinn Loki af mikilli öfund og vildi leita hefnda. Þar sem hann var mikill hamskiptingur ákvað hann að breyta sér í konu og fá Frigg til að segja sér hvort það væri einn einasti hlutur í heiminum sem hefði ekki samið við Frigg um að veita Baldri skaða og hún svaraði því að vestan við Valhöll yxi mistilteinninn en hann hafði ekki samið um að veita Baldri grið.
Þetta gat Loki nýtt sér og flýtti sér vestur fyrir Valhöll, sleit upp mistiltein og fann ás að nafni Höður en hann var mjög sterkur en þó blindur og stóð þar af leiðandi aðeins fyrir utan hópinn sem hafði myndast í kring um Baldur því hann sá hvort eð er ekki neitt. Loki plataði Höð til að skjóta mistilteininum að Baldri en mistilteinninn fór í gegn um Baldur sem hné niður og dó. Þetta olli miklum harmleik meðal ása og ásynja en þau gátu ekki hefnt sín á honum undir eins því Ásgarður var griðastaður sem þýddi að ekki mætti drepa neinn þar hins vegar átti þessi grikkur Loka eftir að hafa slæmar afleiðingar fyrir hann þegar lengra leið á.
Útför Baldurs
Útför Baldurs var mjög átakanleg fyrir alla íbúa Ásgarðs og var hún mikilfengleg í alla staði. Skip Baldurs, Hringhorni sem var stærsta skip heimsins var notað við útförina en það fékkst ekki til að reka út á haf fyrr en eftir mikið vesen (væntanlega vegna þess hversu stórt það var) og þegar lík Baldurs var sett í skipið dó Nanna kona hans úr sorg þannig að henni var bætt í skipið líka ásamt hestinum Léttfeta sem var fullbeyslaður. Þór lagði síðan eld að skipinu með hamrinum sínum, mjölni en þá varð hann svo sorgbitinn að hann sparkaði dverg sem hét Litur í skipið og hann brann með eigum Baldurs.
För Hermóðs til Heljar eftir Baldri
Ás að nafni Hermóður hinn hvati var sendur af Frigg til að leita Baldurs hjá Hel rétt eftir dauða hans. Þegar hann var kominn á leiðarenda hitti hann fyrir Baldur sitjandi í öndvegi og gisti þar um nóttina. Morguninn eftir grátbað Hermóður Hel um að hleypa Baldri aftur heim í Ásgarð þar sem allir væru að gráta hann og að allir hlutir heimsins gætu gert slíkt hið sama. Hel samdi þá við hann um að ef allir hlutir heimsins myndu gráta Baldur myndi hann fá að snúa aftur til baka. Hermóður reyndi þá að fá alla hluti heimsins til að gráta en hann fann þó tröllkonu í helli sem kallaði sig Þökk en hún vildi ekki gráta Baldur heldur fór með eftirfarandi vísu.
Hefnd Ásanna
Eins og gefur að skilja voru goðin orðin öskureið yfir þessu og hefndu sín herfilega á Loka sem var núna búinn að fela sig inni í fjalli þar sem hann gat þó séð í allar áttir en breytti sér þó í lax öðru hvoru til að fela sig fyrir hinum ásunum. En þó kom að því að Óðinn komst að því hvar hann var og goðin komu til hans og gátu hefnt sín á honum þar sem hann var ekki lengur í Ásgarði.
Ásarnir veiddu Loka þegar hann var í laxlíki og fóru með hann í helli. Þeir sóttu syni Loka og breyttu Vála, öðrum syni loka í varg sem reif Narfa bróður sinn í sundur og bundu Loka við eggsteina með görnum hans sem urðu síðan að járni. Síðan skildu þeir Loka eftir illa farin og bundinn og öðru hvoru drýpur á andlit hans eitur úr snáki en það eru kallaðir jarðskjálftar þegar það gerist s.k. Snorra-Eddu. Auk þess mun Loki ekki snúa aftur fyrr en um Ragnarök.
Viktor
Viktor er íslenskt karlmannsnafn.
Forseti Ísraels
thumb|250px|Skrifstofa forseta Ísraels.
Forseti Ísraels (hebreska: נשיא המדינה, Nesi HaMedina, þýðing ríkisforseti) er þjóðhöfðingi Ísraels. Staðan er að mestu leyti táknræn, Forsætisráðherra hefur framkvæmdavald. Um þessar mundir er forsetinn Isaac Herzog sem tók við embætti 7. júlí 2021. Knesset, þjóðþing Ísraels, kýs forsetann til sjö ára og getur hann einungis setið í eitt kjörtímabil.
Hallbjörg
Hallbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Höfðaskóli
Höfðaskóli var sérskóli í Reykjavík fyrir nemendur á grunnskólaaldri. Haustið 1961 ákváðu fræðsluyfirvöld Reykjavíkur að koma upp sérskóla fyrir vangefin börn og mjög tornæm. Skólinn var til húsa í Ármannsheimilinu. Árið 1963 voru þar um 60 börn í sex bekkjardeildum. Magnús Magnússon var skólastjóri Höfðaskóla. Haustið 1975 flutti skólinn í nýtt húsnæði og var nafni hans þá breytt í Öskjuhlíðarskóli.
Billboard Hot 100
thumb|250px|Núverandi nafnmerki Billboard Hot 100
Billboard Hot 100 er vinsældalisti yfir 100 vinsælustu lögin í Bandaríkjunum. Listinn er gerður af Billboard og er gefinn út hvern þriðjudag. Listinn fer eftir spilunum útvarpsstöðva og sölu vikunnar (streymi, niðurhöl og plötusala).
Fyrsta lagið sem komst efst á listann var „Poor Little Fool“ eftir Ricky Nelson þann 4. ágúst 1958.
Þvottalaugavegur
Þvottalaugavegur var gata í Reykjavík, sem náði nokkurn veginn frá núverandi gatnamótum Reykjavegar austur að þvottalaugunum í Laugardal. Í austur frá þvottalaugunum lá Engjavegur (sem náði þá suðaustur til Ferjuvogs), og það sem er eftir af Þvottalaugavegi í dag er nú annars vegar hluti af Engjavegi, hins vegar göngustígur sem skv. BorgarVefsjá ber enn nafnið Þvottalaugavegur.
Klingonskt ritmál
thumb|right|Klingonska stafróið. Í Star Trek kvikmyndunum og sjónvarpsþáttunum hafa Klingonar sitt eigið ritmál til að skrifa Klingonska tungumálið. Samkvæmt orðabók Mark Okrand's, The Klingon Dictionary kallast stafrófið pIqaD, en engar nánari upplýsingar eru gefnar um það. Þegar Klingonsk tákn eða stafir eru notuð í kvikmyndunum eða þáttunum, er það aðeins til skreytinga, og líkja eftir raunverulegri skrift.
Fyrirtækið Astra Image hannaði táknin (sem nú eru notuð til að "skrifa" Klingonsku) fyrir Star Trek: The Motion Picture, þótt táknin séu oft ranglega tileinkuð Michael Okuda. Þeir byggðu stafina á merkingum bardaga-geimskipa Klingona (Klingon battlecruiser) sem voru aðeins þrír stafir, fyrst búnir til af Matt Jeffries. Einnig voru táknin byggð á táknum úr Tíbetska stafrófinu, vegna þess hve oddhvöss skrift þeirra er. Það átti að sýna ást Klingona á hnífum og eggvopnum.
Chris Cornell
thumbnail|Chris Cornell.
Chris Cornell (fæddur Christopher John Boyle; 20. júlí 1964 - látinn 18. maí 2017 ) var tónlistarmaður frá Seattle, Bandaríkjunum.
Fyrstu kynni Cornells af tónlist voru Bítlarnir sem varð til þess að hann lærði á píanó. Á unglingsárum var hann einfari, kvíðinn og með víðáttufælni. Eftir að hafa hætt í skóla keypti hann trommusett og hóf að spila með hljómsveitum í Seattle. Hann kynntist Hiro Yamamoto og Kim Thayil og stofnaði grugghljómsveitina Soundgarden árið 1984 sem starfaði til 1997. Hann hóf síðar sólóferil og var um tíma í hljómsveitinni Audioslave (2001-2007) en gekk aftur til liðs við Soundgarden árið 2010. Árið 1991 tók hann þátt í tónlistarverkefninu Temple of the dog sem meðlimum Pearl Jam til minningar um sameiginlegan vin, Andrew Wood.
Árið 2006 samdi Cornell lagið You Know My Name, sem kom fram í James Bond myndinni, Casino Royale.
Cornell spilaði á Íslandi árið 2007 (Laugardalshöll) og í mars árið 2016 í Hörpu.
Einkalíf
Cornell skildi við eiginkonu sína, Susan Silver (sem var umboðsmaður Soundgarden og Alice in Chains) árið 2004 og fór um svipað leyti í meðferð vegna áfengis og vímuefna. Hann á með Susan eina dóttur. Hann kynntist nýrri konu, Vicky og eignaðist með henni 2 börn. Chris átti 5 systkini; 2 eldri bræður og 3 yngri systur. Hann vann um tíma sem kokkur.
Andlát
Cornell lést óvænt þann 18. maí árið 2017, aðeins nokkrum klukkustundum eftir að hafa spilað á tónleikum í Detroit. Cornell fannst látinn á baðherbergi hótels og hafði hengt sig.
Dyr
Dyr eru manngengt op inn í hús eða milli herbergja, oftast með umbúnaði til að hurð geti fallið fyrir. Varast ber að rugla dyr saman við hurð, en hurð er flekinn sem fellur að dyrum. Enska orðið doorway þýðir dyr en oft er orðið door notað yfir hvortveggja, hurð og dyr, en ekki í íslensku. Orðið dyr er fleirtöluorð.
Halldór Stefánsson
Halldór Stefánsson (1. desember 1892 - 5. janúar 1979) var íslenskur rithöfundur, þýðandi og prentari. Hann er aðallega þekktur fyrir smásögur sínar.
Halldór var fæddur í Kóreksstaðagerði í Hjaltastaðaþinghá í Norður-Múlasýslu. Foreldrar hans voru Stefán Stefánsson póstafgreiðslumaður á Eskifirði og kona hans Margrét Halldórsdóttir. Hann lærði til prentara og vann við þá iðn um skeið en lengst vann hann við bankastörf, fyrst á Eskifirði en síðan í Reykjavík. Halldór var atkvæðamikill þýðandi, þýddi m.a. verk eftir Maxim Gorkí, Konstantín Pástovskí, Jack London og Zaharia Stancu. Hann var einn af stofnendum Félags byltingarsinnaðra rithöfunda og Máls og menningar sem var stofnuð á heimili Halldórs að Barónstíg 55 árið 1937. Halldór var kvæntur Gunnþórunni Karlsdóttur og eignuðust þau eina dóttur.
Mjóumýrarvegur
Mjóumýrarvegur var gata í austanverðri Reykjavík. Hún byrjaði þar sem Seljalandsvegur endaði, skammt austan við þar sem Kringlan er nú. Þaðan lá hún í suðsuðaustur og endaði í gatnamótum Bústaðavegar og Háaleitisbrautar (sem þá hét Háaleitisvegur), yfir þar sem nú eru Ofanleiti og Efstaleiti og þar sem Útvarpshúsið stendur.
Gulmaðra
Gulmaðra (fræðiheiti: Galium verum) er meðalhá (12 - 30 sm) jurt af möðruætt með mjóum blöðum í kransi og mörgum litlum fjórdeildum gulum blómum. Hún er upprunnin í Evrasíu og Norður-Afríku og finnst nú mun víðar. Á Íslandi vex hún í grónu landi og þar sem er þurrt og í mólendi og kjarri. Gulmaðra er algeng um allt Ísland. Líklega eru bæjarnöfnin Möðruvellir og Möðrudalur dregin af þessari jurt. Ýmis not voru af gulmöðru. Hún var notuð gegn sinadrætti og flogaveiki, rótin var notuð til litunar, jurtin þótti einkar góð við ýmsum húðsjúkdómum. Gulmaðra er kölluð sængurhálmur á Norðurlandamálum vegna þess að það tíðkaðist að setja hana í sængurföt. Erlendis tíðkaðist að strá gulmöðru á gólf. Gulmaðra var einnig nefnd ólúagras en Eggert Ólafsson segir í kvæði að hún létti lúa.
Gulmaðra er lík krossmöðru og hvítmöðru en lögun laufblaða er önnur og hún er eina maðran á Íslandi sem ber gul blóm.
Rannsóknarréttur
Rannsóknarréttirnir voru oft pólitískt valdatæki og athafnasvið þeirra var breitt. Auk þess að rannsaka villutrú, tengdust þeir gyðingaofsóknum, nornaveiðum og undirokun frumbyggja í nýlendum Spánverja og Portúgala. Meðal aðferða sem þeir notuðu voru pyntingar. Hinir seku voru látnir ganga opinbera iðrunargöngu (autodafé) áður en þeir voru teknir af lífi.
Rannsóknarréttur á einkum við fjórar aðskildar stofnanir: Rannsóknarréttur miðalda var virkur frá 1184 til 16. aldar og taldi einkum rannsóknarrétti biskupa og dóminíkanareglunnar; spænski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1478 til 1834 og heyrði í reynd undir Spánarkonung; portúgalski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1536 til 1821 og heyrði á sama hátt undir konung Portúgals; rómverski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1542 til um 1860 og heyrði undir páfa.
Svartur húmor
thumb|right|„Óminnisparís“ á þaki í Barselóna á Spáni. Svartur húmor, svört kímni eða grátt gaman er tegund kímni þar sem umfjöllunarefnið er viðkvæmt, sorglegt eða bannhelgt. Gálgahúmor er tegund af svörtum húmor þar sem gert er grín að dauðanum, stríði, sjúkdómum og glæpum. Svartur húmor gengur út á að tala af léttúð um hluti sem vekja ótta, viðbjóð og hrylling eða þykja siðlausir. Grínið byggist á ósamræminu milli umfjöllunarefnisins og umfjöllunarmátans. Svartur húmor getur falið í sér forlagahyggju og kaldhæðni.
Franski súrrealistinn André Breton notaði hugtakið í umfjöllun um verk Jonathan Swift 1935. Hann gaf síðan út safnritið Anthologie de l'humour noir árið 1940 sem innihélt verk 45 höfunda, þar á meðal Edgar Allan Poe, Lewis Carroll, Arthur Rimbaud, Franz Kafka og Marcel Duchamp.
Íslensk dæmi um svartan húmor
Þó má finna enn eldri dæmi um svartan húmor í íslenskum bókmenntaarfi, meðal annars í Fóstbræðra sögu, en úr eftirfarandi frásögn af þarflausu morði er komið það orðatiltæki að einhver liggi vel við höggi:
Torfhildur
Torfhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Gregor
Gregor er íslenskt karlmannsnafn.
Le Groom Vert-de-Gris
Le Groom Vert-de-Gris (Íslenska: Á valdi kakkalakkanna) er fimmta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2009. Höfundur sögunnar er Yann en listamaðurinn Schwartz teiknaði. Sagan birtist í tímaritinu Neo Blek árið 2011.
Söguþráður
Sögusviðið er Brussel árið 1942, undir hernámi Þjóðverja. Svalur starfar sem vikapiltur á hóteli sem er höfuðstöðvar Gestapo og er því litinn hornauga af mörgum fyrir að þjóna óvininum, þar á meðal af Val vini sínum sem er misheppnaður uppfinningamaður og glaumgosi sem hugsar mest um að dilla sér við djasstónlist. Það sem Valur veit hins vegar ekki, er að Svalur er njósnari á vegum andspyrnuhreyfingarinnar og ber fregnir úr innsta hring hernámsliðsins.
Helmut von Knochen, yfirmanni hernámsliðsins, er ekki hlátur í huga. Einhvers staðar í grennd við Brussel er leynivopn sem grandar flugsveitum Þjóðverja á leið til árása á Bretland og hann hefur uppgötvað að svikari leynist á hótelinu. Á sama tíma stendur Svalur í ströngu, þar sem hin ljóshærð og íturvaxna Úrsúla, millistjórnandi í þýska hernum, reynir ákaft að draga hann á tálar. Valur uppgötvar á hinn bóginn að breskir flugmenn hafa leitað skjóls í íbúð hans og hann reynir að leyna þeim og sjá fyrir nægum mat.
Þjóðverjar egna gildru fyrir Sval og fá hann til að senda röng skilaboð til andspyrnumanna, með þeim afleiðingum að stór hópur þeirra fellur eða er tekinn höndum. Nasistarnir hyggjast handtaka Sval en hann sleppur á flótta og leitar skjóls í þakherbergi. Þar hittir hann unga gyðingastúlku, Audrey, sem leynist þar í felum. Hún kyssir hann í kveðjuskyni og hefur kossinn djúpstæð áhrif á Sval.
Valur reynir að leyna bresku flugmönnunum fyrir umheiminum og vinum sínum, þar á meðal jassgeggjaranum Glu-Glu, sem gerir hosur sínar grænar fyrir Val. Glu-Glu reynist þó vera meðlimur í andspyrnuhreyfingunni, sem tekur flugmennina undir verndarvæng sinn. Á meðan reynir Svalur í kappi við Þjóðverja að grafast fyrir um leynivopnið sem grandar flugvélunum. Í ljós kemur að um er að ræða hersveit af fjarstýrðum leðurblökum sem lúta stjórn sturlaða vísindamannsins Samovars og vélmennisins Radars (sjá: Vitskerti prófessorinn.)
Í örvinglan yfir atvinnuleysi sínu sækir Valur um vikapiltsstarfið sem Svalur gegndi áður. Hann lendir þegar í táldrósinni Úrsúlu og þau sofa saman. Hún gloprar því út úr sér að til standi að taka alla handteknu andspyrnumennina af lífi í dagrenningu. Valur grípur til sinna ráða og tekst með hjálp einnar af skringilegu uppfinningum sínum að beina breska flughernum að herfangelsinu og frelsa gíslana.
Á sama tíma er Svalur handsamaður af Gestapo á heimili sturlaða vísindamannsins og leðurblökuflugherinn fellur í hendur nasista. Þótt Evrópa falli öll í hendur bandamanna getur þýska herdeildin í Brussel enn varist með hjálp þeirra. Andspyrnumenn ná fangelsi nasista á vald sitt og hitta þar fyrir Sval, en handtaka hann og dæma til dauða þar sem þeir kenna honum um að hafa leitt þá í gildru.
Þegar veturinn rennur upp leggjast leðurblökurnar í Þegar veturinn rennur upp leggjast leðurblökurnar í dvala og viðnámi Þjóðverja lýkur. Svalur er frelsaður, en uppgötvar sér til sárra vonbrigða að Audrey er hvergi að finna. Valur og Glu-Glu eru orðin kærustupar, en allt fer í háaloft þegar í ljós kemur að Úrsúla leynist í felum í íbúð Vals.
Fróðleiksmolar
kvikmyndirnar
Hallborg
Hallborg er íslenskt kvenmannsnafn.
Lónajurt
thumb|vinstri|Lónajurt Lónajurt (fræðiheiti Ruppia maritima) er vatnaplanta af hnotsörvaætt. Hún vex einkum í ísöltu vatni í sjávarlónum.
Doðafuglar
Doðafuglar (fræðiheiti: Leptosomus discolor) er fugl sem skiptist í þrjár undirtegundir. Hann er eina tegundin í ættbálknum Leptosomiformes. Útbreiðslan er á Madagaskar og nærliggjandi eyjum.