cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hverfisfljót
thumb|Hverfisfljót. Hverfisfljót (áður nefndur Raftalækur ) er jökulsá á Suðurlandi sem fellur úr Síðujökli. Yfir hana liggur 60 metra bitabrú sem tilheyrir Þjóðvegi 1. Fljótið rennur saman við Núpsvötn á leið til sjávar.
Ingvar
Ingvar er íslenskt karlmannsnafn.
Koldís
Koldís er íslenskt kvenmannsnafn.
Nílarkrókódíll
Nílarkrókódíll (fræðiheiti: Crocodylus niloticus) er stór krókódílategund sem lifir í Afríku. Hann er ein af stærstu tegundum ættarinnar og er hættulegur bæði dýrum og mönnum. Hann dregur nafn sinn af ánni Níl. Nílarkrókódíll er næststærsti krókódíll í heimi. Hann getur orðið allt að 6 metrar á lengd og allt að 730 kg að þyngd. Meðalstærð krókódílsins er 5 metrar og 225 kg. Það eru engin dýr nema maðurinn sem ógna krókódílnum eitthvað.
Lýsing
Nílarkrókódíll er ein af stærstu krókódílategundum heims. Stærstu einstaklingarnir sem fundist hafa voru yfir sex metra langir og vógu 750 kg. Nílarkrókódílar eru stór eðlulaga skriðdýr, með fjóra stuttar lappir og stóra vöðvastæltann hala. krókódílinn er með dökkan ólívulit.
Nílarkrókódíll er með langa kjálka og tennurnar sjást þótt kjafturinn sé lokaður. Eins og aðrir krókódílar getur hann bitið en ekki tuggið. Þetta getur orðið vandamál þegar bráðin er stór, t.d. sebrahestur eða gnýr. Nílarkrókódíllinn tekur á þeim vanda með því að draga bráðina niður í vatnið og snúa sér snöggt til að rífa af henni stykki.
Fæða
Nílar krókódílinn borðar næstum hvað sem er út vatninu, t.d. fiska, skjaldbökur, eða fugla. Þessir krókódílar eiga það til að borða fólk ef fólkið er óheppið að verða á vegi krókódílsins. Þegar þeir eru að veiða í vatni þá eru þeir næstum ósýnilegir, það eina sem sést í þá er í raun augun og nefið.
Æxlun
Nílarkrókódílar makast frá nóvember til desember. Kvendýrið grefur holu rétt frá bakanum og holan er um það bil hálfur metri á dýft. Hún verpir 40-60 eggjum í einu og verndar eggin allan tímann. Það tekur 80-90 daga fyrir eggin að klekjast út. Eftir að þau klekjast út þá verndar móðirin ungana með því að halda þeim með munninum.
Heimkynni
Hann lifir í ám, ferskvatni, fenjum og mýrum. hann býr sér til greni til að fela sig í þegar það verður of heitt.
Útbreiðsla
Nílarkrókódílar finnast í stöðuvötnum, ám og fenjum um nær alla Afríku og á Madagaskar.
Nílarkrókódílar og menningin
Nílarkrókódílar höfðu mikilvægt hlutverk í trúarbrögðum Forn-Egypta. Guðinn Sebek var með krókódílshöfuð og bærinn Krókódílópólis var vígður honum og krókódílum hans. Margir smurðir krókódílar hafa fundist í gröfum um allt Egyptaland.
Nílarkrókódíllinn er auk þess það rándýr sem drepur flest fólk í Afríku árlega.
Soka Gakkai
Soka Gakkai International (SGI) eru samtök búddista með rúmlega 12 milljónir meðlima í 192 löndum og svæðum um allan heim. Fyrir meðlimi SGI er búddismi virk heimspeki sem stuðlar að jákvæðum hugarfarsbreytingum einstaklingsins, hvatningu til sjálfsþroska og ábyrgðar á eigin lífi.
Saga
Soka Gakkai var stofnað 18. nóvember 1930, sem trúfélag á Nichiren búddisma. Markmið félagsins var að endurbæta Japanska skólakerfið og stofnandi þess Tsunesaburo Makiguchi gaf út bók þar sem trúað er að menntun, sjálfsvitund, viska og þroski leiði af sér ótakmarkandi möguleika. Á sama ári byrjaði heimstyrjöldin síðari og síðan þá hefur félagið stefnt að betrun samfélagsins í heild sinni. Við þessar breytingar tók Josei Toda við félaginu af forvera sínum og var forseti félagsins til ársins 1960.
Árið 1960 tók Daisaku Ikeda við sem arftaki Toda. Hann var 32 ára þegar hann varð forseti Soka Gakkai árið 1960. Undir hans leiðsögn héldu samtökin áfram að vaxa og tóku upp víðtækari stefnu. Alþjóðasamtök Soka Gakkai voru stofnuð 1975 vegna ört vaxandi fjölda meðlima um allan heim. Í dag eru samtökin alþjóðleg hreyfing sem starfar í 190 löndum og svæðum. SGI á Íslandi var stofnað 17. júní 1980.
Til að minnast stofnunar SGI leggur Ikeda fram þann 26. janúar ár hvert, tillögur til Sameinuðu þjóðanna þar sem hann bendir á aðferðir til að stuðla að friði.
Nichiren búddismi
Heimspeki Nichiren má rekja til kenninga Shakyamuni, sögulegs upphafsmanns búddismans sem var uppi á Indlandi fyrir um það bil 2.500 árum. Nichiren uppgötvaði að Lótus kenningin (sútran) inniheldur kjarnann í kenningum búddismans og sannleikann sem Shakyamuni uppljómaðist um. Þessi sútra útskýrir að grundvallarlögmálið, svokallað búddaeðli, búi í öllu lífi. Hún staðfestir að allt fólk er fært um að öðlast djúpstæðan skilning á raunveruleika lífsins.
Nichiren var búddamunkur uppi á þrettándu öld í Japan. Nichiren var fullkomlega sannfærður um að búddisminn gerði fólki kleift að takast á við raunveruleg vandamál í dagsins önn, efla lífskraft sinn og breyta lífi sínu til hins betra. Búddismi Nichiren leggur áherslu á djúpstæð tengsl milli okkar eigin hamingju og hamingju annarra. Dýpsta lífsfylling og ánægja fyrir okkar sjálf fæst með því að vinna að hamingju annarra. Kenningar hans staðhæfa að hver einstaklingur, burtséð frá kynþætti, kyni, hæfileikum eða félagslegri stöðu, búi yfir krafti til að yfirstíga óumflýjanleg viðfangsefni lífsins, þróa með sér innihaldsríkt skapandi líf og þannig hafa jákvæð áhrif á sitt nánasta umhverfi, þjóðfélagið og umheiminn.
Speki
Meðlimir SGI og gestir þeirra koma saman á mánaðarlegum umræðufundum og ræða um hin ýmsu málefni er varða lífið og tilveruna og hvernig hægt er að nýta kenningar búddismanns í daglegu lífi. Meðlimir samtakanna deila með sér framtíðarsýn um betri heim. Heimspeki búddisma SGI er undirstaða hreyfingarinnar, sem leggur áherslu á frið, menningu og menntun.
Sem leikmenn og „virkir búddistar“ leggja meðlimir SGI sig daglega fram um að þroska með sér trú á lífið, skapa verðmæti við allar kringumstæður og leggja sitt af mörkum fyrir velferð fjölskyldu, vina og samfélagsins. Megin áherslan í starfsemi SGI felst í að efla frið, menningu og menntun.
Samræður þessar og önnur verk hans hafa verið gefin út á 24 tungumálum.
Við gerum okkur grein fyrir að aldrei fyrr í sögunni hefur mannkynið upplifað samtímis jafn gífurlegar andstæður stríðs og friðar, mismununar og jafnréttis, fátæktar og allsnægta eins og á 20. öldinni.
Eigingirni og óhóf mannkynsins hafa orsakað vandamál á heimsmælikvarða. Þeirra á meðal eru vanvirðing á náttúrunni og sívaxandi efnahagsleg gjá milli ríkra og fátækra þjóða, sem hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir sameiginlega framtíð mannkynsins.
Við trúum því að búddisminn, mannúðarheimspeki Nichiren Daishonin, byggð á óendanlegri virðingu fyrir helgi lífsins og umhyggju fyrir öllu lífi, geri einstaklingnum fært að rækta og birta meðfædda visku. Hún nærir sköpunargáfu mannsandans sem gerir einstaklingum kleift að yfirstíga erfiðleika og þær ógnir sem mannkynið stendur frammi fyrir. Þannig getur vonin um samfélög sem þrífast hlið við hlið í friðiog velgengni orðið að veruleika.
Meðlimir og aðildarsamtök SGI eru ákveðin í að halda á lofti merki heimsborgarans, í anda umburðarlyndis og virðingar fyrir mannréttindum, með mannúð búddismans að leiðarljósi. Við tökumst á við þau sameiginlegu vandamál sem mannkynsið stendur frammi fyrir með viðræðum og raunhæfu framtaki byggðu á staðfastri skuldbindingu okkar um baráttu án ofbeldis. Hér með fylgjum við þessari stefnuskrá og staðfestum eftirfarandi ásetninga og grundvallaratriði.
Ásetningar og grundvallaratriði
Hægt er að draga saman kjarnann í heimspeki SGI í hugtakinu „mannúðarbylting.“ Þetta er sú hugmynd að sjálfsprottin löngun einstaklings til jákvæðra innri breytinga í lífi sínu muni hafa áhrif á hið stóra net lífsins og muni að lokum leiða til endurnýjunar mannlegs samfélags.
Smáorð
Smáorð eru flokkur óbeygjanlegra orða (án fall- eða tíðbeyginga).
Í íslensku greinast smáorð í:
Vetrargrasker
thumb|240px|Mismunandi vetrargrasker Vetrargrasker er einær ávöxtur en orðið er notað um nokkrar tegundir af skvass innan tegundarinnar  Cucurbita. Vetrargrasker er frábrugðin sumargraskeri að því leyti að uppskerutími er þegar ávöxtur hefur þroskast að fullu og hýðið harðnað. Það er hægt að geyma graskerin í því ástandi sem vetrarforða. Vetrargrasger er vanalega soðið áður en það er étið og hýðið er ekki étið eins og vanalegt er með sumarskvass. Skvass er viðkvæmt fyrir frosti og fræin spíra ekki í köldum jarðvegi. Vetrargraskersfræ spíra þegar hiti jarðvegs er 21 C. Uppskeran fer fram þegar ávöxturinn hefur náð djúpum og einum lit og hýðið hefur harðnað. Uppskerutími vetrargraskers er í september eða október á norðurhveli jarðar eða áður en hætta er á miklu frosti.
Cucurbita moschata
thumb|[[Smjörhnetuskvass er ein tegund vetrargraskerja]] thumb|[[Calabaza er vetrargrasker sem er útbreitt í Kúbu, Flórída, Puerto Rico og Filipseyjum]]
Spænir
Spænir (fræðiheiti: Platalea leucorodia), einnig kallaður flatnefur, er tegund stórnefa.
Sierra Nevada (Mexíkó)
thumb|Kort. Sierra Nevada eða Mexíkóska eldgosabeltið (spænska: Eje Volcánico Transversal) er eldvirkur fjallgarður í mið-Mexíkó. Það spannar um 1000 kílómetra í austur-vestur og hefur að geyma hæstu fjöll landsins. Í hlíðum fjallanna eru furu og eikarskógar, þar á meðal eru pinus montezumae, pinus hartwegii og pinus orizabensis.
Helstu eldfjöll:
1554
thumb|right|[[Lafði Jane Grey tekin af lífi. Málverk eftir Paul Delaroche.]] thumb|right|[[María 1. Bretadrottning og Filippus eiginmaður hennar.]] Árið 1554 (MDLIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Snorri Másson
Snorri Másson (fæddur 1. maí 1997) er íslenskur fréttamaður.
Snorri hefur starfað um tíma sem fréttamaður á Stöð 2 en hefur verið hlaðvarpsstjórnandi í hlaðvarpinu Skoðanabræður ásamt bróður sínum Bergþóri sem þeir byrjuðu með árið 2019. Hann lét þó að störfum sem hlaðvarpsstjórnandi í janúar 2022 til að einbeita sér betur að starfi sínu sem fréttamaður.
The Vow
The Vow er bandarísk kvikmynd þar sem Channing Tatum og Rachel McAdams fara með aðalhlutverk.
Joe Mantegna
Joe Mantegna (fæddur Joseph Anthony Mantegna, Jr., 13. nóvember 1947) er bandarískur leikari, kvikmyndaframleiðandi, leikstjóri og handritshöfundur sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, The Godfather Part III og Simpsonfjölskyldunni.
Draumur á Jónsmessunótt
thumb|Óberon, Títanía og Bokki álfur og dansandi álfameyjar. Málverk eftir Williama Blake frá 1786 Draumur á Jónsmessunótt er gamanleikrit eftir William Shakespeare. Leikritið fjallar um brúðkaup. Verkið er talið ritað árin 1594-1596. Leikritið hefst með samræðum tveggja sögupersóna en það eru Hippólíta og Þeiseifur en þau eru tákn valdsins í leikritinu. Leikritið fjallar um atburði í kringum hjónaband Þeiseifs og Hippólítu. Leikritið er eitt af vinsælustu verkum Shakespeares og er leikið víða um heim.
Joe Mantegna
Einkalíf
Mantegna er fæddur og uppalinn í Chicago í Illinois og er af ítölskum uppruna. Útskrifaðist með gráðu í leiklist frá Goodman School of Drama (the Theatre School við DePaul háskólann) árið 1979.
Mantegna hefur verið giftur Arlene Vrhel síðan 1975 og saman eiga þau tvö börn.
Síðan 2006, hefur Mantegna verið meðkynnir ásamt Gary Sinise á National Memorial Day tónleikunum í Washington.
Þann 29. apríl, 2011 fékk Mantenga stjörnu á Hollywood Walk of Fame göngugötuna.
Leikhús
Fyrsta hlutverk Mantegna í leikhúsi var árið 1969 í Hárinu og kom fyrst fram á Broadway árið 1978 í Working. Mantegna var meðhöfundur að verðlunaleikritinu Bleacher Bums sem var fyrst sýnt í Organic Theater Company í Chicago, þar sem Mantegna var einn af leikurunum. Árið 1984 fékk Mantegna bæði Tony verðlaunin og Joseph Jefferson verðlaunin fyrir hlutverk sitt sem Richard Roma í leikritinu Glengarry Glen Ross eftir Pulitzer Prize verðlaunahafann David Mamet. Mantegna hefur einnig komið fram í leikritum á borð við The Wonderful Ice Cream Suit, Speed the Plow og A Life in the Theater, ásamt því að leikstýra Lakeboat eftir David Mamet með Ed O'Neil og George Wendt í aðalhlutverkum.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Mantegna var árið 1976 í Medusa Challenger og kom síðan fram í kvikmyndum á borð við A Steady Rain, Second Thoughts, The Money Pit, Three Amigos og Suspect. Árið 1990 var Mantegna boðið hlutverk í The Godfather Part III sem Joey Zaza. Mantegna hefur síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Up Close & Personal, Thinner, Celebrity, Liberty Heights, Off Key, Stateside, The Simpsons Movie, Lonely Street og Cars 2.
Verðlaun og tilnefningar
Capri, Hollywood
Chicago Film Critics Association verðlaunin
Emmy verðlaunin
Gotham verðlaunin
Joseph Jefferson verðlaunin
London Critics Circle Film verðlaunin
Newport Beach Kvikmyndahátíðin
Jamal Khashoggi
Jamal Ahmad Khashoggi (13. október 1958 – 2. október 2018) var sádi-arabískur blaðamaður, rithöfundur og ritstjóri og framkvæmdastjóri fréttastofunnar Al-Arab News. Hann var myrtur í ræðismannsskrifstofu Sáda í Istanbúl þann 2. október 2018 af útsendurum sádi-arabísku ríkisstjórnarinnar. Hann hafði einnig verið ritstjóri sádi-arabíska fréttablaðsins Al Watan og hafði þar birt fjölda greina eftir umbótasinnaða Sáda.
Joe Mantegna
Verðlaun og tilnefningar
Santa Monica Kvikmyndahátíðin
Jamal Khashoggi
Khashoggi hafði í pistlum sínum (sér í lagi í blaðinu The Washington Post) mælt með því að sádi-arabísk yfirvöld hefðu hemil á harðlínumönnum sem vilja stjórna ríkinu í samræmi við strangan wahhabisma og hafði kallað eftir því að Sádar reyndu að „samræma veraldarhyggju og íslam, líkt og gert hefur verið í Tyrklandi“. Khashoggi hafði á yngri árum átt í tengslum við Bræðralag múslima og hafði í seinni tíð lýst yfir þeirri skoðun sinni að ekki væri hægt að koma á lýðræði í arabaríkjum án þess að viðurkenna að íslömsk stjórnmálastefna væri hluti af þeim. Khashoggi komst í kynni við Osama bin Laden á árum bin Ladens í stríðinu í Afganistan og tók nokkur viðtöl við hann.
Joe Mantegna
Verðlaun og tilnefningar
Savannah Film and Video Festival
Jamal Khashoggi
Khashoggi flúði frá Sádi-Arabíu í september árið 2017 og fór í sjálfskipaða útlegð. Hann sagði að sádi-arabíska ríkisstjórnin hefði gert Twitter-aðgang hans upptækan og hóf í auknum mæli að skrifa greinar þar sem hann gagnrýndi stjórnvöld Sádi-Arabíu. Khashoggi var sér í lagi mjög gagnrýninn í garð sádi-arabíska krónprinsins Múhameðs bin Salman og föður hans, Salmans konungs. Khashoggi var hlynntur sumum umbótum krónprinsins, eins og þeirri að veita konum ökuréttindi, en mótmælti öðrum aðgerðum, sér í lagi handtöku stjórnvalda á mótmælendum og aðgerðasinnum eins og kvenréttindakonunni Loujain al-Hathloul. Hann gagnrýndi einnig hernaðarinngrip Sáda í borgarastyrjöldina í Jemen. Í apríl 2018 sagði Khashoggi um krónprinsinn: „Það er rétt hjá krónprinsinum að frelsa Sádi-Arabíu undan íhaldssömu trúarofstæki en rangt hjá honum að breiða út nýja tegund af ofstæki sem er, þótt hún sé kannski frjálslyndari og boðlegri í augum vesturheims, ekkert síður óumburðarlynd gagnvart hvers kyns andófi.“
Joe Mantegna
Verðlaun og tilnefningar
Tony verðlaunin
Jamal Khashoggi
Khashoggi gekk inn í sádi-arabísku ræðismannsbygginguna í Istanbúl þann 2. október árið 2018 en kom aldrei aftur út. Eftir að fréttir bárust um að hann hefði verið myrtur og skorinn í búta þar inni hófu tyrkneskir og sádi-arabískir embættismenn rannsókn á ræðismannsbyggingunni þann 15. október. Í fyrstu neituðu stjórnvöld Sáda því að Khashoggi hefði dáið inni í byggingunni og héldu því fram að hann hefði yfirgefið ræðismannsskrifstofuna á lífi. Þann 20. október viðurkenndu stjórnvöldin að Khashoggi hefði verið drepinn inni í byggingunni en héldu því fram að hann hefði verið kyrktur til bana eftir að slagsmál brutust út. Sádar breyttu framburði sínum aftur þann 25. október þegar ríkissaksóknari Sádi-Arabíu lýsti því yfir að morðið hefði verið skipulagt fyrirfram.
Hreisturdýr
Hreisturdýr (fræðiheiti: Squamata) eru stærsti núlifandi ættbálkur skriðdýra og telur bæði slöngur, eðlur og ormskriðdýr. Hreisturdýr hafa sveigjanleg kjálkabein þar sem kjálkinn tengist við höfuðkúpuna sem í spendýrum er orðinn að steðjanum í eyranu. Gríðarlega sveigjanlegt gin gerir þeim kleift að gleypa stóra bráð og mjaka henni niður meltingarveginn.
Jamal Khashoggi
Þann 16. nóvember árið 2018 ályktaði bandaríska leyniþjónustan að krónprinsinn Múhameð bin Salman hefði fyrirskipað morðið á Khashoggi. Donald Trump Bandaríkjaforseti sagði leyniþjónustuna síðar hafa rangt fyrir sér og sagði að rannsóknin yrði að halda áfram. Þann 23. desember 2019 voru fimm menn dæmdir til dauða fyrir morðið á Khashoggi. Mannréttindavaktin, Amnesty International og Blaðamenn án landamæra fordæmdu dóminn og sögðu réttarhöldin ekki hafa litið til hlutar krónprinsins eða annarra valdamanna Sádi-Arabíu í morðinu. Stjórnvöld Tyrklands tóku í sama streng og sögðu að skipuleggjendum morðsins hefði verið tryggð friðhelgi. Árið 2021 birti ríkisstjórn Joe Biden Bandaríkjaforseta tveggja ára gamla skýrslu þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að krónprinsinn hefði veitt samþykki fyrir morðinu á Khashoggi.
Joe Mantegna
Verðlaun og tilnefningar
Venice Film Festival
Hreisturdýr
Tvær megin þróunarlínur:
Annika
Annika er íslenskt kvenmannsnafn.
Annie Besant
thumb|Annie Besant Annie Besant (1. október 1847 – 20. september 1933) var breskur sósíalisti, guðspekingur, baráttumaður fyrir kvenfrelsi, rithöfundur og fyrirlesari. Hún skrifaði bækur og var talsmaður breska guðspekifélagsins.
Árið 1877 var Annie og vinur hennar Charles Bradlaugh lögsótt en þau höfðu þá gefið út bók um takmörkun barneigna eftir Charles Knowlton. Dómsmálið og umtal kringum það gerði þau fræg og var Bradlaugh kosinn á þing árið 1880. Annie tók virkan þátt í verkalýðsbaráttu svo sem Bloody Sunday árið 1887 og verkfalli eldspýtnastúlkna árið 1888. Annie var ræðumaður fyrir bæði Fabian félagið og marxíska jafnaðarmenn.
Árið 1890 kynntist Annie Helenu Blavatsky og gekk í guðspekifélag sem Helena stýrði og helgaði sig eftir það andlegum málum. Hún varð talsmaður samtakanna og þekktur fyrirlesari. Hún fór til Indlands á vegum samtakanna og vann þar að því að koma upp skólum og stofnunum. Hún var frímúrari í frímúrarareglu þar sem bæði voru konur og karlar og stofnaði margar frímúraradeildir í ríkjum innan Breska Heimsveldisins. Hún tók virkan þátt í indverskum stjórnmálum og studdi heimastjórn þar. Hún var kjörin forseti indverska Þjóðarráðsflokksins árið 1917. Annie fluttist til Bandaríkjanna með kjörson sinn Jiddu Krishnamurti.
Fjölskylda Annie tilheyrði miðstétt og var af írskum uppruna. Faðir hennar dó þegar hún var fimm ára. Móðir hennar rak heimavist fyrir drengi við Harrow skólann og gat ekki séð um Annie. Annie var send í fóstur til vinkonu móður sinnar Ellen Marryat. Árið 1867 giftist hún prestinum Frank Besant. Þau eignuðust tvö börn. Þau skildu árið 1873.
Ingvi
Ingvi er íslenskt karlmannsnafn.
Kolfinna
Kolfinna er íslenskt kvenmannsnafn.
1. deild kvenna í knattspyrnu 1991
Stigatafla
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
Heimaliðið er vinstra megin.
Hornagldir
Hornagldir (fræðiheiti: Anhimidae) er ætt gásfugla.
Jóakim Aðalönd
Jóakim Aðalönd, eða Scrooge McDuck eins og hann heitir á frummálinu sínu, er móðurbróðir Andrésar Andar. Hann var skapaður af Carl Barks, einum þekktasta teiknara Disney-myndasagna. Hann kom fyrst fram í myndasögunni „Christmas on Bear Mountain“ og á að vera ríkasta önd í heimi. Fyrsti peningur sem hann vann sér inn var 10 krónur og var happapeningurinn hans. Það er mikið talað um fjársjóðsferðir hans og Gullæðið í Klondike.
Happaskildingurinn
Jóakim aðalönd vann sér fyrst inn peninga í Skotlandi með því að bursta skó og fá pening fyrir. Pabbi hans, Friðrik Aðalönd, vann lengi að því að búa til skóburstunarsett fyrir hann í afmælisgjöf svo hann gæti farið að vinna fyrir sér þar sem fjölskyldan var mjög fátæk. Þegar hann var búinn að vera lengi að ráfa út um allt og enginn vildi skóburtstun hrinti faðir hans áætluninni sinni í framkvæmd. Hann bað verkamann með grútskítuga skó að fara til Jóakims og biðja um skóburstun. Þegar Jóakim var búinn lognaðist hann út af, af þreytu. Þegar hann vaknaði aftur varð hann himinlifandi þegar hann sá að hann hefði unnið sér inn sinn fyrsta skilding. Þess vegna varð hann fyrir miklum vonbrigðum þegar hann sá að þetta var Bandarískur skilldingur. Þá sagði hann við sjálfan sig: „Ég verð harðari en harðjaxlarnir, slægari en svindlaranir og vinn heiðarlega fyrir mér.“ Mun seinna, eftir að hann var orðin ríkasta önd í heimi reyndu margir að stela happaskildingnum af Jóakim þar á meðal: Hexía de Trix (það fer eftir sögum hvort hún vildi bræða skildinginn í eldfjallinu Vesúvíusi til að verða máttugasta seiðkona í heiminum eða öðlast mátt Mídasar); Bjarnabófarnir (oftast vegna .ess að þeir voru að vinna með Hexíu); Jói Rokkafellir (hann reynir það ekki oft, en er það oftast því að hann vill prófa hvort að happaskildingurinn virki fyrir hann líka) og að lokum Gull-Ívan Grjótharði (hann vill að Jóakim fari að ganga illa svo hann verði ríkari en hann). En það virðist vera að þessi skildingur hafi í raun og veru veitt Jóakim heppni, því alltaf þegar einhver stelur honum af honum fer honum að ganga illa. Samt neitar hann því alltaf að þessi skildingur hafi hjálpað honum nokkuð.
Kolfreyja
Kolfreyja er íslenskt kvenmannsnafn.
U
U eða u (borið fram u) er 24. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 21. í því latneska
1. FC Kaiserslautern
thumb|Merki félagsins 1. FC Kaiserslautern (gælunafn: Rauðu djöflarnir) er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Kaiserslautern í sambandslandinu Rheinland-Pfalz. Félagið varð til við samruna Germania 1896 og FG Kaiserslautern og hét félagið FC 1900. Eftir nokkra aðra samruna fékk félagið sitt endanlega nafn árið 1932.
Saga félagsins
Fyrri hluta 20. aldar var félagið mestum í neðri deildum og eftir seinni heimsstyrjöldina var suðvestur hluti Þýskalands hernumin af Frökkum og spilaði FCK í norður/suður deild en síðar spiluðu þeir í Oberliga. Að lokum slepptu Frakkar tökum á fótboltanum og árið 1947 vann FC Kaiserslautern Norðurdeildina með yfirburðum og er það helst að þakka þeim bræðrum Ottmar og Fritz Walter.
FC Kaiserslautern spilaði stóra rullu í þýska boltanum snemma á 6. áratugnum, en þeirra fyrsti Þýskalandsmeistaratitill var 1951. Á HM 1954 voru fimm leikmenn Kaiserslautern í liði Vestur-Þýskalands, en það ár varð Vestur Þýskaland heimsmeistari.
Árið 1963 var núverandi Bundesliga sett á koppinn og var árangur Kaiserslautern það góður að þeir fengu aðvera í hóp 16 liða sem mynduðu þá deild.
FC Kaiserslautern hefur oft spilað til úrslita í bikarnum en náði ekki alla leið í bikarnum fyrr en 1990. Ári seinna urðu þeir Þýskalandsmeistarar. Árið 1996 urðu þeir bikarmeistarar en lentu það ár í 16. sæti í Bundesligu og féllu þar með. Árið 1997 spiluðu þeir því í 2. Bundesligu en komust örugglega upp.
Eftir aldamótin 2000 voru miklir fjárhagserfiðleikar hjá félaginu, m.a. vegna byggingar nýs leikvangs gerði félaginu erfitt fyrir. FC Kaiserslautern komst aftur upp í deild þeirra bestu, Bundesligun.
Hetjur FCK
Þekktustu nöfn FCK eru bræðurnir Ottmar og Fritz Walter, Werner Kohlmeyer, Horst Eckel og Werner Liebrich. Eiga þessir leikmenn það sameiginlegt að hafa orðið heimsmeistarar með Vestur Þýskalandi 1954. Að öllum öðrum ólöstuðum er nafn Fritz Walters þekktast.
Þekktir leikmenn hin síðari ár má nefna Andreas Brehme (1981-1986), Hans-Peter Briegel, Mario Basler (1989-1991 og 2003-2004), Michael Ballack (1997-1999), Miroslav Klose (1999-2004)
Fritz Walter
Fritz fæddist 31. október 1920 í Kaiserslautern og spilaði allan sinn feril með félaginu eða til ársins 1959. Fritz spilaði 379 leiki fyrir félagið og gerði 306 mörk. Hann varð Þýskalandsmeistari 1951 og 1953. Fritz Walter spilaði 61 sinni fyrir hönd Þýskalands og gerði 33 mörk.
Fritz Walter hlaut ýmsar viðurkenningar m.a. frá FIFA og DFB. Fritz var dáður hjá aðdáendum félagsins og mun nafn hans vera ódauðlegt í hugum margra FCK aðdáenda. Árið 2000 var nýr leikvangur félagsins skýrður í höfuð Fritz: Fritz Walter Stadium.
Fritz Walter átti sér draum, en það var að sjá HM leik á Fritz Walter Stadium með bróður sínum Ottmar og vini þeirra Horst Eckel. Draumurinn rættist ekki en Fritz lést árið 2002 á 82. aldursári.
Swindon
thumb|Swindon. Swindon er breskur bær í sýslunni Wiltshire í landshlutanum Suðvestur-England með 192.408 íbúa (2019). Hann er staðsettur á milli Bristol og Reading. Swindon hefur verið hluti af stjórnsýslueiningunni (Unitary Authority) Borough of Swindon síðan 1998. Swindon er höfuðstöð bresku geimferðastofnunarinnar. Íbúar eru kallaðir Swindonians. Knattspyrnulið bæjarins er Swindon Town F. C..
Fléttur
thumb|right|[[Dílaskóf (Peltigera leucophlebia) er blaðflétta sem gjarnan vex í mólendi.]] Fléttur eru gróður sem samanstendur af sambýli svepps og grænþörungs og/eða blábakteríu. Fléttur eru algengar víða um heim en eru einkum áberandi á svæðum þar sem annar gróður á erfitt uppdráttar. Á Íslandi eru margar fléttutegundir einnig nefndar skófir, en ekki eru allar fléttur taldar til skófa.
Á Íslandi finnast rúmlega 700 fléttutegundir. Svepphluti fléttna er ráðandi aðili sambýlisins og taka fléttur heiti sitt af honum. Sveppurinn tilheyrir oftast asksveppum en þó eru nokkrar tegundir kólfsveppa sem mynda fléttur, en einu nafni er talað um fléttumyndandi sveppi. Hver fléttumyndandi sveppur myndar eina fléttutegund en sömu tegund grænþörungs eða blábakteríu má oft finna í sambýli við mismunandi tegundir fléttumyndandi sveppa.
Fléttum er skipt í þrjá útlitshópa: Runnfléttur sem eru uppréttar og ekki með greinanlegan mun á efra og neðra borði, blaðfléttur sem eru blaðlaga og með greinanlegan mun á efra og neðra borði og hrúðurfléttur sem vaxa beint á undirlagi sínu og eru oft án nokkurs sérstaks neðra borðs.
Bygging fléttna
Meginhluti fléttna er einn samfelldur vefur sem nefnist þal. Ytra byrði fléttnaþalsins er úr sveppþráðum sem er þétt samofnir til að lágmarka vökvatap. Þar undir, í nokkru vari gegn útfjólublárri geislun sólarljóssins, er lag þörunga eða baktería innan um lausofnari sveppþræði. Innst er síðan lag sambýlingsfrírra sveppþráða sem geyma næringarefni og vatn. .
Tenglar
Kjarnaskógur - Ásætur á trjám á Íslandi
La Liga
La Liga, (El Campeonato Nacional de Liga de Primera División) La Liga Santander eða Primera División er efsta deild í knattspyrnu á Spáni. 20 lið eru í deildinni og falla 3 lið um deild hvert ár í La Segúnda división.
62 lið hafa keppt í la Liga frá því hún var stofnuð og hafa 9 orðið meistarar. Frá 1990 hafa FC Barcelona (15 titlar) og Real Madrid (10 titlar) nánast einokað meistaratitilinn. Atlético Madrid hefur þó gefið þeim harða samkeppni. Um 27.000 áhorfendur eru að meðaltali á leikjum La Liga (2017-2018) sem gerir það þriðja hæsta áhorfendafjölda í knattspyrnu (á eftir Premier League og Bundesliga) og sjötta hæst í heimi.
Markahæstu menn
Uppfært í febrúar 2023
Flestir leikir
Uppfært janúar 2022
Nágrannaslagir
El Clásico - Real Madrid og FC Barcelona
El Gran Derbi/Derbi sevillano - Real Betis og Sevilla FC
Derbi barceloní - FC Barcelona og Espanyol
Derbi de la comunitat - Valencia og Villarreal
Derbi valenciano - Levante og Valencia
Derbi vasco - Athletic Club og Real Sociedad
O noso derbi - Celta de Vigo og Deportivo de La Coruña
Derbi del sur de Madrid - Leganés og Getafe
El Viejo Clásico - Real Madrid og Athletic Club
Ían
Ían er íslenskur ritháttur af skoska nafninu Ian, sem aftur á móti er dregið af John.
Mohammad Najibullah
Mohammad Najibullah Ahmadzai (pastú: محمد نجیب‌الله احمدزی‎; 6. ágúst 1947 – 27. september 1996), gjarnan kallaður Dr. Najib, var afganskur stjórnmálamaður sem var forseti Afganistans frá 1987 til 1992. Najibullah var leiðtogi Lýðræðislega alþýðuflokksins, sem fór fyrir kommúnísku flokksræði í Alþýðulýðveldinu Afganistan frá 1978 til 1992.
Allan þann tíma sem Najibullah var við völd átti stjórn hans í borgarstríði gegn andspyrnuhreyfingum Mujahideen-liða sem nutu stuðnings Bandaríkjanna. Sovétríkin höfðu barist við hlið kommúnistastjórnarinnar frá árinu 1979 en sovéski herinn var kallaður frá Afganistan árið 1988. Najibullah tókst ekki að stilla til friðar eftir brottför Sovétmanna og hann neyddist til að segja af sér árið 1992, stuttu áður en Mujahideen-liðar hertóku afgönsku höfuðborgina Kabúl.
Æviágrip
Najibullah komst til áhrifa sem bandamaður kommúnistaleiðtogans Babraks Karmal og var skipaður sendiherra Afgana í Teheran eftir að kommúnistar brutust til valda í Afganistan árið 1978. Najibullah var meðal fárra Pastúna í hinum svokallaða Parcham- eða „fánaarmi“ Lýðræðislega alþýðuflokksins, sem Karmal hafði stofnað og var aðallega skipaður persneskumælandi Afgönum. Parcham-armurinn deildi innan flokksins við Khalq- eða „alþýðuarminn“ og leiddu þær deilur til þess að Najibullah hrökklaðist úr sendiherrastöðunni og leitaði hælis í Sovétríkjunum eða Austur-Evrópu.
Babrak Karmal sagði af sér sem leiðtogi Lýðræðislega alþýðuflokksins árið 1986 og Najibullah var útnefndur eftirmaður hans. Opinberlega var afsögn hans af heilsufarsástæðum en ljóst þótti að Sovétmenn hefðu beitt hann þrýstingi til að hætta og að Míkhaíl Gorbatsjov, leiðtogi Sovétríkjanna, hefði ráðið mestu um valið á Najibullah til að taka við af honum. Óánægju hafði gætt meðal Sovétmanna með Karmal þar sem honum hafði ekki tekist að mynda stjórn á nógu breiðum grundvelli.
Á nýársdag árið 1987 tilkynnti Najibullah áætlun um þjóðarsátt sem fól í sér sakaruppgjöf og áskorun til skæruliða um að leggja niður vopnin. Hann bauðst jafnframt til að deila völdum með leiðtogum Mujahideen-liðanna og lýsti þann 15. janúar yfir hálfs árs vopnahléi sem síðar var framlengt til ársins 1988. Andspyrnuhóparnir gáfu lítið fyrir yfirlýsingar Najibullah, sögðu þær áróðursbrögð og að bardagar hefðu í raun harðnað á stjórnartíð hans. Najibullah reyndi að auka stuðning við stjórn sína með ýmsum umbótum sem meðal annars afnámu flokksræði kommúnistaflokksins, gerðu íslam formlega að ríkistrú Afganistans og heimiluðu útlægum viðskiptamönnum að snúa aftur til landsins til að endurheimta eignir sínar. Najibullah viðraði jafnframt hugmyndir um að leyfa Múhameð Zahir Sja, hinum landflótta fyrrum konungi Afganistans, að snúa heim.
Staða Najibullah veiktist til muna eftir að Sovétmenn drógu herafla sinn frá Afganistan árið 1988. Stjórn Najibullah tapaði miklu landsvæði til Mujahideen-liða og í reynd skapaðist umsátursástand í höfuðborginni þar sem Najibullah varð að kljást við matar- og vöruskort. Árið 1990 gerði Shahnawaz Tanai, sem var meðlimur í Khalq-armi Lýðræðislega alþýðuflokksins tilraun til valdaráns gegn Najibullah. Tanai hafði gert bandalag við pakistönsku leyniþjónustuna og við Gulbuddin Hekmatyar, einn leiðtoga Mujahideen-liðanna. Valdaránstilraunin fór út um þúfur og Tanai flúði í kjölfarið til Pakistans.
Najibullah neyddist loks til þess að segja af sér árið 1992, stuttu áður en Mujahideen-liðar hertóku Kabúl. Burhanuddin Rabbani, sem varð nýr forseti Afganistans, þyrmdi lifi Najibullah en hann fékk ekki að halda í útlegð til Indlands líkt og hann ætlaði sér. Najibullah bjó næstu árin í einangrun í húsnæði Sameinuðu þjóðanna í Kabúl. Þegar Talíbanar, hreyfing öfgasinnaðra múslima, tóku yfir Kabúl árið 1996 var Najibullah handtekinn og hann tekinn af lífi. Najibullah var pyntaður, geldur og lík hans dregið um götur borgarinnar aftan í trukki. Líkið var loks hengt til sýnis niður af umferðarturni í miðri borginni.
1521
thumb|right|[[Marteinn Lúther|Lúther á kirkjuþinginu í Worms.]] thumb|right|[[Belgrad á 16. öld.]] thumb|right|[[Leó X. páfi lést sama ár og hann bannfærði Lúther.]] Árið 1521 (MDXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Dáin
Hrísmjöl
thumb|right|Tvær tegundir af hrísmjöli. Hrísmjöl er fínmalað mjöl úr hrísgrjónum, ýmist hvítum eða brúnum. Það er glútenlaust og hentar því vel í kökur, grauta og annan mat fyrir þá sem þola illa hveiti og annað korn sem inniheldur glúten. Úr því eru gerðir grautar sem þykja henta vel handa ungbörnum.
Það er sterkjuríkt og er því einnig notað til þykkingar í sósur og fleira. Úr hrísmjöli eru líka gerðar hrísgrjónanúðlur, pönnukökur og ábætisréttir eins og japanskt mochi og filippínskt cascaron.
Johnny English Reborn
thumb|Aðalleikarar myndarinnar stilla sig upp á frumsýningunni fyrir myndatöku. Johnny English Reborn er bresk gamanmynd frá 2011 með Rowan Atkinson og sjálfstætt framhald myndarinnar Johnny English frá 2003. Leikstjóri er Oliver Parker og höfundar handrits eru Neal Purvis, Robert Wade og Hamish MacColl. Í myndinni þarf Johnny að stöðva hóp alþjóðlegra leigumorðingja áður en þeir myrða þjóðhöfðingja og valda miklum usla um alllan heim. Kvikmyndin var frumsýnd 7. október 2011 í Bretlandi. Aðalleikarar eru Rowan Atkinson, Eric Carte, Roger Barclay og Togo Igawa. Framhaldskvikmyndin Johnny English Strikes Again var frumsýnd árið 2018.
Framleiðsla
Í mars 2007 staðfesti Rowan Atkinson að unnið væri að handriti á framhaldskvikmyndinni af Johnny English. Í apríl 2010 tilkynnti Universal Studios að framleiðsla á annari Johnny English myndinni væri yfirstandandi. Tökur hófust í september 2010 og var myndin frumsýnd 7. október 2011 í Bretlandi.
Álenska
Álenska (sænska Åländska) er sænsk mállýska sem er töluð á Álandseyjum.
Kolgríma
Kolgríma er íslenskt kvenmannsnafn.
Ísabella 1. af Kastilíu
Ísabella I af Kastiliu (22. apríl 1451 – 26. nóvember 1504) var drottning Kastilíu frá 1474 þegar hún giftist Ferdinandi II af Aragóníu. Þar sem Ísabella var handhafi Kastillísku krúnunnar og Ferdinand þeirrar Aragónísku, réðu þau tvö yfir öllu landsvæði Spánar sem við þekkjum í dag og sameinuðu. Hjónaband þeirra og valdatíð voru hornsteinninn að formlegri sameiningu Spánar á 18. öld. Þrátt fyrir hjónabandið ríkti hún nánast ein yfir ríki sínu. Hún gerði margar endurbætur á ríkinu; endurskipulagði stjórnkerfið, dró úr tíðni glæpa og kom ríkinu úr skuldavanda sem hálfbróðir hennar hafði sett það í. Hennar endurbætur, auk þeirra sem sem hún framkvæmdi með eiginmanni sínum höfðu áhrif langt fyrir utan landsteina sameinaðra ríkja þeirra.
Stjórnvitringurinn (Platon)
Verkið er í formi samræðu milli Sókratesar, Þeódórosar, nemanda hans, annars nemanda að nafni Sókrates (sem er nefndur Sókrates yngri) og ónafngreinds aðkomumans frá borginni Eleu.
Ísabella 1. af Kastilíu
Ísabella og Ferdinand eru þekkt fyrir að klára að endurheimta þau lönd sem Márar höfðu lagt undir sig í vestur-Evrópu, fyrir að leggja fram Alhambra skipunina sem skipaði fjöldabrottvísun gyðinga og múslima frá Spáni, setja á fót Spænska ranssóknarréttinn, styðja og fjármagna fyrsta leiðangur Kristófers Kólumbusar árið 1497 sem leiddi til uppgötvunar Evrópubúa á Nýja heiminum og fyrir að gera Spán að stórveldi í Evrópu og heiminum öllum í rúma öld. Ísabellu auk eiginmanns síns voru veitt titilinn „Kaþólskir konungar“ af Alexander VI páfa og árið 1974 voru þau bæði viðurkennd sem „þjónn guðs“ af Kaþólsku kirkjunni.
Æviágrip
Ísabella af Kastilíu var drottning Spánar frá 1474. Hún fæddist 22. apríl árið 1451 og lést þann 26. nóvember árið 1504, aðeins 53 ára að aldri. Þegar hún fæddist var hún næst í erfðaröðinni á eftir eldri hálfbróður sínum, sem bar nafnið Hinrik IV af Kastilíu. Þegar Ísabella var aðeins 3 ára missti hún föður sinn. Þá fluttist hún með móður sinni og yngsta bróður, Alfons til Arévalo á mið Spáni, þar sem hún ólst upp. Ísabella var aðeins 18 ára gömul þegar hún giftist Ferdinand, þau voru gift þangað til að Ísabella dó eftir 35 ára hjónaband. Með hjónabandinu sameinuðu þau ríkin tvö Kastilíu og Aragóníu sem nú eru Spánn.
Stjórnvitringurinn (Platon)
John M. Cooper segir megintilgang samræðunnar vera þann að útskýra að sérfræðiþekkingar sé þörf þeim sem stjórnar. Stjórnvitringurinn er sá sem býr yfir þessari sérfræðiþekkingu um hvernig eigi að stjórna réttlátlega og vel og með hagsmuni borgaranna að leiðarljósi. Þetta á ekki við um þá sem fara með völdin í raun, eins og aðkomumaðurinn bendir á. Þeir gefa í skyn að þeir búi yfir þessari þekkingu en eru í raun og veru bara eftirhermur.
Ísabella 1. af Kastilíu
Æviágrip
Ísabella og Ferdinand eignuðust fjögur börn saman. Jóhann var þeirra elstur, fæddur 30. júní árið 1478, en hann dó mjög ungur aðeins 19 ára. Jóhanna var næst elsta barn Ísabellu og Ferdinands. Hún fæddist 6. nóvember árið 1479, og lifði til 75 ára aldurs. María fæddist 29. júní árið 1482, og lést 34 ára gömul. Yngsta barn Ísabellu og Ferdinands fæddist 16. desember árið 1485, Katrín af Aragóníu. Hún giftist tvisvar og lést 53 ára að aldri.
Hornögld
Hornögld (fræðiheiti: Anhima cornuta) er tegund hornaglda.
Höggdeyfir
thumb| Lítill olíufylltur dempari fyrir módelbíla. Höggdeyfir eða dempari er mekanískur eða vökvakerfis tæki sem er hannað til að draga í síg og dempa krafta. Það er gert með því að umbreyta hreyfiorku kraftsins í annað form orku (oftast hita) sem gufar upp.
Lýsing
Þrýstings og vökvakerfis höggdeyfar eru notaðir í tengslum við dempun og gorma. Höggdeyfir í bíl inniheldur gorma hlaðna loka og op til að stjórna flæði olíu í gegnum innri stimpil (sjá hér fyrir neðan).
Eitt atriði til að hafa í huga við hönnun eða val á höggdeyfi, er hvert orkan fer. Í flestum höggdeyfum er orkan umbreytt yfir í hita inni í seigfljótandi vökvanum. Í vökvakerfis dempara hitnar vökvinn upp, á meðan í loft dempara er loftinu oftast hleypt út í andrúmsloftið. Í öðrum gerðum höggdeyfa, eins og rafseguls gerða, er hægt að geyma orkuna og nota síðar. Almennt séð hjálpa höggdeyfar að dempa farartæki á ójöfnum vegum.
Anný
Anný er íslenskt kvenmannsnafn.
Ími
Ími er íslenskt karlmannsnafn.
Kvennahlaup ÍSÍ
Kvennahlaup ÍSÍ er almenningshlaup sem haldið hefur verið í júní ár hvert frá árinu 1990. Tilgangur hlaupsins er að stuðla að heilsueflingu meðal kvenna.
Kvennahlaupið var fyrst haldið 30. júní árið 1990 í tengslum við Íþróttahátíð Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands (ÍSÍ) og fór það þá fram á 8 stöðum á landinu. Í fyrsta hlaupinu voru um 2500 konur sem tóku þátt en árið 2019 fór hlaupið fram á um 80 stöðum á landinu og voru þátttakendur um það bil 10 þúsund sem er þó nokkuð minna en mörg undanfarin ár. Árið 2008 voru þátttkendur t.d. rúmlega tuttugu þúsund talsins. Fjölmennasti hlaupastaðurinn hefur jafnan verið í Garðabæ.
Skipuleggjendur hlaupsins hafa lagt áherslu á mikilvægi þess að hver kona geti tekið þátt í hlaupinu á sínum eigin forsendum, valið vegalengd sem hentar og að hlaupið sé viðburður þar sem kynslóðir geti sameinast og átt góða samverustund.
Vilhelmína Lever
thumb|Vilhelmína Lever Vilhelmína Lever (f. 1. mars 1802, d. 19. júní 1879) var íslensk verslunarkona sem bjó á Akureyri og rak þar verslun. Hún er þekkt fyrir að hafa kosið í sveitarstjórnarkosningunum 1863 og svo aftur 1866 áður en konur höfðu formlega fengið kosningarétt.
Ævi
Vilhelmína var dóttir Hans Vilhelms Lever, kaupmanns á Akureyri og fyrri konu hans Þuríðar Sigfúsdóttur. Vilhelmína giftist tvítug að aldri Þórði Daníelssyni frá Skipalóni. Hún fyrst íslenskra kvenna til að sækja um og fá lögskilnað árið 1824. Eftir hjónabandið eignaðist hún soninn Hans Vilhelm með Mads Christensen 1833 og ól hún soninn ein upp. Sonur hennar drukknaði ungur í Búðarlæknum.
Vilhelmína var athafnakona, hún keypti lóð á Akureyri 1834 og byggði litla verslun 1835. Hún var kölluð „borgarinna“ eða „höndlunarborgarinna“, sem þýddi verslunarkona. Árið 1846 seldi hún Þorsteini Daníelssyni verslunarhús sín og flutti út í Krossanes. Hún flutti aftur til Akureyrar 1852 og rak verslun og veitingasölu. Árið 1861 opnaði hún veitingasölu á Oddeyri og rak hana um árabil, var hún þá gjarnan kölluð „Vertshús-Mína“. Á ferli sínum átti Vilhelmína nokkur hús í innbænum og verslun í Hafnarstræti og hlýtur því að hafa talist heldur umsvifamikil á þess tíma mælikvarða.
Akureyrarbær öðlaðist kaupstaðarréttindi 1862 og skv. nýrri reglugerð var kosið til bæjarstjórnar 31. mars 1863. Skv. reglugerðinni höfðu kosningarétt allir fullmyndugir menn („alle fuldmyndige Mænd“), sem ekki voru hjú, höfðu verið búfastir í bænum síðasta árið og borguðu a.m.k. 2 ríkisdali í bæjargjöld. Vilhelmína féll undir öll þessi ákvæði og er efst á blaði á fyrstu síðu í kjörbókinni. Aftur kaus hún svo til bæjarstjórnar 3. jan. 1866. Í danska textanum átti orðið „Mænd“ örugglega að þýða karlmenn en vegna þess að í íslenska textanum stóð „menn“ en ekki „karlar“ fékk Vilhelmína að kjósa.
Leikritið Borgarinnan var sett upp á Akureyri árið 2012 sem fjallaði um ævi Vilhelmínu.
Eftir Vilhelmínu hefur verið nefndur Vilhelmínulundur á Akureyri.
Hermigervill
Hermigervill er listamannsnafn tónlistarmannsins Sveinbjörns Thorarensen (fæddur 1984). Hann hefur gefið út fjórar hljómplötur.
Lausnin (2003)
Gefin út 2003 af Hermigervli, 74:40 að lengd.
Lagalisti:
Sleepwork (2005)
Gefin út 2005 af Hermigervli, 52:03 að lengd.
Lagalisti:
Hermigervill leikur vinsæl íslenzk lög (2009)
Gefin út 2009 af Hermigervli, 35:07 að lengd.
Lagalisti:
Hermigervill leikur fleiri íslenzk lög (2011)
Gefin út 2009 af Hermigervli í samstarfi við Kimi Records, 41:30 að lengd.
Lagalisti:
Hálseitlar
thumb|320px|Staðsetning hálseitlanna í [[Kok|kokinu.]] Hálseitlar (stundum nefnt eitlur, kverkeitlur, eða hálskirtlar) eru eitlar í hálsi og koki. Þeir eru hluti af sogæðakerfinu og ónæmiskerfinu. Hlutverk þeirra er að kynna framandi efni fyrir ónæmisfrumunum sem búa í eitlunum, ónæmisfrumurnar geta þá ræst ónæmissvar ef þær halda að efnið geti verið sýkill. Þar sem hálseitlarnir sjá þau framandi efni sem við öndum að okkur og kyngjum er algengt að sýking komist í þá og að þeir verði bólgnir.
Bólga í hálseitlum kallast hálseitlabólga og er undirflokkur hálsbólgu. Hálseitlar verða oft bólgnir og þrútna við kvef vegna veirusýkingar, streptókokka-sýkingu, einkirningasótt, barnaveiki og fleiri sýkingar.
Hjá þeim sem fá endurteknar hálseitlasýkingar er mögulegt að fjarlægja eitlana. Aðgerðin kallast hálseitlataka (eða hálskirtlataka). Hálseitlataka er mjög umdeild aðgerð þar sem ávinningurinn er oft vægur eða skammvinnur, aðgerðin er ekki áhættulaus, og vísbendingar eru um að aðgerðin leiði til verra ónæmiskerfis, sér í lagi hjá börnum. Vegna þessa er hálseitlataka ekki jafn algeng og hér áður fyrr.
Hálseitlar eru oft nefndir hálskirtlar, en mælst er gegn þeirri notkun þar sem þetta eru eitlar (hluti ónæmiskerfisins) en ekki kirtlar (líffæri sem seyta efni).
Grímögld
Grímögld (fræðiheiti: Chauna chavaria) er tegund hornaglda.
Húslestur
thumb|right|Hey bundið í bagga á Arnarvatni, 1907. Húslestur var íslenskur siður sem var stundaður á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar en lagðist svo af. Á þeim tíma sem húslestur var stundaður var Ísland strjálbýlla en það er í dag og flestir landsmenn bjuggu á sveitabæjum. Þá tók einhver að sér á kvöldin að lesa upp úr bók þannig að allir ábúendur gætu hlustað á. Þetta var meðal annars vegna þess hversu fáar bækur voru til meðal almennings. Samkvæmt einni frásögn fór húslestur svona fram:
1571
thumb|right|Orrustan við Lepanto. Árið 1571 (MDLXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Vonarskarð
Vonarskarð er gróðurlaust skarð milli Bárðarbungu í Vatnajökli og Tungnafellsjökuls. Vonarskarð er friðlýst sem hluti af Vatnajökulsþjóðgarði sem stofnaður var árið 2007. Vonarskarð er jarðhitasvæði.
Sagt er frá því í Landnámu að Bárður sonur Heyangurs-Bjarnar, sem land nam í Bárðardal fyrst, hafi flutt fénað sinn og fjárhluti yfir landið þvert suður í Fljótshverfi, og hafi farið skarð það, sem nefnt var Vonarskarð. Ekkert segir um hvar það er og enginn veit heldur nú hvar það skarð sem Bárður lagði leið um er staðsett. Þegar Pétur sonur Brynjólfs læknis Péturssonar á Brekku í rannsóknarför sinni 1794 varð þess áskynja að Tungnafellsjökull er fráskilinn Vatnajökli, var það ágiskun hans eða ályktun, að skarðið milli jöklanna væri Vonarskarð það, sem Bárður fór með fénáð sinn og fjárhlut. Síðan hefur þessi ágiskun um Vonarskarð veríð látin gilda sem sögulegur sannleikur.
Eðlur
Eðlur eru hreisturdýr sem tilheyra undirættbálkinum Lacertilia eða Sauria.
Almennt
Þær eru venjulega ferfættar með ytri eyrnaop og hreyfanleg augnlok. Stærstu eðlurnar eru kómódódreki sem nær þremur metrum, en þær minnstu eru aðeins nokkrir sentímetrar. Þær hafa aðlagast ýmsum aðstæðum of finnast í margvíslegum búsvæðum víða um heim, í eyðimerkum, á graslendi, í skóglendi og mýrlendi og til fjalla. Margar tegundir lifa í trjám — af þeim eru kamelljónin sérhæfðust með gripfætur og griphala, langa veiðitungu og afar góða sjón. Augu kamelljóna geta hreyst sjálfstætt í allar áttir.
Fæða og atferli
Flestar stórvaxnar eðlur eru jurtaætur. Sækemban er eina eðlan sem lifir í sjó; hún étur þang.
Monitor-eðlurnar í Eyjaálfu og Asíu eru einu stóru eðlurnar sem eru rándýr. Þær eru óvenju virkar eðlur og geta ráðist á stór spendýr. Kómódódrekinn situr fyrir hjörðum dádýra og beitir eitruðu biti til að sljóvga og loks drepa bráðina.
Fæðuatferli eðla er fjölbreytt og nær öfgakennt í sumum tilfellum. Leiocephalus schreibersi situr á sömu greininni frá sólsetri til sólseturs og er alveg hreyfingarlaus 99% tímans. Einu hreyfingarnar eru eldsnöggar árásir á skordýr. Ameiva chrysolaema er virk í aðeins 4-5 tíma á dag en er á nær stanslausri hreyfingu og það á miklum hraða.
Tvær megin aðferðir við fæðuöflun: Fyrirsát og span.
Krýsuvík
Krýsuvík (oft einnig ritað Krísuvík) er jarðhitasvæði sunnan við Kleifarvatn. Það er fornt höfuðból sem lagðist í eyði á síðustu öld og er nú í eigu Hafnarfjarðarbæjar.
Krýsuvík er vinsælt náttúrusvæði, meðal sprengigíga eru Grænavatn og Gestsstaðavatn, og við Seltún og Kleifarvatn eru leirhverir. Krýsuvíkurbjarg er fuglabjarg niðri við ströndina, þar verpa um 57.000 sjófuglapör aðallega rita og svartfugl. Þar verpir einnig nokkuð af fýl, toppskarfi og silfurmáfi.
Jarðhitasvæði Krýsuvíkur
Helstu hverasvæði Krýsuvíkur eru Seltún, Hverahvammur, Hverhlíð, Austurengjar, suðurhluti Kleifarvatns og Sveifla undir Hettutindi. Þar má sjá gufustróka sem stíga til himins og sjóðandi leirhveri má sjá í Seltúni og Hverahvammar sem skarta grænum, gulum og rauðleitum litum sem skipta um svipmót eftir veðrinu.
Krýsuvíkursvæðið nær yfir jarðhitasvæðin á Austurengjum, Krýsuvík, í Köldunámum, Trölladyngju og við Sandfell og eru hverasvæðin mjög ólík.
Hveravirknin er samfelldust í Hveradölum og við Seltún með gufuhverum og leirhverum. Á þessum stað er mikið um brennisteinshveri og er hæsti hiti í borholum um 230°c en ekki hefur verið borað dýpra en 1200m.
Á Austurengjum er jarðhitinn aðallega á einni rák sem nær norður í Kleifarvatns. Á þessari hitarák eru sprengigígjar sem gosið hafa gjalli. Stærsti gígurinn er um 100 m í þvermál og er staðsettur norðaustur af Stóra-Lambafelli. Við Kleifarvatn er ein 600 m djúp borhola og þar er hæsti hitinn um 160°C.