cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fjörusvertuætt
Vísindaleg flokkun
Fléttur af fjörusvertuætt eru að mörgu leyti ólíkar öðrum fléttum og var vísindaleg flokkun þeirra á reiki uns þær voru með hjálp sameindafræðilegra aðferða staðsettar í flokki Eurotiomycetes sveppa. Á ráðstefnu um fjörusvertuættina á Akureyri 2007 var svertuætt rannsökuð af alþjóðlegu teymi vísindamanna og í framhaldinu birt grein þar sem tveim nýjum ættkvíslum, Hydropunctaria og Wahlenbergiella, var lýst innan ættarinnar. Báðar vaxa í vætu, ýmist við ferskvatn eða sjó. Hydropunctaria inniheldur margar tegundir sem vaxa við ferskvatn auk algengustu tegund ættarinnar á Íslandi, fjörusvertu, sem vex á rökum fjöruklöppum. Aðrar tegundir sem vaxa í fjörum virðast tilheyra Wahlenbergiella eins og grænsverta (Wahlenbergiella mucosa). Við þessa nýju ættkvíslaflokkun var meðal annars fræðiheiti fjörusvertu breytt úr Verrucaria maura í Hydropunctaria maura.
Lofn
Lofn er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er gyðja sem er heitið á til ásta og giftinga, jafnvel forboðinna giftinga.
Ritaðar heimildir um Lofn
Lofn er nefnd í upptalningu á ásynjum í Gylfaginningu í Snorra-Eddu. Þar segir um hana:
Nafn Lofnar birtist jafnframt í skáldskaparkenningu fyrir konur í kvæði eftir Orm Steinþórsson í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu.
Túlkanir
Miðaldafræðingurinn John Lindow segir að fræðimenn hafi almennt tekið trúanlega skýringu Snorra Sturlusonar á nafni Lofnar, en í Snorra-Eddu skrifar Snorri að orðið „að lofa“ (sbr. að hrósa) sé dregið af nafni hennar. Lindow segir jafnframt að margir fræðimenn telji að Lofn, og margar aðrar ásynjur, hafi upprunalega í raun aðeins verið annað nafn á gyðjunni Frigg.
1848
Árið 1848 (MDCCCXLVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Pop Airplay
Pop Airplay (einnig kallað Mainstream Top 40, Pop Songs, og Top 40/CHR) er 40 sæta listi yfir vinsælustu popplögin sem eru spiluð á útvarpsstöðvum í Bandaríkjunum. Listinn er gefinn út vikulega af Billboard tímaritinu og er byggður á mælingum Nielsen BDS á útvarpsspilunum.
Vatnshjól
thumb|13 metra hátt vatnshjól við millu við [[Berry College í Rome, Georgia í Bandaríkjunum]] Vatnshjól er vél sem breytir vatnsafli, orkunni úr fljótandi eða fallandi vatni, í nýtilega orku. Eins og nafnið gefur til kynna er vatnshjólið í reynd hjól sem er komið fyrir lóðrétt á láréttum öxli, þannig að það kemst í snertingu við fljótandi eða fallandi vatn. Út af hjólinu standa blöð eða eins konar fötur eða ílát sem vatnsstraumurinn knýr svo áfram þannig að hjólið snýst og orka verður til.
Vatnshjól voru algeng í Evrópu og Norður-Ameríku á tímabili Iðnbyltingarinnar, sér í lagi frá byrjun 19. aldar. Tilraunir breska verkfræðingsins Johns Smeaton (1724-1792) juku mjög á skilvirkni vatnshjóla.
Vatnshjól voru mikið notuð til að knýja myllur og voru því oft kölluð mylluhjól.
Katerína Sakellaropúlú
Katerína Sakellaropúlú (grískt letur: Κατερίνα Σακελλαροπούλου; f. 30. maí 1956) er grísk stjórnmálakona sem hefur verið forseti Grikklands frá 13. mars 2020. Hún var kjörin af gríska þinginu til að taka við embættinu af Prokopís Pavlopúlos þann 22. janúar 2020. Áður en hún varð forseti lýðveldisins var Sakellaropúlú forseti gríska ríkisráðsins, æðsta stjórnsýsludómstóls Grikklands. Hún er fyrsti kvenforseti Grikklands.
Æviágrip
Sakellaropúlú er fædd í Þessalóníku. Fjölskylda hennar er frá Stavrúpolí, bæ í héraðinu Xanþí. Hún nam lögfræði við Háskólann í Aþenu og útskrifaðist úr framhaldsnámi í almannarétti við Université Panthéon-Assas. Á miðjum níunda áratugnum hlaut hún aðild að gríska ríkisráðinu og var gerð ráðgjafi þess árið 2000.
Í október 2015 var hún útnefnd varaforseti ríkisráðsins og í október 2018 varð hún, fyrst kvenna, forseti réttarins eftir einróma atkvæðagreiðslu. Kjör hennar kom í kjölfar þess að þáverandi ríkisstjórn stjórnmálaflokksins Syriza tók tillit til framsýnna viðhorfa hennar í umhverfis- og mannréttindamálum.
Sakellaropúlú hefur verið félagi í sambandi starfsmanna dómstóla ríkisráðsins. Hún var aðalritari sambandsins frá 1985 til 1986, varaforseti þess frá 2006 til 2008 og forseti frá 1993 til 1995 og frá 2000 til 2001.
Hún birtir reglulega greinar í fræðitímaritum. Hún skrifaði einnig í bókina Fjármálakreppa og umhverfisvernd í dómaframkvæmd ríkisráðsins (gríska: Οικονομική κρίση και προστασία του περιβάλλοντος στη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας) árið 2017.
Forseti Grikklands
Þann 15. janúar 2020 útnefndi forsætisráðherra Grikklands, Kýríakos Mítsotakís, Sakellaropúlú í embætti forseta lýðveldisins. Hún var kjörin forseti þann 22. janúar 2020 með 261 atkvæðum af 300 á gríska þinginu.
Einkahagir
Sambýlismaður Sakellaropúlú er lögfræðingurinn Pavlos Kotsonís. Hún á eitt barn úr fyrra hjónabandi.
Hún er stuðningsmaður íþróttafélagsins Aris Þessalóníki.
Asóreyjastraumurinn
Asóreyjastraumurinn er hlýr hafstraumur sem rennur í austur til suðaustur frá Nýfundnalandi til Asóreyja. Hann verður til þegar Golfstraumurinn kvíslast við Miklabanka. Suðurkvíslin verður þá Asóreyjastraumurinn en norðurhlutinn verður hluti af Atlantshafshringstraumnum.
Ívan
Ívan er íslenskt karlmannsnafn af rússnesku bergi brotið. Nafnið er leitt af Jóhannes og þróunarferill orðsins mun vera Ívann - Ívannú - Ioannú - Ioannes - gríska afbrigðið hafði ekki -h líkt og það úr latínu.
Kristensa
Kristensa er íslenskt kvenmannsnafn.
Eggert Páll Ólason
Eggert Páll Ólason (fæddur 4. nóvember 1975) er íslenskur lögfræðingur. Eggert stundaði nám við Lagadeild Háskóla Íslands þar sem hann lauk prófi 2003, einnig stundaði hann nám í ensku til BA gráðu. Hann fékk réttindi sem Héraðsdómslögmaður í maí 2004 og varð löggiltur verðbréfamiðlari árið 2005.
Árið 2005 stofnaði hann samtökin Vini einkabílsins sem börðust fyrir fleiri mislægum gatnamótum og akreinum á höfuðborgarsvæðinu.
Í aðdraganda borgarstjórnarkosninga í Reykjavík 2006 bauð Eggert sig fram í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins en hlaut ekki brautargengi í efstu sæti á lista.
Eggert hefur starfað aðarlega í fjármálageiranum, fyrst á á lögfræðisviði Kaupþings en árið 2007 hjá Landsbankanum. 2012 hóf hann störf hjá Íslensku Lögmannstofunni.
Arís
Arís er íslenskt kvenmannsnafn.
Cleveland Cavaliers
thumb|LeBron James leiddi liðið 5 sinnum í úrslit.
The Cleveland Cavaliers (gælunafn: Cavs) er körfuboltalið frá Cleveland, Ohio sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1970 ásamt Portland Trail Blazers og Buffalo Braves þegar deildin var stækkuð.
Baja California
Baja California: getur átt við:
Friðrik 3. keisari
Friðrik III getur átt við eftirfarandi:
16. mars
16. mars er 75. dagur ársins (76. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 290 dagar eru eftir af árinu.
Silvía Nótt
Silvía Nótt er persóna í þáttunum Sjáumst með Silvíu Nótt sem sýndir voru á sjónvarpsstöðinni Skjá einum. Persónan er leikin af Ágústu Evu Erlendsdóttur leik- og söngkonu. Persónan er nokkurs konar háðsádeila á þá staðalímynd sem stundum er kölluð gelgja (hugtak sem notað er um unglinga á gelgjuskeiði en oft einnig til að lýsa ákveðinni staðalímynd) og einkennist af frekju, hroka, kækjum, eigingirni, málspjöllum og þjarki. Silvía Nótt tekur í þáttunum viðtöl við ýmsa þekkta einstaklinga og spyr oftast dónalegra og nærgöngulla spurninga en viðtalið endar oft á umræðu sem snýst um Silvíu sjálfa. Einnig gerir hún sér upp sambönd við frægt fólk og talar opinskátt um það til að upphefja sjálfa sig.
Silvía Nótt byggir á hugmyndinni um fávísa spyrilinn (sbr. Ali G. og Johnny Naz) sem læst vera heimskur og nýtir sér sókratíska kaldhæðni til að draga fram veikleika í afstöðu viðmælandans. Það sem einkennir Silvíu Nótt er þó fremur takmarkalítil sjálfhverfa þar sem viðfangsefni ádeilunnar er íslenska stjörnukerfið og fjölmiðlar. Viðmælandinn verður þannig nokkurs konar leikmunur í sýningu sem snýst um þáttarstjórnandann sjálfan, fremur en að afstaða hans eða verk skipti nokkru máli.
Eurovision
Árið 2006 var lag Silvíu Nætur (má einnig beygja sem Nóttar ) kosið sem framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva (Eurovision) sem haldin var í Aþenu í Grikklandi.
Miklar deilur spunnust út af því þegar lag Silvíu lak á netið, en samkvæmt reglum RÚV mega lög keppninar ekki fara í spilun fyrr en eftir frumflutning þeirra í beinni útsendingu. Kristján Hreinsson lagði fram stjórnsýslukæru á hendur RÚV, en henni var vísað frá. Páll Magnússon útvarpsstjóri RÚV tók þá ákvörðun að dæma Silvíu ekki úr keppni. Vegna alls þess fjaðrafoks sem varð vegna lekans verða reglur nú líklegast endurskoðaðar. Þar verður að öllum líkindum komist að þeirri niðurstöðu að dreifing á internetinu geti ekki talist til opinbers flutnings.
Silvía Nótt fékk 70.190 greidd atkvæði í úrslitum forkeppninar sem sýnd var á RÚV 18. febrúar, en lögin í öðru og þriðja sæti fengu 30.018 og 9.942 atkvæði. Lagið heitir Til hamingju Ísland en höfundur þess er Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson. Textann samdi Silvía sjálf og er af mörgum talinn gegnsýrður af sjálfsdýrkun og lýsingum á eigin ágæti. Silvía Nótt flutti lagið Til hamingju Ísland í staðfærðri útgáfu á ensku undir nafninu Congratulations í forkeppni Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva í Aþenu 18. maí 2006. Lagið fékk slæma útreið og komst ekki áfram í úrslit keppninnar. Í fyrsta sinn í sögu keppninnar var púað á keppanda áður en hann tók til söngs, þó að árið 1981 hafi framlag Breta verið púað af sviði.
Skynmat
Skynmat er vísindaleg aðferð þar sem notað er kerfisbundið mat á lykt, bragði, útliti og áferð til að meta gæði matvæla. Í skynmati eru skynfæri mannsins, það er sjón-, lyktar-, bragð-, heyrnar- og snertiskyn notuð. Notaðar eru skipulegar aðferðir við undirbúning skynmats, sýnatöku og framkvæmd þess. Unnið er tölfræðilega úr niðurstöðum skynmats. Skynmat er eina aðferðin sem gefur beina mælingu á gæðaþáttum eins og neytandi vörunnar skynjar þá. Skynmat hefur aðallega verið notað í tenglsum við matvæli. Skynmat í íslenskum matvælaiðnaði hefur verið stundað á skipulagðan hátt; einkum sem þáttur í gæðaeftirliti. Fiskiðnaður, kjötvinnsla og mjólkuriðnaður hafa mest nýtt þessar aðferðir. Skynmat er einnig nýtt fyrir annars konar neytendavörur, svo sem sjónvörp (sjónrænt mat af til dæmis mynd, lit og upplausn), bíla (aksturseiginleikar á mismunandi undirlagi, lykt og þægindi við stýri), farsímar (útlit, hljóð, hversu notendavænt) osfrv.
Skynmat er mikið notað í vöruþróun og við gæðaeftirlit. Skynmatsaðferðir eru margvíslegar og er það háð tilgangi skynmatsins hverju sinni hvaða aðferðir eru notaðar. Með því að nota skynmat má fá hlutlægt eða huglægt mat. Hlutlægt mat er framkvæmt af skynmatshóp, sem yfirleitt samanstendur af 8-15 einstaklingum (dómurum) sem eru sérstaklega þjálfaðir fyrir skynmat. Þessir dómarar þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði, svo sem að geta þekkt og raðað styrkleika grunnbragðefna (sætt, salt, beiskt, súrt). Umami, stundum nefnt sem fimmta bragðefnið, er yfirleitt ekki tekið með í þessu samhengi, þar sem ekki margir þekkja það.
Líta má á mat skynmatshóps sem hlutlæga mælingu: Þeir greina eða meta hversu mikið eða hvort ákveðnir skynrænir eiginleikar eru til staðar en aldrei hvort eða hversu vel þeim líkar varan. Niðurstöður skynmats hjálpa hinsvegar til við að skilja viðbrögð neytenda. Skynmat getur gefið til kynna hvernig skynrænir þættir spila saman og sýnt heildar áhrif allra skynrænna þátta til dæmis hvernig sætt og súrt spila saman og svo framvegis Upplýsingar um hversu vel fólki líkar vörur fást með neytendakönnunum.
Flestir sem vinna með skynmat í dag nýta sér rafræna skráningu niðurstaðna. Dómarar framkvæma matið fyrir framan tölvuskjá og niðurstöðurnar fara í gagnaskrá til frekari úrvinnslu.
Netverkefni
Virkt samstarf er meðal skynmatsfólks í gegnum netverkefni, fundi og ráðstefnur um skynmat í norrænu, evrópsku og alþjóðlegu samstarfi. Dæmi um slík netverkefni eru:
Ráðstefnur um skynmat:
San Antonio Spurs
San Antonio Spurs er körfuboltalið frá San Antonio, Texas sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1967 í Dallas og hefur unnið til 5 NBA-meistaratitla.
Meðal þekktra leikmanna liðsins hafa verið: David Robinson, Tim Duncan, Tony Parker og Manu Ginóbili.
Áreitisvaldur
Áreitisvaldur í læknisfræði er hvert það áreiti kallað sem að raskar jafnvægi líkamans.
Nái jafnvægistæki líkamans ekki að endurheimta stöðugleika sinn geta ýmsir sjúkdómar komið upp, og jafnvel getur það leitt til dauða.
Kardináli
thumb|220px|right|Skjaldarmerki kardinála
Kardináli (Sanctae romanae ecclesiae cardinalis) er eitt æðsta embætti rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Kardinálar eru yfirleitt vígðir biskupar innan kirkjunnar og er ein skylda þeirra að kjósa páfa þegar páfastóll verður laust og kjósa þeir þá nýjan páfa úr sínum röðum.
1522
thumb|right|[[Kristín af Danmörku|Kristín Danaprinsessa. Myndin var máluð af Hans Holbein yngri 1538 fyrir Hinrik 8. þegar hann var að leita sér að nýrri eiginkonu og sendi Holbein í leiðangur til að mála myndir af evrópskum prinsessum. Kristín á að hafa sagt að ef hún væri með tvö höfuð skyldi hún glöð láta Hinrik kóng fá annað þeirra.]] Árið 1522 (MDXXII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Jefferson Davis
Jefferson Davis (f. Jefferson Finis Davis; 3. júní 1808 – 6. desember 1889) var bandarískur stjórnmálamaður sem gerðist forseti Suðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu á árunum 1861 – 1865. Hann var meðlimur í Demókrataflokknum og var þingmaður þeirra frá Mississippi á öldungadeild og fulltrúadeild Bandaríkjaþings áður en hann gekk til liðs við Suðurríkjasambandið. Hann hafði einnig verið 23. stríðsmálaráðherra Bandaríkjanna í ríkisstjórn Franklins Pierce Bandaríkjaforseta.
Davis fæddist í Fairview, Kentucky, inn í sæmilega efnaða bændafjölskyldu, og var alinn upp á bómullarplantekrum bróður síns, Josephs, í Mississippi og Louisiana. Joseph Davis sá til þess að bróðir hans fengi aðgöngu í hernaðarháskóla Bandaríkjanna. Eftir að hann útskrifaðist gegndi Jefferson Davis herþjónustu í sex ár sem liðsforingi í bandaríska hernum og barðist þá í stríði Bandaríkjanna við Mexíkó (1846–1848) sem ofursti sjálfboðaliðadeildar. Fyrir Þrælastríðið átti Davis mikla bómullarplantekru í Mississippi og átti allt að 74 þræla. Þótt Davis væri á móti aðskilnaði við Bandaríkin árið 1858 taldi hann að aðskilnaðarréttur fylkjanna væri órjúfandi.
Fyrsta eiginkona Davis, Sarah Knox Taylor, lést úr malaríu eftir aðeins þriggja mánaða hjónaband og sjálfur glímdi hann nokkrum sinnum við sjúkdóminn. Heilsa hans var léleg mestalla ævi hans. Þegar hann var 36 ára kvæntist hann hinni 18 ára gömlu Varinu Howell frá Natchez í Mississippi. Hún hafði stundað nám í Philadelphiu og átti ýmis fjölskyldutengsl í norðurríkjunum. Hjónin eignuðust sex börn, en aðeins tvö lifðu lengur en faðir þeirra og aðeins eitt þeirra giftist og eignaðist börn.
Margir sagnfræðingar kenna lélegri forystu Davis um veikleika Suðurríkjasambandsins. Hann þótti upptekinn af smáatriðum, tregur til að deila ábyrgðarverkum, vanrækinn gagnvart borgaralegum málefnum, hallur undir gamla vini sína, ófær um að vinna með fólki sem var honum ósammála og ómóttækilegur fyrir almannaáliti. Sagnfræðingum kemur saman um að hann hafi verið mun lakari stríðsleiðtogi en hliðstæða hans í norðurríkjunum, Abraham Lincoln. Þegar Davis var handsamaður árið 1865 var hann sakaður um landráð gegn Bandaríkjunum og fangelsaður í Monroe-virki. Aldrei var þó réttað yfir honum og honum var sleppt eftir tvö ár. Davis naut enn virðingar meðal suðurríkjamanna en Robert E. Lee hershöfðingi var orðinn mun vinsælli en Davis meðal fyrrverandi aðskilnaðarsinna. Davis skrifaði endurminningar sínar, The Rise and Fall of the Confederate Government og lauk við hana árið 1881. Seint á níunda áratugnum fór hann að hvetja til sáttar milli ríkjanna og sagði suðurríkjamönnum að vera hliðhollir alríkinu. Fyrrverandi aðskilnaðarsinnar fóru að líta á Davis sem föðurlandsvin Suðurríkjanna og hetju „glataða málstaðarins“.
Gråsten
thumb|Torgið í Gråsten. Gråsten (Þýska: Gravenstein), er bær á austurströnd Suður-Jótlands í Danmörku. Íbúar Gråsten voru 4.234 árið 2014.
X
X eða x (borið fram ex) er 27. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 24. í því latneska. Ekkert íslenskt orð byrjar á bókstafnum x.
Friðrik 3. (HRR)
Friðrik 3. (21. september 1415 – 19. ágúst 1493), kallaður Friðrik friðsæli eða Friðrik digri var keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1452 til dauðadags. Hann var fyrsti keisarinn af ætt Habsborgara, næstsíðasti keisarinn krýndur af páfanum og sá síðasti sem var krýndur í Róm.
Kristey
Kristey er íslenskt kvenmannsnafn.
Friðrik 3. (HRR)
Áður en hann var krýndur keisari var hann hertogi Steiermark, Kärntens og Krein frá 1424 og einnig ríkisstjóri austurríska hertogadæmisins (sem Friðrik 5.) frá 1439. Hann var kjörinn og krýndur konungur Þýskalands (sem Friðrik 4.) árið 1440. Hann hafði ráðið lengst allra þýskra einvalda þegar sonur hans, Maximilian 1. tók við af honum eftir 53 ára valdatíð árið 1493.
Á valdatíð sinni einbeitti Friðrik sér að því að sameina erfðalönd Habsborgara í Austurríki og skipti sér minna að málefnum keisaraveldisins. Með tilkalli sínu til ungverska konungdæmisins og hertogadæmisins Búrgúnd lagði hann þó grundvöll að stórveldi Habsborgara. Á meðan hann lifði var gert grín að Friðrik og hann kallaður „erkisvefnpurka Heilaga rómverska ríkisins“ en í dag er litið á hann sem skilvirkan stjórnanda.
Þal
Þal (e. Thallus) er nefndur líkami þelinga (Thalliophyta). Þal er einfaldur líkamsvefur úr einni eða fleiri frumum þörunga, sveppa, flétta, skófa og stundum gerla, sem ekki eru með eiginlegan plöntulíkama eins og háplöntur, það er rót, stöngul, blöð né leiðsluvef til að flytja vatn og næringarefni um líkaman.
Þótt þal hafi hvorki líkams- né líffærabyggingu háplantna þá getur það skipst í sambærilega líffærahluta hjá ýmsum þelungum og gengt mismunandi hlutverkum. Til dæmis hefur þal þara fót, sem eru sívalir festusprotar sem festa þarann við fast undirlag, upp af honum kemur stilkur og á efri enda stilksins situr stórt blað sem sinnir ljóstillífun, líkt og laufblöð háplantna gera.
Transactions of the American Philological Association
Transactions of the American Philological Association (TAPA) er fræðitímarit sem var stofnað árið 1869 og er rit American Philological Association. Í tímaritinu eru birtar greinar sem fjalla um sögu, menningu og tungumál Grikklands hins forna og Rómaveldis. Í hverju hefti eru birt viðbrögð við greinum fyrri tölublaða. Paul Allen Miller við University of South Carolina er núverandi ritstjóri tímaritsins.
1847
Árið 1847 (MDCCCXLVII í rómverskum tölum)
Elliðaey
Elliðaey (stundum kölluð Ellirey) er þriðja stærsta eyjan í Vestmannaeyjarklasanum og er 0,45 km² að flatarmáli, hún er í náttúruminjaskrá því þar eru mjög miklar og sérstæðar sjófuglabyggðir.
1847
Á Íslandi
Fædd
Elliðaey
Landslag
Eyjan er víðast sæbrött, lægri að austanverðu þar sem greitt er uppgöngu um Austurflá þar sem reipi hefur verið komið fyrir. Elliðaey er mjög grösug og þar var heyjað fyrrum og einnig hagaganga fyrir fé og jafnvel nautgripi. Gífurlega mikið varp er þar og fuglatekja. Eyjan er hæst að norðan, það er Hábarð (114 metrar yfir sjávarmáli). Á eyjunni eru tveir gjallgígar, Litli Bunki og Stóri Bunki. Talið er að eyjan hafi myndast í eldgosi sem hefur verið töluvert stærra en Surtseyjargosið, fyrir um 5-6 þúsund árum.
1847
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Elliðaey
Aðstaða
Á eyjunni er stórt veiðihús í eigu Elliðaeyjarfélagsins, sem að stundar þar lundaveiði á sumrin og eggjatöku á vorin, en húsið er gjarnan leigt út til annarra félagsstarfa. Húsið var byggt árið 1953 við rætur Hábarðs og hefur verið endurbættur mikið síðan.
Ívar
Ívar er íslenskt karlmannsnafn.
1847
Erlendis
Dáin
Baja California-skagi
thumb|Gervihnattarmynd. Baja California-skagi er skagi í norðvestur-Mexíkó. Lengd hans er 1.247 km og flatarmál 143.390 km2 sem er nálægt stærð Nepals. Skaginn skilur Kaliforníuflóa frá Kyrrahafi. Eldfjöll eru á skaganum og er hæsti tindur 2090 metra hár. Loftslag er þurrt.
Bláa Níl
thumb Bláa Níl er önnur aðalþverá Nílar (hin er Hvíta Níl). Hún á upptök sín í Sakala-uppsprettunum norðan við Tanavatn í Eþíópíu í um 1.800 m hæð og rennur þaðan yfir Eþíópíuhásléttuna um allt að 1.500 metra djúpar gjár um 1.600 km langa leið þar til hún mætir Hvítu Níl við Kartúm í Súdan.
Bláa Níl heitir svo vegna þess að vatnið í henni er oftast miklu tærara en gráleitt vatnið í Hvítu Níl.
Elliðaey
Aðstaða
Það er algengur misskilningur meðal erlendra aðdáenda Bjarkar Guðmundsdóttur að söngkonan búi í eyjunni. Þann misskilning má rekja til ræðu Davíðs Oddsonar frá 2000 þegar hann sagði að hann myndi vilja leyfa Björk að eiga heima á eyju í Breiðafirði sem ber líka nafnið Elliðaey.
Nafnsifjar
Deildar meiningar eru um nafn eyjunnar en Elliðaeyjarnafnið dregur hún sennilega af skipi því að hún er lík stafnháu skipi. En sumir segja að nafnið Ellirey sé vegna þess að eyjan taki nafn sitt af tveimur hellum H-ellirey, en önnur eyja í Vestmannaeyjum dregur nafn sitt af hellum, Hellisey.
Höskuldur í Elliðaey
Ýmsar sögur eru til úr Elliðaey, en ein þeirra hljómar á þá leið:
Arna
Arna er íslenskt kvenmannsnafn.
Samtenging
Samtenging er óbeygjanlegt smáorð sem tengir saman einstök orð, orðasambönd (t.d. hnífur og skeið, þetta er hnífur en hitt er skeið) eða setningar. Samtengingar eru ýmist eitt orð (einyrtar samtengingar) eða fleiri (fleiryrtar eða fleygaðar samtengingar) t.d. og - eða, svo - að, af því að, hvorki - né o.s.frv.
Kristfríður
Kristfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Samtenging
Flokkanir
Samtengingar skiptast í tvo aðalflokka eftir setningarhlutverkum, aðaltengingar og aukatengingar.
Aukatengingar
Aukatengingar eru margir flokkar samtenginga sem standa fremst í aukasetningu eins og að í setningunni ‚hún sagði að hún hefði misst af bílnum‘. Aukatengingar eru notaðar til að tengja aukasetningar við aðrar setningar. Þær standa alltaf fremst í setningu.
Aukatengingar skiptast í tvo flokka: falltengingar og atvikstengingar og fer skiptingin eftir því hvort þær séu notaðar til að tengja fallsetningar eða atvikssetningar saman.
Setningafræði
Tengiliður er hugtak í setningarfræði. Tengiliður er sérhver samtenging.
Aukatenging og það sem henni fylgir er stundum nefnd tengiliður.
Orðið tengiliður er stundum einnig notað um hvers konar samtengingar þegar greint er í setningarliði (setningarhluta)
1955
Árið 1955 (MCMLV í rómverskum tölum)
Baja California (fylki)
thumb|Kort. Baja California er nyrsta og vestasta fylki Mexíkó. Það er staðsett á nyrðri helmingi Baja California-skaga og er 70.113 ferkílómetrar að stærð og með 3,8 milljónir íbúa (2020). Mexicali er höfuðborgin en Tijuana er stærsta borgin. Loftslagið er þurrt en landbúnaður og vínrækt er stundaður í fjalladölum fylkisins. Ýmsar eyjar tilheyra fylkinu, þar á meðal Guadalupe-eyja.
Baja California Sur er fylkið á syðri helmingi skagans.
Pinus teocote
Pinus teocote er tegund barrtrjáa í þallarætt. Hún er einlend í Mexíkó. Hún verður 20–30 m há og 75 sm í þvermál. Bolurinn er beinn og krónan þétt. Barrnálarnar eru 3 saman og 10 til 15 sm langar með 20mm löngu langlífu blaðslíðri. Hún vex í 1500 til 3000 m hæð. Meginhluti úrkomu á búsvæði hennar kemur að sumarlagi.
Viðurinn er hvít-gulleitur, í meðallagi að gæðum. Trjákvoðan er notuð í framleiðslu á terpentínu.
Evripídes
thumb|right|Höggmynd af Evripídesi í safni [[Vatíkanið|Vatíkansins.]] Evripídes (forngríska: Ευριπίδης; um 480 f.Kr. – 406 f.Kr.) var yngstur stóru harmleikjaskáldanna þriggja (hin voru Sófókles og Æskýlos) sem sömdu fyrir Díonýsosarhátíðina í Aþenu. Í fornöld var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir Kritías. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið Kýklópann, eina satýrleikinn sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir Alkestis, Medea, Elektra og Bakkynjurnar.
Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að Sófókles hafi sagt: Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.
Valdaránið í Brasilíu 1964
Valdaránið í Brasilíu 1964 (portúgalska: Golpe de estado no Brasil em 1964 eða einfaldlega golpe de 64) var valdarán sem brasilískir herforingjar frömdu með stuðningi Bandaríkjanna gegn ríkisstjórn João Goulart, forseta Brasilíu, á dögunum 31. mars til 1. apríl árið 1964. Valdaránið batt enda á lýðræðislega stjórnarhætti í Brasilíu og leiddi til stofnunar herforingjastjórnar sem var við lýði í landinu til ársins 1985.
Saga
Aðdragandi valdaránsins lá í óánægju brasilískra hægrimanna með Goulart, sem þeir álitu hættulega vinstrisinnaðan. Goulart hafði verið varaforseti landsins frá árinu 1956 en hafði orðið forseti eftir að Jânio Quadros forseti sagði af sér árið 1961. Þegar fyrir lá að Goulart yrði forseti hafði brasilíska þingið reynt að vængstífa hann með því að breyta lögum svo að völd forsetaembættisins voru verulega skert og framkvæmdavaldið að mestu fært í hendur forsætisráðherra. Lagabreytingarnar voru hins vegar dregnar til baka eftir að þeim var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1963 og gömul völd forsetaembættisins færðust aftur í hendur Goularts.
Eftir brottrekstur Goularts tók herinn við völd landsins. Eftir valdaránið héldu herforingjarnir því fram að fyrirætlun þeirra hefði ekki verið að taka völdin í sínar heldur, aðeins að „hreinsa til“ og uppræta kommúnista og aðra ofstækismenn úr röðum embættismanna. Á næstu mánuðum settu valdaránsmennirnir hins vegar bráðabirgðastjórnarskrá til að styrkja eigin völd, meðal annars til að gera sér kleift að svipta menn þingmennsku, embætti, kjörgengi og kosningarétti án dóms og laga. Þessum lögum beittu herforingjarnir meðal annars til að meina fyrrum forsetanum Juscelino Kubitschek, sem naut talsverðrar alþýðuhylli, að bjóða sig fram í forsetakosningum árið 1965. Hið sama ár tók Humberto de Alencar Castelo Branco, einn af leiðtogum valdaránsmannanna, við forsetaembættinu. Í október næsta ár tók Castelo Branco sér formlega alræðisvald og lét banna starfsemi stjórnmálaflokka í landinu. Castelo Branco varð fyrsti forseti herforingjastjórnar sem átti eftir að stjórna Brasilíu til ársins 1985.
Seinni tíma umfjöllun
Jair Bolsonaro, forseti Brasilíu frá 2019 til 2023, sem er yfirlýstur aðdáandi brasilísku herforingjastjórnarinnar, hefur hafnað því að valdarán hafi verið framið árið 1964. Stjórn hans efndi til hátíðahalda þann 1. apríl árið 2019 til þess að fagna því að 55 ár væru liðin frá því að herinn steypti Goulart af stóli.
Bosnía og Hersegóvína
Bosnía og Hersegóvína (á heimamálum Bosna i Hercegovina/Босна и Херцеговина) er fjalllent land á vestanverðum Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu. Höfuðborg landsins heitir Sarajevó. Landið liggur að Króatíu í norðri og vestri og Serbíu í austri og Svartfjallalandi í suðri, auk þess liggur landið að Adríahafi á örstuttum kafla í suðvestri. Nafn landsins er samansett úr nöfnum héraðanna Bosníu og Hersegóvínu, sem mynda landið. Norðurhlutinn, Bosnía, býr við milt meginlandsloftslag með heitum sumrum og köldum vetrum. Mið- og austurhéruðin eru fjalllend. Hersegóvína í suðri býr við miðjarðarhafsloftslag og er fjalllent hérað.
Bosnía og Hersegóvína er þróunarland og er í 73. sæti á lista yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða. Efnahagur landsins byggist aðallega á iðnaði og landbúnaði, en þar á eftir koma ferðaþjónusta og þjónustugeirinn. Ferðaþjónusta hefur vaxið síðustu ár. Landið býr við velferðarþjónustu og niðurgreidda heilbrigðisþjónustu og grunnskólamenntun er gjaldfrjáls. Bosnía og Hersegóvína er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Evrópuráðinu, Samstarfi í þágu friðar og Fríverslunarsamtökum Mið-Evrópu. Landið er líka stofnaðili að Miðjarðarhafsbandalaginu. Bosnía og Hersegóvína hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu og NATO.
Balkanskaginn og 20. öldin
Í byrjun 20. aldar þegar Austurríki-Ungverjaland innlimaði Bosníu, voru hrottalegir glæpir framkvæmdir á Serbum af Austurríkismönnum, Króötum og Bosníu-Múslimum, sem sáu Austurríkismenn sem sína bandamenn. Schutzkorps var áætlun Austurríkismanna til þjóðernishreinsa Serba úr Bosníu með aðstoð Króata og Bosníu-Múslima. Í síðari heimsstyrjöldinnii voru Bosníu-Múslímar og Króatar bandmenn Þjóðverja, sem höfðu einnig það markmið að þjóðernishreinsa Serba úr Bosníu og Króatíu. Margir Serbar frá Bosníu voru lentu í Jasenovac útrýmingarbúðum í Króatíu, stundum kallaðar Auschwitz Balkanskagans, en þar létust um það bil 600.000-700.000 Serbar og Roma fólk.
Til að koma í veg fyrir stríð, var Lisabon-samningurinn undirritaður 3. mars árið 1992 af leiðtogum Bosníu-Múslíma, Serba og Króata. Samþykkt var að Bosnía-Hersegóvína myndi vera Sambandssríki og að Serbar fengu yfirráðasvæði sem þeir óskuðu eftir, serbneska lýðveldið. Alija Izetbegovic, leiðtogi Bosníu-Múslíma dróg til baka undirskrift sína 28.mars árið 1992 eftir fund með bandaríska sendiherranum, Warren Zimmermanmn. Stuttu eftir braust út hrottaleg borgarastyrjöld á milli Serba, Króata og Bosníu-Múslíma. Bosníu-Múslímska ríkisstjórnin og bosníski herinn gaf sér tilkall til þess ráða yfir allri Bosníu og fengu aðstoð frá Mujahideen-múslímum, Króatar fengu aðtoð frá Króatíu og króatíska hernum og Serbar frá Serbíu og serbneska hernum.
Stríðið snérist um það að serbar vildu ekki búa í ríki undir forystu Bosníu-Múslíma sem þeir litu á sem óvini sína í ljósi sögunnar og einnig sem helstu bandamenn Tyrkja, en Serbar voru kúgaðir undir stjórn Ottoman-Tyrkja í rúm 500 ár.
Í stríðinu voru framdi hrottalegir stríðsglæpir, glæpir gegn mannkyni og þjóðarmorð eins og í Srebrenica þar sem að um það bil 8000 karlkyns hermenn voru myrtir af serbneska hernum. Lögfræðingar og fræðimenn hafa árum saman verið að deila um það hvort að atburðurinn í Srebrenica sé þjóðarmorð eða stríðsglæpur. Serbnesk þorp í Srebrenica og þorp í kringum Srebrenica höfðu verið brennd niður af bosníska hernum sama ár og þjóðernishreinsað Serba. Mikil átök voru meðal Króata og Bosníu-Múslíma í Mostar, þar sem Króatar sprengdu þekktu Ottoman-brúnna í borginni.
Í lok stríðsins höfðu yfir 100 þúsund manns verið myrtir og meira en tvær milljónir þurft að flýja heimili sín, þar af um ein milljón úr landi. Ísland var eitt af þeim ríkjum sem tók við flóttamönnum frá Bosníu, aðallega Serbum og Bosníu-Múslímum.
21. nóvember 1995 hittust forsetar Bosníu og Hersegóvínu, Króatíu og Serbíu í Dayton, í Ohio í Bandaríkjunum og skrifuðu undir friðarsamning, sem átti að stöðva bardagana í Bosníu og Hersegóvínu í þrjú ár. Lokasamningurinn var undirritaður í París 14. desember 1995. Samningurinn var kallaður Dayton-samningurinn og með honum tókst að binda enda á blóðbaðið í Bosníu og Hersegóvínu. Í stjórnarskrá landsins var því skipt í tvö ríkjasambönd, á milli Bosníumanna og Bosníu-Króata annars vegar, og yfirráðasvæði Bosníu-Serba hinsvegar, Serbneska lýðveldið. Samningurinn var mjög svipaður Lisabon-samningnum frá árinu 1992.
Í dag búa fleiri Bosníu-Múslimar í serbneska lýðveldinu í Bosníu heldur en Serbar í bosníska-sambandsríkinu. Bosníu-Múslímar líta hinsvegar á Sarajevo sem höfuðborg sína, enda er mikill meiri hluti íbúanna bosnískur á meðan að Serbar líta á Banja Luka sem höfuðborg sína. Króatar hafna yfirráðum Bosníu-Múslíma í bosníska sambandssríkinu og hafa undanfarið krafist þess að fá króatískt sérstjórnarhérað í Hersegóvinu líkt og serbar eru með, sem þeir kalla Herceg-Bosna og líta á Mostar sem höfuðborg sína.
Íbúar
Tölfræði þjóðernishópa Bosníu-Hersegóvinu frá 1948-2013. {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Þjóðernishópar ! colspan="2" |Talning 1948 ! colspan="2" |Talning 1953 ! colspan="2" |
Talning 1961
! colspan="2" |Talnin 1961 ! colspan="2" |Talning 1971 ! colspan="2" |Talning 1991 ! colspan="2" |Talning SÞ 1996 ! colspan="2" |Talning 2013 ! colspan="2" |Breytingar frá 1991-2013 !Fjödi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Fjöldi !% !Total ! colspan="2" |2,565,277 ! colspan="2" |2,847,790 ! colspan="2" |3,277,948 ! colspan="2" |3,746,111 ! colspan="2" |4,124,008 ! colspan="2" |4,376,403 ! colspan="2" |3,919,953 ! colspan="2" |3,531,159
Líkamsrækt
thumb Líkamsrækt er líkamleg hreyfing af ýmsum toga sem miðar meðal annars að því af styrkja líkamann, byggja upp þol, halda heilsu og hreysti og byggir á ýmissi virkni, margvíslegum æfingum og íþróttum.
Hreyfing er almennt skilgreind sem hvers konar vinna beinagrindarvöðva sem eykur orkunotkun umfram það sem gerist í hvíld.
Hreyfingu má einnig skilgreina út frá fjórum meginþáttum: ákefð (hve erfitt), tíma (hve lengi), tíðni (hve oft), tegund (hvers konar hreyfing).
Mælt er með því að fullorðnir stundi miðlungserfiða hreyfingu daglega og börn miðlungserfiða og erfiða hreyfingu daglega. Fullorðnir ættu að stunda erfiða hreyfingu að minnsta kosti 2 sinnum í viku og í 20-30 mínútur hvert sinn.
Hreyfing minnkar líkurnar á flestum langvinnum sjúkdómum og lífsstílssjúkdómum. Þar má nefna hjartasjúkdóma, Ofþyngd og offitu, sykursýki af tegund 2 og þunglyndi. Einnig er minni líkur á að fá heilablóðfall, ristilkrabbamein, og brjóstakrabbamein. Jákvæð áhrif verða á stoðkerfi og andlega líðan.
Tengt efni
Hreyfitorg
Alþingi gegn Geir H. Haarde
Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir Landsdómi á Íslandi. Málið var höfðað með ályktun Alþingis 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var Geir H. Haarde, fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda bankahrunsins um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í Þjóðmenningarhúsinu og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars 2012. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að stjórnarskrárbundinni skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.
Háskólinn á Bifröst
thumb|Bifröst.
Háskólinn á Bifröst áður Samvinnuskólinn eða Samvinnuskólinn Bifröst er íslenskur háskóli staðsettur í Norðurárdal í Borgarbyggð, inn af Borgarfirði. Í kringum skólann hefur myndast lítið þorp, Bifröst, þar sem búa um 200 manns.
Skólinn var stofnaður árið 1918 undir nafninu Samvinnuskólinn og var þá staðsettur í Reykjavík. Skólinn var rekinn af Sambandi íslenskra samvinnufélaga og var ætlaður fyrir meðlimi samvinnuhreyfingarinnar. Fyrsti skólastjórinn var Jónas Jónsson frá Hriflu. Hann var mótaður eftir fyrirmynd Ruskin College, Oxford í Englandi, þar sem Jónas hafði sjálfur numið. Skólinn flutti árið 1955 í land Hreðarvatns í Norðurárdalnum. Það var svo árið 1988 að skólinn var gerður formlega að skóla á háskólastigi. Skólinn hefur gengið í gegnum nokkrar nafnabreytingar, en hann hefur, auk fyrsta nafnsins (Samvinnuskólinn) og þess núverandi (Háskólinn á Bifröst) heitið Samvinnuháskólinn og Viðskiptaháskólinn á Bifröst. Skólinn hefur verið sjálfseignarstofnun síðan árið 1990 en fyrir það var hann deild innan SÍS.
Núverandi rektor er Margrét Jónsdóttir Njarðvík en hún tók við embætti árið 2020 þegar Vilhjálmur Egilsson lét af störfum þegar hann hafði gegnt embættinu í sjö ár, frá árinu 2013. Við skólann stunda rúmlega 900 manns nám og býr um 10% þeirra á stúdentagörðum í þorpinu. Skólanum er skipt upp í tvær deildir; félagsvísinda- og lagadeild og viðskiptadeild. Þar að auki er til staðar Háskólagátt, sem er hugsuð sem undurbúningur undir nám í grunndeildum háskólans. Skólinn útskrifar nemendur með eftirtaldar gráður: BS, BA, MS, MA og ML.
Samvinnuskólinn frá stofnun til 1990
Árið 1912 hefjast fyrirlestraferðir og námskeið Sigurðar Jónssonar í Ystafelli fyrir samvinnufélögin og þann 12. ágúst 1918 samþykkir stjórn SÍS að halda skóla fyrir samvinnumenn og er Jónas Jónsson frá Hriflu ráðinn skólastjóri og hefst skólahaldið í Reykjavík 3. desember 1918. Skólinn var tveggja ára námsbraut þar til að framhaldsdeild tók til starfa árið 1950. Vorið 1955 lætur Jónas Jónsson af störfum skólastjóra og Guðmundur Sveinsson tekur við og þá um sumarið er skólinn er fluttur frá Reykjavík að Bifröst í Borgarfirði og verður þar heimavistarskóli. Árið 1973 tók Framhaldsdeild til starfa í Reykjavík og var það námsbraut til stúdentsprófs. Árið 1977 var skólanum falið að sjá um starfsfræðslunámskeið fyrir samvinnuhreyfinguna. Árið 1986 verður Samvinnuskólaprófið stúdentspróf og verður þá tveggja ára námsbraut skólans miðuð við tvö síðari ár framhaldsskólastigs. Árið 1988 verður skólinn sérskóli á háskólastigi og í ársbyrjun 1990 verður skólinn sjálfseignarstofnun undir nafninu Samvinnuháskólinn. Námið í Samvinnuskólanum var tengt menntahugsjón lýðháskólahreyfingar og Grundtvigs og áhrifum frá Ruskin College í Oxford en aðlagað að þörfum Íslendinga fyrir verslunarnám og félagsmálafræðslu í samvinnuanda.
Skólastjórnar og rektorar Bifrastar frá upphafi
Jónas Jónsson frá Hriflu 1918 - 1955
Guðmundur Sveinsson 1955 - 1974
Haukur Ingibergsson 1974 - 1981
dr. Jón Sigurðsson 1981 - 1991
Vésteinn Benediktsson 1991 - 1995
Jónas Guðmundsson 1995 - 1999
Runólfur Ágústsson 1999 - 2006
Bryndís Hlöðversdóttir 2006 - 2007
dr. Ágúst Einarsson 2007 - 2010
Magnús Árni Magnússon 2010 - 2011
Bryndís Hlöðversdóttir 2011 - 2013
Margrét Jónsdóttir Njarðvík 2020 -
Jack
Jack er íslenskt karlmannsnafn af enskum uppruna, myndað sem gælunafn fyrir John, eða að öðrum kosti frá frönsku Jacques, sem þýðir Jakob.
Ý
Ý eða ý (borið fram ufsilon ý) er 29. bókstafurinn í íslenska stafrófinu.
Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn
Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn getur átt við:
Alfred Marshall
alt=Alfred Marshall (26.júlí 1842 - 13.júlí 1924)|thumb|Alfred Marshall (26.júlí 1842 - 13.júlí 1924)Alfred Marshall (26.julí 1842 – 13.julí 1924) var breskur hagfræðingur. Hann var einn helsti hagfræðingur síns tíma og var einn höfunda nýklassískra hagfræði. Bók hans Principles of Economics (1890) var helsta kennslubók í Bretlandi um áratuga skeið og víðlesnasta hagfræðirit síns tíma.
Ævi og menntun
Marshall ólst upp í úthverfi Clapham í London og menntaði sig við Merchant Taylor's School þar sem hann sýndi akademísk loforð og sérstaka hæfileika fyrir stærðfræði kunnáttu sína. Hann lauk námi við Oxford og stundaði síðan nám við St John's College í Cambridge árið 1862. Árið 1868 varð hann háskólakennari í siðfræði við St John's og sérhæfði sig í kennslu í hagfræði, sem þá var kennd undir nafninu stjórnmálahagfræði. Um 1870 snéri hann sér að því af fullum krafti að þróa kenningar sínar og umbreyta hagfræðinni í viðurkennda vísindagrein.
Helstu verk eftir Marshall eru: The Economics of Industry (1879), The Pure Theory of Foreign Trade: The Pure Theory of Domestic Values (1879), Principles of Economics (1890), Industry and Trade (1919), Money, Credit and Commerce (1923).
Framlög til hagfræðinnar
Bókin Principles of Economics (1890) eftir Marshall var hans helsta verk og var kennd lengi í Englandi. Marshall lagði áherslu á að verð og framleiðsla vöru ræðst af framboði og eftirspurn, sem virka eins og einhverskonar skæri sem mynda jafnvægi og ákvarða verð. Þessi hugtök standast enn í dag. Bókin var endurgefin og enduruppfærð átta sinnum meðan Marshall var á lífi.
Principles of Economics kynnti til leiks fjölda nýrra hugtaka, svo sem teygni eftirspurnar (e. elasticity of demand) og framboðs. Hann skilgreindi efnahagslegan ávinning, sem neytendaábata (e. consumer surplus) og framleiðendaábata (e. producer surplus). Í því sambandi er er oft talað um Marshallíska ábata. Marshall er einna þekktastur fyrir myndræna framsetningu sína á þessum hugmyndum með svokölluðum Marshallískum krossum eða skærum. Í slíkri myndrænni framsetningu afmarkast Marshallískur ábati af rýminu fyrir ofan framleiðslufallið, en neðan eftirspurnarfallsins.
Hugtakið um neytendaábata er eitt af mikilvægustu framlögum Marshall. Hann vakti athygli á að verðið er venjulega það sama fyrir hverja einingu af vöru sem neytandi kaupir, en verðmæti til neytenda hverrar einingar til viðbótar lækkar. Neytandi mun kaupa einingar fram að þeim tímapunkti þar sem jaðargildi vörunnar er jafnt verðinu sjálfu. Þess vegna græðir neytandinn á öllum einingum fram að þeirri síðustu með því að greiða minna en verðmæti sitt á vörunni. Stærð hagsins jafngildir mismuninum á milli verðmæti neytenda allra þessara eininga og þeirrar upphæðar sem greidd er fyrir einingarnar. Þessi mismunur er kallaður neytendaábati, vegna ábata sem neytendur njóta. Með sama hætti er framleiðendaábati sú upphæð sem framleiðendur fá greitt umfram framleiðslukostnað.
Meðal annarra hugmynda sem Marshall kom fram með var tímabundin quasi-renta eða Marshallisk renta. Í Principles of Economics bók
Arnbjörg (mannsnafn)
Arnbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristgerður
Kristgerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Taumgæs
Taumgæs (fræðiheiti: Anser indicus) er tegund anda.
Arnborg
Arnborg er íslenskt kvenmannsnafn.
1846
Árið 1846 (MDCCCXLVI í rómverskum tölum)
Erlendis
Fædd
Dáin
Kristine
Kristine er íslenskt kvenmannsnafn.
Santiago Bernabeu
thumb|Santiago Bernabeu. thumb|Að utan. Estadio Santiago Bernabéu er fótboltaleikvangur í Madríd á Spáni sem var byggður var á árunum 1944-1947. Leikvangurinn er heimavöllur spænska liðsins Real Madrid. Hann er nefndur eftir fyrrum formanns Real Madrid, Santiago Bernabéu Yeste, sem var einn mikilvægasti maður í sögu Real Madrid.
Völlurinn tekur rúma 81.000 í sæti en með stækkun sem mun ljúka 2023 rúmar hann 85.000. Á sínum tíma þegar stæði voru á vellinum komust yfir 120.000 áhorfendur á hann. Mesti fjöldi sem hefur sótt leik á Bernabeu eru 129.690 (Real Madrid - Milan, 19. apríl 1956)
Ö
Ö eða ö (borið fram ö) er 32. bókstafurinn í íslenska stafrófinu. Ö sést einnig í finnsku, sænsku, þýsku, og ýmist í færeysku.
Sjá einnig
אומלאוט Umlaut
Vogaflugvöllur
thumb|right|Flugstöðin á Vogaflugvelli. thumb|Vogaflugvöllur er merktur rauðu á Vogi. Vogaflugvöllur (færeyska: Vága Floghavn, danska: Vágar Lufthavn) er eini flugvöllurinn í Færeyjum, um 2 km austan við Sørvág á eynni Vogum. Þar eru höfuðbækistöðvar færeyska flugfélagsins Atlantic Airways, auk þess sem flogið er þaðan með þyrlum til nokkurra áfangastaða innan eyjanna.
Verkfræðideild breska hersins lagði flugvöllinn í síðari heimsstyrjöldinni og að stríðinu loknu komst hann í umsjá dönsku flugmálastjórnarinnar. Stóð það til 1. maí 2007 en þá var hann afhentur Færeyingum. Það var þó ekki fyrr en um 1960 sem reglubundið áætlunarflug til Færeyja hófst. Upphaflega var flugbrautin aðeins 1250 metrar á lengd og gátu því aðeins flugvélar sem þurfa tiltölulega stutta braut til flugtaks og lendingar notað hann. 2011 var flugbrautin lengd í 1799 metra og 2014 var reist ný flugstöð.
Áður sigldi ferja milli Voga og Þórshafnar en árið 2002 voru opnuð jarðgöng yfir til Straumeyjar og er því hægt að aka á milli Þórshafnar og flugvallarins. Áætlunarflug er nú meðal annars til Kaupmannahafnar, Reykjavíkur, Aberdeen, London, Óslóar, Stafangurs og Narsarsuaq á Grænlandi.
Flugslys
Þann 26. september 1970 fórst Fokker F27-flugvél Flugfélags Íslands skömmu fyrir lendingu á Vogaflugvelli. Vélin var í áætlunarflugi frá Kaupmannahöfn með millilendingu í Björgvin en veðuraðstæður voru slæmar í Færeyjum og vélin rakst á fjallið Knúk á Mykinesi. Í vélinni voru 34 og átta þeirra fórust, þar á meðal flugstjórinn, Bjarni Jensson. Margir slösuðust illa og þurfti að flytja þá af slysstað á þyrlu við mjög erfiðar aðstæður (sjá: Flugslysið í Mykinesi).
Þann 3. ágúst 1996 fórst Gulfstream III-flugvél danska flughersins í aðflugi að Vogaflugvelli í slæmu veðri og lélegu skyggni. Níu manns fórust, þar á meðal danski varnarmálaráðherrann Jørgen Garde og eiginkona hans.
Alexander Hamilton
Alexander Hamilton (11. janúar 1755 – 12. júlí 1804) var fyrsti fjármálaráðherra Bandaríkjanna (1789-1795) og einn hinna svokölluðu „landsfeðra“ Bandaríkjanna. Í bandarísku byltingunni barðist Hamilton við hlið George Washington og var einn nánasti ráðgjafi hans. Að stríði loknu, árið 1782, var Hamilton kosinn á Sambandsþingið sem fulltrúi New York, en hann sagði því starfi lausu til að helga sig lögmennsku og bankarekstri.
Æviágrip
Alexander Hamilton fæddist á Sankti Kristófer og Nevis, þá Leeward eyja í Karíbahafi en fluttist til Bandaríkjanna þegar hann var nítján ára gamall. Hann giftist Elisu Skyler árið 1780 og átti með henni átta börn. Þrátt fyrir að hafa verið mjög áberandi við stofnun Bandaríkjanna varð Alexander Hamilton aldrei forseti, líklega vegna framhjáhalds, en hann hélt framhjá konu sinni með ungri stúlku, María Reynolds að nafni. Þetta var eitt af fyrstu kynlífshneykslunum í bandarískri pólitík.
Stjórnmálaskoðanir Hamiltons
Hamilton var einn af fremstu lögspekingum síns tíma í Bandaríkjunum og einn mikilvægasti áhrifavaldur á stjórnskipunarrétt í Bandaríkjunum. Um helmingur Greina bandalagsmanna var saminn af Hamilton og sem fulltrúi New York-ríkis á Sambandsþinginu var hann einn þeirra sem undirrituðu Stjórnarskrá Bandaríkjanna árið 1789.
Hamilton var talsmaður sterks miðstjórnarvalds og lagði grunninn að fjármálakerfi Bandaríkjanna með útgáfu ríkisskuldabréfa en ríkisfjármál og skuldir bæði alríkisins og einstakra ríkja voru í upplausn að loknu frelsisstríðinu. Hamilton kom því einnig til leiðar að stofnaður var fyrsti seðlabanki Bandaríkjanna, The Bank of the United States.
Hamilton var einn stofnenda Flokks Sambandssinna, The Federalist Party, fremsti hugmyndafræðingur flokksins og höfundur stefnumála hans. Helsti andstæðingur Hamiltons í stjórnmálum var Thomas Jefferson og stjórnmálaflokkur hans, Demokratískir repúblíkanar. Jefferson hélt því fram að Hamilton væri of hallur undir sterkt miðstjórnarvald og hagsmuni peningaafla í borgum vesturstrandarinnar.
Illdeilur Hamiltons og Arons Burr
Hamilton lést árið 1804 í einvígi við pólítískan andstæðing, Aaron Burr. Aðdragandi einvígisins voru illdeilur og óvinskapur Burrs og Hamiltons sem átti meðal annars rætur í forsetakosningunum 1800. Í forsetakosningunum það ár fengu Thomas Jefferson og Burr jafn marga kjörmenn og kom það því til kasta fulltrúadeildar Bandaríkjaþings að kjósa forseta. Burr og Jefferson nutu hins vegar jafn mikils fylgis í þinginu og var það ekki fyrr en Hamilton lýsti yfir stuðningi við Jefferson sem hann náði meirihluta og var kjörinn forseti. Burr varð þá varaforseti Jeffersons. Ástæða þess að Hamilton kaus að styðja þennan pólítíska andstæðing sinn var sú að hann taldi Burr óheiðarlegan og óttaðist stjórnmálaskoðanir hans.