cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sannleikur
Merkingarfræðileg kenning um sannleikann
Pólski rökfræðingurinn og heimspekingurinn Alfred Tarski þróaði kenninguna um formleg mál (svo sem um formlega rökfræði). Hann setti henni eftirfarandi takmörk: Ekkert mál getur innihaldið eigin sannleiksumsögn, það er að segja yrðingin „er sönn“ gæti ekki átt við um setningar á sama máli. Hann greindi á milli framsetningarmáls og viðfangsmáls. Viðfangsmál er málið sem rætt er um. Þegar sannleiksumsögninni virðist beitt á setningar á sama máli verður að líta svo á að setningin sem rætt er um tilheyri viðfangsmálinu en sannleiksumsögnin framsetningarmálinu (viðfangsmálið getur þó innihaldið sannleiksumsögn sem beita má á þriðja mál). Ástæða þess að Tarski setti þessi takmörk er sú, að mál, sem innihalda eigin sannleiksumsögn, munu einnig innihalda mótsagnakenndar setningar eins og þverstæðu lygarans: „Þessi setning er ósönn“. Af þessum sökum taldi Tarski að merkingarfræðilega kenningin hans gæti ekki átt við um náttúruleg tungumál, svo sem íslensku, ensku, frönsku og svo framvegis vegna þess að þau innihalda eigin sannleiksumsagnir. Tarski áleit kenningu sína vera afbrigði af samsvörunarkenningunni um sannleikann.
Bandaríski heimspekingurinn Donald Davidson notaði kenningu Tarskis sem grundvöll fyrir sannkjara-merkingarfræði sinni og tengdi hana kenningu sinni um túlkun frá rótum.
Sannleikskenning Kripkes
Bandaríski heimspekingurinn Saul Kripke heldur því fram að náttúrulegt tungumál geti innihaldið eigin sannleiksumsögn án þess að valda mótsögnum. Hann sýndi hvernig þetta væri hægt á eftirfarandi hátt:
Tökum eftir því, að sannleikur er aldrei skilgreindur fyrir setningar eins og „Þessi setning er sönn”, úr því að hún var ekki í upprunalega hlutmenginu og segir ekki að nein setning í því hlutmengi sé sönn. Með orðalagi Kripkes eru þessar setningar „ógrundvallaðar“. Þar sem þessum setningum er aldrei eignað sanngildi þrátt fyrir að ferlið sé endurtekið endalaust, gefur kenning Kripkes til kynna, að sumar setningar séu hvorki sannar né ósannar. Þetta brýtur gegn tvígildislögmálinu: sérhver setning er annaðhvort sönn eða ósönn. Þar sem lögmálið er ómissandi þáttur í þverstæðu lygarans er þverstæðan leyst með kenningunni.
Huglægur eða hlutlægur sannleikur
Líklega þekkja menn huglægan sannleika best. Það að manni líki spergilkál eða að maður finni til í vinstra fæti er hvort tveggja huglægur sannleikur, það er að segja það veltur á hugmyndum manns, viðhorfum og afstöðu og hugarstarfsemi almennt. Samkvæmt frumspekilegri hughyggju er allur sannleikur, það er að segja allar sannar setningar, af þessu tagi. Huglægur sannleikur er það eina sem maður getur þekkt; á einn eða annan hátt er öll okkar reynsla fólgin í huglægum upplifunum okkar. Þessi afstaða hafnar ekki endilega hluthyggju en í það minnsta er fólgið í henni að við höfum ekki kost á beinni reynslu af raunheiminum.
Á hinn bóginn á hlutlægur sannleikur að vera á einn eða annan hátt óháður huglægum skoðunum okkar, smekk okkar og viðhorfum. Sannindi af þessu tagi myndu byggja á því hvernig hinn ytri heimur er en ekki á hugarferlum manns.
Afstæður eða algildur sannleikur
Afstæð sannindi eru fullyrðingar eða staðhæfingar sem eru einungis sannar miðað við einhvern staðal, einhverja venju eða eitthvert samkomulag eða sjónarmið. Venjulega er staðallinn sagður vera fólginn í menningarlegum gildum þeirrar menningar sem maður tilheyrir. Allir eru sammála um að sum sannindi séu afstæð: það að gaffallinn sé vinstra megin við skeiðina veltur á því hvar maður stendur; sú regla að maður eigi að halda á gafflinum í vinstri hendi en hnífnum í hægri hendi veltur á því í hvaða samfélagi maður er. En afstæðishyggja um sannleikann er sú kenning að öll sannindi innan einhvers sviðs (til dæmis í siðfræði eða fagurfræði eða jafnvel öll sannindi almennt og yfirleitt) séu af þessu tagi. Afstæðishyggja felur yfirleitt í sér að það sem er satt sé breytilegt frá einu menningarsamfélagi til annars og frá einu tímabili til annars. Til dæmis er afstæðishyggja í siðfræði sú kenning að siðferðileg sannindi velti á menningarlegum gildum.
Algengastu og sterkustu andmælin við ótakmarkaðri afstæðishyggju um sannleikann voru sett fram af gríska heimspekingnum Platoni í kringum árið 360 f. Kr. í samræðunni Þeætetosi. Platon eignar fræðaranum Prótagórasi slíka kenningu en benti á að ef öll sannindi eru afstæð, þá er einnig afstætt hvort öll sannindi séu afstæð. Þannig má segja að erfitt sé að setja fram ótakmarkaða afstæðishyggju um sannleikann án þess að grafa undan eigin kenningu. Kenningar af því tagi eru sagðar vera sjálfskæðar.
Andstætt afstæðum sannindum eru algild sannindi. Þau síðarnefndu eru fullyrðingar eða staðhæfingar sem eru sagðar vera sannar fyrir öll menningarsamfélög og öll tímabil. Múslimar telja til dæmis að setningin „Guð er máttugur” tjái algildan sannleika; fylgjendur Immanuels Kant telja að skilyrðislausa skylduboðið, „Breyttu einungis þannig að þú getir viljað að reglan í breytni þinni verði að algildu lögmáli“, sé algild siðferðileg sannindi; flestir telja sennilega að „2 + 2 = 4“ gildi jafnt fyrir alla menn á öllum tímum. Þetta eru sannindi sem eru oft sögð leiða af eðli heimsins, koma frá guði eða stafa af mannlegu eðli.
Algildishyggja á tilteknu sviði er sú kenning að allar fullyrðingar innan þess sviðs séu annaðhvort sannar eða ósannar á algildan hátt; engin þeirra er sönn fyrir sum menningarsamfélög eða á tilteknu tímabili. Siðferðileg hluthyggja er til dæmis það viðhorf að siðferðilegar fullyrðingar á borð við „Það er rangt að borða dýr“ eða „Fóstureyðingar eru rangar“ séu annaðhvort sannar fyrir alla menn á öllum tímum eða ósannar fyrir alla menn á öllum tímum.
Annars konar notkun orðsins „sannur“
Auk þess að vera notað um staðhæfingar eða aðra sannbera og hinstu rök eru orðin „sannur“ og „ósannur“ einnig notuð á annan hátt í íslensku:
Alchemilla saxatilis
Alchemilla saxatilis er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hún er frá fjallendi í suður og mið Evrópu.
Aðalsögn
Aðalsögn er hugtak í málfræði sem lýsir tegund af sagnorðum. Ef aðeins er ein sögn í setningu þá er sú sögn kölluð aðalsögn. Hinsvegar þegar tvær sagnir standa saman og mynda merkingarlega heild er ein sögnin kölluð aðalsögn en hin kölluð hjálparsögn.
Aðalsögn getur staðið ein án hjálparsagnar; ólíkt hjálparsögnum sem geta ekki staðið einar án aðalsagnar. dæmi: Ég les.
Logalauf
Logalauf (fræðiheiti: Aronia melanocarpa) er runni í rósaætt, sem er ættaður úr austurhluta Norður-Ameríku, frá Kanada til mið Bandaríkjanna. Hann hefur aðallega verið ræktaður sem skrautrunni, ekki síst vegna haustlitar, en hefur orðið vinsæll í heilsufæði.
Hann verður um 2m hár, og um 3m breiður. Egglaga blöðin eru gljáandi græn og verða rauð eða rauðgul á haustin. Blónin eru hvít (stundum bleik) í litlum klösum. Berin eru svört eða dökk mórauð, þroskast seint, en eru talin betri eftir að hafa frosið 1 til 2 sinnum.
Ræktunarafbrigðin 'Viking' og 'Nero' eru nú talin vera blendingar við reynivið og eru þá undir nafninu × Sorbaronia mitschurinii.
Jósavin
Jósavin er íslenskt karlmannsnafn.
Ingibjörg Þorbergs - Aravísur
Ingibjörg Þorbergs syngur Aravísur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur og leikur Ingibjörg Þorbergs tvö barnalög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Ingibjörg og Aravísur
thumb| Lögin á plötunni voru endurútgefin á 45 snúninga plötu árið 1959 ([[EXP-IM 59), ásamt Guttavísum og Stjánavísum.]] Lagið Aravísur varð eitt ástsælasta barnalag á Íslandi í síðari hluta síðustu aldar og hélst þar allt í hendur; snjallt ljóð Stefáns Jónssonar, fallegt lag og einstaklega fínlegur flutningur Ingibjargar. Í blaðaviðtali við Ingibjörgu kemur þetta fram:
Ingibjörg fékk sérstök heiðursverðlaun vegna framlags til barnatónlistar á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 2003.
Magnús Einarsson á Hvilft
Magnús Einarsson var íslenskur bóndi á 19. öld. Hann fæddist 23. júlí 1809 í Kollafjarðarnesi á Ströndum, sonur Einars Jónssonar dannebrogsmanns, á Kollafjarðarnesi. (f. 9. júlí 1754, d. 6. desember 1845) og konu hans Þórdísar Guðmundsdóttur (f. um 1777, d. 31. júlí 1861). Tvíburabróðir Magnúsar var Ásgeir Einarsson alþingismaður og annar bróðir Torfi Einarsson alþingismaður.
Magnús braust úr sárri fátækt í álnir og gerðist stórbóndi á Hvilft í Önundarfirði. í Strandasýslu. Hann dó 27. maí 1870.
Magnús var helsti stuðningsmaður Jóns forseta á Vestfjörðum og var jafnframt varamaður hans sem alþingismaður fyrstu árin. Á þessum árum var enn mikilvægara en nú að hafa góða stuðningsmenn heima í héraði, því í þessum fyrstu kosningum til Alþingis var Jón Sigurðsson úti í Kaupmannahöfn og þurfti því alfarið að treysta á menn heima í héraði. Í skrifum Lúðvíks Kristjánssonar, fræðimanns eftir hans miklu rannsóknir, er berlega ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu.
Þess má geta að í Hrafnseyrarnefnd sat einn afkomanda Magnúsar, Gunnlaugur Finnsson, bóndi og f.v. alþingismaður á Hvilft, Önundarfirði.
Łowicz
Łowicz er borg við fljótið Bzura í miðhluta Póllands. Íbúar bjuggu 31.500 íbúar árið 2005.
Óflekkað mannorð
Óflekkað mannorð er hugtak í íslenskum lögum sem skilgreint er í 5. gr. laga um kosningar til Alþingis frá árinu 2000:
Störf og embætti
Óflekkaðs mannorðs er samkvæmt íslenskum lögum krafist af öllum þeim er gegna og/eða hafa heimild til eða sækjast eftir eftirfarandi embættum og störfum.
Hjálparsögn
Hjálparsögn eða hjálparsagnorð er hugtak í málfræði sem notar er til að lýsa sögnum. Ef tvær sagnir standa saman í setningu og mynda heild þá er önnur sögnin kölluð aðalsögn en hin hjálparsögn.
Hlutverk hjálparsagna
Hjálparsagnir eins og nafnið gefur til kynna, hjálpa aðalsögninni að útskýra eitthvað; eins og til dæmis tíma. Hjálparsagnir geta aldrei staðið einar án aðalsagnar. Hjálparsagnir þurfa ekki alltaf að standa við hlið aðalsagna og oft er fleiri en ein hjálparsögn notuð.
Hjálparsagnir bera ekki sjálfstæða merkingu. Nokkrar algengar íslenskar hjálparsagnir eru; hafa, vera, verða og munu.
Dæmi
Í eftirfarandi dæmum eru feitletruðu sagnirnar hjálparsagnir;
Óeiginlegar hjálparsagnir
Óeiginlegar hjálparsagnir eru lítið notaðar nútildags, en þær voru fyrrum notaðar til þess að mynda samsetta nútíð eða þátíð. Við það missa þær venjulega merkingu sína. Algengt var að hafa óeiginlegar hjálparsagnir í gömlum kveðskap, og eimdi lengi eftir af því. Taldist stundum tækilegur kostur að grípa til þeirra ef rím eða hrynjandi þótti krefjast þess. Vinna, ráða, nema og gera voru tíðar sem óeiginlegar hjálparsagnir.
Afródíta
thumb|Afródíta á [[19. öldin|19. aldar málverki William-Adolphe Bouguereau, „Fæðing Venusar“]] Afródíta (gríska: Αφροδίτη (íslenska: „gefin úr sjófroðunni“) er gríska gyðja ástar og fegurðar.
Sköpun
Gyðjan Gaja (móðir Jörð) var talin vera móðir alls lífs á jörðinni. Gaja og Úranos, himinninn, áttu saman mikið magn af börnum sem síðar voru kölluð Títanar.
Ókeanos var Títan, guð hafsins sem umlykur jörðina, einnig Teþys, systir hans og eiginkona.
Fyrsti sólarguðinn var Títaninn Hyperíon og systir hans og kona, Þeia. Mánagyðjur- og guðir voru Föbe og Kojos. Þemis var einnig Títan, guð réttlætis. Mnemosyne var gyðja minnis, svo voru einnig Krónos, Rhea, Kríos, og Japetos. Samtals voru þau 12 systkinin.
En Úranos hræddist styrk barna sinna. Sagan segir að Kaos hafi verið steypt af stóli af syni sínum, Erebosi og honum síðar af sínum börnum, og Úranos óttaðist að það gæti gerst líka fyrir sig.
Hann geymdi því börn sín neðanjarðar, fest með keðjum í svörtu hellum Tartarosar.
Þetta reiddi Gaju og lagði hún á ráðin með börnum sínum gegn Úranosi. Sá yngsti, Krónos, réðst að föður sínum og geldi hann. Þegar hann henti afskornum kynfærum föður síns í sjóinn, gaus upp mikil sjófroða og var mikill gusugangur. Fæddi þetta atvik af sér Afródítu, hina íðilfögru gyðju losta og ástar.
Einnig féllu dropar af blóði Úranosar á jörðina og þar spruttu fram verur er kallast Erinjur eða refsinornir, sem hrella huga glæpamanna.
Árstíð
thumb|right|Árstíðir norðurhvels [[jörðin|jarðar.]] Árstíð er tímabil ársins sem er venjulega miðuð við árlegar breytingar á veðri.
Línudansari
Línudansari (fræðiheiti: Pipra filicauda) er litríkur spörfugl sem finnst í norðurhluta Suður-Ameríku.
Lerkibarrfellisveppur
Lerkibarrfellisveppur (fræðiheiti: Rhabdocline laricis ) er sveppategund sem leggst á lerkitegundir. Hann veldur helst afföllum í uppeldi.
MTV
thumb|Núverandi merki síðan 2021
MTV (Music Television) er bandarísk sjónvarpsstöð með höfuðstöðvar sínar í New York-borg. Stöðin hóf útsendingar þann 1. ágúst 1981 og var aðal markmið sjónvarpsstöðvarinnar að sýna tónlistarmyndbönd. Í dag er MTV með fjölbreytta flóru af raunveruleikaþáttum og gamanþáttum, ásamt því að vera með sýningar á tónlistarmyndböndum.
Jóannes Patursson
thumb|right|Jóannes Patursson. Jóannes Patursson (6. maí 1866 – 2. ágúst 1946) var færeyskur kóngsbóndi, rithöfundur, skáld og lögþingsmaður í Færeyjum, einn öflugasti baráttumaðurinn fyrir sjálfsstjórn eyjanna og einn þeirra sem mest áhrif hefur haft á sögu þeirra. Í Færeyjum var hann oft einfaldlega kallaður Bóndinn.
Ætt og menntun
Jóannes fæddist í Kirkjubæ, stærstu konungsjörð Færeyja, þar sem forfeður hans höfðu búið í margar kynslóðir, allt frá 1537. Þjóðhetjan Nolseyjar-Páll var langafi hans í móðurætt. Systkini hans fimm urðu öll áberandi í færeysku þjóðlífi. Foreldrar hans vildu veita börnum sínum góða menntun og Jóannes gekk í gagnfræðaskóla í Þórshöfn og síðan í bændaskóla í Noregi að ráði Hannesar Finsen amtmanns. Þar hreifst hann af norskri þjóðernisvitund og baráttu Norðmanna gegn dönskum áhrifum á tungumálið.
Hann tók við búi í Kirkjubæ 1892 af föður sínum. Hann innleiddi ýmsar nýjungar í færeyskum landbúnaði og aflaði sér framhaldsmenntunar í Noregi og Skotlandi. Hann rak bændaskóla heima hjá sér um nokkurt árabil og útskrifaði þaðan um fjörutíu búfræðinga. Hann gerði líka tilraunir með skógrækt en þær tókust ekki sérlega vel.
Þjóðernisvakning
Jóannes og Rasmus Christoffer Effersøe hófu saman baráttu fyrir þjóðernisvakningu í Færeyjum á níunda áratug 19. aldar. Þeir skrifuðu greinar í blaðið Dimmalættingu um samband Færeyja og Danmerkur og nauðsyn þess að varðveita færeyska tungu og stóðu fyrir stofnun Færeyingafélagsins árið 1889. Helstu baráttumál þess voru að hefja færeyska tungu til virðingar og efla samheldni og sjálfsbjargarviðleitni Færeyinga í öllum málum.
Þingmennska
Jóannes var kosinn á Lögþingið árið 1901 fyrir Suðurey og sat þar allt til æviloka en en var fulltrúi Suður-Straumeyjarkjördæmis frá 1906, enda var hann búsettur þar. Þingmenn skiptust í upphafi í frjálslynda og íhaldssama arma en engir formlegir flokkar voru til. En árið 1906 var Sambandsflokkurinn stofnaður og síðan Sjálfstjórnarflokkurinn, og varð Jóannes fyrsti formaður hans. Árið 1901 var Jóannes jafnframt kjörinn á danska þingið sem fulltrúi Færeyja en náði ekki endurkjöri 1906. Hann var einnig fulltrúi á danska Landsþinginu 1918-1920 og 1928-1936.
Jóannes hafði mikinn áhuga á að koma á heimastjórn að íslenskri fyrirmynd og setti fram uppkast að heimastjórnarlögum 1906 en þau fengu ekki framgang. Sama gilti um frumvörp sem hann reyndi að koma fram með 1920 og 1929. Aftur á móti náði eitt helsta baráttumál hans fram að ganga 13. desember 1938, þegar lög um að kennsla í færeyskum skólum skyldi fara fram á dönsku voru endanlega numin úr gildi.
Stofnun Fólkaflokksins
thumb|left|Jóannes Patursson (fremstur) í Ólafsvökuskrúðgöngu 1945. Thorstein Petersen er næstur á eftir honum. Á fjórða áratugnum var hart deilt í Sjálfstjórnarflokknum um nýja löggjöf um búnaðarmál en samkvæmt henni áttu kóngsbændur (bændur á jörðum í opinberri eigu) að láta af hendi hluta af löndum þeim sem þeir nytjuðu. Jóannes var stærsti kóngsbóndi í eyjunum og var ekki sáttur en lenti í minnihluta í flokknum og varð síðan undir í formannskjöri. Hann klauf sig þá úr flokknum og hóf samstarf við Vinnuflokkinn, borgaralegan flokk sem Thorsteinn Petersen hafði stofnað fáeinum árum áður.
Þó gekk hann ekki formlega úr Sjálfstjórnarflokknum fyrr en 1940, þegar annar frambjóðandi var valinn í hans stað í kjördæmi hans. Þá stofnaði hann ásamt Vinnuflokknum Hin føroyska fólkaflokkin, sem fylgdi rótttækri sjálfstæðisstefnu, enda hafði Jóannes sjálfur orðið sífellt róttækari í sjálfstæðismálum með árunum og vildi nú algjört sjálfstæði.
Hann var kjörinn fyrsti formaður Fólkaflokksins, sem hlaut gott brautargengi í kosningunum, 24,7% atkvæða og sex fulltrúa á Lögþinginu. Enn betur gekk í kosningunum 1943, þegar flokkurinn fékk 12 fulltrúa af 25, en hinir flokkarnir sameinuðust gegn honum. Þá var Jóannes Patursson raunar búinn að láta leiðtogahlutverkið að mestu í hendur Thorsteins Petersen.
Í þjóðaratkvæðagreiðslu 14. september 1946 samþykktu Færeyingar með mjög naumum meirihluta að lýsa yfir sjálfstæði en Jóannes Patursson lifði það ekki, hann dó 2. ágúst, og Danir höfnuðu sjálfstæðisyfirlýsingu Færeyinga og boðað var til kosninga þar sem andstæðingar sjálfstæðis urðu yfirsterkari. Heimastjórn komst aftur á móti á 1948.
Fjölskylda og ritstörf
thumb|right|Jóannes og Guðný í garðinum í Kirkjubæ. Kona Jóannesar var íslensk, Guðný Eiríksdóttir frá Karlsskála í Reyðarfirði. Á meðal barna þeirra voru kóngsbóndinn og rithöfundurinn Páll Patursson og stjórnmálamaðurinn Erlendur Patursson. Ættin býr enn í Kirkjubæ og er núverandi kóngsbóndi, Jóannes Patursson, sá sautjándi í röð af Paturssonarætt. Ljóðskáldið Rói Patursson er afkomandi Jóannesar og Guðnýjar.
Jóannes Patursson var afkastamikill rithöfundur og skáld, skrifaði fjölda blaðagreina um stjórnmál, landbúnaðarmál og færeysk þjóðkvæði og dansa og gaf út nokkrar bækur, þar á meðal eina ljóðabók, Yrkingar (1922). Hann stóð fyrir útgáfu á fimm binda verki um dansa og kvæði á árunum 1922-1945. Sjálfur orti hann fjölda tækifæriskvæða sem oft eru sungin í Færeyjum, svo og ættjarðarljóð, barnagælur og fleira.
Klettafeti
Klettafeti (fræðiheiti: Entephria caesiata ) er fiðrildi af fetaætt. Hún finnst í fjallendi Evrasíu. Á Íslandi er hún um landið allt.
Ítalahlynur
Ítalahlynur (fræðiheiti Acer opalus) er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer). Ítalahlynur verður allt að 20 m í heimkynnum sínum; fjallendi í suður-Evrópu og norðvestur-Afríku. Blöðin eru stór, gljáandi og fagurgræn, handsepótt og sljóydd. Börkur ítalahlyns er grár til bleikleitur. Haustlitur er gulur.
Kirkjubær (Færeyjum)
thumb|right|Kirkjubær og Ólafskirkjan. thumb|right|Kort af Kirkjubæ og nágrenni. Kirkjubær (færeyska: Kirkjubøur) er lítið þorp á vestanverðri Straumey í Færeyjum, biskupssetur á miðöldum og því helsti sögustaður eyjanna. Þar er jafnframt kóngsjörðin Kirkjubøargarður eða Kirkjubær, þar sem Paturssonarættin hefur búið frá 1557. Kirkjubær og grannþorpið Velbastaður voru áður sérstakt sveitarfélag en runnu saman við Þórshöfn árið 2005.
Biskupssetur hefur líklega verið stofnað í Kirkjubæ um 1100 og sátu Færeyjabiskupar þar fram yfir siðaskipti 1538 en eftir að fyrsti og eini lútherski biskupinn, Jens Gregoríusson Riber, var fluttur til Stafangurs 1557 var biskupsdæmið lagt niður og kóngsbændur tóku við búskap á jörðinni. Elsti hluti íbúðarhússins á Kirkjubøargarði, þar sem Paturssonfjölskyldan býr enn, er talinn vera frá 11. öld og eitt elsta timburhús í heimi sem enn er búið í.
Af öðrum merkum minjum í Kirkjubæ má nefna elstu kirkju Færeyja sem enn er í notkun, Ólafskirkjuna, sem er frá 12. öld og gengdi hlutverki dómkirkju í kaþólskri tíð en lítið er nú eftir af upphaflegu svipmóti hennar, og Múrinn, en það eru rústirnar af ófullgerðri dómkirkju, Magnúsarkirkjunni, sem byrjað var að reisa um 1300 og átti að helga Magnúsi helga Orkneyjajarli. Veggir kirkjunnar standa enn og eru rústirnar á heimsminjaskrá UNESCO.
Sagt er að í Kirkjubæ hafi á miðöldum verið allstórt þorp á þeirra tíma mælikvarða, um 50 hús, en flestum þeirra hafi skolað á haf út í ofviðri á 16. öld. Nú eru 80 íbúar í þorpinu (2015) en árið 1985 voru þeir 55.
Margir þekktir einstaklingar hafa búið eða alist upp í Kirkjubæ. Þar á meðal má nefna Sverri Sigurðsson Noregskonung, Erlend biskup, sem skrifaði Sauðabréfið, Jóannes Patursson kóngsbónda og sjálfstæðisbaráttumann, Helenu systur hans, sem var upphafskona kvenréttindabaráttu í Færeyjum, stjórnmálamanninn Erlend Patursson og listamanninn Trónd Patursson.
Brissafi
Í honum eru þrjú mikilvæg ensím: Amýlasi sem klýfur kolvetni niður í maltósa og heldur áfram því starfi sem munnvatnsamýlasi byrjar á í munni. Trypsín sem klýfur prótín í fjölpeptíð á sama hátt og pepsín magans. Lípasi brýtur svo niður fitu í fitusýru og glýseról og líkur þar með meltingu fitu. Til þess að lípasi nái að vinna sitt verk verða þó gallsölt að vera búin að sundra fitunni fyrst í dropa.
Auk þess er í honum brismylasi sem brýtur niður mjölva svo úr verður maltósi, auk þess trypsún og kymotrypsín sem brýtur prótín niður í peptíð og þá sér annað ensím, peptíðasi, um að brjóta peptíðin niður í amínósýrur sem líkaminn getur þá nýtt sér bæði til að mynda ný prótín og glúkósa og núkleasa sem brýtur kjarnsýrur niður í kirni
Þjóðarflokkurinn (Spánn)
Þjóðarflokkurinn eða Lýðflokkurinn (spænska: Partido Popular eða PP) er spænskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður árið 1989 á grunni stjórnmálaflokksins Alianza Popular eða AP en sá flokkur var stofnaður af og starfaði undir forystu Manuel Fraga Iribarne sem var  innanríkisráðherra og ferðamálaráðherra í stjórnartíð Francos. Þessi nýi flokkur sameinaði íhaldsöfl í AP og ýmsa smærri flokka kristilega demókrata og frjálshyggjuflokka. PP er félagi í hinu miðju- og hægrisinnaða bandalagi Evrópska þjóðarflokksins (EPP) og þeir 16 evrópuþingmenn sem PP hefur sitja í EPP-hópnum. PP er einnig félagi í the Centrist Democrat International and the International Democrat Union og einn af stofnfélögum í Robert Schuman Institute for Developing Democracy in Central and Eastern Europe.
Brissafi
Þegar búið er að brjóta þessar einingar niður geta smáþarmarnir tekið þau upp með frásogi og líkaminn getur nýtt sér þær.
Þjóðarflokkurinn (Spánn)
Partido Popular var í ríkisstjórn frá 1996 til 2004 og var forsætisráðherra þá José María Aznar.
Partido Popular tapaði miklu fylgi í kosningum 2004 og flokkurinn Partido Socialista Obrero Español (PSOE) komst þá í forustu. Aðeins þremur dögum fyrir kjördag varð hryðjuverkaárás í Madríd þann 11. mars 2004 og sitjandi ríkisstjórn kenndi umsvifalaust sjálfstæðishreyfingu Baska ETA um árásina. Það kom svo í ljós að árásin var gerð að undirlagi al-Kaída. Því var haldið fram að ríkisstjórnin hefði kennt ETA um árásina eftir að hafa vegið og metið hvað myndi valda sem minnstu fylgistapi á kjördag. Spænska ríkisstjórnin undir forustu Partido Popular hafði tekið þátt í innrás og stríði í Írak undir forustu Bandaríkjanna og var sú þátttaka afar óvinsæl hjá spænskum almenningi. Þegar ljóst var að al-Kaída stóð bak við hryðjuverkin þá snerist almenningsálit á þann veg að talið var að ríkisstjórnin hefði blekkt almenning og er talið að það hafi haft úrslitaáhrif á hið mikla fylgistap PP í kosningunum 2004. Í kosningum árið 2008 vann PP mikið á en náði ekki að hrekja stjórn PSOE frá völdum.
Ríkisstjórn PP samþykkti í árslok 2011 niðurskurðaráætlun en með henni voru laun opinberrra starfsmanna fryst, vinnuvikan var færð niður í 37,5 klukkustundir og ekki leyft að ráða nýja opinbera starfsmenn nema á sviði öryggismála, heilsu- og menntamála. Felldar voru úr gildi húsaleigubætur fyrir ungt fólk og lágmarkslaun voru fryst og skattar hækkaðir.
Franz Kafka
thumb|right|Kafka árið 1906, þá 23 ára gamall Franz Kafka (3. júlí 1883 – 3. júní 1924) er eitt af höfuðskáldum 20. aldarinnar. Verk hans eru gjarnan kennd við tilvistarstefnu. Hann var af gyðingaættum, fæddur í Prag sem þá var í Austurríki-Ungverjalandi en er nú í Tékklandi, og skrifaði á þeim tæplega 40 árum sem hann lifði nokkrar skáldsögur ásamt smásögum, sem flestar voru fyrst gefnar út að honum látnum. Meðal höfuðverka hans eru Hamskiptin og Réttarhöldin.
Þjóðarflokkurinn (Spánn)
Í kosningum árið 2019 missti PP mikið fylgi og fékk einungis 16.7% og varð þriðji stærsti flokkurinn en stærsti flokkurinn varð PSOE og næststærsti flokkurinn Ciudadanos. Flokknum gekk nokkuð betur þegar aðrar kosningar voru haldnar í nóvember sama ár og varð næststærsti flokkurinn á eftir sósíalistum.
Essex
Essex (borið fram ) er sýsla í Suðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðstaður sýslunnar er Chelmsford. Hæsti staður sýslunnar er Chrishall Common, 147 m.y.s., sem er í grennd við þorpið Langley, skammt frá mörkum Essex og Hertfordshire.
Saga
Bærinn Colchester er í norðausturhluta sýslunnar og er elsti bærinn í Englandi, stofnaður áður en Rómverjar komu til landsins. Á tímum Rómverja kallaðist hann Camulodunum. Upprunalega var Colchester höfuðstaður rómverska skattlandsins Brittaníu og hafði eigin myntsláttu. Árið 61 var borgin lögð í rúst í uppreisn Boudicu drottningar. Síðar varð London höfuðborg skattlandsins.
Heitið Essex er engilsaxneskt og er dregið af fornensku orðinu Ēastseaxe sem þýðir „Austursaxar“, austlægt konungsríki Saxa. Konungsríkið Essex var stofnað árið 527 af konunginum Æscwine og spannaði það svæði norðan við Thames-ána og stóran hluta þess svæðis sem varð síðar Middlesex og Hertfordshire, en var síðar bundið við löndin austan við Lee-ána. Lönd Austursaxa lágu að löndum Engla frá Austur-Anglíu, það er að segja Norfolk, Suffolk og Cambridgeshire.
Seinna varð konungsríkið Essex hluti konungsríkisins Englands og var þá gert að skíri. Sýsluráðið í Essex var stofnað árið 1889. Núverandi landamerki milli Essex og Austur-London urðu til árið 1965 þegar East Ham og West Ham urðu borgarhlutar London.
Umdæmi
Það eru fjórtán umdæmi í Essex: Harlow, Epping Forest, Brentwood, Basildon, Castle Point, Rochford, Maldon, Chelmsford, Uttlesford, Braintree, Colchester og Tendring. Thurrock og Southend-on-Sea eru sameiningarumdæmi.
Íbúar og byggðir
thumb|left|200px|Dæmigert þorp í Norður-Essex, [[Finchingfield.]]
Fjölbreytt byggð er í sýslunni. Útþensla London inn í sýsluna er hindruð af svokölluðu „græna belti“, en í sýslunni eru þó tveir bæir, Basildon og Harlow, sem voru byggðir upp frá grunni til að hýsa fólk sem flutt hafði frá London eftir eyðilegginguna þar í seinni heimsstyrjöldinni. Báðir hafa vaxið heilmikið síðan. Eppingskógur takmarkar líka útþenslu frá London.
Vegna nálægðar London við Essex fara margir íbúar sýslunnar daglega til London í vinnu, sérstaklega frá þeim bæjum þar sem lestarstöðvar eru. Í Bretlandi er oft grínast með staðalímyndina „Essex girl“, sem þýðir nánast sama og heimsk ljóska, en „Essex man“ er aftur á móti notað um óheflaða menn af verkamannastétt sem kjósa Íhaldsflokkinn.
Fyrirhuguð er uppbygging í suðausturhluta sýslunnar, þar sem þegar eru þéttbýliskjarnarnir Southend og Thurrock á Thames Gateway-svæðinu. Í suðvesturhluta sýslunnar eru svæði sem hafa nánast runnið saman við London, til dæmis Buckhurst Hill og Chigwell, sem talin eru hluti af þéttbýli Stór-Lundúnasvæðisins. Norðan við „græna beltið“ er aðallega dreifbýli, nema bæirnir Colchester og Chelmsford. Í norðarhlutanum eru margir smábæir, þorp og smáþorp með húsum reistum úr hefðbundnum efnivið eins og timbri og múrsteini. Oft eru húsin þar með þökum úr leirhellum eða hálmi.
Samgöngur
thumb|200px|Brúin sem tengir Essex við [[Kent.]]
Aðalflugvöllurinn í Essex er London Stansted-flugvöllur og þaðan er flogið til ákvörðunarstaða í Evrópu og Norður-Ameríku. Southend-flugvöllur, sem var áður einn fjölsóttasti flugvöllur á Bretlandi, er núna í endurbyggingu, en þaðan er þó flogið til Ermarsundseyja. Í sýslunni eru líka nokkrir litlir flugvellir, sumir þeirra voru gerðir á tímum fyrri eða seinni heimsstyrjaldarinnar. Nú eru þeir notaðir fyrir einkaflugvélar eða til flugkennslu.
Höfnin í Tilbury er ein þriggja aðalhafna Bretlands, og höfnin í Harwich tengir Essex við Holland. Í Dartford er stór brú sem tengir Essex við Kent í suðri. Einnig er hægt að fara yfir Thames-ána með ferju. Um alla sýsluna er víðtækt almenningsamgangnakerfi.
Hraðbrautirnar M25 og M11 liggja báðar yfir þvera sýsluna, og aðalvegirnir A12 og A13 liggja út frá London. Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar og önnur lestakerfi þjóna sumum hlutum sýslunnar.
Iðnaður og viðskipti
Lakeside-verslunarmiðstöðin í Thurrock var ein fyrsta verslunarmiðstöð á Englandi og er enn vinsæl þrátt fyrir umferðartafir á M25-hraðbrautinni og samkeppni við Bluewater-verslunarmiðstöðina þar nálægt.
Iðnaðarsvæði eru aðallega í suðurhluta Essex en annars staðar í sýslunni er aðallega stundaður landbúnaður. Bærinn Harlow er miðstöð fyrir rafeindavara-, vísinda- og lyfjafyrirtæki, og evrópskar höfuðstöðvar Ford-bílaverksmiðjanna eru í Brentwood. Í bænum Loughton er prentsmiðja sem prentar breska og erlenda peningaseðla. Mörg rafeindafyrirtæki hafa byggst upp í Chelmsford allt frá árdögum rafeindaiðnaðsins, og þar eru líka nokkur vátrygginga- og fjármálafyrirtæki. Gosframleiðandinn Britvic er einnig þar.
Helena Eyjólfsdóttir - Heims um ból
Helena Eyjólfsdóttir syngur Heims um ból er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Helena Eyjólfsdóttir tvö jólalög við undirleik Páls Ísólfssonar. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Stríð Íraks og Írans
220px|thumb|Stríð Íraks og Írans - [[22. september 1980 - Teheran]] Stríð Íraks og Írans (einnig kallað Fyrsta Persaflóastríðið) var stríð háð á milli Írans og Íraks sem stóð frá 22. september 1980 til 10. ágúst 1988. Deilt er um upphaf og ástæður stríðsins, en í grundvallaratriðum var barist um áhrif á Persaflóasvæðinu. Valdamenn í báðum löndum vonuðust til að draga úr þrótti andstæðingsins og auka þannig eigin völd bæði heima og á alþjóðavettvangi. Stríðið hófst með innrás Íraka. Þeir sóttu hratt inn í Íran til að byrja með en hægðu svo á og hörfuðu aftur inn í Írak og vörðust. Seinna á lokamánuðum stríðsins hófu þeir svo aftur sókn inn í Íran. Stríðið kallaði miklar hörmungar yfir báðar þjóðirnar, tafði efnahagsþróun, truflaði olíuútflutning og kostaði um eina milljón mannslífa að því að talið er.
Helena Eyjólfsdóttir - Heims um ból
Helena
thumb|left| Helena Eyjólfsdóttir 12 ára. Helena Eyjólfsdóttir var aðeins 12 ára þegar þessi plata var tekin upp og vakti bjartur söngur hennar verðskuldaða athygli.
Stríð Íraks og Írans
Aðdragandi
Einn þeirra þátta, sem jók á fjandskap þjóðanna tveggja var þrá Saddams Hussein, forseta Íraks, eftir völdum yfir Shatt al-Arab-fljótinu, sem rennur í Persaflóa og er mikilvæg flutningsleið olíu fyrir báðar þjóðir. Írakar höfðu nokkrum árum fyrr afsalað sér yfirráðum yfir fljótinu og nálægum landsvæðum með Alsírsamningnum, sem þeir gerðu við Írani árið 1975 í skiptum fyrir að Íranir hættu stuðningi sínum við uppreisn Kúrda í Írak.
Í kjölfar byltingarinnar í Íran 1979, þar sem keisaranum var steypt af stóli, óttuðust leiðtogar margra annarra íslamskra Arabaríkja að íslamska byltingin myndi breiðast út um Arabaheiminn og steypa veraldlegum ríkisstjórnum af stóli. Írönum var einnig í nöp við hina veraldlegu stjórn Ba'ath-flokksins í Írak og reyndu þeir að steypa henni með stuðningi við kúrdíska aðskilnaðarsinna í norðri og leiðtoga Sjíta-múslima annars staðar í Írak í þeirri von að það myndi leiða til borgarastyrjaldar í landinu.
Írak hafði einnig augastað á Íranska héraðinu Khuzestan þar sem nokkrar af stærstu olíulindum Írana er að finna, þ.m.t. olíuvinnslustöðina við Abadan sem byggð var 1909.
Saddam Hussein var nýkominn til valda og var ákveðinn í að gera Írak að risaveldi í Mið-Austurlöndum. Vel heppnuð innrás í vestur Íran myndi koma Írak í yfirburðastöðu við Persaflóa og veita þeim algjör völd yfir olíuframleiðslu á svæðinu. Þessar metnaðarfullu hugmyndir voru ekki svo langsóttar. Fjölmargar aftökur á háttsettum mönnum innan íranska hersins auk skorts á varahlutum í búnað hersins (sem var að mestu frá Bandaríkjunum) hafði lamað herinn sem hafði eitt sinn verið sá öflugasti á svæðinu. Bróðurparturinn af íranska hernum samanstóð nú af illa búnum, óþjálfuðum sjálfboðaliðum, svonefndum Pasdaran- og Basij-sveitum byltingarsinna sem voru hliðhollar Khomeini og töldust ekki til hefðbundins hers. Auk þess hafði Íran aðeins uppi lágmarksvarnir við Shatt al-Arab fljótið. 22. september, 1980 gripu Írakar tækifærið og gerðu innrás sem þeir réttlættu með meintu banatilræði við þáverandi utanríkisráðherra Tariq Aziz sem Íslamski Dawa-flokkur shíta í Írak átti að hafa staðið fyrir í apríl á sama ári með stuðningi Írans.
Gangur stríðsins
Til að byrja með gekk Írökum allt í haginn þar sem þeir sóttu inn í Íran á breiðu svæði. Hins vegar komust þeir fljótlega að því að íranski herinn var ekki jafn máttlaus og þeir höfðu reiknað með. Íranir fylktu sér að baki ríkisstjórnar sinnar og börðust gegn innrásarhernum. Í júní 1982 höfðu Íranir, með vel heppnaðri gagnsókn, tekið aftur þau svæði sem Írakar náðu á sitt vald í upphafi stríðs. Það sem eftir var af stríðinu fóru mestir bardagar fram innan landamæra Írak. Íranir beittu áfram óþjálfuðum Pasdaran- og Basij-sveitum sínum og treystu á mátt fjöldans á meðan fámennari en betur búinn her Íraka varðist.
Stríðið einkenndist af mikilli grimmd, þá sérstaklega notkun efnavopna af hálfu Íraks (aðallega sinnepsgas). Alþjóðasamfélagið beitti Íraka mjög litlum þrýstingi til að hætta notkun efnavopnanna. Írak og Bandaríkin héldu því þó fram að Íranir hefðu einnig gerst sekir um notkun slíkra vopna en það hefur aldrei fengist staðfest. Sú herfræði sem beitt var í stríðinu svipar mjög til skotgrafahernaðar fyrri heimsstyrjaldar þar sem fjölmennum, illa búnum og illa þjálfuðum herjum var stefnt saman með tilheyrandi mannfalli. Þessi aðferð var þó sérstaklega notuð af Írönum.
Alþjóðasamfélagið
Vopnabúnaður Íraka var að mestu keyptur frá Sovétríkjunum en á meðan stríðið stóð keyptu þeir einnig vopn frá Kína, Egyptalandi, Frakklandi og hugsanlega Þýskalandi. Írakar fengu einnig nokkurn fjárhagslegan stuðning frá Kúveit og Sádi Arabíu að nokkru leyti í formi lána. Árið 1982 breyttu Bandaríkin stefnu sinni gagnvart stríðinu og hófu beinan stuðning við Íraka með því að sjá þeim fyrir vopnum og fjárhagsaðstoð ásamt því að taka upp venjulegt stjórnmálasamband við Írak á ný (en það hafði legið niðri frá Sex daga stríðinu 1967). Bandaríkin og bandamenn þeirra (til dæmis Bretland, Frakkland og Ítalía) sáu Írökum fyrir efna- og sýklavopnum og hjálpuðu þeim til að byggja upp getu til að framleiða kjarnorkuvopn. Á meðan Írak naut stuðnings flestra risavelda samtímans, þar á meðal bæði Sovétríkjanna og Bandaríkjanna var Íran einangrað og hafði einungis opinberan stuðning Sýrlands og Líbýu.
thumb|right|Sprengjur bandarískra sprengjuflugvéla falla á írönsku freigátuna IS Sahand [[18. apríl 1988.]] Bandaríkin lýstu aldrei formlega yfir stríði á hendur Íran en þrátt fyrir það þá lenti hersveitum landanna saman nokkrum sinnum á árunum 1987–1988 í nokkrum sjóorrustum á Persaflóa þar sem Bandaríkin höfðu mikinn viðbúnað. 3. júlí 1988, skaut Bandaríska herskipið USS Vincennes niður farþegaþotu á vegum Iran Air en stjórnvöld Í Bandaríkjunum sögðu að flugvélin hefði verið tekin í misgripum fyrir íranska F-14 Tomcat þotu sem var á sveimi á svæðinu á sama tíma. Allir þeir 290 farþegar og áhöfn sem voru í hinu borgaralega flugi fórust, þar á meðal konur og börn. Ríkisstjórn Bandaríkjanna hafði nokkru áður ástundað að selja einnig Írönum vopn, fyrst óbeint (hugsanlega með milligöngu Ísrael) en síðar beint (sjá Íran-Kontrahneykslið).
Eftirmálar
Að stríðinu loknu var Írak mjög skuldugt við þær Arabaþjóðir sem höfðu staðið við bakið á þeim í stríðinu og stutt fjárhagslega. Til dæmis skulduðu þeir Kúveit 14 milljarða Bandaríkjadala sem átti þátt í þeirri ákvörðun Saddam Husseins að ráðast inn í landið árið 1990 sem leiddi til næsta Persaflóastríðs.
Í lok stríðsins stóðu landamæri ríkjanna óbreytt. Tveimur árum eftir stríðslok þegar stríð Íraks við vesturveldin vofði yfir viðurkenndi Saddam yfirráð Írana yfir austurbakka Shatt al-Arab og þar með var nákvæmlega sama staða komin upp á svæðinu og hafði verið fyrir stríðið.
Vallarrýgresi
Vallarrýgresi eða enskt rýgresi (fræðiheiti: Lolium perenne) er fjölær tegund af ættkvísl rýgresis. Upprunalega fannst hún í Evrópu, Asíu og Norður-Afríku. Þaðan hefur tegundin borist víðar, enda afar vinsæl fóðurjurt í N- og S-Ameríku, í Evrópu, á Nýja-Sjálandi og í Ástralíu.
Notkun
Vallarrýgresi er frekar ný tegund í túnrækt á Íslandi. Sökum lítils vetrarþols kelur stór hluti þess yfir veturinn. Öflugt kynbótastarf hefur þó skilað harðgerðari yrkjum er henta betur til ræktunar hérlendis. Það hefur gott beitarþol, getur gefið mikla uppskeru sem er um leið auðmelt og næringarrík. Meltanleiki er meiri en hjá öðrum grösum og hentar grasið því vel kúm í hárri nyt, sem og öðrum skepnum í hröðum vexti.
Sérfræðingskápan
thumb|Nemendur vinna saman í námsaðstæðum sem byggja á sérfræðingakápu. Nemendur eru í hlutverki landvarða sem hjúkra veiku dýri. thumb|Nemendur leika hlutverkaleik til að rýna í hvers vegna svo margir karlkyns farþegar fórust með Titanic. Sérfræðingskápan er kennsluaðferð sem byggir á hlutverkaleik þar sem  nemendur eru í hlutverki sérfræðinga. Kennsluaðferðin var upphaflega þróuð af Dorothy Heathcote.
Viv Aitken (2013) setti fram tíu kjarnaþætti í kennsluaðferðinni sérfræðingskápan:
Skelfiskur
thumb|right|Skelfiskur til sölu í [[Brisbane, Ástralíu.]] Skelfiskur er hugtak sem notað er í matargerð yfir ýmis lindýr og krabbadýr, en ekki fisk. Lindýr sem kölluð eru skelfiskur eru til dæmis kræklingur, kúskel, ostra og hörpuskel. Krabbadýr sem talin eru með skelfiski eru til dæmis rækja, humar, krabbi og vatnakrabbi. Smokkar og sniglar eru venjulega ekki taldir með, þótt þeir séu bæði ætir og lindýr.
Skelfisksofnæmi er algengt matarofnæmi.
Shellfish marisko 貝類 Skaldjur
Refir
Refir eru lítil og meðalstór rándýr af hundaætt (Canidae). Til eru um 27 tegundir refa. Refir lifa í flestum heimsálfum en algengastir þeirra eru rauðrefir (Vulpes vulpes). Refir eru þekktir úr þjóðsögum margra þjóða um allan heim.
Nöfn á refum eru ólík nöfnum flestra annarra hunddýra. Karldýrið er oftast nefnd steggur eða högni en einnig kemur fyrir að það séu nefnt refur. Kvendýrið er nefnt læða eða bleyða en einnig kemur fyrir að það sé nefnt tófa. Afkvæmi refa kallast yrðlingar en í refarækt er þó oft talað um hvolpa.
Almenn einkenni
thumb|right|[[Rauðrefur]] thumb|right|[[Heimskautarefur]] thumb|right|[[Eyðimerkurrefur]]
Flestir refir lifa í tvö til þrjú ár en geta lifað í allt að tíu ár og jafnvel lengur í dýragörðum. Flestar tegundir refa eru á stærð við holdugan heimiliskött og því töluvert minni en aðrar tegundir innan hundaættar, svo sem úlfar, sjakalar, og hundar.
Refir hafa venjulega hvasst trýni og þykkloðna rófu sem kölluð er tæfill. Flest önnur einkenni eru breytileg eftir heimkynnum refa. Eyðimerkurrefir hafa til að mynda stór eyru og snöggan feld en heimskautarefir hafa lítil eyru og þykkan og hlýjan feld.
Refir eru yfirleitt ekki hópdýr, ólíkt flestum öðrum tegundum innan hundaættar. Þeir eru jafnan einfarar og tækifærissinnar þegar kemur að æti. Þeir veiða oftast lifandi bráð en éta einnig hræ, ávexti og ber.
Refir eru frekar mannfælnir en hitt og verða seint taldir góð gæludýr. Það er helst að temja megi silfurrefi eins og í Rússlandi þar sem þeir hafa verið ræktaðir í um hálfa öld. Þrátt fyrir mannfælni villtra refa sjást þeir býsna oft nálægt mannabústöðum.
Flokkun
Til refa teljast eftirfarandi ættkvíslir: Ættartré refa
Ross County F.C.
Ross County Football Club er knattspyrnufélag með aðsetur í Dingwall í norðanverðu Skotlandi sem stofnað var árið 1929. Það hóf ekki þátttöku í skosku deildarkeppninni fyrr en undir lok 20. aldar. Velgengni þess hefur verið mikil. Félagið hefur leikið í efstu deild og orðið deildarbikarmeistari.
Saga
Ross County var stofnað árið 1929 og hóf snemma keppni í Hálandadeildinni, utandeildarkeppni fyrir knattspyrnufélög frá norðurhéruðum Skotlands. Félagið hlaut meistaratitilinn árin 1967, 1991 og 1993. Jafnframt náði það oft góðum árangri í bikarkeppninni og tókst nokkrum sinnum að slá lið úr deildarkeppninni úr keppni.
Fyrir leiktíðina 1994-95 var skoska deildarkeppnin endurskipulögð. Tveimur nýjum félögum var boðin þátttaka og var Ross County annað þeirra hlutskörpustu í kosningu aðildarfélaganna. Vorið 1999 komst Ross County upp um deild og aftur árið eftir, þökk sé skipulagsbreytingum á deildarkeppninni. Næstu árum varði Ross County í næstefstu og þriðju efstu deild.
John Jay
John Jay (23. desember 1745 – 17. maí 1829) var fyrsti forseti Hæstaréttar Bandaríkjanna. Jay var einn leiðtoga flokks Sambandssinna og ásamt Alexander Hamilton og James Madison höfundur Greina bandalagsmanna. Jay er talinn með mikilvægustu „landsfeðrum“ Bandaríkjanna.
Ross County F.C.
Saga
Veturinn 2009-10 komst Ross County alla leið í úrslit skosku bikarkeppninnar eftir gríðarlega óvæntan 2:0 sigur á Celtic í undanúrslitum. Dundee United reyndust þó ofjarlar þeirra í úrslitunum, þar sem 17 þúsund stuðningsmenn Ross mættu til að sjá sína menn spila.
John Jay
Fjölskylda og menntun
John Jay var fæddur í New York inní ríka fjölskyldu sem stundaði kaupmennsku. Afi hans í föður ætt hafði flutt til New York frá Frakklandi árið 1685 eftir að Nantes-tilskipunin var felld úr gildi en með því féllu úr gildi ýmis forréttindi og eignir voru gerðar upptækar. Faðir hans Peter Jay og móðir hans Mary Van Cortlandt eignuðust tíu börn en einungis sjö þeirra lifðu af en af þeim glímdu tvö þeirra við bólusótt. John stundaði nám við King's College, sem varð síðar Columbia-háskóli, og útskrifaðist árið 1764.
Ross County F.C.
Saga
Vorið 2012 tryggði Ross County sér í fyrsta sinn úrvalsdeildarsæti eftir að keppinautarnir í Dundee F.C. misstigu sig í lokaumferðinni. Á sínu fyrsta ári í efstu deild hafnaði Ross County í fimmta sæti, sem er enn í dag besti árangur liðsins. Þann 13. mars 2016 hreppti félagið sinn fyrsta og enn sem komið er eina stóra titil þegar það lagði Hibernian F.C. í úrslitum deildarbikarsins.
John Jay
Störf
John var forseti fyrsta meginlandsþingsins frá 1778 til 1779 en á meðan á byltingunni stóð og eftir hana starfaði hann sem sendiherra Spánar og Frakklands og var utanríkisráðherra Bandaríkjanna frá 1784–1789 og átti þátt því stóran þátt í að móta utanríkisstefnu Bandaríkjanna á þeim tíma. Hann gegndi fyrstur embætti forseta hæstaréttar Bandaríkjanna frá árinu 1789 til 1795. Hann var einn höfunda Greina bandalagsmanna sem og að vera leiðtogi Sambandssinna og starfaði sem annar ríkisstjóri New York frá 1795 til 1801 á sínum tíma var hann leiðandi í þeirri baráttu að afnema þrælahald.
Merkilegir viðburðir
John tók þátt ásamt þeim John Adams og Benjamin Franklin í friðarviðræðum sem hófust árið 1782 en þeim lauk með undirritun Parísarsáttmálans. Sáttmálinn kom til með að enda amerísku byltinguna, hann var undirritaður árið 1783 og staðfestur af þinginu þann 14 janúar 1784 og af konungi Breta þann 9 apríl 1784.
John var mikill andstæðingur þrælahalds og á starfsævi sinni lagði hann í þrígang fram frumvörp um afnám þrælahalds. Árið 1785 stofnaði hann félag sem gekk undir nafninu New York Manumission Society. Félagið stóð fyrir því að sniðganga dagblöð,kaupmenn og aðra sem notuðust við þræla sem vinnuafl ásamt því stóð félagið fyrir því að veita blökkumönnum lagaaðstoð. Árið 1799 tókst loks að setja lög um afnám þrælahalds í New York. Fyrir andlát hans árið 1829 hafði tekist að frelsa alla þræla í New York.
Alchemilla taernaensis
Alchemilla taernaensis er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hann er frá Skandinavíu.
Jósef
Jósef er íslenskt karlmannsnafn.
Látún
Látún (einnig nefnt messing eða brass) er málmblanda kopars og sinks. Sumar tegundir látúns eru kallaðar brons þrátt fyrir hátt innihald sinks.
Látún er verðmætt framleiðsluefni sökum hörku þess og vinnsluhæfni. Alfa látún, með minna en 38% sink, er hamranlegt og hægt að vinna með það kalt. Beta látún, með hærra sinkmagn, er einungis hægt að vinna með hitað, en það er harðara og sterkara. Hvítt látún, með meira en 45% sink, er of brothætt fyrir daglega notkun. Sumar tegundir látúns eru bætt öðrum málmum til að breyta eiginleikum þeirra.
Látún hefur verið þekkt síðan aftur á fornöld, langt áður en að sink eitt og sér var uppgötvað. Það var framleitt með því að bræða kopar saman við kalamín, sem að er sinkgrýti. Við þetta ferli, vinnst sink úr kalamíninu og blandast samstundis við koparinn. Hreint sink er hinsvegar of hvarfgjarnt til að framleiða með eldgömlum málmframleiðsluaðferðum.
Í biblíunni er minnst á látún.
Kristján 4.
Kristján 4. (12. apríl 1577 – 28. febrúar 1648) var kjörinn konungur Danmerkur og Noregs af Ríkisráðinu eftir lát föður síns Friðriks 2. árið 1588, þá aðeins ellefu ára gamall, en var fyrst krýndur þegar hann varð fullveðja 1596. Stjórnartíð hans einkenndist til að byrja með af friði og efnahagslegum uppgangi. Efnahagsstefna hans var í anda kaupauðgisstefnunnar og hann kom á verslunareinokun innan ríkis síns, þótt því væri ekki fylgt hart eftir. Á tímabilinu voru mikil átök við Svía vegna tilrauna þeirra til að koma undir sig Skáni og komast undan Eyrarsundstollinum, helstu tekjulind Danakonunga. Síðustu tvo áratugina fengu Danir svo að kynnast slæmum ósigrum, bæði á orrustuvöllunum í Þýskalandi í Þrjátíu ára stríðinu og í sjóorrustum á Eystrasalti. Kristján var mágur Jakobs 6. Skotakonungs og átti töluverð samskipti bæði við hann og fyrirrennara hans, Elísabetu 1., meðal annars um veiðar enskra duggara á Íslandsmiðum, sem voru mjög umfangsmiklar, bæði á 16. öld og fyrri hluta 17. aldar. Kristján hafði gríðarlegan áhuga á sjóferðum og sjóhernaði og í stjórnartíð hans eignuðust Danir fyrstu nýlendu sína í Austur-Indíum, Trankebar.
Fjölskylda
Kristján var þriðja barn og elsti sonur Friðriks 2. Danakonungs af Aldinborgarætt, og konu hans Soffíu af Mecklenburg. Hann giftist árið 1597 Önnu Katrínu af Brandenburg og átti með henni sex börn, þar á meðal ríkisarfann. Fyrir lát hennar 1612 átti hann einn son með Karen Madsdatter. Eftir lát drottningar giftist hann Karen Andersdatter sem ól honum tvö börn, og að síðustu átti hann tólf börn með Kirsten Munk, þar á meðal Leonóru Kristínu sem eyddi síðar tólf árum í Bláturni fyrir drottinsvik í stjórnartíð hálfbróður síns. Konungur skildi síðan við Kirsten Munk, sem var ákærð fyrir framhjáhald og bjó eftir 1629 með Vibeke Kruse sem ól honum tvö börn.
1255
thumb|right|Rústir kastalans í Queribus, síðasta vígis [[Katarar|Katara.]] Árið 1255 (MCCLV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Marge Simpson
Marjorie „Marge“ Simpson (fædd Bouvier) er skáldskapar-persóna í teiknimyndunum um Simpsonfjölskylduna og er með blátt langt hár. Leikkonan Julie Kavner ljáir Marge rödd sína. Marge er afar þolinmóð húsmoðir, stundum með vinnu, og eiginmaður hennar heitir Homer Simpson. Með honum á hún soninn Bart og dæturnar Lisu og Maggie. Nafn hennar er komið frá móður skapara þáttanna, Matt Groening.
Systur hennar eru Patty Bouvier og Selma Bouvier Terwilliger McClure Hutz Stu Simpson og móðir og faðir eru Jacqueline og Clancy Bouvier.
Tengt efni
ザ・シンプソンズの登場人物