cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plágan síðari
Plágan er sögð hafa borist til landsins með ensku skipi sem kom til Hafnarfjarðar og segir svo í Árbókum Espólíns: „Um sumarid komu enskir kaupmenn út í Hafnarfyrdi; þar þótti mönnum sem fugl kæmi úr klædi bláu, at því er Jón prestr Egilson segir, og þá var talat; giördi þvínæst sótt mikla, og mannskiæda í landi hér. ... tókst mannfallid um alþíng, oc stód yfir, fyrir sunnann land, fram yfir Krossmessu um haustid, en rénadi nockud þá loft kólnadi.“
Pestin gekk þetta sumar um Suður- og Vesturland en árið eftir um Norður- og Austurland. Vestfirðingum tókst að verjast smiti og barst hún aldrei til Vestfjarða. Í sögnum er sagt að konur hafi fundist dauðar með skjólur sínar undir kúm á stöðlum eða við keröld í búrum og ungbörn hafi sogið mæður sínar dauðar. Þeir sem fylgdu líki til grafar hrundu niður á leiðinni og fóru stundum sjálfir í þær grafir sem þeir grófu öðrum.
Hvað sem þessum sögum líður er líklegt að mannfall hafi verið heldur minna en í Svartadauða, a.m.k. virðast áhrifin á þjóðfélagið og atvinnulífið ekki hafa verið alveg jafnmikil. Þó fjölgaði eyðibýlum verulega og sagt er að fátækt fólk hafi komið frá Vestfjörðum eftir pestina og getað fengið góðar jarðir til búsetu. Kirkjan eignaðist líka margar jarðir, sem fólk gaf sér til sáluhjálpar.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930
thumb|right|Opinbert plakat HM í Úrúgvæ. Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930 eða HM 1930 var haldin í Úrúgvæ dagana 13. júlí til 30. júlí. Þetta var fyrsta heimsmeistarakeppnin og haldin á grunni velheppnaðrar knattspyrnukeppni á Ólympíuleikunum 1924 og 1928, þar sem Úrúgvæ sigraði í bæði skiptin. Þrettán þjóðir mættu til leiks og léku alls átján leiki sem allir fóru fram á þremur leikvöngum í Montevideo. Heimamenn Úrúgvæ fóru með sigur af hólmi eftir 4:2 sigur á grönnum sínum frá Argentínu í úrslitum.
Val á gestgjöfum
Jules Rimet forseti Alþjóðaknattspyrnusambandsins var eindreginn hvatamaður þess að stofnað yrði til Heimsmeistaramóts í knattspyrnu og var það samþykkt á þingi sambandsins í Amsterdam sumarið 1928. Sex þjóðir sóttust eftir að halda mótið: Ungverjaland, Ítalía, Svíþjóð, Holland, Spánn og Suður-Ameríkulandið Úrúgvæ. Umsóknarlöndin drógu sig eitt af öðru til baka áður en kom að næsta FIFA-þingi í Barcelona sumarið 1929, uns Úrúgvæ stóð eitt eftir.
Þrennt var talið réttlæta valið á Úrúgvæ. Í fyrsta lagi frammistaða landsliðs þeirra á undangengnum Ólympíuleikum, sem taldir voru jafngilda heimsmeistarakeppni. Í öðru lagi að landið fagnaði 100 ára afmæli sínu á árinu 1930. Og í þriðja lagi að knattspyrnusamband Úrúgvæ bauðst til að greiða allan kostnað við mótið og reisa glæsilegan leikvang vegna þess.
Valið hugnaðist þó lítt ýmsum Evrópubúum sem sáu ofsjónum yfir hinu langa ferðalagi. Afleiðingin varð sú að einungis fjórar Evrópuþjóðir tóku þátt, sem var mun minna en búist hafði verið við. Raunar hafði ekkert evrópskt lið staðfest komu sína tveimur mánuðum fyrir mótið og þurfti verulegan þrýsting frá Jules Rimet sjálfum til að tryggja þátttöku þessarra fjögurra liða.
Þátttökulið
Þessi þrettán lönd tóku þátt í mótinu. Sjö komu frá Suður-Ameríku, tvö frá Norður-Ameríku og fjögur frá Evrópu. Eðli málsins samkvæmt tóku þau öll þátt á sínu fyrsta heimsmeistaramóti. Egyptaland hafði boðað þátttöku sína í keppninni en vegna óveðurs á Miðjarðarhafi missti liðið af skipinu sem átti að flytja það til Úrúgvæ.
Leikvangar
Hinn 90 þúsund manna Estadio Centenario, þjóðarleikvangur Úrúgvæ enn í dag, var reistur sérstaklega fyrir heimsmeistaramótið og talinn eitthvert glæsilegasta knattspyrnumannvirki í heimi. Tíu af átján viðureignum mótsins fóru fram á vellinum og raunar áttu leikirnir að vera enn fleiri, en framkvæmdum við leikvanginn var ekki alveg lokið þegar mótið hófst. Hinir tveir leikvangarnir sem leikið var á eru Campo Parque Central, sem nefnist í dag Estadio Gran Parque Central. Hann var byggður árið 1900 og er heimavöllur Club Nacional de Football. Þriðji völlurinn, Estadio Pocitos, tók einungis 1000 áhorfendur og var heimavöllur Peñarol á árunum 1921 til 1933. Hann hefur nú verið rifinn.
Riðill 1
thumb|left|Leikmenn Mexíkó fyrir upphafsleikinn. Þetta var eini fjögurra liða riðill keppninnar og kom það í hlut Frakka og Mexíkóa að leika opnunarleik mótsins. Frakkinn Lucien Laurent komst á spjöld sögunnar þegar hann skoraði fyrsta markið í sögu heimsmeistarakeppninnar. Argentínumenn reyndust sterkastir í riðlinum og unnu alla þrjá leiki sína. Guillermo Stábile skoraði þrennu í sínum fyrsta landsleik, en hann varð markakóngur keppninnar með átta mörk.
Viðureign Frakklands og Argentínu varð söguleg fyrir þær sakir að dómarinn, Almeida Rêgo, flautaði til leiksloka eftir 84 mínútur. Eftir kröftug mótmæli, þar sem fjöldi manna hafði ráðist inn á völlinn áttaði hann sig loks á mistökum sínum, lét öryggislögreglumenn rýma völlinn og kallaði aftur fram leikmenn sem sumir hverjir voru farnir til búningsklefa. Ekkert mark var skorað í viðbótartímanum. Þrátt fyrir mistökin fékk Rêgo að dæma fleiri leiki á mótinu.
Riðill 2
Úrslitin í riðlinum réðust í fyrsta leik þar sem Brasilía, sem talin var með sterkasta liðið, tapaði fyrir ungu liði Júgóslavíu. Vegna deilna innan knattspyrnusambands Júgóslavíu voru einungis serbneskir leikmenn í landsliðinu. Bólivía hafði aldrei unnið knattspyrnulandsleik fyrir mótið og reyndist andstæðingunum lítil fyrirstaða.
Riðill 3
thumb|right|Leikur Perú og Rúmeníu. Fyrsta brottvikningin í sögu HM leit dagsins ljós í upphafsleik riðilsins þar sem Perúbúinn Plácido Galindo var rekinn útaf fyrir brot. Rúmenar nýttu sér liðsmuninn og sigruðu í leik sem talinn er sá fásóttasti í sögu keppninnar. Opinberar tölur herma að um 2.500 manns hafi fylgst með leiknum, en frásagnir sjónvarvotta benda til að um 300 sé nær lagi. Vegna tafa á framkvæmdum við Estadio Centenario-leikvanginn lék Úrúgvæ ekki sinn fyrsta leik fyrr en á fimmta degi mótsins og var það jafnframt vígsluleikur vallarins. Heimamenn reyndust ofjarlar andstæðinga sinna í riðlinum, líkt og búist var við.
Riðill 4
Bandaríkjamenn komu verulega á óvart með sannfærandi sigrum í báðum sínum leikjum. Í leiknum gegn Paragvæ skoraði Bert Patenaude tvö mörk samkvæmt leikskýrslu dómara. Árið 2006 lýsti FIFA því hins vegar yfir að þriðja mark Patenaude hefði ranglega verið eignað öðrum leikmanni. Hann telst því í dag hafa skorað fyrstu þrennuna í sögu heimsmeistarakeppninnar.
Undanúrslit
thumb|left|Argentínska landsliðið. Báðar undanúrslitaviðureignirnar reyndust afar ójafanar og lauk með 6:1 sigrum suður-amerísku liðanna. Var það mesti markamunur í undanúrslitum HM allt til mótsins 2014. Leikur Argentínu og Bandaríkjanna fór fram í ausandi rigningu. Jafnræði var í fyrri hálfleik en í þeim seinni skildi á milli liðanna. Júgóslavar náðu forystunni í seinni viðureigninni, en Úrúgvæ tók fljótlega öll völd á vellinum.
Ekki var keppt um bronsverðlaun á mótinu. Heimildum ber ekki saman um hvort slíkt hafi staðið til, en að Júgóslavar hafi neitað að taka þátt af óánægju með dómgæsluna í tapleik sínum gegn Úrúgvæ. Sumar heimildir herma að bæði lið hafi fengið bronsverðlaun og aðrar að Júgóslavar hafi fengið þau í mótslok þar sem þeir töpuðu gegn heimsmeisturunum. Árið 1986 tilkynnti FIFA hins vegar að samkvæmt útreikningum þess teldust Bandaríkin hafa hlotið þriðja sætið.
Úrslitaleikur
Úrúgvæ og Argentína mættust í úrslitaleik HM líkt og verið hafði í úrslitaleik Ólympíuleikanna tveimur árum fyrr. Spennan var mikil milli liðanna sem birtist meðal annars í deilum um hvaða bolta skyldi nota. Varð úr að liðin lögðu til knött hvort í sínum hálfleik. Belgískur dómari leiksins krafðist þess að hraðskreiður bátur yrði til taks ef hann þyrfi að flýja í leikslok. Úrúgvæ skoraði fyrsta markið en Argentína náði forystunni með mörkum frá Carlos Peucelle og Guillermo Stábile. Þrjú mörk heimamanna í síðari hálfleik tryggðu þeim hins vegar sigurinn og gríðarleg fagnaðarlæti brutust út í Montevideo.
Verbania
Borgin er stærsta borgin í Verbania-hluta héraðsins með 31.115 (2010) íbúa.
20. júlí
20. júlí er 201. dagur ársins (202. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 164 dagar eru eftir af árinu.
Toppasteinbrjótur
Toppasteinbrjótur (fræðiheiti: Saxifraga rosacea) er blómplanta sem finnst á vesturhluta Bretlandseyja og á Íslandi. Á Íslandi finnst hann víða um landið, þó ekki eins hátt og þúfusteinbrjótur.
Toppasteinbrjótur vex á brekkum, klettahjöllumum og mólendi. Hann líkist mjög þúfusteinbrjóti; en er stærri og gisnari og var stundum talinn undirtegund hans. Hann blómgast í júní - júlí.
Tímarit
thumb|right|Tímaritarekki í búð. Tímarit er blað sem kemur reglulega út og inniheldur greinar um ýmis efni og stundum myndir. Tímarit sem koma út vikulega eða mánaðarlega eru venjulega fjármögnuð með auglýsingum og með lausasölu eða áskrift en fræðileg tímarit oftast aðens með síðarnefndu kostunum. Tímarit með glansandi kápu, sem innihalda greinar um dægurmál og tísku, nefnast oft einu nafni glanstímarit.
Ólíkt dagblöðum, sem koma út á hverjum degi eða flesta daga vikunnar, eru tímarit gefin út vikulega, hálfsmánaðarlega, mánaðarlega, ársfjórðungslega, árlega eða jafnvel sjaldnar.
716
Árið 716 (DCCXVI í rómverskum tölum)
Íslamska ríkið
thumb|right|Kort sem sýnir yfirráðasvæði Íslamska ríkisins (grátt). thumb|Loftárás á ISIS í kúrdíska bænum Kobane. Íslamskt ríki í Írak og Austurlöndum nær (arabíska: الدولة الإسلامية في العراق والشام‎ ad-Dawlah al-Islāmiyah fī 'l-ʿIrāq wa-sh-Shām, skammstafað Daesh) eða einfaldlega Íslamska ríkið, oftast kallað ISIS (Islamic State of Iraq and Syria) eða ISIL (Islamic State of Iraq and the Levant), oft nefnt „Samtökin sem kenna sig við íslamskt ríki“ í fjölmiðlum á Íslandi, eru hryðjuverkasamtök sunní-múslima sem fylgja jihad samkvæmt rétttrúnaði (salafisma) í íslam. Samtökin komust á legg árið 2012 upp úr mótmælum og andófi gegn ríkisstjórn og forseta Sýrlands í kjölfar þjóðfélagsumróta í Mið-Austurlöndum, sem nefnd hafa verið arabíska vorið. Samtökin voru virk í Uppreisninni í Írak og Sýrlensku borgarastyrjöldinni. Á árinu 2014 lýsti Íslamska ríkið yfir stofnun nýs kalífadæmis múslima á svæði sem tók yfir stóran hluta Sýrlands og Íraks. ISIS kom á fót sharía-löggjöf á valdasvæði sínu og stóð fyrir stórtækum ofsóknum, ofbeldisverkum og kúgun. Trúarhópar kristinna, jasída og shía-múslima voru ofsóttir og drepnir í fjöldamorðum. Þúsundir kvenna voru hnepptar í kynlífsþrældóm og seldar á þrælamörkuðum við Persaflóa.
Dvína
Dvína getur átt við tvær ár í Evrópu:
Íslamska ríkið
Ólýsanleg ofbeldisverk hafa verið framin af vígamönnum Íslamska ríkisins. Sameinuðu þjóðirnar hafa sakað Íslamska ríkið um stríðsglæpi og mannréttindabrot og Amnesty International hefur talað um þjóðernishreinsanir á „sögulegum skala“. Fjöldi ríkja, Sameinuðu þjóðirnar og Evrópusambandið hafa lýst samtökin hryðjuverkasamtök. Yfir 60 lönd hafa átt beint eða óbeint í stríði við Íslamska ríkið. Vestrænir blaðamenn og hjálparstarfsmenn hafa verið myrtir af samtökunum.
Upphaf
Árið 2011 opnaðist fyrir landamærin í Sýrlandi vegna borgarastríðs þar og Baghdadi og fylgismenn nýttu tækifærið og fóru inn í landið. Þar fundu þeir fyrir róttæka súnní-múslima, andstæðinga Bashar Al-Assads Sýrlandsforseta, og stofnuðu Al-Nusra samtökin. Bandaríski herinn yfirgaf Írak árið 2011 og undir nýjum forseta Nouri al-Maliki sem var shía-múslimi. Fannst súnní-múslimum þeir vera enn meir jaðarsettir. Árið 2013 lýsti Baghdadi yfir að Al-Nusra væri undir sínum væng og stofnaði til Íslamska ríkis Íraks og Sýrland (ISIS). Síðar voru átök milli Al-Nusra og ISIS og sumir úr Al-Nusra gengu yfir í ISIS. Al Kaída höfnuðu ISIS árið 2014 því þeim fannst þeir hafa of ofsafengnar aðferðir.
Hugmyndafræði
Hugmyndafræði og kenningar ISIS koma úr bókstafstrú í íslam um Jihad (arabíska: salafiya jihadiyah), sem krefst þess að allir múslimar taki þátt í „heilögu stríði“ gegn „vantrúuðum“ og „heiðingjum“ (þeim sem ekki eru múslimar). Stríð og árásir ISIS gegn hópum múslima sem teljast hófsamir, eru réttlættar með því að um sé að ræða „hræsnara“ (arabíska: takfir) sem ekki iðka og fylgja súnní-íslamstrú rétt. Takmark ISIS er að sameina alla múslima í eitt ríki, „Kalífat“, undir stjórn eins drottnara, „kalífa“ og að ná loks öllum heiminum undir vald múslima og lögmál íslams („sharía“).
2014-2019
ISIS-liðar náðu stórum hluta Sýrlands og Íraks á sitt vald í júní árið 2014 og lýstu yfir stofnun Íslamska ríkisins sem nýs kalifats múslima á svæðinu með Abu Bakr al-Baghdadi sem æðsta valdhafa eða „kalífa“ (arabíska: khalīfah, þýðir „arftaki“ [Múhameðs]). ISIS kom á fót sharía-löggjöf og stóð fyrir stórtækum ofsóknum og ofbeldisverkum á svæðinu allt frá stofnun þess. Trúarhópar kristinna, jasída og sjía-múslima hafa verið ofsóttir og drepnir. Þúsundir kvenna og stúlkna hafa verið hnepptar í kynlífsþrældóm og seldar á þrælamörkuðum múslima við Persaflóa. Ólýsanleg ofbeldisverk voru framin af vígamönnum Íslamska ríkisins, t. d. þar sem óléttum konum og nýfæddum börnum var nauðgað og þau drepin.
Þegar kom fram á árið 2017 höfðu yfir 300.000 manns verið drepnir í Sýrlandi og margar milljónir höfðu flúið heimili sín. Tugum þúsunda fólks af trúarhópum jasída í Írak hefur verið útrýmt af vígamönnum ISIS.
Í janúar 2014 náðu ISIS undir sig Fallujah og í júní Mósúl, annarri stærstu borg Íraks. Samtökin komust yfir vopnabúr íraska hersins í Mósúl sem styrkti stöðu þeirra heilmikið. Síðar fóru niður Tígris dal og náðu undir sig borginni Tikrit og smærri bæjum. Shí-múslimar voru teknir af lífi. Í Sýrlandi höfðu ISIS lagt undir sig borgina Rakka (Al-Raqqah). Síðar héldu þeir norður til Kúrdahéraða, og á svæði Jasída, borginni Sinjar. Karlmenn jasída sem náðu ekki að flýja voru drepnir. Konur og börn voru tekin föngnum, sumar konur í kynlífsþrælkun.
Liðsmenn ISIS sátu um kúrdísku borgina Kobane í september 2014. Umsátrið varði lengi og borgin var illa farin eftir átökin. Bandaríkjamenn blönduðu sér inn í átökin og sprengdu svæði ISIS í borginni.
Ramadi, höfuðborg Anbar héraðs, var endurheimt í lok 2015 eftir talsvert umsátur og eyðileggingu. Samtökin höfðu um mitt ár 2016 tapað um þriðjung af svæði sínu þegar að var umfangsmest.
Haustið 2016 var réðst íraski stjórnarherinn í Mósúl, Írak, en borgin var frelsuð í júlí 2017. Einnig réðust Kúrdar og fleiri á borgina Al-Raqqah, Sýrlandi, sem talið var höfuðvígi ISIS.
Í febrúar árið 2019 hafði veldi ISIS í Sýrlandi verið brotið á bak aftur. Þá sátu kúrdískar hersveitir (Lýðræðissveitir Sýrlands eða SDF) með stuðningi frá hersveitum og lofther Bandaríkjanna um nokkur hundruð vígamenn og fjölskyldur ISIS sem höfðu hreiðrað um sig í bænum Baghuz á bökkum Efratsfljótsins. Herforingi Kúrda sagði vígamenn ISIS þá að mestu samanstanda af múslimum frá Frakklandi, Írak, Rússlandi, Úkraínu, Kanada og Mið-Asíu. Margir meðlimir ISIS reyndu að flýja af vígvellinum, en voru þá skotnir af ISIS liðum sjálfum.
Sameinuðu þjóðirnar vöruðu þá við því að þó samtökin (ISIS) væru að mestu sigruð hernaðarlega, hefðu þau yfir að ráða meira en 230 milljónum sterlingspunda, sem geymd væru í ýmsum löndum til að fjármagna hryðjuverk og árásir þegar tækifæri gæfust til.
Síðasta vígi Íslamska ríkisins í Baghuz féll svo þann 21. mars. Síðustu vígamennirnir gáfust þá upp, en vikurnar áður höfðu um 60.000 liðsmenn þess flúið átökin. Flestir höfðu verið handteknir og var haldið í fangabúðum kúrdískra hersveita, sem höfðu farið fram á aðstoð Bandaríkjamanna við að setja upp dómstóla til að ákæra og rétta yfir fylgismönnum Íslamska ríkisins. Á hátindi íslamska ríkisins í Sýrlandi og Írak stjórnaði það yfir um 8 milljónum manna.
Abu Bakr al-Baghdadi, leiðtogi ISIS, sprengdi sjálfan sig í loft upp þann 27. október árið 2019 til að forðast handtöku þegar sérsveit Bandaríkjahers réðst á fylgsni hans í Sýrlandi. Maður að nafni Abu Ibrahim al-Hashimi al-Qurashi tók við af Baghdadi sem leiðtogi og „kalífi“ samtakanna. Abu Ibrahim al-Hashimi al-Qurashi var einnig drepinn í árás Bandaríkjahers þann 3. febrúar 2022. Eftir dauða hans var Abu al-Hasan al-Hashimi al-Qurashi skipaður nýr kalífi samtakanna, en hann er eldri bróðir Abu Bakr al-Baghdadi. Sá var einnig drepinn í lok nóvember sama ár.
Næsti leiðtogi ISIS var Abu al-Hussein al-Husseini al-Qurashi en hann var drepinn af tyrknesku leyniþjónustunni í apríl 2023.
ISIS í öðrum löndum
Skæruliðar í Líbíu voru fyrstir til að sverja hollustu við samtökin árið 2014 og stuttu eftir í Egyptalandi, nánar tiltekið Sinaískaga. Boko Haram í Nígeríu fylgdi fordæminu árið 2015. Hópar frá Jemen og Afghanistan hafa einnig lýst yfir stuðningi við ISIS.
Áróður
ISIS gefur út vefritið Dabiq þar sem hugmyndafræði og áróðri er dreift. Undir stjórn ISIS þarf fólk að fara eftir ákveðnum reglum um klæðaburð og háttvísi: konur þurfa að klæðast blæju og karlmenn að safna skeggi. Tónlist, kaffihús, sjónvarp og farsímar eru bannaðir. Siðalögregla fer um svæði; vaktar og leitar að brotamönnum. Þeir sem búa á svæði samtakanna en aðhyllast ekki íslam þurfa að borga skatt, ellegar snúast til íslams eða verða líflátnir ella.
Aðgerðir sínar og hugmyndafræði réttlæta ISIS-liðar nánar með áróðri og tilvísunum í Kóraninn og aðra trúartexta íslams. Fjöldinn allur af múslimum frá Vesturlöndum hefur gengið til liðs við ISIS. Stærsti hópur vígamanna ISIS hefur komið frá Sádi-Arabíu. Um 6000 sjálfboðaliða frá Túnis hafa gengið til liðs við samtökin.
Íslamska ríkið sendi út ákall og hvatningu árið 2014, og fleiri síðar, til múslima á Vesturlöndum um að ráðast á og drepa fólk sem ekki er múslimar með öllum tiltækum ráðum. Þar voru múslimar hvattir til þess að drepa fólk með grjóti, hnífaárásum, keyra yfir fólk á bílum, kasta fólki ofan af byggingum, eitra fyrir þeim og kyrkja. Árið 2016 sendi Íslamska ríkið frá sér yfirlýsingu þar sem segir að stríð þeirra gegn Vesturlöndum sé trúarlegt að fyrirskipun og uppskrift Kóranins og að þeir muni hata hin kristnu Vesturlönd þar til þau taki upp íslam. Í sömu yfirlýsingu var einnig hæðst að ummælum Frans páfa Kaþólsku kirkjunnar, sem hafði áður lýsti því yfir að „rétt túlkun á Kóraninum hafnaði öllu ofbeldi“.
Fjármögnun
ISIS hefur fjármagnað starfssemi sína m.a. með því að selja olíu og með fjárkúgunum. Auðugir einstaklingar hafa einnig styrkt samtökin. Samtökin hafa einnig selt fornminjar ásamt því að eyðileggja þær. ISIS hefur eyðilagt hluta af fornu borginni Palmýra, einni elstu borg í heimi.
Hryðjuverk og fjöldamorð
Haustið 2015 voru framin hryðjuverk þar sem gjörningsmennirnir sögðust hafa framið þau fyrir samtökin ISIS. Í Egyptalandi var flugvél sprengd í miðju lofti þar sem meira en 200 létust og í París drápu byssumenn um 130 manns. Bandaríkjamenn höfðu gert loftárásir á samtökin fram að þessu en Frakkar skárust í leikinn tímabundið. Rússland einnig en þeir ráðast auk þess á aðra andstæðinga Assads forseta Sýrlands.
Daiki Iwamasa
Daiki Iwamasa (fæddur 30. janúar 1982) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 8 leiki með landsliðinu.
1990
Árið 1990 (MCMXC í rómverskum tölum) var 90. ár 20. aldar sem byrjaði á mánudegi. Lokaár Kalda stríðsins er ýmist talið vera þetta ár eða árið 1991.
Janúar
thumb|right|Mótmælendur í höfuðstöðvum Stasi í Austur-Berlín.
Febrúar
thumb|right|Óeirðirnar í Dúsjanbe.
Mars
thumb|right|Nefskattsóeirðirnar í Bretlandi.
Apríl
thumb|right|Scandinavian Star eftir að hafa verið dregin til hafnar í Lysekill í Svíþjóð.
Maí
thumb|right|Katarínukirkja í Stokkhólmi eftir brunann.
Júní
thumb|right|Checkpoint Charlie fjarlægður.
Júlí
thumb|right|Leiðtogar sjö helstu iðnríkja heims í Houston, Texas.
Ágúst
thumb|right|Beinagrindin af grameðlunni „Sue“ á Field-náttúrugripasafninu í Chicago.
September
thumb|right|Nesjavallavirkjun
Október
thumb|right|Flugeldar við Brandenborgarhliðið í Berlín þegar Þýskaland sameinaðist.
Nóvember
thumb|right|Nintendo SNES
Desember
thumb|right|Veggspjald til stuðnings Kohl í Þýskalandi.
Fædd
thumb|right|Emma Watson
Dáin
thumb|right|Greta Garbo árið 1950.
Henrik Ochsen
Henrik Ochsen (26. apríl 1660 – 9. september 1750) var danskur embættismaður sem var stiftamtmaður Íslands og Færeyja frá 1730 til dauðadags, eða í tuttugu ár, en kom þó aldrei til landsins.
Ocksen var sonur silki- og vefnaðarvörusalans Thomas Ocksen og konu hans Elisabeth Thofall. Hann varð féhirðir (zahlkasserer) í fjármálaráðuneytinu árið 1692 og árið 1712 varð hann stjórnardeildarforstjóri í ráðuneytinu en var settur af 1716 og gegndi ekki öðru opinberu embætti fyrr en hann var gerður að stiftamtmanni á Íslandi og í Færeyjum 11. desember 1730. Aldrei fór hann þó til Íslands og ekki Færeyja heldur, en hélt embættinu þar til hann lést 1750, níræður að aldri.
Kona hans, gift 1698, var Margrethe Hartvigsdatter.
Dnjepr
thumb|Dnjepr við [[Krementsjúk í Úkraínu.]] Dnjepr (Dnjepur eða Danparfljót, úkraínska: Дніпро, Dnípro) er fljót í Rússlandi, Hvíta-Rússlandi og Úkraínu, eitt hinna lengstu Evrópu, um 2285 kílómetrar á lengd. Fljótið á upptök sín vestur af Moskvu, rennur síðan til vesturs og suðurs uns það fellur í Svartahaf um 120 kílómetra austan við hafnarborgina Odessa. Mjög margar virkjanir eru í fljótinu, yfir 300 raforkuver og margar miklar stíflur. Fljótið er skipgengt að mestu í tíu mánuði á ári, en leggur í tvo mánuði á veturna. Dnjepr er mikilvæg samgönguæð í austanverðri Evrópu. Við hana standa til dæmis borgirnar Kænugarður, Dnípro-borg, Zaporízjzja, Kherson í Úkraínu.
Torres del Paine-þjóðgarðurinn
thumb|Staðsetning innan Síle. thumb|Kort. thumb|Paine-Turnarnir. thumb|Cuernos del Paine frá Pehoé-vatni.
Torres del Paine-þjóðgarðurinn (spænska: Parque Nacional Torres del Paine) er þjóðgarður í Patagóníu í suður-Síle. Hann er staðsettur 112 kílómetra norður af borginni Puerto Natales og var stofnaður árið 1959. Stærð hans um 2400 ferkílómetrar. Paine þýðir blár á máli Tehuelche-frumbyggja svæðisins. Paine-fjallgarðurinn er miðdepill þjóðgarðsins með graníttindana Torres del Paine (Paine-turnar) sem eru eitt mest áberandi kennileiti þjóðgarðsins (2884 metrar). Suður Patagóniu-jökull þekur stórt svæði í þjóðgarðinum og koma skriðjöklar niður úr honum á láglendi. Jöklarnir hafa myndað fjölmörg stöðuvötn. Í vestri á þjóðgarðurinn landamæri að Bernardo O'Higgins-þjóðgarðinum og í norðri að Los Glaciares-þjóðgarðinum í Argentínu. Göngufólk má ekki fara af göngustígunum þjóðgarðsins. thumb|Valle del Frances.
Cerastium haussknechtii
Cerastium haussknechtii er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Tyrklandi.
Campanula alsinoides
Campanula alsinoides er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá norðvesturhluta Himalajafjalla.
Vercelli
Vercelli er borg í Piedmont á Ítalíu.
Borgin er stærsta borgin í Vercelli-hluta héraðsins með 46.552 (2017) íbúa. Borgin er ein sú elsta á Norður-Ítalíu, talin frá því um 600 f.Kr. Hún stendur við Sesiu, sem er hliðará Pó og stendur á milli Mílanó og Tórínó.
Undirmálslán
thumb|300px|A mortgage brokerage in the US advertising subprime mortgages in July 2008. Undirmálslán voru veitt einstaklingum í Bandaríkjunum sem höfðu slæmt lánstraust. Lán þessi báru hærri vexti en venjuleg lán og vextir voru breytilegir. Bankarnir réttlættu háa vexti lánanna vegna þeirrar ástæðu að þeir væru að taka mikla áhættu með að lána fólki með slæmt lánstraust.
Undirmálslán í víðara samhengi
Undirmálslán voru lán til einstaklinga, sem ekki er víst að hafi verið borgunarmenn fyrir þeim, og sem áttu takmarkaðar eignir sem þjónað gátu sem tryggingar. Þetta gerði lánastofnunum í Bandaríkjunum kleift að krefjast hærri vaxta. Lánveitendur komu sér svo undan ábyrgð með því að selja umrædd lán til fjárfestingarbanka sem settu þau saman í svokallaða skuldavafninga sem voru tryggðir gegn greiðslutapi og seldir fjárfestum. Til að skýra þetta á mannamáli þá eru undirmálslán, lán sem voru veitt einstaklingum í Bandaríkjunum fyrir húsnæði. Lánin voru frábrugðin venjulegum lánum, það er að segja þeim lánum sem við þekkjum á Íslandi, að því leyti að einstaklingarnir þurftu ekki að sýna fram á neina sönnun þess að þeir gætu staðið við afborganir. Á Íslandi fer til dæmis fram greiðslumat til að meta hversu mikið við fáum lánað. Einstaklingar gátu því sagst vera með tíu milljónir í árstekjur en voru kannski bara með eina milljón. Síðan voru lánin líka með lægri vöxtum fyrstu eitt eða tvö árin en hækkuðu svo umtalsvert. Vandamálið sem hófst með undirmálslánabólunni var þegar vextir hækkuðu á lánunum á sama tíma og húsnæðisverð fór að lækka hratt. Margir einstaklingar voru klárlega ekki í stakk búnir að borga það og því fór sem fór. Þess má geta að húsnæðismarkaðurinn í Bandaríkjunum er 20 trilljónir dollarar. (20 Trilljón = 20.000 milljarðar) Það má síðan margfalda þetta með 100 til að fá út hversu há upphæðin er í íslenskum krónum.
Sögulegt samhengi
Eftir Kreppuna miklu (Kreppan mikla) árið 1929 settti Franklin D. Roosevelt af stað New Deal til þess að endurreisa efnahaginn. Stjórnvöld settu á fót stofnunina Fannie Mae (The Federal National Mortgage Association) til þess að láta litlum svæðisbundnum bönkum í té fjármagn til þess að lána út til íbúðarkaupa. Með þessu vildu stjórnvöld auka fasteignareign hins venjulega borgara og geri þeim kleift að eiga sitt eigið húsnæði. Á eftir Fannie Mae kom Freddie Mac (The Federal Home Loan Mortgage Corporation). Bæði félögin voru studd af stjórnvöldum og búin til með það að leiðarljósi að kaupa húsnæðislán á eftirlánamarkaði (Secondary market). Svæðisbundir bankar sem voru flestir af gerðinni Sparnaður & Lán (Savings and loan association) lánuðu fólki fé til þess að festa kaup á íbúðarhúsnæði og vegna þess að bankinn var að lána af sínu eigin fé þá þurfti bankinn að fá fé sitt aftur. Bankinn lánaði því aðilum sem hann taldi að gætu staðið undir slíkum lánum. Á þessum árum var regluverk í kringum bandarísk bankakerfi þónokkuð vegna Glass-Steagall Act frá árinu 1933. Frá forsteatíð Ronalds Reagan dró aftur á móti smátt og smátt úr öllu regluverki í kringum bankastarfssemi. Þegar líða tók að aldamótum var regluverk í kringum bandarísk bankakerfi lítið, árið 1999 tók Gramm–Leach–Bliley Act við hlutverki hins fyrrnefnda Glass-Steagall Act og regluverk í kringum bankastofnanir var nær horfið.
Fjármálakreppan
Bandarísk undirmálslán settu af stað atburði sem leiddu til fjármálakreppunnar og síðar samdráttar sem hófst árið 2008. Það einkenndist af auknum vanskilum og svipting veðþola á rétti til eignar sinnar vegna vanefnda á veðskuld, það að ganga að veði. Það síðar leiddi til falls á hlutabréfamörkuðum og lánalínur lokuðust. Nokkur helstu fjármálafyrirtæki voru að hruni komin í september 2008, með verulega röskun á streymi af lánsfé til fyrirtækja og neytenda og upphafs á alvarlegum alþjóðlegum samdrætti. Það voru þó margar ástæður fyrir kreppunni sem myndaðist í kjölfarið. Sérfræðingar hafa deilt sökinni milli lánastofnana, eftirlitsstofnana, matsfyrirtækja, ríkisstjórnar og neytenda, meðal annarra. Meðal annars var ein orsök, hækkun á undirmálslánum. Erlend fjármálaleg skilyrði versnuðu til muna vegna umhleypinga á erlendum fjármála- og peningamörkuðum. Óróinn sem einkenndi alþjóðafjármálamarkaði um þær mundir átti sér að nokkru leyti rætur í vaxandi vanskilum á bandarískum húsnæðislánamarkaði, þótt upphaf vandans eigi sér dýpri rætur í efnahagsstefnu helstu ríkja heims og ójafnvægi í heimsbúskapnum. Um mitt ár 2005 tók að gæta aukinna vanskila í Bandaríkjunum sem í fyrstu voru einskorðuð við ákveðinn ﬂokk húsnæðislána, þessi umtöluðu undirmálslán, sem veitt voru húsnæðiskaup endum með rýrt lánshæﬁ. Lækkun húsnæðisverðs og hækkandi greiðslu byrði lántakenda, einkum vegna endurskoðunarákvæða á vaxtaálagi sem voru algeng á þessum tegundum lána, leiddi til þess að vandinn stigmagnaðist. Stigvaxandi vanskil leiddu til þess að markaðsverð skuldabréfavafninga sem tengdust undirmálslánum tók að falla og dró úr seljanleika þeirra.
Krakk
thumb|Krakkmolar Krakk er hreint kókaín blandað natróni eða ammoníaki og vatni og hitað til að fjarlægja saltsýru kókaíns og þannig vinnst hækkað brunaþol efnisins og nýtni þess. Krakk er oftast reykt með þar til gerðri krakkpípu. Þegar blandan þornar upp verður lítið magn vatns eftir í krakkinu sem svo sýður og brestur (enska: Crack) en nafn efnisins er dregið af hljóðinu sem myndast.
Juniperus flaccida
Juniperus flaccida er tegund af barrtré í einisætt. Uppruninn frá Mexíkó.
Amaro Pargo
Amaro Rodríguez Felipe y Tejera Machado betur þekktur sem Amaro Pargo (3. maí 1678, San Cristóbal de La Laguna, Tenerífe – 4. október 1747, San Cristóbal de La Laguna) var spænskur kapari.
Hann stundaði sjórán með leyfi spánarkonungs og herjaði einkum á ensk og hollensk skip á Atlantshafi. Hann varð þjóðhetja á Spáni í lifanda lífi.
Alvöru fólk
thumbnail|Vélmennið Bea sem Marie Robertsson leikur í þáttunum thumbnail|Manneskja í þáttunum Alvöru fólk (sænska: Äkta människor) er sænskur sjónvarpsþáttur byggður á vísindaskáldsögu eftir Lars Lundström sem sýndur var fyrst í sænska sjónvarpinu SVT 1 22. janúar 2012. Framleiddar hafa verið tvær þáttaraðir og eru tíu kvíkmyndir sem eru ein klukkustund hver í hverjum flokki. Sagan segir frá samskiptum vélmenna og fólks í heimi þar sem erfitt er að greina hverjir eru vélmenni og hverjir eru manneskjur.
Íslenska sjónvarpið RÚV sýndi Alvöru fólk vorið 2014.
Listi yfir tegundir í vaxblómaættkvísl
== Tegundir í ættkvíslinni Hoya ==
Edinborgarhátíðin
thumb|right|Bygging [[Skoska akademían|Skosku akademíunnar skreytt fyrir hátíðina 2013.]] Edinborgarhátíðin (enska: Edinburgh International Festival) er stór alþjóðleg sviðslistahátíð sem haldin er árlega í Edinborg í Skotlandi. Hátíðin stendur í þrjár vikur í ágúst og allir listamenn sem þar koma fram eru boðslistamenn sem stjórnandi hátíðarinnar hefur boðið að koma. Áhersla hátíðarinnar hefur verið á sígilda list og listgreinar á borð við flutning klassískrar tónlistar, ballett, óperu og leikhús.
Sama ár og Edinborgarhátíðin var haldin í fyrsta skipti var Edinburgh Festival Fringe stofnuð með því að átta leikhópar mættu óboðnir á hátíðina. Edinburgh Fringe hefur síðan verið haldin árlega á sama tíma og Edinborgarhátíðin. Önnur hátíð sem stofnuð var á sama tíma var Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Edinborg sem líka var haldin árlega á sama tíma en árið 2008 flutti hún sig til júní. Herlúðrasveitahátíðin Royal Edinburgh Military Tattoo hefur verið haldin í tengslum við hátíðina frá 1950. Ýmsar fleiri hátíðir hafa síðan bæst við á sama tíma. Saman eru þessar hátíðir oft nefndar Edinborgarhátíðirnar.
Hedemora
thumb|right|200px|Hedemora Hedemora er þéttbýli í sveitarfélaginu Hedemora i Svíþjóð. Þar búa 7 273 manns (2010).
Hans Lindberg
thumb|right|200px|Hans Lindberg Hans Lindberg (fæddur 1. ágúst 1981) er danskur handknattleiksmaður. Hann leikur með danska karlalandsliðinu í handknattleik og varð Evrópumeistari með landsliðinu árið 2008. Hann á íslenska foreldra og var með íslenskt vegabréf.
Kristín Ómarsdóttir
Kristín Ómarsdóttir (f. 24. september 1962) er íslenskt skáld, sem gefið hefur út ljóð, smásögur, skáldsögur og leikrit. Hún vakti fyrst athygli fyrir leikritið Draumar á hvolfi sem vann fyrstu verðlaun í leikritarkeppni Þjóðleikhússins árið 1985 og sýnt var á Litla sviði Þjóðleikhússins árið 1987. Verk Kristínar hafa verið gefin út eða sýnd á Íslandi, Frakklandi, Svíþjóð, Finnlandi og Bandaríkjunum. Kristín hefur einnig tekið þátt í myndlistarsýningum og unnið í samstarfi við myndlistarfólk.
Forritunarmál
thumb|right|Forritskóði skrifaður í [[Python (forritunarmál)|Python.]] Forritunarmál er mál sem nota má til að lýsa forriti sem stýrir tölvum. Áður en tölvan getur keyrt forritið þarf að þýða það yfir á vélamál viðkomandi tölvu. Upphaflega voru tölvur forritaðar með vélamáli sem er einfaldlega listi yfir aðgerðir sem örgjörvi tölvunar á að keyra. Þannig þurfti að umskrifa forrit ef átti að keyra það á nýrri tölvu með ólíkum örgjörva. Með hærrastigs-málum nægir að þýða forritið að nýju.
Flokkun forritunarmála
Forritunarmál eru flokkuð niður eftir því hversu mikið forritarinn þarf að hugsa langt niður á vélamál - til einföldunar má segja að skiptingin fari eftir flækjustigi forritunarmálsins.
Flokkunin er þannig:
Eins og flokkunin gefur til kynna er vélamálsflokkurinn líkur vélamáli, smalamálið líkast smalamáli og svo framvegis.
Þórðarhöfði
thumb|right|Horft til suðurs á Þórðarhöfða frá Lónkoti. Þórðarhöfði á Höfðaströnd er 202 m hár klettahöfði sem gengur út í austanverðan Skagafjörð, rétt norðan við Hofsós, og setur mikinn svip á umhverfi sitt. Til að sjá virðist höfðinn vera eyja en hann er landfastur, tvö lág eiði, Höfðamöl og Bæjarmöl, tengja hann við land og á milli þeirra er 10 ferkílómetra stórt sjávarlón, Höfðavatn. Í því er ágæt bleikjuveiði. Snemma á 20. öld lagði Jóhann Sigurjónsson skáld til að gerð yrði hafskipahöfn í vatninu en af því varð ekki.
Þórðarhöfði er gömul eldfjallarúst. Afar fallegar stuðlabergsmyndanir eru í berginu en þær sjást best af sjó.
Johan Herman Wessel
thumb|Brjóstmynd af Johan Herman Wessel frá 1865-66. thumb|Myndskreyting frá 1891 úr sögunni Smiðurinn og bakarinn Johan Herman Wessel (6. október 1742 – 29. desember 1785) var ljóðskáld af norskum ættum, búsettur í Danmörku. Hann er þekktur fyrir háðskvæði og kersknivísur og eru sum kvæði hans ennþá vinsæl. Þekktasta kvæði hans er Smiðurinn og bakarinn.
Stríðið í Tígraí
Stríðið í Tígraí var borgarastyrjöld sem hófst í Eþíópíu árið 2020 og lauk árið 2022. Styrjöldin stóð annars vegar á milli alríkisstjórnar Eþíópíu, sem leidd er af Abiy Ahmed forsætisráðherra og Velmegunarflokknum, og hins vegar héraðsstjórnvalda í Tígraí-héraði, sem leidd eru af Þjóðfrelsishreyfingu Tígra (TPLF).
Aðdragandi
Þjóðfrelsishreyfing Tígra (TPLF) réð að mestu yfir Eþíópíu frá árinu 1991 til ársins 2018. Hreyfingin hafði verið í forsvari Lýðræðis- og byltingarhreyfingar eþíópísku þjóðarinnar (EPRDF), hernaðarbandalags sem steypti af stóli kommúnískri einræðisstjórn Mengistu Haile Mariam árið 1991 undir lok borgarastyrjaldarinnar í Eþíópíu. Eftir fall kommúnistastjórnarinnar réð EPRDF að nafninu til yfir Eþíópíu en í reynd hafði TPLF tögl og hagldir innan bandalagsins og réði því flestu um stjórn landsins. Á stjórnartíð TPLF naut Eþíópía töluverðs friðar, stöðugleika og hagvaxtar, en aftur á móti var spilling víðtæk og þjóðernisflokki Tígra var hyglt nokkuð á kostnað annarra þjóðernisbrota landsins.
Á árunum 2015 til 2018 fóru fram fjöldamótmæli gegn eþíópískum stjórnvöldum, sem aðallega voru leidd af Orómóum og Amhörum, tveimur stærstu þjóðarbrotum Eþíópíu. Mótmælin leiddu til þess að forsætisráðherrann Hailemariam Desalegn sagði af sér og Abiy Ahmed, leiðtogi Orómó-lýðræðisflokksins (annars af aðildarflokkum EPRDF) tók við sem forsætisráðherra.
Abiy réðst fljótt í róttækar umbætur á stjórnkerfi Eþíópíu sem margar miðuðu að því að draga úr völdum TPLF. Hann lét jafnframt reka nokkra lykilmenn af Tígraí-þjóðerni úr stjórn sinni sem höfðu verið sakaðir um spillingu og valdníðslu. Árið 2019 lét Abiy leggja niður Lýðræðis- og byltingarhreyfingu eþíópísku þjóðarinnar og steypa aðildarflokkum hennar saman í einn stjórnmálaflokk, Velmegunarflokkinn. TPLF var eini aðildarflokkurinn sem neitaði að taka þátt í samrunanum og hélt því áfram að starfa sem sjálfstæð hreyfing, en einungis á héraðsstjórninni í Tígraí-héraði.
Stefnt hafði verið að því að halda frjálsar þingkosningar eftir mótmælin 2018 en árið 2020 ákvað Abiy Ahmed að láta fresta kosningunum vegna COVID-19-faraldursins. Þjóðfrelsishreyfing Tígra sætti sig ekki við frestun Abiy á þingkosningum vegna kórónaveirufaraldursins og hélt sínar eigin kosningar í Tígraí-héraði í september 2020 sem alríkisstjórnin mat ólöglegar. Þetta skapaði spennuþrungið ástand þar sem alríkisstjórnin og héraðsstjórnin í Tígraí viðurkenndu ekki lengur lögmæti hvers annars.
Miklibær í Blönduhlíð
thumb|right|Miklabæjarkirkja. Miklibær er kirkjustaður og prestssetur í Blönduhlíð í Skagafirði. Elsta heimild um kirkju á Miklabæ er frá 1234, en í Sturlungu segir frá því að þá lét Kolbeinn ungi vega þar Kálf Guttormsson og Guttorm son hans.
Stríðið í Tígraí
Gangur stríðsins
thumb|left|Loftárás á Mekelle í nóvember 2020. Í nóvember árið 2020 sendi Abiy eþíópíska herinn inn í Tígraí-hérað eftir að vopnaðar sveitir Tígra réðust á eþíópíska herstöð. Debretsion Gebremichael, héraðsforseti Tígraí og leiðtogi TPLF, sagði að Tígrar skyldu búa sig undir átök gegn alríkisstjórninni og að stríðsástand ríkti nú í héraðinu.
Þann 29. nóvember lýsti Abiy því yfir að stjórnarherinn hefði hertekið Mekelle, höfuðborg Tígraí-héraðs, og náð fullu valdi á héraðinu. Leiðtogar Tígraí sögðu engu að síður að þeir myndu berjast áfram til þess að verja sjálfsstjórn héraðsins. Stjórnarherinn naut aðstoðar bandamanna Abiy frá nágrannaríkinu Eritreu í hernaðinum gegn Þjóðfrelsishreyfingunni. Starfsmenn Amnesty International telja að bæði eþíópíski og erítreski herinn hafi framið fjölda stríðsglæpa í átökunum og að erítreskir hermenn hafi meðal annars framið fjöldamorð á óbreyttum borgurum í borginni Aksum.
Miklibær í Blönduhlíð
Miklibær kom töluvert við sögu á Sturlungaöld, einkum í Örlygsstaðabardaga. Þar gisti Sturla Sighvatsson með hluta af liði sínu nóttina fyrir bardagann og þangað flúðu bræður hans, Kolbeinn og Þórður, og leituðu griða í kirkjunni en neyddust að lokum til að koma út og voru þá teknir og höggnir ásamt fleirum.
Stríðið í Tígraí
Gangur stríðsins
Í lok júní 2020 tókst uppreisnarhreyfingum í Tígraí-héraði að endurheimta stjórn á Mekelle. Stjórn Abiy lýsti einhliða yfir vopnahléi vegna mannúðarsjónarmiða.
Miklibær í Blönduhlíð
Þekktasti prestur sem verið hefur á Miklabæ er án efa Oddur Gíslason, (1740-1786), sem varð prestur þar 1768. Hann tók sér ráðskonu sem Solveig hét og varð hún ástfangin af honum en hann vildi hana ekki og eftir að hann kvæntist annarri konu 1777 varð Solveig sinnisveik og reyndi hvað eftir annað að fremja sjálfsmorð. Það tókst henni að lokum 11. apríl 1778, er hún skar sig á háls. Hún var jarðsett utan kirkjugarðs eins og þá var gert við þá sem förguðu sér sjálfir. Sagt var að hún gengi aftur. Nokkrum árum seinna, þann 1. október 1786, fór séra Oddur til messugjörðar á Silfrastöðum en skilaði sér aldrei aftur úr þeirri ferð. Miklar þjóðsögur urðu til um hvarf séra Odds og var sagt að Solveig hefði dregið hann og jafnvel hestinn einnig ofan í gröf sína en raunar fannst hesturinn strax morguninn eftir og í bréfi sem skrifað er 1789 kemur fram að lík séra Odds hafði fundist þá um vorið í læknum Gegni fyrir neðan bæinn.
Stríðið í Tígraí
Gangur stríðsins
Í byrjun nóvember 2021 lýsti Abiy yfir neyðarástandi í Eþíópíu þar sem sveitir TPLF höfðu þá hafið framrás inn í Amhara-hérað og voru farnar að ógna höfuðborginni Addis Ababa. Í desember tókst Eþíópíuher hins vegar að stöðva sókn TPLF-liða og frelsa mikilvægar borgir og bæi undan hernámi þeirra. Í júní 2022 skipaði Abiy nefnd til að undirbúa friðarviðræður við uppreisnarhópana.
Friðarviðræður og vopnahlé
Í nóvember árið 2022 komust sendinefndir ríkisstjórnar Eþíópíu og uppreisnarhópanna í Tígraí að samkomulagi um „var­an­lega stöðvun stríðsátaka“ eftir friðarviðræður í Pretoríu sem Afríkusambandið hafði milligöngu um. Með samningnum var uppreisnarhreyfingum TPLF og bandamanna þeirra gert að leggja niður vopn. Byggt var á gagnkvæmu trausti til að leysa ágreiningsverkefni sem eftir stóðu og ýmis ákvæði voru háð túlkunum.
Miklibær í Blönduhlíð
Núverandi kirkju á Miklabæ teiknaði byggingameistarinn Jörundur Pálsson en hún var reist árið 1973 eftir að eldri kirkja brann. Í kirkjugarðinum á Miklabæ er leiði Bólu-Hjálmars Jónssonar og Guðnýjar konu hans.
Stríðið í Tígraí
Stríðsglæpir
thumb|right|Fjöldagrafir og greftrunarathafnir eftir fjöldamorð sem framin voru í Mai Kadra árið 2020. Báðir deiluaðilar í Tígraí-stríðinu hafa verið sakaðir um stríðsglæpi. Í september 2021 fór Michelle Bachelet, mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna, fram á óháða rannsókn á fregnum af því að mörghundruð óbreyttra borgara hefðu verið myrt árás á bæinn Mai-Kadra í Tígraí-héraði. Abiy Ahmed, forsætisráðherra Eþíópíu, og Debretsion Gebremichael, leiðtogi TPLF, sökuðu hvor annan um að standa fyrir ódæðinu en sjónarvottar sögðu liðssveitir hliðhollar TPLF hafa staðið fyrir morðunum.
Í september 2021 birti Amnesty International skýrslu þar sem hersveitir sem studdu eþíópísk stjórnvöld voru sakaðar um að hafa beitt hundruðum kvenna og stúlkna nauðgunum og öðru kynferðislegu ofbeldi á átakasvæðunum í Tígraí-héraði.
Miklibær í Blönduhlíð
Gottskálk Þorvaldsson (1741-1806), faðir Bertels Thorvaldsen myndhöggvara, var prestssonur frá Miklabæ.
Stríðið í Tígraí
Stríðsglæpir
Mannréttindaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna birti skýrslu í nóvember 2021 þar sem herir TPLF, Eþíópíu og Eritreu voru allir sakaðir um ódæðisverk sem flokka mætti sem stríðsglæpi og glæpi gegn mannúð. Hermenn allra fylkinga voru sakaðir um árásir á byggingar eins og skóla, sjúkrahús og bænahús auk þess sem vísað var til fjölda hefndardrápa og hópnauðgana.
Undir lok stríðsins, í nóvember 2022, skilaði rannsóknarnefnd á vegum Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna skýrslu þar sem báðir stríðsaðilar voru sakaðir um alvarlega glæpi á borð við aftökur án dóms og laga og nauðganir. Nefndin sagði fulla ástæðu til að ætla að brotin jafngiltu stríðsglæpum og glæpum gegn mannúð. Stjórnarherinn var jafnframt sakaður um að hafa hindrað aðgengi íbúa Tígraí að grundvallarnauðsynjum á borð við vatn, heilbrigðisþjónustu og neyðaraðstoð hjálparsamtaka.
Svandís Svavarsdóttir
Menntun og fyrri störf
Svandís er stúdent frá Menntaskólanum við Hamrahlíð og lauk BA-prófi við Háskóla Íslands í almennum málvísindum og íslensku árið 1989. Hún gegndi ýmsum störfum fyrir Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra á árabilinu 1992-2005, með hléum. Svandís er gift og á fjögur börn. Hún er dóttir Svavars Gestssonar, (1944-2021) f.v. ráðherra og sendiherra og fyrri konu hans Jónínu Benediksdóttur (1943-2005) skrifstofukonu.
Stjórnmálaferill
Svandís hóf stjórnmálaferil sinn í Vinstri grænum skömmu eftir stofnun flokksins. Hún var formaður Reykjavíkurfélags VG frá 2003-2005 og framkvæmdastjóri flokksins 2005-2006.
Borgarstjórn
Hún leiddi lista VG í borgarstjórnarkosningunum 2006, þegar samstarf R-listans leið undir lok og flokkurinn bauð í fyrsta sinn fram undir eigin merkjum.
Svandís varð staðgengill borgarstjóra þann 16. október 2007, eftir að meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sprakk. Björn Ingi Hrafnsson sagði skilið við borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins 11. október 2007, en dagana á undan hafði verið misklíð innan meirihlutans um tilveru útrásararms Orkuveitu Reykjavíkur, þ.e. Reykjavik Energy Invest. Meirihlutinn samanstóð af borgarfulltrúum Samfylkingarinnar, Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs, Framsóknarflokks og F-lista. Samstarfinu lauk skyndilega í ársbyrjun 2008.
Landsmál
Í febrúar 2009 tilkynnti Svandís um framboð sitt í forvali Vinstri grænna fyrir Alþingiskosningarnar 2009. Hún hlaut annað sætið, leiðtogasæti í Reykjavíkurkjördæmi suður og var kjörin á Alþingi þann 25. apríl 2009. Hún tók við embætti umhverfisráðherra 10. maí 2009 og varð umhverfis- og auðlindaráðherra við stjórnkerfisbreytingar 1. september 2012.
Svandís er í leiðtogasæti Vinstri grænna í Reykjavíkurkjördæmi suður fyrir Alþingiskosningar 2013. Hún var heilbrigðisráðherra í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur frá 2017-2021 en frá 2021 hefur hún gegnt embætti matvælaráðherra.
Gimbrafífill
Gimbrafífill (fræðiheiti: Doronicum columnae) er fjölær jurt af körfublómaætt, ættuð frá Evrópu.
Alþjóðatengsl Íslands
Alþjóðatengsl Íslands eru þau stjórnmálasambönd, ræðissambönd og viðskiptatengsl sem Ísland hefur við erlend ríki. Ísland hefur slík tengsl við nánast öll ríki heims, eða 169 talsis. Ísland hefur sérlega sterk tengsl við nágrannaríkin Danmörku, Noreg og Svíþjóð en einnig Þýskaland, Bretland og Bandaríkin. Ísland var stofnaaðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1945. Íslendingar eru virkir þátttakendur í alþjóðasamtökum eins og Norðurlandaráði, hernaðarbandalaginu NATO og fríverslunarsamningi Evrópu EFTA. Ísland hefur þannig langmest stjórnmálatengsl við ríki eins og Norðurlöndin, Bandaríkin og Evrópusambandið. Íslendingar hafa sent fólk til borgaralegra starfa á vegum NATO í Bosníu og til Afghanistan, þeir voru einnig á lista viljugra þjóða sem studdi innrásina í Írak 2003.
717
Árið 717 (DCCXVII í rómverskum tölum)
Brad Paisley
Bradley Douglas Paisley (f. 28. október 1972) er bandarískur sveitasöngvari og lagahöfundur. Hann gaf út fyrstu plötuna sína árið 1999, Who Needs Pictures, og hefur síðan gefið út yfir tíu breiðskífur ásamt jólasafnplötu hjá útgáfufyrirtækinu Arista Nashville. Allar plöturnar hafa verið viðurkenndar sem gull af RIAA. Hann hefur hlotið Grammy, Academy of Country Music, Country Music Association og American Music verðlaun. Paisley hefur einnig skrifað lög fyrir Pixar kvikmyndaseríuna Bílar („Behind the Clouds“, „Find Yourself“, „Collision of Worlds“ með Robbie Williams, „Nobody's Fool“, o.fl.)
Alþjóðatengsl Íslands
Ísland gerðist fyrst virkur aðili í eigin alþjóðatengslum þegar það lýsti yfir sjálfstæði árið 1944 en fram að því höfðu Danir farið með utanríkismál (að nafninu til frá 1940). Þekktustu átök Íslendinga við aðrar þjóðir á alþjóðavettvangi eru Þorskastríðin þar sem tekist var á við Breta um fiskveiðilögsögu Íslands. Eftir seinni heimsstyrjöldina gerðu Íslendingar varnarsamning við Bandaríkin sem komu upp Keflavíkurstöðinni, herstöð við eina alþjóðaflugvöllinn á Íslandi. Samstarf Íslendinga og Bandaríkjanna á sviði varnamála var náið allt fram að haustinu 2006 þegar bandarísk yfirvöld tilkynntu einhliða þá ákvörðun að draga herlið sitt burt með öllu.
Íslendingar voru fyrsti þjóða til þess að viðurkenna sjálfstæði Eystrasaltsríkjanna: Eistlands, Lettlands og Litháens frá Sovétríkjunum sálugu og einnig Svartfjallalands frá Serbíu. Einnig var landið fyrsta vestræna ríkið til að viðurkenna sjálfstæði Palestínu.
Íslensk sendiráð
Ísland rekur sendiráð og aðalræðismannsskrifstofur í Austurríki (Vínarborg og Strassborg), Bandaríkjunum (Washington og New York), Belgíu (Brussel), Bretlandi (London), Danmörku (Kaupmannahöfn), Finnlandi (Helsinki), Frakklandi (París), Indlandi (Nýju-Delí), Ítalíu (Róm), Japan (Tókýó), Kanada (Ottawa og Winnipeg), Kína (Peking), Malaví (Lílongve), Mósambík (Mapútó), Namibíu (Windhoek), Níkaragva (Managua), Noregi (Osló), Rússlandi (Moskvu), Suður-Afríku (Pretoríu), Srí Lanka (Colombo), Sviss (Genf), Svíþjóð (Stokkhólmi), Úganda (Kampala), Þýskalandi (Berlín) og Pólland (Varsjá).
Kunimitsu Sekiguchi
Kunimitsu Sekiguchi (fæddur 16. desember 1985) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Tangen-málið
Tangen-málið var mál sem kom upp árið 1988 vegna fréttaflutnings Ríkisútvarpsins (RÚV) um óeðlileg tengsl forsætisráðherra Íslands við bandaríska erindreka og sendiráðsmenn á árunum 1947-8.