cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Básendar
Básendar (Bátsandar) voru fyrrum kaupstaður og útræði á Reykjanesskaga vestanverðum. Básendar eru sunnarlega á Miðnesi (Rosmhvalanesi), á milli Stafness og Hafna. Höfnin var langt og mjótt lón, sem var eins og bás austur og inn í landið. Básendar voru verslunarstaður að minnsta kosti frá 1484 til 1800, þar var ein af höfnum einokunarverslunarinnar og náði verslunarsvæðið yfir Hafnir, Stafnes og Miðnes. Hinrik Hansen átti Básenda og var kaupmaður þar í lok 18. aldar og hefur verið nefndur síðasti kaupmaðurinn á Básendum enda var aldrei verslað né búið á Básendum eftir að hann fór þaðan. Yfir Básenda gekk Básendaflóðið árið 1799 og lagði staðinn í rústir. Lagðist þá verslun þar af.
Ósland
Ósland er íslenskt millinafn.
7. janúar
7. janúar er 7. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 358 dagar (359 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Ytri London
thumb|200px|Kort af ytri London. Ytri London (enska: Outer London) er heiti sem lýsir þeim hópi borgarhlutanna í London sem myndar ytri hluta Stór-Lundúnasvæðisins. Þessi hópur borgarhluta umkringir innri London. Svæðið var skilgreint opinberlega árið 1965 við myndun borgarhlutakerfisins í tölfræðilegum tilgangi. Borgarhlutarnir eru þau svæði sem voru ekki í gömlu sýslunni London.
Heimsljós
Heimsljós er skáldsaga eftir Halldór Laxness sem kom út í fjórum hlutum á árunum 1937-1940, en heildarútgáfa skáldverksins kom fyrst út árið 1955. Bókin skiptist í: 1. Ljós heimsins 2. Höll sumarlandssins 3. Hús skáldsins 4. Fegurð himinsins. Halldór notaði dagbækur Magnúsar Hj. Magnússonar (1873-1916) skálds við samningu bókarinnar auk ýmissa annarra aðfanga. Nafnið Heimsljós er sótt í síðustu ljóðlínur kvæðisins Söknuður eftir Jónas Hallgrímsson: Hnigið er heimsljós,/himinstjörnur tindra./Eina þreyi eg þig.
Ytri London
Eftirfarandi eru borgarhlutarnir í ytri London samkvæmt borgarstjórninni, skilgreindir fyrst árið 1963:
Heimsljós
Bókin fjallar um ævi Ólafs Kárasonar Ljósvíkings, baráttu hans við raunveruleikann og hvernig hann samræmir hann skáldsýn sinni.
Skátafélagið Víkingur
Skátafélagið Víkingur er skátafélag á Húsavík. Það var stofnað árið 1940.
Friðrik 1.
Margir þjóðhöfðingjar í Evrópu hafa borið heitið Friðrik 1. Meðal annarra:
Hella (aðgreining)
Hella getur átt við:
Náttúruleg höfn
Sydney-höfn er stærsta náttúrulega höfn í heimi, en nokkuð er umdeilt, hver telst næststærst. Meðal þeirra borga sem gera tilkall til þess að hafa næststærstu náttúrulegu höfn í heimi eru:
Grýla
alt=Grýla úr Vísnabókinni. Teikning eftir Halldór Pétursson|thumb|Grýla úr hinni geysivinsælu [[Vísnabókin|Vísnabók sem kom fyrst út árið 1946. Teikning eftir Halldór Pétursson]] Grýla er upphaflega tröllkona, en er síðan með tíð og tíma talin til íslenskra jólavætta. Í þulum Snorra-Eddu er hún sögð tröllkona, en er síðan ekki bendluð sérstaklega við jólin fyrr en í kvæði frá 17. öld. Grýla er í íslenskum sögnum talin móðir íslensku jólasveinanna og Leppalúði að öllum líkindum faðir þeirra, en Grýla var ekki við eina fjölina felld því áður en hún kynntist Lúða átti hún vingott við Bola og Gust og átti með þeim fjölda tröllabarna. Þá er til urmull af Grýlukvæðum. Þau elstu eru talin vera frá 13. öld.
Náttúruleg höfn
Harbor
Kamma
Kamma er íslenskt kvenmannsnafn.
MediaWiki
MediaWiki ókeypis opinn hugbúnaður og wikikerfi. MediaWiki var upphaflega þróað af Wikimedia Foundation til að knýja áfram ýmsar vefveitur svo sem Wikipedia og Wikimedia Commons. Hugbúnaðurinn er skrifaður í PHP forritunarmálinu og við hann er tengdur gagnagrunnur.
Fyrsta útgáfa af MediaWiki sem notuð var til að knýja Wikipedia alfræðiritið kom út 2002. MediaWiki hentar við afar stór verkefni þar sem gagnasöfn eru risastór eins og í Wikipedia.
Theo Jörgensmann
Theo Jörgensmann (29. september 1948) Bottrop er klarinettist og þýskt tónskáld
Hrærekur (mannsnafn)
Hrærekur er íslenskt karlmannsnafn. Forliðurinn er upphaflega Hróð- en ð hefur fallið brott og auk þess hefur orðið i-hljóðvarp. Nafnið barst frá Svíþjóð eða Þýskalandi til Rússlands og kom þaðan aftur sem Rúrik. Þótt nafnið sé á mannanafnaskrá virðist enginn Íslendingur hafa borið það. Einn Hrærekur bar þó beinin hérlendis, Hrærekur konungur á Kálfsskinni.
Ósmann
Ósmann er íslenskt millinafn.
Næturlíf
Næturlíf er orð notað til að lýsa skemmtun sem er vinsæl um kvöld og fram á morgun. Næturlíf á sér stað á kráum, börum, veitingahúsum og í næturklúbbum. Það er aðallega fyrir táninga og unga fullorðna; þessir skemmtistaðir selja yfirleitt áfengi og spila tónlist hátt. Stundum er starfsemi í vændishúsahverfi talin að vera næturlíf.
Alrún (mannsnafn)
Alrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Geithellnadalur
Geithellnadalur er austasti dalurinn sem gengur inn úr Álftafirði. Um hann rennur Geithellnaá. Dalurinn er vel gróinn og er þar töluvert kjarrlendi austan til í honum.
Cordell Hull
Cordell Hull (2. október 1871 – 23. júlí 1955) var bandarískur stjórnmálamaður og ríkiserindreki. Hann var utanríkisráðherra Bandaríkjanna frá 1933 til 1944 á forsetatíð Franklins D. Roosevelt. Hull gengdi embætti utanríkisráðherra lengst allra í sögu Bandaríkjanna og var í embættinu mestalla seinni heimsstyrjöldina. Hull var meðlimur í Demókrataflokknum og hafði setið bæði á fulltrúadeild og öldungadeild Bandaríkjaþings fyrir flokkinn í Tennessee áður en hann varð utanríkisráðherra.
Hull hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1945 fyrir að vinna að stofnun Sameinuðu þjóðanna. Roosevelt forseti lýsti Hull sem „föður Sameinuðu þjóðanna“.
Æviágrip
Cordell Hull fæddist í timburkofa í Overton-sýslu (nú Pickett-sýslu) í Tennessee. Eftir að hafa lokið lögfræðinámi við Cumberland-háskóla var hann kjörinn á fylkisþing Tennessee. Hull barðist með bandaríska hernum á Kúbu í stríði Spánar og Bandaríkjanna árið 1898. Hann sneri aftur til Tennessee árið 1903 og var útnefndur héraðsdómari. Árið 1906 var hann kjörinn á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir Demókrataflokkinn en tapaði þingsæti sínu þegar Demókratar guldu afhroð gegn Repúblikönum í þingkosningum árið 1920. Frá 1921 til 1924 var Hull formaður landsnefndar Demókrataflokksins. Í kosningum árið 1922 endurheimti Hull þingsæti sitt og hélt því til ársins 1931, en þá var hann kjörinn öldungadeildarþingmaður Tennessee-fylkis.
Þegar Franklin D. Roosevelt tók við embætti Bandaríkjaforseta árið 1933 útnefndi hann Hull utanríkisráðherra í stjórn sinni. Hull gegndi því embætti mestalla forsetatíð Roosevelts og sagði ekki af sér fyrr en nokkrum vikum eftir fjórða kjör Roosevelts til forseta árið 1944. Hull er enn í dag sá utanríkisráðherra Bandaríkjanna sem lengst hefur setið í embætti, í alls 11 ár og 9 mánuði.
Hull þótti „suðrænn séntilmaður af gamla skólanum“. Hann var smámæltur og talsmáti hans þótti bera merki um „meinleysi og vingjarnleika“. Þeir sem þekktu Hull báru þó vitni um að hann hafi verið óbilgjarn í garð andstæðinga sinna.
Utanríkisráðherratíð
Franklin Delano Roosevelt útnefndi Hull utanríkisráðherra þrátt fyrir viðvaranir fimm öldungadeildarþingmanna um að Hull væri „of hugsjónasamur“ fyrir starfið. Sagnfræðingurinn Arthur Schlesinger hefur kallað Hull „eins konar alþjóðasinnaða samvisku Roosevelts í efnahagsmálum, samviskurödd sem forsetinn hlustaði ekki alltaf á en átti yfirleitt síðasta orðið.“
Hull tók þátt í þróun Morgenthau-áætlunarinnar, sem snerist um að farga stríðsgögnum hins hertekna Þýskalands í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar til þess að koma í veg fyrir að Þjóðverjar gætu háð annað stríð.
Þann 19. október árið 1943 var Hull fulltrúi Bandaríkjamanna á fundi í Moskvu ásamt breskum starfsbróður sínum, Anthony Eden. Auk þeirra sóttu fundinn Vjatsjeslav Molotov, Jósef Stalín, Hastings Ismay og Clark Kerr.
Samkvæmt sagnfræðingnum François Kersaudy var Cordell Hull meðal þeirra meðlima í ríkisstjórn Roosevelts sem hvöttu mest til afskipta af stjórn Frjálsra Frakka til þess að grafa undan forystu Charles de Gaulle, sem Hull og Roosevelt var báðum í nöp við. Einn áreksturinn milli þeirra varð þegar de Gaulle skipaði hertöku á frönsku nýlendunni Saint-Pierre og Miquelon í lok ársins 1941 þrátt fyrir mótmæli Bandaríkjamanna. De Gaulle sendi flota Frjálsra Frakka til að hertaka Saint-Pierre og Miquelon frá Vichy-stjórninni þrátt fyrir að Bandaríkjamenn hefðu skipað honum að láta þær vera. Eftir að Frjálsir Frakkar hertóku eyjaklasann birti Hull yfirlýsingu þar sem hann sagði: „aðgerðir þriggja hersveita hinna svokölluðu Frjálsu Frakka í Saint-Pierre og Miquelon voru bæði dutlungafullar og andstæðar samkomulögum allra aðila.“ Notkun orðsins „svokölluðu“ þótti sérlega niðrandi í garð de Gaulle.
Hull var einn helsti hvatamaðurinn að baki stofnunar Sameinuðu þjóðanna. Hull lagði drög að stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna ásamt starfsliði sínu á miðju árinu 1943. Fyrir störf sín við stofnun þeirra var Hull sæmdur friðarverðlaunum Nóbels árið 1945. Roosevelt hafði tilnefnt Hull til verðlaunanna áður en hann lést.
Stjórnmálastefnur
Arthur Schlesinger hefur sagt um Hull að hann hafi átt tvær stórar fyrirmyndir í stjórnmálum:
Hull var talinn frjálslyndismaður að hætti Williams Ewart Gladstone og var hlynntur hugmyndum Jeffersons um „réttæti fyrir alla“. Efnahagslega stóð hann nærri Woodrow Wilson og efnahagsstefnu „Nýja frelsisins“ sem Wilson rak. Hull var aftur á móti andsnúinn stjórnarstefnu Theodores Roosevelt, sem hann taldi aðhyllast of mikla efnahagsmiðstýringu. Tvær helstu stjórnmálabarátturnar sem Hull háði á ferli sínum voru:
Líkt og Franklin D. Roosevelt var Hull andstæðingur nýlendustefnu og frá árinu 1943 töluðu Bandaríkin opinskátt í þágu sjálfstæði nýlendnanna.
I
I eða i (borið fram i) er 11. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 9. í því latneska.
Öskjugosið 1875
Öskjugosið 1875 var eldgos í Öskju sem hófst þann 29. mars árið 1875. Öskjugosið er talið mesta öskugos á Íslandi á sögulegum tíma og stóð þó ekki aðalgosið nema í nokkra klukkutíma. 17 jarðir á Jökuldal fóru í eyði vegna vikur- og öskufalls og orsakaði harðindakafla á Austurlandi sem varð til þess að fólk fluttist frá Austurlandi til Vesturheims. Svo mjög svarf að fólki í nálægð eldanna að Danir efndu til fjársafnana til þess að koma í veg fyrir alvarlegan skort. Talið er að gosefnin úr Öskjugosinu hafi numið 3—4.000.000.000 teningsmetrum.
Eldgosið í Krakatá var sama eðlis og gosið í Öskju 1875, aðeins stórfelldara og ægilegra. Að Skaftáreldum frátöldum er myndun nornahárs í eldgosi hérlendis ekki getið fyrr en í sambandi við Öskjugosið 1875.
Líffærakerfi
Líffærakerfi er í líffræði hópur líffæra sem eru samsett úr vef, líffæri þessi hafa eitt eða fleiri hlutverk í líkama dýrsins.
Esja (breiðskífa)
Esja er breiðskífa með hljómsveitinni Esju sem kom út árið 2008. Breiðskífan er fyrsta plata hljómsveitarinnar.
Pilsnerfylgi
Pilsnerfylgi er það nefnt óformlega þegar fylgi stjórnmálaflokks er á milli 2-3 prósenta, eða álíka og áfengisstyrkleiki pilsners sem er um 2,25%.
Kapitola
Kapitola er íslenskt kvenmannsnafn.
Fylki
Fylki er stjórnsýslueining innan ríkis. Hugtakið í íslensku er notað yfir tvær mjög ólíkar stjórnskipulegar einingar.
Jafnvægi
Jafnvægi getur vísað til nokkurra hluta:
Fylkisstjóri (Bandaríkin)
thumb|right|Skjaldarmerki Bandaríkjanna. Fylkisstjóraembættin, einnig nefnt ríkisstjóraembætti, eru æðstu embættisstöður innan fylkja (ríkja) Bandaríkjanna. Fylkisstjóri heyrir undir alríkið og takmarkast vald hans af því. Fylkisstjórinn er andlit ríkisins út á við ásamt því að veita framkvæmdavaldi þess forystu.
Hlutverk og valdsvið
Stjórnarskrá Bandaríkjanna kveður á um að landið sé bandalag fullvalda fylkja/ríkja sem deila fullveldi sínu með alríkinu og að þau völd sem ekki heyra undir ríkisstjórn alríkisins séu í höndum ríkjanna. Þar af leiðandi er ekki litið á fylkin sem héruð eða almennt sem svæði sem heyri undir stjórn alríkisins. Hvert fylki hefur sín eigin lög ásamt því að hafa sína eigin fylkistjórn.
Fylkistjóri er hæstráðandi í hverju af þeim 50 fylkjum Bandaríkjanna og öðlast hann stöðu sína með beinni kosningu. Misjafnt er hversu mikil völd fylkisstjórar hafa en að öllu jöfnu hafa þeir talsverð völd hvað varðar ríkisfjárlög, skipunarvald yfir hinum ýmsu embættismönnum (þar á meðal mörgum dómurum) og einnig getur hann haft töluverð áhrif á lagasetningu. Þrátt fyrir mikil völd getur löggjafarvald sama fylkis, og í einhverjum tilfellum aðrir kjörnir handhafar framkvæmdavalds, temprað umrædd völd að einhverju leyti. Fylkisstjórinn getur einnig gegnt fleiri embættum, svo sem eins og æðsti yfirmaður varaherliðs fylkisins þegar það heyrir ekki beint undir alríkisvaldið (e. federalized) og í mörgum fylkjum og yfirráðasvæðum hefur fylkisstjórinn að nokkru eða öllu leyti vald til að milda eða veita sakaruppgjöf er varðar sektardóma í sakamálum.
Kjör
Í öllum fylkjum Bandaríkjanna er fylkisstjóri kjörinn í beinum kosningum. Á þeim fimm landsvæðum sem ekki eru fylki en eru undir yfirráðum Bandaríkjanna, þ.e. Púertó Ríkó, Bandarísku Jómfrúaeyjar, Bandaríska Samóa, Gvam og Norður-Maríanaeyjar, eru engu að síður kjörnir fylkisstjórar í beinum kosningum. Allir fylkisstjórar sitja í fjögur ár nema þeir sem sitja í New Hampshire og Vermont en þeir sitja einungis í tvö ár.
Neitunarvald
Allir fylkisstjórar hafa neitunarvald á lagafrumvörp ríkjanna. Í öllum ríkjum að sjö undanskildum getur fylkisstjóri beitt sérstöku sérneitunarvaldi (e. line item veto). Sérneitunarvald þetta, sem Bandaríkjaforseti hefur ekki, er á þann hátt að þeir fylkisstjórar sem hafa slíkt vald geta neitað einstökum ákvæðum innan frumvarpanna án þess að synja þeim í heilu lagi. Í sumum fylkjanna getur löggjafarvaldið hafnað neitunarvaldi ríkisstjóra með tveimur þriðju hluta atkvæða og í öðrum með þremur fimmtu hluta atkvæða. Í Alabama, Indiana, Kentucky og Tennessee getur löggjafarvaldið hafnað neitunarvaldi fylkisstjóra með einföldum meirihluta sem rýrir notagildi þess umtalsvert. Í Arkansas getur löggjafarvaldið hafnað neitunarvaldi fylkisstjóra með hreinum meirihluta og í Norður-Karólínu hafði ríkisstjóri ekki neitunarvald þar til slíkt vald var samþykkt í fylkisatkvæðagreiðslu árið 1996.
Skipun öldungadeildarfulltrúa
Þegar losnar um sæti í öldungadeild Bandaríkjanna hafa fylkisstjórar í 47 af 50 ríkjum vald til að skipa fulltrúa í umrætt sæti þar til kosið er sérstaklega um hver skal taka það sæti og eru það ríkisstjórar Oregon, Alaska og Wisconsin sem hafa ekki þetta vald.
Saga embættisins
Á nýlendutímum Bandaríkjanna var embætti fylkisstjóra öðruvísi þar sem hann var fulltrúi einveldisins innan ríkisins. Í fyrstu voru þeir kjörnir óbeint á þann hátt að löggjafarvald nýlendanna valdi fylkisstjóra. Síðustu ár aðdraganda bandaríska frelsisstríðsins breyttist fyrirkomulagið á vali á fylkisstjóra smám saman þar sem konungur Bretlands skipaði í stöðu fylkisstjóra.
Á tímum bandaríska frelsisstríðsins flúðu allir fylkisstjórar sem skipaðir höfðu verið af konungi Bretlands nema Jonathan Trumbull sem hélt stöðu sinni gegnum stríðið. Mörgum hinna 50 fylkja Bandaríkjanna var stjórnað af alríkinu áður en þau voru skilgreind sem fylki. Þau svæði sem ekki voru skilgreind sem fylki voru engu að síður með fylkisstjóra sem tilnefndur var af forsetanum og síðan valinn af öldungadeild þingsins. Í dag eru fylkisstjórar hins vegar kosnir beint af íbúum fylkjanna.
Parakeelya remota
Parakeelya remota er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz.
Reykfell
Reykfell er íslenskt millinafn.
Paramount+
Paramount+ er bandarísk streymisveita í eigu Paramount Pictures og CBS sjónvarpsstöðinni. Á veitunni má finna efni frá Paramount, CBS og Nickelodeon. Streymið er ekki aðgengilegt á Íslandi.
Streymið opnaði upprunalega 28. október 2014 undir merkjum CBS sjónvarpsstöðvarinnar en nafninu var breytt í Paramount+ þann 4. mars 2021.
Alva
Alva er íslenskt kvenmannsnafn.
Í
Í eða í (borið fram í) er 12. bókstafurinn í íslenska stafrófinu.
Netkorn
Netkorn, ríbósóm eða rípla er frumulíffæri og var uppgötvað á miðjum 6. áratug 20. aldar af rúmenska vísindamanninum George Palade og hlaut hann fyrir nóbelsverðlaunin í líðfeðlis- og læknisfræði árið 1974. Alþjóðheitið ríbósóm er af því dregið að í þessum kornum er ríbósóm kjarnsýra (RNA). auk þess eru í þeim prótín.
ríbósóm tengja amínósýrur saman í prótein eftir forskrift genana. þau eru próteinsmiðja frumunar. ríbósóm samanstanda af tveimur einingum(stór og lítil) og eru bæði laus í umfrymi og frymisneti.
Kökustríðið
thumb|right|Frakkar varpa sprengjum á San Juan de Ulúa árið 1838. Kökustríðið var milliríkjadeila milli Frakklands og Mexíkó árin 1838 og 1839 sem leiddi til innrásar Frakka í Mexíkó.
Forsaga
1828 ríkti borgarastríð í Mexíkó þar sem fylgismenn Manuel Gómez Pedraza þáverandi forseta Mexíkó, börðust við fylgismenn þeirra Lorenzo de Zavala, sem Pedraza hafði rekið úr embætti sem fylkisstjóri Mexíkófylkis, og Antonio López de Santa Anna hershöfðingja. Zavala og Santa Anna höfðu sigur og tilnefndu Vicente Guerrero sem forseta Mexíkó.
Kökustríðið
1838 lagði franski bakarinn Remontel fram kröfu um skaðabætur vegna skemmda sem búð hans í Tacubaya nálægt Mexíkóborg hafði orðið fyrir í þessum átökum. Mexíkóstjórn sinnti sem fyrr engu kröfum um bætur.
Mexíkó hafði þegar svikist um greiðslur á frönskum lánum og Frakklandsstjórn ákvað að fara í hart. Krafa var gerð upp á 600.000 pesóa bætur sem var hunsuð. Floti var því sendur til stranda Mexíkó þar sem hann átti að framfylgja hafnbanni á mexíkóskar hafnir og leggja undir sig hafnarborgina Veracruz.
28. nóvember 1838 höfðu Frakkar náð yfirhöndinni við Veracruz og sigrast á virkinu San Juan de Ulúa. Mestallur floti Mexíkó var í Veracruz og féll í hendur Frakka.
Eftir milligöngu Breta náðust sættir og Mexíkóstjórn lofaði að greiða pesóana 600.000. 9. mars 1839 drógu Frakkar lið sitt frá Mexíkó.
Huginn (mannsnafn)
Huginn er íslenskt karlmannsnafn.
Reykfjörð
Reykfjörð er íslenskt millinafn.
Kapítóla (mannsnafn)
Kapítóla er íslenskt kvenmannsnafn.
Stefnuyfirlýsing
Stefnuyfirlýsing er opinber yfirlýsing sem dregur saman stefnuatriði, grunnviðhorf eða ætlunarverk. Oftast eru það stjórnmálahreyfingar, myndlistarhreyfingar eða skáldahreyfingar sem gefa út opinberar stefnuyfirlýsingar.
Á fyrri hluta 20. aldar var algengt að listamenn sem stefndu að sama markmiði gæfu út stefnuyfirlýsingar málstað sínum til framdráttar. Umtalaðir stefnuyfirlýsingasmiðir voru til að mynda dadaistinn Tristan Tzara og súrrealistinn André Breton. Blómaskeið þessara stefnuyfirlýsinga listamanna og skálda má segja að nái frá 2. áratugnum fram að upphafi Síðari heimsstyrjaldar.
Hávamál
thumb|Hinn hái eða Óðinn. Myndin gerð af sænska listamanninum Georg von Rosen 1886 Hávamál er kvæði úr eddukvæðum. Hávamál merkir mál hins háa, en hinn hái er Óðinn og er kvæðið lífsspeki hans, og inniheldur hvortveggja hvunndagslegar ráðleggingar og háspekilegt efni. Eina forna eintakið af Hávamálum er að finna í Konungsbók Eddukvæða. Handritið er talið vera frá seinni hluta 13. aldar en ekki vita menn neitt um geymd þess fyrr en það kom í eigu Brynjólfs biskups Sveinssonar í Skálholti 1643, og gaf hann því heitið Sæmundaredda. Einsætt er af ýmsum ritvillum, að Konungsbók er ekki frumrit, heldur eftirrit eldra handrits, sem enginn veit nein deili á.
Kvæðið Hákonarmál (c. 960) eftir Eyvind skáldaspilli er elsti ritaði ívitnunarstaður kvæðisins, þ.e. elsta heimild um að þess sé getið.
Hávamál er safn fjölda kvæða, allt í allt 164 erindi, sem skiptast í 6 þætti. Bragarháttur Hávamála nefnist ljóðaháttur.
Hávamál skipa veglegan sess í trú Ásatrúarfólks.
Gestaþáttur
Fyrsti þáttur nefnist Gestaþáttur og er frá 1. til 79. erindi. Í honum er sagt hvernig maður á að haga sér þegar maður er gestur og mikil áhersla er lögð á mannasiði og siðferðisleg samskipti milli gestgjafa og gests. Fyrsta vísan sýnir eitt af þessum ráðum:
Vísa 76 er kannski hin þekktasta úr Gestaþætti:
Loðfáfnismál
Næsti stóri hluti Hávamála fjallar um siðferði, siðfræði, um rétta hegðun og reglur um stjórnun. Talað er til Loðfáfnis og dregur þessi hluti nafn sitt af því: Loðfáfnismál, en Loðfáfnir er staðgengill þeirra sem lesa eða hlusta.
Rúnatal
Óðinn segir hér frá sjálfsvígi sínu í vísu 138 sem kallast Rúnatal:
Ljóðatal
Ljóðatal, síðasti hluti Hávamála, er mjög háreist í háspeki og fjallar um útbreiðslu menntunar og dulspeki Óðins. Í eðli sínu er það listi og lykill að röð af rúnagaldri. Það eru tengsl milli Ljóðatals og Sigrdrífumála, þar sem valkyrjan Sigrdrífa segir frá þeim rúnum, sem hún hefur vald á. Í kaflanum telur Óðinn upp fimbulljóðin níu sem hann hefur lært.
Að senda rót með rúnagöldrum á er vel þekkt í norrænum ritum. Til dæmis var það orsök dauða Grettis sterka Ásmundarsonar.
How to make friends
How to make friends er breiðskífa með hljómsveitinni FM Belfast sem kom út árið 2008. Hún hefur fengið dóma sem ein besta partýplata Íslands.
Náttúruauðlindabókhald
Náttúruauðlindabókhald (e. natural resource accounting) er bókhald eða bókhaldskerfi þar sem fjallað er um stofna eða birgðir náttúruauðlinda og hvernig stofninn breytist yfir ákveðinn tíma.
Tilkoma hugtaksins
Þegar vörur eru framleiddar í landi er oftast gengið á náttúruauðlindir þess. Auðlindir sem nýttar eru í dag hafa áhrif á það magn sem eftir er til nota fyrir komandi kynslóðir. Áhrifin sem þetta getur svo haft á vistkerfi er að framleiðni þess minnkar. En hefðbundnar mælingar vergrar landsframleiðslu eru ábótavanar á þann hátt að aðeins eru mæld gildi vara og þjónustu sem fara um markaði þess en ekki er á móti tekið tillit til eyðingar náttúruauðlinda. Þannig getur til dæmis land ofnýtt náttúruauðlindir sínar og á meðan auðlindirnar smám saman hverfa aukast samt tekjur landsins. Það er þetta ósamræmi í mælingum sem náttúruauðlindabókhald reynir að halda utan um og koma í veg fyrir.
Markmið náttúruauðlindabókhalds
Vanalega einbeita fyrirtæki og stofnanir sér að fjárhagslegum þáttum starfseminnar eins og hagnaði. Markmiðin varðandi náttúruna snúast frekar um hvernig við getum lifað í sátt við hana til framtíðar og þá er hagnaður ekki helsta markmiðið. Umhverfis og náttúruauðlindabókhald mælir ekki eingöngu hversu mikið er eftir af auðlindinni til nýtingar, heldur hvernig hægt er að varðveita hana, hverjir aðrir treysta á hana og hvaða kostnaður væri fólginn í því að missa hana. Þetta ætti að vera jafn mikilvægt, ef ekki mikilvægara, heldur en hversu mikið er hægt að græða á henni. Með því að mæla og skrá verðmætin sem náttúran gefur af sér og hvaða áhrif hún hefur á samfélagið fáum við möguleika á að meta gildi jarðarinnar í fjárhæðum. Með því að átta sig á hvað jörðin gefur af sér og hvað hún gerir fyrir samfélagið þá er kominn grundvöllur fyrir því að borga til baka.
Spartium junceum
Geislasópur, (fræðiheiti: Spartium junceum), er runni af ertublómaætt. Hann er eina tegundin í ættkvíslinni spartium, en er náskyld öðrum sópum í ættkvíslunum Cytisus og Genista. Fræðiheitið junceum þýðir "sef-líkt" (Juncus), og vísar til sprotanna, sem hafa viss líkindi við stráin á sefi (Juncus).
Útbreiðsla og búsvæði
Geislasópurinn er ættaður frá svæðum í kring um Miðjarðarhaf; suður-Evrópu, suðvestur-Asíu og norðvestur-Afríku, þar sem hann vex á björtum stöðum, yfirleitt í þurrum, sendnum jarðvegi.
Lýsing
Hann er kröftugur lauffellandi runni sem verður um 2 til 4 m hár, sjaldan 5 metrar, með megingreinar að 5 sm þykkar, sjaldan 10 sm. Hann er með gilda, grágræna sprota með gisin lauf; 1 til 3 sm long og að 4 mm breið. Blöðin falla fljótt af. Síðla vors og snemm sumars eru plönturnar þaktar sterkgulum ilmandi blómum.
Universidade Federal de Goiás
thumb|right|Universidade Federal de Goiás Háskólinn í Goiás (Universidade Federal de Goiás, oft nefndur UFG) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Goiânia, Goiás, Brasilíu.
Skólinn var stofnaður árið 1960.
Spartium junceum
Nytjar
Geislasópur er notaður sem skrautplanta í görðum og landslags hönnun. Hún hefur fengið Royal Horticultural Societys Award of Garden Merit.
Í Bólivíu og Perú er hann þekktur sem retama og er orðinn mjög útbreiddur á sumum svæðum. Hann er ein af algengustu skrautplönum þar og sést oft til dæmis við gangbrautir í La Paz.
Plantan er einnig notuð sem bragðefni og sem ilmolía. Trefjar hans hafa verið notaðar í föt og einnig nýtist hann í jurtalitun (gult).
Örbylgjukliðurinn
thumb|350x350dp|Mynd af örbylgjukliðnum tekin yfir 9 ára tímabil. Örbylgjukliðurinn er dauf rafsegulgeislun sem mælist sífellt frá öllum áttum í alheiminum og er merki um heiminn eins og hann var stuttu eftir miklahvell. Rafsegulgeislunin er sterkust á örbylgjurófinu og er elsta rafsegulgeislun í heiminum.
Það voru bandarísku stjörnufræðingarnir Arno Penzias og Robert Wilson sem uppgötvuðu örbylgjukliðinn fyrir slysni árið 1964 og fyrir það hlutu þeir Nóbelsverðlaunin árið 1978.
Tenglar
Örbylgjukliðurinn. Stjörnufræðivefurinn.
Reynholt
Reynholt er íslenskt millinafn.
Alvilda
Alvilda er íslenskt kvenmannsnafn.
Jafnvægisskyn
thumb|Stúlkan beitir jafnvægisskyni sínu við það að reyna að halda jafnvægi á spítunni. Jafnvægisskyn er eitt af skynfærunum, það gerir mönnum og dýrum mögulegt að halda jafnvægi. Jafnvægisskynfærin í mönnum eru í innra eyra og eru í bogagöngunum, sem eru vökvafyllt og vaxin skynhárum að innan, sem skynja hreyfingu í vökvanum.
Þjórsárdalur
thumbnail|Staðsetning. thumb|240px|Hekla séð úr Þjórsárdalnum Þjórsárdalur er dalur í Árnessýslu sem liggur á milli Búrfells í austri og Skriðufells í vestri. Dalurinn er nokkuð sléttlendur og vikurborinn eftir endurtekin eldgos í Heklu. Merkisstaðir í Þjórsárdal eru t.d. Stöng, Gjáin, Háifoss, Þjóðveldisbærinn og Vegghamrar.
Náttúrufar
Innst í báðum dölum er Fossalda, en austan við Fossá er Stangarfell. Næsta fjall til suðvesturs er Skeljafell, þar næst Sámsstaðamúli og loks Búrfell. Þjórsá lokar dalinum til suðurs. Vestan við Fossöldu eru Flóamannafjöll, næst Dímon, Selhöfði, svo Skriðufell og Ásólfsstaðafjall. Undir Hagafjalli eru höfðarnir Bringa og Gaukshöfði og er oft talað um að Þjórsárdalur opnist við þann síðarnefnda. Mikil hraunbreiða, Þjórsárdalshraun, þekur dalbotninn allt frá Gjánni og út að Þjórsá. Þetta er hluti af mun stærra hrauni, Búrfellshrauni, sem kom upp í öflugu eldgosi á Veiðivatnasvæðinu fyrir rúmum 3000 árum. Álma úr því flæddi niður í dalinn um Gjána. Miklar gufusprengingar og umbyltingar urðu þegar glóandi hraunið breiddist út yfir flatan og votlendan dalbotninn. Ótal gervigígar urðu þá til og setja þeir og sérstæðan svip á landslag Þjórsárdals.
Inni í dalkróknum hjá Ásólfsstöðum og Skriðufelli er mikill skógur, Þjórsárdalsskógur, bæði frá náttúrunnar hendi og nýrækt á vegum Skógræktar ríkisins. Þetta er gróðursælasta svæði Þjórsárdals, ásamt Búrfellsskógi. Þó hefur Skógrækt ríkisins staðið fyrir mikilli landgræðslu á Vikrunum svokölluðu, meðal annars með lúpínu og grastegundum. Vestan Fossár hafa vikrarnir líka verið græddir upp, mest innan afréttargirðingar Gnúpverja, en þar eru ólíka grastegundir. Framar er meira um melgresi. Í kringum Búrfellsvirkjun og Þjóðveldisbærinn hefur Landsvirkjun grætt upp og er þar meðal annars golfvöllur.
Í Gjánni og á Kjóaflöt er gróðursælt, og er einstaklega friðsælt í Gjánni, þar sem Rauðá leikur sér um hamra og gil. Þar er mikið hvannastóð í kringum uppspretturnar, en líka margar tegundir mosa og grasa.
Á eyrum Bergólfsstaðaár er nú verið að græða upp með grasi, en hægt er að segja að landið sé gróðursnautt allt frá dalbotni fram að þjóðvegi 32, en þar taka lúpínubreiður við.
Eyðing byggðar í Þjórsárdal
Þjórsárdalur hefur verið viðfangsefni fornleifafræðinga í um 150 ár. Rústir af 12-15 bæjum frá miðöldum og nokkrar yngri hafa verið skoðaðar. Á einni jörð, Sandártungu, lagðist byggð ekki af fyrr en árið 1693 þegar gaus í Heklu og á tveimur jörðum við mynni dalsins var búið fram á 20. öld. Upphaf rannsókna á eyðibyggð dalsins má rekja til seinni hluta 19. aldar, þegar Brynjúlfur Jónsson frá Minnanúpi kortlagði fornleifar í dalnum. Hann fann merki um byggð á mörgum stöðum, samdi lýsingar, teiknaði upp grunnmyndir af tóftum, gerði yfirlitskort af horfinni byggð og gaf út í grein árið 1885, en hún markar upphaf skipulegra eyðibýlarannsókna á Íslandi. Brynjúlfur kveikti með þessu áhuga annarra fræðimanna á dalnum. Árið 1890 fór hann ásamt Þorsteini Erlingssyni skáldi og ritstjóra sem gerði fyrstu uppgreftina í dalnum og skömmu síðar fylgdi hann Daniel Bruun, fornleifafræðingi frá danska þjóðminjasafninu, á sömu slóðir. Skrif Bruuns um örlög dalsins vöktu athygli út fyrir landsteinana. Daniel Bruun kallaði Þjórsárdal „Pompei Íslands“ og það hafði mótandi áhrif á hugmyndir um eyðingu byggðar í dalnum, en nafngiftin gaf í skyn að hún hefði orðið af skelfilegum og skyndilegum náttúruhamförum. Í raun var lítið sem minnti á Pompei annað en eldfjallagjóskan sem lá yfir öllu.
Þjórsárdalsleiðangur 1939
Sumarið 1939 kom leiðangur norrænna forleifafræðinga til Íslands og gerði umfangsmiklar rannsóknir í Þjórsárdal. Verkefnið spratt af áhuga á að rannsaka norræna húsagerð og þróun hennar í gegnum aldirnar, en einnig var áhugi fyrir því að athuga hvenær byggð í dalnum hefði lagst af. Dalurinn sem hafði áður verið frjósamur og fagur, einkenndist nú af sléttum af svartri gosösku. Grafnar voru upp rústir sex bæja, Skallakots, Stangar, Snjáleifartóttar, Áslákstungu fremri, Stórhólshlíðar og Skeljastaða. Ritið „Forntida gårdar i Island“ um uppgröftinn var gefið út í Kaupmannahöfn árið 1943. Í leiðangrinum var stigið mikilvægt skref í rannsóknum bæjarhúsa víkingaaldar og miðalda. Hann er þannig hápunktur mikils brautryðjandastarfs í byggingafornleifafræði á Norðurlöndum. Tveir leiðangursmanna voru ungir stúdentar sem áttu eftir að láta mikið að sér kveða á sviði fornleifa, Kristján Eldjárn, síðar þjóðminjavörður og forseti, og Sigurður Þórarinsson jarðfræðingur, en sá síðarnefndi lagði um þetta leyti grunn að gjóskutímatali, sem hefur reynst eitt helsta aldursgreiningartæki fornleifafræðinga á Íslandi. Í fyrstu hélt Sigurður því fram að allar rústirnar sem skoðaðar voru lægju undir gjóskulagi úr Heklu sem talið var hafa fallið árið 1300 og þá hafi byggð í dalnum lagst af. Þetta rímaði vel við ríkjandi hugmyndir um eyðingu dalsins og fornleifarnar sem komið höfðu í ljós við uppgreftina.
Seinni tíma hugmyndir
Seinna endurskoðaði Sigurður greiningu sína á gjóskulaginu og taldi það vera úr Heklugosinu 1104, fyrsta gosi fjallsins á sögulegum tíma. Hefur það verið ríkjandi skoðun síðan að dalurinn hafi eyðist í því gosi og uppgreftir sem gerðir voru í Gjáskógum og á Sámsstöðum síðar þóttu styrkja þá túlkun. Í kjölfar enduruppgraftar Vilhjálms Arnar Vilhjálmssonar á Stöng hafa hins vegar komið fram hugmyndir um að þrátt fyrir gríðarlegt gjóskufall árið 1104 hafi það ekki markað endalok byggðarinnar – þó það hafi ef til vill verið upphafið að endalokunum. Ýmsar vísbendingar eru um að byggðin hafi varað fram á 13. öld, bæði gripir sem fundist hafa og vitnisburður jarðvegs um beit.
Ein hugmynd um endalok byggðar í Þjórsárdal er að hún hafi staðið höllum fæti vegna hnignandi landgæða, sem Heklugos hafi eflaust átt mikinn þátt í, en að ákvörðunin um að yfirgefa síðustu bæjarstæðin í dalnum hafi verið tekin til að varðveita skóglendið sem þar var. Sé þessi tilgáta rétt má segja að árangurinn hafi orðið góður, því að minnsta kosti eitt hundrað heimili á Suðurlandi sóttu skóg til kolagerðar í Þjórsárdal á 16. öld.
Fornleifafundur árið 2018
Árið 2018 fann áhuga- og heimamaður muni frá víkingaöld eins og þórshamar, brýni og pott í Þjórsárdal. Fundarstaðurinn er nefndur Bergsstaðir eftir finnandanum.
Áhugaverðir staðir
Bærinn að Stöng var grafinn upp árið 1939 og var byggt yfir hann til að vernda minjarnar. Auk yfirbyggða íveruhússins má þar sjá leifar smiðju, fjóss og hlöðu en einnig hefur kirkja verið grafin upp á staðnum.
Göngubrú er yfir Rauðá rétt fyrir neðan Stöng. Frá Stöng er vinsælt að ganga að Gjánni.
Þjórsárdalslaug er vestan Fossár, austur undir Rauðukömbum. Þar er heitur hver, Rauðukambahver, og gnótt af heitu- og köldu vatni sem streymir sjálfrennandi að lauginni. Innar í dalnum er síðan Háifoss, en hann er einn af hæstu fossum á Íslandi. Skeiða- og Gnúpverjahreppur lét útbúa útsýnispall vestan í Stangarfelli og liggur vegur frá Hólaskógi að honum. Mun neðar í Fossá er Hjálparfoss, sem er tvískiptur foss sem fellur fram af hraunbrún á móts við Búrfellsstöð.
Háifoss/Granni, Gjáin og Hjálparfoss eru fluti af samfelldu svæði í dalnum, Landslagsverndarsvæði Þjórsárdal, sem var friðlýst árið 2020.
Vegghamrar eru berghamrar miðja vegu milli Hallslautar og Rauðukamba. Undir þeim liggur hin forna Sprengisandsleið, og ríða fjallmenn Gnúpverja hér um á leið sinni til fjalls.
Ævintýri Harúns hins milda
Ævintýri Harúns hins milda (franska: Les aventures du Calife Haroun el Poussah), einnig þekkt sem Fláráður stórvesír (franska: Iznogoud), er heiti á vinsælum frönskum myndasögum sem segja frá Harún hinum milda, sem er kalífi í hinni fornu Bagdad og hinum undirförla stórvesír Fláráði. Teiknarinn Jean Tabary skapaði sagnaflokkinn ásamt René Goscinny árið 1962. Eftir fráfall Goscinny árið 1977 hélt Tabary áfram gerð sagnanna einn síns liðs og enn síðar tók sonur hans, Nicolas Tabary, við pennanum. Alls hafa 30 bækur komið út í ritröðinni.
Útgáfusaga
Þeir Tabary og Goscinny sköpuðu sagnaflokkinn fyrir myndasögublaðið Record og hóf hann göngu sína í blaðinu þann 15. janúar árið 1962. Nokkrum árum fyrr höfðu þeir Goscinny og Albert Uderzo kynnt til sögunnar geysivinsælar sögur um Ástrík gallvaska, sem gerðust á tímum Rómaveldis hins forna. Með hinum nýju sögum var hins vegar ætlunin að leita í ævintýraheim 1001 nætur.
Titilpersóna bókaflokksins, hinn hrekklausi Harún hinn mildi, féll fljótlega í skuggann af illmenninu Fláráði stórvesír. Var heiti bókaflokksins því breytt á þann veg að sögurnar voru kenndar við Fláráð. Þótti það afar óvenjulegt, enda sárafá dæmi um andhetjur innan fransk/belgísku myndasöguhefðarinnar.
Jean Tabary lést árið 2011. Sonur hans, Nicolas, sem einnig er myndasöguteiknari, tók þá við sagnaflokknum og hefur teiknað þrjár bækur. Sú síðasta kom út árið 2015.
J
J eða j (borið fram joð) er 13. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 10. í því latneska
Ævintýri Harúns hins milda
Íslensk útgáfa
Fjórar bækur um ævintýri Harúns hins milda komu út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar á árunum 1978-1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Bækur þessar voru nr. 1, 5, 8 og 9 í upprunalegu útgáfunni. Þær eru eftirfarandi:
Úthverfi
thumb|200px|[[Blindgata|Blindgötur finnast oft í úthverfum.]]
Úthverfi eða útborg er svæði sem liggur útan við borg þar sem eru mörg hús og víðáttur. Þau eru yfirleitt léttbyggð og þar eiga heima margir vinnuferðalangar sem vinna í miðborg. Úthverfi getur verið gamall bær eða þorp sem hefur verið byggður upp við útþenslu stærri borgarinnar. Byggingar eins og skólar, stórmarkaðir og litlar verslanir finnast í úthverfum, en yfirleitt finnast ekki stór fyrirtæki eða stóriðja.
Parakeelya reticulata
Parakeelya reticulata er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz.
Túvalú
Fyrstu íbúar Túvalú voru Pólýnesar sem sigldu þangað á eintrjáningum fyrir um 3000 árum. Spænski skipstjórinn Álvaro de Mendaña leiddi fyrsta evrópska leiðangurinn sem kom til eyjanna 1568. Árið 1819 nefndi bandarískur skipstjóri Funafuti Elliseyju eftir breska stjórnmálamanninum Edward Ellice og það nafn var síðan notað um allar níu eyjarnar. Bretar lýstu eyjarnar sitt verndarsvæði á 19. öld og frá 1892 stjórnuðu þeir eyjunum sem hluta af Vestur-Kyrrahafssvæði Breta. Árið 1916 urðu eyjarnar hluti Gilbert- og Elliseyja ásamt Kíribatí. Árið 1974 var ákveðið í þjóðaratkvæðagreiðslu að skilja eyjaklasana að og gera úr þeim tvær nýlendur sem fengu sjálfstæði 1978 og 1979.
Túvalú er þróunarland með eitt af minnstu hagkerfum heims. Um 65% vinnandi manna eru opinberir starfsmenn. Samningar um fiskveiðiréttindi við erlend ríki eins og Bandaríkin gefur landinu töluverðar tekjur. Túvalúar eru þekktir fyrir sjómennskukunnáttu og margir vinna sem sjómenn á erlendum skipum. Landbúnaður á Túvalú snýst aðallega um ræktun kókoshneta og pulaka.
Landfræði
Túvalú eru eldfjallaeyjar. Eyjarnar eru þrjú rif (Nanumanga, Niutao og Niulakita) og sex hringrif (Funafuti, Nanumea, Nui, Nukufetau, Nukulaelae og Vaitupu). Þessar litlu, dreifðu og láglendu eyjar eru aðeins 26 ferkílómetrar að stærð samtals og eru þannig fjórða minnsta land heims. Hæsti punktur eyjanna er 4,6 metrar yfir sjávarmáli á Niulakita. Á 20 árum hafa 73,5 hektarar bæst við land eyjanna (2,9%) þótt aukningin sé ekki eins alls staðar, með 74% stækkun og 27% minnkun. Yfirborð sjávar við Funafuti hefur risið um 3,9 mm á ári, sem er tvöfalt heimsmeðaltal. Hækkandi sjávarborð skapar aukinn öldugang yfir rifin sem flytur sand sem safnast upp við rifin samkvæmt ástralskri rannsókn. Forsætisráðherra Túvalú gagnrýndi rannsóknina og sagði hana líta framhjá neikvæðum afleiðingum hækkunar sjávarborðs, eins og flæði sjávar inn í ferskvatnsbrunna.
Túvalú á aðild að Samningi um líffræðilega fjölbreytni. Helsti gróður á eyjunum eru ræktaðir kókospálmar sem þekja 43% landsins. Innlendur laufskógur er aðeins 4,3% af gróðri á Túvalú.
Stjórnsýslueiningar
Túvalú nær yfir sex hringrif og þrjú rif. Minnsta eyjan, Niulakita, heyrir undir Niutao.
Hver eyja hefur sinn yfirhöfðingja, eða ulu-aliki, og nokkra undirhöfðingja (alikia). Öldungaráðið er kallað falekaupule eða te sina o fenua. Áður fyrr var sérstök prestastétt (tofuga) með stjórnsýsluhlutverk. Ulu-aliki og aliki fara með óformlegt vald í héraði. Ulu-aliki eru alltaf valdir út frá ættartengslum. Samkvæmt Falekaupule-lögunum frá 1997 deilir falekaupule völdum með kjörnu ráði þorpsforseta (pule o kaupule), sem er eitt á hverju hringrifi. Sveitarstjórnarumdæmi sem ná yfir meira en eina eyju: Sveitarstjórnarumdæmi sem ná aðeins yfir eina eyju: Samkvæmt ISO 3166-2-staðlinum er eitt bæjarráð (Funafuti) á Túvalú, og sjö eyjaráð. Niulakita, sem hefur nú sitt eigið eyjaráð, er ekki talið með þar sem það heyrir undir Niutao.
Heilsa
Princess Margaret-spítalinn á Funafuti er eina sjúkrahús eyjanna og helsti veitandi heilbrigðisþjónustu.
Frá því á síðari hluta 20. aldar hefur helsta heilsufarsvandamál Túvalú og aðaldánarorsök verið hjartasjúkdómar. Þar á eftir koma sykursýki og háþrýstingur. Árið 2016 voru helstu dánarorsakir hjartasjúkdómar, sykursýki, háþrýstingur, ofþyngd og heilablóðfall.
Hugleikur (mannsnafn)
Hugleikur er íslenskt karlmannsnafn.
Þorsteinn Víglundsson
Þorsteinn Þórður Víglundsson (fæddur 19. október árið 1899 að Melum í Mjóafirði – látinn 3. september 1984 í Reykjavík) var íslenskur skólameistari, sparisjóðsstjóri, safnvörður, baráttumaður verkalýðsins, rithöfundur, kaupmaður og frumkvöðull frá Vestmannaeyjum.
Foreldrar hans voru Jónína Guðrún Þorsteinsdóttir og Víglundur Þorgrímsson. Á barnsaldri var hann tekinn í fóstur að Hóli í Norðfirði til hjónanna Stefaníu Guðjónsdóttur og Vigfúsar Sigurðssonar. Eftir nám í Barnaskóla Norðfjarðar lá leiðin í Búnaðarskólann á Hvanneyri og varð hann búfræðingur tvítugur að aldri. Þorsteinn stundaði nám í Noregi árin 1921-1923 í lýðháskóla nálægt Björgvin, Noregi og ári seinna lauk hann lokaprófi í nokkrum greinum í menntaskóla á Suður-Mæri. Eftir heimkomuna fór Þorsteinn í Kennaraskóla Íslands og tók hann lokapróf þar árið 1927. Strax um haustið 1927 flutti hann til Vestmannaeyja ásamt konu sinni, Ingigerði Jóhannsdóttur, en þá voru þau nýgift.
Þangað fór hann til þess að taka við stöðu skólastjóra Unglingaskólans í Vestmannaeyjum. Hann sinnti því starfi til ársins 1963. Auk skólastjórnar sinnti Þorsteinn fjölmörgum störfum og áhugamálum þ.á m. gaf hann út tímaritið Blik annað hvert ár í 44 ár, var virkur í Verkamannafélaginu Drífanda, safnaði ýmsum forn- og menningarmunum í Byggðasafn Vestmannaeyja, samdi norsk-íslenska orðabók, vann að stækkun Gagnfræðaskólans, var sparisjóðsstjóri og þannig mætti lengi telja. Á efri árum hlaut Þorsteinn heiðursborgaranafnbót í Vestmannaeyjum fyrir framlag sitt til menningarmála.
Unglingaskólinn
Þorsteinn tók við stöðu skólastjóra Unglingaskólans í Vestmannaeyjum árið 1927. Skólinn var starfræktur í fimm mánuði á ári og voru aðeins níu nemendur skráðir í skólann nokkrum dögum fyrir skólasetningu en alls voru um 200 unglingar í Eyjum á þessum tíma. Þorsteinn kynnti fyrirhugaða starfsemi skólans fyrir félögum Verkamannafélagsins Drífanda og á fundi Bindindisstúkunnar Báru og tókst þannig að fjölga skráðum nemendum í 22. Innan skamms stóðu nemendur fyrir undirskriftasöfnun til að hvetja til að skólaárið yrði lengt um einn mánuð og var það samþykkt af bæjaryfirvöldum. Þorsteinn var snemma umdeildur enda aðkomumaður með ákveðnar skoðanir á menntamálum í Eyjum og áhugi yfirvalda jafnt sem almennings var takmarkaður líkt og tíðkaðist í mörgum sjávarplássum á þessum tíma. En þrátt fyrir mótbárur gekk skólastarfið vel frá upphafi. Nemendum fjölgaði stöðugt, félagsstarf var blómlegt og árið 1930 varð skólinn að Gagnfræðaskóla Vestmannaeyja með lagabreytingu. Þorsteinn hélt stöðu sinni þrátt fyrir nokkra andstöðu í hans garð. Þrautseigja hans og metnaður bar árangur því fáeinum árum eftir að hann tók við stjórn skólans fengu nemendur í skólanum hæstu meðaleinkunn á landsprófi.
Störf og áhugamál
Fyrir utan kennslu vann Þorsteinn ýmsa verkamannavinnu og sinnti að auki áhugamálum sínum af mikilli atorku þar sem skólastarf lá niðri meirihluta ársins. Hann gekk í Verkamannafélagið Drífanda þar sem hann lét pólitískar skoðanir sínar í ljós en það stuðlaði að enn frekari tortryggni í hans garð. Þorsteinn var þá harður Alþýðuflokksmaður sem boðaði nauðsyn þess að sjómenn og verkafólk stæðu saman.
Þorsteinn lagði kapp á frá upphafi að vernda skyldi menningarverðmæti og fékk aðstoð nemenda sinna við að safna ýmsum munum eftir fyrirmynd norskra byggðasafna. Hann gaf út Blik, blað Málfundafélags Gagnfræðaskólans, en fyrsta tölublaðið kom út 1936 og urðu árgangarnir alls 34. Árið 1942 stóð Þorsteinn ásamt öðrum fyrir því að Sparisjóður Vestmannaeyja yrði stofnsettur og varð Þorsteinn sparisjóðsstjóri.
Árið 1952 tók hann sér eins árs leyfi og hélt til Noregs í því skyni að kynna land og þjóð í 50 byggðum í Noregi. Eftir heimkomu hófst hann handa við að semja norsk-íslenska orðabók sem kom út 15 árum seinna. Þorsteinn sneri sér í auknum mæli að bæjarmálum og lagði m.a. fram frumtillögu um rafkapal milli lands og Eyja. Hann átti þátt í að stofna Kaupfélag alþýðu og Kaupfélag Vestmannaeyja mörgum árum seinna.
Árið 1956 varð langþráður draumur Þorsteins loks að veruleika þegar nýtt 8,500 fermetra húsnæði Gagnfræðaskólans var tekið í notkun, 25 árum eftir að Þorsteinn bryddaði upp á málinu við bæjastjórn. Hugmyndinni var ekki vel tekið í upphafi, þannig að Þorsteinn kom henni í framkvæmd sjálfur með því að smala saman öllum nemendum skólans, útbýtta skóflum, og saman hófust nemendurnir handa - ásamt honum sjálfum - við að grafa fyrir grunn skólans. Í dag er byggingin notuð fyrir Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum
Enn vantaði húsnæði fyrir alla þá menningarmuni sem Þorsteinn hafði séð um að varðveita og geymdir voru uppi á hanabjálka á Goðasteini, heimili Þorsteins og Ingigerðar um árabil. Árið 1963 var byggðasafni komið fyrir í almennilegum húsakynnum, á þriðju hæð nýja Sparisjóðshússins. Þetta sama ár hætti hann skólastjórn Gagnfræðaskólans eftir 36 ára starf.
Í eldgosinu í Eyjum 1973 urðu Þorsteinn og Ingigerður að yfirgefa Eyjarnar eftir 46 ára dvöl í Vestmannaeyjum, og settust að í Hafnarfirði. En Þorsteinn hélt áfram skrifum sínum um menningu og sögu Eyja og uppbyggingu Byggðasafnsins.
Þorsteinn var mjög harður bindindismaður. Hann lést, 85 ára gamall, í Reykjavík 1984 og kona hans, Ingigerður Jóhannsdóttir, níu árum síðar, 91 árs að aldri.
Viðurkenningar
Þorsteinn Þ. Víglundsson fékk á efri árum margar viðurkenningar fyrir ævistörf sín. Til að mynda hlaut hann heiðursborgaranafnbót Vestmannaeyjakaupstaðar fyrir framlag sitt til menningarmála og St. Olav orðuna frá Ólafi Noregskonungi fyrir vináttu við Noreg.
Höggmynd af höfði Þorsteins stendur á annarri hæð Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum til minningar um hann.
Þorsteinn var kjörinn heiðursfélagi í Sögufélagi Vestmannaeyja í virðingar- og þakklætisskyni fyrir framlag hans.
Helgi og hljóðfæraleikararnir
Helgi og Hljóðfæraleikararnir ('H&H') er hljómsveit úr Eyjafjarðarsveit. Upphaf sveitarinnar má rekja til ársins 1987 þegar að elstu meðlimir hennar voru á lokaárum grunnskólaferils síns. Stofnmeðlimir sveitarinnar voru Helgi Þórsson söngvari, Brynjólfur Brynjólfsson gítarleikari, Atli Rúnarsson trommuleikari og Bergsveinn Þórsson bassaleikari. Þeir eru allir enn meðlimir hljómsveitarinnar.
Árið 1991 gaf hljómsveitin út rokkóperuna Landnám sem tekin var upp á einu bretti, þ.e. í einni töku. Á henni mátti heyra leikið á blokkflautu í bland við hefðbundnari rokkhljóðfæri. Sú útgáfa var þó að sögn meðlima einungis undirbúningur fyrir breiðskífu sem kom út á árið 1993 og var samnefnd hljómsveitinni. Í dagblaðinu Degi var platan valin ein af tíu bestu plötunum árið 1993. Stuttu eftir útgáfu hennar fór hljómsveitin í pásu, en spilaði af og til á tónleikum.
Eftir að hafa starfað sundurslitið í rúm fjögur ár kom hljómsveitin saman á ný árið 1997. Rafmagnshljóðfærin voru lögð til hliðar um tíma í staðinn fyrir akústísk hljóðfæri, kassagítara, kontrabassa o.fl. Bættust þá Kristín Þóra Haraldsdóttir fiðluleikari og Gunnur Ýr Stefánsdóttir flautuleikari í hópinn. Hjálmar Brynjólfsson bættist svo við ári síðar á slagverk og harmonikku. Hóf hljómsveitin að leika ótt og títt á tónleikum um land allt. Stuttu eftir endurfundi hljómsveitarinnar gaf hún út disk sem nefndist Endanleg hamingja.
Hljómsveitin hefur verið virk við plötuútgáfur og tónleikahald æ síðan.
Sun Myung Moon
Sun Myung Moon (6. janúar 1920 – 3. september 2012) var suður-kóreskur trúarleiðtogi sem var jafnframt þekktur fyrir viðskiptaumsvif sín og stuðning sinn við ýmsa pólitíska málstaði. Moon var stofnandi og andlegur leiðtogi Sameiningarkirkjunnar, kristins söfnuðar sem gekk út á þá trúarkenningu að Moon sjálfur væri nýr Messías sem hefði verið falið að ljúka hjálpræðisverkinu sem Jesú mistókst að vinna fyrir 2000 árum. Fylgismenn Moons eru gjarnan kallaðir „Moonistar“ (e. Moonies).
Með framlögum fylgjenda sinna gerði Moon Sameiningarkirkjuna að viðskiptalegu stórveldi og varð sjálfur vellauðugur. Hann kom sér jafnframt í samband við marga valdsmenn og þjóðarleiðtoga á borð við Richard Nixon, George H. W. Bush, Míkhaíl Gorbatsjov og Kim Il-sung. Söfnuður Moons hefur ætíð verið umdeildur og gagnrýnendur hans líta jafnan á hann sem sértrúarsöfnuð sem heilaþvær og féflettir meðlimi sína. Moon sjálfur var um skeið fangelsaður fyrir skattsvik á níunda áratugnum.
Æviágrip
Sun Myung Moon fæddist árið 1920 í núverandi Norður-Kóreu, sem þá var undir stjórn Japana, inn í fátæka bændafjölskyldu. Foreldrar hans tilheyrðu öldungakirkjunni og Moon sótti ungur samkomur hvítasunnumanna.
Moon hélt því fram að á páskadagsmorgun 1936, þegar hann var sextán ára, hafi Jesús Kristur birst honum í sýn og falið honum að fullkomna hjálpræðisverk Messíasar, sem Jesú hefði mistekist að vinna fyrir 2000 árum. Að sögn Moons glímdi hann síðan næstu níu árin við Satan, sem á að hafa reynt að freista hans eða vekja hjá honum efasemdir um guðlega forsjón sína.