cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arnarvatnsheiði
Arnarvatnsheiði og Jónas Hallgrímsson
Í handritasafni Konráðs Gíslasonar Fjölnismanns hefur varðveist kvæði án titils um Arnarvatnsheiði eftir Jónas Hallgrímsson sem nú er orðið allþekkt sönglag í sveitum Borgarfjarðar. Það er m.a. þekkt sem „þjóðsöngur Borgfirðinga". Kvæðið er talið eiginhandarrit Jónasar sjálfs og hefur safnmarkið KG 31 a II. Kvæðið birtist fyrst á prenti árið 1847 í ljóðasafni sem bar heitið Ljóðmæli eptir Jónas Hallgrímsson sem var gefið út að Jónasi látnum. Þar kom fyrirsögnin Réttarvatn og er kvæðið svohljóðandi:
Sveinn Sölvason
Sveinn var sonur Sölva Tómassonar klausturhaldara á Munkaþverá og konu hans Halldóru Jónsdóttur frá Tungu í Fljótum. Hann fór utan til náms og var skráður í Kaupmannahafnarháskóla haustið 1740. Þann 30. mars 1742 fékk hann konungsbréf fyrir varalögmannsdæmi norðan og vestan, tæplega tvítugur að aldri, og loforð um lögmannsembættið þegar Hans Becker léti af því. Hann gegndi lögmannsstörfunum tvö seinustu starfsár Beckers og tók svo við eftir lát hans 1746.
Kúrdíska
Kúrdíska (kúrdíska: Kurdî eða كوردی) er tungumál talað af Kúrdum í Vestur-Asíu. Hún er ólík mörgum öðrum tungumálum úr því að hún er ekki stöðluð og er ekki opinber tungumál lands, það er að segja kúrdíska samanstendur af mörgum náskyldum mállýskum sem eru talaðar á stóru svæði sem spannar nokkur þjóðríki og myndar nokkra svæðisbundna staðla (t.d. kúrmanji í Tyrklandi og sorani í Norður-Íraki). Í dag er orðið „kúrdíska“ notað til að lýsa nokkrum tungumálum sem töluð eru af Kúrdum, aðallega í Íran, Írak, Sýrlandi og Tyrklandi.
Sveinn Sölvason
Á lögmannstíma Sveins dró enn úr virðingu og áhrifum Alþingis og til að mynda var lögréttumönnum fækkað, fyrst í 10 og síðan í 5, og dómendum í yfirrétti sem lengst af höfðu verið 24 var fækkað í 12 og síðan í 6. Frá 1756 voru skipaðir varalögmenn með Sveini. Fyrstur var Ólafur Stefánsson, síðar stiftamtmaður. 1764 tók Jón Ólafsson frá Eyri í Seyðisfirði við en hann dó 1778 og ári síðar var Stefán Þórarinsson skipaður varalögmaður. Það ár (1779) var síðasta ár Sveins lögmanns á þingi. Björn Markússon gegndi einn lögmannsstörfum á þinginu 1780 en Stefán varalögmaður 1781 og 1782.
Kúrdíska
Kúrdíska tilheyrir norðvestur-írönsk tungumálum sem flokkast síðan til indóíranskar málaættar í indóevrópskri málaættinni. Náskyldustu málin eru balochi, gileki og talysh sem eru öll í norðvestur-írönsku málaættinni.
Cistanthe cachinalensis
Cistanthe cachinalensis er plöntutegund sem var fyrst lýst af Rodolfo Amando Philippi, og fékk sitt núverandi nafn af Peralta og D.I.Ford.
Kúrdíska
Mokriani mállýska af Mið-Kúrdneska er víða talað í Mokrian. Piranshahr og Mahabad eru tveir helstu borgir Mokrian mála svæðisins.
Sveinn Sölvason
Kona Sveins var Málfríður Jónsdóttir, Jónssonar sýslumanns í Grenivík, og voru þau systkinabörn því Jón sýslumaður var móðurbróðir Sveins. Á meðal barna þeirra voru Jón Sveinsson landlæknir og Jón Sveinsson sýslumaður í Suður-Múlasýslu.
Jón Jakobsson sýslumaður á Espihóli skrifaði ævisögu Sveins lögmanns, sem út kom 1791, og nefnist hún Fáord æruminning at grøf virdugligs og ágæts høfdíngia herra Sveins Sølvasonar : sem var konúngligrar hátignar løgmadr nordan og vestan á Islandi, samt klaustrhaldari at Múnkaþverá.
Lensport
Lensport er op á skipum sem staðsett er neðst á borðstokk (lunningu). Þau liggja nokkur meðfram öllu skipinu og út um það á vatn af þilfari að renna. Í stærstu veltum taka skip stundum inn á sig sjó inn um lensportin og veitir því út aftur ef allt er með felldu. Í grein í Morgunblaðinu 1962 sem fjallar um hvernig eigi að varast sjóslys, segir: Skálkaðar lúgur, opin lensport, hæfileg ballest, skynsamleg hleðsla og varkár sigling er nauðsynleg varúðarráðstöfun til að koma í veg fyrir sjóslys. Ekki má rugla lensportum saman við lensingar eða neglugat.
Listi yfir fyrirbæri í sólkerfinu
Sólkerfið inniheldur einnig
Fredrikstad
thumb|Skjaldarmerki Fredrikstad thumb|Gamla Glemmen kirkjan í Fredrikstad Fredrikstad er borg í Austfold-fylki í Noregi. Stendur hún við ósa stærstu ár Noregs, Glommu. Íbúar borgarinnar voru um 82.000 2019 og eru nágrannasveitarfélögin Råde, Sarpsborg og Hvaler.
Saga
Fredrikstad var stofnað árið 1567 og fékk nafn sitt árið 1569, þá í höfuðið á Friðriki II Danakonungi. Í raun var verið að endurreisa Sarpsborg, sem er 15 km ofar, eftir að Svíar höfðu brennt hana til grunna í stríði Dansk-norska ríkisins og Svíþjóðar.
Í Norðurlandaófriðnum mikla (1700 - 1721) var floti Dansk-norska ríkisins með heimahöfn í Fredrikstad.
Atvinnulíf
Fredrikstad hefur alltaf verið mikil verslunarborg, vegna þess hve vel hún liggur til, ekki langt frá landamærum Svíþjóðar. Þar í borg voru stórar sögunarmyllur sem tóku við trjábolum sem flutu niður ánna.
Jórdan (aðgreining)
Jórdan á oftast við um ána Jórdan sem rennur um Sigdalinn Mikla í Mið-Austurlöndum. Jórdan getur einnig átt við:
Karnabær
Karnabær var tískuverslun og hljómplötuverslun í Austurstræti 22 í Reykjavík. Búðin opnaði 16. maí 1966, þá á Týsgötu 1 og var rekin af Guðlaugi Bergmann. Búðin hét í höfuðið á Carnaby Street í Soho í London þar sem helstu tískuverslanir módisma- eða bíttískunnar voru á 7. áratugnum.
Örn Árnason
Örn Árnason (f. 19. júní 1959 í Reykjavík) er íslenskur leikari, einn af meðlimum Spaugstofunnar og lék hann eitt sinn Afa í sjónvarpsþættinum Með Afa á Stöð 2. Örn er sonur Árna Tryggvasonar leikara.
Örn lauk námi frá Leiklistarskóla Íslands árið 1982. Í Þjóðleikhúsinu hefur Örn leikið fjölmörg eftirminnileg hlutverk eins og Lilla í Dýrunum í Hálsaskógi, Jónatan, Jesper og Kasper í Kardemommubænum, Max í Hallæristenórnum, Leikarann í Gamansama harmleiknum og Geir Vídalín í Gleðispilinu. Hann lék Bangsapabba í Dýrunum í Hálsaskógi og ýmis hlutverk í Klaufum og kóngsdætrum. Meðal nýlegra verkefna hans hér eru Slá í gegn, afmælissýning Spaugstofunnar Yfir til þín – Spaugstofan 2015 (þar sem hann lék og var einn handritshöfunda), Umhverfis jörðina á 80 dögum, Óvitar, Spamalot, Dýrin í Hálsaskógi, Tveggja þjónn, Ballið á Bessastöðum og Bjart með köflum. Meðal annara verkefna var Harry og Heimir í Borgarleikhúsinu sem hann samdi og lék í ásamt Sigurði Sigurjónssyni og Karli Ágústi Úlfssyni. Örn hefur talsett fjölda teiknimynda bæði fyrir sjónvarp og kvikmyndahús og var einn stofnenda talsetningarfyrirtækisins Hljóðsetning. Örn hefur unnið við sjónvarpsþáttagerð um margra ára skeið og má þar nefna þættina um Afa, Imbakassann og Spaugstofuna. Örn gaf út plötuna Afi á sjóræningjaslóðum fyrir nokkrum árum og hefur sungið inn á nokkrar hljómplötur.
Hlaðbakur
Hlaðbakur er gerð af bíl með stóra hurð að aftan sem nær frá þakkanti og niður. Skott hlaðbaks er hluti af farþegarými og hægt er að hreyfa innanstokks muni til að breyta stærð farangursgeymslu á móti farþegarými. Hlaðbakur hefur lokaða yfirbyggingu með þremur lóðréttum stólpum sem bera þakið.
Yfirlit
Hlaðbakar geta verið þriggja hurða (þar sem eru tvær farþega hurðir og ein fyrir farangursgeymslu) eða fimm hurða (þar sem eru tvær farþegahurðir og ein fyrir farangursgeymslu). Bíll getur verið gefinn út í mörgum bíla gerðum, eins og með Ford Focus sem var gefin út sem skutbíll (ZXW) og bæði sem þriggja og fimm hurða hlaðbakur (ZX3 og ZX5). Þessar gerðir deila undirvagni og hönnun framan við fremsta lóðrétta stólpann — í vélarými. Hlaðbakar geta haft hillu sem er fjarlægjanleg og lyftist upp með afturlúgunni eða þeir geta haft yfirbreiðslu yfir farangurgeymsluna fyrir aftan aftari röð sætanna.
Munurinn á hlaðbaki og skutbíl
thumbnail|Sniðmynd af fimm dyra hlaðbak, borinn saman við skutbíl af sömu tegund. Bæði hlaðbakar og skutbílar hafa tvö opin rými, með eitt opið rými fyrir bæði farþega og farangursgeymslu. Önnur atriði eru mismuandi:
Á heimsvísu
thumbnail|1951 Kaiser-Frazer Vagabond Meðal fyrstu bíla sem flokkast sem hlaðbakar var Citroën Traction Avant í „Commerciale“ markaðsútgáfu með afturlúgu. Avant kom upprunalega út 1934 með tvískiptri afturlúgu en 1954 var henni skipt út fyrir eina afturlúgu.
Fyrstu hlaðbakar bandaríkjanna voru Vagabond og Traveller frá Kaiser-Fraiser. Þessir tveir bílar komu upprunalega út 1949 með tvískipta afturlúgu og skott sem var hluti af farþegarými. Hönnunin flokkaðist aldrei sem stallbakur eða skutbíll, en með því að pakka sætunum saman myndaðist 2,4 metra langt skott.
Evrópa
thumbnail|1964 Renault 4, fyrsti fjöldaframleiddi hlaðbakurinn. 1961 kom Renault 4 bílinn upprunalega út. Hann var smábíll með afturlúgu og bakglugga. Bílinn hafði stutta hliðarglugga á milli tveggja stólpa hliðina á skotti og bröttu horni frá þaki niður að aftari stuðara. Þótt að Renault 3 hafi verið kallaður lítill skutbíll - jafnvel eftir að hugtakið hlaðbakur birtist fyrst í kringum 1970 - þá seldist hann í átta milljónum eintaka og er fyrsti fjöldaframleiddi hlaðbakurinn. Þrátt fyrir velgengni smærri hlaðbaka eins og Renault 5 hélt Renault 4 áfram í framleiðslu í Evrópu þangað til 1986.
Norður-Ameríka
American Motors Coporation markaðssetti Gremlin árið 1970. Gremlin notaði undirvagn AMC Hornet, en brattur bakendi bílsins minnkaði lengd hans úr 4,5 í 4,1 metra.
1975 kynnti AMC Pacer sem hafði, líkt og evrópskir bílar sömu gerðar og frá sama tíma, hurð að aftan. 1977 bætti AMC við lengri gerð af Pacer með skutbíla hönnun þar sem þeir lýstu aftari hurðinni sem einni af þremur hurðum bílsins. Þessari hönnun var haldið áfram í endurhönnun Concord línunnar 1978 og 1979 í sportútgáfu. AMC Spirit kom í stað Gremlin 1979 og hann kom út í tveimur gerðum sem báðar höfðu aftari hurðir.
Japan
Einn af fyrstu hlaðbökum Japans var Nissan Fairlady Z frá 1970, Honda Civic frá 1972, Nissan Sunny og Nissan Cherry. Af þessum bílum var Civic og Cherry framhjóladrifnir. Auk þessara innfluttu bíla eru fjölmargir japanskir bílar að hlaðbaks gerð: Nissan Pulsar, Toyota Allex, Toyota Prius, Honda CR-X og Honda Insight.
Seldalur
Seldalsbærinn liggur í um 150 m hæð yfir sjávarmáli. Í Seldal er sums staðar skriðu- og snjóflóðahætta. 1917 féll snjóflóð á fjárhús. 12. nóvember 1968 féllu tvær skriður og eyðilögðu tún, girðingar og skurði.
Tríastímabilið
thumb|right|Jörðin eins og hún gæti hafa litið út við upphaf Tríastímabilsins. Tríastímabilið er jarðsögulegt tímabil sem nær frá 245 til 202 milljónum ára. Trías er fyrsta tímabil miðlífsaldar. Bæði upphaf og lok trías markast af miklum fjöldaútdauðum. Fjöldaútdauðinn sem batt endi á trías hefur nýlega verið aldursgreindur nákvæmar en fyrr, en eins og með flest jarðsöguleg tímabil eru jarðlögin sem marka upphaf og endi vel skilgreind en raunaldur er ónákvæmur sem svarar nokkrum milljónum ára.
Einkennandi jarðlög tríastímabilsins eru rauður sandsteinn og gufunarset sem gefa til kynna hlýtt og þurrt loftslag. Engin ummerki eru um jökulskeið og land var að öllum líkindum hvergi nálægt pólsvæðunum. Risameginlandið Pangea var að rifna í sundur á trías en hafði þó ekki skilist í sundur. Fyrstu sjávarsetlögin í upphafi rifferlisins, sem skildu að New Jersey og Marokkó eru frá síðtrías. Þar sem strandlengja risameginlandsins var takmörkuð eru sjávarsetlög frá trías fremur sjaldgæf, þrátt fyrir að þau séu áberandi í Vestur-Evrópu þar sem tríasjarðlög voru fyrst rannsökuð. Í Norður-Ameríku eru tríassjávarsetlög t.d. takmörkuð við nokkrar opnur í vestri. Því er jarðlagafræði tríastímabilsins að mestu bundin við lífverur sem lifðu í lónum og saltríku umhverfi, t.d. Estheria-krabbadýrin.
Á trías varð mikil aðlögun bæði í sjávarlífi og lífi á landi, en á mörkum perm og trías hafði orðið mesti fjöldaútdauði jarðsögunnar þar sem meirihluti lífvera Jarðarinnar dó út. Fyrstu risaeðlurnar urðu til á þessum tíma. Kórallar af hexacorallia-ætt koma fyrst fram á sjónarsviðið og eins fyrstu flugeðlurnar.
Klaufabárðarnir
Þættirnir voru framleiddir á árunum 1979 - 1985 og aftur árið 1989 - 1990, 1992 og 1994. Árið 1998 var framleiddur þáttur sem var ekki hluti hinna þáttanna sem var númer 50 og var framleiddur í Suður Kóreu. Þættirnir voru framleiddir á árunum 2002 - 2004 og aftur 2009 - 2015 og á síðustu árum hafa verið framleiddar þrjár þáttaraðir (2018 - 2020).
Þættirnir sem sýndir hafa verið á RÚV og Stöð 2 eru fyrsta, önnur, fjórða, fimmta og sjötta þáttaraðirnar. Sumir stakir þættir hafa verið sýndir úr sjöundu þáttaröð.
Þættirnir fjalla um tvo vini sem lenda í klúðri.
Þáttaraðirnir
thumb|Listaverk af þeim félögunum. thumb|Listaverk af klaufabárðunum.
Mataræði
Mataræði er allur sá matur sem lífvera neytir. Orðið er einkum notað í tengslum við þær venjubundnu ákvarðanir sem fólk tekur um hvað það borðar. Þótt menn séu alætur þá hafa matarhefðir, trúarbrögð og siðferði mikil áhrif á mataræði fólks. Það mataræði sem fólk kýs sér getur verið hollt eða óhollt út frá því sjónarmiði að einstaklingurinn fái næga næringu; bætiefni, steinefni og eldsneyti, í formi matar. Mataræði er talið hafa umtalsverð áhrif á breytileika langlífi og tíðni vissra sjúkdóma milli ólíkra samfélaga.
Einstaklingsbundið mataræði
Margt fólk takmarkar þann mat sem það borðar af ýmsum ástæðum, svo sem vegna heilsufars, siðferðis, umhverfisáhrifa og annarra þátta sem mataræði hefur áhrif á. Á Vesturlöndum er algengt að fólk taki ákvörðun um að forðast dýraafurðir í einhverjum mæli (sbr. grænmetisfæði, ávaxtafæði o.s.frv.) eða jafnvel halda sig frá tilteknum matreiðsluaðferðum (sbr. hráfæði). Megrunarfæði er sérstakt mataræði sem er hugsað sem liður í þyngdarstjórnun, venjulega í tengslum við aukna hreyfingu.
Tenglar
Erlendir
Strava
Eftirmáli
Eftirmáli er niðurlagsorð á bókmenntaverki eða leikverki og er stundum notað sem stílbragð í kvikmyndum. Eftirmáli í bókmenntum er oftast um höfund þess, verkið sjálft og tímabilið sem það er sprottið úr. Eftirmáli í leikritum og kvikmyndum er annars eðlis, þ.e. einhverskonar niðurlag á verkinu sem það fylgir, og segir annaðhvort af högum persóna eftir að sagan er fullsögð eða er lokahnykkurinn á verkinu sjálfu. William Shakespeare skrifaði oft eftirmála í lok leikverks, og er hann oftast fluttur af einni persónu verksins, sbr. í Rómeo og Júlíu.
Varast ber að rugla eftirmála í ofangreindri merkingu saman við eftirmál í merkingunni eftirköst, afleiðing. Eftirmál er hvorugkynsorð, og oftast haft í fleirtölu (dæmi: sem betur fer urðu engin eftirmál vegna atburðanna), en eftirmáli er karlkyns (dæmi: vandaður eftirmáli var í bókarlok).
Stiftamtmaður
Stiftamtmaður eða stiftbefalingsmaður var æðsti fulltrúi Danakonungs á Íslandi á árunum 1684- 1872 ásamt því að vera æðsti handhafi framkvæmdarvalds á Íslandi. Stiftamtmaður sat í Kaupmannahöfn alveg þangað til ársins 1770 en þá sat hann á Íslandi. Á árunum 1770-1787 var hann einnig amtmaður í Suður- og Vesturamti en þegar því var skipt í tvö ömt árið 1787 var hann eingöngu amtmaður í Suðuramti ásamt því að vera Stiftamtmaður. Stiftamtmannsembættið var lagt niður árið 1872 og embætti landshöfðingja kom í staðinn. Amtmannsembættin voru hins vegar ekki lögð niður fyrr en með heimastjórninni 1904.
Fyrsti stiftamtmaður á Íslandi var Ulrik Christian Gyldenløve, launsonur Kristjáns 5. Hann var aðeins 5 ára þegar hann tók við embættinu. Stiftamtmaður átti að hafa aðalumsjón með landsstjórninni og eftirlit með dómsmálum og kirkjumálum. Stiftamtmaður fékk ákveðin laun, en hafði ekki landið á leigu, eins og tíðkaðist hafði um hirðstjóra og höfuðsmenn. Nokkrum árum síðar, eða árið 1688, var skipaður hér amtmaður, en hann átti að vera búfastur á Íslandi.
Limra
Limra er tegund af ljóði með fimm bragliði og rísandi þrílið. Rímskipunin er nánast alltaf AABBA.
Jórdan
thumb|200px|Jórdan liggur meðfram landamærum [[Vesturbakkinn|Vesturbakkans og Jórdaníu.]] Jórdan (hebreska: נהר הירדן nehar hayarden, arabíska: نهر الأردن nahr al-urdun) er fljót sem rennur um Sigdalinn mikla. Upphaf árinnar er nærri landamærum Líbanon þar sem fjórar ár renna saman og mynda Jórdan sem síðan rennur til Genesaretvatns og þaðan áfram til Dauðahafs. Að lengd er Jórdan 251 kílómetri. Við ósa sína, þar sem hún rennnur í Dauðahaf, er vatnsmagn hennar að jafnaði sex og hálf milljón tonn á dag (75 rúmmetrar á sekúndu).
1919
thumb|right|[[Skjaldarmerki Íslands frá 1919-1944.]] thumb|right|[[Björn M. Ólsen háskólarektor. Málverk eftir Þórarin B. Þorláksson.]] thumb|right|Kort af Þýskalandi á tíma [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins.]] thumb|right|Byltingarkonan [[Rosa Luxemburg.]] Árið 1919 (MCMXIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Entombed
thumb|Entombed.
Entombed er sænsk dauðarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1987 undir nafninu Nihilist. Þeir eru taldir frumkvöðlar skandinavísku dauðarokkssenunnar. Á tíunda áratugnum fór hljómsveitin að breyta hljóm sínum og hægja hann, í það sem kallað hefur verið death n' roll.
Áhrifavaldar Entombed eru meðal annars Slayer, Exodus, Black Sabbath, Celtic Frost, Autopsy, Kiss, The Misfits, Motörhead, Discharge, Death og Testament. Ásamt Dismember, Grave og Unleashed, hafa Entombed verið kallaðir einir af fjóru stóru innan sænska dauðarokksins.
Árið 2014 gekk gítarleikarinn Alex Hellid úr bandinu en þá höfðu upprunalegir meðlimir utan söngvarans Lars Göran Petrov yfirgefið það. Þar sem Hellid hafði einkaleyfi á nafninu varð L.G. Petrov að halda áfram undir nafninu Entombed A.D.. Petrov lést árið 2021 úr krabbameini. Árið 2016 ákváðu upprunalegu meðlimirnir Hellid, Andersson og Cederlund að koma saman sem Entombed með nýjum söngvara.
Mars (mánuður)
Mars eða marsmánuður er þriðji mánuður ársins og er nefndur eftir Mars, rómverskum stríðsguði.
Orðsifjar
Mánaðarheitið mars er komið úr latínu. Fyrir daga Júlíusar Sesars byrjaði árið hjá Rómverjum með marsmánuði. Þá fór að vora suður þar og þótti þá hentugt að fara í stríð. Mánuðurinn var því helgaður herguðinum Mars og heitir eftir honum. Vegna þess að mars var fyrstur í röðinni innan ársins skýrast nöfn mánaðanna september, október, nóvember og desember (= sjöundi, áttundi, níundi og tíundi mánuður). Þetta er líka orsök þess að hlaupársdagur er síðasti dagur febrúar, sem þannig var síðasti dagur ársins, sem verður að teljast eðlilegur staður fyrir innskotsdag.
Veðurfar á Íslandi í mars
Reykjavík
Æðey (Ísafjarðardjúpi)
Dalatangi (Austfjörðum)
Stórhöfði (Vestmannaeyjum)
Scott Soames
Scott Soames (f. 1946) er prófessor í heimspeki við University of Southern California. Hann fæst einkum við málspeki og sögu rökgreiningarheimspekinnar. Soames er þekktur fyrir að verja og útfæra frekar kenningar Saul Kripke, fyrrum starfsbróður síns við Princeton-háskóla, og fyrir að vera einn helsti málsvari tvígildiskenninga um merkingu.
Æviágrip
Scott Soames fæddist árið 1946. Hann stundaði nám í heimspeki við Stanford University en hélt til Massachusetts í framhaldsnám þar sem hann nam heimspeki og málvísindi við Massachusetts Institute of Technology (MIT). Hann lauk doktorsgráðu í heimspeki ári 1976.
Soames kenndi við Yale University (1976-1980) og Princeton University (1980-2004). Soames kennir nú við heimspekideild University of Southern California.
Anthrax
Anthrax er þrasshljómsveit frá New York í Bandaríkjunum sem var stofnuð árið 1981.
Sveitin gaf út sína fyrstu plötu árið 1984. Anthrax var meðal vinsælli þrasssveita á 9. áratugnum og er þekkt fyrir að blanda rappi og fleiru við þungarokkið. Sveitin er talin ein af fjórum höfuðsveitum þrassins ásamt Metallica, Megadeth, og Slayer.
Saga
Gítarleikarinn Scott Ian og bassaleikarinn Dan Lilker stofnuðu Anthrax árið 1981, en stuttu síðar gengu trommuleikarinn Charlie Benante, gítarleikarinn Dan Spitz og söngvarinn Neil Turbin til liðs við þá Scott og Dan, og þar með var búið að manna sveitina. Þeir félagar fengu síðan samning hjá plötufyrirtækinu Megaforce Records. Fyrsta platan kom út 1984 og hlaut nafnið Fistful of metal. Ári síðar urðu miklar mannabreytingar. Dan Lilker hætti og fór í hljómsveitina Nuclear Assault en við hlutverki hans tók Frank Bello, frændi Charlies Benante. Sömuleiðis hætti söngvarinn Turbin, og Joey Belladonna var fenginn í hans stað. Belladonna þykir hafa haft mikil áhrif á sveitina, sér í lagi með víðara tónsviði en Turbin.
Snemma var eftir því tekið að Anthrax-menn höfðu meira en lítið gaman af því að gera tilraunir með ímynd sveitarinnar og gera tilraunir við aðrar tegundir tónlistar í bland við þungarokkið t.d. rapp. Seint á 9. áratugnum skiptu þeir til að mynda um ímynd, hurfu frá hefðbundinni þungarokksímynd og tóku sér það sem þá var kallað brimreiðarstíll (e. surfer). Einnig þóttu þeir duglegri en kollegar sínir í þrassmetal að koma húmornum að í tónlist sinni.
1987 kom þriðja plata sveitarinnar út, en hún hét Among the living og er eitt þeirra þekktasta og virtasta verk. Árið 1991 vann Anthrax með rapphljómsveitinni Public Enemy og fór í tónleikaferðalag með þeim. Lagið Bring the Noise var smellur af því samstarfi. Belladonna var rekinn úr Anthrax vegna deilna um stíl árið 1992. Dan Spitz hætti skömmu eftir og varð úrsmiður. Söngvarinn John Bush tók við og starfaði hann til 2005. Síðar kom Belladonna aftur í hljómsveitina. Sveitin spilaði á The Big Four tónleikaferðalaginu með Metallica, Slayer og Megadeth árið 2010 og hefur gefið út tvær breiðskífur með Belladonna síðan hann sneri aftur.
Meðlimir
Scott Ian – gítar og söngur (1981–) Charlie Benante – trommur (1983–) Frank Bello – bassi, bakraddir (1984–2004, 2005–) Joey Belladonna – söngur (1984–1992, 2005–2007, 2010–) Jonathan Donais – gítar (2013–)
Kofi Annan
Kofi Atta Annan (8. apríl 1938 – 18. ágúst 2018) var ríkiserindreki frá Gana sem gegndi starfi aðalritara Sameinuðu þjóðanna frá 1. janúar 1997 til 1. janúar 2007. Hann hlaut einnig friðarverðlaun Nóbels árið 2001. Hann var stofnandi og formaður Kofi Annan-stofnunarinnar (Kofi Annan Foundation) og auk þess formaður Öldunganna (The Elders), alþjóðastofnunar sem Nelson Mandela stofnaði.
Sem aðalritari kom Annan á umbótum í stjórnsýslukerfi Sameinuðu þjóðanna; vann að því að berjast gegn útbreiðslu alnæmis, sérstaklega í Afríku, auk þess sem hann hóf verkefnið UN Global Compact. Hann sætti gagnrýni fyrir að hleypa ekki inn nýjum meðlimum í Öryggisráðið og var jafnvel hvattur til að segja af sér eftir að rannsókn hófst á aðkomu hans að vafasömum viðskiptum við Írak um olíu gegn mat fyrir óbreytta borgara. Eftir að hann yfirgaf Sameinuðu þjóðirnar stofnaði hann Kofi Annan-stofnunina árið 2007 til að vinna að alþjóðaþróunarmálum. Árið 2012 var Annan milliliður Sameinuðu þjóðanna og Arababandalagsins við Sýrland þar sem reynt var að binda enda á áframhaldandi borgarastyrjöld þar í landi. Annan sagði upp embætti sínu í Sýrlandi vegna ósættis um lélegan árangur í friðarmálum. Í september 2016 var Annan útnefndur til að fara fyrir rannsóknarnefnd um ofsóknir gegn Róhingjum í Mjanmar.
Friedrich Christian zu Schaumburg-Lippe
Árið 1938 gerði sendinefnd þriggja Íslendinga í Berlín Friedrich tilboð um að gerast konungur Íslands eftir áætluð sambandsslit Íslands við dönsku krúnuna. Friedrich tók boðinu alvarlega og þáði það að endingu með því skilyrði að það hlyti velþóknun þýskra stjórnvalda. Goebbels var að orðinu til samþykkur því að Friedrich tæki við konungdómi á Íslandi en utanríkisráðherrann Joachim von Ribbentrop var mótfallinn hugmyndinni og því runnu þessar ráðagerðir út í sandinn og fóru endanlega út um þúfur þegar seinni heimsstyrjöldin braust út og Ísland var hertekið af Bretum. Friedrich hafði þó áfram áhuga á upphefð á Íslandi og kom meðal annars í heimsókn til landsins árið 1973 til að þreifa fyrir sér í þeim efnum.
Æviágrip
Eftir grunnskólanám gekk Friedrich í Georg-August-háskólann í Göttingen og kynntist þar Baldri von Schirach, sem síðar átti eftir að verða leiðtogi Hitlersæskunnar. Schirach kynnti Friedrich fyrir hugmyndafræði nasismans, sem leiddi til þess að Friedrich fundaði með nasistaforingjanum Adolf Hitler í München veturinn 1927. Friedrich hreifst af hugsjónum og persónutöfrum Hitlers og hlaut inngöngu í Nasistaflokkinn eftir tveggja ára umhugsunarfrest.
Eftir að nasistar komust til valda í Þýskalandi árið 1933 varð Friedrich persónulegur aðstoðarmaður Josephs Goebbels, áróðursmeistara Nasistaflokksins. Þeir Goebbels urðu nánir vinir og prinsinn fylgdi Goebbels gjarnan í heimsóknir til erlendra ráðamanna til að ljá nasistastjórninni fornan virðingarblæ. Prinsinn stóð með Goebbels í öllum innanflokksdeilum nasista og bakaði sér þannig óvild áhrifamanna á borð við Robert Ley, Joachim von Ribbentrop, Alfred Rosenberg, Heinrich Himmler og Martin Bormann.
Tilboð um konungdóm á Íslandi
Vorið 1938 áttu þrír Íslendingar fund með Friedrich í þýska áróðursráðuneytinu í Ordenspalais í Berlín. Íslendingarnir sögðust vilja stofna sjálfstætt og óháð konungsríki á Íslandi og gerðu Friedrich það tilboð að gerast konungur þess. Friedrich tók tilboðinu alvarlega og las sér til um sögu og menningu Íslands til að reyna að ákvarða hvort vert væri að taka því. Eftir að hafa íhugað tilboðið svaraði Friedrich Íslendingunum að hann væri reiðubúinn til að gerast konungur Íslands að því gefnu að Adolf Hitler veitti samþykki sitt fyrir því. Friedrich skrifaði formlegt bréf þar sem hann baðst lausnar frá störfum sínum hjá áróðursráðuneytinu svo hann gæti tekið við konungdómi á Íslandi. Í kjölfarið bauð Goebbels Friedrich og konu hans til kvöldverðar á sveitasetri sínu þar sem hann lagði blessun sína við áformin og sendi lausnarbeiðni Friedrichs áfram til þýska utanríkisráðuneytisins. Þar strandaði ráðagerðin hins vegar og nokkrum vikum síðar tilkynnti Goebbels Friedrich að utanríkisráðherrann Joachim von Ribbentrop hefði hafnað áætluninni. Líkur eru á að Goebbels hafi sjálfur ekki tekið hugmyndinni um konungdóm Friedrichs alvarlega en að prinsinn hafi ekki skynjað gamansemi yfirmanns síns yfir málinu. Næsta ár hófst seinni heimsstyrjöldin og allar hugmyndir um að koma þýskum aðalsmanni til konungdóms á Íslandi urðu bersýnilega óframkvæmanlegar eftir hernám Íslands árið 1940.
Í endurminningum sínum, sem komu út árið 1952, nafngreindi Friedrich ekki Íslendingana sem gerðu honum tilboðið en sagði þá hafa verið hljómsveitarstjóra, þekktan rithöfund, og áhrifamann úr íslenska Íhaldsflokknum. Talið er fullvíst að hljómsveitarstjórinn hafi verið Jón Leifs, sem var búsettur í Þýskalandi og hafði árið 1937 talað opinskátt fyrir því í grein í tímaritinu Iðunni að Ísland yrði sjálfstætt konungsríki með eigin konung. Nöfn hinna tveggja Íslendinganna eru á huldu. Getgátur um nöfn þeirra eru umdeildar og ekki hægt að færa sönnur á það hverjir voru á ferð. Enginn þessara manna hafði neitt umboð til að bjóða Friedrich konungdóm yfir Íslandi en hugsanlega hafa þeir ímyndað sér að ef til styrjaldar kæmi gætu Þjóðverjar tryggt þennan ráðahag með hervaldi.
Síðari æviár
Árið 1944, þegar gangur styrjaldarinnar var farinn að snúast gegn Þjóðverjum, féll Friedrich í ónáð hjá Nasistaflokknum og var sviptur öllum embættum að tilskipan Hitlers sjálfs. Prinsinn var síðan sendur í útlegð til Austurríkis, þar sem hann var undir eftirliti SD-deildar SS-sveitanna. Óvíst er hvers vegna Friedrich féll í ónáð hjá flokksforystunni en í endurminningum sínum taldi hann að Ley og Bormann hefðu rægt hann við Hitler og bendlað hann við samsæri gegn leiðtoganum.
Við lok stríðsins í maí árið 1945 handtóku bandarískir hermenn Friedrich í Austurríki. Honum var haldið í bandarískum fangabúðum í þrjú ár og hann fenginn til að bera vitni gegn fyrrum samstarfsmönnum sínum við Nürnberg-réttarhöldin. Eftir að prinsinum var sleppt settist hann að ásamt fjölskyldu sinni í Bæjaralandi og skrifaði endurminningar um störf sín hjá þriðja ríkinu þar sem hann kom Hitler og Goebbels einatt til varnar og skellti skuldinni af ódæðisverkum nasista mestmegnis á aðra þýska ráðamenn.
Íslensk stjórnvöld tóku tillögum Friedrichs fálega og buðu honum aldrei í heimsókn til landsins. Árið 1973 áréð Friedrich að ferðast til Íslands á eigin vegum til að ganga úr skugga um hvort hann ætti eitthvað þangað að sækja. Prinsinn hlaut hvorki viðhöfn né áheyrn stjórnvalda þegar til landsins var komið og lítið var fjallað um komu hans í íslenskum fjölmiðlum. Friedrich dvaldi í einn sólarhring á landinu og skrifaði upp úr ferðinni stutta bók með titlinum König von Island?, sem hann sendi síðar Kristjáni Eldjárn forseta landsins. Friedrich sneri vonsvikinn heim til Þýskalands og lést árið 1983 í smábænum Bad Reichenhall í Bæjaralandi.
Montserrat
Montserrat er breskt handanhafssvæði í Karíbahafi. Eyjan er hluti af Hléborðseyjum sem aftur eru hluti af Litlu-Antillaeyjum í Vestur-Indíum. Eyjan er um 16 km að lengd og 11 km að breidd með um 40 km strandlengju. Eyjan er stundum kölluð „Smaragðseyjan“, bæði vegna þess hve hún er gróin og vegna þess að margir fyrstu landnámsmennirnir komu frá Írlandi. Montserrat er eina hjálendan sem er með fullgilda aðild að CARICOM og Samtökum ríkja í austanverðu Karíbahafi.
Þann 18. júlí 1995 hófst eldgos í Soufriere Hills-eldfjallinu á suðurhluta eyjarinnar. Eldgosið lagði höfuðborg eyjunnar, Plymouth, í rúst. Tveir þriðju íbúa eyjarinnar neyddust til að flýja eyjuna vegna eldgossins milli 1995 og 2000, flestir til Bretlands. Aðeins um 1200 manns voru eftir á eyjunni árið 1997, en hefur síðan þá fjölgað í tæp 5000. Eldvirknin hefur síðan haldið áfram og hefur eyðilagt hafnarmannvirki við Plymouth og W. H. Bramble-flugvöll, en leifar hans grófust í gjósku árið 2010.
Syðri helmingur eyjarinnar, að Belham-dal, er lokað svæði vegna stærðar eldkeilunnar og hættu á gjóskuhlaupum. Gestir fá ekki að fara inn á svæðið, en hægt er að virða fyrir sér rústir Plymouth frá Garibaldihæð í Isles Bay. Dregið hefur úr eldvirkni frá 2010 en Eldfjallaeftirlitsstöðin á Montserrat fylgist með eldfjallinu.
Við Little Bay á norðvesturströnd eyjarinnar er verið að byggja upp nýjan bæ og nýja höfn. Tímabundin stjórnsýslumiðstöð eyjarinnar er í Brades.
Heiti
Kristófer Kólumbus nefndi eyjuna Santa María de Montserrate 1493 eftir Jómfrúnni frá Montserrat í Montserrat-klaustri á Montserrat-fjalli í Katalóníu á Spáni. Montserrat merkir „skörðótt fjall“ á katalónsku.
Landfræði
thumb|right|Strönd Montserrat. Montserrat er um það bil 40 km suðvestan við Antígva, 21 km suðaustan við Redonda (Antígva og Barbúda) og 56 km norðvestan við franska handanhafshéraðið Guadeloupe. Handan við Redonda liggur eyjan Nevis (Sankti Kristófer og Nevis) um 48 km í norðvestur. Eyjan er 104 km2 og fer hægt stækkandi vegna gosefnis sem safnast upp á suðausturströndinni. Eyjan er 16 km að lengd og 11 km að breidd. Hún er fjalllend inni í landi með flatlendi við ströndina, 15-30 metra háa kletta og nokkrar sandstrendur í víkum á vesturströndinni. Helstu fjöllin eru (frá norðri til suðurs) Silver Hill, Katy Hill, Soufrière-hæðir og Suður-Soufrière-hæðir. Soufrière-hæðir voru hæsti tindur eyjarinnar, 915 metrar fyrir 1995. Fjallið hefur hækkað vegna myndunar hraungúls og er nú talið vera 1050 metrar.
Árið 2011 flokkaði CIA 30% af landi eyjarinnar sem ræktarland, 20% sem ræktanlegt land, 25% sem skóglendi og afganginn sem „annað“.
Undan strönd Montserrat eru nokkrar smáeyjar, eins og Litla-Redonda við norðurströndina, og Pinnacle Rock og Statue Rock við austurströndina.
Stjórnmál
Monsterrat er breskt handanhafssvæði með heimastjórn í eigin málum. Nýlendunefnd Sameinuðu þjóðanna flokkar Montserrat með landsvæðum án sjálfsstjórnar. Þjóðhöfðingi eyjunnar er Karl 3. Bretakonungur og fulltrúi hans er skipaður landstjóri. Framkvæmdavald er í höndum ríkisstjórnar Montserrat og forsætisráðherra er stjórnarleiðtogi. Landstjórinn skipar einn níu kjörinna þingmanna forsætisráðherra, oftast leiðtoga þess flokks sem hlýtur meirihluta í kosningum. Ríkisstjórnin og þing Montserrat fara saman með löggjafarvaldið. Á þinginu sitja tveir aðilar ex officio: ríkissaksóknari og fjármálastjóri.
Bretland fer með varnarmál Montserrat sem hefur engan her.
Dómsvaldið er óháð framkvæmdavaldi og löggjafarvaldi.
Sóknir
Montserrat skiptist í þrjár sóknir. Þær eru frá norðri til suðurs:
Staðsetning byggðar á eyjunni hefur breyst mjög mikið eftir að eldgosið hófst. Einungis Saint Peter-sókn á norðvesturhluta eyjarinnar er nú í byggð, með 4-6000 íbúa. Hinar tvær sóknirnar eru enn á hættusvæði og ekki hæfar til byggðar.
1201
thumb|right|[[Agnes af Meraníu, Frakklandsdrottning.]] Árið 1201 (MCCI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Dáin
Alexander Nevskíj
Alexander Nevskíj (1220 – 1263) var rússnesk þjóðhetja og dýrlingur. Hann var stórfursti í Kænugarðsríki og svo stórfursti í Vladimír-borg um miðja 13. öld. Hann var annar sonur Yaroslavs Vsevolodich, stórfursta í Vladimír-borg. thumb|Alexander Nevskij
1201
Erlendis
Fædd
Alexander Nevskíj
Andlát
Alexander Nevskíj lést þann 14. nóvember árið 1263. Hann var fyrst grafinní klaustri í Vladimir en árið 1724 voru leyfar hans færðar í Alexander Nevskíj klaustrið í Sankti Pétursborg.
Stefán Snævarr
Stefán Snævarr (fæddur 1953 í Reykjavík á Íslandi) er íslenskur heimspekingur og prófessor í heimspeki við háskólann í Lillehammer í Noregi. Stefán fæst einkum við stjórnspeki og fagurfræði. Auk rita um heimspeki hefur Stefán gefið út skáldverk og ljóðabækur. Árið 2010 vann hann fyrstu verðlaun í alþjóðlegri ritgerðasamkeppni International Association for Aesthetics fyrir ritgerðina "Aesthetic Wisdom".
Menntun
Stefán lauk meistaraprófi í heimspeki við háskólann í Osló árið 1986. Hann lauk doktorsprófi við háskólann í Bergen árið 1998. Árið 2003 varð hann prófessor í heimspeki við háskólann í Lillehammer.
1201
Erlendis
Dáin
Forseti Tékkóslóvakíu
Forseti Tékkóslóvakíu var þjóðhöfðingi lýðveldisins Tékkóslóvakíu, sem var í Mið-Evrópu frá október 1918 - 1. janúar 1993.
Hér eru þeir taldir upp sem hafa gegnt forsetaembætti Tékkóslóvakíu. Einnig fylgir listi yfir leiðtoga Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu árin 1948-1989, meðan flokkurinn réð lögum og lofum í landinu.
Leiðtogar Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu, 1945 – 1989
(Þessir menn höfðu hin raunverulegu völd, að þeim síðasta undanskildum)
Hughyggja
Hughyggja er sú heimspekilega skoðun að umheimurinn samanstandi af hugmyndum frekar en efni og er hægt að stilla henni upp sem andstæðu efnishyggjunnar.
Orðið „hughyggja“ er bæði notað sem þýðing á „idealism“ og „subjectivism“.
Hughyggjan gengur út á það að heimurinn sé huglægur. Frægasta útfærslan á hugmyndinni kemur frá George Berkeley (1685 - 1753) en hann sagði að heimurinn væri ekkert annað en skynjun og það sem er til er einungis það sem menn skynja. Kenningu Berkleys er oft lýst með orðunum: „Esse est percipi“ eða „að vera er að vera skynjaður“. Andstæða hughyggjunnar er hluthyggja.
Öxarfjörður
right|thumb|Öxarfjörður thumbnail|Öxarfjörður
Landnámsmenn í Öxarfirði voru þeir Einar Þorgeirsson, sem hét eftir afa sínum hálfbróður Göngu-Hrólfs, og bræðurnir Vestmaður og Vémundur. Þeir komu frá Orkneyjum, sigldu norður um land og byggðu fyrstir fjörðinn og gáfu honum nafn.
Töfraheimur fríðu
Töfraheimur fríðu (enska: Beauty and the Beast: Belle's Magical World) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1998.
Fríkirkjan
Fríkirkjan getur átt við:
.uy
.uy er þjóðarlén Úrúgvæ.
Tenglar
Toppdomän
Jarðgöng á Íslandi
Þetta er listi yfir jarðgöng á vegakerfi Íslands.
Mögulegar viðbætur gerðar fyrir núverandi göng byggð fyrir árið 2000
Rætt hefur verið um möguleika til aukningar á afkastagetu flestra eldri ganga.
Helstu framtíðaráform eða möguleikar í jarðgangamálum
Hér eru teknir saman framtíðarmöguleikar af jarðgangaáætlun frá 2000, samgönguáætlun 2007-2018 og svæðisskipulagi Höfuðborgarsvæðisins 2001-2024. Athugasemdir gerðar við leiðir frá jarðgangaáætlun.
Mögulegir yfirbyggðir stokkar á Höfuðborgarsvæðinu
Á undanförnum árum hefur oft verið rætt um að grafa niður stóru umferðargötur Höfuðborgarsvæðisins en lítið af því hefur komist í framkvæmd. Oft hefur það fylgt pólitískum línum og straumum hverju sinni hvaða hugmyndir eru ofan á. Margir stokkar eru til á teikniborðinu en frekar óljóst er hvort þeir komast til framkvæmda í nánustu framtíð. Vegna hugmynda um borgarlínu og niðurskurð í almennum vegaframkvæmdum í Reykjavík hefur það valdið enn meiri óvissu um þennan möguleika.
Dong Fangzhuo
Dong Fangzhuo (董方卓) (fæddur 23. janúar 1985) er kínverskur knattspyrnumaður sem hefur verið í herbúðum Manchester United í þó nokkurn tíma. Hann fékk þó ekki atvinnuleyfi í Bretlandi fyrr en í árbyrjun 2007. Hann hefur ekki leikið með aðallandsliði Kína, aðeins með U-17 lansliðinu og síðan U-23. Hann er nú í láni hjá Royal Antwerpen.
Svartfjallaland
Svartfjallaland, einnig þekkt sem Montenegró (Crna Gora á serbnesku/svartfellsku) er land í suðaustanverðri Evrópu á Balkanskaga. Landið á strönd að Adríahafi og landamæri að Króatíu í vestri, Bosníu og Hersegóvínu í norðvestri, Serbíu í austri og Albaníu í suðri. Svartfjallaland var hluti Júgóslavíu mestalla 20. öldina en hafði verið sjálfstætt áður. Eftir upplausn Júgóslavíu á 10. áratug 20. aldar voru einungis Svartfjallaland og Serbía eftir í ríkjasambandi, fyrst undir nafni Júgóslavíu en síðar sem Serbía og Svartfjallaland. Svartfellingar samþykktu með 55% meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 21. maí 2006 að rjúfa sambandið við Serbíu og var sjálfstæði formlega lýst yfir 3. júní sama ár.
Á 9. öld mynduðust þrjú serbnesk furstadæmi þar sem Svartfjallaland er nú: Duklja í suðri, Travunia í vestri og Raska í norðri. Árið 1042 leiddi furstinn Stefan Vojislav, eða Stefan konungur Duklja uppreisn gegn Austrómverska keisaradæminu sem varð til þess að Vojislavljević-ættin náði völdum í Duklja. Duklja náði hátindi sínum á síðari hluta 11. aldar, en á 13. öld var farið að nota nafnið Zeta yfir ríkið í stað Duklja. Á 14. öld ríkti fyrst Balšić-ættin yfir Zetu og Crnojević-ættin. Á 15. öld var farið að nota heitið Crna Gora (feneyska: Monte Negro) yfir landið. Eftir að Crnojević-ætt leið undir lok ríktu biskupar yfir landinu til 1696 og síðan hin serbneska biskupaættin Petrović-Njegoš sem við völd til 1918. Saga Svartfjallalands einkennis af Klerkaveldisstjórnarfari, en slíku stjórnarfar tókst að halda heimsveldum úti þar sem að serbneska rétttrúnaðarkirkjan gengdi lykilhlutverki fyrir afkomu ríkisins. Frá 1918 var landið síðan hluti af Júgóslavíu en varð aftur sjálfstætt ríki árið 2006.
Petrović-Njegoš ættin er talin hafa mótað menningu og sjálfsmynd nútíma Svartfjallands, þá sérstaklega Petar II Petrović-Njegoš sem var serbneskt ljóðskáld, biskup serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar og faðir ríkisins. Hans framlag til serbneskra bókmennta og tungu er talið hafa gengt lykilhlutverki í því að serbneska hafi lifað af sem tungumál þar sem að landið var fyrst hernumið snemma á 20. öld af Austurríki-Ungverjalandi og síðar af Nasistum, en í báðum tilvikum var reynt að útrýma serbneskri sjálfmynd landsins. Svartfjallaland er einnig vagga serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar sem fékk sjálfstæði frá Austrómverska keisaradæminu árið 1219. Stofnandi hennar voru Stefan Nemanja og sonur hans Rasto Nemjanić. Stefan Nemanja, sem var stórfursti Serba fæddist í borginni Ribnica, í Zeta ríkinu sem í dag er Podgorica, höfuðborg Svartfjallands. Stundum er borgin einnig kölluð Nemanjingrad eða borg hans Nemanja. Borgin hét Títógrad á tímum Sósíalísku Júgóslavíu. Höfuðstöð serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar var Peć í Kósóvó sem áður tilheyrði Svartfjallalandi.
Svartfjallaland er aðili að Evrópuráðinu, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Alþjóðaviðskiptastofnuninni og Fríverslunarsamningi Mið-Evrópu. Landið á í formlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið og hlaut aðild að Atlantshafsbandalaginu árið 2017.
Heiti
Heitið Crna Gora sem merkir „svartafjall“, var notað yfir stóran hluta landsins á 15. öld eftir að Crnojević-ætt náði völdum í Efri-Zetu. Þetta landsvæði var síðan kallað Gamla Svartfjallaland (serbneska: Stara Crna Gora) á 19. öld til að greina það frá Brda (fjöllum) sem bættist við lönd furstadæmisins. Furstadæmið stækkaði síðan í nokkrum skrefum í kjölfar Balkanskagastríðanna í upphafi 20. aldar og náði þá líka yfir Gömlu Hersegóvínu og hluta Metohija og Raška.
Nafn landsins á mörgum tungumálum er dregið af feneyska heitinu Monte Negro („svartafjall“) sem hefur verið þekkt frá því á miðöldum. Þó tíðkast tökuþýðingar einnig, svo sem Schwarzenberg á þýsku, Karadağ á tyrknesku og Mali i Zi á albönsku. Heitið Montenegró þekkist einnig í íslensku, en málræktarsvið Árnastofnunar mælir fremur með myndinni Svartfjallaland.
Saga
Í rómverskum heimildum er talað um ættbálkinn Docleatae í bænum Doclea (Podgorica) við ströndina. Rómverjar lögðu svæðið undir sig árið 9. Á 6. öld lögðu Slavar svæðið undir sig og stofnuðu þar serbneska furstadæmið Duklja sem var að nafninu til hluti af Austrómverska keisaradæminu. Duklja var miðpunktur átaka milli Serba og Rómverja og varð sjálfstætt ríki árið 1024. Það lagði undir sig löndin Bosníu og Raška og varð konungsríki fáum áratugum síðar. Þegar Konstantínus Bodin lést árið 1101 hófst röð borgarastyrjalda sem lauk með því að stórfurstinn Stefan Nemanja lagði landið undir sig. Eftir það var Svartfjallaland hluti af Stórfurstadæminu Serba sem héraðið Zeta.
Þegar serbneska keisaradæmið féll á síðari hluta 14. aldar náði Balšić-ætt völdum í Zetu. Árið 1421 lögði önnur ætt Svartfjallaland undir sig um skamma hríð en árið 1455 náðu höfðingjar af Crnojević-ætt völdum og gerðust sjálfstæðir lávarðar í Zetu. Þetta var síðasta furstadæmið á Balkanskaga sem féll í hendur Tyrkjaveldis, árið 1496. Svartfjallaland varð þá um tíma hluti af stærri umdæmum (sanjökum) eða sérstakt sanjak. Tyrkir veittu Svartfjallalandi aukna sjálfstjórn á 16. öld en uppreisnir gegn þeim voru samt tíðar og skæruhernaður algengur.
Undir lok 17. aldar, eftir ósigur Tyrkja í Tyrkjastríðinu mikla, stofnuðu serbnesku ættbálkarnir í Svartfjallalandi biskupsfurstadæmið Svartfjallaland sem hafnaði yfirráðum Tyrkja og naut stuðnings Feneyja sem skipaði landstjóra. Eftir að Feneyjar urðu hluti af Austurríska keisaradæminu ráku Svartfellingar landstjórana af höndum sér. Árið 1852 gerði serbneski biskupsfurstinn Danilo Petrović-Njegoš landið að veraldlegu furstadæmi með fulltingi Nikulásar 1. Rússakeisara. Afskipti Rússa af Balkanskaga leiddu til þess að Svartfjallaland stækkaði mikið.
Þegar borgarastyrjöldin í Júgóslavíu hófst 1991 voru samstarfsmenn Slobodan Milošević við völd í Svartfjallalandi. Svartfellingar börðust með Serbum í borgarastyrjöldinni og ákváðu með þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992 að verða hluti af Serbíu og Svartfjallalandi. Þegar Kosóvóstríðið hófst 1998 hélt Milo Đukanović, forseti Svartfjallalands, sig til hlés gagnvart stjórn Milošević og hluti sósíalistaflokksins klauf sig þá frá og kaus að standa áfram þétt með Serbíu.
Árið 2006 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð lýðveldisins þar sem að 240.000 borgunum með svartfjallalenskt vegabréf var meinaður kosningaréttur og meirihluti (55,5%) studdi stofnun sjálfstæðs ríkis.
Áframhaldandi deilur um þjóðernissjálfsmynd Svartfjallalands
Nútímasamfélag í Svartfjallandi greinir á um hvort Svartfellingar séu sérstakur þjóðernishópur eða undirhópur Serba. Þessi klofning á sér sögulegar rætur á fyrstu áratugum 20. aldar með hernámi Austurríkis og síðar ítalskra fasista sem studdu hugmyndir um svartfjallalensku þjóðina sem frábrugðna frá hinni serbnesku. Sumir meðlimir Græningja sem áður voru hliðhollir serbneskri þjóðernishyggju voru nú meðlimir hinar fasisku Ustashe hreyfingu sem framdi þjóðarmorð á Serbum í Siðari Heimsstyrjöld.
Þessi ágreiningur endurnýjaðist þegar Svartfjallaland sagði sig úr ríkjasambandinu við Serbíu. Ádeilurnar eru hinsvegar ennþá óljósar og óskýrar, samkvæmt gögnum frá 2011, segjast 44,98% íbúa Svartfjallalands vera Svartfellingar, en 30,73% segjast vera Serbar, hinsvegar sögðu 44,88% að serbneska væri móðurmál þeirra en 34,97% sögðu að svartfjallalenska væri móðurmál þeirra. Fjöldi „Svartfellinga“ og „Serba“ sveiflast mikið frá manntali til manntals, það er óstöðugt hvernig þegnar landsins skynja, upplifa eða tjá sjálfsmynd sína og þjóðernistengsl, yfirleitt fer það eftir samhengi.
Í Svartfjallalandi er viðvarandi söguleg endurskoðunarstefna sem er mjög umdeild. Í henni felst í því að allar sögulegar persónur Svartfjallalands, svosem Krsto Popović, Nikulás I og Petar II úr Petrović-Njegoš-ættini hafi í raun alltaf verið Svartfellingar en ekki Serbar. Duklja og Zeta sem eru söguleg landsvæði nútíma Svartfjallands eru einnig talin hafa verið landsvæði Svartfellinga en ekki Serba. Margir sagn- og bókmenntafræðingar hafa bent á slík endurskoðunarstefna gæti mögulega staðist í ljósi þess að sögulegar persónur frá Svartfjallandi eins og Krsto Popović eða furstinn Stefan Vojislav stofnandi Duklja ríkisins hafi allir kennt sig við serbneska þjóðernishyggju. Petar II Petrović-Njegoš biskup og ljóðskáld sem er ein helsta mýta bæði serbneskrar og svartfjallalenskrar þjóðernishyggju yrti ljóð um föðurlandsást til serbnesku þjóðarinnar. Sagnfræðingurinn Kenneth Morrisson segir í bók sinni að klofningin og endurskoðunarstefnan sé „söguleg mótsögn.“ Þá er einnig bent á að þjóðsöngur Svartfjallalands frá árinu 2004 'Oj svijetla majska zoro' sé endurskrifuð útgáfa frá árinu 1863 'Oj junaštva svijetla zoro'. Þá hafa svartfjallalenskir þjóðernissinar breytt upphafnlega textanum þar sem getið er til serbnesku þjóðar sem þegna Svartfjallalands. Textinn sem tekin var upp árið 2004 er sami texti og frá árinu 1944, þegar Sekula Drljevic samstarfsaðili fasista endurskrifaði þjóðsögn Svartfjallands þar sem að tilvera Serba var tekin út úr upphaflega laginu. Þjóðsöngurinn er umdeildur meðal þegna Svartfjallalands og fyrrverandi forseti landsins Filip Vujanovic hefur gagrýnt þjóðsöngin og sagt hann vera óboðlegan.
thumb|Núverandi fáni Svartfjallalands
Stjórnsýslueiningar
Svartfjallaland skiptist í 23 sveitarfélög (opština) og tvö bæjarfélög sem eru hlutar sveitarfélagsins Podgorica.
Landfræði
thumb|right|Hæðakort af Svartfjallalandi Svartfjallaland er á milli 41. og 44. breiddargráðu og 18. og 21. lengdargráðu. Það á landamæri að Króatíu, Bosníu og Hersegóvínu, Serbíu og Albaníu, og strönd að Adríahafi.
Stór hluti af Svartfjallalandi er fjalllendi sem liggur í víðáttumiklum kalksteinsfjöllum (karst) á vesturhluta Balkanskaga. Í suðri er flöt slétta, Zetusléttan, sem árnar Ribnica og Morača renna um. Þar stendur höfuðborgin Podgorica. Sléttan endar við strönd Skadarvatns í suðri sem skiptist milli Svartfjallalands og Albaníu. Í vestri gengur Kotorflói inn í Dínörsku Alpana og myndar eina bestu náttúrulegu höfn Adríahafsins.
Fjalllendið í Svartfjallalandi er að jafnaði í um 1000 metra hæð en nær á nokkrum stöðum yfir 2000 metra. Hæsti tindur landsins er Zla Kolata á landamærunum við Albaníu í 2.534 metra hæð.
Manx-köttur
thumb|hægri|Manx-köttur. Manx-köttur er kattartegund upprunalega frá Mön sem hefur náttúrulega styttri rófu (eða jafnvel enga), lengri afturleggi og hringlaga höfuð. Þeir eru þekktir og eftirsóttir fyrir veiðifærni sína, einkum á skipum, ásamt því að vera mannfélagslegir og virkir.
Efribyggð
Efribyggð er byggðarlag í Skagafirði. Það tilheyrði Lýtingsstaðahreppi meðan sá hreppur var og hét. Efribyggð er ofan Neðribyggðar, undir Efribyggðarfjöllum. Bæir á Efribyggð í röð frá norðri til suðurs eru: Kolgröf, Álfgeirsvellir, Álfheimar, nýbýli úr Álfgeirsvöllum, Ytra-Vatn, Syðra-Vatn, Brekkukot (ekki í ábúð), Ytri-Mælifellsá og Mælifellsá. Efribyggðarvegur liggur eftir endilangri byggðinni.
Landnámsmaðurinn Álfgeir nam Efribyggð og bjó á Álfgeirsvöllum.