cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paderborn
Íþróttir
Sigursælasta íþróttalið borgarinnar er Paderborner Untouchables sem keppir í hafnabolta og er margfaldur þýskur meistari og tvöfaldur Evrópubikarmeistari.
Paderborner Osterlauf er elsta víðavangshlaup Þýskalands, en það hefur verið haldið síðan 1947. Hlaupið er hálfmaraþon, 10 km og 5 km. Auk þess er keppt á línuskautum, handknúin reiðhjól og göngu (Nordic Walker).
Knattspyrnuliðið SC Paderborn 07 leikur sem stendur í 2. deild.
Vinabæir
Paderborn viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|left|Abdinghofkirkjan thumb|Gamla ráðhúsið
Ragnar Bjarnason - Ástarsaga
Ástarsaga er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Ragnar Bjarnason tvö lög. Útsetning og hljómsveitarstjórn Jón Sigurðsson.
Öldusótt
Öldusótt (brucellosis) er smitandi bakteríusýking. Hann berst á milli dýra en getur einnig borist frá dýri til manna og er helsta smitleiðin ógerilsneyddar mjólkurvörur og kjöt. Helstu einkenni hjá mönnum meðal annars sótthiti, höfuðverkur og geðlægð.
Sjúkdómsvaldurinn eru ýmsar tegundir bakteríuættkvíslarinnar Brucella, en það eru smáar, ókvikar, Gram-neikvæðar bakteríur af flokki Alphaproteobacteria. Öldusótt er tilkynningaskyldur smitsjúkdómur.
Epírus
Epírus er fjalllent hérað. Þar bjuggu grísku ættbálkarnir Kaónar, Mólossar og Þesprotar og þar var véfréttin í Dódóna. Epírus varð sérstakt ríki 370 f.Kr. Pyrrhos af Epírus varð frægur fyrir hernað sinn gegn Rómaveldi sem er uppruni hugtaksins „Pyrrosarsigur“. Epírus varð hluti af Rómaveldi ásamt öðrum ríkjum Grikklands 146 f.Kr. Síðar varð það hluti af Býsantíum.
Eftir fall Konstantínópel í Fjórðu krossferðinni varð Epírus aftur sjálfstætt um stutt skeið en Tyrkjaveldi lagði héraðið undir sig á 15. öld. Epírus varð sjálfstætt í upphafi 19. aldar undir stjórn Alí Pasja af Jóannína en Tyrkjaveldi endurheimti yfirráð sín 1821. Eftir Balkanstyrjaldirnar og Fyrri heimsstyrjöld skiptist héraðið milli Albaníu og Grikklands.
Poul Egede
thumb|right|Poul Egede. Poul Egede eða Povel Hansen Egede (9. september 1708 — 6. júní 1789) var dansk-norskur guðfræðingur, málvísindamaður og trúboði á Grænlandi. Hann átti stóran þátt í því að skapa grænlenskt ritmál.
Aloe vera
Aloe vera er þykkblöðungur af ættkvísl biturblöðunga (Aloe). Hann vex nú villtur í hitabeltisloftslagi um heiminn og er ræktaður fyrir landbúnaðar- og lækninganytjar. Aloe vera er einnig ræktuð til skrauts og er auðveld stofuplanta.
Poul Egede
Poul var sonur Hans Egede Grænlandstrúboða og konu hans, Gertrud Rask. Hann fæddist í Kabelvåg á Lófót í Noregi, þar sem faðir hans var þá prestur, fluttist með foreldrum sínum til Grænlands tólf ára að aldri vorið 1721, ólst þar upp og lærði grænlensku. Árið 1728 hélt hann til Danmerkur til náms og lauk guðfræðiprófi 1734. Hann var trúboði í Christianshåb 1736-1740. Þar vann hann meðal annars að þýðingum úr dönsku á grænlensku í félagi við konu sem Arnarssaq hét.
Hann sneri aftur til Danmerkur 1740 og varð prestur í Vartov. Hann gaf út fyrstu grænlensku orðabókina 1750, grænlenska málfræði 1760 og Nýja testamentið á grænlensku 1766. Hann varð forstöðumaður munaðarleysingjahælisins Vajsenhúss 1774 og árið 1779 varð hann biskup yfir Grænlandi. Hann lést í Kaupmannahöfn áttræður að aldri.
Aloe vera
Þrátt fyrir að vera þekkt smyrsl eru ekki til sterkar vísbendingar um að gagn sé í Aloe við meðferð brunasára eða sólbruna. Aloe vera er ekki æskileg til inntöku vegna efna sem eru mögulega krabbameins- eða ófrjósemivaldandi.
Útbreiðsla
Náttúruleg útbreiðsla Aloe vera er óljós, þar sem tegundin hefur verið ræktuð víða um heiminn síðan um 1700, þó er hún helst talin vera frá suðvestur Arabíuskaga.
Guðmundur G. Bárðarson
Guðmundur G. Bárðarson (3. janúar 1880 – 13. mars 1933) var íslenskur náttúrufræðingur, sem fæddist á Borg í Skötufirði en lést í Reykjavík, fimmtíu og þriggja ára að aldri. Foreldrar hans voru Guðmundur Bárðarson bóndi á Borg og Guðbjörg Sigurðardóttir. Hann ólst upp með föður sínum á Kollafjarðarnesi í Strandasýslu. Guðmundur var að mestu sjálfmenntaður í fræðum sínum. Hann nam við Menntaskólann í Reykjavík 1897 – 1901 en varð þá að hætta námi vegna heilsubrests. Hann giftist Helgu Finnsdóttur frá Kjörseyri 1906 og stóð þar fyrir búi í nokkur ár. Hann stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla 1909-1910 en vanheilsa hamlaði á ný lengra námi. Eftir heimkomuna stundaði hann náttúrurannsóknir, einkum jarðfræði, af kappi samhliða búskapnum á Kjörseyri. Árið 1921 fluttist hann til Akureyrar og gerðist kennari í náttúrufræði við gagnfræðaskólann þar en árið 1926 var hann ráðinn til kennslu í náttúrufræði við Menntaskólann í Reykjavík. Þar starfaði hann samhliða jarðfræðirannsóknum sínum til æviloka. Hann athugaði skeldýrafánu Íslands, bæði þau dýr sem lifa við strendur landsins í dag en einnig fornskeljar og steingervinga í jarðlögum. Hann rannsakaði nákuðungslögin við Húnaflóa og Tjörneslögin. Eitt þekktasta ritverk Guðmundar er Ágrip af jarðfræði sem var kennd um áratugaskeið í öllum menntaskólum landsins. Einnig skrifaði hann fjölmargar greinar í blöð og tímarit. Hann stofnaði ásamt Árna Friðrikssyni tímaritið Náttúrufræðinginn, sem enn kemur út. Hann var einn af stofnendum Vísindafélags Íslendinga og mikill frumkvöðull í fuglamerkingum.
Róbert Arnfinnsson - Ef ég væri ríkur
Ef ég væri ríkur er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Róbert Arnfinnsson lög úr söngleikjunum Zorba undir stjórn Garðars Cortes og Fiðlaranum á þakinu undir stjórn Jóns Sigurðssonar. Bakraddir Eddukórinn. Teikningar gerði Halldór Pétursson.
Um lögin
Fyrstu tvö lögin eru úr grikkjanum „Zorba“ en tvö síðastnefndu úr þeim fræga söngleik „Fiðlarinn á þakinu“ sem varð metsölustykki í Þjóðleikhúsinu.
Hlíðavöllur
Hlíðavöllur er golfvöllur staðsettur í Mosfellsbæ og er völlur golfklúbbsins Kjalar.
Saga
Í maí árið 1983 leigði golfklúbburinn Kjölur land fyrir völlinn til 20 ára af Mosfellshrepp. Framkvæmd við völlinn hófst svo strax sama sumar og var að mestu leyti unnin í sjálfboðavinnu. Framkvæmdum lauk svo árið 1986 og var 9 holu völlurinn formlega opnaður í júlí sama ár. Komnar eru hugmyndir um stækkunn vallarins upp í 18 holur.
Staðarkirkja
Staðarkirkja getur átt við nokkrar kirkjur á Íslandi:
Golfklúbbur
Golfklúbbur er klúbbur áhugamanna um íþróttina golf.
Plöntufruma
thumb|right|Skýringarmynd af plöntufrumu Plöntufruma er fruma jurta. Plöntufrumur eru heilkjörnungar, það er erfðaefni þeirra er varið í kjarna frumunnar. Fyrir utan kjarnann, þá er fruman gerð úr umfrymi þar sem öll frumulíffæri hennar eru staðsett og utan um frumuna er frumuhimnan.
Bygging plöntufrumu
Utan um frumuhimnu plöntufruma er veggur úr beðmi (sellulósa). Frumuveggurinn gefur plöntufrumunni fasta lögun.
Í miðri plöntufrumunni er stór safabóla sem er fyllt vökva eða frumusafa. Vegna þessarar stóru safabólu þrýstist umfrymið að jöðrum frumunnar og kjarninn er því oftast út við frumuhimnuna. Til eru plöntufrumur sem hafa kjarnann í miðri safabólunni og er hann þá skorðaður með grönnum umfrymisþráðum.
Í umfrymi plöntufruma eru mjölvakorn. Þau geyma mjölvann sem er næringarforði plöntufrumunnar.
Margar plöntufrumur hafa grænukorn. Grænukornin innihalda litarefni sem nefnist laufgræna (chlorophyllum). Laufgrænan drekkur í sig ljós og virkjar orku þess til að nýmynda lífrænt efni úr koltvíoxíði og vatni. Ferlið nefnist ljóstillífun. Úrgangsefni ljóstillífunar er súrefni. Grænukorn finnast aðeins í grænum hlutum plantna sem birta fellur á. Þau vantar í rætur og önnur neðanjarðarlíffæri.
Vilhjálmur 2.
Vilhjálmur 2. getur átt við:
Karl Einarsson (eftirherma) - Heimsmeistaraeinvígið í skák í Laugardalshöll 1972
Heimsmeistaraeinvígið í skák í Laugardalshöll 1972 er-45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Karl Einarsson eftirherma gamanþátt eftir Spóa. Myndin á framhlið plötuumslagsins er eftir hinn kunna listamann, Halldór Pétursson.
Golfklúbbur Reykjavíkur
Saga
Golfklúbbur Reykjavíkur var stofnaður 14. desember árið 1934 undir nafninu „Golfklúbbur Íslands“ og var fyrsti golfklúbbur sem stofnaður hefur verið á Íslandi. Nafninu var breytt í Golfklúbb Reykjavíkur þegar aðrir golfvellir voru stofnaðir.
Íslandsmeistaramót FSÍ í þrepum 2012
Íslandsmeistaramót FSÍ í þrepum í áhaldafimleikum var haldið í Íþróttamiðstöðinni Björk þann 17. mars 2012. Veitt voru verðlaun fyrir 3 fyrstu sætin í fjölþraut í hverjum þrepi. Sá keppandi sem náði fyrsta sæti í hverju þrepi var krýndur Íslandsmeistari.
Halldór Kristinsson - Lamb í grænu túni
Lamb í grænu túni er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytur Halldór Kristinsson fimm lög. Um útsetningar og hljómsveitarstjórn sá Jón Sigurðsson.
Golfvöllur
thumb|17. holan á [[TPC at Sawgrass-golfvellinum]] thumb|left|300px|Dæmigerð uppbygging brautar á golfvelli: 1=Teigur, 2=vatnsgryfja, 3=kargi, 4=utan brautar, 5=gryfja, 6=vatnsgryfja, 7= braut, 8=flöt, 9=fáni, 10=hola
Jóhannes Áskelsson
Jóhannes Áskelsson (3. ágúst 1902 – 16. janúar 1961) var íslenskur jarðfræðingur, fæddur að Austari-Krókum í Fnjóskadal. Foreldrar hans voru Áskell Hannesson og Laufey Jóhannesdóttir sem lengi bjuggu á Skuggabjörgum í Dalsmynni. Jóhannes lauk stúdentsprófi frá MR 1925 og innritaðist veturinn eftir í Hafnarháskóla og hóf nám í náttúrufræðum með jarðfræði sem sérgrein. Hann aflaði sér góðrar menntunar en lauk þó aldrei prófi.
Árið 1931 sneri hann heim og gerðist kennari í náttúrufræði fyrst við Kennaraskólann og fleiri skóla en starfaði þó lengst við MR og var yfirkennari þar frá 1950 og til dauðadags. Með kennslustörfunum og í frístundum sínum stundaði Jóhannes, jarðfræðiathuganir, einkum steingervingarannsóknir en kom þó miklu víðar við. Hann fylgdist til dæmis með Grímsvatnagosinu 1934 og fór með Guðmundi frá Miðdal til gosstöðvanna meðan gosið var enn í fullum gangi. Urðu þeir fyrstir manna á vettvang.
Á næstu árum fór hann margar ferðir í Grímsvötn og skrifaði greinar um eldvirknina og hlaupin sem þar eiga upptök sín. Einnig rannsakaði hann Grænalón og Grænalónshlaup, jarðsögu Kerlingarfjalla og steingervinga á Tjörnesi. Á seinni árum sínum stundaði hann einkum rannsóknir á Snæfellsnesi og ritaði um skelja- og steingervingalögni í Brimlárhöfða. Ein af síðustu ritgerðum Jóhannesar fjallar um skeljar í móbergi í Skammadal í Mýrdal sem hann kannaði ásamt Einari H. Einarssyni bónda á Skammadalshóli.
Jóhannes var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags 1942-1945 og 1958-1960. Hann var ritstjóri Náttúrufræðingsins 1942 – 1945 og meðlimur í Vísindafélagi Íslendinga frá 1940.
Vænghlynur (Acer askelssonii) sem óx á Íslandi á tertíer er kenndur við Jóhannes.
Božo Paradžik
Božo Paradžik er króatískur kontrabassaleikari. Hann hóf kontrabassanám í Sarajevó árið 1983, þá aðeins 13 ára gamall. Kennarinn hans þar var Tihomir Vidovic. Á árunum 1987 til 1992 stundaði hann nám við Tónlistarakademíuna í Prag hjá Jirí Hudec.
T. E. Lawrence
Thomas Edward Lawrence (16. ágúst 1888 – 19. maí 1935) var breskur fornleifafræðingur, hermaður, erindreki og rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir aðkomu sína í hernaðaraðgerðum Breta í Sínaí og Palestínu og uppreisn Araba gegn Tyrkjaveldi í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann varð frægur á heimsvísu undir gælunafninu Arabíu-Lawrence vegna hernaðaraðgerða sinna og lifandi frásagna hans af þeim, sérstaklega eftir að kvikmynd var gerð um líf hans árið 1962 með Peter O'Toole í aðalhlutverki.
Lawrence fæddist utan hjónabands í Tremadog, Wales árið 1888. Foreldrar hans voru Thomas Chapman, ensk-írskur aðalsmaður frá Westmeath, og Sarah Jonner, skosk yfirþerna. Chapman hafði skilið óformlega við konu sína og fjölskyldu í Írlandi til að búa með Junner og tóku þau saman upp nafnið Lawrence. Árið 1896 fluttu hjónin til Oxford ásamt syni sínum þar sem hann gekk í háskóla og nam sagnfræði á árunum 1907–1910. Á árunum 1910 til 1914 vann Lawrence sem fornleifafræðingur, aðallega í Carchemish þar sem nú er Sýrland.
Fljótlega eftir byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar bauð Lawrence sig fram í breska herinn og var staðsettur í Egyptalandi. Árið 1916 var hann sendur til Arabíu til að safna upplýsingum og blandaðist fljótt inn í Arabauppreisnina sem milliliður breska hersins og Arabanna. Lawrence vann náið með byltingarleiðtoganum Faisal emír og tók þátt í og leiddi ýmsar herferðir gegn her Tyrkjaveldisins. Herferðunum lauk með hertöku á Damaskus í október 1918.
Eftir stríðið fékk Lawrence starf hjá utanríkisráðuneytinu og vann bæði með bresku ríkisstjórnini og með Faisal. Árið 1922 dró hann sig úr sviðsljósinu og gegndi herþjónustu, aðallega í lofthernum en einnig í hernum til stutts tíma. Á þessum árum skrifaði hann og birti sitt þekktasta verk, Sjö súlur viskunnar (Seven Pillars of Wisdom), þar sem hann segir frá þátttöku sinni í Arabauppreisninni. Hann þýddi einnig ýmsar bækur á ensku og skrifaði bókina The Mint, sem fjallar um störf hans í breska flughernum. Einnig var Lawrence í sambandi við ýmsa fræga listamenn, rithöfunda og stjórnmálamenn og átti þátt í þróun vélknúinna björgunarbáta.
Ímynd Lawrence byggðist að miklu leyti á skrifum bandaríska fréttamannsins Lowell Thomas og á Sjö súlum viskunnar, en margir sagnfræðingar telja að Lawrence hafi farið frjálslega með staðreyndir við rit þeirrar bókar.
Hanna Valdís - Lína Langsokkur
Lína langsokkur er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Hanna Valdís Guðmundsdóttir fjögur lög eftir sænska rithöfundinn Astrid Lindgren. Þýðing söngtexta á íslensku gerði Kristján frá Djúpalæk. Hljómsveit Ólafs Gauks leikur undir. Hana skipa: Carl Möller, Kristinn Sigmarsson, Ólafur Gaukur og Erlendur Svavarsson.
Siglingastofnun Íslands
Siglingastofnun Íslands var íslensk stofnun sem hafði það hlutverk að tryggja öryggi á sjó og við hafnir landsins og stuðla að hagkvæmum siglingum.
Frá og með 1935 hafa allir bátar lengri en 6 metrar verið skyldir til opinberrar skráningar og eftirlits. Aðalskrifstofa er í Kópavogi en útibú er einnig rekið á Ísafirði.
Saga
Árið 2012 voru Flugmálastjórn Íslands, Umferðarstofa og stjórnsýslu- og eftirlitsverkefni Siglingastofnunar Íslands og Vegagerðarinnar sameinuð undir heitinu Farsýslan. Árið eftir var nafni stofnunarinnar breytt í Samgöngustofu. Framkvæmda- og rekstrarverkefni Siglingastofnunar Íslands og Vegagerðarinnar voru sameinuð undir Vegagerðinni, framkvæmdastofnun samgöngumála.
Hólmavíkurkirkja
Hólmavíkurkirkja stendur á Brennuhól í miðju þorpinu á Hólmavík við Steingrímsfjörð á Ströndum. Hún var vígð á uppstigningardag árið 1968 af Sigurbirni Einarssyni biskup. Kirkjan hafði þá verið rúman áratug í byggingu, en prestsetur hafði verið á Hólmavík frá því um miðja 20. öld.
Svanhildur Jakobsdóttir - Ég hugsa til pabba
Ég hugsa til pabba er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytur Svanhildur Jakobsdóttir tvö lög.
Íshvel
Tæplega 99% af öllum ís á jöðinni er bundinn í grænlandsjökli og á Suðurskautslandinu. Þó þessi stóru jökulhvel taki að bráðna gerist það hægt. Þau bregðast hægt við sveiflum í loftslagi, eru líkt og risastór skip sem eru lengi að breyta um stefnu eða stöðvast. Samt sem áður munu jöklar bráðna með vaxandi hraða þegar líða tekur á 21. öldina. Íshvel er brot ur jöklum eða þegar jöklar brotna a sumrin. Þau myndast aðalega á grænlandsjöklli og suðurskautslandinu.
Klettafrú
Klettafrú (fræðiheiti Saxifraga cotyledon) er jurt af steinbrjótsætt. Hún vex á sólríkum stöðum utan á hamraveggjum. Klettafrú vex villt á Íslandi á Austurfjörðum og Suðausturlandi. Annað heiti á klettafrú er Þúsunddyggðajurt.
Sæfari (félag)
Sæfari er félag áhugafólks um sjóíþróttir á Ísafirði. Í félaginu eru bæði siglingafólk, kajakræðarar og vélbátasiglarar. Félagið heldur árleg siglinganámskeið.
Upphaflega var félagið stofnað 10. september 1978 sem sportbátafélag og starfaði af miklum krafti en lagðist af síðar meir. Félagið var síðan endurreist í núverandi mynd 3. júní árið 2000.
Ásubergsskipið
thumb|Ásubergsskipið á víkingasafninu í Osló Ásubergsskipið er norskt víkingaskip sem fannst árið 1903. Það þykir sérlega vel varðveitt. Skipið er til sýnis á víkingaskipasafninu á Bygdö í Ósló ásamt Gaukstaðaskipinu.
Akurmynta
Mentha arvensis er tegund afmyntu í varablómaætt (Lamiaceae). Hún er upprunnin úr tempruðum svæðum Evrópu og vestur og mið Asíu, austur til Himalaja og austur Síberíu, og Norður Ameríku. Mentha canadensis, skyld tegund, er stundum talin af sumum höfundum annað afbrigði af Mentha arvensis,þá er M. arvensis var. glabrata Fernald (Amerískt afbrigði) og M. arvensis var. piperascens Malinv. ex L. H. Bailey (Asískt afbrigði).
Lýsing
M. arvensis er jurtkennd, fjölær planta, sem verður 10 til 60 sm há (sjaldan 100 sm. Hún er með skriðula jarðstöngla sem senda upp upprétta eða hálfupprétta, kantaða stöngl. Blöðin eru gagnstæð, heil, 2 til 6,5 sm löng og 1 til 2 sm breið, hærð oh með grófsagtenntum jaðri. Blómin eru föl-fjólublá (stöku sinnum hvít eða bleik), í whorls á stönglunum við blaðaxlir.
Undirtegundir
Undirtegundir eru t.d. :
Nytjar
Í ayurveda er Pudina talin lystaukandi og gagnleg við magavandamálum. .
Menthol er almennt notað í tannlæknaþjónustu sem staðbundið sýklalyf, áhrifaríkt gegn streptococci og lactobacilli. Menthol unnið úr Japanskri myntu (M. arvensis var. ''piperascens) er einnig oft notað í lækninga og munnheilsuvörur svo sem tannkrem, munnskol, svo og drykki og í tóbak.
Efnasambönd sem hafa fundist í tegundinni eru til dæmis menthol, menthone, isomenthone, neomenthol, limonene, methyl acetate, piperitone, beta-caryophyllene, alpha-pinene, beta-pinene, tannín og flavonoid.
Atari 2600
thumb|270px|Atari 2600
Atari 2600 er leikjatölva sem kom út í október árið 1977, gefin út af Atari. Vélin var fyrst seld sem Atari VCS (skammstöfun á Video Computer System) en eftir að seinni vélin Atari 5200 kom út þá var hún skýrð Atari 2600. Með henni fylgdu tvær stýripinnafjarstýringar og tvær aðrar fjarstýringar með snúningsshjóli á og skottökkum (paddle controller) og tölvuleikurinn Combat seinna meir fylgdi með hinn vinsæli Pac-Man. Atari-tölvan var gasalega vinsæl um árið 1980.
Árið 2006 var tekið leikjatölvuna inn í hóp þeirra útvöldu leikfanga í National Toy Hall of Fame í Bandaríkjunum. Meðal forritara Atari 2600 eru:
Natalie Portman
thumb|180px|right|Natalie Portman Natalie Portman (fædd 9. júní 1981 í Jerúsalem) er bandarísk leikkona. Portman er einkabarn foreldra sinna. Faðir hennar er læknir frá Ísrael og móðir hennar er listakona frá Ohio. Hún flutti til Washington DC þegar hún var enn þá mjög ung. Eftir að hafa flutt nokkrum sinnum settist fjölskyldan að í New York, þar sem hún á enn heima í dag. Portman gekk í Harvard.
Natalie var ellefu ára þegar umboðsmaðurinn hennar uppgötvaði hana. Þrýst var á hana að gerast fyrirsæta en hún valdi frekar að verða leikkona. Portman lék Padmé Amidölu í Stjörnustríðskvikmyndunum Ógnvaldurinn, Árás klónanna, og Hefnd Sithsins.
Kaíberskarð
thumb|right|Kaíberskarð: horft yfir til Pakistan frá Afganistan Kaíberskarð (pashto: د خیبر درہ, úrdú/persneska: درۂ خیبر) er fjallaskarð í Spin Ghar-fjallgarðinum milli Afganistans og Pakistans. Skarðið var hluti af Silkiveginum og það hefur í aldaraðir verið mikilvæg verslunarleið milli Mið-Asíu og Suður-Asíu. Skarðið er líka hernaðarlega mikilvægt og margar innrásir hafa farið gegnum skarðið, allt frá Alexander mikla að breska hernum sem notaði skarðið til að leggja Afganistan undir Breska heimsveldið. Skarðið er enn mikilvæg leið til að koma hergögnum til herliðs NATO í Afganistan. Hæsti punktur vegarins um skarðið er 5 kílómetra innan landamæra Pakistans þar sem heitir Landi Kotal.
Kaldrananeskirkja
Kaldrananeskirkja er friðuð kirkja sem stendur á Kaldrananesi utarlega við sunnanverðan Bjarnarfjörð á Ströndum. Þar var lengi bændakirkja, en kirkjubyggingin sem nú stendur á Kaldrananesi er næstelsta hús Strandasýslu, byggð árið 1851 úr timbri og er klædd með járni. Kirkjan var gefin söfnuðinum um miðja 20. öld.
Í Kaldrananeskirkju er margt góðra gripa. Á kirkjuhurðinni er hringur með áletrun frá 1840. Altiaristaflan er eftir C. Rosenberg og er máluð eftir höggmynd Bertel Thorvaldsen af frelsaranum. Kirkjan á einnig merkan kaleik, patínu (diskur undir oblátur) og tvær klukkur, aðra með ártalinu 1798. Undanfarin ár hefur hægt og bítandi verið unnið að viðgerðum á kirkjunni. Einnig hefur umhverfi kirkjunnar verið lagfært töluvert, t.d. hlaðinn nýr veggur kringum kirkjugarðinn.
Brasilía (borg)
right|250px|thumb|Staðsetning Brasilíu í Brasilíu.
Brasilía (portúgalska: Brasília) er höfuðborg Brasilíu og hluti af héraðinu Distrito Federal. Á stórborgarsvæði hennar búa rúmar 3 milljónir (2019). Borgin er dæmi um tilbúið samfélag og var hún hönnuð af arkitektinum Oscar Niemeyer og byggð á 41 mánuði á árunum 1956 til 1960.
Borgin Brasilía var stofnuð að undirlagi forsetans Juscelino Kubitschek, sem tók við völdum í landinu árið 1955. Hugmyndin um að byggja nýja höfuðborg í vesturhluta landsins hafði fyrst komið fram þegar Brasilía varð lýðveldi árið 1889 og var þá vonast til að bygging hennar myndi hvetja fólk til að flytja til landshlutans, sem var strjálbýlli og vanþróaðari en austurhlutinn.
Balkanstríðin
Balkanstríðin voru tvö stríð sem áttu sér stað á Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu árin 1912 og 1913. Fjögur Balkanríki sigruðu Tyrkjaveldi í fyrra stríðinu; en eitt ríkjanna fjögurra, Búlgaría, var sigrað í hinu seinna. Tyrkjaveldi tapaði meirihluta landsvæða sinna í Evrópu. Austurríki-Ungverjaland tapaði nokkrum áhrifum á svæðinu þar sem stríðið leiddi til útþenslu Serbíu og viðleitni Serba til að stofna sameiginlegt ríki með suðurslavnesku fólki innan austurríska keisaradæmisins. Stríðin ruddu veginn fyrir morðunum á Frans Ferdinand erkihertoga í Sarajevo árið 1914 og þar með fyrir fyrri heimsstyrjöldinni.
Tyrkjaveldi glataði öllum evrópskum landsvæðum sínum vestan við Maritsafljót vegna stríðanna tveggja. Þannig voru línurnar dregnar að vestanverðum landamærum Tyrklands í dag. Stríður straumur tyrkneskra flóttamanna flúði til tyrkneska meginlandsins vegna landmissisins í kjölfarið. Árið 1915 hafði íbúafjöldi á miðhluta Tyrkjaveldis hækkað um u.þ.b. 2.5 milljónir manna vegna flóttamannastraumsins frá Balkanskaga.
Í Tyrklandi er Balkanstríðanna minnst sem eins mesta harmleiks í sögu þjóðarinnar. Óvæntur ósigurinn og landmissirinn skóku Tyrkjaveldi svo mjög að talið er að línurnar hafi verið dregnar fyrir hruni veldisins fimm árum síðar. Nazim Pasja, yfirmaður tyrkneska hersins, var gerður ábyrgur fyrir ósigrinum og var drepinn þann 23. janúar 1913 þegar Ungtyrkirnir svokölluðu tóku sér alræðisvald yfir Tyrkjaveldi.
Fyrra Balkanstríðið byrjaði með árás Balkanskagabandalagsins á Tyrkjaveldi þann 8. október 1912 og lauk átta mánuðum síðar með friðarsáttmála í London þann 30. maí 1913. Síðara Balkanstríðið hófst þann 16. júní 1913. Bæði Serbía og Grikkland neituðu að heiðra sáttmálann sem Balkanríkin höfðu gert sín á milli fyrir stríðið og ákváðu að halda öllum landsvæðum sem herir þeirra höfðu hernumið í stað þess að skipta þeim jafnt milli ríkjanna samkvæmt samkomulagi. Búlgaríumenn sættu sig ekki við þessa skiptingu landsvæðanna og töldu sig svikna. Því réðst búlgarski herinn gegn fyrrum bandamönnum sínum í Grikklandi og Serbíu en var fljótt yfirbugaður. Grikkir og Serbar réðust inn í Búlgaríu úr vestri og suðri. Rúmenía bættist svo í leikinn og réðst inn í Búlgaríu úr norðri. Tyrkjaveldi sá sér síðan glaðan leik og réðst einnig á Búlgaríu og tókst að endurheimta borgina Adríanópólis. Að lokum voru friðarsáttmálar undirritaðir í Búkarest þar sem Búlgaría glataði flestum landsvæðum sem hún hafði unnið í fyrra Balkanstríðinu auk þess sem ríkið neyddist til að láta af hendi suðurþriðjung Dobroudjahéraðs til Rúmeníu.
Stopselclub
thumb|Meðlimur Stopselclub sýnir tappann sinn. Í þessu tilviki er „tappinn“ sérsniðinn sívalningshluti úr málmi; hins vegar eru tappar úr korki eða gúmmí oft notuð af öðrum Stopselclubum. thumb|Sveitarfélög þar sem staðbundnir Stopselclubar eru þekktir. Í bakgrunni er þýska ríkið Bæjaraland hápunktur, þar sem næstum allir Stopselclubar eru staðsettir þar.
Stopselclub (þýska fyrir tappaklúbbur) er tegund félagasamtaka þar sem meðlimir þurfa alltaf að hafa tappa á sér. Þegar tveir meðlimir slíkra félaga hittast getur hvor þeirra um sig krafist þess að hinn sýni tappa sinn. Meðlimur sem getur ekki sýnt tappann, til dæmis vegna þess að hann gleymdi honum heima, þarf að greiða lága fjársekt. Fjármunir sem safnað er með þessum sektum eru venjulega notaðir til að kaupa bjór á næsta félagsfundi. Tappaklúbbar hafa verið reknir að minnsta kosti frá miðri tuttugustu öld í Bæjaralandi. Sumir klúbbanna styðja einnig góðgerðarstarf.
Það eru fleiri en 100 Stopselclubbar í Bæjaralandi.
Tilvísanir
https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stopselclub&oldid=787097102
Enver Pasja
Ísmael Enver Pasja (اسماعیل انور پاشا‎ á ottómantyrknesku; İsmail Enver Paşa á nútímatyrknesku; 22. nóvember 1881 – 4. ágúst 1922) var tyrkneskur hernaðarleiðtogi og foringi Ungtyrkjabyltingarinnar árið 1908. Hann var helsti leiðtogi Tyrkjaveldisins í Balkanstríðunum (1912–13) og fyrri heimsstyrjöldinni (1914–18). Á ferli sínum var hann þekktur undir æ háleitari heiðurstitlum, þ.á.m. Enver Efendi (انور افندي‎), Enver Bey (انور بك‎) og loks Enver Pasja, en pasja var heiðursnafnbót sem herleiðtogar Tyrkjahers fengu þegar þeim hlotnaðist háhershöfðingjatign.
Fyrir fyrri heimsstyrjöldina var Enver þekktur sem „hetja byltingarinnar“ og Evrópubúar kölluðu Tyrkland oft „Enverland“. Enver var heitur stuðningsmaður tyrkneskrar þjóðernishyggju sem er talin ein kveikjan að þjóðarmorðinu gegn Armenum.
Enver flúði land þegar ljóst var að Tyrkjaveldi væri sigrað árið 1918. Þegar ný ríkisstjórn tók við þann 1. janúar 1919 var Enver ákærður og dæmdur til dauða in absentia fyrir að „steypa landinu í stríð án fullgildrar ástæðu, fyrir að standa fyrir nauðflutningum Armena og fyrir að yfirgefa landið án leyfis.“
Enver fór fyrst til Þýskalands og síðan til Moskvu þar sem hann gerðist milliliður Þjóðverja við nýju Bolsévikastjórnina og hitti m.a. Vladimír Lenín. Árið 1921 reyndi Enver að snúa aftur til Tyrklands til að aðstoða nýju ríkisstjórnina í tyrkneska frelsisstríðinu. Þá var keppinautur Envers, Mústafa Kemal, kominn til áhrifa í Tyrklandi og synjaði hann Enver inngöngu í landið.
Enver fór þess í stað á fund Leníns og fékk það verkefni að kveða niður uppreisnir í Túrkistan. Þegar þangað var komið gekk Enver hins vegar í lið með uppreisnarmönnunum og hugðist notfæra sér þá til að gera draum sinn um stærra þjóðríki fyrir allar þjóðir af tyrkneskum uppruna að veruleika. Enver gerðist leiðtogi uppreisnarhersins og tók sér titilinn „Emír Túrkistan“. Áætlanir hans urðu þó fyrir lítið því hann var skotinn til bana í bardaga þann 4. ágúst 1922.
N'Djamena
hægri|250px|thumbnail|Götulíf í N'Djamena.
N'Djamena er höfuðborg Tjad, auk þess að vera langstærsta borg landsins. Íbúar borgarinnar eru alls 721.000 talsins. Aðal iðngrein borgarinnar er kjötvinnsla.
Elevþeríos Venízelos
Elevþeríos Kýríakú Venízelos (ritað Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος á grísku; 23. ágúst 1864 – 18. mars 1936) var grískur stjórnmálamaður sem vann að auknu sjálfstæði og frjálslyndum lýðræðisumbótum innan Grikklands. Sem formaður Frjálslynda flokksins gegndi hann embætti forsætisráðherra Grikklands frá 1910 til 1920 og 1928 til 1933. Áhrif Venízelosar á innan- og utanríkismál Grikklands voru svo djúpstæð að hans er jafnan minnst sem „stofnföður Grikklands sem nútímaríkis.“ David Lloyd George forsætisráðherra Bretlands taldi Venízelos „mesta stjórnarleiðtoga sem Grikkland hefur kastað upp frá dögum Períklesar.“
Venízelos lét fyrst á sér bera í alþjóðamálum þegar hann lék lykilhlutverk í að tryggja sjálfstæði Krítar og síðan sameiningu Krítar við Grikkland. Honum var brátt boðið til Grikklands til að leysa stjórnarkreppuna sem þar ríkti og gerast forsætisráðherra. Honum tókst að koma á efnahags- og stjórnarskrárumbótum sem lögðu grunninn að nútímavæðingu gríska þjóðfélagsins og að endurskipuleggja land- og sjóher Grikklands svo hann yrði reiðubúinn komandi átökum. Í aðdraganda Balkanstríðanna árin 1912–1913 stóð Venízelos fyrir inngöngu Grikkja í Balkanskagabandalagið, bandalag Balkanríkja gegn Tyrkjaveldi. Eftir sigur bandalagsins á Tyrkjum tókst Venízelos að tvöfalda landsvæði og íbúafjölda Grikklands með því að frelsa Makedóníu, Epírus og flestar eyjarnar í Eyjahafi.
Í fyrri heimsstyrjöldinni (1914 – 1918) leiddi Venízelos Grikki inn í hóp Bandamanna og tókst að þenja út landamæri Grikklands enn frekar. Þetta olli miklum ágreiningi milli Venízelosar og Konstantín konungs Grikklands sem hafði meiri samúð með Miðveldunum og vildi því viðhalda hlutleysi Grikkja. Djúpstæð gjá myndaðist í grísku samfélagi milli stuðningsmanna Venízelosar annars vegar og konungsins hins vegar og átti hún eftir að leiða til stöðugs rígs og valdabaráttu í marga áratugi. Eftir sigur Bandamanna í stríðinu tryggði Venízelos Grikklandi mikla landvinninga, sérstaklega í Anatólíu, sem komst nærri því að uppfylla draum Grikkja um að sameina alla grískumælandi þjóðflokka í eitt ríki. Þrátt fyrir þessi afrek tapaði Venízelos í þingkosningum árið 1920, sem stuðlaði að ósigri Grikkja í stríði þeirra við Tyrki á árunum 1919–22. Venízelos var fulltrúi Grikkja í samningaviðræðum sem leiddu til þess að sáttmáli við Tyrki var undirritaður í Lausanne. Sáttmálinn leiddi til þess að Grikkland og Tyrkland skiptust á íbúum hvorrar þjóðarinnar sem bjuggu í hinu ríkinu.
Í seinni embættistíð sinni tókst Venízelos að bæta samband Grikkja við nágrannaríkin og hélt áfram stjórnarskrár- og efnahagsumbótum sínum. Árið 1935 kom hann aftur inn á stjórnmálasviðið til að styðja misheppnað valdarán hersins. Þessi afglöp veiktu mjög gríska lýðveldið sem hann hafði sett á fót.
Níamey
right|250px|thumb|Staðsetning Níamey í Níger.
Níamey er höfuðborg Níger. Í borginni búa um 1.026.848 manns (2012) og er hún stærsta borg landsins. Borgin er stjórnar-, menningar- og hagfræðileg þungamiðja landsins.
Orðsifjafræði
Ekki er vitað með vissu hver uppruni heitisins er og eru til nokkrar tilgátur og þjóðsögur en sú fremsta er á þann veg að höfðingi Kalle-ættbálksins hafi sagt við þræla sína (þegar hann gaf þeim frelsi) Wa niammané sem þýðir takið þetta land.
Ríad
Borgarstjóri Ríad er Abdul Aziz ibn Ayyaf Al Migrin síðan 1998.
Strútsstígur
Strútsstígur er gönguleið sem hefst í há­lend­ismiðstöðinni í Hóla­skjóli og ligg­ur vest­ur eft­ir Syðra fjalla­baki og end­ar í Hvann­gili. Það er þriggja daga ganga.
Reyr
Reyr getur átt við:
Przasnysz
Przasnysz er borg í miðhluta Póllands. Íbúar voru 17.110 árið 2004.
Pretoría
right|250px|thumb|Séð yfir miðborg Pretoríu.
Galisíska
Galisíska (galego) er indóevrópskt mál í íberórómanskri ætt sem töluð er í héraðinu Galisíu á Spáni. Málhafar galisísku eru um það bil 2,4 milljónir en þeir búa flestir í Galisíu þar sem galisíska er opinbert tungumál ásamt spænsku.
Pretoría
Pretoría er borg í norðurhluta Suður-Afríku. Borgin er ein þriggja höfuðborga landsins og hefur stjórnsýslan aðsetur í borginni. Hinar tvær eru Höfðaborg og Bloemfontein.
Galisíska
Galisíska er ásamt portúgölsku vestur-íberískt mál en þær eiga báðar rætur sínar að rekja til latínu. Fyrir 14. öld voru galisíska og portúgalska gagnkvæmt skiljanlegar mállýskur en þær þróuðust hvor í sína átt eftir það.
Orðaforði galisísku er aðallega af latneskum uppruna þó talsverðan fjölda orða af germönskum og keltneskum uppruna er einnig að finna í málinu. Eins og í spænsku er mergð orða sem rekja má til þeirrar arabísku mállýsku sem töluð var í Al-Andalús.
Trípólí
Trípólí (arabíska طرابلس Ṭarābulus, einnig طرابلس الغرب Ṭarā-bu-lus al-Gharb) er höfuðborg Líbýu. Borgin er stærsta borg landsins, þar búa alls 1.780.000 manns (október 2007). Borgin var upphaflega stofnuð af Fönikíumönnum á 7. öld f.Kr. og hét þá Oea.
Úlan Bator
thumb|Chinggis-torg í Úlan Bator thumb|Staðsetning Úlan Bator í Mongólíu.
Úlan Bator (mongólska Улаанбаатар) er höfuðborg Mongólíu. Í gegnum tíðina hefur borgin heitið mörgum nöfnum. Á árunum 1639-1706 hét hún Örgöö og á árunum 1706-1911 hét hún Ikh Khüree, Da Khüree eða einfaldlega Khüree. Íbúar borgarinnar eru um ein milljón talsins.
La Paz
right|250px|thumb|Skjaldarmerki La Paz.
La Paz (spænska: Nuestra Señora de La Paz, eða Chuquiyapu) er önnur tveggja höfuðborga Bólivíu og aðsetur stjórnsýslunnar. Árið 2012 bjuggu u.þ.b. 757.184 manns í borginni.
Bógóta
right|250px|thumb|Staðsetning Bógóta í Kólumbíu
Bógóta (spænska: Bogotá) er stjórnarborg og stærsta borg Kólumbíu. Opinbert nafn borgarinnar er Bogotá, D.C. (D.C. stendur fyrir Distrito Capital, sem þýðir Höfuðborgarsvæði). Í borginni búa tæpar 8 miljónir, en á öllu stórborgarsvæðinu er talið að búi tæpar 10 milljónir (2017).
Bógóta er leitt af orði úr frumbyggjamáli 'Bacatá', sem merkir þá gerð akuryrkju sem Muisca-indjánarnir prattíkeruðu.
Bloemfontein
Bloemfontein (framburður: [ˈblumfɑnˌte(ɪ)n]) er 6. stærsta borg Suður-Afríku, ein þriggja höfuðborga og aðsetur dómsvaldsins. Nafn borgarinnar merkir "blómalind" á bæði afríkönsku og hollensku. Borgin nefnist Mangaung á suður-sótó, sem að merkir "híbýli blettatígranna". Íbúar borgarinnar eru um 256.000 talsins (2011).
Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari
Frans Jósef 1. (18. ágúst 1830 – 21. nóvember 1916) var Austurríkis og konungur Ungverjalands, Bæheims og ýmissa annarra ríkja frá 2. desember 1848 til dauðadags þann 21. nóvember 1916. Frá 1. maí 1850 til 24. ágúst 1866 var hann einnig forseti þýska ríkjasambandsins. Hann ríkti lengst allra keisara Austurríkis og konunga Ungverjalands og fjórða lengst allra evrópskra einvalda, á eftir Loðvík 14. Frakklandskonungi, Jóhanni 2. fursta af Liechtenstein og Elísabetu 2. Bretlandsdrottningu.
Ferdinand keisari lét af völdum í desember 1848 til að binda enda á uppreisnir í Ungverjalandi og eftirlét krúnuna frænda sínum, Frans Jósef. Frans Jósef var íhaldssamur og stóð gegn takmörkun einveldisins í ríkjum sínum. Austurríska keisaradæmið neyddist til þess að láta af áhrifum sínum í Toskanahéraði og tilkalli sínu til Langbarðalands og Feneyja eftir annað og þriðja ítalska sjálfstæðisstríðið á árunum 1859 og 1866. Frans Jósef lét engin landssvæði af hendi eftir að Austurríki lét í lægri hlut fyrir Prússum í stríði árið 1866, en útkoma þess stríðs útkljáði það að Prússar frekar en Austurríkismenn yrðu þungavigtin innan nýja þýska ríkisins sem var að myndast og útilokaði því að Þýskaland yrði sameinað undir stjórn Habsborgara.
Alla sína valdatíð þurfti Frans Jósef að kljást við þjóðernishyggju. Hann miðlaði málum í Ausgleich árið 1867 og veitti Ungverjalandi aukna sjálfsstjórn innan veldisins og breytti austurríska keisaraveldinu í austurrísk-ungverska keisaraveldið, þar sem hann var einvaldur tveggja konungsríkja. Frans Jósef réð ríkjum sínum friðsamlega næstu 45 árin, en hann mátti þó þola ýmsa persónulega harmleiki: Bróðir hans, Maximilian var tekinn af lífi í Mexíkó árið 1867, sonur hans og erfingi, Rúdolf, framdi sjálfsmorð árið 1880 og eiginkona hans, Elísabet keisaraynja var myrt árið 1898.
Eftir stríðið við Prússa beindi Austurríki-Ungverjaland sjónum sínum til Balkanskaga, sem var orðinn suðupottur alþjóðarígs vegna hagsmunaáreksturs Austurríkismanna við Rússaveldi. Frans Jósef hleypti alþjóðastjórnmálum í uppnám árið 1908 þegar hann innlimaði Bosníu og Hersegóvínu, sem hafði verið hernumin af Austurríkismönnum frá því á Berlínarráðstefnunni 1878, inn í keisaraveldið. Þann 28. júní 1914 var Frans Ferdinand erkihertogi, bróðursonur og erfingi Frans Jósefs, skotinn til bana í Sarajevo. Þetta leiddi til þess að Frans Jósef lýsti Serbum, sem voru bandamenn Rússa, stríði á hendur. Þetta var byrjunin á fyrri heimsstyrjöldinni. Frans Jósef lést þann 21. nóvember árið 1916 eftir að hafa ráðið yfir keisaradæminu í nærri því 68 ár. Við honum tók frændi hans, Karl.
Phragmites
Phragmites er ættkvísl fjögurra tegunda fjölærra grasa sem vaxa í votlendi í tempruð- og hitabeltis- svæðum um heiminn. The World Checklist of Selected Plant Families, viðhaldið af Kew Garden í London, viðurkennir eftirfarandi fjórar tegundir:
Flokkunarfræði
Tegundin með heimsútbreiðslu hefur yfirleitt samþykkta fræðiheitið Phragmites australis. (Cav.) Trin. ex Steud. Um 130 samnefni hafa verið kynnt, og sum notuð nokkuð víða. Dæmi eru; Phragmites communis Trin. , Arundo phragmites L., og Phragmites vulgaris (Lam.) Crép. (illegitimate name).
Ræktun
P. australis er ræktað sem skrautgras í tjörnum og votlendi. Vegna stærðar verður að velja því staðsetningu með varúð.
Matur
Ýmsir hlutar Phragmites geta verið nýttir til matar.
Addis Ababa
hægri|250px|thumbnail|Staðsetning Addis Ababa í Eþíópíu. Addis Ababa (amharíska: አዲስ አበባ) er höfuðborg Eþíópíu. Hún er stærsta borg Eþíópíu, með íbúafjöldann 3.384.569 árið 2007. Á stórborgarsvæði hennar búa um 4,4 milljónir. Þar eru höfuðstöðvar Afríkusambandsins. Borgin er oft nefnd „pólitísk höfuðborg Afríku“ vegna sögulegs og pólitísks mikilvægis hennar fyrir heimsálfuna. Borgin er fjölmenningarleg, þar eru töluð um 80 tungumál. Íbúarnir tilheyra víðum hópi trúarlegra samfélaga. Háskólinn í Addis Ababa, Stofnun Afrískra samfélaga í efnafræði (FASC) og fjölmiðlastofnun Afríku (HAPI) eru öll í borginni.
Addis Ababa var stofnuð árið 1886 að undirlagi Meneliks 2. Eþíópíukeisara. Menelik vildi hafa stjórnsýslulegar bækistöðvar í miðju ríkis síns, sem hafði þanist talsvert út með landvinningum hans gagnvart nágrannaþjóðunum. Þar sem Addis Ababa reis var áður Orómó-þorpið Finfinne.
Landafræði
Borgin er í 2.300 metra hæð og er grasland við rætur fjallsins Entoto. Frá lægsta punkti borgarinnar, við Bole alþjóðaflugvöllinn í 2.326 metra hæð hækkar borgin yfir 3.000 metra í fjöllunum til norðurs.
Dátar
thumb|Dátar spila í Lídó 1965. thumb|Dátar spila í Hlégarði. thumb|Útitónleikar Dáta 17. júní 1966 við Vesturver, Aðalstræti 6. thumb| Í myndatöku fyrir plötuumslag. thumb|Dátar í Ríkisútvarpinu að taka upp fyrri plötuna. thumb|Rúnar Gunnarsson í stafni á ferð um landið með Ingvari Haukssyni bílstjóra og reddara. thumb|Hljómsveitin Hollies kom í bæinn. thumb|Dátar á ferð um landið með Þorstein Eggertsson á milli sín. thumb|Við Valhöll Eskifirði kvöddu þá ungir aðdáendur áður en lagt var í hann. thumb|Frétt í Vísi um seinni plötu Dáta. thumb|Á seinni plötu Dáta var gítarleikarinn Magnús Magnússon.
Dátar var íslensk hljómsveit sem gaf út tvær hljómplötur á ferli sínum hjá SG - hljómplötum. Hljómsveitin Dátar var stofnuð árið 1965. Hljómsveitina skipuðu: Rúnar Gunnarsson, söngur og rythma-gítar; Hilmar Kristjánsson, sóló-gítar; Jón Pétur Jónsson, bassi og söngur; Stefán Jóhannsson, trommur. Hljómsveitin starfaði með breytingum frá 1965 til 1967.
Sagan
Árið 1963 gekk Bítlatíminn í garð með breyttum viðhorfum ungu kynslóðarinnar til lífsins og tilverunnar. Þetta birtist hvað sterkast í tónlistinni sem losnaði úr viðjum viðtekinna siða eldri kynslóða þegar bítið tók við. Bítið einkenndist af einföldum grípandi laglínum og textum fluttum af rafmögnuðum hljóðfærum; sóló-gítar, bassa, rythma gítar, trommum og söng. Þessi blanda sem breska hljómsveitin The Beatles á heiðurinn af, breytti heiminum til frambúðar.
Útlit
Hinn fágaði stíll Bítlana í útliti og framsetningu á upphaf sitt í bresku „Mods“ hreyfingunni sem var hópur ungs fólks í Bretlandi sem hittist á kaffihúsum og hlustaði einkum á jazz þess tíma. Þessu „trendi“ fylgdi yfirvegaður en ákveðinn stíll í útliti og háttum. Stíll sem krafðist sér einkenna og fágunar. Þessa blöndu nýttu Dátar sér til hins ítrasta í ímyndasrköpun sinni.
Dátar verða til
Hugmyndin um Dáta var útpæld, og líklega er þetta fyrsta íslenska hljómaveitin sem var beinlínis sköpuð til að vekja athygli og slá í gegn. Maðurinn á bak við það var Þráinn Kristjánsson (þáverandi formaður Jazzklúbbs Reykjavíkur), sem gerðist umboðsmaður hljómsveitarinnar eftir að hafa hjálpað Hilmari bróður sínum að koma henni á legg. Þráinn fékk Þóri Baldursson til að æfa hljómsveitina og kom henni á sporið fyrstu mánuðina. Í fyrstu vöktu Dátar athygli fyrir frumlegan klæðaburð, en þeir voru allir klæddir í búninga sem líktust amerískum einkennisbúningum sjóliða.
Fyrstu sporin
Alþýðublaðið segir frá því sunnudaginn 27. júní 1965 að ný hljómsveit taki til starfa þann dag. Nafn hljómsveitarinnar sé Dátar og að hún leiki í Silfurtunglinu við Snorrabraut frá klukkan tvö til fimm. Meðlimir hafi komið sér upp einkennisbúningum í anda dáta eða sjóliða ameríska flotans sem þeir íklæðist. Blaðið segir enn fremur að hljómsveitin hafi æft stíft að undanförnu undir stjórn Þóris Baldurssonar úr Savanna tríóinu og séu tilbúnir í slaginn með öll nýjustu „Beat“ lögin. Enn fremur kemur fram í máli hljómsveitarmeðlima að þeir muni alltaf gera sér far um að spila nýjustu og vinsælustu lögin á vinsældarlistunum.
Spilamennska
Blaða og þáttagerðarmaðurinn Andrés Indriðason var með pistil um tónlist í Vikunni á þessum árum sem nefndist; „Eftir eyranu“. Í febrúar 1966 segir hann meðal annars þetta um hljómsveitina.
Dátar á hljómplötu
Benedikt Viggósson blaðamaður skrifaði fyrir unga fólkið í vikublaðið Fálkann og nefndi þátt sinn; „Í sviðsljósinu“. Hann skrifar um Dáta í blaðið 21. mars 1966 um útgáfu á fyrstu plötu Dáta.
"Þriðjudaginn 22. febrúar 1966, klukkan 20:30 voru fjórmenningarnir mættir í stúdíó 2 á 6. hæð Fiskifélagshússins, þar sem Ríkisútvarpið er til húsa, og klukkan 21:05 voru fyrstu tónarnir af laginu Cadillac komnir inn á segulbandið hjá upptökumeistaranum, Pétri Steingrímssyni, en honum til aðstoðar var Jón Þór Hannesson, fyrrverandi bassagítarleikari. Á þessari hljómplötu verða fjögur lög, en þau eru: Cadillac með hinum upprunalega enska texta, en lag þetta var geysilega vinsælt í Danmörku, sungið af þarlendri hljómsveit, sem nefnir sig Lollipops. Hin þrjú eru eftir Þóri Baldursson í Savanna, Leyndarmál  og Kling Klang, en þriðji textinn var ekki ákveðinn, er þessi grein var rituð. Textarnir eru eftir Ólaf Gauk og Þorstein Eggertsson, en hann samdi einmitt textann við hið hugljúfa lag Þóris, Ást í meinum, sem Savanna tríóið söng inn á hljómplötu. Útsetningu á íslenzku lögunum þrem annaðist Þórir sjálfur."
Platan sló rækilega í gegn og Dátaæði byrjaði. Allir vildu eiga útvíðar buxur og allir vildu fá Dáta til að spila á böllum. Dátar voru orðnir vinsælli en sjálfir íslensku bítlarnir Hljómar og þá var mikið sagt. Þetta kostaði stanslaust spil og ferðalög vítt og breytt um landið og það tók á ungar taugar. Nokkru eftir útkomu fyrstu plötunnar  hætti Hilmar í hljómsveitinni en í stað hans kom inn Magnús Magnússon.
Stjörnur
Fréttablaðið var með upprifjun um Dáta í mars 1997. Þar var meðal annars viðtal við Þorstein Eggertsson um félaga hans og vin Rúnar Gunnarsson. "Rúnar var stjarnan í hljómsveitinni, hafði mikla útgeislun og gekk í augun á stelpunum. Hann var í sambúð á þessum tíma, mjög ástfanginn og ekki að spá mikið í aðrar stelpur. Hann var sýnd veiði en ekki gefin og lenti stundum í vandræðum vegna ágangs og gat stundum ekki flutt lögin sín vegna þess að hangið var á löppum hans af æstum kvenkyns aðdáendum.“ Þorsteinn segir að út á við hafi Rúnar verið glannalegur og kæruleysislegur töffari sem talaði Keflavíkurmállýsku, sem þá var í tísku, en að undir niðri hafi hann ekki verið eins öruggur með sig og hann vildi vera láta."
Allar vildu meyjarnar eiga þá
Í febrúar 1966 kom breska hljómsveitin Hollies hingað til lands og hélt tónleika í Háskólabíó. Hinir geysivinsælu Dátar og hljómsveitin Logar frá Vestmannaeyjum fengu þann heiður að vera upphitunarbönd fyrir „Beat“ hljómsveitina frá Manchester. Dagblaðið Tíminn skrifaði meðal annars þetta um tónleikana.
"Hljómleikar þessir hófust á því að tvær íslenzkar „beat“ hljómsveitir, Dátar og Logar, frömdu þar listir sínar tilheyrendum til óblandinnar ánægju. En þegar Hollies-piltarnir birtust, sýndu viðstaddir sína innri gleði og fögnuðu ódulin með því að rísa úr sætum.“ „Þegar kom að síðasta laginu náði múgsefjunin algeru hámarki og það skipti engum togum, hljómleikagestirnir risu á fætur allir sem einn maður og æddu að sviðinu líkt og í flóðbylgju. Verðir laganna reyndu að mynda varnarvegg, sem jafnhraðan brotnaði niður.“ „Meiri hluti þessara eldlegu aðdáenda var kvenkyns og reyndu stúlkurnar óspart að komast í snertingu við Hollies piltana. Þeir virtust kunna þessu vel og tóku í framréttar hendurnar, en Graham Nash varð hált á þessu, því að stúlkurnar gerðu sér lítið fyrir og kipptu honum niður af sviðinu. Hann komst þó við illan leik til félaga sinna, en sjónarvottar sögðu, að hann hefði mátt þakka fyrir að halda buxunum. “
Dátar gera víðreist
Það var farið hljómleikaferð um landið sumarið 1967. Hljómsveitin spilaði á sveitaböllum víða um land og félagsheimilin voru þrædd hvert af öðru. Dátum til halds og trausts í þessum ferðum sumrin 1966 og 1967 var textaskáldið Þorsteinn Eggertsson sem var bæði hirðskáld Dáta og PR maður eða eins og Þorsteinn segir sjálfur: „Hlutverk mitt í ferðunum var að semja texta - og skrifa bréf til óskalagaþáttar Útvarpsins (til að fá plöturnar þeirra - sem voru bara tvær í allt síðara sumarið) sem mest spilaðar.“ Alþýðublaðið fjallaði um ferðalag Dáta og sagði meðal annars.
"Dátar héldu sinn fyrsta dansleik í Víðihlíð í Húnavatnssýslu og voru allir aðilar ánægðir með kvöldið. En þá gerðust menn nokkuð þaulsetnir í bifreiðinni, því ekið var alla leið í Breiðablik á Snæfellsnesi og þar var slegið upp balli á sunnudagskveldi.
Á mánudögum eru ekki haldin „böll" hvar sem er, en eftir nokkrar vangaveltur var ákveðið að brenna til Akureyri, enda Alþýðuhúsið tilvalinn staður til mánudagsdansleiks. Og piltarnir sluppu ekki samdægurs frá Akureyringum, því áfram var dansinn stiginn þriðjudag og miðvikudag og voru undirtektir gestanna slíkar, að rætt var um, hvort ekki væri athugandi að setjast að á staðnum fyrir fullt og allt. En þar sem Dátum er nú vel við alla landsmenn, svona almennt, hvar sem þeir búa, þá þótti ekki tilhlýðilegt að láta Akureyringa sitja eina að krásunum.
Á fimmtudegi var ekið til Siglufjarðar og að sjálfsögðu haldinn dansleikur í Hótel Höfn, Dátar fengu ágætis móttökur og ekki sízt Stefán, en hann er Siglfirðingur í húð og hár. Næst á dagskrá var Ólafsfjörður og kom bæjarstoltið upp í fáeinum unglingum, svona í lokin og kannski ekki að undra, því dansleiknum var ekki framlengt lengur en um hálftíma.
Laugardagskvöldið 15. júlí var haldinn dansleikur í Skúlagarði, Kelduhverfi. Þetta var fjörugasti dansleikur og voru þingeysku konurnar svo aðgangsharðar, að hljómsveitin var ekki vinnufær fyrr en kl. 10 kvöldið eftir, en þá léku Dátar í Hlöðufelli á Húsavík. Þar sem hljómsveitin var búin að leika stanzlaust á níu dansleikjum í ferðinni, eða á hverju einasta kvöldi síðan lagt var af stað, var ákveðið að taka tveggja kvölda frí að loknum dansleik á mánudagskvöldinu í Alþýðuhúsinu á Akureyri. Fyrra frí kvöldið 18. júlí fóru Dátar ásamt fylgdarliði sínu í Sjálfstæðishúsið á Akureyri, snæddu þar stóran kvöldverð og skemmtu sér þar um kvöldið. Dátum bar öllum saman um að hljómsveit Sjálfstæðishússins á Akureyri væri sérlega góð, en það er hljómsveit Ingimars Eydal. Á meðan Dátar voru á Akureyri, var gist á Hótel KEA, og þar er þjónusta öll alveg til fyrirmyndar, að sögn Dáta.
Að loknu tveggja daga fríi í höfuðstað Norðurlands var brennt austur á firði, en það átti að vera lokaþáttur ferðalagsins. Fyrsti austfjarðadansleikurinn var haldinn í Egilsbúð, Neskaupstað. Sá næsti í Valhöll, Eskifirði, og síðasti austurlandsdansleikurinn og jafnframt síðasti dansleikur ferðarinnar var haldinn í hinu nýja félagsheimili héraðsbúa á Egilsstöðum, Valaskjálf. “
Seinni platan
Andrés Indriðason á Vikunni skrifaði gagnrýni um seinni plötu Dáta í þætti sínum; „Eftir eyranu“. Þar kemst hann meðal annars að raun um að seinni platan sé mun betri en sú fyrri og hljómsveitin sé í góðum gír.