cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skaftpottur
Kastar(h)ola
Talað er um kastarholubúskap ef um er að ræða frumstæða eða lélega matreiðslu eða búsýslu. Kastarholuklipping nefnist það þegar hár er klippt þvert fyrir allan hringinn, eins og ef skaftpotti hefði verið skellt á höfuðið og klippt eftir honum.
Kasserolle Cazuela (recipiente) Casserole סיר בישול Pan (voorwerp) Caçarola Кастрюля
1923
thumb|right|Verk í [[Listasafn Einars Jónssonar|Listasafni Einars Jónssonar, fyrsta listasafni á Íslandi.]] thumb|right|Forsíða fyrsta tölublaðs Time. thumb|right|[[Jaroslav Hasek, höfundur Góða dátans Svejk.]] Árið 1923 (MCMXXIII í rómverskum tölum)
Jarðfræði Íslands
thumb|right|Eldgos í [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli í apríl 2010.]] Jarðfræði Íslands er einstök að því leytinu til að Ísland liggur á flekamótum. Þannig eru nokkur virk eldfjöll á Íslandi.
Rekbelti á Íslandi
thumb|300px|Forn og núverandi rekbelti Íslands. 1v: Reykjanes-Langjökulsbeltið (virkt). 1n: Eystra rekbeltið (virkt). 2: Snæfellsnesrekbeltið (óvirkt). 3: Vestfjarðarekbeltið (óvirkt). 4: Eystra gosbeltið (tilvonandi rekbelti). Rekbelti er það belti í gegnum Ísland þar sem gliðnun úthafsskorpunnar á sér stað, eða með öðrum orðum þar sem jarðskorpuflekana rekur í sundur. Gliðnun skorpunnar fylgir mikil eldvirkni og því eru rekbeltin einnig gosbelti og má í rauninni segja að rekbeltin á Íslandi séu framhald Atlantshafshryggjarins á landi. Talið er að rekbeltin á Íslandi hafi tilhneigingu til að halda sig sem næst heita reitnum undir landinu þar sem uppstreymi kviku er meira þar heldur en á sjálfum flekaskilunum. Flekaskilin rekur hins vegar hægt í norðvestur á meðan heiti reiturinn er fastur á sama stað og því færist rekbeltið á hverjum tíma smátt og smátt frá heita reitnum. Um leið og tengsl heita reitsins rofna við flekaskilin fer möttulstrókurinn að leita upp á yfirborðið á nýjum stað og þar hefst því eldvirkni og gliðnun á yfirborði á nýjan leik. Gliðnunin hættir að sama skapi á gamla rekbeltinu og þar dregur úr eldvirkninni þar til hún hættir að lokum. Hefur rekbeltið þá hliðrast til suðausturs. Með jarðlaga- og jarðeðlisfræðirannsóknum hefur verið hægt að greina tvö forn rekbelti, sem voru virk fyrr á tertíer en eru nú kulnuð. Hliðrun rekbeltisins hefur því átt sér stað alla vega tvisvar sinnum í jarðsögu Íslands. Fyrsta þekkta rek- og gosbeltið var Vestfjarðargosbeltið en það lá úti fyrir Vestfjörðum og var virkt fyrir um 24 milljónum ára. Fyrir um 15 milljónum ára hófst virkni á Snæfellsnesrekbeltinu, sem lá um Snæfellsnes og Dali norður í Húnaflóa. Hluti af þessu forna rekbelti er enn þá virkt sem gosbelti en ekkert rek hefur átt sér stað þar í nokkrar milljónir ára. Núverandi rekbelti liggur um Reykjanes upp í Langjökul, þaðan þvert í gegnum Hofsjökul yfir í Vatnajökul og svo norður í haf í Öxarfirði. Vestari hluti þessa rekbeltis er oft kallaður Reykjanes-Langjökulsbeltið en sá hluti, sem liggur frá Vatnajökli norður í land, er yfirleitt nefndur eystra rekbeltið. Reykjanes-Langjökulsbeltið hefur verið virkt í um 6-7 milljónir ára en dregið hefur úr eldvirkni á því vegna þess hve mikið það hefur fjarlægst heita reitinn undir Vatnajökli. Fyrir um 2 milljónum ára varð syðri hluti eystra gosbeltisins, sem liggur í suður um Mýrdalsjökul og í sjó hjá Vestmannaeyjum, virkur án þess að rekbelti myndaðist þar. Er nú talið að rekbeltið muni hliðrast á næstu milljónum ára yfir á eystra gosbeltið og liggja alveg frá Öxarfirði suður til Vestmannaeyja. Gliðnunin mun þá stöðvast á Reykjanes-Langjökulsbeltinu þótt gosvirkni muni haldast þar áfram lengur.
Jarðsaga Íslands
Jarðsaga Íslands er tiltölulega stutt á mælikvarða jarðarinnar. Segja má að hún hefjist með opnun Norður-Atlantshafsins fyrir um 50-60 milljónum ára en þá hófst það rek jarðskorpufleka, sem síðar leiddi til myndunar Íslands. Landið sjálft hóf að myndast fyrir um 44-26 milljónum ára en elsta berg landsins er yst á Vestfjörðum og er um 16 milljón ára gamalt samkvæmt aldursgreiningum. Vegna norðlægrar legu landsins eru ummerki ísaldarinnar áberandi en hún hófst af fullum krafti fyrir rúmlega 2 milljónum ára. Seinasta kuldaskeiði ísaldar lauk svo fyrir um 11.500 árum og er tímabilið eftir það nefnt nútími.
Opnun Norður-Atlantshafsins
Rannsóknir á opnun Norður-Atlantshafsins byggja að stórum hluta á upplýsingum, sem fást með segulrannsóknum á hafsbotninum milli Norður-Ameríku og Evrópu. Á krítartímabilinu lágu Norður-Ameríka, Grænland og Evrasía saman á norðurhveli jarðar. Gliðnun hófst á milli meginlandanna og kom fyrst fram þar sem nú er Labradorhaf á milli Grænlands og Norður-Ameríku. Talið er að gliðnunin hafi hafist þar annað hvort þegar á krítartímabilinu, fyrir um 81 milljónum ára, eða snemma á paleósen, fyrir um 61 milljón ára.
Á Grænlandi og Bretlandseyjum má finna um 60 milljón ára gömul basalthraunlög en þau eru talin til marks um að heiti reiturinn, sem nú er undir Íslandi, hafi þá verið staðsettur undir suðausturhluta Grænlands. Norður-Atlantshafið hóf sjálft að opnast fyrir um 56-53 milljónum ára þegar gliðnunin færðist austur yfir til Noregshafs, á milli Grænlands og Evrópu. Um 54 milljón ára gömul öskulög finnast í Danmörku og Suður-Englandi, sem benda til sprengigosa þegar vatn hefur komist í gosrás meðfram austari gliðnunarsprungu Norður-Atlantshafsins. Í um 20 milljón ár var gliðnun beggja megin við Grænland en henni lauk vestan við Grænland fyrir um 35 milljónum ára. Eftir það var gliðnun aðeins til staðar austan Grænlands en Grænland og Norður-Ameríka hafa hreyfst sem einn fleki.
Fyrir um 38 milljónum ára, fór svæðið milli Grænlands og Evrópu, þar sem Ísland er nú, fyrst niður í sjó og Íslands-Færeyjahryggurinn myndaðist. Ísland er því sjálft talið hafa byrjað að myndast fyrir um 44-26 milljónum ára síðan. Meðal annars hafa 25 milljón ára gömul öskulög í djúphafsseti verið talin til marks um aukna sprengigosavirkni við myndun Íslands. Þar sem fána og flóra Íslands á tertíertímabilinu var mjög lík dýralífi aðlægra meginlanda er talið að Ísland hafi fyrst um sinn verið landbrú á milli Norður-Ameríku og Evrópu. Með frekari gliðnun á síðari hluta tertíer hafi hins vegar elsta bergið sokkið og landbrúin rofnað, fyrst við Evrópu en síðar við Grænland.
Tertíertímabilið
Myndun Íslands á sér alfarið stað á tertíer- og kvartertímabilunum. Hefur oft þótt hentugt að skipta jarðsögu Íslands upp í þrjú eða fjögur tímabil: tertíer, ísöld (kvarter), sem er stundum skipt í tvö tímabil þar sem segulskipti urðu fyrir um 700 þúsund árum, og nútíma, sem er síðustu 10.000 ár eða tímabilið eftir að síðasta jökulskeiði lauk.
Þar sem elsta berg landsins er frá tertíer er það því oft nefnt tertíerhraunlagastaflinn. Stærstur hluti hans er runninn frá þeim tíma þegar Snæfellsnesrekbeltið var virkt, frá 15-7 milljónum ára og eru hraunlög á Vestfjörðum, Austfjörðum, Norðvesturlandi, Vesturlandi og Snæfellsnesi að stórum eða mestum hluta komin frá því. Líkt og nú hafa tertíeru jarðlögin hlaðist upp í kringum linsulaga eldstöðvakerfi, sem svipar mjög til þeirra sem við búum við á nútíma. Hraunlagastaflinn hefur hlaðist upp annars vegar sem þróað berg (basískt-súrt) í gosum megineldstöðva en hins vegar sem flæðibasalt frá ganga- og sprungusveimum. Má hugsanlega áætla að um helmingur af jarðlagastaflanum hafi hlaðist upp í gosum megineldstöðva en hinn helmingurinn komið frá sprungugosum. Hraunlögin eru þykkust næst hinum fornum megineldstöðvum, og má þar inn á milli finna flikruberg, sem er merki um gríðarmikil hamfaragos tengd megineldstöðvunum. Upphaflega hafa eldkeilur og dyngjur staðið upp úr flötum og tilbreytingarlitlum hraunbreiðum umhverfis en með tímanum hafa gosstöðvarnar grafist niður í jarðlagastaflann og yngri hraunlög fergt þau eldri. Má ímynda sér að við uppbygginguna hafi landslag ekki verið ósvipað því sem nú er á gosbeltinu á Reykjanesi. Það landslag, sem nú einkennir tertíeru svæðin, með djúpum dölum og fjallseggjum, er hins vegar til komið síðar vegna rofs ísaldarjökla eftir að tertíer lauk.
Á milli stakra hrauna í tertíerhraunlagastaflanum eru millilög, oft rauðleit, sem samanstanda af molaseti, surtarbrandi og gjósku. Rauðu millilögin eru upprunalega oxuð fokmold og foksandur, sem orðið hafa að sand- eða siltsteini. Það að millilögin séu rauð gefur til kynna mun hlýrra loftslag á Íslandi á myndunartíma, þar sem jarðvegur hefur auðveldlega oxast í röku og hlýju veðurfari. Þegar líður tekur á tertíer verða millilögin grófkenndari og fyrir um 5 milljónum ára fara fyrst að sjá jökulkennd setlög. Fyrir um 4 milljónum ára fer tíðni jökulbergslaga í staflanum að vaxa og fyrir rúmlega 2 milljónum ára sjást fyrstu merki um að ísaldarjökullinn hafi náð í sjó fram á Tjörnesi (sjá Tjörneslögin) og er upphaf ísaldarinnar á Íslandi oft miðað við það.
Ísöldin
thumb|HerðubreiðElstu merki um jöklun á Íslandi eru um 3-5 milljón ára gömul og því þykir líklegt að jöklun hafi hafist hér fyrr á hæstu hálendissvæðunum. Það er hins vegar ekki hægt að rekja þessi fyrstu jökulbergslög sem nokkru nemur og eru þau því túlkuð sem merki um svæðisbundna útbreiðslu jökuls. Fyrstu merki um víðáttumikla jökulbreiðu eru tvö 2,9 milljón ára gömul jökulbergslög í Fljótsdal og Jökuldal, sem rakin hafa verið saman. Þetta jökulset takmarkast þó alfarið við hálendið. Elsta þekkta jökulræna setið við sjó er á Tjörnesi og er um 2,5 milljón ára gamalt. Bendir það til þess að þá hafi jöklar fyrst náð útbreiðslu yfir stóran eða stærstan hluta landsins, eins og átti eftir að gerast fjölmörgum sinnum síðar á ísöldinni. Jarðlaga- og setlagafræðirannsóknir benda til þess að á Íslandi hafi átt sér stað yfir 20 jökulskeið síðustu 4-5 milljónum ára. Inn á milli jökulskeiðanna hafa staðið stutt hlýskeið þar sem lífríkið hefur tekið aðeins við sér og hraun náð að renna.
Móbergsfjöll og stapar myndast við gos undir jökli og eru einkennandi fyrir kuldaskeið ísaldar. Þau geta gefið grófa hugmynd um þykkt ísaldarjökulsins þegar þau mynduðust. Þannig gefa hraunhettur stapa til kynna hámarksþykkt jökulsins en hrein móbergsfjöll, sem ekki hafa náð upp úr jöklinum, gefa til kynna lágmarksþykkt hans. Herðubreið, sem rís um 1100 metra yfir umhverfi sitt, hefur því myndast við gos undir nálægt 1000 metra þykkum jökli.
Eem-hlýskeiðið stóð yfir fyrir um 130-110 þúsund árum. Jökulskeiðið eftir það stóð því yfir í um 100 þúsund ár, frá því fyrir 110 þúsund árum fram til fyrir 10 þúsund árum, þegar jökla leysti að mestu á norðurhveli jarðar og við tók nýtt tímabil, nútíminn (hólósen). Oft er sagt að nútími í jarðfræði hafi hafist fyrir 10.000 árum, en þá er miðað við geislakolsár, sem eru örlítið lengri en almanaksár. Ef talið er í almanaksárum hefst nútími fyrir 11.500 árum eða um 9.500 f.Kr.
Ísaldarlok
Hámark síðasta jökulskeiðs (Last Glacial Maximum, LGM á ensku) er talið hafa verið fyrir um 20-18 þúsund árum. Upp úr því hófu jöklar að hörfa og fyrir um 14 þúsund árum fór hitastig að hækka verulega og jöklar að láta á sjá. Fyrir um 12.600 árum hófst stutt en snöggt hlýindaskeið, sem kallað hefur verið Bølling, og stóð það þar til fyrir um 12 þúsund árum. Á Bølling hörfuðu jöklar töluvert inn fyrir strandlínuna og sýna geislakolsaldursákvarðanir á skeljum að landgrunnur og strandsvæði hafi orðið íslaus nánast samtímis við upphaf Bølling. Vegna hraðrísandi sjávarborðs varð ísaldarjökullinn líklegast mjög óstöðugur við strendur Íslands og er talið hugsanlegt að hann hafi beinlínis tapað fótfestunni á landgrunninu og leyst mjög hratt út í sjó.
Þykkur ísaldarjökullinn fergdi landið við ströndina um tugi metra. Þegar jökullinn hörfaði snöggt flæddi sjór inn í land þar sem jöklar höfðu áður legið og má sjá sjávarmörk frá lokum síðasta jökulskeiðs í töluverðri hæð yfir núverandi sjávarmáli. Sjávarmörkin eru hæst inn til landsins vegna þess að þar var jökullinn þykkari og fergingin meiri. Efstu fjörumörk á Vesturlandi frá því á Bøllingskeiðinu eru við Stóra-Sandhól í Skorradal, í um 150 m hæð yfir núverandi sjávarmáli. Utan í Akrafjalli eru sjávarmörk frá sama tíma í rúmlega 100 m hæð. Á Bølling varð svo afstætt afflæði sjávar þar sem landið reis hratt eftir að hafa losnað við ok jökulsins og í lok Bølling hafði sjávarstaða náð nokkurn veginn sömu hæð og nú.
Eftir seinasta framrásarskeið ísaldarinnar reis landið mjög hratt þegar fargi ísaldarjökulsins hafði létt. Þar sem hækkun sjávarborðs af völdum bráðnunar jökla jarðarinnar var ekki jafnhröð og ris Íslands varð afstætt afflæði á Íslandi þar til fyrir um 9 þúsund árum en þá var sjávarstaða um 40 metrum undir núverandi yfirborði sjávar.
Nútími
Nútíminn (hólósen) er jarðsögutímabilið eftir að seinasta ísaldarskeiði lauk. Hann hefst fyrir 10.000 geislakolsárum eða um 11.500 almanaksárum. Jarðsaga Íslands á nútíma einkennist aðallega af eldvirkni á virku gosbeltunum. Rekbeltið frá Reykjanesi til Vatnajökuls og norður í haf er virkt gosbelti en auk þess eru þrjú gosbelti utan rekbeltisins virk, Snæfellsnesgosbeltið, eystra gosbeltið (frá Vatnajökli suður í Vestmannaeyjar) og Öræfajökuls-Snæfellsgosbeltið, sem er hliðargosbelti samsíða eystra gosbeltinu.
Í upphafi nútíma var eldvirkni á Íslandi um 30 sinnum meiri en hún er í dag. Er það talið tengjast bráðnun ísaldarjökulsins en við hörfun hans varð mikil þrýstiléttir efst í möttlinum. Því eru stærstu dyngjur landsins, svo sem Skjaldbreiður og Trölladyngja, runnar á fyrstu árþúsundunum eftir að nútími hófst.
Gosmyndanir frá nútíma eru fjölbreytilegar en margar finnast ekki utan gosbeltanna þar sem ísaldarjökullinn hefur skafið burt slíkar myndanir frá fyrri hlýskeiðum. Dyngjur og eldborgir myndast í hreinum flæðibasaltgosum umhverfis eitt aðalgosop. Dyngjugos geta staðið í ár eða áratugi með litlum hléum en eldborgir myndast í styttri gosum. Sprungugos eiga sér stað á sprungureinum utan megineldstöðvanna og hafa stærstu hraungos jarðar á nútíma runnið frá slíkum eldstöðvum á Íslandi. Má þar meðal annars nefna Þjórsárhraunið mikla, sem er stærsta hraun sem komið hefur upp í einu gosi á jörðinni á nútíma, og Eldhraun, sem rann úr Lakagígum og er annað af tveimur stærstu hraunum, sem runnið hafa á jörðinni á sögulegum tíma. Aðeins hraunrennslið úr Eldgjárgosinu 934 er talið vera sambærilegt að magni.
Sergej Rakhmanínov
thumb|Sergei Rachmaninoff Sergej Vasíljevítsj Rakhmanínov (rússneska: Сергей Васильевич Рахманинов, (Sergej Vasilevič Rahmaninov), fæddur 1. apríl 1873 (N.S.) eða 20. mars 1873 (O.S.) – 28. mars 1943) var rússneskt tónskáld, píanóleikari og hljómsveitarstjóri.
Time
thumb|250px|Merki Time Time eða TIME er bandarískt fréttatímarit. Tímartitið var fyrst gefið út 3. mars 1923 af Henry Luce og Briton Hadden. Höfuðstöðvar tímaritsins eru í New York-borg en einnig eru gefnar út evrópsk-, suður-kyrrahöfsk- og asísk útgáfa tímaritsins. Síðan 1999 hefur tímaritið gefið út árlegan lista yfir hundrað áhrifamestu einstaklinga heimsins. Tímaritið gefur einnig út árlegt tölublað sem er tileinkað manneskju ársins, sem er valin til að prýða forsíðuna.
Teitur Þorvaldsson
Teitur Þorvaldsson (d. 1259) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Þorvaldar Gissurarsonar í Hruna og hálfbróðir Gissurar Þorvaldssonar. Teitur var prestvígður og bjó í Bræðratungu. Hann var lögsögumaður 1219-1221 og aftur 1236-1247. Hann var sagður vitur maður og hóglyndur og stuðla að sáttum manna.
Ekki er vitað hver kona Teits var en sonur hans var Klængur Teitsson, bóndi í Bræðratungu og Haukadal og síðast kanúki í Viðeyjarklaustri.
Ragnbjörg
Ragnbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Watford F.C.
Watford football club er enskt knattspyrnulið frá Watford, Englandi. Liðið var stofnað árið 1898. Það spilar í ensku úrvalsdeildinni. Núverandi eigandi félagsins er Giampaolo Pozzo en hann á Udinese Calcio í Ítalíu líka. Elton John er fyrrum formaður og eigandi liðsins. Besti árangur liðsins er annað sæti í efstu deild, 1981-1982. Liðið vann sér rétt til að spila í úrvalsdeildinni árið 2021-2022 eftir að hafa fallið þarsíðasta tímabil úr deildinni.
Geum peckii
Geum peckii er jurt af rósaætt frá litlu svæði austast í Norður-Ameríku (New Hampshire, Nova Scotia).
Joe Sacco
Joe Sacco er maltneskur blaðamaður og myndasöguhöfundur. Sacco fæddist á Möltu árið 1960 en flutti síðan til Ástralíu og seinna til Bandaríkjanna þar sem hann útskrifaðist með B.A. gráðu í blaðamennsku frá Oregon Háskóla árið 1981. Sacco er þekktastur fyrir bækur sínar Palestine og Safe Area Goražde sem báðar fjalla um fólk sem býr á átakasvæðum. Palestine fjallar um líf fólks sem býr á Heimastjórnarsvæðum Palestínumanna og átökin á milli Ísraela og Palestínumanna. Sacco dvaldi mánuðum saman bæði á Gasaströndinni og á Vesturbakkanum í upphafi tíunda áratugarins til að viða að sér efni fyrir bókina Safe Area Goražde fjallar um fólk sem býr í bosníska bænum Goražde á tímum Bosníustríðsins. Sacco ferðaðist til Bosníu árið 1996 þegar stríðinu var lokið og dvaldi í Goražde í fimm mánuði til þess að taka viðtöl við íbúa bæjarins og skrásetja sögur þeirra. Meðal áhrifavalda Saccos má telja Robert Crumb, Pieter Brueghel eldri, George Orwell, Michael Herr og Hunter S. Thompson.
Christine Jorgensen
Christine Jorgensen (30. maí 1926 – 3. maí 1989) var bandarísk trans kona. Hún var fyrsta manneskjan í Bandaríkjunum sem varð þekkt fyrir að hafa gengið í gegn um kynleiðréttingaraðgerð. Jorgensen ólst upp í New York borg og var kvödd til herþjónustu í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir að herþjónustu hennar var lokið ferðaðist hún til Kaupmannahafnar, þar sem hún gekkst undir röð aðgerða frá og með árinu 1951.
Uppeldi og menntun
Jorgensen ólst upp í Bronx hverfi New York borgar. Hún var annað barn trésmiðsins George William Jorgensen, Sr., og Florence Davis Hansen, eiginkonu hans. Í viðtölum lýsti Jorgensen æsku sinni svo að hún hafi verið "veikburða, ljóshærður, ómannblendinn lítill strákur sem hljóp frá slagsmálum og áflogum."
Jorgensen útskrifaðist frá Christopher Columbus High School árið 1945 og var kvödd til herþjónustu í Bandaríkjaher þegar hún var 19 ára. Eftir að hún lauk herþjónustu sinni gekk Jorgensen í Mohawk Valley Community Collage í Utica, New York, the Progressive School of Photography í New Haven, Connecticut og í Manhattan Medical and Dental Assistant School í New York.
Kynleiðréttingaraðgerðir
Eftir herþjónustu sneri Jorgensen aftur til New York borgar, þar sem hún fór í auknum mæli að velta fyrir sér kyni sínu. Hún leitaði aðstoðar lækna og byrjaði sjálf að taka inn estrógen. Þar sem hún gat ekki fengið þá læknishjálp sem hún þurfti í Bandaríkjunum lagði hún leið sína til Svíþjóðar, þar sem hún taldi sig geta fengið þá hjálp. Hún kom við í Danmörku þar sem hún dvaldi um stund hjá ættingjum. Þar komst hún í samband við Christian Hamburger, lækni sem stundaði þar hormónarannsóknir. Christian féllst á að veita henni meðferð án endurgjalds og valdi Jorgensen sitt nýja nafn, Christine, til heiðurs honum.
Jorgensen fékk sérstakt leyfi frá danska dómsmálaráðherranum til að gangast undir aðgerðir í landinu. Árið 1951 gekkst hún undir eistanám við Gentofte sjúkrahúsið í Kaupmannahöfn og 1952 undir limnám við Rigshospitalet.
Þegar leggangalögun varð aðgengileg í Bandaríkjunum gekkst Jorgensen einnig undir þá aðgerð. Var sú aðgerð framkvæmd af Joseph Angelo, sem hafði ráðlagt henni að leita til Evrópu þegar hún sóttist fyrst eftir kynleiðréttingu.
Paris-sous-Seine
Paris-sous-Seine (íslenska: París í kafi) er 47. Svals og Vals-bókin og sú fyrsta eftir þá Morvan og Munuera. Hún kom út á frummálinu árið 2004 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Svalur og Valur heimsækja Sveppagreifann sem kynnir þeim nýjustu uppfinningu sína: búnað sem getur bæði fryst vatn og látið það gufa upp og falla sem úrkomu annars staðar. Tilgangurinn er að uppræta þurrka og græða upp eyðimerkur í fátækum löndum. Áður en greifanum tekst að sýna hvernig búnaðurinn virkar, koma risavaxin vélmenni aðvífandi og nema hann og tækin á brott.
Skömmu síðar skella mikil og óútskýrð flóð á Parísarborg. Borgin er hálf í kafi og flestir íbúarnir flýja. Svalur og Valur leggja saman tvo og tvo og halda á svæðið til að frelsa Sveppagreifann. Í ljós kemur að honum er haldið föngnum af snjallri vísindakonu, Frú Flanner.
Frú Flanner reynist vera æskuást greifans frá háskólaárum þeirra. Ástæða þess að hún sökkti borginni var öðrum þræði að sýna mátt sinn en jafnframt notaði hún tækifærið og rændi stórum hluta listaverkanna í Louvre, fyrir einkasafn sitt. Sveppagreifinn bregst illa við þessu framferði hinnar gömlu vinkonu sinnar, en þó kviknar í gömlum glæðum þeirra á milli, einkum eftir að greifinn verður þess áskynja að Frú Flanner er fársjúk.
Meðan þessu fer fram lenda Svalur og Valur í æsilegum eltingaleik við vélmenni vísindakonunnar, þar sem leikurinn berst um mörg af kunnustu kennileitum Parísarborgar. Að lokum hafa þeir upp á Frú Flanner og eftir orðaskipti milli þeirra gefur Svalur henni kinnhest, en verður þegar miður sín yfir að hafa slegið konu. Sveppagreifinn gengur á milli og segist hafa fengið Frú Flanner til að iðrast, hætta við áform sín og þurrka París upp aftur. Í bókarlok ræða Svalur, Valur og Sveppagreifinn saman á setri hans og velta því fyrir sér hvort Frú Flanner sé í raun hætt á glæpabrautinni?
Musterishæðin
alt=Templemount, Musterishæði|thumb|Musterishæðin í Jerúsalem Musterishæðin er nokkurs konar upphækkað torg fyrir ofan vestur musterisvegginn í Jerúsalem, þar voru tvö musteri gyðingdóms til forna staðsett. Hæðin er jafnfram eitt helgasta svæði Íslams, á eftir Mekka og Medína, og hefur verið miðpunktur deilna og spennu í árhundruðir. Í dag heyrir hæðin undir Ísraelsríki en er undir stjórnPalestínumanna (Wagf). Gyðingum ásamt fólki utan Íslam er heimilt að heimsækja svæðið en gyðinglegar bænir eru þar bannaðar ,ekki eru allir hlynntir stjórn Múslima yfir hæðinni. Oft hefur komið til ofbeldis á hæðinni og hafa ísraelskar hersveitir takmarkað aðgang að svæðinu þegar ástandið hefur verið eldfimt.
Mikilvægi hæðarinnar fyrir Gyðingdóm
Mustestinhæðin eða Har Habayit eins og skrifað er á hebresku er að jafnaði sögð vera hæðin þar sem Abraham sýndi Guði hollustu sína með því að fara með son sinn Ísak upp á hæðina til fórnar Guði. Hæðin er einnig staður beggja mustera gyðinga, hið fyrra var reist af Salómon konungi og var lagt í rúst á herleiðingartímabilinu 586 f.kr, þegar Babylóníumenn réðust inn í Ísrael. Seinna musterið var reist á sjöttu öld f.kr og stóð á hæðinni í nærri 600 ár eða þar til það var lagt í rúst 70 e.kr af Rómverjum og Ísraelsmenn voru gerði brottrækir í kjölfarið. Gyðingar syrgja enn þann dag í dag eyðileggingu musteranna á föstunni Tisha B´av. Samkvæmt gyðinglegum hefðum mun þriðja musterið vera reist þegar Messías birtist.
Mikilvægi hæðarinnar fyrir Íslam
Musterishæðin eða Al Aksa (المغرب الأقصى) er nefn í Kóraninum þar sem hún birtist Múhameð í sýn. Al Aksa þýðir „fjarlægur staður“ og vísar til landfræðilegrar staðsetningar langt frá Mekka. Iðulega er vísað til Al Aksa sem þriðja helgasta stað Islam, á eftir Mekka og Medína. Talið er að núverandi moskan sé byggð á þeim stað þar sem Salómon konungur hafi byggt sér glæsilega höll sunnan við musterið. Al Aksa-moskan var byggð á bilinu 709 - 715 e.kr Í gegnum árin hefur moskan orðið fyrir skemmdum af völdum jarðskjálfta en jafnharðan verið endurreist. Nokkrar áberandi súlur austan við hvelfingunar eru hluti af upprunalegu moskunni sem hafa varðveist í gegnum tíðina.
Musterisriddarar
Eftir að kristnir hermenn náðu Jerúsalem undir sitt vald í fyrstu krossferðinni árið 1099 hófu pílagrímar för sína frá Evrópu til landsins helga. Margir þeirra urðu ræningjum að bráð á leið sinni, voru rændir og myrtir á leið um landsvæði undir stjórn múslima. Í kringum árið 1118 setti franskur riddari, Hugues de Payens, saman hernaðarreglu sem hann kallaði hinu fátæku hermenn Krists og musteris Salómon en seinna urðu þeir þekktir sem Musterisriddararnir. Þeir nutu stuðnings Baldvins II, konungs Jerúsalems og settu upp höfuðstöðvar sínar á hinni helgu hæð, musterishæðinni, þaðan er nafn reglunnar komið og hétu þeir að vernda kristna menn í Jerúsalem.
Útákast
Útákast er safnheiti yfir það sem fólk setur saman við mjólk eða vatn til að búa til graut eða súpu. Það er oftast grjón eða mjöl (t.d. rúgur eða bygg).
Helg eru jól - Fjórtán jólalög
Helg eru jól - Fjórtán jólalög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973.
Plaisance-þjóðgarðurinn
thumb|right|250px|Plaisance-þjóðgarðurinn Plaisance-þjóðgarðurinn er þjóðgarður í Québec í Kanada.
Daríus
Daríus er íslenskt karlmannsnafn.
Thomas Sankara
Thomas Isidore Noël Sankara (21. desember 1949 – 15. október 1987) var búrkínskur hermaður og byltingarmaður sem var forseti Búrkína Fasó frá 1983 þar til hann var drepinn í valdaráni árið 1987. Sankara var fygjandi marxisma og Afríkueiningarstefnunni og naut mikillar alþýðuhylli á stjórnartíð sinni. Hann er eitt helsta byltingartákn Afríku og er gjarnan kallaður „Che Guevara Afríku.“
Æviágrip
Árið 1970, þegar Sankara var 20 ára gamall, fór hann frá Efri-Volta til herskóla á Madagaskar til þess að hljóta þjálfun sem liðsforingi í her Efri-Volta. Hann varð þar fyrir áhrifum af pólitískum tíðaranda og varð vitni að því þegar tugþúsundir íbúa Madagaskar fjölmenntu út á götur höfuðborgarinnar í maí 1972 og hröktu ríkisstjórn landsins frá völdum.
Snemma árs 1983 var Sankara skipaður forsætisráðherra í stjórn Jean-Baptiste Ouédraogo, forseta Efri-Volta. Í því embætti talaði Sankara opinberlega gegn heimsvaldastefnu og hvatti alþýðu landsins til að verja sig gegn erlendum og innlendum fjármálahagsmunum. Sankara og aðrir róttækir herforingjar lentu fljótt í ágreiningi við íhaldsöfl innan ríkisstjórnarinnar og svo fór að þann 13. maí 1983 var Sankara bolað úr embætti og hann tekinn fastur.
Innan fáeinna daga frá handtöku Sankara þyrptust þúsundir ungs fólks út á götur til að krefjast lausnar hans. Sumt stuðningsfólk Sankara fór til Pô nærri landamærunum við Gana og hlaut þar herþjálfun hjá bandamanni Sankara, herforingjanum Blaise Compaoré. Þann 4. ágúst gerðu 250 hermenn áhlaup á höfuðborgina Ouagadougou, steyptu Ouédraogo af stóli og frelsuðu Sankara. Sankara varð í kjölfarið forseti nýs „Þjóðarráðs byltingarinnar.“
Stjórnartíð (1983–1987)
Sankara tók við lélegu þjóðarbúi þegar hann settist á forsetastól. Ungbarnadauði var um 208 af hverjum 1.000, sem var hæsta hlutfall í heimi. Hlutfall sjúkrahúsrúma var aðeins eitt á hverja 1.200 landsmenn og aðeins einn læknir á hverja 50.000, sem olli því að hlutfall dauðsfalla úr sjúkdómum í Búrkína Fasó var einnig með því hæsta á heimsvísu. Hlutfall ólæsis var yfir níutíu prósentum landsmanna og spilling í stjórkerfinu var útbreidd og mikill hluti ríkisútgjalda fór í greiðslur til embættismanna. Mikill hluti smábændastéttarinnar varð auk þess að vinna þegnskylduvinnu fyrir stórhöfðingja og greiða ríkisstjórninni nefskatt sem hafði viðhaldist allt frá nýlendutímanum.
Á stjórnartíð sinni stóð Sankara fyrir stórtækum bólusetningarherferðum og virkjaði alþýðu í svokölluðum „Varnarnefndum byltingarinnar“ til að hleypa af stað byggingu áveitukerfa, skóla og vegakerfa. Hann stóð jafnframt fyrir lestrarátaki á þremur megintungumálum og lét stofna samtök fyrir konur, æskulýð og eldra fólk.
Sankara lét leggja af nefskattinn og banna þegnþjónustu fyrir þorpshöfðingjana. Hann lét einnig þjóðnýta landeignir til þess að tryggja smábændum aðgengi að ræktarlandi. Hann gerði heilsugæslu einnig aðgengilegri fyrir búrkínsku landsbyggðina og stóð fyrir átaki til að stemma stigu við árblindu, sem hafði haldið þúsundum landsmanna frá ræktanlegu landi. Heilsuátök á stjórnarárum Sankara stuðluðu að því að árið 1987 hafði ungbarnadauði í landinu minnkað niður í 145 af hverjum 1.000 börnum.
Sankara var innblásinn af kúbversku byltingunni, sem hann kallaði „tákn hugdirfsku og staðfestu.“ Hann var ötull andstæðingur aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku og reyndi að virkja alþýðu Búrkína Fasó í samstöðuaðgerðum með þjóðunum í sunnanverðri Afríku. Sankara beitti sér einnig gegn stjórn Suður-Afríku á vettvangi Afríska einingarbandalagsins og hvatti önnur Afríkuríki til að gerast aðilar að viðskiptabanni gegn henni. Hann sýndi jafnframt samstöðu á alþjóðavettvangi með sandínistum í Níkaragva, SWAPO í Namibíu, PLO í Palestínu og Polisario-hreyfingunni í Vestur-Sahara.
Ólíkt mörgum marxistaleiðtogum þessa tíma lét Sankara sig náttúruvernd einnig miklu varða. Frá tíma frönsku nýlendustjórnarinnar hafði Búrkína Fasó smám saman verið að glata ræktanlegu landi vegna eyðimerkurmyndunar. Sankara leit á eyðimerkurmyndinina sem arfleifð ræktunarhátta sem heimsvaldasinnar hefðu innleitt í landinu og kallaði umhverfisbaráttu „baráttu sem [væri] umfram allt pólitísk.“ Á stjórnartíð sinni virkjaði Sankara þúsundir fólks til þess að gróðursetja tré til þess að stemma stigu við eyðimerkurmynduninni.
Sankara talaði jafnframt gegn kúgun kvenna og setti kvenfrelsisbaráttu í stéttarsamhengi í ræðum sínum. Á stjórnartíð sinni lét Sankara banna umskurð kvenna, þvinguð hjónabönd og fjölkvæni.
Dauði Sankara og eftirmálar
Þann 15. október 1987 gerði hópur herforingja undir forystu Blaise Compaoré hallarbyltingu gegn Sankara. Valdaránið leiddi til átaka þar sem Sankara var drepinn ásamt um hundrað stuðningsmönnum sínum. Compaoré lýsti sjálfan sig nýjan forseta landsins í kjölfarið og fordæmdi Sankara í fyrstu sem „liðhlaupa og svikahrapp“ og „einræðissegg sem vildi gera landið að hálfnýlendu.“ Stuttu síðar mildaði Compaoré þó orðræðuna um Sankara og sagði hann hafa verið „byltingarsinna sem fór villur vegar“ og lagði áherslu á að ætlunin hefði ekki verið að drepa forsetann. Sankara var grafinn í snarhasti í kirkjugarði í Dagnoen-héraði en fjölskylda hans dró lengi í efa að jarðneskar leifar hans væru í raun að finna þar.
Compaoré réð yfir Búrkína Fasó þar til hann var rekinn frá völdum eftir fjöldamótmæli árið 2014 og flúði til Fílabeinsstrandarinnar. Alla stjórnartíð sína neitaði Compaoré að rannsaka dauða Sankara en eftir að honum var steypt af stóli lögðu stjórnvöld aukna áherslu á uppgjör við morðið. Samþykkt var árið 2015 að grafa upp lík Sankara til að rannsaka það.
Réttarhöld vegna morðsins á Sankara hófust árið 2021. Compaoré og tíu aðrir voru ákærðir vegna dauða hans. Þann 6. apríl 2022 var Compaoré dæmdur að sér fjarstöddum í lífstíðarfangelsi fyrir morðið.
Miþridates VI Pontuskonungur
thumb|right|Stitta af Miþridates VI á [[Musée du Louvre.]] Miþridates VI Pontuskonungur (eða Miþridates hinn mikli (Megas)) (134–63 fKr.) var konungur í Pontusríki og Anatólíu frá 120–63 f.Kr. Hann var mestur konunga í sögu Pontusríkis.
Rómantíkin
thumb|right|Ferðalangur við þokuhaf eftir [[Caspar David Friedrich frá 1818.]] Rómantíkin, rómantíska stefnan eða rómantíska tímabilið var listastefna sem var ríkjandi í evrópskri list og menningu frá lokum 18. aldar til miðrar 19. aldar, um það bil frá 1800 til 1850. Einkenni rómantísku stefnunnar voru áhersla á tilfinningar og einstaklingshyggju, upphafning náttúrunnar og efasemdir um iðnvæðinguna, og upphafning fortíðar með áherslu á miðaldir fremur en klassíska tímabilið. Tímabilið tók við af upplýsingunni og var að sumu leyti viðbragð við iðnbyltingunni og vísindalegri rökhyggju. Rómantíska stefnan birtist í listsköpun; myndlist, tónlist og bókmenntum, en má líka sjá stað í sagnaritun, menntun og vísindum á þessum tíma. Rómantískir hugsuðir höfðu áhrif á þróun stjórnmálastefna á 19. öld, eins og íhaldsstefnu, frjálslyndisstefnu, róttækni og þjóðernishyggju.
Stefnan lagði áherslu á tilfinningalífið sem uppsprettu fagurfræði, með áherslu á sterkar tilfinningar eins og hrifningu, ást, ótta og hrylling. Hið háleita var fagurfræðilegt viðmið sem var hægt að finna í óhamdri og villtri náttúru. Hún leitaði fanga í alþýðumenningu og lagði líka áherslu á óundirbúna sköpun (eins og spunatónlist). Stefnan skilgreindi sig í andstöðu við upplýsinguna með áherslu sína á fornöldina og endurvakti miðaldahyggju til að flýja þéttbýlisvæðingu og iðnvæðingu sem einkenndi vestræn samfélög 19. aldar í síauknum mæli.
Helstu áhrifavaldar rómantísku stefnunnar voru þýska Sturm und drang-hreyfingin sem kom fram á síðari hluta 18. aldar og lagði áherslu á innsæi og tilfinningar, og franska byltingin sem hafði áhrif á stjórnmálaskoðanir menntafólks um allan heim. Margir af fyrstu rómantísku hugsuðunum voru byltingarsinnar þótt þeir væru sjálfir af yfirstétt. Rómantískir listamenn og gagnrýnendur lögðu áherslu á listamanninn sem „hetju“ sem lyfti samfélaginu á hærra og göfugra plan. Stefnan lagði þannig áherslu á frelsi einstaklingsins til að skapa út frá eigin ímyndunarafli, óháð formrænum reglum sem áður giltu um listsköpun. Sumir voru undir áhrifum frá söguhyggju í anda Hegels og trúðu því að „tíðarandinn“ væri óumflýjanlegur. Á seinni hluta 19. aldar kom raunsæið fram sem viðbrögð við rómantísku stefnunni. Hnignun rómantísku stefnunnar stafaði af mörgum breytingum sem urðu á síðari hluta 19. aldar í menningu og listum, samfélagi og stjórnmálum.
Sverrir Kristjánsson, sagnfræðingur, sagði um rómantísku stefnuna í grein sinni um Bjarna Thorarensen, sem nefndist: Fannhvítur svanur:
998
998 (CMXCVIII í rómverskum tölum)
Guðrún Bjarnadóttir
Guðrún Bjarnadóttir (f. 11. desember 1942) er íslensk fegurðardrottning og fyrirsæta, uppalin í Njarðvík. Hún var kjörin Ungfrú Ísland árið 1962, varð í fimmta sæti í keppninni Miss United Nations og var svo kjörin Miss International árið 1963. Hún starfaði síðan sem fyrirsæta í fimmtán ár og var ein af þekktari ljósmyndafyrirsætum Evrópu.
Heimildir
Miss Iceland
Ragney
Ragney er íslenskt kvenmannsnafn.
Sandur (nafn)
Sandur er íslenskt karlmannsnafn.
20 (tala)
20 er náttúruleg tala sem kemur á eftir 19 og á undan 21.
Anthony Fauci
Anthony Stephen Fauci (f. 24. desember 1940) er bandarískur ónæmisfræðingur sem var forstjóri Ofnæmis- og smitsjúkdómastofnunar Bandaríkjanna frá árinu 1984 til loka ársins 2022. Frá janúar 2020 var hann einn af helstu meðlimum viðbragðsteymis Donalds Trump Bandaríkjaforseta gegn kórónaveirufaraldrinum í landinu og frá embættistöku Joe Biden í janúar 2021 hefur Fauci jafnframt verið heilbrigðisráðgjafi Bandaríkjaforseta. Fauci er meðal helstu sérfræðinga í smitsjúkdómum á heimsvísu og við byrjun faraldursins lýstu tímaritin The New Yorker og The New York Times honum sem einum virtasta lækni í Bandaríkjunum.
Sem læknir við Heilbrigðisstofnun Bandaríkjanna hefur Fauci unnið að heilbrigðismálum í rúm 50 ár og hefur verið ráðgjafi allra forseta Bandaríkjanna frá og með Ronald Reagan. Hann hefur lagt sitt af mörkum við rannsóknir á alnæmi og öðrum sjúkdómum sem valda ónæmisbresti, bæði sem vísindamaður og sem forstjóri Ofnæmis- og smitsjúkdómastofnunarinnar. Frá 1983 til 2002 var Fauci meðal þeirra vísindamanna sem oftast var vísað til í vísindatímaritum. Árið 2008 sæmdi George W. Bush Fauci frelsisorðu Bandaríkjaforseta fyrir störf hans við neyðaráætlun forsetans handa eyðnismituðum (PEPFAR). Fauci tilkynnti í ágúst 2022 að hann myndi hætta bæði sem sóttvarnarlæknir og sem ráðgjafi forsetans í desember sama ár.
Birgit Õigemeel
Birgit Õigemeel (fædd.24. september 1988), betur þekkt sem Birgit, er eistnesk söngkona, ættuð frá Kohila. Hún flutti lagið Et uus saaks alguse, sem var framlag Eistlands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 í Málmey.
Geum calthifolium
Geum calthifolium er jurt af rósaætt frá norðurhluta Kyrrahafsstrandar Asíu og N-Ameríku (Alaska, British Columbia, Japan, Kamsjatka, Kúrileyjar, Magadan, Sakalín).
Tíðni
thumb|right|Sínusbylgjur með ólíka tíðni. Tíðni, stundum sveiflutíðni ef um reglulega sveiflu er að ræða, er mælikvarði á hversu oft tiltekinn atburður verður á ákveðinni tímaeiningu. SI-mælieining tíðni er hertz, sem einnig nefnist rið á íslensku. Táknið fyrir tíðni er f og á það rætur sínar að rekja í enska heitið á tíðni, frequency. Tíðni er formlega skilgreind sem
þar sem T er sveiflutími.
f := ω/2π,
þar sem ω er hornhraði.
Fourier-vörpun er fall sem breytir tíma formengi merki í tíðnisvið merka.
Bylgjur og tíðni
Bylgjur hafa tíðni og þá er talað um fjölda bylgjuumferða á tímaeiningu (sekúndu ef mæla á bylgjuna í Hz, sem er yfirleitt gert). Hægt er að reikna tíðni bylgju með eftirfarandi jöfnu
þar sem v táknar hraða bylgjunnar og \lambda táknar bylgjulengd bylgjunnar.
Sýra (drykkur)
Sýra eða sýrublanda var vinsæll drykkur fyrr á öldum. Hún var búin til með því að blanda saman vatni og gerjaðri mysu og segja sumir að enginn drykkur slökkvi þorsta eins vel og köld sýrublanda. Sýra var gerð þannig að mysa var sett á tunnur og látin gerjast og síðan geymd á köldum stað í nokkra mánuði eða lengur. Sagt er að sumum hafi þótt tveggja ára sýra best og mátti þá blanda hana með vatni í hlutföllunum 1:11 (tólftarblanda). Sýran var stundum bragðbætt á ýmsan hátt, t.d. með blóðbergi.
Sýru er getið í fornum bókum, og hefur bjargað lífi að minnsta kosti tveggja mektarmanna. Þorbjörn súr, faðir Gísla Súrssonar, var sagður hafa fengið viðurnefni sitt af því að hafa slökkt eld með sýru þegar fjendur brenndu bæinn hans. Gissur Þorvaldsson er sagður hafa komist lífs af úr Flugumýrarbrennu með því að fela sig ofan í sýrukeri meðan bærinn brann.
Kjarrsveifa
Kjarrsveifa (fræðiheiti: Syrphus ribesii ) finnst helst á láglendi á Íslandi og er áberandi með gulan og svartan lit áþekkt geitungum og býflugum. Lirfurnar éta blaðlýs, en flugurnar nærast á blómasafa og frjókornum. Hún líkist mjög skyldri tegund: blómsveifu (Syrphus torvus).
Anansí
thumb|right|Kónguló frá Gambíu. Anansí er sögupersóna sem kemur fyrir í mörgum þjóðsögum frá Vestur-Afríku, Karíbahafinu og Norður-Ameríku. Anansí er kónguló en kemur stundum fram í sögunum sem maður.
Heiti Anansí kemur úr akanmáli Asantemanna frá núverandi Gana og merkir einfaldlega „kónguló“. Sögurnar bárust frá Vestur-Afríku til Ameríku með þrælaversluninni. Á Curaçao og Bonaire er hann þekktur sem Kompa Nanzi, á Jómfrúaeyjum sem Bru Nansi, í Súrínam sem Ba Anansi og í Suður-Karólínu sem Aunt Nancy.
Sögur um Anansí eru oft dæmisögur eða goðsögur. Stundum eru kona hans og börn nefnd til sögunnar.
Ragnfríður
Ragnfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Mósambík
Mósambík (portúgalska: Moçambique, chichewa: Mozambiki, svahílí: Msumbiji, tsonga: Muzambhiki) er land í sunnanverðri Afríku með landamæri að Suður-Afríku, Svasílandi, Tansaníu, Malaví, Sambíu og Simbabve. Landið fékk sjálfstæði 1975, eftir vopnaða baráttu, og var í bandalagi við Sovétríkin á tímum Kalda stríðsins. Árið 1982 hófst borgarastyrjöld sem stóð til 1992. Mósambík er frá 1995 hluti af breska samveldinu þótt það hafi ekki verið bresk nýlenda, heldur portúgölsk.
Mósambík fékk sjálfstæði 1975, eftir vopnaða baráttu, og var í bandalagi við Sovétríkin á tímum Kalda stríðsins. Árið 1982 hófst borgarastyrjöld sem stóð til 1992. Mósambík er frá 1995 hluti af breska samveldinu þótt það hafi ekki verið bresk nýlenda, heldur portúgölsk. Árið 1990 var samþykkt ný stjórnarskrá í landinu, en samkvæmt henni er landið nú lýðræðisríki. Árið 1994 voru fyrstu frjálsu kosningarnar haldnar í landinu og var Joaquim Chissano kjörinn forseti með 53% atkvæða.
Ísland rak sendiráð í Mósambík frá árinu 2001 til loka árs 2017.
Landfræði
Mósambík er á austurstönd sunnanverðrar Afríku frá 10°30´ suður á 27° suður með 2500 km strandlengju sem liggur að Indlandshafinu og Mósambík-sundinu milli meginlandsins og Madagaskar. Að norðan liggur Tanzanía, að sunnan Swaziland og Suður-Afríka og í vestri eru 3 ríki, Malawi, Zimbabwe og Zambía sem eiga landamæri að Mósambík. Landamærin í Afríku urðu flest til á skrifborðum nýlenduveldanna í Evrópu fyrir einum 100 árum. Það er varla til land í Afríku sem hefur aðeins einn þjóðflokk innan sinna landamæra og mörg tungumál eru töluð í nærri öllum Afríku-ríkjum (nema Swasilandi). Á svipaðan hátt voru nærri allir þjóðflokkar álfunnar klofnir af landamærum. Mósambík er engin undantekning frá þessari landamæraóreglu.
Hvestuvirkjun
Hvestuvirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var stofnuð árið 2004 og afl hennar er 1465 kW. Eigandi Hvestuvirkjunar er Jón Bjarnason.
Mósambík
Landfræði
Mósambík er 802.599 km² og skiptist í 3 svæði landfræðilega: lágslétturnar sem eru u.þ.b. 44% af landinu, hærra sléttlendi í 200-500 metra hæð u.þ.b. 17% af landinu og restin af Mósambík er fjallendi uppí 2000 metra u.þ.b. 39% af landinu. Í norður- og miðhéruðum Mósambík er hitabeltisloftslag en í suðurhéruðunum er loftslagið heittemprað. Þrátt fyrir breytileika í veðurfari eru tvær árstíðir einkennandi fyrir allt landið. Regntíminn, en þá er heitt, byrjar í október og honum lýkur í mars. Þurrkatíminn er kaldari og nær hann frá apríl til september. Árlegur meðalhiti landsins er á bilinu 22–26 °C en breytileiki er nokkur milli árstíða og landshluta. Heitast er í norðurhluta landsins á regntímanum en þá nær hitinn að jafnaði allt að 45 °C að degi til.
Ársúrkoma er háð landslagi en hún er að meðaltali á bilinu 800–1400 mm. Um þriðjungur landsins er fjallendi, að meðaltali um 1000 metrar yfir sjávarmáli, en þar er mesta úrkoman. Hásléttur, 400–600 metra yfir sjávarmáli, þekja annan þriðjung. Að öðru leyti er landið láglent en á því svæði er úrkoma minnst. Eru þar tvö þurrkatímabil árlega sem stundum dragast á langinn og hafa valdið hungursneyðum. Meðfram strandlengjunni er hins vegar mikill raki allt árið.
Frjósömustu landsvæðin liggja með fram stærstu fljótunum en Zambesi-fljótið er stærst og sögufrægast þessara fljóta. Það á upptök sín í Sambíu en rennur fyrst í vestur til Angóla og svo aftur til Sambíu áður en það nær Mósambík þar sem það fellur í Indlandshaf. Í Zambesi-fljótinu eru tvö af stærstu, manngerðu uppstöðulónum heims. Það eru Karibalónið, sem liggur við landamæri Sambíu og Simbabves, og Cahora Bassa-lónið í Tete-héraðinu í Mósambík. Lónin þjóna bæði stórum vatnsaflsvirkjunum.
Stjórnmál
Mósambík er lýðveldi með 250 manna löggjafarþing sem kosið er í almennum kosningum fimmta hvert ár. Forsetinn er þjóðhöfðingi landsins og jafnframt yfirmaður ríkisstjórnarinnar
Efnahagslíf
Helstu atvinnuvegir í Mosabique eru fiskveiðar, rafvirkjun. En flestir Í Mosambique stunda sjálfsþurftabúskap.
Íbúar
Makua-Lomwe-fólkið er fjölmennasti þjóðernishópur landsins (37%) og hann skiptist í tvo skylda hópa sem búa í norðurhluta Mósambík.
Tonga-fólkið, sem m.a. skiptist í Ronga og Shangan, er næstfjölmennast (23%) en það býr í suðurhluta Mósambík og í nágrenni höfuðborgarinnar Mapútó. Tonga-fólkið hefur orðið fyrir mestum evrópskum áhrifum. Það er á meðal þeirra sem trúboðar hafa haft hvað mest áhrif.
Í miðhluta Mósambík býr fólk sem tilheyrir þjóðernishópnum Lavere Zambezi (11%). Svo er líka Shona-fólkið. Það er það fólk sem mest ber á í miðhluta Mósambíks (9%), en það er skylt Shona-fólkinu í Simbabve sem er fjölmennasti þjóðernishópur þess lands. Eins og ég sagði áðan þá er mikill munur á nyrstu og syðstu héruðunum. Í nyrðstu eru arabísk áhrif áberandi og syðst portúgölsk. Til sveita er mikið dansað og sungið. Kallast hún hefbundna tónlist og dans, sem er ríkjandi í suðurhluta Mósambík, marrabenta og einkennist af miklum mjaðmasveiflum.
Íbúar Mósambík eru 21,8 milljónir og fólksfjölgun þar er 1,8%. Lífslíkurnar í Mósambík er helmingi lægri en hér á Íslandi, það er miðað við að íbúar í Mozambique nái aðeins 42 ára aldri en á Íslandi er miðað við að maður nái 80 ára aldri. Lífslíkur í Mósambík eru líka lægri en í öðrum Afríkuríkjum í grendinni t.d. lífslíkur í Úganda eru 49 árs aldur og í Namibíu 51 árs aldur. Ungbarnadauði í Mósambík er frekar mikill og deyja um 96 börn af hverjum 1000 áður en þau verða eins árs og 164 börn af hverjum 1000 ná ekki 5 ára aldri. Flest börn deyja úr svelti, niðurgangi og vatnsskorti. Mósambík er í 19. sæti á lista Sameinuðu þjóðanna með flestu dauðföllin undir 1 árs.
Tungumál
Í Mósambík eru töluð um 20 tungumál. Flestir tala mál sem tilheyra málaflokknum sínum. Opinbera tungumálið í Mósambík er portúgalska. Þegar Mósambík varð sjálfstætt ríki undan ný-lendustjórn Portúgala var portúgalskan valin sem hið opinbera tungumál þótt að aðeins 15% tali hana daglega. Afrísk mál, málískur og ættbálkarungumál eru algeng eins og Swahili, Makhuwa, Bantu og Sena. Allir skóla eru kenndir á portúgölsku og því þarf maður að kunna portúgölsku til að geta gengið í þá.
Trúarbrögð
Kristni er ráðandi trúarbrögð þótt nokkuð stór svæði séu byggð múhameðstrúarmönnum og eitthvað sé um og sálnatrú eða andahyggja í afskekktum héruðum.
Menntun
Árið 2000 var fjöldi nemenda í 1. til 5. Bekk u.þ.b. 2 milljónir eða meiri en nokkru sinni í sögu landsins. Stúlkur eru aðeins 45% af heildarfjölda nemenda í 1. bekk en hlutfall þeirra fer lækkandi þegar ofar dregur í skólakerfinu. Aðeins 33% þeirra nemenda, sem stunda nám sem samsvarar efstu bekkjum grunnskólans á Íslandi, eru stúlkur. Rúmlega 60% þjóðarinnar eru ólæs og óskrifandi, þar af eru 77% meðal kvenna og 42% meðal karla. Þá hefur æska sveitanna mun verri aðgang að skólum en borgarbörn og á það sérstaklega við framhaldsskóla. Aðeins 0,6% stúlkna og 1,4% drengja til sveita fá menntun á skólastigum sem samsvara efri bekkjum grunnskóla (8.–10. bekk) á Íslandi miðað við 8,2% stúlkna og 16,4% drengja í borgum. Læsi fullorðinna er nú 43,2% og læsi ungs fólks (15-24 ára) 29,5%.
Menning
Þjóðfélag Mósambík er einstök blanda af afrískum, arabískum, indverskum og portúgölskum áhrifum, - maturinn er kryddaðri, tónlistin jazzaðri og takturinn almennt afslappaðri en hjá enskumælandi nágrönnum landsins s.s Malaví og Swasilands. Mósambík skiptist upp í 11 héruð og hvert hérað hefur eigin höfuðstað en skiptist í enn frekar í sveitarfélög. Mikill munur er á menningu nyrst og syðst í Mozambique.
Saxi
Saxi er íslenskt karlmannsnafn.
Reiðhjallavirkjun
Reiðhjallavirkjun er vatnsaflsvirkjun á Vestfjörðum. Hún var stofnuð árið 1958 og afl hennar er 520 KW. Eigandi Reiðhjallavirkjunar er Orkubú Vestfjarða.
Fyrstu framkvæmdir hófust á vegum Hólshrepps sumarið 1929, með stíflugerð fyrir 0,05 Gl inntakslón uppi á Reiðhjalla. Reiðhjalli er 330 metra yfir sjávarmáli og steypuefni var flutt neðan frá, fyrst með bíl fram að Syðradalsvatni og þar var efnið sett í sekki og flutt með pramma yfir vatnið í Gilsodda en áður hafði ós vatnsins verið stíflaður til að hækka vatnsborðið svo pramminn flyti þegar hann var hlaðinn. Frá Gilsodda voru sekkirnir fluttir að rótum Reiðhjalla og svo á klakki (á hestum) upp að stíflustæðinu. Ekki tókst þá að ljúka við virkjunina vegna fjárskorts og virkjunin komst ekki í gagnið fyrr en 30 árum seinna. Þann 8. mars 1958  var Fossárvirkjun, eða Reiðhjallavirkjun eins og hún er nefnd í dag, tekin formlega í notkun.
Heildarlengd stíflunnar er 350 m, þar af 30 m. steinsteypt, með mestu hæð 5,5 m. Yfirfallið er í 333 metrum yfir sjávarmáli. Sett afl var 400 kW með hverfli af Pelton-gerð. Raunfallhæð við fullt álag var um 292 m og rennslið við sama álag 0,177 m3/s. Fyrsti rafveitustjóri virkjunarinnar var Jóhann Líndal og vélstjóri sem sinnti öryggisvöktum var Kjartan Guðjónsson frá Bolungarvík. Orkubú Vestfjarða hefur rekið virkjunina frá árinu 1978 og hefur framleiðslan verið um 2,9 GWh á ári. Mikið lindarrennsli skýrir góða nýtingu, því vatnasviðið er ekki nema 0,8 km2.
Sumarið 1989 bilaði rafalinn í virkjuninni og var endurnýjaður og var vinnu við stífluhús og endurbætur á stíflu lokið í ágúst 1991.