cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hafliði Másson
Deilur urðu á milli Hafliða og Þorgils Oddasonar á Staðarhóli í Saurbæ, sem þá hafði nýlega komist yfir goðorð. Deilurnar stigmögnuðust og urðu tilefni áverka og víga. Bæði Þorgils og Hafliði komu með fjölmennt lið til Alþingis árið 1120 þegar dæma átti í málinu og þegar gengið var til dóma tók Hafliði öxi sína með sér. Mikil mannþröng var við dóminn og sá Þorgils hvar öxi Hafliða kom upp úr þrönginni. Hann hjó þá til Hafliða. Lagið kom á öxarskaftið og sneið af löngutöng og hluta af tveimur öðrum fingrum Hafliða. Þorgils var dæmdur sekur en hélt uppteknum hætti og kom aftur til næsta þings með 800 menn, en Hafliði hafði 1200 menn með sér og leit út fyrir bardaga. Þorlákur Runólfsson biskup vildi sætta þá og bannaði Hafliða " ... að sitja og neita sættum en slíta friðinn." Gerð var sátt þannig að Hafliða var fengið sjálfdæmi um hve mikið fé hann skyldi fá fyrir áverkana. Hann dæmdi sjálfum sér mikið fé í skaðabætur, 240 hundruð sem var feiknamikið fé,  samsvaraði 5760 dagsverkum um heyannir eða 240-320 kýrverðum. Þorgils greiddi þetta með hjálp vina sinna. Þá er Hafliði sagði upp vöxt fjárins þá svaraði Skafti Þórarinsson því sem frægast mun vera úr sögunni um Þorgils og Hafliða:  „Dýr mundi Hafliði allur, ef svo skyldi hver limur,“ og hefur það verið haft sem máltæki (oft aðeins „Dýr mundi Hafliði allur“). Þorgils sagði hins vegar:  "Gefi menn vel hljóð máli Hafliða því að hér hefir hvor okkar það er vel má una." Hafliði sagði: Nú sé ég það að þú vilt heilar sáttir okkar og skulum við betur við sjá deilunum héðan í frá."   Og það efndu þeir því að þeir voru og ávallt einum megin að málum meðan þeir lifðu.      Deilurnar höfðu þá staðið frá um 1115 en sáttin var gerð árið 1121.
Fyrri kona Hafliða var Þuríður Þórðardóttir, sem var dótturdóttir Snorra goða, og áttu þau tvo syni. Seinni kona hans var Rannveig Teitsdóttir margláta Ísleifssonar í Haukadal, systir Halls Teitssonar biskupsefnis. Þau áttu þrjár dætur.
Snorkurinn
thumb|250px|Snorkurinn í skemmtigarðinum, [[Múmínheimur í Naantali, Finnlandi]] Snorkurinn (s. Snork f. Niisku) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson.
Jersey
Jersey er eyja í Ermarsundi undan strönd Normandí, og annað tveggja umdæma Ermarsundseyja. Umdæminu tilheyra, auk Jersey, óbyggðu eyjarnar Minquiers, Ecréhous, Dirouilles og Pierres de Lecq auk skerja. Bretland hefur umsjón með utanríkismálum og varnarmálum eyjanna, en þær eru þó ekki hluti af breska konungdæminu heldur hertogadæminu Normandí, en Bretadrottning ber einnig titilinn hertogynjan af Normandí. Jersey hefur því sitt eigið löggjafarþing og dómskerfi og sjálfsákvörðunarrétt.
Snorkurinn
Hann er hinn gáfaði bróðir Snorkstelpunar og kemur bara fyrir í tveimur bókum, Halastjarnan og Pípuhattur galdrakarlsins. Snorkurinn er mikill skipuleggjandi. Meðal annars reynir hann að skipuleggja og leiða björgunarleiðangur og gerist dómari í réttarhöldunum milli galdrakarlsins og Þönguls og Þrasa í bókinni Pípuhattur galdrakarlsins.
Céline Dion
thumbnail|hægri|Céline Dion syngur lagið „[[God Bless America“ um borð í flugmóðurskipinu USS Harry S. Truman árið 2002.]] Céline Marie Claudette Dion (fædd 30. mars, 1968) er kanadísk söngkona, textahöfundur og leikkona. Hún fæddist í stóra fátæka fjölskyldu í Charlemagne í Quebec. Céline kom fram sem unglingastjarna í hinum frönskumælandi heimi eftir að umboðsmaðurinn hennar og framtíðareiginmaður René Angélil veðsetti hús sitt til að fjármagna fyrstu plötu hennar.
Snorkurinn
Í japönsku teiknimynda sjónvarpsþáttunum er Snorkurinn með gleraugu og býr í gulu húsi ásamt systur sinni, Snorkstelpunni, í Múmíndal. Hann er uppfinningamaður og er stöðugt með nýjar uppfinningar í smíðum, samhliða eilífðarverkefni hanns, fljúgandi skipinu sem aldrei virðist ætla að virka.
Jersey
Jersey er stærst Ermarsundseyja. Þótt hún sé oft nefnd í sömu andrá og Guernsey þá eru þær algerlega aðskildar stjórnsýslueiningar, eins og eyjan Mön í Írlandshafi. Jersey er ekki hluti af Bretlandi en Bretland ber þó ábyrgð á vörnum eyjarinnar. Jersey er ekki hluti af Evrópusambandinu en hefur sérstök tengsl við það og hefur aðgang að innri markaði sambandsins. Frá 2021 er eyjan hluti af Samkomulagi um samvinnu í viðskiptum og efnahagsmálum milli Evrópusambandsins og Bretlands.
Snorkurinn
Hvort einhver verulegur munur er á Múmínálfum og Snorkum kemur hvergi fram í sögum Tove og hún skýrði það aldrei út í lifandi lífi. Það eina sem er nefnt er í bókinni Halastjarnan, en þar kemur fram að Snorkar gætu skipt litum eftir skapi og eins eru þau systkinin bæði með hártopp. Ekki er því vitað hversvegna hún kaus að kalla þessar persónur tvem ólíkum nöfnum eða hvort hún leit svo á að um tvö aðskyld kyn væri að ræða.
Céline Dion
Saga
Árið 1990 gaf hún út á ensku plötuna Unison. Hún kom sér á fót sem raunhæfur popp-listamaður í Norður Ameríku og öðrum enskumælandi svæðum í heiminum. Céline öðlaðist fyrst alþjóðlegra viðurkenningar á níundar áratugarins eftir að hún vann Yamaha World Popular Song Festival árið 1982 og eftir að hún vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1988. Eftir fjölda franskra platna snemma á níunda áratugarsins, gerði hún samning við Sony árið 1986.
Jersey
Íbúar Jersey eru tæplega 100 þúsund talsins og þar af býr rúmur þriðjungur í höfuðborginni, Saint Helier. Yfir helmingur íbúa er aðfluttur en íbúafjöldi eyjarinnar hefur farið vaxandi vegna efnahagsuppgangs síðustu áratugi. Höfuðatvinnuvegur eyjarinnar er fjármálaþjónusta en auk þess eru ferðaþjónusta, netverslun og landbúnaður mikilvægir atvinnuvegir.
Bill Clinton
Forsetaferill
Bill Clinton hefur verið lýst sem nýdemókrata. Nokkur af stefnumálum hans, til dæmis fríverslunarsamningur Norður-Ameríku og velferðarumbætur hafa verið tengd við miðjuflokksstefnu í anda samtímamanna eins og Tony Blairs og Gerhards Schröder en það er stefna sem gengur að stórum hluta út á að samtvinna hægristefnu og vinstristefnu innan markaðsmála og samfélagsmála. Annars hafa flest stefnumál hans verið vinstra megin. Í valdatíð Clintons var lengsta vaxtatímabil á friðartímum innan hagkerfis Bandríkjanna frá upphafi.
Céline Dion
Saga
Með hjálp frá eiginmanninum sínum afrekaði hún velgengi á heimsvísu með nokkrum enskum og frönskum plötum, og hún endaði áratuginn sem einn frægasti listamaðurinn í popptónlist. En 1999, á toppi frægðarinnar, ákvað hún að eignast fjölskyldu og eyða tíma með eiginmanni sínum sem hafði greinst með krabbamein. Hún sneri aftur í tónlist 2002 og gerði 4 ára samning um að hún myndi koma fram á hverri nóttu í 5-stjörnu leikhúsi Colosseum á Caesars Palace í Las Vegas. Tónlist Celine hefur verið undir áhrifum úr ýmsum áttum frá poppi, soul og rokki til gospels og klassískar tónlistar. Þó að tónlist hennar hafi oft fengið misjafna dóma gagnrýnenda, þá hafa þeir alltaf lagt lof á kraftmikla rödd hennar og hrósað henni fyrir tæknilega beitingu hennar. 2004 eftir að plötusalan hefði farið í meira enn 175 milljónir, var hún viðstödd Choprad Diamond Award fyrir að vera söluhæsti kvenkyns listamaður í heiminum. Árið 2007 tilkynnti Sony BMG það að Celine Dion hafði selt meira enn 200 milljónir platna á heimsvísu.
Jersey
Heiti
Í ritinu Itinerarium Antonini Augusti frá 3. öld eða síðar eru Ermarsundseyjarnar taldar upp sem Sarnia, Caesarea, Barsa, Silia og Andium, en ekki er vitað hvaða nafn á við hverja. Frá 17. öld hefur Caesarea verið talið vera latneskt heiti Jersey.
Bill Clinton
Eftir forsetaembætti
Þegar Clinton hætti sem forseti sýndu kannanir að fleiri voru ánægðari með störf hans en nokkurs annars forseta síðan í Seinni heimsstyrjöldinni. Hann hefur verið virkur í mannúðarmálum sem og ræðumennsku. Hann stofnaði líknarsjóðinn William J. Clinton Foundation til að vekja athygli á alþjóðamálum eins og meðferð og úrræði við HIV/AIDS og hnattrænni hlýnun. Árið 2004 gaf hann út sjálfsævisöguna My Life og tók auk þess þátt í forsetaframboði konu sinnar, Hillary Clinton, árið 2008. Síðar tók hann þátt í forsetaframboði Barack Obama árið 2009. Sama ár var Bill Clinton kjörinn sérstakur sendifulltrúi til Haítí og árið 2010 stofnaði hann, ásamt George W. Bush, líknarsjóðinn Clinton Bush Haiti Fund.
Jersey
Heiti
Heitið Jersey er hugsanlega dregið af fornnorrænu orðunum „jarð-“, „hjör“ „jarl“ eða nafninu Geir, og viðskeytinu „-ey“.
Bill Clinton
Monica Lewinsky-hneykslið
Bill Clinton átti í kynferðislegu sambandi við 22 ára gamla konu, Monica Lewinsky, árið 1995. Hún var lærlingur innan Hvíta hússins. Rannsókn á málinu varð á endanum til þess að Bill Clinton var dreginn fyrir landsdóm árið 1998 sökum þess að hann laug til um málið þegar hann var eiðsvarinn. Hann var síðar sýknaður eftir 21 dags réttarhöld þingsins árið 1999.
Whitewater ádeilan
Whitewater hneykslið vísar til þess þegar Bill og Hillary Clinton áttu í fasteignaviðskiptum með viðskiptafélögum sínum, Jim McDougal og konu hans, Susan McDougal, varðandi fyrirtæki þeirra, Whitewater Development Corporation. Þetta viðskiptatækifæri mistókst og rannsókn á málinu árið 1993 leiddi í ljós að Bill Clinton, sem ríkisstjóri Arkansas, hafði þrýst á David Hale til að lána McDougal hjónunum $300.000. Clinton hjónin hafa ekki verið ákærð fyrir þátttöku sína í þessu máli og halda fram sakleysi sínu.
Jersey
Saga
Menjar um Neanderdalsmenn hafa fundist á Jersey í La Cotte de St Brelade og sýna að menn hafa búið á eyjunni áður en hún varð eyja við að sjávarstaða í Ermarsundi hækkaði. Steindysir frá nýsteinöld sýna að eyjan hefur þá verið byggð og þar hefur líka fundist fjöldi minja frá bronsöld og járnöld. Árið 2012 fundu tveir menn með málmleitartæki það sem talið er vera stærsti sjóður af peningum frá járnöld í Evrópu, um 50.000 rómverskar og keltneskar myntir. Menjar um rómverska byggð hafa fundist hjá Les Landes.
Céline Dion
Barnæska og fystu tónlistar skrefin
Frammistaða Celine á Yamaha World Popular Song Festival varð til þess að hún vann til gullverðlauna fyrir að vera toppsöngvari. Hún er yngst 14 barna Adhémar Dion og Thérése Tanguay. Celine Dion var alin upp sem Rómverks kaþólsk á bláfátæku, en að eigin sögn, hamingjuríku heimili í Charlemange. Tónlist hafði alltaf verið hluti af fjölskyldulífinu þegar hún ólst upp syngjandi með syskinum sínum á píanó foreldranna sem var kallað Le Vieux Baril. Frá ungra aldri hafði Celine dreymt um að verða söngkona. Í viðtali við tímaritið People 1994 sagði hún " Ég sakna fjölskyldu minnar og heimilsins míns, en ég sé ekki eftir unglingsárunum. Ég átti einn draum: Ég vildi verða söngkona." Við 12 ára aldur, Celine vann með mömmu sinni og bróður Jacques að skrifa fyrsta lagið "Ce n´était qu´un réve" (Þetta var aðeins draumur).
Jersey
Saga
Á miðöldum var Jersey hluti af frankíska ríkinu Nevstríu og varð síðan hluti af hertogadæminu Bretagne þótt hún væri undir erkibiskupsdæminu í Rouen. Víkingar réðust á Jersey á 9. öld og eyjan varð að lokum hluti af hertogadæminu Normandí. Þegar Vilhjálmur bastarður lagði England undir sig 1066 voru hertogadæmið og England undir sömu stjórn. Hertogarnir og aðrir Normannar áttu miklar eignir á eyjunni. Þegar Jóhann landlausi missti lönd sín í Normandí árið 1204 urðu eyjarnar eftir sem leifar gamla hertogadæmisins. Venja er að segja að sjálfstjórn eyjarinnar megi rekja til „stjórnarskrár Jóhanns konungs“, en það er umdeilt. Átök milli Englands og Frakklands einkenndu aldirnar á eftir og reist var virki á Mont Orgueil.
Céline Dion
Barnæska og fystu tónlistar skrefin
Bróðir hennar Michel sendi upptökuna til tónlistarumboðsmannsins René Angélil, en nafn hans hafði hann séð á bakhlið Ginette Reno plötu. René táraðist þegar hann heyrði rödd Celine og ákvað að gera hana að stjörnu. Hann veðsetti heimilið sitt til að fjármagna fyrstu plötu hennar La Voix du bon Dieu (leikur að orðum " Rödd Guðs/Vegur til Guðs," 1981), sem náði fyrsta sæti og gerði Celine stjörnu strax í Quebec. Vinsældir hennar breiddust út þegar hún kláraði Yamaha World Popular Song Festival í Tokyo í Japan árið 1982 og vann verðlaun fyrir besta sönginn með Tellement j´ai d´amour pour toi (Ég hef svo mikla ást til þín) 1983 auk þess að verða fyrsti kanadíski listamaðurinn til að hljóta gullplötu í frakklandi fyrir lagið "D´amour ou d´amitié" ( af ást eða af vináttu). Celine hafði einning unnið nokkur verðlaun hjá Félix Awards meðal annars fyrir bestu kvenkyns frammistöðuna og sem nýliði ársins.
Hún náði enn frekari vinsældum í Evrópu, Asíu og Ástralíu þegar hún keppti fyrir hönd Sviss Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1988 með lagið "Ne partez pas sans moi" ( Ekki fara án mín) og vann keppnina í Dublin, Írlandi. Þó létu vinsældir í Bandaríkjunum á sér standa, að hluta til vegna þess hún var frönskumælandi listamaður. Þrátt fyrir fullvissu René á hæfileikum hennar Réne áttaði sig á að hennar ímynd þyrfti að breytast til þess að hann gæti markaðsett hana á heimsvísu. Celine þurfti að hverfa af sviðsljósinu í nokkra mánuði á meðan að hún færi í líkamlega yfirhalningu og var send til École Berlitz School til að lagfæra ensku sína árið 1989. Þetta markaði upphaf á enskumælandi tónlistarferli hennar.
Jersey
Saga
Íbúar eyjarinnar tóku upp mótmælendatrú í kjölfarið á klofningnum milli ensku kirkjunnar og Vatíkansins á Túdortímabilinu. Í valdatíð Elísabetar 1. fluttu franskir húgenottar kalvínisma til eyjarinnar sem varð algeng trúarbrögð íbúa til 1617. Eyjarskeggjar tóku þátt í fiskveiðum við Nýfundnaland seint á 16. öld. Í þakkarskyni fyrir þá aðstoð sem George Carteret landstjóri veitti Karli 2. Englandskonungi meðan hann var í útlegð á eyjunni fékk hann land í Norður-Ameríku milli Hudsonfljóts og Delaware-ár sem hann nefndi New Jersey.
Árni Helgason (f. 1777)
Árni Helgason (27. október 1777 – 14. desember 1869) var prestur, kennari og prófastur. Hann kenndi fjölda manna skólalærdóm og margir urðu stúdentar frá honum.
Céline Dion
1990-1992: Brotist til frægðar
Celine söng tiltillagið í Disney-teiknimyndinni Fríða og Dýrið 1991 Söngurinn markaði tónlistarstíl sem Celine átti eftir að notfæra sér í frammtíðinni: ballöður með klassískum áhrifum. Sló í gegn hjá bæði gagngrýendum og auglýsingaútvarpi. Lagið náði í 2. sæti á bandaríska topp 10 listanum, og vann til Academy Award fyrir besta sönginn og Grammy-verðlaun fyrir bestu poppframmistöðuna með dúett. "Fríða og Dýrið" varð seinna plata Celine 1992 sem var líkt og hennar frumraun með sterk rokk áhrif í samblandi við soul og klassíska tónlist.
Árni Helgason (f. 1777)
Árni lauk stúdentsprófi frá Hólavallarskóla 1799 og guðfræðiprófi frá Hafnarháskóla 1807.Hann var svo heimiliskennari í Skálholti og starfsmaður (stipendiarius) Stofnunar Árna Magnússonar og síðar prestur í Vatnsfirði frá 1809. Hann var heimiliskennari á Innra-Hólmi hjá Magnúsi Stephensen konferensráði 1809—1811 og varð prestur á Reynivöllum í Kjós 1810 og síðan dómkirkjuprestur í Reykjavík 1814 og hann sat þá í Breiðholti. Hann var jafnframt kennari á Bessastöðum 1817—1819. Árið 1825 varð hann prestur á Görðum á Álftanesi og fékk lausn frá því embætti árið 1858 en átti þar heima til æviloka. Árni var prófastur í Kjalarnesprófastsdæmi 1821—1856 og hann var settur biskup 21. september 1823 til 14. maí 1825 og aftur 14. júní 1845 til 2. september 1846.Hann varð stiftprófastur að nafnbót 1828 og biskup að nafnbót 1858. Árni var einn af aðalstofnendum Hins íslenska bókmenntafélags og forseti Reykjavíkurdeildar þess 1816—1848. Hann var einn af aðalstofnendum Hins íslenska biblíufélags 1816. Hann var ritstjóri Sunnanpóstsins 1836 og 1838. Árni var alþingismaður Reykvíkinga 1845 - 1849.
Jersey
Saga
Árið 1769 varð matarskortur á eyjunni sem leiddi til Kornuppþotanna. Stéttaþing kom saman í Elísabetarkastala og samþykkti að óska eftir aðstoð frá konungi. Árið 1771 krafðist krúnan umbóta í stjórn eyjarinnar sem leiddi til nýrrar lagasetningar þar sem hirðin gat ekki sett lög án þátttöku stéttaþingsins. Þann 6. janúar 1781 réðist franskur her á eyjuna. Orrustan um Jersey stóð aðeins í hálftíma og lauk með sigri Englendinga. 600 Frakkar voru teknir höndum.
Á 19. öld voru gerðar miklar umbætur á vegum og lagðar tvær járnbrautir. Samgöngur til Englands bötnuðu til muna með nýrri hafnaraðstöðu og bryggjum í St Helier. Efnahagslíf eyjarinnar á 19. öld byggðist á landbúnaði, fiskveiðum, skipasmíði og framleiðslu ullarvara. Ferðaþjónusta hófst með bættum samgöngum og enska varð ríkjandi mál á eyjunni. Helstu stjórnmálaflokkar eyjarinnar voru hinn íhaldssami Lárviðarflokkur og framsæknari Rósaflokkur, en völdin yfir eyjunum fluttust í auknum mæli til ensku krúnunnar. Franski rithöfundurinn Victor Hugo kom til Jersey á 6. áratug 19. aldar, en var rekinn þaðan fyrir að móðga drottninguna og fluttist þá til Guernsey.
Í síðari heimsstyrjöld voru 6.500 íbúar af um 50.000 fluttir á brott að eigin ósk.. Eyjan var hersetin af Þjóðverjum frá 1. júlí 1940 til 9. maí 1945. Sovéskir stríðsfangar reistu mikil varnarvirki á eyjunni. Eftir innrásina í Normandí 1944 urðu birgðaflutningar til eyjarinnar stopulir vegna innrásarinnar í Normandí og matarskortur gerði vart við sig. Skipið Vega var sent til eyjarinnar undir merkjum Rauða krossins og flutti birgðir og fréttir af sókn Bandamanna í Evrópu. Norman Le Brocq og Kommúnistaflokkur Jersey mynduðu andspyrnuhóp á Jersey sem síðar leiddi til stofnunar lýðræðishreyfingar á eyjunni. Ermarsundseyjar voru með síðustu stöðum í Evrópu sem losnuðu undan hernámi Þjóðverja. Haldið er upp á Frelsunardaginn 9. maí ár hvert.
Eftir að hernáminu lauk var komið á almennum kosningarétti (sem áður var bundinn landareign) og stéttaþingið varð lýðræðislega kjörið. Ýmsar aðrar umbætur voru útfærðar, eins og opinber lögregla 1950 og opinber gagnfræðaskóli 1952. Stéttaþingið keypti trúboðaskólann Le Rocquier og stofnaði Highlands College árið 1972. Varnarlið Jersey var leyst upp og breski herinn tók við varnarvirkjum á eyjunni. Eftir 1960 hefur vöxtur fjármálaþjónustu verið áberandi þáttur í efnahagslífi eyjarinnar. :287 Jersey fékk í kjölfarið á sig orð sem skattaskjól. Paradísarskjölin, gagnaleki árið 2017, leiddi í ljós að fyrirtækið Apple átti tvö alþjóðafyrirtæki á eyjunni.
Landfræði
thumb|left|[[Bonne Nuit (Jersey)|Bonne Nuit-vík]] Jersey er syðst og stærst Ermarsundseyja. Hún er í Ermarsundi, um 22 km frá Cotentin-skaga í Frakklandi og 161 km sunnan við Bretland. Hún rís hæst 143 metra yfir sjávarmál. Yfirborð eyjunnar hallar frá sandströndum í suðri að klettum í norðri. Nokkrir árdalir skera eyjuna frá norðri til suðurs. Eyjan er 119,6 km2 að stærð ef landfyllingar og fjara eru talin með. Um 24% af eyjunni er byggð. Rúmlega helmingur landsins er landbúnaðarland og um 18% er óspillt náttúra.
Eyjan liggur á 2. gráðu vestur og 49. gráðu norður. Strandlengjan er um 70 km að lengd. Eyjan er nokkurn veginn 15 km (9 mílur) frá vestri til austurs, og 8 km (5 mílur) frá norðri til suðurs og er því stundum kölluð „níu sinnum fimm“ af íbúum. Veðurfar er temprað með hlý sumur og milda vetur þar sem Atlantshafið jafnar hitastigið. Hæstur hiti hefur mælst 36° 9. ágúst 2003 og lægstur hiti mældist -10,3° 5. janúar 1894. Snjókoma er sjaldgæf.
Eyjan skiptist í tólf sóknir. Stærsta sóknin er St Ouen og sú minnsta er St Clement. Á eyjunni eru nokkur dalverpi sem liggja flest í norður-suður, eins og Waterworks-dalur, Grand Caux og Mont les Vaux; en nokkrir liggja í aðrar áttir, eins og Le Mourier-dalur. Hæsti tindur eyjarinnar er Les Platons sem er 136 metrar á hæð.
Nokkrir minni eyjaklasar heyra undir stjórnsýslu á Jersey, eins og Les Minguiers og Les Écrehous, en í engri þessara eyja er föst búseta.
Stjórnmál
Stéttaþing Jersey situr í einni deild. Þingmenn eru 51, tíu öldungaþingmenn (kosnir í almennum kosningum), tólf löggæslufulltrúar sókna og 29 fulltrúar kosnir í einmenningskjördæmum. Þingmenn eru kjörnir til fjögurra ára í senn. Á þinginu sitja líka fimm áheyrnarfulltrúar skipaðir af bresku krúnunni: fógetafulltrúi, landstjóri, prófastur, yfirsaksóknari og yfirlögmaður. Kjörsókn á Jersey er með því minnsta í Evrópu, aðeins um 33%, en meðaltalið í Evrópu er 77%.
Ríkisstjórn Jersey er skipuð forsætisráðherra og níu ráðherrum. Hver ráðherra getur skipað allt að tvo aðstoðarráðherra. Sóknir fara með hluta framkvæmdavaldsins.
Fógetafulltrúi Jersey fer með embætti þingforseta. Hann er einnig yfirmaður dómsvaldsins og fer með táknrænt hlutverk þjóðhöfðingja við ýmis tækifæri.
Sóknir
Stjórnsýslueiningar á Jersey eru tólf sóknir sem allar eiga land að sjó. Þær hétu allar áður eftir dýrlingum sóknarkirkja þeirra. Yfir hverri sókn er sóknarþing sem allir kjósendur sóknarinnar eiga sæti í. Leiðtogi sóknarinnar er löggæslufulltrúi (Connétable) sem er kosinn til fjögurra ára í senn.
Efnahagslíf
Jersey býr við þróað hagkerfi sem byggist á þjónustu þar sem verg landsframleiðsla á mann var 45.320 pund árið 2019. Hagkerfi Jersey er blandað hagkerfi sem byggist á forsendum frjáls markaðar og innviðum velferðarkerfis. Í desember árið 2010 voru 53.460 starfandi á Jersey, þar af 24% í fjármála- og lögfræðigeiranum, 16% í heildsölu og smásölu, 16% í opinbera geiranum, 10% hjá menntastofnunum, heilbrigðisstofnunum og öðrum einkareknum þjónustustofnunum, 10% í byggingargeiranum, og 9% í hótel- og veitingageiranum. Stærstu geirarnir 2019 miðað við verga landsframleiðslu eru fjármálageirinn með tæp 40%, leigusala með 15,5%, önnur viðskipti með 11,7% og opinberi geirinn með 8,6%.
Framleiðni á mann á Jersey er mjög mikil vegna þess að eyjan hefur sérhæft sig í nokkrum hátekjugeirum. Vergar þjóðartekjur voru 3,7 milljarðar árið 2009, eða 40.000 á mann. Þetta gefur samt ekki rétta mynd af kaupmætti íbúa, og lífskjör á Jersey eru svipuð og víðast hvar á Bretlandi utan miðborgar London.
Jersey er ein af stærstu aflandsfjármálamiðstöðvum heims. Fjármagnsflutningar til eyjarinnar fara í gegnum Bretland. Vöxtur fjármálageirans hefur verið gagnrýndur og Jersey hefur verið lýst sem stað þar sem alþjóðleg fjármálaöfl hafa lagt undir sig stjórnina og beita hótunum gegn hverjum þeim sem gagnrýnir þau.
Ferðaþjónusta er líka mikilvægt á eyjunni, en fjöldi ferðafólks er breytilegur eftir árstíðum. Fólksfjöldinn er miklu hærri á sumrin, sérstaklega ágúst, en á veturna. Meirihluti ferðafólks kemur með flugi frá Bretlandi. Þann 18. febrúar 2005 fékk Jersey útnefningu sem Fairtrade Island.
Árið 2017 voru 52% eyjarinnar landbúnaðarland, sem var samdráttur miðað við 2009. Helstu landbúnaðarafurðir Jersey eru kartöflur og mjólkurvörur. Jersey-kýr eru smávaxið nautgripakyn sem er þekkt fyrir gæði mjólkur og kjöts. Heildarfjöldi gripa árið 2009 var 5.090 dýr. Heildarverðmæti fiskveiða og fiskeldis á Jersey árið 2009 var yfir 6 milljónir punda.
Jersey og Guernsey reka sitt eigið happdrætti sem nefnist Channel Islands Lottery frá 1975.
Íbúar
Íbúar Jersey eru rúmlega 100.000 talsins samkvæmt manntali frá 2021. Um 35% búa í St Helier. Um helmingur íbúa er fæddur á Jersey, en 29% fæddust annars staðar á Bretlandseyjum, 8% á Portúgal eða Madeira, 9% í öðrum Evrópulöndum og 5% annars staðar.
Fyrr á öldum var Jersey nátengd Normandí í Frakklandi og Jerseybúar tóku ekki að líta á sig sem Englendinga fyrr en á 18. öld. Á 19. öld litu íbúar almennt á sig sem Breta og tengslin við Bretland styrktust enn vegna aðflutnings íbúa þaðan. Skólaskylda þar sem námið var eingöngu á ensku, og hernám Þjóðverja á Jersey í síðari heimsstyrjöld styrktu þessi tengsl enn frekar. Íbúar Jersey eru breskir ríkisborgarar. Ekki þarf að sýna vegabréf þegar farið er milli Jersey og annarra landa Bretlandseyja, þar sem þær eru allar innan Sameiginlega ferðasvæðisins.
Menning
thumb|right|Blómabardaginn á Jersey árið 2014. Menning Jersey er í grunninn bresk menning undir miklum áhrifum frá franskri menningu, auk menningar innflytjenda frá Bretagne og Portúgal. Almennt talar fólk ensku á Jersey, en fram á 19. öld var algengt að íbúar töluðu jèrriais sem er afbrigði af normönsku (skyld frönsku), en nú talar aðeins lítill hópur jèrriais. Nýlega hefur ríkisstjórn Jersey hafið átak til að viðhalda tungumálinu sem lifandi máli með því að gera nám í því að skyldu í opinberum skólum. Flest örnefni á Jersey eru á jèrriais þótt algengast sé að bera þau fram með enskum framburði.
Trú á nornir var sterk áður fyrr á Jersey og ýmis örnefni og siðir tengjast því. Blómabardaginn er hátíð sem er haldin árlega í ágúst þar sem blómaskreyttir vagnar aka í röð eftir götum St Helier og veitt eru verðlaun í nokkrum flokkum. Þriðja hvert ár er haldin normannahátíð, La fête Nouormande.
Staðbundnar sjónvarpsrásir eru sendar út frá St Helier á vegum BBC One og ITV Channel Islands. Ein þekktasta sjónvarpsþáttaröð sem framleidd hefur verið á Jersey er glæpaþáttaröðin Bergerac með John Nettles í aðalhlutverki, sem var sýnd á BBC frá 1981 til 1991.
Írska lýðveldið
Írland eða Írska lýðveldið (enska: Ireland; írska: Éire) er ríki sem nær yfir 5/6 hluta eyjunnar Írlands vestur af strönd Evrópu. Norðvesturhluti eyjarinnar tilheyrir Norður-Írlandi sem er hluti af Bretlandi. Írland á því aðeins landamæri að Bretlandi en Írlandshaf skilur á milli eyjarinnar og Stóra-Bretlands. Höfuðborg Írlands er Dublin við austurströnd eyjarinnar.
Charles Manson
Charles Milles Manson (f. 12. nóvember 1934 sem Charles Milles Maddox, d. 19. nóvember 2017) var bandarískur glæpamaður og fyrrum leiðtogi hinnar svokölluðu Manson-fjölskyldu. Manson og fylgjendur hans myrtu níu manns á aðeins fimm vikum sumarið 1969. Árið 1971 var hann sakfelldur fyrir að fyrirskipa morðin á sjö manns en þeir sem voru drepnir voru leikkonan Sharon Tate og fjórir aðrir á heimili leikkonunnar. Daginn eftir voru svo hjónin Leno og Rosemary Labianca drepin.
Írska lýðveldið
Írska lýðveldið var lengi vel eitt af fátækustu ríkjum Evrópu. Landið gekk í Evrópusambandið árið 1973. Seint á 9. áratug 20. aldar hófust efnahagslegar umbætur í anda frjálshyggju sem leiddu til ört vaxandi hagsældar. Írland var um tíma í upphafi 21. aldar þekkt sem „keltneski tígurinn“. Í upphafi ársins 2008 hófst alþjóðlega fjármálakreppan sem kom mjög harkalega niður á Írlandi. Þrátt fyrir kreppuna er Írland enn með best stæðu löndum heims.
Charles Manson
Áður en Manson stofnaði Manson-fjölskylduna var hann atvinnulaus fyrrum fangi og hafði eytt helmingi ævi sinnar í betrunarvist fyrir ýmis brot. Áður en morðin voru framin var hann söngvari og lagasmiður í Los Angeles en hann átti smávinsældir sínar Dennis Wilson, trommara og einum af stofnanda Beach Boys, að þakka. Eftir sakfellinguna voru lög sem hann hafði samið og flutt gefin út á almennum markaði. Margir tónlistarmenn eins og Redd Kross, Guns N' Roses, White Zombie, Devandra Banhart, og Marilyn Manson, hafa gert sínar útgáfur af þessum lögum og gefið út.
Írska lýðveldið
Írland er þróað land og lífsgæði þar eru með þeim bestu í heimi. Landið situr líka hátt á listum yfir gæði heilbrigðisþjónustu, viðskiptafrelsi og fjölmiðlafrelsi. Írland á aðild að Evrópusambandinu og er stofnaðili Evrópuráðsins og OECD. Landið hefur haft hlutleysisstefnu síðan fyrir síðari heimsstyrjöld og er því ekki aðili að NATO, en tekur samt þátt í ýmsum samstarfsverkefnum þess eins og Partnership for Peace.
Charles Manson
Manson var dæmdur til dauða en þeim dómi var síðan breytt í lífstíðardóm eftir að hæstiréttur Kaliforníu afnam dauðarefsingar árið 1972. Þrátt fyrir að Kalifornía hafi aftur tekið upp dauðarefsingar þá hafði það ekki áhrif á fangelsisdóm Mansons. Hann sat í fangelsi með nífaldan lífstíðardóm í ríkisfangelsinu í Corcoran í Kaliforníu þar til hann lést.
Írska lýðveldið
Heiti
Ríkið sem stofnað var 1922 og myndað úr 26 af 32 sýslum Írlands var þekkt sem „Írska fríríkið“. Í stjórnarskrá Írlands sem tekin var upp árið 1937 stendur að nafn ríkisins sé Éire, eða Ireland á ensku. Í 2. kafla laga um lýðveldið Írland frá 1948 stendur að „lýðveldið Írland“ sé lýsing á ríkinu en ekki nafn þess. Annað hefði verið í andstöðu við stjórnarskrána.
Ríkisstjórn Bretlands notaði upphaflega nafnið „Eire“ (án kommu) og frá 1949 „lýðveldið Írland“ þegar talað var um ríkið. Það var ekki fyrr en með Föstudagssáttmálanum 1998 að breska ríkisstjórnin notaði nafnið „Írland“.
Auk heitanna „Írland“, „Éire“ og „lýðveldið Írland“ (eða „Írska lýðveldið“) hefur ríkið líka verið kallað „Lýðveldið“, „Suður-Írland“ eða „Suðrið“. Írskir lýðveldissinnar tala stundum um það sem „Fríríkið“ eða „sýslurnar 26“.
Barátta fyrir heimastjórn
Saga lýðveldisins Írlands er aðeins lítill hluti af sögu Írlands í heild, sem nær aftur um 33.000 ár. Frá gildistöku bresku sambandslaganna 1. janúar 1801 varð Írland hluti af Sameinuðu konungsríki Bretlands og Írlands. Þegar hallærið mikla gekk yfir Írland 1845 til 1852 hrundi íbúafjöldi eyjunnar, sem var fyrir um 8 milljónir, um þriðjung. Um ein milljón lést úr hungri eða sjúkdómum og 1,5 milljón flutti úr landi, flestir til Bandaríkjanna. Brottflutningur hélt áfram næstu hundrað árin og leiddi til hnignandi fólksfjölda fram á 7. áratug 20. aldar.
Frá 1874, og sérstaklega eftir að Charles Stewart Parnell tók við 1880, varð Írski þingræðisflokkurinn áberandi í írskum stjórnmálum. Írska jarðabandalagið barðist fyrir og náði fram jarðaumbótum fyrir leiguliða þegar Írsku jarðalögin voru samþykkt frá 1870. Flokkurinn beitti sér fyrir heimastjórn á Írlandi með tveimur lagafrumvörpum sem hefðu gefið Írlandi takmarkað fullveldi ef þau hefðu verið samþykkt. Baráttan leiddi samt til grasrótarstjórnmála á Írlandi gegnum sveitarstjórnir, en áður voru völdin í höndunum á dómstólum þar sem landeigendur höfðu tögl og hagldir.
Sambandssinnar á Írlandi óttuðust missi forréttinda ef kaþólskir Írar kæmust til valda í heimastjórn. Þegar bresku þingskaparlögin 1911 afnámu neitunarvald lávarðadeildarinnar og John Redmond hafði tryggt heimastjórnarlögunum fylgi á breska þinginu, leit út fyrir að heimastjórn yrði að veruleika. Sambandssinnar í Ulster mynduðu þá Ulster-sjálfboðaliðana undir stjórn James Craig til að hindra „þvingun Ulster“. Þegar heimastjórnarlögin voru samþykkt 1914 lagði forsætisráðherra Bretlands, H. H. Asquith, því fram breytingalög sem frestuðu gildistöku laganna í Ulster í sex ár. Þingmenn Írlands féllust treglega á þessa niðurstöðu.
Sjálfstæðisbarátta
Heimastjórnarlögin 1914 hlutu samþykki konungs og voru færð til bókar, en gildistöku þeirra var frestað vegna fyrri heimsstyrjaldar sem dró úr hættu á borgarastyrjöld á Írlandi. Redmond og Þjóðarsjálfboðaliðarnir studdu Bretland í átökunum í von um að lögin tækju gildi eftir að styrjöldinni lyki. Um 175.000 Írar gengu í 10. og 16. herdeild hers Kitcheners, meðan sambandssinnar í Ulster gengu í 36. herdeild.
Írsku sjálfboðaliðarnir voru á móti Redmond og höfnuðu öllum stuðningi við Breta. Þeir hófu vopnaða uppreisn gegn breskum yfirráðum með Páskauppreisninni árið 1916. Uppreisnin hófst með yfirlýsingu um stofnun lýðveldis á Írlandi þann 24. apríl. Eftir vikulanga bardaga, aðallega í Dublin, gáfust uppreisnarmenn upp. Flestir þeirra voru fangelsaðir og 15 þeirra, þar á meðal leiðtogarnir, voru teknir af lífi fyrir landráð gegn Bretlandi. Meðal þeirra voru Patrick Pearse, talsmaður uppreisnarmanna, og sósíalistinn og verkalýðsleiðtoginn James Connolly. Ásamt herkvaðningarkreppunni 1918 áttu þessir atburðir mikinn þátt í að snúa almenningsálitinu á Írlandi gegn breskum stjórnvöldum.
Sjálfstæðisstríð Írlands hófst í janúar 1919 og átök milli írska lýðveldishersins og breska hersins, lögreglu og stuðningsmanna þeirra. Í júlí 1921 var samið um vopnahlé og fulltrúar hvors aðila um sig gerðu samning Írlands og Englands í London milli 11. október og 6. desember. Írsku fulltrúarnir komu sér fyrir í Hans Place í Knightsbridge þar sem ákveðið var að mæla með samningnum við Dáil Éireann. Þingið samþykkti samninginn 7. janúar 1922 með 64 atkvæðum gegn 57.
Samkvæmt samningnum varð allt Írland að sjálfsstjórnarsvæði sem nefndist Írska fríríkið (Saorstát Éireann). Samkvæmt stjórnarskrá Írska fríríkisins fékk þing Norður-Írlands þann kost að segja sig frá fríríkinu og verða aftur hluti af Bretlandi einum mánuði seinna. Í millitíðinni náðu yfirráð fríríkisins ekki til Norður-Írlands. Norður-Írland nýtti sér þennan rétt og varð aftur hluti af Bretlandi 8. desember 1922 með áskorun til konungs um að yfirráð þings Írska fríríkisins næðu ekki til Norður-Írlands. Írska fríríkið var í konungssambandi við Bretland og önnur sjálfstjórnarríki innan breska samveldisins. Fulltrúi konungs var landstjóri Írska fríríkisins.
Borgarastyrjöldin
Írska borgarastyrjöldin sem stóð frá 1922 til 1923 var bein afleiðing af samningnum um stofnun Írska fríríkisins. Andstæðingar samningsins, með Éamon de Valera í fararbroddi, mótmæltu því að með samningnum var Írska lýðveldið frá 1919 lagt niður, en þeir höfðu svarið því hollustueiða. Almenningur studdi samninginn, en þeir svöruðu með því að fólk hefði engan rétt til að breyta rangt. Helsti ásteytingarsteinninn var að Írska fríríkið var áfram hluti af breska heimsveldinu og eiðurinn sem þingmenn á írska þinginu áttu að sverja jafngilti hollustueið við konung Bretlands. Samningssinnar, undir forystu Michael Collins, færðu rök fyrir því að samningurinn gæfi Írum færi á að öðlast fullt sjálfstæði.
Í upphafi borgarastyrjaldarinnar klofnaði írski lýðveldisherinn í samningssinna og andstæðinga samningsins. Samningssinnar voru leystir upp og urðu hluti af írska hernum. Andstæðinga samningsins skorti yfirstjórn, svo Michael Collins náði að byggja upp her með tugum þúsunda uppgjafarhermanna úr fyrri heimsstyrjöld sem áttu auðvelt með að yfirbuga andstæðinginn. Samningssinnar fengu líka hergögn og skotfæri frá breska hernum. Almenningsálitið var auk þess fylgjandi samningssinnum. Um vorið 1923 var geta lýðveldissinna til að berjast nánast engin, og hófsamari leiðtogar þeirra, eins og Frank Aiken, skoruðu á menn sína að leggja niður vopn.
Stjórnarskráin 1937
Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í júlí 1937 tók ný stjórnarskrá Írlands gildi 29. desember sama ár. Með nýju stjórnarskránni varð nafn ríkisins Éire eða „Ireland“ á ensku. Greinar 2 og 3 miðuðu land ríkisins auk þess við við alla eyjuna, en takmörkuðu lögsögu þess við það land sem hafði tilheyrt Írska fríríkinu. Áður hafði stjórn fríríkisins afnumið embætti landstjóra Írlands í desember 1936. Með stjórnarskránni var búið til embætti forseta Írlands, en spurningunni um það hvort Írland væri lýðveldi var ekki svarað beint. Sendiherrar voru skipaðir af konungi en forsetinn fór annars með hlutverk þjóðhöfðingja. Forsetinn veitti til dæmis nýjum lögum samþykki sitt án þess að vísa til Georgs 6.
Í síðari heimsstyrjöld var Írland hlutlaust, á tímabili sem er kallað Neyðartímabilið af því þá giltu neyðarlög í landinu. Með lögum um Írska lýðveldið sem tóku gildi 18. apríl 1949 var staða landsins sem sjálfstjórnarríkis felld niður og landið lýst sjálfstætt lýðveldi. Á þeim tíma jafngilti stofnun lýðveldis úrsögn úr breska samveldinu, en þeirri reglu var breytt 10 dögum eftir gildistöku laganna með Lundúnayfirlýsingunni 28. apríl 1949. Írland sótti hins vegar ekki um aðild að samveldinu á ný. Nokkrum árum síðar voru lög um konungsríkið Írland 1542 felld úr gildi.
Samtími
Á 6. áratugnum jókst áhugi á aðild að Evrópusamvinnunni og stjórnin íhugaði aðild að Fríverslunarsamningi Evrópu. Þar sem Bretland hugðist gerast aðili, sótti Írland um aðild í júlí 1961 vegna hinna miklu viðskiptatengsla landsins við Bretland. Önnur aðildarríki voru hins vegar efins um aðild Írlands vegna takmarkaðs efnahagslegs styrks, hlutleysisstefnunnar og verndarstefnu í efnahagsmálum. Margir írskir hagfræðingar og stjórnmálamenn hófu því baráttu fyrir efnahagsumbótum. Árið 1963 lýsti Frakklandsforseti, Charles de Gaulle, því yfir að Frakkland myndi ekki styðja aðild Bretlands að bandalaginu, sem olli því að samningaviðræður féllu niður. Eftirmaður hans, Georges Pompidou, var á öðru máli, svo viðræðurnar hófust á ný árið 1969 og aðildarsamningur var undirritaður árið 1972. Seinna sama ár var stjórnarskrá Írlands breytt með þjóðaratkvæðagreiðslu, sem staðfesti inngöngu landsins í Evrópusamstarfið 1. janúar 1973.
Seint á 8. áratugnum gekk landið í gegnum efnahagskreppu vegna fjárlaga ríkisstjórnar Fianna Fáil, afnámi bílaskatta, óhóflegrar skuldasöfnunar og óstöðugleika á heimsmörkuðum, þar á meðal olíukreppunnar 1979. Frá 1989 var lagt í umtalsverða stefnubreytingu með efnahagsumbótum, skattalækkunum, umbótum í velferðarkerfinu, aukningu samkeppni og banni við lánum til að fjármagna útgjöld ríkisins. Stefnubreytingin hófst í tíð ríkisstjórna Fianna Fáil og Verkamannaflokksins, og Fianna Fáil og Framsækinna demókrata. Írland varð eitt af mestu hagvaxtarríkjum heims undir lok 10. áratugarins og var kallað „keltneski tígurinn“. Þetta mikla vaxtarskeið stóð fram að alþjóðlegu fjármálakreppunni 2007 til 2009. Frá 2014 hefur efnahagur landsins endurheimt mikið af fyrri styrk.
Ríkisstjórnir Bretlands og Írlands hafa leitast við að finna friðsamlega lausn á deilum um stöðu Norður-Írlands og átökunum þar. Árið 1998 var Föstudagssamkomulagið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslum báðum megin við landamærin. Í framhaldinu var landakrafa Írska lýðveldisins í 2. og 3. grein stjórnarskrárinnar felld niður. Í hvítbók sem gerð var um útgöngu Breta úr Evrópusambandinu var lögð áhersla á að friðarsamkomulagið stæði af hálfu Breta. Þar stóð að breska ríkisstjórnin styddi núverandi stöðu Norður-Írlands, að það væri hluti af Bretlandi en með sterk tengsl við Írland.
Landfræði
Írska lýðveldið nær yfir um 5/6 hluta eyjunnar Írlands, en Norður-Írland (hluti Bretlands) nær yfir afganginn. Í norðri og vestri á eyjan strönd að Norður-Atlantshafi, í norðaustri að Úlfreksfirði, í austri að Írlandshafi, í suðaustri að Norðursundi og í suðri að Keltahafi.
Vesturhéruð landsins eru fjalllend, klettótt og hæðótt. Miðláglöndin eru þakin jökulseti úr leir og sandi. Þar eru líka stór mýrlendi og stöðuvötn. Hæsti tindur Írlands er Carrauntoohil í fjallgarðinum MacGillycuddy's Reeks í suðvestri. Fljótið Shannon rennur um láglöndin og er lengsta á Írlands, 386 km að lengd.
School of Oriental and African Studies
School of Oriental and African Studies (skammstafaður sem SOAS, borinn fram eða, íslenska: Skóli í austurlenskum og afrískum fræðum) er einn þeirra háskóla sem tilheyra Háskólanum í London sérhæfður í tungumálum, félagsvísindum, hagfræði, lögfræði og stjórnmálafræði varðandi Asíu, Afríku og Mið-Austurlöndum. Sem stendur er boðið upp á rúmlega 300 BA-námskeið og rúmlega 70 meistaragráður. Í hverri deild er líka hægt að fá MPhil- eða PhD-gráður.
Írska lýðveldið
Landfræði
Skógþekja á Írlandi hefur minnkað mikið vegna landbúnaðar. Innlendar trjátegundir eru eik, askur, hesliviður, birki, elri, víðir, ösp, álmur, reyniviður, ýviður og skógarfura. Vöxtur þekjumýra og ruðning skóga vegna landbúnaðar hafa valdið skógeyðingu. Nú eru aðeins um 10% landsins þakin skógi, mest nytjaskógi með barrtrjám. Talið er að innlendur skógur sé aðeins um 2%.
School of Oriental and African Studies
SOAS var stofnaður árið 1916 og er staddur í Bloomsbury í Mið-London. Hann á ásamt bestu háskóla Bretlands og nokkrir þjóðhöfðingjar, ráðherrar, sendiherrar, hæstiréttardómarar og vinningshafi Friðarverðlaun Nóbels hafa allir útskrifast úr háskólanum. Undanfarin ár hefur háskólinn stækkað mikið, t.d. áttunda áratugnum voru nemendur 1.000 mans og í dag eru þeir rúmlega 4.500 manns. Um það bil helmingur nemenda eru í framhaldsnámi.
Írska lýðveldið
Landfræði
Um 64% landsins er landbúnaðarland. Vegna þess er lítið eftir af víðerni fyrir villt dýralíf, sérstaklega stærri spendýr. Löng saga landbúnaðar og nútímaræktunaraðferðir eins og notkun skordýraeiturs og tilbúins áburðar hefur dregið úr líffjölbreytni.
School of Oriental and African Studies
Samkvæmt lista breska dagblaðsins The Times er SOAS sjöundi besti háskólinn á Bretlandi.
Írska lýðveldið
Veðurfar
Atlantshafið og Golfstraumurinn hafa mikil áhrif á veðurfar á Írlandi þar sem ríkir temprað úthafsloftslag. Hiti fer sjaldan niður fyrir -5°C eða upp fyrir 26°C. Lægsti hiti sem mælst hefur var -19,1° í Markree-kastala í Sligo, og hæsti hitinn var 33,3° í Kilkenny-kastala árið 1887.
Úrkoma er meiri yfir vetrarmánuðina. Mest úrkoma er í suðvesturhéruðunum vegna ríkjandi suðvestanvinda, en minnst í Dublin. Suðausturhéruðin eru sólríkust. Norðvesturhéruðin eru með vindasömustu svæðum Evrópu og hafa mikla möguleika til vindorkuframleiðslu. Sólarstundir á Írlandi eru venjulega milli 1100 og 1600 á ári, eða milli 3,25 og 3,75 á dag á flestum stöðum. Maí og júní eru sólríkustu mánuðirnir með milli 5 og 6,5 sólarstundir á dag.
Stjórnmál
Írland er lýðveldi með þingræðisstjórn. Írska þingið (Oireachtas) skiptist í fulltrúadeild (Dáil Éireann) og öldungadeild (Seanad Éireann). Opinber bústaður forseta Írlands er Áras an Uachtaráin, en þingið kemur saman í Leinster House í Dublin.
Forseti Írlands er þjóðhöfðingi landsins. Hann er kjörinn til sjö ára í senn og má bjóða sig fram tvisvar. Völd forseta eru aðallega táknræn, en hann fer með tiltekin völd samkvæmt stjórnarskránni, að ráði ríkisstjórnarinnar. Forsetaembættið fer þó með sjálfstætt ákvörðunarvald í tilteknum málum, eins og að skjóta lögum til hæstaréttar til að dæma um hvort þau samræmist stjórnarskránni. Michael D. Higgins varð níundi forseti Írlands 11. nóvember 2011.
Ríkisstjórn Írlands getur ekki haft fleiri en 15 ráðherra samkvæmt stjórnarskrá. Í mesta lagi tveir þeirra geta komið frá öldungadeildinni, og Taoiseach, Tánaiste (aðstoðarforsætisráðherra) og fjármálaráðherra Írlands verða að koma frá fulltrúadeildinni. Dáil verður að leysa upp innan fimm ára frá fyrsta fundi þess í kjölfar kosninga og almenn kosning til fulltrúaþings verður að eiga sér stað innan 30 daga frá upplausn þess. Samkvæmt stjórnarskrá Írlands verður að halda þingkosningar á minnst sjö ára fresti og hægt er að lækka þau mörk með lögum. Núverandi ríkisstjórn er samsteypustjórn flokkanna Fianna Fáil, Fine Gael og Græningja. Leo Varadkar úr Fine Gael er Taoiseach og Micheál Martin úr Fianna Fáil er Tánaiste. Stjórnarandstöðuflokkar sem nú sitja á þingi eru Sinn Féin, Írski verkamannaflokkurinn, People Before Profit–Solidarity, Sósíaldemókratar, Aontú, auk nokkurra óháðra þingmanna.
Írland hefur verið aðili að Evrópusambandinu frá 1973. Breskir ríkisborgarar mega ferðast til landsins án vegabréfs vegna samninga um sameiginlega ferðasvæðið (CTA) sem nær yfir Bretlandseyjar, en persónuskilríkja er þó krafist á flugvöllum og í ferjuhöfnum.
Stjórnsýslueiningar
Írska lýðveldið skiptist frá alda öðli í 26 sýslur sem fólk notar almennt til að vísa til landshluta. Tipperary-sýslu var skipt í Suður-Tipperary og Norður-Tipperary árið 1898 og Dublin-sýslu var skipt í Dún Laoghaire–Rathdown, Fingal og Suður-Dublin árið 1994. Frá 2014 skiptist landið í 26 sveitasýslur, tvær borgar-sveitasýslur og þrjár borgarsýslur. 300px|right
Í Írska lýðveldinu er neðra stjórnsýslustigið fimm hverfaráð og 75 bæjarráð.
Efnahagslíf
Írland býr við opið hagkerfi (3. sæti vísitölu um viðskiptafrelsi) og er í efsta sæti yfir lönd eftir verðmætri beinni erlendri fjárfestingu. Írland er í 5. sæti af 187 (AGS) og 6. af 175 (Heimsbankinn) á lista yfir lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann og er á topp 10 listanum yfir lönd eftir vergum þjóðartekjum. Hagstofa Írlands hefur búið til hliðarmælingu á þjóðartekjum þar sem starfsemi erlendra stórfyrirtækja er dregin frá til að gefa betri mynd af innanlandshagkerfinu. Bandarísk fjölþjóðafyrirtæki hafa verið helsti drifkrafturinn í efnahagslífi Írlands síðasta áratug. Þau standa undir fjórðungi starfa í einkageiranum, og greiða 80% af viðskiptasköttum landsins. 14 af 20 stærstu fyrirtækjum Írlands (miðað við veltu árið 2017) eru bandarísk fjölþjóðafyrirtæki og 80% af erlendum fjölþjóðafyrirtækjum á Írlandi eru bandarísk.
Írland tók upp evruna árið 2002 ásamt ellefu öðrum Evrópusambandsríkjum. Í janúar árið 2023 náði evrusvæðið til 20 landa eftir að Króatía tók gjaldmiðilinn upp 1. janúar 2023.
Eftir fjármálakreppuna miklu og hrun írsku eignabólunnar náði landið að komast út úr niðursveiflu árið 2010 eftir vöxt í útflutningi bandarískra stórfyrirtækja frá Írlandi. Vegna aukins kostnaðar við opinbera lántöku vegna ábyrgða írska ríkisins á skuldum einkarekinna banka, samþykkti stjórn Írlands 85 milljarða evra björgunarpakka frá Evrópusambandinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og tvíhliða lánasamninga við Bretland, Svíþjóð og Danmörku. Eftir þriggja ára samdrátt varð hagvöxtur upp á 0,7% árið 2011 og 0,9% árið 2012. Atvinnuleysi var 14,7% árið 2012, en 18,5% hjá nýlega aðfluttum. Í mars 2016 gaf Hagstofa Írlands út að atvinnuleysið væri 8,6%, en hafði náð hápunktinum 15,1% í febrúar 2012. Auk atvinnuleysis varð nettóbrottflutningur fólks frá Írlandi 120.100 milli 2008 og 2013, eða 2,6% af heildarmannfjölda samkvæmt manntalinu 2011. Þriðjungur þeirra sem fluttu burt voru á aldrinum milli 15 og 24 ára. Í nóvember 2022 hafði atvinnuleysið aftur minnkað niður í 4,4%.
Írland varð eitt af helstu löndum sem bandarísk lyfjafyrirtæki notuðu fyrir skattavíxlun frá 2009 til 2016 og hefur líka orðið eitt helsta gistiríki bandarískra tæknirisa eins og Apple, Google, Microsoft og Facebook.
Íbúar
Erfðafræðilegar rannsóknir benda til þess að fyrstu íbúar Írlands hafi flust þangað frá Íberíuskaga eftir síðustu ísöld. Eftir bronsöld barst keltnesk menning og mál til Írlands. Gelísk menning varð ríkjandi með tímanum. Uppruni Íra er blanda af gelískum, norðurgermönskum, normönnskum, frönskum og breskum uppruna.
Íbúafjöldi Írlands var tæplega 4,8 milljónir árið 2016, sem var 12,3% aukning frá 2006. Árið 2011 var fæðingartíðni á Írlandi sú hæsta í Evrópusambandinu, með 16 fæðingar á 1000 íbúa. Árið 2014 fæddust 36,3% barna utan hjónabands. Árleg fjölgun íbúa var 2% milli manntalanna 2002 og 2006, sem var rakið til bæði mikillar náttúrulegrar fjölgunar og aðflutnings. Þessi fjölgun minnkaði aðeins milli manntalanna 2006 og 2011 og fór niður í 1,6%. Heildarfrjósemishlutfall árið 2017 var áætlað 1,8 börn á konu, undir jafnvægishlutfallinu 2,1 og töluvert undir methlutfallinu 4,2 frá árinu 1850. Árið 2018 var miðaldur Íra 37,1 ár.
Þegar manntalið 2016 var tekið var fjöldi erlendra íbúa 535.475, sem var 2% fækkun frá manntalinu 2011. Fimm helstu upprunalönd aðfluttra íbúa eru Pólland, Bretland, Litháen, Rúmenía og Lettland. Árið 2016 bættust Brasilía, Spánn, Ítalía og Frakkland á topp 10-listann yfir upprunalönd.
Menning
thumb|right|Götuleikhús á degi heilags Patreks í Dublin 2012. Írsk menning snýst meðal annars um írska tungumálið, írskar bókmenntir, írska tónlist, írska myndlist, írska goðafræði og alþýðumenningu, írska matargerð og íþróttir sem tengjast Írlandi og Írum. Megnið af sögu Írlands hefur írsk menning byggst á gelískum hefðum, undir áhrifum frá normönnskum, enskum og skoskum landnemum. Innrás Normanna í Írland á 12. öld og hernám Írlands á 16. og 17. öld með írsku plantekrunum, höfðu mikil áhrif á þróun írskrar menningar. Ulster-plantekran varð til þess að skosk áhrif urðu áberandi á Norður-Írlandi. Síðan þá hefur írsk menning átt margt sameiginlegt með menningu annarra enskumælandi landa, kaþólskra Evrópulanda og keltnesku þjóðanna.
Í dag er oft mikill menningarmunur á milli samfélaga kaþólikka og mótmælenda, og milli förufólks og landseta. Vegna mikilla fólksflutninga frá Írlandi á 19. og 20. öld hefur írsk menning breiðst út um heiminn, og írskar hátíðir, eins og dagur heilags Patreks og hrekkjavaka, orðið að alþjóðlegum hátíðum. Dagur heilags Patreks er þjóðhátíðardagur Írlands, haldinn hátíðlegur á messudegi verndardýrlings Írlands, heilags Patreks, 17. mars. Músasmári er oft borinn á degi heilags Patreks sem er sagður hafa notað hann til að útskýra heilaga þrenningu.
Írland er þekkt fyrir litríkar alþýðuhefðir, eins og írska þjóðlagatónlist, írska dansa. Írskar þjóðsögur snúast oft um þjóðtrúarverur á borð við búálfa, vofur og álagabletti. Írski leikstjórinn lafði Gregory og skáldið W. B. Yeats áttu þátt í að gera írskar þjóðtrúarverur og írskar goðsögur þekktar um allan heim.