cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Verðbólga
thumb|right|380px|Kort sem sýnir verðbólgu í hinum ýmsu löndum (2019). Verðbólga er hugtak í hagfræði, og mælir verðhækkun yfir ákveðið tímabil og er oftast miðað við 12 mánaða tímabil. Þegar talað er um verðbólgu er venjulega átt við almenna hækkun í verði vara og þjónustu sem heimili neyta. Verðbólga kemur fyrst og fremst til vegna peningaprentunar. Kostnaðarverðbólga er verðbólga sem er tilkomin vegna þess að laun hækka umfram framleiðni. Óðaverðbólga var heiti sem notað var í fjölmiðlum á 8. áratug 20. aldar til að lýsa verðbólgu á Íslandi og víðar í heiminum, þar sem verðhækkanir mældust í mörgum tugum prósentna á ársgrundvelli eða jafnvel vel yfir 100%. Verðhjöðnun er andstæða verðbólgu og þýðir að verðlag lækkar: þ.e.a.s. að verð á vörum og þjónustu lækkar.
Emmy-verðlaunin
Emmy-verðlaunin (eða Emmy Awards og Emmys) eru bandarísk verðlaun veitt fyrir framúrskarandi árangur í sjónvarpi. Veitt eru verðlaun nokkrum sinnum á ári í mörgum mismunandi flokkum sem koma að sjónvarpsþáttagerð. Þekktustu athafnirnar eru Primetime Emmy Awards og Daytime Emmy Awards. Verðlaunin eru samsvarandi Grammy-verðlaununum fyrir tónlist, Óskarsverðlaununum fyrir kvikmyndir og Tony-verðlaununum fyrir leiklist.
Þrjú mismunandi samtök sjá um verðlaunin. Þau eru Academy of Television Arts & Sciences (ATAS), National Academy of Television Arts & Sciences (NATAS), og International Academy of Television Arts and Sciences (IATAS). Hvert þeirra stjórnar ákveðnum verðlaunahátíðum sem tengjast sínum sviðum. ATAS sáu um fyrstu athöfnina sem fór fram árið 1949 til að heiðra sjónvarpsþætti sem framleiddir voru á Los Angeles svæðinu, áður en það átti við um öll Bandaríkin. Næstu tvo áratugina voru verðlaunin stækkuð til að ná utan um fleiri geira í sjónvarpsiðnaðinum.
Stjörnuskoðun
Stjörnuskoðun eða stjörnuathugun er aðferð í stjörnufræði við að kanna himinfyrirbæri. Nota má ber augu til að skoða stjörnuhimininn, en sjónaukinn olli byltingu þegar hann kom fram í upphafi 17. aldar. Með tilkomu útvarpssjónauka um miðja 20. öld hófst tímabil útvarpsstjörnufræði. Andrúmsloft jarðar takmarkar ljósmagn frá stjörnum, sem berst til jarðar, og því hafa menn á seinni árum sent nokkra stjörnusjónauka á sporbaug um jörðu, t.d. Hubblesjónaukann.
Neskaupstaður
thumb|right|Neskaupstaður. thumb|Norðfjörður.
Neskaupstaður er 1.469 manna (2019) bær við Norðfjörð á Austfjörðum og sá fjölmennasti í sveitarfélaginu Fjarðabyggð.
Bærinn var gerður að sérstökum hreppi, Neshreppi, árið 1913 en hafði fram að því heyrt undir Norðfjarðarhrepp. Neshreppur fékk kaupstaðarréttindi 1. janúar 1929 og hét eftir það Neskaupstaður. Norðfjarðarhreppur sameinaðist Neskaupstað á ný 11. júní 1994, að þessu sinni undir merkjum Neskaupstaðar. Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Neskaupstaður Eskifjarðarkaupstað og Reyðarfjarðarhreppi undir nafninu Fjarðabyggð.
Bæjarstæðið er merkilegt fyrir þær sakir að vera mjög langt, það er bærinn liggur meðfram sjónum og nær um það bil 100 metra upp í hlíðina fyrir ofan á 6 km löngum kafla.
Í bænum er Boltafélag Norðfjarðar, íþróttafélagið Þróttur sem hefur náð hvað bestum árangri í blaki. Fjarðabyggð er með sameiginlegt lið í 2. deild karla í knattspyrnu. Þar er einnig golfklúbburinn GN (Golfklúbbur Norðfjarðar). Klúbburinn starfrækir 9 holu golfvöll, Grænanesvöll. Völlurinn er á Grænanesbökkum við Norðfjarðará. Fjórðungssjúkrahúsið í bænum sinnir Austurlandi.
Eitt og annað
thumb|800px|center|Víðmynd.
Fimmtarþraut
Fimmtarþraut er íþrótt þar sem keppt er í fimm íþróttagreinum. Þessar greinar hafa verið breytilegar og ólíkar greinar í karla- og kvennaflokki. Á hinum fornu Ólympíuleikum fór fimmtarþraut fram á einum degi og keppnisgreinar voru langstökk, tvær kastgreinar: spjótkast og kringlukast, spretthlaup og glíma.
Þegar Ólympíuleikarnir voru endurreistir á 20. öld varð til tvenns konar fimmtarþraut: Annars vegar byggð á hinum fornu Ólympíuleikum, þar sem keppt er í fimm greinum frjálsra íþrótta, og hins vegar nútímafimmtarþraut sem Pierre de Coubertin bjó til og byggðust á tengslum hinnar fornu fimmtarþrautar við herþjálfun. Nútímafimmtarþraut hefur verið keppnisgrein á Ólympíuleikunum frá 1912 til okkar daga. Frjálsíþróttafimmtarþraut hefur tvisvar verið á dagskrá Ólympíuleikanna, en er það ekki lengur.
Í karlaflokki var keppt í fimmtarþraut í frjálsum íþróttum á Ólympíuleikum frá því þeir voru enduruppteknir 1906 til 1924. Í karlaflokki eru greinarnar þær sömu og í Grikklandi hinu forna að öðru leyti en því að í stað glímu er nú 1500 metra hlaup. Á fyrstu enduruppteknu Ólympíuleikunum var grísk-rómversk glíma en henni var skipt út fyrir 1500 metra hlaup árið 1912.
Keppt var í fimmtarþraut í kvennaflokki á Ólympíuleikum frá 1964 - 1980 með sérstökum greinum sem ekki voru í karlaflokki og var keppt á tveimur dögum. Á fyrri deginum var keppt í 80 metra grindahlaupi, kúluvarpi og hástökki, en á þeim síðari langstökki og 200 metra hlaupi. Árið 1976 var 80 metra grindahlaupi breytt í 100 metra og 200 metra hlaupi í 800 metra. Árið 1984 var ekki lengur keppt í fimmtarþraut í kvennaflokki, en sjöþraut tekin upp í staðinn.
Þar sem nútímafimmtarþraut virtist í litlum tengslum við herþjálfun lengur eftir síðari heimsstyrjöld datt franska herforingjanum Henri Debrus í hug að uppfæra hana fyrir íþróttaþjálfun hermanna. Í herfimmtarþraut er þannig keppt í skotfimi, hindrunarhlaupi, hindrunarsundi, kastgreinum og víðavangshlaupi. Í flotafimmtarþraut er keppt í hindrunarhlaupi, björgunarsundi, sundi, sjómennsku og víðavangshlaupi með sundi. Í flughersfimmtarþraut er keppt í sex greinum: skotfimi, skylmingum, rathlaupi, körfuknattleik, hindrunarhlaupi og sundi.
Árið 2008 var í fyrsta sinn, til reynslu, keppt í fimmtarþraut í snjó í Québec. Yfir 1200 tóku þátt. Keppt var í hjólreiðum, víðavangshlaupi, skíðagöngu, skautahlaupi og snjóþrúguhlaupi. Slík mót hafa verið haldin árlega síðan, en Kanadamenn hafa nánast einokað verðlaunasæti.
Beata Szydło
Beata Maria Szydło (f. Kusińska; 15 apríl 1963) er pólsk stjórnmálakona. Hún var forsætisráðherra Póllands frá 16. nóvember 2015 til 11. desember 2017. Szydło var forsætisráðherraefni íhaldsflokksins Laga og réttlætis í þingkosningum Póllands árið 2015 og leiddi flokkinn til stórsigurs. Hún varð þriðji kvenforsætisráðherra Póllands á eftir Hönnu Suchocka og Ewu Kopacz.
Uppvöxtur
Szydło fæddist í Oświęcim og ólst upp nærri Brzeszcze. Faðir hennar var námuverkamaður. Hún útskrifaðist með mastersgráðu í mannfræði frá Jagielloński-háskólanum í Kraká árið 1989.
Frá 1989 til 1995 stundaði Szydło doktorsnám í heimspeki og sagnfræði við Jagielloński-háskólann. Árið 1997 lauk hún nýdoktorsrannsókn í menningarstjórnun við Verslunarháskólann í Varsjá. Síðan lauk hún áfanga í stjórnsýslu héraðsstjórna innan Evrópusambandsins við Verslunarháskólann í Kraká. Szydło vann við sögusafnið í Kraká og frá 1997 til 1998 var hún framkvæmdastjóri menningarmiðstöðvarinnar í Brzeszcze, þar sem hún starfaði til ársins 2005.
Stjórnmálaferill
Szydło var kjörin borgarstjóri Brzeszcze þegar hún var 35 ára gömul. Hún var kjörin á pólska þingið fyrir Lög og réttlæti í þingkosningum árið 2005.
Í aðdraganda kosninganna 2005 hafði Szydło reynt að ganga í Borgaraflokkinn en hafði ekki fundið sig þar og gekk því í Lög og réttlæti, sem er félagslega íhaldssamari flokkur. Hún var kjörið á þingið í Chrzanów-kjördæmi með 14.499 atkvæðum, flestum atkvæðum allra frambjóðenda á kosningalistanum. Á pólska þinginu sat Szydło í efnahagsnefnd og sveitastjórnanefnd.
Á landsþingi Laga og réttlætis þann 22. júní 2015 var Szydło valin forsætisráðherraefni flokksins í þingkosningum sem fóru fram í október sama ár. Lög og réttlæti unnu stórsigur í kosningunum og Szydło tók því við af Ewu Kopacz sem forsætisráðherra Póllands þann 16. nóvember 2015.
Á forsætisráðherratíð Szydło stóð stjórn hennar í samningaviðræðum við Evrópusambandið um lög og viðtöku hælisleitenda. Þar sem margir Pólverjar höfðu flutt til Bretlands var Szydło mótfallin tilraunum Breta til að takmarka réttindi innflytjendja frá aðildarríkjum ESB eftir að Bretar kusu að segja sig úr sambandinu. Pólverjar létu af sumum kröfum sínum um þessi réttindi í skiptum fyrir stuðning Breta til að fá hersveitir Atlantshafsbandalagsins staðsettar í Póllandi.
Árið 2015 hófst stjórnmálakreppa vegna umdeildra breytinga ríkisstjórnar Szydło á æðsta stjórnlagadómstóli Póllands. Stjórn hennar setti lög sem gerðu dómstólum erfiðara fyrir að ógilda lög sem væru talin brjóta gegn stjórnarskránni. Þegar stjórnlagadómstóllinn dæmdi þessi lög sjálf ólögleg neitaði ríkisstjórn Szydło að viðurkenna úrskurðinn og neitaði að birta dóminn með formlegum hætti. Þessi deila leiddi til efasemda um að pólskir dómstólar væru enn færir um að sinna stjórnarskrárbundnu hlutverki sínu sem verndarar lýðræðis, réttarríkisins og mannréttinda. Evrópuþingið gaf í kjölfarið út yfirlýsingu þar sem „lömun“ stjórnarinnar á æðsta dómstól Póllands var lýst sem ógn við lýðræði í landinu.
Þann 7. desember 2017 sagði Szydło af sér vegna þrýstings frá Jarosław Kaczyński, formanni Laga og réttlætis. Daginn eftir útnefndi Andrzej Duda forseti Mateusz Morawiecki fjármálaráðherra nýjan forsætisráðherra.
Einkahagir
Szydło er gift Edward Szydło og á með honum tvo syni. Hún er trúrækinn kaþólikki og er hlynnt hefðbundinni samfélags- og fjölskylduskipan.
Grímur Svertingsson
Grímur Svertingsson var íslenskur lögsögumaður sem uppi var á 10. og 11. öld. Hann bjó á Mosfelli í Mosfellssveit og var lögsögumaður á árunum 1002-1003.
Ólafía Einarsdóttir
Ólafía Einarsdóttir (fædd 28. júlí 1924, dáin 19. desember 2017) var íslenskur fornleifafræðingur og doktor í tímatalsaðferðum í fornum íslenskum heimildum. Hún var fyrsti Íslendingurinn sem lauk prófgráðu í fornleifafræði.
Grímur Svertingsson
Grímur var auðugur og ættstór, að því er segir í Egils sögu. Hann var sonur Svertings Hrolleifssonar, sem kominn var í beinan karllegg af Ölvi barnakarli. Móðir Gríms var Arnbjörg Ráðormsdóttir og hafði hún áður verið gift Gnúpi Molda-Gnúpssyni. Um árið 959 giftist hann Þórdísi Þórólfsdóttur (f. um 936), bróður- og stjúpdóttur Egils Skallagrímssonar. Egill unni henni engu minna en sínum eigin börnum og flutti að Mosfelli til þeirra Gríms um 974. Hann dó þar um 990 og var þá orðinn hrumur en skömmu fyrir dauða sinn vildi hann ríða til Alþingis með Grími stjúptengdasyni sínum og dreifa silfri sínu yfir þingheim. Grímur tók það ekki í mál og skildi hann eftir. Grímur var skírður þegar kristni var lögtekin á Alþingi og lét fljótlega reisa kirkju á Mosfelli. Þangað lét Þórdís flytja bein Egils og grafa.
Ólafía Einarsdóttir
Ólafía fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hennar Einar Þorkelsson skrifstofustjóri Alþingis og Ólafía Guðmundsdóttir. Eiginmaður Ólafíu var Bent Fuglede stærðfræðingur og eignuðust þau einn son.
Nám og störf
Ólafía lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1944 og hóf eftir það nám í fornleifafræði í London og lauk því 1948. Að því búnu stundaði hún sagnfræðinám við háskólann í Lundi í Svíþjóð og lauk því 1951. Síðar lauk hún prófi í miðaldasögu við sama háskóla og starfaði þar sem vísindalegur aðstoðarmaður til 1960. Hún starfaði um tíma við Þjóðminjasafn Íslands en árið 1963 var hún ráðin lektor við Kaupmannahafnarháskóla og gegndi starfinu til starfsloka.
Doktorsritgerð Ólafíu nefnist Studier í kronologisk metode i tidlig islandsk historieskrivning og varði hún hana í Lundi árið 1964. Þar fjallar hún meðal annars um tímasetningu kristnitökunnar á Íslandi og rennir stoðum undir þá kenningu sína að sá atburður hafi í raun gerst árið 999 en ekki árið 1000 eins og oftast er talið.
Ólafía var sæmd heiðurs­doktors­nafn­bót við sagn­fræði- og heim­speki­deild Há­skóla Íslands árið 2009. Eft­ir hana ligg­ur fjöldi rit­verka og greina um tíma­tals­fræði og sögu kvenna á miðöld­um. Tímaritið Ólafía sem Forn­leifa­fræðinga­fé­lagið hefur gefið út frá árinu 2006, er nefnt eft­ir henni.
Græn anakonda
Græn anakonda (fræðiheiti: Eunectes murinus) er slanga sem finnst í Suður-Ameríku. Hún er þyngsta og næstlengsta þekkta slanga síns ættbálks. Þegar vísað er til anakondu er oftast verið að tala um grænu anakonduna en hugtakið gæti einnig gilt um aðra meðlimi ættkvíslarinnar Eunectes.
Almennt
thumb|left|E. murinus, [[New England Aquarium]] Græna anakondan getur orðið meira en sex metrar að lengd og sú lengsta varð 8,8 m. Hún hefur gin sem er 30 cm og getur orðið allt að 227 kg. Græna Anakondan er ættuð frá Suður-Ameríku er þyngsta og ein af lengstu slöngum sem finnast í heiminum. Hún á heima í mýrum og straumlitlum ám, aðallega í hitabeltis regnskógum Amazon og Orinoco vatnssvæðum. Þær eru mjög fyrirferðamiklar á landi en í vatni fer mjög lítið fyrir þeim. Græna anakondan hefur augu nasir efst á höfðinu sem gerir þeim kleift að leita sér að bráð meðan þær eru eiginlega á kafi svo bráðin sér þær aldrei fyrr en það er of seint.
Fæða
Mestur tími grænu anakondunar fer í að veiða í vatni og getur hún étið eiginlega allt sem upp í hana kemst en aðal fæða hennar er fiskur, fuglar, villt svín og hefur einnig komið upp atvik þar sem hún át hlébarða. Græna anakondan er ekki eitruð en í staðinn kæfa þær bráðina áður en þær borða. Þegar hún sér bráðina sína finnur hún sér fullkomið tækifæri og grípur bráðina með munninum og læsir með tönnunum sínum. Því næst vefur hún sér utan um hana og kreistir þar til allt líf úr henni er farið og þegar bráðin er dauð étur hún hana í einum bita. Þegar bráðin er mjög stór tekur græna anakondan kjálkann sinn úr lið til þess að geta komið allri bráðinni upp í sig.
Græna anakondan er ekki þekkt fyrir að éta menn en koma hafið upp atvik þar sem það hefur gerst. Einnig hafa komið upp atvik þar sem kvenkyns anakondur hafa étið karlkyns anakondur sem eru minni en þær.
Æxlun
Græna anakondan eyðir mestum sínum tíma ein en í apríl og maí leita karlar út konur til þess að makast og oft eltast mörg karldýr við eitt kvendýr. Þegar Anakondan er orðin þunguð tekur það eggin átta til tólf vikur að þróast og síðan klekjast eggin á meðan þau eru enþá inn í líkama móðurinnar. Þá fæðir hún allt að 80 litla snáka sem er hver um það bil 30-40 cm að lengd.
Laâyoune
thumb|right|Plaza de la Marcha Verde Laâyoune (magrebarabíska: لعيون, Laʕyūn ; spænska: El-Aaiún; berbíska: Leɛyun; arabíska: العيون al-ʿuyūn, bókst. „uppspretturnar“) er stærsta borg Vestur-Sahara. Hún er 27°9´ norðlægrar breiddar og 13°12´ austlægrar lengdnar. Spánverjar gerðu hana að höfuðborg Spænsku Sahara árið 1940. Hún er núverandi höfuðstaður héraðsins Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra undir marokkóskri stjórn. Marokkó hefur farið með stjórn borgarinnar frá því að þeir hernámu svæðið árið 1976. Samtökin Polisario líta á borgina sem hernumda höfuðborg sjálfstæðs ríkis í Vestur-Sahara. Íbúar eru tæplega 200 þúsund.
Áin Saguia el-Hamra skiptir borginni í tvennt. Í suðurhlutanum er gamli borgarhlutinn sem byggður var af Spánverjum á nýlendutímanum. Borgin er miðstöð fiskveiða og fosfornámuvinnslu á svæðinu.
Alvís
Alvís var dvergur í norrænni goðafræði. Alvís krafðist þess að giftast Þrúði, dóttur Þórs, sem var ekki ánægður með það. Kváðust Þór og Alvís á um nóttu og þar til dagaði. Varð Alvís þá að steini og losnaði Þór þarmeð við að gifta dóttur sína til hans.
Ammoníumklóríð
Ammóníumklóríð eða salmíak er ólífrænt efnasamband með formúlunni NH4Cl og er hvítt kristallað salt sem leysist auðveldlega upp í vatni. Ammóníumklóríð er notað í matvælaiðnaði, í sumar tegundir af lakkrís.
Danny Ings
Ings hóf landsliðsferilinn með aðalliði Englands árið 2015 með einum leik en spilaði ekki aftur þangað til árið 2020 og skoraði sitt fyrsta mark gegn Wales. Hann kom inn sem varamaður í seinni hálfleik gegn Íslandi þegar Englendingar unnu 1-0 í Þjóðadeildinni.
Rauðvín
300px|thumbnail|hægri|Rauðvín Rauðvín er búið til í víngerðarhúsum þar vínberjaþrúgum er breytt í vín eftir ákveðnum aðferðum. Þegar þrúgurnar koma inn í víngerðarhúsið fara þær í gegnum vél sem hreinsar stilkana frá og rýfur hýðið svo safinn geti flætt út.
Þegar rauðvín er gert eru þrúgurnar ekki pressaðar eins og þegar hvítvín er búið til heldur eru þær settar heilar í stóra tanka eða ámur. Við rauðvínsgerð er eingöngu hægt að nota dökkar þrúgur og er hýði þeirra látið gerjast með safanum og vínið tekur í sig lit úr hýðinu. Því lengri tíma sem hýðið er í snertingu við safann, því dekkra verður vínið. Þegar gerjuninni er lokið er vínlögurinn pressaður og safinn þannig skilinn frá hýðinu.
Víngerðin
thumbnail|vinstri|200px|Víntankar í víngerð í [[Napa dal í Kaliforníu]] Á hýði þrúgnanna er náttúrlegur gerill sem setur gerjun vínsins af stað við rétt hitastig og þegar hann kemst í snertingu við þrúgusykur. Sumir víngerðarmenn kjósa þó frekar að nota ræktaða gerla þar sem þeir eru stöðugri en náttúrlegu gerlarnir og því auðveldara að hafa áhrif á bragð vínsins. Hitastig vínblöndunnar er mjög mikilvægur þáttur við víngerð en ef blandan verður of köld er hætta á að gerjun stöðvist og ef hún verður of heit missa vínin ferskleika. Þróaðar hafa verið leiðir til að hafa áhrif á hitastigið við gerjun m.a með því að láta vatn streyma um rör í víntönkunum. Styrkleiki vínsins fer eftir magni þrúgusykurs í þrúgunum og sætleiki vínsins fer eftir því hversu áfengt vínið verður. Vínið þarf alltaf að bíða í nokkra mánuði fyrir átöppun. Fyrst er það sett í stóra tanka þar sem það er geymt við mjög lágt hitastig svo engin hætta sé á að gerjun fari af stað á nýjan leik. Sum víngerðarhús geyma vínið á eikartunnum í nokkra mánuði fyrir átöppun. Það er til þess gert að fá eikarbragð í vínið en margir tengja eikarbragð við betri vín. Eftir geymslu er vín úr mörgum tönkum eða tunnum sett saman í endanlega blöndu. Hún getur verið blanda úr nokkrum tegundum af þrúgum eða þrúgum af mismunandi svæðum vínekrunnar.
300px|thumbnail|hægri|Vínekrur í [[Douro héraði á Spáni]] Vínið þarf að hreinsa fyrir átöppun og algengasta aðferðin er sú að eggjahvítum er hellt yfir vínið í ámunni. Þær síga til botns og taka með sér óhreinindi úr víninu. Súlfíðum er bætt í flest vín áður þau eru sett á flöskur. Það er gert til að gerjun stöðvist örugglega alveg og til þess að koma í veg fyrir að vínið oxist með tímanum. Flöskunum er ýmist lokað með skrúfuðum tappa eða korktappa. Þegar vínið er komið á flöskur geymist það best ef flaskan er látin liggja á hliðinni.
Vínþrúgur
300px|thumbnail|hægri|Vínþrúgur Vínþrúgur sem notaðar eru í rauðvín:
Framleiðslulönd
Frægustu og elstu rauðvínshéruð veraldar eru í Frakklandi, Spáni og Ítalíu. Þessi rótgrónu víngerðarlönd Evrópu eru gjarnan kölluð "Gamli heimurinn" en víngerðarsvæði utan Evrópu nefnd "Nýi heimurinn". Mjög mörg lönd út um allan heim hafa á síðustu öldum bæst í hóp landa sem framleiða rauðvín en hér að neðan er getið þeirra helstu.
Helstu rauðvínsframleiðslulönd: 500px|thumbnail|Vínframleiðslulönd
Helle Helle
Helle nam bókmenntafræði við Kaupmannahafnarháskóla og fór svo í Forfatterskolen. Í verkum hennar er hverdagslífið í forgrunni og stíllinn er mínimalískur. Hún er sjálf ekki hrifin af því að vera kölluð mínimalísk vegna þess að það hljómar "afskiptalaust", en henni líkar þegar það gerist ekki of mikið í sögunni. Þess vegna kann hún líka að meta Hemingway. Í sumum tilfellum kemur innblásturinn að skáldsögunum greinilega frá hennar eigin lífi. Helle hefur til dæmis unnið í ilmvatnsborðinu á ferjunni milli Rødby og Puttgarden, rétt eins og aðalpersónurnar í skáldsögu hennar Rødby-Puttgarden.
Helle breytti eftirnafninu sínu í Helle þegar hún var 23 ára. Hún býr nálægt Sorø með eiginmanni sínum, listamanninum Mikkel Carl.
Bjarni Halldórsson á Þingeyrum
Bjarni Halldórsson (1703 (?) – 1773) var sýslumaður í Húnavatnssýslu. Bjarni bjó fyrst í Víðidalstungu (nú í Vestur-Húnavatnssýslu) en seinna, og lengst af, á Þingeyrum (nú í Austur-Húnavatnssýslu), sem hann er gjarnan kenndur við. Heimildum ber ekki saman um fæðingarár Bjarna, en ættfræðivefurinn Íslendingabók segir hann fæddan 1703.
Jón Espólín lýsti útliti Bjarna þannig:
Sagt var að það væri „eigi kotunga færi“ að verjast ágengni hans.
Áar, mágar og niðjar
Bjarni var sonur Halldórs Árnasonar, prests á Húsafelli (1672-1736) og Halldóru Illugadóttur konu hans (1678-1751). Hann var kvæntur Hólmfríði Pálsdóttur Vídalín (1697-1736), dóttur Páls lögmanns Vídalín (1667-1727) og Þorbjargar Magnúsdóttur konu hans (1667)-1737) og eru niðjar þeirra, sem eru margir, því af Vídalínsætt. Bjarni var elstur sjö systkina; hin voru: Sigvaldi (1706-1756), Ingibjörg (1706), Illugi (1711-1770), Þorgerður (1712), Guðmundur (1715(?)-1784) og Sigurður (1715(?)).
1. Páll Vídalín (1727 - 1760), stúdent. Lærði í Kaupmannahöfn og Leipzig – „hann tók vanstyrk mikin í skapsmunum“ og sagt var að hann hefði hengt sig í hálsklút sínum.
2. Ástríður (1729 - 1802) var „fastræk og undarleg í skapi, stórlynd og þó kaldlynd.“ Hún gat barn við ættlitlum manni sem hét Erlendur Sigurðsson, og sárnaði Bjarna föður hennar það. Gifti hann hana Halldóri sýslumanni Jakobssyni „er unni henni allmikið þó hún væri honum ætíð ill“ og bjuggu þau að Felli í Kollafirði.
3. Jón (f. 1730), dó úr skyrbjúgi tæpra 20 vetra gamall.
4. Þorbjörg (1735-1819), giftist Jóni vísilögmanni Ólafssyni og bjuggu þau í Víðidalstungu.
5. Halldór Vídalín (1736 - 1801) – „þótti miklu óvitrari bróður sínum“ og „þokti hann ei mikill að manni“. Bjarni útvegaði honum kvonfang, Ragnheiði dóttur Einars prests á Söndum í Miðfirði. Segir Runólfur M. Olsen að „kendi vinnukona honum barn á brúðkaupsdegi og kallaði hann af brúðarbekk“. Halldór lærði í skóla en þótti „ekki skarpur þótt góður ritari væri.“ Hann fékk umboð fyrir klaustrinu á Reynistað 1768. Þau Ragnheiður eignuðust mörg börn, þeirra á meðal bræðurna Bjarna og Einar sem betur eru þekktir sem Reynistaðarbræður, en Halldór faðir þeirra er ættfaðir Reynistaðarættar. Halldór dó árið 1800. Ragnheiður tók við umboðinu eftir mann sinn og er einasta kona sem vitað er til að hafi haft umboð fyrir klaustri á Íslandi. Sagt er að hún hafi tekið „fásinnu eigi alllitla“ að síðustu.
Eftir að Hólmfríður dó af barnsförum 1736 giftist Bjarni ekki aftur heldur hafði „ráðskonur“ upp frá því, sem margar voru bendlaðar við að eiga vingott við hann.
Ferill Bjarna
Bjarni þótti ágætur námsmaður. Hann var við Skálholtsskóla 1716-1720 og Kaupmannahafnarháskóla 1721-1722, þaðan sem hann lauk embættisprófi í guðfræði. Þegar hann kom heim fékk hann vígslu sem prestur og fékk starf sem rektor í Skálholtsskóla á meðan hann beið eftir að fá brauð til að þjóna. Því starfi gegndi hann í 5 ár. Í Skálholti dvaldi þá Hólmfríður Pálsdóttir Vídalín, sem var aðeins eldri en hann, og „bar oft saman fundum þeirra Bjarna.“ Svo fór að hún varð þunguð eftir þessa „fundi“. Þegar Páll faðir hennar tók sótt og lagðist banalegu á Alþingi sumarið 1727, fór hún til að vera hjá honum síðustu stundirnar. Þegar hann sá að hún - ógift - var kasólétt, varð honum að orði: „Guð hjálpi mér! Hvernig ertu??“. Voru það hans seinustu orð, er menn heyrðu. Ekki löngu seinna kvæntist Bjarni Hólmfríði, en svo skammt leið frá brúðkaupinu þar til sonurinn Páll fæddist, að Bjarni var sviptur hempunni og rektorsembættinu. Þau fluttu svo að Víðidalstungu í Húnavatnssýslu og hófu þar búskap.
Embættisveiting og helstu málaferli
Árið 1728 var Jóhann Christopher Gottrup dæmdur frá embætti sýslumanns Húnavatnssýslu vegna þess að hann átti ekki fyrir 60 ríkisdala sekt, og Bjarni fékk konungsveitingu fyrir henni í mars árið eftir. Johann var áfram klausturhaldari á Þingeyrum, og hófust óðar deilur milli gamla sýslumannsins og þess nýja. Til að byrja með klagaði Jóhann Bjarna fyrir þings- og réttarvanrækslu og stefndi honum til lögþings vegna þess. Málinu var vísað frá vegna skorts á sönnunargögnum.
Þess er getið 1735 að þeir Jóhann og Bjarni „gjörðust héraðsríkir báðir“ „1737. lét Amtmaðr Lafrenz Odd Magnússon lögþingsskrifara ... taka út Þingeyraklaustr, því Johan var kominn í ... skuldir ... [V]ar gjört álag mikið, klaustrið boðið upp og fékk Bjarni Haldorsson það“ og fluttist þangað búferlum skömmu síðar:
Með bréfi dagsettu 26. apríl 1738 var Bjarna síðan formlega veitt umboð fyrir Þingeyraklaustri. Fluttist Bjarni að Þingeyrum, gerðist ríkur maður og bjó þar til dauðadags.
Aðfararmálið
Guðmundur Sigurðsson á Ingjaldshóli tók við Snæfellsnesssýslu eftir Jóhann og Stapaumboði líka. Hann „lýsti til álagsskuldar til Ingjaldshólskirkju“ hjá Jóhanni og var Ormur sýslumaður Daðason settur dómari í málinu. Bjarni tók lögtaki fjármuni hjá Jóhanni upp í skuldina en Jóhann kærði dóm Orms til Alþingis 1740, þar sem málinu var vísað frá. Jóhann var fjarverandi þegar lögtakið var gert. Hann reyndi að heimta féð aftur „en Bjarni vildi ei laust láta“. Kærði Jóhann Bjarna fyrir ólöglegt lögtak og var Grímur Grímsson á Giljá setudómari í héraði. Hann dæmdi Bjarna sekan um ólögmætt lögtak en Bjarni áfrýjaði dómnum og þann 16. júlí 1744 dæmdi Sveinn Sölvason lögmaður dóm Gríms ógildan á Alþingi. Aftur á móti skyldi Jóhann gjalda Bjarna 4 rd. Croner „fyrir óþarfa málsýfing“.
Samningsmálið
27. júlí 1740 sömdu Jóhann og Bjarni um að þeir væru sáttir um öll sín kærumál. Var þó mælt að Bjarni ætti eftir að hefna sín á Jóhanni, enda fór svo að honum fannst Bjarni halda samninginn slælega er á leið og ásakaði hann meðal annars um að torvelda sér að fá til sín vinnufólk. Stefndi Jóhann því Bjarna og er þessa meinta sáttarofsmáls meðal annars getið á sjálfdæmismálinu (sjá að neðan). Bjarni brást við með því að stefna Jóhanni fyrir „skammaryrði við sig í Höfðakaupstað og krafði Jóhann meðal anars dæmdan ærulausan; tók þá Jóhan að gjörast hávær og tala fram í ræðu Bjarna“ og lét sér ekki segjast þótt rétturinn áminnti hann. Grímur Grímsson var settur dómari í málinu og dæmdi Jóhanni í vil, en Bjarni áfrýjaði og fór svo að Sveinn lögmaður ógilti dóm Gríms og dæmdi Jóhann til að greiða Bjarna miskabætur og málskostnað vegna óþarfa málsýfinga.
Sjálfdæmismálið
Bjarni stefndi Jóhanni fyrir meiðyrði sumarið 1740. Jóhann gat ekki mætt til dóms og baðst afsökunar á því skriflega. Fór Jóhann síðan til Þingeyra þann 11. janúar árið eftir og bauð Bjarna sættir og sjálfdæmi. Dæmdi Bjarni sjálfum sér óhemju upphæð - 60 ríkisdali - í skaðabætur og gerði Jóhann auk þess útlægan úr héraðinu. Jóhann var að vonum óánægður með þessi málalok og stefndi Bjarna til lögþings 1741 „að framleggja þar úrskurðinn í frumriti en Bjarni skoraðist undan að framleggja skjöl móti sjálfum sér“.
Á Alþingi dæmdi Ormur Daðason í málinu og skyldaði hann Bjarna til að leggja fram skjölin og er hann hafði gert það staðfesti Ormur dóm hans „hvað fjárútlátum af hendi Jóhans viðvék“. Þessu áfrýjaði Jóhann. Á Sveinsstaðaþingi í júní 1743 höfðaði Jóhann annað mál á hendur Bjarna vegna sjálfdæmisins og þá dæmdi Grímur Grímsson í málinu, sektaði Bjarna og ógilti sjálfdæmið. Bjarni áfrýjaði þessum dómi og á lögþingi 1744 staðfesti Sveinn lögmaður fjársekt Jóhanns aftur en ítrekaði að útlegðardómurinn væri ógildur.
Reikningsmálið
Jóhann hélt því fram að hann ætti í fórum Bjarna 73 ríkisdali og 45 skildinga en Bjarni tók fyrir það. Stefndi Jóhann honum því og dæmdi Grímur – sem enn var setudómari – að Bjarni skyldi greiða Jóhanni 35 ríkisdali. Sveinn Sölvason ógilti þann dóm á Alþingi árið eftir.
Kýrmálið
Á Tittlingastöðum átti Jóhann „svartskjöldótt[a] vesælings baulu“ sem Bjarni tók lögtaki upp í skuldir. Skúli Magnússon, þá sýslumaður Skagfirðinga, var settur dómari í málinu en var andvígur Bjarna. Hann þingaði þrem sinnum í málinu og dæmdi að lokum Bjarna til að greiða 40 lóð silfurs í „ofríkisbætr“ – auk þess sem hann átti að skila kúnni. 1742 kom málið á Alþingi og Ormur Daðason, sem dæmdi í málinu, úrskurðaði að á Alþingi árið eftir skyldi Bjarni leggja fram gögn í málinu. Mótmælti Bjarni því að Ormur skyldi dæma í málinu en ekki Sveinn Sölvason, sem þá var nýkominn frá Danmörku með varalögmannsbréf upp á vasann, og hefði að öllu jöfnu átt að dæma það.
Þóttist Ormur hafa leyfi Beckers lögmanns til að dæma málið og kvað sér ekki skylt að víkja sæti fyrir Sveini. Deildi Bjarni nú hart við Skúla og Jóhann og flækti málin og vafði til að tefja fyrir. Eftir að hafa fengi sérstakt leyfi amtmanns til að dæma í málinu sektaði Ormur loks Bjarna eftir að hafa staðfest dóm Skúla. Jóhann þurfti einnig að punga út.
Vitnisburðarmálið
Jóhann sakaði Bjarna um falskan vitnisburð í Tittlingastaðakýrmálinu og bar á hann að hafa samið vitnisburðinn undir nöfnum annarra manna. Grímur þingaði í málinu sem setudómari og dæmdi vitnisburðarbréf Bjarna ógilt og sektaði hann. Bjarni áfrýjaði.
Kaupmannamálið
Árið 1743 vildi Jóhann Gottrup taka að sér mál fyrir kaupmanninn í Stykkishólmi fyrir rétti að Staðarbakka í Helgafellssveit. Halldór Jónsson á Saurum lagði fram ákæruskjal gegn Jóhanni og mælti gegn máli hans. Guðmundur sýslumaður Sigurðsson, sem áður er getið, vísaði öllu málinu frá og stefndi Jóhann þeim þá til Alþingis 1744. Bjarni Halldórsson tók að sér mál þeirra. Á Alþingi krafðist Jóhann úrskurðar í málinu en Sveinn Sölvason dæmdi að hann hefði aldrei haft rétt til að flytja það hvort sem er og vísaði því þess vegna frá.
Æruleysismálið
Æruleysismálið var sjálfstætt framhald Vitnisburðarmálsins. Bjarni stefndi Jóhanni vegna illyrða um sig á þingi á Sveinsstöðum í september 1744. Jóhann mætti ekki fyrir réttinn heldur sendi bréf í staðinn þar sem hann kvað meint illyrði hafa verið sögð á Alþingi og þess vegna heyrði þetta mál undir lögréttudóm en ekki héraðsdóm. Enn fremur sagðist hann ekki komast fyrir réttinn þar sem hann væri að sinna erindum á vegum konugs og væri því löglega afsakaður og mótmælti því auk þess, að Grímur væri setudómari. Bjarni leit hins vegar svo á að það ætti samt að dæmast í málinu og lagði meira að segja fram lögmannsdóm þar að lútandi, auk þess sem hann dró í efa að þessi erindi á vegum konungs sem Jóhann væri að sinna væru mjög brýn – ef þau væru yfir höfuð á vegum konungs – og þar með hvort Jóhann væri í raun réttri löglega afsakaður. Grímur samsinnti því að málið skyldi dæmast í héraði. Lagði Bjarni nú fram kæruskjal sitt þar sem til voru tíndar ærumeiðingar þær sem Jóhann átti að hafa sagt og dæmdi Grímur Jóhann í tveggja hundraða sekt í löndum til Bjarna auk 8 ríkisdala, en 3 ríkisdali skyldi hann greiða konungi og málskostnað, 30 álnir, ofan á þetta allt, og skyldi greiðast fyrir næstu fardaga. Málið fór fyrir Alþingi 1745 og þar mótmælti Jóhann því að orð hans hefðu verið ærumeiðandi. Lögþingið dæmdi hann lygara og fjölmælismann og sektaði hann.
Elínarmálið
Þegar málaferlin milli Jóhanns Gottrup og Bjarna stóðu sem hæst setti Lafrenz amtmaður Bjarna frá embætti árið 1741, um stundarsakir. Þeir voru litlir velvildarmenn. Bjarni kvaðst óðar mundu áfrýja þeim úrskurði og halda til Danmerkur fyrir hæstarétt – og það gerði hann. Þeir Jóhann og Bjarni sigldu báðir utan sama haust - en ekki fyrr en Bjarni hafði fengið Jóhann sektaðan í héraði fyrir illyrði.
Stefnir dauðum manni
Í fjarveru Bjarna sat Grímur Grímsson sýsluna. Þeir Jóhann komu heim árið eftir og reið þá Bjarni til Alþingis þar sem málin töfðust enn og hélt hann því aftur utan 1743 og kom heim 1744. Kom þá maður til hans og sagði honum lát Orms Daðasonar. Varð Bjarna að orði: „Þar fór góður lagamaður, karl minn!“ – og gaf hann manninum ríkisdal áður en hann fór, en sú var ekki venja hans. Annar maður hafði dáið að Bjarna fjarverandi, en það var Lafrenz amtmaður, þá orðinn aldraður og heilsulaus og var hann grafinn að Bessastöðum. Fór Bjarni að gröf hans og stefndi honum dauðum með þrem stefnum.
Eftir 1745 er ekki getið frekari málaferla Jóhanns og Bjarna. Konungur veitti Jóhanni æruna aftur með bréfi árið 1746 – en af einhverjum ástæðum virðist Jóhann hafa afþakkað og „gjördist hann sídan allvesæll“ – eyddist honum nú mjög fé og fór hann á vonarvöl. Jóhann lést 1757 „úr gulusótt og anari vesælt“.
Mál gegn Skúla Magnússyni
Sumarið 1746 kom frá Danmörku Halldór Brynjólfsson, nývígður Hólabiskup, og tók við embætti sínu. Skúli Magnússon sýslumaður á Ökrum, svili Halldórs, hafði verið ráðsmaður Hólastaðar á meðan þar var biskupslaust. Var Halldór ekki sáttur við viðskilnað hans og reyndi að hefja málssókn gegn honum en hún rann út í sandinn þar sem allir sem til voru kvaddir voru á einu máli um að staðurinn hefði hagnast á ráðsmennsku Skúla en ekki tapað. Þeir Guðni Sigurðsson og Bjarni Halldórsson sýslumenn fyldu Halldóri að málum – „því Guðni var vinur biskups, en Bjarni lítill vin Skúla“. Um jólin sama ár og biskup kom heim eignaðist Þóra kona hans barn – um 6 mánuðum eftir heimkomuna. Þótti mönnum meðgangan stutt, og ekki einsýnt um faðernið. Löngu síðar komst sú saga á kreik að vingott hefði verið með Skúla sýslumanni og Þóru og hann kynni að hafa verið faðirinn en sú frásögn hefur verið hrakin, meðal annars í Íslenzkum æviskrám, enda var biskupsfrúin enn vestur á Staðarstað þegar hún varð þunguð og kom ekki að Hólum fyrr en um haustið.
Tunnumálið
Skúli Magnússon áttist við Pétur Oveson kaupmann á Hofsósi, og bar hann þeim sökum að hafa drýgt mjöl sitt með mold (!) og dæmdi auk þess járn kaupmanns ógilt. Í málaferlum kaupmanns við Skúla bauð Bjarni kaupmanni aðstoð sína og fékk varið mjölið þótt járndómurinn stæði. Í svonefndu geldfjármáli milli Skúla og Péturs kaupmanns hafði Jón sýslumaður Benediktsson á Rauðuskriðu í Þingeyjarsýslu dæmt dóm sem nú var kærður en Bjarni tók það að sér og vann það. Í kjölfar þess máls hófst sú mikla rimma er Skúli átti seinna eftir að lenda í við Höndlunarfélagið.
Síðustu „gleðir“ á Íslandi
Eftir frásögn Þorsteins prófasts Péturssonar á Staðarbakka að dæma, virðist Bjarni hafa verið gleðimaður. Þorsteinn segir hann hafa haldið jólagleðir á Þingeyrum þrjú ár í röð – 1755, 1756 og 1757. Ekki finnst Þorsteini þess háttar veisluhöld guðleg þar sem um þessar mundir var harðæri á Norðurlandi með mannfelli. Sé mark tekið á frásögn Þorsteins prófasts – sem Ólafur Davíðsson og Jón Árnason telja ekki alls kostar áreiðanlega, enda hluta af áróðursriti gegn vikivökum – gekk upp hálf tunna af brennivíni í einni gleðinni, sem stóð í heila viku. Jafnframt telja Ólafur og Jón að þetta hafi verið síðustu vikivakar sem haldnir voru á Norðurlöndum. Indriði Einarsson segir brennivínið sem drukkið var á vikivakanum 1757 ekki hafa numið hálftunnu heldur einni og hálfri tunnu. (Mælieiningin tunna nam um það bil hundrað lítrum.) Nítján óskilgetin börn komu undir á síðustu gleðinni.
Efri ár, andlát og útför
Árið 1760 var Jóni Ólafssyni varalögmanni falið að semja Íslendingum endurbætta lögbók fyrir 1764. Bjarni Halldórsson átti að vera honum innan handar, og settist Jón því að á Þingeyrum. Fór svo að hann gerðist tengdasonur Bjarna, giftist Þorbjörgu dóttur hans og bjuggu þau í Víðidalstungu.
Bjarni hélt sig vel í mat og drykk og varð mjög feitur með aldrinum - Jón Espólín segir að hann hafi „verit ellstr ok mikilhæfastr syslumanna hér á landi um hríd, ok audugr; hann var yfir sjötugt, ok hafdi legit í kör fyrir þýngsla sakir med elliburdum seinast.“ Árið 1765 var hann orðinn svo þungur á sér að hann varð að ráða sér lögsagnara, og varð fyrir valinu Arngrímur Jónsson, sonur Jóns lögsagnara á Núpi.
Bjarni lést nóttina eftir þrettánda 1773, klukkan 4 að morgni. Hafði hann áður beðið um að ekki yrði skírt í höfuðið á sér. Jón Espólín telur að hann hafi „fengid fall af sænginni ádur“ en hann dó. Sumir sögðu að griðkona hefði gengið framhjá rekkjunni, Bjarni seilst eftir henni og oltið við það fram úr. Einnig var sagt að hann hefði kafnað í eigin spiki, en ekki eru til krufningarskýrslur til að staðfesta það. Veturinn 1772-3 var aftakaharður og jörð stokkfreðin. Tóku menn þó gröf fyrir sýslumanninn, og vegna aðstæðna varð hún í minna lagi. Þegar verið var að láta kistuna síga ofan í gröfina missti einn líkmanna takið á henni, svo hún steyptist ofan í með höfðagaflinn á undan. Veður var vont - „staklegt illviðri“ - og var því ákveðið að láta gott heita og moka bara yfir. Hann stendur því líklega á haus í gröf sinni fram á þennan dag.
Eftirmál og eftirmæli
Eins og oft er um ríka menn, urðu deilur miklar milli erfingjanna að honum dauðum. Halldór sonur hans og Jón tengdasonur vildu m.a. gera Ástríði dóttur hans arflausa vegna barneignar hennar með Erlendi og gengu arfskiptin illa. Þurfti að lokum að fá utankomandi menn til að skera úr með gerðardómi.
Jón vísilögmaður hafði forgöngu um að pantaður yrði veglegur legsteinn frá útlöndum á leiði Bjarna. Þegar steinninn var nýkominn til landsins dó Jón, og ekki höfðu aðrir erfingjar framtakssemi til að setja hann á sinn stað. Mun hann hafa endað sem gangstéttarhella eða þrepskjöldur framan við kaupmannsbúðina í Höfðakaupstað – (nú Skagaströnd).
Grafskrift Bjarna og líkræðan sem haldin var yfir honum voru prentuð að undirlagi Ástríðar dóttur hans í Kaupmannahöfn með æviminningu hans árið 1777.
Flestir þeir sem hafa ritað um Bjarna hafa nokkurra lína eftirmæli um hann. Ber þeim saman að mestu leyti um að hann hafi lítið verið syrgður af nágrönnum sínum, enda hafi þeir fremur óttast hann en elskað. Hann hafi verið héraðsríkur og jafnvel ágjarn en jafnframt höfðingi og vel að sér um lög og fleira. Hann var sagður góður búmaður. Indriði Einarsson, sem var sonardóttursonarsonur Bjarna, taldi ofbeldi hafa komið inn í ætt sína frá honum. Hann lýsir samskiptum Bjarna við samsveitunga sína, leiguliða klaustursins, einokunarkaupmennina í Húnaþingi og fleiri sem svo að Bjarni hafi ætíð verið í hlutverki „hamarsins“ en þeir sem hann áttist við í hlutverki „steðjans“. Þorsteinn prófastur Pétursson á Staðarbakka lýsir því í riti sínu Manducus að hann hafi ekki verið við „alþýðuskap, en rausnarmaður hinn mesti og höfðíngi í héraði.“
Ritstörf
Í eitt skiptið sem Bjarni var í Danmörku að reka réttar síns samdi hann ritgerð að nafni „Hundrað silfurs“ og var hún prentuð á latínu aftan við Kristnisögu (í Kaupmannahöfn 1773). Einnig liggja eftir hann nokkrar lögbókarskýringar og eitt kvæði mun til eftir hann á latínu. Einar á Mælifelli segir á Fræðimannatali sínu að Bjarni hafi ritað annál fyrir árin 1650-1772. Hannes Þorsteinsson kveðst ekki hafa séð annálinn, og telur hann glataðan.
Framfærsluvísitala
Framfærsluvísitala er vísitala sem mælir breytingar á framfærslukostnaði meðalfjölskyldu. Meðalfjölskyldan, sem miðað er við, er hin svokallaða vísitölufjölskylda, þ.e.a.s. hjón með tvö börn (3,98 einstaklingar).
Grunnur framfærsluvísitölu byggir á niðurstöðum rannsókna Hagstofunnar yfir visst tímabil. Þeir útgjaldaþættir sem mest vægi hafa eru t.d. húsnæði, bifreið, matvörur, föt, skemmtanir o.s.frv. Vísitala framfærslukostnaðar er reiknuð fjórum sinnum á ári og sýnir verðlag í byrjun febrúar, maí, ágúst og nóvember.
Thanaka
thumb|Stúlkur í sveitaþorpi í Burma mað thanaka Thanaka eða thanakha er gulhvítt krem gert úr muldum trjáberki. Þetta krem er sett á andlit og stundum handleggi stúlkna og kvenna og stundum einnig á drengi og karla. Það er hluti af menningu Myanmar að skreyta sig með slíku kremi.
thumb|Thanaka viður (Hesperethusa crenulata) til sölu thumb|Kyauk pyin steinhellur til að mylja thanaka á pagoda markaði í Sagaing. Hægt er að vinna thanaka úr nokkrum tegundum trjáa sem algeng eru í miðhluta Myanmar. Thanaka krem er búið til með að mylja börk, við eða rætur með litlu vatni á kringlóttum flötum steini.
Dark Adrenaline
Dark Adrenaline er 6. breiðskífa Lacuna Coil.
Cheirolepidiaceae
Cheirolepidiaceae er ætt steingerfðra barrtrjáa. Þau voru með einkennandi frjókornagerð.
Emmerson Mnangagwa
Mnangagwa gengur undir viðurnefninu „krókódíllinn“ (Ngwena eða Garwe á Shona-máli). Þetta var nafnið á skæruliðahópnum sem hann leiddi í sjálfstæðisbaráttu landsins en nafnið hefur loðið við hann vegna hörku hans og stjórnmálakænsku. Flokkurinn sem styður hann innan ZANU er kallaður Lacoste, í höfuðið á franskri fatakeðju sem hefur krókódíl fyrir einkennismerki.
Æviágrip
Mnangagwa fæddist árið 1942 í bænum Zvishavane í Suður-Ródesíu inn í stóra fjölskyldu af Shona-þjóðerni. Foreldrar hans voru bændur og fluttu með Emmerson til Norður-Ródesíu á sjötta áratugnum vegna þátttöku föður hans í stjórnmálum. Þar kynntist hann Robert Mugabe, sem vann sem kennari á svæðinu, og hvatti Mnangagwa til að taka þátt í baráttunni fyrir afnýlenduvæðingu.
Árið 1963 gekk Mnangagwa til liðs við hinn nýstofnaða afríska þjóðfrelsisher Simbabve sem skæruliði og sneri aftur til Ródesíu árið 1964. Sem foringi skæruliðahóps sem gekk undir nafninu „krókódílagengið“ réðst Mnangagwa á búgarði í eigu hvítra landeigenda í austurhluta landsins. Árið 1965 tók hann þátt í sprengjuárás á lest nærri borginni Fort Victoria og fór í fangelsi í tíu ár. Eftir að honum var sleppt var hann fluttur út úr landinu til Sambíu. Mnangagwa nam lögfræði í Háskólanum í Sambíu, og síðar í Háskólanum í London, og gerðist málafærslumaður. Hann sagði brátt skilið við lögmannsstörfin og hélt til portúgölsku Mósambík til að ganga á ný til liðs við ZANU. Þar hitti hann Robert Mugabe á ný og gerðist aðstoðarmaður hans og lífvörður. Mnangagwa fór árið 1979 með Mugabe til friðarviðræðanna sem leiddu til Lancaster-sáttmálans sem gaf Simbabve sjálfstæði sitt.
Eftir sjálfstæði Simbabve gegndi Mnangagwa ýmsum mikilvægum embættum í ríkisstjórn Mugabe. Þar á meðal var hann öryggisráðherra frá 1982 til 1985 en á þeim tíma voru um 10.000 manns, aðallega fólk af Ndebele-þjóðerni, drepnir í ofsóknum Mugabe-stjórnarinnar gegn meintum andófsmönnum. Mnangagwa var forseti simbabveska þingsins til ársins 2005, en þá var hann lækkaður í tign og gerður að húsnæðisráðherra fyrir að sækjast formlega eftir því að taka við forsetaembættinu af hinum aldurhnigna Mugabe. Mnangagwa kom sér aftur í mjúkinn hjá Mugabe með því að skipuleggja framboð hans í forsetakosningunum árið 2008. Í kosningabaráttunni skipulagði Mnangagwa ofbeldisherför gegn simbabvesku Lýðræðishreyfingunni. Árið 2014 var Mnangagwa útnefndur varaforseti og var þaðan af almennt búist við því að hann yrði arftaki Mugabe á forsetastól. Eiginkona Mugabe, Grace Mugabe, og stuðningsmenn hennar innan ZANU, gerðust helstu keppinautar Mnangagwa um að gerast eftirmenn foringjans.
Þann 6. nóvember árið 2017, hugsanlega að undirlagi eiginkonu sinnar, rak Mugabe Mnangagwa úr embætti og Mnangagwa flúði til Suður-Afríku. Stuttu eftir brottrekstur Mnangagwa steypti simbabveski herinn Mugabe af stóli og Mnangagwa sneri aftur til að taka við forsetaembættinu. Sem forseti hefur Mnangagwa stungið upp á að Simbabve gangi á ný í breska samveldið. Mnangagwa kallaði til þing- og forsetakosninga þann 30. júlí 2018 og vann sigur í fyrstu umferð gegn Nelson Chamisa, frambjóðanda Lýðræðishreyfingarinnar með 50,8% atkvæða. Mnangagwa var lýstur sigurvegari kosninganna þann 2. ágúst 2018 en kosningarnar voru langt því frá óumdeildar og stjórnarandstaðan sakaði Mnangagwa um að hafa rangt við. Talsvert var um mótmæli og ofbeldi í kjölfar kosningarinnar og sex létu lífið í átökum milli hersins og mótmælenda.
Í janúar árið 2019 ákvað ríkisstjórn Mnangagwa að hækka álögur á eldsneyti í Simbabve til þess að bæta birgðastöðu á bensíni í landinu. Með álögunum tvöfaldaðist bensínverð í Simbabve. Þetta leiddi til ofsafenginna mótmæla þar sem að minnsta kosti 200 mótmælendur voru handteknir.
Gagnagrunnur
Til eru mismunandi gagnalíkön, þ.e. aðferðir til að skipuleggja gögnin. Eitt slíkt líkan byggist á því að safna upplýsingum um sérhvern hlut í eina færslu og raða síðan þessum hlutum í tré eða stigveldi og nefnist það stigskipt gagnalíkan. Vinsælast er þó venslalíkanið (e. relation model) sem byggist á því að raða upplýsingum í töflur.
Vinsælasta fyrirspurnarmálið fyrir gagnagrunna er SQL, sem hefðbundið er notað með venslagagnagrunnum (e. relational database). Það er t.d. notað með PostgreSQL grunninum, sem er einn vinsælasti grunnurinn, ekki bara af grunnum sem eru frjáls (og ókeypis) hugbúnaður. Annar slíkur mjög vinsæll er MySQL (og SQLite, sem er ívafsgrunnur, en ekki fjölnotendagrunnur sem er venjan, og er mest notaði einstaki gagnagrunnur í heimi). Aðrir mikið notaðir og þekktir grunnar (þar sem forritskóðinn er ekki opinn/frjáls og því grunnurinn ekki endilega ókeypis) af sömu tegund eru Oracle, Microsoft SQL Server. Til eru sérstakir grunnar, t.d. OLAP (e. online analytical processing) grunnar, fyrir "vöruhús gagna" (e. data warehouse), s.s. ClickHouse (sem líka er tíma-seríu grunnur).
Alþjóðaflugvöllurinn í Kansai
Alþjóðaflugvöllurinn í Kansai (IATA: KIX, ICAO: RJBB) (関西国際空港 Kansai Kokusai Kūkō) er alþjóðaflugvöllur, byggður á manngerðri eyju (landfyllingu) í Osaka-flóa, suður af borginni Osaka í Japan.
Koji Miyata
Koji Miyata (fæddur 15. janúar 1923) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 6 leiki með landsliðinu.
Eyðimörk
thumb|right|[[Sandalda|Sandöldur í Saharaeyðimörkinni í Líbýu]] thumb|right|[[Atacama eyðimörk]] Eyðimörk er í landafræði svæði þar sem úrkoma er minni en 250 mm á ári. Slík svæði einkennast af litlum gróðri og þekja nú um það bil einn þriðja af jörðinni. Köld svæði Suðurskautslandsins og Grænlands eru eyðimerkur vegna kulda. Orðið eyðimörk er þó oftar notað um svæði þar sem úrkoma er tvöfalt minni en uppgufun. Einnig geta jarðlög á ýmsum svæðum verið svo gropin að úrkoma nýtist ekki gróðri og þau verða gróðurvana af þeim sökum.
Stærstu eyðimerkurnar
Taflan sýnir tíu stærstu svæði jarðarinnar sem flokkuð eru undir eyðimerkurhugtakið, annaðhvort vegna skorts á úrkomu eða vegna kulda, nema hvort tveggja sé.
Steingrímsfjörður
thumb|right|Horft út Steingrímsförð yfir Hólmavík
Steingrímsfjörður gengur inn úr Húnaflóa til norðvesturs og er lengsti fjörður á Ströndum. Við fjörðinn standa tvö kauptún, Hólmavík og Drangsnes. Talsverður búskapur er stundaður í Steingrímsfirði og þar er undirlendi nokkuð mikið og skjólgott í flestum áttum. Kollafjörður er næsti fjörður sunnan við Steingrímsförð og Bjarnarfjörður næsti fjörður norðan við.
Steingrímsfjörður dregur nafn sitt af landnámsmanninum Steingrími trölla sem nam þar land og bjó í Tröllatungu. Hann er heygður uppi á Staðarfjalli í Steingrímshaugi, samkvæmt þjóðsögunni.
Landlýsing
300px|thumb|right|Kort af Steingrímsfirði með helstu örnefnum.
Selströnd og Selárdalur
Steingrímsfjörður skiptist milli tveggja sveitarfélaga, Strandabyggðar og Kaldrananeshrepps. Mörkin milli þeirra eru dregin við Selá sem rennur úr Selárdal í botni fjarðarins en norðurströnd fjarðarins þar austan við heitir Selströnd þar sem þorpið Drangsnes stendur í Hveravík. Ágætan fisk er að hafa úr Selá. Í Selárdal er búskapur á einum bæ; Geirmundarstöðum.
Staðardalur
Staðardalur gengur einnig úr botni Steingrímsfjarðar en um hann liggur Djúpvegur yfir Steingrímsfjarðarheiði (í 439 m hæð) niður í Ísafjarðardjúp. Í Staðardal rennur Staðará, ágæt veiðiá, niður í Steingrímsfjörð. Í Staðardal er eingöngu búskapur á Stað, sem er fornt stórbýli og kirkjustaður. Staðarkirkja var byggð árið 1855. Nokkur sumarhús eru í Staðardal.