cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Statúta
Statúta (kv., ft. statútur) er skipan eða tilskipun kirkjulegs yfirvalds (biskups, erkibiskups eða páfa), og var statútan ígildi lagasetningar í kirkjulögum. Statútur báru oft svip lagagreina eins og þær tíðkuðust á miðöldum, en þær minna einnig á reglugerðir eins og við þekkjum þær á okkar tímum, með því að kveða nánar á um einstök ákvæði kirkjulaga.
Orðið er komið úr latínu: Statutum = það sem fastsett er.
Um 1178 birti Þorlákur helgi skipan sína um föstur og skriftir, sem var í raun og veru ný lög, ætluð íbúum í biskupsdæmi hans. Þessi skipan eða statúta var ekki borin undir alþingi, og er ekki í kristinna laga þætti Grágásar, heldur beitti Þorlákur hér valdi kirkjuréttar. Þetta er elsta biskupastatúta sem vitað er um hér á landi.
Árni Björnsson tónskáld - Einsöngs- og kórlög
Árni Björnsson tónskáld - Einsöngs- og kórlög er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni syngja Ólafur Þorsteinn Jónsson, Sigríður Ella Magnúsdóttir, Árni Jónsson, Jón Þorsteinsson, Sigurveig Hjaltested, Guðmundur Guðjónsson, Svala Nílsen, Sigurður Björnsson, Eiður Ágúst Guðmundsson og fleiri, lög eftir Árna Björnsson. Hljóðritun á lögum nr. 4 á A-hlið og nr. 1, 6, og 7 á B-hlið fór fram hjá Tóntæki: Tæknimaður: Sigurður Árnason. Allar aðrar hljóðritanir fóru fram hjá Ríkisútvarpinu og spanna þær yfir nokkur ár.
Alsíkusmári
Alsíkusmári (fræðiheiti: Trifolium hybridum) er smári sem ber blóm sem eru hvít í fyrstu en verða svo rósrauð með aldrinum. Þau eru ilmsterk. Alsíkusmári er notaður sem fóðurjurt fyrir búfé.
Lýsing
Stöngull alsíkusmára er holur og á blöðunum eru engir ljósir blettir eins og á rauð- og hvítsmára.
Jökull
Jökull er massi íss sem ekki nær að bráðna milli árstíða og er nógu þykkur til að skríða undan eigin þunga. Ís sem ekki skríður kallast snjófyrningar. Jöklar eru stærstu forðabúr jarðarinnar af ferskvatni. Þótt jökulís sé fast og hart efni við fyrstu sýn verður hann í raun seigfljótandi þegar hann nær ákveðinni þykkt og magni og tekur að skríða undan halla líkt og þykkur grautur. Þannig síga jökultungur í hægfara straumi niður fjallshlíðar eða út frá stórum jökulhvelum og mynda skriðjökla. Stærsti jökull jarðar er á Suðurskautslandinu. Jöklar fyrirfinnast í öllum heimsálfunum. Jöklafræði nefnist sú fræðigrein sem rannsakar sérstaklega jökla.
Móasef
Móasef eða kvíslsef (fræðiheiti: Juncus trifidus) er lágvaxið þurrlendis-sef sem vex í toppum.
Jökull
Fleiri jöklategundir eru hvílftarjöklar, hveljöklar og daljöklar.
Jöklar flokkast annars vegar til þíðjökla, sem ísinn er nálægt frostmarki vatns, eða gaddjökla, þar sem hitastig íssins er ætíð neðan frostmarks vatns.
Móasef
Lýsing
Stráin eru fíngerð og blómin, 1 til 4 stykki, standa ofarlega, þar sem blöðin kvíslast. Blómhlífarblöð eru 6 og sömuleiðis fræflarnir. Þeir eru ljósgulir en frævan ljósgræn. Móasef er oftast 8 til 25 sentimetra hátt og blómbast í júní til júlí. Það er mjög algengt á Íslandi.
Jökull
thumb|center|800px|Jökull í [[Los Glaciares-þjóðgarðurinn|Los Glaciares-þjóðgarðinum í Argentínu]].
Skriðjöklar kallast þeir hlutar jökuls, sem renna hægt (þ.e. skríða) út frá meginjöklinum.
Móasef
Samlífi
Þrjár tegundir sveppa hafa verið skráðar vaxandi á móasefi. Þær eru Arthrinium bicorne sem vex innan í vefjum plantna og Bricookea sepalorum og Lachnum calycoides sem eru niðurbrotssveppir sem lifa á dauðu móasefi.
Jökull
Jöklar á Íslandi
thumb|300px|[[Schlatenkees, skriðjökull í Austurrísku Ölpunum]] thumb|Eyjafjallajökull Nafngreindir jöklar á Íslandi:
Draumsól
Ópíumvalmúi (fræðiheiti: Papaver somniferum) er valmúi af Papaver ættkvísl draumsóleyjaættar sem ópíum og önnur ópíöt eins og morfín, kódein, metadón og petidín eru unnin úr.
Ópíumvalmúi hefur einkum verið ræktaður í Austurlöndum nær (Tyrklandi) og fjær (Burma, Laos og Tælandi). Þá var víðtæk ræktun á honum í Afganistan.
Beitiland
thumb|right|[[Holstein-kýr á beit í Sviss]] thumb|right|Sauðfé á beit í [[Frakklandi]] Beitiland kallast girt eða ógirt svæði þar sem búfé er beitt. Beitilönd geta ýmist verið heimalönd í einkaeigu (heimahagar), heimalönd í sameign eða afréttir. Beitiland er gjarnan nýtt yfir sumartímann en það er ódýrasti fóðrunarkosturinn.
Fyrr á öldum og allt fram á miðja 20. öld byggðist sauðfjárbúskapur á Íslandi á hagabeit allt árið því ekki voru nema mjög takmarkaðir möguleikar til heyöflunar og hey þyrfti að nota fyrir nautgripi. Með framræslu lands og nýrri tækni jókst túnrækt og vetrarbeit lagðist af. Afréttir á Íslandi liggja yfirleitt 400 m yfir sjávarmáli eða hærra. Sauðfé gengur á afréttum að sumarlagi og er vöxtur lamba fram eftir sumri hraðari á hálendisbeit en á láglendi. Stór hluti af hálendi Íslands er ekki hæft til beitar vegna jarðvegsrofs.
Samfelld beit
Með samfelldri beit er hægt að viðhafa blandaða beit, þ.e. blanda búfjártegundum en ólíkar tegundir nýta ólíkar plöntur og þannig fæst betri nýting af beitilandinu.
Beitarskipulag
Til að hámarka afkomu beitarsvæða en ganga þó ekki á landgæði þarf að skipuleggja beitina og takmarka hana sumsstaðar. Þetta er gert með því að skipuleggja hvar, hvenær og hversu mörg beitardýr ganga á beitinni á hverjum tíma. Dæmi um slíkt skipulag er t.d. hólfabeit, randbeit, skiptibeit eða samfelld beit.
Hólfabeit eða skiptibeit
Með hólfabeit er stórt beitarsvæði hólfað niður og hólfin beitt og friðuð til skiptist. Þetta fyrirkomulag er helst notað þar sem landrými er af skornum skammti en landið þarf að gefa visst mikið af sér til að slíkt fyrirkomulag borgi sig (girðingakostnaður). Skiptibeit felst í því að ein búfjártegund er látin bíta landið og það næst friðað í einhvern tíma áður en næsta búfjártegund nýtir endurvöxtinn. Með þessu er t.d. hægt að láta hross „hreinsa“ mýrar svo þær verði lystugari fyrir sauðfé eða nautgripi.
Samfelld beit
Á stórum svæðum er fjölbreytni í gróðurlendum og tegudum mikil og því geta sum svæði verið nauðbitin á meðan önnur eru ekki snert. Þetta á sérstaklega við þar sem samfelld beit er viðhöfð en þá eru beitardýr látin valsa um stór svæði jafnvel árið um kring. Samfelld beit felur ekki í sér neina beitarstýringu.
Randabeit
Randabeit fer þannig fram að skepnunum er skammtað land með rafmagnsstreng og þannig lágmarkast það sem fer til spillis út af traðki og búfjáráburði. Þessi aðferð er mikið notuð á kýr og hross en erfiðara með sauðfé og geitur þar sem þær virða slík kerfi síður.
Hraðbeit
Hraðbeit kallast það að þegar hólf eru þungbeitt í stuttan tíma en síðan friðað á meðan önnur hólf eru beitt. Með þessu vinnst að lítið er um traðk og flestar plöntur eru bitnar en á móti geta skepnurnar „lært á kerfið“ og í stað þess að bíta verri beitarplöntur bíða þær eftir að verða fluttar á milli hólfa.
Fjara
Yfirleitt er fjara skilgreind sem sú landræma sem sjór fellur af og er á milli meðalstórstraumsflóðs og meðalstórstraumsfjöru. Sjávarföll eru mjög mismikil, mest geta þau orðið 16 metra munur á flóði og fjöru í Fundyflóa á austurströnd Kanada, því eru fjörur mjög mismunandi að umfangi, einnig er lífríki og gerð þeirra mjög mismunandi. Margir líffræðingar vilja líka skilgreina fjöru frekar út frá vistkerfi hennar og segja að hún nái frá efstu klettadoppum, en ofan þeirra teljist land, og niður að þarabelti, en þar byrji grunnsævi. Sú skilgreining er talsverð einföldun og á fyrst og fremst við um kletta- og klapparfjörur.
Fjörur á Íslandi
Fjörur á Íslandi eru misstórar vegna þess að sjávarfalla gætir mismikið í kringum landið. Mestur munur flóðs og fjöru er við Breiðafjörð og getur þar orðið 5 metrar. Við Faxaflóa er algengur fjögurra metra munur á stórstreymi en á Norður- og Austurlandi sjaldnast meiri en einn og hálfur metri. Lögun landsins ræður miklu um hve fjörur eru víðáttumiklar að viðbættum sjáfarföllum, en talið í ferkílómetrum er um helmingur allra fjara á Íslandi við Breiðarfjörð, fjórðungur við Faxaflóann en aðeins um 10% samanlagt við norður- og austurströndina.
Fjörugerðir
Fjörur eru margvíslegar að gerð. Sumstaðar ganga klettar í sjó út, aðrar sorfnar af brimi úthafsöldunar, enn aðrar fullar af grjóthnullungum, möl eða sandi eða eru lygnar leirur við árósa. Lífríki hinna ýmsu fjörugerða er misjafnt og hefur skjól þar mikið að segja. Í sumum gerðum fjara er nánast ekkert fjörulíf, eins og í sandfjörum fyrir opnu hafi, en mjög mikið í skjólgóðum hnullunga- og þangfjörum.
Sjávarföll
Sjávarföll eru ris og hnig sjávar á jörðinni, til komin vegna þyngdarkrafta tungls og sólar sem toga í jörðina. Hugtakið nær yfir bæði flóð, sem er hækkun á yfirborði sjávar, og fjöru, þar sem yfirborðið lækkar. Yfirleitt gætir flóðs og fjöru tvisvar sinnum á sólarhring á hverjum punkti jarðar. Þar sem þyngdarkraftur sólar á yfirborði jarðar er aðeins helmingur á við þyngdarkraft tunglsins, skiptir staða tunglsins mestu máli þegar sjávarföll eru skoðuð.
Fjara
Fjörugerðir
Skipta má fjörum í margar gerði og hafa Íslenskum fjörum meðal annars verið skipt í eftirfarandi flokka: Þangfjörur, hrúðurkallafjörur, hnullungafjörur, skjóllitlar sandfjörur, kræklingaleirur, sandmaðksleirur, sjávarfitjar og árósar og sjáfarlón.
Sjávarföll
Þyngdarsvið tunglsins togar í sjóinn og veldur því að sjórinn verður sporvala og myndar flóðbungur bæði á þeirri hlið jarðarinnar sem snýr að tunglinu og frá því. alt=|thumb|Ýkt mynd sem sýnir sjóinn safnast saman á nærhlið og fjarhlið jarðarinnar vegna áhrifa þyngdarafls tunglsins Mesti munur flóðs og fjöru á jörðinni er við Fundyflóa í Kanada en þar flæðir sjórinn inn þröngan flóann á flóði og hækkar yfirborð sjávar um 12 metra. Sjávarfalla gætir hins vegar lítið sem ekkert í innhöfum eins og Miðjarðarhafinu, Eystrasaltinu og Karabíska hafinu. Er það vegna þess að tilkoma sjávarfalla einskorðast ekki aðeins við þyngdarkraft tungls og sólar heldur skipta aðrir þættir máli, eins og yfirborð sjávarbotnsins, tenging innhafa yfir í úthöfin og veðurfar.
Mestur munur flóðs og fjöru á Íslandi er við Breiðafjörð og getur þar orðið 5 metrar. Sjávarfalla gætir mismikið í kringum landið, til dæmis er algengur munur flóðs og fjöru við Faxaflóa 4 metrar á stórstreymi en á Norður- og Austurlandi sjaldnast meiri en einn og hálfur metri.
Mannaveiðar
Mannaveiðar er framhaldsmynd í fjórum þáttum þar sem segir frá rannsókn lögreglu á morði á gæsaskyttu í Dölunum. Mannaveiðar er gerð eftir glæpasögu Viktors Arnars Ingólfssonar, Aftureldingu en handritið er eftir Sveinbjörn I. Baldvinsson.
Fyrsti þátturinn var sýndur í Ríkissjónvarpinu á annan í páskum 26. mars 2008 og framhaldið næstu þrjá sunnudaga þar á eftir. Þættirnir voru endursýndir á þriðjudagskvöldum og síðdegis á sunnudögum.
Gísli Örn Garðarsson og Ólafur Darri Ólafsson léku aðalhlutverkin, lögreglumennina Hinrik og Gunnar. Með önnur stór hlutverk fóru Atli Rafn Sigurðarson, Björn Thors, Charlotte Böving, Darri Ingólfsson, Elva Ósk Ólafsdóttir, Halla Vilhjálmsdóttir, Halldóra Björnsdóttir, Hilmir Snær Guðnason, Laufey Elíasdóttir, Margrét Helga Jóhannsdóttir, Þórunn Lárusdóttir og Þröstur Leó Gunnarsson.
Málverk
thumb|[[Mona Lisa er eitt þekktasta málverk hins vestræna heims]] Málverk er flötur sem hefur verið settur litum, annaðhvort með penslum eða öðrum verkfærum, jafnvel höndum. Flöturinn getur verið veggur, léreft, gler eða pappír o.s.frv. Málverk í listrænum tilgangi er samsetning sem líkist fyrirmyndinni eða er byggt upp af hinum ýmsu formum eða formleysum. Talað er um hlutbundna og óhlutbundna list. Hvortveggja getur verið gert eftir ákveðinni listastefnu til að tjá þá sýn eða hughrif sem listamaðurinn ætlar að framkalla. Með elstu málverkum sem vitað er um eru hellamálverkin í Grotte Chauvet í Frakklandi sem eru frá steinöld.
Um orðaforða málara fyrri alda
Eldri sagnir yfir að mála eru meðal annars „að steina“ („steint skip“), „skrifa“ („salurinn var skrifaður innan“) eða „að fá“ (oft haft um rúnir), en málverk af manni var nefnt „mannfái“. Latneskættaða sögnin „að penta“ var höfð um að mála á miðöldum, og þýskættaða sögnin „að farfa“, en farfi er nefndur í Íslendingasögunum. Altarismálverk hafa oft verið nefndar töflur (sbr. altaristafla) úr latínu tabula „spjald“ yfir málverk máluð á viðarspjöld.
Halldór Laxness minnist á orðanotkun fyrri alda í ritgerð sinni, „Myndlist okkar forn og ný“, sem birtist í bókinni Sjálfsagðir hlutir, en þar segir hann:
Phil Spector
thumb|right|220px|Phil Spector Phillip Harvey Spector (fæddur Harvey Phillip Spector) (fæddur 26. desember 1939 í The Bronx, New York; d. 16. janúar 2021) var bandarískur upptökustjóri, útgefandi og þekktur fyrir að vera heilinn á bak við mörg af þekktustu lög 6. og 7. áratugarins. Spector var þekktur fyrir að beina tónlist sinni að yngri kynslóðinni og var stundum kallaður „the first tycoon of teen“ vegna þess hversu ungur hann varð milljónamæringur.
Barnæska
Árið 1960 sendu Sill og Hazlewood hinn 19 ára gamla Spector til New York til að fræðast um tónlistargreinina, sem var, að sögn Spectors, að mestu leyti bara uppfull af „morons“ (bjánum). Sill og Spector stofnuðu Phillies Records haustið 1961 en nafn fyrirtækisins var samansett af fornöfnum þeirra. Ári síðar keypti Phil hlut Sills og varð þannig, 21 árs gamall, yngsti eigandi útgáfufyrirtækis í Bandaríkjunum.
„The Wall Of Sound“
Spector rekrutterte musikere til sine innspillinger blant en krets av produktive og svært profesjonelle studiomusikere i Los Angeles-området. Disse musikerne jobbet mot timebetaling for en rekke produsenter av plater og filmmusikk, og enkelte av dem var svært ettertraktet og meget hyppig brukt, blant annet trommeslageren Hal Blaine og el-bassisten Carol Kaye. Andre i denne kretsen av musikere etablerte senere egne solokarrierer, som pianistene Leon Russell og Mac Rebenack (som tok artistnavnet Dr. John), gitaristen og sangeren Glen Campbell og korsangeren Cherilyn Sarkisian, bedre kjent som Cher. Hal Blaine sies å ha vært mannen som ga denne «indre krets» av de mest brukte studiomusikerne kallenavnet «The Wrecking Crew».
Eksentrisk og ustabil, men morder?
I 2003 kom Spector på ny i medienes søkelys da han ble siktet for drap. Saken overrasker vennene siden han de siste årene har vært ganske rolig. «For 20-30 år siden, derimot...» Drapssaken er bestemt til å komme opp for retten tidlig i 2007. Spector er i mellomtiden løslatt mot en kausjon på en million dollar.
Barnæska
Á unglingsárum var Phil einfari. Þessi litli (um 1,60 m), mjóslegni pjakkur með sorgmæddu augun, átti erfitt með að falla í hópinn. Í skóla hafði hann áhuga á tónlist og fékkst þá helst við gítar- og píanóleik. Seinna meir náði hann einnig tökum á slagverki, bassa og blásturshljóðfærum. Á þessum tíma var Los Angeles miðja Rhytm and blues-tónlistarinnar og þar var urmull af litlum plötufyrirtækjum. Phil gekk milli þeirra og reyndi ítrekað að ná sér í vinnu við tónlistarflutning. Þannig kynntist hann fólki í greininni.
Eksterne lenker
-->
„The Wall Of Sound“
Spector hadde også samarbeidspartnere som fylte andre roller: Arrangementene ble i stor grad gjort av Jack Nitzsche som senere arbeidet for Neil Young og The Rolling Stones, og Sonny Bono var ofte produksjonsleder og «oppsynsmann».
Biografier
Blant alt som er produsert om ham, kan nevnes:
Útgáfa
Seinna á ferli sínum hefur Spector unnið með fleiri og þekktari listamönnum á borð við Bítlana, John Lennon, George Harrison, Leonard Cohen og The Ramones. Meðal þekktust verka hans á 8. áratugnum eru lög eins og „The Long And Winding Road“ með Bítlunum, „Imagine“ með John Lennon og „My Sweet Lord“ með George Harrison.
Barnæska
Föðurafi Phil Spectors var rússneskur gyðingur sem breytti nafni sínu úr Spekter í Spector á Ellis Island þegar hann fluttist búferlum til Bandaríkjanna. Phil bjó fyrstu ár lífs síns í New York-borg í faðmi fjölskyldunnar. Árið 1949 stytti faðir Phils sér aldur vegna áhyggja yfir skuldum og erfiðum efnahag. Fjórum árum síðar, 1953, flutti ekkja hans, Bertha, með Phil og systkini hans til Los Angeles þar sem hún fékk vinnu sem saumakona.
Eksentrisk og ustabil, men morder?
1. september 2006 giftet han seg med den 26 år gamle sangerinnen og skuespilleren Rachelle Short. Hun hadde en liten rolle i filmen Tigerland fra 2000 om tidligere Vietnam-veteraner med Colin Farrell i hovedrollen.
Biografier
Det har vært planlagt en spillefilm om Phil Spectors noe spesielle liv, hvor Tom Cruise har vært aktuell for hovedrollen. En grunn til at dette så langt ikke er blitt realisert, har vært at manusforfatterne ikke har funnet noen god avslutning av filmen. Men dette var før drapsaken og siste kapittel om Phil Spector er ennå ikke skrevet.
Eksentrisk og ustabil, men morder?
På den annen side har han et voldsomt kontrollbehov som nærmer seg paranoiditet. I følge konen Ronnie Spector (vokalist i The Ronettes - skilt i 1974) forlangte han eksempelvis at hun skulle kjøre med en dukke i passasjersetet i bilen som lignet på ham, «slik at ingen skulle innbille seg noe». Selv sier han i et intervju med London-avisen The Daily Telegraph i 2003, hans første på 25 år, at han ofte må kjempe mot «devils inside [my] tortured soul» (djevler i min plagede sjel). Han bekymrer seg for hvilken innflytelse han har på datteren Nicole (født 1983) og at hun skal bli tiltrukket av menn som ham selv. Han karakteriserer seg ikke som gal, men ikke frisk nok til å fungere i samfunnet og derfor har han trukket seg unna fra dette.
„The Wall Of Sound“
„Hljóðveggurinn“ var nokkurs konar vörumerki Spectors. Upptökutækni þessi lydmessige «varemerke», den såkalte «lydmuren», består av et fortettet lydbilde i mange lag som ga en svært virkningfull og dramatisk effekt på 1960-tallets lydutstyr, som var dominert av mellombølge-radio og jukebokser som de viktigste kanaler for spredning av popmusikk. Disse teknologiene la i lydgjengivelsen vekt på tonene i mellomtoneregisteret, noe som gir et betydelig mer «avrundet» lydbilde enn dagens teknologi, som i mye større grad er preget av klar og gjennomtrengende diskant.
Útgáfa
<!-- Klára þetta seinna
„The Wall Of Sound“
Spector bygget opp sin «lydmuren» gjennom å ta i bruk store grupper av musikere på innspillingene, hvorav mange spilte de samme stemmer og toner samtidig i delvis orkestrerte arrangementer. Disse store musikergruppene, som besto av både orkesterinstrumenter som strykere og blåsere og typiske rockeband-instrumenter som elektriske gitarer, ble presset inn på et lite areale i Spectors Gold Star-studio, der romklangen som reflekterte fra veggene bidro til å fortette lyden og få klangen av de enkelte instrumentene til å smelte sammen til en helhet der det er vanskelig å skilne dem fra hverandre.
Spector ble tatt opp i Rock and Roll Hall of Fame i 1989.
Spector engasjerte en rekke av datidens profesjonelle låtskrivere til å forsyne seg med poplåter til sin «fabrikk», og blant disse finner man «radarparene» som jobbet med utgangspunkt i Brill-bygningen i New York City: Ellie Greenwich/Jeff Barry, Barry Mann/Cynthia Weil og Gerry Goffin/Carole King.
Eksentrisk og ustabil, men morder?
Han er ganske ustyrlig, eksempelvis forlangte plateselskapet at han ikke skulle lage sanger over 3 minutter, som regnes som den tiden radioer vil holde på samme sang. Spector løste dette problemet enkelt ved å skriv 3.06 minutter på plateetiketten på «You Lost that Lovin' Feeling», mens sangen vitterlig tar 3.42 minutter.
Barnæska
Era Records varð fljótlega of lítið fyrirtæki fyrir þessa vinsældasprengju og því fylgdu rifrildi um peninga. Eitt vinsælt lag er ekki nóg til að tryggja framtíð eða opna leið inn í hinn harða heim tónlistar svo Phil hóf aftur störf sem ritari í dómssal. Þeir Lester Sill höfðu þekkst í áraraðir og Sill stofnaði útgáfufyrirtæki með söngvaranum og tónsmiðnum Lee Hazlewood. Sill bauð Spector í hljóðver - í þetta skipti undir eigin nafni í stað þess að nota The Teddy Bears-nafnið sem hann hvort eð er ekki gat notað eftir málin milli hans og Era Records.
Eksempelsamling
En tradisjonell diskografi over Spectors produksjon vil bli svært omfattende, og hans inflytelse på musikkutviklingen kan knapt overvurderes. Men samleboksen Back to Mono fra 1991 gir en god presentasjon på det han produserte i årene 1958-1969. Denne inkludere også juleplaten A Christmas Gift For You From Phil Spector fra 1963 og denne inneholder sanger som senere har blitt populærmusikk for juletiden.
Eksentrisk og ustabil, men morder?
Spector har gjennom hele livet vært noe for seg selv, og blitt karakterisert både som eksentrisk, genial og gal. Han gikk med langt hår før noen andre, og da en butikkekspeditør kommenterer hans «lange» nakkehår, svarer Spector med å kjøre over ved å ramse opp diverse aktuelle nasjonale og internasjonale problemer og konstaterer til slutt at «and all what you are concered about, is my haircut». I et intervju med Time Magazine i 1965, beskrives hans daværende orginale oppkledning med spisse, høyhælede støvler, trange bukser, tøy-caps og Davy Crockett-jakke, og konstaterer at dette vanskelig kan kombineres med hans påståtte ønske om å være i bakgrunnen. Men musikalt har han gjort det. Det er også en historie om hvordan han i et plutselig anfall av flyskrekk fikk flymannskapet til å stanse flyet på rullebanen og at han i strid med alle sikkerhetsregler evakuerer flyet ute på flyplassen.
Útgáfa
Sem upphafsmaður „Wall of Sound“-tækninnar varð Phil Spector einna þekktastur fyrir svokallaðar stúlknahljómsveitir sem ruddu sér til rúms í byrjun og fram á miðjan 7. áratug síðustu aldar. Þekktustu sveitirnar á hans vegum voru The Crystals („Da Doo Ron Ron“), The Ronettes („Be My Baby“) og The Righteous Brothers með „Unchained Melody“ og „You've Lost that Lovin' Feelin'“. Síðastnefnda lagið komst í efsta sæti bandaríska vinsældalistans 17. febrúar 1965. Þetta tímabil endaði svo á botninum með laginu „River Deep, Mountain High“ með þeim Ike og Tinu Turner. Lagið þótti þó lyfta listamannsferli Spectors í hæstu hæðir þó plötusalan hafi farið forgörðum.
Eksentrisk og ustabil, men morder?
Han har hatt en uvettig omgang med skytevåpen, avfyrt skudd i studio og truet både Leonard Cohen og John Lennon i studio med ladde våpen. Han har imidlertid aldri vært voldelig.
Suffocation
Suffocation er bandarísk dauðarokks-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð 1990 og hefur síðan gefið frá sér margar hljómplötur, þar á meðal fyrsta geisla diskinn sem var gefinn út hjá útgáfufyrirtækinu Relapse Records, EP plötuna Human Waste.
Saga
Suffocation tók upp plöturnar Human Waste, Effigy of the Forgotten, Breeding the Spawn, Pierced from Within, og Despise the Sun áður en þeir hættu árið 1998. Suffocation komu aftur saman árið 2003, og með þeim var þá upprunalegi trommari hljómsveitarinnar Mike Smith, en einnig voru aðrir lengri tíma meðlimir farnir, þar á meðal Doug Cerrito og Chris Richards. Hljómsveitin gaf frá sér Souls to Deny árið 2004 og fór á heimstónleikaferðalag til að koma nýju plötunni á framfæri. Eftir yfir 200 tónleika, tók hljómsveitin upp og gaf sjálf út sinn fyrsta tónleikadisk Close Of A Chapter: Live In Quebec City. Sjálf-titluð plata var gefin út árið 2006 af Relapse Records, og í kjölfarið fylgdi heimsferðalag. Árið 2007 voru Suffocation fengnir í auglýsingu fyrir History Channel þáttinn The Dark Ages. Þeir eru eins og er að safna saman efni í tónleikadisk á dvd en þessum dvd-disk var frestað að sökum þess að efni sem átti að vera á disknum var stolið, og líka því þeir voru að bíða eftir að samningur þeirra við Relapse Records myndi renna út.
Þann 4. júní 2007 skildu leiðir Suffocation og útgáfufyrirtækisins sem þeir höfðu verið hjá fram til þess, Relapse Records. Hvað sem því líður þá er hljómsveitin enn starfandi. Þeir munu fara á Evrópu túr 2008, en eftir hann hafa þeir ákveðið að fara að vinna að nýrri stúdíó-plötu.
Stíll og áhrif
Suffocation fullkomnuðu ríkjandi taktstíla eldri dauðarokkshljómsveita með flóknum lagabyggingum og melódískri næmni. Þeir eru jafnan sagðir hafa fundið upp brutal death metal-undirflokkinn og kynntu til sögunnar marga nýja hluti. Til að bæta við það, hafa flóknar lagabyggingar þeirra og hljóðfæraleikur þeirra verið áhrifarík í þróuninni á tæknilegur dauðarokki. Þar af leiðandi er þeim oft lýst sem „brutal technical death metal“ og eru skráðir sem slíkir á The Metal Archives.
Suffocation er sett við hliðiná hljómsveitum eins og Immolation, Mortician og Incantation sem verandi partur af death metal senu sem kallast „New York death metal“, eða „NYDM“ sem er stytting á því. Þrátt fyrir það, hefur hver og ein þessara hljómsveita mjög mismunandi hljóm og þar af leiðandi er NYDM notað aðallega til að lýsa New York senunni á tíunda áratugnum en ekki neinum ákveðnum stíl.
Tómas Guðmundsson
Tómas Guðmundsson (6. janúar 1901- 14. nóvember 1983) var íslenskt ljóðskáld. Hann orti mest í anda nýrómantíkur framan af.
Ævi og störf
Tómas Guðmundsson er þó fyrst og fremst þekktur sem ljóðskáld og er hann talinn eitt af stórskáldum íslands á 20. öldinni. Hann var aðeins 24 ára þegar fyrsta bók hans kom út og þótti þá þegar eitt fremsta skáld Íslendinga. Átta árum síðar þegar Fagra veröld kom út og seldist samstundis upp var ljóst að orðstír Tómasar var gulltryggður og mörg ljóða hans á hvers manns vörum. Hann hefur oft verið kallaður Reykjavíkurskáldið og árið 1994 hóf Reykjavíkurborg að veita Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar í minningu skáldsins.
Tómas fæddist á Efri-Brú í Grímsnesi, foreldrar hans hétu Guðmundur Ögmundarson og Steinunn Þorsteinsdóttir. Á meðal fyrri starfa utan verksviðs skáldsins er vert að nefna; málflutningsstörf í Reykjavík 1926-1929 og störf við Hagstofu Íslands 1928-1943.
Bækur
Tómas gaf út fimm ljóðabækur:
Ævi og störf
Segja má að Tómas hafi verið iðinn við útgáfustörf. Til að mynda var hann einn af frumkvöðlum útgáfu tímaritsins Helgafells og síðar Nýs Helgafells. Hans helstu verk í þeim ritum eru meðal annars; Myndir og minningar 1956, Léttara hjal 1975 og Að haustnóttum 1976. Einnig skrifuðu þeir Tómas og Sverrir Kristjánsson og gáfu út tíu binda verk með æviþáttum fólks frá liðinni tíð. Árið 1960 kom út Svo kvað Tómas; samtalsbók Matthíasar Johannessens og Tómasar. Samtalsbókin var seinna gefin út árið 1990 í bókinni Vökunótt fuglsins. Þýðingarstörf Tómasar eru talsverð. Tómas þjónaði titlinum formaður bókmenntaráðs í 21 ár en hann var einn af aðal frumkvöðlum stofnunar Almenna bókafélagsins á Íslandi.
Bækur
Einnig skal geta heildarsafns sem kom fyrst út árið 1989. Heildarsafnið hefur fjórum sinnum verið endurútgefið, nú síðast í júní 2017.
Farsími
thumb|right|Maður talar í farsíma. Farsími er lítill þráðlaus handsími. Farsímar notast við farsímakerfi sem er ein tegund þráðlauss og langdrægs símkerfis. Orðið farsími á yfirleitt við símtæki notenda, en þau er ekki mögulegt að nota án farsímakerfis á borð við GSM. Orðið þráðlaus sími á oftast við þráðlausan heimasíma ásamt móðurstöð, sem er skammdrægt símtæki.
Helsti tilgangur farsíma er að hringja og senda smáskilaboð (SMS). Auk þessarar grunnvirkni gera nútímafarsímar manni kleift að gera margt fleira, til dæmis vafra á netinu, taka myndir, taka upp myndbönd, hlusta á tónlist, horfa á sjónvarpsefni og kvikmyndir, spila tölvuleiki og greiða fyrir vörur. Farsímar sem bjóða upp á slíka möguleika eru oft kallaðir snjallsímar. Slíkir símar eru oft með snertiskjá og/eða lyklaborð, hraðari örgjörva og meira geymluspláss fyrir margmiðlunarefni og smáforrit eða öpp.
Notkun
thumb|Farsímaverkstæði í [[Mumbai]] Farsímar eru notaðir í ýmsum tilgangi, til dæmis til að hafa samband við fjölskyldu og vini, stunda viðskipti og í neyðartilvikum. Sumir eiga fleiri en einn farsíma fyrir ólíka notkun, til dæmis fyrir persónuleg not eða vegna atvinnu. Hægt er að nota fleira en eitt SIM-kort til að borga sem minnst fyrir símaþjónustuna; til dæmis gæti eitt SIM-kort boðið upp á ódýrari símtöl innanlands og annað ódýrari símtöl utanlands, í staðinn fyrir að nota SIM-kort á reiki erlendis. Farsíminn hefur verið notaður í ýmsu samhengi í samfélaginu:
Margmiðlun
Árið 2006 náði verðmæti farsímamiðla 31 milljarður bandaríkjadala og var á þeim tíma verðmætara en netmiðlar. Árið 2007 var verðmæti tónlistarefnis í farsímum 9,3 milljarðar dollara og farsímaleikja 5 milljarðar dollara.
Undir stýri
thumb|left|Að skrifa skilaboð í þungri umferð í [[New York-borg|New York]] Notkun farsíma undir stýri ökutækja er útbreidd en umdeild. Truflanir meðan á akstri stendur geta aukið áhættu á slysum. Vegna þess er bannað að nota farsíma undir stýri í mörgum löndum. Í Egyptalandi, Ísrael, Japan, Portúgal og Singapúr er bannað bæði að nota farsíma með höndunum og með handfrjálsum búnaði undir stýri. Annars staðar, meðal annars á Bretlandi, Íslandi, í Frakklandi og sumum fylkjum Bandaríkjanna, er aðeins bannað að nota símann með höndunum.
Með aukinni tækni farsíma í dag eru þeir orðnir næstum eins og fartölvur í notkun. Þess vegna á lögreglan erfitt með að greina á milli notkunar farsíma meðan á akstri stendur. Þetta er meira áberandi í löndum þar sem er bannað bæði að nota símann í höndunum og með handfrjálsum búnaði, því ekki er auðvelt að greina hvernig verið er að nota símann með því að horfa á ökumanninn. Þar af leiðandi geta ökumenn verið stöðvaðir fyrir að nota símann ólöglega þegar þeir eru í raun og veru að nota hann löglega, til dæmis til að spila tónlist eða sem GPS-tæki.
Saga
thumb|200px|Þróun farsíma frá 1994 til 2004 Farsímar voru um langt skeið einn af draumum fjarskiptaverkfræðinga. Árið 1959 skrifaði Arthur C. Clarke ritgerð sem innihélt líflegan og að mörgu leyti nákvæman spádóm um farsíma, þar sem hann sá fyrir sér „persónulegt senditæki, svo lítið og þétt að hver maður gengur með það.“ Hann skrifaði „sá tími mun koma að við getum hringt í einstakling hvar sem er á jörðinni með því einu að velja símanúmer.“ Samkvæmt draumórum Clarkes myndi slíkt tæki líka geta fundið staðsetningu einstaklings þannig að „enginn myndi týnast að óþörfu“. Seinna spáði hann í ritgerðinni Profiles of the Future að tilkoma þessa tækis væri á miðjum níunda áratugnum.
SIM-kort
GSM-símar krefjast lítillar samrásar sem heitir SIM-kort þannig að notandinn geti hringt og sent skilaboð. SIM-kortið er svipað frímerki að stærð og í flestum símum er það sett undir rafhlöðuna á bakhlið tækisins. Á SIM-kortinu er IMSI-númerið geymt á öruggan hátt ásamt lykli sem auðkennir notandann. SIM-kortið gerir notendum kleift að skipta á farsíma með því að taka kortið úr einum síma og að setja það í annan. SIM-kort eru líka notuð í spjaldtölvum og netpungum sem nota farsímakerfið til gagnaflutninga.
Símar sem styður við marga staðla
Sumir farsímar styðja bæði GSM- og CDMA-kerfi. Slíkir farsímar geta tekið bæði SIM-kort og R-UIM-kort, allt að fjögur í einu.
Frá 2010 höfðu slíkir farsímar verið vinsælir í Indlandi, Indónesíu og öðrum nýmörkuðum þar sem þeir svöruðu eftirspurn eftir lægri rekstrarkostnaði. Á þriðja ársfjórðungi ársins 2011 seldi Nokia 18 milljónir farsíma með tveimur SIM-kortshólfum sem tilraun til að bæta upp tapið á snjallsímamarkaðnum.
Sem staðsetningarbúnaður
Farsímafyrirtæki, lögreglan og ríkisstjórnin geta fylgst með ferðum farsímanotanda í gegnum bæði SIM-kortið og símann sjálfan.
Þjófnaður
Samkvæmt Fjarskiptaumboði Bandaríkjanna (FCC) er farsímaþjófnaður einn þriðji hluti allra þjófnaða í Bandaríkjunum. Lögreglan í San Francisco komst að því að helmingur allra þjófnaða í borginni voru á farsímum. Framleiðendur farsíma hafa brugðist við þessari þróun með því að gera eiganda símans kleift að afvirkja símann úr fjarlægð, sem dregur úr líkunum á því að honum sé stolið og gerir erfiðara að selja símann áfram.
Margmiðlun
Eitt fyrsta dæmið um dreifingu og sölu margmiðlunar í gegnum farsíma var þegar finnska fyrirtækið Radiolinja hóf sölu á hringitónum árið 1998. Stuttu eftir það var annað efni í boði eins og fréttir, tölvuleikir, brandarar, stjörnuspá, sjónvarpsefni og auglýsingar. Í fyrstu var mikið af þessu efni bara afrit af því sem áður var til, til dæmis auglýsingaborðar eða yfirlit úr sjónvarpsfréttum. Undanfarin ár hefur þetta breyst smám saman og nú er mikið efni framleitt eingöngu fyrir farsíma, t.d. öpp.
Framleiðendur
Fyrir árið 2010 var Nokia leiðandi á farsímamarknaðnum en frá þeim tíma hefur samkeppni frá öðrum framleiðendum vaxið mikið. Í Asíu tóku fyrirtæki eins og Micromax, Nexian og i-Mobile yfir markaðshlutdeild Nokia smám saman. Farsímar sem keyra Android-stýrikerfið höfðu líka áhrif á markaðshlutdeild Nokia í þessum heimshluta. Í Indlandi féll markaðshlutdeild Nokia í 31% úr 56% á þessu tímabili. Kínverskir og indverskir framleiðendur ódýrra farsíma tóku bróðurpart viðskiptavina Nokia.
Á fyrsta ársfjórðungi 2012 tók Samsung yfir stöðu Nokia sem stærsti framleiðandi farsíma en það seldi 93,5 milljón eintök það ár, meðan Nokia seldi 82,7 milljón eintök. Sama ár lækkaði Standard & Poor's lánshæfismat Nokia í BB+/B með neikvæðum horfum vegna mikils taps og slæmrar sölu á Lumia-snjallsímum, sem nægðu ekki til að bæta upp samdrátt í tekjum af farsímum byggðum á Symbian-stýrikerfinu. Árið 2013 festi Microsoft kaup á farsímadeild Nokia.
Símar í samræmi við trúarlegar hefðir gyðinga
Í dag uppfylla margir farsímar ekki kröfur sanntrúaðra gyðinga um hógværð. Til að svara þessari eftirspurn þarf farsíma án aðgangs að netinu, smáskilaboða eða myndavéla. Þessir „kosher“-farsímar eru samþykktir af rabbínum fyrir notkun í Ísrael og annars staðar í heiminum. Sumir eru jafnvel samþykktir fyrir notkun á sabbatsdögum fyrir þá sem vinna í heilsugæslu, öryggisgæslu eða annarri almannaþjónustu, þrátt fyrir að bannað sé að nota raftæki á sabbatsdögum.
Smáskilaboð
Fyrstu farsímafréttaþjónustunni var hleypt af stokkunum í Finnlandi árið 2000 en hún var send út með smáskilaboðum. Í kjölfar þess komu mörg fyrirtæki sér upp svipaðri þjónustu.
SIM-kort
thumb|200px|Dæmigerð [[SIM-kort]]
Saga
Árið 1991 var fyrsta stafræna farsímanetið opnað í Finnlandi af Radiolinja. Þetta 2G-kerfi var byggt á GSM-staðlinum og var kveikjan að mikilli samkeppni á þessu sviði. Póstur og sími opnaði fyrsta GSM-netið á Íslandi þann 16. ágúst 1994. Tíu árum síðar var 3G-farsímakerfi byggt á WCDMA-staðlinum ræst í Japan af NTT DoCoMo. Fyrsta 3G-þjónustan á Íslandi fór í loftið þann 3. september 2007 á vegum Símans. Alþjóðlegri 3G-væðingu símneta fylgdu framfarir eins og 3.5G eða 3G+ sem byggðu á HSPA-tækni. Bættur gagnahraði og afkastageta neta sem byggðu á UMTS-kerfinu kom í kjölfar þessara framfara.
Möguleikar
thumb|240px|[[Prentplata úr Nokia 3210]] Allir farsímar bjóða upp á nokkra sameiginlega möguleika, en framleiðendur reyna að greina vörur sínar frá öðrum á markaðnum með því að bæta við möguleikum. Þessi þróun hefur leitt til mikillar nýsköpunar á farsímasviðinu undanfarin 20 ár.
Saga
Meðal forvera farsímans voru hliðræn útvarpstæki notuð í skipum og járnbrautarlestum. Kapphlaup til að kynna til sögunnar eiginlega farsíma hófst í alvöru eftir seinni heimsstyrjöldina og þróunin átti sér stað í mörgum löndum. Framförum í farsímatækni má skipta í nokkrar kynslóðir, en elstu kerfin teljast til 0G (núllkynslóðarinnar). Sem dæmi um slík kerfi má nefna Mobile Telephone Service frá Bell System og arftaka þess, Improved Mobile Telephone Service. Þessi 0G-kerfi voru mjög dýr og gátu ekki flutt mörg símtöl í einu. Þau voru ekki heldur byggð á „sellum“ (sjá farsímakerfi).
Bandaríska fyrirtækið Motorola sýndi fyrsta handfarsímann árið 1973. Fyrsta sjálfvirka farsímanetið var opnað í Japan árið 1979 af NTT. Í kjölfar þess var Norræna farsímakerfinu (NMT) hleypt af stokkunum í Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð. Fleiri farsímanet voru síðan opnuð í öðrum löndum á miðjum níunda áratugnum. Þessi 1G (fyrstu kynslóðar)-kerfi gátu flutt miklu fleiri símtöl en 0G-kerfin en byggðu samt enn á hliðrænni tækni.
Áhrif á heilsu
Lengi hefur verið fullyrt af ýmsum aðilum að ójónuð örbylgjugeislun hafi ekki líffræðileg áhrif nema þá hitunaráhrif. Nú þykir fullsýnt að sú fullyrðing stenst ekki. Viðmið um hámarksgeislun sem Geislavarnir ríkisins styðst við voru sett af ICNIRP árið 1998 og miða eingöngu við hitunaráhrif. Þykir mörgum þau viðmið vera úrelt í ljósi nýjustu rannsókna og hefur t.a.m. stór hópur sérfræðinga sem birt hafa ritrýndar rannsóknir á áhrifum örbylgjugeislunar sent frá sér áskorun til Sameinuðu þjóðanna og Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar þar sem skorað er á þá aðila að gera mun strangari kröfur um viðmið um hámarks geislun til verndar almenningi. Áskorunin hefur verið undirrituð af 224 sérfræðingum frá 41 landi.
Sem greiðslumáti
Tilraunir með greiðslur með farsímum voru fyrst gerðar í Finnlandi árið 1998 þegar tveir sjálfsalar Coca-Cola í Espoo voru útbúnir tæki til að taka á móti greiðslum með SMS. Hugmyndin hefur breiðst út um heiminn og nú er slíkan greiðslumáta að finna í mörgum löndum.
Umhverfisáhrif
Rannsóknir benda til þess að um 40-50% áhrifa farsíma á umhverfið stafi af framleiðslu prentplatanna og samrásanna. Neytendur kaupa nýja farsíma á 11 til 18 mánuða fresti að meðaltali. Gömlu símunum er þá hent og ýta undir rafrænan úrgang. Farsímaframleiðendur sem selja vörurnar sínar í Evrópu verða að fylgja Reglugerð Evrópusambandsins um rafrænan úrgang (WEEE).
Sem greiðslumáti
Með sumum farsímum er hægt að greiða beint með því að snerta posa með þeim. Þessi snertilaus greiðslumáti virkar á svipaðan hátt og snjallkort, þ.e. með nærsamskiptum (NFC).
Áhrif á heilsu
Farsímar senda frá sér rafsegulgeislun á örbylgjutíðni. Mörg önnur fjarskiptakerfi senda frá sér svipaða geislun og farsímar, til dæmis þráðlausir netbeinar og þráðlausir heimasímar (DECT).
Farsímanet
thumb|210px|Farsímaáskrifendur eftir löndum frá 1980 til 2009. Heimsins stærsta farsímanet eftir notendum er China Mobile með yfir 500 milljón áskrifendur. Yfir 50 farsímafyrirtæki eru með yfir 10 milljón áskrifendur en yfir 150 farsímafyrirtæki eru með að minnsta kosti milljón áskrifendur frá og með árslokum 2009. Í febrúar 2010 voru farsímaáskrifendur orðnir yfir sex milljarðar og búist er við að þeim haldi áfram að fjölga.
Umhverfisáhrif
Margir farsímar innihalda dýrmæt efni sem hægt er að endurvinna. Þetta dregur úr notkun orku og annarra auðlinda sem þarf til að vinna þessi efni úr námum. Ef þessi efni eru sett í landfyllingu geta þau mengað loftið og jarðveginn og jafnvel drykkjarvatn. Sumir farsímar innihalda blý sem er afar eitrað efni. Prentplöturnar í farsímum geta innihaldið kopar, gull, sink, beryllín, tantalín, koltan og önnur dýr eða sjaldgæf hráefni.
Smáskilaboð
Mest notaði möguleikinn í farsímum (fyrir utan símtöl) eru smáskilaboð eða SMS. Fyrstu smáskilaboðin voru send frá tölvu til farsíma árið 1992 á Bretlandi, en fyrstu smáskilaboðin frá einum síma til annars voru send í Finnlandi árið 1993.
Umhverfisáhrif
Í dag er meiri áhersla lögð á endurvinnslu gamalla farsíma til að draga úr neikvæðum áhrifum á umhverfið. Stundum bjóða framleiðendur og söluaðilar viðskiptavinum inneign fyrir að endurvinna gömlu farsímana sína hjá þeim en slíkt er þó sjaldgæft.
Sem greiðslumáti
thumb|200px|Greiðsla með farsíma Í mörgum löndum er boðið upp á netbanka í farsímum og er sums staðar er hægt að greiða reikninga með smáskilaboðum. Í Kenýa geta viðskiptavinir símafyrirtækisins Safaricom notað bankaþjónustuna M-PESA til að geyma peninga á SIM-kortunum sínum, svo dæmi sé nefnt. Hægt er að leggja peninga inn á eða taka þá út af M-PESA-reikningum í verslunum Safaricom, auk þess að millifæra peninga á milli fólks og nota þá til að borga heimilisreikninga.
Sem staðsetningarbúnaður
Farsímar geta verið notaðir til að safna gögn um staðsetningu notandans. Meðan kveikt er á símanum er auðvelt að finna landfræðilega staðsetningu tækisins, hvort sem hann er í notkun eða ekki. Þetta er gert með því að reikna út muninn á tímanunum sem tekur merkið að fara frá einu loftneti í nágrenni tækisins til annars.
Möguleikar
Helstu eiginleikar farsíma eru:
Áhrif á heilsu
Nokkrar nýlegar rannsóknir benda til mögulegrar samsvörunar á milli notkunar farsíma og sumra tegunda heila- og munnvatnskirtlaæxla. Prófessor Lennart Hardell við Örebro háskóla í Svíþjóð og aðrir greindu 11 rannsóknir úr ritrýndum fræðitímaritum og komust að þeirri niðurstöðu að notkun farsíma í a.m.k. tíu ár „meira eða minna tvöfaldar líkurnar á því að einstaklingur sé greindur með heilaæxli á sömu hlíð höfuðsins og er notuð þegar talað er í farsímann“. Eins má nefna CERENAT rannsóknina frá Frakklandi sem einnig sýnir fylgni við heilamein.
Undir stýri
Rannsóknir hafa líka verið gerðar á notkun farsíma á reiðhjólum og afleiðingar hennar.
Áhrif á heilsu
Þann 31. maí 2011 skýrði Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin frá því að farsímar gætu verið skaðlegir heilsunni til lengri tíma og sagði að geislun frá farsímum „gæti valdið krabbameini í mannfólki“ eftir að hópur óháðra sérfræðinga á sviði örbylgjugeislunar skoðaði og mat allar rannsóknir sem birtar höfðu verið um áhrif örbylgjugeislunar frá farsímum. Þann 31. maí árið 2011 flokkaði IARC hópurinn alla þráðlausa örbylgjugeislun í flokk 2B sem mögulega krabbameinsvaldandi.
Ísland
Friðlýst svæði
Friðlýst svæði á Íslandi eru yfir 130 talsins (2022) og skiptast í þjóðgarða, friðlönd, náttúruvætti og fólkvanga. Þau spanna nærri 27.000 ferkílómetra eða um 26% af landinu. Stærst þessara svæða er Vatnajökulsþjóðgarður en hann er einn þriggja þjóðgarða landsins. Hugmyndir eru uppi að friða Miðhálendið en það yrði stærsti þjóðgarður Evrópu.
Stjórnmál
Forseti Íslands er þjóðhöfðingi landsins og er þjóðkjörinn í beinni kosningu allra kjörbærra manna. Kjörtímabil hans er 4 ár. Forseti er ábyrgðarlaus á ríkisstjórnarathöfnum og lætur ráðherra framkvæma vald sitt. Hann veitir formönnum stjórnmálaflokka umboð til stjórnarmyndunar eftir kosningar til Alþingis og skipar ráðherra en oftast er þessu ferli í raun stýrt af stjórnmálaflokkunum sjálfum, aðeins þegar þeir geta ómögulega komist að niðurstöðu sjálfir nýtir forsetinn sér þetta vald og skipar sjálfur ríkisstjórn. Þetta hefur þó ekki gerst í sögu lýðveldisins en gerðist 1942 þegar Sveinn Björnsson, þáverandi ríkisstjóri Íslands, skipaði utanþingsstjórn. Forseti Íslands hefur málskotsrétt gagnvart þinglögum samkvæmt stjórnarskrá og ber þá að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu en lögin taka samt gildi, þangað til þau eru afnumin eða staðfest með þjóðaratkvæði. Ólafur Ragnar Grímsson, þáverandi forseti, nýtti sér málskotsréttinn fyrstur forseta á Íslandi, þegar hann neitaði að skrifa undir fjölmiðlalögin árið 2004.
Alþingi, löggjafarþing Íslands, starfar í einni deild. 63 þingmenn þess eru kjörnir hlutfallskosningu í 6 kjördæmum. Kjörtímabilið er 4 ár en getur verið styttra ef það kemur til þingrofs en vald til að rjúfa þing liggur hjá ríkisstjórninni. Ráðherrar eiga einnig sæti á Alþingi en hafa ekki atkvæðarétt nema þeir séu einnig þingmenn en sú er reyndar venjan. Alþingi velur sér forseta til að hafa yfirumsjón með fundum þess. Ríkisstjórnir á Íslandi eru nánast ávallt samsteypustjórnir tveggja eða fleiri flokka en einnig eru dæmi til um minnihlutastjórnir, einkum og sér í lagi vegna þess að enginn flokkur hefur hlotið hreinan meirihluta á þingi, í það minnsta ekki frá endurreisn lýðveldis.
Ísland er eyríki í Norður-Atlantshafi á milli Grænlands, Færeyja og Noregs. Ísland er um 103.000 km² að stærð, næststærsta eyja Evrópu á eftir Bretlandi og sú átjánda stærsta í heimi. Á Íslandi búa um 393.000 manns (júní 2023).
Lýðveldisstofnun og landhelgisdeilur
Þann 21. október árið 1944 tók ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Alþýðuflokks og Sósíalistaflokks við völdum (Nýsköpunarstjórnin). Þegar stríðinu lauk áttu Íslendingar miklar bankainnistæður í Bretlandi vegna sölu fisks þangað á stríðsárunum. Þessu fé var varið í kaup á togurum (sem voru kallaðir nýsköpunartogarar) og öðrum fiskiskipum sem einkaaðilar og sveitarfélög keyptu um allt land að undirlagi ríkisstjórnarinnar. Einn stærsti kaupandinn var Reykjavíkurbær sem stofnaði Bæjarútgerð Reykjavíkur árið 1947. Stjórnin féll vegna deilna um Keflavíkursamninginn við Bandaríkjastjórn um rekstur Keflavíkurflugvallar. Eftir fjárfestingar nýsköpunaráranna lenti Ísland í alvarlegum gjaldeyrisskorti svo ný ríkisstjórn Alþýðuflokks, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, varð að grípa til mjög óvinsælla gjaldeyrishafta, innflutningshafta og skömmtunar á öllum sviðum. Árið 1949 gerðist Ísland stofnaðili að varnarbandalaginu NATÓ og gekk þannig af þeirri hlutleysisstefnu sem hafði verið fylgt í utanríkismálum. Samningurinn var umdeildur og urðu átök við samþykkt hans. Ísland gerði varnarsamning við Bandaríkin sem fól í sér stofnun Varnarliðs Íslands og byggingu herstöðvar á Miðnesheiði. Ennfremur hlaut landið styrk í formi Marshall-aðstoðarinnar. Fyrir styrkinn keyptu stjórnvöld fjölda togara og sjávarútvegur efldist, keypt voru landbúnaðartæki, tvær virkjanir (Sogsvirkjun og Laxárvirkjun) voru byggðar og Áburðarverksmiðja ríkisins var reist í Gufunesi. Þjóðleikhúsið var vígt í Reykjavík árið 1950, en bygging þess hófst árið 1929. Herstöðin og vera varnarliðsins þar voru mjög umdeild og lituðu stjórnmálaátök á Íslandi allan síðari hluta 20. aldar. Varnarliðið var leyst upp og herstöðin afhent íslenskum yfirvöldum árið 2006.
Stjórnsýslueiningar
Íslandi er skipt upp í 64 sveitarfélög sem eru einu formlegu stjórnsýslueiningar landsins og hafa víðtæk völd á sviði skólamála, skipulags, samgangna og félagsmála. Reykjavík er langfjölmennasta sveitarfélagið með yfir 130.000 íbúa. Kópavogur, sem liggur að Reykjavík, er næstfjölmennasta sveitarfélagið með tæplega 40.000 íbúa. Sveitarfélögum hefur farið fækkandi síðustu ár og er stefnan að fækka þeim enn meira.
Frá 13. öld var Íslandi skipt upp í sýslur til umboðsstjórnar. Hinar gömlu landfræðilegu sýslur eru ekki lengur formlegar stjórnsýslueiningar á Íslandi. Sýslumenn eru ennþá við lýði en umdæmi þeirra fylgja ekki gömlu sýsluskiptingunni.
Efnahagsmál
thumb|right|Hlutfallslegt virði útflutningsafurða frá Íslandi árið 2019. Eitt af því sem einkennir efnahagslíf á Íslandi er mikil atvinnuþátttaka og hefðbundið lítið atvinnuleysi, þótt það hafi hækkað tímabundið við efnahagsleg áföll eins og Bankahrunið 2008 (yfir 9%) og Kórónaveirufaraldurinn 2019- (yfir 6%). Árið 2022 var atvinnuþátttaka yfir 80%, sem er með því mesta sem gerist innan OECD, og atvinnuleysi 3,7%. Stéttarfélagsaðild er líka með því allra mesta sem gerist innan OECD, þar sem yfir 90% launþega eru í stéttarfélagi (Danmörk kemur næst með yfir 60%), meðal annars vegna lífeyrissjóðsaðildar og forgangsréttarsamninga við atvinnurekendur. Þegar kemur að háskólamenntun fólks á vinnualdri eru Íslendingar yfir meðaltali OECD miðað við fólk á aldrinum 55-64 ára en undir meðaltalinu miðað við aldurinn 25-34 ára. Mun fleiri konur (yfir 50%) hafa aflað sér háskólamenntunar en karlar (innan við 40%) sem skýrist meðal annars af sterkari tengingu menntunar kvenna við atvinnuþátttöku en hjá körlum. Um 40% námsmanna á Íslandi 18-24 ára vinna með námi, sem er langt yfir meðaltali OECD-ríkja (17%).
Landfræði
Ystu punktar Íslands eru þeir staðir sem eru lengst til höfuðáttanna.
Gróður
Nálægt 500 háplöntur má finna á Íslandi.
Um 2% landsins eru vaxin skógi og kjarri.
Dýralíf
Á Íslandi eru fuglar mest áberandi og hafa sést hér 330 tegundir, þar af verpa 85 tegundir. Heimskautarefur er eina landspendýr sem barst hingað fyrir landnám manna. Meðal annarra villtra spendýra eru hreindýr sem flutt voru til landsins á síðari hluta 18. aldar en búsvæði þeirra eru á heiðum á Austurlandi. Minkur er svo annað dýr sem flutt var hingað til ræktunar á fyrri hluta 20. aldar en dýr sem sluppu úr búrum hafa lifað síðan villt. Meðal nagdýra eru hagamús og rottur. Kanínur lifa villtar í nokkrum skógum á Íslandi.
Á síðari hluta 20. aldar jókst þjóðarframleiðsla Íslendinga til muna og innviðir og velferðarkerfi landsins efldust. Árið 2007 var Ísland þróaðasta land heims samkvæmt vísitölu SÞ um þróun lífsgæða, en árið 2008 hófst efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011. Ísland er meðlimur í SÞ, EFTA, NATO og EES.