cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gínea
Gínea er land í Vestur-Afríku með landamæri að Gíneu-Bissá og Senegal í norðri, Malí í norðaustri, Fílabeinsströndinni í suðaustri, Líberíu í suðri og Síerra Leóne í suðvestri. Landið á strönd að Atlantshafinu í vestri. Nafnið er dregið af því heiti sem áður var notað um alla vesturströnd Afríku sunnan Sahara og norðan Gíneuflóa, kemur úr máli Berba og merkir „land hinna svörtu“. Áður hét landið Franska Gínea. Gínea er stundum kölluð Gínea-Kónakrí til aðgreiningar frá Gíneu-Bissá.
Landið þar sem Gínea hefur í gegnum söguna verið hluti af ýmsum vesturafrískum ríkjum á borð við Ganaveldið, Malíveldið og Songhæveldið. Fúlanar stofnuðu íslamska ríkið Futa Jallon í miðhluta Gíneu á 18. öld. Wassoulou-veldið var skammlíft ríki undir stjórn mandinkans Samori Touré sem beið ósigur fyrir Frökkum árið 1898. Núverandi landamæri Gíneu eru afleiðing af samningum Frakka við önnur nýlenduveldi á svæðinu. Gínea varð hérað innan Frönsku Vestur-Afríku. Árið 1958 kaus yfirgnæfandi meirihluti íbúa sjálfstæði frá Frakklandi. Landið lýsti formlega yfir sjálfstæði árið 1958 og Ahmed Sékou Touré varð fyrsti forseti þess. Undir hans stjórn varð landið bandamaður Sovétríkjanna og útfærði afrískan sósíalisma innanlands, sem meðal annars fól í sér að bæla niður alla stjórnarandstöðu með mikilli hörku. Sékou Touré ríkti til dauðadags árið 1984 en skömmu eftir það frömdu herforingjar valdarán undir stjórn Lansana Conté. Borgaraleg stjórn tók við með frjálsum þingkosningum árið 1995 en Conté sat sem forseti til dauðadags árið 2008. Um leið tók herinn aftur völdin en borgaraleg stjórn tók við eftir forsetakosningar árið 2010.
Landið sveigir í suður eftir því sem innar dregur. Þar er Gíneuhálendið þar sem eru upptök Senegalfljóts, Nígerfljóts og Gambíufljóts. Hæsti tindur Gíneu er Nimbafjall 1.752 metra yfir sjávarmáli. Stærsta borgin er höfuðborgin Kónakrí þar sem tvær af tíu milljónum íbúa landsins búa. Um 80% íbúa starfa við landbúnað en helsta útflutningsvara landsins er báxít. Gínea er fjórði stærsti báxítútflytjandi heims en þar eru líka gull- og demantanámur.
Þann 5. september 2021 framdi Gíneuher valdarán og steypti sitjandi forseta, Alpha Conde, af stóli.
Landfræði
Gínea deilir landamærum með Gíneu-Bissá í norðvestri, Senegal í norðri, Maí í norðaustri, Fílabeinsströndinni í austri, Síerra Leóne í suðvestri og Líberíu í suðri. Landið myndar hálfmána sem sveigist frá suðaustri til norðurs og vesturs að norðvesturlandamærunum að Gíneu-Bissá og Atlantshafsströndinni. Upptök Nígerfljóts, Gambíufljóts og Senegalfljóts eru öll í hálendi Gíneu.
Gínea er tæplega 250 þúsund ferkílómetrar að stærð og er því um það bil jafnstór Bretlandi. Strandlengja landsins er 320 km að lengd, og landamæri eru 3.400 km. Landið er að mestu milli 7. og 13. breiddargráðu norður og 7. og 15. lengdargráðu vestur, en lítill hluti liggur vestan við 15. lengdargráðu.
Hæsti tindur Gíneu er Nimbafjall, 1752 metrar á hæð. Sá hluti Nimbafjalla sem er í Gíneu og á Fílabeinsströndinni er náttúruverndarsvæði UNESCO, en í þeim hluta sem er í Líberu hefur verið námavinnsla í áratugi.
Héruð og umdæmi
Gínea skiptist í fjögur náttúruleg héruð sem hvert hefur sín landfræðilegu og menningarlegu séreinkenni:
Gíneu er skipt í átta héruð sem aftur skiptast í 33 umdæmi:
Takuya Takagi
Takuya Takagi (fæddur 12. nóvember 1967) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 44 leiki og skoraði 27 mörk með landsliðinu.
Félag maraþonhlaupara
Félag maraþonhlaupara var stofnað 1997 og eru félagar allir þeir Íslendingar sem lokið hafa maraþonhlaupi. Félagið heldur utan um maraþonskrá þar sem fram koma upplýsingar um alla íslenska maraþonhlaupara, hve mörg hlaup þeir hafa hlaupið og besta tíma þeirra. Samkvæmt maraþonskrá félagsins hafa 855 Íslendingar hlaupið maraþon (21. apríl 2007).
Gínea
Trúarbrögð
Mikill meirihluti gíneskra múslima aðhyllast súnní íslam og Malikiskólann í íslömskum rétti, undir áhrifum frá súfisma. Það er líka samfélag sjíamúslima í Gíneu.
Kristnir hópar telja meðal annars kaþólska, biskupakirkjuna, baptista, sjöunda dags aðventista og evangelista. Vottar Jehóva eru virkir í landinu og viðurkenndir af stjórnvöldum. Það er lítið samfélag baháa, og litlir hópar hindúa, búddista og fólks sem aðhyllist hefðbundin kínversk trúarbrögð meðal aðfluttra íbúa.
Þriggja daga átök milli trúar- og þjóðernishópa brutust út í borginni Nzerekore í júlí 2013. Átök milli Kpellea, sem eru kristnir eða aðhyllast hefðbundin trúarbrögð, og Konianka, sem eru múslimar og tengdir hinum fjölmennari Malinkum, leiddu til dauða 54 manna. Sumir höfðu verið myrtir með sveðjum og brenndir lifandi. Ofbeldinu lauk þegar herinn kom á útgöngubanni og Conde forseti kallaði eftir friði í sjónvarpsávarpi.
Jack Dorsey
Jack Patrick Dorsey (fæddur 1976) er bandarískur hugbúnaðarsmiður og viðskiptafrömuður sem stofnaði Twitter í mars 2006.
Campanula hawkinsiana
Campanula hawkinsiana er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá norður Grikklandi til Albaníu.
Adobe Dreamweaver
Adobe Dreamweaver er forrit til að smíða vefsíður. Forritið er svokallað wysiwyg-forrit. Það þykir þægilegt fyrir byrjendur en er ekki mjög fagmannlegt sökum klunnalegs HTML kóða sem það skilar frá sér.
Tengt efni
Önnur forrit frá Adobe:
Erfðahyllingin
Erfðahyllingin er atburður í Íslandssögunni sem gerðist á Kópavogsfundinum árið 1662. Þar var undirritað skjal, sem fól í sér viðurkenningu Íslendinga á því, að embætti konungs yfir Danmörku gengi sjálfkrafa í arf frá föður til sonar en áður var konungur kjörinn af danska ríkisráðinu og þurfti formlegt samþykki Alþingis Íslendinga áður en hann gat talist konungur Íslands.
Texti erfðahyllingarinnar er svohljóðandi:
Laos
Laos (formlegt nafn: Alþýðulýðveldið Laos, á laosku: Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao, bókstaflega „Alþýðulýðveldi Lao fólksins“) er land í Suðausturasíu. Landið hefur hvergi aðgang að hafi. Í norðvestur á landið landamæri að Myanmar (Burma), í norður að Kína, í austur að Víetnam, í suður að Kambódíu og í vestur að Taílandi. Saga landsins er rakin aftur til konungsríkisins Lan Xang eða Miljón fíla landið sem var við lýði frá fjórtándu fram að átjándu öld. Laos var frönsk nýlenda í rúmlega hálfa öld en fékk sjálfstæði 1949. Þá tók við borgarastyrjöld sem stóð fram til 1975 þegar hreyfing kommúnista, Pathet Lao, náði völdum í landinu. Árið 1986 var landið opnað fyrir einkaframtaki og erlendum fjárfestingum. Laos er þó enn talið til þeirra landa sem búa við minnst efnahagslegt og pólitískt frelsi. Þrátt fyrir þetta hefur hagvöxtur verið gríðarmikill síðustu árin og jókst um 7.2% árið 2006, Landbúnaður er aðalatvinnugrein og starfa um 80% landsmanna við sjálfsþurftarbúskap. Íbúar landsins skiptast upp í fjölmörg þjóðarbrot, en um það bil 70% tilheyra Lao-fólkinu.
Orðsifjar
Nafn landsins á laosku er Lao, en þegar Frakkar gerðu landið að nýlendu sinni bættu þeir við fleirtölu s-i við nafnið, enda var landið þá uppskipt í fleiri konungsveldi.
Sögubrot
thumb|left|Pha That Luang í Vientiane, tákn Laos. Laos rekur sögu sína aftur til konungsríkisins Lan Xang sem varð til á 14. öld. Á 18. öld óx síamska konungsveldinu mjög fiskur um hrygg og lagði það undir sig stærsta hluta þeirra svæða sem höfðu verið undir stjórn Lan Xang (þó þau væru þá uppskipt í fleiri minni konungsveldi). Frakkar, sem voru þá að leggja stóran hluta Suðaustur-Asíu undir sig, snerust gegn auknum áhrifum Síam. Tókst þeim að hrekja síamska herinn vestur fyrir Mekong-fljótið og sköpuðu Laos sem svæði innan Frönsku Indókína 1893. En stærsti hluti þess sem hafði verið Laos og þar sem um 80% laómælandi bjuggu varð hluti af Taílandi og er enn. Frakkar breyttu nafni höfuðborgarinnar úr Vieng Chang í Vientiane. Japan hernam landið í nokkur ár í seinni heimsstyrjöldinni og lýst var yfir sjálfstæði landsins 1945 en Frökkum tókst fljótlega að ná völdum aftur. Laos varð formlega sjálfstætt 1949 en það var ekki fyrr en 1954 sem það varð í raun sjálfstætt sem þingbundið konungsríki og var Sisavang Vong vígður konungur. thumb|Kort yfir Laos Árið 1951 var kommúnistahreyfingin Pathet Lao stofnuð undir forystu Souphanouvong prins, sem kallaður var rauði prinsinn. Pathet Lao tók völdin 1954 í tveimur héruðum í norðurhluta landsins. Næstu tveir áratugirnir einkenndust af borgarastyrjöld og valdaránum. Þrátt fyrir að Laos væri aldrei formlega hluti af Víetnamstríðinu varð það illilega fyrir barðinu á því. Milli 1971 og 1973 kastaði Bandaríkjaher fleiri sprengjum á Laos en hafði verið kastað í allri seinni heimsstyrjöldinni á árunum 1939-1945. Samanlagt köstuðu þeir yfir 2 miljónum tonna af sprengjum á landið og eru þær enn að finnast. Eftir sigur kommúnista í Víetnam hóf Pathet Lao mikla sókn og tókst 1975 að ná völdum í öllu landinu. Áætlað að nærri 300 000 flóttamenn hafi flúið til Taílands eftir valdtöku kommúnista.
Eftir valdatökuna fékk landið formlega nafnið Alþýðulýðveldið Laos og gerðir voru samningar sem heimiluðu Víetnam að hafa her í landinu og hafa yfirumsjón með stjórn þess. Laos varð mjög einangrað og átti nánast öll sín viðskipti við Víetnam. Harðlínukommúnismi var þó aldrei allsráðandi, til dæmis voru tilraunir til að koma á samyrkjubúum fljótlega lagðar af. Viðhorf kommúnista í Laos urðu fljótlega mjög frábrugðin annarra kommúnista. Búddismi var því sem næst gerður að ríkistrúarbrögðum og mikil áhersla lögð á sýna fram á að í raun væri búddisminn sósíalískur.
Efnahags- og samfélagslíf í Laos gjörbreyttist eftir að áhrif Víetnam fóru að minnka upp úr miðjum níunda áratugnum og sérstaklega eftir að landið gekk í ASEAN árið 1997
Landafræði
thumb|Kort sem sýnir landslag Laos Laos er 235 000 ferkílómetrar að flatarmáli, heldur stærra en Bretland. Að stærstum hluta er það skógi vaxið fjallaland, hæsta fjallið er Phou Bia 2817 metra hátt, um 70% af landinu er fjöll eða hásléttur. Fljótið Mekong fylgir að mestu vesturlandamærunum að Taílandi en Annamít fjallgarðurinn (sem nefndur er Phou Luag í Laos) myndar landamærin við Víetnam í austri.
Í landinu er hitabeltisloftslag og monsúnrigningar. Regntíminn stendur yfir frá maí fram til nóvember og þurrkatíð frá desember fram til apríl. Höfuðborgin og stærsta borgin í Laos er Vientiane, aðrar stærri borgir eru Luang Prabang, Savannakhet og Pakse.
thumb|left|Fjallasýn í Vang Vieng í norður Laos Skógarnir í Laos eru einna mestir þeirra sem eftir eru í allri Suðaustur-Asíu og þekja um 40% af landinu. Þess vegna er lífríki landsins einstaklega fjölbreytt. Þar er meðal annars hægt að finna stórann hluta af þeim Asíufílum (Elephas maximus) sem enn eru til villtir, einnig er þar að finna indókínverska tígrisdýrið (Panthera tigris corbetti) og hinn risavaxna gáruxa (Bos gaurus). Ríkisstjórnin ákvað 1993 að 21% landsins eigi að vernda sem sérstaklega mikilvæg fyrir fjölbreytni lífríkisins, ætlunin er að þessi svæði verði gerð að þjóðgörðum síðar.
Íbúar
thumb|Markaður í [[Luang Prabang.]] Í engu landi í Suðaustur Asíu búa jafn margar þjóðir og þjóðflokkar og í Laos. Allt eftir því hvernig reiknað er eru þær taldar vera 48 eða 65. Ýmis háttur hefur verið hafður á við að flokka þessi þjóðarbrot saman. Á áttunda áratugnum flokkuðu yfirvöld þau í þrjá hópa, Lao Loum (láglendisbúa), Lao Theung (hæðabúa) og Lao Soung (fjallabúa). Þessi greining var byggð á pólitískum forsendum og hefur nú verið lögð af þó að margir noti hana enn og oft megi sjá hana í bókum um Laos. Nú er flokkað eftir hinum þremur stóru tungumálafjölskyldum sem flest tungumálin tileyra - ástró-taí, ástró-asísk og sínó-tíbetönsk mál. Um helmingur íbúanna hafa laosku að móðurmáli, um 15% tala önnur mál af Taí-Lao málaætt, en allir hinir hóparnir eru mun minni. Af þeim má nefna Khmu, Hmong, Lu, Phuan, So, Katang, Akha, Tai Dam og Yao. Þar að auki er um eitt prósent íbúa af kínverskum eða víetnömskum ættum.
Theravada-búddismi er höfuðtrú og hefur nánast stöðu sem ríkistrú. Þar að auki er andatrú og forfeðradýrkun algeng, sérstaklega hjá minnihlutahópunum. Fáeinir kristnir eru í borgunum og múslimar við landamærin að Burma. Trúboð er litið illu auga af yfirvöldum og er háð ströngu eftirliti.
Efnahagslíf
thumb|''Songthaew eru algengir jafnt innanbæjar sem til lengri ferða. Kommúnistastjórnin í Laos tók upp nýja efnahagsstefnu 1986 með því að minnka miðstýringu og leyfa einkaframtak í efnahagsmálum. Við það tók efnahagslífið mikinn kipp og hefur árlegur hagvöxtur á árunum 1988 til 2006 verið að meðaltali 6%. Sérstakega er þetta áberandi í stærri bæjunum, Vientiane, Luang Prabang og Savannakhet. Efnahagslífið er nánast algjörlega undirlagt hinum ríku og voldugu nágrönnum, Taílandi, Víetnam er sérstaklega Kína.
Sjálfsþurftarbúskapur stendur enn undir um helmingi af vergum þjóðartekjum og um 80% af íbúunum hafa afkomu sína af honum. Hrísgrjónaræktun er aðallandbúnaðargreinin og er um 80% ræktaðs land notað undir hana Hvergi eru til eins mörg afbrigði af hrísgrjónum eins og í Laos og yfirvöld hafa unnið með alþjóðlegum stofnunum frá 1995 við að safna fræjum af þeim þúsundum tegunda sem ræktaðar eru í Laos.
Fyrir utan landbúnað er námugröftur, aðallega kopar og gull, en einnig rafmagnsútflutningur, mikilvægur þáttur í erlendum viðskiptum landsins. Ferðamannaþjónusta er í hröðum vexti og eru þar einkum ferðamenn frá Kína og Taílandi á ferð.
Vöntun á alls konar menntafólki stendur mjög í vegi allra framfara. Samkvæmt rannsókn sem gerð var á vegum Alþjóðabankans 2005 búa 37% allra mennaðra Laosbúa erlendis og setur það Laos í fimmta neðsta sæti í heiminum hvað þetta varðar.
Menntun
thumb|Barnaskóli í Norður-Laos Menntunarkerfið í Laos er mjög skammt komið. Þegar landið fékk sjálfstæði frá Frökkum var einungis örlítill hópur tengdur aðalsmönnum sem hafði einhverja formlega menntun ef undantekin er klausturmenntun munka og nunna. Það var ekki fyrr en um 1960 sem farið var að byggja upp menntakerfi að nútímasniði. Eftir valdatöku Pathet Lao 1975 flúðu flestir þeirra sem höfðu einhverja æðri menntun land, þar á meðal margir betur menntaðir kennarar. Í núverandi skólakerfi er fimm ára grunnskóli skylda og eru nánast 70% hvers árgangs sem ljúka honum. Þrátt fyrir það er áætlað að um helmingur Laosbúa séu enn ólæsir. Eftir grunnskóla geta nemendur haldið áfram í þriggja ára viðbótarnám og svo þaðan í þriggja ára menntaskólanám. Það eru hins vegar innan við 10% sem ná þangað. Í landinu er einungis einn háskóli.
Fjölmiðlar
Allir fjölmiðlar í Laos eru í eigu ríkisins og undir strangri ritskoðun. Einungis tvö dagblöð eru í landinu, ef frá eru taldar útgáfur á frönsku og ensku, og fáein tímarit. Þau koma öll út í mjög fáum eintökum og flestir Laosbúar sjá aldrei dagblað. Ríkið rekur einnig útvarps og sjónvarpsstöð. Engar bækur má gefa út án þess að þær hafi farið í gegnum ritskoðunarkerfið. Hins vegar eru engar hömlur á innflutningi á tímaritum og bókum. Interneti ð er nánast óþekkt og einungis á fáeinum stöðum, sérstaklega í Vientiane, er netið aðgengilegt og þá helst fyrir ferðamenn,.
Álka
Álka (fræðiheiti: Alca torda) er strandfugl af svartfuglaætt. Latneskt heiti fuglsins er komið frá Linnaeusi og er fyrra orðið tekið úr norsku en það síðara úr sænskri mállýsku og vísa bæði til fuglsins sjálfs.
Helgi Pjeturss
Dr. Helgi Pjeturss (31. mars 1872 – 28. janúar 1949) var íslenskur jarðfræðingur og dulvísindamaður, og er einna frægastur fyrir bækur sínar sem hann skrifaði um þau efni.
Álka
Lifnaðarhættir
Álkan gerir sér hreiður í urðum, glufum og skútum. Langstærsta álkubyggðin á Íslandi er undir Látrabjargi og meirihluti allra álka í heiminum finnst á Íslandi.
Helgi Pjeturss
Nám og störf
Foreldrar Helga voru Pétur Pétursson bæjargjaldkeri í Reykjavík og Anna Sigríður Vigfúsdóttir Thorarensen píanóleikari.
Helgi hóf nám við Hafnarháskóla 1891 og lauk prófi í náttúrufræði 1897. Um það leyti fór hann til Grænlands í rannsóknarleiðangri Frode Petersen. Hann lauk síðan doktorsprófi frá Hafnarháskóla 1905 og varð fyrstur Íslendinga til að taka slíkt próf í jarðfræði. Doktorsritgerð hans nefnist Om Islands geologi. Helgi fór í margar rannsóknarferðir um Ísland á árunum 1898-1910 og gerði merkar vísindalegar uppgötvanir og skrifaði margt sem lengi mun halda nafni hans á lofti meðal jarðfræðinga. Hann var með fyrstu jarðfræðingum til að átta sig á því að ísöldin hafði ekki verið einn samfelldur fimbulvetur heldur skiptust á jökulskeið og hlýskeið.
Helgi var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags (HÍN) 1901-1905.
Á síðari hluta ævi sinnar hneigðist Helgi að heimspeki, stjörnulíffræði og dulvísindum og skóp kenningu sem sneri að því að maðurinn væri jafnefnislegur á öðrum plánetum eftir dauða sinn, og lifði á slíkum hnetti sem samsvaraði andlegu þroskastigi viðkomandi. Draumar okkar hér á jörðinni væru auk þess sýn inn í líf á öðrum plánetum. Um þessi efni skrifaði hann Nýalsbækur sínar, sex að tölu, og fjölmargt fleira.
Kona Helga var Kristín Brandsdóttir frá Hallbjarnareyri.
Sýrlandsbjörn
Sýrlandsbjörn (Ursus arctos syriacus) er tiltölulega smá undirtegund af skógarbirni ættaður frá Mið-Austurlöndum.
Wojtek
Einn af "hermönnunum" í seinni heimsstyrjöldinni í bardögunum við Monte Cassino, var björn frá Íran, nefndur Wojtek. Uppalinn og skráður í 22ðra "Artillery Supply Company of the Polish II Corps", bar hann skothylki í fallbyssur í bardögum.
Aconitum flavum
Aconitum flavum er fjölært jurt af sóleyjaætt sem er upprunnin frá austur-Asíu (Kína og Mongólíu).
Hann er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur.
Megadeth
thumb|Einkennismerki sveitarinnar. thumb|Megadeth þakkar áheyrendum fyrir tónleika. thumbnail|Dave Mustaine. Megadeth er bandarísk þrasshljómsveit stofnuð árið 1983. Hún er ein af fjórum stærstu þrasshljómsveitunum en hinar þrjár eru: Slayer, Metallica og Anthrax. Undir forystu forsprakkans Dave Mustaine hefur sveitin selt yfir 25 milljónir plata.
Söguágrip
Megadeth var stofnuð árið 1983 eftir að Dave Mustaine hafði verið rekinn úr Metallica fyrir drykkjuskap og ofbeldi þegar sveitin var í New York en hann hafði verið með þeim í tvö ár. Mustaine tók rútu frá New York til Los Angeles og í því ferðalagi sem tók um viku fékk hann hugmyndina að hljómsveitinni og nafnið Megadeth sem hann sá í tímaritsgrein sem fjallaði um kjarnorkustríð. Mustaine leitaði eftir meðlimum og meðal þeirra sem spreyttu sig var m.a. Kerry King sem stofnaði Slayer. Mustaine fann bassaleikara í nágranna sínum Dave Ellefsson sem hafði flutt frá Minnesota til að reyna fyrir sér í borginni. Árið 1985 kom út fyrsta plata Megadeth; Killing Is My Business og árið eftir Peace Sells...But Who's Buying. Vímuefnanotkun hljómsveitarinnar markaði sitt spor á hljómsveitina í gegnum árin og liðskipan breyttist talsvert fyrir utan Mustaine og Ellefsson sem voru yfirleitt kjarnameðlimir. Árið 1992 kom út platan Countdown to Extinction sem seldist vel og var melódískara verk en áður. Sveitin hélt áfram melódískari stefnu á tíunda áratugnum. Árið 2002 slasaðist Mustaine á hendi og hljómsveitin hætti vegna þessa til 2004. Ellefson var ósáttur við fjármál varðandi Megadeth og hætti í hljómsveitinni en sneri aftur 2010 eftir að málin höfðu verið leyst. Hann hætti síðar, 2021, vegna kynlífsmyndbands.
Árið 2016 gaf Megadeth út plötuna Dystopia sem er endurkoma til thrashmetalstíls þeirra. Mustaine fékk til liðs við sig brasilískan gítarleikara, Kiko Loreiro sem spilað hefur með hljómsveitinni Angra. Einnig fékk hann trommarann Chris Adler sem lamið hefur húðir fyrir Lamb of God. Fyrrum trommari sveitarinnar, Nick Menza, lést af völdum hjartaáfalls á tónleikum í maí 2016.
Mosi frændi
Stofnun og upphafsár
Haustið 1986 gaf sveitin út þrettán laga snældu sem fékk heitið Suzy Creamcheese for President en hefur oftast verið þekktari sem „Sandý Saurhól“ en það stóð einmitt á framhlið umslagsins. Snældan var tekin upp í Norðurkjallaranum. Önnur hliðin var með frumsömdum lögum en hin með misfrumlegum paródíum af þekktum lögum. Tónleikar í tengslum við útkomu spólunnar vöktu nokkra athygli og blaðaskrif og í framhaldinu var Mosa frænda boðið að setja lög á safnsnældu frá útgáfufyrirtæki Dr. Gunna Erðanúmúsík sem kallaðist Snarl 2.
Mosinn hélt áfram að skipuleggja og halda tónleika sem vöktu mismikla lukku meðal áhorfenda og blaðamanna. Sumir töluðu um „menntaskólahúmor á fyrsta stigi rotnunar“, og Ari Eldon sem þá var bassaleikari í pönkhljómsveitinni Sogblettum, lagði til í blaðadómi um tónleika Mosans á Hótel Borg að best væri fyrir alla ef þessi hljómsveit hætti að koma fram. En aðrir blaðamenn voru hrifnari, einna helst Þorsteinn J. Vilhjálmsson sem skrifaði í tónleikaumfjöllun: „Mosi Frændi er með skemmtilegri fyrirbærum í músíklífinu um þessar mundir. Kaldhæðnislegir útúrsnúningar er stefna út af fyrir sig. Sveitin er leitandi og óhrædd við að ráðst á garðinn þar sem hann er hæstur. Virðingarvert.“
Mikael Rómanov
thumb|right|Mikael Rómanov Mikael Fjodorovitsj Rómanov (rússneska: Михаи́л Фёдорович Рома́нов Mikhaíl Fjodorovitsj Romanov; 12. júlí 1596 – 13. júlí 1645) var Rússakeisari frá 1613 til dauðadags. Hann var fyrsti keisari Rómanovættarinnar.
Mosi frændi
Stofnun og upphafsár
Kvöld eitt þegar tekið var að vora var sá sami Þorsteinn Joð að stýra útvarpsþætti sínum á Bylgjunni og fékk hlustendur til þess að semja með sér popptexta sem átti að sameina allt það versta í íslenskri textagerð. Mosi frændi setti sig í samband við Þorstein og bauðst til að semja lag við textann. Lagið, „Katla kalda“ vakti hrifningu ráðamanna á Bylgjunni sem fjármagnaði stúdíóupptöku af laginu. Það hljómaði síðan linnulaust í útvarpi sumarið 1988 og var þaulsætið á vinsældalistum stöðvanna. Um svipað leyti og lagið sló í gegn, skráði Mosi frændi sig í Músíktilraunir (sem hljómsveitin Katla kalda) og komst í úrslit. Þótt Mosinn hefði ekki erindi sem erfiði á úrslitakvöldinu var ákveðið að ráðast í að gefa út smáskífu sem leit dagsins ljós í júlímánuði. Platan kom út í 500 eintaka upplagi sem seldist upp. Lagið á B-hliðinni, „Ástin sigrar (?)“ komst í takmarkaða útvarpsspilun en útvarpsstöðvar á borð við Útrás og Útvarp Rót gerðu því betri skil en Rás 2, Bylgjan og Stjarnan. Þegar hér var komið sögu var þó þreyta komin í samstarfið og um haustið 1988 ákváðu meðlimir Mosa Frænda að láta gott heita. Kveðjutónleikar þeirra voru haldnir 18. nóvember 1988 í Norðurkjallara MH.
Endurkoma
Þegar Ármann trommuleikari kvæntist haustið 2004 ákváðu meðlimir sveitarinnar að koma saman og taka nokkur lög í brúðkaupsveislunni. Í framhaldi af því fæddist sú hugmynd að halda endurkomutónleika þótt lítið gerðist í þeim málum í fyrstu. Á vordögum 2009 hófust þó æfingar og lék Mosi Frændi opinberlega í þrígang þetta sumar - fyrst sem leynigestur á pönktónleikum á Sódómu Reykjavík, því næst í beinni útsendingu á Rás 2 og loks á hinum eiginlegu "comeback" tónleikum á Grand Rokk 13. ágúst 2009. Meðal þeirra sem stigu á stokk með Mosa Frænda þetta kvöld voru Felix Bergsson og Páll Óskar Hjálmtýsson. Ári síðar lék Mosi frændi á "reunion" skólasystkina sinna úr MH, sem haldið var í Hugmyndahúsi Háskólanna.
Í tilefni af þrjátíu ára afmæli kvikmyndarinnar Rokk í Reykjavík voru haldnir tónleikar á Gauki á Stöng þar sem fram komu margar helstu jaðarsveitir landsins auk eldri pönkhljómsveita. Nýrri böndin fengu þau fyrirmæli að spila að minnsta kosti eitt lag úr kvikmyndinni og spreytti Mosi frændi sig á Creeps með Q4U, Ó Reykjavík með Vonbrigðum og Af því að pabbi vildi það með Jonee Jonee.
Mosi frændi lifnaði svo enn og aftur við árið 2013 og hélt tónleika á Gamla Gauknum þann 8. maí ásamt Skelk í bringu, Saktmóðigum, Fræbbblunum og Hellvar. Á þeim tónleikum voru frumflutt fjögur ný lög, "Útrásarvíkingurinn snýr aftur", "Ekkert hef ég lært", "Aulinn Atli" og "Nakin nótt" en síðasttalda lagið fékk nafn og texta aðeins nokkrum dögum fyrir tónleikana. Í tilefni af aldarfjórðungsafmæli Kötlu köldu ákvað Mosi frændi nefnilega að auglýsa eftir söngtexta við nýtt lag og var það gert í samvinnu við útvarpsþáttinn "Poppland" á Rás 2. Höfundur textans heitir Jón Benjamín Einarsson og hefur skrifað nokkur leikrit.
Fyrsta stúdíóplata sveitarinnar kom út árið 2017 og töldu sveitarmenn það vera heimsmet, að engin hljómsveit hafi sent frá sér sína fyrstu breiðskífu svo löngu eftir stofnun. Leit að öðru eins skilaði að minnsta kosti ekki árangri. Undirbúningur að gerð plötunnar hófst tveimur árum fyrr og var ákveðið að nokkur lög frá menntaskólaárunum ættu að fara á plötuna auk nýju laganna frá árunum eftir endurkomu. Curver Thoroddsen tók að sér upptökustjórn og var ákveðið að byrja ferlið á því að halda fjáröflunartónleika í Stúdentakjallaranum 21. maí 2016 og taka upp grunna að 12 lögum daginn eftir í yfirgefnu húsnæði leikfélagsins Hugleiks daginn eftir. Vinna við viðbótartökur og hljóðblöndun stóð svo í um ár og kom platan út á rafveitum, geisladisk og glærum vínyl í september 2017.
Hljómplatan fékk nafnið Óbreytt ástand eins og nýjasta lagið á plötunni, en uppröðun laga á plötunni var sem hér segir:
Ekkert hef ég lært (2013), Aulinn Atli (2013), Ó Reykjavík (2012), Óbreytt ástand (2016), Útrásarvíkingurinn snýr aftur (2013), Hanzki kannski (2016), Skítt með það (2015), Hversvegna eru stúlkur aldrei einar, Einar? (1988), Sláturtíð (1988), Creeps (2012) og Prinsessan á Mars (1988).
Tvær sex laga þröngskífur komu út í rafrænni útgáfu á árinu 2022, Svarthol og Hvítur dvergur. Hljómsveitin hafði ekki mikið getað fylgt Aðalfundinum eftir með spilamennsku vegna kórónuveirufaraldurs en lagðist þess í stað í lagasmíðar. Vinna við fyrri plötuna hófst vorið 2021 og var haldið í sumarbústað í Grímsnesinu og teknir upp trommugrunnar við nokkur lög en annan hljóðfæraleik tóku mosar upp hver í sínu horni. Söngupptökur fóru fram hjá Bassa Ólafssyni og kom Óttarr Proppé fram sem gestasöngvari í ábreiðu af laginu Plágan eftir Bubba Morthens. Axel Flex Árnason sá síðan um hljóðblöndun og tónjöfnun og kom platan út á vordögum 2022. Vinna var þá þegar hafin við sjálfstætt framhald plötunnar en trommur voru að þessu sinni teknar upp í Laugarnesskóla. Sami háttur var hafður á við upptökur á hljóðfæraleik en nú sá Axel Flex Árnason um söngtökurnar auk þess að hljóðblanda og tónjafna. Síðari platan kom út um haustið 2022. Svarthol inniheldur lögin Flagnað króm í Fossvogi, Plágan, Þú ert á mute, Mál og menning, Dr. Covid og Svarthol, en á Hvítum dvergi eru lögin Taktu þessa slöngu, Bad guy (ábreiða af lagi eftir Billie Eilish), Lilla & Dóra, Sefjun og sársauki, Stál og stemmning og Persónulegt.
Fáni Bandaríkjanna
right|thumb|300px|[[Mynd:FIAV 111111.svg|23px Fáni Bandaríkjanna.]]
Fáni Bandaríkjanna samanstendur af sjö láréttum rauðum línum með sex hvítum línum inni á milli og bláum rétthyrningi í efra horninu alsettum fimmtíu hvítum stjörnum. Stjörnurnar tákna fimmtíu fylki Bandaríkjanna og línurnar þrettán tákna upprunalegu nýlendurnar þrettán sem risu gegn bresku krúnunni og mynduðu Bandaríkin. Fáninn er einnig kallaður Stars and Stripes, Old Glory og The Star-Spangled Banner (sem er einnig nafn þjóðsöngs landsins).
Uppruni fánans
thumb|275x275dp|Grand Union fáninn sem var inblásturinn að núverandi fánanum.
Fáninn er byggður á fána 13 nýlendana undir Bretum en sá fáni var eiginlega eins og núverandi fáni nema með breska fánanum í horninu í staðinn fyrir stjörnunar. Núverandi hönnunin var tekinn upp árið 1776 við stofnun þjóðarinnar.
Ruðningsáhrif
Ruðningsáhrif er hugtak í hagfræði og er haft um veiklun atvinnugreina á tilteknu svæði við það að þar hefst atvinnurekstur sem hinn eldri getur ekki keppt við í launum o.fl. Hugtakið er nýlegt, en dæmi um ruðningsáhrif leynast víða í fortíðinni, t.d. þegar uppsveifla í sjávarútvegi olli því á Íslandi að gengi krónunnar hækkaði upp úr öllu valdi og strádrap iðnaðinn. Sams konar áhrif eru talin hafa rutt bændafólki úr sveit til útgerðarbæjanna, en í bæjunum var verðmætasköpun meiri og þar með hægt að standa undir betri launakjörum og lífskjörum en í sveitinni. Á Íslandi telja sumir einnig að fjárfestingar í iðnaði séu taldar undirrót hás gengis sem dregur úr starfsemi í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Ruðningsáhrif eru stundum eignuð stóriðjuframkvæmdum og áhrifum þeirra en flest bendir til þess að innstreymi fjármagns vegna þessara miklu fjárfestinga sé einungis hluti af skýringunni.
Áburður
thumb|Niðurstaða tilraunar í [[Tennessee-dalur|Tennessee-dal þar sem plöntur voru ýmist sveltar (til vinstri) eða borið á þær fosfat og kalkupplausn (til hægri).]] Áburður er efnablanda notuð til að auka vöxt plantna. Hann er ýmist lífrænn (molta, saur og hland búfjár) eða tilbúinn, þá gjarnan búinn til úr efnum sem nauðsynlegar eru plöntum (meginplöntunæringarefnin köfnunarefni, fosfór og kalí; NPK) eða jafnvel búfé.
Áburður getur verið í föstu formi eða fljótandi og eru dreifiaðferðir eftir því.
Lífrænn áburður
Saur húsdýra er víða notaður sem lífrænn áburður, t.d. hrossatað og kúamykja. Kjötmjöl er einnig notað sem áburður.
Twitter
thumb|Twitter-merkið fyrir 2023. Twitter eða eftir 2023, X, er örbloggskerfi og netsamfélag. Hægt er að senda inn 280 stafa færslur (upphaflegt hámark 140 stafir var svo kæmist fyrir í SMS). Twitter er samfélagsmiðill, nú orðinn einn sá stærsti, stofnaður í mars 2006 af Jack Dorsey, Noah Glass, Biz Stone, og Evan Williams. Upphaflega hugmyndin var að notendur gætu bloggað á Twitter með smáskilaboðum (SMS-skilaboðum) úr farsímum.
Áburður
Tilbúinn áburður
Algengar gerðir tilbúins áburðar:
Twitter
Þann 27. október 2022 keypti Elon Musk fyrirtækið fyrir 44 milljarða bandaríkjadala (tók af hlutabréfamarkaði), og varð sjálfur forstjóri þess. Elon hafði áður hætt við fyrirhuguð kaup vegna ónógra upplýsinga um falsreikninga hjá fyrirtækinu. En eftir nokkurra mánaða þref við fyrri eigendur, sem höfðu stefnt honum fyrir samningsbrot, gengu kaupin þó í gegn. Hann rak þá yfirmenn fyrirtækisins, og í kjölfarið breyti mörgu varðandi Twitter, sagði t.d. upp um helmingi starsmanna (að sögn til að bjarga fyrirtækinu frá gjaldþroti), og breytti reglum og hætti t.d. að framfylgja sumum, s.s. að merkja færslur sem tengdust kórónufaraldrinum. Hann tilkynnti í desember 2022 að hann myndi fara frá sem forstjóri, en myndi þó enn vera yfir hugbúnaðargerð fyrirtækisins.
Aleinn heima (kvikmyndasería)
thumb|Í þessu húsi var fyrsta myndin tekin upp í. Aleinn heima (enska: Home Alone) er bandarísk kvikmyndasería, fyrsta kvikmyndin kom út árið 1990 og sú síðasta árið 2021. Út hafa komið sex myndir. Myndin fjallar um strák sem er einn heima þegar þjófar koma og brjótast inn til hans. John Hughes skrifaði handritið og framleiddi fyrstu þrjár kvikmyndirnar, Chris Columbus leikstýrði fyrstu tveimur myndunum, Raja Gosnell þriðju myndinni, Rod Daniel fjórðu myndinni, Peter Hewitt fimmtu myndinni og Dan Mazer sjöttu myndinni. Fyrstu þrjár myndirnar voru framleiddar af 20th Century Fox, fjórða og fimmta voru sjónvarpskvikmyndir framleiddar fyrir Dinsey og ABC sjónvarpsstöðvarinnar og sú sjötta gerð fyrir streymisveituna Disney+.
Endingarhyggja
Endingarhyggja er heimspekileg kenning um samsemd hluta (eða hvernig hlutir vara í gegnum tíma), sem felur í sér að á hverju augnabliki sé eining í samsemd hlutar, andstætt sneiðhyggju, sem felur í sér að eining samsemdar hluta sé fólgin í heild allra svonefndra tímasneiða hans (líkt og kvikmynd). Þannig hlutur samkvæmt endingarhyggjunni á sérhverju augnabliki sami hluturinn og hann var eða verður á öðru augnabliki.
Til að skýra kenninguna með dæmi má ímynda sér að einhver sjái bók einn daginn og sjái hana svo aftur næsta dag. Bókin, sem viðkomandi sér aftur næsta dag, er sama bókin og hann sá daginn áður en ekki einungis sá hluti bókarinnar sem er til seinni daginn.
Endingarhyggja fer gjarnan saman með nútíðarhyggju um tímann en gerir þó ekki ráð fyrir henni. (En nútíðarhyggjan gerir ráð fyrir eða felur í sér endingarhyggju).
Douglas Adams
Douglas Noël Adams (11. mars 1952 - 11. maí 2001) var breskur rithöfundur, þekktastur fyrir að hafa samið Hitchhikers Guide to the Galaxy og bækurnar um Dirk Gently.
Upphaf
Douglas Noël Adams fæddist þann 11. mars árið 1952 í Cambridge á Englandi. Hann hneigðist snemma til ritlistar og fékk til þess strax mikla hvatningu frá barnaskólakennurum. Hann fékk styrk til að læra ensku við Cambridge háskóla og þáði hann aðallega vegna þess að í Cambridge starfaði (og starfar enn) stúdentaleikfélagaið Cambridge University Footlights Dramatic Club sem skal hér eftir kallast Footlights. Honum var þó fyrst hafnað en þegar hann sótti um ári seinna var hann tekinn inn í leikfélagið. Það skal tekið fram að það árið sat Simon Jones í stjórn Footlights og átti því þátt í að hann var samþykktur í félagið. Mestu áhrifavaldar Adams voru Monty Python hópurinn en hluti hans hafði einmitt farið í gegnum Footlights og hann vildi gera eins og þeir, þ.e. skrifa efni og flytja það síðan sjálfur. Því var hann ekki sáttur við það, þegar hann átti stóran hluta efnisins í leiksýningu Fottlights, að hann fékk ekki að leika neitt í henni. Þó var það á einni af þessum sýningum þegar nokkuð fýldur Douglas Adams hitti mjög heillaðan Graham Chapman sem dáði margt af því sem hann hafði séð. Upp úr þessum kynnum hefst tiltölulega skammlíft en nokkuð árangursríkt samstarf. Árið 1975 fór Douglas í puttaferðalag um Evrópu og tók með sér bók sem hét leiðarvísir puttaferðalangsins að Evópu. Um tengsl þessarar bókar við The Hitchhiker's Guide to the Galaxy eru til sögur sem slá goðsögunum um Sálumessa Mozart við á marga vegu. Árið 1976 tók Adams að sér að leikstýra sýningu Footlights en það urðu honum þó nokkur vonbrigði.
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy
Árið 1977 kom pöntun frá BBC um útvarpsleikrit. Úr því varð The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, útvarpsleikrit í sex þáttum sem var send út í mars-apríl 1978, með hinum gamla og virta leikara Peter Jones og félaga úr Footlights klúbbnum Simon Jones í aðalhlutverkum sem Bókin og Arthur Dent. Því er haldið fram á síðum BBC að persóna Arthur Dent hafi verið sérstaklega hönnuð utan um Simon Jones. Sú þáttaröð var endurflutt tvisvar sinnum áður en árið var liðið og svo nokkrum sinnum eftir það en árið 1980 fylgdi önnur sex þátta þáttaröð og skömmu seinna kom bókin The Hitchhiker's Guide to the Galaxy út. Þar, eins og í bókinni The Restaurant at the End of the Universe er hlutum úr útvarpsleikritinu (þó ekki öllu) blandað saman við nýtt efni. Árið 1981 kom svo út sjónvarpsþáttaröð unnin upp úr útvarpsleikritinu.
Hinar þrjár bækurnar: Life, The Universe and Everything, So Long and Thanks For All the Fish og Mostly Harmless eru hins vegar sjálfstæðar framhaldssögur og óháðar útvarpsleikritunum en voru uppfærðar fyrir útvarpsleikrit, að verulegu leyti eftir dauða Adams og þriðja, fjórða og fimmta stig The Hitchhiker's Guide To The Galaxy voru flutt árin 2004-2005. Hafði Adams ætlað að vinna mikið í handritunum að nýju útvarpsleikritunum með leikstjóranum Dirk Maggs en lést því miður áður en sú vinna gat hafist. Þeir höfðu hinsvegar rætt mikið um leikritin áður en hann lést og margar hugmyndir í þeim komu frá Adams. Með hjálp tækninnar gat Adams einnig leikið persónuna Agrajag en notuð var upptaka af upplestri Adams úr bókinni Life, the Universe and Everything.
Eftir The Hitchhiker's Guide to the Galaxy
Adams var mikill náttúruverndarsinni og árið 1985 var honum boðið af WWF í leiðangur til Madagaskar að skoða Aye Aye lemúra. 18 mánuðum seinna var lagt upp í ferð til að skoða önnur nær-útdauð dýr með Mark Carwardine. Upp úr þessum leiðangri var unnin útvarpsþáttarröðin Last Chanse To See, en í henni „lék“ Peter Jones sambærilega rullu og í The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, þulinn. Þessir útvarpsþættir voru svo, eins og The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, yfirfærðir á bók. En rétt áður en farið var af stað í þann leiðangur kom fyrsta bókin um einkaspæjarann Dirk Gently, þ.e. Dirk Gently's Holistic Detective Agency. Ári seinna kom önnur Dirk Gently bók The Long Dark Teatime Of the Soul út. Hann var einnig mikill áhugamaður um tækni og tölvur og sá um marga útvarpsþætti, m.a. The Hitchhiker's Guide To The Future þar sem hann fjallaði um framtíðarsýn sína um tölvur og hinn stafræna heim. Hann gaf, með Terry Jones út tölvuleikinn Starship Titanic árið 1999. Hann skrifaði nokkuð af öðru efni á tíunda áratugnum og var með nokkur járn í eldinum þegar hann dó úr hjartaáfalli þann 11. maí árið 2001 í Santa Barbara á suðurströnd Kaliforníu, 49 ára að aldri.
Henrik Bjelke
thumb|Henrik Bjelke Henrik Bjelke, Hinrik Bjelke, Hinrik Bjálki (13. janúar 1615 – 16. mars 1683) var norskur aðalsmaður sem hófst til virðingar innan danska ríkisins þegar átök hófust milli Danakonungs og danska aðalsins um einveldið, en Bjelke studdi konung í því máli. Bjelke var fyrsti norsk-ættaði maðurinn til að fá sæti í danska ríkisráðinu 1660. Henrik Bjelke var ríkisaðmíráll í Svíastríðinu 1657 og vann þar sögufrægan sigur á Svíum í sjóorrustu við Moen. Bróðir hans Jørgen Bjelke vann auk þess til baka lönd sem Svíar höfðu tekið í Noregi.
Æviágrip
Bjelke var sonur norska kanslarans Jens Bjelke og hélt ungur til náms og var skráður 1633 í háskólann í Padúa á Ítalíu. Nokkru síðar gerðist hann hirðmaður Friðriks af Óraníu. Hann sagði sig úr þjónustu Friðriks þegar hann frétti af innrás Lennarts Torstensons í Jótland 1644 og hélt til Danmerkur með liðssafnað. Í mars það ár sendi Kristján IV hann til Noregs með ofurstatign og átti hann að þjóna undir norska ríkisstjóranum Hannibal Sehested.
Eftir friðarsamningana í Brömsebro fékk hann leyfi konungs til að halda erlendis og var um skeið hjá Corfitz Ulfeldt í Hollandi en gekk síðan í þjónustu Peters Melander hershöfðingja keisarahersins í Vestfalíu. 1648 sneri hann aftur til Danmerkur, var gerður höfuðsmaður á Íslandi og síðan aðlaður sama ár.
Árið 1653 var hann gerður að skipherra og 1654 var hann sendur til Íslands gegn enskum sjóræningjum. Í Svíastríðinu vann hann, ásamt Niels Juel, frægan sigur á sænska flotanum undir stjórn Clas Bjelkenstjerna við Moen 12. september 1657. Hann tók við formennsku í flotaráðinu af Ove Gjedde árið 1660, fékk sæti í danska ríkisráðinu sama ár og var gerður að ríkisaðmírál 1662. Á sama tíma var hann samt í sambandi við Corfitz Ulfeldt og virðist hafa haldið vináttu við hann og Leonóru Kristínu eftir að þau komust í ónáð hjá Friðriki III. Hann virðist þó ekki hafa verið látinn gjalda þessa.
Kópavogsfundurinn
Í MA-ritgerð sinni frá árinu 2022 færir sagnfræðingurinn Gunnar Marel Hinriksson fyrir því rök að túlkun Jóns og sporgöngumanna hans hafi mótast af pólitískri óskhyggju, erfðahyllingin á Íslandi hafi ekki verið á nokkurn hátt frábrugðin því sem gerðist í Danmörku, Noregi og Færeyjum og landsmenn ekki haft aðstöðu til að setja skilyrði eða fyrirvara við hyllinguna. Stjórnskipan Íslands hafi þá þegar farið að taka mið af veruleika einveldisins og rétt sé að líta svo á að staða Henriks Bjelke hafi breyst úr því að vera lénsherra eða hirðstjóra í stiftamtmann.
Sáttmálahreyfingin
Þjóðarsáttmálinn
Sáttmálahreyfingin dregur nafn sitt af nokkrum sáttmálum eða bandalögum skoskra mótmælenda frá tímum skosku siðbótarinnar þar sem hópar bundust fastmælum að halda hinn nýja sið og vinna að siðbót Skotlands. Presturinn John Craig samdi síðan „þjóðarsáttmálann“ 1581 sem byggðist á trúarjátningunni frá 1560 þar sem valdi páfa og kenningum kaþólsku kirkjunnar var hafnað. Þessi sáttmáli var tekinn upp af kirkjuþingi skosku kirkjunnar og undirritaður af Jakobi 6.. Vaxandi einveldistilburðir Jakobs urðu til þess að fram komu tveir andstæðir flokkar á skoska þinginu; „kirkjuflokkur“ Andrews Mellville og „hirðflokkur“ Jakobs konungs. Eftir að Jakob tók við ensku krúnunni náði hann loks yfirhöndinni. Hann fullmannaði alla biskupsstóla í Skotlandi og lét handtaka Melville.
Nýi þjóðarsáttmálinn
thumb|right|Grábræðrakirkjan í Edinborg þar sem sáttmálinn var gerður. Þegar Karl 1. gerði aðalráðgjafa sinn, William Laud, að erkibiskupi í Kantaraborg 1633 hóf hann röð umbóta innan ensku kirkjunnar og hugðist gera hið sama í Skotlandi. Hann gerði skosku biskupana að meðlimum í stjórnum og ráðum sem fóru með framkvæmdavaldið í Skotlandi og ræddi auk þess um að endurheimta það land sem skoskir aðalsmenn höfðu rænt kirkjuna meðan á siðbreytingunni stóð. Þetta varð til þess að skoskir aðalsmenn gerðu með sér „aðalsmannasáttmálann“ árið 1637. Presturinn Alexander Henderson og lögfræðingurinn Archibald Johnston of Warriston voru fengnir til að semja texta fyrir nýjan þjóðarsáttmála sama ár.
Sáttmálinn var tilbúinn í upphafi árs 1638. Hann hafnaði öllum breytingum sem gerðar höfðu verið á skosku kirkjunni frá fyrri þjóðarsáttmálanum 1581 og hafnaði auk þess með öllu pápískum og hjátrúarfullum helgisiðum, á sama hátt og skoska þingið hafði áður gert. Sáttmálinn var undirritaður í kirkjugarði Grábræðrakirkjunnar í Edinborg 28. febrúar 1638 og eintök af honum síðan send út til undirskriftar. Í nóvember sama ár ráku sáttmálamenn alla biskupana á kirkjuþingi í Glasgow. Þetta varð til þess að Karl hélt með herlið gegn Skotum og hóf fyrra Biskupastríðið án þess að kalla saman enska þingið. Það reyndist honum ómögulegt og hann neyddist til að undirrita friðarsamkomulag þar sem hann samþykkti að boða nýtt kirkjuþing um kirkjuskipanina í Skotlandi.
Nýja kirkjuþingið staðfesti allar ákvarðanir þingsins í Glasgow. Árið 1640 löggilti skoska þingið auk þess sáttmálann og gerði undirritun hans að skyldu fyrir alla skoska þegna. Í reynd hafði skoska þingið þannig gert skosku kirkjuna að öldungakirkju og lagt niður kirkjuskipan biskupakirkjunnar. Við þetta gat konungur ekki unað og Karl hóf því að undirbúa síðara Biskupastríðið. Skotar gersigruðu hins vegar hersveitir konungs í orrustunni við Newburn og friðarviðræður hófust í kjölfarið milli skoska þingsins og langa þingsins sem Skotar neyddu Karl til að boða. Þetta sama þing átti síðan eftir að samþykkja dauðadóm yfir Karli og stofnun Enska samveldisins.
Þríríkjastríðin
thumb|right|Endurgerður fáni sáttmálamanna Næstu árin voru borgarastyrjaldir í öllum þremur konungsríkjunum. Í Skotlandi höfðu sáttmálamenn yfirhöndina og voru í reynd ríkisstjórn landsins. Árið 1642 sendu þeir herlið til að vernda skoska landnema í Ulster fyrir írskum uppreisnarmönnum í Írsku uppreisninni 1641. Árið 1643 sendi skoska þingið herlið til Englands til að berjast með enska þinghernum gegn konungssinnum í kjölfar gerðar nýs sáttmála (Solemn League and Covenant) milli þinganna sem líka kvað á um kirkjuskipan en var hæfilega loðinn til að bæði þingin gátu samþykkt hann. Þetta leiddi hins vegar til upphafs borgarastyrjaldar í Skotlandi þar sem konungssinnar tóku til vopna gegn sáttmálamönnum. Borgarastyrjöldin stóð frá 1644 til 1647 og dró fram í dagsljósið þann klofning sem var milli skoskra öldungakirkjumanna, biskupakirkjumanna og kaþólikka, og þá pólitísku og menningarlegu gjá sem var milli hálandanna og láglandanna.
Endurreisn konungdæmis og „Drápstíminn“
thumb|right|Fangaklefar í garði Grábræðrakirkjunnar í Edinborg geymdu sáttmálamenn sem voru handteknir eftir orrustuna við Bothwell Brig. Þegar konungdæmi var endurreist í Englandi og Karl 2. settist í valdastól hafnaði hann sáttmálunum og lýsti þá ólögmæta fyrir hvern þann sem héldi opinbert embætti. Biskupar voru skipaðir að nýju í Skotlandi og prestar sem neituðu að hlýða þeim voru reknir. Uppreisnarprestar hófu þá að predika á laun undir berum himni og tilraunir yfirvalda til að sporna gegn slíkum söfnuðum leiddu til vopnaðrar uppreisnar 1666 en hópur illa vopnaðra sáttmálamanna var gersigraður í orrustunni við Rullion Green 28. nóvember. Stjórnin notaði hermenn úr hálöndunum til að hafa stjórn á sáttmálamönnum.
Önnur uppreisn braust út árið 1679 en stjórnin sigraði uppreisnarmenn í orrustunni við Bothwell Brig 22. júní. Ósigrar og ofsóknir stjórnarinnar á hendur sáttmálamönnum urðu til þess að herða marga þeirra í afstöðu sinni. Árið eftir uppreisnina samdi hópur þeirra Sanguhar-yfirlýsinguna að frumkvæði prestsins Richard Cameron. Í yfirlýsingunni sögðu þeir upp trúnaði við konung, öfugt við fyrri sáttmálana sem höfðu lýst konungshollustu í orði þótt þeim væri stefnt gegn kirkjuskipun konungs. Konungur ákvað nú að þurrka þessa hreyfingu út með valdi. Í kjölfarið fylgdi „Drápstíminn“ þegar viðurlög við því að mæta ekki í messu, útipredikunum og að neita að sverja konungi hollustueið, urðu strangari og aftökur og pyntingar urðu algengar. Þúsundir voru líflátnar á þessum tíma.
Öldungakirkjan staðfest
Drápstímanum lauk með Dýrlegu byltingunni 1688. Stéttaþing í Edinborg studdi þá Vilhjálm til valda (eftir að stór hópur Cameronista mætti til að sýna honum stuðning) og Vilhjálmur gerði öldungakirkju að opinberri kirkjuskipan í Skotlandi með Act of Settlement árið eftir. Lítill hópur sáttmálamanna neitaði þó enn að viðurkenna Vilhjálm þar sem hann var höfuð ensku biskupakirkjunnar (sem konungur Englands) og litu svo á að skoska kirkjan hefði verið gerð að ríkiskirkju. Skoska kirkjan hefur síðan þá verið öldungakirkja en deilur hafa oft risið um sjálfstæði hennar gagnvart ríkisvaldinu.
Northern Rock
thumb|250px|Fólk stendur í biðröð til að taka út peninga. Northern Rock plc var breskur banki í eigu breska ríkisins. Höfuðstöðvar bankans voru í Newcastle upon Tyne í Norðvestur-Englandi. Fyrirtækið hét áður Northern Rock Building Society, en því var breytt í banka árið 1997 þegar opnað var fyrir kaup á hlutabréfum í fyrirtækinu í Kauphöllinni í Lundúnum. Árið 2000 varð bankinn hluti FTSE 100-hlutabréfavísitölunnar.
Virgin Group eignaðist bankann árið 2012 og stofnaði bankaþjónustuna Virgin Money.
Lexicon Islandicum
Orðabók Guðmundar Andréssonar eða Lexicon Islandicum (latína: „íslensk orðabók“) er íslensk orðabók með latneskum skýringum sem rituð var árin 1650-1654 af Guðmundi Andréssyni. Orðabókin sjálf var gefin út í Kaupmannahöfn árið 1683.
18. júní
18. júní er 169. dagur ársins (170. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 196 dagar eru eftir af árinu.
Tucson
thumb|Tucson. Tucson er borg í Arizona í Bandaríkjunum. Íbúar voru 543.000 árið 2020 og bjuggu yfir milljón á stórborgarsvæðinu. Borgin var stofnuð sem hernaðarvirki af Spánverjum árið 1775. Hún var hluti af Sonora-fylki í Mexíkó þar til Bandaríkin keyptu svæðið 1853 (Gadsen-kaupin).
Lily Aldrin
Lily Aldrin er persóna í sjónvarpsþáttunum How I Met Your Mother og er hugarfóstur Carter Bays og Craig Thomas. Hún er leikin af bandarísku leikkonunni Alyson Hannigan. Hún er eiginkona Marshall Eriksen og er besta vinkona Robin Scherbatsky. Lily er leikskólakennari og listmálari.
Strýætt
Strýætt (fræðiheiti: Ramalinaceae) er ætt fléttna. Sjö ættkvíslir ættarinnar finnast á Íslandi, samtals 37 tegundir árið 2009. Ein tegund af strýætt er á válista á Íslandi. Það er bjargskegg (Ramalina siliquosa) sem er flokkað sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).
Flestar tegundir af strýætt hafa glær tví- til marghólfa askgró með einraða frumum.
Jóhanna
Jóhanna er íslenskt kvenmannsnafn.
Nafnið er kvengerð stytting á Jóhannes.
Heimildir
Johanna (brano musicale) Johanna Иоанна
Eymundur Jónsson
Eymundur Jónsson (22. desember 1840 á Hofi í Öræfasveit – 1. apríl 1927 í Haga á Höfn í Hornafirði) var járnsmiður og bóndi. Eymundur var nefndur Meyvant og bar það fram að 38 ára aldri (1878). Hann tók þá upp nafnið Eymundur og auglýsti í dagblöðunum. Foreldrar Eymundar voru úr Vestur-Skaftafellssýslu þau Sigríður Jónsdóttir og Jón "Landeyingur" Höskuldsson. Þau slitu samvistum, og fór þá Sigríður með Eymund og settst að á Skálafelli í Suðursveit (Austurland). Um 1856 fluttist hann að Árnanesi með Sigríði móður sinni (sem gerðist þá próventukona), til Stefáns alþm. Eiríkssonar.