cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spil (leikur)
Heimspekingurinn Ludwig Wittgenstein færði rök fyrir því í riti sínu, Philosophische Untersuchungen (Rannsóknum í heimspeki), að hugtakið „leikur“ yrði ekki skilgreint með einföldum hætti, heldur yrði að líta svo á að einungis væri hægt að skilgreina hugtakið með fjölda mismunandi skilgreininga sem deila einhverjum líkindum.
Kristin vísindi
Kristin vísindi (e. Christian Science) var trúarhreyfingin sem fór af stað seinni hluta 19. aldar. Forsprakki hennar Mary Baker Eddy var sannfærð um að máttur bænarinnar gæti læknað allt sem að hrjáð hefur mannkynið.
Mary Baker Eddy
Mary Baker Eddy var fædd árið 1821 í Bow, New Hampshire í Bandaríkjunum. Hún þjáðist af ýmis konar heilsukvillum alla sína ævi og var því fastagestur hjá læknum og læknastofnunum. Hún setti af stað hreyfinguna Christian Science með kristna trú sem grunn en með það í forgrunni að máttur bænarinnar væri hafinn yfir öll vísindi. Hún vildi að trú þessi yrði bæði andleg leiðsögn fyrir fólk sem og líkamleg lausn til líkamlegra og andlegra vandamála.
Hún gaf út bókina Science and Health árið 1875 en sú bók ásamt Biblíunni eru grunn bókmenntir þeirra sem iðka Christian Science trúna. Eddy féll illa sem barn á ís og hélt því fram að hún hefði algerlega náð að jafna sig án læknisaðstoðar. Hún hefði trúað því að andleg líðan skipti öllu máli hvað varðaði líðan hennar líkamlega og hún sagði að um leið og hún áttaði sig á því þá hefði hún náð fullum bata.
Iðkendur
Þeir sem iðka Christian Science kjósa að trúa ekki á vísindi. Þeir fara þó í mikla mótsögn við sjálfa sig því þó þeir segjast ekki trúa á vísindi og læknavísindi sér í lagi þá er algengast að iðkendur fari þó til tannlækna og gangi með gleraugu þurfi þau þess. Í lok 20. aldar voru skráðir 2.500 iðkendur í 70 löndum. Þeirri tölu hefur farið hnignandi því hreyfingin hefur átt erfitt með að fá nýja iðkendur og þau börn sem alast upp við trúna yfirgefa hana mörg hver þegar þau komast á aldur.
Kirkjan
Fyrsta kirkja krists eða móðurkirkjan (e. the Mother Church) var sett á fót árið 1894. Hún er staðsett í Boston, Massachusetts í Bandaríkjunum. Kirkjan var reist í rómverskum endurreisnarstíl og þykir hin glæsilegasta.
Umdeild trú
Christian Science er mjög umdeild trú. Þeir sem trúa á læknavísindi telja þá sem iðka Christian Science trú leggja sjálfa sig í hættu með því að neita sér um læknishjálp og þau leggja ekki bara sjálf sig í hættu heldur einnig (og kannski sérstaklega) börnin sín. Iðkendur Christian Science trúnnar segja að það séu engin haldbær sönnunargögn sem sína fram á nokkurn hátt að börn þessarar trúar þjáist eitthvað meira heldur en önnur börn. Þeir sem trúa á læknavísindi færa þá jafnvel rök fyrir því að ástæðan fyrir að engin haldbær sönnunargögn séu til sé sú að skráning barna hvað varðar veikindi eða dauðsföll eru yfirleitt ekki tengd trú. Þeir segja að ef þær upplýsingar væru fyrir hendi væru sönnunargögn vafalaust fyrir hendi.
Það er samt sem áður staðreynd að iðkendur þessarar trúar hefur verið látast úr veikindum sem að vísindin hafa fundið lækningu á í mörgum tilfellum. Fólk er að deyja úr sykursýki, sprungnum botnlanga, mislingum, barnaveiki, blóðeitrun, krabbameini eða öðrum sjúkdómum sem hægt er að lækna eða að minnsta kosti sinna að einhverju leyti með nútíma læknavísindum.
Egon Friedell
Egon Friedell (fæddur Egon Friedmann) (21. janúar 1878 - 16. mars 1938) var austurískur heimspekingur, sagnfræðingur, blaðamaður, leikari, kabarettlistamaður og leikhúsrýnir. Hann er einna þekktastur fyrir listasögu sína sem hann nefndi: Kulturgeschichte der Neuzeit (Menningarsaga nútímans) og kom út í þremur bindum á árunum 1927-1931. Thomas Mann taldi Egon Friedell vera einn af helstu stílistum þýskrar tungu.
Ourisia fragrans
Ourisia fragrans er tegund blómstrandi plantna í græðisúruætt, ættuð frá suðurhluta Síle og Argentínu.
Dacrydium cornwalliana
Dacrydium cornwalliana er sígrænt tré (um 10 til 30m hátt) frá Nýju-Gíneu.
Habsborgaraveldið
thumb|right|[[Maximilían 2. keisari ásamt Maríu af Spáni og börnum þeirra.]] Habsborgaraveldið er heiti sem sagnfræðingar nota yfir þau lönd og héruð sem heyrðu undir austurrísku Habsborgara frá 1521 til 1780 og síðan Habsburg-Lorraine-ætt til 1918. Þetta var samsett ríki myndað úr löndum sem ýmist voru innan eða utan Heilaga rómverska ríkisins og voru einungis í konungssambandi. Höfuðborg ríkisins var Vínarborg nema 1583 til 1611 þegar hún var flutt til Prag. Frá 1804 til 1867 var ríkið sameinað sem Austurríska keisaradæmið og frá 1867 til 1918 sem Austurrísk-ungverska keisaradæmið.
Lagabálkur
Lagabálkur er löggjöf sem á að standa sjálfstætt, sem sagt eru ekki eingöngu breytingar á öðrum lögum, og ber hver lagabálkur að jafnaði tiltekið nafn. Að jafnaði er vísað til lagabálks að teknu tilliti til breytinga sem á honum gætu hafa verið gerðar. Í einföldustu mynd mætti hugsa til þess að lagabálkar séu eins og bálkar á tré en hver grein laganna vaxi út frá bálknum.
Habsborgaraveldið
Höfuð austurrísku Habsborgaranna var oft kosinn keisari Heilaga rómverska ríkisins. Frá 1415 þar til ríkið var leyst upp 1806 var aðeins einn keisari sem ekki var jafnframt Habsborgari, Karl 7. af Bæjaralandi (1742-1745). Heilaga rómverska ríkið og Habsborgaraveldið voru samt aldrei sami hluturinn þar sem mörg yfirráðasvæði Habsborgara voru utan við ríkið og ýmis önnur ættarveldi réðu yfir hlutum ríkisins.
Würzburger Kickers
Würzburger Kickers er þýskt knattspyrnufélag staðsett í Würzburg.
Gaffall
Gaffall er mataráhald með handfangi og tindum á einum enda. Gaffall sem mataráhald hefur verið útbreiddastur á Vesturlöndum en á Austurlöndum fjær hafa matarprjónar verið algengari. Í dag eru gaflar miklu algengari í Austur-Asíu. Tilgangur gaflar er að lyfta mat að munninum eða halda honum föstum meðan hann er skorinn. Hægt er að lyfta mat með því að setja hann á tindana, eða stinga tindum í hann. Oft eru tindarnir lítið bognir. Til eru margs konar gaflar og þeir eru gerðir úr alls konar efnum, hin algengustu eru málmur og plast.
Bleikhnöttur
Bleikhnöttur (lat. globus pallidus) er heilabotnskjarni í mannsheila. Hann er miðlægur við gráhýði (putamen) í sitt hvoru hveli, en gráhýði og bleikhnöttur eru aðskilin með lateral medullary lamina.
Gaffall
Saga
Fyrstu gaflarnir voru með aðeins tveimur tindum en á skömmum tíma urðu gaflar með fleiri tindum vinsælir. Tindarnir á þessum göflum voru beinir og svo var ekki hægt að nota þá til að ausa mat upp. Þess konar gaffall var áætlaður að halda t.d. kjöti föstu meðan á það var skorið, og var líka notaður til að stinga stykki af kjöti og hrista það af óæskilegri sósu eða öðrum vökva. Áður en 11. öld komst gaffall til Ítalíu en þar varð hann ekki vinsæll fyrr en 14. öld. Fyrir árinu 1600 höfðu bæði borgarastéttin og yfirstéttin byrjað að nota gaffla. Það var talið kurteist að gestur kæmi með sinn eigin gafal sem var geymdur í lítlu boxi.
Bleikhnöttur
Bleikhnöttur skiptist í miðlægan og hliðlægan hluta. Þeir hafa svipaða aðlæga en talsvert ólíka frálæga þræði. Miðlæga hluta bleikhnattar svipar mjög til pars reticulata í svartfyllu (substantia nigra) en þetta tvennt er aðskilið með innri kapsúlu.
Gaffall
Saga
Í Norður-Evrópu gekk upptaka gafla miklu hægar. Thomas Coryat var sá fyrsti sem skýrði fyrir notkun gafla á ensku í bindi frá skrifum sínum um ferðar sínar um Ítalíu (1611). Hann taldi gafalinn vera „ókarlmannleg“ tilgerð. Kaþólska kirkjan var sterklega á móti upptöku gaffla og taldi þá „óhóflegur fínleiki“. Ekki fyrr en 18. öld varð gafall vinsæll í Stóra-Bretlandi en samkvæmt sumum heimildum voru gaflar notaðir í Frakklandi, Englandi og Svíþjóð á 17. öld. Boginn gaffall eins og sá sem er nú notaður í meginhluta heims var þróaður í Þýskalandi í miðri 18 öld. Hönnunin með fjórum tindum varð stöðluð á 19. öld.
Bleikhnöttur
Aðlægar brautir bleikhnattar
Aðlægar brautir koma aðallega frá kjörnum framstúku og striatum, en þær síðarnefndu skiptast í tvennt; þræðir til hliðlæga kjarna innihalda enkephalín en þeir til miðlæga kjarna bleikhnattar innihalda substance P og dynorphín; báðar gerðir notast þó við GABA.
Gaffall
Saga
Á 20. öld var „skaffallinn“ hugsaður upp, það er að segja áhald sem er annar helmingur gaffall og hinn helmingur skeið. Með þessum nýjum skafli þarf aðeins eitt áhald til að borða (ef þarf ekki hníf). Bakhlið skaflar er skeiðarlöguð og þannig er hægt að ausa mat upp með honum. Skaffall er líka með stuttum tindum eins og gaffall sem má stinga mat með. Handhægt og auðvelt að nota er hann orðinn vinsæll á skyndibitastöðum og í hernum.
Bleikhnöttur
Frálægar brautir bleikhnattar
Miðlægi og hliðlægi hlutar bleikhnattar hafa ólíkar frálægar brautir. Sá hliðlægi sendir aðallega brautir til framstúku (subthalamus). Notar GABA-hamlandi. Sá miðlægi ásamt pars reticulata af svartfyllu sendir aðallega til stúku og notar einnig hið hamlandi taugaboðefni GABA, og sendir einnig smá til tegmentum heilastofns.
Sveitarfélög Íslands
thumb|300px|Skipting Íslands í sveitarfélög og landshluta. Sveitarfélög á Íslandi eru svæðisbundnar stjórnsýslueiningar sem sjá um ýmsa þjónustu við íbúa sína á borð við sorphirðu, almenningssamgöngur, rekstur grunnskóla og leikskóla, félagslega aðstoð, þjónustu við fatlað fólk og aldraða o.s.frv. Stjórnir sveitarfélaganna eru kosnar í almennum kosningum meðal íbúanna á fjögurra ára fresti.
Fjöldi sveitarfélaga hefur verið nokkuð breytilegur í gegnum tíðina. Lengst framan af tíðkaðist að laga stærð hreppanna að fólksfjöldabreytingum með því að skipta upp fjölmennum hreppum og sameina þá fámennu. Þeim fjölgaði allnokkuð á seinni hluta 19. aldar og fyrri hluta hinnar 20. í samræmi við fólksfjöldaþróun í landinu. Einnig var algengt að hreppum væri skipt upp vegna ólíkra hagsmuna þéttbýlisstaða og sveita. Flest urðu sveitarfélögin 229 um miðja 20. öld. Frá og með 9. áratugnum var farið að leggja áherslu á sameiningu sveitarfélaga til að auka hagkvæmni í rekstri þeirra og bæta þjónustu.
Eftir sveitarstjórnarkosningar árið 2022 eru sveitarfélög á Íslandi 64, sjá lista yfir þau öll í röð eftir mannfjölda eða flatarmáli.
Sjá einnig allsherjarlista yfir íslensk sveitarfélög fyrr og síðar.
Gabriel Axel
Gabriel Axel (f. 18. apríl 1918 - 9. febrúar 2014) var danskur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktastur fyrir kvikmyndina Gestaboð Babettu sem vann til Óskarsverðlauna árið 1988. Hann leikstýrði kvikmyndinni Rauða skikkjan árið 1967 en hún var tekin að hluta til og framleidd á Íslandi.
Piparkaka
Piparkökuhús
left|thumb|Piparkökuhús Piparkökuhús er gert út stórum piparkökuskífum sem límdar eru saman með glassúr og stundum skreytt með sælgæti. Piparkökuhús er oftast hluti af jólaskreytingum og jólabakstri.
Lyftiduft
thumbnail|Lyftiduft. Lyftiduft er lyftiefni sem notað er í kökugerð og ýmsum öðrum bakstri til að ná fram lyftingu og gera afurðirnar léttari og loftmeiri. Þegar það er sett út í deigið og kemst í snertingu við vökva og síðan hita verða efnahvörf sem valda því að loftbólur myndast í deiginu og stækka síðan og deigið þenst út. Öfugt við gerdeig, sem er hnoðað til að glútenþræðir myndist í deiginu og síðan látin lyfta sér hægt, er deig gert með lyftidufti og öðrum kemískum lyftiefnum bökuð fljótt því glútenið í deiginu er veikt, sé það fyrir hendi, og nær ekki að halda loftbólum sem myndast nema skamma stund.
Innihaldsefni og virkni
Aðalefnið í lyftidufti er yfirleitt matarsódi. Til að efnahvörfin sem valda lyftingu fari af stað í deiginu þarf að koma til raki og einhver sýruvaldur. Stundum er notað hráefni með nægilega lágt sýrustig í baksturinn (svo sem súrmjólk eða jógúrt, sítrónusafi, súkkulaði eða annað) en að öðrum kosti þarf að blanda einhverju efni saman við. Það var upphaflega gert í tvennu lagi, það er að segja uppskriftir mæltu fyrir um að setja annars vegar matarsóda og hins vegar fosföt eða vínstein út í deigið, en um eða upp úr miðri 19. öld var farið að selja efnin blönduð saman í réttum hlutföllum sem lyftiduft. Nokkru síðar var farið að blanda sterkju saman við til að gera blönduna geymsluþolnari, þar sem sterkjan tók upp raka sem annars hefði haft áhrif á lyftiduftið og stytt geymsluþol þess. thumbnail|Royal-lyftiduft frá fyrri hluta 20. aldar. Lyftiduft er ýmist einvirkt eða tvívirkt (hægverkandi) en upphaflega var allt lyftiduft einvirkt, sem þýðir að duftið verður virkt um leið og það kemst í snertingu við raka og sýru og þarf því að baka strax úr deiginu. Tvívirkt lyftiduft bregst við í tveimur skrefum, annars vegar þegar vöknar í því og hins vegar þegar hita frá ofninum fer að gæta, og deigið getur því beðið nokkra stund fyrir bakstur. Það er ekki fyrr en hitastig hækkar í deiginu inni í ofninum sem aðallyftingin fer af stað þegar koltvísýringur losnar úr læðingi og loftbólurnar í deiginu stækka og þenja það út. Þar sem sýruvaldarnir eru fyrir hendi í lyftiduftinu er ekki þörf á súru hráefni til að lyftiduftið virki.
Sýruvaldar í lyftidufti eru meðal annars dífosföt, álsúlfat eða vínsteinn og stundum blanda þessara efna. Álsúlfat er hæg- og langvirkara en hin efnin, sem þýðir að deig sem það er í getur beðið lengur. Það hefur þó verið nokkuð umdeilt, annars vegar telja ýmsir að þau geti valdið því að álbragð verði af bakkelsinu og hins vegar hafa komið fram kenningar um að ál í mat geti hugsanlega valdið Alzheimer-sjúkdómi. Lyftiduft sem inniheldur dífosfat, til dæmis Royal-lyftiduft, er heldur hægvirkara en vínsteinslyftiduft. Í lyftidufti eru einnig þurrkefni (oftast sterkja), svo sem hveiti, maíssterkja, kartöflumjöl eða hrísmjöl. Þurrkefnin binda raka og auka því geymsluþol duftsins. Þau koma líka í veg fyrir kekkjamyndun og auka íblöndunarhæfni lyftiduftsins.
Þeir sem vilja forðast allt glúten sneiða oft hjá lyftidufti sem inniheldur hveiti þótt magn þess sé raunar mjög lítið. Það er hins vegar ekki sjálfgefið að vínsteinslyftiduft sé glútenlaust eða að glútenlaust lyftiduft innihaldi ekki álsambönd. Einnig getur lyftiduft sem inniheldur vínstein jafnframt innihaldið álsúlfat.
Notkun
Algengast er að eingöngu sé notað lyftiduft í allskyns kökubakstri; í smákökur og fljótbakaðar kökur er stundum eingöngu notaður matarsódi (en þá þarf að vera fyrir hendi sýra í hráefninu) en stundum er líka hvorttveggja notað og þá til að fá fram góða lyftingu strax í upphafi sem heldur svo áfram í ofninum. Þá þarf þó að gæta þess að nota jafnframt súrt hráefni sem jafnar út basann í matarsódanum, annars getur komið beiskt bragð af kökunni.
Algeng þumalfingursregla er að nota eina teskeið af lyftidufti í hver 125 g af hveiti en það er þó nokkuð misjafnt eftir því hver önnur hráefni eru. Sé notað of mikið af lyftidufti er hætt við að loftbólurnar þenjist of mikið og of hratt út og springi áður en kakan er fullbökuð, sem verður til þess að hún fellur.
Einu skipt út fyrir annað
Oft má nota lyftiduft í staðinn fyrir matarsóda í uppskriftum, þá oftast í hlutföllunum 3:1. Hafi uppskriftin gert ráð fyrir 1 tsk af matarsóda eru notaðar 3 tsk af lyftidufti í staðinn. Þó má gera ráð fyrir að bragðið af kökunni breytist eitthvað og hún getur orðið ljósari en ella því matarsódinn hefur áhrif á brúnunina.
Yfirleitt er ekki hægt að nota matarsóda eingöngu þegar uppskriftin gerir ráð fyrir lyftidufti, nema þá ef bætt er við súru hráefni til að koma lyftingunni af stað, því að eintóman matarsóda vantar sýruna sem þarf til að fá kökuna til að lyftast. Bragðið breytist að sjálfsögðu eitthvað við þetta. Útbúa má heimagert lyftiduft úr matarsóda og vínstein (kalíumbítartar - KC4H5O6 ) og þá er blandað saman einum hluta af vínstein á móti tveimur af matarsóda og einum af maíssterkju (einnig má sleppa sterkjunni en þá geymist lyftiduftið verr og það þarf að nota heldur meira af því en ella). Þetta lyftiduft er þó ekki tvívirkt og því þarf að baka kökur þar sem það er notað um leið og deigið er tilbúið.
Hoya elmeri
Hoya elmeri er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Borneó og Filippseyjum.
Vísir (dagblað)
Vísir var íslenskt dagblað, stofnað 1910 af Einari Gunnarssyni og gefið út til 1981 þegar það sameinaðist Dagblaðinu og kom út eftir það sem DV (Dagblaðið Vísir). Vísir var alla tíð fyrst og fremst Reykjavíkurblað.
Geislasverð
thumb|right|Geislasverð Geislasverð er skáldað handvopn í Stjörnustríðsheiminum. Það er sívalningur úr málmi sem inniheldur litaðan kristal sem sendir frá sér um 1,33 metra löngum geisla. Geislinn er hvítur með rönd í sama lit og kristallinn. Geislasverðið hefbundið og mest notaða vopn Jediriddara og Sith. Geislar í geislasverðum Sith geta verið rauðir (til dæmis geislasverð Svarthöfða) og appelsínugulir (til dæmis Darth Revan) en geislar í geislasverðum Jediriddara meðal annars bláir (til dæmis Obi Wan Kenobi), grænir (til dæmis Logi geimgengill), gulir og fjólubláir (til dæmis Mace Windu).
Konunglega danska vísindafélagið
thumb|right |250px| Eitt af ritum Vísindafélagsins danska: [[Maximilian Hell: Observatio transitus Veneris ante discum Solis (Athugun á göngu Venusar fyrir sólskífuna), Hafniæ 1770.]] Konunglega danska vísindafélagið (danska: Videnskabernes Selskab - fullu nafni: Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab) var stofnað 13. nóvember 1742 til að efla vísindi og tækni í Danmörku. Frumkvæðið að stofnun félagsins áttu Johan Ludvig Holstein greifi, Hans Gram prófessor og konunglegur sagnaritari, Erik Pontoppidan yngri prófessor í guðfræði og Henrik Henrichsen (síðar Hielmstierne) ritari í danska Kansellíinu. Þann 11. janúar 1743 fékk félagið konunglega vernd og stuðning Kristjáns 6. og við sama tækifæri kom fram að stefna þess væri að rannsaka sögu, staðhætti og tungumál Danmerkur og Noregs. Öðrum fræðigreinum var svo fljótlega bætt við.
Geislasverð
Sjónræn
Hreyfimyndafræðingur að nafni Nelson Shin var beðinn um að hanna geislasverðið. Hann teiknaði geislasverðið með hvítum geisla með litaðri rönd. Til að sýna geislann á þennan hátt í myndunum þurfti að fara yfir hvern ramma filmunnar með tæki (en. Rotoscope) sem stækkar mynd svo hægt sé að teikna yfir hana. Nelson kom með þá hugmynd að hafa geislann ljósan í einum ramma og dimmari í þeim næsta, til að geislinn virðist titra. Hann ráðlagði líka notkun á afsegulmagnara til að búa til hljóð geislasverðsins. Nelson kom með þessar hugmyndir á einni viku og var farið eftir þeim.
Konunglega danska vísindafélagið
Vísindafélaginu er skipt í tvær deildir, hugvísindadeild (upphaflega sögu- og heimspekideild) og náttúruvísindadeild (upphaflega stærðfræði- og náttúruvísindadeild). Aðaláherslan er á frumrannsóknir.
Geislasverð
Sjónræn
Í síðari Stjörnustríðsmyndunum (I-III) voru notaðar tölvur til að teikna geislasverðið inn á myndina.
Konunglega danska vísindafélagið
Frá árinu 1745 hefur félagið gefið út ritraðir og einstök rit á sviði náttúruvísinda og hugvísinda.
Á árunum 1763–1843 lét félagið kortleggja Danmörku og hertogadæmin, og fékkst þannig fyrsta áreiðanlega staðfræðikort af landinu. Kortin voru unnin í mælikvarða 1:20.000, en gefin út í mælikvarða 1:120.000.
Annað verkefni félagsins var dönsk orðabók (Videnskabernes Selskabs Ordbog), sem kom út á árabilinu 1793–1905 í 8 bindum, en var orðin úrelt áður en útgáfu lauk.
Geislasverð
Líkamleg
Blöð sverðanna voru fyrir Nýja von og The Empire Strikes Back voru búin til úr þríhyningslaga stöngum hulin endurskinsmerkjum sem mótor í hjaltinu sneri í hringi. Þetta bjó til þau áhrif að geislasverðið glæi. Hinsvegar voru blöðin á þennan hátt mjög viðkvæm og þurftu að skipta út oft, og endurskinið virkaði ekki þegar hliðar geislasverðs hölluðu svo myndavélin sá þær ekki. Þarmeð var hugmyndin yfirgefin þegar framleið varð þriðja myndin, The Return of the Jedi, og í stað þess var ákveðið að nota kolefnisrör fyrir blaðið. Þetta var sterkara, en of veikt aftur til að standast brot. Í fyrstu tveim myndum seinni þríleiks myndanna — The Phantom Menace og Attack of the Clones — voru notuð blöð úr áli og stáli, sem voru mun endingarbetri, en beygðust samt þó nokkuð, og þurftu þarmeð líka útskiptanir. Í síðustu Star Wars-mynd sem hefur komið út, Revenge of the Sith, voru notuð kolvetnistrefjarör notuð fyrir blöðin. Nú voru þau mjög endanleg og beygðust ekki, sem þó varð til þess að leikararnir fengu marbletti og ör.
Konunglega danska vísindafélagið
Félagið á og rekur nokkra vísinda- og styrktarsjóði og skipar stjórn Carlsbergsjóðsins úr hópi félagsmanna. Félagið hefur einnig um langan aldur skilgreint og auglýst fjölda verðlaunaverkefna.
Í Konunglega danska vísindafélaginu eru um 250 danskir og 250 erlendir félagsmenn. Af þeim dönsku er ⅓ í hugvísindadeildinni og ⅔ í náttúruvísindadeildinni. Félagið á stóra fasteign með góðu bókasafni við Dantes Plads í miðbæ Kaupmannahafnar, þar sem fundir eru haldnir annan hvern fimmtudag.
Vísindafélagið og Ísland
Fljótlega eftir stofnun félagsins beindust sjónir félagsins að Íslandi, sem varð til þess að tveir ungir stúdentar, Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson, voru sendir í rannsóknarferðir til Íslands. Ferðuðust þeir um landið 1750 og 1752–1757 og söfnuðu náttúrugripum fyrir félagið og undirbjuggu ítarlegt rit um náttúru landsins: Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar sem kom út í Kaupmannahöfn 1772. Ferðabókin er gagnmerkt rit og mikilvæg heimild um land og þjóð.
Nokkrir Íslendingar hafa verið félagsmenn eða heiðursfélagar í Vísindafélaginu danska, t.d. Þorvaldur Thoroddsen, Björn M. Ólsen og Finnur Jónsson.
Grunnklasasafn
Grunnklasasafn er safn klasa sem mynda grunneiningu hlutbundins forritunarmáls. Iðulega er þar að finna klasa sem hafa samband við helstu grunneiningar tölvunnar, svo sem úttak/inntak, netsamskipti og fleira.
Austin (Texas)
thumb|250px|right|Austin í Texas Austin er höfuðborg Texas-fylkis í Bandaríkjunum og stjórnarsetur Travishéraðs. Austin stendur í miðju Texas-fylki við Coloradoá og innan borgarmarkanna eru þrjú manngerð stöðuvötn, en það eru Town Lake, Lake Austin, og Lake Walter E. Long. Árið 2006 var íbúafjöldi Austin 709.893 manns og telst því vera fjórða stærsta borg fylkisins og sú sextánda í öllu landinu. Íbúafjöldi höfuðborgarsvæðis Austins (Austin–Round Rock) reiknast vera um 1,5 milljónir manns og samkvæmt íbúatölfræði þá er Austin-Round Rock það borgarsvæði í Bandaríkjunum sem er í hvað örustum vexti. Byggð hófst hér, að talið er, árið 1835 og var byggðarlaginu í fyrstu gefið nafnið Waterloo árið 1837. Það var svo tveimur árum síðar sem Mirabeau B. Lamar nefndi borgina eftir Stephen F. Austin; hún var þá orðin hluti af Lýðveldinu Texas.
Texasháskóli er hjartað í borgarlífinu og það er meðal annars honum að þakka að ýmis tæknifyrirtæki eru með mikilvægar starfsstöðvar í borginni (meðal annars IBM, Apple og Samsung). Austin hefur vegna þessa stundum verið kölluð Silikonhæðir (Silicon Hills).
Í borginni eru fleiri staðir til tónlistarflutnings að höfðatölu en í nokkurri annarri bandarískri borg, enda er borgin stundum nefnd The Live Music Capital of the World eða Höfuðborg lifandi tónlistar alls heimsins.
Eðlisfræði
thumb|right|[[Meissneráhrif.]] Eðlisfræði er sú grein náttúruvísindanna sem fjallar um samhengi efnis, orku, tíma og rúms og beitir vísindalegum aðferðum við hönnun líkana, sem setja náttúrufyrirbæri í stærðfræðilegan búning. Eðlisfræðingar rannsaka meðal annars víxlverkun efnis og geislunar og samhengi efnis og orku, tíma og rúms til þess að skilja hvernig alheimurinn virkar.
Eðlisfræðin skýrir efni þannig að það sé samsett úr frumeindum, sem eru samsettar úr kjarneindum, sem aftur eru gerðar úr kvörkum. Efni og orka eru í raun sama fyrirbærið samkvæmt afstæðiskenningunni. Geislun er skýrð með ljóseindum og/eða rafsegulbylgjum (tvíeðli). Lögmál eðlisfræðinnar eru flest sett fram sem stærðfræðijöfnur, yfirleitt sem línulegt samband tveggja stærða, eða sem 1. eða 2. stigs deildajöfnur.
Nútímaeðlisfræði reynir að sameina megingreinar eðlisfræðinnar, rafsegulfræði (rafsegulkrafturinn), þyngdaraflsfræði (þyngdarkrafturinn) og kjarneðlisfræði (sterki og veiki kjarnakrafturinn) í eina allsherjarkenningu.
Helstu greinar eðlisfræðinnar
Eðlisfræðinni má skipta gróflega í kjarneðlisfræði, þétteðlisfræði, atómfræði, stjarneðlisfræði og hagnýtta eðlisfræði. Þessar greinar hafa svo fjölda sérhæfðra undirgreina, eins og öreindafræði, safneðlisfræði, sameindaeðlisfræði, ljósfræði, skammtafræði, rafgasfræði, geimeðlisfræði og klassíska aflfræði. Þessar greinar vinna út frá nokkrum grundvallarkenningum, eins og afstæðiskenningunni, kenningunni um miklahvell, staðallíkaninu, samþættingarkenningunni og ofurstrengjafræði.
Frá 20. öld hafa rannsóknarsvið eðlisfræðinnar orðið sérhæfðari og flestir eðlifræðingar í dag vinna allan sinn feril á þröngu sérsviði. Fræðimenn sem vinna á mörgum sviðum, eins og Albert Einstein og Lev Landau, eru sífellt sjaldgæfari.
Kevin Durant
Kevin Durant er bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir Phoenix Suns í NBA-deildinni. Hann er fjölhæfur leikmaður í sókn og vörn og góður 3 stiga skotmaður.
Durant spilaði eitt tímabil í háskólaboltanum með Texas-háskóla áður en hann var valinn af Seattle SuperSonics árið 2007 sem varð að Oklahoma City Thunder árið 2008. Hann var með liðinu í 9 ár en árið 2016 hélt hann til Golden State Warriors þar sem hann vann NBA titla 2017 og 2018. Hann var valinn MVP; besti leikmaðurinn í úrslitum bæði árin.
Durant hefur 12 sinnum verið valinn í stjörnulið NBA og er 13. stigahæsti leikmaður deildarinnar frá upphafi með tæplega 27.000 stig. Með landsliði Bandaríkjanna hefur hann unnið þrjú ólympíugull: 2012, 2016 og 2021.
Alpakka
thumb|(video) Alpakkadýr jórtrar í dýragarði í [[Japan.]] Alpakka eða alpakkadýr eru suðuramerísk húsdýr af úlfaldaætt. Þau eru af ættkvíslinni Vicugna. Dýrin eru ræktuð vegna ullarinnar.
Sauli Niinistö
Sauli Väinämö Niinistö (f. 24. ágúst 1948) er finnskur stjórnmálamaður, lögfræðingur og bankamaður sem hefur verið forseti Finnlands frá árinu 2012. Niinistö vann sigur í annarri umferð finnsku forsetakosninganna það ár með 62,6% atkvæða gegn græningjanum Pekka Haavisto. Niinistö er meðlimur í finnska Samstöðuflokknum og var árið 2012 fyrsti forseti Finnlands úr röðum íhaldsmanna í um þrjátíu ár. Niinistö er hlynntur frekari samruna við Evrópusambandið og hafði fyrir forsetatíð sína verið fjármálaráðherra Finnlands frá 1996 til 2003. Hann hafði einnig verið dómsmálaráðherra og forseti finnska þingsins.
Niinistö var endurkjörinn þann 28. janúar 2018 í fyrstu umferð kosninga með um 60% atkvæða. Hann bauð sig fram til endurkjörs óháður stjórnmálaflokkum. Honum hafði meðal annars verið hrósað fyrir að halda jafnvægi í samskiptum Finna við Rússland á sama tíma og aukin spenna er komin upp milli Rússlands og vesturlanda. Niinistö tók þann 16. júlí á móti Donald Trump Bandaríkjaforseta og Vladímír Pútín Rússlandsforseta á leiðtogafundi þeirra í Helsinki.
Upp frá innrás Rússa í Úkraínu árið 2022 hefur Niinistö opinberlega verið fylgjandi því að Finnland gerist aðili að Atlantshafsbandalaginu.
Gunnar Þ. Andersen
Gunnar Þorvaldur Andersen (9. ágúst 1948) var forstjóri Fjármálaeftirlitsins. Hann starfaði hjá Landsbanka Íslands frá 1991 til 2003, síðast sem framkvæmdastjóri alþjóða- og fjármálasviðs. Þar áður starfaði hann meðal annars sem stjórnandi hjá Helly-Hansen í Noregi og Pepsi Cola Company í Bandaríkjunum og sem fjárfestingarfulltrúi í fjárreiðudeild Sameinuðu þjóðanna í New York þar sem hann hafði umsjón með fjárfestingum lífeyrissjóðs Sameinuðu þjóðanna. Gunnar er með MBA gráðu frá Háskólanum í Minnesota og viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands.
Sinfónía Nr. 6 (Beethoven)
'''Sinfónía nr. 6''' eftir Beethoven er ein af frægustu sinfóníunum hans. Frægasti parturinn heitir Sveitasinfónían.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1959
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1959 var fjórða söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Hún var haldin miðvikudaginn 11. mars 1959 í Cannes í Frakklandi eftir að landið hafði unnið keppnina árið 1958. Holland vann keppnina 1959 með laginu „Een beetje“ sem flutt var af Teddy Scholten. Þetta var í annað skipti sem landið vann keppnina og í fyrsta skipti sem land vann í annað sinn í keppninni. Auk þess var höfundur texta sigurlagsins, Willy van Hemert, höfundur fyrra sigurlags Hollands „Net als toen“ , sem vann keppnina árið 1957. Willy var fyrsta manneskjan til að vinna söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva tvisvar.
Staðsetning
Söngvakeppnin fór að þessu sinni fram í Palais des Festivals et des Congrès höllinni í Cannes í Frakklandi eftir að Frakkland öðlaðist réttinn til að halda keppnina í kjölfar þess að vinna keppnina 1958 með laginu „Dors, mon amour“ sem flutt var af André Claveau. Cannes er staðsett á frönsku rivíerunni og hefur lengi verið vinsæll ferðamannastaður og er heimsfræg fyrir kvikmyndahátið sem er haldin þar ár hvert. Palais des Festivals et des Congrès var byggt 1949 og hefur oft hýst kvikmyndahátíðina frægu.
Fyrirkomulag
Þetta ár tók ný regla í gildi sem gerði það að verkum að engir þekktir lagahöfundar eða útgefendur máttu taka sæti í dómnefndum landanna.
Annað og þriðja sæti fengu að flytja lag sitt aftur í lok keppninnar líkt og sigurlagið.
Þátttakendur
Lúxemborg dróg sig úr keppni og keppti ekki í fyrsta skiptið í sögu söngvakeppninnar. Bretland kom til baka eftir að hafa misst af keppni fyrra árs og lenti í fyrsta sinn í öðru sæti. Landið átti eftir að lenda í öðru sæti í fjórtán skipti í viðbót. Mónakó tók þátt í keppninni í fyrsta skiptið, en lenti í síðasta sæti.
Tveir fyrrum keppendur tóku aftur þátt í keppninni 1959. Það voru Birthe Wilke fyrir Danmörku (áður 1957) og Domenico Modugno fyrir Ítalíu (áður 1958).
Hljómsveitarstjórnendur
- Franck Pourcel
- Kai Mortensen
- William Galassini
- Dolf van der Linden
- Eric Robinson
- Francis Bay
Ívar beinlausi
Ívar „beinlausi“ Ragnarrsson var víkingahöfðingi í Jórvík og berserkur sem sagt er frá í fornaldarsögunum Ragnars sögu loðbrókar og Þætti af Ragnars sonum. Faðir hans var Ragnar loðbrók og móðir hans var Áslaug Kráka en bræður hans voru Sigurður ormur í auga, Björn járnsíða og Hvítserkur. Agnar og Eiríkur voru bræður hans samfeðra en móðir þeirra var Þóra borgarhjörtur. Einnig var hann sagður bróðir Rögnvalds, Hálfdáns og Ubba.
Það er óljóst hvar mörk skáldskapar og sagnfræði liggja í sögum af Ívari og bræðrum hans en þeir hafa, ólíkt föður sínum, líklega verið sögulegar persónur.
Rauðisandur
Rauðisandur er rauður á litinn út af skeljum af hörpudiski.
Umhverfisstofnun stefnir að því að friðlýsa í áföngum Rauðasand, ásamt Látrabjargi.
Metorð
Metorð, myndvídd, tign eða stétt (enska, rank) fylkis í línulegri algebru segir til um það hver vídd grunnsins er; og jafngildir línuvíddinni og líka dálkvíddinni þar sem dálkvíddin og línuvíddin hafa alltaf sama gildi. Metorð fylkisins A er oft táknað með rithættinum rk(A) eða rank A.
Línuvídd (e. row rank) fylkisins A er hlutrúmið sem línuvigrar fylkisins A spanna, og dálkvídd (e. column rank) fylkisins A er hlutrúmið sem dálkvigrar fylkisins A spanna.
4×3
sem hefur þrjár raðir sem eru ekki núll. Af því sést að metorð þess er jafnt og 3.
4×4
Hér er 4×4 fylki tekið fyrir:
Eftir að þetta fylki hefur verið sett á stallað form með Gauß-eyðingunni þá fæst út:
sem hefur tvær raðir sem eru ekki núll. Af því sést að metorð þess er jafnt og 2.
Annað dæmi
Eftir að þetta fylki hefur verið sett á stallað form með Gauß-eyðingunni þá fæst út:
sem hefur tvær raðir sem eru ekki núll. Af því sést að metorð þess er jafnt og 2.
Skilnaðarkjör
Skilnaðarkjör er safnheiti yfir skipan mála milli hjóna sökum lögskilnaðar þeirra. Að jafnaði er hjónum veitt heimild til að semja um þau sín á milli með samningi en þau þurfa að leita til yfirvalda um það sem þeim tekst ekki að semja um. Í íslenskum rétti er aðallega um að ræða skipan forsjár yfir börnum séu þau til staðar, framfærslueyrir þeirra á milli (einnig kallaður lífeyrir) og úrlausn mála um skiptingu eignarréttinda þeirra. Lögskilnaður er þá ekki veittur nema búið sé að leysa úr þessum málum eða þau komin í ákveðinn endanlegan farveg, eftir atvikum.
Björn Hlynur Haraldsson
Björn Hlynur Haraldsson (f. 8. desember 1974) er íslenskur leikari og leikstjóri.
Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum
Björn Hlynur leikstýrði söngleiknum Jesus Christ Superstar sem frumsýndur var í Borgarleikhúsinu í desember 2007.
Fíll
Fíll er stórt spendýr af fílaætt (Elephantidae). Þrjár núlifandi tegundir heyra til þeirrar ættar: gresjufíll (Loxodonta africana), skógarfíll (Loxodonta cyclotis), sem í daglegu tali kallast Afríkufíll, og Asíufíll (Elephas maximus) en þær fyrrnefndu tvær voru áður fyrr taldar ein og sama tegundin.
Fílar hafa langan rana og tvær langar skögultennur og eru stærstu núlifandi landdýrin og geta vegið allt að fimm tonn. Vegna mikillar líkamsþyngdar sinnar geta fílar ekki hoppað. Í fornöld voru þeir stundum notaðir í hernaði.
Friðarpáskar
Friðarpáskar voru fjölþætt menningardagskrá dagana 14. - 23. apríl árið 1984 í Norræna húsinu. Fjölmörg félagasamtök og friðarhópar stóðu að dagskránni, sem lauk á því að Steingrími Hermannssyni forsætisráðherra var afhent sameiginleg yfirlýsing sem undirrituð var af gestum samkomunnar.
Aðstandendur
Þorláksmessugangan 1983 var haldin í nafni fjölda friðarsamtaka og -hópa, en áður höfðu Samtök herstöðvaandstæðinga staðið ein að þeirri aðgerð. Um þessar mundir var mikil gróska í friðarbaráttunni, sem tengdist kjarnorkukapphlaupi risaveldanna sem þá var í algleymingi. Stofnaðir voru friðarhópar einstakra starfstétta eða innan hagsmunasamtaka að erlendri fyrirmynd.
Samstarfið um Þorláksmessugönguna varð kveikjan að því að ákveðið var að efna til margra daga dagskrár með málefnafundum og menningarviðburðum. Sextán hópar og hreyfingar stóðu að henni. Þau voru:
Deilur um þátttöku Varðbergs
Það vakti athygli að Samtök herstöðvaandstæðinga og Varðberg væru bæði meðal aðstandenda Friðarpáska, enda litið á félögin sem erkifjendur í deilunum um Atlantshafsbandalagið og herstöðina á Keflavíkurflugvelli. Umsókn Varðbergs um að fá að taka þátt olli talsverðum titringi. Málamiðlunin varð sú að öllum félögunum sem að dagskránni stóðu var gert að samþykkja og undirrita yfirlýsingu þar sem stjórnvöld voru hvött til andstöðu gegn kjarnorkuvígbúnaði og vopnakapphlaupi.
Már Guðmundsson ritaði grein í Neista, málgagn Æskulýðsfylkingarinnar, þar sem hann gagnrýndi þá ákvörðun Samtaka herstöðvaandstæðinga að taka þátt í samfylkingu með Varðbergi og taldi til marks um að málstaður herstöðvaandstæðinga hefði útvatnast með of almennri áherslu á almenna friðarstefnu. Tók hann þó fram að niðurstaðan hefði eflaust ekki verið léttbær og að fulltrúi Samtaka herstöðvaandstæðinga hefði reynt að haga orðalagi sameiginlegu yfirlýsingarinnar með þeim hætti að Varðbergi yrði ómögulegt að vera með, en að fulltrúar Þjóðkirkjunnar hafi í raun barið þátttöku Varðbergs í gegn.
Dagskrá
Friðarpáskar voru settir á laugardegi með göngu frá Lækjartorgi í Norræna húsið. Þar stóð uppi myndlistarsýning og var efnt til ýmis konar menningarviðburða næstu dagana. Má þar nefna uppsetningu á leikverkinu Ég læt sem ég sofi, sem byggði á vinsælli breskri myndasögu When the Wind Blows eftir Raymond Briggs, sem fjallaði um örlög eldra fólks í kjarnorkustyrjöld.
Mikil áhersla var lögð á barnamenningu í dagskránni og voru skipulagðar fjölmargar listasmiðjur barna, auk þess sem haldnir voru fyrirlestrar um friðaruppeldi. Haldinn var fundur um kjarnorkuvopnamál þar sem fulltrúar Samtaka herstöðvaandstæðinga og Varðbergs deildu hart. Þá stóðu læknar og eðlisfræðingar fyrir kynningu á afleiðingum kjarnorkusprenginga fyrir fólk og umhverfi.
Gestir Friðarpáska rituðu nafn sitt undir hina sameiginlegu kröfugerð samtakanna sextán og var forsætisráðherra afhent hún á lokadegi dagskrárinnar. Söfnuðust um 3.000 undirskriftir.
Friðarpáskar á Húsavík
Friðarhópur Húsvíkinga efndi til Friðarpáska í félagsheimili bæjarins. Þar var fjallað um baráttu breskra baráttukvenna í Greenham Common, auk annarra listviðburða og ræðuhalda.
Fagurtoppur
Fagurtoppur (fræðiheiti Lonicera x bella ) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna rauðtopps (L. tatarica) og vindtopps (L. morrowii). Útlitið er breytilegt eins og er algengt hjá blendingum, en hann blandast einnig auðveldlega aftur í foreldrategundirnar. Blendingur Lonicera × bella og L. ruprechtiana er nefnur L. × muendeniensis.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Heckler & Koch MP5
thumb|300px|Heckler & Koch MP5 A3 thumb|right|350px| Heckler & Koch MP5 SD3 með innbygðum hljóðdeyfi Heckler & Koch MP5 er þýsk hríðskotabyssa sem var hönnuð á sjötta áratugnum af skotvopnafyrirtækinu Heckler & Koch. Til eru um 30 tegundir af MP5 byssum, t.d. MP5 A5, MP5 K, MP5 SD3 og MP5 A4, en upprunalega tegundin er MP5 A1. Þau skot sem oftast eru notuð í byssuna eru 9 × 19 mm NATO skot, og komast yfirleitt 15 – 30 þannig skot í magasínin. MP5 er skammstöfun á þýsku fyrir Maschinenpistole 5.
Nú tímum eru yfir 40 lönd sem nota MP5 í sérsveitum sínum, einnig Ísland. MP5 byssur eru framleiddar í nokkrum löndum fyrir utan Þýskaland, með leyfi, t.d. Grikklandi, Íran, Mexíkó, Pakistan, Súdan, Tyrklandi og Bretlandi.
Súnní
Súnní er stærsta fylkingin innan íslam, en íslömsk trú klofnaði í tvo meginmeiði á sjöundu öld í kjölfar deilna um eftirmann Múhameðs spámanns. Annarsvegar eru súnní-múslímar, eða súnnítar, sem eru mikill meirihluti múslíma í heiminum, og hins vegar sjía-múslímar, eða sjítar, sem eru í minnihluta í heiminum. Sjítar eru þó í meirihluta í Írak og Íran.
Súnnítar trúa því að eftirmaður Múhameðs hafi ekki tekið við spámannshlutverkinu, Múhameð hafi verið síðasti spámaðurinn. En hann hafði einnig verið veraldlegur leiðtogi múslíma og einhver þurfti að taka við því hlutverki.
Ourisia integrifolia
Ourisia integrifolia er tegund blómstrandi plantna í græðisúruætt, ættuð frá fjallendi Tasmaníu.
Súnní
Alí, tengdasonur Múhameðs, var fjórði kalífi (sá sem stjórnar á jörðinni í umboði guðs) múslíma, en var myrtur árið 661. Þá tók helsti andstæðingur hans við kalífadómi, en átök þeirra voru undirrótin að klofningi íslams í súnní- og sjía-sið. Heitið á sjía-sið er dregið af „shi'at Ali“, eða „fylgismenn Alís“. Þeir telja Alí hafa verið þann eina sem hafi með réttu gegnt kalífadómi.
Hugmyndafræðilegur munur á súnní- og sjía-sið er í grundvallaratriðum sá að sjítar telja að Múhameð hafi átt sér andlega arftaka, þótt hann hafi verið síðasti spámaðurinn. Þessir arftakar eru nefndir imamar. Þeir hafa í krafti innblásturs meira innsæi í eðli guðdómsins en venjulegir menn hafa. Þess vegna geta þeir túlkað Kóraninn, helgirit múslíma, og áttað sig á duldum boðskap sem þar er að finna en venjulegir menn sjá ekki.
Samkvæmt súnní-sið, sem kenndur er við hefð, eða troðnar slóðir, er Kóraninn skiljanlegur öllum sem vilja lesa hann og leita lærdóms um hann. Ekkert í honum er hulið venjulegum mönnum. Þar er enginn dulinn boðskapur.
90% múslíma fylgja „súnna“ eða kennisetningum spámannsins og trúa á lögmæti kalífana (arftakanna), sem valdir voru til að leiða múslíma eftir dauða spámannsins.
Meðalaldur
Meðalaldur er samanlagður aldur þýðis (t.d. þjóðar), deilt með fjölda þeirra sem í þýðinu eru. Meðalaldur tiltekins hóps manna er ekki skilgreining á meðalævi, heldur meðaltal af aldri einstaklinga sem eru á lífi. Með öðrum orðum eru aldurstölurnar lagðar saman og deilt í með fjöldanum. Meðalævi er hins vegar tala sem lýsir því hversu gamlir menn verða að meðaltali. Meðalaldur getur breyst án þess að meðalævi breytist, til dæmis ef hlutfall fæðinga er að breytast. En yfirleitt hefur meðalævi þó mest áhrif á meðalaldur.
Margrét af Provence
thumb|right|Margrét drottning. Mynd frá 15. öld. Margrét af Provence (vorið 1221 – 21. desember 1295) var drottning Frakklands frá 1234 þar til maður hennar, Loðvík 9., dó árið 1270.
Foreldrar Margrétar voru Ramon Bereguer 4., greifi af Provence, og Beatrice af Savoja, dóttir Tómasar greifa af Savoja. Margrét hét eftir ömmu sinni, Margréti af Genf, sem hafði verið á leið til Parísar að giftast Filippusi 2. Frakkakonungi þegar Tómas af Savoja rændi henni og giftist henni sjálfur.
Margrét var elst fjögurra systra sem allar voru orðlagðar fyrir fegurð og urðu allar drottningar. Næst Margréti var Elinóra af Provence, sem giftist Hinrik 3. Englandskonungi, og voru þær systur alla tíð mjög nánar. Síðan kom Sanchia, sem giftist Ríkharði jarli af Cornwall, bróður Hinriks 3. og einum auðugasta manni Evrópu, sem var svo kjörinn konungur Þýskalands 1257. Yngst var Beatrix, sem giftist Karli af Anjou, yngsta bróður Loðvíks 9 og varð drottning Sikileyjar árið 1266. thumb|left|Margrét og Loðvík halda heim frá Akkó. Margrét giftist Loðvík 27. maí 1234, þá nýorðin þrettán ára, en brúðguminn var tvítugur. Hún var krýnd daginn eftir. Hjónaband þeirra virðist hafa verið gott framan af þótt Loðvík væri mun guðræknari og lítillátari en Margrét.
Wallace & Gromit
Wallace & Gromit eru breskar persónur sem skapaðar voru af Nick Park og hafa birst í þremur stuttmyndum og einni mynd í fullri lengd eftir hann, mótaðir í leir. Fyrirtækið sem framleiðir myndirnar heitir Aardman Animations. Þann 10. október 2005 brann myndver Aardman og allt sem þar var, þar á meðal öll módel af persónunum. Myndirnar sjálfar eru þó geymdar annars staðar og hafa því ekkert skemst.
Margrét af Provence
Hún fylgdi manni sínum þegar hann fór í Sjöundu krossferðina. Þegar fregnir bárust af því til Damietta að Egyptar hefðu tekið hann höndum lá hún á sæng en bað riddarann sem stóð vörð um svefnherbergi hennar að drepa sig og nýfæddan soninn fremur en að láta þau falla í hendur múslima.
Wallace & Gromit
Wallace
Wallace er handlaginn uppfinningamaður á einhverjum óræðum miðjum aldri. Hann er sköllóttur og klæðist oftast, í það minnsta heima fyrir, brúnum buxum, hvítri skyrtu, rauðu bindi, grænu prjónavesti og svörtum skóm. Hann virðist ekki ná að vinna fyrir sér með uppfinningunum og því taka hann og Gromit að sér ýmis störf önnur, svo sem gluggaþvott í einni mynd þeirra. Hann er mikill aðdáandi osts og hefur sérstakt dálæti á Wensleydale-osti. Þrátt fyrir að vera afar handlaginn má segja að hann stígi ekki alltaf í vitið og á til að vera mjög utan við sig, en þá bjargar Gromit þeim félögunum oftast. Peter Sallis útvegar rödd Wallace.
Margrét af Provence
Hún tókst líka á hendur stjórn liðsaflans sem eftir var, gerði ráðstafanir til að tryggja nægan mat fyrir alla kristna menn í borginni og safnaði síðan saman fé til að greiða gríðarhátt lausnargjald fyrir mann sinn. Margrét varð þannig eina konan sem stýrt hefur krossferð þótt um skamma hríð væri.
Wallace & Gromit
Gromit
Gromit er einkar mannlegur hundur Wallace. Hann getur ekki talað, enda hefur hann engan munn, en það kemur einstaka sinnum fyrir að hann láti frá sér lítið gelt. Þrátt fyrir þetta getur hann vel tjáð sig með því að sýna ýmsa svipi. Hann er ljósbrúnn fyrir utan eyrun, sem eru dökkbrún. Hann er, líkt eigenda sínum, mjög handlaginn og á auðvelt með að setja saman alls konar raftæki, þó hann hafi ekki gert uppfinningarnar að starfi líkt og Wallace. Hann les mikið, oft miklar og djúpar bækur og virðist að mörgu leyti gáfaðari en eigandinn.
Margrét af Provence
Hún dvaldi síðan áfram með manni sínum í Landinu helga allt til 1254 og eignaðist þar tvö börn til viðbótar en alls áttu þau hjónin níu börn sem komust upp.
Margrét var mjög metnaðargjörn og lét til sín taka í stjórnsýslu en með misjöfnum árangri og Loðvík var óánægður með ýmis tiltæki hennar. Þegar elsti sonur þeirra, Loðvík, lést árið 1260 taldi Margrét Filippus, sem þá varð ríkiserfingi, fimmtán ára gamall, á að sverja eið að því að sama hversu gamall hann yrði þegar hann erfði ríkið, þá skyldi hann hlíta ráðum móður sinnar þar til hann yrði þrítugur. Þegar Loðvík, sem sjálfur hafði lengi verið undir stjórn móður sinnar, Blönku, komst að þessu hafði hann þegar samband við páfann og fékk Filippus leystan undan eiðnum.
Loðvík dó síðsumars 1270 í Áttundu krossferðinni í Túnis og einnig Jóhann sonur þeirra, sem var barnið sem fæddist í Damietta 1250. Margrét hafði ekki farið með manni sínum í krossferðina í þetta sinn. Þegar Filippus 3. tók við sneri hún aftur til bernskuheimkynna sinna í Provence og dvaldi þar til dauðadags, 21. desember 1295.
Wallace & Gromit
Gromit
Geimferðastofnun Bandaríkjanna hefur nefnt eitt vélmenna sinna, ætlað til könnunar á Mars eftir Gromit.
Myndir
Einnig komu þeir fyrir í 10 tveggja og hálfrar mínútu löngum myndum sem upphaflega voru gefnar út á internetinu, en hafa einnig komið út á DVD og verið sýndar í sjónvarpi af BBC. Þær nefnast Cracking Contraptions og eru:
Annað
Um félagana hafa verið gerðir tveir tölvuleikir:Wallace and Gromit in Project Zoo sem tengist myndinni The Wrong Trousers og kom út árið 2003 og leikur byggður á myndinni þeirra í fullri lengd og með sama nafni, Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit. Þar að auki hafa verið gefnar út nokkrar teiknimyndabækur með nýjum sögum um þá. Einnig er til mikið af varningi svo sem styttum og dagbókum og þvílíku sem merkt er persónunum.
Þóra Andrea Nikólína Jónsdóttir
Þóra Andrea Nikólína Jónsdóttir (1813 – 1861) eða Þ.A.N. Jónsdóttir var íslensk húsmóðir og matreiðslubókarhöfundur á 19. öld og var einna fyrst íslenskra kvenna til að senda frá sér bók.
Árið 1858 gaf Þóra út bók sína, sem heitir Ný matreiðslubók ásamt ávísun um litun, þvott o.fl. og er skráð samin af Þ.A.N. Jónsdóttur. Bókin er 244 blaðsíður og hefur að geyma fjölda mataruppskrifta. Margar þeirra eru þýddar úr erlendum bókum, oftast dönskum, en Þóra hefur lagt sig fram um að finna íslensk heiti á hráefni og rétti og smíða þau þar sem þau voru ekki til þótt mörg hafi ekki náð fótfestu. Hún notar til dæmis orðið vöðlubjúga um rúllupylsu og ragout og frikasse þýðir hún sem lystarspað og spaðmusl.
Hún leggur líka áherslu á hreinlæti við matargerðina, sem stundum var ábótavant á þessum tíma, enda aðstæður slæmar, og segir: „Það er ekki nóg að katlar og pottar og annað þess konar skíni eins og sól í heiði á búrshillunni, ef þeir eru eins og farðakoppar að innan. Það er heldur ekki nóg að eldhús, eða búrsborðið sje eins og hvítt traf, ef allt annað sem því er skylt, er ekki eins umleikið. En því er miður, að þetta brennur víða við, og öllum er það í augum uppi, hvernig maturinn muni vera, þar sem svo er háttað.“
Þess má geta að bók Þóru var önnur í röð prentaðra íslenskra matreiðslubóka. Sú fyrsta var Einfalt matreiðslukver fyrir heldri manna húsfreyjur sem kom út árið 1800 eftir Mörtu Maríu Stephensen. Ekki er þó fullljóst hvort hún er í raun höfundur kversins og því má vel segja að bók Þóru hafi verið ein sú fyrsta sem út kom eftir íslenska konu.
Persneska
Persneska er tungumál sem talað er í Íran, Tadsíkistan, Afganistan, Úsbekistan, vesturhluta Pakistan, Barein og víðar. Yfir 75 milljónir manna hafa persnesku að móðurmáli. Persneska tilheyrir indó-evrópsku málaættinni. Persneska hefur verið rituð með arabísku letri (með viðbótartáknum) frá því þeir lentu undir yfirráðum Araba og tóku upp Múhammeðstrú á 7. öld. Fyrir þann tíma var persneska rituð með svonefndu palaví-stafrófi (sem þeir fundu upp sjálfir) og enn áður með nokkurskonar fleygrúnum.
Nafnið persneska vísar til Persíu, sem er eldra heiti á Íran.
Málfræði
Sagnorð enda á -an í nafnhætti svo sem omúctan (læra), porsídan (spyrja) tarsídan (hrella) og er þátíð mynduð með brottekngingu -an endingarinnar. Sagnorð beyjast í persónum og tölum og eru endingar reglulegar; 3.p.flt. -nd, 2.p.flt. -it, 1.p.et -im. 3 persóna et. er endingarlaus öfugt við fleirtöluna í íslensku.
Það eru engin málfræðileg kyn.