cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sviss
Fjöll og fjallgarðar
thumb|Matterhorn er eitt þekktasta fjallið í Sviss Tveir aðalfjallgarðar eru í Sviss. Sá stærri þeirra eru Alpafjöll, en þau ná yfir gjörvallt miðbik og suðurhluta landsins. Þau eru svo stór að þeim er skipt niður í margar minni einingar. Minni fjallgarðurinn er Júrafjöll fyrir norðvestan og mynda þau þar náttúruleg landamæri við Frakkland. Svisslendingar telja fjöll sín í tindum. Þannig teljast tveir tindar á sama fjalli til tveggja fjalla. Hæsti fjallgarður Alpanna í Sviss er Monte Rosa- fjöllin en hæsti tindur þeirra er Dufourtindurinn sem nær upp í 4.634 metra hæð. Matterhorn er trúlega þekktasta fjallið í landinu en það nær 4.478 metra hæð.
Ár og vötn
Vegna Alpafjallanna eru mýmargar ár í Sviss, sem flestar renna til norðurs og vesturs. Helsta áin í Sviss er Rín, en hún á upptök sín suðaustast í landinu. Lengstu ár innanlands í Sviss:
Sviss er mikið vatnaland. Þar eru nokkur af stærstu stöðuvötnum Mið-Evrópu, en þau eru í flestum tilfellum gömul jökulvötn frá ísaldartímanum. Stærstu vötn í Sviss:
Stjórnskipulag
Sviss er sambandsríki 26 kantóna sem hver fyrir sig er nokkuð sjálfstæð. Sérhver kantóna er með eigið þing og þar er kosið um allar meiri háttar ákvarðanir í íbúakosningum. Sambandsþingið situr í Bern. Þar er starfandi forseti en hann er frekar valdalítill. Þingið er í tveimur deildum, þjóðráðinu (Nationalrat) og kantónuráðinu (Ständerat). Í þjóðráðinu eru 200 þingmenn, kosnir af þjóðinni. Í kantónuráðinu eru 46 þingmenn, tveir úr hverri kantónu. Í flestum tilvikum er hér um aukastarf þingmanna að ræða. Sviss hefur þá sérstöðu að nota þjóðaratkvæðagreiðslur að miklu leyti til að útkljá mál, en frá 1848 hafa verið haldnar þar á sjötta hundrað þjóðaratkvæðagreiðslur. Hver og einn ríkisborgari getur stofnað til þjóðaratkvæðagreiðslu, sem getur fellt sett lög, nái hann að safna 50.000 undirskriftum því til stuðnings. Vegna þessa er sterk hefð fyrir þjóðstjórnum í landinu og allt frá árinu 1959 hafa fjórir helstu stjórnmálaflokkarnir nánast undantekningarlaust myndað ríkisstjórn landsins.
Höfuðborg
Formlega (de jure) er engin höfuðborg í Sviss. 1848 var borgin Bern þó kosin sem sambandsborg (ekki höfuðborg) þar sem þingið hittist. Þingið sjálft hafði rökrætt málið lengi og komist að þeirri niðurstöðu að engin borg í Sviss ætti að kallast höfuðborg landsins. Því var heitið sambandsborg (Bundesstadt) valið. Tæknilega er Bern þó höfuðborg landsins.
Mynt
Gjaldmiðill Sviss er svissneskur franki. Fram að 1798 var mynt landsins á vegum hverrar kantónu fyrir sig. Þegar Napóleon stofnaði Helvetíska lýðveldið í landinu, var í fyrsta sinn farið að nota samræmda mynt sem kallaður var franki, enda notuðu Frakkar einnig franka. Eftir fall Napóleons notaði Sviss erlenda mynt, gull- og silfurmynt frá Frakklandi, Belgíu, Ítalíu og Grikklandi. Einnig voru notuð gyllini, eins og í Austurríki. Árið 1852 fór Sviss að gefa út eigin mynt, svissneska frankann, en allar útlendu myntirnar voru þó enn notaðar með um sinn. Smærri mynteiningin heitir Rappen og er einn franki 100 Rappen. Heitið Rappen kom frá Freiburg í Þýskalandi. Þar var slegin mynt með erni á 13. öld. En örninn var óskýr og menn fóru að kalla hann hrafn (Rabe á þýsku). Þaðan kom heitið Rappen.
Kantónur
thumb|Yfirlit yfir kantónurnar 26 Ríkið Sviss mynda 26 kantónur, misstórar og misfjölmennar. Upphaflegu kantónurnar voru þrjár (Uri, Schwyz og Unterwalden) en þær mynduðu Sviss þegar árið 1291. Unterwalden er sett saman úr tveimur hálfkantónum (Nidwalden og Obwalden). Bern er stærsta kantónan, tæplega 6.000 km², en Baselborg er minnst, aðeins 37 km². Fjölmennust er Zürich með 1,2 milljón íbúa en í Appenzell Innerrhoden búa aðeins 17 þúsund manns. Þrátt fyrir þennan mun eru þingmenn kantónanna jafnmargir og jafnréttháir.
Tungumál
thumb|Kort af útbreiðslu tungumála í Sviss (2013). Rautt = þýska, fjólublátt = franska, grænt = ítalska og gult = rómanska. Sviss er ekki land einnar þjóðar, heldur bandalag mismunandi héraða sem ákváðu að tengjast af pólitískum ástæðum. Upphaflegu kantónurnar voru þýskumælandi en eftir því sem fleiri héruð bættust við, bættust frönsku- og ítölskumælandi íbúar við. Af sömu ástæðu eru einnig fleiri en eitt tungumál talað í landinu. Þjóðtungurnar eru fjórar: þýska (svissnesk þýska) um allt miðbik landsins, franska í vestri, ítalska fyrir sunnan og rómanska fyrir austan. Síðastnefnda málið er minnst útbreitt af málum þessum og er sambland latínu og germönsku frá tímum Rómverja. Langflestir tala þó þýsku eða tæp 64%. Um 20% tala frönsku. Að mestu leyti eru málamörkin skýr, sérstaklega í sveitum. En í nokkrum borgum eru tvö mál töluð, til dæmis í Fribourg (Freiburg), Neuchâtel (Neuenburg) og Biel (Bienne), þar sem bæði er töluð þýska og franska.
Menntun
thumb|upright|Fjórir mikilvægir svissneskir vísindamenn(réttsælis): [[Leonhard Euler (stærðfræði) Louis Agassiz (jöklafræði) Auguste Piccard (flugvélaverkfræði) Albert Einstein (eðlisfræði)]] Menntun í Sviss er afar fjölbreytileg vegna þess að stjórnarskrá Sviss kveður á um að skólakerfið sé málefni kantónanna. Bæði opinberir skólar og einkaskólar eru starfræktir í landinu, þar á meðal einkareknir alþjóðlegir skólar. Í nær öllum kantónum hefst skólagangan um sex ára aldur en flestar kantónur starfrækja einnig ókeypis „barnaskóla“ fyrir fjögurra og fimm ára börn. Fyrsta erlenda málið sem börn lærðu var ávallt eitt af hinum tungumálum landsins (eftir því hvert fyrsta mál barnanna var) en undanfarið hefur enskan verið að ryðja sér til rúms í nokkrum kantónum sem fyrsta erlenda mál.
Í Sviss eru tólf háskólar en tíu þeirra eru kantónuskólar. Elsti háskólinn er Háskólinn í Basel en hann var stofnaður árið 1460.
Bókmenntir
thumb|upright|[[Jean-Jacques Rousseau var rithöfundur og áhrifamikill heimspekingurá 18. öld. (Stytta af honum í Genf)]] Þegar ríkið var stofnað árið 1291 voru langflestir Svisslendingar þýskumælandi og því eru elstu bókmenntir Svisslendinga á þýsku. Á 18. öld var franska móðins í Bern og víðar og áhrif frönskumælandi landa urðu meira áberandi.
Ef til vill er frægasta bókmenntapersóna Svisslendinga Heiða, sem er munaðarlaus stúlka sem býr hjá afa sínum í Ölpunum. Bækurnar um Heiðu urðu vinsælar barnabókmenntir en eru einnig táknmynd Sviss. Höfundur bókanna, Johanna Spyri (1827 – 1901), samdi einnig fjölmargar bækur aðrar um svipuð efni.
Íþróttir
thumb|Skíðasvæði yfir jöklunum í [[Saas-Fee]] Í Sviss eru vinsælustu íþróttirnar vetraríþróttir á borð við skíðaíþróttir og fjallgöngur en landafræði Sviss hentar ástundun slíkra íþrótta vel. Einnig tengist ferðamannaiðnaður Sviss iðkun vetraríþrótta en margir ferðamenn koma til Sviss á hverju ári til að iðka skíðaíþróttir. Svissneskir skíðaíþróttamenn á borð við Pirmin Zurbriggen og Didier Cuche hafa náð miklum árangri í sínum greinum.
Matarmenning
thumb|left|[[Emmental-ostur er upprunninn í Sviss.]]
Svisslendingar hafa búið til súkkulaði frá því á 18. öld en það varð ekki frægt fyrr en undir lok 19. aldar þegar nútíma súkkulaðigerð, sem gerði mögulegt að framleiða gæðasúkkulaði, varð til. Uppfinning Daniels Peter á mjólkursúkkulaði árið 1875 var einnig stór og mikilvægur áfangi. Svisslendingar neyta meira súkkulaðis en nokkur önnur þjóð.
Vinsælasti áfengi drykkurinn í Sviss er vín. Sviss er þekkt fyrir margbreytileika þrúgnanna sem ræktaðar eru. Svissneskt vín er einkum framleitt í Valais, Vaud (Lavaux), Genf og Ticino og er örlítið meira framleitt af hvítvíni. Vínekrur hafa verið starfræktar í Sviss frá því á dögum Rómaveldis. Helstu afbrigðin eru Chasselas (kallað Fendant í Valais) og Pinot Noir. Merlot-vín eru einkum framleidd í Ticino.
Múrsvölungur
thumb
Múrsvölungur (eða turnsvala) (fræðiheiti: apus apus) er hraðfleygur fugl af svölungaætt (Apodidae). Hann líkist svölum í útliti, en er auðgreindur frá þeim á löngum vængjum, stuttu klofnu stéli, sótsvörtum lit og hvítri kverk. Múrsvölungurinn sést sjaldan nema á flugi.
Múrsvölungar eru sjaldséðir flækingar á Íslandi.
Morse lögreglufulltrúi
thumb|right|Merki þáttanna. Morse lögreglufulltrúi (enska: Inspector Morse) eru breskir sakamálaþættir byggðir á sögum Colin Dexter sem voru sýndir á bresku sjónvarpsstöðinni ITV frá 1987 til 2000. Aðalpersónur þáttanna eru rannsóknarlögreglumaðurinn Morse (leikinn af John Thaw) og aðstoðarmaður hans Lewis (Kevin Whately). Sögusvið þáttanna er borgin Oxford og nágrenni hennar og mörg sakamálin tengjast Oxford-háskóla. Colin Dexter birtist sem aukaleikari í næstum öllum þáttunum. Þættirnir voru 2 tíma langir og eru 33 talsins. Þeir skiptast í 8 þáttaraðir með 3-5 þætti hver.
Árið 2018 voru þættirnir valdir bestu bresku sakamálaþættir allra tíma af lesendum Radio Times. Árið 2000 voru þeir settir í 42. sæti lista yfir 100 bestu bresku sjónvarpsþættina sem British Film Institute tók saman.
Tvær tengdar sjónvarpsþáttaraðir hafa verið gerðar eftir 2000: framhaldsþættirnir Lewis (2006-2015) og forsöguþættirnir Endeavour (2012-2023).
Hraunhitaveita
Hraunhitaveita er hitaveita sem nýtir varmaorku úr hrauni sem er að kólna til upphitunar húsa.
Hraunhitaveitan í Vestmannaeyjum
Hraunhitaveita var sett upp í Vestmannaeyjum eftir að Heimaeyjargosinu lauk. Í ársbyrjun 1974 setti Sveinbjörn Jónsson upp einfaldan varmaskipti á Eldfellshrauni og lét kalt vatn renna í gegnum hann. Vatnið hitnaði í hrauninu og var leitt inn á hitakerfi húss. Seinni hluta vetrar 1974 var sett upp tilraunahitaveita í Gufugili sem hitaði upp 25 hús auk sjúkrahússins. Árin 1977-78 voru flest hús í Vestmanneyjum tengd hraunhitaveitunni. Eftir því sem hraunið kólnaði varð að virkja ný svæði. Árið 1988 var hætt að nota hraunhitaveituna.
Jadon Sancho
Jadon Malik Sancho (fæddur 25. mars 2000) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með enska félaginu Manchester United og enska landsliðinu. Sancho var í yngri flokkum Watford FC og Manchester City áður en hann hélt til Þýskalands, þ.e. þýska félagsins Borussia Dortmund. Hann vakti athygli þar og skoraði sem og gaf margar stoðsendingar á tíma sínum þar. Sumarið 2021 fóru sögur af Sancho og samningi við Manchester United að verða háværari en United hafði reynt að fá hann til liðs við sig árið áður. Sancho var svo staðfestur hjá félaginu í júlí 2021 og var verðið 85 miljón evra.
Albacete
Albacete er borg í spænska sjálfsstjórnarsvæðinu Kastilíu-La Mancha og Albacete-héraði. Íbúar (kallaðir albaceteños) voru 172.816 árið 2017 og eru um 220.000 á stórborgarsvæðinu. Í Albacete situr dómsvaldið í Kastilíu-La Mancha. Á tímum Mára hét borgin Al-Basīt.
Omskfylki
thumb|300px|Omskfylki innan Rússlands
Omskfylki (rússneska: О́мская о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Omsk. Íbúafjöldi var 1,977,665 árið 2010.
Dragóni
thumb|right|Franskur dragóni á hestbaki á ljósmynd eftir [[Édouard Detaille frá 1876.]] Dragónar voru upphaflega fótgönguliðar sem fengið höfðu þjálfun í reiðmennsku og notuðust við hesta til að ferðast milli orrusta en börðust annars á fæti. Dragónar voru algengir í herjum Evrópu frá 17. öld til 19. aldar. Á 18. öld breyttust dragónar í léttvopnað riddaralið. Í dag koma dragónar aðallega fyrir sem heiðursvörður.
Bryndís Hlöðversdóttir
Bryndís Hlöðversdóttir (fædd 8. október 1960) er íslenskur lögfræðingur og fyrrverandi ríkissáttasemjari. Bryndís sat á Alþingi frá 1995 til 2005 fyrir Alþýðubandalagið og síðar Samfylkinguna.
Bryndís sat í stjórn Kvenréttindafélags Íslands frá 1992-1997 og var formaður félagsins frá 1995-1997. Hún var í stjórn Ábyrgðarsjóðs launa 1993-1995, var stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur frá 2007-2008, stjórnarformaður Landsvirkjunar frá 2009-2014 og stjórnarformaður Lífeyrissjóðs verzlunarmanna um nokkurra mánaða skeið árið 2013.
Lewis (sjónvarpsþættir)
thumb|right|Kevin Whately sem Lewis rannsóknarlögreglumaður. Lewis eru breskir sakamálaþættir sem voru upphaflega sýndir á bresku sjónvarpsstöðinni ITV frá 2006 (prufuþáttur) til 2015. Þættirnir eru framhald af hinum vinsælu sjónvarpsþáttum Morse lögreglufulltrúi sem voru sýndir frá 1987 til 2000. Aðalpersóna þáttanna er Robert Lewis (leikinn af Kevin Whately) sem var aðstoðarmaður Morse í fyrri þáttaröðinni. Í Lewis er hann orðinn rannsóknarlögreglumaður sem fæst við morðmál í Oxford, líkt og fyrirrennari hans, ásamt aðstoðarmanni sínum, James Hathaway (Laurence Fox). Þættirnir eru í fullri lengd (einn og hálfur tími), en í síðustu þremur þáttaröðum var hverjum þætti skipt í tvo 45 mínútna þætti fyrir sýningar í Bretlandi (en ekki í öðrum löndum). Þættirnir eru 33 talsins, nákvæmlega jafnmargir og þættirnir í upphaflegu sjónvarpsþáttaröðinni um Morse. Þeir skiptast í 9 þáttaraðir með 3-4 þætti hver.
Otrantósundið
Punta Palascìa á sundinu er austasti oddi Ítalíu.
Sundið er 45-55 sjómílur breitt og er um 740 m. djúpt. Otrantósundið er nefnt eftir ítölsku borginni Otranto.
Bjarndýr
Bjarndýr (fræðiheiti: Ursidae) eru ætt rándýra. Einkenni bjarndýra er að þau eru sterk og éta næstum hvað sem er. Þó eru undantekningar, svo sem ísbjörninn sem nærist aðallega á selum og pandan sem nærist að mestu á bambus. Þó éta þau ekki bara þessa fæðu þar sem ísbirnir leggjast á hvalhræ og pöndur éta leifar eftir hlébarða og veiða stöku auðvelda bráð. Bjarndýr skiptast í sjö ættkvíslir sem dreifast á þrjá undirættbálka:
Bellingshausenhaf
thumb|right|Kort af Suðurskautslandinu með Bellingshausenhaf vinstra megin Bellingshausenhaf er hafsvæði í Suður-Íshafi vestan við Suðurskautsskaga og Alexandereyju og austan við Flugfiskahöfða á Thurston-eyju og sunnan við Eyju Péturs 1. Í suðri eru, frá vestri til austurs, Eights-strönd, Bryan-strönd og Enska ströndin.
Hafið heitir eftir rússneska flotaforingjanum Fabian Gottlieb von Bellingshausen sem kannaði þetta svæði árið 1821.
Neðri-Slesía (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Neðri-Slesía (pólska województwo dolnośląskie) er hérað í Suðvestur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Wrocław. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.856.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 19.948 ferkílómetrar.
Höfuðlaukur
Höfuðlaukur (fræðiheiti: Allium aflatunense) er tegund af laukplöntum, ættuð frá Kasakstan og Kirgistan í Mið-Asíu. Hann er oft ræktaður sem garðplanta annarsstaðar.
Allium aflatunense er oft ruglað við hollandicum.
19. mars
19. mars er 78. dagur ársins (79. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 287 dagar eru eftir af árinu.
Halldór Pétursson
Halldór byrjaði ungur að teikna og varð snemma þekktur fyrir teikningar sínar. Hann sótti einkatíma hjá málurunum Guðmundi Thorsteinsson (Mugg) og Júlíönu Sveinsdóttur. Halldór hlaut stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1935 og hélt þaðan til náms við Kunsthåndværkskolen í Kaupmannahöfn og lauk þaðan prófi í auglýsingateiknun árið 1938. Hann starfaði upp frá því við ýmiss konar teiknivinnu og auglýsingagerð. Árin 1942 – 1945 hélt Halldór til frekara náms við Minneapolis School of Art og Art Students League í New York. Að framhaldsnámi sínu loknu fékkst hann aðallega við myndskreytingar og skopteikningar og var mikill frumkvöðull á því sviði.
Höfuðlaukur
Ræktun
Allium aflatunense er almennt harðgerð. Hún hentar í afskorin blóm.
Halldór Pétursson
Árið 1976 kom út bókin Helgi skoðar heiminn. Tilurð bókarinnar var sú að Halldór teiknaði myndirnar en Njörður P. Njarðvík skrifaði sögu við þær. Það er fyrst eftir útkomu þessa verks að hægt er að segja að útgáfa íslenskra myndabóka, þar sem jöfn áhersla er lögð á myndir og texta, hefjist fyrir alvöru. Halldór myndskreytti fjölda bóka og rita um ævina. Meðal annars myndskreytti hann Spegilinn frá árinu 1947 og teiknaði forsíður á Vikuna. Halldór hafði mikinn áhuga á hestum og voru hestamyndir eitt af „vörumerkjum“ hans. Meðal frægustu teikninga hans eru myndaröð heimsmeistaraeinvígisins í skák þegar Boris Spassky og Bobby Fischer háðu í Reykjavík 1972 og þorskastríðsmyndir sem voru birtar í blöðum og tímaritum út um allan heim.
Á meðal frægra verka Halldórs er merki Reykjavíkurborgar, en Halldór var ráðinn til að útfæra merkið á grundvelli samkeppni sem bæjarstjórn Reykjavíkur efndi til í mars 1951. Einnig teiknaði hann merki Flugleiða og Rafmagnsveitu Reykjavíkur.
Halldór hannaði og teiknaði alla þá Íslensku peningaseðla sem gefnir voru út á árunum 1960 til 1981
Halldór Pétursson teiknaði marga jólasveina á ferli sínum og einnig teiknaði hann nokkrar myndir af Grýlu en frægust þeirra er Grýlan í Vísnabókinni. Halldór var einn af stofnendum Félag íslenskra teiknara.
Sýningar
Tekin var saman bók árið 1980 þar sem mörgum myndum listamannsins var safnað saman.
Calocedrus formosana
Calocedrus formosana er sígrænt tré frá Tævan.
Fastgengi
Fastgengi var ríkjandi gengisstefna heimsins árin 1870-1914, en kerfið brotnaði niður við byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar. Eftir Seinni heimsstyrjöldina var reynt að koma kerfinu aftur á fót, en eftir að Bandaríkin gáfust upp á gullfótnum árið 1971, liðaðist nýa Fastgengiskerfið smám saman í sundur. Í dag fylgja flestir gjaldmiðlar flotgengi, sem er andstæða fastgengis.
Brynvangar
Brynvangar (fræðiheiti: Scorpaeniformes eða Scleroparei) eru ættbálkur geislugga. Brynvangar eru náskyldir borrum og oft taldir til þeirra. Ættbálkurinn telur fiska eins og hrognkelsi, marhnút og karfa.
Laugarnesleir
Laugarnesleir er leirmunagerð sem Gestur Þorgrímsson og kona hans Sigrún Guðjónsdóttir og Elísabet Magnúsdóttir stofnuðu árið 1947. Gestur smíðaði leirofninn og mótaði leirmunina. Leirmunagerðin var til húsa á Hofteig 21.
Ívanovofylki
thumb|300px|Ívanovófylki innan Rússlands
Seguljárnsteinn
Seguljárnsteinn er frumsteind sem finnst í basísku bergi. Seguljárnsteinn er svartur að lit og næstalgengasta frumsteindin á eftir sílíkati. Annað nafn yfir Seguljárnstein er Magnetít.
Ívanovofylki
Ívanovófylki (rússneska: Ива́новская о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Ívanovó. Íbúafjöldi var 1,061,651 árið 2010.
Arúba
Eyjan er 33 km að lengd, að mestu flöt og laus við ár og vötn. Hvítar sandstrendur er að finna á suður- og vesturströnd eyjarinnar þar sem skjól er fyrir hafstraumum. Austan megin við Arúba eru eyjarnar Bonaire og Curaçao sem mynda suðvesturhluta Hollensku Antillaeyja.
Upphaflegir íbúar Arúba voru caquetio-mælandi Aravakindíánar. Spánverjar lögðu eyjuna undir sig um 1500 en Hollendingar unnu hana af þeim árið 1636. Árið 1928 var olíuhreinsistöð opnuð á eyjunni sem jók velmegun og ýtti undir kröfur um sjálfstæði. Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1977 reyndust yfir 80% íbúa vera fylgjandi sjálfstæði og í kjölfarið hófust samningaviðræður við Holland. Árið 1990 var sjálfstæðisferlinu frestað um óákveðinn tíma.
Heiti
Það eru til nokkrar kenningar um uppruna heitis Arúba:
Landfræði
Arúba er frekar flatlend, þurrlend eyja. Hún er hluti Hléborðseyja sem eru syðri hluti Litlu Antillaeyja í Karíbahafi. Eyjan er 77 km vestan við Curaçao og 29 km norður af Paraguaná-skaga í Venesúela. Á Arúba er að finna hvítar sandstrendur á vestur- og suðurströnd eyjunnar, í skjóli frá sterkum hafstraumum. Þar býr líka meirihluti íbúa og þar hefur ferðaþjónustan helst þróast. Við norður- og austurströndina er meira brim og þar er landið að mestu ósnert.
Innar á eyjunni eru hæðir, eins og Hooiberg (165 metrar) og Jamanota-fjall, hæsti tindur eyjarinnar, 188 metrar yfir sjávarmáli. Höfuðborgin, Oranjestad, er á 12.51694°N, -70.03444°W.
Steinboginn Natural Bridge var stór kalksteinsmyndun á norðurströnd eyjarinnar. Hann var vinsæll ferðamannastaður þar til hann hrundi árið 2005.
Héruð
Arúba skiptist í átta héruð sem eru ekki stjórnsýslueiningar heldur aðeins til að auðvelda söfnun tölfræðiupplýsinga.
Rannsóknir á dýrum
Rannsóknir á dýrum (á latínu Historia Animalium) er rit eftir forngríska heimspekinginn Aristóteles um dýrafræði.
Í ritinu eru langar lýsingar á ýmsum tegundum fiska, skelfiska og annarra dýra og líffærafræði þeirra.
Kleifarvatn (skáldsaga)
Kleifarvatn er sakamálasaga eftir Arnald Indriðason. Sagan hefst við Kleifarvatn á Reykjanesskaga. Þegar vatnsborð Kleifarvatns lækkar í kjölfar jarðskjálfta finnst beinagrind af manni í sandi. Er sagan að einhverju marki innspíreruð af tækjafundinum í Kleifarvatni um '70 enda er líkið með tæki bundið um sig. Sagan fjallar síðan um Íslendinga í Ausur-Þýskalandi og er sögð frá 2 sjónarhornum, sjónarhorni rannsakendanna og sjónarhorni gerendans.
Yokohama
thumb|Yokohama. thumb|Loftmynd. Yokohama er næst stærsta borg Japans. Hún er í Tókýó-flóa og talin með stórborgarsvæði Tókýó. Þar búa um 3,7 milljónir (2016).
Yokohama var lítið fiskiþorp fyrir miðja 19. öld en með opnun landsins, á Meiji-tímabilinu, varð hún síðar helsta verslunarhöfn landsins. Tugþúsundir létust þar í jarðskjálfta árið 1923 og árið 1945 gerðu Bandaríkjamenn loftárásir á borgina og varð aftur mikið mannfall og stór hluti borgarinnar eyðilagðist.
Dimmulykill
Dimmulykill (fræðiheiti Primula melanops) er blóm af ættkvísl lykla.
Helga Jónsdóttir
Helga Jónsdóttir (f. 1957) er prófessor í hjúkrunarfræði á Heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands og forstöðumaður hjúkrunar langveikra fullorðinna í samtengdu starfi á Landspítala.
Ferill
Helga lauk BS prófi í hjúkrunarfræði frá Háskóla Íslands árið 1981, meistaraprófi í hjúkrunarfræði frá Háskólanum í Minnesota í Bandaríkjunum árið 1988 og doktorsprófi í hjúkrunarfræði frá sama skóla árið 1995. Á árunum 1981-1986 vann Helga við klíníska hjúkrun á Landspítala, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, Sjúkrahúsinu á Húsavík og Háskólasjúkrahúsinu í Osló. Árið 1990 var hún ráðin til Hjúkrunarfræðideildar Háskóla Íslands sem lektor, 1996 sem dósent og frá árinu 2003 sem prófessor. Samhliða því að sinna störfum prófessors er hún forstöðumaður fræðasviðs langveikra fullorðinna á Landspítala.
Askhlynur
thumb|Acer negundo. Askhlynur (fræðiheiti: Acer negundo) er norður-amerísk hlyntegund. Hann er hraðvaxta og skammlífur (60 ára) í heimkynnum sínum og verður 10–25 metra hár. Ólíkt öðrum hlyntegundum er hann með fjaðurskipt laufblöð. Einnig er hann með karl og kventré ólíkt flestum hlynum. Tréð er margstofna og með breiða krónu.
Helga Jónsdóttir
Rannsóknir
Helga hefur fengist við bæði eigindlegar og megindlegar rannsóknir og kannað reynslu, einkenni og líðan fólks með ýmsa langvinna sjúkdóma, einkum lungna- og taugasjúkdóma og fjölskyldur þeirra. Þá hefur hún þróað og rannsakað hjúkrunarþjónustu byggða á samráði við þessa einstaklinga.
Askhlynur
Á Íslandi nær hann sennilega nokkrum metrum en hann á til að kala.
Helga Jónsdóttir
Rannsóknir
Í doktorsverkefni Helgu lýsti hún reynslu lungnasjúklinga og þróaði rannsóknaraðferð sem var grunnur frekari rannsókna á hjúkrunarstarfinu með sérstaka áherslu á hjúkrun lungnasjúklinga. Síðar útfærði hún kenningalegan ramma um hjúkrunina í samráði við samstarfsfólk sem ber heitið samráð til eflingar heilbrigðis. Hefur sá rammi einkum verið hagnýttur og rannsakaður í göngudeildarþjónustu fyrir langvinna lungnasjúklinga og fjölskyldur þeirra og í heilsugæsluumhverfi. Reykleysismeðferð fyrir lungnasjúklinga og innúðalyfjanotkun eru einnig viðfangsefni í rannsóknum Helgu. Rannsóknir á taugasjúklingum hafa einkum snúist um þróun aðferða við kínískt mat og meðferð einstaklinga með gaumstol eftir heilablóðfall og fjölskyldur þeirra, klínískar leiðbeiningar um hjúkrun og þróun æfingabúnaðar til að hvetja virkni einstaklinga sem fengið hafa heilablóðfall og fjölskyldur þeirra ásamt rannsókn á lífslokameðferð fyrir taugasjúklinga. Leiðtogaþjálfun hjúkrunarfræðinga er alþjóðlegt kennslu- og rannsóknarverkefni, NurseLEAD, sem Helga tekur þátt í fyrir hönd Hjúkrunarfræðideildar.
Karsi
Karsi (Lepidiumus sativum) er matjurt sem er skyld vætukarsa og sinnepi og hefur svipað brátt bragð og lykt. Karsi getur vaxið allt að 60 cm hátt með margar greinar á efsta hlut jurtarinnar. Blómin eru hvít/bleik, aðeins 2 mm breidd og vaxa í lítil svokölluð smáöx. Karsi tilheyrir krossblómaættinni.
Karsi er ræktur til sölu í Englandi, Frakklandi, Hollandi og Skandinavíu. Hægt er að rækta karsa jarðvegslaust og hann vex best í basísku vatni. Karsafræ eru fáanleg víða í Evrópu til heimaræktunar. Oft eru sprotarnir borðaðir eftir tvær vikur í ræktun en þá eru þeir 5–13 cm háir.
Polypodium sibiricum
Hún og vestur Norður-Ameríska tegundin Polypodium glycyrrhiza eru taldar hafa blandast og verið foreldrategundir köldugrass. Lífefnafræðilegar upplýsingar vísa á tegund frá Austur-Asíu sem annað mögulegt foreldri.
Helga Jónsdóttir
Rannsóknir
Helga hefur leiðbeint fjölda meistara- og doktorsnema og nýdoktora við Háskóla Íslands. Auk framangreindra rannsókna hafa þær rannsóknir einnig beinst m.a. að því að lýsa einkennum og reynslu ýmissa skjólstæðingahópa s.s. einstaklinga sem hafa farið í hjartastopp og fengið samfallsbrot á hrygg, einstaklingum með psoriasis og parkinson sjúkdómana, afdrifum og eftirfylgd gjörgæslusjúklinga og lífsgæðum fólks með langvinna verki og notkun á heilbrigðisþjónustu.
Polypodium sibiricum
Ættkvíslarnafnið er dregið af "poly" (margir) og pous, "podos" (fótur).
Kanínur
Kanínur eru spendýr af héraætt. Ekki má þó rugla kanínum við héra.
Helga Jónsdóttir
Rannsóknir
Rannsóknir Helgu eru unnar í nánu samstarfi við klíníska sérfræðinga í hjúkrun og fleiri greinum heilbrigðisvísinda bæði innlenda og erlenda. Má þar nefna starfsfólk á lungna- og taugasviði Landspítala, Háskólasjúkrahúsinu í Utrecht, í Hollandi, St. Catherine University í Minnesota, í Bandaríkjunum, rannsakanda á Nýja Sjálandi og hjúkrunarrannsakendur á nokkrum helstu háskólum á Norðurlöndunum.
Kanínur
Kanínur eru jurtaætur með fjórar framtennur, ólíkt öðrum nagdýrum sem eru aðeins með tvær. Tennur nagdýra vaxa um leið og þær eyðast vegna þess að þær eru rótopnar. Meðalaldur þeirra er fimm til þrettán ár og kallast kvendýrið kæna og karldýrið kani. Kanínur verða kynþroska fjögurra til sex mánaða og er meðganga þeirra um það bil þrjátíu dagar. Ungafjöldinn getur verið mismunandi eða tveir til tólf ungar og geta kanínur æxlast strax eftir got og getur stofn þeirra því margfaldast við góð skilyrði.
Polypodium sibiricum
Útbreiðsla
Polypodium sibiricum vex í Austur-Asíu og Norður-Ameríku til Grænlands.
Helga Jónsdóttir
Ýmis störf og verkefni
Helga var deildarforseti Hjúkrunarfræðideildar 2013-2017 og hefur gengt fjölda trúnaðarstarfa fyrir deildina, s.s. að undirbúna stofnun Rannsóknastofnunar í hjúkrunarfræði og stýra stofnunni, formaður Rannsóknanámsnefndar deildarinnar þar sem hún hefur tekið virkan þátt í að koma á fót og þróa framhaldsnám í hjúkrunarfræði og undirbúið og stýrt sérskipulögðu BS námi fyrir hjúkrunarfræðinga. Hún hefur setið í fagráði Rannís og var formaður fagráðs um klínískar rannsóknir og lýðheilsu árin 2013 til 2014.
Kanínur
Kanínur á Íslandi
Kanínur hafa þó lifað villtar í íslenskri náttúru af og til síðan eldi hófst hér landi. Í Morgunblaðinu 1942 segir t.d. að:
Helga Jónsdóttir
Viðurkenningar
Helga var tekin inn í Amerísku vísindaakademíuna í hjúkrun (Fellow of the American Academy of Nursing, FAAN) árið 2017. Hún var valin heiðursvísindamaður Landspítala árið 2019. Árið 2010 var Helga ein af 100 fyrrverandi nemendum Háskólans í Minnesota sem fékk viðurkenningu hollvinasamtaka hjúkrunarfræðideildarinnar fyrir framlag til hjúkrunarfræðinnar. Hún fékk viðurkenningu Fagdeildar lungnahjúkrunarfræðinga fyrir framlag til þróunar hjúkrunar lungnasjúklinga árið 2013. Á 100 ára afmæli Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga hlaut Helga sérstakan styrk til áframhaldandi rannsókna á þekkingu og þróun hjúkrunar á Íslandi.
Helstu ritverk
Greinar
Bækur og bókakaflar
Karlarígur í Kveinabæli
thumb|Kápa belgísku útgáfu bókarinnar. Karlarígur í Kveinabæli (franska: Les Rivaux de Painful Gulch) eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 19. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1962, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval árið 1961.
Söguþráður
Frá því elstu menn muna hafa ættir Nefjólfa og Eiríka eldað saman grátt silfur, þótt enginn muni lengur hvað olli þeim fjandskap til að byrja með. Er hatur Nefjólfa og Eiríka hvor á öðrum svo takmarkalaust að stöðugar illdeilur þeirra í millum spilla öllu sem til framfara horfir í bænum Kveinagili (e. Painful Gulch) og héraðinu í kring. Þegar Lukku Láki kemur til bæjarins leita bæjarbúar til hans um aðstoð og Lukku Láki er snarlega skipaður bæjarstjóri. Það reynist Lukku Láka þó þrautin þyngri að stilla til friðar í illdeilum Nefjólfa og Eiríka þrátt fyrir ýmsar tilraunir hans til að koma þeim í skilning um fáránleika deilunnar. Það er ekki fyrr en eiginkonur ættarhöfðingjanna fá sig fullsadda og grípa til sinna ráða að hjólin fara að snúast.
Íslensk útgáfa
Karlarígur í Kveinabæli var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er fimmta bókin í íslensku ritröðinni.
Pálmalilja
Pálmalilja eða jukka (fræðiheiti: Yucca) er ættkvísl um 50 tegunda sígrænna jurta af þyrnililjuætt. Þær eru þekktar fyrir harðger lensulaga blöð og langa punta með hvítleitum blómum. Jukkur eru upprunnar í Ameríku en eru algengar um allan heim sem skrautjurtir í görðum og innandyra.
Animaniacs
Animaniacs eru bandarískir teiknimyndaþættir skapaðir af Tom Ruegger og framleiddir af Steven Spielberg. Þættirnir voru sýndir frá 1993-1998. Þættirnir voru settir upp sem sketsaþættir með fjölmörgum teiknimyndapersónum. Aðalpersónur þáttana voru Warner-systkinin Yakko, Wakko og Dot sem valda usla í Warner Bros.-kvikmyndaverinu eftir að þau sleppa úr vatnsturninum. Aðrar persónur eru mýsnar Pinky og The Brain sem reyna sífellt að taka yfir heiminn; Slappy Squirrel sem er gömul teiknimyndastjarna og er þreytt hversu duglausir nútíma teiknimyndaþættir eru orðnir; og The Goodfeathers - hópur af dúfum sem eru skopstæling af Scorsese-myndinni Goodfellas. Þættirnir voru þekktir fyrir að brjóta fjórða vegginn, innihalda lúmskt klúra brandara sem krakkar skildu ekki og fræðslulög oftast sungin af Warner-systkinunum.
Borgarfjörður (Arnarfirði)
thumb|left|Kort af Vestfjörðum Borgarfjörður er stuttur fjörður, í Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem gengur inn úr Arnarfirði og er nyrstur innfjarða hans, sunnan við Borgarfjörð er Dynjandisvogur. Borgarfjörður er oft talinn ná alla leið út að Langanestá, en réttara er að hann afmarkist af Hjallkárseyri að norðan og Meðalnestá að sunnan og sé því um 5 km langur. Niður í botn Borgarfjarðar rennur Mjólká en hún var virkjuð árið 1958 og heitir virkjunin Mjólkárvirkjun. Fyrsta virkjunin var byggð á árunum 1956 til 1958. Önnur virkjun var byggð milli 1973 og 1975. Báðar virkjanirnar nýta sama stöðvarhús og aðstöðu. Eldri virkjunin framleiðir 2,4 MW en sú nýrri 5,7 MW. Orkubú Vestfjarða var stofnað 1978 og tók við rekstri Mjólkárvirkjunnar.
Animaniacs
Þættirnir voru endurræstir árið 2020 á streymiþjónustunni Hulu með Spielberg aftur sem framleiðanda og Family Guy-rithöfundinn Wellesley Wild sem þáttastjórnanda. Endurræsingin inniheldur bara Warner-systkinin og Pinky og The Brain ásamt upprunalegu raddleikurum þeirra. Tom Ruegger, skapandi þáttana, kom ekki aftur sem þáttastjórnandi.
Weddell-haf
thumb|vinstri| thumb|right|Weddell-haf thumb|right|Hafís á Weddell-hafi Weddell-haf er hafsvæði í Suður-Íshafi austan við Suðurskautsskaga og vestan við Noregshöfða á Mörtuströnd á Matthildarlandi. Austan við Noregshöfða er Hákonshaf. Hluti Weddell-hafsins er innan Weddell-hringstraumsins.
Hafið heitir eftir skoska selveiðimanninum James Weddell sem sigldi um það árið 1823 og nefndi það upphaflega eftir Georgi 4.
Cerastium alsinifolium
Cerastium alsinifolium er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Tékklandi.
Opole (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Opole (pólska: województwo opolskie) er hérað í Suðurvestur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Héraðið dregur nafn sitt af stærstu borg sinni, Opole. Árið 2012 voru íbúar héraðsins 1.010.203 samtals. Flatarmál héraðsins er 9.412 ferkílómetrar.
Holtasóley
Holtasóley (fræðiheiti: Dryas octopetala) er jurt af rósarætt sem vex á fjöllum og heimskautasvæðum. left|Blöðin kallast rjúpnalauf|thumb Blöðin kallast rjúpnalauf. Þau eru skinnkennd, sígræn og gláandi, dökkgræn að ofan en silfurhvít og gláandi að neðan. Stönglar eru trékenndir. Holtasóley myndar breiður eða flatar þúfur. Blómin eru hvít með átta stórum krónublöðum. left|thumb|Hárbrúða Þegar aldin þroskast verður stíll frævunnar að fjaðurhærðum hala. Frævurnar setja svip á jurtina við aldinþroskun og er hún þá nefnd  hárbrúða. Holtasóley er mjög harðgerð jurt sem er algeng í mólendi og á heiðum og vex upp í 1000 m.y.s.
Klaus Iohannis
Klaus Werner Iohannis (f. 13. júní 1959) er rúmenskur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Rúmeníu frá árinu 2014. Hann var áður leiðtogi hægrisinnaða Frjálslynda þjóðarflokksins (rúmenska: Partidul Național Liberal, PNL) og var borgarstjóri borgarinnar Sibiu frá 2000 til 2014. Iohannis er úr minnihlutahópi þýskumælandi Rúmena og er fyrsti forseti landsins úr þeim hópi. Iohannis var kjörinn forseti árið 2014 og endurkjörinn 2019.
Holtasóley
Holtasóley er ein of einkennisjurtum á norðurslóðum. Íslendingar völdu holtasóley sem þjóðarblóm í atkvæðagreiðslu 2004. Holtasóley er einnig þjóðarblóm Sama.
Jörundur Þorsteinsson
Jörundur Þorsteinsson var biskup á Hólum frá 1267 til dauðadags, 1313.
Holtasóley
Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á holtasóley.
Klaus Iohannis
Bakgrunnur
Iohannis útskrifaðist úr eðlisfræðinámi við Babeș-Bolyai-háskólann í Cluj-Napoca (Klausenburg) árið 1983 og hefur unnið sem menntaskólakennari við ýmsa skóla. Hann vann við Samuel von Brukenthal-menntaskólann, einn elsta þýska skóla í Rúmeníu, frá 1989 til 1997. Frá 1997 til 1999 var hann staðgengill aðalskólaeftirlitsmannsins í Sibiu-fylki og frá 1999 til 2000 var hann aðalskólaeftirlitsmaður og þar með æðsti stjórnandi skólakerfisins í fylkinu, sem telur til sín um það bil hálfa milljón íbúa.
Jörundur Þorsteinsson
Jörundur var vígður biskup 1267 og var Hólabiskup í 46 ár. Hann var hagsýnn og hygginn stjórnandi, auðgaði mjög Hólastól og endurbyggði dómkirkjuna á staðnum (skömmu eftir 1280). Hann setti nunnuklaustur á Reynistað 1295 og munkaklaustur á Möðruvöllum í Hörgárdal 1296. Hann var fylgjandi hinum fornu kirkjustjórnarháttum og fylgdi ekki Árna Þorlákssyni Skálholtsbiskupi í staðamálum síðari, þ.e. í kröfum um að kirkjan fengi yfirráð yfir kirkjustöðum.
Jörundur andaðist 1. febrúar 1313, þá orðinn ellimóður mjög.
Klaus Iohannis
Bakgrunnur
Iohannis er meðlimur í þýskumælandi lútersku kirkjunni í Transylvaníu, Evangelische Kirche A.B. in Rumänien. Hann talar þýsku að móðurmáli en kann einng rúmensku og ensku.
Borgarstjóri Sibiu
Árið 2000 ákvað stjórnmálaflokkur þýska minnihlutans, Lýðræðisvettvangur Þjóðverja í Rúmeníu (þ. Demokratisches Forum der Deutschen in Rumänien) að útnefna eigin frambjóðanda í borgarstjórakosningum Sibiu. Iohannis, sem hafði verið virkur innan flokksins frá stofnun hans árið 1990, varð fyrir valinu.
Þótt þýski minnihlutinn í Sibiu sé litinn hornauga og sé aðeins tæplega tvö prósent íbúafjöldans var Iohannis kjörinn borgarstjóri með 69,18 % atkvæðanna. Hann varð þar með fyrsti þýskumælandi borgarstjóri í rúmenskri borg frá árinu 1945. Sibiu hefur í gegnum aldirnar verið ein helsta menningarmiðstöð Transylvaníusaxa.
Á fyrsta kjörtímabili sínu sem borgarstjóri vann Iohannis í samstarfi við Jafnaðarmannaflokkinn. Árið 2004 var hann endurkjörinn með 88,7 % atkvæða og þýski flokkurinn náði einnig hreinum meirihluta í borgarstjórninni. Iohannis átti í góðu sambandi við Evrópusambandið og erlenda fjárfesta og fjöldi fyrirtækja fluttu til borgarinnar á stjórnartíð hans. Iohannis hóf einnig endurbyggingu á eldri hverfum borgarinnar og á samfélagsinnviðum og Sibiu varð einn vinsælasti ferðamannastaður Rúmeníu á síðustu árum. Árið 2004 valdi Evrópusambandið Sibiu sem Menningarborg Evrópu fyrir árið 2007. Sibiu deildi þessum heiðri með Lúxemborg þar sem margir Transylvaníusaxar höfðu flutt til Transylvaníu frá Lúxemborg fyrir rúmum þúsund árum.
Iohannis var aftur endurkjörinn með 83,2 % atkvæða árið 2008 og flokkur hans viðhélt hreinum meirihluta í borgarstjórninni. Iohannis vann fjórða kjörtímabil sitt sem borgarstjóri Sibiu með 77,9% atkvæða í júní 2012.
Forsætisráðherraefni
Í október 2009 ákváðu fjórir af fimm stjórnmálaflokkum á þingi Rúmeníu að útnefna Iohannis forsætisráðherra nýrrar samsteypustjórnar eftir að forsætisráðherrann Emil Boc féll fyrir vantrauststillögu. Iohannis naut stuðnings Jafnaðarmannaflokksins (PSD, Frjálslynda þjóðarflokksins (PNL), Lýðræðisbandalags Ungverja í Rúmeníu og hagsmunaflokks minnihlutahópa. Iohannis var teflt fram sem óháðum stjórnmálamanni sem nyti þverpólitískrar virðingar og var álitinn skilvirkur og óspilltur stjórnandi. Rúmenía var á þessum tíma sárþjökuð vegna alþjóðlegu fjármálakreppunnar og spillingar og litið var á trausta ríkisstjórn sem nauðsynlega forsendu þess að hægt væri að sækja um hjálp frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.
Samkvæmt stjórnarskrá Rúmeníu getur aðeins forseti landsins útnefnt forsætisráðherra, sem þingið verður síðan að staðfesta. Forsetinn Traian Băsescu, sem átti í deilum við alla stjórnmálaflokka á þingi nema sinn eigin (hann hafði verið tímabundið leystur úr forsetaembætti árið 2007) útnefndi tvo aðra frambjóðendur til forsætisráðherraembættisins en þingið hafnaði þeim. Þann 21. október samþykkti rúmenska þingið ályktun þar sem stuðningi var lýst við Iohannis sem forsætisráðherraefni og þess var krafist af forsetanum að han útnefndi hann í embættið. Stjórnarandstaðan sakaði Băsescu um að koma í veg fyrir stofnun nýrrar stjórnar til þess að stjórn Boc yrði að sitja áfram sem utanþingsstjórn og gæti þannig haft áhrif á forsetakosningar sem halda átti undir lok ársins. Băsescu sagðist þó ekki hafa neitt á móti Iohannis, heldur væri hann á móti aðilunum sem hefðu útnefnt hann sem forsætisráðherra, og að hann útilokaði ekki í sjálfu sér að Iohannis gæti leitt nýja stjórn.
Eftir fyrri umferð forsetakosninganna þann 22. nóvember 2009, sem lauk með því að Băsescu og jafnaðarleiðtoginn Mircea Geoană komust í aðra umferð, gengu flokkarnir sem höfðu stutt Iohannis í kosningabandalag þar sem því var lofað að Geoană myndi útnefna Iohannis forsætisráðherra ef hann næði kjöri til forseta. Flestar skoðanakannanir spáðu Geoană sigri en eftir aðra kosningaumferð þann 7. desember 2009 var tilkynnt að Băsescu hefði unnið með 50,33 % atkvæðanna. Stjórnarandstaðan neitaði í fyrstu að viðurkenna niðurstöðuna, sakaði Băsescu um kosningasvindl og reyndi að fá stjórnlagadómstól Rúmeníu til að ógilda kosningarnar.
Flokksleiðtogi
Iohannis gekk í Frjálslynda þjóðarflokkinn (rúmenska: Partidul Național Liberal) í febrúar 2013 og var leiðtogi flokksins frá júní 2014 til desember sama árs.
Forsetakosningar árin 2014 og 2019
thumb|right|Klaus Iohannis ásamt [[Angela Merkel|Angelu Merkel og Jean-Claude Juncker á fundi Evrópska þjóðarflokksins í mars 2018.]] Iohannis tilkynnti haustið 2009 að hann hefði mögulega áhuga á að gefa kost á sér í forsetakosningum en hann lét ekki verða af því í kosningum þetta ár. Fyrrum forsætisráðherrann Călin Popescu-Tăriceanu lýsti í kjölfarið yfir að hann gæti vel hugsað sér Iohannis sem forseta eða forsætisráðherra. Iohannis var bendlaður við forsetaframboð í júní 2014 í aðdraganda forsetakosninganna það ár. Hann var valinn sem forsetaframbjóðandi bandalags kristilegra og frjálslyndra flokka og vann í annarri umferð gegn forsætisráðherranum Victor Ponta, sem var frambjóðandi kosningabandalags Jafnaðarmanna og íhaldsmanna. Iohannis var endurkjörinn í forsetakosningum ársins 2019.
Gagnrýni
Í desember 2014 var Iohannis gagnrýndur þar sem hann hafði veitt Octav Bjoza, formanni samtaka fyrrum pólitískra fanga í Rúmeníu, rúmensku stjörnuorðuna. Bjoza hafði mörgum sinnum farið fögrum orðum um Járnvörðinn, samtök fasista sem voru virk í Rúmeníu á fjórða og fimmta áratugnum. Octav Bjoza neitaði ásökunum um að hann styddi hreyfinguna.
Í kosningabaráttunni um forsetaembættið komst það í sviðsljósið að Iohannis ætti þrjú hús og þrjár íbúðir. Hann sagði að þetta væru fjárfestingar sem hann hefði gert ásamt konu sinni á efri árum og hefði aflað fjár til þeira með launum, húsaleigu, einkakennslu og peningum og lánum vinum og foreldrum þeirra beggja.
Aukagetuhyggja
Aukagetuhyggja er kenning í hugspeki sem kveður á um að sum eða öll sálarlífsfyrirbæri séu aukageta eða aukaverkun efnislegra ferla. Aukagetuhyggja neitar því þar af leiðandi að hugur geti haft orsakaráhrif á líkamann eða nokkuð annað efnislegt: hugarferi orsakast af efnislegum undirstöðum en hafa ekki gagnkvæm áhrif á efnislegar undirstöður sínar.
Sumar útgáfur aukagetuhyggju halda því fram að öll hugarferli séu áhrifalaus en aðrar útgáfur kveða á um að einungis sum hugarferli séu áhrifalaus. Síðarnefndu útgáfurnar halda því oft fram að sumar tegundir sálarlífsfyrirbæra séu aukageta, svo sem huglægar upplifanir á borð við sársauka.
Morðgáta
thumb|right|Angela Lansbury árið 1989. Morðgáta (enska: Murder She Wrote) eru bandarískir sakamálaþættir sem voru upphaflega sýndir á sjónvarpsstöðinni CBS frá 1984 til 1996. Þættirnir voru 48 mínútna langir og urðu alls 264 talsins í 12 þáttaröðum með 21-24 þætti hver. Þættirnir snúast um glæpasagnahöfundinn Jessicu Fletcher (leikin af Angelu Lansbury) sem aðstoðar lögreglu við lausn morðmála í skáldaða bænum Cabot Cove í Maine og víðar.
Þættirnir voru fastur liður í sunnudagsdagskrá CBS í meira en áratug og nutu mikilla vinsælda á blómaskeiði sínu, með allt að 25 milljón áhorfendur. Angela Lansbury var 12 sinnum tilnefnd til Golden Globe-verðlauna fyrir leik sinn og vann þau í 4 skipti, auk þess að vera 12 sinnum tilnefnd til Emmy-verðlauna. Fjórar sjónvarpsmyndir voru gerðar eftir að göngu þáttanna lauk, og tveir tölvuleikir hafa komið út byggðir á þáttunum.
Tryggvi Magnússon
Tryggvi Magnússon (6. júní 1900 - 7. september 1960) teiknari fæddist að Bæ í Steingrímsfirði á Ströndum. Hann lauk prófi frá Gagnfræðaskólanum á Akureyri árið 1919 og stundaði því næst nám í Kaupmannahöfn í tvö ár og fór svo til New York í League of Art og var þar 1921–1922 við nám í andlitsmyndagerð. Hann stundaði svo nám í málaralist í Dresden á árunum 1922–1923 og fluttist að námi loknu til Reykjavíkur. Tryggvi var einn af stofnendum Félags íslenskra teiknara.
Stundum er sagt að Tryggvi Magnússon hafi verið fyrsti teiknarinn sem hafði atvinnu af listgrein sinni. Tryggvi myndskreytti m.a. jólasveinakvæði Jóhannesar úr Kötlum, teiknaði íslensku fornmannaspilin, drög að öllum sýslumerkjunum fyrir Alþingishátíðina 1930 og skjaldarmerkið íslenska. Hann var um árabil aðalteiknarinn í skopritið Spegilinn og var einna þekktastur fyrir skopmyndir sínar.
Myndlistarkonan Þórdís Tryggvadóttir er dóttir Tryggva Magnússonar.
1193
Árið 1193 (MCXCIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Mónakóskur franki
Mónakóskur franki (franska: franc monegasque) var gjaldmiðill notaður í Mónakó áður en evran var tekin upp árið 2002. Einn franki skiptist í 100 hundraðshluta (centimes). Mónakóskur franki jafngildi frönskum franka. Við upptöku evrunnar var gengið fest í 1 EUR = 6,55957 MCF. thumb|left|5 centimes 1837, Honore 5.
Nobuo Fujishima
Nobuo Fujishima (fæddur 8. apríl 1950) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 65 leiki og skoraði 7 mörk með landsliðinu.
Skeið í Svarfaðardal
right|thumb|240px|Skeið í Svarfaðardal. Skeið í Svarfaðardal er einn af innstu bæjum í Svarfaðardal og stendur undir Skeiðsfjalli sunnan Svarfaðardalsár. Bæjarins er getið í Guðmunar sögu Arasonar en frá Skeiði hélt Guðmundur góði í örlagaríka för á Heljardalsheiði. Innan við Skeið skerst Vatnsdalur inn á milli hárra fjalla. Í dalnum er allstórt vatn Skeiðsvatn. Í því er silungsveiði. Á Skeiði var stundaður blandaður búskapur allt frá öndverðu og langt fram á 20. öld. Nú er þar ferðaþjónusta.
Hákonshaf
thumb|right|Kort af Suðurskautslandi með Hákonshaf efst Hákonshaf er hafsvæði í Suður-Íshafi norðan við Matthildarland. Það nær frá Noregshöfða að Fimbulísnum við núllbaug. Það er austan við Weddell-haf og vestan við Lasarevhaf.
Hafið heitir eftir Hákoni 7. Noregskonungi.
Podlasía (hérað)
thumb|200px|Staðsetning héraðsins innan Póllands Podlasía (pólska: województwo podlaskie) er hérað í Norðaustur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Białystok. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 1.200.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 20.180 ferkílómetrar.
Sigmar Guðmundsson
Sigmar Guðmundsson (f. 7. apríl 1969) er alþingismaður Viðreisnar í Suðvesturkjördæmi. Hann starfaði um árabil í fjölmiðlum en var kjörinn á þing í alþingiskosningunum 2021.
Eftir 30 ár í fjölmiðlum og þar af 23 ár á RÚV ákvað Sigmar að söðla um og bjóða sig fram til Alþingis fyrir hönd Viðreisnar árið 2021.
Kellita Smith
Kellita Smith (1969) er bandarískur leikari og gamanleikari.
Munablóm
Munablóm (fræðiheiti: Myosotis) er ættkvísl blóma af munablómaætt. Það eru um 50 tegundir munablóma og eru flestar tegundir með lítil fimmdeild blóm og blómstra á vorin. Blómlitur er mismunandi eftir tegundum, hvítt og bleikt eru algengir litir. Munablóma eru vinsælar garðjurtir.
Tegundir munablóma eru m.a.:
Volgogradfylki
thumb|300px|Volgógradfylki innan Rússlands
Volgógradfylki (rússneska: Волгогра́дская о́бласть) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Volgógrad. Íbúafjöldi var 2,610,161 árið 2010.
Ortóklas
Ortóklas er kalífeldspat frumsteind sem finnst í súru bergi.
Lýsing
Oftast nær gráhvítt eða ljósrautt í graníti en glært í líparíti.
Útbreiðsla
Stórir kristallar finnast í göngum umhverfis graníthleifa þar sem kristöllun hefur átt sér stað í kvikugufum eða kvikuvessum sem granítkvikan gaf frá sér þegar hún var að kólna.
Notkun
Ortóklas hefur verið unnið með úr námum og notað í glergerð, postulín og leirkeragerð.
Djúpifjörður
thumb|Ódrjúgsháls og Djúpifjörður thumb|Kort - Djúpifjörður
Djúpifjörður er stuttur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu á milli Þorskafjarðar og Gufufjarðar. Fjörðurinn afmarkast af Hallsteinsnesi til austurs og Grónesi til vesturs. Þrátt fyrir nafnið er Djúpifjörður grunnur og nánast samfelldar leirur á fjöru en þröngur áll gengur út miðjan fjörðinn. Mynni fjarðarins lokast af eyjaklasa.
Samnefndur bær er í botni Djúpafjarðar en þar er oft snjóþungt á vetrum. Þjóðvegur 60, Vestfjarðavegur, liggur ofan í fjörðinn, að austan yfir Hjallaháls en að vestan yfir Ódrjúgsháls.
Hítardalsklaustur
Hítardalsklaustur var munkaklaustur af Benediktsreglu, talið hafa verið stofnað árið 1166 í Hítardal á Mýrum, en mjög litlar heimildir eru þó til um klaustrið og jafnvel hefur verið dregið í efa að þar hafi nokkurn tíma komist á eiginlegur klausturlifnaður en ef svo var hefur klaustrið lagst af eftir fáeina áratugi.
Talið er að klaustrið hafi verið stofnað að einhverju leyti til minningar um brunann mikla í Hítardal 30. september 1148, þegar Magnús biskup Einarsson brann inni ásamt yfir áttatíu öðrum, og er það mannskæðasti eldsvoði á Íslandi. Bóndinn í Hítardal, Þorleifur beiskaldi Þorláksson, bjargaðist úr brunanum og átti langt líf fyrir höndum (d. 1200). Hann var stórauðugur og fékk Klængur biskup hann til að gefa jörðina til klausturstofnunar.
Um klaustrið er nær ekkert vitað en víst er að Þorleifur beiskaldi bjó áfram í Hítardal þrátt fyrir klausturstofnunina og sonur hans eftir hann. Síðar bjó Loftur biskupssonur þar, en Þorleifur var langafi hans, og þá Ketill sonur hans, en hann deildi við Staða-Árna um forræði yfir jörðinni um 1270 - þá er sagt um Hítardal „þar hafði klaustur áður verið“ og bendir það til þess að það sé þá löngu aflagt - og missti það að lokum í hendur kirkjunnar. Enginn ábóti virðist hafa haft forræði jarðarinnar.
Tveir Hítardalsábótar eru þó nefndir í annálum, Hreinn Styrmisson, sem sagður er hafa verið vígður ábóti 1166 og dáið 1171 en er að vísu einnig sagður hafa verið ábóti í Þingeyraklaustri á sama tíma; og Hafliði nokkur, sem dó 1201 en er líka talinn hafa verið ábóti í Flatey, sem varla fær þó staðist.