cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum
Ólöf fæddist á Sauðadalsá á Vatnsnesi og ólst upp þar á nesinu. Hún lærði ljósmóðurfræði hjá Jónassen lækni í Reykjavík og sigldi síðan til framhaldsnáms í Kaupmannahöfn. Eftir heimkomuna var hún um fimm ára skeið ljósmóðir í Reykjavík en giftist þá Halldóri Guðmundssyni og fluttu þau norður að Hlöðum í Hörgárdal og við þann bæ er Ólöf jafnan kennd. Þar bjó hún yfir þrjátíu ár. Eftir það flutti hún til Akureyrar og síðustu árin bjó hún í Reykjavík.
Ólöf orti talsvert og skrifaði sögur og ævintýri. Hún gaf út tvö ljóðasöfn og hétu þau bæði Nokkur smákvæði. Þá skrifaði hún minningar frá bernskuárum sínum á Vatnsnesi og lýsir þar vel örbirgðinni og allsleysinu sem hún var alin upp við.
Kvikmynd
Kvikmynd er röð mynda sem birtar eru með stuttu millibili svo að áhorfandanum virðist sem þær hreyfist, þ.e.a.s. persónur og hlutir á myndinni hreyfast til. Til þess að búa til kvikmyndir eru oftast notaðar myndavélar sem taka margar myndir í tímaröð inn á filmu eða á stafrænu formi. Hljóð er einnig tekið upp samtímis og er síðan spilað í takt við kvikmyndina svo áhorfandinn upplifir hljóðið í samhengi við myndirnar. Kvikmyndir eru einnig teiknaðar eða gerðar í þrívídd, þá er notaður tölvubúnaður og öðruvísi myndavélar og hljóðið er tekið upp í hljóðveri.
Fyrstu kvikmyndirnar
Fyrsta alvöru kvikmyndin kom út árið 1888, og fékk nafnið "Roundhay Garden Scene." Myndin eru þrjár sekúndur og sýnir fólk, klætt í spariföt, dansandi um í garði. Leikstjóri myndarinnar var hinn franski Louis Le Prince. Alls komu fjórar myndir út það ár, þrjár af þeim leiksstýrðar af Le Prince. Þær voru Roundhay Garden Scene, Accordion Player og Traffic Crossing Leeds Bridge. Sú fjórða var Horse and Rider Jumping Over an Obstacle, leiksstýrð af hinum þýska Ottomar Anschütz. Myndin A Trip To The Moon, sem franski sjónhverfingamaðurinn Georges Meliés gaf út árið 1902, er talinn vera fyrsta myndin með alvörunni handriti. Myndin sjálf er án hljóðs, en ákveðnir hlutir líkjast nútíma kvikmyndahandriti. Árið 1927 kom fyrsta myndin með hljóði út. Hún fékk nafnið "The Jazz Singer" og var leikstýrð af ameríska leikaranum Alan Crosland
Tvígildislögmálið
Í annars konar rökfræði, til dæmis marggildisrökfræði, getur P haft fleiri sanngildi en einungis „satt“ eða „ósatt“, til dæmis hlutlaust sanngildi og þar með verið hvorki sönn né ósönn. Ef til vill er frægasta dæmið um að heimspekingur telji staðhæfingar geta haft hlutlaust sanngildi að finna í 9. kafla verksins Um túlkun (De Interpretatione) eftir Aristóteles en þar virðist hann gera undantekningu á tvígildislögmálinu varðandi staðhæfingar um framtíðina og segja að þær geti verið hvorki sannar né ósannar; þó ber að hafa í huga að umdeilt er hvernig á að skilja þann kafla.
Lögmálin
Gæta verður þess að rugla ekki tvígildislögmálinu saman við lögmálið um annað tveggja eða mótsagnarlögmálið. Þessi lögmál eru öll tengd, en þó ekki eitt og sama lögmálið.
Um sérhverjar staðhæfingu P, á hvaða tíma sem er, í hvaða tilliti sem er, gilda þrjú lögmál:
Staðhæfingar um framtíðina
Frægt dæmi er dæmið um sjóorrustuna á morgun, sem finna má í 9. kafla verksins Um túlkun (De Interpretatione) eftir Aristóteles:
Lögmálið um annnað tveggja gildir greinilega:
Sumir heimspekingar vilja á hinn bóginn halda því fram að P sé hvorki sönn né ósönn í dag, enda er enn óráðið hvort það verður sjóorrusta á morgun. Þeir myndu þess vegna segja að tvígildislögmálið gildi ekki í slíkum tilvikum: P er hvorki sönn né ósönn. Þetta virðist vera afstaða Aristótelesar en fræðimenn deila raunar um hvernig bera að skilja orð hans. (En þótt P sé ef til vill hvorki sönn né ósönn, þá þarf það ekki nauðsynlega að þýða að P hafi eitthvert annað sanngildi, til dæmis hlutlaust sanngildi eða að P sé sanngildislaus). Þetta er hins vegar umdeilt.
Óskýrleiki
Margir telja að marggildisrökfræði og óskýr rökfræði séu betri kostir til þess að taka á vandanum um óskýrleika en tvígildisrökfræði. Í óskýrri rökfræði er sanngildi til að mynda spurning um stig. Íhugið eftirfarandi fullyrðingu:
Þegar málið er athugað kemur í ljós að eplið er ljósrautt á litinn, að mestu leyti. Við gætum sagt að það sé „50% rautt“. Þetta mætti umorða: Það er 50% satt að eplið á borðinu sé rautt. Þar af leiðandi er P 50% sönn, og 50% ósönn. Íhugið nú fullyrðinguna:
Með öðrum orðum P og ekki-P. Þetta brýtur gegn mótsagnarlögmálinu og tvígildislögmálinu. Aftur á móti er einungis að hluta til um höfnun á þessum lögmálum að ræða. Ef P væri 100% sönn, þá væri ekki-P 100% ósönn, og það er engin mótsögn vegna þess að P og ekki-P gildir ekki lengur.
Lögmálinu um annað tveggja er aftur á móti haldið, vegna þess að P og ekki-P felur í sér P eða ekki-P, þar eð „eða“ er opið. Einu tvö dæmin þar sem P og ekki-P er ósatt (þ.e. þegar P er annaðhvort 100% sönn eða ósönn) eru sömu dæmin og tvígildisrökfræðin telur ósönn, og sömu reglur gilda.
Wii
Wii (borið fram eins og enska persónufornafnið "we", IPA: /wiː/) er leikjatölva frá Nintendo, sem áður var þekkt undir dulnefninu Revolution, er erfingi Nintendo GameCube og er keppinautur Xbox 360 frá Microsoft og PlayStation 3 frá Sony á heimsmarkaði.
Athyglisverð þykir hin þráðlausa fjarstýring Wii, Wii fjarstýringin, en hana má nota sem benditæki og hún skynjar hreyfingu og snúning í þremur víddum. Tölvan notast við WiiConnect24, sem leyfir notendum að ná í uppfærslur og að taka á móti og senda skilaboð í gegnum netið, og notar WiiConnect24 afar lítið rafmagn.
Nintendo minntist fyrst á tölvuna árið 2004 á fréttafundi á E3 og sýndi hana svo á E3 2005. Satoru Iwata sýndi frumgerð fjarstýringarinnar í september 2005 á Tokyo Game Show. Á E3 2006 vann Wii Game Critics Awards fyrir „Best á sýningu“ og „Besta tæki“. Í desember 2006 var Wii kjörinn „Stóri sigurvegarinn í heimilisskemmtun“ (Grand Award Winner in Home Entertainment) í blaðinu Popular Science. Tölvan fór fyrst í sölu árið 2006.
Fjarstýring
Fjarstýringin fyrir Wii (þekkt undir nafninu Wii remote, Wii-fjarstýring eða Wii-mote) notast við hreyfiskynjun í leikjatölvuspilun, sem er áður óþekkt. Þetta er notað á marga vega eins og; ef notandi sveiflar Wii-fjarstýringunni þá sveiflar persónan í leiknum sverði, sker í uppskurði, sveiflar veiðistöng, sker grænmeti, miðar byssu og svo framvegis. Möguleikarnir eru margir, og vegna þessarar tegundar spilunar koma fram margir leikir sem ekki hefði verið hægt að búa til áður.
Hljómsveit Svavars Gests, Anna Vilhjálms og Berti Möller - Heimilisfriður
Heimilisfriður - Ef þú giftist mér er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur hljómsveit Svavars Gests tvö lög ásamt söngvurunum Önnu Vilhjálms og Berta Möller. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Haftyrðill
Haftyrðillinn verpir sífellt norðar og verpti síðast á Íslandi árið 1995. Að líkindum er það vegna hlýnunar jarðar, en hann sækir í frekar köld svæði til varps og verpti síðast á Grímsey við Ísland.
Alfreð Clausen og Tónalísur - Brúnaljósin brúnu
Alfreð Clausen er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með hljómsveit Jan Morávek og Tónalísum og tvö lög með hljómsveit Carl Billich. Tónalísur voru þær Ingibjörg Þorbergs, Svala Nielsen og Sigriður Guðmundsdóttir. Öll lög og textar á pötunni eru eftir Jenna Jónsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Ingólfur Arnarson (stytta)
thumb|right|300px| Höggmynd Einars Jónassonar af landnámsmanninum Ingólfi Arnarssyni sem afhjúpuð var 1924 er eitt af þekktari kennileitum Reykjavíkur
Stytta af Ingólfi Arnarsyni landnámsmanni á Arnarhóli í Reykjavík, var hönnuð af Einari Jónssyni myndhöggvara. Iðnaðarmannafélagið í Reykjavik reisti styttuna og var hún afhjúpuð þann 24. febrúar 1924. Hugmyndir um styttuna, sem er eitt merkasta kennileiti Reykjavíkur, má rekja til miðrar nítjándu aldar.
Ingólfur Arnarson var landnámsmaður frá Noregi. Talið er að hann hafi sest að í Reykjavík nálægt 870. Hann er oftast talinn fyrsti landsnámsmaður Íslands.
Saga
Aðdragandinn að gerð þessa líkneskis af Ingólfi Arnarssyni landnámsmanni var mjög langur. Sveinbjörn Hallgrímsson og Magnús Grímsson vöktu fyrstir máls á því um miðja nítjándu öld að reisa þyrfti fyrsta landnámsmanni á Íslandi einhverskonar minnismerki.
'''Þjóðernisrómantík 19. aldar'''
Á fyrstu árum sjöunda áratugs nítjándu aldar fór fram talsverð umræða um þjóðararfleifð Íslendinga og hvernig menn skyldu fagna þúsund ára afmæli Íslands byggðar. Í ritinu Þjóðólfi var á árunum 1862-4 talsvert rætt um „Fornmenja og þjóðgripasafn.“ Sú umræða bar sterkan keim þjóðernisrómantíkur Íslendinga á þessum tíma.
Umræða í „Kvöldfélaginu 1860“
Um 1860 var stofnað í Reykjavík félag, sem nefndist „Leikhús andans“ en var seinna kallað „Kvöldfélagið.“ Í félaginu voru margir af fremstu andans mönnum bæjarfélagsins og komu þeir saman vikulega til þess að kappræða, eða flytja erindi um merkileg málefni.
Halldór Friðriksson skólakennari í Reykjavík hreyfði því í Þjóðólfi, að í tilefni þúsund ára af mæli Íslands byggðar skyldi með fjársamskotum Íslendinga reisa hús í Reykjavík til geymslu menningargripa og fornmenja. Það væri til minningar um landnám Ingólfs og ætti að ljúka fyrir afmælið 1874.
Hugmyndir Sigurðar málara
Árið eftir, eða 12. ágúst 1864, birtist í sama blaði grein undir heitinu „Hugvekjur út af Þúsund ára landnámi Ingólfs og fyrstu byggingu Íslands,“ undirrituð af „Nokkrum Íslendingum“, en talin vera eftir Sigurð málara, þar sem lagt var til, að reisa líkneski af Ingólfi á Austurvelli. Kemur þar fyrst fram hugmyndin um líkneski Ingólfs. Greinarhöfundur vildi ...
thumb|right|300px|Sigurður „málari“ Guðmundsson vildi „reisa gamla Ingólfi Arnarsyni ... heiðarlegan minnsvarða, þannig, að mynd hans í yfirnáttúrlegri stærð væri gjörð og steypt úr málmi og sett upp á háan steinstöpul... slíkr minnisvarði mjög fögr endrminníng þessa viðburðar, og gæti þar að auki í margar aldir staðið landi voru og Reykjavíkrbæ til sóma og prýðis.“
Aðgerðir Iðnaðarmannafélagsins 1906
Eftir þetta var oft talað um Ingólfsmyndina, en ekkert varð úr framkvæmdum fyrr en Iðnaðarmannafélagið tók málið að sér. Þann 17. september 1906 flutti Jón Halldórsson málið á fundi. Einar Jónsson, myndhöggvari, var þá kominn á sjónarsviðið sem þekktur listamaður og farinn að gera drög að líkneski Ingólfs. Nefnd var kosin, fé veitt úr félagssjóði og fjáröflun hafin. „En margir voru erfiðleikarnir og þó verst sundurlyndi manna um málið,“ segir í Jólahefti Tímarits iðnaðarmanna árið 1941.
Það var fyrst í janúar 1923, að hafist var handa fyrir alvöru að steypa líkneskið og undirbúa staðinn á Arnarhóli. Og ári síðar eða í 24. febrúar 1924, kl. 3 eftir hádegi var líkneski Ingólfs afhjúpað að viðstöddum miklum mannfjölda. Formaður Iðnaðarmannafélagsins afhenti landsstjórninni það sem gjöf frá Iðnaðarmannafélaginu, en forsætisráðherra þakkaði. Um kvöldið hélt Iðnaðarmannafélagið síðan mikla veislu í húsi sínu.
Verk Einars Jónssonar
Höggmyndin er verk Einars Jónassonar (1874 -1954) sem talinn er fyrsti íslenski myndhöggvarinn. Hann nam við Konunglega listaakademíuna í Kaupmannahöfn á árunum 1896-1899 hjá Wilhelm Bissen og Theobald Stein. Einar sýndi fyrst opinberlega verkið Útlagar á Vorsýningunni í Kaupmannahöfn árið 1901 og lagði þar grunninn að íslenskri höggmyndalist. Þjóðernisrómantík skilaði sér inn í verk Einars. Þjóðsagnararfurinn þjóð- og goðsöguleg minni, varð honum innblástur í mörgum verkum. Hann hafnaði gagnrýndi opinberlega klassíska list. Listamanninum bæri fremur að ryðja eigin brautir, þroska frumleika sinn og hugmyndaflug en feta ekki í fótspor annarra. Hugmyndir hans tengdust þýskri táknhyggju (symbolisma) og þróaði Einar myndmál sem birtist í þýðanlegum táknum, persónugervingum og allegóríum.
Enda þótt viðfangsefni Einars væru af hugmyndalegum toga hélt hann sig ævinlega við hlutbundið myndmál sem gerði mönnum auðveldara en ella að nálgast verk hans á eigin forsendum. Fjölmargar afsteypur af höggmyndum Einars prýða Reykjavíkurborg. Auk höggmyndarinnar af Ingólfi Arnarsyni, sem lítur yfir landnámsjörð sína frá Arnarhóli, má þar nefna „Útlaga“ við Hólavallarkirkjugarð (gamla kirkjugarðinn) við Suðurgötu og styttu af sjálfstæðishetju þjóðarinnar, Jóni Sigurðssyni, fyrir framan Alþingishúsið á Austurvelli.
Kostnaður
Ingólfsmyndin kostaði á þeim tíma fjörutíu þúsund krónur, sem töldust þá miklir fjármunir. Langmestur hluti þess fjár var greiddur úr sjóði Iðnaðarmannafélagsins. En það eru rúmlega tíu milljónir nýrra króna á raunvirði.
Kristna tímatalið
thumb|right|Munkurinn Dionysius Exiguus sem fann upp kerfið Kristna tímatalið er notað í júlíanska og gregoríska tímatalinu til að telja ár. Talið er frá því ári sem Jesú Kristur á að hafa fæðst, árin eru merkt fyrir Krist (f.Kr.) og eftir Krist (e.Kr.).
Tímatalið byrjar á 1 e.Kr., árið þar á undan er 1 f.Kr. Árið núll er ekki til í þessu tímatali.
Kristna tímatalið er eina tímatalið í almennri notkun á Vesturlöndum og er algengasta tímatalið sem notað er í alþjóðaviðskiptum og vísindum.
Á latínu
Á latínu er rætt um árin eftir Krist sem anno Domini („á því herrans ári“, skammstafað AD), sem kemur frá upphaflegu setningunni anno Domini Nostri Iesu Christi („á ári herra vors Jesú Krists“). Árin fyrir Krist eru merkt sem a.C.n. (ante Christum Natum, sem þýðir „fyrir fæðingu Krists“).
Upphaf
Það var munkurinn Dionysius Exiguus frá Litlu Skýþíu (þar sem nú er Rúmenía) sem fann upp þetta kerfi árið 525 til að auðvelda páska útreikninga, en tímatalið náði þó ekki útbreiðslu fyrr en eftir árið 800.
Nákvæmni kerfisins
Flestallir fræðimenn eru sammála um að Dionysius hafi ekki haft á réttu að standa í útreikningum sínum á fæðingarári Jesú, og að Jesú muni í raun réttri hafa fæðst á tímabilinu milli 8 f.Kr. og 4 f.Kr. Jesús hlýtur að hafa fæðst í síðasta lagi fyrir dauða Heródesar mikla en hann lést árið 4 f.Kr. Um þetta er ekki mikið deilt, enda krefst kristin guðfræði þess ekki að fæðingarár Jesú hafi verið árið 1.
Dryopteris
Dryopteris, er ættkvísl um 250 tegunda burkna með útbreiðslu um tempraðan hluta norðurhvels, með mestan tegundafjölda í austur Asíu.
Blendingar eru vel þekktir í þessari ættkvísl, og hafa margar tegundir myndast þannig.
Vistfræði
Dryopteris tegundir eru étnar af lirfum nokkurra Lepidoptera tegunda, svo sem Batrachedra sophroniella (sem er eingöngu á D. cyatheoides) og Sthenopis auratus.
Ræktun og nytjar
Margar Dryopteris tegundir eru ræktaðar til skrauts, sérstaklega D. affinis, D. erythrosora, og D. filix-mas, með fjölda ræktunarafbrigða.
Dryopteris filix-mas hefur verið notaður mestalla mannkynssöguna sem ormahreinsandi lyf (vermifuge), og var eini burkninn skráður í lyfjaskrá Bandaríkjanna (U.S. Pharmacopoeia).
Soffía og Anna Sigga. Alfreð Clausen og Konni flytja barnalög
5 barnalög er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytja Soffía Árnadóttir og Anna Sigga Þorgrímsdóttir (Soffía og Anna Sigga) þrjú lög með hljómsveit Árna Ísleifs og Alfreð Clausen og Konni (Baldur Georgs) flytja tvö lög með hljómsveit Jan Morávek. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Hljómsveit Svavars Gests, Anna Vilhjálms, Berti Möller og Elly Vilhjálms - Síldarstúlkurnar
Síldastúlkurnar er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur hljómsveit Svavars Gests fjögur ný lög eftir Oddgeir Kristjánsson ásamt söngvurunum Önnu Vilhjálms, Berta Möller og Elly Vilhjálms. Texarnir eru allir eftir Ása í Bæ. Útsetningu annaðist Magnús Ingimarsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Bóluefni
Bóluefni er efni sem bætir ónæmiskerfi dýra gagnvart tilteknum smitsjúkdómi. Bóluefni eru unnnin úr veikluðum veirum eða bakteríum eða innihalda efni sem finnast í sýklum. Bóluefnið virkar þá þannig að þegar því er sprautað inn í líkama bregst ónæmiskerfi dýrsins við með því að mynda mótefni gegn bóluefninu. Þannig ber ónæmiskerfið kennsl á efnið næst þegar það kemst í tæri við það og myndar þá öflugri vörn en ella.
Markvissar og almennar bólusetningar barna hafa dregið úr tíðni margra barnasjúkdóma, svo sem mislinga, barnaveiki, kíghósta og lömunarveiki.
Bereníkuhaddur
thumb|right|Bereníkuhaddur á stjörnukorti Bereníkuhaddur (latína: Coma Berenices) er stjörnumerki á norðurhveli himins, dauf stjörnuþyrping milli Hjarðmannsins (Böótes) og Ljónsmerkisns (Leo). Bereníkuhaddur, sem þýðir „hár Bereníku“, er nefnd í höfuðið á Bereníku 2. af Egyptalandi sem fórnaði guðunum hári sínu til að heimta eigimann sinn heilan úr stríði í Sýrlandi.
Purple Giraffe
Söguþráður
Eftir að hafa sagt Robin að hann elskaði hana breytir Ted aðferðum sínum og ákveður að hafa ekkert samband við Robin til þess að láta alla halda að hann elski hana ekki lengur. En þegar hann kemst að því hjá Marshall að Lily hefur hitt Robin eftir að hafa þekkt hana úr fréttunum og að Robin hafi sagt Lily að hún hefði enn áhuga á Ted ákveður hann að hann sé enn ástfanginn af henni. Þar sem Robin vill ekki alvarlegt samband reynir Ted að sannfæra hana um að hann sé casual/hversdagslegur.
Robin kemst að lokum að því (þegar Mashall spingur yfir því að Ted sé alltaf að bíða eftir henni) að Ted hafi haldið partýin fyrir hana. Ted lýgur því og segist hafa haldið partýin til þess að hún gæti hitt annan gaur. En eftir stutta stund, þegar Robin fer upp á þakið, ákveður Ted að hann verði að tala við hana og játa ást sína og reyna að vinna hrifningu hennar.
Lily er svo hamingjusöm að vera trúlofuð og er mjög ánægð með hringinn sinn og leiðir það til meiri löngunar í kynlíf og það heldur Marshall mjög uppteknum. Þetta veldur Marshall vandræðum þar sem hann á að skila 25 blaðsíðna ritgerð fyrir tíma í lögfræðinni. Marshall verður mjög reiður þegar einhverjir í partýinu nota lögfræðibókina hans sem glasamottu en drekkur tvo bjóra með öllum á barnum, sem eykur sjálfstraustið hans og hann endar á því að fá mjög góða einkunn fyrir ritgerðina, sérstaklega þar sem hann skrifaði 25 blaðsíðurnar nóttina áður en hann átti að skila.
Barney á í sambandsvandræðum. Hann hittir stelpu í partýinu sem þekkir engan þar og leggur til að Ted eyði nóttinni með henni. Ted afþakkar boðið og Barney ákveður að taka tilboðinu í staðinn. Barney til mikilla leiðinda kemur konan í partýið dagana á eftir og vill eiga í ástarsambandi við Barney. Hann ákveður að besta leiðin til að losna við hana sé að segja henni „Ég held að ég elski þig“, alveg eins og Ted gerði við Robin. Hún kemur líka í þriðja partýið á sunnudagskvöldinu þar sem Barney kemst að því að hún er með gaurnum sem Ted ætlaði að láta Robin hitta.
Alfreð Clausen - Kveðja sjómannsins
Kveðja sjómannsins - Heim er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með hljómsveit Jan Morávek. Lög og textar eru eftir Jenna Jónsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
G.E.M. Anscombe
Gertrude Elizabeth Margaret Anscombe (18. mars 1919 – 5. janúar 2001) (þekkt sem Elizabeth Anscombe, skrifaði undir nafninu G. E. M. Anscombe) var enskur rökgreiningarheimspekingur, guðfræðingur og nemandi Ludwigs Wittgenstein. Hún vann mikið verk í siðfræði, einkum með því að endurvekja áhuga á dygðasiðfræði, en einnig vann hún að hugspeki, athafnafræði, rökfræði og merkjafræði. Í grein hennar „Siðfræði nútímans“ frá 1958 kom orðið „consequentialism“ (leikslokasiðfræði eða afleiðingasiðfræði á íslensku) fyrst fyrir í ensku máli.
Æviágrip
Gertrude Elizabeth Margaret Anscombe fæddist hjónunum Gertrude Elizabeth Anscombe og Alan Wells Anscombe 18. mars 1919, í Limerick á Írlandi (þar sem faðir hennar hafði starfað í hernum). Hún brautskráðist frá Sydenham High School árið 1937 og hélt þaðan í háskólanám í „Mods & Greats“, þ.e. í fornfræði, fornaldarsögu og heimspeki, við St Hugh's College í University of Oxford. Þaðan brautskráðist hún árið 1941. Á fyrsta ári sínu í háskólanum játaðist hún rómversk-kaþólskri trú og var æ síðan dyggur kaþólikki. Hún giftist Peter Geach, sem einnig hafði játast kaþólskri trú, hafði einnig verið nemandi Wittgensteins og varð þekktur breskur heimspekingur. Þau eignuðust þrjá syni og fjórar dætur.
Þegar Anscombe hafði útskrifast frá Oxford hlaut hún rannsóknarstyrk til námsvistar við Newnham College, Cambridge frá 1942 til 1945. Við Cambridge hóf hún að sækja fyrirlestra Ludwigs Wittgenstein. Hún varð áhugasamur nemandi, og fannst „læknandi“ aðferðir Wittgensteins hjálpa henni að losna undan heimspekilegum flækjum á þann hátt sem þjálfun hennar í hefðbundinni heimspeki gat ekki gert.
Anscombe var um kyrrt í Sommerville College frá 1946 til 1970. Sem ungur heimspekiprófessor öðlaðist hún fljótt orðstír sem skæður rökræðumaður. Vinir C. S. Lewis, svo sem George Sayer og Derek Brewer, sögðu að rökræða hennar við Lewis árið 1948 (um rökin fyrir tilvist Guðs í þriðja kafla bókar hans Miracles) hefði verið svo niðurlægjandi fyrir Lewis að hann hafi alfarið látið af guðfræði deilum og snúið sér að annars konar skrifum m.a. barnabókum. Anscombe andmælti þessari lýsingu á rökræðunni, og kvaðst ekki muna eftir neinum kala hjá Lewis, hvorki í rökræðunum sjálfum né við kvöldverðinn sem þau snæddu saman nokkrum vikum seinna. En hvaða tilfinningar sem Lewis hefur haft virðist öllum viðstöddum ljóst (þ.m.t. Lewis) að rök hans höfðu verið rústuð, og Lewis endurskrifaði að verulegu leyti þriðja kafla Miracles til þess að taka til greina andmæli Anscombe.
Fjallabyggð
Fjallabyggð er sveitarfélag nyrst á Tröllaskaga á Íslandi. Sveitarfélagið varð til 11. júní 2006 við sameiningu Ólafsfjarðarbæjar og Siglufjarðarkaupstaðar, að afstöðnum sveitarstjórnarkosningum 2006.
G.E.M. Anscombe
Æviágrip
Hún var einnig þekkt fyrir að vera viljug til þess að mæta rammri opinberri deilu í nafni kaþólskrar trúar sinnar. Árið 1956, meðan hún var rannsóknarfélagi við Oxford University, andmælti hún ákvörðun Oxford um að veita Harry S. Truman heiðursdoktorsnafnbót, en hún fordæmdi hann sem fjöldamorðingja vegna ákvörðunar hans um að beita kjarnorkuvopnum á Hiroshima og Nagasaki. Hún hneykslaði frjálslynda samstarfsmenn sína með greinum þar sem hún varði andstöðu kaþólsku kirkjunnar við fóstureyðingum og getnaðarvörnum. Hún var einnig handtekin tvisvar sinnum fyrir að mótmæla fyrir utan fóstureyðingarstöð í Bretlandi.
Anscombe var kjörin prófessor í heimspeki við Cambridge University árið 1970 en þeirri stöðu gegndi hún til starfsloka árið 1986. Á síðari árum átti Anscombe við hjartasjúkdóm að stríða og var næstum því öll í bílslysi árið 1996. Síðustu árum sínum varði hún í Cambridge í umsjá fjölskyldu sinnar. Hún lést 81 árs að aldri þann 5. janúar 2001, í viðurvist eiginmanns síns og fjögurra barna þeirra.
Fjallabyggð
Forsenda fyrir sameiningu bæjanna var að ráðist yrði í gerð Héðinsfjarðarganga sem eru nú orðin að veruleika. Héðinsfjarðargöng og vegspottarnir sem tengjast göngunum eru um 17 kílómetrar. Stysta leiðin á milli þessa tveggja bæja áður en göngin komu voru 62 km löng um Lágheiði, fært um sumartímann og 234 km yfir Öxnadalsheiði þegar Lágheiði er ófær.
Vefrit
Vefrit er ígildi tímarits á netinu. Það eru nokkur atriði sem hægt er að nota til aðgreina vefrit og blogg. Vefrit hafa marga greinahöfunda (þó eru til hópblogg), lengri greinar, reglulegri birtingar (ekki bara þegar höfundur fær innblástur) og einhvers konar ritstjórn. Blogg eru oftast hugsuð sem dagbækur á meðan vefrit er venjulega með skilgreint þema, t.d. fjallað um nýjustu fréttir eða inniheldur sértækar fræðigreinar (eins og heimspekivefritið Pathways).
G.E.M. Anscombe
Ritverk
Árið 1942 varð Anscombe framhaldsnemi við University of Cambridge, þar sem hún kynntist Ludwig Wittgenstein. Hún varð síðar einn helsti túlkandi hans. Árið 1959 skrifaði hún ítarlegan inngang að riti hans Tractatus Logico-Philosophicus frá því fyrir fyrri heimsstyrjöldina. Þýðing hennar á öðru meistaraverki hans, Rannsóknum í heimspeki (1953), er enn aðalþýðingin á ensku; Hún þýddi einnig ýmis önnur minni verka Wittgensteins. Meðal hennar eigin bóka eru Intention frá 1957 og þrjú ritgerðasöfn, sem birtust árið 1981: From Parmenides to Wittgenstein; Metaphysics and the Philosophy of Mind; og Ethics, Religion and Politics.
Ritgerð hennar „Modern Moral Philosophy“ („Siðfræði nútímans“), sem birtist árið 1958, olli straumhvörfum í siðfræði. Þar hélt Anscombe fram aristótelískri dygðasiðfræði gegn tveimur ríkjandi straumum í siðfræði, skyldusiðfræði annars vegar (þar sem meginkenningin var siðfræðikenning Immanuels Kant, og leikslokasiðfræði hins vegar (þar sem meginkenningin var nytjastefna Johns Stuarts Mill. Síðan þá hefur dygðasiðfræðin rutt sér til rúms í nútímasiðfræði og nýtur aukinna vinsælda.
Anscombe bjó einnig til orðatiltækið brute facts (blákaldar staðreyndir), til aðgreiningar frá stofnunum. Hugtakið gegndi mikilvægu hlutverki hjá bandaríska heimspekingnum John Searle og í málgjörðarkenningu.
Norðurþing
Norðurþing er sveitarfélag í Þingeyjarsýslum á Íslandi. Það varð til við sameiningu Húsavíkurbæjar, Öxarfjarðarhrepps, Raufarhafnarhrepps og Kelduneshrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu í janúar 2006 og tók gildi 10. júní í kjölfar sveitarstjórnakosninganna 2006.
Fornfræði
thumb|right|250px|[[Grikkland hið forna|Forngríska skáldið Hómer.]] Fornfræði eða klassísk fræði er fræðigrein sem fjallar um sögu, menningu og arfleifð klassískrar menningar Grikkja og Rómverja. Viðfangsefni fornfræðinga eru margvísleg og vinnubrögð þeirra einnig. Innan fornfræðinnar vinna fræðimenn ýmist að sagnfræði, heimspeki, bókmenntasögu eða málvísindum að svo miklu leyti sem þessar greinar fást við fornöldina. Einkum er það málakunnátta í forngrísku og latínu, sameiginleg þekking á bókmenntum og öðrum heimildum fornaldar og þjálfun í klassískri textafræði sem sameinar ólíka fornfræðinga. Tímabilið sem fornfræðin fjallar um nær í grófum dráttum frá um 2000 f.Kr. er hópar grískumælandi fólks streymdu inn í Grikkland, til loka fornaldar um 500 e.Kr. eftir hrun Vestrómverska ríkisins. Fornfræðingar vinna náið saman með fornleifafræðingum einkum í rannsóknum á elsta tímabilinu en einnig á síðari hlutum tímabilsins.
Undirgreinar
Eitt eftirtektarverðasta einkennið á fornfræði er margbreytileiki innan greinarinnar, bæði er varðar viðfangsefni og eins aðferðir. Megináherslan hefur ávallt verið á Grikkland hið forna og Rómaveldi en fornfræðingar, einkum fornaldarsagnfræðingar, fást í síauknum mæli við aðrar menningarþjóðir umhverfis Miðjarðarhafið, bæði í Miðausturlöndum og Norður-Afríku.
Textafræði og textarýni
thumb|right|175px|Upphaf 1. bókar [[Um sálina eftir Aristóteles á frummálinu (forngrísku) í fræðilegri útgáfu textans. Neðanmáls eru textafræðilegar og handritafræðilegar skýringar í svonefndum apparatus criticus.]] Frá upphafi hefur textafræði verið kjarninn í fornfræðinni. Segja má að textafræði sé rannsókn á textum í víðum skilningi: Uppruna þeirra, miðlun þeirra, merkingu þeirra og samhengi. Klassísk textafræði er textafræði forngrískra og latneskra texta. Klassísk textafræði er enn kjarninn í menntun og þjálfun fornfræðinga.
Ein skilgreining klassískrar textafræði lýsir henni sem „vísindagrein sem fjallar um allar leifar klassískrar fornaldar, einkum texta á forngrísku eða latínu. Viðfangsefni greinarinnar er því hinn grísk-rómverski eða klassíski heimur að því marki sem varðveittar eru um hann ritaðar heimildir.“ Fornfræðingar fást auðvitað einnig við önnur tungumál, þar á meðal línuletur A, sanskrít, hebresku, arabísku og mörg fleiri og einnig línuletur B, sem er forngrísk táknskrift sem er eldri en gríska stafrófið.
Áður en prenttæknin var fundin upp voru textar afritaðir í handritum en dreifing handrita gat verið tilviljanakennd. Afleiðing þessa er sú að margar ólíkar útgáfur sama textans eru varðveittar í handritum. Auk þess að leita skilnings á merkingu texta í því samhengi sem þeir voru skrifaðir vinna fornfræðingar að því að bera saman ólíkar útgáfur textanna og reyna að finna „réttan“ texta eða komast að minnsta kosti eins nærri upphaflegum texta og mögulegt er. Þessi hluti textafræðinnar kallast textarýni. Að lokum er textinn gefinn út með handritafræðilegum- og textafræðilegum skýringum. Þessi hluti fornfræðinnar lýtur að uppruna textanna og miðlun þeirra.
Oft eru þessi atriði í textafræði og textarýni óaðskiljanleg spurningum um túlkun textans. Þess vegna eru mörkin stundum óljós á milli textafræði og textarýni annars vegar og bókmenntasögu og túlkunarfræði hins vegar. Því getur verið erfitt að komast að óhlutdrægri niðurstöðu til dæmis þegar textinn fjallar um trúarbrögð, stjórnmál eða heimspeki enda veltur þá túlkun textans oft að jafnmiklu leyti á þeirri heildarmynd sem menn hafa eins og heildarmyndin veltur á túlkun á einstökum textum.
Bókmenntasaga og bókmenntarýni
Fornfræðingar rannsaka ekki klassíska texta eingöngu út frá textafræðinni og með aðferðum hennar. Þeir reyna einnig að segja bókmenntasögu Forn-Grikkja og Rómverja. Sumir rannsaka bókmenntirnar sem slíkar og beita bókmenntarýni. Segja má að auk textafræðinnar séu klassískar bókmenntir hornsteinn klassískra fræða. Fornfræðingar sem fást einkum við klassískar bókmenntir sérhæfa sig gjarnan enn frekar. Margir fást eingöngu við annaðhvort grískar bókmenntir eða latneskar bókmenntir, sumir sérhæfa sig í kveðskap en aðrir einbeita sér að textum í óbundnu máli, sumir rannsaka einkum leikritun, epískan kveðskap eða lýrískan kveðskap en aðrir ræðumennsku eða sagnaritun.
Fornaldarheimspeki
thumb|left|110px|Platon og Aristóteles.
Rætur vestrænnar heimspeki eru í forngrískri heimspeki. Sú heimspekihefð sem hófst með Þalesi frá Míletos í upphafi 6. aldar f.Kr. á sér órofa sögu í gegnum miðaldir til vorra daga. Heimspekingar á borð við Sókrates, Platon og Aristóteles og jafnvel stefnur á borð við stóuspeki, epikúrisma og efahyggju höfðu gríðarleg áhrif á hugsuði miðalda, endurreisnartímans og nýaldar og gera enn nú á tímum. Þeir hafa að mörgu leyti mótað spurningarnar sem spurðar eru innan vestrænnar heimspeki og orðræðuna um þær.
Sem fræðigrein er fornaldarheimspeki sameiginlegt sérsvið innan fornfræði og heimspeki. Hún fjallar um heimspeki fornaldar, einkum gríska og rómverska heimspeki og arfleifð hennar í nútímaheimspeki og hugmyndasögu. Þeir sem fást við heimspeki fornaldar nálgast viðfangsefnið bæði frá sjónarhóli og með aðferðum fornfræðinnar og heimspekinnar. Fyrsta verk fornfræðingsins eða heimspekisagnfræðingsins er að leggja mat á textann sem er varðveittur, hvernig rétt útgáfa textans lítur út og hvað hann merki í sögulegu samhengi. Næst er að leggja mat á þær hugmyndir og þau rök sem heimspekingar fornaldar héldu fram og hvaða máli þau skipta í nútímanum. Þannig fást fræðimenn við fornaldarheimspeki með aðferðum textafræðinnar en fjalla jafnframt um heimspekina sem heimspeki og leggja gagnrýnið mat á hana sem slíka.
Fornaldarsaga
thumb|right|170px|Venusarhofið við Villa Adriana í Tívolí. Sumir fornfræðingar byggja á sögulegum frásögnum í rituðum heimildum og styðjast við niðurstöður klassískrar textafræði og sögulegra málvísinda, fornleifafræði og listasögu til þess að afla þekkingar á sögu og menningu fornþjóða. Þeir rannsaka bæði ritaðar heimildir og fornleifar til að segja sögu fornaldar. Því miður eru heimildir oft af skornum skammti og því er lítið vitað um marga hluti, atburði og þjóðfélagshópa. Þannig reyna fornfræðingar nú að fylla í eyðurnar til að öðlast skilning á lifnaðarháttum og aðbúnaði kvenna í fornöld, þræla og ýmissa annarra hópa. Annar vandi er sá að heimildir eru oft rýrari um suma hluti en aðra. Til dæmis var Sparta nokkurs konar stórveldi í Grikklandi hinu forna, en tiltölulega fáar heimildir eru til um Spörtu. Á hinn bóginn eru miklu fleiri heimildir um helsta andstæðing Spörtu, Aþenu. Á sama hátt varð útþensla Rómaveldis til þess að færri heimildir eru til um eldri menningu, til dæmis Etrúra.
Bær
alt=Bær|thumb|220x220dp|Bær Bær er þétt byggð með hundruðum til nokkur þúsund íbúa. Almennt er bær talinn stærri byggð en þorp en minni en borg. Bær getur líka verið borgarhluti. Einnig er orðið haft um sveitabæ og er sú merking upprunalegri.
Fornfræði
Fornleifafræði
thumb|left|160px|Kórintískur smápeningur frá 4. öld f.Kr. Ólíkt textafræðingum sem rannsaka bókmenntir og málsögu og varðveittar ritaðar heimildir Forn-Grikkja og Rómverja, rannsaka fornleifafræðingar í klassískri fornleifafræði varðveittar efnislegar leifar fornaldar. Auk Grikklands hins forna og Rómaveldis fást fornleifafræðingar meðal annars við Mesópótamíu og Egyptaland og ýmislegt annað. Fornleifarnar sem fornleifafræðingar grafa úr jörðu geta verið allt frá heilum hofum til lítilla hluta eins og örvarodda og smápeninga. Myntfræði er sérgrein innan klassískrar fornfræði.
Listasaga
Sumir listasagnfræðingar einbeita sér að þróun listar í fornöld. List Grikkja og Rómverja hefur haft ómælanleg áhrif á vestræna menningu. Þeir hafa venjulega hlotið þjálfun í klassískri fornleifafræði auk þess að hafa að baki menntun í listasögu.
„Klassík“
Fornfræðin, sem nefnist einnig klassísk fræði (sbr. e. „classics“), fjallar um klassíska fornöld. Orðið „klassík“ er komið af latneska lýsingarorðinu classicus sem merkir eitthvað „sem tilheyrir yfirstéttinni“. Orðið kemur fyrst fyrir hjá rómverska rithöfundinum Aulusi Gelliusi, sem var uppi á 2. öld. Í riti sínu Noctes Atticae (Attíkunætur 19.8.15) lýsir hann rithöfundi nokkrum sem svo að hann sé classicus scriptor, non proletarius („hástéttarhöfundur en ekki lágstéttarhöfundur“).
Þessi venja hófst hjá Grikkjum en þeir röðuðu gjarnan höfundum sínum og menningarfyrirbærum í tignarröð. Orðið sem þeir notuðu var kanon, sem þýðir mælistika. Höfundar sem töldust tilheyra „kanonunni“ kallast „kanonískir“ höfundar. Þeir varðveittust frekar en aðrir höfundar því þeir þóttu miklu frekar þess verðir að vera afritaðir. Á endurreisnartímanum varð til vestræn „kanona“ sem þótti endurspegla það besta í vestrænni menningu.
Klassísk menntun, þ.e. menntun sem byggist á lestri klassískra („kanonískra“) höfunda, var lengi talin besta fáanlega þjálfun fyrir góða borgara, einkum þá er ætluðu sér frama í stjórnmálum. Hún var talin innræta nemendunum vitsmunalega og fagurfræðilega tilfinningu fyrir „því besta sem hefur verið hugsað og sagt í heiminum“. Rómverski stjórnmálamaðurinn, heimspekingurinn og rithöfundurinn Marcus Tullius Cicero sagði að „allar bókmenntir, allar heimspekiritgerðir og allar raddir fornaldarinnar væru fullar af dæmum til eftirbreytni og án bókmenntanna ljóss myndu þau öll liggja óséð í myrkri“.
Vestræna „kanonan“ varð til í fornöld. Gríska „kanonan“ sem hafði verið til frá dögum alexandrísku fræðimannanna en latneska „kanonan“ varð ekki til fyrr en seint á 1. öld e.Kr. Æ síðan hefur „kanonan“ verið miðlæg í klassískum fræðum og hugvísindum almennt. En aðferðir fornfræðinnar eiga sér einnig rætur í klassískri fornöld, engu síður en viðfangsefnin.
Fornar rætur málfræði og bókmenntarýni, textafræði og textarýni
Málfræði og bókmenntarýni eiga sér rætur meðal í klassískri fornöld Grikklands hins forna hjá höfundum eins og Platoni og Aristótelesi. Uppruna textafræðinnar og textarýninnar má hins vegar rekja að minnsta kosti aftur til alexandríska fræðimanna á hellenískum tíma, ekki síst Zenódótosar, Aristófanesar frá Býzantíon og Aristarkosar frá Samóþrake, sem voru allir að störfum í bókasafninu í Alexandríu. Þeir ritstýrðu textum klassískra grískra bókmennta, m.a. texta höfunda á borð við Hómer, Hesíódos, Pindaros, Platon og Demosþenes auk annarra. Þeir beittu m.a. málvísindalegum aðferðum og bókmenntarýni til að leggja mat á textana sem þeir rannsökuðu og gerðu athugasemdir við þá í útgáfum sínum en breyttu þeim ekki. Þannig voru til dæmis ljóðlínur sem þeim þótti grunsamlegar merktar en látnar vera áfram í textunum. Önnur bókasöfn voru starfrækt í Grikklandi hinu forna til dæmis í Pergamon.
Á 1. öld f.Kr. samdi Díonýsíos frá Halikarnassos ýmsar ritgerðir um mælskufræði. Rit hans Um orðaskipan (Περι Συνθησεως Ονοματων) fjallaði um orðaröð í mismunandi gerðum kveðskapar. Um eftirlíkingu (Περι Μιμησεως) fjallar um bestu fyrirmyndirnar í ólíkum bókmenntagreinum og hvernig bæri að líkja eftir þeim. Hann samdi einnig skýringarrit við ræður attísku ræðumannanna (Περι των Αττικων Ρητορων) sem fjallaði einkum um stíl og efnistök Lýsíasar, Ísajosar og Ísókratesar. Verkið Um hinn aðdáunarverða stíl Demosþenesar (Περι λεκτικης Δημοσθενους δεινοτητος) fjallaði um stíl Demosþenesar sérstaklega.
Síðfornöld og miðaldir
thumb|left|135px|[[Boethius.]] Í síðfornöld var hnignun klassískrar menningar samfara hnignun Vestrómverska ríkisins og að einhverju leyti tilkomu kristninnar. Seint á 4. öld var grískukunnátta í Vestrómverska ríkinu æ sjaldgæfari. Til að ráða bót á þeim vanda réðust lærðir menn í það verkefni að þýða mikilvæga texta grískra höfunda yfir á latínu. Boethius hófst handa við að þýða rökfræðiritgerðir Aristótelesar og lauk við nokkrar þýðingar auk þess sem hann samdi skýringarrit við nokkur rita Aristótelesar. Á miðöldum voru grískir höfundar nær algerlega óþekktir í vestri nema af þeim fáu ritum sem til voru latneskum þýðingum. Þau voru lesin á miðöldum og voru þau, ekki síst þýðingar Boethiusar á rökfræðiritum Aristótelesar, kjarninn í menntun allra lærðra manna ásamt ýmsum latneskum málfræðiritgerðum eftir höfunda eins og Aelius Donatus og Priscianus. En rit Aristótelesar urðu líka kjarninn í skólaspekinni. Auk þessara rita voru lesin latnesk rit höfunda á borð við Cíceró, Sallústíus og Lucanus. Megnið af þeim latneskum bókmenntum sem nú eru varðveittar var afritað og varðveitt í klaustrum.
Meðan þekking Vestur-Evrópumanna á klassískri fornöld hékk á bláþræði á frummiðöldum voru klassískar menntir í miklum blóma í Austrómverska ríkinu. Þar voru grísk rit lesin, afrituð, rannsökuð og varðveitt og grískur kveðskapur og mælskulist var kennd í skólum. Frá Konstantínópel bárust handrit til Miðausturlanda þar sem þau voru þýdd yfir á sýrlensku og arabísku, einkum á heimspeki- og fræðitextum. Undir lok 12. aldar og í byrjun 13. aldar hafði ástandið breyst í Austrómverska ríkinu, sem átti nú í vök að verjast gagnvart erlendum innrásarherjum.
Endurreisnin og nýöld
Á 14. öld og snemma á 15. öld fóru að berast æ fleiri grísk handrit að austan. Aukin kynni Vestur-Evrópumanna af grískum bókmenntum og fræðum, sem héldust í hönd við hnignun Austrómverska ríkisins, leiddu til nýs tíma í sögu Vestur-Evrópu, endurreisnartímans. Í fyrstu voru ritin þýdd úr arabísku, yfir á latínu, síðan úr grísku yfir á latínu og loks yfir á þjóðtungurnar. Um miðja 15. öld var prenttæknin fundin upp og jók það mjög á útbreiðslu klassískra bókmennta. Grískar og latneskar bókmenntir voru nú aðgengilegar öllum menntuðum mönnum alls staðar í Evrópu.
En handritin höfðu ekki öll sama textann og því varð á ný þörf á aðferðum textafræðinnar og textarýninnar. Enn fremur var ekki alltaf sami textinn í prentuðum bókum og þeim handritum sem komu í leitirnar eftir að textinn hafði verið prentaður. Handritafræðin varð til seint á 17. öld. Á nýöld unnu fræðimenn að því að bera saman ólík handrit sömu verka, komast að því hver tengslin eru á milli handritanna og ritstýra svo útgáfum ritanna með eins upprunalegum texta og mögulegt er. Á 19. öld var farið að gefa út útgáfur rita með textafræðilegum og handritafræðilegum skýringum.
Samtíminn
Nú á dögum eru til fræðilegar útgáfur flestra texta klassískra bókmennta ásamt textafræðilegum og handritafræðilegum skýringum. Þó eru enn handrit og papýrusbrot sem hafa ekki verið borin saman við þann texta sem liggur til grundvallar mörgum útgáfum. Fornfræðingar vinna enn að því að ritstýra textum og beita bæði textarýni og aðferðum handritafræðinnar til að ákvarða réttan texta. Flestir „kanonískir“ höfundar hafa nú verið þýddir yfir á þjóðtungurnar. Fjölmargir textar utan „kanonunnar“ svonefndu eru þó enn ófáanlegir í fræðilegum útgáfum og eru enn óþýddir, ekki síst textar frá síðfornöld.
Auk þess að ritstýra fræðilegum útgáfum klassískra texta og gefa út þýðingar fjalla fornfræðingar fræðilega um klassískar bókmenntir og bókmenntasögu og beita bókmenntarýni. Þeir fást einnig við fornaldarsögu, fornleifafræði og fornaldarheimspeki. Á 20. öld hafa margir háskólar komið á samvinnu milli fornfræðideilda og annarra deilda, svo sem sagnfræði-, fornleifafræði-, heimspeki-, bókmenntafræði- og málvísindadeilda.
Fornfræðingar
Eftirfarandi er listi yfir mikilvæga fornfræðinga.
Frægir „fornfræðingar“
Fjölmargt fornfræðimenntað fólk hefur um tíðina öðlast frægð og frama utan klassískra fræða.
Snikkari
Snikkari er gamalt starfheiti smiða sem vinnur með tré og önnur efni. Hann vinnur oftast á verkstæði og síður á byggingarsvæðum.
Snikkarar vinna oft við samsetningu á hurðum gluggum og öðrum innréttingum. Starfið og starfsheitið er ekki lögverndað. Iðnnám á síðustu 50 árum hefur þróast þannig að útskrifaðir sveinar úr húsasmíði, húsgagnasmíði og bólstrun hafa tekið yfir starf snikkara.
Alfreð Clausen - Suðræn ást og fleiri lög
Suðræn ást og fleiri lög er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngur Alfreð Clausen fjögur lög með Jan Morávek, hljómsveit og kór. Jan úsetti öll lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson - Manstu ekki vina
Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1959. Á henni syngja Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson fjögur lög með Atlantic kvartettnum. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Köldugras
Köldugras (fræðiheiti Polypodium vulgare) er burkni í Polypodiaceae ætt. Polypodium vulgare er fjöllitna tegund, sem talin er hafa komið fram við tvöföldun litninga hjá ófrjóum tvílitna blendingi á milli tveggja tegunda sem eru ekki þekktir í Evrópu. Foreldrategundirnar eru líklega Norður-Asíska og Norður-Ameríska tegundin Polypodium sibiricum og vestur Norður-Ameríska tegundin Polypodium glycyrrhiza. Lífefnafræðilegar upplýsingar vísa á tegund frá Austur-Asíu sem annað mögulegt foreldri.
Nafnið er dregið af "poly" (margir) og pous, "podos" (fótur).
Útbreiðsla
Köldugras vex í vestur Evrópu og Norður Afríku. Það er líka algengt í Skandinavíu og Karpatafjöllum.
Það vex víða um Ísland, þó helst á Suðurlandi.
Lundey (Kollafirði)
thumb|350 px|Lundey á Kollafirði thumb|350 px|Lundey og Þerney eru vestan við Gunnunes á Álfsnesi thumb|350 px|Strandlengjan við Reykjavík, Lundey sést að hluta efst, vinstra megin við Þerney
Lundey er eyja á Kollafirði. Þar er mikið fuglalíf. Eyjan er um 400 m löng og 150 m breið. Hún er fyrir vestan Þerney.
Lundey er gerð úr grágrýti. Hún er algróin og mjög þýfð. Þar er mikið lundavarp og einnig verpir þar fjöldi annarra tegunda svo sem teista, fýll og kría.
Þuríður Sigurðardóttir - Ég á mig sjálf
Ég á mig sjálf er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Á henni flytur Þuríður Sigurðardóttir tvö lög.
Savanna tríóið - Havah nageela
Platan Savanna-tríóið er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Þetta er seinni plata tríósins sem kom út hjá útgáfunni. Á henni flytur Savanna-tríóið fjögur lög. Tríóið skipa Troels Bendtsen, Björn Björnsson og Þórir Baldursson. Gunnar Sigurðsson leikur með tríóinu á bassa. Útsetningar: Þórir Baldursson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmynd á forsíðu Kristján Magnússon og á bakhlið Ingimundur Magnússon. Prentun: Öskjur og prent. Pressun: AS Nera í Osló.
Flóahreppur
Flóahreppur er hreppur í austanverðum Flóa. Afmarkast hann af Árborg í vestri, Skeiða- og Gnúpverjahreppi og Hvítá í norðri, Þjórsá í austri og Atlantshafi í suðri. Þetta er fjölmennasta sveitarfélag landsins án byggðarkjarna.
Hreppurinn varð til 10. júní 2006 við sameiningu þriggja hreppa; Hraungerðishrepps, Villingaholtshrepps og Gaulverjabæjarhrepps.
Teista
Teista (fræðiheiti: Cepphus grylle) er meðalstór svartfugl, á milli 30-38 sentimetrar að lengd og um 400 grömm. Stofnstærð á Íslandi er talin á milli 10-15.000 varppör. Vænghaf fuglsins er um 52-58 sentimetrar. Tegundin er langlíf og verða seint kynþroska. Sérkenni teistu er að hún er svört á kviði og er þannig frábrugðin öllum öðrum íslenskum svartfuglum. Teista er alsvört á sumrin fyrir utan hvítan blett á vængþökum en á veturna er hún ljósari en aðrir svartfuglar. Teista er með fremur stutta og breiða vængi. Fuglinn flýgur oftast lágt og eru vængreitir áberandi. Yfirleitt er hægt að sjá Teistu staka en annars í litlum hópum. Tegundin er talin á IUCN-listanum sem tegund sem minnstar áhyggjur er haft af. Fuglinn gefur frá sér sérkennilegt, hást og skerandi tíst. Bæði kynin eru mjög lík í útliti. Árið 2017 var teistan friðuð á Íslandi að beiðni Skotvís, Vistfræðifélagsins og Fuglaverndunar til Bjartar Ólafsdóttur umhverfisráðherra.
Lífshættir
Teista heldur sig aðallega við strendur og grunnsævi. Hún verpir stök eða í litlum byggðum í höfðum, eyjum eða urðum undir fuglabjörgum. Hún verpir tveimur eggjum og liggur á þeim í 29 - 30 daga. Þegar eggin klekjast eru ungarnir í hreiðrinu í um 6 vikur og eru þá orðnir fleygir. Þeir yfirgefa hreiðrið fullvaxta. Teista kafar eftir fæðu sinni og étur ýmsa smáfiska eins og síli og marhnút en hún étur líka hryggleysingja svo sem burstaorma, krabbadýr og kuðunga. Aðal fæða teistunnar er sprettfiskur sem hún veiðir á grunnsævi.
Útbreiðsla
Heimkynni teistu er umhverfis norðurhvel og norrænar teistur hafa vetradvöl við Ísland. Teista er staðfugl að mestu og verpir með ströndum landsins. Teistan velur sér yfirleitt hreiður í klettaskorum, sprungum eða undir steinum og einnig syllum í hellum.
Þjóðtrú
Þegar kemur að þjóðtrú tengdri testu er þá helst að víða taldist ólánsmerki að drepa fullorðna teistu. Hún varaði við illhvelum er hún sast á borðstokk skipa og flaug svo frá þeim að landi. Snorri á Húsafelli á að hafa sagt að þegar stormur er í nánd hafi teistan flogið með tísti í kringum skip.
Joseph Goebbels
Æska og uppvöxtur
Goebbels fæddist 1897 í Rheydt þar sem í dag er sambandslandið Nordrhein-Westfalen. Hann var sonur Friedrich Göbbels og Katarínu, konu hans. Goebbels átti tvo eldri bræður og tvær yngri systur.
Goebbels dúxaði á stúdentsprófi sínu 1917 og gaf sig að því loknu fram sem sjálfboðaliða við þýska herinn. Af heilsufarsástæðum þótti Goebbels óhentugur til herþjónustu og herinn tók ekki við honum.
Stjórnmálaferill
1924 gekk Goebbels til liðs við þjóðernisjafnaðarmannaflokkinn. Hann þótti framan af ferli sínum tilheyra vinstri væng flokksins, sem þótti leggja meiri áherslu á jafnaðarmennsku en á þjóðernisstefnu. Hann klifraði hratt metorðastigann innan flokksins og var gerður að yfirmanni flokksins í Berlín og Brandenborg. Hann þótti vinna þróttmikið starf fyrir flokkinn á svæði, sem að öllu jöfnu var talið vera vígi sósíaldemókrata og kommúnista. Goebbels var gerður að yfirmanni áróðusstarfs flokksins á landsvísu og eftir valdatöku nasista 1933 að áróðursmálaráðherra.