cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kanada
Samtíminn
Á sama tíma urðu miklar samfélagslegar breytingar í Quebec sem voru kallaðar Þögla byltingin. Fylkisstjórnin tók stjórn heilbrigðis- og menntamála í eigin hendur, en hún hafði áður verið í höndum kaþólsku kirkjunnar. Frjálslynd fylkisstjórn reyndi að færa þróunina í átt til stefnu alríkisstjórnarinnar. Átakalínur í stjórnmálum fylkisins mynduðust þá milli sambandssinna og aðskilnaðarsinna. Áriði 1970 hófu róttækir aðskilnaðarsinnar í Front de libération du Québec röð sprengjuárása og mannrána sem voru kölluð Októberkreppan. Árið 1976 tók fullveldisflokkurinn Parti Quebecois við völdum í fylkinu. Flokkurinn stóð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðskilnað Quebec en yfir 60% íbúa reyndust andsnúnir því. Tilraunir til að sætta öndverðar skoðanir með Meech Lake-sáttmálanum mistókust. Önnur þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin 1995 þar sem tillagan var aftur felld en með mun minni mun: aðeins 50,6% voru á móti. Árið 1997 úrskurðaði Hæstiréttur Kanada að einhliða úrsögn úr sambandsríkinu væri andstæð stjórnarskrá landsins.
Auk deilna um sjálfstæði Quebec gekk Kanada í gegnum ýmis áföll á 9. og 10. áratug 20. aldar. Þar á meðal voru sprengingin í Air India flugi 182 sem er stærsta fjöldamorðið í sögu landsins; blóðbaðið í École Polytechnique 1989 þar sem byssumaður réðist á kvenkyns nemendur skólans; og Oka-kreppan, átök við frumbyggja árið 1990. Kanada tók þátt í Persaflóastríðinu 1990 og nokkrum friðargæsluverkefnum, þar á meðal UNPROFOR-verkefni NATO í Júgóslavíu.
Kanada sendi herlið til Afganistan 2001 en hafnaði þátttöku í innrás Bandaríkjanna í Írak 2003. Árið 2011 tók Kanada þátt í inngripum NATO inn í Borgarastyrjöldina í Líbíu, og tók líka þátt í bardögum við Íslamska ríkið í Írak. Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021 hófst í Kanada 27. janúar 2020 og olli víðtækri samfélags- og efnahagskreppu. Í febrúar 2022 nýtti þingið sér neyðarlög sem voru samþykkt 1988 gegn mótmælum vörubílstjóra og fleiri gegn COVID-19-takmörkunum í landinu. Atvinnulíf í miðborg Ottawa var lamað. Nær 200 voru handteknir, sektaðir og vörubílar gerðir upptækir.
Landfræði
350px|thumbnail|Hin mikilfenglegu [[Kanadísku klettafjöllin|kanadísku Klettafjöll]] Kanada nær yfir norðurhluta Norður-Ameríku. Það á landamæri að Bandaríkjunum í suðri og í norðvestri (Alaska). Landið nær úthafa á milli, frá Atlantshafi og Davissundi í austri til Kyrrahafs í vestri og af því er kjörorð landsins dregið. Í norðri eru svo Beauforthaf og Norður-Íshaf. Síðan 1925 hefur Kanada átt tilkall til hluta norðurheimskautssvæðisins á milli 60. og 141. lengdargráðu vestur, það er að segja tilkall Kanada til þess landsvæðis nær alveg upp að Norðurpól. Nyrsta byggð Kanada (og heimsins) er kanadíska herstöðin Alert á norðurenda Ellesmereeyjar — breiddargráða 82,5°N — aðeins 834 kílómetra frá Norðurpólnum.
Kanada er næststærsta land í heiminum að flatarmáli, á eftir Rússlandi, og nær yfir um 41% heimsálfunnar Norður-Ameríku. Hins vegar er stór hluti Kanada á norðurheimskautssvæðinu og það er því aðeins fjórða stærsta land heimsins, á eftir Rússlandi, Kína og Bandaríkjum Norður-Ameríku, ef horft er til byggilegs lands. Þéttleiki byggðar er aðeins um 3,2 manns á ferkílómetra, sem er mjög lítið samanborið við önnur lönd. Til samanburðar má þó geta að þéttleiki byggðar á Íslandi er mjög svipaður. Áttatíu prósent íbúa Kanada búa innan við 200 kílómetra frá landamærum Bandaríkjanna, þar sem loftslag er temprað og land vel fallið til ræktunar.
Þéttbýlasta svæði landsins er lægðin sem afmarkast af Vötnunum miklu og Saint Lawrence fljóti að austan. Fyrir norðan þetta svæði er hinn víðfeðmi kanadíski skjöldur, en hann er lag úr mjög fornu bergi, sem er jökulsorfið eftir síðustu ísöld. Ofan á þessu berglagi liggur nú þunnt, steinefnaríkt jarðvegslag, sundurskorið af vötnum og ám, en yfir 60% af stöðuvötnum heims eru í Kanada. Kanadíski skjöldurinn umlykur Hudsonflóa.
Kanadíski skjöldurinn nær að strönd Atlantshafs við Labrador, fastalandshluta fylkisins Nýfundnalands og Labrador. Eyjan Nýfundnaland, austasti hluti Norður-Ameríku, er við mynni Saint Lawrenceflóa, sem er heimsins stærsti árós, og það landsvæði þar sem Evrópubúar námu fyrst land. Atlantshafsfylkin skaga til austurs sunnan við suðurströnd Saint Lawrenceflóa, milli flóans í norðri og Atlantshafs í suðri. Fundyflóa, sem gengur inn úr Atlantshafi til norðausturs skilur að fylkin Nýju-Brúnsvík og Nýja-Skotland. Þar eru mestu sjávarfallabreytingar (munur flóðs og fjöru) í heimi. Minnsta fylki Kanada er Eyja Játvarðar prins.
Vestur við Ontario eru hinar breiðu og flötu kanadísku sléttur, sem ná yfir fylkin Manitoba, Saskatchewan og Alberta,og allt að Klettafjöllum, en þau liggja á milli fylkjanna Alberta og Bresku Kólumbíu.
Gróðurfar í norðurhluta Kanada breytist eftir því sem norðar dregur úr barrskógum yfir í freðmýri nyrst. Norðan við fastaland Kanada er geysilegur eyjaklasi, þar sem er að finna nokkrar af stærstu eyjum jarðar: Baffinsland, Ellesmere-eyja, Viktoríu-eyja o.fl..
Júkonfljót og Mackenziefljót eru stórfljót í norðurhluta landsins.
Á þéttbýlustu svæðunum er sumarhitinn allt frá því að teljast mildur upp í að vera frekar hár. Sumarhiti í Montreal getur náð vel yfir 30 °C en í Iqaluit í Nunavut allt að 15 °C. Í Vancouver er hitastig yfirleitt á milli 0 til 25 °C allt árið um kring, en á sléttunum miklu fer það allt niður í -40 °C á veturna og upp í 35 °C á sumrin.
Nokkrir tugir þjóðgarða eru í Kanada og var sá fyrsti stofnaður árið 1885.
Stjórnmál
Kanada býr við „fullt lýðræði“ þar sem er rík hefð fyrir frjálslyndi, jafnrétti og hófsemd í stefnumálum stjórnmálaflokka. Áhersla á félagslegt réttlæti hefur verið einkenni á kanadískum stjórnmálum. Einkunnarorð ríkisstjórnar Kanada eru „friður, regla og góð stjórn“.
Ævintýri Lísu í Undralandi
Bókin er sú fyrsta bókin í bókaröð sem segir frá uppátækjum ungrar stúlku að nafni Lísa, sem hefur ögn frjórra ímyndunarafl en flestir þora að viðurkenna. Sagan er uppfull af þrautum, rökvillum og mótsögnum og öðrum heimspekilegum vangaveltum höfundarins.
Sagt er að sagan um Lísu hafi verið sögð í fyrsta skiptið um borð í árabát, en þar kepptist Carroll við að halda litlum frænkum sínum uppteknum með því að spinna söguna. Þegar sagan var svo skrifuð tók hún á sig nýjar víddir.
Sagan
Aðalsögupersóna sögunnar er Lísa, 10 ára gömul stelpa sem ákveður að elta hvíta kanínu í mittisjakka með úr niður um holu í jörðinni, á þeim forsendum að hún myndi þá ekki hafa áhyggjur af því framar að detta niður tröppurnar heima hjá sér, annars vegar, og hins vegar að henni þótti afar forvitnilegt að vita hvers vegna kanínan var að drífa sig svo mikið. Þegar að ofan í holuna er komið rekst Lísa á alls kyns kynjaverur, þar á meðal óðan hattara og hjartadrottninguna, æðsta spilið í spilastokknum, sem hefur einkennilegar nautnir af því að láta afhausa alla þá sem þóknast henni ekki. Undraland er nafn þessara heims sem hún "datt" (eða, betur sagt, elti hvítu kanínuna ofan í) í, og sá heimur er kallaður Undraland, út af öllu því sem að er þarna. Til dæmis skælbrosandi köttur, klikkaði hattarinn, gervi skjaldbakan, dúdúfuglinn og hvíta, talandi kanínan í mittisjakkanum.
Kanada
Stjórnmál
Í Kanada er þingræði og þingbundin konungsstjórn þar sem konungur Kanada er undirstaða framkvæmdavalds, löggjafarvalds og dómsvalds. Karl 3. Bretakonungur er núverandi einvaldur Kanada, auk 14 annarra ríkja í Breska samveldinu og í hverju fylki Kanada. Samt er um tvær aðskildar stofnanir að ræða: bresku og kanadísku krúnurnar. Fulltrúi drottningar er yfirlandstjóri Kanada sem hún skipar samkvæmt ráði forsætisráðherra Kanada til að sinna skyldum hennar í landinu.
Þótt konungsvaldið sé þannig innbyggt í stjórnkerfi Kanada er hlutverk einvaldsins í reynd táknrænt. Ríkisstjórn Kanada fer með framkvæmdavaldið og ber ábyrgð gagnvart fulltrúaþinginu. Forsætisráðherra Kanada velur ráðherra í ríkisstjórnina og er stjórnarleiðtogi. Einvaldurinn eða fulltrúi hans geta ef upp kemur stjórnarkreppa farið með vald sitt án þess að ráðgast við ríkisstjórnina. Landstjórinn skipar forsætisráðherra sem oftast er leiðtogi þess stjórnmálaflokks sem hefur traust meirihluta þingfulltrúa. Skrifstofa forsætisráðherra er þannig valdamesta stofnun ríkisins. Þaðan kemur megnið af lagafrumvörpum þingsins og þaðan koma tilnefningar til yfirlandstjóra, varalandstjóra, ráðherra, dómara og yfirmanna krúnustofnana Kanada sem drottningin skipar. Leiðtogi þess flokks sem hlýtur næstflest sæti á þingi í kosningum er venjulega kallaður leiðtogi opinberrar stjórnarandstöðu sem á að veita stjórninni aðhald.
Publius Papinius Statius
Publius Papinius Statius (45 – 96) var rómverskt skáld. Hann fæddist í Napólí á Ítalíu. Merkustu verk hans var söguljóðið Þebukviða og Silvae. Statius vann að söguljóði um Akkilles á gamals aldri en entist ekki ævin til að ljúka kviðunni.
Kanada
Stjórnmál
Allir 338 þingfulltrúar á fulltrúaþingi Kanada eru kjörnir með einföldum meirihluta í einmenningskjördæmum. Landstjórinn boðar til kosninga, annað hvort samkvæmt ráði forsætisráðherra eða ef vantraust á stjórnina er samþykkt á þinginu. Stjórnarskrárlögin 1982 gera ráð fyrir að ekki líði meira en fimm ár milli kosninga, en Kosningalög Kanada kveða á um fjögurra ára kjörtímabil með föstum kjördegi í október. Í öldungadeild Kanada sitja 105 fulltrúar sem skipaðir eru á grundvelli landfræðilegrar skiptingar og sitja til 75 ára aldurs.
Kanadabanki er seðlabanki landsins. Hagstofa Kanada gefur út gögn sem fjármálaráðherra Kanada og iðnaðarráðherra Kanada nýta sér við áætlanagerð og mótun efnahagsstefnu. Kanadabanki hefur einkarétt á seðlaútgáfu kanadadals, en Konunglega kanadíska myntsláttan sér um útgáfu myntarinnar.
Stjórnsýslueiningar
thumbnail|Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði. Kanada er sambandsríki tíu fylkja og þriggja sjálfstjórnarsvæða. Þessi svæði eru oft flokkuð í fjögur héruð: Vestur-Kanada, Mið-Kanada, Atlantshafsfylkin og Norður-Kanada (Austur-Kanada er notað yfir bæði Mið-Kanada og Atlantshafsfylkin). Fylkin hafa meiri sjálfstjórn en sjálfstjórnarsvæðin og bera ábyrgð á félagslegri þjónustu eins og heilsugæslu, menntun og félagsaðstoð. Samanlagt eru tekjur fylkjanna meiri en tekjur alríkisstjórnarinnar, sem er einstakt meðal sambandsríkja í heiminum. Alríkisstjórnin getur notað sínar tekjur til að framkvæma stefnu sína í fylkjunum, eins og til dæmis kanadísku heilsulögin frá 1984. Fylkin geta sagt sig frá stefnunni, en gera það sjaldnast. Alríkisstjórnin notar jöfnunargreiðslur til að jafna aðstöðu fylkjanna.
Helsti munurinn á fylki og sjálfstjórnarsvæði er að völd fylkjanna koma frá Stjórnarskrá Kanada, meðan stjórnir sjálfstjórnarsvæða fá sín völd frá kanadíska þinginu. Samkvæmt stjórnarskránni deilir alríkisstjórnin völdum með fylkjunum. Þar sem skipting valds milli alríkisstjórnar og fylkja er skilgreind í stjórnarskránni þurfa allar breytingar á henni að fara gegnum stjórnarskrárbreytingarferli, en þingið getur einhliða breytt völdum sjálfstjórnarsvæðanna.
Efnahagslíf
Kanada var 10. stærsta hagkerfi heims árið 2018, með um það bil 1,73 billjónir bandaríkjadala verga landsframleiðslu. Kanada er eitt af minnst spilltu löndum heims, og er ein af helstu verslunarþjóðum heims, með mjög alþjóðavætt hagkerfi. Hagkerfi Kanada er blandað hagkerfi sem situr hærra á lista yfir lönd eftir vísitölu efnahagsfrelsis en bæði Bandaríkin og öll Evrópuríkin, og tekjujöfnuður er tiltölulega mikill. Meðalráðstöfunartekjur í Kanada eru töluvert hærri en meðaltal OECD-ríkja. Kauphöllin í Toronto er níunda stærsta kauphöll heims, með yfir 1.500 fyrirtæki á skrá og samanlagða fjárfestingu upp á meira en 2 billjón bandaríkjadali.
Árið 2018 var heildarvelta kanadíska hagkerfisins með vörur og þjónustu 1,5 billjón kanadadalir. Útflutningur var yfir 585 billjón kanadadalir, og innflutningur yfir 607 billjón dalir, þar af 391 frá Bandaríkjunum. Árið 2018 var viðskiptahalli Kanada um 25 billjónir.
Vöxtur í námavinnslu, iðnframleiðslu og þjónustu frá upphafi 20. aldar hefur breytt hagkerfi Kanada úr dreifbýlu landbúnaðarhagkerfi, í nútímalegt iðnvætt hagkerfi. Líkt og í öðrum þróuðum ríkjum er þjónustugeirinn ríkjandi, með 2/3 hluta vinnuaflsins, en frumframleiðslugeirinn er líka mjög mikilvægur, einkum skógarhögg og olíuvinnsla. Kanada er tæknilega þróað og iðnvætt ríki, sem er sjálfbjarga í orkumálum, vegna síns mikla náttúrulega forða af jarðefnaeldsneyti, ásamt kjarnorku- og vatnsorkuframleiðslu. Nýting náttúruauðlinda og viðskipti, þá sérstaklega við Bandaríkin, hafa lengi skipt höfuðmáli fyrir efnahag landsins. Þrátt fyrir að fjölbreytni hafi almennt séð aukist í kanadísku efnahagslífi, eru enn mörg héruð, sem reiða sig á vinnslu og sölu afurða úr náttúruauðlindum.
Samþætting hagkerfis Kanada við hagkerfi Bandaríkjanna hefur aukist mikið frá lokum Síðari heimsstyrjaldar. Árið 1965 gerðu löndin með sér fríverslunarsamning um bílaparta, Automotive Products Trade Agreement. Á 8. áratugnum setti ríkisstjórn Pierre Trudeau upp National Energy Program (NEP) og Foreign Investment Review Agency (FIRA) til að bregðast við áhyggjum yfir sjálfbærni í orkumálum og erlendri fjárfestingu í iðnaði. Á 9. áratugnum lagði íhaldsstjórn Brian Mulroney NEP niður og breytti nafni FIRA í Investment Canada til að hvetja til erlendrar fjárfestingar. Fríverslunarsamningur Kanada og Bandaríkjanna frá 1988 afnam tolla milli landanna og 1994 var samningurinn látinn ná einnig yfir Mexíkó þegar Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku var gerður. Samvinnubankakerfið er sterkt í Kanada sem er með hæsta hlutfall meðlima í lánafélögum í heimi.
Íbúar
Í manntali 2016 voru Kanadabúar 35.151.728 talsins og hafði þá fjölgað um 5% frá 2011. Tveir þriðju hlutar af fjölguninni voru vegna aðflutnings fólks. Milli 1990 og 2008 fjölgaði Kanadabúum um 5,6 milljónir, eða 20,4%, og helsta ástæða fjölgunarinnar var aðflutningur.
Aðflutningur fólks til Kanada er með því mesta sem gerist í heiminum, miðað við höfðatölu, aðallega vegna efnahagsstefnu landsins og vegna sameiningar fjölskyldna. Bæði almenningur í Kanada og helstu stjórnmálaflokkar landsins styðja þessa aðflutninga. Árið 2019 fluttust 341.180 innflytjendur til Kanada, aðallega frá Asíu. Helstu upprunalönd innflytjenda til Kanada eru Indland, Filippseyjar og Kína. Nýir innflytjendur hafa aðallega sest að á helstu þéttbýlissvæðum landsins, eins og Torontó, Montreal og Vancouver. Kanada tekur líka við nokkrum fjölda flóttafólks, eða um tíunda hluta allra flóttamanna sem fá hæli í heiminum á hverju ári. Kanada tók við yfir 28.000 flóttamönnum árið 2018.
Þéttleiki byggðar er með því minnsta sem gerist í heiminum, eða aðeins 3,7 á ferkílómetra. Kanada nær frá 83. til 41. breiddargráðu norður, en um 95% íbúa landsins búa sunnan við 55. breiddargráðu. Um 4/5 íbúa búa innan við 150 km frá landamærunum við Bandaríkin. Þéttbýlasti hluti landsins, með um helming íbúa, er Quebec-Windsor-ræman í suðurhluta Quebec og Ontario við Vötnin miklu og Lawrence-fljót. Önnur 30% búa í Lower Mainland í Bresku Kólumbíu og á Calgary-Edmonton-ræmunni í Alberta.
Meirihluti Kanadabúa, eða 67%, búa á heimili með fjölskyldu, 28,2% búa einir og 4,1% búa með óskyldum. 6,3% búa með eldri kynslóð og 34,7% ungs fólks á aldrinum 20 til 34 ára býr hjá foreldrum. 69% búa í eigin húsnæði, og 58% af þeim er með húsnæðislán.
Uppruni
Samkvæmt manntalinu frá 2016 telur um 32% íbúa sig vera kanadíska að uppruna. Þar á eftir kemur enskur uppruni (18,2%), skoskur (13,9%), franskur (13,6%), írskur (13,4%), þýskur (9,6%), kínverskur (5,1%), ítalskur (4,6%), frá frumþjóðunum (4,4%), indverskur (4%), og úkraínskur (3,9%). Í Kanada búa um 600 opinberlega viðurkenndar frumþjóðir, sem telja um 1,5 milljónir. Um 22,3% íbúa tilheyra svokölluðum sýnilegum minnihlutahópi sem tekur ekki til frumbyggja en nær yfir Kanadabúa af suðurasískum eða kínverskum uppruna, og þeldökkra Kanadabúa. Milli 2011 og 2018 fjölgaði í þessum hópi um 18,1%. Árið 1960 tilheyrðu innan við 2% íbúa Kanada sýnilegum minnihlutahópum.
Tungumál
Með Lögum 101 árið 1977 var franska gerð að opinberu máli í Quebec. Yfir 75% frönskumælandi Kanadabúa búa í Quebec, en stórir hópar frönskumælandi íbúa eru líka búsettir í Nýju-Brúnsvík, Alberta og Manitóba. Stærsti hópur frönskumælandi íbúa utan Quebec er í Ontario. Þar hefur franskan sérstaka stöðu en ekki sem opinbert mál. Nýja-Brúnsvík er eina fylkið, fyrir utan Quebec, þar sem franska hefur opinbera stöðu en þar eru frönskumælandi um þriðjungur íbúa. Frönskumælandi íbúa sem rekja uppruna sinn til frönsku nýlendunnar Akadíu er líka að finna í Nova Scotia, Cape Breton-eyju og Eyju Játvarðs prins.
Í öðrum fylkjum hefur franska ekki opinbera stöðu en er víða notuð sem kennslumál í skólum, við dómstóla og aðrar opinberar stofnanir, samhliða ensku. Í Manitóba, Ontario og Quebec er franska leyfð í umræðum á þingi og lög eru gefin út á báðum málum. Meðal frumbyggja Kanada eru töluð mál sem skiptast í 11 málaættir og telja yfir 65 tungumál og mállýskur. Mörg frumbyggjamál hafa opinbera stöðu í Norðvesturhéruðunum. Inuktitut er móðurmál meirihluta íbúa í Nunavut og er þar eitt af þremur opinberum málum.
Menning
Menning Kanada er undir áhrifum frá fjölbreyttum uppruna íbúa, og stefnumál sem snúast um að viðhalda „réttlátu þjóðfélagi“ eru varin sérstaklega í stjórnarskrá landsins. Kanada hefur lagt áherslu á jafnrétti og þátttöku allra íbúa landsins. Fjölmenning er opinber stefna ríkisins og er oft talin með helstu afrekum Kanadabúa og lykileinkenni á sjálfsmynd þeirra. Í Quebec er sterk frönsk kanadísk menning sem hefur sérstöðu gagnvart ensku kanadísku meginstraumsmenningunni. Menning Kanada er að minnsta kosti fræðilega séð mósaík ólíkra menningarstrauma staðbundinna upprunahópa.
Sú nálgun Kanada að leggja áherslu á fjölmenningu, sem byggist á aðflutningi útvalinna hópa, aðlögun og stöðvun öfgasinnaðrar þjóðernisstefnu, nýtur mikils almenns stuðnings. Opinber stefnumál eins og niðurgreitt heilbrigðiskerfi, hærri skattlagning til að dreifa auðlegðinni betur, niðurfelling dauðarefsinga, átak til að útrýma fátækt, ströng vopnalög, frjálslynd stefna í kvenfrelsismálum og réttindum hinsegin fólks, lögleiðing dánaraðstoðar og kannabiss, eru afleiðing þeirra pólitísku og menningarlegu gilda sem einkenna Kanada. Kanadabúar styðja líka almennt utanríkisstefnu landsins, hlutverk þess í friðargæslu, þjóðgarðakerfið og „Réttindaskrá Kanada“.
Sögulega hefur Kanada verið undir miklum áhrifum frá breskri og franskri menningu, auk frumbyggjamenningar. Frumbyggjar Kanada hafa enn mikil áhrif á sjálfsmynd íbúa landsins með tungumálum sínum, myndlist og tónlist. Frá 20. öld hafa bæst við Kanadabúar af afrískum, karabískum og asískum uppruna. Kanadískur húmor er hluti af sjálfsmynd íbúa og birtist í kanadískri alþýðumenningu, bókmenntum, tónlist, myndlist og fjölmiðlum. Helstu einkenni hans eru háðsádeila og skopstælingar.
Riccardo Magnani
Riccardo Magnani (1963 í Lecco) er ítalskur listagagnrýnandi.
Magnani er ítalskur listsagnfræðingur sem sérhæfir sig í Leonardo da Vinci.
Magnani er með gráðu í hagfræði og verslun frá hinum virta L. Bocconi háskóla í Mílanó.
Magnani er tileinkaður rannsókn og miðlun Leonardo da Vinci, endurreisnartímanum og kortagerðinni sem tengist fyrstu ferðunum til Ameríku, skrifun bóka og ráðstefnum í ýmsum löndum. Hann er talinn einn af fremstu sérfræðingum heims í Leonardo da Vinci og höfundur fjölda uppgötvana og vísindarannsókna sem hafa alþjóðlega þýðingu.
Andið eðlilega
Andið eðlilega er íslensk kvikmynd frá 2018 eftir Ísold Uggadóttur.
Felix da Housecat
thumb|right|Felix da Housecat árið 2007 Felix da Housecat (fæddur Felix Stallings Jr. 25. ágúst 1971) er bandarískur plötusnúður, tónlistarmaður og útgefandi.
Athygli
Skynfæri fólks gera því unnt að nota upplýsingar um umhverfið til að stýra hegðun sinni. Í umhverfinu er þó svo gífurlegt magn áreita að fólk getur aðeins unnið úr litlu broti af því á hverjum tíma. Athygli gerir fólki kleift að veita tilteknum upplýsingum forgang við úrvinnslu. Með því að beina athyglinni að ákveðnum þáttum er því hægt að velja úr þær upplýsingar sem eru líklegar til að skipta máli fyrir hegðun, og að sama skapi hundsa þær sem skipta ekki máli.
Daniel da Silva
Daniel da Silva (fæddur 27. maí 1973) er brasilískur knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Tamíltígrar
Tamíltígrar eða Frelsistígrar Tamíl Ílam (tamílska: தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள், Tamiḻīḻa viṭutalaip pulikaḷ; sinhalíska: දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි, Demaḷa īḷām vimukti koṭi) voru tamílsk skæruliðahreyfing í norðausturhéruðum Srí Lanka. Hreyfingin var stofnuð af Velupillai Prabhakaran árið 1976 sem aðskilnaðarhreyfing sem hafði að markmiði stofnun sjálfstæðs ríkis Tamíla, Tamíl Ílam. Barátta Tamíltígra hratt borgarastyrjöldinni á Srí Lanka af stað. Styrjöldin stóð frá 1983 til 2009 þegar stjórnarher Srí Lanka tókst að yfirbuga skæruliðana.
Gígskál
Gígskál er hugtak í jarðfræði sem haft er um hring- eða sporöskjulaga dæld yfir gosopi þar sem kraftur gossins hefur þeytt jarðvegi frá opinu og myndað þannig gíg í jörðina sem minnir á skál.
Snjógæs
Snjógæs (fræðiheiti: Anser caerulescens) er gæs sem verpir norðarlega í Norður-Ameríku. Hún er einnig flokkuð sem tegundin Chen eða hvítar gæsir. Snjógæs svipar mikið til grágæsar. Sjógæsir höfðu fyrst vetursetu á Íslandi veturinn 2002-2003 og verptu hér fyrst sumarið 2007.
Hoya mitrata
Hoya mitrata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Kerr. Útbreiðslan er í Malasíu, Indónesíu og Taílandi.
Orðuveitingar Hinnar íslensku fálkaorðu 1991-2000
2000
Opinber heimsókn frá Finnlandi setti svip sinn á orðuveitingar ársins.
Mosjtsjena
Mosjtsjena (úkraínska: Мощена, rússneska: Мощёная) er þorp í Volyn-héraði í Vestur-Úkraínu. Íbúar voru 581 árið 2010.
Orðuveitingar Hinnar íslensku fálkaorðu 1991-2000
1998
Opinber heimsókn frá Svíþjóð setti svip sinn á orðuveitingar ársins.
1996
Opinber heimsókn frá Danmörku setti svip sinn á orðuveitingar ársins.
Mikines
Sámal Elias Frederik Joensen-Mikines (fæddur í Mykinesi 23. febrúar 1906, dáinn í Kaupmannahöfn 21. september 1979) var færeyskur myndlistarmaður og frægasti listmálari Færeyinga. Reyndar telst Mikines faðir færeyskrar myndlistar.
Myndlist lærði hann við Akademíuna í Kaupmannahöfn á árunum 1928 til 1932. Upp frá því helgaði hann myndlistinni krafta sína. Að námi loknu snéri Mikines heim til Færeyja og bjó þá ýmist á Mykinesi eða Þórshöfn, en einnig í Kaupmannahöfn. Heimaslóðanna vitjaði hann nánast á hverju sumri og viðaði að sér efni í list sína. Á sjöunda áratugi 20. aldar sótti hann einnig myndefni til Borgundarhólms.
Verk Mikines eru í norrænum anda expressjónismans. Forgengileiki mannlegrar tilveru og stórbrotin náttúra, með manninn sem hluta hennar eru algeng viðfangsefni í verkum hans.
Árið 2006 gaf forlag Einars Matthíassonar, Nesútgáfan, út vandað listaverkarit með myndum eftir Mikines. Textinn er eftir Aðalstein Ingólfsson.
Sakhalínfylki
300px|thumb Sakalínfylki (rússneska: Сахалинская область, Sahalínskaja óblast') er fylki (oblast) í Rússlandi. Árið 2010 var íbúafjöldi Sakalínfylkis 510.834.
Fylkið nær yfir eyjuna Sakalín, Kúríleyjar og smáeyjar.
Fé
Fé getur átt við eftirfarandi:
Jáeind
Jáeind (áður kölluð pósitróna) er öreind, sem flokkast sem létteind og hefur alla sömu eiginleika rafeindar nema jákvæða rafhleðslu í stað neikvæðarar eins og rafeindin hefur. Jáeind er því andeind rafeindarinnar og öfugt.
Vænir
thumb|Vænir thumb|Á bökkum vatnsins Vænir við Hjortens Udde Kort af Svíþjóð. Vænir er stærsta stöðuvatn landsins|thumb Vænir (sænska: Vänern) er stærsta stöðuvatn í Suður-Svíþjóð, hvort sem litið er til flatarmáls (5648 km2) eða vatnsmagns (153 km3). Vænir er í 44 metra hæð yfir sjávarmáli og meðaldýpi þess er 27 metrar, en mesta dýpi mælist 106 metrar. Stærsta eyja í Væni er Þórseyja (Torsö) og næst stærst er Kállandseyja (Kållandsö), en annars má finna þar yfir 22.000 litlar eyjar.
Vænir er þriðja stærsta stöðuvatn Evrópu á eftir Ladogavatni og Onegavatni.
Kwidzyn
150px|thumb|Skjaldarmerki Kwidzyn 150px|thumb|Staðsetning Kwidzyn 150px|thumb|[[Kastali í Kwidzyn]] Kwidzyn (Þýska: Marienwerder) er borg í Póllandi í Województwo Pomorskie, við fljótið Liwa. Flatarmál Kwidzyns er 21,82 km2; Íbúar voru 40 008 árið 2004.
Hoya purpurea
Hoya purpurea er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Gíneu.
Svartur
Svartur er hluti af upplifun manna á litum, sem þýðir að hlutur sýnist svartur ef augað nemur ekkert ljós frá honum. Eðlisfræðilega eru litir skilgreindir sem sýnilegt ljós innan tiltekinna bylgjulengda, en þar sem svartur þýðir fjarvera sýnilegs ljóss þá flokkast svartur ekki til lita. Í daglegu tali er þó talað um svartan lit og átt við lit hlutar, sem er það dökkur að hann endurkastar nær engu sýnilegu ljósi.
Mikel Arteta
thumb|Mikel Arteta, 2021. thumb|200px|Mikel Arteta sem leikmaður Arsenal Mikel Arteta Amatriain (fæddur 26. mars 1982 í San Sebastián) er spænskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði meðal annars sem miðjumaður fyrir PSG, Glasgow Rangers, Arsenal og Everton.
Arteta sneri sér að þjálfun árið 2016 og var aðstoðarþjálfari Manchester City þar til 2019 þegar hann var skipaður aðalknattspyrnustjóri Arsenal.
Leikmaður
Paris Saint-Germain: Rangers: Arsenal:
Everton:
Þjálfari
Arsenal
Steven Wilson
thumb|SW 2018. thumb|Steven Wilson 2016. thumb|Steven Wilson á tánum. Steven John Wilson er enskur rokktónlistarmaður sem fæddur er Kingston upon Thames í London árið 1967. Hann er hvað þekktastur fyrir hljómsveit sína Porcupine Tree en hefur tekið þátt í ýmsum hljómsveitum og verkefnum. Hann hefur unnið sem upptökustjóri fyrir hljómsveitir eins og Opeth og Orphaned Land og endurhljóðblandað plötur frá m.a. King Crimson, Jethro Tull,, Tears for Fears, Gentle Giant og Yes. Á sólóferli sínum hefur hann búið til framúrstefnutónlist og framsækið rokk en á síðari árum hefur hann farið meira í aðgengilegri og í átt að poppi.
Wilson fékk verðlaun fyrir bestu plötu ársins á Progressive Music Awards verðlaunaafhendingunni árið 2015 fyrir plötuna ''Hand. Cannot. Erase''. Wilson er þekktur fyrir að koma fram á sviði berfættur en honum þykir þægilegra að geta skipt um gítarpedala með tánum.
Vísindaleg flokkun
thumb|150 px Vísindaleg flokkun er flokkun sem líffræðingar beita til að flokka lifandi og útdauðar lífverur. Nútíma flokkun á rætur sínar að rekja til verka Carl von Linné sem flokkaði lífverur samkvæmt sameiginlegum útlitseinkennum. Carl von Linné var grasafræðingur og byggði flokkun sína á plöntum einkum á fjölda fræfla. Hann kom einnig fram með tvínafnakerfið. Flokkunarkerfið byggir á stigskiptri flokkun þannig að skyldar tegundir mynda saman ættkvíslir, skyldar ættkvíslir mynda ættir o.s.frv. Þessi flokkun hefur verið endurbætt síðan Charles Darwin kom fram með þróunarkenningu sína.
Hlutröðunarvensl
thumb|250px|Mengi allra hlutmengja af {x, y, z}, raðað eftir þátttöku stakanna. Hlutröðunarvensl eru vensl sem skilgreina röðun staka í mengi. Hlutröðunarvensl eru sjálfhverf, andsamhverf og gegnvirk. Mengi ásamt hlutröðunarvenslum er kallað ýmist raðað mengi, raðmengi, hlutraðað mengi eða hlaðmengi.
Tvö stök, a og b, í raðmengi (S, R) eru sögð sambærileg ef að a R b eða b R a. Ef að hvorugt gildir eru þau sögð ósambærileg.
Ef að (S, R) er raðmengi og sérhver tvö stök eru sambærileg er raðmengið sagt alraðað eða línulega raðað, og R er kölluð alröðunarvensl. Alröðuð mengi eru gjarnan kallaðar keðjur.
Mengi er sagt vel raðað ef að sérhvert hlutmengi þess sem er ekki tómamengið hefur minnsta stak. Velröðun er forsenda þrepasönnunar.
Hlutröðunarvenslum má lýsa með Hasse-myndum.
Dæmi
Náttúrlegu tölurnar eiga sér raðvenslin \ge. Þá er raðmengi þar sem að:
Að sama skapi eru hlutmengjavenslin \subseteq hlutröðun á mengjum:
Vísindaleg flokkun
Dæmi
Meðfylgjandi er dæmi um venjulega flokkun á fimm tegundum en þær eru: Ávaxtafluga (Drosophila melanogaster) sem er svo algeng í erfðafræðirannsóknastofum, maður (Homo sapiens), gráerta (Pisum sativum) sem Gregor Mendel notaði við uppgötvanir sínar í erfðafræði, berserkjasveppur (Amanita muscaria) og E. coli bakterían (Escherichia coli). Hinir átta flokkar eru feitletraðir. Einnig koma fram undirflokkar.
Hvíta stríðið
Hvíta stríðið eða drengsmálið er nafn á óeirðum sem urðu fyrir utan íbúð Ólafs Friðrikssonar, ritstjóra Alþýðublaðsins, á Suðurgötu 14 í Reykjavík árið 1921.
Vísindaleg flokkun
Tenglar
Taxonomie Taxonomie
Hvíta stríðið
Ólafur var þekktur jafnaðarmaður og hafði snúið heim frá alþjóðaþingi kommúnista, Komintern með 14 ára dreng, Natan Friedman með sér. Natan var með smitandi augnsjúkdóm, egypskt augnkvef (e. trachoma) og því vildi landlæknir láta vísa honum úr landi til þess að koma í veg fyrir að fólk á Íslandi smitaðist.
Þann 18. nóvember ákvað lögreglan að gera atlögu að húsi Ólafs og freista þess að fjarlægja Natan með valdi. Lögreglumenn, leiddir af Jóni Hermannssyni náðu drengnum á sitt vald en stuðningsmenn Ólafs náðu honum jafnharðan aftur til sín. Þann 22. nóvember var fjölmennara lið, undir forystu Jóhanns P. Jónssonar, setts lögreglustjóra, gert út af ríkisstjórninni til þess að ná Natan með valdi. Það hafðist og 28. nóvember var Natan sendur af landi brott með Gullfossi.
Ólafur var dæmdur í fangelsi ásamt Hendriki Ottóssyni og fleirum. Þeir voru náðaðir fimm árum seinna.
Um hádegisbil föstudaginn 18. nóvember 1921, sama dag og lögreglan gerði í fyrsta sinn atlögu að heimili Ólafs Friðrikssonar, setti Lárus Jóhannesson, fulltrúi bæjarfógeta, lögreglurétt Reykjavíkur á skrifstofu fógetans. Þar sagði Jón Kjartansson lögreglufulltrúi að „einangra“ þyrfti hús Ólafs á við Suðurgötu frá símasambandi við umheiminn. Því þyrfti að loka tveimur símum á heimili hans en einnig símanum á afgreiðslu Alþýðublaðsins. Að öllum líkindum var þetta í fyrsta skiptið sem síma var lokað á Íslandi að beiðni lögreglu og fengnum dómsúrskurði.
Borðtennis
thumb|right|Keppni í borðtennis Borðtennis er íþrótt þar sem tveir eða fjórir leikmenn slá léttan lítinn bolta milli sín með spöðum. Leikurinn fer fram á sérstöku borðtennisborði sem skipt er í miðjunni með lágu neti. Boltinn verður að skoppa einu sinni á öðrum helmingnum áður en hann er sleginn yfir á þann næsta. Ef leikmanni tekst ekki að slá boltann yfir á hinn helminginn vinnur andstæðingurinn stig. Borðtennis er hraður leikur og krefst stöðugrar einbeitingar. Góður leikmaður getur sett snúning á boltann og gert andstæðingnum þannig erfitt fyrir að ná honum.
Alþjóðlega borðtennissambandið var stofnað 1926 til að hafa yfirumsjón með alþjóðlegum mótum. Borðtennis varð ólympíugrein árið 1988. Á Ólympíuleikunum er keppt í fjórum flokkum: einliðaleik og liðakeppni karla og kvenna.
Úrslitaleikur meistaradeildar Evrópu 2005
Úrslitaleikur meistaradeildar Evrópu 2005 fór fram á Atatürk ólympíuleikvanginum í Istanbúl, Tyrkland, þann 25. maí 2005. Liðin skildu jöfn eftir venjulega leiktíma og framlengingu en Liverpool sigraði í vítaspyrnukeppni 3-2.
Páll Pétursson
Páll Bragi Pétursson (fæddur 17. mars 1937, látinn 23. nóvember 2020) var íslenskur bóndi og stjórnmálamaður. Hann var þingmaður Norðurlands vestra 1974–2003 fyrir Framsóknarflokkinn og gegndi starfi félagsmálaráðherra 1995–2003. Einnig var hann formaður þingflokks Framsóknarflokksins 1980–1994. Hann var meðlimur í Norðurlandaráði 1980–1991 og var forseti þess 1985 og 1990. Þess utan gegndi hann störfum og formennsku fyrir ýmsar nefndir og samtök. Páll fæddist að Höllustöðum í Blöndudal.
Dýfingar
thumb|right|Dýfingar af bretti Dýfingar eru ein tegund sundíþrótta og gengur út á stigagjöf fyrir stökk fram af stökkbretti eða stökkpalli ofan í sundlaug. Í stökkinu (loftköstunum) gerir keppandinn ýmsar fimleikaæfingar áður en hann réttir úr líkamanum og stingur sér í vatnið. Dýfingar hafa verið ólympíugrein frá 1904. Alþjóða sundsambandið hefur yfirumsjón með alþjóðlegum mótum.
Iður (mengjafræði)
Iður eða innmengi er mengi allra staka tiltekins mengis S sem ekki tilheyra jaðri mengisins, táknað með Int(S), int(S) eða So. Er skv. skilgreiningu opið mengi. Sammengi iðurs og jaðars mengis nefnist lokun mengis.
Grunnskólar á Íslandi
right|400px|alt=Tjarnarskóli er grunnskóli á unglingastigi staðsettur í Lækjargötu 14b í miðborg Reykjavíkur.|thumb|Tjarnarskóli er grunnskóli á unglingastigi staðsettur í Lækjargötu 14b í miðborg Reykjavíkur. Hann er einn af 13 einkareknum grunnskólum á Íslandi. Langflestir grunskólar landsins eru reknir á vegum sveitarfélaga.
Á Íslandi er grunnskóli fyrir börn og ungmenni á aldrinum 6–16 ára. Hlutverkið er að stuðla að alhliða þroska nemenda í samvinnu við heimili þeirra. Námið er skylda.
Á árinu 2022 voru 47.115 grunnskólanemendur á Íslandi í alls 174 skólum. Starfsemin byggir á lögum um grunnskóla nr. 91 frá 2008. Rekstur skólanna er á ábyrgð og kostnað sveitarfélaga.
Grunnskólinn er „annað skólastigið“
Grunnskólinn á Íslandi er svokallað „annað skólastig“. Samkvæmt lögum er skólaskylda í grunnskólum sem þýðir að börn og ungmenni á aldrinum 6–16 ára eiga að stunda þar nám. Foreldrum er skylt að innrita börn sín í grunnskóla og sjá til þess að þau stundi námið.
Grunnskólanámið skiptist í þrjú stig. Á yngsta stigi eru nemendur fyrsta til fjórða bekkjar, á miðstigi eru nemendur fimmta til sjöunda bekkjar og á efsta stigi, unglingastigi, eru nemendur áttunda til tíunda bekkjar. Nemendur í efstu bekkjum grunnskóla geta stundað fjarnám við framhaldskóla samhliða grunnskólanámi.
Grunnskólarnir eiga að vera „einsetnir“ sem þýðir að kennsludagur nemenda á að vera samfelldur með stundarhléum og matarhléi. Starfstími nemenda er að lágmarki 9 mánuðir á ári, alls 180 skóladagar.
Samkvæmt íslenskum lögum eiga börn með fötlun rétt á grunnskólakennslu þar sem þau eiga lögheimili. Það námið skal fara fram í almennum skólum með nauðsynlegri stuðningsþjónustu eða á sérhæfðum deildum.
Á forræði sveitarfélaga
Rekstur almennra grunnskóla á ábyrgð og kostnað sveitarfélaga. Þau bera ábyrgð á heildarskipan skólahalds í grunnskólunum, þróun skólanna, húsnæði og búnaði, sérúrræðum og sérfræðiþjónustu, mati og eftirliti, öflun og miðlun upplýsinga og á framkvæmd grunnskólastarfs í sveitarfélaginu.
CGFC
CGFC er fjöllistahópur sem samanstendur af Arnari Geir Gústafssyni, Ýri Jóhannsdóttur, Birnir Jóni Sigurðssyni og Hallveigu Kristínu Eiríksdóttur. Hópurinn var stofnaður árið 2015 þegar meðlimir hans kynntust í Skapandi Sumarstörfum í Kópavogi og hefur verið starfandi síðan. Frá stofnun hefur hópurinn sett upp fjöldann allan af sýningum og innsetningum, þar sem þau leggja áherslu á myndræna túlkun, heimildavinnu og tilraunir í frásagnaraðferðum. Árið 2020 hlaut hópurinn tilnefningu til Grímunnar sem Leikrit Ársins fyrir sviðsverkið "Kartöflur".
Grunnskólar á Íslandi
Á forræði sveitarfélaga
Árið 2021 voru 8.175 stöðugildi við grunnskóla á Íslandi, landflestir við kennslu eða stjórnun. Aðrir starfsmenn fylltu 2.682 stöðugildi. Meðalkostnaður grunnskóla sveitarfélaga á hvern nemanda er áætlaður um 2,5 milljónir króna á ári. Árið 2022 var áætlað að heildarrekstrarkostnaður allra grunnskólana í landinu hafi numið 124 milljörðum króna.
Listi yfir grunnskóla á Íslandi og nemendafjöldi
Hér að neðan er listi fyrir alla starfandi grunnskóla á Íslandi. Í nokkrum tilvikum eru til upplýsinga tilgreindir skólar sem hafa sameinast öðrum eða lagðir niður. Að auki eru birtar skýringar um sameiningar skólanna eða annað sem þykir upplýsandi.
70 mínútur
70 mínútur var íslenskur skemmtiþáttur sem var sýndur í 70 mínútur á hverjum virkum degi á sjónvarpsstöðinni Popp Tíví á árunum 2000 til 2004. Þátturinn byggðist upp af spjalli og hinum ýmsu innskotum eins og til dæmis: Áskorun, ógeðisdrykkur, falin myndavél, fríkað úti ásamt öðrum uppátækjum. Sigmar og Jóhannes voru aðal þáttastjórnendurnir svo komu Auðunn Blöndal og Sverrir Þór Sverrisson til þess að hjálpa. Síðar voru þeir meira og meira í þáttunum og urðu einir af stjórnendum þáttarins þegar Jóhannes hætti, en þá voru Auðunn, Sigmar og Sverrir Þór Sverrisson (Sveppi) með þáttinn. Þeir gáfu út diskinn Besta úr 70 mínútum sem seldist í yfir 5.000 eintökum og Besta úr 70 mínútum 2 sem seldist í yfir 10.000 eintökum. Þeir gáfu einnig út diskinn Besta úr 70 mínútum 3. Sigmar hætti í þættinum 2003 og voru þeir Auðunn og Sverrir (Auddi og Sveppi) einir með þáttinn þar til í byrjun árs 2004 þegar Pétur Jóhann Sigfússon gekk til liðs við þá, en hann hafði leikið með þeim í Svínasúpunni. Þeir stýrðu þættinum til 20.desember 2004 ásamt innslögum frá Huga Halldórssyni eða Ofurhuga. Fyrir framlag sitt til þáttanna hlaut Sverrir tilnefningu til Eddu verðlaunana sem sjónvarpsmaður ársins. Þættirnir hættu svo 2005 en færðust yfir á Stöð 2 með nafninu Strákarnir nema að sá þáttur var bara í 25 mínútur og hann var ekki í beinni.
Falin myndavél
Grín í viðskiptavinum Olís Auddi leikur mann sem heitir Sigurður og vinnur á bensínstöðinni Olís og fer að grínast í viðskiptavinum
Risa Dominos kassa stafli Sveppi leikur mann sem vinnur hjá Dominos og er með risa Dominos kassastafla og þykist vera að missa hann á fólk í Smáralindinni
Auddi leikur Bílaviðgerðarmann Auddi leikur Bílaviðgerðarmann og grillar í viðskiptavinum
Auddi pirrar fólk í Smáralind Auddi fer í Smáralind og starir á fólk, sest á milli þeirra, starir á þau, Leggst á jörðina og eyðileggur samtöl fólks
Myndir af einhverju fólki Auddi og Sveppi fara Mjóddina og taka myndir af fólki og segja þeim að þetta sé bara fyrir einkasafnið
Banka í hús og biðja um að horfa á spólu Auddi bankar í hús og spyr hvort hann megi klára að horfa á hana heima hjá þeim
Doritos Grín Auddi og Sveppi fara út í búð og bjóða fólki Doritos að smakka og taka svo snakkið í burtu þegar fólkið reynir að fá sér.
Ég var að raða þessu Auddi leikur mann sem vinnur út í matarbúð og er nýbúinn að raða öllu og skammar fólk fyrir að taka mat
Auddi í fatabúð Auddi leikur mann sem vinnur í fatabúð og er að grínast í fólkinu
Ég er í símanum Auddi talar við fólk og svo þegar það svarar segist hann vera að tala í símann
Ég pantaði ekki pítsu Auddi fer með pítsu í hús og fólkið segist ekki hafa pantað pítsu
Hoya myrmecopa
Hoya myrmecopa er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Kleijn & van Donkelaar. Útbreiðslan er í Indónesíu.
70 mínútur
Falin myndavél
Ég er frá votta jehóva Hugi þykist vera frá vottum jehóva og er að gefa drasl
Jói málari Jói þykist vera málari sem málar óvart á föt fólks sem labbar úr búðinni
Sveppi sprautar á fólk Sveppi er að þvo bílinn sinn og sprautar á fólk
Jói Ísgerðarmaður Jói er að vinna í ísbúð og býr til ís fyrir fólk og tekur bita af honum
Stolinn sími Auddi fær lánaðan síma af öðrum og þykist svo stela honum
Pungur Simmi lýsir leik sem markmaðurinn klórar sér alltaf í pungnum
Félagsfræði könnun Auddi spyr fólk í Kringlunni ýmissa spurninga, m.a. "Hvað finnst þér best að fá í píkuna þína?".
Ofurhugi
Ofurhugi er Dagskráliður í 70 mínútum og strákunum þar sem Hugi Halldórsson gerir allskonar erfiða og hættulega hluti.
Lausn
thumb|200px|[[Saltvatn er lausn sem inniheldur borðsalt og vatn. Vatnið er leysirinn og saltið er leysta efnið]] Lausn eða upplausn er blanda saman tveggja efna svo um eitt efni virðist að ræða. Ekki verður til nýtt efni heldur blöndun efna í einsleita lausn. Eitt efni er þá vanalega leysirinn sem önnur efni, kölluð leyst efni, eru blönduð við.
Sagt er að leystu efnin leysist upp í leysinum. Leysirinn er þá aðalefnið í lausninni og einkenni hans einkenna lausnina. Dæmi er þegar borðsalt (leyst efni) er leyst upp í vatni (leysir) fæst lausn sem er blanda salts og vatns en hefur öll megineinkenni vatns.
Hugtakið styrkur lausnar vísar til þess hversu mikið af leysta efninu er uppleyst í lausninni.
Einkenni lausna
Lausn er einsleit blanda, sem þýðir að hún er eins á að líta frá öllum áttum og efnin í henni eru jafndreifð um hana alla. Ekki er hægt að sjá agnir leysta efnisins með berum augum.
Algengasta form lausna er vökvi en gas og fast efni getur líka verið leysir.
Dæmi
Dæmi um gas sem er uppleyst í vökva:
Dæmi um vökva sem er leystur upp í vökva.:
Dæmi um fast efni sem er leyst upp í vökva:
Gas sem leysir: Ef leysirinn er gastegund geta einungis aðrar tegundir gass verið leysta efnið sem leysist upp í gasinu. Hvorki vökvi né fast efni geta leyst upp í gasi. Dæmi um gas sem er leyst upp í gasi:
Vincent Kompany
thumb|200px|Vincent Kompany Vincent Kompany (fæddur 10. apríl 1986) er belgískur fyrrum knattspyrnumaður og núverandi knattspyrnustjóri. Hann stýrir nú Burnley FC. Áður var hann þjálfari og leikmaður belgíska liðsins RSC Anderlecht. Kompany var lengi með enska úrvalsdeildarliðinu Manchester City.
Lausn
Dæmi
Fast efni sem leysir:
Kanadagæs
Kanadagæs (fræðiheiti: Branta canadensis) er gæs sem verpir í Norður-Ameríku en er einnig að finna í norðurhluta Evrópu þar sem hún er innflutt. Hún hefur einnig verið flutt inn til Nýja-Sjálands, Japans og syðst í Suður-Ameríku. Gæsin er flækingur á Íslandi.
Justin Trudeau
thumb|Justin Trudeau á Vancouver LGBTQ Pride árið 2015. Justin Trudeau (f. 25. desember 1971) er núverandi forsætisráðherra Kanada. Hann er meðlimur Frjálslynda flokksins í Kanada og er elsti sonur fyrrum forsætisráðherra Kanada, Pierre Trudeau.
Skoðanir
Meðal áherslumála Trudeau eru bætt samskipti við Sameinuðu þjóðirnar. Hann fagnar kjarnorkusamningi stórvelda við Íran og íhugar að taka upp stjórnmálasamband við landið. Trudeau hefur tilkynnt að Kanadamenn ætli að hætta þátttöku í lofthernaðinum gegn Íslamska ríkinu í Írak og Sýrlandi og hefur boðað að allt að 25.000 sýrlenskum flóttamönnum verði veitt hæli í Kanada árið 2015.
Baráttan gegn loftslagsbreytingum er áherslumál Trudeau.
Trudeau vill að konur hafi frjálst val um fóstureyðingu og afglæpavæða kannabis. Ríkisstjórn Trudeau fékk því framgengt árið 2018 að neysla kannabisefna var gerð lögleg. Hann vill auka réttindi innfæddra í Kanada og koma af stað rannsókn á fjölgun morða innfæddra kvenna. Hann skilgreinir sig sem feminista.
Forsætisráðherra Kanada (2015–)
Í þingkosningum sem fóru fram 21. október 2019 tapaði Frjálslyndi flokkurinn þingmeirihluta sínum en var þó áfram stærsti flokkurinn á kanadíska þinginu. Trudeau varð áfram forsætisráðherra eftir kosningarnar en leiddi minnihlutastjórn á öðru kjörtímabili sínu.
Trudeau lét rjúfa þing á undan áætlun í ágúst 2021 og boðaði til nýrra kosninga mánuðinn eftir. Hann réttlætti ákvörðun sína með því móti að þjóðin yrði að geta sagt hug sinn um það hvernig ljúka skyldi baráttunni gegn kórónaveirufaraldrinum. Andstæðingar Trudeau sökuðu hann um tækifærismennsku fyrir að boða til nýrra kosninga á tíma heimsfaraldurs. Í kosningunum, sem voru haldnar 20. september 2021, mistókst Frjálslynda flokknum að endurheimta meirihluta á þingi en flokkurinn hlaut aftur flest þingsæti og Trudeau hefur því áfram farið fyrir minnihlutastjórn eftir kosningarnar.
Í febrúar 2022 virkjaði Trudeau neyðarlög til þess að bregðast við mótmælum vörubílstjóra og fleiri gegn bólusetningaskyldu og sóttvarnareglum í Kanada. Neyðarheimildirnar sem fylgja lögunum ganga meðal annars út á að frysta bankainnistæður þeirra sem tengjast mótmælunum án dómsúrskurðar og gera farartæki þeirra upptæk. Lögin voru virkjuð í kjölfar langra mótmæla í höfuðborginni Ottawa og vikulangrar tálmunar mótmælenda á Ambassador-brúnni í Windsor við bandarísku landamærin sem höfðu komið í veg fyrir vöruflutning milli Kanada og Bandaríkjanna.
Störf og einkalíf
Trudeau hefur starfað sem kennari, leikari, þjálfari og verkfræðingur. Hann er með húðflúr af hrafni á vinstri handlegg sem er innblásið af menningu frumbyggja á Haida Gwaii-eyjum.
Trudeau var kvæntur Sophie Grégoire og saman eiga þau þrjú börn. Þau skildu árið 2023 eftir átján ára hjónaband.
Fúsi (kvikmynd)
Fúsi er íslensk kvikmynd frá 2015 eftir Dag Kára.
Robin Pront
Robin Pront (1986) er flæmskur kvikmyndagerðarmaður og leikstjóri.
William James
William James (11. janúar 1842 — 26. ágúst 1910) var frumkvöðull í bandarískri sálfræði, þessi læknisfræðimenntaði bandaríkjamaður var fyrstur til að setja upp tilraunastofu í sálfræði í Bandaríkjunum. Hann skrifaði eina fyrstu kennslubókina í sálfræði, Principles of Psychology sem hann skrifaði eftir að hafa kennt við Harvard háskólann. Hann var meðal annars annar höfundur hinnar þekktu James-Lange kenningu. Bróðir hans var Henry James, rithöfundur.
Link (The Legend of Zelda)
thumb|250px|right|Skjáskot úr leiknum The Legend of Zelda þar sem Link birtist fyrst Link er tölvuleikjapersóna og hetjan í The Legend of Zelda seríunni búin til af Shigeru Miyamoto. The Legend of Zelda er ein af stærstu og vinsælustu leikjasería frá Nintendo með yfir 47 milljón eintök seld árið 2006. Persónan birtist fyrst árið 1986 í The Legend of Zelda, þar sem hann var í tvívídd og í seinni tíð hefur hann verið í þrívídd. Link hefur einnig komið fram í öðrum leikjum frá Nintendo, myndasögum og meira að segja sjónvarpsþátt um The Legend of Zelda seríunna.
The Pogues
thumb|right|The Pogues árið 2006. The Pogues var bresk-írsk keltnesk pönkhljómsveit sem var stofnuð í London árið 1982. Nafnið er dregið úr írsku, póg mo thóin eða „kysstu á mér rassgatið“. Söngvari hljómsveitarinnar var Shane MacGowan en hann hætti árið 1991 vegna áfengisvandamála. Þá tóku fyrst Joe Strummer og síðan Spider Stacy við sem söngvarar þar til hljómsveitin hætti árið 1996. MacGowan hóf aftur störf sem söngvari sveitarinnar þegar hún kom saman aftur árið 2001. Hljómsveitin kom síðast saman á tónleikum árið 2014.
Hljómsveitin náði fyrst almennum vinsældum árið 1988 með breiðskífunni If I Should Fall from Grace with God. Platan innihélt smellinn „Fairytale of New York“ sem MacGowan söng með Kirsty MacColl.
Carlos Alberto Dias
Carlos Alberto Dias (fæddur 5. maí 1967) er brasilískur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 1 leiki með landsliðinu.
Hoya pusilliflora
Hoya pusilliflora er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju-Gíneu.
Cunninghamia
Cunninghamia er ættkvísl með einni eða tveimur núlifandi tegundum sígrænna barrtrjáa í grátviðarætt (Cupressaceae). Þær eru ættaðar frá Kína, norður Víetnam og Laos, og hugsanlega Kambódíu. Þær geta náð 50 m hæð. Ættkvíslarheitið Cunninghamia er til heiðurs Dr. James Cunningham, breskum lækni sem kynnti tegundina í ræktun 1702, og grasafræðingnum Allan Cunningham.
Flokkun
Ættkvíslin er almennt talin vera með tvær áþekkar tegundir, Cunninghamia lanceolata og C. konishii. C. lanceolata vex á meginlandi Kína, Víetnam og Laos, hins vegar er C. konishii eingöngu í Taívan. Hinsvegar virðist erfðagreining benda til þess að þær séu sama tegundin, og að C. konishii í Taívan sé eftir mörg landnám tegundarinnar frá meginlandinu. Þar sem C. lanceolata var fyrra nafnið sem var skráð hefur það forgang ef tegundirnar eru sameinaðar. In that case, Þá verður tegundin í Taívan Cunninghamia lanceolata var. konishii. Það er hinsvegar engin eining um hvort tegundirnar eigi að vera sameinaðar.
Áður var tegundin höfð í Taxodiaceae, en sú ætt er nú talin til Cupressaceae. Nokkrir grasafræðingar hafa viljað hafa ættkvíslina í eigin tegund, Cunninghamiaceae, en ekki fengið mikinn stuðning. Cunninghamia þekkist einnig frá steingerfingum í Ameríku.