cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sparisjóðskreppan í Bandaríkjunum
Saga S&L Sparisjóðskreppunnar
Savings&Loans sparisjóðirnir voru stofnaðir í Bandaríkjunum í byrjun 19. aldar. Bankarnir voru að breskri fyrirmynd byggingarfélaga, Building Societies. Savings &Loans sparisjóðirnir svipa til gamla sparisjóðskerfisins. Svæðisbundnir sparisjóðir sem dreifðust um öll Bandaríkin. Meðlimir S&L sparisjóðanna lögðu inn sparifé sitt og greiddu mánaðarlegar greiðslur til svæðisbankans. Helsta markmið Saving&Loans sparisjóðanna var að geyma sparifé meðlima sinna og lána til íbúðarkaupa. Þegar meðlimur var búin að borga reglulega í nokkurn tíma þá gat sá hinn sami sótt um lán til íbúðarkaupa. Lánin voru með lægri vöxtum en hefðbundir bankar buðu og voru yfir lengri tíma. Þetta hentaði meðlimum sjóðanna vel, sem voru flestir úr verkalýðsstétt og gerði þetta kerfi þeim kleift að kaupa hús á viðráðanlegu verði með láni frá sínum svæðisbundna sparisjóði. Kreppan mikla árið 1929 hafði minni áhrif á S&L sparisjóðina en hina hefðbundnu banka. En samt sem áður voru margir sem ekki gátu greitt af lánum sínum. Helstu stjórnendur S&L sparisjóðanna báðu stjórnvöld um aðstoð. Árið 1932 samþykkti bandaríska þingið Federal Home Loan Bank Act og í kjölfarið var stofnaður The Federal Home Loan Bank, sem veitti S&L sparisjóðunum fjármagn til þess að halda áfram að veita lán til meðlima sinna. Árið 1966 var samþykkt Regulation Q sem veitti S&L sparisjóðunum leyfi til þess að greiða hærri vexti en hefðbundir bankar. Frá lokum síðari heimstyrjaldar til sjöunda áratugarins var gullöld Savings& Loans-sparisjóðanna.
Orsakir
Upphaflega kveikjan að vandamálunum sem seinna áttu eftir að verða að kreppu var vaxandi verðbólga á sjöunda áratug tuttugustu aldarinnar. Sparisjóðirnir sem byggðu innkomu sína á mánaðarlegum leigugreiðslum með fasta vexti, töpuðu því miklum peningum vegna verðbólgunnar. Þegar vinsælt varð að fjárfesta peningum sínum til peningamarkaða vegna hárra vaxta, reyndu sparisjóðirnir að halda samkeppnisstöðu sinni og hækkuðu vexti á innborgunum en gátu síðan ekki staðið undir því.
Í stað þess að láta sparisjóðina fara á hausinn samþykkti þingið lög sem voru til þess fallin að minnka regluverkið í kringum sparisjóðina til þess að svigrúm væri fyrir fleiri gerðir sparireikninga og lána ásamt því að auka vald Sparisjóðanna umtalsvert. Þessi lög voru Verðbréfaskráningarlögin (Depository Institutions Deregulation and Monetary Control Act), Peningamálastjórnarlögin frá 1980 (Monetary Control Act of 1980) og Garn–St. Germain Depository Institutions Act lögin frá 1982 sem gaf sparisjóðunum rými til að hækka vexti á innborgunum. Lögin áttu að ýta undir vöxt sparisjóðanna sem átti að leiða til úrlausnar á þeim vandamálum sem þau stóðu frammi fyrir og auka gróða þeirra ásamt því að stuðla að möguleika fyrir fólk á að eignast sitt eigið húsnæði. Að auki voru mun afslappaðri reglur samþykktar sem gáfu Sparisjóðunum stærra svigrúm til að starfa án strangs eftirlits með fjárhagsstöðu bankanna. Takmörk á lágmarksfjölda hluthafa var þá einnig felld niður. Afleiðingar þess að afnema reglugerðir og minnka eftirlit með sparisjóðunum var að eyða því sem hafði áður aðgreint sparisjóði og viðskiptabanka. Vegna meira svigrúms og minna eftirlits urðu sparisjóðirnir eftirsóknarverðir fyrir viðskiptamenn til að fjárfesta í og græða á. Sparisjóðirnir höfðu einnig meira svigrúm til athafna og tóku því meiri áhættu í fjárfestingum sem að gaf af sér hærri ávöxtun. Gróði sparisjóðanna margfaldaðist og til að nefna dæmi þrefölduðust sparisjóðirnir í Texas og eignir uxu um 50%.
Margar ástæður eru fyrir þeim miklu afleiðingum sem urðu vegna Sparisjóðskreppunnar. Ein þeirra er sú að sparisjóðirnir voru tryggðir af ríkinu þrátt fyrir áhættusamar fjárfestingar sem endaði með að peningar skattgreiðenda voru notaðir í að borga brúsann þegar þeir urðu gjalþrota. Þegar þingið fór í að afnema reglugerðir gleymdist að gera ráð fyrir svikum og var tilhneiging stjórnenda og viðskiptamanna til svika gróflega vanmetin þrátt fyrir að spila stóra rullu í því hvernig fór.
Kreppan stigmagnast
Afnám hafta varð þess valdandi að ný tegund sparisjóða varð áberandi, þessir sjóðir voru mun áhættu sæknari og buðu ekki einungis upp á húsnæðislán, bílalán og þvíumlíkt heldur sýsluðu einnig með ruslbréf og voru jafnvel í fasteignabraski og alls kyns spákaupmennsku. Sumir sjóðanna fjármögnuðu sig svo með skuldavafningum, þar sem hinum ýmsu eignum (lánum) var pakkað saman í vörur handa fjárfestum. Sparisjóðatryggingar alríkisins (e. Federal Savings and Loan Insurance Corporation) sinnti heldur ekki skyldum sínum með því að loka þeim sparisjóðum sem voru tæknilega gjaldþrota þess í stað var slakað á ýmsum reglum varðandi reikningshald sjóðanna. Ætlunin var að bjarga þessum stofnunum en þessar ákvarðanir urðu einungis til þess að umfang kreppunnar varð mun meira en ella hefði verið. Um miðjan áttunda áratuginn lækkaði verðbólga ásamt vaxtastigi, einnig lækkaði fasteignaverð verulega og með þessum sviptingum á markaði hrundi viðskiptamódel sparisjóðanna.
Afleiðingar: lagafrumvörp, reglugerðir
Sparisjóðatryggingar alríkisins varð gjaldþrota árið 1986. Í kjölfarið var Fjármála-Hlutafélagið (e. Financing Corporation (FICO)) stofnað af bandarískum stjórnvöldum til að endurfjármagna fyrrnefndu stofnunina. Þetta ásamt lögum um jafnræði í samkeppnishæfni fjármálastofnana (e. Competitive Equality in Banking Act) átti að stemma stigu við krísunni sem myndast hafði en hvorugt dugði þó til. Árið 1989 voru svo sett lög sem voru þau viðamestu varðandi sparisjóðakerfið síðan 1930, voru það lögin um framkvæmd endurmótunar og endurheimtunar (e. Financial Institutions Reform, Recovery, and Enforcement Act (FIRREA)). Þessi lög fólu meðal annars í sér uppstokkun á regluverkinu og var valið til að fylgja þessum reglum eftir meðal annars flutt frá Sparisjóðatryggingum alríkisins yfir til Innistæðutryggingar alríksins (e. Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC)). Einnig var ný stofnum var sett á laggirnar til að sjá um að leysa upp þá sparisjóði sem voru gjaldþrota og ná út úr þeim eins miklum verðmætum og mögulegt væri. Eftir kreppuna voru fjöldi manna ákærðir fyrir hvítflibbaglæpi. Eitt þekktasta málið er þegar árið 1989 fimm þingmenn Bandaríkjaþings voru sakaðir um óviðeigandi íhlutun og spillingu sem var ein ástæða Sparisjóðskreppunnar. Þetta voru þingmennirnir Alan Cranston, Dennis DeConcini, John Glenn, John McCain og Donald Ww. Riegle, Jr. Gríðarlegir fjármunir töpuðust á kostnað skattgreiðenda í sparisjóðakreppunni og það þurfti að fást við hinar ýmsu afleiðing fram á níunda áratuginn.
Risinn á Ródos
Risinn á Ródos (áður fyrr nefnd Styttan af Apollon Helíos) stóð upp yfir hafnarmynninu á grísku eyjunni Ródos í Eyjahafinu og var reist af Karesi frá Lindos á 3. öld f.Kr. Hún er eitt af sjö undrum veraldar.
Saga
thumb|200 px|Styttan á Ródos. Alexander mikli hafði ekki gert neinar áætlanir um hver skyldi taka við stórveldinu þegar hann dó og brutust því út deilur á milli hershöfðingjana hans, en þrír þeirra deildu um yfirráð yfir veldi hans á Miðjarðarhafinu. Á meðan deilunum stóð gekk Ródos á vald Ptólemajosar III. Þegar hann tók völdin á Egyptalandi var myndað bandalag sem stjórnaði stórum hluta af versluninni um austur Miðjarðarhaf.
Antigonos, einn af hershöfðingjum Alexanders, var ósáttur við þessa tilhögun mála. Árið 305 f.Kr. lét hann son sinn Demetríos, þá frægur hershöfðingi, gera árás á Ródos með 40.000 manns. Hann lét smíða marga háa umsátursturna. Sá fyrsti var fluttur í land á sex skipum en féll í hafið í roki áður en hann var notaður. Hann reyndi aftur, þá með mun stærri turn en Ródosbúar hröktu hann tilbaka. Árið 304 f.Kr. sendi Ptólemajos mikinn skipflota þangað til varnar, svo her Demetríosar flúði og skyldu eftir mest af herútbúnaði sínum. Til þess að halda upp á sigurinn, þá ákváðu Ródosbúar að byggja risavaxna styttu af verndara sínum, guðinum Apollon Helios.
Eyðilegging
Styttan stóð í 56 ár þangað til Ródos varð fyrir jarðskjálfta árið 226 f.Kr., hún brotnaði í sundur við hnén og féll á land. Ptólemajos III bauðst til að borga fyrir endurbyggingu hennar, en Rhódosbúar ráðguðust við véfrétt sem sagði þeim að þeir hefðu móðgað Helios, þannig að þeir afþökkuðu boð hans. Leifar styttunnar lágu á jörðinni í meira en 800 ár og brotin voru sögð svo mikilfengleg, þó styttubrotin lægju við jörðu, að margir ferðuðust langar leiðir til að sjá þau. Pliníus eldri sagði að fáir gætu tekið um þumalinn og að hver fingur væri töluvert stærri en gengi og gerðist.
Árið 654 e.Kr náðu Arabar Rhódos undir stjórn Muawiyah I og skv. annálum Þeofanesar, þá seldu þeir leifarnar af styttunni farandsölumanni frá Edessu. Sagan segir að kaupandinn hafi látið brjóta leifarnar niður og svo látið flytja bronsstykkin á 900 kameldýrum heim til sín.
Lýsing
Heimamaðurinn Kares, kenndur við bæinn Lindos, var fenginn til að teikna og smíða styttuna en hann hafði verið viðriðinn miklar styttur áður. Til eru mismunandi heimildir sem lýsa styttunni en henni hefur verið lýst sem svo að hún standi ofan á 15 m háum fótstalli úr marmara nálægt höfninni. Innviðir hennar áttu að hafa verið steinblokkir. Járnbjálkar voru svo festir við blokkirnar og utan á þá féllu bronsplötur sem eiga að hafa verið vandlega steyptar og svo festar við járngrindina. Stór hluti bronsins sem var í styttunni var bræddur úr útbúnaðinum sem skilinn var eftir í árásinni. Sjálf styttan var svo um 34 m á hæð eða um 60 m allt í allt með stallinum. Samkvæmt Pliníusi eldri á verkið að hafa tekið 12 ár og hafi klárast árið 282 f.Kr.
Samkvæmt sumum heimildum á styttan að hafa staðið klofvega yfir inngang hafnarinnar og eru til margar myndir og lýsingar sem sýna styttuna þannig. Því er hins vegar alfarið neitað af fræðimönnum og er talinn hugarburður seinni tíma. Það hefði þótt bæði ósæmilegt að sýna Helios í þessari stellingu og hefði verið mjög óhagkvæmt því þá hefði þurft að loka höfninni meðan á smíðinni stóð. Einnig hefði brotna styttan þá fallið í hafið í stað þess að falla á land, svo allt bendir til þess að hún hafi verið í hefðbundinni grískri stellingu, með fætur saman.
Frelsisstyttan
thumb|left|[[Frelsisstyttan í New York.]] Þótt styttan sé okkur nú horfin, þá er til mjög fræg stytta sem hefur styttu Helios að fyrirmynd. Það er Frelsisstyttan í New York en franski myndhöggvarinn Auguste Bartholdi varð fyrir innblástri frá hinni fornu styttu. Þær eru um það bil jafnstórar, þó að Frelsisstyttan standi á mun hærri stalli sem lætur hana virka stærri. Þær voru báðar reistar til að fagna frelsi, standa báðar við höfn og með fætur saman, kyndil í annarri hendi og báðar með geislakórónu. Reyndar eru til mismunandi lýsingar af Helíosstyttunni en í mörgum er henni einmitt lýst með kyndillinn og kórónuna og með skikkju um sig, þó enn aðrar lýsa honum með spjóti í einni hönd og notar hina til að skýla augunum fyrir sólu. Það er engu að síður margt sameiginlegt með þessum tveimur styttum.
Alaska (bók)
thumb|.|200px|right|Forsíða AlaskaAlaska, lýsing á landi og lands-kostum, ásamt skýrslu innar íslenzku sendinefndar : um stofnun íslenzkrar nýlendu er rit eftir Jón Ólafsson sem fjallar um Alaska-fylki og möguleika á að stofna þar íslenska nýlendu. Hún var gefin út 1875 í Washington og endurútgefin 26. febrúar 2005 af Project Gutenberg.
Í skýrslunni er kveðið fast og djarflega að orði og draumar um framtíðarheim þar sem íslenskan verður fremri enskunni.
Ef Íslendingar næmu nú land í Alaska—segjum 10 þúsundir á 15 árum, og fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel mætti verða og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 til 4 aldir orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá Hudson-flóa til Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og auðgað af hennar eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem erfingjar ins mikla lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana með sér yfir þessa álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu. Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr eigi að svo verði; en ég segi svo megi verða. Það er alsendis mögulegt! Meira segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum runnar; og þó enskan sé mannsterkari nú, þá höfum vér hvergi lesið það drottins lögmál, að hún skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí um tungur segja, þá hefir sú fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, en in enska portkona, er lagt hefir lag sitt við allar skrælingja- og skrípa-tungur þessa heims.
Að auki er í ritinu að finna lýsingar á veðurfari og náttúru Alaska.
Max Black
Max Black (fæddur 24. febrúar 1909 í Rússneska keisaradæminu (í dag Aserbaídsjan), dáinn 27. ágúst 1988 í Ithaca í New York-fylki í Bandaríkjunum) var bandarískur heimspekingur, sem hafði mikil áhrif innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki á fyrri hluta 20. aldar. Hann fékkst einkum við málspeki, vísindaheimspeki, heimspeki stærðfræðinnar og listaheimspeki.
Black fæddist í Aserbaídsjan en ólst upp í London á Englandi. Þangað flutti fjölskylda hans árið 1912 þegar hann var þriggja ára gamall. Hann nam stærðfræði við Cambridge-háskóla og fékk áhuga á heimspeki stærðfræðinnar. Russell, Wittgenstein, Moore og Ramsey voru allir í Cambridge á þeim tíma og höfðu mikil áhrif á Black. Hann brautskráðist árið 1930 og hlaut styrk til eins árs námsdvalar í Göttingen í Þýskalandi.
Fyrsta bók Blacks var Eðli stærðfræðinnar (e. The nature of mathematics, 1933) sem fjallaði um kenningu Russells í Principia Mathematica og önnur viðfangsefni í heimspeki stærðfræðinnar.
Black fékkst einnig við frumspeki, einkum samsemdarhugtakið. í ritgerð sinni „The Identity of Indiscernables“ andmælir Black lögmáli Leibniz um samsemd óaðgreinanlegra hluta.
Black kenndi stærðfræði í London á árunum 1936 til 1940. Þá flutti hann til Bandaríkjanna og tók við kennslustöðu við Illinois-háskóla í Urbana-Champaign. Hann þáði prófessorsstöðu í heimspeki við Cornell-háskóla í Ithaca í New York-fylki árið 1946. Hann gerðist bandarískur ríkisborgari árið 1948.
Bróðir Blacks var arkitektinn Misha Black.
Hreðavatn
thumb|right|350px|Mynd tekin frá Grábrókargíg, Hreðarvatn efst til hægri með Bifröst í forgrunni. thumbnail|Hreðavatn. Hreðavatn er stöðuvatn í neðanverðum Norðurárdal í Borgarbyggð. Við vatnið stendur samnefndur bær. Í grennd Hreðavatns er laxveiðiáin Norðurá og fossarnir Laxfoss og Glanni, Grábrókarhraun og Grábrókargígar. Í vatninu er silungsveiði. Hreðavatnsskáli, byggður (1933), var fjölsóttur gisti- og áningar- og veitingastaður ferðamanna um áratugaskeið. Háskólinn á Bifröst, áður Samvinnuskólinn, með tilheyrandi byggð hefur verið starfræktur í landi Hreðavatns frá 1955. 'Hreða' er hér einkum talið skilt 'hraði' og 'hræða' og 'hríð' og talið merkja ófrið af einhverri sort.
Gróðurfar
Nokkrir gróðri vaxnir hólmar með kjarrlendi og blómum eru í Hreðavatni og heita þeir Hrísey og Álftahólmi. Í landi Hreðavatns þar sem er eyðibýlið Hreðavatnssel, er sunnan undir Þórisengismúla að finna surtarbrand sem um skeið var unninn þar til eldsneytis. Surtarbrandsnámið gekk ekki sem skyldi og hrundu námagöngin á endanum saman. Þá hafa fundist þar jarðvegsleifar með steingervingum af jurtaleifum, svo sem laufblöðum trjáa, sem gefa til kynna að fyrir nokkuð löngu síðan hafi vaxið á Íslandi gróður, sem nú er helst að finna í sunnanverðri Mið-Evrópu. Í austurhlíðum Þorvaldsdals skammt frá Hreðavatnsseli, eru enn fremur ljóslituð jarðlög, botnlög stöðuvatns sem þar hefur verið fyrir um sjö milljónum ára. Þá hafa í landi Jafnaskarðs verið ræktaðar og gróðursettar innan skógræktargirðingar, ýmsar tegundir barrtrjáa sem dafna þar vel; þ.e. Jafnaskarðsskógur.
Sjálfstæðisflokkurinn eldri
Sjálfstæðisflokkurinn (eldri) var íslenskur stjórnmálaflokkur sem formlega var stofnaður þann 14. febrúar árið 1909 af 24 Alþingismönnum, en í kosningunum árið áður hafði sama heiti verið notað um kosningabandalag Þjóðræðisflokks og Landvarnaflokks. Flokkurinn klofnaði ítrekað og runnu einstakir hlutar hans inn í aðra flokka, síðast árið 1926.
Saga
Þjóðræðisflokkur og Landvarnarflokkur sameinuðust í andstöðu sinni við Uppkastið, sem var aðalmál Alþingiskosninganna 1908. Í fyrrnefnda flokknum voru andstæðingar Hannesar Hafstein úr stuðningsliði Valtýs Guðmundssonar en í hinum flokknum voru þeir sem lengst vildu ganga í sjálfstæðisbaráttunni gegn Dönum. Kosningabandalag þetta kallaði sig Sjálfstæðisflokk og vann stóran sigur í kosningunum.
Skuggasteinbrjótur
thumb|vinstri|
Sjálfstæðisflokkurinn eldri
Sparklið og klofningur
Þegar komið var til þings var flokkurinn stofnaður með formlegum hætti. Hafði hann á mörgum öflugum forystumönnum að skipa, svo sem hinum nýkjörna Birni Jónssyni ritstjóra Ísafoldar, Skúla Thoroddsen og Landvarnarmennina Bjarna frá Vogi og Benedikt Sveinsson. Björn Jónsson varð ráðherra fyrir tilstyrk flokksfélaga sinna, en óánægja með störf hans leiddi til vantrauststillögu árið 1911 sem hluti flokksmanna stóðu að ásamt Heimastjórnarflokki. Hlutu þeir flokksfélagar Björns sem að vantraustinu stóðu viðurnefnið Sparkliðið.
Skuggasteinbrjótur
Skuggasteinbrjótur (fræðiheiti: Saxifraga umbrosa ) er ættaður úr Pyreneafjöllum en er ræktaður til skrauts víða um heim og úrvillst þaðan. Blendingur hans með spaðasteinbrjóti (Saxifraga spathularis); Saxifraga × urbium er einnig vinsæl garðplanta með fjölda þekktra ræktunarafbrigða.
Skuggasteinbrjótur finnst á Íslandi þar sem plöntum og garðaúrgangi hefur verið hent.
Sjálfstæðisflokkurinn eldri
Sparklið og klofningur
Embættismissir Björns Jónssonar leiddi til tvöfalds klofnings Sjálfstæðisflokksins. Fyrst var einn þingmanna hans, Kristján Jónsson útnefndur ráðherra Íslands í óþökk meirihluta þingflokksins sem studdi Skúla Thoroddsen, gekk Kristján þá úr flokknum. Þá sögðu Björn Jónsson og stuðningsmenn hans skilið við Sjálfstæðisflokkinn. Gengu þeir til liðs við hinn nýstofnaða Sambandsflokk árið 1912 ásamt stórum hluta Heimastjórnarmanna, þar á meðan gamla erkióvininum Hannesi Hafstein. Markmiðið var að finna málamiðlun í stjórnarskrármálinu. Þegar það fór út um þúfur árið 1914 lognaðist flokkurinn út af meðlimir hans fóru flestir hverjir aftur til síns heima í Heimastjórnarflokki og Sjálfstæðisflokki.
Langsum og þversum
Sjálfstæðisflokkurinn vann góðan sigur í Alþingiskosningunum 1914. Ráðherraefni flokksins var Sigurður Eggerz en hann sagði af sér ráðherradómi eftir örfáa mánuði þar sem Danakonungur féllst ekki á kröfur flokksins í stjórnskipunarmálum. Þar með var komin upp stjórnarkreppa, en Sigurður sat þó í embætti á meðan. Árið 1915 kallaði konungur þrjá þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þá Guðmund Hannesson, Svein Björnsson og Einar Arnórsson á sinn fund. Eftir þau fundarhöld var Einar Arnórsson skipaður ráðherra Íslands þrátt fyrir að hafa ekki umboð flokks síns. Tókst ráðherra að fá Alþingi til að samþykkja breytingar á stjórnarskrá sem ýmsir Sjálfstæðismenn töldu ganga á skjön við stefnu flokksins og þau skilyrði sem Sigurður Eggerz hafði áður sett.
Afleiðing þessa varð klofningur í flokknum þar sem meirihluti þingflokksins lýsti sig andsnúinn ráðherradómi Einars en minnihlutinn studdi hann. Fullur fjandskapur varð milli fylkinganna tveggja sem báðar gerðu tilkall til þess að vera hinn rétti Sjálfstæðisflokkur. Gárungar höfðu farið að kalla flokksbrotin langsum og þversum, þar sem Einar Arnórsson og félagar tilheyrðu Sjálfstæðisflokknum-langsum en Sigurður Eggerz og hans menn töldust Sjálfstæðisflokkurinn-þversum. Gengu fylkingarnar klofnar til tvennra Alþingiskosninga árið 1916, fyrst í landskjöri þar sem þversum-fylkingin fékk tvo menn en langsum-fylkingin engan og þvínæst margklofinn í sjálfum Alþingiskosningunum 1916 þar sem þversum hlaut sjö menn, langsum fékk þrjá, óháðir Sjálfstæðismenn þrjá og einn var kjörinn utan flokka. Þegar til þings kom skiptu flokksmenn sér upp í tvo þingflokka.
Stjórnarseta
Fyrsta samsteypustjórn Íslandssögunnar var mynduð undir forsæti Jóns Magnússonar árið 1917 og átti Sjálfstæðisflokkurinn-þversum aðild að henni. Fyrst gegndi Björn Kristjánsson embætti fjármálaráðherra en síðar Sigurður Eggertz.
Peoples Temple
Peoples Temple var sértrúarsöfnuður stofnaður árið 1955 af Jim Jones. Söfnuðurinn var byggður upp á framsæknum grundvallaratriðum eins og um sameiningu kynþátta en er í dag þekktastur fyrir fjöldasjálfsmorðin sem áttu sér stað í Jonestown árið 1978, þegar yfir 900 meðlimir safnaðarins frömdu sjálfsmorð.
Sjálfstæðisflokkurinn eldri
Stjórnarseta
Sigurður Eggerz tók við embætti forsætisráðherra árið 1922 og sat í rúm tvö ár. Í landskjöri árið 1922 studdi Sjálfstæðisflokkurinn óháðan lista Sjálfstæðismanna en beið afhroð. Fyrir kosningarnar 1923 var því afráðið að bjóða ekki fram undir eigin merkjum heldur í samfloti við Sparnaðarbandalagið og Heimastjórnarflokk í kosningabandalagi sem nefndist Borgaraflokkurinn.
Endalok
Þegar þing kom saman á árinu 1924 myndaði meirihluti hinna nýkjörnu þingmanna Borgaraflokksins nýjan flokk, Íhaldsflokkinn. Fimm þingmenn, flestir gamlir í hettunni, vildu ekki taka þátt í þeirri flokksstofnun en kusu að telja sig áfram til Sjálfstæðisflokksins. Það voru auk Sigurðar Eggerz þeir Bjarni frá Vogi, Benedikt Sveinsson, Hjörtur Snorrason og Jakob Möller.
Sigurður Eggerz féll af þingi í landskjöri árið 1926. Í þeim kosningum var Sjálfstæðisflokkurinn í samstarfi við Félag frjálslyndra manna og telst það upphaf Frjálslynda flokksins, en frambjóðandinn Sigurður Eggerz náði ekki kjöri. Að kosningum loknum voru einungis tveir Sjálfstæðismenn eftir á þingi, Benedikt Sveinsson sem gekk til liðs við Framsóknarflokkinn og Jakob Möller sem stofnaði Frjálslynda flokkinn sama ár og lauk þar með sögu Sjálfstæðisflokksins eldri.
Málgögn
Fyrstu árin sem Sjálfstæðisflokkurinn starfaði var Ísafold hans helsta málgagn, sem og Þjóðviljinn og blaðið Ingólfur. Frá 1916-18 héldu stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins-þversum úti Landinu sem Jakob Jóhannesson Smári ritstýrði. Eftir að útgáfu þess lauk hafði flokkurinn fá eiginleg málgögn sem veikti hann með tímanum.
The Hush Sound
The Hush Sound er hljómsveit frá DuPage County í Illinois í Bandaríkjunum. Meðlimir eru Bob Morris (gítarleikari, söngvari), Greta Salpeter (píanóleikari, söngkona), Darren Wilson (trommuleikari) og Chris Faller (bassaleikari).
Lauritz Andreas Thodal
Lauritz Andreas Andersen Thodal (um 1718 – 29. maí 1808) var norskur embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi 1770 – 1785 og var almennt talinn einn af hæfustu embættismönnum sem hingað voru sendir.
Ferill í Noregi
Thodal var fæddur á Selnæs í Lurø í Noregi og var sonur Anders Christensen, borgara í Þrándheimi, og konu hans Else Larsdatter. Ekkert er vitað um ævi hans fyrr en 1751 en þá varð hann ritari nefndar sem hafði það verkefni að ganga frá landamærum Noregs og Svíþjóðar, mæla þau út og merkja þau. Landamærin eru geysilöng og víðast í óbyggðum og þetta var því mikið verk sem tók meira en fjórtán ár. Thodal virðist hafa verið virkastur nefndarmanna og ávann sér mjög góðan orðstír. Hann var sendur til Stokkhólms og Sankti Pétursborgar árið 1756 í erindum nefndarinnar og fékk þá kansellíráðsnafnbót og fyrirheit um metorð og launað embætti þegar starfi nefndarinnar lyki. Við það var staðið.
Stiftamtmaður á Íslandi
Thodal bjó á Bessastöðum í 15 ár þótt upphaflega hefði einungis verið tilskilið að hann dveldi á landinu í 5-6 ár. Hann þótti rækja embætti sitt af miklum dugnaði og var vinsæll meðal landsmanna. Hann var sagður hæglátur, ljúfur og lítillátur, þótti réttlátur og mikill friðsemdarmaður. Samvinna hans við íslenska embættismenn var yfirleitt með ágætum þótt nokkur rígur væri á milli hans og Skúla Magnússonar landfógeta. Hann var mikill búmaður, réðist í ýmsar jarðabætur á Bessastöðum og reyndi ýmsar nýjungar í búskapnum sem þó gáfust misvel.
Thodal var jafnframt stiftamtmaður í Færeyjum til 1775 en þá voru þær settar undir stiftamtmann Sjálands. Árið 1784 óskaði Thodal eftir að fá að láta af starfinu vegna heilsubrests, enda var hann þá hátt á sjötugsaldri og sagðist þola illa loftslagið á Íslandi, og var það þegar heimilað en vegna þess hörmungarástands sem ríkti í Móðuharðindunum frestaði hann brottför sinni til næsta árs og lét af embætti 27. apríl 1785.
Eftirlaunatími og fjölskylda
Hann bjó eftir það í Kaupmannahöfn og sinnti Íslandsmálum í Rentukammerinu og sat í nefndum um málefni Íslands. Vegna þessa hélt hann fullum stiftamtmannslaunum til dauðadags 1808. Hann var sagður besti talsmaður Íslands í Kaupmannahöfn eftir að Jón Eiríksson dó en þeir voru góðir vinir. Thodal varð forseti Lærdómslistafélagsins eftir fráfall Jóns.
Rétt áður en Thodal fór til Íslands giftist hann auðugri norskri kaupmannsekkju, Anna Helene Klow, og fór hún og tvö börn hennar með honum til Íslands en hún dó eftir hálfs árs hjónaband. Börn hennar ólust upp á Bessastöðum en stjúpdóttir Thodals, Anna Wilhelmina Klow, lést þar í janúar 1778, 18 ára að aldri, og fékk það mikið á Thodal, sem kenndi sjálfum sér um, en hann hafði meinað henni að giftast ungum dönskum verslunarstjóra í Hafnarfirði og var sagt að stúlkan hefði tekið það svo nærri sér að hún hefði dáið; Thodal skipti um skoðun þegar hún var orðin fársjúk en þá var það of seint.
Viskós
Viskós er efni sem endurunnið er úr beðmi (selluósa). Fundið var aðferð til að framleiða viskós árið 1892. Viskós var mikið notað í fatnað í stað bómullar. Á árunum 1920 til 1940 voru sokkar og undirföt næstum eingöngu unnin úr viskós.
Laoska karlalandsliðið í knattspyrnu
Laoska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Laos í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslit heimsmeistaramóts.
Lausafjárbók
Lausafjárbók er þinglýsingabók sem er frábrugðin hinum að því leiti að skjöl hennar eru færð á tiltekinn eiganda en ekki tiltekna eign. Þrátt fyrir nafn bókarinnar vísi til lausafjár ber að merkja að hægt er að veðsetja lausafé í fasteignabók og til staðar eru sérstaklega tileinkaðar þinglýsingabækur fyrir einstakar tegundir lausafjár, sem sagt bifreiðabók og skipabók.
Fritillaria sichuanica
Fritillaria sichuanica er jurt af liljuætt, upprunnin frá Kína (Gansu, Qinghai, Sichuan).
Fritillaria sichuanica er fjölær laukplanta allt að 40 sm há. Laukarnir eru um 20 mm í ummál. Blómin eru lútandi, gulgræn með dökkfjólubláum dröfnum sem eru stundum svo þéttar að blómið virðist fjólublátt í nokkurri fjarlægð frekar en gulgræn.
Guðni Halldórsson
Guðni Halldórsson (fæddur 2. ágúst 1974) er kvikmyndaklippari.
Paul Boghossian
Paul Boghossian er bandarískur heimspekingur og prófessor í heimspeki við New York-háskóla (NYU). Hann fæst einkum við þekkingarfræði, hugspeki og málspeki.
Boghossian lauk B.S.-gráðu í eðlisfræði frá Trent-háskóla árið 1978 og doktorsgráðu frá Princeton-háskóla árið 1987. Áður en hann tók við stöðu við New York-háskóla kenndi Boghossian heimspeki við Michiga-háskóla í Ann Arbor.
Boghossian er þekktur fyrir vörn sína gegn þekkingarfræðilegri afstæðishyggju.
Næfurbjörk
thumb|vinstri|Lauf. thumb|vinstri|Fullorðið tré.
Næfurbjörk (Betula papyrifera) er birkitegund upprunin í Norður-Ameríku.
Emil Kraepelin
thumb|right|Emil Kraepelin Emil Kraepelin (fæddur 15. febrúar 1856, dáinn 7. október 1926) var þýskur sálfræðingur sem reyndi að bera kennsl á geðsjúkdóma með því að skoða og hópa saman mynstur og einkenni sjúkdóma.
Vinna Kraepelin
Kraepelin reyndi ekki að greina eða hópa sjúkdóma saman eftir því hversu lík einkenni sjúkdómanna voru, líkt og forverar hans höfðu gert, enda var það gagnsleysi slíkra aðferða sem fékk Kraepelin til að þróa hið nýja greiningarkerfi sitt. Kraepelin gaf sér þá forsendu að líkamlegur afbrigðileiki væri undirliggjandi fyrir hvern sjúkdóm og var þess fullviss að vísindamenn myndu einhverntíma finna meinafræðilega ástæðu fyrir hvern geðsjúkdóm.
Eitt meginatriði aðferðar hans var að gera sér grein fyrir því að nánast hvaða einkenni sem er gat birst í öðrum sjúkdómum. Sem dæmi getur nánast hvert einkenni geðklofa einnig birst í tvískautaþunglyndi, þrátt fyrir að þau séu ekki eins algeng þar. Hann gerði sér einnig grein fyrir því að það sem aðgreinir sjúkdóm er ekki eitt sérstakt einkenni hans heldur mynstur einkenna. Þannig byggðist kerfi Kraepelins á því að þekkja sjúkdóma með því að sjá einkennamynstur þeirra. Það að þekkja sjúkdóma á einkennamystri þeirra er mikilvægt þegar orsakir sjúkdóms eru ekki ljósar, líkt og í geðklofa. Með því að skoða DSM-IV kerfið sem og ICD kerfi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar má sjá að þetta atriði Kraepelins, að ákvarða sjúkdóm út frá einkennamynstri, er einmitt það sem notað er í dag og finnst einnig í öðrum kerfum.
Kraepelin renndi einnig stoðum undir þá kenningu að geðklofi og tvískautaþunglyndi gengi í erfðir með því að sýna fram á að geðklofi væri algengari meðal ættingja geðklofa en annarra. Kraepelin skrifaði einnig um mynstur geðklofa og tvískautaþunglyndis. Þar sagði hann að í geðklofa er algengast að geðheilsu sjúklingsins hraki og virkni hans minnki, á meðan tvískautaþunglyndi sé slitróttari sjúkdómur þar sem sjúklingi batni og versni á víxl. Þessi lýsing er rétt þar sem geðklofi er sjúkdómur þar sem einstaklingi hrakar á meðan sveiflurnar eru meiri í tvískautaröskun. Kraepelin er fyrstur talinn hafa gert fullnægjandi grein fyrir manic-depression, sem nú hefur verið skipt í þunglyndi og tvískautaröskun, og geðklofa sem hann gaf nafnið dementia praecox. Hann var einnig félagi Alois Alzheimers sem bar kennsl á Alzheimer sjúkdóminn.
Hvalfell
thumb|Hvalfell fyrir botni Hvalfjarðar.
Hvalfell er móbergsstapi (852 m) með grágrýtiskolli, innst í Botnsdal í Hvalfirði.
Cerastium verticifolium
Cerastium verticifolium er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Kína.
Hoya pauciflora
Hoya pauciflora er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Robert Wight. Útbreiðslan er í Indlandi.
Urðareynir
Urðareynir (Sorbus rupicola) er reynitegund.
Lýsing
Urðareynir verður 3 - 5 m hár (örsjaldan 10m) en yfirleitt lægri. Blöðin eru heil, oddbaugótt, grunnt óreglulega tennt, og eru breiðust fyrir ofan miðju; á neðra borði eru þau þétt-hvíthærð. Það eru yfirleitt 7 - 9 pör af æðum. Snubbótt.
Uppruni og búsvæði
Urðareynir vex oft á bröttum stöðum í lélegum jarðvegi á klettum aða í skriðum, og í kjarri og skógarjaðri, helst í kalkjarðvegi. Hann er útbreiddur um Bretlandseyjar, er í S-Noregi (frá Halden í Østfold til Vegaa í Nordland) og S-Svíþjóð, á dönsku eyjunni Bornhólmi og Eistnesku eyjunni Saaremaa. Tegundin er fjórlitna og fjölgar sér án frjóvgunar (apomixis). Talið er að hún hafi komið fram við margföldun litninga (2n=4x=68) hjá Seljureyni (Sorbus aria).
Örkelljunga
thumb|right|200px|Örkelljunga Örkelljunga er þéttbýli í sveitarfélaginu Örkelljunga i Svíþjóð. Þar búa 4 818 manns (2010).
Ólafur Arnalds
Árið 2009 stofnaði Ólafur tilraunahljómsveitina Kiasmos með Janus Rasmussen úr Bloodgroup. Fyrsta platan eftir hljómsveitina kom út árið 2014.
Undur veraldar
Undur veraldar getar átt við:
Wereldwonderen
BSD
BSD er einn af nokkrum útgáfum af Unix stýrikerfum. Eitt er þróað frá UNIX System V, hannað af AT&T Unix System Development Labs. Þriðja samanstendur af GNU/Linux stýrikerfunum sem er mótað frá Unix System V og BSD, einnig Plan9 og fleiri „ekki-UNIX“ stýrikerfi.
Réttindaskrá Bandaríkjanna
[[mynd:Bill_of_Rights_Pg1of1_AC.jpg|thumb|Réttindaskrá Bandaríkjanna
(e. The Bill of Rights)
Rituð: árið 1789
Samþykkt: árið 1791
Höfundur: James Madison
Tilgangur: Að efla réttindi einstaklinga gagnvart ríkinu]] Réttindaskrá Bandaríkjanna (enska: The Bill of Rights) var frumvarp sem lagt var fram af James Madison árið 1789 en þar voru lagðar fram breytingartillögur á stjórnarskránni sem hafði verið tekin í notkun árið 1787. Madison sem er talinn til „landsfeðra“ Bandaríkjanna átti stóran þátt í mótun samfélagsins á þessum tíma.
Réttindaskrá (e. The Bill of Rights USA)
Frumvarpið var hugsað til að bæta réttindi almennings sem þóttu ekki nægilega vel varðveitt í upprunalegu stjórnarskránni, því voru ritaðir viðaukar sem innihéldu mun ýtarlegri útlistun á borgaralegum réttindum. Svo frumvarpið gæti orðið að veruleika og tekið gildi sem viðbót við stjórnarskránna þurfti að fá samþykki 3/4 hluta aðildarríkja Fyrsta sameinaða ríkjaþingsins (e. First United State Congress). Breytingarnar voru síðar samþykktar þar þann 15 desember árið 1791. Með frumvarpinu var öryggi almennings gagnvart ríkinu aukið og vald ríkisins gagnvart borgurum takmarkað verulega.
Uppruni
Þegar hafið var vinnu við að rita réttindaskránna var horft aftur og meðal annars stuðst við Magna Carta frá árinu 1215 og réttindaskrá Englands frá árinu 1689. Þegar stjórnarskráin hafið verið samþykkt höfðu andstæðingar hennar áhyggjur af þeim möguleika að ríkisstjórnin gæti beitt þegna landsins harðræði og þar með gengið á borgaraleg réttindi þeirra. Hafði þar mikið að segja hvernig framkoma Breta hafði verið á byltingartímanum og brot þeirra gegn almenningi í landinu. Nokkur ríki höfðu meðal annars sett það sem skilyrði fyrir undirritun stjórnarskráarinnar að viðauki líkt og réttindaskráin yrði settur. Til að auka enn á mikilvægi þess að réttindaskrá yrði rituð þá hafði Thomas Jefferson skrifað bréf til James Madison þar sem hann lýsti því yfir að réttindaskrá væri eitthvað sem allir einstaklingar ættu rétt á gagnvart ríkisstjórnum hvar sem er í heiminum.
Gagnrýni
Alexander Hamilton gagnrýndi frumvarpið með skrifum sínum í grein bandalagsmanna nr. 84, þar beitti hann meðal annars þeim rökum að með því að tilgreina þau réttindi sem nytu verndar gæti komið upp sú staða að þau réttindi sem ekki væru nefnd myndu ekki vera virt og þar af leiðandi ekki njóta sömu verndar og önnur. Hamilton vildi halda því fram að með stjórnarskránni væri fólk ekki að afsala sér réttindum sínum og því væri í raun ekki nauðsynlegt að bæta réttindaskránni við stjórnarskránna þar sem stjórnarskráin veitti í raun borgaraleg réttindi.
Réttindi almennings
Réttindaskráin er safn tíu greina þar sem tilgreint er um réttindi almennings gagnvart ríkinu en þau eru.
Secret Solstice
Secret Solstice er íslensk tónlistarhátíð sem haldin hefur verið frá 2014 í Laugardal. Fjöldi íslenskra listamanna hefur komið þar fram ásamt stærri listamönnum á borð við Radiohead, Black Eyed Peas, Foo Fighters, Bonnie Tyler og Slayer. Hátíðinni var aflýst árið 2020 vegna COVID-19 og fyrrum félag sem hélt utan um hátíðina, Solstice Productions, tekið til gjaldþrotaskipta en það hafði ekki staðið við skuldbindingar sínar við fjölda fyrirtækja og hljómsveita. Nýtt félag tók við rekstri Secret Solstice árið 2020.
8. öldin
8. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 701 til enda ársins 800.
Einar Kristjánsson
Einar Kristjánsson frá Hermundarfelli (26. október 1911 – 6. júlí 1996) var rithöfundur og bóndi, fæddur á Hermundarfelli í Þistilfirði og kenndi sig oft við þann bæ.
Einar var bóndi á Hermundarfelli og Hagalandi og starfaði síðan sem húsvörður við Barnaskólann á Akureyri. Ritstörfum sinnti hann með fram fullu starfi sem húsvörður. Einar var hagyrðingur góður og lika mikill músíkant og lék á tvöfalda harmónikku inn á hljómplötu. Lengi stjórnaði hann vinsælum útvarpsþætti, Mér eru fornu minnin kær. Einar er jafnan nefndur með Akureyrarskáldunum Rósberg Snædal og Heiðreki Guðmundssyni.
Kona Einars var Guðrún Kristjánsdóttir (f. 16. ágúst 1917), og gengu þau í hjónaband 11. september 1937. Þau hjónin eignuðust fimm börn.
Helstu verk
Eftir Einar liggja eftirtalin skáldverk (smásögur o.fl.):
Einnig ritaði hann ævisögu sína (Skjaldborg gaf hana út ásamt safni verka hans):
Einar segir í niðurlagsorðum síðasta bindis ævisögu sinnar en þá var hann nýlega orðinn sjötugur:
„Æviár mín hafa liðið með óðfluga hraða, að mér finnst. Vera má að það sé vegna þess hversu tilveran hefur verið mér veitul á lífsgæði þau, sem mestu máli skipta, en til þeirra telst hamingja í hjúskapar- og fjölskyldulífinu. (...) Þó að mín skráða ævisaga sé ekki misfelllulaus af minni hálfu, þykir mér vænt um hana. Ég horfi með eftirvæntingu til þess að lifa þá ævisögu, sem ég á enn óskráða, og mun aldrei kvíða endalokum hennar.“ (Lengi væntir vonin 1981)
Kaliforníulaukur
Kaliforníulaukur (fræðiheiti: Allium amplectens) er tegund af laukplöntum ættuð frá Bresku Kólumbíu, Oregon, Washington og Kaliforníu þar sem hann vex í skógum og sérstaklega í leirjarðvegi og svokölluðum „serpentine soil“.
Kaliforníulaukur vex upp af bleik-brúnum lauk. Á enda blómstöngulsins er bleik eða skærrauð blómhlíf. Hún opnast og sýnir kúlulaga sveip með 10 til 50 blómum, hvít eða fölbleik, hvert undir sentimeter í þvermál. Fræflarnir sex og egglegið eru hvít eða með bleikum blæ.
Skítamórall
Skítamórall er íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 1989 af þeim Gunnari Ólasyni söngvara og gítarleikara, Herberti Viðarsyni bassaleikara, Jóhanni Bachmann Ólafssyni trommara og Arngrími Fannari Haraldssyni gítarleikara. Þeir eru allir fæddir árið 1976 og koma frá Selfossi. Það var hálfbróðir Arngríms, Einar Bárðarson sem lagði til að nafnið Skítamórall yrði notað. Hljómsveitin gaf út sinn fyrsta geisladisk, Súper árið 1996, Tjútt fylgdi svo í kjölfarið árið 1997, Nákvæmlega árið 1998 og Skítamórall árið 1999. Sveitin náði strax nokkrum vinsældum með fyrstu tveimur diskunum sínum en geisladiskurinn Nákvæmlega náði að festa sveitina í sessi sem eina af vinsælustu sveitaballahljómsveitum landsins. Einar Ágúst Víðisson bættist í hópinn árið 1997 þegar hljómsvetin spilaði á Þjóðhátíð í Eyjum sem söngvari, ásláttursleikari og gítarleikari. Geisladiskurinn Nákvæmlega, sem innihélt m.a. lagið „Farin“ sem náði miklum vinsældum og var á toppi íslenska listans í þrjár vikur árið 1998, hlaut gullplötu. Árið 2000 var hinsvegar toppur ferilsins hjá strákunum í Skítamóral en sveitin hætti í kjölfar mikillar vinnu í byrjun árs 2001. Skítamórall kom saman aftur á Hlustendaverðlaunum FM957 haustið 2002. Sumarið 2004 lék hljómsveitin víða um land en síðsumars skildi Einar Ágúst við hljómsveitina. Arið 2005 gaf hljómsveitin út sína fimmtu hljómplötu sem hlaut nafnið Má ég sjá og gerði hljómsveitin myndbönd við nokkur lög af plötunni sem leikstýrð voru af Hannesi síðar landsliðsmarkverði í fótbolta. Í byrjun árs 2009 gekk gítarleikarinn Gunnar Þór Jónsson til liðs við hljómsveitina sem síðar sama ár hélt upp á 20 ára afmæli með tónleikum á Rúbín við Öskjuhlíð. í kjölfarið var gefinn út tónleikadiskurinn Ennþá en á disknum fylgdi einnig DVD með öllum myndböndum hljómsveitarinnar. Einar Ágúst gekk aftur til liðs við hljómsveitina árið 2014 og hefur hún síðan þá komið mikið fram og sent frá sér nokkur lög. Í maí 2020 ætlar hljómsveitin að koma fram í félgasheimili allra landsmanna, Hörpu.
Haggis
thumb|250px|Haggis til sölu í Skotlandi. Haggis er hefðbundinn skoskur réttur. Hann er blanda af hökkuðu kindahjarta, -lifur og -lungum, lauki, hafrarmjöli, mör, kryddi og krafti. Blandan var upprunalega sett í maga kindurinnar og elduð í honum, en í dag er tilbúinn umbúningur oft notaður í staðinn. Réttnum svipar mjög til íslensks sláturs.
Haggis er oftast borðað með nípamús og kartöflumús (haggis, neeps and tatties). Skáldið Robert Burns orti ljóðið „Address to a Haggis“ sem er oft flutt upphátt áður en haggis er borðað á Burnsnótt, hátíð þar sem haldið er upp á líf og verk skáldsins.
Ofauðgun
thumb|300px|Skýringarmynd af ofauðgun vegna næringarefna sem renna út í sjó. Sjórinn verður lagskiptur og súrefni þverr í neðri lögum. Ofauðgun er hugtak notað í umhverfisfræði um ástand sem skapast þegar jafnvægi í vistkerfi er raskað með ofgnótt næringarefna sem veldur því að lífverur geta vaxið hömlulaust. Ofauðgun er talin ein tegund af mengun.
Ofauðgun sem einkum stafar af afgangi áburðarefna frá landbúnaði er áhyggjuefni á sumum hafsvæðum, ekki síst á grunnum, innilokuðum hafsvæðum nálægt þéttbýli. Helstu áburðarefni sem valdið geta ofauðgun eru köfnunarefni (nitur) og fosfór en auk þeirra má nefna kísilsambönd og ýmis snefilefni.
Vaxandi fiskeldi í eða við sjó getur haft í för með sér að meira magn af næringarefnum berst út í sjó því fiskur er yfirleitt alinn í sjókvíum á tiltölulega lygnum stöðum inn í fjörðum. Á þeim stöðum er lífríki sjávar viðkvæmt fyrir áburðarefnum og annarri losun frá fiskeldisstöðum.
Alois Hitler
thumb|right|Alois Hitler Alois Hitler (7. júní 1837 – 3. janúar 1903) var faðir Adolfs Hitler, en sonur hans var einræðisherra Þýskalands á 4. og 5. áratug 20. aldar. Hann var tollheimtumaður í Braunau am Inn í Austurríki.
Alois Hitler fæddist í sveitarhéraði norðan Vínarborgar í Austurríki. Móðir hans hét Maria Anna Schicklgruber. Hún var þá ógift. Johannes Georg Hiedler var stjúpfaðir Alois og er af mörgum talinn hafa verið líffræðilegur faðir hans. Árið 1876, þá 39 ára gamall, tók Alois upp ættarnafn stjúpföður síns, sem þá hafði verið látinn í um tvo áratugi. Nafn hans var þá stafað ‚Hitler‘ en ekki ‚Hiedler‘. Óvíst er hvers vegna stafsetningu nafnsins var breytt en þýsk stafsetning var nokkuð á reiki á þessum tíma.
UMFA
UMFA getur átt við:
9. öldin
Á þessum tíma stóð endurreisn Karlunga sem hæst í Frankaveldi á sama tíma og Víkingaöld gekk yfir á Norðurlöndum og í Bretlandi. Norrænir landnemar settust að í Danalögum á Englandi, Dublin á Írlandi og skosku eyjunum, auk þess að nema land á Hjaltlandseyjum, Færeyjum og Íslandi, og stofna ríki í Rússlandi. Í Bagdad dró Hús viskunnar til sín marga fræðimenn og Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi var skipaður yfirmaður þess árið 820. Arabíski lögspekingurinn Ahmad ibn Hanbal var hýddur fyrir kenningar sínar í valdatíð Abbasídakalífans Al-Mu'tasim. Á þessari öld stóð blómaskeið klassískrar javískrar menningar í konungsríkinu Mataram á Jövu. Bygging Búddahofsins Borobudur hófst þar líklega um 800. Um miðja öldina var konungsríkið Pagan stofnað þar sem nú er Mjanmar. Í Kína hnignaði Tangveldinu og náttúruhamfarir og lögleysa herjuðu á ríkið. Uppreisn Huang Chao varð upphafið að endalokum þess. Á þessari öld hrundi klassísk menning Maja vegna þurrka og borgarastyrjalda, og borgríkin Palenque, Copán, Tikal og Calakmul voru yfirgefin þegar fólk fluttist norður á bóginn.
Fritillaria skorpili
Fritillaria skorpili er jurt af liljuætt, upprunnin frá Búlgaríu.
Regnbogi
thumb|300px|Tvöfaldur regnbogi í [[Alaska.]] thumb|250px|
Regnbogi (einnig kallaður friðarbogi) er ljósfræðilegt og veðurfræðilegt fyrirbæri sem orsakast þegar litróf birtist á himninum á meðan sólin skín á vætu í andrúmslofti jarðar. Hann er marglitur með rauðan að utanverðu og fjólubláan að innanverðu. Sjaldnar má sjá daufari regnboga með litina í öfugri röð.
Á Íslandi sjást regnbogar oft við fossa.
Tölvubankinn
Tölvubankinn er eitt elsta hugbúnaðarfyrirtæki Íslands, stofnað árið 1981.
Broddstélhæna
Broddstélhæna (fræðiheiti: Tympanuchus phasianellus) er tegund fugla í orraætt. Útbreiðslan er norður til Alaska, suður til Kaliforníu og Nýju-Mexíkó, og austur til Quebec, Kanada.
Sex undirtegundir eru núlifandi, ein útdauð:
Vellinge
thumb|right|200px|Vellinge Vellinge er þéttbýli í sveitarfélaginu Vellinge i Svíþjóð. Þar búa 6 304 manns (2010).
Algeirsborg
thumb|right|Algeirsborg Algeirsborg eða Álfgeirsborg (franska: Alger, arabíska: الجزائر al-jazā’ir, „eyjarnar“) er höfuðborg Alsír og stærsta borg landsins með um 3,5 milljónir íbúa. Lítill rómverskur bær (Icosium) stóð á þessum stað í fornöld, en núverandi borg var stofnuð árið 944 af Buluggin ibn Ziri. Frá því á 16. öld var borgin miðstöð sjóræningja (sbr. Barbaríið) og naut nær algers sjálfstæðis þótt hún væri hluti Ottómanaveldisins að nafninu til.
Wallace Langham
Wallace Langham (fæddur 11. mars 1965) í Fort Worth í Texas er bandarískur leikari sem hefur komið fram í mörgum sjónvarpsþáttum sem gestaleikari. Þekktasta hlutverk hans er sem David Hodges í CSI: Crime Scene Investigation.
Einkalíf
Hann er hluti af risaeðlusýningunni í Disney's Animal Kingdom í Orlando í Flórída. Segir hann að ástæðan fyrir því að hann sé hlut af sýningunni, er að geta farið aftur í tímann og að rödd hans heyrist gegnum alla sýninguna.
Í mars 2000 játaði Langham að hafa barið samkynhneigðan fréttaritara slúðublaðs (sem er talinn hafa gert ásakanir gagnvart kærustu Langhams varðandi húðflúr hennar). Fréttaritarinn segir að Langham hafi kallað niðrandi orðum gagnvart samkynhneigðum á meðan hann var að berja hann. Var hann skipaður í þriggja ára skilorðsbundinn dóm og þurfti að skila af sér 450 tímum af samfélagsþjónustu fyrir samkynhneigð samtök.
Ferill
Langham fékk fyrsta tækifæri sitt í mynd John Hughes Weird Science og The Invisible Kid og ABC Afterschool Special þættinum „Just a Regular Kid: An AIDS Story“ en síðan skipti yfir í hlutverk hins unga ofsækismann í Soul Man og sem klíkuleiðtogi í The Chocolate War. Kom hann einnig fram í Daddy Day Care og Little Miss Sunshine.
Lék hann í WIOU, en aðaltækifæri hans kom þegar hann var valinn til þess að leika Phil, hinn kaldhæðnis starfsritara fyrir sjónvarpskynninn Garry Shandling í The Larry Sanders Show. Langham lék síðan í Veronica's Closet og What About Joan?.
Hefur hann verið gestaleikari í Murphy Brown, NewsRadio, ER, Murder, She Wrote, Sex and the City, 21 Jump Street, Medium, The Twilight Zone, The Outer Limits, Star Trek: Voyager, Curb Your Enthusiasm og Grace Under Fire.
Talaði fyrir Andy French í teiknimyndasögunni Mission Hill og sem Care-Bots í Buzz Lightyear of Star Command, Clayface í The Batman og sjávarmeistarann í Batman: The Brave and the Bold.
Hann leikur David Hodges í CSI: Crime Scene Investigation. Í áttundu þáttaröð var hann gerður einn af aðalleikurunum.
Eysteinn meinfretur Álfsson
Eysteinn Álfsson meinfretur var landnámsmaður sem nam fyrst land í Hrútafirði en fluttist síðan yfir í Dali.
Dómkirkjan í Essen
thumb|250px|Dómkirkjan í Essen er í raun klausturkirkja Dómkirkjan í Essen er elsta kirkja þýsku borgarinnar Essen og tilheyrði áður klaustrinu sem borgin myndaðist í kringum. Mörg listaverk eru í kirkjunni, svo sem hin Gullna Madonna, sem er elsta Madonnustytta heims.
Saga dómkirkjunnar
Kirkjan var hluti af klaustrinu sem abbadísirnar stjórnuðu og var stofnað um miðja 9. öld. Tveir fyrirrennarar hafa verið á staðnum, en þeir brunnu báðir niður. Núverandi kirkja var reist eftir 1275, en það ár brann seinni fyrirrennarinn. Aðeins kórinn og vesturálman stóðu eftir og var nýja kirkjan reist í kringum þessa hluta. Kirkjan var vígð 1316 og helguð Maríu mey, heilögum Cosmas og heilögum Damían. Kirkjan sem slík var aldrei stór né há. Lengd skipsins er aðeins 17 metrar og kórsins 20 metrar. Hæðin er 50 metrar. Þrátt fyrir að kallast dómkirkja, var kirkjan ekki með biskup fyrr en 1958. Hún tilheyrði klaustrinu og var notuð af abbadísunum og meyjunum sem bjuggu í klaustrinu. Meyjarnar voru í mesta lagi 70 talsins á tímum Matthildar abbadísar á 10. öld, en fækkaði með árunum. Siðaskiptin höfðu engin áhrif á kirkjuna, þar sem hún var ekki sóknarkirkja. Klaustrið hélst óbreytt, en yfirráð abbadísanna minnkaði talsvert í borginni. 1803 var klaustrinu lokað. Dómkirkjan varð þá að almennri kaþólskri sóknarkirkju og svo er enn. 1943 varð kirkjan fyrir miklum skemmdum í loftárásum og nær gjöreyðilagðist. Aðeins elstu hlutar hennar, kórinn og vesturálman, sluppu óskemmd. Endurreisnin hófst 1951 og stóð til 1958, en við endurvíglsuna varð kirkjan að kaþólskri biskupakirkju. Þannig varð hún í fyrsta sinn í raun að dómkirkju.