cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aðalheiður Guðmundsdóttir
Ferill
Í doktorsriti sínu, Úlfhams sögu, fjallaði Aðalheiður um Úlfhams rímur og afleiddar prósagerðir sögunnar. Sagan var sett á svið í Hafnarfjarðarleikhúsinu af leikhópnum Öðru sviði árið 2004 og við það tækifæri voru rímurnar kveðnar og gefnar út á geisladiski, þar sem rímnatextinn fylgir í útgáfu Aðalheiðar með skýringum.
Hún situr í ýmsum rit- og ráðgjafanefndum, m.a. fyrir tímaritið New Norse Studies: A Journal on the Literature and Culture of Medieval Scandinavia.
Æska og einkalíf
Foreldrar Aðalheiðar eru Guðmundur Þ. Jónasson (f. 1942) og Ólöf S. Sigurjónsdóttir (f. 1946). Hún er gift Guðvarði Má Gunnlaugssyni, handritafræðingi, og á þrjú börn. Aðalheiður hefur birt smásögur og ljóð og unnið til verðlauna á sviði ritstarfa.
Sam & Cat
Sam & Cat er bandarískur gamanþáttur sem var sýndur á Nickelodeon frá 8. júní 2013 til 17. júlí 2014. Hann varð til út frá þáttunum iCarly og Victorious, sem voru báðir búnir til af Dan Schneider. Þættirnir sýndu karakterana Sam Puckett (Jennette McCurdy) frá iCarly og Cat Valentine (Ariana Grande) frá Victorious. Þær kynnast af tilviljun og verða herbergisfélagar sem byrja að passa krakka fyrir auka pening.
Forngripasafnið
Forngripasafnið var safn íslenskra forngripa sem síðar varð að Þjóðminjasafni Íslands. Það var stofnað árið 1863 til að íslenskir gripir yrðu varðveittir á Íslandi en ekki fluttir úr landi í erlend söfn.
Ágúst Bent Sigurbertsson
Ágúst Bent Sigurbertsson, oftast kallaður Ágúst Bent er íslenskur leikstjóri og rappari. Hann er meðlimur hljómsveitarinnar XXX Rottweiler hundar. Hann leikstýrði m.a Steindanum okkar (árin 2010 - 2012), Hreinum Skyldi (2014 - 2015) og Steypustöðinni (2017 - 2018). Hann klippti kvikmyndinna Þorsti sem er frá 2019.
Hann vann lengi með Steinda Jr. Fyrrverandi kærasta hans er Þórunn Antónía Magnúsdóttir sem lék í Steindanum okkar.
Forngripasafnið
Forngripasafnið var á lofti Dómkirkjunnar þangað til viðgerð Dómkirkjunar hófst í apríl 1879 en þá var það  flutt til geymslu í  borgarastofu í Hegningarhúsinu. Þar var safnið geymt þar til það var flutt í Alþingishúsið 1881.
Sigurður skrifaði Jóni Sigurðssyni bréf 7. apríl 1870 þar sem hann lýsti aðstöðu safnsins á Dómkirkjuloftinu svona:
Sigurður Vigfússon gullsmiður (Sigurður fornfræðingur) kom til starfa við safnið 1878. Sigurður fornfræðingur annaðist svo Forngripasafnið einn frá 1882 til 1892.
Svöluætt
Svölur (fræðiheiti: Hirundinidae) eru ætt fugla sem finnast í öllum heimsálfum. Þó verpa þær ekki á Suðurskautslandinu. Þeim er skipt í 19 ættkvíslir og er fjölbreytnin mest í Afríku. Svölur hafa þróast til að veiða skordýr með straumlínulaga líkama og oddhvassa vængi sem hjálpa til við mikla flugfimi og þol.
Svölur hafa verpt á Íslandi. Landsvala er algengasti flækingurinn á Íslandi.
Kristján 3.
thumb|right|Kristján 3. Kristján 3. (12. ágúst 1503 – 1. janúar 1559) var konungur Danmerkur, Noregs og Íslands frá 1534 til dauðadags. Í konungstíð hans urðu siðaskipti í ríkjunum.
Kristján var elsti sonur Friðriks 1. og konu hans, Önnu af Brandenborg, og ólst upp sem hertogasonur í Gottorp. Hann var á ferðalagi í Þýskalandi 1521, var viðstaddur þingið í Worms og hreifst þar mjög af Marteini Lúther og kenningum hans. Stuttu síðar var Kristján 2. frændi hans settur af sem konungur Danmerkur og Friðrik 1. tók við. Þegar Friðrik dó vorið 1533 vildi ríkisráðið fyrst í stað ekki velja Kristján son hans sem konung vegna trúarskoðana hans og var Danmörk án konungs í heilt ár. Margir vildu fá Kristján 2. sem bjó í útlegð í Hollandi aftur á konungsstól. Eftir að Lýbikumenn réðust á Danmörku 1534 valdi aðallinn Kristján 3. sem konung en þó var aðeins Jótland á valdi hans; Sjáland og Skánn, Kaupmannahöfn og Málmey studdu Kristján 2. Hófst þá Greifastríðið svokallaða, sem um síðir lauk með sigri Kristjáns 3. og stuðningsmanna hans árið 1536.
Kristján lét verða eitt sitt fyrsta verk að handtaka biskupa og gera kirkjugóss upptækt, enda þurfti hann á eignum kirkjunnar að halda til að greiða málaliðum sínum laun. Opinber dagsetning siðaskiptanna er 30. október 1536 en Lútherstrú var þá þegar orðin mjög útbreidd í Danmörku og siðbreytingin gekk friðsamlega fyrir sig. Munkar og nunnur fengu yfirleitt að sitja áfram í klaustrunum til æviloka. Sömu sögu var að segja um Noreg. Konungur sendi þó herflokk til Íslands skömmu eftir að Gissur Einarsson var kjörinn fyrsti lútherski biskupinn í Skálholtsbiskupsdæmi en gerði árum saman ekkert til að koma á siðaskiptum í Hólabiskupsdæmi og átti raunar í ýmsum samskiptum við Jón Arason, sem þá var eini kaþólski biskupinn sem eftir var á Norðurlöndum. Þó fór svo að konungur sendi skip og hermenn til landsins 1551 en þá hafði Jón biskup þegar verið tekinn af lífi.
Kristján 3. lést á nýársdag 1559 og er legstaður hans í Hróarskeldudómkirkju. Kona hans var Dóróthea af Saxlandi-Láinborg og elsti sonur þeirra var Friðrik 2.
918
918 (CMXVIII í rómverskum tölum)
Fall (stærðfræði)
Í stærðfræði á orðið fall yfirleitt við vörpun, þ.a. fyrir sérhvert stak í formengi vörpunarinnar er til eitt og aðeins eitt stak í bakmengi. Stundum eru þó orðin „fall“ og „vörpun“ notuð sem samheiti. Föll eru mikilvæg í öllum magnbundnum vísindinum. Fallafræðin fjallar um föll.
Skilgreining
Sem dæmi, ef bæði formengi og bakmengi falls f eru mengi allra rauntalna, þá úthlutar f sérhverri rauntölu x annarri rauntölu, sem er þá táknuð f(x). Við segjum þá að f taki gildið f(x) í x. Myndmengi falls inniheldur öll hugsanleg gildi í bakmenginu sem f getur varpað einhverju staki formengisins í. M.ö.o. er myndmengi falls f mengi allra staka y í bakmengi þegar til er stak x í formenginu þ.a. f(x) = y.
Fall er sagt eintækt ef sérhver tvö ólík stök í formenginu taka ólík gildi í myndmenginu.
Ef myndmengi og bakmengi falls eru það sama segjum við að fall sé átækt. Fall er sagt gagntækt ef það er bæði „átækt“ og „eintækt“.
Fastaföll
Fastaföll eru einföldustu föll sem hægt er að hugsa sér. Það eru föll þar sem öll stök í skilgreiningarmenginu taka sama gildið. Sem dæmi má taka raunfallið f: R → R;f(x) := 1, þ.e. fall sem úthlutar öllum rauntölum tölunni 1.
Margliðuföll
Margliðufall er af gerðinni f: R → R : þar sem n er náttúrleg tala og stuðlarnir eru rauntölur eða tvinntölur.
Myndræn framsetning
Línurit er myndræn framsetning á ferli falls, nánar tiltekið á tvenndunum (x, y), en algengast er að nota rétthyrnt hnitakerfi, þar sem óháða breytan markast af x-ás, en sú háða af y-ás.
Münchhausen barón
thumb|right|Münchhausen barón flýgur um á fallbyssukúlum á mynd eftir eftir [[August von Wille.]] Karl Friedrich Hieronymus, barón af Münchhausen (11. maí 1720 – 22. febrúar 1797), yfirleitt kallaður Münchhausen barón, var þýskur aðalsmaður sem var þekktur fyrir yfirdrifnar ýkjusögur sínar af eigin afrekum og ævintýrum. Münchhausen varð fyrirmyndin að skáldsagnapersónu með sama nafni sem birtist fyrst árið 1785 í bókinni Frásögn Münchhausen baróns af stórfenglegum ferðum sínum og herförum í Rússlandi eftir Rudolf Erich Raspe.
Münchhausen fæddist í Bodenswerder í kjörfurstadæminu Brunswick-Lüneburg og barðist með her rússneska keisaradæmsins í stríði við Tyrkland árin 1735–1739. Eftir að Münchhausen settist í helgan stein árið 1760 varð hann frægur meðal þýskra aðalsmanna fyrir að segja stórýktar grobbsögur af hernaðarferli sínum. Eftir að Raspe heyrði nokkrar af sögum Münchhausens færði hann þær í ritað form og gaf þær nafnlaust út, fyrst í þýskum tímaritum og síðan í bók sem kom út á ensku í Oxford árið 1785. Bókin var síðan þýdd á önnur Evrópumál, þar á meðal í þýskri útgáfu með viðauka eftir skáldið Gottfried August Bürger. Hinum raunverulega Münchhausen var ekki skemmt yfir því að til væri orðin skáldsagnapersóna byggð á honum og hótaði að lögsækja útgefandann. Raspe viðurkenndi aldrei opinberlega að hafa samið bókina, líklega af ótta við að vera sakaður um ærumeiðingar. Orðstír barónsins raunverulega beið hnekki eftir útgáfu bókarinnar og hann fékk á sig viðurnefnið „lygabaróninn“. Fjöldi fólks lagði einnig leið sína á heimili barónsins til að líta þennan sérvitring augum en baróninum mislíkaði þessi ágangur svo mjög að hann skipaði þjónum sínum að berja vegferandur með prikum ef þeir kæmu of nálægt húsi hans.
Bók Raspe er skrifuð í fyrstu persónu og segir frá fáránlegum og ótrúverðugum afrekum barónsins sem hermanns, íþróttamanns og heimshornaflakkara. Þar á meðal er baróninn sagður hafa flogið um á fallbyssukúlum, barist við tólf metra langan krókódíl og ferðast til tunglsins. Bókin er kímin og skemmtir lesandanum með því að láta frásagnir barónsins vísvitandi stangast hverjar á við aðra og inniheldur einnig talsverða samfélagsádeilu. Í fyrstu myndskreytingum sagnanna er baróninn unglegur og grannur en í síðari myndskreytingum er hann jafnan sýndur sem eldri maður með krókbogið nef og yfirvaraskegg og þannig er ímynd persónunnar orðin í síðari frásögnum. Bók Raspe naut mikilla vinsælda og sögurnar úr henni voru endursagðar í fjölmörgum enskum, evrópskum og amerískum útgáfum. Sögurnar eru enn lesnar í dag, sérstaklega í styttum útgáfum fyrir börn.
Skáldpersónan Münchhausen hefur birst í leikritum, sjónvarpsþáttum, kvikmyndum og öðrum skáldsögum. Sögurnar um Münchhausen njóta enn nokkurra vinsælda á meginlandi Evrópu. Fjöldi safna og minnismerkja eru tileinkuð baróninum auk þess sem nokkrir geðrænir sjúkdómar eru nefndir eftir honum, þ. á m. Münchausen-heilkennið.
Skaftá
thumb|Ósar Skaftár. Skaftá er jökulá í Vestur-Skaftafellssýslu á suðurhluta Íslands. Lengd hennar frá upptökum til ósa eru um 115 kílómetrar. Skaftá er blönduð á, jökulá með lindaráhrifum. Upptök hennar eru í tveimur kötlum í Skaftárjökli, svokölluðum Skaftárkötlum en þar eru jarðhitasvæði undir jökulísnum. Skaftá liðast um hálendið sunnan við Langasjó og niður á milli hinna miklu eldstöðva Lakagíga og Eldgjár. Eftir Skaftárdalnum hlykkjast áin niður á láglendið og rennur sunnan við þorpið Kirkjubæjarklaustur á leið sinni til sjávar. Jökulhlaup eru tíð í Skaftá en þau eiga upptök sín í Skaftárkötlum. .
Skaftá og Skaftáreldahraun þóttu miklir farartálmar á árum áður. Samgöngur í þessum sveitum breyttust lítið frá því á landnámsöld allt fram á þriðja tug síðustu aldar á meðan hestar voru einu farartæki á landi. Meðan engar ár voru brúaðar varð að treysta á hestinn. Árið 1903 var Skaftá brúuð við Kirkjubæjarklaustur og stuttu síðar yfir Ása-Eldvatn.
Haustið 2015 varð mesta Skaftárhlaup síðan mælingar hófust.
DANICE
DANICE er sæstrengur sem liggur frá Íslandi til Danmerkur og er hann lagður með það í huga styðja við rekstur netþjónabúa á Íslandi. Strengurinn er 2250 km á lengd og með flutningsgetu upp að 5.1 Tbit/sek.
thumb|hægri|[[Landeyjar, Ísland]] Strengurinn fer í gegn um eftirtalda staði.
Ennisbein
thumb|250x250dp|Ennisbein (os frontale)
Ennisbein (Os frontale) er bein í höfuðkúpu manns.
Tian Shan
alt=Mynd af Tian Shan eða „Himnafjöllum“ í Mið-Asíu.|thumb| Tian Shan, eða „Himnafjöll“ í [[Mið-Asía|Mið-Asíu. Píramídalaga tindurinn Khan Tengri fyrir miðju er næsthæsta fjallið eða 7.010 metrar.]] alt=Gervihnattamynd af Tian Shan á mótum nokkurra ríkja Mið-Asíu.|thumb| Gervihnattamynd af Tian Shan á mótum nokkurra ríkja Mið-Asíu
Skrifræði
Skrifræði, regluveldi eða skrifstofuveldi er félagsfræðilegt hugtak sem vísar til ákveðinnar tegundar skipulagsheildar til stjórnunar. Einkenni skrifræðis eru sérhæfð verkaskipting, stigveldi, ítarlegt regluverk, miðstýring, varðveisla vinnugagna og starfsmannakerfi sem byggir á menntun og reynslu.
Tian Shan
Tian Shan, eða „Himnafjöll“ (einnig þekkt sem Tengri Tagh eða Tengir-Too) (kínverska: 天山; rómönskun: Nánníng; (Nan-ning)), er mikið fjallkerfi staðsett á mótum nokkurra ríkja í Mið-Asíu. Hæsti tindur Tian Shan er Jengish Chokusu, í 7.439 metra hæð yfir sjávarmáli. Lægsti punktur hennar er svokölluð Turpan lægð, sem er 154 metrum undir sjávarmáli. Tian Shan fjöllin ná til Kína, Úsbekistan, Tadsjikistan, Kirgistan og Kasakstan
Fjöllin eru meðal annars sumarheimili Kazakh þjóðar, sem eru hálf-hirðingjar, og húsdýra þeirra.
Austrocedrus chilensis
Austrocedrus chilensis er eina tegundin í ættkvíslinni Austrocedrus. Hún vex í Valdivían-skógumValdivían-skógum í miðhluta suður Síle, og vestur Argentínu frá 33°S til 44°S breiddargráðu.
Hún er í undirættinni Callitroidea. Hún er náskyld Nýja-Sjálensku og Nýja-Kaledónísku ættkvíslinni Libocedrus, og sumir grasafræðingar telja hana til þeirrar ættkvíslar, sem Libocedrus chilensis, þrátt fyrir að hún líkist Libocedrus minna en hinni Suður-Amerísku ættkvíslinni: Pilgerodendron.
Þetta er hægvaxandi, mjókeilulaga sígrænt tré sem verður um 10–24 m hátt, með hreisturlík blöð. Hvert blað er með áberandi hvíta loftaugarák meðfram ytri rönd. Könglarnir eru 5 til 10 mm langir, með fjórum köngulskeljum, tvær mjög litlar og ófrjóar, og tvær stærri, frjóar; hvor með tvö vængjuð fræ, 3–4 mm löng.
Tian Shan
Heimsminjasvæði UNESCO
Árið 2013 var austurhluti Tian Shan fjalla í Xinjiang-héraði í vesturhluta Kína skráður á Heimsminjaskrá UNESCO. Vesturhluti fjallanna (í Kasakstan, Kirgisistan og Úsbekistan) var síðan skráður þar árið 2016.
Armeria bourgaei
Armeria bourgaei er jurt af gullintoppuætt.
Austrocedrus chilensis
Hún hefur verið ræktuð nokkuð í grasagörðum í norðvestur Evrópu og norðvestur Norður-Ameríku.
Skrifræði
Margar stofnanir fylgja skrifræðislegu skipulagi t.d. stjórnsýsla, herir, skólar, sjúkrahús og fyrirtæki. Í dag er hugtakið oft notað í neikvæðri merkingu, það er gjarnan tengt við Sovétríkin sálugu. Svo virðist sem að fólk tengi skrifræði við óskilvirkni. Þannig segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 1999 að meðal markmiða sé að „[d]regið verði úr skrifræði í samskiptum við stjórnvöld og óþarfa laga- og reglugerðaákvæði afnumin.“
Hugtakið er upphaflega franskt, bureau sem vísar til dúks sem var lagður yfir skrifborð og kratos sem er grískt orð sem þýðir ræði. Skrifræði er stundum óformlega nefnt búrókrasía og þeir sem fylgja henni búrókratar (sbr.: Thor Vilhjálmsson í Ópi Bjöllunnar). Sumir skrifa bæði orðin með enskum framburði og skrifa bjúró-.
Uppruni og þróun
Hugtakið skrifræði hefur verið notað síðan á 18. öld. Það er hins vegar þýski fræðimaðurinn Max Weber sem er þekktastur fyrir kenningar sínar um skrifræði. Weber hafði jákvæða skoðun á skrifræði, hann taldi það merki um stjórnarhætti sem væru lausir við geðþótta og einkenndust af skynsemi og lögmæti. Önnur skipulagsform lýsti hann sem náðargáfu og hefðarvaldi. Hefðarvaldsskipulag telst hver sú stofnun hafa séu yfirráð ákvörðuð byggt á hefðum og venjum, gott dæmi um slíkt eru konungsríki þar sem æsta vald ríkisins erfist milli kynslóða. Náðargáfa er það skipulag þegar persónutöfrar einstaklings eða sérstakir eiginleikar hans verði til þess að honum eru veitt völd. Hér má sem dæmi taka Adolf Hitler, Gandhi eða Che Guevara sem nutu ómældra vinsælda meðal þegna sinna og var veitt valdsumboð í krafti þess. Önnur dæmi geta verið trúarlegir leiðtogar sem segjast hafa sérstaka stöðu eða hæfileika. Í þessu samhengi skiptir ekki máli hvort umræddir leiðtogar hafi verið kosnir til valda á lýðræðislegan hátt, líkt og Hitler var, eða ekki heldur er greinarmunur gerður á því hvort viðkomandi sé í embættinu vegna verðleika eða ekki.
Norðnorðvestur
Kvikmyndin Norðnorðvestur (North by Northwest) í leikstjórn Alfred Hitchcock var framleidd í Bandaríkjunum árið 1959.
Norðmannsreynir
Norðmannsreynir (Sorbus norvegica) er reynitegund.
Lýsing
Norðmannsreynir getur orðið mest 15m hár með stofn að 25 sm í þvermál. Blöðin eru breið aflöng til öfugegglaga, breiðust við eða fyrir ofan miðju; að ofan dökkgræn, og að neðan gráhvít hæring. Óreglulega sagtennt. Blómin eru hvít og eru í breiðum hálfsveip. Berin eru rauð, kringlótt og 10 til 13 sm löng.
Útbreiðsla og búsvæði
Norðmannsreynir finnst næstum einvörðungu í Noregi þar sem hann vex meðfram ströndinni frá Halden í Østfold til Sirevåg í Rogaland. Nokkrir fundarstaðir á Vestlandet eru líklega útplantanir eða úrvilling úr ræktun. Í Svíþjóð finnst hann á nokkrum stöðum í Bohuslän og Dalsland. Tegundin vex í kjarri, skógarjaðri, fjöllum og skriðum.
Norðmannsreynir er fjórlitna og fjölgar sér með geldæxlun. Hann hefur líklega komið fram við tvöföldun litninga hjá hinni suðlægari tegund Seljureyni (Sorbus aria).
Kálfluga
Kálfluga (fræðiheiti: Delia radicum) er tvívængja af blómsturflugnaætt og er skaðvaldur við grænmetisræktun, m.a. á Íslandi. Naga lirfur hennar rætur og rótarháls káltegunda. Rannsóknir hafa sýnt að uppskerutap af völdum kálflugunnar er háð hitastigi sumarsins á undan. Tegundir af jötunuxaætt: af ættkvíslinni Aleochara, eru taldar nýtast sem lífræn vörn gegn kálflugu. thumbnail|vinstri|Púpa og lirfur thumbnail|vinstri|Lirfur í rót blómkáls
Gliese 581 c
thumb|right|Tilgátumynd listamanns af Gliese 581 c. Gliese 581 c er fjarreikistjarna utan sólkerfis okkar sem er staðsett á sporbaug rauða dvergsins Gliese 581. Hún uppgötvaðist 4. apríl árið 2007 og líklega finnst á henni vatn í formi vökva. Reikistjarnan er 20,4 ljósár frá jörðu og er í stjörnumerkinu Voginni. Frekar upplýsingar gætu staðfest að Gliese 581 c sé fyrsta plánetan utan sólkerfisins sem líkist jörðinni.
Eðlisfræðileg
Rannsóknir sýna að meðalhiti plánetunnar er um 0°-40° C. Massi plánetunnar áætlaður að vera 5 sinnum massi jarðarinnar og dregin var sú ályktun að plánetan væri úr grjóti frekar en ís. Radíus plánetunnar er 50% meira en radíus jarðar og þyngdarkraftur 2,2 sinnum sterkari en á jörðinni.
Sporbraut
Gliese 581 c er aðeins 14 jarðdaga að fara heilan hring á braut sinni í kringum Gliese 581. Frá Gliese 581 c er 14 sinnum styttra til Gliese 581 en vegalengdin frá jörðinni til sólarinnar.
Fundur
Plánetan var uppgötvuð 4. apríl árið 2007 af liði undir stjórn Stephen Udry hjá Geneva Observatory í Sviss. Stjörnukíkirinn sem notaður var staðsettur í La Silla í Chile.
Svedala
thumb|right|200px|Svedala Svedala er þéttbýli í sveitarfélaginu Svedala í Svíþjóð. Þar búa 10.627 manns (2010).
Hraunavinir
Hraunavinir eru umhverfissamtök í Garðabæ, Álftanesi og Hafnarfirði.
Þau stóðu fyrir mótmælum við Gálgahraun í Garðabæ þann 21. október árið 2013 og mótmæltu lagningu tilfærslu á Álftanesvegi sem var verið að færa í gegnum Gálgahraun. Þrátt fyrir mótmælin, þá fór svo að framkvæmdum var lokið og lagning vegarins var gerð eins og skipulag gerði ráð fyrir.
Formáli mótmælanna
Alþingi samþykkti lagningu nýs Álftanesvegar með samgönguáætlun og var ráðgert að framkvæmdir stæðu yfir árin 2012 til 2014. Nýtt vegarstæði hafði verið ákveðið í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins Garðabæjar. Íbúar á Álftanesi höfðu lengi kallað eftir vegaúrbótum þar sem gamli vegurinn var talinn hættulegur vegna gatnamóta og blindhæðar. Jafnframt því hefur íbúafjöldi á Álftanesi aukist verulega síðan 2000 með tilkomu nýbygginga á miðsvæði Álftaness.
Hraunavinir höfðu staðið fyrir friðsömum mótmælum allt frá byrjun lagningar vegarins og jafnframt reynt að hafa áhrif á framkvæmdina með því að leita til þáverandi Innanríkisráðherra Ögmunar Jónassonar um að láta framkvæma nýtt umhverfismat.
Ástæður fyrir mótmælum
Hraunavinir vildu meina að ekki hafi verið tekið nægjanlega tillit til umhverfissjónarmiða við gerð aðalskipulags og því ætti að endurskoða lagningu vegarins. Jafnframt var Gálgahraun, Garðabæ, friðlýst sem friðland í stjórnartíðindum B.nr. 877/2009. og því ætti að vanda vinnubrögð við framkvæmdina og endurskoða hana. Hraunavinir og önnur náttúruverndarsamtök á Íslandi vildu meina að Gálgahraun væri náttúruperla með fjölskrúðugt dýralíf og mannvistarleyfar. Gálgahraun væri líka opið náttúrusvæði sem hefði mikið gildi innan stórreykjavíkursvæðisins. Gildi þannig svæða færi vaxandi jafnhliða fólksfjölgun og þéttingu byggðar.
Hraunvinir höfðu farið fram á lögbann á framkvæmdina og fór það mál fyrir Hæstarétt Íslands. Hæstiréttur féllst ekki á þessi sjónarmið með dómi sem var kveðinn þann 21.nóvember 2013.
Dómur Hæstaréttar Íslands í máli nímenninganna
Þeir einstaklingar sem voru handteknir í málinu fóru fram á bætur vegna ólöglegra handtöku af hálfu lögreglu. Hæstiréttur féllst ekki á þau rök og sýknaði ríkið af kröfunni.
Meginlandsréttur
thumb| Réttarkerfi heimsins. Meginlandsréttur gildir í grænbláu löndunum. Meginlandsréttur (einnig kallaður rómversk-germanskur réttur ) er réttarkerfi sem upprunið er á meginlandi Evrópu og hefur síðan verið tekið upp í mörgum löndum víða um heim. Meginlandsréttur á rætur að rekja til Rómarréttar og byggir fyrst og fremst á skráðum réttarreglum sem réttarheimild. Meginlandsréttur er gjarnan skilgreindur í andstöðu við hinn enska fordæmisrétt sem þróaðist á miðöldum og byggir á dómafordæmum sem helstu réttarheimild.
Meginlandsréttur er í grunninn sóttur í lagabálk Býsansríkis, Corpus Iuris Civilis en hefur orðið fyrir áhrifum frá lögbók Napóleons, germönskum venjurétti, kirkjurétti og ýmsum staðbundnum réttarvenjum. Auk þess hafa seinni tíma stefnur og straumar haft áhrif, t.d. náttúruréttur og vildarréttur. Bent hefur verið á að vafasamt sé að líta á meginlandsrétt sem eitt réttarkerfi, heldur sé hægt að skipta honum í þrjá meginstrauma sem hafa hver sín sérkenni, þ.e. Napóleonsrétt, þýskan rétt og norrænan rétt (sem m.a. gildir á Íslandi). Munurinn þarna á milli felst t.d. í því hvernig löggjöf er sett fram og hvernig dómstólar starfa.
Genki Haraguchi
Genki Haraguchi (fæddur 9. maí 1991) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 20 leiki og skoraði 6 mörk með landsliðinu.
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen (12. nóvember 1866 – 12. mars 1925) var kínverskur læknir, byltingarmaður og stjórnmálaleiðtogi. Hann er gjarnan álitinn einn af stofnfeðrum kínverska lýðveldisins og er virtur bæði í Lýðveldinu Kína, þar sem hann er kallaður „faðir þjóðarinnar“, og í Alþýðulýðveldinu Kína, þar sem hann er talinn „forveri lýðræðisbyltingarinnar“. Sun lék lykilhlutverk í því að steypa Tjingveldinu af stóli í Xinhai-byltingunni árið 1911. Eftir byltinguna var hann útnefndur bráðabirgðaforseti Lýðveldisins Kína við stofnun þess árið 1912. Síðar stofnaði hann og gerðist fyrsti leiðtogi Þjóðernisflokks Kína. Sun varð sameiningartákn í Kína eftir keisaratímann og er einn fárra kínverskra stjórnmálamanna sem er enn dáður beggja megin við Taívansund.
Þótt Sun sé í dag talinn einn ástsælasti leiðtogi Kínverja einkenndist stjórnmálaferill hans af stöðugri baráttu og fjölmörgum útlegðum. Eftir að byltingin heppnaðist sagði Sun fljótt af sér sem forseti vegna þrýstings frá herforingjastéttinni. Hann leiddi síðar byltingarstjórnir sem börðust gegn stríðsherrum sem höfðu lagt undir sig mikinn hluta Kína. Sun lifði ekki nógu lengi til að sjá flokkinn sinn sameina Kína á ný í norðurherförinni sem Chiang Kai-shek leiddi. Flokkur Suns, sem hafði á hans dögum verið í bandalagi við kínverska kommúnista, klofnaði í tvennt eftir dauða hans.
Meginarfleifð Suns til kínverskra stjórnmála felst í stjórnmálastefnunni sem hann þróaði og kallaði „þrjú lögmál fólksins“: Þjóðernishyggju (þ.e.a.s. sjálfstæði frá yfirráðum heimsvaldssinna), lýðræði og afkomu fólks (verslunarfrelsi og nútímaskattkerfi ).
Palestínska karlalandsliðið í knattspyrnu
Palestínska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Palestínu í knattspyrnu á alþjóðlegum vettvangi. Palestína er með eitt af yngstu landsliðum í knattspyrnu karla í Asíu, og lék fyrsta opinbera landsleik sinn 26. júlí árið 1953 gegn Egyptalandi sem fór 8-1, það er enn stærsta tap þeirra hingað til. Vegna átaka Palestína við Ísrael voru örfáir landsleikir spilaðir á sjöunda og áttunda áratugnum gegn öðrum liðum í Miðausturlöndum og Asíu. Allan níunda áratuginn lék Palestína ekki einn opinberan alþjóðlegan leik. Þetta breyttist um miðjan tíunda áratug síðustu aldar, þegar palestínska knattspyrnusambandið fékk formleg aðild að bæði aðild að FIFA og AFC.
Austrocedrus
Austrocedrus inniheldur eingöngu eina tegund: Austrocedrus chilensis. Hún vex í Valdivían-skógumValdivían-skógum í miðhluta suður Síle, og vestur Argentínu frá 33°S til 44°S breiddargráðu. Nafnið þýðir suðrænn sedrus.
Súleiman mikli
Súleiman I (6. nóvember 1494 – 5./6./7. september 1566), þekktastur sem Súleiman mikli var tíundi soldán Ottómanveldisins og sá sem lengst ríkti, frá árinu 1520 til dauðadags árið 1566. Hann er stundum nefndur „löggjafinn“ vegna gríðarlega umfangsmikilla endurbóta sinna á lagakerfi Ottómanveldisins. Hann leiddi einnig heri Ottómanveldisins til sigurs í orrustum á Ródos, við Belgrad og í Ungverjalandi en sigurgöngu hans lauk í umsátrinu um Vínarborg árið 1529. Hann innlimaði einnig í Ottómanveldið stór landsvæði í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku.
Upphafsár
Súleiman fæddist í borginni Trabazon á strönd Svartahafs, líklegast 6. nóvember 1494. Móðir hans var Aishe Hafsa Sultan, sem dó 1534. Sjö ára gamall var hann sendur til að læra vísindi, sögu, bókmenntir, guðfræði og hernaðartækni í skólum Topkapı hallarinnar í Konstantínópel (sem er nú Istanbúl). Hann vingaðist snemma við Pargali Ibrahim Pasja, þræl sem síðar varð einn af traustustu ráðgjöfum hans. Frá sautján ára aldri var Súleiman skipaður sem ríkistjóri Kaffa og síðar sem ríkistjóri Sarukhan með stuttri valdatíð í Adríanópolis (sem er nú Edirne). Þegar faðir hans, Selím 1., dó tók hann við völdum sem tíundi soldán Tyrkjaveldis. Sumir sagnfræðingar halda því fram að hann hafi dáðst að Alexander mikla. Hann varð fyrir áhrifum af hugsjón Alexanders að byggja upp heimsveldi sem næði frá austri til vesturs og þetta var drifkrafturinn fyrir herförum hans í Asíu, Afríku og í Evrópu.
Landvinningar í Evrópu
thumb|250px|Barátta á milli Tyrkja og Kristinna manna á 16. öld Þegar hann tók við völdum af föður sínum hóf Súleiman röð herleiðangra sem að lokum bældu niður uppreisn undir forystu ríkistjóra Damaskus 1521. Suleiman undirbjó yfirtöku Belgrad frá konungsríkinu Ungverjalandi. Yfirtaka borgarinnar var nauðsynleg til þess að sigra Ungverja, sem eftir sigra á Serbum, Búlgörum, Austrómverska keisaradæminu og Albaníu var eina veldið sem gat stöðvað landvinninga Ottómanveldisins í Evrópu. Súleiman umkringdi Belgrad og byrjaði stórskotahríð frá eyju í Dóná. Með eingöngu 700 menn og engri hjálp frá Ungverjalandi féll Belgrad í ágúst 1521.
Vegurinn til Ungverjalands og Austurríkis var opinn en Súleiman beindi athygli sinni til eyjarinnar Ródos í Miðjarðarhafi. Sumarið 1522 sendi hann herflotann sem hann erfði frá föður sínum á meðan hann leiddi herdeild hundrað þúsund manna um Anatólíu. Eftir baráttuna um Ródos eftir fimm mánuði náði hann höfuðborginni og leyfði Jóhannesarriddurunum, sem höfðu haft aðsetur á Ródos, að fara frá eynni. Þeir mynduðu að lokum nýja herstöð á Möltu.
Eftir því sem tengslin á milli Ungverjalands og Ottómanveldisins minnkuðu hélt Súleiman áfram með hernaðarleiðangra sína í Austur-Evrópu og 29. ágúst 1526 sigraði hann Loðvík 2. af Ungverjalandi við baráttuna um Mohács. Eftir hana hrundi mótspyrna Ungverjalands og Ottómanveldið varð ráðandi veldi í Austur-Evrópu. Á meðan Súleiman sigraði Ungverjaland gerðu ættbálkar Tyrkja í miðhluta Anatólíu uppreisn undir stjórn Kalender Çelebi.
Undir Karli fimmta og Ferdinand fyrsta hernámu Habsborgarar Buda og tóku Ungverjaland. Árið 1529 fór Súleiman aftur um Dónárdalinn og tók aftur völd yfir Buda og um næsta haust undirbjó hann yfirtöku Vínar. Það var metnaðarfyllsti herleiðangur Ottómanveldisins og hápunktur herleiðangra þess til vesturs. Með sextán þúsund hermenn urðu Austurríkismenn til þess að Súleimann beið sinn fyrsta ósigur, sem var upphaf deilna á milli Habsborgara og Ottómanveldisins sem entist til 20. aldarinnar. Seinni tilraun til að sigra Vín misheppnaðist 1532 og Súleiman hörfaði áður en hann náði til borgarinnar. Í báðum tilraunum kom veðrið og of breitt flutningskerfi þeim illa.
Eftir 1540 spratt deilan í Ungverjalandi aftur upp sem gaf Súleiman tækifæri til að hefna fyrir ósigurinn í Vín. Sum ungversk göfugmenni stungu upp á því að Ferdinand, sem stjórnaði nágrannanum Austurríki og tengdist fjölskyldu Loðvíks 2. með hjónabandi, myndi taka við Ungverjalandi ef Louis myndi deyja án arftaka. Hins vegar stungu önnur göfugmenni upp á Jóhanni Zápolya, sem var studdur af Suleiman en óþekktur af kristnum valdhöfum í Evrópu.
thumb|left|Barátta Ottóman veldisins um Esztergom. Árið 1541 voru Habsborgarar aftur í deilu við Ottómanveldið með því að reyna að sigra Buda. Eftir að hafa neyðst til að hörfa og fleiri vígi Habsborgara fallið í kjölfarið, neyddust Ferdinand og bróðir hans Karl fimmti að gera niðurlægjandi fimm ára samning við Súleiman. Ferdinand afsalaði kröfu sinni á konungsríkinu Ungverjalandi og neyddist til að borga fasta árlega upphæð til soldánsins fyrir þau lönd í Ungverjalandi sem hann réði yfir. Táknrænna var að samningurinn vísaði til Karls fimmta ekki sem „keisara“ heldur sem „konungs Spánar“.
Með því að láta aðalandstæðinga sína í Evrópu lúta í lægra haldi hafði Suleiman séð til þess að Ottómanveldið hafði stórt hlutverk í stjórnmálum Evrópu.
Einkalíf
Súleiman braut í bága við tveggja alda hefð með því að kvænast Hürrem formlega og gera frillu sína að löglegri eiginkonu sinni og keisaraynju. Þessi ákvörðun kom þegnum Súleimans verulega í opna skjöldu og Hürrem varð fyrir vikið mjög umdeild. Súleiman leyfði Hürrem jafnframt að búa með sér í hirð sinni það sem eftir var ævi hennar og rauf þar með aðra hefð sem gerði ráð fyrir því að barnsmæður soldánsins væru jafnan sendar burt þegar synir þeirra náðu lögaldri til að hjálpa þeim að stjórna afskekktum héruðum.
Zhu Xi
thumb|right|300px|Líkneski af Zhu xi í Lushan-fjalli Zhū​Xī eða Chu Hsi (朱熹, 18. október 1130 – 23. apríl 1200) var konfúsískur fræðimaður og spekingur.
Hreinsanirnar miklu
Hreinsanirnar miklu (á rússnesku: Большо́й терро́р / bolshoj terror, „ógnin mikla“) voru skipuleg herför pólitískra ofsókna sem stóð í Sovétríkjunum frá 1936 til 1938. Í þeim var stór hluti af embættismönnum sovéska kommúnistaflokksins og ríkisstofnana „hreinsaður“ úr stöðum sínum og fjöldi almennra borgara og leiðtoga rauða hersins var handtekinn og tekinn af lífi fyrir meint „spellvirki“ eða „gagnbyltingarhyggju.“ Hreinsanirnar stóðu sem hæst frá 1937 til 1938 en sá tími er oft kallaður Jezhovstsjína (Ежовщина; bókstaflega „Jezhov-fyrirbærið“ eða „Jezhov-tíminn“) í höfuðið á Níkolaj Jezhov, þáverandi öryggisráðherra og formanni sovésku leyniþjónustunnar NKVD. Jezhov stóð fyrir mörgum helstu grimmdarverkum tímabilsins en var síðar sjálfur handtekinn og tekinn af lífi í hreinsununum. Í hreinsununum voru gasbílar notaðir til að taka fólk af lífi án dóms og laga. Talið er að um 600.000 manns hafi látið lífið af völdum sovéskra stjórnvalda á meðan á hreinsununum stóð.
919
919 (CMXIX í rómverskum tölum)
Aleksandr Oparín
Aleksandr Ívanovítsj Oparín (rússneska: Александр Иванович Опарин; 2. mars 1894 – 21. apríl 1980) var sovéskur lífefnafræðingur sem var þekktur fyrir kenningar sínar um uppruna lífsins.
Æska og menntun
Aleksandr Oparín fæddist þann 2. mars árið 1894. Hann fæddist í rússneska keisaradæminu, í litlum bæ í útjaðri Moskvu að nafni Úglítsj. Hann var yngstur af þremur systkinum og í Úglítsj bjó hann til níu ára aldurs áður en hann og fjölskylda hans fluttist til Moskvu svo hann kæmist í nám.
Í Moskvu útskrifaðist hann árið 1912 frá góðum einkaskóla og komst kjölfarið í nám við Ríkisháskólann í Moskvu, sem var mjög virtur. Aleksandr var ekki kominn af efnuði fólki og þurfti alfarið að halda sér uppi með vinnu utan skóla. Hann fékk vinnu í lyfjaverksmiðju og reyndist það honum dýrmæt reynsla. Sem nemandi við Háskólann í Moskvu komst hann snemma í kynni við vísindamenn sem áttu eftir að breyta hugsun hans til frambúðar, en margir af virtustu vísindamönnum landsins kenndu þar. Maður að nafni Aleksej N. Bakh var þeirra helstur og má segja að hann hafi verið sá aðili sem hvað mestu áhrifin hafði á Aleksandr, mikill fræðimaður og mjög virtur.
Hinn þekkti Klíment Tímírjazev, lífeðlisfræðingur og einn helsti talsmaður þróunarkenningar Darwins í fyrrverandi Sovétríkjunum, átti einnig sinn þátt í að móta þann fræðimann sem Aleksandr átti eftir að verða.
Í skólanum aflaði Oparín sér mikillar þekkingar á mörgum sviðum, þærra helst voru náttúrufræði, lífefnafræði og plöntulífeðlisfræði. Auk þess las hann nánast allar þær bókmenntir sem til voru og tengdust þróun lífs, og það sem meira var þá var hann búinn að kynnast Darwin og hans hugsjónum. Aleksandr útskrifaðist úr Háskólanum í Moskvu árið 1917, þá 23 ára að aldri. Það voru tímar óeirða í Sovétríkjunum þar sem Lenín og bolsévikar voru nýkomnir til valda og rússneska borgarastyrjöldin hafin. Aleksandr lét það lítið á sig fá enda hafði hann um mun mikilvægari málefni að hugsa. Það var ein spurning sem brann á honum meira en nokkuð annað, spurning sem hann gat ekki látið vera að glíma við, hvernig skyldi lífið hafa byrjað.
Leitin að uppruna lífsins
Eftir útskrift vann Oparín við skólann sem aðstoðarkennari, samhliða því að taka nokkur fög til viðbótar í námi. Árið 1922 valdi skólinn hann svo til að fara til Heidelberg í Þýskalandi til rannsóknarvinnu og í kjölfarið fékk hann tækifæri á að vinna á hinum ýmsu stofum í Evrópu, sem hann og gerði.
Í bæklinginum komu fram margar kenningar sem ekki pössuðu inn í þann ramma sem vísindaheimurinn var búinn að setja sér, stönguðust á við viðurkenntar kenningar á þeim tíma. Þetta var rit eftir ungan, efnilegan og óhræddan mann og bæklingurinn alls ekki gallalaus. Þrátt fyrir að vera lítið vinsæll og margbent á galla hans var lítið hægt að setja út á ýmsar pælingar sem komu fyrir í honum, sem margar eru jafnvel lykillinn af því sem vitað er í dag um uppruna lífsins.
Samkvæmt Oparín gat líf aðeins orðið til eftir röð fjölda efnahvarfa sem spönnuðu langt tímabil, þúsundir milljónir ára. Hann hélt því meðal annars fram að fyrsta lífveran til að koma fram í loftfirrtu umhverfi frumjarðar hlyti að hafa verið ófrumbjarga baktería. Hann áleit að ófrumbjarga baktería ætti að myndast á undan fyrstu frumbjarga bakteríunni þar sem efnaskipti ófrumbjarga bakteríu eru minna flókin en hjá frumbjarga, rökrétt að það einfaldasta kæmi fyrst fram. Hann stakk einnig upp á því að líf hafi byrjað með samruna lífræns efnasambands í loftfirrðu umhverfi sem með tímanum safnaðist saman og varð að því sem í dag er kallað frumsúpa, þ.e. safnast saman í heitu vatni og við það mynduðust amínósýrur sem áttu eftir að byggja grunninn undir fyrsta lífið. Voru þetta fyrstu tilraunir „til þess að skýra í einstökum atriðum frumulífsþróun úr ólífrænu efni í hinar smæstu lífverur.“
Uppruni lífsins
Samhliða því að þróa hugmyndir sínar áfram kenndi Oparín nú alfarið sitt eigið námskeið, lífefnafræði við háskólann. Aleksej N. Bakh, lærifaðirinn fyrrverandi, sneri aftur til Rússlands eftir að hafa flúið land í óeirðunum og hófu þeir félagarnir samstarf. Oparín hjálpaði meðal annars Bakh að koma á fót stofnun til lífefnafræðirannsókna sem fjármögnuð var af ríkinu og nefnd í höfuðið á Bakh. Bakh komst fljótlega til mikilla valda innan Kommúnistaflokksins sem varð til þess að lærlingur hans, Oparín, komst fljótlega í valdamiklar stöður. Frá 1927-1934 gegndi hann stöðu aðstoðarforstjóra Vísindastofnunar Sykuriðnaðarins. Samhliða því starfaði hann svo sem prófesor við Vísindastofnun D.I. Mendelejev og Vísindastofnun Hveitiðnaðarins. Á þessum tíma gerði Oparín fjöldann allan af rannsóknum á tei, hveiti, sykri og korni. Þrátt fyrir allt náði Oparín ekki að leggja frá sér þessa erfiðu spurningu sem hann hafði spurt sig að svo oft áður og svo kom að útkoman rannsókna hans leit dagsins ljós árið 1936, bók að nafni Uppruni lífsins. Samfélag Sovétríkjanna lék á reiðisskjálfi og kannski ekki skrítið þar sem verið var að fjalla um mjög viðkvæmt þema. Flestir voru algjörlega andsnúnir þeim nýstárlegu hugmyndum sem Oparín kastaði framan í vísindasamfélagið og var það ekki fyrr en að Oparín gaf bókina út á ensku tveimur árum síðar að hjól kenninga hans fóru að snúast. Viðbrögðin létu ekki á sér standa og áhrifanna gættu nú mun víðar en áður, fólk utan Sovétríkjanna kynntust hugmyndum Oparíns. Oparín sagði í fyrsta sinn skilið við efnishyggjuna og kom fram með nýjar kenningar auk þess sem hann þróaði þær eldri Útfrá eigin rannsóknum ályktaði hann nú að í hinu frumstæða umhverfi hefði kolvetni myndast við hvarf gufu við kolefnissambönd af jarðfræðilegum uppruna. Oxunin myndi gefa af sér alkahól, ketón og aldehýð sem í kjölfarið myndu hvarfast við ammóníak og mynda amín, amíð og ammoníumsölt. Að lokum myndu þessi efnasambönd, svipuð próteinum, og aðrar tegundir sameinda sameinast og mynda það kerfi sem fyrstu ófrumbjarga lífverurnar hafi sprottið úr. Í bókinni kom hann einnig inná það að sameindir í kerfum fyrstu frumna hljóti að haf verið nauðsynlegar til að frumurnar gætu þróast og að hið upphaflega, loftfirrta andrúmsloft hafi verið samsett af blöndu af CH4 og H20, stórt skref fram á við frá kenningum þess tíma.
Síðari æviár
Hann hélt fyrirlestra víða um heiminn þar sem hann kynnti hugmyndir sínar. Hann skipulagði fyrstu alþjóðlegu ráðstefnuna um uppruna lífsins í Moskvu árið 1957 þar sem fulltrúar 16 mismunandi landa tóku þátt og í framhaldinu fylgdu aðrar í kjölfarið. Oparín sinnti mörgum veigamiklum störfum í gegnum ævina og var fulltrúi Sovétríkjanna á mörgum vettvanginum, nægir þar að nefna starf hans sem forseta Alþjóðlegu lífefnafræðistofnunarinnar og forstjórastöðu hans hjá Alþjóðasambandi vísindamanna. Hann hafði þar gífurleg áhrif á allt vísindasamfélagið. Hann varð heimsþekktur og var jafnvel dáður af fólki sem ekki starfaði í vísindageiranum, en gott dæmi um það er þegar Salvador Dalí fór fram á að fá að hitta hann.
Fyrir framlög sín til vísindanna hlaut Oparín fjölda viðurkenninga og verðlauna en meðal þeirra eru: Orða rauna verkalýðsborðans, Bakh-verðlaunin, Metsjníkov-orðan, Lenínsorðan, Hetja sósíalísks verkalýðs, Lenín-verðlaunin og Lomonosov-gullorðan.
Oparín var virkur alla ævi og vann allt til dauðadags sem forstjóri A. N. Bakh-vísindastofnunarinnar sem hann hafði hjálpað til að stofna. Hann lést að lokum eftir nokkur veikindi þann 21. apríl 1980, þá 86 ára að aldri.
Norður-Makedónía í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Norður-Makedónía, áður undir nafninu Fyrrum júgóslavneska lýðveldið Makedónía, hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 20 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið. Landið reyndi að taka þátt árið en komst ekki upp úr undankeppninni það ár.
Fyrir var besta niðurstaða Norður-Makedóníu tólfta sæti með Elena Risteska árið. Eftir að hafa ekki komist áfram í níu af tíu skiptum (2008–2018), náði landið sínum besta árangri árið 2019 þegar Tamara Todevska endaði í sjöunda sæti eftir að hafa sigrað stigagjöf dómnefndar.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Hoya maingayi
Hoya maingayi er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Indókína.
George Patrick Leonard Walker
George Patrick Leonard Walker (George P. L. Walker) (2. mars 1926 – 17. janúar 2005) var enskur jarðfræðingur sem sérhæfði sig í eldfjallafræði og steindafræði. Hann vann merkar rannsóknir á jarðfræði Austurlands.
Walker fæddist í London. Hann lauk meistaraprófi frá Háskólanum í Belfast á Norður-Írlandi 1949, og varð doktor frá Háskólanum í Leeds 1956. Hann kenndi við Imperial College í London 1951-1978.
Á árunum 1955-1965 kortlagði Walker jarðlög víða á Austur- og Suðausturlandi, ásamt nemendum sínum. Hann birti um þær rannsóknir margar ritgerðir, m.a. um jarðfræði Reyðarfjarðar, Fáskrúðsfjarðar, Breiðdals, Álftafjarðar og Þingmúla í Skriðdal. Hann skrifaði einnig vísindaritgerðir um landmótun, samsetta bergganga, flikruberg og geislasteinabelti á Austurlandi, og almennt um íslenska jarðfræði og landrek. Walker sótti Ísland heim nokkrum sinnum síðar, t.d. 1973, 1980, 1988 og a.m.k. einu sinni eftir 1990.
Með rannsóknum sínum sýndi Walker fram á að berggrunnur Austurlands væri myndaður af eldvirkni, sem bundin var við megineldstöðvar, á sama hátt og enn má sjá á eldvirkum svæðum hér á landi. Walker kynnti hér nýjar og gagnlegar aðferðir við að rekja saman jarðlög af sama aldri milli staða. Einnig taldi hann að myndun hraunlagastaflans og innskota hefði gerst nokkuð samfellt í tíma í tengslum við landrek út frá gosbeltinu og sig jarðskorpunnar þar, en eldri hugmyndir höfðu gert ráð fyrir afmörkuðum hrinum gosvirkni og höggunar til skiptis. Fyrsta eldgos sem Walker sá var Surtseyjargosið 1963–1967, og beindist áhugi hans þá að virkum eldfjöllum.
Síðari rannsóknir Walkers voru einkum á Asoreyjum, Ítalíu, Kanaríeyjum, Nýja-Sjálandi, Indónesíu og Havaí. Árið 1978 þáði hann rannsóknarstöðu á Nýja-Sjálandi, varð síðan í ársbyrjun 1981 prófessor í eldfjallafræði við Háskólann á Havaí, en lét af störfum sökum aldurs 1996 og fluttist aftur til London.
Á vegum alþjóðasamtaka um eldfjallafræði er verðlaunasjóður, sem veitir George Walker verðlaunin. Þau eru veitt á fjögurra ára fresti eldfjallafræðingum sem hafa nýlega tekið doktorspróf, fyrst 2004.
Í júní 2006 var haldin ráðstefna í Reykholti í minningu George Walkers og framlags hans til jarðvísinda. Ráðstefnuritið heitir: "Studies in Volcanology. The Legacy of George Walker", London 2009, 409 bls. Bæði íslenskir og erlendir jarðvísindamenn eiga greinar í ritinu.
Campanula hofmannii
Campanula hofmannii er tegund af bláklukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Bosníu.
Brad Friedel
Brad Friedel (fæddur 18. maí 1971) er bandarískur markmaður í knattspyrnu sem leikur með Aston Villa á Englandi.
Tasmanía
thumb|[[Gervihnattamynd af Tasmaníu]] Tasmanía er eyja suður af Ástralíu. Tasmaníufylki er eina fylki Ástralíu sem ekki er á meginlandinu en því tilheyra auk sjálfrar Tasmaníu 334 smáeyjar. Tasmanía er 64 519 ferkílómetrar að stærð eða rúmlega helmingur af stærð Íslands. Hæsti punktur Tasmaníu er tindur fjallsins Mount Ossa í 1617 metra hæð yfir sjó. 240 km eru frá Tasmaníu til ástralska meginlandsins þar sem styst er. Á Tasmaníu býr tæp hálf milljón manna og kallast höfuðborgin Hobart. Nafn eyjunnar er dregið af nafni hollenska landkönnuðarins Abel Tasman sem kom þangað fyrstur Evrópumanna. Evrópumenn settust þar fyrst að árið 1803 og aðeins 22 árum síðar, eða 1825, varð eyjan að sérstakri sjálfstjórnarnýlendu Breta. Stór hluti eyjunnar er jökulsorfið fjalllendi sem er að mestu leyti skógi vaxið. Helstu atvinnuvegir Tasmaníu hafa löngum verið skógarhögg og námagröftur. Þessir atvinnuvegir eiga þó undir högg að sækja í dag þar sem umhverfisvernd er mjög mikil á eyjunni og þar eru stórir þjóðgarðar. Þar var einmitt fyrsti græningjaflokkur heims, Sameinaði Tasmaníuhópurinn, stofnaður árið 1971 til að berjast gegn virkjunarframkvæmdum. Mary Donaldson, krónprinsessa Danmerkur, kemur frá Tasmaníu.
Heiðursmerki Sigurðar Þórarinssonar
Heiðursmerki eða Heiðurspeningur Sigurðar Þórarinssonar – (Thorarinsson medal) – er viðurkenning, sem Alþjóðasamtök um eldfjallafræði (IAVCEI) veita fyrir frábært framlag á sviði almennrar eldfjallafræði, og er æðsta viðurkenning sem samtökin veita. Hún er kennd við íslenska jarðfræðinginn og eldfjallafræðinginn Sigurð Þórarinsson (1912–1983).
Þeir sem hlotið hafa viðurkenninguna eru:
Tengill
シグルズール・ソラリンソン
Júra (aðgreining)
Júra getur átt við um eftirfarandi:
Sigrún Hrólfsdóttir
thumb|Sigrún Hrólfsdóttir Sigrún Inga Hrólfsdóttir (f. 2. maí 1973) er íslensk myndlistarkona. Hún vinnur aðallega með teikningu, málverk, gjörninga og innsetningar.
Verk hennar og Gjörningaklúbbsins hafa verið sýnd í Listasafni Íslands, Listasafni Reykjavíkur, Nýlistasafninu, ARoS, Amos Andersson Museum í Helsinki og MoMA í New York. Árið 2007 vann Sigrún ásamt Gjörningaklúbbnum búninga og kynningarefni fyrir Björk á plötunni Volta. Sigrún býr og starfar í Reykjavík.
Starkaðsver
Starkaðsver heita gróðurlendur á Gnúpverjaafrétti fyrir innan Skúmstungur og Innri-Skúmstungnaá. Í verinu miðju er steinn einn stór þar sem þjóðsögur segja að Bárðdælingur nokkur að nafninu Starkaður hafi orðið úti. Hafi hann ætlað að hitta unnustu sína í Gnúpverjahreppi. Nótt eina þennan vetur dreymdi stúlkuna draum þar sem maðurinn vitjaði hennar og fór með vísubrot.
Máritíus
Máritíus er eyríki á Indlandshafi, um 900 km austur af Madagaskar og um 2.000 km austan við meginland Afríku. Auk Máritíus eru eyjarnar Saint Brandon, Rodrigues og Agalegaeyjar hluti ríkisins. Máritíus er hluti af Mascarenhas-eyjaklasanum ásamt frönsku eyjunni Réunion, sem liggur 200 km í suðvestur. Höfuðborg Máritíus og stærsta borg landsins er Port Louis á eyjunni Máritíus, þar sem flestir íbúanna búa. Eyjarnar ná samanlagt yfir 2.040 ferkílómetra, en landhelgin nær yfir 2,3 milljónir ferkílómetra.
Arabar hafa líklega uppgötvað Máritíus fyrstir um 975 og nefnt hana Dine Arabi. Þegar Portúgalar uppgötvuðu eyjarnar árið 1507 voru þær óbyggðar. Hollendingar gerðu tilkall til Máritíus 1598 og stofnuðu þar nýlendu árið 1638. Þeir nefndu eyjuna eftir þjóðhöfðingja sínum Maurits van Oranje, en hurfu þaðan árið 1710. Fimm árum síðar stofnuðu Frakkar nýlendu á eyjunni og nefndu hana Isle de France. Í Napóleonsstyrjöldunum hertóku Bretar eyjuna og Frakkar gáfu hana formlega eftir fjórum árum síðar. Yfirráð yfir eyjunni Tromelin eru enn umdeild þar sem hún var ekki nefnd í friðarsáttmálanum. Breska nýlendan Máritíus náði yfir Rodrigues, Agalega, St. Brandon, Tromelin og Chagos-eyjar, auk Seychelles-eyja til 1906. Efnahagur Máritíus byggðist aðallega á plantekruræktun meðan landið var undir breskri stjórn til 1968. Máritíus er núna lýðveldi innan Breska samveldisins.
Árið 1965, þremur árum áður en Máritíus fékk sjálfstæði, voru Chagos-eyjar aðskildar frá nýlendunni, um leið og eyjarnar Aldabra, Farquhar og Desroches voru aðskildar frá Seychelles-eyjum. Þessar eyjar mynduðu Breska Indlandshafsumdæmið. Íbúar Chagos-eyja voru reknir frá eyjunum og stærsta eyjan, Diego Garcia, leigð út til Bandaríkjahers. Bretar hafa takmarkað umferð til eyjanna. Máritíus gerir tilkall til Chagos-eyjaklasans sem er 1.287 kílómetra norðaustur af eyjunum. Í febrúar 2019 gaf Alþjóðadómstóllinn út ráðgefandi álit varðandi það að Bretland skilaði Máritíus Chagos-eyjum eins hratt og auðið væri til að eyjarnar fengju fullt sjálfstæði.
Vegna staðsetningar og sögu Máritíus eru íbúar eyjanna af fjölbreyttum uppruna og flestir tala mörg tungumál. Máritíus er eina Afríkuríkið þar sem hindúatrú er algengustu trúarbrögðin. Ekkert opinbert tungumál er á Máritíus en algengustu málin sem eru töluð eru máritíska (kreólamál), enska og franska. Stjórnarfar á eyjunum byggist á Westminster-kerfinu. Máritíus situr hátt á listum yfir lýðræði, frelsi og athafnafrelsi. Samkvæmt Heimsbankanum er Máritíus flokkað sem hátekjuland og eitt af þróuðustu hagkerfum Afríku. Máritíus er velferðarríki þar sem ríkið sér íbúum fyrir ókeypis heilbrigðisþjónustu, menntun, og almenningssamgöngum fyrir námsmenn, aldraða og fatlaða. Máritíus er friðsælasta Afríkuríkið samkvæmt Friðarvísitölunni 2019.
Heiti
Elsta heimildin um eyjuna Máritíus er á landakorti eftir ítalska kortagerðarmanninn Alberto Cantino frá 1502. Þar virðist eyjan heita Dina Arobi, sem líklega er heitið sem Portúgalar hafa heyrt frá öðrum sjómönnum. Árið 1507 komu Portúgalar til eyjunnar sem þá var óbyggð. Hún kemur fyrir á portúgölsku korti sem Cirne, sem líklega er dregið af nafni skips úr leiðangrinum. Annar portúgalskur sjómaður, Pedro Mascarenhas, gaf eyjaklasanum nafnið Mascarenhas-eyjar.