cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hugarkort
Hugarkort nýtast sem námstækni þannig að nemandi gerir eigin hugarkort til að skilja og muna flókin hugtök. Hugarkort geta nýst í allri hugmyndavinnu svo sem til að greina vandamál og leita að lausnum og sem hjálpartæki við ákvarðanatöku.
Heimild
Käsitekartta
André Schürrle
thumb|André Schürrle með Chelsea. André Schürrle (f. 6. nóvember 1990) er þýskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði síðast fyrir þýska liðið Borussia Dortmund.
Hann átti þátt í því að vinna HM 2014 með þýska landsliðinu.
Hann spilað einnig með 1. FSV Mainz 05, Bayer 04 Leverkusen, VfL Wolfsburg, Fulham FC og Chelsea F.C.
Schürrle lagði skóna á hilluna 2020, aðeins 29 ára gamall.
Jakob 6. Skotakonungur
'''Jakob 6. Skotakonungur eða Jakob 1. konungur Englands, Írlands og Skotlands frá 1603 (Karl Jakob, enska: Charles James''') (19. júní 1566 – 27. mars 1625) var fyrstur til að sameina undir einn konung öll konungsríkin þrjú á Bretlandseyjum þegar hann tók við völdum eftir lát Elísabetar 1.. Hann var fyrsti enski konungurinn af Stúartættinni.
Jakob var sonur Maríu Stúart Skotadrottningar. Hann giftist 1590 Önnu af Danmörku, systur Kristjáns 4. Danakonungs.
HEC Paris
HEC Paris er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Jouy-en-Josas og Doha. Hann er stofnaður 1881. HEC var í 2. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Financial Times. Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 2. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. Hann er einnig í 3. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði (Executive MBA). MEB nám skólans (meistaragráða í evrópskrum viðskiptum), svipar til fulltíðar MBA náms, en með fjölmenningarlegri nálgun. HEC býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 45 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: François Hollande (24. forseti Frakklands) og Dominique Strauss-Kahn.
16. janúar
16. janúar er 16. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 349 dagar (350 á hlaupári) eru eftir af árinu.
1524
thumb|right|Landkönnuðurinn [[Giovanni Verrazano.]] Árið 1524 (MDXXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Punktur (rúmfræði)
Punktur er í rúmfræði minnsta rúmfræðilega einingin og hefur enga lengd, ekkert þvermál og ekkert rúmmál. Önnur rúmfræðileg fyrirbæri, s.s. línur og sléttur eru samsett úr punktum. Oft er sagt sem svo að punktur sé staður í rúminu.
Karl Schütz
Karl Schütz var þýskur rannsóknarlögreglumaður á eftirlaunum sem áður starfaði hjá þýsku alríkislögreglunni (BKA). Hann stýrði rannsókn Geirfinnsmálsins 1976–1977. Talið er að yfirheyrsluaðferðir BKA sem Karl innleiddi við rannsóknina svo sem löng einangrunarvist, vatnspyndingar, lyfjagjafir og dáleiðingar hafi leitt til falskra játninga.
Í svari þýskra stjórnvalda við fyrirspurnum nokkurra þýskra þingmanna kemur fram að Pétur Eggerz óskaði eftir aðstoð BKA við rannsóknir morðmála á Íslandi. BKA taldi ekki heppilegt að hafa beina aðkomu að málinu en benti á Karl sem var nýkominn á eftirlaun og var í kjölfarið samið við hann. Bréfaskipti sýna að íslenska ríkisstjórnin óskaði eftir að réttarmeinarannókn á rannsóknarstofu BKA og var fallist á það.
Karl Schütz beitti svonefndri indíánaaðferð við yfirheyrslur en nafnið vísar til vagnalestar í hring þar sem indjánar eru á þeysireið utan skotlínu. Sólarhringur eða tímaröð atburða var skírskotun til vagnalestahringsins. Ekki var spurt um atriði í tímaröð.
Karl Schütz hélt blaðamannafund um lausn Geirfinnsmáls árið 1977 og taldi sig hafa leyst málið. Hann var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu.
Vasílíj Mítrokhín
Vasílíj Níkítín Mítrokhín (á rússnesku Василий Никитич Митрохин) (fæddur 3. mars 1922, dáinn 23. janúar 2004) var major í öryggislögreglu Ráðstjórnarríkjanna, KGB, og sinnti aðallega skjalavörslu. Hann flýði 1992 með fjöldann allan af gögnum öryggislögreglunnar til Bretlands og hafa þau komið út í tveimur stórum bindum, The Mitrokhin Files. Meðhöfundur hans að bókunum er Andrew Young. Mitrokhin var einhvern tíma á Íslandi á fyrra helmingi sjöunda áratugar en ekki er vitað undir hvaða nafni hann duldist né hvaða verkefnum hann sinnti.
Hlutabréfamarkaður
Hlutabréfamarkaður er fyrirtæki sem hefur aðstöðu fyrir verðbréfasala til að kaupa og selja birgðir og verðbréf. Frægt dæmi um hlutabréfamarkaði er NASDAQ.
Nemanja Matić
thumb|Nemanja Matić, 2018 Nemanja Matić (fæddur 1. ágúst, 1988) er serbneskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Manchester United og landsliði Serbíu sem miðjumaður. Hann hefur áður spilað fyrir m.a. Benfica og Chelsea F.C.
Þeages (Platon)
Þeages er sókratísk samræða eftir forngríska heimspekinginn Platon. Í samræðunni ræða þeir Demódókos, Þeages og Sókrates saman. Flestir fræðimenn drega í efa að samræðan sé ósvikin en hún er varðveitt með öðrum samræðum Platons frá fornöld og var þá talin ósvikin. Margir fræðimenn telja að samræðan kunni að hafa verið samin af einhverejum innan Akademíu Platons um miðja 4. öld f.Kr.
Chihuahua (fylki)
thumb|Chihuahua á korti. thumb|Foss í Kopargljúfri.
Chihuahua er fylki í norðvestur-Mexíkó. Það er stærsta fylki landsins eða 247.460 km2. Íbúar eru um 3,7 milljónir (2020). Höfuðborgin er Chihuahua-borg en stærsta borgin er Ciudad Juárez.
Sierra Madre Occidental-fjallgarðurinn er framhald af Klettafjöllum og fer í gegnum fylkið. Hæsti tindurinn er um 3.300 m. La Barranca del Cobre (Kopargljúfur) er gríðarstórt gljúfur með hæstu fossum landsins. Þrátt fyrir að fylkið sé kennt við Chihuahua-eyðimörkina er það mest skógi vaxna fylkið í landinu.
Orðið Chihuahua kemur líklega úr nahúatl-frumbyggjamáli.
Hryggsúla
Hryggsúlan er einn af mikilvægustu hlutum beinagrindarinnar, hún heldur líkamanum uppi og ver mænuna. Í hryggnum eru 24 liðir (7 hálsliðir, 12 hryggjarliðir, 5 lendaliðir), og auk þess spjaldbeinið og rófubeinið, sem hvort um sig eru samvaxnir liðir.
Hryggsúla mannsins
Liðir hryggjarins, hryggjarliðirnir, eru 32-33, séu samvaxnir liðir spjaldbeins og rófubeins taldir með.
Lindarbær
Dagsbrún og Sjómannafélagið seldu ríkinu húsnæðið árið 1996 og síðan þá hefur ýmis starfsemi á vegum hins opinbera verið til húsa í Lindarbæ, t.d. Leiklistarskóli Íslands, Nemendaleikhúsið, Fyrirtækjaskrá, Einkaleyfastofa, Efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins og nú er Umhverfis- og auðlindaráðuneytið staðsett í húsnæðinu.
Hryggsúla
Hryggsúla mannsins
Ath: Undir vinstri myndinni hér að neðan stendur handskrifað: Séð að framan, en á að vera séð að aftan.
Hryggjarliðirnir
<td valign="top" align="center"> Mynd:Lol-bein-hryggsula-1.png ''Hryggjarliðirnir og auðkenni þeirra. Númerin á auðkennunum eru talin að ofan og niður.''
Freralúpína
Freralúpína, heimskautalúpína eða skollalúpína (fræðiheiti: Lupinus arcticus er 50 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá norðhluta N-Ameríku. Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.
Clojure
Clojure (samhljóma enska orðinu closure, „lokun“) er nýleg Lisp-mállýska búin til af Rich Hickey sem hvetur til fallaforritunar og einfaldar fjölþráðavinnslu. Clojure keyrir á Java-sýndarvélinni.
Málskipan
Hér táknar örin <tt>⇒ GILDI</tt> að síðasta segð skili <tt>GILDI</tt>. Prentar „Halló, heimur!“:
Leggur saman tvo og tvo og skilar gildinu:
Skilgreinir fall sem hefur tölu upp í annað veldi:
Hefur 9 og talnalista upp í annað veldi með fallinu sem skilgreint var að ofan:
Myndrænn gluggi sem birtir “Halló, heimur!” með Swing-forritasafninu í Java:
Eignarfornafn
Eignarfornöfn eru fornöfn og eru helst minn og þinn í íslensku en vor og sinn teljast einnig til eignarfornafna. Sumir málfræðingar telja eignarfornafnið sinn eiga heima í flokki afturbeygðra fornafna þar eð það vísar aftur til þriðju persónu. Þessi skilgreining er umdeild enda nýleg og á sér ekki hefð í íslenskri málfræði. Í fornu máli voru eignarfornöfn þremur fleiri: okkar, ykkar og yðar. Þau beygðust öll á sama veg og nokkurn veginn eins og fornöfnin annar og nokkur í nútímamáli.
Vor og minn (þinn og sinn)
Vor er aðeins notað í hátíðlegu máli; „Heill forseta vorum og fósturjörð“ og beygist þannig:
Minn beygist þannig (þinn og sinn beygjast eins):
Eignarfornöfnin í íslensku
Í íslensku er meginreglan að hafa eignarfornöfn á eftir, en ekki á undan nafnorði. Dæmi: Sonur minn er tólf ára. Óeðlilegt þykir að snúa þessu við og segja: Minn sonur er tólf ára þar eð slík orðaröð er ekki eðlileg í íslensku (heldur í ensku). En frá þessari meginreglu er undantekning og hún er veigamikil. Ef leggja þarf sérstaka áherslu á eignarfornafnið, er réttlætanlegt að færa það fram fyrir. Dæmi: Vera má að þú hafir mikið fylgi, en minn stuðning færðu aldrei. Það er þó ekki einhlítt. Í töluðu máli má ná réttum tóni, þótt orðaröðin sé eftir venjulegum lögmálum tungunnar. En stuðning minn færðu aldrei.
Fleira kemur til sem undantekning frá meginreglunni. Það eru föst orðatiltæki t.d. Eins og: Sinn er siður í landi hverju. Einnig má líta til orða Benedikts Gröndal: Mitt er að yrkja, ykkar að skilja. Sitthvað í kveðskap lætur oft meginregluna lönd og leið vegna hrynjandi, ríms og stuðla, og jafnvel tilfinningalegra blæbrigða, og þá getur jafnvel verið „rétt“ að hafa eignarfornafnið fyrirsett. En meginreglan er samt sterk í íslensku, eins og sést t.d. á orðum Rósu Guðmundsdóttur frá Fornhaga: Augun mín og augun þín, ó, þá fögru steina!...
Líkamshlutar
Í íslensku eru eignarfornöfn ekki notuð um líkamshluta nema í formlegu máli og skáldskap (lítil börn eigna sér líkamshluta sína en venjast fljótt af því). Í fréttatexta eða skýrslu þykir slæmt að segja: Hann var með verk í augunum sínum. Í daglegu tali á íslensk er venjulega talað um hárið, fótinn, bakið, höfuðið, magann, augun (á/í okkur) án eignarfornafns: Hárið á mér er úfið, ég er slæmur í baki, ég meiddi mig í fætinum, annar fóturinn á honum er styttri en hinn, mér er illt í augunum o.s.frv. Í málinu ríkir þegjandi samkomulag um það að ekki þurfi að taka fram hverjum líkamshlutarnir tilheyri; enginn er í vafa um að það er fóturinn á þeim sem talar þegar sá hinn sami kvartar um að sér sé illt í fætinum.
Hin forna beyging á vor
Til forna breygðist eignarfornafnið vor með öðrum hætti en nú tíðkast. Sú beyging var þannig: Athugið að stofninn oss- í fornmáli kemur því aðeins fyrir, að endingin byrji á sérhljóða, en stofninn ór- því aðeins, að endingin byrji á sérhljóða eða fallið sé endingarlaust. Annars er stofn orðsins í fornmáli vár-, miðmáli vór-, og í nýmáli vor-.
„Afturbeygt eignarfornafn“
Sinn er stundum nefnt eina „afturbeygða eignarfornafnið“, þó það sé umdeilt.
Eignarfornafn eða afturbeygt eignarfornafn?
Það er ekki óalgengt að menn ruglist á eignarfornöfnum og „afturbeygðu eignarfornöfnum“ og hvenær eigi að nota hvað. Gísli Jónsson íslenskufræðingur svaraði eitt sinn spurningu varðandi „hans og sinn“ í Morgunblaðinu 1986. Spurningin var þannig:
Gísli svaraði þá:
Tenglar
Possessive pronoun Pronombre
Hrekkjusvín
Plötur
Lög unga fólksins (1977)
Ísland (Spilverk þjóðanna)
Ísland, eða græna platan, er breiðskífa sem var gefin út af hljómsveitinni Spilverk þjóðanna haustið 1978. Platan var fyrsta plata hljómsveitarinnar án Egils Ólafssonar, sem var búinn að stofna hljómsveitina Þursaflokkinn er platan kom út.
Jochum
Jochum er íslenskt karlmannsnafn, ein nokkura ritmynda hebresks nafns sem útleggst „guð mun dæma“. Aðrar ritmyndir eru til að mynda Jóakim.
Spjaldbein
Skýringarmynd af mjaðmagrind. Spjaldbein er grænt|thumbnail Spjaldbein (krossliðsbein, beinið helga eða spjaldhryggur) (fræðiheiti: Os sacrum) er stórt þríhyrningslaga bein neðst á hryggnum. Það myndar afturhluta mjaðmagrindar. Í rauninni er það fimm samvaxnir hryggjarliðir ofan við rófubein og neðan við lendaliðina. Spjaldbein myndar liðamót á tveimur stöðum við mjaðmarbeinið.
César Azpilicueta
thumb|César Azpilicueta. César Azpilicueta (fæddur árið 1989 í Pamplona, Navarra,) er spænskur knattspyrnumaður og bakvörður sem spilar Atletico Madrid. Áður spilaði hann fyrir Chelsea F.C. 2012-2023. Þar áður var hann með Osasuna á Spáni og Marseille í Frakklandi.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966
Val á gestgjöfum
Þrjú lönd föluðust eftir að halda keppnina: England, Spánn og Vestur-Þýskaland. Þegar kom að FIFA-þinginu 1960 drógu Spánverjar sig til baka. Kosið var á milli hinna tveggja og hlutu Englendingar 34 atkvæði gegn 27 atkvæðum Þjóðverja.
César Azpilicueta
Azpilicueta hefur spilað með spænska landsliðinu síðan 2012. Hann skoraði sitt fyrsta landsliðsmark á EM 2020 með skalla.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966
Undankeppni
thumb|left|Frímerki í tilefni af HM 1966.Gestgjafar Englands og heimsmeistarar Brasilíumanna fengu sjálfkrafa sæti. Önnur 72 lið hugðust keppa um lausu sætin 14. Norður-Kórea þurfti einungis að vinna Ástralíu í tveimur leikjum til að komast í sína fyrstu úrslitakeppni, en önnur lið sem áttu að keppa í Asíu- og Eyjaálfukeppninni drógu sig í hlé. Engin óvænt úrslit urðu í Ameríkukeppnunum, þótt Síle hafi þurft aukaleik til að slá Ekvador úr keppni.
Íslendingar skráðu sig til leiks og drógust í riðil með Vestur-Þjóðverjum, Svíum og Kýpverjum. Líkt og fjórum árum fyrr hætti Ísland við keppni, en Þjóðverjar komust áfram. Portúgal komst í úrslitakeppnina á kostanað Tékkóslóvakíu, silfurliðsins frá HM 1962. Norður-Írar með George Best í broddi fylkingar veittu Svisslendingum harða keppni, en gerðu óvænt jafntefli gegn Albönum í lokaleik og þar með var HM-draumurinn úti. Spánn og Írland þurftu oddaleik til að skera úr um hvort liðið kæmist til Englands og höfðu Spánverjar betur. Asíuríkið Sýrland átti að vera þriðja liðið í riðlinum en dró sig úr keppni.
Sniðganga Afríkuríkja
Fulltrúar knattspyrnusambanda í Afríku voru afar ósáttir við að heimsálfunni væri ekki tryggt neitt öruggt sæti í úrslitakeppninni, sem og að Suður-Afríkumönnum hefði verið veitt aðild að FIFA þrátt fyrir kynþáttaaðskilnaðarstefnuna í landinu. Ákváðu ríki álfunnar því að sniðganga mótið. FIFA féllst á að vísa Suður-Afríku á dyr en allt kom fyrir ekki. Frá og með HM 1970 var Afríku tryggt sæti. Þrátt fyrir sniðgönguna var metfjöldi þjóða sem tók þátt í undankeppninni.
Lukkudýr
World Cup Willie var fyrsta lukkudýr HM-sögunnar. Það var teiknimyndaljón í treyju með breska fánanum og áletruninni football yfir brjóstinu að sparka í bolta. Var þetta eitt fyrsta dæmið um slíkt lukkudýr í tengslum við íþróttakeppni.
Þátttökulið
Sextán þjóðir mættu til leiks frá fjórum heimsálfum.
Leikvangar
Átta vellir voru notaður á HM og var enginn þeirra nýr eða sérbyggður fyrir keppnina. Þannig var Wembley-leikvangurinn yngstur, byggður árið 1923. Flytja þurfti viðureign Úrúgvæ og Frakklands frá Wembley þar sem leikvangurinn var upptekinn fyrir hundaveðhlaup á keppnisdeginum. Wembley hýsti flesta leikina, níu í allt, þar af allar viðureignir heimamanna.
Riðlakeppnin
Keppt var í fjórum riðlum með fjórum liðum í hverjum.
Riðill 1
Eitt einkenni HM 1966 var að þátttökuliðin léku flest mun varfærnari leikaðferð og lögðu meiri áherslu á agaðan varnarleik en tíðkast hafði í fyrri keppnum. Það sást greinilega í riðli gestgjafanna. Englendingar fóru auðveldlega upp úr riðlinum án þess að fá á sig mark. Úrúgvæ fylgdi þeim í fjórðungsúrslitin.
Riðill 3
Brasilíumenn mættu til leiks sem tvöfaldir heimsmeistarar með Garrincha og Pelé, báða í fullu fjöri. Velgengnin reyndist þó tvíeggjað sverð. Öfugt við fyrri keppnir fóru stjórnarmenn í brasilíska knattspyrnusambandinu að hlutast til um valið á liðinu og gerð var krafa til að öll helstu félög landsins ættu fulltrúa. Ómarkviss undirbúningur og leikmannahópur með of mörgum miðlungsmönnum og mönnum sem komnir voru af léttasta skeiði reyndist taka sinn toll. Brasilíumenn féllu úr keppni eftir að hafa tapað fyrir bæði Ungverjum og spútnikliði Portúgala sem mætti til leiks á sitt fyrsta heimsmeistaramót. Markahrókurinn Eusébio skoraði tvívegis í lokaleiknum gegn Brasilíumönnum.
Riðill 4
Einhver óvæntustu úrslit knattspyrnusögunnar sáu dagsins ljós þegar Norður-Kóreumenn fóru áfram á kostnað Ítala eftir 1:0 sigur. Norður-Kórea varð þannig fyrsta liðið utan Evrópu og Suður-Ameríku til að komast upp úr riðlakeppninni. Tuttugu ár áttu eftir að líða uns Marokkó lék sama leik á HM 1986. Sovétmenn unnu alla leiki sína í riðlinum og hlutu toppsætið.
Undanúrslit
Öll undanúrslitaliðin voru frá Evrópu. Viðureignunum var víxlað frá því sem ætlað var til þess að gestgjafarnir léku á Wembley. Báðar viðureignir fóru 2:1.
Bronsleikur
Eusébio skoraði sitt níunda mark í keppninni og var langmarkahæstur. Portúgal hlaut bronsverðlaunin, sem var besti árangur nýliða í keppninni frá árinu 1934.
Úrslitaleikur
Vestur-Þjóðverjar jöfnuðu í blálokin af venjulegum leiktíma, 2:2 svo grípa þurfti til framlengingar. Englendingar náðu forystunni með umdeildu marki Geoff Hurst, en töldu margir að boltinn hefði í raun ekki farið yfir marklínuna. Hurst fullkomnaði svo þrennu sína í blálokin og er enn í dag eini maðurinn sem skorað hefur þrjú mörk í úrslitaleik.
Markahæstu leikmenn
Eusébio var langmarkahæsti maður mótsins með níu mörk. Alls skoruðu 47 leikmenn samtals 89 mörk á mótinu, þar af tvö sjálfsmörk.
9 mörk
6 mörk
4 mörk
3 mörk
Bob Dylan (breiðskífa)
Bob Dylan er fyrsta breiðskífa bandaríska tónlistarmannsins Bob Dylan. Platan var gefin út 19. mars 1962 af plötuútgefandanum Columbia Records. Af 13 lögum plötunar skrifaði Dylan tvö lög og útsetti fjögur. Tónlistarmaðurinn Jesse Fuller skrifaði fyrsta lag plötunar, You're No Good, tónlistarmaðurinn Bukka White skrifaði eitt, Curtis Jones eitt og Blind Lemon Jefferson eitt. Dylan sá um hljóðfæraleik á plötunni en John H. Hammond sá um framleiðslu og upptöku hennar.
Carl Menger
thumb|right|Carl Menger Carl Menger (28. febrúar 1840 - 26. febrúar 1921) var Austurrískur hagfræðingur, stofnandi Austurríska skólans og einn frumkvöðla Nýklassískrar hagfræði. Framlög hans til jaðargreiningar og jaðarábata (e. marginal utility) léku lykilhlutverk í byltingar í skilningi hagfræðinga á verðmyndun og kenningum um virði vöru og framleiðsluþátta. Jaðarbyltingin kollvarpaði kenningum klassískra hagfræðinga sem lögðu áherslu á framleiðslukostnað og beindi sjónum að neytandanum.
Ævi
Carl Menger var fæddur í Nowy Sącz í Póllandi þann 28. febrúar árið 1840. Menger kom úr efnaðri og menntaðri fjölskyldu, faðir hans var lögfræðingur og móðir hans úr virtri kaupmannafjölskyldu. Menger lærði lögfræði við Háskólann í Prag og Vín. Síðar meir lauk hann doktorsgráðu í Réttarheimspeki frá Háskólanum í Kraká, Póllandi. Hann starfaði sem blaðamaður um skeið en lagði hagfræði fyrir sig árið 1867, og var ráðinn prófessor við Vínarháskóla árið 1873. Hann var um skeið einkakennari ríkisarfa Austurríska keysaradæmisins, Rudolf von Habsburg.
Framlög til hagfræði
Framlög hans til jaðargreiningar skipa honum, ásamt William Stanley Jevons og Marie Esprit Léon Walras í röð frumkvöðla jaðarbyltingarinnar og ris Nýklassíska skólans í hagfræði. Hans er þó ekki síður minnst sem upphafsmanns Austurrískrar hagfræði. Austurríska hagfræðin er talin hafa byrjað þegar að Menger skrifaði ritið “Grundsätze der Volkswirtschaftslehre” eða Gildi Hagfræðinnar sem kom út árið 1871. Menger var mjög gagnrýninn á hugmyndafræði klassískrar hagfræði og hafnað nálgun hennar á eðli efnahagslegs gildis, og þar með ráðandi krafta hagkerfisins.
Efnahagslegt gildi vöru felst ekki í verðmæti þeirra framleiðsluþátta og vinnu sem þarf til að framleiða hana, heldur nytjum hennar fyrir neytandann. Verðhlutföll skýrast því hvorki af ólíkum framleiðslukostnaði eða vinnumagni sem varan líkamnar, líkt og vinnugildiskenningar Karl Marx og David Ricardo gerðu ráð fyrir, heldur af ólíkum jaðarnytjum þeirra fyrir neytendur.
Virði vöru ákvarðast af sambandinu milli notagildis hennar og þörfum neytanda og er því ekki með einhverjum hætti innifalið eða innbyggt í vöruna sjálfa. Einn mikilvægasti munurinn á kenningu Menger og kenningum Jevons og Walras er að Menger skoðaði bæði heimili og fyrirtæki, þ.e. bæði jaðarkostnað jafnt sem jaðarnytjar.
Með því að skoða bæði framboðs- og eftirspurnarhlið vöru komst hann að því að því sem hann taldi vera mikilvægustu túlkunina á kenningunni að báðar hliðar hagnast af viðskiptum. Neytendur fá vöru sem uppfyllir þörf og fyrirtæki hagnast fjárhagslega.
Hringur
Hringur getur átt við eftirfarandi:
Klóþang
Klóþang (fræðiheiti: Ascophyllum nodosum) er stór brúnþörungur af þangætt (Fucaceae) og er eina tegundin í ættkvíslinni Ascophyllum.
Útbreiðsla
Klóþang vex eingöngu í fjörum og er algengt við strendur Norður-Atlantshafsins. Í Evrópu frá Svalbarða til Portúgals, Norðausturströnd Norður-Ameríku, austurströnd Grænlands og kringum Ísland. Á Íslandi vex engin annar botnþörungur í eins miklu magni. Það geta verið allt að 10-20 kg af Klóþangi á hverjum fermeter að jafnaði í skjólgóðum þangfjörum og setur það því mjög svip sinn á slíkar fjörur. Klóþang hefur ekki góða botnfestu og rifnar því oft upp í brimi, því er það óalgengt í hnullungafjörum fyrir opnu hafi og skjóllitlum sandfjörum en mjög algengt í skjólgóðum þangfjörum þar sem það myndar yfirleitt mjög breitt þangbelti þvert á fjöruna sem kennt er við það og kallað klóþangbelti.
Útlit
Klóþang er ólífugrænt á litinn en þar sem það fær að liggja einhvern tíma í fjörum fær það yfirleitt á sig gulbrúnan lit. Það festir sig við botnlag og upp af festunni vex kvíslgreind plantan, með stakar loftfylltar bólur á blöðkum svo það flýtur upp á flóði en legst niður á fjöru. Stilkarnir eru um einn cm á breidd og plantan sjálf er oftast 50 cm til einn metri á lengd en getur orðið allt að tveimur metrum.
Almennt
Margar lífverur lifa á klóþanginu beint eða óbeint, enda myndar það heilu skógana í skjólgóðum fjörum. Flestar þessar lífverur lifa þó annað hvort á þanginu eða í skjóli þess en ekki með því að éta það sjálft. Eitt nánasta sambýlið er við þangskegg (Polysiphonia lanosa), allstóran rauðþörung sem samsettur er úr greindum rauðum þráðum og dregur hann nafn sitt af því að þræðirnir líta oft út eins og skegg. Þangskegg vex eingöngu á klóþangi og hvergi annarstaðar. Hann er samt ekki snýkill á klóþanginu heldur nýtir það eingöngu sem setstað. Ekki er vitað hví þangskegg velur eingöngu klóþangið til að festa sig á en stundum er svo mikið af því að að varla sést í klóþangið sjálft fyrir þangskeggnum.
930
930 (CMXXX í rómverskum tölum)
Klóþang
Almennt
Eins lifa mörg mosadýr og hveldýr á klóþanginu sem og sníglar eins og þangdoppur (Littorina obtusata) og flær eins og þangflóin (Hyale nilssoni). Ýmsir aðrir þörungar vaxa á „skógarbotninum“ undir og í skjóli við klóþangið, sem dæmi steinskúfurinn (Cladophora rupestris).
Nytjar
Þang eins og klóþang er víða nytjað til alskonar framleiðslu. Hér á landi er það skorið í stórum stíl við við Breiðafjörð og vinnur þörungaverksmiðjan á Reykhólum úr því þangmjöl sem að mestum hluta er flutt út.
Svo virðist vera að á öldum áður hafi klóþang verið notað til matar af þeim fátækari í hallærum. Í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar segir um klóþang:
930
Á Íslandi
Dáin
Klóþang
Nytjar
''„Þykkaþang og ætiþang er Funcus dichotomus, caule et vesiculis coriacis crassissimis [klóþang］. Afbrigði af því fannst 1761. Það er ljósbrúnt eða gulleitt, og eta fátæklingar það í hallærum. Þá er það saxað niður og soðin úr því grautur í vatni og brotinni sýru. Í hann er látið lítið eitt af méli, ef til er.“''
Klóþang var notað til litunar í Færeyjum.
930
Erlendis
Fædd
Askja (mannsnafn)
Askja er íslenskt kvenmannsnafn.
Ábendingarfornafn
Ábendingarfornöfn eru fornöfn (áður fyrr nefnt vísifornafn) sem „benda á“ aðra hluti eða fyrirbæri en þaðan er kemur nafnið.
Ábendingarfornöfn í íslensku
Í íslensku eru aðeins þrjú orð sem flokkast sem ábendingarfornöfn en það eru fornöfnin sá, þessi og hinn.
Sá og þessi beygjast þannig:
Eins og greinir tengja hliðstæð ábendingarfornöfn nafnorðið sem þau standa með við þekktar persónur, hluti eða hugmyndir; þessi maður er ágætis náungi, hinn maðurinn er óþokki.
Sérstæð ábendingarfornöfn jafngilda fornafni og nafnorði; sá er góður.
Óákveðin ábendingarfornöfn eru orðin slíkur, sjálfur, samur (sami), þvílíkur og beygjast þau sem sterk lýsingarorð.
Hedenäset
thumb|right|220px|Hedenäset Hedenäset (einnig nefnt Koivukylä) er þéttbýli í sveitarfélaginu Övertorneå í Svíþjóð.Þar búa 270 manns (2010).
Assa (mannsnafn)
Assa er íslenskt kvenmannsnafn.
17. janúar
17. janúar er 17. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 348 dagar (349 á hlaupári) eru eftir af árinu.
Johan
Johan er íslenskt karlmannsnafn, þýskur ritháttur af styttingu á Jóhannes.
874
874 (DCCCLXXIV í rómverskum tölum) var 74. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
The Freewheelin' Bob Dylan
The Freewheeling Bob Dylan er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem kom út 27. maí 1963. Platan var önnur breiðskífa Dylans, eftir að platan Bob Dylan kom út árið áður. Umslagið sýnir Dylan og kærustu hans á þessum tíma, Suzie Rotolo, labba niður Jones Street í New York. Myndina tók ljósmyndarinn Don Hunstein. Dylan sá um raddir, munnhörpuleik og kassagítarsleik á plötunni. Howie Collins spilaði á gítar í ellefta lagi plötunnar, Corrinna, Corrinna, sem og Leonard Gaskin (sem spilaði á bassa í laginu), Bruce Langhorne (sem spilaði á gítar í laginu), Herb Lovelle (sem spilaði á trommur í laginu) og Dick Wellstood (sem spilaði á píanó í laginu). Líkt og á fyrstu plötu Dylan sá John H. Hammond um framleiðslu plötunnar, sem og Tom Wilson. Öll lög á plötunni voru skrifuð af Dylan, fyrir utan Corinna, sem er þjóðlag og Honey, Just Allow Me One More Chance, sem var skrifað af Henry Thomas.
Lagalisti.
A hlið.
B hlið.
Formósuölur
Alnus formosana, eða Formósuölur, er elritegund frá Tævan. Þetta er meðalstórt tré, að 20m hátt. Hann er algeng tegund á árbökkum frá sjávarmáli upp í 2900 m.h.yfir sjávarmáli.
Tilvísanir
Alnus formosana (Burkill) Makino, Bot. Mag. (Tokyo). 26: 390. 1912. Alnus maritima (Marshall) Nuttall var. Formosan Burkill in FB Forbes and Hemsley, J. Linn. Soc., Bot. 26: 500. 1899; A. japonica (Thunberg) Steudel var. Formosan Callier. Trees up to 20 m in height; dark gray-brown bark. Purplish brown branches, glabrous, grooved; barely pubescent twigs. Stipitate outbreaks, with 2 scales glabrous vaults. Petiole 1.2-2.2 cm, slender pubescent, densely furrow; Elliptic or oblong-lanceolate Limbo, rarely ovate-oblong, 6-12 × 2–5 cm, abaxially bearded in axils, lateral veins adaxially subglabrous, rounded or broadly cuneate base, irregularly minutely serrated margin, acuminate or acute apex; lateral veins 6 or 7 on each side of the midrib. One female inflorescence, or 2-4 in a cluster, ellipsoid, 1-2.5 cm; peduncle 3–5 mm, robust; bracts 3–4 mm, woody, cuneate base, rounded apex 5-lobed. Nutlet obovate, 2–3 mm, papery wings 1 / 4-1 / 3 as wide as nutlet. Fl. May–June, fr. July–September
Hekla Records
Hekla Records er nýtt íslenskt útgáfufyrirtæki sem hefur þó starfað áður undir öðrum formerkjum og eiga eigendurnir ára feril að baki í kringum tónlist. Megin áherslur fyrirtækisins er útgáfa tónlistar hjá ungum og íslenskum tónlistarmönnum sem eru að feta sín fyrstu skref í heimi tónlistarinnar.
The Times They Are a-Changin'
The Times They Are a-Changin' er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem var gefin út í febrúar 1964. Platan var þriðja plata Dylans, eftir að platan Bob Dylan kom út 1962 og The Freewheelin' Bob Dylan 1963. Umslag plötunnar sýnir Dylan í svarthvítu horfa afsíðis með heldur fýlulegan svip. Dylan spilaði á öll hljóðfæri sem heyrðust á plötunni, og Tom Wilson, sem tók einnig þátt í upptöku og útgáfu Freeweheelin', sá um upptöku og útgáfu plötunar.
Lagalisti.
A-hlið.
B-hlið.
Benedikt 16.
Benedikt XVI. (opinber útgáfa á latínu Benedictus PP. XVI; 16. apríl 1927 – 31. desember 2022) skírður Joseph Alois Ratzinger var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 2005 til 2013. Hann var kjörinn páfi 19. apríl 2005, 17 dögum eftir fráfall Jóhannesar Páls II. Benedikt var 78 ára þegar hann var kjörinn. Hann varð þar með elsti einstaklingurinn til að ná kjöri sem páfi síðan Klement XII. varð páfi árið 1730, einnig 78 ára að aldri. Benedikt sagði af sér embætti i febrúar 2013 og tók sú afsögn gildi 28. febrúar. Benedikt er fyrsti páfinn sem segir af sér embætti síðan Gregoríus XII. gerði það árið 1415 og sá fyrsti sem gerir það sjálfviljugur frá afsögn Selestínusar V. árið 1294.
Ratzinger var virtur guðfræðingur áður en hann varð erkibiskup af München og kardináli árið 1977. Árið 1981 skipaði Jóhannes Páll páfi II. hann æðsta yfirmann þeirrar deildar kaþólsku kirkjunnar sem sér um að viðhalda réttrúnaði. Árið 1998 varð hann svo varaformaður Kardinálaráðsins og 2002 formaður.
Benedikt lést á gamlársdag árið 2022, tæpum áratug eftir að hann sagði af sér.
Fjölblaðalúpína
Fjölblaðalúpína, eða garðalúpína (fræðiheiti: Lupinus polyphyllus er fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku.
Hún skiftist í fimm afbrigði: Fjölblaðalúpína hefur verið ræktuð lengi til skrauts, og er Russell eða regnbogalúpína (Lupinus × regalis) vel þekkt, en það er hópur blendinga í mörgum litum með fjölblaðalúpínu sem grunntegund. Ræktun til fóðurs og til matar er komin nokkuð á veg, en fyrsta ræktunarafbrigðið "Pervenec" (hálfsætt) var kom fram um 1990. Í Finnlandi er verið að þróa það áfram. Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.
Árgerði
Nokkrir bæir á Íslandi bera nafnið Árgerði:
William Godwin
William Godwin (3. mars 1756 – 7. apríl 1836 ) var breskur blaðamaður, stjórnmálafræðingur, heimspekingur og rithöfundur. Godwin er þekktastur fyrir framlög sín til nytjahyggju og anarkisma. Hann er talinn faðir heimspekilegs anarkisma. Hann var mjög áberandi í breskri samfélagsumræðu undir lok 18 aldar og í kringum aldamótin 1800. Hugmyndir Godwin um að samfélagsgerðin, og umfram allt kúgun ríkisvaldsins, væru rót fátæktar og eymdar voru hvati þess að Thomas Malthus skrifaði Ritgerð um Mannfjölda, árið 1798, þar sem hann sýndi fram á að kenningar Godwin stæðust ekki og fátækt væri afleðing mannfjöldalögmála.
Líf og Störf
William Godwin fæddist í Wisbech í Cambridgeshire, Englandi. Foreldar hans hétu John og Anne Godwin. Bæði voru af ágætlega efnuðum millistéttarfjölskyldum. Fjölskyldan iðkaði strangan Kalvínisma. Godwin lærði til prests en snéri sér að ritstörfum og fluttist til London 1782 þegar hann var 26 ára gamall. Þar lagði hann fyrir sig ritlist og birti sitt fyrsta rit árið 1783 sem bar nafnið Life of Lord Chatham.
Hann giftist rithöfundinum og femínistanum Mary Wollstonecraft árið 1797. Saman áttu þau eina dóttur, Mary Shelley, árið 1797, sem einnig varð rithöfundur og er þekktust fyrir bók skáldsögu sína Frankenstein. Mary Wollstonecraft lést af barnsförum. Godwin gekk aftur í hjónaband árið 1801, Mary Jane Clarimont. Saman ráku þau barnabókaútgáfu.
Framlög til hagfræði og stjórnmála
Eitt frægasta ritið hans er Enquiry Concerning Political Justice (1793) sem gefin var í miðri frönsku stjórnarbyltingunni og sem innlegg í umræður í Bretlandi um merkingu byltingarinnar. Í bókinni, sem var undir sterkum áhrifum af Edmund Burke, setur Godwin fram beitta anarkíska gagnrýni á ríkisvaldið. Aðeins ef hann væri frjáls undan oki ríkisvaldsins gæti maðurinn þroskast og náð fullum andlegum þroska. Bókin varð metsölurit og hafði gríðarleg áhrif á samfélagsumræðu í Bretlandi á tíunda áratug 18. aldar.
Annað metsölurit Godwin á þessum tíma var Things as They Are; or, The Adventures of Caleb Williams, (1794) sem er spennusaga sem ræðst á aristókratísk forréttindi.
Spurnarfornafn
Spurnarfornöfn eru í íslensku fornöfnin hver, hvor, hvaða og hvílíkur. Hvað var upphaflega sérstakt fornafn en hefur runnið saman við hver og er nú aðeins notað sérstætt.
Hver er notað um einn af fleiri en tveimur (t.d. hver stelpnanna fór út?) og beygist þannig:
Hvor beygist eins og eignarfornafnið vor en hvaða hefur sömu mynd í öllum kynjum og föllum og báðum tölum. Það notað um annan af tveimur; t.d. hvor strákanna skrópaði? Hvílíkur beygist eins og sterkt lýsingarorð (ríkur). Það er oftast notað í upphrópunum; t.d. hvílík vitleysa!
Hver og hvor geta einnig verið óákveðin fornöfn en þá má setja sérhver í stað hver og hvor um sig fyrir hvor; t.d. hver (sérhver) er sjálfum sér næstur, hann gaf hvorum drengjanna (hvorum um sig) snoppung.
Another Side of Bob Dylan
Another Side of Bob Dylan er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem kom út þann 8. ágúst 1964. Platan var fjórða breiðskífa Dylans á tveim árum, eftir útgáfurnar á plötunum Bob Dylan árið 1962, The Freewheelin' Bob Dylan árið 1963 og The Times They Are a-Changin' árið 1964. Dylan sá um allan hljóðfæraleik á plötuni. Tom Wilson sá um útgáfu og upptöku plötunar. Umslag plötunar sýnir Dylan í svarthvítu horfandi afsíðis. Öll lög á plötuni voru skrifuð af Dylan.
Lagalisti.
A-hlið.
B-hlið.
Kúmen
Kúmen er jurt af sveipjurtaætt. Kúmen er notað sem krydd í brennivín og bakstur. Það vex villt á Íslandi m.a. í Viðey. Skúli fógeti flutti kúmen til Viðeyjar, hann mun hafa sótt það austur að Hlíðarenda, en Gísli Magnússon, sýslumaður þar, einn af fyrstu íslensku náttúrufræðingunum jafnan nefndur Vísi Gísli, mun hafa flutt plöntuna til íslands um 100 árum áður en Skúli settist að í Viðey, þ.e. um 1760. Á haustin er oft farið í ferðir út í Viðey til að tína kúmen.
Útbreiðsla
Kúmen er upprunalega frá Evrópu, Norður-Afríku og Vestur Asíu, en hefur breiðst víða út með ræktun.
Orðsifjar
Uppruni orðsins "kúmen" er óljós, en í íslensku er orðið tekið upp úr dönsku: "kommen". Kúmen hefur verið nefnt mörgum nöfnum á mismunandi svæðum, með nöfn dregin af latneska orðinu cuminum (broddkúmen), gríska orðinu karon (aftur broddkúmen), sem var aðlagað að latínu sem carum (sem nú merkir kúmen). Á sanskrít heitir jurtin karavi, stundum þýtt sem "kúmen", en stundum sem "fennel".
Enska heitið "caraway" er að minnsta kosti síðan 1440 og taldi Walter William Skeat það vera af arabískum uppruna. Fræðimaðurinn Katzer áleit þó arabíska heitið al-karawya (spænska alcaravea) vera dregið af latínuheitinu carum.
Tegundarheitið carvi kemur úr arabísku; "karvija" eða "karavi", nafnið er talið þýða 'frá Karie' í Litlu-Asíu.
Matt Groening
thumbnail|Matt Groening Matthew Abram Groening (fæddur 15. febrúar 1954 í Portland, Oregon) er bandarískur skopmyndateiknari og hefur meðal annars skapað teiknimyndirnar Life in Hell, Futurama og The Simpsons. Hann bjó einnig til hreyfimyndir af
Hugleysi.
Nõmme Kalju FC
Nõmme Kalju FC, oftast þekkt sem Nõmme Kalju,eða bara Kalju (Eistneska: "Steinn" eða klettur), er einstneskt knattspyrnufélag, með aðsetur í Nõmme, Tallinn, þeir spila í Eisteneskur úrvalsdeildinni sem kölluð er Meistriliiga, þeir spila heimaleiki sína á Hiiu Stadium.
Félagið var upphaflega stofnað árið 1923, lagt niður um tíma, enn stofnað aftur árið 1997, þeir hafa tekið þátt í Evrópukeppni félagsliða og mætt þar íslensku félögunum Fram og Stjörnunni.
Jafna
Jafna er stærðfræðileg fullyrðing, sett fram með stærðfræðilegum táknum og a.m.k. einu jafnaðarmerki „=“.
Dæmi: Jafna getur haft eina eða fleiri breytur og fasta, t.d. þar sem a og b eru fastar, en x og y breytur.
Til að leysa jöfnu, þarf að finna öll gildi breytanna, sem uppfylla jöfnuna, þ.e. gefa sömu niðurstöðu báðum megin við jafnaðarmerkið. Þau gildi sem uppfylla jöfnu nefnast lausn jöfnunnar.
Rökyrðingar eru einnig settar fram sem jöfnur, t.d.
A = B eða B = A, sem er jafngilt, þar sem A og B eru rökbreytur.
Til að uppfylla jöfnunan hér að ofan þá verða báðar rökbreyturnar A og B að vera sannar eða ósannar.
Í mengjafræði táknar jafnaðarmerki að tvö mengi hafi sömu stök, eða séu bæði tómamengið.
Aljafna eða samsemd er jafna sem alltaf er sönn, fyrir öll gildi breytanna, t.d.
Táknið „:=:“ er stundum notað til að tákna aljöfnu.
Táknið „:=“ er notuð fyrir stærðfræðilega skilgreiningu, t.d. ef U táknar ummál hrings og r geislann, þá er skilgreining ummáls sett þannig fram:
U := 2π r.
Til að ákvarða núllstöð falls f(x), þarf að leysa jöfnuna f(x) = 0. Stærðfærði- og eðlisfræðilögmál eru oftast sett fram með jöfnum og efnahvörf eru sett fram með efnajöfnum (efnaformúla).
John
John er íslenskt karlmannsnafn af ensku bergi brotið, það er stytting af Jóhannes.
Changzhou
alt=Miðborg Changzhou í Jiangsu -héraði Kína. Árið 2020 bjuggu í borginni 5,3 milljónir manna.|hægri|thumb|450x450dp|Miðborg Changzhou í [[Jiangsu -héraði Kína. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Changzhou um 5,3 milljónir manna.]] alt=Kort er sýnir staðsetningu Changzhou borgar í Jiangsu héraði í Kína.|hægri|thumb|Kort er sýnir staðsetningu Changzhou borgar í [[Jiangsu héraði í Kína.]] Changzhou (kínverska:常州; rómönskun: Chángzhōu; stundum stytt í Chang) er héraðsborg í suðurhluta Jiangsu-héraðs í Alþýðulýðveldinu Kína. Til forna var hún þekkt sem Yanling, Lanling eða Jinling. Changzhou situr á suðurbakka Jangtse-fljóts og liggur í suðri að Taiu vatni. Hún er mitt á milli Sjanghæ og Nanjing og á mörk að bæði Suzhou borg og Wuxi borg. Changzhou hefur í gegnum söguna verið verslunarmiðstöð og söfnunarmiðstöð fyrir landbúnaðarafurðir, sem fluttar voru á skipgengum skurðum til norðurs og síðar til Sjanghæ. Í dag er borgin mikilvæg miðstöð iðnaðar og viðskipta sem tengist sterkt Sjanghæ atvinnusvæðinu. Hún er staðsett í miðju hins fjölmenna og þróaða Jangtse óshólmasvæðis í Kína sem nær frá Sjanghæ og til norðvesturs.
Changzhou sem nær yfir alls 4.372 ferkílómetra land, hefur lögsögu yfir 5 hverfum og einni borg á sýslustigi. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Changzhou um 5,3 milljónir manna.
Saga
alt=Mynd af elsta hluta Changzhou. Borgin er mikil vatnaborg með þéttriðið net skurða og vatnaleiða.|thumb|Elsti hluti Changzhou. Borgin er mikil vatnaborg með þéttriðið net skurða og vatnaleiða.
alt= Fölblá stytta af sitjandi Guanyin, gyðju miskunnar. Gerð úr Jingdezhen-postulíni á tímum Suður-Songveldisins. Geymd í Changzhou sögusafninu.|thumb|Fölblá stytta af sitjandi Guanyin, gyðju miskunnar. Gerð úr Jingdezhen-postulíni á tímum Suður-Songveldisins. Geymd í Sögusafni Changzhou.
alt=Mynd af Tianning-búddista hofi í Tianning hverfinu, sem var byggt á árum Tangveldisins (627-655). Árið 2005 var pagóða byggð í stíl Tang-og Songveldanna. Pagóðan er 13 hæðir og 153.79 metra há. Hún er hæst allra 4,000 búddista pagóða í Kína.|thumb|Tianning hverfi er nefnt eftir Tianning-hofi [[Búddismi|búddista sem var byggt á árum Tangveldisins (627-655). Árið 2005 var pagóða byggð í stíl Tang-og Songveldanna. Pagóðan er 13 hæðir og 153.79 metra há. Hún er hæst allra 4,000 búddista pagóða í Kína. ]]
alt=„Vísinda-og menntaborg Changzhou“ í Wujin hverfi, er alhliða vísinda- og nýsköpunargarður háskólamenntun, hátækni, rannnsóknir- og vísindi, og klasastarf frumkvöðlafyrirtækja.|thumb|„Vísinda-og menntaborg Changzhou“ í Wujin hverfi, er alhliða vísinda- og nýsköpunargarður háskólamenntunar, hátækni, rannnsókna- og vísinda, sem klasastarfs frumkvöðlafyrirtækja.
Elstu forleifar borgarinnar eru leifar múrveggja, í núverandi Wujin-hverfi. Þeir voru byggðir fyrir meira en 3.000 árum við upphaf Vestur-Zhouveldisins. Fyrsta ritaða heimild um þéttbýli þar sem Changzhou stendur nú, er stjórnsýslusetur (herumdæmi) stofnað árið 221  f.Kr. við upphaf Qinveldisins (221–206 f.Kr.). Það varð áfram svo á tímum Hanveldisins (206 f.Kr.–220 e.Kr.) og eftir árið 129 e.Kr., fór staðurinn undir stjórnsýslu Wu. Þéttbýlið varð fyrst sjálfstæð stjórnsýslueining undir Vestur Jinveldinu árið 280–290 e.Kr. þegar það varð stjórnarsetur nefnt Biling, en síðar Jinling árið 304.
Árið 589 fékk staðurinn núverandi nafn, Chang-hérað, sem þýðir „hið venjulega hérað“. Það var á tímum Suiveldisins (581–618).
Eftir 609, þegar gerð suðurhluta Miklaskurðar lauk, varð staðurinn að síkishöfn og umskipunarhöfn fyrir korn á svæðinu. Það hlutverk hefur haldið æ síðan. Dreifbýlissýslurnar umhverfis Changzhou eru þekktar fyrir framleiðslu á hrísgrjónum, tei, silki, bambus og ávöxtum, auk fiskeldis.
Undir lok Suiveldisins var staðurinn höfuðborg hins skammlífa konungsríkis Li Zitong (619 - 620) sem var bæld niður árið 621.
Á þeim tíma í kínverskri sögu sem kennd er við ættarveldin fimm (907–960) var þéttbýlið fyrst hluti Wu konungsríkisins og síðar Suður- Tangveldisins, og það hélt áfram að dafna.
Á valdatíma Songveldisins (960–1279) og Júanveldisins (1279–1368) var staðurinn rík og blómleg viðskiptamiðstöð.
Eftir 1368 var þéttbýlið um tíma endurnefnt Changchun-hérað, en varð síðan yfirhérað nefnt Changzhou, sem laut stjórnun Nanjing.
Árið 1912 var héraðinu breytt í sýslu í nokkur ár og fékk það þá nafnið Wujin, en það var áfram þekkt í daglegu tali sem Changzhou. Borgin hefur því haldið nafninu í 14 aldir.
Borgin hefur frá síðustu öld verið textílmiðstöð, sú mikilvægasta í Jiangsu héraði. Að auki hafa verið byggðar upp í borginni stórar matvælavinnslustöðvar, mjölvinnslur, og fyrirtæki í hrísgrjóna- og olíupressun.
Landafræði
thumb|Horft yfir Tianning hverfi Changzhou.
Héraðsborgin Changzhou er staðsett í suðurhluta Jiangsu-héraðs í Kína. Hún situr á suðurbakka Jangtse-fljóts og liggur í suðri að Tai vatni. Hún er mitt á milli Sjanghæ og Nanjing og er nágranni borganna Suzhou og Wuxi. Borgin á mörk að héraðshöfuðborginni Nanjing í suðvestri, Zhenjiang í norðvestri, Taizhou-borg í norðaustri, Wuxi í austri og suðri og Zhejiang -héraði í vestri og Xuancheng borg Anhui -héraðs í suðvestri. Borgin hefur Yili - fjöll í suðvesturhlutanum.
Borgin er mikil vatnaborg með tvö vörn Tiao og Ge, auk þéttriðins nets skurða og vatnaleiða. Í gegnum borgina rennur Peking-Hangzhou hluti Miklaskurðar, Wuyi skurður, Taige skurður, Jingxi fljótið og Suðurskurður. Á síðustu áratugum hafa byggingarframkvæmdir gengið á Furong-vatn, Yang-vatn og Linjin-vatn þannig að þau hafa smá saman minnkað og horfið.
Stjórnsýsla
thumb|right|400px| Stjórnsýsluskipting Changzhou-borgar í hverfi og undirborg
Veðurfar
alt=Frá Tianning hverfi Changzhou.|thumb| Frá Tianning hverfi Changzhou.
Changzhou hefur fjögurra árstíða rakt heittemprað loftslag undir áhrifum monsúnvinda, með heitum, rökum sumrum og svölum, skýjuðum vetrum. Sumrin og veturnir eru langir en vorin og haustin stutt. Meðal árstíða er veturinn lengstur, síðan sumarið, þá vorið, en haustið er stysti tíminn. Veturnir eru almennt kaldir, sumrin heit, en vorin og haustin mild.
Vegna mikilla áhrifa monsúnvinda hækkar og lækkar úrkoma og hiti samhliða. Á veturna, þegar hitastigið er lágt, er minni úrkoma; á vorin hækkar hitinn og úrkoman eykst smám saman; á sumrin verður hitinn mestur og úrkoman mikil og fellibylur líklegir; á haustin lækkar hitinn og úrkoman minnkar líka verulega.
Sólskinsstundir á árinu 2011 voru 1940,2 klukkustundir.
Það þykir gott að heimsækja Changzhou á miðju vori og snemma hausts, þá er miðlungs hiti og úrkoma minni.
Menntamál
thumb| Ein kennslubygginga Changzhou háskóla.
thumb|Alþjóðaskóli Changzhou er einkarekinn framhaldsskóli í Xinbei hverfi. Þar eru þúsundir nemenda frá Kína sem og erlendum ríkjum.
Til að styðja við uppbyggingu vísinda og mennta hefur verið byggð upp „Vísinda-og menntaborg Changzhou“ í Wujin hverfi, en það er alhliða vísinda- og nýsköpunargarður háskólamenntun, hátækni, rannnsóknir- og vísindi, og klasastarf frumkvöðlafyrirtækja. Þar eru ýmsar háskóla- og rannsóknarstofnanir á sviði hátækni og frumkvöðlafyrirtæki.
Changzhou þykir hafa gott grunnskólakerfi þar sem hátt hlutfall barna á skólaaldri eru skráð til skólagöngu. Framhaldsskólarnir hafa sterka áherslu á verkmenntir. Framhaldsskólarnir hafa einnig náð umtalsverðu útskriftarhlutfalli.
Samgöngur
thumb|right |Norðurlestarstöð Changzhou var fullgerð 2011. Þar fer í gegn Peking–Sjanghæ háhraðalestin. Stöðin er tengd borgarlínukerfi (BRT).|alt=Norðurlestarstöð Changzhou var fullgerð 2011.Þar fer í gegn Peking–Sjanghæ háhraðalestin. Stöðin er tengd borgarlínukerfi (BRT).
thumb|right|Changshen hraðbrautin tengir borgirnar Changchun og iðnaðarborgina Shenzhen í Guangdong héraði í suðurhluta Kína. |alt=Changshen hraðbrautin tengir borgirnar Changchun og iðnaðarborgina Shenzhen í Guangdong héraði í suðurhluta Kína.
thumb|right|Borgarlestarkerfi Changzhou er í mikilli uppbyggingu. Í dag eru í borginni tvær lestarlínur en verða alls sjö árið 2050.|alt=Borgarlestarkerfi Changzhou er í mikilli uppbyggingu. Í dag eru í borginni tvær lestarlínur en verða alls sjö árið 2050.
thumb|right|Ein borgarlínustöðva (BRT) í Changzhou.|alt=Ein borgarlínustöðva (BRT) í Changzhou.
alt=Mynd sem sýnir brottfararsal Changzhou Benniu alþjóðaflugvallarins í Kína.|thumb| Brottfararsalur Changzhou Benniu alþjóðaflugvallarins.
Changzhou hefur gott samgöngukerfi á landi, vatni og lofti. Borgin býður skilvirkt net almenningssamgangna sem samanstendur af borgarlestum, strætisvögnum, borgarlínum (BRT), langferðabílum og leigubílum.
Almenningssamgöngur eru ríkjandi ferðamáti meirihluta borgarbúa og ferðamanna.
Vegakerfi
Vegasamgöngur borgarinnar byggja á sveitar-, héraðs- og þjóðvegum eða hraðbrautum, sem tengja borgina við öll hverfi og undirborg undir lögsögu hennar sem og nágrannaborgir. Þessar vegaæðar eru meðal annars:
Járnbrautir
Changzhou borg er mjög vel tengd lestarkerfi Austurhluta Kína. Changzhou stöðin sem er rétt sunnan við Yangtse-fljót, er staðsett við hina upprunalegu Peking-Sjanghæ járnbraut. Með lestinni eru tengingar við margar borgir Kína.
Norðurlestarstöð Changzhou sem var fullgerð árið 2011, er staðsett í Xinbei hverfinu í norðurhluta Changzhou. Þar fer í gegn Peking–Sjanghæ háhraðalestin. Það tekur 4 klukkustundir og 51 mínútur að komast til Suðulestarstöðvar Peking og 40 mínútur að ná til Sjanghæ.
Tvær stöðvar í Changzhou borg tengjast einnig hinum annasömu Sjanghæ–Nanjing milliborgarlestum. Lestarferð til Nanjing tekur um 39 mínútur og um 58 mínútur til Sjanghæ.