cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sketchnotes
Nokkur lykilatriði fyrir myndrænar glósur
Litir: Í upphafi gæti verið gott að bíða aðeins með liti, það þarf að gæta þess að missa ekki af aðalatriðum vegna þess að maður gleymir sér við að lita. Þegar þú síðan byrjar að lita þá er gott að afmarka sig við 2-3 liti til að byrja með.
Hull City A.F.C.
Hull City A.F.C. er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg, Hull. Liðið leikur á KC Stadium og er í ensku meistaradeildinni. Hull spilar í appelsínugulum búningum með svörtum röndum. Tímabilið 2007–08 komst liðið fyrst í ensku úrvalsdeildina.
Stefan Löfven
Kjell Stefan Löfven (f. 21. júlí 1957) er sænskur stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann var kosinn formaður Jafnaðarmannaflokksins árið 2012 og forsætisráðherra Svíþjóðar 2014. Frá 2006 til 2012 starfaði hann sem formaður verkalýðsfélags málmiðnaðarmanna og þar áður sem almennur málmiðnaðarmaður.
Löfven tók við af Fredrik Reinfeldt sem forsætisráðherra Svíþjóðar þann 3. október 2014 og fór fyrir minnihlutastjórn Jafnaðarmannaflokksins og sænska Græningjaflokksins. Eftir sænsku þingkosningarnar árið 2018 kaus sænska þingið að víkja Löfven úr embætti forsætisráðherra en hann sat enn í embætti sem leiðtogi starfsstjórnar á meðan flokkarnir unnu að því að mynda nýja stjórn. Stjórnarkreppa ríkti í heila fjóra mánuði eftir kosningarnar en að endingu féllust Miðflokkurinn, Frjálslyndi flokkurinn og Vinstriflokkurinn á að styðja áframhaldandi stjórn Jafnaðarmanna og Græningja með Löfven sem forsætisráðherra.
Ríkisstjórn Löfvens sprakk í júní 2021 eftir að þingið samþykkti vantrauststillögu gegn honum. Ástæðan var sú að stjórn hans hugðist aflétta þaki á leiguverði nýbygginga, sem þingmenn töldu svik við „sænsku leiðina“ í húsnæðismálum. Löfven sagði í kjölfarið af sér en lýsti yfir vilja til að mynda nýja ríkisstjórn.
Eftir afsögn Löfvens fékk Ulf Kristersson, formaður Hægriflokksins, umboð til að mynda ríkisstjórn en hafði ekki erindi sem erfiði. Í kjölfarið fékk Löfven aftur stjórnarmyndunarumboð og tókst að semja um nýja stjórn, aðeins níu dögum eftir að hann hafði sagt af sér.
Í ágúst 2021 tilkynnti Löfven að hann hygðist segja af sér sem formaður Jafnaðarmannaflokksins og forsætisráðherra á landsþingi flokksins í nóvember. Magdalena Andersson tók við af Löfven sem leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins þann 5. nóvember 2021 Andersson var kjörin nýr forsætisráðherra Svíþjóðar þann 24. nóvember. en sagði af sér vegna höfnunar þingsins á fjárlagafrumvarpi hennar aðeins sjö klukkustundum síðar. Löfven sat sem forsætisráðherra til 30. nóvember, en þá tók Andersson við sem forsætisráðherra minnihlutastjórnar.
Margrét friðkolla
Margrét var dóttir Inga eldri Steinkelssonar, konungs Svíþjóðar. Þegar Svíar og Norðmenn sömdu frið í Konungahellu 1101 var hjónaband milli hennar og Magnúsar berfætts Noregskonungs hluti af samkomulaginu og var Margrét send til Noregs með fríðu föruneyti. Viðurnefnið friðkolla er rakið til þessara friðarsamninga. Hjónabandið var þó skammvinnt því Magnús féll á Írlandi 1103. Þau höfðu ekki átt barn saman.
Margrét dó árið 1130 og eftir lát hennar giftist Níels Úlfhildi Hákonardóttur, ekkju Inga yngri Svíakonungs, sem skildi þó fljótt við Níels og giftist Sörkvi eldri Svíakonungi.
Margrét og Níels áttu synina Magnús sterka og Inga, sem dó á barnsaldri.
Fáni Möltu
thumb|right|Fáni Möltu Fáni Möltu er þjóðfáni eyríkisins Möltu í Miðjarðarhafi. Hann er tvískiptur í miðju, með hvítan stangarhelming og rauðan ytri helming. Efst í horni hvíta flatarins er mynd af Georgskrossi, heiðursmerki sem Georg 6. Bretakonungur veitti Möltu árið 1942 vegna framgöngu íbúanna í umsátrinu um Möltu í síðari heimsstyrjöld. Krossinn er með rauðri útlínu.
Um aldir hafði Möltukrossinn, merki Mölturiddara, tengst Möltu. Rauður og hvítur fáni var fyrst notaður af uppreisnarmönnum gegn yfirráðum Frakka undir lok 18. aldar. Merki Möltu frá síðari hluta 19. aldar var tvískiptur rauður og hvítur skjöldur. Tvískipti fáninn var tekinn upp óformlega frá 1943 og varð með smávægilegum breytingum að fána Möltu þegar landið fékk sjálfstæði frá Bretum árið 1964.
Sjáland (Holland)
Sjáland (Zeeland á hollensku) er þriðja minnsta og næstfámennasta hérað Hollands. Það liggur við Norðursjó og var áður fyrr háð sjávargangi og flóðum. Á Sjálandi eru flestir hinna víðáttumiklu sjávarvarnargarða Hollands.
Lega og lýsing
Sjáland er 1.792 km2 að stærð og er því þriðja minnsta fylki Hollands. Aðeins Flevoland og Utrecht eru minni. Héraðið er suðvestast í Hollandi, meðfram ströndum Norðursjávar. Fyrir norðan er Suður-Holland, fyrir austan er Norður-Brabant og fyrir sunnan er Belgía (Flæmingjaland). Sjáland er einstakt fylki þar eð það samanstendur nær eingöngu af eyjum (eða fyrrverandi eyjum) og skögum, sem jafnframt voru mestu hamfarasvæði Hollands áður fyrr hvað hamfaraflóð varðaði. Miklir flóðavarnargarðar halda sjónum úti fyrir og tröllauknar vatndsælur dæla nær öllu vatni frá fljótunum Maas og Schelde í Norðursjóinn. Þetta er einstakt afrek í heiminum. Aðeins syðsti hluti Sjálands er almennilega landfastur og er eins og útskot norður af Belgíu. Íbúafjöldinn er aðeins 381 þúsund talsins, sem gerir Sjáland að næstfámennasta fylki Hollands. Aðeins Flevoland er fámennara. Höfuðborgin er Middelburg.
Fáni og skjáldarmerki
Skjaldarmerki Sjálands er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er hálft rautt ljón á appelsínugulum grunni. Fyrir neðan eru bláar og hvítar bylgjur. Bylgjurnar merkja fljótin Maas og Schelde. Ljónið er merki Hollands (sem fylki). Kórónan efst vísa til konungsríkisins. Skjaldarmerkið var tekið í notkun 4. desember 1948. Fáni Sjálands samanstendur af bláum og hvítum bylgjum, en þær vísa til ánna Maas og Schelde. Fyrir miðju er skjaldarmerkið. Fáninn var tekinn í notkun 14. janúar 1949.
Orðsifjar
Héraðið heitir Zeeland á hollensku, en það merkir bókstaflega sjáland, þ.e. landið við sjóinn. Það hefur því nákvæmlega sama heiti og Sjáland í Danmörku (Sjælland). Nýja-Sjáland í Kyrrahafi var nefnt eftir héraðinu.
Söguágrip
thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde Rómverjar munu hafa verið í héraðinu, en þeir hurfu þaðan á 4. öld. Eftir það fór landið að minnka við ágang sjávar og flóða. Á 7. öld nam Pípin II svæðið, sem þar með varð frankneskt. Í kjölfarið komst kristni á í landinu að tilstuðlan heilags Willibrords. Á 9. öld gerðu víkingar hér og þar strandhögg. Árið 841 leyfði Lóþar, konungur Lóþaringíu, víkingum að setjast að á svæðinu Walcheren til að hindra fleiri strandhögg, með misjöfnum árangri. Hjá frísum mynduðust því nokkur strandvirki gegn víkingum, til dæmis Vlissingen og Middelburg. Á miðöldum var nær allt Sjáland-svæðið undir sjávarmáli, en íbúum tókst að vinna land með landvinningum og uppfyllingum, þannig að margar litlar eyjar urðu að stærri eyjum. Þó urðu stormflóð enn mörgum að bana. Síðla á 19. öld voru eyjarnar Zuid-Beveland og Walcheren tengdar með járnbrautarlínum og sjógörðum við meginlandið. 1953 banaði enn eitt stormflóð 1.800 manns. Þá var hafist handa við að reisa hina tröllauknu sjávarvarnargarða og vatnsdælur. Verkefni þetta kallast Deltawerk og er einstakt í heiminum. Allar eyjarnar tengdust miklum görðum með akvegum. Þetta verkefni hefur gjörbylt samgöngum og atvinnuvegum í héraðinu.
Borgir og bæir
Á Sjálandi er eingin stærri borg, en talsvert af landbúnaðar- og hafnarbæjum.
Portolanokort
thumb|right|Portolanokort frá 1541. Portolanokort voru fyrstu raunverulegu siglingakortin og komu fram í byrjun 14. aldar. Þau voru notuð við siglingar af siglingafræðingum á vestanverðu Miðjarðarhafi. Kortin voru dregin á sauðskinn og öll sömu gerðar. Það var einungis merkt inn á þau hin ýmsu einkenni strandarinnar með nöfnum á skögum og höfnum og þess háttar kennileitum. Á kortin var síðan dregið mikið net lína og hringja, sem höfð var hliðsjón af við að ákveða stefnu frá einum stað til annars. Þessi portolano-sjókort viku smám saman fyrir kortum, sem landkortagerðarmenn drógu og af þeim varð Gerardus Mercator mestur við að auðvelda siglingar.
Yoon Suk-yeol
Yoon Suk-yeol (hangúl: 윤석열; hanja: 尹錫悅; f. 18. desember 1960) er suður-kóreskur stjórnmálamaður og fyrrverandi saksóknari sem er núverandi forseti Suður-Kóreu. Hann vann nauman sigur í forsetakosningum landsins í mars árið 2022. Áður var Yoon ríkissaksóknari Suður-Kóreu frá 2019 til 2021. Sem saksóknari átti Yoon þátt í því að fá fyrrum forsetann Park Geun-hye dæmda seka fyrir valdníðslu.
Bakgrunnur
Yoon er fæddur og uppalinn í Seúl. Árið 1979 útskrifaðist hann úr Chungam-menntaskólanum í borginni. Hann útskrifaðist með gráðu í lögfræði frá Þjóðarháskólanum í Seúl árið 1979. Hann var síðan í framhaldsnámi við skólann og útskrifaðist með mastersgráðu frá lagadeild hans árið 1988. Yoon hlaut lögmannsréttindi árið 1991.
Starfsferill
Frá 1994 til 2001 vann Yoon við skrifstofu héraðssaksóknaranna í Daegu, Seúl og Busan.
Árið 2008 varð Yoon yfirsaksóknari undirdeildar héraðssaksóknarans í Daejon í Nonsan. Frá 2009 til 2011 vann hann hjá skrifstofu aðalsaksóknara suður-kóreska dómsmálaráðuneytisins.
Árið 2013 varð Yoon leiðtogi á skrifstofu héraðssaksóknara Suwon í Yeoju og hafði þar umsjón yfir sérstakri rannsókn á ólögmætum aðgerðum suður-kóresku leyniþjónustunnar til að hafa áhrif á almenningsálit. Frá 2014 til 2016 vann Yoon hjá embættum aðalsaksóknaranna í Daegu og Daejeon.
Frá árinu 2016 stýrði Yoon sérstakri rannsókn á spillingarhneyksli sem tengdist forsetanum Park Geun-hye. Málið leiddi til þess að Park var ákærð og svipt embætti. Árið 2017 fékk Yoon umsjá með skrifstofu saksóknarans í Seúl.
Árið 2019 varð Yoon ríkissaksóknari Suður-Kóreu. Hann sagði af sér úr því embætti í mars árið 2021.
Forsetaframboð
Yoon var frambjóðandi íhaldssama Alþýðuvaldsflokksins í forsetakosningum Suður-Kóreu árið 2022. Hann vann nauman sigur á móti Lee Jae-myung, frambjóðanda Lýðræðisflokksins, þann 9. mars 2022.
Í kosningabaráttunni hafði Yoon höfðað til ungra karlmanna sem telja að ekkert kerfisbundið kynjamisrétti viðgangist í Suður-Kóreu. Meðal annars hafði Yoon lofað að leggja niður ráðuneyti kynjajafnréttis- og fjölskyldumála ef hann næði kjöri. Hann kvaðst jafnframt vilja endurstilla samskiptin við Norður-Kóreu og Kína og auka samstarf við Bandaríkin. Í aðdraganda kosninganna hafði Yoon sagst vilja rannsaka embættisfærslur fráfarandi forsetans Moon Jae-in en í sigurræðu sinni á kosninganótt dró hann nokkuð úr þeim fyrirætlunum og hvatti til einingar meðal landsmanna.
Einkahagir
Yoon kvæntist Kim Keon-hee árið 2012.
Cody Gakpo
thumb|Gakpo árið 2017 með U-18 landsliðinu. Cody Mathès Gakpo (f. 7. maí 1999) er hollenskur knattspyrnumaður sem spilar sem vængmaður fyrir Liverpool FC og hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu.
Gakpo er alinn upp hjá PSV og hóf frumraun sína með aðalliðinu árið 2018. Tímabilið 2021–22, vann hann verðlaun sem hollenski knattspyrnumaður ársins.
Liverpool FC og PSV gerðu munnlegt samfélag um kaup enska félagsins á Gakpo áramótin 2022/2023.
Gakpo vakti athygli á HM 2022 þegar hann skoraði í 3 leikjum í röð í riðlakeppni mótsins.
Gakpo fæddist í Eindhoven. Faðir hans er frá Tógó og af ganískum uppruna en móðir hans hollensk.
Góðtemplarahús Reykjavíkur
thumb|right|Gúttó um 1930. Góðtemplarahús Reykjavíkur (jafnan kallað Gúttó) var einlyft bárujárnsklætt timburhús sem stóð á uppfyllingu í Tjörninni sunnan við Alþingishúsið á horni Templarasunds og Vonarstrætis. Húsið var rifið 1968 og þar er nú bílastæði þingmanna.
Íslenska ríkið keypti húsið árið 1935, en templarar og önnur félagasamtök höfðu þó afnot af húsinu áfram. 1968 var húsið rifið.
Heiðlóa (nafn)
Heiðlóa er íslenskt kvenmannsnafn.
Fáni Brúnei
thumb|right|Fáni Brúnei Á fána Brúnei sést skjaldarmerki Brúnei á gulum fleti sem er rofinn skáhalt af svörtum og hvítum borðum. Guli flöturinn táknar soldáninn af Brúnei. Á rauða skjaldarmerkinu sést hálfmáni sem vísar upp og sólhlíf ásamt höndum til beggja hliða.
Í Suðaustur-Asíu er gulur hefðbundinn litur kóngafólks. Því er líka gulur flötur notaður á konungsfánum Malasíu og Taílands og á fána forseta Indónesíu. Hálfmáninn táknar íslamstrú, sólhlífin táknar einveldið og hendurnar til hliðanna tákna velvild ríkisstjórnarinnar. Svörtu og hvítu borðarnir tákna yfirráðherra Brúnei, sem gegndu eitt sinn saman hlutverki ríkisstjóra og síðan, eftir að soldáninn varð lögráða, helstu ráðgjafa hans. Hvíta röndin táknar fyrsta ráðherrann (Pengiran Bendahara) og sú svarta táknar annan ráðherrann (Pengiran Pemancha, sem fór fyrir utanríkismálum). Hvíta röndin er um 12 prósentum víðari en sú svarta.
Á hálfmánanum eru kjörorð Brúnei rituð á arabísku: „Alltaf í þjónustu undir leiðsögn guðs“ (arabíska: الدائمون المحسنون بالهدى). Á borðanum fyrir neðan hálfmánann stendur Brunei Darussalam, sem merkir „Brúnei, aðsetur friðarins“ (arabíska: بروني دارالسلام‎).
Söguágrip
Fáninn í núverandi mynd, að undanskyldu skjaldarmerkinu, hefur verið í notkun frá árinu 1906, þegar Brúnei varð breskt verndarsvæði. Þótt Brúnei hafi aðeins verið sjálfstætt að nafninu til eftir þetta fengu Brúneimenn að viðhalda tilteknum þjóðartáknum eins og fánanum.
Skjaldarmerkinu var bætt við fánann árið 1959 eftir að ný stjórnarskrá var tekin upp þann 29. september það ár.
Fánanum var viðhaldið óbreyttum þegar ríkið hlaut sjálfstæði þann 1. janúar árið 1984.
Guðmann
Guðmann er íslenskt karlmannsnafn.
Vorm
Vorm er íslenskt karlmannsnafn.
Valborg
Valborg er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristmannsmálið
Kristmannsmálið er rannsókn á dánarorsök Kristmanns Jónssonar gullsmíðasveins úr Reykjavík en hann fannst látinn 7. ágúst 1881 skammt hjá Kolviðarhól sem er á svipuðum slóðum og Hellisheiðarvirkjun er núna. Kristmann, Guðmundur Jónsson, Sigurþór Ólafsson og Metta Egilsdóttir höfðu verið í hóp í skemmtireið upp á Kolviðarhól og ætlað upp í Marardal.
Ólafur Árnason bókbindari sem þá var gestgjafi á Kolviðarhól var á leið þar um og sá tvo hesta söðlaða rétt fyrir ofan Kolviðarhól og mætti manni og konu sem komu ríðandi úr sömu átt og spurði þau um hestana en þau sögðust ekki þekkja til þeirra og hefðu ekki tíma til að leita þá uppi sem hestana ættu. Ólafur hóf leit og fann tvo menn og var annar þeirra, Guðmundur sofandi og hinn, Kristmann látinn. Var andlit Kristmanns á grúfu í polli við veginn og hattur, svipa og fleiri munir á víð og dreif.
Grunur vaknaði um að Guðmundur hefði banað Kristmanni í ölæði og var hafin rannsókn á því og Sigurþóri og Mettu stefnt sem vitnum. Lík Kristmanns var krufið af Jónasi Jónassen héraðslækni og taldi hann dánarorsökina vera heilablæðingu sem hefði líklega orðið við fall eða annan áverka á höfuð. Rannsókn málsins þótt ekki vönduð og fór svo að amtmaður skipaði Jón landsritara setudómara í málinu. Jón rannsakaði málið 4. febrúar 1882 til 15. mars sama ár. Var fyrsta verk hans að úrskurða Guðmund, Sigurþór og Mettu öll í varðhald. Málshöfðun á móti þeim fyrir manndráp og falsvitni rann hins vegar út í sandinn og var málið látið niður falla.
Metta Egilsdóttir höfðaði mál gegn Jóni landsritara og vann það og var varðhaldsúrskurður yfir henni dæmdur ómerkur.
Fjalladepla
Fjalladepla (fræðiheiti: Veronica alpina) er depla af græðisúruætt.
Lýsing
Blóm fjalladeplu eru 3 til 5 mm í þvermál og standa á stuttum leggjum í klasa. Þau eru dökkblá að lit en bikarblöðin eru dökk-blágræn með hvítum randhárum. Í hverju blómi eru tvær fræflar og ein fræva. Aldin fjalladeplu eru 4 til 6 mm að lengd, sýlt í annan endann og hefur stuttan stíl.
Stöngullinn er alsettur oddbaugóttum, sljótenntum blöðum.
Fjalladepla vex, eins og nafnið gefur til kynna, í fjallshlíðum, snjódældum og lækjardrögum til fjalla.
Steven Williams
Steven Williams (fæddur 7. janúar 1949) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í 21 Jump Street, Supernatural, The X-Files og L.A. Heat.
Einkalíf
Williams er fæddur í Memphis í Tennessee í Bandríkjunum en er alinn upp í Chicago. Hann var tilnefndur til Joseph Jefferson-verðlaunana fyrir leikara í aðalhlutverki í söngleiknum Joplin hjá St. Nicholas Theater Company í Chicago árið 1977.
Ferill
Williams kom fyrst fram í kvikmyndinni Cooley High frá árinu 1975. Síðan þá hefur hann komið fram í mörgum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum.
Hann hefur komið fram sem gestaleikari í mörgum vinsælum sjónvarpsþáttum: The A-Team, Dallas, Equalizer, Veronica Mars, Criminals Minds og Cold Case.
Hann hefur einnig komið fram í kvikmyndum á borð við: Corrina, Corrina, Route 666,Halfway Decent og The Fear Chamber.
Verðlaun og tilnefningar
Normal Indy Horror kvikmyndahátíðin
Screen Actors Guild verðlaunin
Shockerfest
Borce Ilievski
Borce Ilievski Sansa (f. 3. ágúst 1972) er íslenskur körfuknattleiksþjálfari af makedónískum uppruna, fæddur í Stip. Hann hefur þjálfað á Íslandi síðan 2006 og er núverandi þjálfari ÍR í Úrvalsdeild karla. Hann þjálfaði Tindastól í Úrvalsdeild karla á árunum 2010 til 2011 og leiddi KFÍ til sigurs í 1. deild karla vorið 2010.
Georgísk skrifletur
Georgísk skrifletur (georgíska: ქართული დამწერლობა kartuli damts'erloba) eru þrjú skrifletur sem notuð eru til þess að skrifa georgísku og nokkur fleiri mál í suðurhluta Kákasus. Stafrófið heitir Mkhedruli (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“) og er þriðja georgíska stafrófið sem tekið er í notkun.
Öll georgísku stafrófin hafa bara einn ritunarhátt á hverjum staf þ.e. þar eru ekki notaðir hástafir og lágstafir heldur bara einn stafur sem táknar bæði. En eins og áður kom fram er Asomtavruli stafrófið stundum notað sem hástafir.
Asomtavruli
Georgíska hefur verið rituð með þremur mismunandi stafrófum í gegnum tíðina en saga ritaðs máls í Georgíu hófst á 4-5 öld. Georgía tók upp kristni árið 330 og átti það sinn þátt í að fyrsta stafrófið leit dagsins ljós. Það stafróf heitir asomtavruli (ასომთავრული,„hástafir“) orðið kemur frá aso (ასო, „stafur“, „gerð“) og mtavari (მთავარი, „aðal“, „megin“, „helstu“, „höfuð“). Þetta stafróf gengur einnig undir nafninu mrgvlovani (მრგვლოვანი, „hringlaga“) orðið er skylt orðinu mrgvali (მრგვალი, „hringur“).
Nuskhuri
Annað stafrófið sem notað var kom fram á 9. öld og heitir nuskhuri (ნუსხური „lítið“, „smátt“). Nuskhuri er skylt orðinu nuskha (ნუსხა „birgðaskrá“, „dagskrá“). Þetta stafróf var mest notað í trúarlegum verkum en hefur einnig verið notað með asomtavruli stafrófinu en þá eru asomtavruli stafirnir notaðir sem hástafir.
Mkhedruli
Það stafróf sem notað er í dag heitir mkhedruli (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“). Það kom fyrst fram á 10. öld og var notað fyrir allan þann texta sem var ekki trúarlegs eðlis þar til á 18. öld en þá tók þetta stafróf einnig við khutsuri stílnum en það kallast stíllinn þegar hin tvö stafrófin eru notuð saman þ.e. asomtavruli fyrir hástafi og nuskhuri fyrir lágstafi. Mkhedruli er skylt orðinu mkhedari (მხედარი, „hestamaður“, „riddari“ eða „stríðsmaður“); khutsuri er skylt orðinu khutsesi (ხუცესი, „öldungur“ eða „prestur“).
Kviksetning
thumb|right|Málverk [[Antoine Wiertz af manni sem var kviksettur.]] Kviksetning kallast það þegar menn eru grafnir lifandi og er þá ýmist um að ræða að það sé óviljaverk, að fólk sem virðist látið en er í raun í dái er jarðsett fyrir mistök, eða að kviksetning er notuð sem sérlega grimmúðleg aftökuaðferð.
Sagt er að fátt veki mönnum meiri ótta en tilhugsunin um að vera grafinn lifandi og sögur af fólki sem var kviksett hafa lengi fylgt mannkyninu. Í sumum tilvikum vaknar fólk af dásvefninum áður en í gröfina er komið og tekst að gera vart við sig en einnig eru sögur um grafir sem eru opnaðar og sjást þess þá ýmist merki að fólk hafi reynt að brjótast út, sparka gaflinum úr kistunni eða eitthvað slíkt. En þar sem kisturnar eru þröngar og lítið loft í þeim er líklegt að fólk kafni innan fárra mínútna. Öðru máli gegnir ef loft kemst inn í kistuna á einhvern hátt, þá gæti fólk lifað dögum saman.
Ýmis ráð hafa verið fundin til vinna gegn - eða spila á ótta - fólks við kviksetningu, svo sem kistur með innbyggðum bjöllum til að hringja og á síðustu árum jafnvel með kalltæki. Einnig var algengt áður fyrr að fólk bæði um að sér væri opnuð æð eftir dauðann til að kanna hvort blóð rynni enn um líkamann og sumir báðu um að líkið yrði látið standa uppi í nokkra daga til öryggis.
Kviksetning sem líflátsaðferð
Kviksetning hefur verið notuð frá örófi alda sem aftökuaðferð. Í Róm voru Vestumeyjar sem höfðu brotið skírlífisheit sitt múraðar inni. Nokkrir kristnir píslarvottar voru líflátnir með kviksetningu og á Ítalíu á miðöldum voru morðingjar sem ekki sýndu neina iðrun kviksettir. Í Rússlandi tíðkaðist á 17. og 18. öld að kviksetja konur sem banað höfðu manni sínum. Enn þekkjast dæmi um að fólk sé kviksett, þó ekki af yfirvöldum; í febrúar 2010 bárust til dæmis fréttir af því að 16 ára tyrknesk stúlka hefði verið grafin lifandi af ættingjum sínum fyrir það að tala við stráka.
Á Íslandi eru nokkur dæmi um að kviksetningu hafi verið beitt sem líflátsaðferð á miðöldum. Í annálum segir frá því að árið 1374 tók Þorgautur Jónsson hirðstjóri Einar nokkurn dynt úr Þingeyrakirkju, en hann prófaðist síðan morðingi og var kviksettur. Árið 1389 var Hallsteinn Pálsson kviksettur fyrir fjögur morð. Og árið 1357 játaði maður sem Björn hét á sig samræði með tveimur kúm; hann var kviksettur, en kúnum stökkt fyrir sjávarhamra.
Valdheiður
Valdheiður er íslenskt kvenmannsnafn.
Surtsey
thumb|250px|Mynd tekin 30. nóvember árið 1963, sextán dögum eftir að gossins varð vart. thumb|Kort. Surtsey er syðsta eyjan í Vestmannaeyjaklasanum, en miðpunktur hennar er 63°18'N, 20°36'V. Hún er jafnframt sú eina þeirra sem hefur myndast á sögulegum tíma, eða í mesta neðansjávareldgosi á sögulegum tíma. Menn urðu gossins varir klukkan 7:15 að morgni þess 14. nóvember 1963, þegar það braust upp úr yfirborði sjávar skammt frá fiskibátnum Ísleifi II frá Vestmannaeyjum. Skipverjar mældu sjávarhita í hálfrar mílu (rúmlega 900m) fjarlægð og reyndist hitastigið vera nálægt 10 °C. Gosið magnaðist hratt og varð hár gosmökkur. Næsta morgun sást í gosmekkinum að eyja hafði myndast. Er því ljóst að gosið hefur hafist einhverjum dögum áður en þess varð vart. Þann 12. nóvember fannst brennisteinslykt í lofti í suðvestanátt í Vík í Mýrdal, en engra jarðhræringa hafði orðið vart dagana fyrir uppkomu gossins. Gosið stóð fram til 5. júní 1967 eða í um það bil þrjú og hálft ár. Síðan hefur flatarmál eyjunnar minnkað úr 2,7 km2 í 1,4 km2 sökum rofs sjávar og vinda. Eyjan er um 20 km suðvestur af Heimaey, eða um 30 km suðvestur af Landeyjasandi á meginlandi Íslands.
Surtsey hefur verið á heimsminjaskrá UNESCO frá 8. júlí 2008.
Surtsey var friðlýst árið 1965. Umhverfisstofnun fer með umsjón Surtseyjarfriðlandsins. Surteyjarfélagið samræmir og leitast við af efla vísindarannsóknir í Surtsey. Óheimilt er að fara í land í Surtsey eða kafa við eyna nema að fengnu leyfi Umhverfisstofnunar. Heimilt er að veita leyfi til ferða úti í Surtsey til rannsókna og verkefna sem tengjast þeim, eða til kvikmyndatöku og/eða ljósmyndunar vegna gerðar fræðsluefnis með sérstaka skírskotun til Surtseyjar eða rannsókna þar.
Tenglar
erlendir
Loftur Guttormsson
Loftur ríki Guttormsson (f. um 1375, d. 1432) var íslenskur höfðingi, sýslumaður, hirðstjóri og riddari á 15. öld.
Loftur var af ætt Skarðverja, sonur Guttorms Ormssonar í Þykkvaskógi í Miðdölum, sonar Orms Snorrasonar á Skarði, og konu hans Soffíu, dóttur Eiríks auðga Magnússonar á Svalbarði og Möðruvöllum í Eyjafirði. Loftur átti eldri bróður, Jón, sem bjó í Hvammi í Hvammssveit og var fyrri maður Vatnsfjarðar-Kristínar Björnsdóttur. Jón dó 1403 í Svarta dauða og áttu þau Kristín ekki börn sem upp komust.
Ekki er vitað nákvæmlega hvenær Loftur er fæddur en faðir hans var veginn í Snóksdal 26. maí 1381. Talið er að hann hafi verið í útlöndum laust eftir aldamótin 1400, þegar Svartidauði gekk um Ísland, en árið 1406 var hann kominn til Íslands. Árið 1414 virðist hann hafa verið við hirð Eiríks konungs af Pommern og er sagður hafa fengið riddaratign. Hann hafði höggorm í skjaldarmerki sínu. Hann varð hirðstjóri norðan og vestan 1427 og hafði það embætti til dauðadags 1432. Loftur virðist hafa verið vinsæll og friðsamur og notið virðingar. Hann mun hafa verið í vinfengi við Jón Vilhjálmsson Craxton Hólabiskup og var ráðsmaður Hólastóls 1430-1431.
Loftur var einn af auðugustu Íslendingum á sinni tíð, er talinn hafa auðgast mjög á sjávarútvegi og skreiðarútflutningi en erfði líka stórfé, m.a. eftir ættmenni sín sem dóu í Svarta dauða. Hann átti fjöldamargar jarðir og hafði mörg bú en mest dvaldi hann á Möðruvöllum í Eyjafirði, að minnsta kosti síðari hluta ævinnar. Sagt er að hann hafi haldið sig ríkmannlega og riðið með átján til tuttugu sveina á milli stórbúa sinna. Þegar hann lést var auður hans svo mikill að skilgetnir synir hans tveir fengu hvor um sig í arf 11 1/2 hundrað hundraða í fasteignum auk annarra eigna, dæturnar helming á við synina og svo gaf hann fjórum óskilgetnum sonum sínum 9 hundruð hundraða. Í annálum er talið að hann hafi átt 80 jarðir.
Fylgikona Lofts var Kristín Oddsdóttir, dóttir Odds lepps Þórðarsonar lögmanns. Loftur virðist hafa unnað henni mikið og til hennar orti hann ástarkvæði, Háttalykil, en hann var skáld gott þótt fátt sé varðveitt af kveðskap hans. Þar segir meðal annars: Meinendur eru mundar / mínir frændur og þínir, sem líklega þýðir að ættingjar þeirra hafi komið í veg fyrir að þau giftust en ekki er vitað hvers vegna; sennilega hafa þau verið of skyld en ekki vitað hvernig þeim skyldleika var háttað. Synir þeirra voru Ormur Loftsson hirðstjóri norðan og vestan, Skúli í Garpsdal og Sumarliði á Vatnshorni. Loftur átti líka soninn Ólaf, sem bjó á Helgastöðum í Reykjadal og í Reykjahlíð við Mývatn, en ekki er vitað hver móðir hans var.
Kona Lofts var Ingibjörg, dóttir Þorvarðar Pálssonar sýslumanns á Eiðum, og dó hún sama ár og Loftur. Börn þeirra voru Ólöf ríka, Þorvarður ríki á Möðruvöllum, Eiríkur slógnefur á Auðbrekku og Grund í Eyjafirði og Soffía húsfreyja á Meðalfelli.
Annamít-fjallgarðurinn
left|thumb|300px|Annamít fjallgarðurinn í Pu Mat þjóðgarðinum í [[Víetnam.]] Annamít fjallgarðurinn er mikið fjalllendi í austurhluta Indókína. Fjallgarðurinn nær yfir um það bil 1100 km svæði í gegnum Laos, Víetnam og inn í norðausturhluta Kambódíu. Á víetnömsku er hann nefndur Dãy Trường Sơn, á laósku  Phou Luang, og á frönsku Chaîne Annamitique.
Fjallgarðurinn aðskilur aðrennslissvæði Mekong-fljótsins frá mjórri strandlengju Víetnam að Suður-Kínahafi. Austan megin rís fjallgarðurinn allbratt en vestan megin taka við aflíðandi hásléttur. Hæsta fjallið er Phou Bia í Laos og er það 2.820 metra yfir sjávarmáli.
Fjallgarðurinn er að mestu skógi vaxinn og er þar mjög fjölskrúðlegt jurta og dýralíf, m.a. Indókínverska tígrisdýrið (Panthera tigris corbetti) og hinn risavaxna gáruxa (Bos gaurus).
Noradrenalín
Noradrenalín eða norepinefrín er hormón og taugaboðefni af flokki katekólamína. Það spilar hlutverk í flóttaviðbragðinu, styrkur þess eykst þegar hætta steðjar að.
Lyfjafræðileg verkun
Noradrenalín finnst um allan líkamann. Það er losað úr taugafrumum og binst adrenóviðtökum á öðrum taugafrumum. Noradrenalín hefur að öllu jöfnu þau áhrif í mannslíkamanum að auka blóðþrýsting eða hjartsláttartíðni.
Hjartalyfið atenólol vinnur gegn þessari verkun. Það binst við adrenóviðtakann β1 (og kallast þá antagonisti) og hindrar að noradrenalín bindist viðtakanum til að ná fram verkun sinni. Við þessa bindingu atenólol verður lækkun á hjartsláttartíðni og blóðþrýstingi. Annað lyf sem hefur áhrif á nordrenalín (og einnig dópamín) er metýlfenidat, lyf sem notað er við ADHD. Lyfið hemur að noradrenalín og dópamín séu tekin upp úr taugafrumubilinu og þar með verka þau lengur á eftirtaugafrumuna.
Vöggur
Vöggur er íslenskt karlmannsnafn.
Norræna vegabréfasambandið
thumb|right|Íslenskt vegabréf
Norræna vegabréfasambandið byggir á Norræna vegabréfaeftirlitssamningnum milli Norðurlandanna og felur í sér að ríkisborgarar Norðurlandanna geta ferðast óhindrað milli landanna án þess að framvísa vegabréfi. Samningurinn var undirritaður af Danmörku (gilti þó ekki fyrir Færeyjar og Grænland), Svíþjóð, Finnlandi og Noregi (gilti þó ekki fyrir Jan Mayen og Svalbarða) árið 1957 en hann byggði á bókun frá 1954 um að leysa ríkisborgara annarra Norðurlanda undan skyldu til að hafa í höndum vegabréf og dvalarleyfi við dvöl í öðru norrænu landi en heimalandinu. Bókunin tók gildi á Íslandi 1955 og samningurinn gilti einnig á Íslandi frá og með 1966.
Guðmar
Guðmar er íslenskt karlmannsnafn.
Heiðný
Heiðný er íslenskt kvenmannsnafn.
Kvef
thumb|right|Veirur valda kvefpestum (mynd af RH-veirunni). Kvef er bráðsmitandi, en meinlaus veirusjúkdómur sem veldur óþægindum og bólgum í öndunarfærum manna, einkum í nefi og háls, en jafn vel einnig í ennisholum og augum. Kvefi valda einkum picornaveirur og kórónaveirur.
Algeng einkenni kvefs eru nefrennsli, stíflað nef, særindi í hálsi, hósti og hnerri. Stundum einnig þreyta, máttleysi, höfuðverkur og lystarleysi. Hiti og beinverkir eru venjulega til marks um flensu. Einkenni kvefs hverfa yfirleitt á um 7-10 dögum en geta varað í tvær til þrjár vikur.
Engin lyf eru til gegn kvefi og bólusetning við kvefi er ekki til. Eftir að maður hefur fengið kvefpest af völdum eins afbrigðis þeirrar veiru fær maður hana þó ekki aftur. Mikilvæg forvörn gegn kvefi er handþvottur.
Alþýðulýðveldið Lúhansk
Alþýðulýðveldið Lúhansk er umdeilt ríki sem stofnað var af aðskilnaðarsinnum með stuðningi Rússa í austurhluta Úkraínu, sem gerir tilkall til Lúhansk-héraðsins. Það byrjaði sem brotaríki (2014–2022) og var síðan innlimað af Rússlandi árið 2022. Borgin Lúhansk er ætluð höfuðborg.
Völundur
Völundur er íslenskt karlmannsnafn.
Kent (hljómsveit)
thumb|Kent, 2007. Kent er sænsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1990 í Eskilstuna og starfaði til 2016.
Úlfhildur Hákonardóttir
thumb|right|Úlfhildur drottning stofnaði Alvastra-klaustur í Svíþjóð og er grafin þar. Úlfhildur Hákonardóttir (um 1095 – 1148) var norsk hefðarkona sem var drottning Svíþjóðar frá því um 1117 til 1125, síðan skamma hríð drottning Danmerkur og svo Svíadrottning öðru sinni frá 1134 til dauðadags.
Úlfhildur var dóttir norska höfðingjans Hákonar Finnssonar úr Þjóttu. Hún giftist fyrst Inga yngri Svíakonungi, líklega um 1116. Sagt er að hún hafi fengið hann til að myrða Filippus bróður sinn og meðkonung á eitri árið 1118 og einnig að hún hafi seinna byrlað honum sjálfum eitur. Svo mikið er víst að hún hafði illt orð á sér í Svíþjóð og eftir dauða Inga leitaði hún hælis í Danmörku því henni var ekki vært í Svíþjóð.
Fljótlega eftir að Danadrottning, Margrét friðkolla, dó árið 1130 giftist Níels konungur Úlfhildi. Í Danmörku aflaði hún sér einnig óvinsælda og því hefur jafnvel verið haldið fram að hún hafi staðið að baki níðingsverki Magnúsar sterka stjúpsonar síns, þegar hann myrti Knút lávarð frænda sinn. Úlfhildur sagði skilið við Níels og er sögð hafa farið aftur til Svíþjóðar árið 1132; sumir telja að hún hafi þá strax gifst Sörkvi eldri Svíakonungi en líklegra er að þau hafi ekki gengið í hjónaband fyrr en eftir að Níels lést 1134, að minnsta kosti virðist aldrei hafa verið gerð athugasemd við hjónabandið eða dregið í efa að börn þeirra væru skilgetin, sem örugglega hefði verið gert ef þau hefðu gifst meðan Níels var enn á lífi.
Úlfhildur átti engin börn í fyrri hjónaböndum sínum en með Sörkvi átti hún synina Jóhann, sem var drepinn vegna kvennaráns sem hann framdi, og Karl, sem varð konungur Svíþjóðar 1161, og dótturina Ingigerði, sem giftist stjúpbróður sínum, Knúti Magnússyni Danakonungi.
Orðspor Úlfhildar hefur löngum verið í þá átt að hún hafi verið hið versta flagð og kvendjöfull en nútímasagnfræðingar telja fremur að hún hafi verið viljasterk og stjórnsöm kona. Hún var framtakssöm og átti samskipti við marga höfðingja víða, var til dæmis mikil vinkona Össurar erkibiskups í Lundi. Hún stofnaði Alvastra-klaustur með Sörkvi manni sínum og er grafin þar.
Iveta Mukuchyan
thumb|Iveta í Stokkhólmi Iveta Mukuchyan (armenska: Իվետա Մուկուչյան; fædd 14. október 1986) er armensk söngkona, lagahöfundur, fyrirsæta og leikkona. Hún er fædd í Jerevan en flutti til Hamborg í Þýskalandi árið 1992. Árið 2009 snéri Iveta aftur til Armeníu og tók þátt í fjórðu seríu af Hay Superstar, þar sem hún lenti í fimmta sæti. Árið 2012 tók hún þátt í annari seríu af The Voice Germany.
Hún söng lagið LoveWave sem var framlag Armeníu í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 2016. Þar endaði hún í sjöunda sæti með 249 stig.
Białystok
thumb|Bialystok. Białystok er stærsta borg norðaustur Póllands með tæpa 300.000 íbúa árið 2021. Hún er höfuðborg héraðsins Podlasía. Borgin er við Biała-fljót, 197 km norðaustur af Varsjá og nærri landamærum Belarús og Litáen.
Heiðrós
Heiðrós er íslenskt kvenmannsnafn.
Valdís
Valdís er íslenskt kvenmannsnafn.
Guðmon
Guðmon er íslenskt karlmannsnafn.
Saga
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Guðmon væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá þann 18. desember 2001.
Jarðskjálftinn í Sesúan 2008
thumb|right|Fólk safnaðist saman á götum [[Chengdu um kvöldið vegna ótta við eftirskjálfta.]] Jarðskjálftinn í Sesúan (kínverska: 四川大地震) var jarðskjálfti sem átti sér stað klukkan 14:28:01.42 að kínverskum staðartíma (06:28:01.42 að samræmdum alþjóðlegum tíma) þann 12. maí 2008 í Sesúan-héraði Kína. Um 69.016 manns létu lífið og 5 milljónir manna misstu heimili sín. Skjálftamiðjan var á 31°1'N 103°22'A á 19 km dýpi. Stærð skjálftans var 8 stig á Richterskvarða.
Vörður
Vörður er íslenskt karlmannsnafn.
Pinus dabeshanensis
Pinus dabeshanensis, er furutegund sem er einlend í Kína. Sumar heimildir telja þetta vera samnefni við mjúkfuru (Pinus armandii), sem hún líkist mjög.
Náttúruleg útbreiðsla Pinus dabeshanensis er takmörkuð þó hún hafi verið notuð staðbundið í skógrækt; tegundin kemur fyrir í Dabie Mountains í Anhui og Hubei umdæmum á milli 900 og 1400 m. hæð.
Kúlombskraftur
Kúlombskraftur eða lögmál Coulombs er kraftur sem verkar á milli tveggja punkthleðsla. Krafturinn svipar til þyngdarkraftsins að því leiti að krafturinn er í réttu hlutfalli við margfeldi rafhleðslanna en í öfugu hlutfalli við fjarlægðina á milli þeirra í öðru veldi. Þó er sá mikilvægi munur á að hleðslur hafa formerki ólíkt massa og í stað þyngdarfastans er svokallaður kúlombsfasti (k) sem er um 8,99 · 109 N·m2C-2. Krafturinn er reiknaður út svona sem vigur:
Hér k kúlombsfastinn sem áður var nefndur, Q1 og Q2 hvora hleðsluna og r er fjarðlægðinn á milli þeirra. Að lokum er þarna stefnuvigur fyrir kraftinn.
Almennt gildir að á kyrrstæða, rafhlaðana ögn með rafhleðslu q, sem er í rafsviði með rafsviðsstyrk E, verkar rafsviðskraftur F, sem er skilgreindur þannig:
F = q E.
Ef ögnin er á hreyfingu í rafsviði þá verkar á hana s.k. Lorentzkraftur.
Ludvig Holstein-Holsteinborg
Ludvig Henrik Carl Herman Holstein greifi af Holsteinborg (18. júlí 1815 – 28. apríl 1892) var danskur stórjarðeigandi sem gegndi stöðu forsætisráðherra Danmerkur frá 1870 til 1874. Hans helsta pólitíska arfleifð er að hafa tekist að halda Dönum fyrir utan Fransk-prússneska stríðið.
Ævi og störf
Stjórnmálaafskipti hans hófust í tengslum við deilurnar um stjórnarskrá Danmerkur sem sett var árið 1849, þar sem Holstein skipaði sér í sveit þeirra íhaldssömu afla sem töldu stjórnarskránna vera tilræði við þjóðskipulagið og einveldi konungs. Helstu átakamál sjötta áratugarins í dönskum stjórnmálum snerust um málefni Slésvíkur og Holtsetalands, þar sem Holstein var upphaflega í hópi íhaldsmanna en skipti síðan um skoðun og studdi Nóvembersamkomulagið árið 1863 sem leiddi til styrjaldar við Prússa árið eftir.
Stjórnmálaflokkar nítjándu aldar voru ekki fastmótaðar stofnanir og sjálfstæði einstakra þingmanna var mikið, þótt þeir gengju til liðs við einstaka flokka. Þannig gekk Holstein í hinn nýstofnaða Miðjuflokk sem stofnaður var árið 1866, en fór þó sínar eigin slóðir í ýmsum málum.
Ríkisstjórn C. E. Frijs lét af völdum eftir kosningar árið 1870. Í kjölfarið fól Kristján 9. Holstein greifa að mynda nýja ríkisstjórn. Þrátt fyrir að tilheyra Miðflokknum leitaði Holstein ekki til flokksfélaga sinna við val á ráðherrum, heldur leitaðist við að mynda stjórn með breiðari skírskotun. Stjórnunarstíll Holstein var með þeim hætti að hann blandaði sér lítið í málefni sem heyrðu undir einstaka ráðherra og sökuðu andstæðingar stjórnarinnar hann um að vera lítið annað en skrautfjöður.
Sumarið 1870 braust Fransk-prússneska stríðið út. Almenningur í Danmörku var mjög andsnúinn Þjóðverjum eftir ófarirnar í síðara Slésvíkurstríðinu árið 1864 og voru þær raddir því háværar að nú væri færi á að jafna metin. Ríkisstjórnin var á öðru máli og óttaðist að ef Frakkar myndu tapa stríðinu gætu Danir þurft að gjalda stuðning við þá dýru verði. Stjórnin dró því Frakka á svari eins lengi og mögulegt var, uns ljóst varð að Þjóðverjar ynnu sigur. Reyndist sú ákvörðun afar farsæl í ljósi úrslita stríðsins.
Vinstrisinnuð öfl tóku að eflast á danska þinginu og árið 1873 neitaði þingið í fyrsta sinn að samþykkja fjárlög ríkisins. Tilraunir Holsteins til að tryggja breiðari stuðning við stjórn sína mistókust, sem m.a. kann að skýrast af skorti hans á pólitískri slægð þrátt fyrir allnokkrar persónulegar vinsældir. Hann lét af völdum árið 1874.
Lækjadepla
Lækjadepla (fræðiheiti: Veronica serphyllifolia) er depla af græðisúruætt.
Lýsing
Blóm lækjadeplu eru ljósblá, í löngum, gisnum klasa. Þau eru 3 til 5 mm í þvermál og bikarblöðin eru græn og snubbótt. Fræflarnir eru tveir í hverju blómi og frævan hefur einn stíl sem verður að öfughjartalaga aldini.
Blöðin eru gagnstæð og gisin á stönglinum. Þá eru þau sporbaugótt eða egglensulaga, með stuttan stilk eða stilklaus. Jurtin öll er 10 til 20 sentímetra há og vex meðfram lækjasytrum, í skurðum eða í deigu graslendi.
Hallbjörn Hjartarson
Hallbjörn Hjartarson (5. júní, 1935, d. 2. september 2022) var íslenskur kántrítónlistarmaður oft kallaður kúreki norðursins. Hann var frá Skagaströnd og rak þar veitingastað og útvarpstöð sem hann kenndi við Kántríbæ. Hallbjörn var áberandi í skemmtunum á 9. og 10. áratug 20. aldar og kom fram m.a. í kvikmyndinni Dalalíf og skemmtiþáttunum Á tali hjá Hemma Gunn.
Testósterón
thumb|200px|Testósterón
Testósterón er kynhormón sem má finna í spendýrum, skriðdýrum, fuglum og öðrum hryggdýrum. Testósterón hefur efnaformúluna C19H28O2. Í hryggdýrum er testósterón framleitt í eistunum í karldýrum og í eggjastokknum í kvendýrum en lítið testósterón er líka framleitt í nýrnahettunum. Testósterón er aðalkynhormón í karldýrum.
Hallgrímur Benediktsson
Hallgrímur Benediktsson (20. júlí 1885 á Vestdalseyri við Seyðisfjörð – 26. febrúar 1954) var þjóðkunnur athafnamaður á sinni tíð, sat í bæjarstjórn Reykjavíkur, sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn og var frægur glímukappi. Frægasti sigur hans var þegar hann hafði betur í glímu við Jóhannes Jósefsson í konungsglímunni á Þingvöllum 1907. Þá var Hallgrímur í íslenska flokknum sem sýndi glímu á Ólympíuleikunum í Lundúnum 1908.
Hallgrímur fæddist á Vestdalseyri við Seyðisfjörð, sonur Benedikts Jónssonar smiðs og bónda á Refsstað og Rjúpnafelli í Vopnafirði. Benedikt var sonur hins kunna glímumanns séra Jóns Þorsteinssonar í Reykjahlíð, ættföður Reykjahlíðarættar. Móðir Hallgríms var seinni kona Benedikts, Guðrún Björnsdóttir, bónda á Stuðlum í Norðfirði. Eiginkona Hallgríms var Áslaug Zoega, dóttir Geirs Zoega, rektors Menntaskólans ií Reykjavík.
Þau voru foreldrar Geirs Hallgrímssonar, sem varð forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins og seðlabankastjóri. Önnur börn þeirra voru Björn Hallgrímsson forstjóri og Ingileif Bryndís Hallgrímsdóttir, sem stjórnuðu eftir hans dag mörgum þeim fyrirtækjum, sem Hallgrímur kom á fót.
Kúpídó
Amor eða Cupido, einnig skrifað Kúpídó, er ástarguðinn í rómverskri goðafræði.
Hallgrímur Benediktsson
Hallgrímur var í góðri stöðu hjá Edinborgarverslun þegar hann ákvað árið 1911 að segja henni lausri og stofnsetja eigin heildverslun, H.Ben & co. Verslunin tryggði sér umboð fyrir olíuvörur frá hinu bandaríska Vacuum Oil Company. Það reyndist gullnáma enda var vélvæðing sjávarútvegsins að hefjast af fullum krafti og því gríðarleg spurn eftir hvers kyns olíum. Þegar fyrri heimsstyrjöldin rauf hefðbundnar verslunarleiðir til Danmerkur þurftu kauplýslumenn að hafa hraðar hendur og koma á samskiptum vestur um haf. Hallgrímur var fljótur að bregðast við og gerðu bandarísku verslunarsamskiptin hann að auðmanni á skjótum tíma.
Hvíthákarl
Hvíthákarl eða hvítháfur (fræðiheiti: Carcharodon carcharias) er afar stór hákarl af hámeraætt. Hann finnst nálægt ströndum flestra helstu úthafa. Hann getur orðið 6 metra langur og vegið allt að 2.250 kíló. Hvíthákarl er stærsti ránfiskur í heimi. Hann er í útrýmingarhættu.
Hallgrímur Benediktsson
Árið 1926 náði H.Ben & co samningum við hollenska stórfyrirtækið Shell um stofnun fyrirtækisins Skeljungs um bensíninnflutning og sölu. Í tengslum við það reisti fyrirtækið mikla höfn og höfuðstöðvar í Skerjafirði. Var H.Ben & co um áratuga sekið stærsti innlendi hluthafinn í Skeljungi. Árið 1940 bættist bílainnflutningur við langan verkefnalista þar sem stofnað var dótturfélagið Ræsir sem flutti inn fjölda bandarískra tegunda en síðar meir einnig Mercedes-Benz.
Hvíthákarl
Útbreiðsla og búsvæði
Hvíthákarlar lifa í næstum öllum heimshöfum þar sem meðalhitinn er milli 12 og 24° C en eru flestir við suðurströnd Ástralíu, við strendur Suður-Afríku, Kalíforníu, við Guadalupe eyjar í Mexíkó og að hluta í Miðjarðarhafi og Adríahafi.
Hvíthákarl er uppsjávarfiskur en lífshættir hans hafa aðallega verið rannsakaðir og ferðir hans skráðar nálægt ströndum þar sem hann er í nánd við bráð eins og loðseli, sæljón, hvali, aðra hákarla og stórvaxnar beinfiskategundir. Hann telst úthafsfiskur og finnst frá yfirborð sjávar niður á 1280 m dýpi en heldur sig oftast nálægt sjávaryfirborði. Hvíthákarlar eru taldir eiga sök á 33–50% af hákarlaárásum á fólk. Talið er að tæplega ein af hverjum tíu árásum hvíthákarla sé banvæn.
Útlit og líkamsbygging
thumb|225px|Carcharodon carcharias Hvíthákarlar eru ljósir á kvið með og gráir á baki. Eins og margar hákarlategundir hafa þeir tennur fyrir aftan aðaltennurnar þannig þegar tennur brotna þá endurnýjast þær fljótt.
Lífshlaup
Hvíthákarlar gjóta tveimur upp í fjórtán lifandi ungum sem geta verið allt að 1,5 metra langir. Eggin þroskast inn í líkama kvendýrsins og nýklaktir ungar nærast á öðrum eggjum og systkinum sínum. Í hákörlum er engin legkaka. Eftir got synda ungarnir burt frá móður sinni og hefja strax ránlífi. thumb|right|250px
Björn Stephensen
Björn Ólafsson Stephensen (4. júní 1769 – 17. júní 1835) var íslenskur dómsmálaritari (notarius) við Landsyfirrétt. Hann var af ætt Stefánunga og bjó lengst á Esjubergi á Kjalarnesi.
Björn var fæddur í Görðum á Álftanesi, sonur Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns og Sigríðar Magnúsdóttur konu hans og bróðir þeirra Magnúsar dómstjóra og Stefáns amtmanns. Hann var sagður ágætlega gefinn en ekki jafnmikill námsmaður og bræður hans og gerðu þeir að sögn stundum gys að honum fyrir heimsku og kölluðu hann naut, enda var hann stór vexti og sterkur, en hann mun ekki hafa tekið því illa, enda var hann gamansamur maður og orðheppinn. Er sagt að Stefán hafi í gamni ort þessa vísu um Björn bróður sinn:
Þau Björn og Margrét reistu bú á Hvítárvöllum og þar dó Margrét 22. október árið 1800, skömmu eftir fæðingu þriðja sonar þeirra. Björn flutti sig þá að Lágafelli í Mosfellssveit, enda var hann þá orðinn dómsmálaritari við Landsyfirrétt og þurfti að vera nær Reykjavík, og bjó þar til 1814, en þá flutti hann að Esjubergi og bjó þar til dauðadags. Hann giftist aftur árið 1803 og var seinni kona hans Sigríður Oddsdóttir (17. janúar 1787 – 27. júlí 1869), en faðir hennar var bróðir Ólafs föður Björns og þau því systkinabörn. Sonur þeirra var Oddgeir Stephensen, forstöðumaður íslensku stjórnardeildarinnar í Kaupmannahöfn um langt skeið.
Israel Kamakawiwo'ole
Israel „Bruddah Iz“ Kamakawiwo'ole (fæddur 20. maí 1959, látinn 26. júní 1997) var tónlistarmaður frá Hawaii. Hann varð fyrst frægur eftir að fyrsta breiðskífa hans, Facing Future, kom út árið 1993. Á skífunni var ábreiður hans af lögunum „Over the Rainbow“ og „What a Wonderful World“ sem síðar hafa verið notaðar í mörgum kvikmyndum, auglýsingum og sjónvarpsþáttum.
Fyrstu árin
Þegar Israel var 13-14 ára flutti fjölskyldan til Makaha og hitti þar með Louis „Moon“ Kauakahi, Sam Gray, og Jerome Koko. Ásamt þeim og Skippy stofnaði Israel hljómsveitina Makaha Sons of Ni’ihau. Frá 1976 til 1980 gaf hljómsveitin út fimm breiðskífur og hlaut nokkra frægð á Hawaii-eyjum og á meginlandi Bandaríkjanna.
Árið 1982 lést Skippy úr hjartaáfalli. Sama ár kvæntist Iz kærustunni sinni, Marlene.
Tónlistarferill
Árið 1990 gaf hann út fyrstu sólóplötu sína, Ka'ano en hún hlaut verðlaun sem Contemporary Album of the Year og Male Vocalist of the Year hjá Hawaiʻi Academy of Recording Arts (HARA). Breiðskífan Facing Future kom út þremur árum síðar og telst vera best breiðskífa Kamakawiwo'ole. Á henni má finna lög á borð við „Somewhere Over The Rainbow/What a Wonderfull World“, „Hawaii 78“, „Whute Sandy Beach of Hawaii“, „Maui Hawaiian Man“ og „Kaulana Kawaihae“. Facing Future komst í 25. sæti Billboard Magasin's Top Pop Catalogue-listans. 26. október 2005 varð platan fyrsta platan frá Hawaii sem komst í platínusölu. Alls seldist hún í meira en 1 milljón eintökum í Ameríku.
Árið 1995 var Iz kosinn flytjandi ársins af Hara. 1997 var hann á ný kosinn af HARA, nú hlaut viðurkenningar sem Male Vocalist of the Year, Favorite Entertainer of the Year, Album of the Year og Island Contemporary Album of the Year. Vegna veikinda gat hann ekki verið til staðar við verðlaunaafhendinguna heldur fylgdist með henni í sjúkrahúsherbergi sínu.
Andlát
Á síðustu æviárum sínum átti Israel Kamakawiwo'ole við offitu að stríða og á tímabili reyndist hann 343 kg að þyngd, þá 1,88 m á hæð. Hann var oft lagður inn á spítala en lést svo vegna öndunarfærasjúkdóms 26. júní 1997 klukkan 12.18, aðeins 38 ára að aldri.
Havæski fáninn var dreginn í hálfa stöng á meðan á jarðaförinni stóð þann 10. júlí 1997. Kistan stóð í aðalbyggingunni á Honolulu svo fólk gæti borið hana augum. Alls komu um 10 þúsund manns í jarðaförina. Ösku Iz var dreift á Kyrrahaf tveimur dögum eftir jarðaförina.
Straumönd
thumb|Útbreiðsla. Straumönd (fræðiheiti: Histrionicus histrionicus) er fugl af andaætt. Straumönd er staðfugl á Íslandi og verpir um nær allt land, en mest í kringum Mývatn. Þar er líklegasta þéttasta straumandarvarp í heimi. . Straumendur eru algengar með annesjum landsins yfir vetrarmánuðina. Þegar fer að vora færir hún sig innar í firði og við árósa. Á vorin eru oft nokkrir karlfuglar um hvern kvenfugl. Karlfuglar byrja að fella fjaðrir í júlí og hópa sig saman. Straumendur eru alfriðaðar.
Straumendur eru flækingar í Vestur-Evrópu utan Íslands. Þær verpa í norðaustur-Asíu og Norður-Ameríku.