cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pergamonsafnið
Heitið
Pergamon er heiti á fornri hafnarborg í Litlu-Asíu. Meðal þekktustu fornminja sem safnið átti að hýsa var hið tröllaukna Pergamonaltari. Við opnun safnsins árið 1930 skiptist það í þrjár álmur. Sú álma þar sem altarið var sett upp kallaðist Pergamonsafnið. En 1958 var byrjað að nota þetta heiti fyrir safnið í heild.
Saga safnsins
Um aldamótin 1900 og á árunum þar á eftir barst til Berlínar mikið af fornmunum sem þýskir fornleifafræðingar fundu og grófu upp í Austurlöndum. Þessa fornmuni var erfitt að setja upp sökum stærðar. Árið 1905 lagði því þýski lista- og safnafræðingurinn Wilhelm von Bode til að reist yrði safn fyrir þessa fornmuni á safnaeyjunni í Berlín. Safnið var óvenjulega lengi í byggingu, eða frá 1910-1930. Tafir urðu sökum nóvemberbyltingarinnar 1918 og verðbólgunnar miklu í Weimar-lýðveldinu. Árið 1930 var safnið loks tekið í notkun, þótt það hafi ekki verið alveg tilbúið. Þegar loftárásir hófust í heimstyrjöldinni síðari voru margir safngripir fluttir á öruggari staði. Pergamonsafnið skemmdist talsvert í stríðinu. Auk þess tóku sovéskir hermenn talsvert af munum úr safninu og fluttu þá til Moskvu og Leningrad (Sankti Pétursborg í dag). Árið 1958 var safnið gert upp og skiluðu Sovétmenn þá mörgum af þeim safngripum sem þeir höfðu tekið. Þó eru enn margir munanna í Rússlandi eða eru týndir. 1999 var safnaeyjan með söfnunum sett á heimsminjaskrá UNESCO.
Þekktir safngripir
thumb|Hið tröllaukna Pergamonaltari
Pergamonaltarið
Pergamonaltarið er þekktasti safngripur Pergamonsafnsins og er nafngefandi fyrir safnið. Það er jafnframt einn allra stærsti safngripur Þýskalands. Altarið eru rúmir 35 metrar á breidd og 33 metra hátt. Það var þýski verkfræðingurinn Carl Humann sem fann altarið í rústum hinnu fornu borgar Pergamon seint á 19. öld. Það var flutt til Berlínar og sett saman úr þúsundum lítilla stykkja. Ekkert safn rúmaði hins vegar þennan tröllaukna grip og var þetta ein ástæðanna fyrir því að Pergamonsafnið var yfirhöfuð reist. Reyndar er hér ekki um eiginlegt altari að ræða, heldur um Pantheon, það er opið hof með guðastyttum frá 2. öld f.Kr.
Markaðshliðið í Míletos
thumb|Markaðshliðið í Míletos Míletos var forn grísk borg í Litlu-Asíu. Þýskir fornleifafræðingar fundu hliðið mikla í uppgreftri árið 1903 og fluttu það til Berlínar. Þar var það sett upp í Pergamonsafninu. Hliðið sjálft var reist á 2. öld f.Kr. Það er á tveimur hæðum og liggja þrjár leiðir í gegnum það. Það er 17 metra hátt og 29 metra breitt. Hins vegar skemmdist hliðið talsvert í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari. Sovétmenn sýndu því engan áhuga og því var það ekki flutt á brott. Árið 1954 var hliðið sett saman aftur eftir bestu getu en skemmdirnar eru augljósar. Hliðið er þó eftir sem áður hið glæsilegasta.
Istarhliðið
thumb|Hluti af hinu uppsetta Istarhliði Istarhliðið var eitt af tveimur meginhliðum gömlu borgarmúra Babýlons til forna og var reist snemma á 6. öld f.Kr. af Nebúkadnesar 2. konungi. Istar var himnagyðja Babýloníumanna. Hliðið var grafið upp af Þjóðverjanum Robert Koldeway árið 1899. Hliðið er 28 metrar breitt og 11 metra hátt. Það var skreytt með þúsundum af lituðum steinflísum. Þessar flísar voru fluttar til Berlínar, þar sem þær voru settar saman næstu árin. Þegar Pergamonsafnið var reist var jafnframt reist eftirmynd af Istarhliðinu þar og upprunalegu flísarnar festar á. Hliðið er stórglæsilegt á að líta. Borgarmúrar Babýlons ásamt hliðum þess voru eitt af sjö undrum veraldar (samkvæmt eldri listum).
Coahuila
thumb|Cohauila á korti.
Coahuila er fylki í norður-Mexíkó og er um 151.595 ferkílómetrar að stærð eða 3. stærsta fylkið. Íbúar eru 3,1 milljónir (2020) og er höfuðborgin og stærsta borgin Saltillo. Borgin Torreón er stærri ef tekið er með stórborgarsvæðið. Coahuila á landamæri að fylkjunum Chihuahua, Nuevo León, Zacatecas, og Durango. Í norðri er Texas og myndar fljótið Rio Grande (Río Bravo del Norte) landamærin. Sierra Madre Oriental er fjallgarður sem fer um fylkið.
Ísraelska safnið
thumb|right|Helgidómur Bókarinnar á Ísraelska safninu. thumb|right|Líkan sem sýnir annað musterið og hina fornu Jerúsalem. Ísraelska safnið (hebreska: מוזיאון ישראל, ירושלים, Muze'on Yisrael, Yerushalayim) er minjasafn í Jerúsalem. Það var stofnað árið 1965 sem þjóðminjasafn Ísraels. Safnið er staðsett á hæðinni Givat Ram í Jerúsalem, nærri Biblíulandasafninu, Knesset, Hæstarétti Ísraels og Hebreska háskólanum í Jerúsalem.
Vottar Jehóva
|thumb|Vottar Jehóva thumb|Vottar Jehóva thumb|Vottar Jehóva Vottar Jehóva eru kristinn trúarhópur en þeir skera sig frá öðrum slíkum (og eru þess vegna af mörgum ekki taldir kristnir í raun) til dæmis með því að hafna þrenningarkenningunni (um Guð föðurinn, soninn og hinn heilaga anda sem eitt og þrennt í senn) og hafna þannig kenningunni um eðli Jesú sem Guðs. Hinsvegar trúa þeir að Jesús sé sonur Guðs en ekki sama persóna og honum óæðri. Samkvæmt trú Votta Jehóva bjó Jesús á himni sem Míkael erkiengill áður en hann kom til jarðar og að hann hafi verið fyrsta sköpunarverk Guðs og nefna þeir hann þess vegna „frumburð“ sona Guðs. Jesús er eina veran sem Guð skapaði að öllu leyti sjálfur og áður en Jesús varð maður notaði Jehóva hann sem ‚verkstjóra‘ við sköpun alls annars á himni og á jörð. Vottar Jehóva halda hvorki jól, páska né afmælisdaga. Þeir trúa á þúsund ára ríkið, endurkomu Krists og dómsdag, þegar lifendur og dauðir verða dæmdir. Enn fremur að upp muni rísa réttlátir og ranglátir. Þeir afneita ekki veraldlegu valdi en ef lög veraldlega valdsins ganga gegn lögum Guðs þá hafna þeir þeim. Þeir lýsa yfir hlutleysi í öllum pólitískum deilumálum og gegna ekki herþjónustu og taka ekki þátt í kosningum (þeir hafa í raun „kosið“ stjórnarsjónarmið Guðs). Þeir hafna því að Gyðingar nútímans séu útvalin þjóð Guðs og styðja ekki Ísraelsríki. Þeir neita alfarið að þiggja blóðgjafir þegar um slys eða skurðaðgerðir er að ræða en sú afstaða er túlkun á boðorðinu um að halda sér frá blóði í Postulasögunni 15:29.
Upphaf trúarinnar er rakið til Pittsburgh í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum árið 1872, þegar Charles Taze Russell stofnaði International Bible Students Association. Árið 1931 var nafnið Vottar Jehóva (e. Jehovah's Witnesses) tekið í notkun. Arftaki Russells, Joseph Franklin Rutherford, stóð fyrir nafnbreytingunni. Jehóva er annar ritháttur á hebreska orðinu JHVH sem vottarnir álíta vera persónulegt nafn Guðs. Vottar Jehóva telja að það sé ekki hægt að helga nafn Guðs nema með því að nota það. Framburður nafna breytist með árunum eins og annað í tungumálum. Nafn Jesú er ekki borið eins fram í öllum tungumálum heims í dag. Eins er með nafn Guðs. Það er ekki borið fram í dag eins og það var gert á öldum áður. Þess vegna telja Vottar Jehóva að það sé rétt að nota það nafn sem er algengast í heiminum og mest þekkt, en það er nafnið Jehóva. Drottinn er ekki nafn heldur titill. Nafn Guðs (JHVH) á að standa yfir 7000 sinnum í biblíunni.
Vottar Jehóva, eða vottarnir, eins og þeir eru kallaðir í daglegu tali, líta svo á að bæði Gamla- og Nýja testamennti Biblíunnar séu skrifuð undir innblæstri Guðs og feli í sér beinan sannleik. Vottarnir hafa gefið út sína eigin þýðingu af Biblíunni (þó aðeins Nýja testamentið á íslensku) sem er frábrugðin í fáum en miklvægum atriðum. Þeir telja sig lifa eftir boði Krists um að fara og gera allar þjóðir að lærisveinum. Þess vegna ganga þeir hús úr húsi með Biblíuna og vilja flytja fólki fagnaðarboðskap sinn um Guðsríki. Vottarnir skíra til trúar sinnar með niðurdýfingu á svipaðan hátt og hvítasunnumenn gera.
Í íslensku er gjarnan sagt að meðlimur trúfélagsins sé „votti“ en það nafnorð er raunverulega ekki til í íslensku. Rétt eintölumynd orðsins er „vottur“.
Meðlimir trúfélags Votta Jehóva voru 568 árið 2022.
Hugi (mannsnafn)
Hugi er íslenskt karlmannsnafn.
Durango
thumb|Durango á korti. Durango er fylki í norðvestur-Mexíkó. Það er 123.317 km2 að stærð og eru íbúar 1.832.650 (2020). Það er fjórða stærsta fylkið en það næstfámennasta. Durango er landlukt og liggur að fylkjunum Chihuahua, Coahuila, Zacatecas, Nayarit og Sinaloa. Það liggur á mexíkósku hásléttunni og er meðalhæð 1.775 metrar yfir sjávarmáli. Landslag er fjalllent og skógi vaxið. Höfuðborgin Durango er við hlíðar Sierra Madre Occidental-fjallgarðsins í yfir 1850 metra hæð.
Vinsælt hefur verið að taka upp vestra-kvikmyndir í Durango.
Mercè Rodoreda
Merce Rodoreda (1908 í Barcelona – 1983 í Girona) var katalónskur rithöfundur á eftirstríðsárunum.
Systur
Árið 2022 unnu þær Söngvakeppni sjónvarpsins með þjóðlagakennda laginu Með hækkandi sól (sem Lay Low samdi) og kepptu fyrir Íslands hönd í Tórínó undir nafninu Systur. Þær komust áfram í undankeppninni og lentu í 23. sæti í lokakeppninni.
Systurnar eru af tónlistarfjölskyldu en foreldrar þeirra eru Ellen Kristjánsdóttir og Eyþór Gunnarsson. Móðurbróðir þeirra er KK.
Jöklafræði
Jöklafræði er undirgrein jarðvísinda sem fæst við rannsóknir á jöklum. Jöklafræði notast við þekkingu og aðferðir úr jarðfræði, veðurfarsfræði, veðurfræði, vistfræði, vatnafræði og líffræði. Þeir sem leggja stund á greinina kallast jöklafræðingar.
Saga Japans
Japanskt samfélag grundvallaðist á rótgróinni menningu og siðvenjum en Bandaríkin voru nýtt þjóðfélag þar sem landnemar víða að úr heiminum voru að festa rætur. Á þessum tíma, þegar nýlendukapphlaup Evrópuríkja stóð sem hæst, var Japan eina Asíuríkið sem stóðst vestrænum löndum snúning. Vestræn áhríf jukust mjög mikið í Japan á síðari hluta 19. aldar. Bandaríkjamenn þvinguðu Japana til þess að opna hafnir sínar fyrir erlendum kauðmönnum árið 1854. Þrátt fyrir að Japan væri einangrað land voru ýmsar hliðstæður í samfélagsþróun Japan og Evrópu. Lénskerfið hafði t.d lengi verið ríkjandi í landinu. Samúræjar voru hinir japönsku lénsriddarar og tóku þátt í byltingu gegn herstjórninni, sem lengi hafði farið með völdin, árið 1868. Þá urðu tímamót í sögu Japan og á næstu áratugum hófst víðtæk iðnaðaruppbygging og nútímavæðing. Landið varð fljótt iðnríki að evrópskri fyrirmynd. Japanir leituðu ráða hjá Evrópumönnum og undir aldarlok störfuðu um 3000 evrópskir ráðgjafar í Japan. Frakkar veitu ráðgjöf um lagasetningu og uppbyggingu iðnaðar en járnbrautalagning, viðskiptamál og uppbygging flotans var undir breskra handleiðslu. Japanski herinn var mótaður eftir prússneskri og franskri fyrirmynd. Japanir tóku líka upp vestræna siði, klæðaburð og hártísku. Evrópskra áhrifa gætti líka í japanskri byggingarlist.
Staða Japan var mjög sterk á alþóðavettvangi og í átökum við Kínverja á árunum 1894 til 1895 höfðu þeir sigur og stuttu síðar, eða árið 1905, sigruðu þeir Rússa. Sá sigur varð mörgum Evrópuþjóðum undrunarefni og sýndi fram á styrkleika japanska ríkisins.
Oscar Reutersvärd
thumb|right|Reutersvärd ásamt tveimur konum 1959. Oscar Reutersvärd (29. nóvember 1915 – 2. febrúar 2002) var sænskur myndlistarmaður sem fékkst við teikningar á ómögulegum hlutum, það er þrívíðum hlutum sem aldrei gætu verið til í þremur víddum. Reutersvärd varð fyrir áhrifum frá skrifum eðlisfræðingsins Rogers Penrose og helgaði sig rannsóknum á þrívíðum þverstæðum eins og endalausa stiganum sem hann uppgötvaði á undan Penrose og M. C. Escher sem gerði hann síðar frægan. Reutersvärd aðhylltist púrisma sem er afsprengi kúbisma. Hann teiknaði því ekki raunsætt umhverfi kringum formin eins og Escher gerði heldur hélt sig strangt við rúmfræðileg form, alltaf með sama sjónarhorni (samsíða sjónarhorni eða japönsku sjónarhorni) og gerði meðal annars um 2500 númeraðar myndir af þessum toga.
Pókahontas
Árið 1613 handsömuðu Englendingar Pókahontas og héldu henni gegn lausnargjaldi. Á meðan hún dvaldi með Englendingunum snerist Pókahontas til kristni og tók upp nafnið Rebecca. Þegar henni bauðst að snúa heim til þjóðar sinnar ákvað hún að vera heldur áfram með Englendingunum. Í apríl árið 1614, þegar hún var 17 ára, giftist Pókahontas tóbaksræktarmanninum John Rolfe. Hjónunum fæddist sonurinn Thomas Rolfe í janúar árið 1615.
Árið 1616 héldu Rolfe-hjónin til Lundúna. Pókahontas var höfð til sýnis í breska samkvæmislífinu og bent var á hana sem dæmi um „villimann“ sem hefði verið siðmenntaður. Hún varð mjög fræg í Englandi, fékk að klæðast fínum fötum og var boðið til veislu í höll Jakobs 1. Englandskonungs. Árið 1617 hugðust Rolfe-hjónin snúa aftur til Virginíu en Pókahontas lést af ókunnum sjúkdómi í bænum Gravesend, aðeins 20 eða 21 árs. Hún var grafin í kirkju Heilags Georgs þar í bænum en ekki er vitað hvar gröf hennar er staðsett í dag þar sem miklar breytingar hafa verið gerðar á kirkjunni síðan þá.
Suðurey
thumb|right|Suðurey. Suðurey er eyja í Vestmannaeyjaklasanum sem liggur um kílómetra suðvestur af Stórhöfða og er fimmta stærsta eyja klassans, um 0.2 km² að flatarmáli.
Eyjan er girt háum hömrum að suðurhliðinni undanskilinni, þar sem grasi vaxin brekka nær niður að sjó. Þrjár uppgöngur eru í eyjuna; sunnan, vestan og austan megin, en allar eru þær sunnarlega við brekkuna. Besti möguleikinn á uppgöngu á eyjuna er kallaður steðjar með tilvísun í hestamennsku, en vegna öldubrots úr suðri er hún stundum ógreiðfær. Um miðbik eyjarinnar liggur hryggur, um 161 metra hár þar sem hann er hæstur. Mikið gróðurlendi þekur stóran hluta eyjunnar.
Í Suðurey er stunduð eggjataka og lundaveiði, ásamt því að sauðfé er haft á beit allan ársins hring. Suðureyingar, eins og þeir sem eru meðlimir í veiðifélaginu eru kallaðir, eiga veiðikofa í eynni sem var reistur 1951. Hann er norðan megin á eyjunni og sést frá Heimaey. Miklar endurbætur hafa verið gerðar á kofanum síðan hann var reistur, en í dag er regnvatni safnað undir kofan og rafmagn er framleitt með vindorkustöð á eyni.
Það er sagt bátfært í Suðurey þegar öldur brýtur ekki á sunnanverðri Hænu þar sem uppgangan er sunnan til á eynni og sést því ekki frá Heimaey.
Veðurfarsfræði
Veðurfarsfræði (eða loftslagsfræði) er undirgrein jarðvísindanna sem fæst við rannsóknir á langtíma veðurfari, ólíkt veðurfræðinni sem fæst við rannsóknir á skammtímaveðurfari (oftast í þeim tilgangi að segja til um veður). Þeir sem leggja stund á greinina kallast veðurfarsfræðingar (eða loftslagsfræðingar).
Sverrir Jakobsson
Sverrir Jakobsson (f. 18. júlí 1970) er íslenskur sagnfræðingur.
Hann útskrifaðist frá Menntaskólanum við Sund árið 1990, lauk svo B.A.-prófi við Háskóla Íslands 1993 og M.A.-prófi frá Háskólanum í Leeds í Bretlandi. Lauk svo doktorsprófi frá HÍ 2005. Sverrir var aðjunkt í sagnfræði við Háskóla Íslands árin 2010-2013, lektor 2013-2014 og hefur starfað sem prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands frá árinu 2014.
Á menntaskólaárum sínum komst hann ásamt tvíburabróður sínum Ármanni þrívegis í úrslit í Gettu betur og sigraði í keppninni árið 1990.
Sverrir var í forsvari fyrir Samtök herstöðvaandstæðinga og formaður þeirra 1999-2000. Þá var hann formaður Hagþenkis, félags höfunda kennslubóka og fræðirita 2000-2008.
Helstu bækur:
Við og veröldin. Heimsmynd Íslendinga 1100-1400 (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2005).
Kristur. Saga hugmyndar (Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 2018).
The Varangians. In God´s Holy Fire (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2020).
Meðhöfundur:
Historical Dictionary of Iceland, 3. útgáfa (ásamt Guðmundi Hálfdanarsyni, Lanham: Rowman & Littlefield, 2016).
Engin venjuleg verslun – Saga Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins í 90 ár (ásamt Hildigunni Ólafsdóttur og Sumarliða Ísleifssyni, Reykjavík: Vínbúðin ÁTVR, 2018).
Útgáfur
Ritstjórn:
Þjóðerni í þúsund ár? Ritstj. Sverrir Jakobsson, Jón Yngvi Jóhannsson og Kolbeinn Proppé (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2003).
Images of the North. Histories-Identities-Ideas (Studia Imagologica. Amsterdam Studies on Cultural Identity, 14 (Amsterdam: Rodopi, 2009).
The Routledge Research Companion to the Medieval Icelandic Sagas. Ritstj. Ármann Jakobsson og Sverrir Jakobsson (London & New York: Routledge, 2017).
Sturla Þórðarson (1214-1284) – Skald, Chieftain and Lawman. Ritstj. Jón Viðar Sigursson og Sverrir Jakobsson (Turnhout: Brill, 2017).
Hugmyndaheimur Páls Briem. Ritstj. Ragnheiður Kristjánsdóttir og Sverrir Jakobsson (Reykjavík: Sagnfræðistofnun, 2019).
Piparrót
Piparrót (fræðiheiti Armoracia rusticana) er fjölær jurt af krossblómaætt með löngum blöðum og sívölum rótarhýðum með sterkt bragð og lykt. Piparrót inniheldur þrisvar sinnum meira C-vítamín en sítrónur. Hún er notuð sem krydd í mat. Á miðöldum var piparrót notuð við skyrbjúg.
Frumsnjáldrur
Frumsnjáldrur (fræðiheiti: Pantotheria) er yfirgefin flokkun miðlífsalda spendýra. Þessi hópur er nú talinn óformlegur „sorpkörfu“ flokkun og hefur verið skipt út fyrir Dryolestida auk annarra hópa.
Rachel Nichols
Rachel Nichols (fædd Rachel Emily Nichols, 8. janúar 1980) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Alias og The Inside.
Einkalíf
Nichols fæddist í Augusta í Maine. Nichols hóf nám við Columbia-háskóla í New York árið 1998 þar sem hún ætlaði sér að verða verðbréfamiðlari á Wall Street. Hún hóf módelstörf meðan hún var við nám og notaði launin til að borga námið. Nichols kom fram sem módel fyrir Abercrombie & Fitch, Guess? og L'Oreal; ásamt því að hafa verið kynnir hjá MTV sjónvarpsstöðinni. Nichols stundaði nám í hagfræði og sálfræði, ásamt drama. Nichols útskrifaðist árið 2003 frá Columbia-háskóla með gráðu í stærðfæði og hagfræði.
Nichols giftist kvikmyndaframleiðandanum Scott Stuber árið 2008 en skildu í febrúar 2009.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Nichols árið 2002 var í Sex and the City sem Alexa. Árið 2005 þá var henni boðið hlutverk í The Inside sem alríkisfulltrúinn Rebecca Locke. Nichols lék Rachel Gibson í Alias frá 2005-2006. Síðan árið 2010 þá var henni boðið hlutverk í Criminal Minds sem Ashley Seaver sem hún lék til loka seríu 6.
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Nichols var árið 2000 í Autumn in New York. Síðan þá hefur komið fram í kvikmyndum á borð við Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd, The Amityville Horror, The Woods, Star Trek, G.I. Joe: The Rise of Cobra og Conan the Barbarian.
Kóbolt
Kóbolt eða kóbalt er frumefni með efnatáknið Co og er númer 27 í lotukerfinu.
Almennir eiginleikar
Kóbolt er hart, silfurhvítt járnsegulefni. Það er oft tengt nikkel og bæði efnin einkenna loftsteinajárn. Spendýr þarfnast smárra skammta af Kóboltsöltum til að lifa. Kóbolt-60, sem er geislavirk samsæta þess, er mikilvægt sporefni og var notað við geislameðferð krabbameins. Kóbolt hefur tvo þriðju segulleiðni járns.
Algeng oxunarstig kóbolts eru +2 og +3 og jafnvel +1.
Notkun
Co-60 er nytsamlegt sem uppspretta gammageisla að hluta til því að það getur verið framleitt í þekktum stærðum og í mjög stórum stíl með því að láta nifteindir dynja á náttúrulegu Kóbolti í kjarnaofni í ákveðinn tíma.
Þelskriðdýr
Þelskriðdýr (fræðiheiti: Therapsida) er elsti vísir spendýra.
Jómundur
Jómundur er íslenskt karlmannsnafn.
Lay Low
Lovísa Elísabet Sigrúnardóttir (fædd 10. september 1982), betur þekkt sem Lay Low er íslensk söng- og tónlistarkona.
Hún hefur samið tónlist aðallega í stíl blúss, þjóðlagatónlistar og kántrí. Lovísa hóf ferilinn í hljómsveitinni Benny Crespo's Gang þar sem hún spilaði á hljómborð og gítar. Árið 2006 vann hún verðlaun fyrir bestu söngkonuna á Íslensku tónlistarverðlaununum fyrur sólóplötu sína Please don't hate me.
Hún fæddist í London og á föður frá Sri Lanka.
Samsíða sjónarhorn
thumb|right|Kubbur sýndur í samsíða sjónarhorni. Samsíða sjónarhorn eða japanskt sjónarhorn er aðferð við að sýna þrívídd í tvívíðri mynd. Aðferðin á uppruna sinn í Kína og einkennir bæði kínverska og japanska myndlist, en ástæða nafnsins er að það voru japanskar prentmyndir sem höfðu áhrif á evrópska myndlist á 19. öld. Einkenni samsíða sjónarhorns er að það skortir fjarvídd þannig að ef t.d. er horft framan á eitt horn kubbs eru skálínur hliða hans samsíða. Allt það sem er samsíða í því þrívíða rými sem myndað er verður einnig samsíða í myndinni og hlutir minnka ekki eftir því sem fjær dregur. Samsíða sjónarhorn er oft notað í þrívíddarhönnun með aðstoð tölvu.
Perspektive Assonometria
Whoopi Goldberg
Whoopi Goldberg (f. 13. nóvember 1955 sem Caryn Elaine Johnson) er bandarísk leikkona.
Badmintonfélag Hafnarfjarðar
Badmintonfélag Hafnarfjarðar var stofnað 7. október 1959. Félagið hefur aðsetur í Íþróttahúsinu Strandgötu.
Hreinstefna
thumb|right|Forsíða tímaritsins Esprit noveau frá 1920. Síðar unnu Le Corbusier og Ozenfant saman að gerð þess. Hreinstefna eða púrismi er myndlistarstefna sem spratt út úr kúbismanum. Arkitektinn Le Corbusier og Amédée Ozenfant settu hugmyndafræði stefnunnar fram í bókinni Après le cubisme árið 1918. Stefnan setti sig gegn uppbroti myndefnisins og þeirri skreytilist sem þeim þótti kúbisminn vera orðinn. Hún boðaði þess í stað einfaldleika hins rúmfræðilega forms með hreinum litflötum og upphafningu vélrænnar reglufestu. Viðfangsefnin voru gjarnan manngerðir fjöldaframleiddir hlutir.
Helgafell
Helgafell getur átt við:
Hættir sagna í íslensku
Sögn hefur svokallaða hætti eftir því hvernig eitthvað er látið í ljós. Hættirnir sýna afstöðu málnotanda til þess sem stendur í setningunni, svo sem vissu og óvissu, möguleika, skipun, ósk. Hættir íslenskra sagna greinast í persónuhætti og fallhætti.
Persónuhættir
Persónuhættir eru þrír í íslensku (framsöguháttur, viðtengingarháttur og boðháttur) og beygjast eftir persónum.
Framsöguháttur
Framsöguháttur lætur í ljós hlutlausa frásögn, beinar fullyrðingar (hvort sem þær eru sannar eða ósannar) og beinar spurningar. Dæmi: „ég fer á morgun“, „ferðu á morgun?“
Viðtengingarháttur
Viðtengingarháttur lætur í ljós eitthvað skilyrðisbundið, hugsanlegt, mögulegt, ósk, bæn og svo framvegis. Hann dregur nafn sitt af því að hann er mikið notaður þegar aukasetningar tengjast aðalsetningum. Dæmi: „ég kæmi ef ég gæti“ „ég færi ef ég treysti mér“, „ég held að hann komi.“ Viðtengingarháttur er til í persónum, tölum, tíðum og myndum.
Boðháttur
Boðháttur lætur í ljós boð, beiðni eða skipun. Hann stendur alltaf fremst í setningu. Dæmi: „Farðu.“ „Kom inn.“
Í íslensku er sögn í boðhætti í nútíð og aðeins í 2. persónu eintölu og fleirtölu.
Nafnháttur
Nafnháttur er nafn sagnarinnar (nafnorðsmynd), svipað og nefnifall nafnorðs, og þekkist á smáorðinu (nafnháttarmerkinu) „að“ sem undanfara; „að vera“, „að fara“, „að geta“ og svo framvegis. Sagnir í nafnhætti enda oftast á -a ; „lesa“, „skrifa“, „skoða“.
Lýsingarháttur nútíðar
Lýsingarháttur nútíðar endar alltaf á -andi; „hlæjandi“, „hrífandi“, „sofandi“ og svo framvegis. Hann gegnir líku hlutverki og lýsingarorð. Sérstæður lýsingarháttur nútíðar verður stundum að nafnorði; „nemandi“, „verjandi“, „eigandi“ og svo framvegis og hafa slík orð fært sig í flokk nafnorða. Oft er orði, orðstofni eða forskeyti aukið framan við lýsingarhátt nútíðar og telst orðið þá lýsingarorð; til dæmis: „hálfgrátandi“ og „óalandi“.
Lýsingarháttur þátíðar
Lýsingarháttur þátíðar gegnir einnig líku hlutverki og lýsingarorð og er stundum nefndur lýsingarorð þolandans vegna þess að oftast á hann við eitthvað sem einhver verður fyrir; til dæmis: „hann var skammaður“, „hún var lamin“. Lýsingarháttur þátíðar endar á -ð, -d, -t eða -inn/-in, -ður, -dur, -tur og fær endingar eftir kynjum og tölum eins og lýsingarorð, einn fallhátta; til dæmis „brennt barn forðast eldinn“, „enginn verður óbarinn biskup“, „hann er kominn“. Lýsingarháttur þátíðar er notaður með sögnunum „hafa“, „vera“, „verða“; til dæmis: „hún hafði sofið“, „hann er valinn“, „hann verður sóttur“. Lýsingarháttur þátíðar kemur einnig oft fyrir með sögnunum „geta“, „eiga“ og „fá“; til dæmis: „ég get farið“, „hann fær engu ráðið“, „þú átt það skilið.“. Stundum er orði, orðstofni eða forskeytið aukið framan við lýsingarhátt þátíðar; til dæmis: „útsofinn“, „alfarnir“, „ókomnir“ og ætti þá að greina hann sem lýsingarorð.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
thumb|Engillinn Moroni blæs í lúður á turni aðalmusteris mormóna í Salt Lake City Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu sem er þekktari sem mormónakirkjan var stofnuð á fyrrihluta 19. aldar í Bandaríkjunum. Samanlagt í heiminum eru safnaðarfélagar nú fleiri en 16 miljónir.
Mormónar trúa því að söfnuður þeirra sé endurrisinn söfnuður sá er Jesús skapaði og að aðrir trúarhópar sem kenna sig við Krist hafi villst af leið.
Mormónar trúa því að Guð sé líkamleg vera sem er giftur og á börn. Þeir trúa því einnig að menn geti orðið guðir eftir dauðann.
Þeir leggja stranga áherslu á mikilvægi fjölskyldunnar og leggjast mjög gegn fóstureyðingum, samkynhneigð, kynlífi utan hjónabands og klámi. Safnaðarfélagar mega ekki stunda fjárhættuspil né nota tóbak, áfengi, te, kaffi eða fíkniefni.
Það er algengur misskilningur að mormónar stundi fjölkvæni þrátt fyrir að kirkjan hafi bannað það þegar árið 1890.
Aðal trúarrit þeirra eru Mormónsbók og Biblían.
Saga mormónakirkjunnar
thumb|Ljósmynd af Joseph Smith frá 1843 Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu var stofnuð af Joseph Smith í New York-fylkin í Bandaríkjunum árið 1830.
Jón Helgason (aðgreining)
Jón Helgason getur átt við:
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Saga mormónakirkjunnar
Samkvæmt söguskoðun mormóna fékk Smith opinberun frá Guði, fyrst í gengum engilinn Moroni og síðar gegnum bók skráða á gullplötur. Smith snéri bókinni á ensku sem Book of Mormon – Mormónsbók. Bókin segir frá fornum þjóðum í Ameríku og var gefin út í fyrsta skipti 1830.
Sama ár og Mormónsbók var gefin út var söfnuðurinn stofnaður og urðu safnaðarfélagar fljótlega allmargir. Frá upphafi var mikil áhersla lögð á trúboð. Þessi nýju trúarbrögð vöktu mikla andúð annarra safnaða. Sjálfur var Smith handtekinn oftar en þrjátíu sinnum vegna trúar sinnar.
Fyrsta musteri mormóna var vígt 1836 í Kirtland í Ohio. Söfnuðurinn óx hröðum skrefum en ofsóknirnar héldu einnig áfram. Mormónarnir fluttu þá til Illinois og stofnuðu þar sveitarfélagið Nauvoo. En þeir sluppu ekki við ofsóknir þar heldur.
Joseph Smith var handtekinn hvað eftir annað og þegar hann sat í fangelsi í borginni Carthage í Illinois ásamt bróður sínum Hyrum voru þeir báðir myrtir 27 júní 1844 af vopnuðum lýð sem réðist inn í fangelsið. Joseph Smith var þá einungis 38 ára gamall.
Þegar Smith var myrtur hafði mormónakirkjan vaxið í 26 000 manna söfnuð.
thumb|Ljósmynd af Brigham Young Eftir morðið var mormónum ljóst að þeir voru ekki óhultir í þéttbýli Bandaríkjanna. Meðal annars voru 200 bóndabæir mormóna í Nauvoo brenndir á einum mánuði 1845. Brigham Young (1801 – 1877) sem tók við forstöðu safnaðarins eftir Smith ályktaði að framtíðarlandið væri í vesturhluta norður Ameríku. Hann ákvað því að söfnuðurinn allur mundi taka sig upp og flytja til fyrirheitna landsins á sama hátt og Ísraelsmenn höfðu flúið Egyptaland. Um 16 000 safnaðarfélagar tóku sig upp og hófu langa og stranga ferð vestur eftir meginlandinu. Eftir tveggja ára ferð kom fyrsti mormónahópurinn á áfangastað, Salt Lake-dalinn í Utah, í júlí 1847.
Á þessum tíma var Salt Lake langt frá öllum byggðum og utan landamæra Bandaríkjanna. Þaðan var meir en 1600 km til næstu stærri borgar í Bandaríkjunum og langt frá ofsækjendunum.
Mormónar hófu að byggja borgina Salt Lake City með Musteri Mormons sem öxul. Þar að auki stofnuðu mormónar 325 þorp og bæi í Utah á tímum Brigham Young.
Mormónar óskuðu eftir því við ríkisstjórn Bandaríkjanna að fá til yfirráða eigið fylki sem þeir nefndu Deseret og átti að ná yfir stóran hluta Klettafjalla og nágrennis. Í stað þess fengu þeir miklu minna landsvæði sem var kallað Utah (eftir indjánaþjóð á svæðinu sem nefnd var Ute) og var ekki gert að fylki heldur yfirráðasvæði (s.k. territory).
Árið 1857 sendi bandaríkjastjórn herlið til Utah til að berja niður mormónauppreisn sem frést hafði um til Washington. Uppreisnin reyndist vera sögusögn en hersetan olli margvíslegum erfiðleikum fyrir íbúa Utah.
En mormónum hélt áfram að fjölga mjög og við andlát Brigham Young 1877 voru þeir orðnir 140 000 í Utah. Það var ekki einungis því að þakka að þeir eignuðust mörg börn heldur öllu frekar trúboð í Evrópu og innflytjendur sem komu þaðan.
Á þessum tíma var það opinber trúarsetning mormóna að Guð vildi að þeir stunduðu fjölkvæni. Það var hins vegar ólöglegt í Bandaríkjunum og mikill þyrnir í augum andstæðinga mormóna. 1887 voru sett ný lög í Bandaríkjunum gegn mormónum og fjölkvæni. Með þeim voru settar miklar hömlur á allt starf kirkjunnar og allar eigur gerðar upptækar, allir einstaklingar sem neituðu að taka afstöðu gegn fjölkvæni voru sviptir kosningarétti og kjörgengi. Fjölmargir voru dæmdir í fangelsisvist og aðrir flúðu undan lögreglu og herliði. Wilford Woodruff sem þá var kirkjuleiðtogi fékk vitrun 1890 og lýsti því yfir að fjölkvæni væri nú gegn vilja Guðs. Flestir mormónar fylgdu kenningu Woodruffs án mótmæla.
Afnám fjölkvænis gaf mormónum og Utah möguleika að taka nýja stöðu í samfélagslífi Bandaríkjanna. Árið 1896 varð Utah 45 fylkið í Bandaríkjunum.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu hélt áfram að vaxa, frá 268 331 árið 1900 til 979 454 árið 1948. Árið 1950 bjuggu einungis 8% mormóna utan Bandaríkjanna en 1990 voru það 35%. Nú býr um helmingur mormóna í Bandaríkjunum.
Trúarkenningar
Mormónar álíta ekki að mannlegt líf hefjist við fæðingu. Þeir trúa því að við höfum eilíft líf, bæði fyrir og eftir jarðvistina og það stjórnar öllum verkum þeirra. Samkvæmt þessari trú er líf manna skipt í þrjá hluta:
Stjarna
thumb|[[Stjörnumyndun á sér stað í Stóra Magellanskýinu.]] Stjarna eða sólstjarna er risastór hnöttur úr rafgasi sem verður glóandi vegna kjarnasamruna í iðrum stjörnunnar. Sólin er sú stjarna sem nálægust er jörðu. Margar aðrar stjörnur eru sýnilegar með berum augum á næturhimninum, en vegna mikillar fjarlægðar frá jörðu birtast þær sem fastir ljóspunktar. Stærstu stjörnurnar hafa verið flokkaðar saman í stjörnumerki og stjörnuþyrpingar, og menn hafa gefið björtustu stjörnunum nöfn. Stjörnufræðingar hafa gefið út stjörnuskrár þar sem þekktar stjörnur eru skráðar með stöðluðum stjörnuheitum. Í sýnilegum alheimi er talið að fjöldi stjarna sé milli 1022 og 1024. Af þessum fjölda stjarna eru aðeins um 4.000 sýnilegar með berum augum. Allar sýnilegar stjörnur er að finna í stjörnuþokunni Vetrarbrautinni.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Trúarkenningar
Mormónar kenna að Guð sé í raun þrjár persónur, sjálfstæðir guðir. Guð faðirinn sem heitir Elohim, sonurinn Jesús sem er kallaður Jehóva í Gamla testamentinu og Heilagur andi. Menn geta einnig orðið guðir við hlið Guðs í eilífðinni.
Samkvæmt mormónum er Jesús fullkomin fyrirmynd. Hann kenndi í orði og verki á hvaða hátt menn skuli haga eigin lífi og elska Guð og samferðamenn sína. Hann lét sjálfviljugur líf sitt á krossinum og fullgerði þannig friðþæginguna. Með því frelsaði hann alla frá syndum sem vilja fylgja honum. Andstætt við aðrar kristnar kirkjur álíta mormónar ekki að Jesús hafi ”verið getinn af heilögum anda”, þeir trúa því að hann hafi á jörðu verið barn Guðs og Maríu og á himni barn Guðs, Elohim, og konu hans. Þeir eru einnig vissir um að Jesús hafi farið til Ameríku eftir að hann reis upp frá dauðum.
Stjarna
Stjörnur myndast við þyngdarhrun geimþoku úr efni sem er aðallega vetni, ásamt helíni og snefil af þyngri efnum. Talið er að alheimurinn hafi myndast við miklahvell og byrjað að þenjast út og kólna. Seinna meir hafi rykský þést vegna eigin þyngdarafls og orðið að stjörnum. Massi stjörnunnar er það sem helst ræður þróun hennar og örlögum. Stjarna skín megnið af líftíma sínum vegna kjarnasamruna vetnis í helín í kjarna hennar. Þetta ferli leysir orku sem fer í gegnum stjörnuna og geislar út í útgeim. Þegar stjarna nálgast endalokin verður kjarni hennar að stjörnuleif: hvítur dvergur, nifteindastjarna, eða, ef hún er nógu massamikil, svarthol.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Lifandi spámenn
Mormónar trúa á lifandi spámenn, spámenn sem gegna sama hlutverki eins og Abraham, Móses, Jóhannes skírari og postularnir. Þeir telja Joseph Smith sem spámann en einnig alla þá sem eru í forystu kirkjunnar á hverjum tíma.
Stjarna
Kjarnasamruninn sem verður í stjörnum eða stjörnuleifum myndar nær öll frumefni sem koma fyrir í náttúrunni og eru þyngri en litín. Stjörnur sem missa massa, eða sprengistjörnur, gefa auðgað efni út í miðgeimsefnið. Þessi frumefni mynda síðan nýjar stjörnur. Stjörnufræðingar geta reiknað út eiginleika stjarna eins og massa, aldur, efnasamsetningu, breytileika, fjarlægð og hreyfingu um geiminn; með því að skoða sýndarbirtu, litróf og breytingar á stöðu yfir tíma.
Flestar stjörnur hafa fylgihnetti, sem ganga á sporbaugum umhverfis stjörnuna og mynda sólkerfi. Til eru sólkerfi í kringum tvístirni eða fleiri stjörnur. Þar sem tvær stjörnur eru nærri hver annarri geta þær haft veruleg áhrif á þróun hverrar annarrar með þyngdarafli sínu. Stjörnur geta myndað stærri kerfi eins og stjörnuþyrpingar eða stjörnuþokur sem tengjast innbyrðis með þyngdarafli.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Endurreist kirkja
Mormónar halda því fram að þeir séu kristnir en á eigin hátt. Þeir trúa því að Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu hafi endurreist þá frumkirkju sem Jesús stofnaði. Samkvæmt kenningu þeirra skipulagði Jesús þrjú síðustu árin á lífi söfnuðinn og skipaði tólf postula og veiti þeim vald til að tala í hans nafni og stjórna kirkjunni. Fljótlega eftir dauða Jesús voru postularnir sjálfir myrtir og bein áhrif Guðs á kirkjuna enduðu þar með. Þar með hófst tími misskilnings og vantúlkana. Mormónar telja sig ekki á neinn hátt tilheyra þeim kirkjulegu og trúarlegu hefðum sem hafa skapast allt frá fyrstu öldum kristinnar kirkju. Árið 1820 birtust Guð og Jesús Joseph Smith og sögðu honum að hlutverk hans væri að endurreisa kirkjuna. Kirkja Jesú Krists hinna Síðari daga heilögu er þess vegna eina kristna kirkjan sem hefur valdsumboð frá Jesú Kristi. Kirkjan er hliðstæð frumkirkjunni sem Kristur stofnaði í jarðneskri þjónustu sinni hvað varðar trú, kenningar, valdsumboð og skipulag.
Stjarna
Könnunarsaga
Stjörnur hafa verið mikilvægur hluti af menningu mannsins frá forsögulegum tíma og eru áberandi í elstu ritheimildum frá fyrstu siðmenningarsamfélögum heims. Stjörnurnar höfðu trúarlegt hlutverk, voru notaðar sem leiðarstjörnur í stjarnsiglingafræði og til að skilgreina tímatal og marka upphaf og endi árstíða.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Skírn látinna
Samkvæmt kenningum kirkjunnar hafa meðlimir hennar skyldum að gegna gagnvart látnum ættmennum, þeim sem ekki höfðu möguleika á að velja Jesú Krist meðan þeir lifðu. Til að auðvelda þeim eilífðarlífið er hægt að skíra þá í musteri kirkjunnar með staðgengli. Til að auðvelda þetta rekur kirkjan eitt stærsta ættfræðisafn í heiminum: Ættfræðisafnið í Salt Lake City, Utah. Það er opið almenningi, sem fengið getur aðgengi að milljónum heimildarskjala með fæðingardögum, giftingardögum, dánardögum.
Stjarna
Könnunarsaga
Elstu stjörnufræðingar gerðu greinarmun á fastastjörnum sem virtust sitja kyrrar á himninum, og reikistjörnum (plánetum) sem virtust ferðast yfir himininn á nokkrum dögum eða vikum. Margir eldri stjörnufræðingar töldu að fastastjörnurnar væru festar við himinhvolf og færðust ekkert til. Stjörnufræðingar fornaldar hópuðu stjörnur saman í stjörnuþyrpingar og stjörnumerki og afmörkuðu þannig ákveðin svæði á himninum sem hægt var að nota til að rekja ferðir reikistjarnanna og afstöðu sólarinnar. Afstaða sólarinnar til fastastjarna (og sjóndeildarhringsins) var notuð til að búa til sóldagatöl til að tímasetja ákveðin verk í landbúnaði. Gregoríska tímatalið sem nú er notað nánast um allan heim, er sóldagatal sem miðast við ferð jarðarinnar umhverfis sína stjörnu, sólina.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Prestar
Prestar mormóna eru ólaunaðir og eru ekki skólagengnir prestar. Þeir drengir sem eru taldir verðugir og eru það flestir geta hlotið Aronsprestdæmið þegar þeir eru 12 ára og Melkísedeksprestdæmið 18 ára. Það þýðir að nánast allir karlmenn í kirkjunni gegna prestembætti.
Trúboð
Kirkja Jesú Krists hinna Síðari daga heilögu leggur mikla áherslu á trúboð og hefur gert frá upphafi. Trúboðar eru sendir út tveir og tveir saman. Flestir trúboðar kirkjunnar eru ungir menn og konur á aldrinum 19 til 23 ára. Trúboðar eru kallaðir til að starfa í 18 mánuði og upp í tvö ár og gera það upp á eigin kostnað. Verðandi trúboðar geta þurft að þjóna hvar sem er í heiminum og þurfa oft að læra nýtt tungumál. Fyrir utan svo sem tveggja mánaða þjálfun í tungumálanámi, fá trúboðar litla beina þjálfun áður en þeir fara til þjónustunnar. Þekkingu sína hafa þeir í flestum tilvikum öðlast á heimilum. Trúboðarnir kenna bæði úr Biblíunni og úr Mormónsbók.
Stjarna
Könnunarsaga
Elsta stjörnukortið sem vitað er um aldur á, er frá Egyptalandi hinu forna frá 1534 f.o.t. Elstu stjörnuskrárnar voru settar saman af babýlónskum stjörnufræðingum í Mesópótamíu seint á 2. árþúsundinu f.o.t., á tímum Kassíta (um 1531-1155 f.o.t.). Elsta stjörnuskráin var samin af gríska stjörnufræðingnum Aristillusi. Stjörnuskrá Hipparkosar frá 2. öld f.o.t. inniheldur 1.020 stjörnur og var notuð af Kládíusi Ptólmæosi. Hipparkos er þekktur fyrir að hafa fyrstur uppgötvað nýstirni.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Helgirit
Mormónar halda fjögur rit heilög:
Biblíuna, er Gamla og Nýja testamentið. Þeir álíta þó að varúð þurfi að hafa við lestur Biblíunnar þar sem margt í henni hafi verið vantúlkað og rangsnúið og sumt falsað í hinum ýmsu þýðingum. Mormónar hafa þess vegna gert eigin þýðingar á ýmis tungumál þar sem gallarnir eru leiðréttir.
Stjarna
Könnunarsaga
Þótt fastastjörnurnar virtust ekki hreyfast neitt, áttuðu kínverskir stjörnufræðingar sig á því að nýjar stjörnur gætu birst á himninum. Árið 185 skrifuðu þeir fyrstir manna um sprengistjörnu, sem nú er þekkt sem SN 185. Bjartasti stjarnfræðilegi viðburður skráðrar sögu var sprengistjarnan SN 1006 sem sást árið 1006 og egypski stjörnufræðingurinn Ali ibn Ridwan skrifaði um, auk nokkurra kínverskra stjörnufræðinga. Sprengistjarnan SN 1054 sem gat af sér Krabbaþokuna sást líka frá jörðu og var lýst af kínverskum og íslömskum stjörnufræðingum.
Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu
Helgirit
Mormónsbók, helg ritning sem sambærileg Biblíunni. Þar sem ber á milli gildir Mormónsbók. Í henni eru rit spámanna frá fornum tímum. Einn þeirra, Lehí, var uppi í Jesúsalem um 600 f.Kr. Lehí leiddi fámennan hóp til meginlands Ameríku að boði Guðs. Þar varð fólkið að mikilli þjóð með spámönnum. Mormónsbók er safn rita um spámennina og leiðtoga þessa samfélags. Hún er nefnd eftir Mormón, sem var einn af síðustu spámönnum þessa tíma. Joseph Smith fann Mormónsbók 1830 eftir leiðsögn engilsins Moroni og var hún skráð á gullplötur.
Kenning og sáttmálar, er safn guðlegra opinberana og innblásinna útskýringa, sem Guð veitti spámönnum á nítjándu öld til að stofna og leiða kirkjuna á síðari dögum.
Mormónar á Íslandi
Á Íslandi er starfandi söfnuður í Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu.
Fjölkvæni og mormónar
Kirkja Jesú Krists hinna Síðari daga heilögu bannaði fjölkvæni meðlima sinna árið 1890 en kirkjan studdi það í nær fimmtíu ár.
Joseph Smith sagðist hafa fengi snemma í sögu kirkjunnar opinberun frá Guði um að fjölkvæni og fjölveri væri honum þóknanlegt og æskilegt. Smith skrifaði fyrst um þetta árið 1843 þó svo að opinberunin hafi átt sér stað mörgum árum áður. Það þótti talsvert hugrekki til að tala fyrir fjölkvæni þar sem það opnaði fyrir heiftarlegar árásir og ofsóknir gagnvart söfnuðinum. Í upphafi voru flestir mormónar óviljugir að taka sér marga maka og samkvæmt ýmsum heimildum gerðu þeir það eftir miklar bænir og vangaveltur.
Lög Bandaríkjanna bönnuðu fjölkvæni og flestallir þeir sem ekki voru mormónar tóku harkalega afstöðu gegn fjölkvæni. Eftir mikil átök milli mormóna og yfirvalda sagðist þáverandi leiðtogi mormóna, Wildord Woodruff, hafa fengið opinberun frá Guði 1890 um það að engin ný fjöldahjónabönd mætti stofna upp frá því. Þeir sem þá lifðu í þannig hjónaböndum voru ekki neyddir til að leysa þau upp.
Ekki sættu allir mormónar sig við þessa afstöðu Woodruffs og klufu sig úr söfnuðinum. Áætlað er að um þrjátíu þúsund manns lifi í fjölkvæni í fylkjunum Utah, Idaho, Montana og Arizona. Sumir þeirra telja sig lifa eftir upprunalegum kenningum mormóna og aðrir hafa valið þetta hjónabandsform óháð trúarbrögðum.
Jónar
Jónar er íslenskt karlmannsnafn.
Hugur
Hugur er hugtak sem oftast notað til að lýsa æðri eiginleikum mannsheilans til dæmis persónuleika, hugsun, skynsemi, minni, gáfum og tilfinningum.
Woody Allen
Woody Allen (fæddur 1. desember 1935 sem Allen Stewart Königsberg) er bandarískur leikari og leikstjóri. Allen skrifar og leikstýrir eigin kvikmyndum og hefur leikið í meirihluta þeirra. Hann leitar innblásturs í bókmenntum, heimspeki, sálfræði, gyðingdómi, evrópskri kvikmyndagerð og New York borg, þar sem hann er fæddur og hefur starfað allt sitt líf. Allen er kvæntur fyrrum stjúpdóttir sinni og hefur verið ásakaður um kynferðisofbeldi gagnvart ungri dóttur sinni.
Vistkerfi
thumb|right|Vistkerfi er einhver skilgreindur hluti af lífhvolfi jarðar. Vistkerfi er svæði sem hefur verið tilgreint þar sem lífverur tengjast hver annarri og umhverfi á einn eða annan hátt. Vistkerfi geta verið misstór. Stöðuvatn, tún, eyja, skógarlundur eða miklu minna svæði, t.d. bara jarðvegur undir steini eða fiskabúr er dæmi um vistkerfi. Mestu máli skiptir að svæðið hafi skýr og greinileg mörk. Hafið við strendur Íslands og hafið við Ástralíu eru mjög ólík og því um tvö mismunandi vistkerfi að ræða. Vistkerfi er að finna alls staðar alveg frá heimskautunum og að miðbaug. Þau eru neðanjarðar, í lofti, í vatni og á landi. Allar lífverur á tilteknu svæði og allt sem þær þurfa til að lifa er hluti af vistkerfi. Lífverur þurfa t.d. vatn, súrefni, næringu, skjól, sólarljós og hæfilegt hitastig. Vindur, gerð jarðvegs og berggrunnur skiptir líka máli. Í vatni skiptir t.d. straumur og selta miklu máli. Plöntur þurfa vatn, koltvíoxíð og sólarorku. Margar plöntur þurfa jarðveg og svo eru þær í samkeppni við aðrar plöntur. Sumar þarfnast skordýra til að dreifa frjókornum og sum dýr éta af þeim t.d. ber eða ávexti. Hæfilegt hitastig þarf að vera til staðar og sumar þurfa skjól á meðan aðrar þola meiri vind. Ef við tökum laufskóg sem dæmi að þá lifa þar refir og aðrar lífverur sem reika um skóginn í leit að æti. Refir éta ánamaðka, fugla, ávexti, mýs og önnur smádýr. Þeir grafa göng neðanjarðar sem kallast greni. Fuglar í skóginum lifa til dæmis á skordýrum og ánamöðkum og þeir finna sér skjól í trjánum. Þessar lífverur eru allar háðar hver annarri. Ef allar mýs myndu skyndilega hverfa myndi það hafa áhrif á fæðuöflun hjá þeim tegundum sem veiða mýs. Þær yrðu að finna aðra fæða og líklega myndi fækka í stofninum vegna fæðuskorts. Ef tré á stóru svæði í skóginum yrðu höggin gæti það leitt til að margir fuglar og önnur dýr myndu missa skjól og þurfa að færa búsetu sína og mörg dýr myndu drepast. Það hefur líka áhrif á fæðuöflun á svæðinu þar sem margar dýrategundur lifa á plöntum. Þar sem allar lífverur í vistkerfi eru tengdar með einum eða öðrum hætti eru þær viðkvæmar fyrir raski og ekki þarf nema lítill hluti að breytast til þess að afleiðingarnar geti orðið afdrifaríkar.
Í hverju vistkerfi eru ávallt margar tegundir plantna, dýra, sveppa og örvera. Saman mynda þessar lífverur líffélag. Allar tegundir plantna sem vaxa á tilteknu svæði kallast gróðursamfélag. Lífverur af sömu tegundi í viskerfi kallast einu nafni stofn. Tengslum innan vistkerfis er oft lýst með einföldum fæðukeðjum. Tengslin eru þó yfirleitt mun flóknari og er þeim þá lýst í fæðuvef sem er gerður úr mörgum tengdum fæðukeðjum.
Julio María Sanguinetti
Julio María Sanguinetti Coirolo (f. 6. janúar, 1936 í Montevídeó) var forseti Úrúgvæ á árunum 1985 til 1990 og aftur 1995 til 2000.
Henry Campbell-Bannerman
Sir Henry Campbell-Bannerman (7. september 1836 – 22. apríl 1908), oft kallaður CB, var breskur stjórnmálamaður úr röðum Frjálslynda flokksins sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1905 til 1908 og formaður Frjálslynda flokksins frá 1899 til 1908. Hann var einnig stríðsmálaráðherra tvisvar, í ríkisstjórnum Gladstone og Rosebery. Hann var fyrsti lávarður fjárhirslunnar sem bar opinberlega titilinn forsætisráðherra, en það hugtak varð ekki formlegt nafn embættisins fyrr en fimm dögum eftir að hann tók við því. Hann er eini maðurinn sem hefur í senn verið forsætisráðherra og aldursforseti breska þingsins.
Campbell-Bannerman var ötull stuðningsmaður verslanafrelsis, írskrar heimastjórnar og bætingu á samfélagsaðstæðum. Hann hefur verið kallaður „fyrsti og eini róttæki forsætisráðherra Bretlands“. Eftir tap í þingkosningum árið 1900 gerðist Campbell-Bannerman formaður Frjálslynda flokksins og leiddi hann til stórsigurs árið 1906. Þetta var í síðasta sinn sem Frjálslyndi flokkurinn vann meirihluta á neðri deild breska þingsins. Ríkisstjórn hans setti lög sem gáfu stéttarfélögum friðhelgi gegn skemmdum sem unnar voru í verkföllum, innleiddi ókeypis máltíðir fyrir öll skólabörn og gaf staðaryfirvöldum leyfi til að kaupa landbúnaðarjarðeignir frá leigjendum. Campbell-Bannerman sagði af sér sem forsætisráðherra þann 3. apríl 1908 af heilsufarsástæðum og fjármálaráðherra hans, H. H. Asquith, tók við embættinu. Hann lést aðeins nítján dögum síðar.
Sænsku konungshjónin
Sænsku konungshjónin eru sænski konungurinn Karl Gústaf XVI og drottninginn Silvia Sommerlath.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (13. ágúst 1926 – 25. nóvember 2016) var fyrrverandi forseti Kúbu og ríkti sem einræðisherra. Hann leiddi byltinguna á Kúbu, ásamt Che Guevara og fleirum, og hafði sigur 1. janúar 1959. Hann varð forsætisráðherra Kúbu 18. febrúar það ár. Brátt kólnuðu samskipti Kúbu og Bandaríkjanna þegar stjórn Castros hóf að taka eignarnámi land sem tilheyrði bandarískum stórfyrirtækjum eins og United Fruit. Stjórnin hallaði sér þá að Sovétríkjunum og undirritaði olíukaupasamning við þau 1960. Castro og stjórn hans breyttu Kúbu smám saman í flokksræði þar sem komið var á samyrkjubúum í landbúnaði, land tekið eignarnámi og iðnaður þjóðnýttur.
Innrásin í Svínaflóa
Strax 1961 voru Bandaríkjamenn orðnir staðráðnir í að koma honum frá völdum og CIA skipulagði innrásina í Svínaflóa sem mistókst gersamlega. 1. maí sama ár lýsti Castro því yfir að Kúba væri sósíalískt ríki og afnam frjálsar kosningar. 7. febrúar 1962 settu Bandaríkin algjört viðskiptabann á Kúbu.