cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulbricht-kenningin
Að endingu ákváðu stjórnvöld Vestur-Þýskalands að láta af Hallstein-kenningunni og tóku hennar í stað upp svokallaða Austurstefnu (þýska: Ostpolitik). Í desember árið 1972 gerðu Austur- og Vestur-Þýskaland með sér samning sem fól í sér gagnkvæma viðurkenningu á sjálfstæði beggja ríkjanna. Samningurinn gerði ríkjunum jafnframt kleift að skiptast á sendiráðum og að gerast fullgildir aðilar að Sameinuðu þjóðunum.
Hlöður
Hlöður er íslenskt karlmannsnafn.
Gunnar M. Magnúss
thumb|Gunnar M Magnúss. Myndin er eftir blaðamanninn og listamanninn Ingólf Margeirsson. Birtist í Þjóðviljanum í desember 1978. Gunnar M. Magnúss (2. desember 1898 – 24. mars 1988) var íslenskur rithöfundur. Hann ólst upp á Flateyri til 10 ára aldurs en bjó eftir það á Suðureyri við Súgandafjörð. Foreldar hans voru Magnús Ísleifsson, formaður og smiður, og Gunnvör Árnadóttir. Gunnar var kvæntur Kristínu Eiríksdóttur sem lést 11. nóvember 1970.
Gunnar brautskráðist með kennarapróf árið 1927 og var við framhaldsnám við Kennaraháskólann í Kaupmannahöfn 1936 til ársins 1937. Hann var m.a. kennari við Austurbæjarskólann í Reykjavík 1930 til 1947. Gunnar sat í stjórn Kennarasambands Íslands 1930 til 1940, í stjórn Rithöfundafélags Íslands 1950 til 1960, bóksali í Reykjavík 1954 til 1961 og formaður Félags leikritahöfunda 1964 til 1970. Gunnar var ritstýrði (ásamt Aðalsteini Sigmundssyni) barnatímaritinu Sunnu sem út kom 1931–32. Hann ritstýrði einnig um tíma Útvarpstíðindum, Íþróttablaðinu og Menntamál. Gunnar sat á Alþingi frá febrúar til maí 1955 fyrir Sósíalistaflokkinn. Gunnar var harður andstæðingur hernámsins. Hann stofnaði strax 1953 samtökin Andspyrnuhreyfing gegn her í landi  Hann var formaður þeirra samtaka. Í kjölfarið fylgdu síðan fleiri samtök með sömu stefnu.
Gunnar ritaði yfir 90 bækur og rit, skáldsögur og fjöldi sagnarita liggja eftir hann.
Bjarg (nafn)
Bjarg er íslenskt millinafn.
Múldýr
thumb|right|370px|Múldýr. Múldýr (fræðiheiti: Equus mulus) er afkvæmi hryssu og asna. Múldýr eru oftast ófrjó vegna þess að þau eru með 63 litninga, en hross er með 64 og asnar 62. Afkvæmi hests og ösnu heitir múlasni. Engin þekkt dæmi eru til um frjó karlmúldýr, en síðan 1527 eru til um 60 skráð dæmi um kvenmúldýr, sem áttu afkvæmi með ýmist hesti eða asna.
Stagbrú
thumb|400px|[[Zakim Bunker Hill-brúin í Boston, Bandaríkjunum.]] Stagbrú – eða skástagabrú – er brú, þar sem brúarplatan er stöguð í eina eða fleiri súlur (eða turna) með hallandi stálköplum.
Skipta má stagbrúm í tvo megin flokka eftir útfærslu staganna: Í vængstögun eða blævængsútfærslu liggja stögin með breytilegum halla frá ofanverðri burðarsúlunni, eins og teinar í blævæng, en í harpstögun eða hörpuútfærslu eru stögin nokkurn vegin samsíða eins og strengir í hörpu.
thumb|400px|center| Tvær útfærslur af stagbrúm: blævængs- og hörpuútfærsla.
Meginkostir stagbrúa eru:
Athyglisverðar stagbrýr
thumb|300px|right|[[Rama VIII-brúin, í Bangkok í Tælandi, er ósamhverf brú með einni súlu, 300 m haf.]] thumb|300px|right|Stagbrú í Bresku Kólumbíu, [[Kanada, 340 m haf.]]
Beredskapstroppen
Beredskapstroppen eða svokölluð Delta er hin vopnaða sérsveit norsku lögreglunnar, séræfð í hryðjuverkaaðstæðum sem gætu komið upp. Höfuðstöðvar þeirra eru staðsettar í Ósló. Sérsveitin eyðir 50 % af tíma sínum í æfingar og þeir eyða hinum 50 % af tíma sínum sem venjulegir lögregluþjónar í Ósló. Sérsveitin hefur um það bil 70 sérsveitarmenn.
Víkingasveitin (íslenska sérsveitin) æfir oft með þeirri norsku. Á árinu 2007 voru sérsveitirnar tvær með miklar æfingar hér á Íslandi. Æfingarmyndböndin voru sýnd á Ríkisútvarpinu.
Bjarndal
Bjarndal er íslenskt millinafn.
Guðmundur Magnússon
Guðmundur Magnússon getur átt við:
Jódís
Jódís er íslenskt kvenmannsnafn.
Hlöðvarður
Hlöðvarður er íslenskt karlmannsnafn.
Vilhelm Vilhelmsson
Vilhelm Vilhelmsson (f. 17. mars 1980) er íslenskur sagnfræðingur. Hann er með doktorspróf frá Háskóla Íslands og fjallaði doktorsritgerð hans um vistarband og íslenskt samfélag á 19. öld. Bók hans, ''Sjálfstætt fólk - vistarband og íslenskt samfélag á 19. öld'', byggir á doktorsritgerðinni.
Vilhelm er annar tveggja ritstjóra Sögu, tímarits Sögufélags.
Bjarnfjörð
Bjarnfjörð er íslenskt millinafn.
Rannveig Rist
Rannveig Rist (f. 9. maí 1961) er íslenskur verkfræðingur og forstjóri Álversins í Straumsvík. Ráðning Rannveigar í forstjórastarfið markaði tímamót því það mun hafa verið í fyrsta skipti sem kona var ráðin í starf forstjóra hjá iðnfyrirtæki af þessari stærðargráðu á Íslandi.
Foreldrar Rannveigar voru Sigurjón Rist vatnamælingamaður og kona hans María Sigurðardóttir viðskiptafræðingur og kennari en María var fyrst kvenna á Íslandi til að ljúka námi í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands. Eignmaður Rannveigar er Jón Heiðar Ríkharðsson vélaverkfræðingur og eiga þau þrjú börn.
Nám
Rannveig lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1980, lauk námi frá Vélskóla Íslands árið 1983 og kláraði sveinspróf í vélvirkjun árið 1985. Hún lauk námi í vélaverkfræði frá Háskóla Íslands árið 1987 og MBA námi frá San Francisco háskóla í Bandaríkjunum árið 1989.
Starfsferill
Rannveig hefur um árabil verið með áhrifamestu einstaklingum í íslensku viðskiptalífi. Hún hefur sinnt fjölda trúnaðar- og stjórnunarstarfa undanfarna tvo áratugi. Árið 1994 var hún kosin af Alþingi til að gegna formennsku í Lýðveldissjóði frá 1994-2000. Hún var um árabil stjórnarformaður Símans og Skipta hf og sat í stjórn HB Granda en sagði sig úr stjórninni vegna óánægju með brottrekstur framkvæmdastjóra fyrirtækisins frá félaginu. Hún hefur setið í stjórn Viðskiptaráðs Íslands, Samtaka atvinnulífsins og verið stjórnarformaður Samáls, samtaka álframleiðenda um árabil. Hún sat í stjórn Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) á árunum fyrir hrun íslenska bankakerfisins árið 2008.
SPRON-málið
Í kjölfar hrunsins var Rannveig ásamt Guðmundi Haukssyni forstjóra SPRON og þremur öðrum stjórnarmönnum SPRON þeim Ara Bergmanni Einarssyni, Jóhanni Ásgeiri Baldurs og Margréti Guðmundsdóttur ákærð fyrir umboðssvik og að hafa misnotað stöðu sína hjá SPRON og stefnt félaginu í hættu með tveggja milljarða króna lánveitingar til Exista án tryggingar. Hæstiréttur sýknaði Rannveigu og öll hin ákærðu í málinu í janúar árið 2017.
Viðurkenningar
1996 - Útnefnd Kona ársins hjá tímaritinu Nýtt líf.
1996 - Maður ársins hjá Stöð 2.
1998 - Heiðursmerki Verkfræðingafélags Íslands.
1999 - Riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir stjórnunarstörf í atvinnulífinu.
2008 - Maður ársins hjá timaritunu Frjáls verslun.
Hlöðver
Hlöðver er íslenskt karlmannsnafn.
Rannveig Rist
Viðurkenningar
2009 - Viðurkenning Félags kvenna í atvinnurekstri (FKA) fyrir lofsvert framlag til íslensks atvinnulífs.
2010 - Viðskiptaverðlaun Viðskiptablaðsins.
2018 - Iðnaðarmannafélag Íslands útnefndi Rannveigu heiðursiðnaðarmann félagsins.
Jófríður
Jófríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Helgustaðahreppur
Helgustaðahreppur var hreppur á Austfjörðum í Suður-Múlasýslu. Lá hann norðan megin Reyðarfjarðar, utan Eskifjarðar, kenndur við bæinn Helgustaði.
Hreppurinn var stofnaður árið 1907 þegar Reyðarfjarðarhreppi var skipt í þrennt. Hinn 1. janúar 1988 sameinaðist Helgustaðahreppur Eskifjarðarkaupstað. Frá 1998 hefur hann verið hluti Fjarðabyggðar.
Bláfeld
Bláfeld er íslenskt millinafn.
Reyðarfjarðarhreppur
Reyðarfjarðarhreppur var hreppur við Reyðarfjörð á Austfjörðum. Heyrði hann undir Suður-Múlasýslu.
Í kjölfar fólksfjölgunar og þéttbýlismyndunar á Eskifirði og Búðareyri var ákveðið að skipta hreppnum í þrennt árið 1907. Varð þá Eskifjörður að sérstökum hreppi, Eskifjarðarhreppi, og ströndin utan hans að Helgustaðahreppi. Reyðarfjarðarhreppur náði eftir það aðeins yfir innri hluta Reyðarfjarðar, innan Eskifjarðar.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Reyðarfjarðarhreppur Eskifjarðarkaupstað og Neskaupstað undir nafninu Fjarðabyggð.
Þórín
Þórín (eða þóríum) er geislavirkt frumefni sem er eitt af fimmtán efnum sem flokkast sem aktiníð. Þórín hefur táknið Th og er með sætistöluna 90 í lotukerfinu. Þórín er silfurgrátt á lit en verður svart þegar það hvarfast við súrefni. Það er tiltölulega mjúkt og sveigjanlegt og hefur hátt bræðslumark. Það hefur stöðugt oxunarstig +4, er mjög hvarfgjarnt og getur brunnið í súrefni ef það er sallað fínt.
Það er að finna náttúrulega (án mannlegrar aðkomu) í umhverfinu og er til skoðunar til notkunar í stað úrans við framleiðslu kjarnaorku.
Að margra áliti er þórín ákjósanlegra við kjarnorkuframleiðslu þar sem (í framkvæmd) er ekki unnt að nota það til að búa til kjarnorkuvopn. Þar að auki er úrgangurinn sem myndast síður varasamur.
Jónanna
Jónanna er íslenskt kvenmannsnafn.
Hnefill
Hnefill er íslenskt karlmannsnafn.
Blómkvist
Blómkvist er íslenskt millinafn.
Ríkisdagur
Ríkisdagurinn (þýska: Reichstag), var lagaþing Hins heilaga rómverska keisaraveldis, Norður-Þýskalands og Þýskaland þangað til 1945. Þýska lagaþingið kallast í dag Sambandsdagurinn eða Sambandsþingið, en bygging þingsins kallast Ríkisdagsbyggingin eða „das Reichstagsgebäude“ á þýsku.
Atli Fannar Bjarkason
Atli Fannar Bjarkason (fæddur 13. apríl 1984) er verkefnastjóri vefútgáfu og samfélagsmiðla á RÚV. Hann var áður ritstjóri Nútímans, aðstoðarmaður Guðmundar Steingrímssonar, formanns Bjartrar framtíðar og var kosningastjóri flokksins fyrir Alþingiskosningar 2013. Hann er fyrrverandi fréttastjóri á Fréttablaðinu, ritstjóri Monitor og blaðamaður á 24 stundum. Stuttu eftir að Atli Fannar hóf störf á Fréttablaðinu beitti Jón Ásgeir Jóhannesson, einn aðaleigenda 365 miðla, sér fyrir því að Atla yrði sagt upp störfum fyrir að hafa stofnað söfnunarreikning fyrir Jón Ásgeir.
Atli var söngvari hljómsveitarinnar Haltrar hóru.
Sandavágur
thumb|Sandavágur. thumb|Séð yfir bæinn.
Sandavágur er þorp á eyjunni Vágar í Færeyjum og hluti af sveitarfélaginu Vágur. Íbúar eru 861 (2015). SÍF, sum stendur fyri "Sandavágs Ítróttar Felag".
Sandavágur, Miðvágur og Sørvágur deila sumarhátíðinni vestanstevna í júlí sem svipar til Ólafsvöku. Knattspyrnulið bæjarins heitir 07 Vestur.
V.U. Hammershaimb sem samdi færeyska ritmálið fæddist í bænum.
F.C. Internazionale Milano
Titlar
1909/10, 1919/20, 1929/30, 1937/38, 1939/40, 1952/53, 1953/54, 1962/63, 1964/65, 1965/66 1970/71, 1979/80, 1988/89, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2020/2021 1938/39, 1977/78, 1981/82, 2004/05, 2005/06, 2009/10, 2010/11,2021/22, 2022/23 1989, 2005, 2006, 2008, 2010 1963/64, 1964/65, 2009/10 1964, 1965 2010 1990-91, 1993-94, 1997-98
Hrunagil
thumb|Hrunagil. Hrunagil er gil í Goðalandi, norðan við Fimmvörðuháls. Árið 2010 rann þar hraunstraumur niður og myndaði tilkomumikinn hraunfoss.
Alberta (fylki)
Söguágrip
Frumbyggjar hafa verið á svæðinu sem nú er Alberta að minnsta kosti í 8000 ár. Þeir veiddu vísunda á sléttunum þar. Meðal hópa frumbyggja voru Svartfætlingar, Sjósjónar, Kríar og Tsjipewar. Þegar Evrópubúar komu á svæðið sýktust frumbyggjar af bólusótt og varð mannfall af þeim völdum. Frumbyggjarnir áttu í innbyrðis átökum og í lok 18. aldar hröktu Svartfætlingar Sjósjónaættbálka suður á bóginn.
Fyrsti Evrópubúinn sem kom til Alberta var líklega skinnakaupmaðurinn og Frakkinn Pierre La Vérendrye sem kom frá Manitoba árið 1730. Um miðja öldina voru könnuðir eins og David Thompson og Alexander MacKenzie á svæðinu. MacKenzie nam land við Fort Chipewyan fyrstur Evrópubúa árið 1788. Franskir og breskir skinnakaupmenn áttu í erjum á svæðinu.
Margir bæir og borgir í fylkinu voru fyrst stofnuð sem verslunarstaðir fyrir skinnavöru. Hudson-flóafélagið gerði tilkall til svæðisins og taldi það hluta af Rupert's Land (einnig Norðvesturhéruðin) þar til það lét svæðið af höndum til Kanadastjórnar árið 1868. Stjórnin vann að þvi að gera samninga við frumbyggja svæðisins um notkun lands. Til að koma á stöðugleika á svæðinu stofnuðu stjórnvöld til lögregluliðs (North-West Mounted Police) sem hafði bækistöðvar í bæjum eins og Fort MacLeod, Edmonton og Calgary. Árið 1882 varð svæðið hluti af Norðvesturhéruðunum, kallað District of Alberta.
Í lok 19. aldar höfðu Evrópubúar gengið nærri stofnum vísunda á svæðinu sem kom niður á frumbyggjum þar sem vísundakjöt var aðalfæða þeirra. Eftir því sem vísundunum fækka'i hófu þeir að rækta búfénað, aðallega nautgripi. Bandarískir innflytjendur komu í stórum stíl til að freista gæfunnar í landbúnaði. Einnig komu hópar frá meginlandi Evrópu, mest frá Þýskalandi, Úkraínu og Skandinavíu.
Þann 1. september árið 1905 varð Alberta að fylki innan Kanada. Ríkistjórnin í Ottawa hafði fyrst um sinn umráð yfir náttúruauðlindum svæðisins.
Bændur komust til valda í stjórnmálum á 3. áratug 20. aldar, þar sem óánægja var með viðskipti (lágt hveitiverð), ákvarðanir stjórnvalda og lestarfélaga. Eftir heimstyrjöldina síðari fannst olía og gas í fylkinu og hagur íbúa vænkaðist. Borgirnar Edmonton og Calgary stækkuðu.
Flokkurinn Social Credit Party, stofnaður af predikaranum William Aberhart, var við völd í Alberta frá 1935 til 1971. Síðan tók Framsækni íhaldsflokkurinn (Progressive Conservative Party) við þar til 2015. Nú stjórnar Nýi lýðræðisflokkur Alberta fylkinu með Rachel Notley í fararbroddi.
Samfélag
Höfuðborg Alberta er Edmonton. Fjölmennasta borgarsvæði þess, Calgary, í suðurhluta Alberta, er einnig miðdepill efnahags fylkisins. Meira en milljón íbúa býr í hvorri borg um sig. Fjölmennasta borg á eftir þeim er Red Deer með tæplega 100 þúsund íbúa. Aðrar borgir sem nefna má eru Lethbridge og Fort McMurray.
81% af íbúum Alberta búa í þéttbýli og 19% í dreifbýli. Calgary-Edmonton möndullinn er þéttbýlasta svæði fylkisins og eitt það þéttbýlasta í öllu Kanada.
Í Calgary er hátíðin the Stampede haldin árlega en þar er sveita- og kúrekamenningu fagnað. Í Banff er árlega kvikmyndahátíðin Banff Mountain Film Festival.
Landsvæði
Alberta á landamæri að Saskatchewan í austri og Bresku Kólumbíu í vestri, Norðvesturhéruðunum í norðri og bandaríska fylkinu Montana í suðri. Í vesturhluta fylkisins eru Klettafjöll. Þar eru þjóðgarðarnir Jasper, Banff og Waterton Lakes-þjóðgarðurinn. Aðrir þjóðgarðar eru Elk Island-þjóðgarðurinn austur af Edmonton og Wood Buffalo-þjóðgarðurinn í norðurhlutanum.
Hæsta fjallið er Mount Columbia (3,747m). Suður-Alberta er hluti af kanadísku sléttunum. Í norðri eru skógar og vötn. Í suðaustri eru Badlands þar sem landslag er gróðursnautt og skorið giljum. Þar hefur fundist mikið af risaeðlubeinum. Í Alberta er meginlandsloftslag með lítilli úrkomu, hlýjum sumrum og köldum vetrum. thumb|Í Jasper-þjóðgarðinum: Maligne-vatn. thumbnail|Three sisters við Canmore
Dýralíf og gróður
Í fylkinu má meðal annars finna sauðnaut, elgi, svart- og brúnbirni, úlfa, klettafjallageit, hjartardýr, múrmeldýr og íkorna. Fuglalíf er fjölbreytt, t.d. skallaernir, haukar, uglur, gæsir, endur, himbrimar, gjóðar og krákur.
Miklir skógar eru í Klettafjöllum og í norðurhluta Alberta. Trjátegundir sem þar má finna eru m.a. hvítgreni, blágreni, stafafura, fjallaþinur, degli, balsamösp, elri og hlyntegundir. Reglulega koma upp skógareldar í þjóðgörðunum.
Gestur Guðfinnsson
Gestur Guðfinnsson (24. september 1910 – 4. maí 1984) var ljóðskáld og blaðamaður.
Æviferill
Gestur fæddist og ólst upp í Litla-Galtardal á Fellsströnd í Dalasýslu. Foreldrar hans voru Sigurbjörg Guðbrandsdóttir og Guðfinnur Jón Björnsson. Á árunum 1933-43 starfaði hann sem bóndi í Litla-Galtardal og á Ormsstöðum í Klofningshreppi. Á meðan hann bjó í Dölunum sinnti hann ýmsum félagsmálum samhliða bústörfum. Hann gegndi um hríð starfi oddvita hreppsnefndar Klofningshrepps, var formaður Ungmennafélagsins Vonar í Klofningshreppi, og sat í stjórn Ungmennasambands Dalamanna og Búnaðarfélags Klofningshrepps. Árið 1943 flutti Gestur til Reykjavíkur og þar byrjaði hann tveimur árum síðar að vinna fyrir Alþýðublaðið. Þar vann hann um árabil, lengst af sem blaðamaður. Hann starfaði einnig sem fararstjóri fyrir Ferðafélag Íslands.
Skáldaferill
Á meðan Gestur starfaði sem blaðamaður á Alþýðublaðinu orti hann af og til í það og notaði þá dulnefnið Lómur. Hann sendi frá sér fimm ljóðabækur um ævina og orti ávarp fjallkonunnar fyrir þjóðhátíð 1963. Þekktasta kvæði hans er þó líklega Í grænum mó. Sigfús Halldórsson samdi lag við kvæðið og Elly Vilhjálms söng það inn á plötu.
Venn-mynd
thumb|right|100px|Steindur gluggi í matsal [[Gonville and Caius College í Cambridge sýnir Venn-mynd, til heiðurs John Venn.]]
Aagot
Aagot er íslenskt kvenmannsnafn.
Venn-mynd
Venn-mynd   eða Vennmynd er myndræn framsetning mengja og innbyrðis rökfræðilegra tengsla þeirra, dregið af nafni rökfræðingsins John Venn.
Norðfjarðarhreppur
Norðfjarðarhreppur var hreppur á Austfjörðum, í norðanverðri Suður-Múlasýslu.
Hreppnum var skipt í tvennt árið 1913 þegar kauptúnið við Norðfjörð var gert að sérstökum hreppi, Neshreppi, sem síðar varð að Neskaupstað. Sveitarfélögin tvö sameinuðust á ný 11. júní 1994, þá undir merkjum Neskaupstaðar, sem svo varð hluti Fjarðabyggðar árið 1998.
Efsta deild karla í knattspyrnu 1925
Árið 1925 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 14. skipti. Fram vann sinn 10. titil. Fjögur lið tóku þátt; KR, Fram, Víkingur og Valur.
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Töfluyfirlit
''Allir leikirnir voru spilaðir á Íþróttavellinum á Melunum ''
Skoruð voru 19 mörk, eða 3,167 mörk að meðaltali í leik.
Í meistaraliði Fram voru:
Johannes Bureus
Æviágrip
Johannes Bureus fæddist í Åkerby í Uppsalastifti. Foreldrar hans voru Thomas Mattiae kirkjuvörður og Magdalena Burea, af svokallaðri Bure-ætt, sem varð fjölmenn í hópi menntamanna og kirkjuhöfðingja á stórveldistíma Svíþjóðar. Foreldrar hans áttu gott bókasafn og í nágrenninu var fjöldi rúnasteina, sem hvort tveggja hafði mikið að segja um það hvert áhugamál hans beindust. Hann stundaði nám í Uppsölum og víðar.
Johannes Bureus var fjöfræðingur eins og algengt var á þeirri tíð, kunni fjölda tungumála, latínu, grísku, hebresku, arabísku, finnsku o.fl., og fékkst við margar fræðigreinar. Á árunum 1611–1634 hafði hann umsjón með bóka- og skjalasafni ríkisins, og má því telja hann fyrsta landsbókavörð og ríkisskjalavörð Svía.
Árið 1630 var hann skipaður þjóðminjavörður, þegar því embætti var komið á fót, og gegndi því til 1648. Þar hafði hann frumkvæði að því að prestarnir í Uppsalastifti voru fengnir til að lýsa fornminjum í sóknum sínum.
Johannes Bureus er talinn fyrsti sænski málfræðingurinn og faðir sænskra málvísinda. Hann hóf fræðilegar rannsóknir á sænskri tungu, tók saman fornsænska málfræði, sem nú er glötuð, og hóf vinnu við sænska orðabók. Hann hafði mikinn áhuga á rúnum og gaf út rit um þær, t.d. Runokenslones lerespon, 1599, og Runa-ABC-boken, 1611, sem var ætluð skólum. Hann teiknaði um 200 rúnasteina og hafa sumir þeirra glatast síðan.
Hann rannsakaði forn handrit og gaf m.a. út Konunga och Hövdingastyrelsen, 1634, en það er sænskt rit frá því um 1350, sem er hliðstætt Konungsskuggsjá en ekki eins frumlegt rit, því að það er að mestu þýtt úr latínu. Hugsanlegt er að það hafi verið samið fyrir Hákon 6. Magnússon, síðar konung. Starf Bureusar við að leita uppi og lýsa fornminjum og birta á prenti forn handrit, lagði grunninn að því blómaskeiði í sænskum fornfræðirannsóknum sem stóð fram yfir 1700, og leiddi síðar til nýrrar vakningar í þeim fræðum á 19. öld.
Meðal handrita sem hann átti var Ormsbók, eða Bók Orms Snorrasonar.
Hann hafði mikil áhrif á næstu kynslóð sænskra fornfræðinga, svo sem Olof Verelius, Laurentius Bureus o.fl.
Dulspeki eða dulhyggja var áberandi þáttur í lífsstarfi hans.
Johannes Bureus giftist (1591) Margaretha Mårtensdotter Bång. Seinni kona hans (1636) var Ingeborg Gyntesdotter.
Hnikar
Hnikar er íslenskt karlmannsnafn.
Theletra
Theletra (Þeletra) (Gríska: Θελέτρα) er þorp í Paphos-héraði á vestur-Kýpur sem er staðsett 3 km austur af Kathikas. Íbúar eru um 270. Theletra liggur í 583 m hæð yfir sjó. Úrkoma er 660 mm árlega.
Jónasína
Jónasína er íslenskt kvenmannsnafn.
Urðakirkja
Urðakirkja er kirkjan að Urðum Svarfaðardal sem var byggð 1902 en gamla kirkjan hafði fokið í Kirkjurokinu haustið 1900 og brotnað í spón. Hún er turnlaus og í svipuðum byggingarstíl og hinar kirkjur dalsins, á Tjörn og Völlum. Urðakirkja var bændakirkja og það var Sigurhjörtur Jóhannesson bóndi á Urðum sem lét reisa kirkjuna og kostaði allmiklu til hennar. Í henni er altaristafla eftir Arngrím málara frá Gullbringu. Sigurhjörtur gaf söfnuðinum kirkjuna 1918. Gamall kirkjugarður er við kirkjuna en nýrri garður er á hæð upp af kirkjunni ofan þjóðvegar.
Urðasókn nær yfir allan innsta hluta dalsins frá Þverá og fram í Kot en einnig yfir Skíðadal vestan ár allt fram að Þverá, þar tekur Vallasókn við. Urðir hafa aldrei verið prestssetur, kirkjan var annexía frá Tjörn. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990.
Borgdal
Borgdal er íslenskt millinafn.
Hrefna Róbertsdóttir
Hrefna lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Háskólanum í Lundi árið 2008. Hún var formaður Sagnfræðistofnunar á árunum 1994-1996. Frá árinu 2015 hefur Hrefna verið forseti Sögufélags.
Síli
Síli eru pínulitlir fiskar sem búa ýmist í ferskvatni eða í sjó. Dæmi um sílategundir eru trönusíli og sandsíli og strandsíli af sandsílaætt og hornsíli af hornsílaætt.
Tinna
Tinna er hörð bergtegund úr kvarsi sem var fyrr á öldum notuð til að búa til spjótsodda og fleiri vopn og verkfæri, og til þess að kveikja eld. Þegar tinna er slegin í stál myndast neistar.
Tinna er gráleit eða svört á litin. Þessi bergtegund finnst ekki á Íslandi.
Molière
Jean-Baptiste Poquelin (15. janúar 1622 – 17. febrúar 1673) betur þekktur sem Molière, var franskt leikskáld, leikstjóri og leikari.
Hann fæddist í París, sonur bólstrara, en lærði í hinum virta menntaskóla Collège de Clermont sem rekinn var af Jesúítum. 1643 stofnaði hann leikhóp ásamt ástkonu sinni, Madeleine Béjart og fleirum og tók upp listamannsnafnið Molière til að hlífa föður sínum við þeirri skömm að eiga leikara fyrir son. Þessi leikhópur varð gjaldþrota 1645 og hann lenti í skuldafangelsi sem faðir hans leysti hann úr. Eftir það flakkaði hann um í fjórtán ár með Madeleine og skemmti í þorpum. Á þessu flakki hitti hann prinsinn af Conti sem gerðist styrktaraðili leikhópsins sem tók sér nafn hans.
1658 kom Molière aftur til Parísar og lék þar í Louvre (sem þá var leigð út fyrir leiksýningar), meðal annars í eigin farsa Le docteur amoureux. Leikhópur hans sameinaðist frægum ítölskum Commedia dell'arte leikhóp og hann tróð upp í leikhúsi þeirra, Petit-Bourbon. 18. nóvember 1659 setti hann þar upp leikritið Les Précieuses Ridicules sem aflaði honum nokkurrar athygli og mikillar gagnrýni. Á næstu árum setti hann mörg fleiri gamanleikrit á svið sem mörg gengu vel.
1662 flutti leikhópurinn yfir í Théâtre du Palais-Royal og Molière giftist Armande, sem hann áleit vera systur Madeleine, en sem var í raun laundóttir hennar sem hún átti með öðrum manni. Þetta varð vatn á myllu óvina Molières sem héldu því nú fram að hann hefði gifst dóttur sinni. Loðvík 14. hélt verndarhendi yfir honum, veitti honum fastan lífeyri og samþykkti að gerast guðfaðir fyrsta sonar hans.
1664 samdi Molière tvö verk með tónlist eftir Jean-Baptiste Lully. Sama ár var eitt frægasta verk hans, Tartuffe (Le Tartuffe, ou L'Imposteur), sett á svið og olli miklu hneyksli fyrir það hvernig hann gagnrýndi yfirstéttirnar. Konungur sjálfur mun hafa mælst til þess að verkið yrði tekið af sviði og Molière skrifaði með hraði nýtt verk, Don Juan (Dom Juan, ou le Festin de Pierre) til að setja upp í staðinn. 1666 kom síðan út Mannhatarinn (Le Misanthrope) sem er almennt talið besta verk Molières en náði ekki miklum vinsældum í fyrstu.
Áfram notaði hann tónlist Lullys í verkum eins og Le Bourgeois Gentilhomme en skrifaði minna þar sem hann var orðinn veikur. Síðasta verk hans, Ímyndunarveikin (La Malade Imaginaire) var frumsýnt 10. febrúar 1673, en Molière féll niður á sviðinu á fjórðu sýningu og lést skömmu síðar. Sagt var að hann hefði verið í gulum fötum og síðan hefur það verið talinn ólánslitur meðal leikara.
Miðmyndarsögn
Miðmyndarsögn eru sagnir sem aðeins eru til í miðmynd.
Afturbeygðar sagnir
Afturvirkar sagnir eða afturbeygðar sagnir (reflexive) hafa þá merkingu að gerandinn og þolandinn eru sá og hinn sami. Hægt er að umskrifa sagnirnar með því að bæta við afturbeygða fornafninu sér, sig eða sín.
Dæmi um afturvirkar sagnir eru;
Gagnvirkar sagnir
Gagnvirkar sagnir (reciprocal) innihalda sagnir sem hægt er að umskrifa með germynd saman við óákveðna fornafnið „hvor annan“.
Dæmi um gagnvirkar sagnir eru;
Þolmynd miðmyndar
Þolmynd miðmyndar (passive) er þriðji flokkurinn, og merkja orð í þessum flokki að verða fyrir barðinu á viðkomandi aðgerð; þ.e.a.s. að „vera“ + lýsingarháttur þátíðar (fermdur, eyddur). Setning þar sem umsögnin er í þolmynd kallast þolmyndarsetning.
Dæmi um þolmyndir miðmyndar eru;
Inkóatívar sagnir
Framvindusagnir eða inkóatívar sagnir (inchoative) er síðasti flokkurinn. Þessar sagnir fela í sér ferli í átt að einhverju ástandi. Þetta er líkt þriðja flokki; en munurinn er samt mikilvægur. Ferlið í þessum flokki er miklu hægara og felur frekar í sér markvissa stefnu í átt að einhverju. Hægt er að umrita þetta með sagnorðinu að verða + lýsingarorði.
Dæmi um inkóatívar sagnir eru;
Stundum er viðskeytinu -na bætt við lýsingarorð til að mynda inkóatívar sagnir:
Dæmi
Dæmi um miðmyndarsagnir eru:
Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina
Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina (enska The Hitchhiker's Guide to the Galaxy skammstafað HHGTTG, eða H2G2) eftir Douglas Adams var upphaflega útvarpsleikrit sem sent var út af BBC í Bretlandi. Í dag hafa verið gefnar út fimm bækur, sjónvarpsþættir, tölvuleikur, hljómplata, tvö leikrit og kvikmynd var frumsýnd í maí 2005. Þó allar þessar útgáfur fjalli um sama söguþráðinn þá er mikill munur á sögunum og eru þær oft í algerri þversögn við aðrar útgáfur. Eina undantekningin á þessu er að upptaka af fyrstu útvarpsseríuna sem gefin var út sem hljómplata var eftir sama handriti og með næstum því sömu leikurum og útvarpsserían.
Saga útvarpsþáttanna
Fyrsta Hitchhiker's Guide to the Galaxy útvarpsleikritið var frumflutt árið 1978 á BBC Radio 4. Þótt þessi sería hafi lítið verið kynnt og send út seint á miðvikudagskvöldum þá fékk hún mjög góðar viðtökur. Var hún oft endurflutt og seinna gefin út á hljómplötu. Adams hefur alla tíð þakkað Peter Jones, sem ljáði bókinni rödd sína, hinar gífurlegu vinsældir sem útvarpsseríurnar hafa notið, en samband þeirra var það náið að þegar Jones lést árið 2000 tók Adams að sér að sjá um þátt sem BBC gerði til minningar um hann.
Vegna vinsælda fyrstu seríunnar ákvað Douglas Adams að gefa hana út í bókarformi og kom hún út árið 1979. Næsta útvarpssería kom út árið 1980 og var búin til bók úr þeirri seríu líka. Eftir það var framleiðslu útvarpsþáttanna hætt og hélt sagan áfram og komu út nokkrar bækur í viðbót. Íslensk þýðing Kristjáns Kristmannssonar kom út hjá bókaútgáfunni Bjargi árið 1999.
Sjónvarpsþættirnir
Vegna vinsælda bókanna og útvarpsseríanna var gefin út sjónvarpssería árið 1981 og tóku flestir leikarar útvarpsþáttanna þátt í gerð þeirra. Miðað við tækni í kvikmyndaheiminum árið 1981 þóttu sjónvarpsþættirnir vera meistarasmíði.
Bækurnar
Fjallar um atburði úr fyrstu fjórum útvarpsþáttunum. Fjallar um ca. helminginn af annarri útvarpsseríunni (7. til 12. þáttur) og endar svo á efni úr 5. og 6. þætti.
Douglas Adams gaf líka út smásögu sem kallast Young Zaphod plays it safe en efni þeirrar smásögu tengist ekki mikið efninu í þríleiknum.
Útvarpsseríur þrjú til fimm
Seint á árinu 2003 var þriðja útvarpsserían framleidd af Above the Title Productions fyrir BBC Radio 4 og hún flutt í september og október 2004. Fjórða og fimmta serían voru síðan fluttar í maí og júní 2005. Þessar seríur komu svo út á geisladiskum fljótlega eftir frumflutninginn í útvarpi.
Voru þessar seríur unnar upp úr þriðju, fjórðu og fimmtu bókinni af leikstjóranum Dirk Maggs. Hafði hann hugsað sér að gera það í góðri samvinnu við Douglas Adams en hann dó árið 2001 áður en þeir gátu unnið að handritunum. Mörg atriði í handritunum eru samt sem áður komin beint frá Douglas og fékk hann meira að segja að leika Agrajag í þessum seríum. Þessar seríur eru næstum því að öllu leyti beint upp úr bókunum Life, the Universe and Everything, So Long, and Thanks For All the Fish og Mostly Harmless þrátt fyrir að þriðja bókin Life, the Universe... byrji þar sem fyrsta útvarpsserían endaði. Það þýðir að það er eins og önnur útvarpsserían gerðist aldrei og er í góðu samhengi við þá staðreynd að útgáfur af sögunni eru aldrei í góðu samhengi við hverja aðra.
Kvikmyndin
Eftir að hafa flakkað á milli kvikmyndavera og ýmissa leikstjóra í tvo áratugi var sagan loksins gefin út í kvikmyndaformi með Martin Freeman sem Arthur, Mos Def sem Ford, Sam Rockwell sem Beeblebrox og Zooey Deschanel sem Trillian, með Alan Rickman sem Marvin og Stephen Fry sem Bókin.
Kvikmyndin fer mjög langt frá öðrum útgáfum af sögunni. Ástarþríhyrningur á milli Arthur, Zaphod og Trillian leikur mjög stórt hlutverk og heimsóknir til Vogsphere og Vitlvodle VI bætast við. Eins og fyrsta bókin þá fjallar kvikmyndin um atburði úr fyrstu fjórum útvarpsþáttunum.
Heimildir
Douglas Adams at The BBC, a celebration of the author's life and work; BBC Audiobooks; 2004
Langston Hughes
thumb|right|Langston Hughes á ljósmynd eftir [[Carl Van Vechten 1936.]] Langston Hughes (1. febrúar 1902 – 22. maí 1967) var bandarískt skáld, rithöfundur, leikskáld og blaðamaður og einn af forystumönnum Harlem-endurreisnarinnar í New York á 3. áratugnum. Hann var talsmaður þess að þeldökkir Bandaríkjamenn ættu að vera stoltir af kynþætti sínum og fékk því á sig þá ásökun síðar að hann væri fylgjandi kynþáttahyggju og talinn úreltur eftir því sem kynþáttaaðskilnaður lét undan síga í Bandaríkjunum. Hann átti þó áfram sína fylgjendur og var síðar upphafinn aftur í mannréttindabaráttunni á 7. áratugnum.
Motorola
Motorola Inc. var bandarískt fyrirtæki (og nú aðeins vörumerki sem enn er notað) sem framleiddi og seldi farsíma, örgjörva og netbúnað. T.d. fyrsta farsíma sögunnar, Motorola DynaTAC 8000X, árið 1984, og síðar "smartsíma" sem keyrðu Android, undir þeirra nafni (eða stytt í "Moto").
Motorola framleiddi t.d. 32-bita Motorola 68000 örgjörvann (sem kom út 1979 upphaflega með 16-bita "data bus" og keyrði á 4, 6, eða 8 MHz). Sá örgjörvi, eða af þeirri kynslóð, var notaður í mjög vinsælum tölvum t.d. Macintosh tölvum frá Apple, og fleiri borðtölvum t.d. Amiga frá Commodore, og leikjatölvum, t.d. Sega Genesis (Mega Drive).
Abela
Abela er íslenskt kvenmannsnafn.
Motorola
Fyrirtækið og örgjörvinn (eða tölvufyriræki sem notuðu hann) keppti þannig óbeint við risann fyrir borðtölvuörgjörva, Intel og þeirra "x86", sem líka er "CISC" örgjörvi (eða kynslóð af), þar til fyrirtækið gafst upp á þeirri samkeppni 1994 eftir útgáfu Motorola 68040 sem keyrði með 40 MHz klukkuhraða, sem var ekki hægvirkt á sínum tíma. Þróun þeirra var hliðstæð t.d. komu þeir með "FPU" kubb sem síðar var sambyggður 68040 (líkt of Intel gerði með 486DX).
Hibatullah Akhundzada
Hibatullah Akhundzada (pastú: ھیبت الله اخوندزاده‎; f. 1961) er afganskur múslimaklerkur sem er þriðji og núverandi leiðtogi Talíbanahreyfingarinnar. Sem leiðtogi Talíbana hefur Akhundzada í reynd verið þjóðhöfðingi Afganistans frá því að Talíbanar lögðu undir sig höfuðborgina Kabúl í ágúst 2021.
Motorola
Apple skipti út þessum örgjörvum fyrir "RISC" PowerPC örgjörva (sem Motorola framleiddi í samvinnu við IBM) og síðar yfir í fyrrnefndann samkeppnisaðila frá Intel þ.e. fór aftur yfir í "CISC" hönnun (en notast við ARM örgjörva með RISC-hönnun í iOS-keyrandi tölvum líkt og iPhone).
Fyrirtækið framleiddi líka aðra örgjörva, minna vinsæla 6800 sem líka var CISC (en 8-bita) og hannaði t.d. líka sína eigin RISC-línu sem varð ekki vinsæl. 6800 CISC-hönnun var nokkuð vinsæl en ekki forritunarlega samhæfð heldur við 68000 hönnunina sem var síðar endurnýtt í Freescale (síðar NXP) ColdFire.
Hibatullah Akhundzada
Eftir að Talíbanar tóku yfir Kabúl og endurheimtu stjórn á Afganistan í ágúst 2021 tilkynnti hreyfingin að Akhundzada væri staddur í Kandahar og myndi brátt koma opinberlega fram. Hann ávarpaði stuðningsmenn sína opinberlega í fyrsta skipti þann 31. október 2021 í Kandahar.
Motorola
Fyrirtækið var bútað upp tvo fyrirtæki sem voru keypt (ásamt einkaleyfum). Google keypti og síðar Lenovo af fyrirtækið "Motorola Mobility" og rekur sem sitt undirfyrirtæki og tók við vefsíðunni.
Hibatullah Akhundzada
Akhundzada lýsti yfir að sjaríalög yrðu tekin upp í Afganistan á ný eftir fund með dómurum í landinu þann 14. nóvember 2022.
Brim (millinafn)
Brim er íslenskt millinafn.
Holgeir
Holgeir er íslenskt karlmannsnafn.
George Washington
George Washington (22. febrúar 1732 – 14. desember 1799) var hershöfðingi í Meginlandshernum sem sigraði Breta í bandaríska frelsisstríðinu og var síðar kjörinn fyrsti forseti Bandaríkjanna. Hann sat tvö fjögurra ára kjörtímabil. Sem forseti var hann eindreginn lýðveldissinni og fylgjandi hlutleysi Bandaríkjanna í alþjóðastjórnmálum. Washington er einn „landsfeðra“ Bandaríkjanna.
Stríðið gegn Frökkum og Indíánum
Þegar Frakkar fóru að færa sig inn á landsvæði sem Bretar gerðu tilkall til og byggja þar virki og annað var Washington, þá 22 ára gamall, sendur til þess að krefjast þess að þeir drægju sig til baka. Þegar Frakkarnir neituðu var Washington gerður að aðstoðarofursta og hann sendur ásamt her til að hrekja Frakkana burt. Á leið sinni í virkið réðust menn Washingtons ásamt nokkrum indíánum á franska njósnasveit. Sveitin hafði átt að vara virkið við ef Washington væri kominn inná franskt yfirráðasvæði. En Washington og menn hans drápu þá svo þeir gátu ekki varað Jumonville, foringja virkisins við. Snemma einn morguninn gerði hann ásamt 40 manna hersveit árás á virkið, án nokkurrar viðvörunnar. Flestir menn virkisins voru enn sofandi eða að undirbúa morgunmat. Nokkrir reyndu að ná til vopna sinna en voru snögglega yfirbugaðir. Eftir það byggði Washington og hans menn virkið Necessity. Það átti eftir að reynast gagnlaust síðar því þeir þurftu að gefast upp gegn stórum sveitum Frakka og indíána. Frakkarnir vildu að Washington myndi skrifa undir skjal sem sagði að hann hafi ráðið Jumonville af dögum. Þeir sögðu að hann hafi verið þarna af diplómatískum ástæðum (frekar en hernaðarlegum). Washington var síðan sleppt og honum bannað að snúa aftur til Ohio. Þegar hann kom heim til Virginíu sagði hann sig úr hernum, í stað þess að vera lækkaður niður í kaftein. Árið 1755 gekk Washington þó til liðs við breska hershöfðingjann Edward Braddock þegar sá síðarnefndi gerði tilraun til þess að vinna Ohio aftur af Frökkum. Í orrustunni beið breski herinn mikinn ósigur og Braddock lést en Washington barðist af miklu hugrekki og stjórnaði undanhaldi hersins. Eftir stríðið þegar hann kom heim varð hann að hálfgerðri hetju meðal fólksins.
Stund milli stríða
Árið 1759, nánar tiltekið 6. janúar, giftist Washington Martha Dandridge Custis, ríkri ekkju frá Virginíu. Hún átti tvö börn úr fyrri hjónabandi, þau John Parke Custis, þekktur sem Jacky og Martha Parke Custis, þekkt sem Patsy. Washington ól þau upp sem sín eigin, enda átti hann engin börn og eignuðust þau Martha aldrei nein saman. Ástæða þess er ókunn en talið er að Washington hafi orðið ófrjór eftir að hann smitaðist bólusótt. En þrátt fyrir það gekk hjónaband þeirra vel. Við það að giftast eiginkonu sinni eignaðist Washington þriðjung af 18.000 ekra landareign, eða eins og hann orðaði það í dagbók sinni: „Ég held að um 7000 skeppa af hveiti og 10000 skeppa af indíána korni er meira en nauðsyn á býlinu“. Hann var þó iðinn við að kaupa viðbótar ekrur í sínu eigin nafni og árið 1775 átti hann um 6.500 ekrur með yfir 100 þrælum. Sem stríðshetja og stór landeigandi var hann kosinn á landsbyggðar löggjafarþing. Washington var valinn einn af foringjum mótspyrnumanna, enda talinn mikil stríðshetja eftir 7 ára stríðið. Mótspyrnumenn vildu meðal annars fá viðskiptabann á Englendinga sem fluttu inn vörur þar til að Townshend tollurinn yrði afnuminn. Hann var svo valinn sem þingmaður á Meginlandsþingið.
Frelsisstríðið
Washington tók þátt í fyrsta og öðru Meginlandsþingunum á árunum 1774 – 1775. Í fyrstu var hann hlynntur því að semja friðsamlega við Breta um ágreiningsmál varðandi stefnu þeirra í nýlendunum, en komst svo að þeirri niðurstöðu að slíkt væri ógjörningur. Í apríl 1775 kom Washington fyrir Meginlandsþingið í herbúningi og lýsti því yfir að hann væri tilbúinn í stríð. John Adams frá Massachusetts mælti með því að þingið skipaði Washington sem yfirmann hins nýstofnaða Meginlandshers, vegna fyrri hernaðarreynslu hans, og var það samþykkt einróma. Hann byrjaði á því að gera árás á Boston. Hann náði að hrekja Bretana til New Jersey þar sem þeir söfnuðust saman. Washington fór með menn sína til New York en Bretar gerðu þá árás á borgina. Washington beið ósigur í bardaganum og náði hann rétt svo að sleppa ásamt nokkrum manna sinna. Mikil óvissa ríkti um framtíð Meginlandshersins en sú óvissa hvarf þegar að Washington gerði gagnárás á Trenton, New Jersey og fylgdi þeirri árás eftir með óvæntri árás á Princeton. Þessir óvæntu sigrar urðu til þess að Bretar hröktust frá New Jersey til New York. Næst réðust Bandaríkjamenn á Germantown í Philadelphiu og Hudson River. Árið 1776 leiddi Washington annan herinn í átt að Germantown en skipði undirforingja sínum að gera árás á Hudson River með hinum hernum. Árás Washingtons misheppnaðist en árásin á Hudson River heppnaðist svo að Bretar misstu einn af tveim herjum sínum. Þetta leiddi til þess að Frakkar, Spánverjar og Hollendingar drógust inní stríðið. Eftir að Washington missti Philadelphiu í hendur Breta árið 1777 fóru ýmsir þingmenn að þrýsta á um að Washington yrði sviptur stjórn hersins en herinn stóð á bakvið hann svo ekkert varð af því. Eftir að Frakkar komu inní stríðið fóru Bretar að ókyrrast svo þeir yfirgáfu Philadelphiu og héldu með alla heri sína í Bandaríkjunum til New York árið 1778. Á leiðinni þangað gerði Washington margar árásir á þá. Þegar þangað var komið umkringdi hann Bretana inni í New York og sat um þá. Árið 1781 gerði Washington ásamt Frökkum árás á borgina sem endaði með uppgjöf breska hersins 17. október sama ár. Eftir stríðið sagði Washington af sér sem yfirhershöfðingi. Hann var þó ekki sestur í helgan stein því árið 1787 fór hann á stjórnarskipulagsþingið og var þar kosinn fyrsti forseti Bandaríkjanna. thumb|right|Washington segir af sér sem yfirhershöfðingi á málverki eftir John Trumbull (1824).
Forsetaembætti
Eftir að hafa verið kosinn fyrsti forseti Bandaríkjanna, og sá eini sem kosinn hefur verið einróma, var Washington settur inn í embætti forseta, þann 30. apríl árið 1789. Fyrsta löggjafaþing Bandaríkjanna skipaði fyrir að hann fengi greidd 25.000 dali á ári, en það þótti mjög mikið á þeim tíma. Þá þegar mjög auðugur samþykkti Washington þessi laun, enda hefði annað þótt óviðeigandi og hneykslanlegt. Hann gætti þess að mæta á allar viðhafnir og athafnir til að undirstrika lýðræðið og láta ekki bendla titilinn við Evrópskt konungsdæmi. Hann tilheyrði ekki neinum stjórnmálaflokki en undirmenn hans skiptust þó í tvo flokka. Sem forseti skipaði Washington fyrstu ríkisstjórnina og fyrsta hæstaréttinn í Bandaríkjunum. Varaforseti hans bæði kjörtímabilin var John Adams, sem varð svo annar forseti Bandaríkjanna. Á meðal ráðherra í ríkstjórn hans var Thomas Jefferson sem gegndi stöðu utanríkisráðherra, en hann varð einnig forseti síðar. Washington tilnefndi ráðherra í ríkisstjórn sína og hlutu þeir allir samþykki þingsins, ekki síst vegna þeirrar virðingar sem Washington naut á meðal þingmanna. Með þessu var sett mikilvægt fordæmi því sú hefð hefur haldist síðan að tilnefningar forseta í ráðherrastöður eru vanalega samþykktar af þinginu án mikillar mótstöðu. Washington var líka einn af tveimur forsetum Bandaríkjanna sem sá sjálfur um stjórn hersins, hinn var James Madison árið 1812. Í alþjóðamálum var Washington óhlutdrægur gagnvart stríðandi Evrópuþjóðum. Árið 1793, þegar stríð geisaði á milli Frakklands annars vegar og Bretlands, Austurríkis, Prússlands, Sardiníu og Hollands hins vegar, lýsti hann yfir hlutleysi Bandaríkjanna. Washington sat tvö kjörtímabil, en neitaði að sitja það þriðja því honum fannst tími til að fá nýtt blóð inn. Washington þótti mjög góður stjórnandi á forsetatímabili sínu, höndlaði öll mál vel og þótti réttlátur í ákvörðunum.
Starfs- og ævilok
Eftir að hafa setið 2 kjörtímabil sem forseti settist Washington í helgan stein á býlinu sínu Mount Vernon. Þar fór hann að rækta landið sitt og brugga viskí en einnig eru til sögusagnir um að hann hafi ræktað hamp. Árið 1798 var hann svo skipaður allsherjarhershöfðingi, hæstu stöðu innan hersins, en tilgangurinn með því var að senda viðvörun til Frakka sem íhuguðu stríð gegn þeim. Ári síðar, 1799 fékk Washington slæmt kvef sem að dró hann til dauða. Hann lést 14. desember 1799. Hans síðustu orð voru: „Tis Well“.
Heimildir
DeGregorio, William A., The Complete Book of U.S. Presidents (New York: Gramercy Books, 2002).
Julius Nepos
Flavius Iulius Nepos Augustus (430 – 480) var keisari vestrómverska ríkisins formlega séð frá 474 til 480 en aðeins í reynd til ársins 475. Hann var líka leiðtogi rómversku Dalmatíu frá 468 til 480. Sumir sagnfræðingar skilgreina Nepos sem síðasta vestrómverska keisarann en aðrir telja vestrómverska keisaradæmið hafa liðið undir lok með Rómúlusi Ágústusi árið 476. Austrómverska ríkið og keisarar þess lifðu þetta tímabil þó af.
Nepos var gerður að keisara vestrómverska ríkisins árið 474 af austrómverska keisaranum, Leó 1., til að koma í stað valdaræningjans Glyceriusar. Nepos var steypt af stóli árið 474 af Orestes, sem tók við völdum í Ravenna þann 28. ágúst 475 og neyddi Nepos til að flýja með skipi til Dalmatíu. Orestes krýndi son sinn, Rómúlus Ágústus, keisara en þeim var brátt steypt af stóli af Odoacer.
Nepos ríkti áfram í Dalmatíu sem „keisari vestursins“ með viðurkenningu frá Konstantínópel en í reynd náðu yfirráð hans ekki út fyrir Dalmatíu. Nepos var ráðinn af dögum árið 480 og austurkeisarinn Zeno leysti þá formlega upp vesturhluta keisaradæmisins.
Valdataka
Julius Nepos var útnefndur keisari vestrómverska ríkisins snemma árs 474 af austrómverska keisaranum Leó 1.. Nepos var kvæntur frænku Leós en var einnig sjálfur frændi landstjórans í Dalmatíu og fékk því viðurnefnið Nepos – „frændi“. Leó vildi losna við vestrómverska keisarann Glycerius, sem hann taldi valdaræningja. Glycerius hafði verið valinn keisari af ráðamönnum í Búrgúnd en sem austrómverski keisarinn átti Leó einn lögrétt til að skipa vestræna hliðstæðu sína.
Julius Nepos tók einnig við af frænda sínum, Marcellinusi, sem landstjóri Dalmatíu eftir að hann var myrtur á Sikiley. Dalmatía var formlega séð hluti af vesturríkinu en hafði í reynd verið sjálfstæð frá valdatöku Marcellinusar. Í júní 474 kom Nepos til Ravenna, neyddi Glycerius til að segja af sér og settist sjálfur á valdastól. Nepos þyrmdi lífi Glyceriusar og skipaði hann biskup í Salónu. Nepos réð í stuttan tíma yfir öllu sem eftir var af vesturríkinu, þ. á m. Dalmatíu og því sem eftir var af rómversku Gallíu.
Valdarán og valdatíð í Dalmatíu
Valdatíð Neposar á Ítalíu lauk árið 475 þegar herforingi hans, Orestes, steypti honum af stóli og tók við stjórn í Ravenna þann 28. ágúst. Nepos neyddist til að flýja til Dalmatíu. Sama ár krýndi Orestes son sinn keisara undir nafninu Rómúlus Ágústus. Drengurinn var þá líklega um 15 ára gamall og varð þekktur undir uppnefninu „Ágústúlus“ sem merkir „Ágústus litli“.
Óljóst er hví Orestes krýndi sjálfan sig ekki keisara í stað sonar síns. Valdataka Rómúlusar var þó ekki lögleg þar sem hann hlaut ekki viðurkenningu austrómverska keisarans í Konstantínópel, en þar var enn litið á Nepos sem hinn eina réttmæta keisara vestrómverska ríkisins. Stuttri valdatíð Rómúlusar lauk þann 4. september 476 þegar germanski höfðinginn Odoacer hertók Ravenna, drap Orestes og steypti Rómúlusi af stóli. Odoacer sendi Rómúlus Ágústus í útlegð til Kampaníu og hverfur hann þar úr ritaðri sögu.
Þótt eftirmanni hans hefði verið steypt af stóli sneri Nepos aldrei aftur til Ítalíu. Hann ríkti áfram í Dalmatíu sem „keisari vestursins“ og naut enn nokkurs stuðnings frá Konstantínópel. Odoacer vonaðist til að taka fram úr Neposi og notfærði sér rómverska þingið til að biðla til keisarans í austri um að vera veittur titillinn „patrísei“ og að leysa upp keisaratign vestursins. Zeno keisari veitti Odoacer patríseatitilinn en krafðist þess þó að Odoacer viðurkenndi formlega keisaratign Neposar. Odoacer féllst á þetta með semingi og notaðist jafnvel við myntir með nafni Neposar. Í reynd réð Odoacer þó einn sem sjálfstæður konungur Ítalíu þótt hann viðurkenndi að orðinu til yfirburði keisaradæmisins. Nepos gerði enn tilkall til keisaratitilsins en naut engra valda fyrir utan Dalmatíu. Vestrómverska keisaradæmið var því áfram til eftir árið 476 en aðeins sem merkingarlaus lagaklausa.
Morð
Þessi málamiðlun entist ekki lengur en í fjögur ár. Árið 479 fór Nepos að brugga launráð gegn Odoacer og vonaðist til að endurheimta yfirráð yfir Ítalíu. Einnig er hugsanlegt að Glycerius hafi hugað á hefnd gegn Neposi. Ljóst er að Odoacer leit á Nepos sem ógn við vald sitt og ákvað að losa sig við hann.
Nepos var myrtur af einum hermanna sinna árið 480, líklega þann 25. apríl. Sagt er að hann hafi verið stunginn til bana á setri sínu nálægt Salínu. Hugsanlegt er að hann hafi verið myrtur í setri Díókletíanusar. Marcellinus Comes nefnir liðsforingja Neposar, Viator og Ovida, sem morðingjana. Sagnaritarinn Malchus telur einnig að fyrrverandi keisarinn Glycerius hafi leikið hlutverk í samsærinu. Nepos hafði útnefnt Glycerius biskup í Salónu og var hann því í grennd við morðstaðinn. Einnig bendir það til sektar Glyceriusar að Odoacer útnefndi hann seinna biskup í Mílanó.
Ovida tók við völdum í Dalmatíu næstu mánuðina, en Odoacer notfærði sér morð Neposar sem tylliástæðu fyrir innrás. Odoacer sigraði herafla Ovida þann 9. desember og innlimaði Dalmatíu í ríki sitt. Eftir dauða Neposar leysti Zeno keisari formlega upp skiptingu keisaradæmisins og batt enda á allt tilkall til „vestræns“ rómversks keisaradæmis fram á tíma Karlamagnúsar.
Hurum
Hurum er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Það liggur á tanga milli Drammens- og Óslóarfjarða. Flatarmál þess er 163 km² og íbúafjöldinn 1. janúar 2006 var 8.913. Bara eitt sveitarfélag liggur að Hurum; Røyken.
Nokkrar þéttbýlismyndanir eru í Hurum, s.s. Sætre, Filtvet, Tofte og Holmsbu. Syðst á tanganum er ferðamannastaðurinn Rødtangen með vinsælli sandströnd.
Vonarstræti
Vonarstræti er gata í miðborg Reykjavíkur skammt frá Tjörninni. Við Vonarstræti eru Iðnó og Ráðhús Reykjavíkur.