cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bonar Law
Sem formaður Íhaldsflokksins og leiðtogi stjórnarandstöðunnar einbeitti Law sér að umbótum á innflutningssköttum og andstöðu við írska heimastjórn. Herferðir hans leiddu til þess að tilraunir Frjálslynda flokksins til að veita Írlandi heimastjórn drógust á langinn og voru að endingu lagðar til hliðar vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar. Mótmæli hans snertu héröðin sex í Írlandi þar sem mótmælendur voru í meirihluta, sem áttu síðar eftir að verða Norður-Írland.
Law gekk fyrst í ríkisstjórn sem nýlendumálaráðherra í þjóðstjórn H. H. Asquith (maí 1915 – desember 1916). Þegar Asquith féll frá völdum neitaði Law að mynda ríkisstjórn og gerðist þess í stað fjármálaráðherra í ríkisstjórn Davids Lloyd George. Hann sagði af sér af heilsufarsástæðum snemma árs 1921. Eftir að Íhaldsmenn kusu að draga sig úr stjórnarsamstarfi við Frjálslynda flokkinn varð Law flokksformaður á ný og í þetta sinn einnig forsætisráðherra. Í nóvember 1922 unnu Íhaldsmenn hreinan meirihluta á þingi. Á forsætisráðherratíð hans sömdu Bretar við Bandaríkin vegna stríðslána sem þau höfðu veitt þeim. Law var þá alvarlega veikur af hálskrabbameini og sagði af sér í maí árið 1923 og lést síðar sama ár. Forsætisráðherratíð hans var sú stysta á 20. öld í Bretlandi (aðeins 211 dagar) og hann er því stundum kallaður „óþekkti forsætisráðherrann“.
Axel Witsel
thumb|200px|Axel Witsel Axel Thomas Witsel (fæddur 12. janúar 1989) er belgískur knattspyrnumaður sem spilar sem miðjumaður fyrir Borussia Dortmund og belgíska landsliðinu. Hann byrjaði atvinnuferill sinn hjá portúgalska félaginu SL Benfica. Witsel er næstleikjahæstur hjá belgíska landsliðinu,
Fálkar (kvikmynd)
Fálkar er kvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson. Upphaflega átti bara að taka hana upp á íslandi, en vegna samninga við fjáröflunarfyrirtæki urðu hlutar af myndinn að vera teknir í Þýskalandi
Handfæri
thumb|right|Öngull. Handfæri er elsta veiðarfærið, og til þeirra teljast elstu öngulveiðarfærin. Besta lýsingin á veiðarfærinu er að það er mjög einfalt; öngull sem er fastur við línu sem veiðimaðurinn heldur svo á. Nú á dögum hefur tæknin gert okkur kleift að tengja við þetta tölvustýrða handrúllu sem hefur  rúllu, færi,  slóða og svo sökkur. Rúllan er fest við borðstokkinn og á henni er 50-200 m langt færi en á enda þess er festur 6-8 m langur slóði. Við slóðann eru hnýttir taumar og á þeim eru önglarnir, en á enda slóðans er sökka. Tölvustýrð rúlla er svo tengd fiskleitunartæki sem hefur að geyma á hvaða dýpi fiskurinn er. Færinu er slakað niður að botni eða á það dýpi sem fiskurinn heldur sig, síðan sér rúllan um að hífa og slaka til skiptis til að lokka fiskinn þar til fiskurinn er búinn að bíta á. Þá dregur hún færið um borð og sagan endurtekur sig uns báturinn er fullur. Á handfæri er aðallega veiddur þorskur en þó líka ufsi, og aðrar botnfisktegundir veiðast líka en í mun minna magni. Veiðarnar standa aðallega yfir sumarmánuðina og þá eingöngu á opnum smábátum undir 6 brt. (brúttótonn) að stærð.
Lára miðill
Ingibjörg Lára Ágústsdóttir (oftast nefnd Lára miðill) (15. apríl 1899 – 6. febrúar 1971) var íslenskur miðill sem varð uppvís að svikum árið 1940 og var dæmd í eins árs fangelsi. Lára ólst upp hjá Ingibjörgu Einarsdóttur, móðurmóður sinni og Árna Símonarsyni manni hennar á Eystri-Hellum og síðar Arnarhóli í Gaulverjabæjarhreppi í Árnessýslu. Henni bauðst að fara í vist til Reykjavíkur á heimili Einars Kvarans rithöfundar og kynntist þar miðilsfyrirbærum. Hún starfaði sem miðill, greindi sjúkdóma gegnum síma og leitaði að týndum hlutum og spáði fyrir um atburði. Lára var jörðuð í Gaulverjabæjarkirkjugarði.
Laumontít
right|thumb|250px|Laumontít Laumontít er steinefni flokkað annaðhvort með geislóttum eða plötulaga zeólítum.
Lýsing
Laumontít myndar þunna, aflanga kristalla. Oftast nær hvítt á lit en stundum fölbleikt eða rauðbrúnleitt líka. Algeng lengd um 0,5 cm, lengri nálar hafa fundist. Oftast lausir í holum bergsins, verða að mylsnu þegar bergið brotnar niður.
Útbreiðsla
Algengt í djúp rofnum berglagastafla eða þar sem hitin er frá jarðhita í megineldstöðvum. Myndast við allt að 230°C. Neðsta zeólítabeltið kennt við Laumontít.
Flatanger (sveitarfélag)
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýli Lauvsnes sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu.
Sveitarfélagið Flatanger á landamæri að  sveitarfélögin Namsos í norðri og austri og Osen í suðri.
Namskogan (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Namskogan er sveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 818 íbúar (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýli Namskogan, sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu.
Sveitarfélagið Namskogan á landamæri að sveitarfélögunum Røyrvik í austri, Høylandet í vestri, Grong í suðri, auk Bindal og Grane í Nordlandssýsla í norðri.
Konungshrævi
Konungshrævi (fræðiheiti: Sarcoramphus papa) er hrævi sem tilheyrir ættbálki haukunga.
Ameríkudeildin (NFL)
Ameríkudeildin, American Football Conference eða AFC er önnur af tveimur stóru deildunum í NFL. Deildin var mynduð þegar NFL og AFL deildirnar runnu saman í eina árið 1970.
Í deildinni eru fjórir riðlar sem hefur hver fjögur lið, alls 16 lið. Riðlarnir fjórir heita AFC Norður, -Suður, -Austur og -Vestur. Efstu liðin úr hverri deild komast upp í umspil, auk tveggja „wildcard“-liða, en það eru lið sem hafa besta árangur þeirra liða sem ekki lentu í 1. sæti. Liðin í AFC eru eftirfarandi:
Stefán Th. Jónsson
Ættir, nám og fyrstu störf
Stefán fæddist á Kóngsparti í Sandvík í Norðfjarðarhreppi. Foreldrar hans voru Jón Þorvaldsson bóndi þar og kona hans Gróa Eyjólfsdóttir, ættuð frá Þernunesi við Reyðarfjörð. Árið 1880 flutti fjölskyldan að Stóra-Steinsvaði í Hjaltastaðaþinghá og bjó þar í ár, en síðan á Fornastekk við Seyðisfjörð.
Árið 1882 hóf Stefán verslunarnám í Norskubúð, sem hét Det Norske Komagnies Handel fullu nafni, en var kölluð Norskubúð. Tveimur árum síðar sigldi hann til Noregs með aleiguna, 315 krónur. Hann dvaldi í Stafangri í tvö ár við úrsmíðanám og lauk sveinsprófi í þeirri iðn. Heim kominn 1886 settist Stefán aftur að á Fornastekk á Seyðisfirði, þar sem hann stundaði í fyrstu úrsmíðar og fór þá þegar að versla með klukkur og gjafavörur. Tveimur árum síðar var Stefán kominn í hreppsnefnd. Árið 1890 var hann hvortveggja orðinn oddviti og hreppstjóri og sama ár átti hann þátt í stofnun Sparisjóðs Seyðisfjarðar og var í stjórn hans.
Útgerðarfélagið Bjólfur
Þátttaka Stefáns í útgerð hófst 1898 með því að hann var meðal þeirra sem stofnuðu Fiskveiðifélagið Garðar á Seyðisfirði. En sú útgerð leið undir lok um aldamótin 1900. Í ársbyrjun 1904 keypti Stefán í félagi við Sigurð Jónsson 31 feta langan, opinn mótorbát, sem jafnframt var fyrsti mótorbátur Austfirðinga. Báturinn hét Bjólfur eins og útgerðarfélagið. Enn voru færðar út kvíarnar 1905 þegar Stefán hóf bátasmíði í félagi við Friðrik Gíslason úrsmið. Pantanir bárust í nokkra báta og reyndust vel. Í fyrstu voru bátarnir smíðaðir undir beru lofti, en næsta skref var bátasmiðja; þaðan var fyrsti báturinn sjósettur í janúar 1906.
Árið 1911 átti Stefán sjö mótorbáta, hlut í gufuskipi, fiskverkunarhúsin Liverpool og Evanger ásamt hafskipabryggjum, fjögur lifrarbræðsluhús, hálft nótalag, bátasmiðju, fjölda geymsla og útihúsa, en þar að auki íbúðarhúsin Nóatún, Stefánshús og Stefánsbúð.
Blaðaútgáfa
Í samvinnu við Sigurd Johansen stofnaði Stefán til útgáfu á blaðinu Bjarka, en jafnframt var byggt hús fyrir prentsmiðju með íbúð fyrir ritstjórann, sem var skáldið Þorsteinn Erlingsson. Þorsteinn Gíslason varð meðritstjóri aldamótaárið og tók einn við ritstjórninni, en blaðið var haldið úti í fjögur ár til viðbótar. Það var síðan allöngu síðar, árið 1919, að Stefán réðst í nýjan blaðaslag; nú ásamt Eyjólfi Jónssyni og Jóni Jónssyni bónda í Firði. Þá hófst útgáfa Austurlands undir ritstjórn Guðmundar G. Hagalín. Fyrsta blaðið kom út 1. janúar 1920, en á nýju sumri 1922 hætti blaðið að koma út og tók við blaðið Austanfari, sem síðar hét Hæsir og kom út til 1930.
20. desember
20. desember er 354. dagur ársins (355. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 11 dagar eru eftir af árinu.
Sigurlilja
Sigurlilja er íslenskt kvenmannsnafn.
Grong (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Grong er sveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 2.287 íbúar (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýli Grong, sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu.
Sveitarfélagið Grong á landamæri að sveitarfélögunum Høylandet og Overhalla í vestri, Namskogan í norðri, Lierne í austri og Snåsa í suðri.
Hollensku Antillaeyjar
Hollensku Antillaeyjar, Hollensku Antillur, Nederlandse Antillen eða Antia Hulandes áður Hollensku Vestur-Indíur eru tveir eyjaklasar í Litlu-Antillaeyjum sem voru sjálfstjórnarsvæði undir Hollenska konungdæminu. Stjórn eyjanna var leyst upp árið 2010 í kjölfar atkvæðagreiðslna um það hver ætti að vera staða hverrar eyjar. Þrjár fjölmennustu eyjarnar, Arúba, Curaçao og Sint Maarten urðu sérstök lönd innan hollenska konungdæmisins með heimastjórn, en Bonaire, Sint Eustatius og Saba kusu að gerast sérstök sveitarfélög í Hollandi.
Sumarklukka
Sumarklukka (fræðiheiti: Campanula medium). er tvíær tegund af klukkuætt (Campanulaceae). Hún er ættuð frá Suður-Evrópu.
Marianne E. Kalinke
Marianne E. Kalinke – (fædd 1939) er prófessor á eftirlaunum í germönskum fræðum og samanburðarbókmenntum við Illinois-háskóla í Bandaríkjunum. Hún hefur sérstakan áhuga á íslenskum fornbókmenntum.
Marianne E. Kalinke fæddist árið 1939 í Königsberg í Þýskalandi, sem nú heitir Kalíníngrad og tilheyrir Rússlandi. Fjölskylda hennar flúði til Bandaríkjanna þegar hún var tíu ára og hefur hún búið þar síðan. Hún tók M.A.-próf frá Kaþólska háskólanum (CUA) í Washington DC og doktorspróf frá Indiana-háskóla. Hún kenndi við Rhode Island-háskóla í átta ár eftir að hún lauk doktorsprófi en var prófessor í germönskum málum og samanburðarbókmenntum við Illinois-háskóla frá 1979.
Marianne Kalinke enjoys watching Operas in her spare time, and celebrating German traditions with her family: her sister Melitta, brother-in-law Tony, niece Michele, and nephew David. She is always going back to visit Iceland, and often talks about her love for the country.
Helstu rit
Marianne E. Kalinke hefur ritað fjölmargar greinar og bókakafla um íslenskar fornbókmenntir, einkum riddarasögur, sjá skrár Landsbókasafns.
Steinar
Steinar er íslenskt karlmannsnafn.
Sóleyjarkvæði
right|thumb|Forsíða bæklings með geisladisknum Sóleyjarkvæði sem SHA gáfu út 2001 Sóleyjarkvæði eftir Jóhannes úr Kötlum kom fyrst út á bók 1952. Kvæðið var ort í andrúmslofti sárra tilfinninga vegna inngöngu Íslands í NATÓ árið 1949, herstöðvasamningsins við Bandaríkin og komu bandarísks herliðs til Íslands 1951. Í kvæðinu segir frá Sóleyju sólufegri og baráttu hennar við að reyna að vekja menn og vætti Íslands til dáða gegn skuggaöflum vígtóla og hernaðar, sem stungið hafa riddarann hennar prúða með svefnþorni svo hún fær ekki vakið hann. Skáldið vefur í ljóðin stef úr þjóðkvæðum og stemmum frá eldri tíð og auk þess eru ótal vísanir til sögulegra viðburða í samtímanum og eitruð pólitísk skeyti.
Pétur Pálsson samdi lög við Sóleyjarkvæði og að lokum varð úr því heildstætt tónverk. Á sama hátt og ljóðskáldið notfærði Pétur sér galdur þjóðlagsins og minni úr rímnalögun og þulum. Lög og ljóð fallast því í faðma og hafa yfir sér undursamlega þjóðlegan blæ.
Háskólakórinn tók verkið til meðferðar undir stjórn Árna Harðarsonar, flutti það á tónleikum og gaf það síðan út á plötu 1985. Sóleyjarkvæði tilheyrir bókmenntaarfleifð sem varð til í andófi gegn bandarískum herstöðvum á Íslandi á síðari hluta 20. aldar.
Árið 2017 kom út bók um Sóleyjarkvæði í ritstjórn Silju Aðalsteinsdóttur hjá Máli og menningu undir heitinu Sóley sólufegri. Þar ritar Árni Björnsson þjóðháttafræðingur um kvæðið, tilurð þess og tilvísanir, Þórður Helgason fjallar um mál og stíl kvæðisins, Gunnar Guttormsson um Pétur Pálsson og tónlist hans við kvæðið, auk þess sem kvæðið er birt í heild. Bókinni fylgir geisladiskur með upphaflegum flutningi verksins af hljómplötu Æskulýðsfylkingarinnar.
Steinkjer (sveitarfélag)
thumb|143x143dp Steinkjer er sveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 24.004 íbúar (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er borgin Steinkjer. Til sveitarfélagsins teljast einnig þéttbýlinu Sparbu, Malm og Follafoss.
Sveitarfélagið Steinkjer á landamæri að sveitarfélögin Namsos og Overhalla í norðri, Snåsa í austri, Inderøy og Verdal í suðri og Åfjord í vestri.
Norðureyjar
Norðureyjar eru eyjaklasi sem samanstendur af Orkneyjum, Hjaltlandseyjum og Friðarey, sem allar liggja norður af Skotlandi. Straumey er stundum talin með. Athugið að rugla Norðureyjum ekki saman við þær Norðureyjar sem eru hluti af Hjaltlandseyjum.
Sigurlinn
Sigurlinn er íslenskt kvenmannsnafn.
Troðgos
Lava dome extrusion
Poecilia caudofasciata
Poecilia caudofasciata er fiskitegund sem var fyrst lýst af Regan, 1913. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Dynkur
Áform um uppistöðulón ofan við foss­inn til að sjá Norðlinga­öldu­veitu fyr­ir vatni myndi minnka rennsli í fossinn. Þegar hefur rennsli minnkað vegna breyttra árfarvega.
Samningur Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um hugverkarétt í viðskiptum
TRIPs var fyrsti alþjóðlegi viðskiptasamningurinn sem snerist um hugverk. Hann hefur verið gagnrýndur fyrir þá vernd sem hann veitir lyfjaframleiðendum og fyrir að stuðla að hærra lyfjaverði í þróunarlöndum. Meðal annars vegna þessa áttu þróunarlöndin upptökin að viðræðum árið 2001 sem leiddu til Doha-yfirlýsingarinnar þar sem kveðið er á um að túlkun TRIPs-samningsins eigi að vera sveigjanleg en ekki þröng.
Steinarr
Steinarr er íslenskt karlmannsnafn.
Innri-Emstruá
thumb|Innri-Emstruá. thumb|Göngubrú. Innri-Emstruá er fljót í Emstrum norðvestan við Mýrdalsjökul. Fremri-Emstruá er sunnar og renna þær báðar í Markarfljót. Göngubrýr eru yfir báðar árnar.
Norðureyjar, Hjaltlandseyjum
Norðureyjar eru norðurhluti Hjaltlandseyja. Helstu eyjarnar sem teljast til Norðureyja eru Yell, Únst og Fetlar.
Meðal smærri eyja sem teljast til Norðureyja má nefna:
Sprengigos
thumbnail|240px|[[Mount St. Helens árið 1980]] Sprengigos er eldgos sem lýsir sér í því að eldstöð gýs nær eingöngu gosgufum og gjósku sem þeytast upp úr gígnum. Vikur og annað frauðgrýti verður til við sprengigos. Þeytigos eru sprengigos sem verða þegar heit kvika kemst í snertingu við vatn.
Sprengigos stafa aðallega af skyndilegri losun reikulla efna, einkum vatns, úr kvikunni við lágan þrýsting. Ágætt samanburðardæmi úr daglega lífinu er þegar tappi er tekinn af gosflösku, en þá losnar koltvíildi (CO2) úr vatnslausninni og hún freyðir. Sé flaskan hrist gerist þetta ennþá hraðar og mikill þrýstingur myndast, því 500-faldur rúmmálsmunur er á CO2 í vatnslausn og CO2 sem gasi: 1 millilítri í lausn verður hálfur lítri af gasi. Bergbráð djúpt í jörðu getur innihaldið allt frá 0,5% upp í 4-5% af vatni í lausn, en þegar bráðin rís og þrýstingurinn lækkar (tappinn tekinn af flöskunni) losnar vatnið úr bráðinni og hún freyðir. Þarna verður rúmmálsmunurinn milli vatns í lausn og sem gufu ennþá meiri vegna hitaþenslunnar eða um 5000-faldur. Þess vegna skiptir það miklu hve hratt bráðin rís upp gosrásina. Rísi bráðin hægt losnar vatnið rólega úr henni og sleppur út í andrúmsloftið en hraunkvikan rennur sína leið eftir yfirborði jarðar (hraungos). Rísi hún hratt verður ferlið með hraða sprengingar og hraunslettur og gufa þeytast hátt í loft upp (sprengigos).
Askja gaus árið 1875 geigvænlegu sprengigosi.
Heimildir
התפרצות ranפריאטית Awan panas
Blátt fólk
Blátt fólk kemur fyrir í þjóðsögum og sögnum úr ýmsum heimshlutum en í einstaka tilvikum eru þessar sögur sannar og er þar oftast um að ræða fólk sem er með sjaldgæfan víkjandi erfðasjúkdóm, svonefndan arfgengan methemóglómíndreyra (methemoglobinemia), sem gerir að verkum að hörundið verður bláleitt.
Til að sjúkdómurinn komi fram þarf fólk að erfa þau gen sem sjúkdómnum valda frá báðum foreldrum. Líkur á að þetta gerist aukast til muna við skyldleikaræktun, því séu foreldrarnir skyldir hafa þeir að jafnaði fleiri gen sameiginleg. Þekktasta dæmið er Fugate-ættin, sem bjó á einangruðu svæði uppi á fjöllum Kentucky í Bandaríkjunum. Ættfeður þeirra báru genið og svo var einnig um aðra ætt í nágrenninu. Þegar einstaklingar úr þessum fjölskyldum eignuðust börn á fyrri hluta 19. aldar saman kom sjúkdómurinn fram. Kostir í makavali voru afar takmarkaðir og því var mikið um að náskyldir einstaklingar eignuðust saman börn, sem jók svo aftur líkurnar á sjúkdómnum. Nú eru til lyf sem halda kvillanum algjörlega í skefjum svo að fólk með methemóglómindreyra heldur eðlilegum húðlit.
Blámaður merkti líka sama og blökkumaður á íslensku og í fornnorrænu máli og Afríka var kölluð Blámannaland eða Bláland, enda eru orðin blár og blakkur komin af sömu rót.
Eyberg
Eyberg er íslenskt karlmannsnafn.
Hani (Vestmannaeyjum)
Hani er stærstur Smáeyja. Hanahaus er hæsti kollur eyjunnar og er 97 m yfir sjávarmáli og líkist kambi á hana.
Lyfjafræði
Lyfjafræði er sú heilbrigðisgrein sem tengir saman heilbrigðisvísindi og efnafræði. Lyfjafræðingum er treyst til að tryggja að sjúklingar fái rétt lyf í réttum skömmtum. Í hefðbundinni lyfjafræði er einnig fengist við að blanda og gefa lyf. Nútímalyfjafræði fæst við ýmis efni tengd umönnun sjúklinga, þar með talið klíníska þjónustu, athugun á lyfjum frá sjónarhóli öryggis og skilvirkni og upplýsingagjöf um lyf.
Lyfjafræði er kennd við Háskóla Íslands sem 3ja ára BS-nám og 2ja ára MS-nám.
Indigó
Ingólfur Þór Árnason betur þekktur sem Indigó er fæddur í Reykjavík 1976. Hann fluttist til Amsterdam 1978 þar sem að faðir hans (Árni Ingólfsson) var í mastersnámi í myndlist. Síðan flutti hann aftur til Íslands 5 ára og endaði á austurlandi, í Höfn í Hornafirði með móður sinni og þar flutti hann í nesjahverfið þar sem móðir hans kynnist öðrum manni og þau bjuggu í nesjahverfi. Hann var í Nesjaskóla til 15 ára aldurs.
Nám og uppvaxtarár
Hann kláraði gagnfræðaskólann á Eiðum sem er rétt hjá Egilstöðum og hann byrjaði þar að kenna sjálfum sér á gítar 1990. Síðan flytur hann til Reykjavíkur eftir gagnfræðaskólann 1991. Hann tók eina önn í Iðnskólanum en þar kynnist hann Oddi M. Rúnarssyni og fleiri sem voru að spila tónlist á Eiðum.
Hann flutti síðar til Cambridge í Englandi 1994 til Odds eftir að hann slasaðist alvarlega í bílaáreksti. Síðan fluttu þeir saman til London og þeir leigðu þar hús í tvö ár, síðan flytur hann til Reykjavíkur aftur og þá verður kærastan hans ólétt og eignast stúlku árið 1997 sem fær nafnið Ylfa Rós. Leiðir þetta til þess að hann fer að vinna á sjó. Hann var að vinna á Hólmadrang sem var næst elsti frystitogari á Íslandi. Hann var meira og minna á sjó til ársins 2011.
Plötur
Hann gefur út plötuna Escapism árið 2001 en hann hafði verið að vinna í henni frá árinu 1996. Hún var í raftónlistarlegum stíl. Næsta plata ber nafnið Her Shoulder eða Black Wing en hann vann hana með Daníel Ágústi Haraldssyni sem er í GusGus, og hún kom út 2003 en hún var í mjúkum órafrænum stíl. Þarnæsta plata var smáskífan Too Late To Shine og kom út árið 2004, en hún var tekin í einum rykk inni í bílskúr. Hann var búinn að skila af sér Indigó-Indigó árið 2005, en hún á að vera hluti af næstu plötu sem er krafmikil og ólík öllum hinum. Smekkleysa náði því miður að draga lappirnar með plötuna til ársins 2007 sem tafði næstu plötu sem er að verða tilbúin og er unnin með Halldóri Björnssyni sem er í hljómsveitinni Legend (Legend varð til árið 2009) en hún mun koma út 2014 og heita Harmony. Allar plöturnar hans hafa verið gefnar út hjá Smekkleysu.
Önnur verkefni
Hann tók að sér að gera fimm lög fyrir kvikmyndina About Sarah sem er í leikstjórn Elenor Gaver. Myndin, sem er sannsöguleg, gerist í New York og fjallar um nítján ára stúlku sem lést af völdum eiturlyfja. Myndin kom út árið 2014 og hún var sýnd á mörgum kvikmyndahátíðum líkt og til dæmis Sundance kvikmyndahátíðin. En lögin munu heyrast á nýjustu plötu Indigó - Harmony.
Innblástur
Hann hefur alltaf haldið mikið uppá hljómsveitirnar Mogwai og Godspeed you! Black emperor. Hann heldur einnig upp á dauðarokk. Allar plöturnar hans tengjast og hafa alltaf verið hugsaðar sem heildarverk sem klárast með þessari sem hann er að klára.
Markarfljótsgljúfur
thumb|Markarfljórsgljúfur. Markarfljótsgljúfur er gljúfur í Markarfljóti í Emstrum norðvestur af Mýrdalsjökli. Það er talið hafa myndast fyrir um 200 árum og er allt að 200 metra djúpt.
Samhengistilfinning
Samhengistilfinning (á ensku: "a Sense of Coherence", SOC) er hugtak úr salutogenesis kenningunni, mótuð af Aaron Antonovsky. Samkvæmt Antonovsky getur einstaklingur verið við góða heilsu ef hann getur fundið fyrir þátttöku í samhengi sem er skiljanlegt og þroskandi. Þetta þýðir að fólk getur talist við góða heilsu þó það sé til dæmis líkamlega veikt.
Markarfljótsgljúfur
Tengill
Ísland í hnotskurn - Markarfljótsgljúfur
Samhengistilfinning
Samhengistilfinning samanstendur af þremur hlutum; upplifun fyrirbæra í sálarlífi jafnt sem ytri heimi (skiljanleiki), að þau úrræði sem þarf til þessara fyrirbæra séu til staðar (viðráðanleiki), sem og þátttaka í áskorunum lífsins (merkingargildi).
Snåsa (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Snåsa (suðursamíska: Snåase) er sveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 2.033 íbúar (2022).
Sveitarfélagið Snåsa á landamæri að sveitarfélögunum Steinkjer í vestri, Overhalla og Grong í norðri, Lierne í austri og Verdal í suðri. Í suðri liggur sveitarfélagið einnig að Svíþjóð.
Matthías Örn Friðriksson
Matthías fæddist í Dalvík þann 9. september 1986 og ólst upp þar. Hann hóf að kasta pílu þegar hann flutti til Grindavíkur árið 2011.
Røyrvik (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Røyrvik  (suðursamíska Raarvihke) er fjallasveitarfélag  staðsett lengst í norðausturhluta í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 441 íbúar (2022).
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýli Røyrvik, sem er eina þéttbýlið í sveitarfélaginu. Í þéttbýlinu, sem hefur 227 íbúa, er bæjarhús, grunnskóli, leikskóli, verslun og kirkja.
Sveitarfélagið Røyrvik á landamæri að sveitarfélögunum Namskogan í vestri, Grong í suðri og Grane i Nordlandssýsla í norðri. Í austri liggur sveitarfélagið að Svíþjóð.
Phillipsít
Phillipsít er steinefni, sem er algengt á Íslandi en lítt auðkennilegt enda smágert. Það er flokkað í zeólítum.
Central-leið
Central-leið er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er rauð á litinn á korti kerfisins. Hún er 76 km löng og lengsta leið kerfisins. Leiðin þjónar 49 stöðvum en aðeins 20 þeirra eru neðanjarðar. Lestirnar keyra allt að 110 km/klst og eru þá hröðustu lestir kerfisins.
Þó að fyrirtækið Central London Railway (CLR) væri stofnað árið 1891 með það í hug að byggja járnbraut á milli Shepherd's Bush og Bank (og framlenging til Liverpool Street var samþykkt árið 1892) var það ekki fyrir 27. júní 1900 að járnbráutin var opnuð opinberlega.
Phillipsít
Útbreiðsla
Phillipsít finnst aðallega í ólivínbasalti í efsta hluta jarðalagastaflans. Finnst oft með kabasíti, levyni og thomsoníti en samt ekki í sömu holum.
Central-leið
Leiðarkort
800px|center
Stöðvar
Í röð frá vestri til austurs.
Neytendaaðgerðastefna
Neytendaaðgerðastefna eða neytendaaktívismi er form þrýstiaðgerða sem neytendur eða hagsmunasamtök beita fyrirtæki eða stjórnvöld til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þátttakendur eru neytendaaðgerðasinnar.
Aðferðir
Í nokkrum tilvikum geta neytendaaðgerðasinnar og hreyfingar þeirra komið því til leiðar að almenningur, fyrirtæki eða stofnanir sniðgangi algerlega vöru eða vörumerki. Með tilkomu internetsins hefur það orðið auðveldara fyrir neytendaaðgerðasinna að koma boðskap sínum á framfæri og er algengt að neytendaaðgerðir séu framkvæmdur bæði á netinu sem og meðal fólksins. Auk þess hefur tilkoma internetsins gert landamæri óljósari eins og í flestum öðrum þáttum sem internetið kemur inn á.
Ástæður neytendaaðgerða
Beinist spjót neytendaaðgerðasinna að fyrirtækjum er það vegna þess að fyrirtækin stuðla að starfsháttum sem ekki þykja mannúðlegir, svo sem barnaþrælkun, þrælahald, notkun eiturefna við framleiðslu án viðeigandi hlífðarfatnaðar. Enn fremur getur ástæðan verið viðskipti hins sniðgengna fyrirtækis við birgja á landsvæðum þar sem mannréttindi eru ekki virt. Eins geta ástæður verið stjórnmálalegs eðlis.
Reykjavíkurborg sniðgengur vörur frá Ísrael
Dæmi um neytendaaðgerð er þegar Félagið Ísland-Palestína beindi þeim tilmælum í september 2015 til íslendinga að sniðganga ísraelskar vörur vegna meintra mannréttindabrota stjórnvalda í Ísrael gegn Palestínumönnum. Lögð var fram tillaga í Borgarstjórn Reykjavíkur þess efnis að borgin sniðgengi vörur frá Ísrael. Var tillagan samþykkt. Í kjölfarið snérist vopnið gegn íslenskum vörum þegar Twitterátakið #boycottIceland var sett af stað. Fréttir bárust af því að ferðamenn væru farnir að afbóka ferðir til Íslands og að íslenskar vörur væru farnar að hverfa úr hillum í Bandaríkjunum.
Herferð Greenpeace gegn Nestlé
Annað dæmi er þegar Greenpeace árið 2010 setti í gang áróðursherferð gegn sælgætisframleiðandanum Nestlé, þar sem fyrirtækið var sakað um að kaupa pálmaolíu frá Indónesískum fyrirtækjum í Kit Kat súkkulaðið. Voru neytendur hvattir til að sniðganga súkkulaðið þar sem framleiðendur pálmaolíunnar hafa breytt regnskógum í Indónesíu í ræktarland fyrir pálmatré og þar með eyðilagt heimkynni órangútan apa. Herferðinni var beitt gegn einum framleiðanda, Sinar Mas Group. Ein af áhrifaríkustu aðferðum Greenpeace í þessari herferð var skopstæling á auglýsingum fyrir súkkulaðið þar sem slagorðið var „Have a break“ sem myndi líklega þýðast best sem „Brjóttu upp tilveruna.“ Greenpeace gerði sjónvarpsauglýsingu sem sett var á YouTube þar sem spurt var hvort ekki væri ráð að brjóta upp vinnubrögðin og vernda regnskógana. Í kjölfarið á herferð Greenpeace sleit Nestlé viðskiptasambandi við Sinar Mas og hét því að á árinu 2015 myndi fyrirtækið eftirleiðis skyldi notuð pálmaolía sem væri unnin á þann veg að regnskógar myndu ekki hljóta skaða af.
Súrsmæra
Súrsmæra (fræðiheiti: Oxalis acetosella) er jurt af sem er algeng í Evrópu og hluta af Asíu. Hún er afar sjaldgæf á Íslandi og er friðuð samkvæmt náttúruverndarlögum. Súrsmæra blómstrar á vorin. Blómin eru lítil og hvít á lit með bleikum taumum. Jurtin er súr á bragðið. Blöðin minna á blöð hvítsmára. Súrsmæra vex ætíð í skugga.
Rín
thumb|Rín er eitt af stærstu fljótum Evrópu thumb|Rín og vatnasvið hennar
Súrsmæra
thumb|left|300 px|Blóm súrsmæru
Rín
Margar stórar borgir eru á bökkum Rínarfljóts og það er mikil flutningaleið. Hægt er að sigla upp eftir Rín frá Hollandi og alla leið til Basel og Rheinfelden í Sviss. Áin hefur gegnt mikilvægu hlutverki í hernaði og margir kastalar eru á bökkum hennar. Rín hét Rhenus á tímum Rómverja, en heitir Rhein á þýsku, Rhin á frönsku og Rijn á hollensku.
Christian Eriksen
thumb|Eriksen tekur aukaspyrnu.
Félagslið
Eriksen spilaði með ungmennaliðum Middelfart og Odense Boldklub í Danmörku áður en hann fór til Ajax árið 2008. Árið 2010 fékk hann sæti í aðalliði félagsins. Hann vann efstu deildina Eredivisie með Ajax þrisvar; 2011, 2012 og 2013. Árið 2011 var hann kosinn leikmaður ársins í Hollandi og kosinn besti danski leikmaður ársins af dönskum álitsgjöfum.
Eriksen hélt til Tottenham á Englandi sumarið 2013. Hann varð sitt fyrsta tímabil leikmaður ársins hjá félaginu. Árið 2020 hélt hann til Inter Milan á Ítalíu. Hann vann Serie A titil með Inter tímabilið 2020-2021.
Hálfu ári eftir að Eriksen fékk hjartastopp hélt hann til Brentford FC á Englandi en reglur á Ítalíu meinuðu honum að spila með gangráð.
Sumarið 2022 gekk hann til liðs við Manchester United.
Landslið
Eriksen hóf frumraun sína með landsliðinu árið 2010 og var yngsti landsliðsmaðurinn á HM í Suður-Afríku. Hann skoraði sitt fyrsta landsliðsmark á Laugardalsvelli gegn Íslandi árið 2011.
Eriksen hneig niður í miðjum leik gegn Finnlandi á EM 2021. Hann fékk hjartaáfall og var endurlífgaður.
Florentin Smarandache
thumb|200px|right|Florentin Smarandache Florentin Smarandache (fæddur 10. desember 1954 í Balcesti í Vâlcea-héraði í Rúmeníu) er rúmenskur stærðfræðingur, heimspekingur og listamaður.
Lífshlaup
Hann kennir nú hjá University of New Mexico.
Þverstæðustefna
Smarandache er þekktur sem leiðtogi listastefnu sem nefnd er þverstæðustefna (enska: paradoxism) og hófst upp úr 1980. Hún byggist einkum á mikilli notkun mótsetninga, og þverstæðna og tengir saman stærðfræði, heimspeki og bókmenntir.
Útgefin verk
Smarandache hefur gefið út tugi bóka, einkum um stærðfræði eða þverstæðustefnuna.
Meðal verka hans eru:
Tilvera, samtök um ófrjósemi
Tilvera, samtök um ófrjósemi voru stofnuð þann 19. nóvember 1989. Lög félagsins voru samþykkt á framhaldsstofnfundi þann 10. febrúar árið 1990. Stofnendur félagsins voru pör sem fóru í tæknifrjóvgun til Bourn Hall Clinic í Bretlandi. thumb Tilvera eru hagsmunasamtök fyrir einstaklinga og pör sem þjást af ófrjósemi og þurfa á tæknifrjóvgunum að halda. Talið er að 1 af hverjum 6 glímir við ófrjósemi en hún er skilgreind sem sjúkdómur og er þungt að bera í hljóði.
Tilvera veitir almenna fræðslu og er stuðningsnet fyrir félagsmenn og aðstandendur og er félagið opið öllum þeim sem hafa áhuga á málefninu. Félagið leggur metnað sinn í að veita stuðning og fræðslu til félagsmanna og berjast fyrir auknum réttindum þeirra sem geta ekki eignast barn án hjálpar, ásamt því að standa vörð um þau réttindi sem þegar hafa áunnist. Félagið vinnur stöðugt að því að auka umræðu og skilning á ófrjósemi og vandamálum við barneignir bæði hér á Íslandi og í samstafi við önnur Evrópulönd en Tilvera er meðlimur í Fertility Europe, regnhlífarsamtök fyrir samtök um ófrjósemi í Evrópu.
Markmið félagsins
Markmið félagsins kemur skýrt fram í annarri grein laga Tilveru:
Markmið félagsins er einnig að vekja athygli á ófrjósemi og þeim sorgum og sigrum sem fólk gengur í gegnum þegar það þarf að nýta sér aðstoð tækninnar til að eignast barn og nauðsyn þess að allir hafi jafnan aðgang að meðferðum og þurfi ekki frá að hverfa vegna kostnaðar.
Ófrjósemi
Þegar einstaklingur eða par hefur reynt að eignast barn í eitt ár eða meira án þess að þungun hafi orðið fellur það undir skilgreininguna á ófrjósemi. Einn af hverjum sex er í þessum sporum einhvern tíman. Skýring ófrjósemi getur legið hjá konunni, manninum, báðum einstaklingum, verið óútskýrð eða vegna félagslegrar stöðu.
Skýringar á ófrjósemi kvenna geta t.d. verið:
Skýringar á ófrjósemi karlmanna geta t.d. verið:
Aldur ásamt áhrifum lífsstíls svo sem yfirvikt, undirvikt, stress, reykingar og áfengi hafa líka áhrif. Stundum finnast ekki ástæður ófrjóseminnar og er þá talað um óútskýrða ófrjósemi.
Ófrjósemi og andleg líðan
Ófrjósemi hefur í för með sér gríðarlegt andlegt álag. Allir þekkja pressuna sem er á ungu fólki um að finna sér maka, giftast og eignast börn í fyllingu tímans. Því miður eru ekki allir svo heppnir að geta látið þennan draum rætast án aðstoðar tækninnar og veruleiki fólks á barnaeignaraldri sem við þeim blasir er oft á tíðum erfið
þrautaganga vonar og vonbrigða.
Ófrjósemi er sjúkdómur sem hefur mikið álag í för með sér, bæði andlega, líkamlega og fjárhagslega en tæknifrjóvgunarmeðferðir eru oft eina leið fólks til þess að reyna að eignast barn.
Starfssemi félagsins
Félagið stendur reglulega fyrir fræðslum sem félagsmenn fá frían aðgang að. Félagsmönnum stendur til boða frí símaráðgjöf við sálfræðing einu sinni í mánuði.
Haldnir eru kaffihúsafundir mánaðlega fyrir félagsmenn þar sem skapast góður vetvangur til að hitta aðra í sömu sporum. Sumargrill er haldið á hverju sumri þar sem boðið er upp á veitingar. Allir félagsmenn eru velkomnir á þessa viðburði sama hvar þeir eru í staddir í barneignabaráttu sinni.
Heimildir
Livio Reykjavík. (e.d.). Meðferðir. Livio Reykjavík. https://livio.is/livio-reykjavik/medferdir/
Tilvera, samtök um ófrjósemi. (e.d.). Saga Tilveru. Tilvera, samtök um ófrjósemi. https://www.tilvera.is/saga-tilveru.html
Tengt efni
www.tilvera.is
www.livio.is
www.fertilityeurope.com
www.eshre.eu
Sigurlín
Sigurlín er íslenskt kvenmannsnafn.
Eybjörg
Eybjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Finnsk-sænska stafrófið
Finnska og sænska nota sama stafróf með 29 bókstöfum:
Munurinn á finnsk-sænska stafrófinu og því dansk-norska, er að í dönsku og norsku er Æ notað í stað Ä, og formið Ø í stað Ö. Einnig er röðun þessara bókstafa önnur: Æ, Ø, Å.
Marie-Anne Paulze Lavoisier
thumb|333x333dp|Portrett af herra og frú Lavoisier eftir [[Jacques-Louis David, 1788 (Metropolitan Museum of Art, Manhattan, New York)]] Marie-Anne Pierrette Paulze (20. janúar 1758 í Montbrison, Loire-héraði, Frakklandi – 10. febrúar 1836) var franskur efnafræðingur og hefðarkona. Frú Lavoisier var eiginkona efnafræðingsins og aðalsmannsins Antoine Lavoisier og starfaði sem félagi hans á rannsóknarstofu og lagði sitt af mörkum til vinnu hans. Hún gegndi lykilhlutverki í þýðingum á nokkrum vísindaverkum og átti stóran þátt í stöðlun vísindalegrar aðferðar.
Æviágrip
Faðir hennar starfaði fyrst og fremst sem lögfræðingur og fjármálamaður. Megnið af tekjum hans kom frá rekstri Ferme-Générale (almenna búið) sem var einkasamsteypa fjármálamanna sem greiddi franska konungdæminu fyrir þau forréttindi að fá að innheimta tiltekna skatta. Móðir hennar, Claudine Thoynet Paulze, lést árið 1761, og lét eftir sig Marie-Anne, þá þriggja ára, og tvo syni. Eftir dauða móður hennar var Paulze sett í klaustur þar sem hún hlaut formlega menntun.
Þrettán ára gömul fékk Paulze bónorð frá hinum fimmtuga greifa af Amerval. Jacques Paulze reyndi að andmæla ráðahagnum, en var hótað starfsmissi hjá Ferme-Générale. Til að koma í veg fyrir hjónabandið bauð Jacques Paulze einum samstarfsmanni sínum að biðja um hönd dóttur sinnar í staðinn. Þessi samstarfsmaður var Antoine Lavoisier, franskur aðalsmaður og vísindamaður. Lavoisier samþykkti bónorðið og þau Marie-Anne giftust 16. desember 1771. Lavoisier var 28 ára en Marie-Anne 13 ára.
Lavoisier hélt áfram að vinna fyrir Ferme-Générale, en árið 1775 var hann skipaður byssupúðurstjóri, sem varð til þess að hjónin settust að í vopnabúrinu, Arsenal, í París. Þar blómstraði áhugi Lavoisier á efnafræði eftir að hafa áður hlotið þjálfun á efnafræðistofu Guillaume François Rouelle, og með fjárhagslegu öryggi bæði fjölskyldu hans og Paulze, auk ýmissa titla og annarra viðskipta, gat hann sett upp rannsóknarstofu með nýjustu tækjum. Paulze fékk fljótlega áhuga á vísindarannsóknum hans og fór að taka virkan þátt á rannsóknarstofu eiginmanns síns.
Franska byltingin
Árið 1794 var Lavoisier, vegna áberandi stöðu sinnar í Ferme-Générale, stimplaður svikari af frönskum byltingarmönnum á tímum Ógnarstjórnarinnar. Faðir Paulze, annar þekktur meðlimur Ferme-Générale, var handtekinn á svipuðum forsendum. Þann 28. nóvember 1793 gafst Lavoisier upp fyrir byltingarmönnum og var fangelsaður í Port-Libre. Alla fangelsisvistina heimsótti Paulze Lavoisier reglulega og barðist fyrir lausn hans. Hún lagði mál hans fyrir Antoine Dupin, sem var ákærandi Lavoisier og fyrrverandi meðlimur Ferme-Générale. Hún sagði frá afrekum eiginmanns síns sem vísindamanns og mikilvægi hans fyrir franska þjóð. Þrátt fyrir tilraunir hennar var réttað yfir Lavoisier, hann sakfelldur fyrir landráð og tekinn af lífi 8. maí 1794 í París, þá fimmtugur að aldri. Jacques Paulze var einnig tekinn af lífi sama dag.
Eftir dauða Lavoisiers varð Paulze bitur yfir því sem hafði komið fyrir eiginmann hennar. Hún varð gjaldþrota eftir að nýja ríkisstjórnin gerði fjármuni hennar og eignir upptækar (sem var síðar skilað). Að auki lagði nýja ríkisstjórnin hald á allar minnisbækur Lavoisier og tækjabúnað. Þrátt fyrir þessi áföll stóð Marie-Anne að útgáfu síðustu endurminninga Lavoisier, Mémoires de Chimie, samantekt á ritgerðum hans og samstarfsmanna hans sem sýndu fram á meginreglur nýju efnafræðinnar. Fyrra bindið innihélt rannsóknir á hita og myndun vökva, en hið síðara fjallaði um hugmyndir um bruna, loft, bökun málma, virkni sýra og samsetningu vatns. Í upprunalega eintakinu skrifaði Paulze formálann og réðist þar á byltingarmenn og samtíðarmenn Lavoisier, sem hún taldi bera ábyrgð á dauða hans. Þessi formáli var hins vegar ekki birtur í endanlegu útgáfunni. Engu að síður tryggði viðleitni hennar að nafni eiginmanns hennar var haldið á lofti innan efnafræðinnar.
Seinni æviár
hægri|thumb|189x189dp|Benjamin Thompson Paulze giftist aftur árið 1804, eftir fjögurra ára tilhugalíf og trúlofun, Benjamin Thompson (Rumford greifa). Rumford var einn þekktasti eðlisfræðingurinn á þeim tíma, en hjónaband þeirra tveggja var erfitt og skammvinnt. Paulze krafðist þess alla ævi að fá að halda eftirnafni fyrri eiginmanns síns, sem sýndi hollustu hennar við hann. Marie lést skyndilega á heimili sínu í París þann 10. febrúar 1836, 78 ára að aldri. Hún er grafin í kirkjugarðinum Pére-Lachaise í París.
Framlög til efnafræði
thumb|280x280dp|Frú Lavoisier aðstoðar eiginmann sinn við rannsóknir hans á öndun manna; hún sést við borðið lengst til hægri. Paulze fylgdi Lavoisier á rannsóknarstofu hans á daginn, gerði færslur í minnisbækur rannsóknarstofunnar hans og teiknaði skýringarmyndir af tilraunum hans. Þjálfunin sem hún hafði fengið frá málaranum Jacques-Louis David gerði henni kleift að teikna nákvæmlega og nákvæmlega tilraunatæki, sem síðar hjálpaði mörgum samtímamönnum Lavoisier að skilja aðferðir hans og niðurstöður. Auk þess ritstýrði hún skýrslunum hans. Saman umbyltu Lavoisier-hjónin efnafræðinni, sem átti rætur að rekja til gullgerðarlistar og var á þeim tíma flókin vísindi sem byggðust á kenningum George Stahl um brunaefni.
Á átjándu öld var hugmyndin um brunaefni (eldlíkt frumefni sem fæst eða losnar við bruna efnis) notuð til að lýsa sýnilegum breytingum á eiginleikum efna við bruna. Paulze, sem kunni bæði ensku, latínu og frönsku, gat þýtt ýmis verk um brunaefni á frönsku fyrir eiginmann sinn. Hugsanlega var mikilvægasta þýðing hennar ritgerð Richard Kirwan, Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids, sem hún bæði þýddi og gagnrýndi, bætti við neðanmálsgreinum eftir því sem á leið og benti á villur í efnafræðinni sem sett var fram í ritgerðinni. Þrátt fyrir framlag sitt var hún ekki skráð sem þýðandi í upprunalega verkinu heldur í síðari útgáfum. Hún þýddi einnig verk eftir Joseph Priestley, Henry Cavendish og fleiri til einkanota fyrir Lavoisier. Þetta var ómetanleg þjónusta við Lavoisier, sem reiddi sig á þýðingar Paulze á erlendum verkum til að fylgjast með þróun í efnafræði. Í tilviki brunaefnis var það þýðing Paulze sem sannfærði hann um að hugmyndin væri röng, sem leiddi til rannsókna hans á bruna og uppgötvunar súrefnis.
21. desember
21. desember er 355. dagur ársins (356. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 10 dagar eru eftir af árinu. Vetrarsólstöður eru þennan dag og er þetta því sá dagur ársins sem nóttin er lengst og birtu nýtur skemmst, um það bil 4 klst. og 10 mínútur.
Marie-Anne Paulze Lavoisier
Framlög til efnafræði
Áður en hún lést tókst Paulze að endurheimta næstum allar minnisbækur og rannsóknartæki Lavoisiers, sem flest eru varðveitt í safni Cornell-háskóla, sem er það stærsta sinnar tegundar utan Evrópu. Árið sem hún lést kom út bók sem sýndi að Marie-Anne átti ríkulega búið guðfræðibókasafn með bókum sem innihéldu útgáfur af Biblíunni, Játningum heilags Ágústínusar, Discours sur la Bible eftir Jacques Saurin, Essais de Morale eftir Pierre Nicole, Lettres provinciales eftir Blaise Pascal, Sermons eftir Louis Bourdaloue, De Imitatione Christi eftir Thomas à Kempis o.s.frv.
Listnám
Paulze fékk kennslu í myndlist hjá Jacques-Louis David árið 1785 eða snemma árs 1786. Ekki löngu síðar, líklega einhvern tímann árið 1787, málaði David mynd í fullri stærð af Paulze og eiginmanni hennar, þar sem hún er í forgrunni. Listræn þjálfun Paulze gerði henni ekki aðeins kleift að skrásetja og myndskreyta tilraunir og rit eiginmanns síns (hún teiknaði sjálfa sig meira að segja sem þátttakanda í tveimur myndum af tilraunum eiginmanns síns) heldur einnig, til dæmis, að mála mynd af Benjamin Franklin, einum af mörgum vísindalegum hugsuðum sem voru gestir hennar. Síðar slitnaði upp úr tengslum Paulze við David vegna róttækra hugmynda þess síðarnefnda í frönsku byltingunni.
Gismondín
Gismondín er steind sem er oftast geislótt og smágerð.
Útbreiðsla
Gismondín er sjaldgæft og finnst aðallega í stórdílóttu basalti og ólivínbasalti
Tamílskt ritmál
thumb|Tamílska á [[Indlandi og Srí Lanka (1961)]] thumb| thumb|forn tamílsk skrift á steini thumb|hið hljóðlausa tákn āytam
thumb|pálmalauf með tamílskri skrift Tamílska ritmálið (tamílska: தமிழ் அரிச்சுவடி, tamílskt „stafróf“) er ritmál notað til að skrifa tamíl og einnig önnur minna útbreidd tungumál, svo sem; Badaga, Irulas og Paniya. Einnig notað af Tamílum við ritun á sanskrít.
Saga
Tamílska er talin (ásamt fleirum) hafa þróast frá Brahmi. Fyrstu álretranir tamílsku eru frá asókönskum tímum (200-300 f.Kr.).
Nútíma tamílska er þó ekki í beinu sambandi við Tamil-Brahmi. Skriftin í þessum áletrunum er almennt þekkt sem Brahmi Tamil eða Tamili skrift og er að mörgu leyti ólík hinni venjulegu Asokan Brahmi. Til dæmis hefur eldri Brahmi Tamil kerfi til að greina á milli hreinna samhljóða ('m' í þessu tilviki) og samhljóða bundnum sérhljóða ('ma' í þessu tilviki). Þar að auki notaði hin eldri Brahmi Tamil sem var með örlítið annars konar tákn fyrir sérhljóðin, sérstök tákn fyrir þá stafi sem ekki voru í sanskrít og skildi útundan þá stafi sem táknuðu hljóð sem ekki voru til í Tamil, eins og raddaða samhljóða og hljóðlaus blásturs hljóð (sbr. 'h' í íslensku).
Áletranir frá 2. öld nota síðari gerð af Brahmi Tamílskri skrift, sem er svipar áþreifanlega til ritkerfisins sem lýst er í Tolkappiyam, sem er forn tamílsk málfræði. Áberandi er að þau nota puḷḷi til að bæla niður raddaðan sérhljóða. Tamílsku bókstafirnir þróuðust þaðan í frá í meira rúnað form og þegar komið er fram á fimmtu eða sjöttu öld e. Kr. eru þeir komnir í það form sem kallast forn vaṭṭeḻuttu. Nútíma tamíl-ritrófið er þó ekki komin frá þeirri skrift. Á 7. öld bjó Pallava ættin til nýtt ritróf fyrir tamílsku. Hið nýja ritróf var mótað með einföldun á Grantha-ritrófi (sem þróaðist frá Suður-Brahmi) auk viðbættum þeim bókstöfum úr vaṭṭeḻuttu sem táknuðu þau hljóð sem ekki voru í Sanskrít. Þegar á 8. öld var komið tók þessi skrift yfir vaṭṭeḻuttu sem fyrir var í konungsríkjunum Chola og Pallavea sem lágu í norðurhluta Tamíl-talandi svæðisins. Vaṭṭeḻuttu var áfram notað í suður hluta Tamíl-talandi svæðisins, í konungsríkjunum Chera og Pandyan allt fram á 11. öld, þegar Chola yfirtók konungsríkið Pandyan.
Á næstu öldum þróast Chola-Pallava ritrófið yfir í nútíma Tamil skriftina. Það að einna helst pálmalauf voru notuð til að rita á, breytti skriftinni. Skrifarin þurfti að fara varlega þegar hann skrifaði á laufið til að gera ekki gat á laufið því lauf með gati eða rifu var mikið líklegra til að rifna alveg og eyddist fyrr. Þar af leiðandi varð notkun puḷḷi til að einkenna „hreina“ samhljóða sjaldgæf og þeir þá skrifaðir á sama hátt og ef hljóðlaus sérhljóði væri með. Á svipaðan hátt var sérhljóðatákninu fyrir kuṟṟiyal ukaram, hálf-rúnað u sem kemur fyrir í enda sumra orða og í miðju sumra samsetra orða, skipt út fyrir einfalt u. Puḷḷi kom ekki fram aftur fyrr en með prentlistinni, en kuṟṟiyal ukaram var aldrei aftur tekið í notkun sem tákn þó svo að það gegni veigamiklu hlutverki í tamílskum talanda.
Form sumra bókstafanna voru einfölduð á 19. öld til að gera ritrófið auðveldara sem leturgerð. Á 20. öldinni var ritrófið einfaldað enn frekar í nokkrum stigum, þar sem sérhljóðatáknin sem notuð voru með samhljóðunum voru einfölduð með því að útrýma sértökum táknum og þeim formum sem voru hvað óreglulegust.
Einkenni
Tamílskt ritmál hefur tólf sérhljóða (உயிரெழுத்து uyireluttu „sálar-stafir“), átján samhljóða (மெய்யெழுத்து meyyeluttu „skrokk-stafir“) og einn karakter, āytam ஃ (ஆய்தம்), sem er hvorki flokkaður sem samhljóði né sérhljóði - (அலியெழுத்து aliyeluttu „hermafródíski stafurinn“), āytam er þó oft flokkaður með sérhljóðum.
Ritrófinu er ekki raðað í stafrófsröð, heldur atkvæðaröð. Alls eru þrjátíuogeinn stafur (sérstakir) í ritrófinu og 216 samsettir stafir, alls 247 samsetningar.(உயிர்மெய்யெழுத்து uyirmeyyeluttu).
Þessir samsettu stafir eru myndaðir með því að bæta sérhljóðamerki við samhljóða. Sumir sérhljóðar krefjast að lögun samhljóðans sé sniðin að ráðandi sérhljóða. Öðrum er breytt með sérhljóða viðskeytum, enn öðrum með forskeytum.
Grunn samhljóðar
Samhljóðarnir eru kallaðir "skrokk" (mei) stafir. Þeim er skipt upp í 3 flokka: vallinam (harðir samhljóðar), mellinam (mjúkir samhljóðar, inniheldur öll nefhljóð) og idayinam (miðlungs sérhljóðar).
Ákveðnar reglur eru um myndun orða. Tolkāppiyam lýsir þeim reglum. Dæmi: orð getur ekki endað á ákveðnum sérhljóðum, og getur ekki hafist á sumum samhljóðum, t.a.m. 'r' 'l' og 'll'; það eru tveir samhljóðar fyrir hið tannmælta 'n' - hvort samhljóðið er notað fer eftir því hvort 'n' kemur fyrir fremst í orðinu og með stöfunum sem umkringja það.
Sérhljóðar
Sérhljóðarnir eru kallaðir „líf-“ (uyir) eða „sálarstafir“. Saman með sérhljóðunum mynda þeir blöndu, atkvæðastafi sem eru kallaðir „lifandi“ stafir (uyirmei) það er stafir sem hafa bæði líkama/skrokk og sál.
Tamílskum sérhljóðum er skipt upp í stutt og löng (fimm af hvoru) og tvo tvíhljóðunga.
Samsettir Tamil-stafir
Samhljóðinn 'k' notaður sem dæmi:
Eftirfarandi tafla sýnir lista af sérhljóðum (uyir eða líf) í lárétta ásnum og samhljóðana (mei eða líkami) í lóðrétta ásnum. Taflan sýnir þannig allar samsetningarnar — eða hina „lifandi“ bókstafi Tamil,uyirmei.
Tölustafir og tákn
Fyrir utan tölustafina (0-9) hefur tamílska einnig tölustaf fyrir 10, 100 og 1000. Tákn fyrir dag, mánuð, ár, debit, kredit, eins og fyrir ofan, rupee og tölustafur.
Tamil í Unicode
Unicode-svæðið fyrir tamílsku er U+0B80–U+0BFF. Gráu svæðin í töflunni sýna óúthlutuð táknsvæði hvað tamílsku varðar. Flest af þessum óúthlutuðu táknsvæðum eru frátekin fyrir tákn úr öðrum asískum ritmálum sem svara til fónema sem ekki eru til í tamílska ritrófinu.
Rósulykill
Rósulykill (fræðiheiti Primula rosea) er blóm af ættkvísl lykla.
Tamílskt ritmál
Tamil í Unicode
Eins og önnur suður asísk skrift í Unicode, var tamílska kóðunin upprunalega frá ISCII standardinum. Bæði ISCII og Unicode kóða tamílskuna sem abugida. Hvert tákn sem sýnir svipað fónem er kóðaðað í sama táknreit í suður-asísku Unicode-rittáknatöflunum. Þó svo að Unicode sýni Tamil sem abugida, þá geta allir hreinu/ósamsettu sér- og samhljóðarnir í tamílskunni verið sýndir með því að nota fleiri en einn Unicode táknreit.