cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007
VISA-bikar karla 2007 er 48. skiptið sem bikarkeppni karla í knattspyrnu er haldin. Fyrsti leikur keppninar var spilaður 11. maí 2007 kl: 18:00 en þá mættust Grundarfjörður og Höfrungur en Grundarfjörður hafði betur með sex mörkum gegn fimm. Í úrslitaleiknum þann 6. október 2007 kl: 14:00 mættust FH og Fjölnir á Laugardalsvelli.
Santiago de Compostela
thumb|right|Santiago de Compostela. Santiago de Compostela (íslenska: Heilagur Jakob frá Compostela) er höfuðstaður Galisíu á Norðvestur-Spáni. Dómkirkjan í Santiago de Compostela var mikilvæg endastöð á pílagrímaleiðinni Vegur heilags Jakobs á miðöldum.
Kynkirtill
Kynkirtill eða æxlunarkirtill kallast það líffæri sem býr til sáðfrumur og eggfrumur. Kynkirtill kvenna er í eggjastokkunum og kynkirtill karla er í eistunum.
Kynkirtill karla gefa frá sér hormón sem heitir andrógen (sh. karlefni, karlhormón) og framleiðir sáðfrumur. Helsta andrógenið sem eistun framleiða er testósterón.
Klukka
thumb|Listilega skreytt klukka með latnesku áletruninni [[tempus fugit.]] thumb|Klukkan á [[Kings Cross brautarstöðinni í London.]]
Leynilíf gæludýra 2
Leynilíf gæludýra 2 (enska: The Secret Life of Pets 2) er bandarísk teiknimynd frumsýnd 2019.
Klukka
Tenglar
Ur
Súld
Súld eða úði er úrkoma, sem fellur til jarðar sem tiltölulega smáir vatnsdropar (þ.e. minni en 0,5 mm) og fellur úr þokuskýjum. (Sjá einnig rigning.)
Samheiti
Súld á sér mörg samheiti á íslensku. Þar má t.d. nefna: fylja, hraunasubbi, hraunsubb, léttingsúði, myrja, regnhjúfur, regnsalli, regnsubba, regnýra, regnýringur, sallarigning, skúraslæða, sori, suddarigning, suddi, súldra, syrja, úðahjúfringur, úðaregn, úðarigning, úr, úrvæta, ysja, ysjurigning, ýra, ýringur.
Campanula coriacea
Campanula coriacea er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi til Íran.
Skarðsbók
Skarðsbók er nafn á tveimur fornum íslenskum skinnhandritum.
Skarðsbók Jónsbókar er lögbókarhandrit, sem hefur að geyma Jónsbók og nokkrar réttarbætur. Í handritinu kemur fram að það var skrifað 1363. Talið er að handritið hafi verið skrifað í Helgafellsklaustri, og að verkbeiðandinn hafi verið Ormur Snorrason lögmaður á Skarði á Skarðsströnd. Handritið er í Árnasafni, og hefur safnnúmerið AM 350 fol.
Skarðsbók postulasagna var lengi í eigu kirkjunnar á Skarði á Skarðsströnd, en hvarf þaðan um 1820. Handritið kom síðar fram á Englandi og var þar í einkaeign. Það var selt á uppboði 30. nóvember 1965 og var keypt til landsins af íslensku bönkunum og gefið íslensku þjóðinni. Var það fyrsta handritið sem afhent var Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi til varðveislu, og hlaut safnmerkið SÁM 1 fol.
1921-1930
thumb|420px|3. áratugurinn: [[Sjálfstæðisstríð Írlands; lögreglumenn hella niður áfengi á Bannárunum; Súffragetta berst fyrir kosningarétti kvenna; hafnarboltaleikmaðurinn Babe Ruth; Charles Lindbergh flaug fyrsta samfellda flugið yfir Atlantshafið í flugvélinni Spirit of St. Louis; Borgarastyrjöldin í Kína; fasistar ná völdum á Ítalíu eftir Rómargönguna; Kreppan mikla hefst þegar bandaríski hlutabréfamarkaðurinn hrynur.]]
1921-1930 var 3. áratugur 20. aldar.
1. júlí
1. júlí er 182. dagur ársins (183. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 183 dagar eru eftir af árinu.
Paul Walker
thumb|Walker, [[2009]] Paul William Walker IV (12. september 1973 – 30. nóvember 2013) var bandarískur leikari.
Kirkja Grundtvigs
thumb|right|Norðurhlið kirkju Grundtvigs. Kirkja Grundtvigs er kirkja á Bispebjerg í Kaupmannahöfn reist til minningar um prestinn og alþýðufræðarann Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783-1872). Hún var vígð 8. september 1940. Henni má ekki rugla saman við Grundtvigskirkju í Esbjerg á Jótlandi sem var vígð árið 1969.
Wannsee-ráðstefnan
Wannsee-ráðstefnan (þýska Wannseekonferenz) var fundur háttsetra leiðtoga nasistaflokksins og SS-foringja undir forsæti Reinhard Heydrich. Ráðstefnan var haldin 20. janúar 1942 á setri með útsýni yfir Wannsee stöðuvatnið í Suðvestur-Berlín. Markmið ráðstefnunnar var að koma saman öllum þýskum leiðtogum sem þurfti til í áætlun nasista um útrýmingu evrópskra gyðinga (helförinni). Niðurstaða fundarins varð síðar þekkt sem lokalausnin.
Amínósýra
thumbnail|Uppbygging α-amínósýru.
Amínósýra er í eðlisfræði, sameind sem hefur bæði virka amín og karboxýlhópa. Þessar sameindir eru afar mikilvægar í lífefnafræði þar sem amínósýra er notað yfir alfa-amínósýrur með formúluna H2NCHRCOOH þar sem R er lífrænn tengihópur. Amínósýrur eru byggingarhlutar próteina, og haldast þær saman með peptíðtengjum.
Glock 19
Glock pistol Glock (pistool)
Norður-Holland
Lega og lýsing
Norður-Holland liggur að meginhluta milli Norðursjávar og Ijsselmeer, norður og vestur af höfuðborginni Amsterdam. Eyjan Texel, stærst Vesturfrísnesku eyjanna, tilheyrir fylkinu. Stórir hlutar fylkisins eru fyrir neðan sjavarmál. Aðeins tvö önnur fylki liggja að Norður-Hollandi, Utrecht fyrir suðaustan og Suður-Holland fyrir sunnan. Mikill sjávarvarnargarður þvert yfir mynni Ijsselmeer tengið fylkið við Frísland. Önnur bílabrú tengir fylkið við Flevoland. Íbúar eru 2,6 milljónir talsins, sem gerir Norður-Holland að næstfjölmennasta fylki Hollands. Aðeins Suður-Holland er fjölmennara. Höfuðborgin er Haarlem.
Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerki Norður-Hollands er tvískiptur. Til vinstri er rauða ljónið sem greifarnir af Hollandi höfðu notað allt frá 13. öld. Til hægri eru tvö gyllt ljón, en þau eru merki Vestur-Fríslands, sem í dag er nyrsti hluti Norður-Hollands. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum: Gulri, rauðri og blárri. Hann var ekki tekinn upp fyrr en 22. október 1958. Litirnir voru teknir upp úr skjaldarmerkinu. Guli liturinn er gylltur í skjaldarmerkinu.
Orðsifjar
Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir skógarland. Það var ekki fyrr en 1840 að fylkið Holland skiptist í tvennt, þ.e. í Norður-Holland og Suður-Holland, og voru heitin smíðuð á því ári.
Söguágrip
Í gegnum aldirnar var fylkið Holland eitt fremsta og auðugasta fylki Niðurlanda og var stjórnað af greifunum af Hollandi. Í sjálfstæðisbaráttu landsins á 16. og 17. öld hafði fylkið sig hvað mest frammi. Það var að sama skapi stærsta fylki landsins þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki. Þetta varð til þess að heiti fylkisins var gjarnan notað fyrir landið allt. Þegar Frakkar hertóku Holland 1795, skiptu þeir fylkinu í fimm einingar (département). En 1807 var þessum einingum breytt í tvö svæði. Norðurhlutinn kallaðist Amstelland og suðurhlutinn Maasland. Þegar Frakkar hurfu úr Niðurlöndum 1813 voru hlutarnir sameinaðir aftur en yfir þá voru settir tveir ríkisstjórar, einn fyrir norðursvæðið og hinn fyrir suðursvæðið. Þegar stjórnarskrá landsins var endurnýjuð 1840 var ákveðið að aðgreina svæðin varanlega. Þannig mynduðust Norður-Holland með Haarlem að höfuðborg og Suður-Holland með Haag að höfuðborg.
Borgir
Stærstu borgir Norður-Hollands:
So You Think You Can Dance
So You Think You Can Dance (Danskeppni - stjörnuleit) er bandarískur raunveruleikaþáttur, sem sýndur var á FOX-sjónvarpsstöðinni í Bandaríkjunum.
Þættirnir fóru fyrst í loftið þann 20. júlí 2005 og hefur svipaðan tilgang og American Idol þættirnir, það er að finna næstu stórstjörnur, en hér er verið að leita að stjörnum danslistarinnar. Simon Fuller og Nigel Lythgoe unnu hugmyndavinnuna að þáttunum en þeir eru framleiddur af 19 Entertainment og Dick Clark Productions. Mismunandi keppendur eru valdir í þáttunum, allt frá óþekktum götudönsurum til sigurvegara í alþjóðlegum keppnum. Allir keppendur verða að vinna sig í gegnum langt og strangt ferli og þurfa að geta dansað hina ýmsu stíla, með hinum ýmsu dansfélögum í hverri viku til þess að kanna danssvið þeirra.
Þátturinn var sá vinsælasti sumarið 2006 hjá áhorfendum 18-49 ára. Kynnir fyrstu þáttaraðarinnar var Lauren Sánchez en núverandi kynnir þáttanna er hin breska Cat Deeley. Í ágúst 2006 var einnig tilkynnt um það að þættirnir yrði framleiddir á Nýja Sjálandi, í Úkraínu, Tyrklandi, Ísrael, Kanada, Þýskalandi, Grikklandi, Póllandi, Malasíu, Hollandi, Suður Afríku og Ástralíu ásamt nokkrum öðrum löndum.
Frosinn
Frosinn (enska: Frozen) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2013. Hún flokkast sem söngvamynd, draumóramynd og gamanmynd. Myndin var framledd af Walt Disney Animation Studios og gefin út af Walt Disney Pictures. Myndin byggir á ævintýri Hans Christian Andersen, Snædrottningin, myndin segir frá óttalausri prinessu sem fer í ferð ásamt ísflutningamanni og hreindýri hans til að finna aðskilda systur sína, sem hefur óvart hefur lagt snjó yfir allt ríkidæmið.
So You Think You Can Dance
So You Think You Can Dance heldur áheyrnarprfur í stórum borgum í Bandaríkjunum og leitar að bestu dönsurunum í hverri borg. Dansarar á hinum ýmsu sviðum eru hvattir til að koma í prufur. Salsa, samkvæmisdans, hip hop, götudans, nútímadans, jazz, ballet og fleiri gerðir dansara hafa komið í áheyrnarprufur í þáttunum til þess að vinna aðal verðlaunin, bíl, 250.000 dollara í beinhörðum peningum, danshlutverk í sýningu Celine Dion í Las Vegas og titilinn Vinsælasti dansari Bandaríkjanna (e. America's Favorite Dancer). Í fyrstu fjóru þáttaröðunum hafa sigurvegararnir verið Nick Lazzarini, Benji Schwimmer, Sabra Johnson og Joshua Allen. Þátturinn hefur unnið 3 Emmy verðlaun fyrir framúrskarandi dansspor.
Frosinn
Frosinn var endurskrifuð mörgum sinnum á nokkurra ára fresti þangað til hún var samþykkt 2011 með handriti Jennifer Lee og með bæði Chris Buck og Lee sem leikstjóra. Á ensku er myndin talsett af Kristen Bell, Idina Menzel, Jonathan Groff, Josh Gad og Santino Fontana. Sinfoníustjórn var í höndum Christophe Beck, sem hafði áður unnið að verðlaunamynd Disney Paperman og tónlistin var samin af hjónunum Robert Lopez og Kristen Anderson-Lopez.
Frosinn var frumsýnd í El Capitan Theatre, Hollywood, Kaliforníu, 19. nóvember 2013, og var heimsfrumsýnd 27. nóvember. Myndin fékk jákvæða dóma frá gagnrýnendum. Myndin halaði inn 1.3 milljörðum bandaríkjadala í tekjur frá kvikmyndahúsum, þar af 247 milljónum frá Japan og 400 milljónum frá Bandaríkjunum og Kanada. Hún er fimmta tekjuhæsta mynd allra tíma, tekjuhæsta mynd ársins 2013 og þriðja tekjuhæsta myndin í Japan. Í janúar 2015 varð myndin söluhæsti Blu-ray diskur Bandaríkjanna.
So You Think You Can Dance
Ferlið
Dansarar koma í áheyrnarprufur í von um að fá miða í næstu umferð. Í fyrstu þáttaröðinni var næsta umferð haldin í Hollywood. Síðan í annarri þáttaröð hefur önnur umferðin verið haldin í Las Vegas. Til þess að spara tíma eru flestar prufurnar klipptar út eða styttar.
Frosinn
Frosinn vann tvö Óskarsverðlaun fyrir bestu teiknimynd og besta frumsamda lag ("Let It Go"). Myndin vann einnig Golden Globe verðlaun fyrir bestu teiknimyndina, BAFTA verðlaun fyrir bestu teiknimyndina, fimm Annie verðlaun (þar á meðal verðlaun fyrir bestu teiknimyndina), tvö Grammy-verðlaun fyrir bestu tónlistina og besta lagið ("Let It Go"), og að lokum tvö Critics' Choice-verðlaun fyrir bestu teiknimyndina og besta lagið ("Let It Go").
So You Think You Can Dance
Ferlið
Í fyrstu þáttaröðinni var 50 efstu dönsurunum skipt í hópa, og eyddi hver hópur tíma með fimm mismunandi danshöfundum í viku og á endanum völdu danshöfundarnir efstu 16 dansarana. Í öllum þáttaröðunum eftir þá fyrstu hefur það verið þannig að hver keppandi í Vegas dansar fyrir framan dómarana, sem velja svo topp 20 hópinn, byggt á frammistöðu hvers og eins.
Frosinn
Stuttmyndin Frozen Fever var gefin út sem áframhald af myndinni og hún var frumsýnd 13. mars 2015. 12. mars 2015 var framhaldsmynd tilkynnt með Buck og Lee sem leikstjóra og Peter Del Vecho sem framleiðanda, en útgáfudagsetning hefur ekki verið ákveðin.
Söguþráður
Elsa, prinsessa Arindell, hefur ískrafta, sem hún getur notað til að búa til og móta ís, frost og snjó að vild. Um eina nótt á meðan hún var að leika sér skaðar hún óvart yngri systur sína, prinsessuna Önnu. Foreldrar þeirra, konungurinn og drottningin óska eftir hjálp trölla konungsins sem læknar Önnu og fjarlægir minningar hennar af galdri Elsu. Konunglegu hjónin aðskilja börnin í kastala sínum þangað til Elsa nær stjórn yfir mætti sínum. Af ótta við að skaða systur sína aftur, eyðir Elsa mestum tíma ein í herberginu sínu, neitar að tala við Önnu og aðskilnaður myndast á milli þeirra í uppvexti þeirra. Þegar þær eru báðar táningar farast báðir foreldrarnir á sjó í stormi.
So You Think You Can Dance
Ferlið
Í lokaþættinum dansa allir við alla. Báðir karlarnir dansa saman, báðar stelpurnar dansa saman og báðar stelpurnar dansa við báða strákana. Í úrslitum lokaþáttarins velja dómararnir uppáhalds dansinn sinn það haustið og er sá dans endurtekinn (dansinn er auðvitað ekki eftir dómarann sjálfan). Svo eru líka sérstakir gestadansarar og óvæntir atburðir. So You Think You Can Dance hefur verið vinsæll í fimm ár og er sjötta þáttaröðin á leiðinni.
Þáttaraðir
† Í fyrstu þáttaröðinni var prósenta keppenda látin fylgja með þegar þau fengu að vita stöðu sína. Í hverri þáttaröð hefur sigurvegarinn aðeins fengið sæti og þess vegna eru sæti keppenda ekki á hreinu og eru keppendurnir í þeirri röð sem þeir voru látnir vita stöðu sína. Í fjórðu þáttaröðinni var Katee Shean valin Vinsælasti kvenkyns dansari Bandaríkjanna og leiddi það í ljós að hún fékk fleiri atkvæði en Courtney Galiano.
Fyrsta þáttaröð
Kynnir fyrstu þáttaraðarinnar var Lauren Sanchez.
Frosinn
Söguþráður
Í ótta flýr Elsa kastalann og leggur óaðvitandi snjó yfir ríkidæmið. Hátt uppi í nálægum fjöllum hættir hún að halda aftur af kröftum sínum, lofar að snúa aldrei aftur og býr til einmannalegan kastala fyrir sjálfa sig. Anna fer að leita að systur sinni, ákveðin í því að koma henni aftur til Arindell og laga samband þeirra. Á meðan lætur hún Hans um stjórnina í Arindell. Þegar hún sækir byrgðir hittir hún ís flutningsmanninn Kristófer og hreindýrið hans, Sveinn, og sannfærir Kristófer um að leiðbeina sér upp norðfjall. Á ferð sinni hitta þau Ólaf, snjómanninn úr æsku Önnu og Elsu, sem hin síðari endurbjó til og óaðvitandi kom til lífs, sem leiðir þau að felustað Elsu.
So You Think You Can Dance
Fyrsta þáttaröð
Úrslitaþátturinn var sýndur 5. október 2005. Sigurvegarinn var Nick Lazzarini, sem fékk yfir 37,6 % atkvæða. Lazzarini vann 100.000 dali og afnot af íbúð rétt hjá Central Park í New York í eitt ár. Melody Lacayanga var í öðru sæti.
Frosinn
Söguþráður
Anna og Elsa hittast en Elsa er enn hrædd um að skaða systur sína. Þegar Anna krefst þess að Elsa snúi aftur, verður hún gröm og kraftar hennar brjótast út og lenda á hjarta Önnu. Í hryllingi neyðir Elsa Önnu, Kristófer og Ólaf að fara með því að búa til risavaxið snjó fyrirbæri sem eltir þau út úr kastalanum. Við flóttann tekur Kristófer eftir því að hár Önnu er að verða hvítt og ákveður að eitthvað verulegt sé að. Hann sækir hjálp frá tröllunum, sem tóku hann að sér og útskýrir að hjarta Önnu hefur verið frosið af Elsu. Ef það er ekki bráðið með "sannri ást", verður hún frosin að eilífu. Þar sem Anna trúir því að aðeins Hans geti bjargað henni með sönnum ástar koss, fer Kristófer með hana aftur til Arindell.
So You Think You Can Dance
Önnur þáttaröð
Þátturinn fór af stað 12. maí 2005 og voru áhorfendur leiddir í gegnum áheyrnarprufurnar. Cat Deeley varð nýr kynnir. Efstu 20 dansararnir voru kynntir þann 8. júní og var sigurvegarinn Benji Schwimmer útnefndur Vinsælasti dansari Bandaríkjanna 16. ágúst 2006 eftir 16 milljónir atkvæða á úrslitakvöldinu. Travis Wall var í öðru sæti.
Frosinn
Söguþráður
Á meðan kemur Hans, sem leiðir leit eftir Önnu, að kastala Elsu. Í baráttu gegn mönnum herforingjans, verður Elsa meðvitundarlaus og fangelsuð í Arindell. Þar fer Hans fram á að hún taki veturinn aftur en Elsa viðurkennir að hún hafir ekki hugmynd um hvernig. Þegar Anna hittir Hans og biður hann um koss til að lyfta álögunum neitar Hans og segir að raunverulegi ásetningur hans með hjónabandi þeirra, sé að taka völdin í Arindell. Hann skilur Önnu eftir til að deyja og ákærir Elsu fyrir landráð fyrir að drepa systur sína.
So You Think You Can Dance
Önnur þáttaröð
Schwimmer komst næstum því ekki í topp 20 hópinn og var hann fyrsti vara-dansarinn inn í hópinn ef að einhver karlkynsdansaranna myndi detta út. Það gerðist, annað árið í röð, þegar Hokuto „Hok“ Konishi gat ekki haldið áfram keppni vegna þess að hann gat ekki fengið landvistarleyfið sitt framlengt svo að hann gæti tekið þátt. Schwimmer kom í staðinn og hélt áfram að heilla dómarana jafnt sem áhorfendur og vann þar með keppnina.
Frosinn
Söguþráður
Elsa sleppur og fer út í storminn á firðinum. Ólafur hittir Önnu og uppljóstrar að Kristófer sé ástfanginn af henni; þau reyna síðan að flýja út í fjörðinn til að finna hann. Hans mætir Elsu og segir að Anna sé dauð vegna hennar. Í örvæntingu Elsu hættir stormurinn, sem gefur Kristófer og Önnu tíma til að finna hvort annað. Anna sér engu að síður að Hans ætli sér að drepa Elsu, hendir sér á milli þeirra beggja og á því augnabliki frýs hún og stöðvar árás Hans.
Við það að Elsa syrgir systur sína byrjar Anna að bráðna, því að ákvörðun hennar til að fórna sjálfri sér fyrir systur sína flokkast sem "sönn ást". Þegar Elsa áttar sig á að ástin sé lykillinn að stjórna kröftum sínum bræðir Elsa ríkidæmið og hjálpar Ólafi að lifa af sumarið. Hans er sendur aftur til Suðureyja til að svara til saka fyrir glæpina gegn aðalsfjölskyldu Arindell, á meðan Elsa sker á viðskipti við Mararbæ. Hamingjulifandi deila Anna og Kristófer kossi. Systurnar ná saman og Elsa lofar að aldrei loka hliðum kastalans aftur.
So You Think You Can Dance
Önnur þáttaröð
Það voru nokkrar breytingar frá árinu áður. Nýjum dansstílum var bætt við og var verðlaunaféð hækkað úr 100.000 dölum í 250.000 dali og einnig var bætt við nýjum bíl og eins árs danshlutverki í sýningu Celine Dion í Las Vegas.
Frosinn
Uppruni
Walt Disney byrjaði að skoða möguleikann á teiknimynd eða leikinni kvikmynd eftir höfundinn H.C. Andersen seint árið 1937, áður en Mjallhvít og dvergarnir sjö var frumsýnd. Í mars 1940 stakk Walt Disney upp á samvinnu við Samuel Goldwyn, þar sem Goldwyn-kvikmyndaverið myndi taka upp leikin atriði úr lífi Andersens og Walt Disney myndi búa til teiknimyndir úr sögum hans. Teiknimyndirnar myndu vera byggðar á þekktustu verkum Andersens, eins og Litla hafmeyjan, Litla stúlkan með eldspýturnar, The Steadfast Tin Soldier, Snædrottningin, Thumbelina, Litli ljóti andarunginn, The Red Shoes og Nýju fötin keisarans. Hinsvegar átti kvikmyndaverið í vandræðum með snædrottninguna, því þeir fundu ekki leið til að aðlaga söguna að nútímanum. Jafnvel á fertugasta og fimmtugusta áratug 19. aldar var ljóst að efnið hafði mikla möguleika á sviði, en hlutverk snædrottningarinnar reyndist of erfitt. Eftir seinni heimstyrjöldina var verkefnið sett á bið 1942. Goldwyn framleiddi leiknu kvikmyndina 1952, undir titlinum Hans Christian Andersen. Á sama tíma var snædrottningin og önnur ævintýri Andersens sett á bið.
Síðari tilraunir
Seint á 10. áratug 19. aldar byrjaði Walt Disney þróun á nýrri nálgun við gerð snædrottningarinnar eftir mikinn árangur fyrri mynda þeirra, en hætt var við verkefnið 2002 þegar Gle Keane hætti með verkefnið og hélt áfram með annað verkefni sem varð að kvikmyndinni Tangled (2010). Fyrir þann tíma hafði Harvey Fierstein kynnt sína útgáfu af sögunni til stjórnar Disney, en var neitað. Paul Brizzi, Gaëtan Brizzi, Dick Zondag og Dave Goetz eru allir sagðir hafa reynt verkefnið, en þeim öllum mistókst. Eftir árangurslausar tilraunir frá 2000 til 2002 setti Disney verkefnið aftur á bið. Við eina af þessum tilraunum lýsti Michael Eisner, þáverandi forstjóri Walt Disney, stuðningi við verkefnið og stakk upp á því að gera það með Óskarsverðlaunaða leikstjóranum John Lasseter hjá Pixar Animation Studios eftir þáverandi viðræður Pixar við Disney um endurnýjun á samningi þeirra. En samningaumleitanir Pixar og Disney urðu að engu 2004 og samningurinn var aldrei endurnýjaður. Í staðinn samdi Bob Iger, eftirmaður Eisner, um kaup Disney á Pixar í janúar 2006 fyrir 7.4 milljarða bandaríkjadala og Lassiter var settur sem framkvæmdarstjóri bæði Pixar og Disney Animation.
So You Think You Can Dance
Þriðja þáttaröð
Opnar áheyrnarprufur fyrir þriðju þáttaröð byrjuðu snemma í október 2005 og voru haldnar prufur í New York, Chicago, Los Angeles og Atlanta. Eins og í fyrri þáttaröð voru þeir góðu sendir til Las Vegas. Upptökur frá áheyrnarprufunum voru sýndar á FOX-sjónvarpsstöðinni 24. maí 2007. Cat Deeley sneri aftur sem kynnir og Nigel Lythgoe sneri aftur sem fastur dómari. Samkvæmisdrottningin Mary Murphy settist svo við hlið Nigels sem fastur dómari í fyrsta skipti. Peningaverðlaunin voru hækkuð upp í 250.000 dollara. Í lokaþætti seríunnar (16. ágúst 2007) var tilkynnt að þættirnir myndu snúa aftur fjórða árið í röð. Sabra Johnson stóð uppi sem sigurvegari en Danny Tidwell lenti í öðru sæti.
Fjórða þáttaröð
Áheyrnarprufur fyrir þáttaröðina byrjuðu í Texas 17. janúar og voru haldnar á sex stöðum til viðbótar út mars 2008. Þátturinn sneri aftur með tveggja klukkustunda byrjunarþátt þann 22. maí 2008. Cat Deeley var áfram kynnir og dómararnir voru líkt og áður Nigel Lythgoe og Mary Murphy. Þessi þáttaröð tók inn nýja dansstíla, meðal annars Bollywood og nýja danshöfunda, meðal annars hip hop tvíeykið Tabithu og Napolepn D'umo. Vinningsféð var aftur 250.000 dollarar, titillinn Vinsælasti dansari Bandaríkjanna og tilboð í hlutverk í Step Up 3D. Í lokaþættinum var Joshua Allen krýndur sigurvegari, á meðan Katee Shean vann 50.000 dollara þegar hún var kosin Vinsælasti kvendansari Bandaríkjanna.
Fimmta þáttaröð
Áheyrnarprufurnar fóru af stað í New York 13. nóvember 2008 og héldu áfram til Miami, Los Angeles, Denver, Memphis og Seattle. Fyrsti þátturinn fór í loftið 21. maí 2009. Louis van Amstel gekk til liðs við danshöfunda þáttarins og Shane Sparks sneri aftur sem danshöfundur á meðan hann er í pásu frá America's Best Dance Crew. Verðlaunin voru áfram 250.000 dollarar og titillinn Vinsælasti dansari Bandaríkjanna.
Sjötta þáttaröð
FOX hefur tilkynnt um að það verði sjötta þáttaröð af dansi, sem fer í loftið miðvikudaginn 9.september 2009 (í Bandaríkjunum).
Áheyrnarprufur voru haldnar í Boston, Atlanta, Los Angeles, New Orleans, Phoenix og Salt Lake City.
Emmy Verðlaun
† Wade Robson og Mia Michaels deildu sigrinu með Rob Marshall og John Deluca. ‡ Handhafar verðlaunanna verða tilkynntir 20.september 2009.
Ellert Borgar Þorvaldsson
Ellert Borgar Þorvaldsson (fæddur 12. maí 1945) er íslenskur athafnamaður, kennari, stjórnmálamaður, tónlistarmaður og fyrrverandi skólastjóri Ártúnsskóla.
Ellert hefur verið í hljómsveitunum Pónik á námsárum sínum í Kennaraháskólanum og seinna í hljómsveitinn Randver sem hann stofnaði ásamt samkennurum sínum í Öldutúnsskóla í Hafnarfirði.
Árin 2002 til 2004 sat Ellert í stjórn Regnbogabarna. Hann hefur einnig setið í dómnefnd stóru upplestrarkeppni Reykjavíkur sem formaður dómnefndar nokkur ár í röð.
Æska
Ellert fæddist þann 12. maí árið 1945 á Eskifirði. Foreldrar hans voru Þorvaldur Friðriksson, sjálflærður harmonikkuspilari og lagasmiður, og Kristín Pétursdóttir og var Ellert næstelstur fjögurra barna þeirra. Fjölskyldan var tónelsk og ólst Ellert upp við tónlistariðkun og fóru bræðurnir snemma að spila í hljómsveitum eystra. Hann söng oft með eldra fólkinu og var farinn að radda 10 ára gamall og fékk þá að vera lengur á fótum en endranær.
Unglingsárin
Ellert spilaði í fleiri hljómsveitum, meðal annars í hljómsveitinni Ómar. Þeir spiluðu alveg þindarlaust á sumrin á síldarböllum allt að fimm til sex kvöld á viku eftir fulla vinnudaga.
Kennaraárin
Eftir að Ellert lauk landsprófi þá var hann enn óviss hvað hann ætlaði að vera, „Það kom tvennt til greina, að verða prestur eða kennari.“ Að lokum ákvað Ellert að hefja nám við Kennaraháskóla Íslands og lauk hann kennaraprófi árið 1967 og fór hann þá austur á land og kenndi fyrsta árið eftir það við grunnskólann á Eskifirði og tók síðan við stjórn skólans. Vorið 1972 ákváðu Ellert og konan hans, Erna, að flytjast til Hafnarfjarðar og um haustið það ár hóf hann störf við Öldutúnsskóla þar sem að hann kenndi til ársins 1978. Sama ár varð Ellert varabæjarfulltrúi í bæjarstjórn Hafnarfjarðar fyrir Sjálfstæðisflokkinn og hann tók einnig við starfi skólafulltrúa Hafnarfjarðar.
Ellert starfaði á Skólaskrifstofunni til ársins 1987 þegar að hann varð skrifstofustjóri á Fræðsluskrifstofu Reykjanes í nokkra mánuði þangað til að honum gafst kostur á að taka við Ártúnsskóla sem að var þá bara á teikniborðinu. „Starfið sem skólafulltrúi eða skrifstofustjóri gaf mér ekki nóg og mér fannst ég þurfa að vera meira úti á akrinum,“ sagði Ellert í viðtali við Morgunblaðið árið 2006. Á þeim árum var Ellert líka í pólitíkinni en engu að síður langaði honum mikið að vinna með börnum.
Randver
Veturinn 1974 stofnuðu Ellert Borgar og fjórir aðrir kennarar úr Öldutúnsskóla hljómsveitina Randver fyrir árshátíð skólans. Ellert Borgar spilaði á bassa og söng en hinir meðlimir hljómsveitarinnar voru Guðmundur Sveinsson, Jón Jónasson, Ragnar Gíslason og Sigurður R. Símonarson. Atriði þeirra sló í gegn og fljótlega voru þeir komnir á kaf í skemmtanabransanum. Nafn sveitarinnar tók nokkrum breytingum fyrst um sinn en að lokum festist nafnið Randver, úr skáldsögunni Barn náttúrunnar eftir Halldór Laxness, við hljómsveitina. Fyrsta plata þeirra, „Randver“, kom út árið 1975 og var mjög vinsæl. Seinna gáfu þeir út tvær aðrar plötur, „Aftur og nýbúnir“ frá árinu 1977 og „Það stendur mikið til“ árið 1978. Eftir að sú plata kom út hætti Ellert að kenna við Öldutúnsskóla og fór hann að vinna í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Þá ákváður Randver-menn að taka sér langt hlé en hljómsveitin kom saman aftur árið 1993. Þá fóru þeir að skemmta aftur á nokkrum hátíðum og lengi stóð það til að safna saman vinsælustu lögum sveitarinnar og gefa þau út á geisladisk. Platan, „Aftur og loksins búnir“, kom út árið 2003 og varð hún sú síðasta sem að hljómsveitin gaf út.
Tenglar
Ártúnsskóli
Vefsíða ártúnsskóla
Peter Minuit
thumb|right|Peter Minuit Peter Minuit, Pieter Minuit, Pierre Minuit eða Peter Minnewit (milli 1580 og 1585 – 5. ágúst, 1638) var vallónskur landstjóri í Nýja Hollandi í Norður-Ameríku frá 1626 til 1631 og Nýju Svíþjóðar 1638. Honum er almennt eignaður heiðurinn af því að hafa keypt Manhattaneyju af Lenapeindíánum árið 1626.
Peter Minuit var frá Wesel þar sem nú er Norðurrín-Vestfalía í Þýskalandi en var þá hluti af hertogadæminu Kleve í Heilaga rómverska ríkinu. Hann hélt til Hollands árið 1625 og hóf störf fyrir Hollenska Vestur-Indíafélagið. Eftir fyrstu ferð sína til Nýja Hollands var hann skipaður þriðji landstjóri nýlendunnar. Árið 1631 var honum sagt upp af félaginu. Hann sneri þá aftur til Kleve. Nokkrum árum síðar samdi hann við sænsku stjórnina um stofnun sænskrar nýlendu, Nýju Svíþjóðar, við Delaware-fljót. Hann lést í hitabeltisstormi á eyjunni Saint Kitts þar sem hann var að kaupa tóbak til endursölu í Evrópu til að borga upp aðra ferð með sænska landnema til Nýja heimsins.
Níkolaj Búkharín
Níkolaj Ívanovítsj Búkharín (rússneska: Никола́й Ива́нович Буха́рин; 9. október 1888 – 15. mars 1938) var rússneskur byltingarmaður og sovéskur stjórnmálamaður.
Búkharín tók þátt í rússnesku byltingunni árið 1917 og varð einn af áhrifamestu stjórnmálamönnunum á upphafsárum Sovétríkjanna. Eftir dauða Leníns árið 1924 varð Búkharín bandamaður Jósefs Stalín og hjálpaði honum að jaðarsetja keppinauta sína innan Kommúnistaflokksins.
Ágreiningur jókst hins vegar milli Stalíns og Búkharíns á næstu árum sem leiddi til þess að Stalín lét reka Búkharín úr stjórn flokksins. Árið 1938 varð Búkharín svo fyrir barðinu á hreinsunum Stalíns og var handtekinn, sakaður um landráð og tekinn af lífi eftir sýndarréttarhöld.
Æviágrip
Níkolaj Búkharín var fæddur 9. október árið 1888 og gekk í byltingarflokk bolsévika árið 1906. Árið 1909 var hann handtekinn af lögreglu keisarastjórnarinnar í Rússlandi og sendur í útlegð til Onega við Hvítahaf. Búkharín tókst að flýja þaðan og á næstu árum dvaldi hann í ýmsum löndum og stofnaði til náins sambands við Vladímír Lenín, leiðtoga bolsévika.
Þar sem Búkharín aðhylltist hægfara þróun til kommúnisma vildi hann að nýju efnahagsstefnunni yrði haldið áfram. Jósef Stalín var sammála honum um tíma og vann því með Búkharín eftir andlát Leníns við að losa sig við helstu keppinauta sína innan Kommúnistaflokksins, Grígoríj Zínovjev og Lev Kamenev. Búkharín var þó á varðbergi gagnvart Stalín og kallaði hann við eitt tilefni „nýjan Djengis Khan“. Til algerra vinslita kom milli Búkharíns og Stalíns á fundi í júlí árið 1928 þegar Búkharín sagði við Kamenev um Stalín að stefna hans myndi tortíma byltingunni og gera Rússland að lögregluríki:
Árið 1929 var Búkharín sviptur öllum opinberum störfum og rekinn úr Kommúnistaflokknum ásamt fleiri meðlimum „hægriandstöðunnar“ sem hann leiddi. Stalín gagnrýndi „rotið frjálslyndi“ Búkharíns og hamraði á því að ef stefna Búkharíns yrði ofan á myndi flokkurinn gefast upp fyrir kapítalistaöflum.
Handtaka og aftaka Búkharíns
thumb|left|Búkharín ásamt [[Aleksej Rykov stuttu fyrir réttarhöld þeirra árið 1938.]] Eftir að hreinsanir Stalíns hófust var Búkharín handtekinn í mars 1937 og sakaður um að hafa tekið þátt í samsæri til að myrða Lenín og grafa undan starfi hans ásamt Trotskíj og bresku leyniþjónustunni. Búkharín var meðal sakborninga í Moskvuréttarhöldunum sem haldin voru næsta ár en almennt er litið á þau sem sýndarréttarhöld gegn pólitískum andstæðingum Stalíns. Opinberi ákærandinn, Andrej Vyshínskíj, bar Búkharín þungum sökum, meðal annars um að reyna að eyðileggja iðnað og landbúnað Sovétríkjanna, sundurlima ríkið og reyna að hrifsa til sín völdin til að endurreisa auðvaldsskipulag í landinu.
Þegar Búkharín var yfirheyrður játaði hann sök sína afdráttarlaust og sagðist bera ábyrgð á athöfnum fylgismanna sinna hvort sem hann vissi af þeim eða ekki. Hann greindi frá efnahagsstefnu sinni og hvernig hann hefði hvarflað frá flokkslínunni. Meðal annars fór hann yfir efasemdir sínar um uppbyggingu Stalíns á þungaiðnaði og um samyrkjuvæðingu Stalíns. Í lokaávarpi sínu hafnaði Búkharín því þó að hann hefði nokkurn tímann verið njósnari eða skemmdarverkamaður eða hefði haft í huga að myrða Lenín.
Búkharín var að endingu sakfelldur, dæmdur til dauða og tekinn af lífi af skotsveit. Stuttu fyrir aftöku sína hafði Búkharín skrifað nokkurs konar erfðaskrá sem hann fól eiginkonu sinni, Önnu Míkhaílovnu Larínu, að leggja á minnið. Í erfðaskránni skoraði Búkharín á næstu kynslóðir sovéskra valdamanna að veita sér uppreist æru.
Sovésk stjórnvöld hófu að endurhæfa ímynd Búkharíns á stjórnartíð Míkhaíls Gorbatsjov á níunda áratugnum. Árið 1988, á hundrað ára afmæli Búkharíns, var loks opinberlega viðurkennt að hann hefði verið saklaus af ákærunum og honum var veitt uppreist æru ásamt 18 öðrum gömlum bolsévikum sem höfðu verið drepnir á tíma hreinsana Stalíns.
Skrif Laxness um Búkharín
Halldór Laxness, sem þá var sannfærður stalínisti, var viðstaddur réttarhöld Búkharíns árið 1938 og skrifaði um þau í bók sinni, Gerska æfintýrinu. Hann lýsti Búkharín á eftirfarandi máta í bókinni:
"Lítill, álútur, sköllóttur, skólakennaralegur grúskari, allur dreginn upp í odd á mefistófelíska vísu, hvast nef, ydd eyru, oddbogadregnar augabrúnir, napóleonstoppur, með fræðisetningarnar eins og nokkurs konar viðauka við nagtennur, þannig kom hann mér fyrir sjónir. Rödd hans hafði mjög fullan hljóm, sónkendan, djúpan, en stundum líkt og undir dymbli. Hann sá skörpu auga, mjög fylgnu. Svampkenndri, altuppsvelgjandi athygli fylgdi hann hverju smáatriði, án þess að láta nokkuð skjótast fram hjá sér, æfinlega viðbúinn til andófs, óþreytandi skilmingamaður fram til síðustu stundar."
Í frásögn sinni efaðist Laxness hvorki um sekt Búkharíns né um réttmæti málsmeðferðarinnar gegn honum, auk þess sem hann endurtók orðræðu sovéskra stjórnvalda þar sem Búkharín var líkt við meindýr.
Í ritinu Skáldatíma árið 1963 sagðist Laxness sjá eftir því hvernig hann hefði skrifað um Búkharín, en þá höfðu sovésk stjórnvöld viðurkennt að játning Búkharíns í réttarhöldunum hefði verið þvinguð fram með pyntingum og hótunum gegn fjölskyldu hans.
Vaðlaheiði
250px|right|Vaðlaheiði. Á miðri mynd eru Vaðlarnir eða leirurnar sem heiðin dregur nafn af og áður raunar sýslan öll því [[Eyjafjarðarsýsla hét áður Vaðlasýsla.]] Vaðlaheiði er heiði eða fjall milli Eyjafjarðar og Fnjóskadals. Yfir heiðina lá áður Þjóðvegur 1 í fjölmörgum beygjum og sveigjum, einkum austan megin, en þar voru beygjurnar 13 talsins. Vegurinn lá hæst í um 520 m hæð og heitir Steinsskarð efst á heiðinni þar sem vegurinn liggur. Hann var lagður um 1930. Efst á heiðinni er gamall húsgrunnur og hafa sumir getið þess til að þar hafi staðið sá frægi „Vaðlaheiðarvegavinnuverkfærageymsluskúr“ en það er oft talið lengsta orð í íslensku. Endurvarps- fjarskiptastöð er á hæstu bungu norðan Steinsskarðsins (613m).
Árið 1985 var þjóðvegurinn færður út í Víkurskarð og hætt að mestu að nota gamla Vaðlaheiðarveginn. Árið 2018 opnuðu Vaðlaheiðargöng sem styttu leiðina milli Akureyrar og Húsavíkur um 16 km.
Rétt sunnan Vaðlaheiðar er hið grunna Bíldsárskarð upp af Kaupangi. Þar var fyrrum vörðuð og greiðfær alfaraleið til Fnjóskadals. Landnáma segir, að Helgi magri hafi byggt sér skála að Bíldsá annað árið sitt við Eyjafjörð. Líklega hefur Helgi lagt skipum sínum skammt norðan þessa bústaðar við svonefndan Festarklett við ósa Bíldsár. Þarna dvaldist hann í bráðabirgðaskála áður en hann fluttist að Kristnesi.
Böðvar Guðmundsson skáld orti um Vaðlaheiði, þegar hann bjó á Akureyri:
Freistnivandi
Freistnivandi er hugtak sem er notað í hagfræði til þess að lýsa aðstæðum þar sem er hvati fyrir einstakling til þess að taka óþarflega mikla áhættu þar sem viðkomandi einstaklingur ber ekki fulla ábyrgð á mögulegum afleiðingum þess að taka þá áhættu.
Walther P22
thumb|right|300px|Walther P22 Walther P22 er hálfsjálfvirk skammbyssa framleidd af þýska vopnaframleiðandanum Walther Sportwaffen.
Forsetaúrskurður
Notkunin er mjög misjöfn eftir löndum, í Bandaríkjunum þar sem er forsetaræði, á sér stað visst valdaframsal milli þings og forseta, og eru forsetaúrskurðir (e. executive order) jafngildir lögum. Í Frakklandi þar sem er hálf-forsetaræði hafa forsetaúrskurðir sögulega nokkurt vægi og eru flokkaðir í undirflokka eftir tilgangi þeirra. Forseti Rússlands getur einnig samkvæmt stjórnarskránni frá 1993 gefið bindandi fyrirmæli (r. ukaz).
Forsetaúrskurðir á Íslandi
Forseti Íslands er æðsti handhafi framkvæmdavalds en jafnframt mælir 13. grein stjórnarskrár lýðveldisins Íslands fyrir um að forsetinn láti ráðherra framkvæma vald sitt. Til þess að fara ekki á svig við stjórnarskránna getur forsetinn gefið út forsetaúrskurði og forsetabréf þegar hann framkvæmir sumar af stjórnarskrárbundnum skyldum sínum:
Alþingi setur bæði lög og reglugerð um Stjórnarráð Íslands í hvert sinn sem tölu og samsetningu ráðuneyta á Íslandi er breytt. En þar sem stjórnarskráin mælir fyrir um að forsetinn skipi ráðherra, veiti þeim lausn, ákveði tölu þeirra og verkaskiptingu öðlast skiptingin ekki gildi fyrr en forsetinn hefur gefið út forsetaúrskurð þess efnis.
Þingrof eru fátíð á Íslandi en síðast var þing rofið á Íslandi 8. maí 1974 þegar Ólafur Jóhannesson fór fram á það við Kristján Eldjárn að þing yrði rofið. Til þess þarf forsetaúrskurð og er hefð fyrir því á Íslandi að forsætisráðherra fari með þingrofsréttinn, það er að segja að forsætisráðherra þurfi að fara þess á leit við forsetann að hann rjúfi þing og til þess þurfi undirskriftir þeirra beggja.
Tirol
Tirol er sambandsland í Austurríki. Upphaflega var Tirol mun stærra en það er í dag, en við tap Austurríkis í heimstyrjöldinni fyrri fengu Ítalir suðurhelming héraðsins. Hið austurríska Tirol er því eingöngu norðurhluti hins gamla héraðs. Íbúar þar eru 736 þúsund og er höfuðborgin Innsbruck. Tirol er ákaflega fjalllent og fagurt hérað. Heiti héraðisins Tírol er dregið af bænum Tírol sem er að finna í ítalska-Tírol eða suður-Tírol, en ekkert er vitað með vissu um uppruna þess bæjarheitis.
Skjaldarmerki og fáni
Skjaldarmerki Tirol er rauður örn á hvítum grunni. Örninn er með gular klær og vængrendur. Fyrir ofan er lárviðarkrans. Örninn hefur verið merki Tirol síðan á 13. öld og kom fyrst fram 1205. Lárberjakransinn minnir á frelsisstríð Tirol á tímum Napoleons. Rauður og hvítur eru litir Habsborgarættarinnar, sem og Austurríkis. Síðustu breytingar voru gerðar 1918 en þá klofnaði Tirol í tvö héruð. Fáninn er líkur Austurríska fánanum, hvít rönd að ofan og rauð að neðan. Þetta eru litir Habsborgarættarinnar, sem og Austurríkis.
Borgir
Í Tirol er aðeins ein teljandi borg. Stærstu bæir Tirol:
1911-1920
1911–1920 var 2. áratugur 20. aldar.
SS-sveitirnar
thumb|340x340dp|Þýskar SS Sveitir SS-sveitirnar (oft skammstafað SS) (þýska: sem þýðir „öryggissveit“) voru stórar öryggis- og hersveitir þýska Nasistaflokksins.
SS var stofnað á 3. áratugnum sem einkavörður fyrir nasistaleiðtogann Adolf Hitler. Undir forystu Heinrich Himmler milli 1929 og 1945 uxu sveitirnar upp í það að vera ein stærstu og valdamestu samtök í Þýskalandi nasismanns. Nasistar töldu SS vera úrvalssveitir, eða lífvarðasveitir í líkingu við þær sem voru í Róm til forna.
SS-sveitirnar skiptust í hinar svartklæddu Allgemeine-SS, sem var pólitískur armur sveitanna, og Waffen-SS sem var hernaðararmur þeirra og sem þróaðist út í annan her Þýskalands með Wehrmacht. Waffen-SS voru frægar fyrir grimmd sína gagnvart óbreyttum borgurum og stríðsföngum.
Delaware-fljót
thumb|right|Delaware-fljót thumb|Vatnasvið fljótsins. Delaware-fljót er eitt af stærstu fljótum Atlantshafsstrandar Bandaríkjanna. Fljótið er 634 km langt og vatnasvið þess er 36.570 km² að stærð. Það rennur um fimm fylki: New York, New Jersey, Pennsylvania, Maryland og Delaware. Upptök þess eru á tveimur stöðum í Catskillfjöllum í New York-fylki.
Alessandria (sýsla)
Alessandria er austasta sýslan í Fjallalandhéraði á Ítalíu. Höfuðstaður sýslunnar er borgin Alessandria þar sem nánast fjórðungur íbúanna býr. Íbúar voru 438.383 árið 2008.
Listi yfir íslensk eiginnöfn karlmanna
Eftirfarandi er listi yfir íslensk eiginnöfn karlmanna:
Simrishamn
thumb|right|240px|Simrishamn Simrishamn er borg í Sveitarfélaginu Simrishamn í Svíþjóð. Þar búa 6 527 manns (2010).
Holdétandi bakteríur
Holdétandi bakteríur eru bakteríur sem valda sýkingu og dauða holds. Þær eru af nokkrum tegundum en algengast er að þær séu af völdum Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes og Enterococcus. Einnig geta slíkar sýkingar verið af völdum Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Bacteroides teg. og Clostridium tegunda. Sýkingin getur verið vegna einnar tegundar eða nokkurra í einu.
Að lokum er saltvatnstegundin Vibrio vulnificus, sem hefur valdið fjölda dauðsfalla við Mexíkóflóa
Hluti slíkra sýkinga er af völdum sveppa.
Sjá einnig
Kolbrandur
Blóðeitrun
Ungverjaland
Ungverjaland (ungverska: Magyarország) er landlukt land í Mið-Evrópu, rétt austan Alpafjalla. Það er rúmlega 93 þús km2 að stærð og á landamæri að Slóvakíu í norðri, Úkraínu í norðaustri, Rúmeníu í austri og suðaustri, Serbíu í suðri, Króatíu og Slóveníu í suðvestri og Austurríki í vestri. Íbúar eru 10 milljónir og teljast flestir til Ungverja, en þar býr líka stór minnihlutahópur Rómafólks. Ungverska er opinbert tungumál í landinu. Það er stærsta úralska málið og eitt af fáum Evrópumálum sem ekki tilheyrir indóevrópsku málaættinni. Höfuðborg landsins og stærsta borgin er Búdapest, en aðrar stórar borgir eru meðal annars Debrecen, Szeged, Miskolc, Pécs og Győr.
Austurríki-Ungverjaland leystist upp eftir fyrri heimsstyrjöld og núverandi landamæri Ungverjalands voru staðfest með Trianon-samningnum, sem leiddi til missis 71% af landsvæðinu og 58% af íbúunum. Eftir róstusöm millistríðsár gerðist Ungverjaland bandamaður Öxulveldanna í síðari heimsstyrjöld þar sem mannfall og eyðilegging varð mikil. Eftir stríð var Ungverjaland á áhrifasvæði Sovétríkjanna sem leiddi til stofnunar Alþýðulýðveldisins Ungverjalands. Eftir uppreisnina í Ungverjalandi árið 1956 réðust Sovétríkin inn í landið og komið var á kommúnistastjórn sem var eilítið frjálslegri en í öðrum ríkjum Austurblokkarinnar. Niðurrif landamæragirðinga í Ungverjalandi 1989 flýtti fyrir hruni Austurblokkarinnar og upplausn Sovétríkjanna. Þann 23. október 1989 var lýðræði endurreist í landinu. Ungverjaland gerðist aðili að Evrópusambandinu árið 2004 og hefur verið hluti af Schengen-svæðinu frá 2007.
Á alþjóðavettvangi telst Ungverjaland til miðvelda, aðallega vegna menningarlegra og efnahagslegra áhrifa landsins í sínum heimshluta. Landið er hátekjuland sem situr hátt á vísitölu um þróun lífsgæða, með ókeypis heilbrigðisþjónustu og framhaldsmenntun. Ungverjaland á sér langa afrekasögu í myndlist, tónlist, bókmenntum, íþróttum, vísindum og tækni. Landið er vinsæll áfangastaður ferðamanna með tæplega 25 ferðamenn árið 2019. Landið var fyrsta austurevrópska ríkið sem gekk í NATO í mars 1999. Þann 1. maí 2004 fékk það inngöngu í Evrópusambandið. Landið á aðild að fjölda alþjóðastofnana eins og Evrópuráðinu, Sameinuðu þjóðunum, Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, Alþjóðaviðskiptastofnuninni, Heimsbankanum, Alþjóðafjárfestingabankanum, Innviðafjárfestingabanka Asíu og Visegrád-hópnum.
Heiti
Ungverjaland heitir Magyarország á ungversku. Heitið er dregið af einum af sjö ættbálkum úgríta, magyara, sem komu upphaflega frá Mið-Asíu. Magyarar sameinuðu ættbálkana á 10. öld og upp frá þeim tíma var heitið notað yfir landið. Á öðrum tungumálum er heitið hins vegar komið úr slavnesku. Slavar kölluðu íbúana onogur, sem merkir tíu ættir. Úr því myndaðist orðið Ungverjar. Ítalir segja Ungheria, en Danir og Þjóðverjar Ungarn. Á latínu bættist auka –h– við orðið, svo úr varð Hungarus. Þannig heitir landið enn Hungary á ensku og Hongrie á frönsku.
Landnám
Ungverjar eiga uppruna sinn vestast á síberísku sléttunum, rétt austan Úralfjalla. Þeir kölluðust þá Úgríar. Á síðustu öldum f.Kr. flutti hluti þessa fólks sig til vesturs, þegar hann komst í snertingu við aðra þjóðflokka, s.s. Skýþa. Á þessum tíma voru ættbálkar Ungverja enn sjö eða átta. Þeir sameinuðust við norðanvert Svartahaf á fyrstu öldunum e.Kr. Seint á 9. öld, nánar tiltekið 895-896, fluttu Ungverjar sig enn vestar og settust að á sléttunni miklu sem í dag kallast Ungverska sléttan. Áður hafði sléttan sú tilheyrt Rómaveldi, síðan Germönum og loks Húnum. Eftir að Húnar höfðu verið sigraðir myndaðist nokkurt tómarými á sléttunni, þrátt fyrir að ýmsir Slavar settust þar að. Það var því ekki mikið tiltökumál fyrir Ungverja að setjast að á sléttunni og svæðunum þar í kring. Landnámið gekk hratt fyrir sig, en Ungverjar settust að á landsvæði sem í dag nær langt inn í Rúmeníu, Slóvakíu, Slóveníu og Króatíu. Ekki var um frekara landnám til vesturs að ræða, því í Austurríki var germanskt landnám í fullum gangi. Þar bjuggu Bæjarar og Frankar.
Konungsríkið
Stórfurstinn Géza og sonur hans Vajk (Stefán) umbyltu landinu og buðu trúboðum að kristna landið. Árið 1001 varð Ungverjaland að konungsríki, er Stefán I. konungur hlaut formlega viðurkenningu af páfa. Hann gerði kristni að ríkistrú og lét reisa kirkjur. Fyrir vikið var hann gerður að dýrlingi kaþólsku kirkjunnar þegar árið 1089. Með völdum hjónaböndum var friðurinn haldinn við nágrannaþjóðir. Þannig sameinaðist Króatía Ungverjalandi 1102. Á miðri 13. öld ruddust Mongólar vestur til Evrópu. 1241 tóku Ungverjar á móti þeim í orrustunni við Muhi, en biðu mikinn ósigur. Í kjölfarið nánast eyddu Mongólar ríkinu. Um helmingur landsmanna var drepinn. Mongólar hurfu hins vegar fljótt aftur til síns heima. Béla IV. konungur tók þá til bragðs að bjóða þýskumælandi fólki að setjast að í Ungverjalandi, aðallega á þeim svæðum sem nú eru í Rúmeníu og Slóvakíu.
Ósmanir
thumb|Umsátur kristinna manna um Búda 1686, síðasta stóra vígi ósmana í Ungverjalandi. Málverk eftir Frans Geffels Á 14. öld höfðu Ósmanir (Tyrkir) náð fótfestu í Suðaustur-Evrópu og sóttu vestur. Árið 1396 héldu Ungverjar, ásamt frönskum riddaraher, í fyrsta sinn til orrustu við þá við Nikopol (Búlgaríu), en biðu mikinn ósigur. Ósmanir náðu þó ekki að nýta sér sigurinn að ráði. Aftur var barist við Warna í Búlgaríu 1444. Á þessum tíma var Wladislaw III. í senn konungur Ungverjalands og Póllands. Orrustunni lauk með algerum sigri Ósmana og þar féll Wladislaw. Í kjölfarið hertóku Ósmanir hvert landsvæðið á fætur öðru (Mikligarður féll 1453). Ungverjar hættu afskiptum af stríðinu gegn þeim og áttu jafnvel stutt blómaskeið þegar Matthías Corvinus var konungur 1458-1490. Á 16. öld náðu Ósmanir til Ungverjalands. Árið 1526 dró til stórorrustu við Mohács í suðurhluta landsins. Þar gjörsigraði Súleiman mikli Ungverja og féll þar Lúðvík II. konungur (sonur Önnu af Foix). Ósigurinn var svo mikill að í ungversku máli varð Mohács að tákngervingi hins versta. Í kjölfarið fóru Ósmanir ránshendi um rúmlega helming Ungverjalands áður en þeir héldu gegn Vínarborg (1529). Eftir fall Lúðvíks konungs var barist um konungdóminn, en erkihertoginn af Austurríki, Ferdinand, gerði tilkall til hans. Þegar Ósmanir réðust aftur inn í Ungverjaland 1541, var meginhluti landsins svo gott sem á valdi Austurríkis. Aðeins Transylvanía (Rúmenía) var á valdi Ungverja. Ósmanir lögðu Búda í eyði og hertóku aðrar helstu borgir landsins. Við það varð meginhluti Ungverjalands að héraði í Ósmanaríkinu og áfram næstu 140 árin. Ungverjum fækkaði mikið á þessum tíma, en talið er að þeim hafi fækkað úr 3,5-4 milljónum niður í 2,5. Ósmanir réðust ekki gegn Vín á nýjan leik fyrr en árið 1683. Eftir sigur sinn þar gerðu Habsborgarar harða hríð að Ósmönum í Ungverjalandi og hröktu þá úr landi á fjórum árum. Ósmanir áttu aldrei afturkvæmt til Ungverjalands.