cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giraldus Cambrensis
thumbnail|Teikning af Giraldus Cambrensis Giraldus Cambrensis eða Gerald of Wales eða Gerald de Barri var (um 1146 - 1223) var klerkur á miðöldum og annálaskrifari. Hann varð konunglegur klerkur Hindriks 2. Englandskonungs og fylgdi árið 1185  syni konungs  á fyrstu ferð hans til Írlands. Gerald de Barri skrifaði lýsingu á Írlandsferðinni í bókinni Topographia Hibernica  og var hún fyrst gefið út 1188. Hann skrifaði einnig aðra sögu Expugnatio Hibernica af því hvernig Hindrik konungur lagði undir sig Írland. Gerald de Barri skrifaði ritin Itinerarium Kambriae og Descriptio Kambriae um Wales.
300px|thumb|right|Manorbier kastali, fæðingarstaður Girladus Cambrensis
Hann segir svo frá Íslandi í bókinni Topographia Hibernica: „Hislandia (Ísland) er stærst eyja í Norðurhöfum og liggur þriggja daga siglingu norður frá Írlandi; þar býr fámál og sannorð þjóð. Hún talar sjaldan og stutt, því hún kann ekki að Ijúga, enda fyrirlítur hún ekkert meira en lygar. Hjá þessari þjóð er sami maðurinn konungur og prestur, foringi (forsprakki) og prófastur (pontifex), því biskupinn hefir völdin bæði í stjórnarmálum og trúarmálum. Þar sjást sjaldan eða aldrei þjóta eldingar og sjaldan eða aldrei slær þeim niður. Það er líka mjög sjaldgæft, að þrumur skjóti mönnum skelk i bringu. En þeir hafa aftur annan djöful að draga, sem er miklu verri viðfangs. Á hverju ári eða annað hvort ár kemur upp eldur einhvers staðar á eynni, og æðir hann áfram eins og logi í sinu, líkt og fellibylur og brennir það upp til agna (funditus), sem verður á vegi hans. En hvort orsök (upptök) þessa elds komi að ofan eða neðan, það er óvíst. Á þessu landi eru stórir fálkar og haukar, og eru þeir fluttir út."
Axel Heide
thumb|Axel Heide Axel Heide (19. mars 1861 – 3. október 1915) var danskur fjármálamaður. Hann var bankastjóri við Privatbanken í Kaupmannahöfn. Hann gaf tvær myndastyttur í Kaupmannahöfn, aðra af skáldinu Adam Oehlenschläger, en hina af Absaloni biskupi og fékk fyrir það konferenzráðsnafnbót. Hann var í stjórn Austurasíufélagsins ØK. Axel Heide tapaði fé og áhrifum í kjölfar Alberti-hneyksisins en upp komst að fyrrum Íslandsráðherrann Alberti hafði um  skeið stundað gríðarlega umfangsmikinn fjárdrátt og skjalafals.
Kósovó
Kósovó er landlukt land á Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu. Það á landamæri að Serbíu, Svartfjallalandi, Albaníu og Makedóníu. Kosóvó lýsti einhliða yfir sjálfstæði frá Serbíu 17. febrúar 2008 en hafði þá aðeins verið hluti af Serbíu að nafninu til síðan í Kosóvóstríðinu 1999 en eftir það tóku Sameinuðu þjóðirnar við stjórn þess. Sjálfstæðisyfirlýsingin var mjög í óþökk Serba sem líta eftir sem áður á Kosóvó sem hluta af sjálfstjórnarhéraðinu Kosóvó og Metohija innan Serbíu.
Kósovó var í fornöld miðstöð ríkis Dardana. Á miðöldum var landið hluti af Serbíu og margir líta svo á að orrustan um Kosóvó 1389 hafi verið vendipunktur í sögu Serbíu. Frá 15. öld þar til snemma á 20. öld var Kosóvó hluti af Tyrkjaveldi. Seint á 19. öld var héraðið miðstöð sjálfstæðishreyfingar Albana, Prizren-bandalagsins. Eftir Fyrsta Balkanskagastríðið 1912-13 fékk Balkanskagabandalagið yfirráð yfir Kósovó sem skiptist á milli Serbíu og Svartfjallalands. Eftir Síðari heimsstyrjöld urðu bæði þessi ríki hluti af Júgóslavíu. Eftir Síðari heimsstyrjöld var sjálfstjórnarhéraðið Kosóvó og Metohija stofnað innan sjálfstjórnarlýðveldisins Serbíu innan Júgóslavíu. Átök milli Albana og Serba leiddu til Kósovóstríðsins 1998-9 sem lauk með innrás Atlantshafsbandalagsins. Héraðið varð verndarsvæði Sameinuðu þjóðanna samkvæmt 1244. ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Þann 17. febrúar árið 2008 lýsti þing Kosóvó yfir stofnun sjálfstæðs ríkis.
Kósovó er ekki aðili að Sameinuðu þjóðunum. Aðildarríki Sþ skiptast í tvær álíka stórar fylkingar hvað þetta varðar: 108 aðildarríki styðja fullveldi Kósovó en 85 ríki líta enn á svæðið sem hluta Serbíu. Ísland lýsti yfir stuðningi við fullveldi Kosóvó í mars árið 2008. Kósovó er samt sem áður aðili að ýmsum alþjóðastofnunum eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Alþjóðabankanum og Alþjóðaólympíunefndinni. Af 28 aðildaríkjum ESB viðurkenna 23 fullveldi Kósovó, en 5 (Spánn, Slóvakía, Grikkland, Kýpur og Rúmenía) líta á landið sem hluta Serbíu.
Íbúar Kósovó eru taldir vera tæplega tvær milljónir, þar af eru langflestir (um 90%) Albanir en einnig búa þar Serbar, Tyrkir, Bosníumenn og Rómafólk. Meirihluti serbneskra íbúa landsins fluttu til Serbíu eftir þjóðernishreinsanir í kjölfar Kosóvóstríðsins 1999. Pristína er höfuðborg landsins og stærsta borg þess með rúmlega 200 þúsund íbúa. Kósovó var fátækasta hérað Júgóslavíu og varð fyrir enn frekari áföllum í borgarastyrjöldunum á 10. áratug 20. aldar. Eftir stríðið varð uppgangur vegna uppbyggingar í kjölfar stríðsins og erlendrar fjárhagsaðstoðar. Vöxtur hefur haldið áfram þrátt fyrir minnkandi erlenda aðstoð en landið er enn mjög háð fjárframlögum frá brottfluttum íbúum og er með mjög neikvæðan viðskiptajöfnuð (20% af VLF árið 2011).
Rudi Vata
Rudi Vata (fæddur 13. febrúar 1970) er albanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 59 leiki og skoraði 5 mörk með landsliðinu.
Kósovó
Heiti
Nafnið Kósovó er dregið af serbneska orðinu yfir svartþröst, kos (кос), í eignarfalli og er stytting á Kosovo Polje (svartþrastarengi) sem var heiti Kosóvósléttunnar í austurhluta landsins þar sem orrustan um Kosóvó átti sér stað árið 1389. Nafnið var notað á hérað sem var myndað innan Tyrkjaveldis árið 1864.
Góðtemplarareglan á Íslandi
Góðtemplarareglan á Íslandi er hluti af alþjóðlegri bindindishreyfingu góðtemplara sem skammstafað er með I.O.G.T. (International Order of Good Templars) en markmið reglunnar var að halda samkomur til þess að koma í veg fyrir og draga úr skaða af völdum áfengis og annarra vímuefna. Góðtemplarastúkur hófu starfsemi á Íslandi árið 1884. Hreyfingin var áberandi og áhrifamikil í íslensku þjóðlífi fyrir og eftir aldamótin 1900 og náði því fram að aðflutningsbann var sett á áfengi í lögum frá Alþingi árið 1909. Bannár eða árin sem aðflutningsbannið var í gildi voru frá 1915 en þá gekki í gildi algjört áfengisbann og var bannað að framleiða og selja áfenga drykki. Sala léttra vína var þó leyfð aftur árið 1922 (Spánarvín),en áfengisbannið var síðan afnumið alveg árið 1935.
Kósovó
Heiti
Í albönsku er allt héraðið almennt kallað Kosova (ákveðin mynd) eða Kosovë (óákveðin mynd). Í serbnesku er gerður greinarmunur á austur- og vesturhluta landsins: heitið Kosovo (kýrillískt letur: Косово) er notað um austurhlutann þar sem Kosóvósléttan er en Metohija (Метохија) um vesturhlutann.
Opinbert heiti landsins samkvæmt stjórnarskrá Kósovó er „Lýðveldið Kósovó“ (albanska: Republika e Kosovës).
Núverandi landamæri landsins voru skilgreind árið 1946 þegar sjálfstjórnarhéraðið Kósovó og Metohija var myndað innan Júgóslavíu. Árið 1974 var nafn héraðsins stytt í Kosóvó en 1990 var því aftur breytt í sjálfstjórnarhéraðið Kósovó og Metohija (serbneska: Аутономна Покрајина Косово и Метохија, Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija).
Stjórnsýslueiningar
Til ársins 2007 skiptist Kósovó í 30 sveitarfélög. Nú skiptist það í 38 sveitarfélög samkvæmt lögum Kósovó og Brusselsamkomulaginu frá 2014 sem leiddi til stofnunar nýrra sveitarfélaga þar sem Serbar eru í meirihluta. Þessi sveitarfélög sem eru tíu talsins eru að mynda samband sem nær yfir um 90% af öllum serbneskum íbúum Kósovó. Í töflunni eru þau stjörnumerkt. Albanska heitið er gefið upp fyrst og síðan serbneska heitið:
Landfræði
thumb|right|Kort af Kosóvó Kósovó er tæplega 11.000 ferkílómetrar að stærð. Það er landlukt og á landamæri að Lýðveldinu Makedóníu (159 km) í suðri, Albaníu (112 km) í suðvestri, Svartfjallalandi (79 km) í vestri og Mið-Serbíu (352 km) í norðri og austri.
Mest af landsvæði Kósovó er fjalllendi. Hæsti tindur landsins er Đeravica (2.656 m). Tvær stórar sléttur eru í landinu: Metohija í vestri og Kósovósléttan í austri. Helstu ár eru Hvíta Drín, Syðri Morava og Íbarfljót. Ein af þverám Íbarfljóts, Sitnica, er lengsta áin sem aðeins rennur um Kosóvó. Helstu stöðuvötn eru Gazivoda, Radonjić, Batlava og Badovac. Stærstu borgir eru Pristína (um 200 þúsund íbúar), Prizren (um 180 þúsund íbúar), Peć (um 95 þúsund íbúar) og Ferizaj (um 110 þúsund íbúar).
39,1% af landsvæði Kósovó er skóglendi og 52% er flokkað sem landbúnaðarland. Þar af er 69% ræktarland og 31% beitilönd. 39 þúsund hektara þjóðgarður var stofnaður í Šar-fjöllum árið 1986.
Veðurfar
Loftslag í Kósovó er rakt meginlandsloftslag með heit sumur og snjóþunga vetur. Úrkoma er á bilinu 600 til 1300 mm á ári og dreifist jafnt yfir árið. Í norðurhluta landsins, í árdal Íbarfljóts, er loftslag þurrara og undir meiri áhrifum frá meginlandsloftslagi með kaldari vetur og mjög heit sumur. Metohija í suðaustri er undir áhrifum frá Miðjarðarhafsloftslagi með aðeins meiri úrkomu og mikilli snjókomu á veturna. Í fjöllum er ríkjandi Alpaloftslag með svölum sumrum og mikilli snjókomu á köldum vetrum.
Ársmeðalhiti í Kósovó er 9,5°C. Heitasti mánuðurinn er júlí með 19,2° meðalhita og sá kaldasti er janúar með -1,3° meðalhita.
Nick Cave
thumbnail|Nick Cave í New York árið 2009. thumbnail|Cave með Grinderman.
Nicholas Edward "Nick" Cave (fæddur 22. september 1957) er tónlistarmaður, lagahöfundur, rit- og handritahöfundur. Cave ólst upp í Ástralíu en flutti síðar til Bretlands. Hann býr nú í Brighton.
Cave er best þekktur fyrir hljómsveit sína Nick Cave and the Bad Seeds en áður var hann í hljómsveitinni Birthday Party. Árið 2006 stofnaði hann bílskúrsrokkbandið Grinderman með Warren Ellis og öðrum meðlimum Nick Cave and the Bad Seeds.
Einnig hefur hann samið kvikmyndatónlist með Ellis fyrir myndirnar: The Proposition (2005),(Cave átti þátt í handritinu líka), The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (2007), The Road (2009) og Lawless (2012). Árið 2014 kom út sjálfsævisögulega myndin 20,000 Days on Earth með Cave.
Cave hefur nokkrum sinnum spilað á Íslandi: 1986, 2002, 2006, , 2013 og 2019. Einnig hefur hann unnið með leikhópnum Vesturport.
Breiðskífur
The Boys Next Door The Birthday Party Nick Cave and the Bad Seeds
Grinderman
Stöðuvatn
Stöðuvatn eða einfaldlega vatn (oft notað í fleirtöluforminu vötn) er samansafn vatns í landslagi sem algjörlega er umkringt af landi. Flest stöðuvötn í heiminum innihalda ósalt vatn (ferskvatn). Jafnan er jafnvægi milli inn- og úrrennslis þó svo hæð yfirborðs geti sveiflast til t.d. eftir árferði. Inn- og úrrennsli er oftast í formi lækja eða áa. Stundum getur þó runnið í og úr vötnum neðanjarðar.
Vötn á Íslandi
Stærri vötn á Íslandi eru til dæmis;
2. deild karla í knattspyrnu 1961
Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 7. skiptið árið 1961. Í fyrsta skipti var leikin tvöföld umferð í 2. deild, en sú skipting hafði verið tekin upp árið 1959 í efstu deild.
ÍBÍ og Keflvíkingar léku til úrslita í markaleik, ÍBÍ vann 7-3
Úrslitaleikur
Úrslitaleikurinn var leikinn á milli Keflavíkur og ÍBÍ. Ísfirðingar skoruðu 7 mörk, Elvar Ingason, Erling Sigurlaugsson og Kristmann Krismannsson skoruðu 2 mörk hver og Jón Ólafur Jónsson eitt. Jón Jóhannsson skoraði tvö og Högni Gunnlaugsson eitt fyrir Keflavík.
Filippo Inzaghi
Filippo Inzaghi (fæddur 9. ágúst 1973) er fyrrum ítalskur knattspyrnumaður sem spilaði með t.d. AC Milan og Juventus.
Charles Bronson
Charles Bronson (f. Charles Dennis Buchinsky; 3. nóvember 1921 – 30. ágúst 2003) var bandarískur leikari sem er aðallega þekktur fyrir leik sinn í vestrum, stríðsmyndum og spennumyndum á borð við Sjö hetjur (The Magnificent Seven – 1960), Flóttinn mikli (The Great Escape – 1963), Tólf ruddar (The Dirty Dozen – 1967) og Einu sinni var í Villta Vestrinu (C'era una volta il West – 1968). Hann lék einnig aðalhlutverkið í kvikmyndaröðinni Auga fyrir auga (Death Wish – 1974 – 1994).
Hann ólst upp sem eitt fimmtán barna örfátækra foreldra af litháískum ættum og lærði fyrst að tala ensku sem táningur. Hann barðist í síðari heimsstyrjöld og fékk áhuga á leiklist eftir stríðið. 1950 flutti hann til Hollywood og hóf að taka að sér lítil hlutverk í kvikmyndum. Fyrsta stóra kvikmyndahlutverk sitt fékk hann í kvikmynd Alan Ladd, Hefnd rauðskinnans (Drum Beat) árið 1954 þar sem hann lék óvinveittan indíána. Sama ár breytti hann eftirnafni sínu úr Buchinsky í Bronson vegna ótta við McCarthy-nefndina.
Joseph McCarthy
Joseph Raymond McCarthy (14. nóvember 1908 – 2. maí 1957) var bandarískur stjórnmálamaður sem var öldungadeildarþingmaður Repúblikana fyrir Wisconsin frá 1947 til dauðadags. Á sjötta áratugnum, þegar spennan jókst í kalda stríðinu og stór hluti bandarískrar alþýðu óttaðist vélabrögð kommúnista innan Bandaríkjanna, var McCarthy einn sýnilegasti talsmaður öfgakenndrar baráttu gegn kommúnismanum. McCarthy vakti athygli með yfirlýsingum sínum um að fjöldi kommúnista og útsendara Sovétríkjanna hefðu tekið sér bólfestu í ríkisstjórn, háskólum, kvikmyndaiðnaði og öðrum afkimum bandarísks samfélags. Að endingu leiddu ærumeiðingarherferðir hans til þess að hann var vítaður fyrir óþinglega framkomu af öldungadeildinni. Hugtakið McCarthyismi var fundið upp árið 1950 og notað til að vísa til ofstækisfullrar framkomu andkommúnista. Í dag er hugtakið enn notað og vísar yfirleitt til lýðskrums, glannalegra og illa ígrundaðra ásakana og persónuárása á þjóðrækni pólitískra andstæðinga.
McCarthy fæddist í bænum Grand Chute í Wisconsin og gekk í bandaríska sjóherinn árið 1942. Hann gat sér góðan orðstír í seinni heimsstyrjöldinni og var orðinn majór undir lok stríðsins. McCarthy var kjörinn á öldungadeild Bandaríkjaþings árið 1946. Hann vakti litla athygli fyrstu þrjú árin sín á þingi en hann varð skyndilega þjóðþekktur í febrúar árið 1950 þegar hann lýsti því yfir í ræðu að hann hefði undir höndum lista af „meðlimum Kommúnistaflokksins og meðlimum í njósnarahring“ sem störfuðu í innanríkisráðuneyti Bandaríkjastjórnar.
Næstu árin hélt McCarthy áfram að lýsa því yfir að kommúnistar hefðu tekið yfir innanríkisráðuneytið, ríkisstjórn Harry S. Truman, bandaríska ríkismiðla og bandaríska herinn. Hann vændi einnig ýmsa stjórnmálamenn innan og utan ríkisstjórnarinnar um að vera kommúnistar, hliðhollir kommúnistum, ótrúir Bandaríkjunum eða um kynferðisafbrot. Á þessum tíma lágu samkynhneigðir menn undir höggi í opinberum stöðum í Bandaríkjunum, ekki einungis því samkynhneigð var ólögleg, heldur þar sem talið var að samkynhneigðir væru berskjaldaðir fyrir fjárkúgun af hálfu erlendra útsendara.
Árið 1954 fór McCarthy fyrir yfirheyrslum til að uppræta kommúnista innan hersins. Þessar yfirheyrslur, sem fengu mikla fjölmiðlaumfjöllun, auk sjálfsmorðs Lesters C. Hunt, öldungadeildarþingmanns Wyoming, sem McCarthy hafði áður átt í deilum við, leiddu til þess að stuðningur við McCarthy skrapp saman og vinsældir hans döluðu. Þann 2. desember 1954 kaus öldungadeildin að bóka vítur á hendur McCarthy fyrir óþinglega framkomu með 67 atkvæðum gegn 22. McCarthy hafði glatað mestöllum áhrifum sínum en hann hélt áfram að tala gegn kommúnisma og sósíalisma þar til hann lést, aðeins 48 ára, í sjúkrahúsi í Maryland þann 2. maí 1957. Á dánarvottorði hans stóð að hann hefði látist úr lifrarbólgu. Ekki hafði áður verið tilkynnt að McCarthy ætti við alvarleg veikindi að stríða. Sumir ævisöguritarar McCarthy telja að lifrarbólgan hafi versnað eða orðið til vegna áfengissýki.
5. leikur í Landsbankadeild karla 2007
5. leikur í Landsbankadeild karla 2007 var leikur milli KR og Keflavíkur. Keflavík sigraði leikinn með tveimur mörkum gegn einu.
Guðmundur St. Steingrímsson
Guðmundur St. Steingrímsson nefndur „Papa Jazz“ (fæddur 19. október 1929, látinn 16. apríl 2021 ) í Hafnarfirði) var íslenskur jazztrommuleikari. Hann starfaði sem trommuleikari samfellt frá árinu 1945 og lærði trommuleik hjá Robert Grauso og fleirum á árunum 1954-1959. Guðmundur spilaði fyrst opinberlega með hljómsveitinni Ungum piltum. Hann varð þekktur með K.K. sextettnum og spilaði með Hauki Morthens, Ragnari Bjarnasyni, Borgarbandinu, Tríói Guðmundar Ingólfssonar og Tríói Björns Thoroddsen og fleirum.
Félag íslenskra hljómlistarmanna heiðraði ævistarf Guðmundar árið 2018.
Guðmundur lést 16. apríl 2021, 91 árs gamall.
Giuseppe Pella
Giuseppe Pella (18. apríl 1902 – 31. maí 1981) var ítalskur stjórnmálamaður, meðlimur í kristilega demókrataflokknum, fjármálaráðherra í ríkisstjórnum Alcide De Gasperi og forsætisráðherra Ítalíu eftir að De Gasperi sagði af sér í kjölfar þess að frumvarp hans um breytingar á kosningalöggjöfinni hafði verið fellt.
Pella var kjörinn á þing 1946 og varð fjármálaráðherra frá og með fjórðu ríkisstjórn De Gasperis. Hann varð forsætisráðherra í kjölfar afsagnar De Gasperis í ágúst 1953.
Í forsætisráðherratíð hans magnaðist spenna milli Ítalíu og Júgóslavíu vegna deilna um yfirráð yfir Trieste. Þær deilur voru leystar með samkomulagi 5. október 1954 með því að Ítalía hélt borginni, en Júgóslavía fékk allan suðurhluta þess svæðis sem tilheyrði frjálsa svæðinu Trieste.
Agathis kinabaluensis
Agathis kinabaluensis er tegund af barrtrjám sem vex í Borneó. Það verður um 36 m hátt.
Samtvinnun
Samtvinnun (á ensku intersectionality) er kenning um hvernig pólitískar og félagslegar mismunabreyta tvinnast saman og mynda mismunandi jaðarsetningar. Hugtakið var sett fram af fræðikonunni Kimberlé Williams Crenshaw árið 1989, en hennar helsta fræðasvið er svartur feminismi. Síðan þá hefur hugtakið samtvinnun verið notað innan feminískra fræða. Dæmi um mismunabreytur sem geta tvinnast saman, tvær eða fleiri, eru kynvitund, kyneinkenni, kynþáttur, stétt, trúarbrögð, fötlun, aldur og útlit. Samtvinnun mismunabreyta margfalda þætti kúgun og fordóma sem jaðarsettir einstaklingar mæta. Til dæmis mætir svört kona ekki aðeins kvenfyrirlitningu og rasisma í samfélaginu, heldur mætir hún einnig fordómum og kúgun vegna samsetningar þessara tveggja mismunabreyta.
Enska úrvalsdeildin 2006-07
Enska úrvalsdeildin 2006-07 byrjaði 19. ágúst 2006 og endaði 13. maí 2007. Þetta var í 15. skipti sem hún var haldin. Þáverandi meistarar, Chelsea FC, höfðu unnið titilinn tvisvar í röð og áttu möguleika á að vinna hann í þriðja skiptið. Aðeins fjögur önnur lið hafa unnið efstu deildina á Englandi þrisvar í röð áður, Huddersfield Town (1924-26), Arsenal (1933-35), Liverpool (1982-84) og Manchester United (1999-2001). Manchester United er eina liðið sem hefur gert það síðan enska úrvalsdeildinn var stofnuð 1992.
6. maí 2007 varð Manchester United öruggur sigurvegari ensku úrvalsdeildarinnar 2006-07.
Lokastaða deildarinnar
(Útskýringar: L= Leikir spilaðir; U = Sigrar; J = Jafntefli; T = Töp; Sk = Mörk skoruð; Fe = Mörk fengin á sig; Mm = Markamunur; M = Meistarar; F = Fallnir )
Leikir
Heimaliðið er vinstra megin
15000 markið
Flestir bjuggust við að 15.000 markið í ensku úrvalsdeildinni myndi vera skorað einhvern tíman milli jóla og nýárs. Markmiðinu var náð 30. desember þegar Moritz Volz skoraði fyrir Fulham gegn Chelsea. Barcleys, styrktaraðili úrvalsdeildarinnar gaf 15.000 pund til Fulham í nafni Volz. Volz hefur oft verið kallaður "15.000 Volz" eftir þetta sögulega mark.
Markmaður skorar
17. mars skoraði Paul Robinson, markmaður Tottenham gegn Watford frá 83 fetum í aukaspyrnu sem skoppaði yfir enska markmanninn Ben Foster sem var í markinu fyrir Watford. Leikurinn endaði 3-1 fyrir Spurs á White Hart Lane. Þetta var í þriðja skipti sem markmaður skorar í sögu úrvalsdeildarinnar. Hin tvö skoruðu Peter Schmeichel fyrir Aston Villa gegn Everton 21. október 2001 og Brad Friedel fyrir Blackburn Rovers gegn Charlton þann 21. febrúar 2004. Í báðum tilvikum töpuðu liðin. Robinson varð því fyrsti markmaðurinn til að skora fyrir sigurliðið í úrvalsdeildarleik.
Leikmaður ársins
Cristiano Ronaldo, leikmaður Manchester United, var valinn leikmaður ársins. Á verðlaunaafhendingunni hafði hann einnig tekið við verðlaunum fyrir leikmann ársins í hópi ungra leikmanna. Ekki hefur slíkt gerst síðan árið 1977 en þá Andy Gray afrekaði það sama. Didier Drogba, leikmaður Chelsea FC, lenti í 2. sæti og Paul Scholes, leikmaður Manchester United, lenti í 3. sæti.
Tilnefndir voru:
Leikmaður ársins í hópi ungra leikmanna
Cristiano Ronaldo var einnig valinn leikmaður ársins í hópi ungra leikmanna. Cesc Fàbregas, leikmaður Arsenal, lenti í 2. sæti og Aaron Lennon, leikmaður Tottenham Hotspur í 3. sæti. Wayne Rooney hafði unnið verðlaunin 2 síðustu árin en var ekki meðal hæstu þriggja manna að þessu sinni.
Lið ársins
Markvörður: Edwin van der Sar (Manchester United)
Varnarmenn: Gary Neville, Patrice Evra, Rio Ferdinand, Nemanja Vidić (allir í Manchester United)
Miðjumenn: Steven Gerrard (Liverpool), Paul Scholes, Ryan Giggs, Cristiano Ronaldo (allir í Manchester United)
Sóknarmenn: Didier Drogba (Chelsea), Dimitar Berbatov (Tottenham Hotspur)
Virðingarverðlaun
Virðingarverðlaunin vann Sir Alex Ferguson, þjálfari Manchester United.
Leikmaður ársins valinn af aðdáendum
Valinn var leikmaður með kosningu á netinu á heimasíðu PFA, GiveMeFootball.com. Cristiano Ronaldo vann einnig þessa kosningu.
Verðlaun samtök knattspyrnuskrifa
Cristiano Ronaldo vann þessi verðlaun. Verðlaunin voru valin af meðlimum samtaka knattspyrnuskrifa. Cristiano Ronaldo afrekaði þann merka áfanga að vinna verðlaun í: leikmaður ársins, leikmaður ársins í hópi ungra leikmanna, leikmaður ársins valinn af aðdáendum og verðlaun samtök knattspyrnuskrifa auk þess sem að hann var valinn í lið ársins.
744
Árið 744 (DCCXLIV í rómverskum tölum)
Robert Scott (textafræðingur)
Robert Scott (26. janúar 1811 – 2. desember 1887) var breskur fornfræðingur og textafræðingur og félagi á Balliol College, Oxford.
Halla Tómasdóttir
Halla Tómasdóttir (fædd í Reykjavík 11. október 1968) er rekstrarhagfræðingur, kennari og fyrirlesari á alþjóðavettvangi. Hún bauð sig fram til kjörs forseta Íslands árið 2016.
Robert Scott (textafræðingur)
Scott er einkum þekktur sem annar tveggja ritstjóra grísk-enskrar orðabókar (A Greek-English Lexicon) ásamt samstarfsmanni sínum Henry George Liddell. Í útgáfu orðabókarinnar frá 1925 kemur fram að David Alphonso Talboys, bóksali í London, hafi upphaflega lagt til við Scott að hann tæki að sér verkefnið. Bókin var gefin út af Oxford University Press.
Halla Tómasdóttir
Æviágrip
Halla ólst upp í Kópavogi en er ættuð af Ströndum þar sem móðir hennar, Kristjana Sigurðardóttir, þroskaþjálfi ólst upp og úr Skagafirði þar sem faðir hennar, Tómas Björn Þórhallsson, pípulagningameistari og síðar húsvörður við Sunnuhlíð var alinn upp. Halla er önnur í röð þriggja systra, en systur hennar Helga og Harpa starfa báðar á leikskóla. Halla var í sveit í Skagafirðinum sem barn og vann í fiski í Neskaupstað og á Djúpavogi á unglingsárunum. Halla hefur búið, starfað og lært í Bandaríkjunum, Bretlandi og á Norðurlöndum. Halla er jafnvíg á íslenska og enska tungu, talar góða spænsku og dönsku og getur bjargað sér á öðrum Norðurlandamálum og þýsku. Halla er gift Birni Skúlasyni eiga þau saman tvö börn.
Menntun
Halla útskrifaðist með Verslunarskólapróf frá Verslunarskóla Íslands árið 1986. Hún var skiptinemi í Bandaríkjunum og lauk stúdentsprófi frá Fjölbrautaskólanum við Ármúla. Halla lauk BS gráðu í viðskiptafræði með áherslu á stjórnun og mannauðsmál frá Auburn University í Alabama þar sem hún útskrifaðist með láð. Því næst lauk hún MBA gráðu með áherslu á alþjóðleg samskipti og tungumál frá Thunderbird School of Global Management þar sem hún útskrifaðist með hæstu einkunn og var valin “Chancellor’s Scholar” og “Outstanding Management Student”. Halla stundaði um nokkura ára skeið nám til doktorsgráðu við Cranfield University í Bretlandi þar sem hún lagði stund á rannsóknir í leiðtogafræði.
Starfsferill
Að loknu námi í Bandaríkjunum starfaði Halla við mannauðsmál og stjórnun hjá Pepsi og M&M/Mars. Eftir 10 ára dvöl í Bandaríkjunu kom hún aftur til Íslands þar sem hún starfaði sem mannauðsstjóri hjá Íslenska útvarpsfélaginu í eitt ár áður en hún ákvað að ganga til liðs við Háskólann í Reykjavík, sem þá var nýstofnaður. Þar kom hún að uppbyggingu skólans, setti á fót Stjórnendaskóla og Símenntun HR og kenndi nemendum á öllum aldri umbreytingastjórnun og stofnun og rekstur fyrirtækja. Þar leiddi hún einnig verkefnið Auður í krafti kvenna þar sem hún hvatti í senn konur til að virkja sína krafta og samfélagið til að skynja þau verðmæti sem felast í því að virkja bæði konur og karla til sköpunar og góðra verka.
Halla tók við stöðu framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs árið 2006 en sagði þar upp störfum árið 2007 til að stofna Auði Capital með það að markmiði að koma með aðra og mannlegri nálgun inní fjármálageirann. Fyrirtækið komst skaðlaust í gegnum efnahagshrunið árið 2008 en í kjölfar hrunsins tók Halla virkan þátt í umræðum og verkefnum sem snéru að uppbyggingu Íslands. Halla var einn af 9 stofnendum Mauraþúfunnar sem hrinti í framkvæmd Þjóðfundinum árið 2009, þar sem slembiúrtak íslensku þjóðarinnar kom saman í Laugardalshöll til að ræða þau grunngildi og þá framtíðarsýn sem myndi varða leið uppbyggingar í kjölfar hrunsins.
Undanfarin misseri hefur Halla starfað að mestu erlendis en þar hefur hún m.a. verið virkur þátttakandi í umræðu um þróun fjármálageirans, en hún er ötull talsmaður þess að við horfum til víðari skilgreiningar á arðsemi og horfum ekki bara til fjárhagslegs arðs heldur einnig áhrifa á samfélagið og umhverfið. Hún vill virkja konur til áhrifa á öllum sviðum samfélagsins og sjá fleiri frumkvöðla að störfum, ekki síst þá sem hafa það að leiðarljósi að leysa samfélagsleg mein og skapa þannig verðmæti bæði fyrir sig og sitt samfélag. Hún hefur haldið fyrirlestra og tekið þátt í samtölum um þessi mál út um allan heim á vettvangi háskóla, fyrirtækja og félagasamtaka sem og á ráðstefnum á borð við TED, Clinton Global Initiative, Women in the World og European Investment Conference.
Árið 2015 skipulagði Halla alþjóðlegu jafnréttisráðstefnuna WE (Women Empowerment) í Hörpu. Þar komu stjórnmálamenn, leiðtogar í viðskiptalífinu, fræðimenn og fleiri saman og leituðu leiða til raunverulegra framfara þegar kemur að jafnrétti kynjanna.
Halla hefur m.a. hlotið FKA viðurkenninguna, jafnréttisviðurkenningu Kópavogs og árið 2009 var hún ásamt Kristínu Pétursdóttur valin kvenfrumkvöðull Evrópu af Cartier, McKinsey og INSEAD.
Forsetaframboð
Halla tilkynnti um framboð sitt til forseta Íslands 17. mars 2016. Halla leggur áherslu á innleiðingu þeirra gilda sem þjóðin sameinaðist um á Þjóðfundinum 2009. Það eru gildin heiðarleiki, jafnrétti, réttlæti og virðing. Halla leggur einnig áherslu á að Ísland haldi áfram að vera í fararbroddi í jafnréttismálum og verði fyrsta landið til að brúa kynjabilið.
Jón Eyþórsson
Jón Pétur Eyþórsson (fæddur á Þingeyrum í Húnavatnssýslu 27. janúar 1895, dáinn 6. mars 1968) var íslenskur veðurfræðingur. Stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1917. Lauk fyrrihlutaprófi í náttúrufræðum í Kaupmannahöfn 1919 og cand.mag frá Oslóarháskóla 1923. Stundaði nám í veðurfræði við Geofysisk Institutt í Bergen 1921-1926. Fulltrúi á Veðurstofu Íslands frá 1926 og síðar deildarstjóri á veðurstofunni á Reykjavíkurflugvelli 1953-1965. Forseti Ferðafélags Íslands (með hléum) frá 1935 til 1961. Formaður Jöklarannsóknafélags Íslands í mörg ár frá 1950.
Fredric Jameson
Fredric Jameson (fæddur 14. apríl 1934) er bandarískur bókmenntafræðingur og kennismiður í marxískri stjórnmálafræði. Hann er þekktur fyrir greiningu sína á menningarstraumum nútímans og skilgreiningar á póstmódernisma. Þekktustu ritverk hans eru Postmodernism, The Cultural Logic of Late Capitalism,The Political Unconscious og Marxism and Form. Jameson setti fram umdeildar hugmyndir um stælingu (eftirlíkingu, fölsun, stuld, háð, skopstælingu). Í grein sinni Postmodernism and Consumer Society hampar hann skopstælingu (e. parody) fremur en stælingu (e. pastiche)
Tengill
[http://www.dv.is/menning/2017/1/12/utopiur-21-oldinni/ Óramútur og útópíur á 21. öldinni (DV)]
Kikki Danielsson
thumb|right|Kikki Danielsson Júlí [[2008]] Kikki Danielsson (f. 10. maí - 1952, í Visseltofta) er sænsk söngkona. Hún tók þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1982 (Chips) og 1985.
Hailee Steinfeld
Hailee Steinfeld (fædd 11. desember 1996) er bandarísk leikkona. Hún er frægust fyrir leik sinn í kvikmyndinni True Grit sem að hún var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta leikkona í aukahlutverki árið 2011.
Handritshöfundur
Handritshöfundur er maður sem skrifar handrit fyrir kvikmynd, sjónvarpsþætti eða leikrit.
Í starfi handritshöfundar felst meðal annars rannsóknarvinna, að skrifa handrit, fá athugasemdir og endurrita.
Mocho-Choshuenco
thumb|left|Eldfjallið Mocho-Choshuenco í Chile Mocho-Choshuenco (spænska: Volcán Mocho-Choshuenco) er tvöföld eldkeila í Andesfjöllum í Suður-Chile. Síðast gaus Mocho árið 1864.
745
Árið 745 (DCCXLV í rómverskum tölum)
Uwe Bein
Uwe Bein (fæddur 26. september 1960) er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 17 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Audrey Hepburn
Audrey Hepburn (f. Audrey Kathleen Ruston; 4. maí 1929 – 20. janúar 1993) var bresk leikkona. Þekktustu kvikmyndir hennar eru Gleðidagar í Róm (A Roman Holiday) frá 1953, en fyrir það hlutverk fékk hún óvænt Óskarsverðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki, Sabrina (1954), Morgunverður á Tiffany's (Breakfast at Tiffany's – 1961) og dans- og söngvamyndin My Fair Lady (1964).
Íslandsstofa
Íslandsstofa, er samstarfsvettvangur fyrirtækja, hagsmunasamtaka, stofnana og stjórnvalda um stefnu og aðgerðir til að efla ímynd og orðspor Íslands. Hlutverk stofunnar er að sinna markaðs- og kynningarstarfi í þágu íslenskra útflutningsgreina og styðja þannig við gjaldeyrisöflun þjóðarinnar.
Íslandsstofa var stofnuð með lögum árið 2010. Þann 1. september 2018 var lögunum breytt í þá veru að Íslandsstofa var gerð að sjálfseignarstofnun sem rekin er á einkaréttarlegum grunni með sjálfstæðri fjárhagsábyrgð og starfar samkvæmt skipulagsskrá.
Í lögum um Íslandsstofu segir að markmið hennar sé að „efla ímynd og orðspor Íslands, styrkja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs á erlendum mörkuðum, laða erlenda ferðamenn og fjárfestingu til landsins og styðja við kynningu á íslenskri menningu erlendis“.
Í stjórn Íslandsstofu, sjálfseignarstofnunar, sitja sjö fulltrúar sem skipaðir eru á aðalfundi til þriggja ára í senn. Ráðherra sem fer með utanríkismál tilnefnir tvo stjórnarmenn, ráðherra sem fer með ferðamál og málefni iðnaðar og nýsköpunar einn og Samtök atvinnulífsins fjóra.
Cluedo
thumb|right|240px|Cluedo og Clue merkið frá 2015 thumb|Cluedo Cluedo (einnig þekkt sem Clue í Bandaríkjunum) er borðspil hannað af Anthony E. Pratt árið 1943 og er nú gefið út af Hasbro. Spilið gengur út á að 3-6 spilarar keppa á móti hver öðrum um að leysa morðgátu með því að finna út hver morðinginn var, hvar morðið átti sér stað og hvert morðvopnið var. Fjölmörg afbrigði eru af spilinu og þar á meðal þemu út frá ýmsum söguheimum, svo sem Harry Potter.
Massamiðja
Massamiðja eða þyngdarpunktur er sá punktur í agnakerfi, sem hegðar sér að ýmsu leyti eins og miðja heilsteypts massa. Massamiðjan ræðst af massa og staðsetningu agna í kerfinu og lögun kerfisins.
Skilgreining
Massmiðja \mathbf{R} agnakerfis er skilgreind sem vegið meðaltal margfeldis staðsetningar og massa, m_i:
Ef massadreifing er samfelld með massaþéttleika og heildarmassa M, þá fæst: þar sem notast var við breytuskiptin dm = ρ dV í síðast heildinu.
مركز ثقل Barycentre (physique)
Canaletto
thumb|right|Málverk eftir Canaletto Giovanni Antonio Canal eða Canaletto (28. október 1697 – 19. apríl 1768) var listmálari frá Feneyjum sem er þekktastur fyrir málverk sín af borginni. Hann var líka myndskeri og prentari. Margar af myndum hans voru málaðar fyrir enska ferðamenn. Árið 1746 flutti hann til London þar sem hann málaði borgina en gæðum verka hans þótti hafa hrakað. Hann sneri aftur til Feneyja 1755. Canaletto ásamt Giambattista Pittoni, Giovanni Battista Tiepolo myndar hefðbundin mikill Old Masters af þeim tíma.
Sveindís Jane Jónsdóttir
Sveindís Jane Jónsdóttir (f. 5. júní 2001) er íslensk knattspyrnukona. Hún spilar með Vfl Wolfsburg. Sveindís hóf ferilinn í heimabænum Keflavík en fór svo til Breiðabliks.
Elisabeth Andreassen
thumb|right|Elisabeth Andreassen [[2010]] Elisabeth Andreassen (fædd 28. maí 1958 í Gautaborg) er norskur söngvari. Hún tók þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1982, 1985 og 1996.
Kevin Smith
thumb Kevin Smith (fæddur 2. ágúst 1970 í New Jersey) er leikari, handritshöfundur, rithöfundur og leikstjóri í Los Angeles. Hann gerir grínmyndir. Hann byrjaði á fyrstu kvikmynd sinni árið 1994, hún hét Clerks og gerist í verslun í New Jersey en hann leikur í henni persónuna Silent Bob. Önnur mynd hans hét Mallrats en hún gerist í verslunarmiðstöð. Seinna kom út mynd sem heitir Jay And Silent Bob Strike Back. Í henni leikur hann Silent Bob. Seinna kom út Clerks 2 en hún gerist á veitingastað. Kevin Smith starfar oft með Ben Affleck, Matt Damon, Jason Lee, Ethan Suplee, Brian O'Halloran, Jason Mewes og Jeff Anderson, en þau hafa leikið í myndum hans oftar en einu sinni. 28.nóvember 2008 sendi hann frá sér kvikmynd sem heitir Zack And Miri Make A Porno
746
Árið 746 (DCCXLVI í rómverskum tölum)
Sveindís Jane Jónsdóttir
Sveindís varð meistari með Wolfsburg tímabilið 2021-2022 og bikarmeistari tímabilið eftir.
Sveindís er ganísk í móðurætt.
Abigail Breslin
thumb|Abigail Breslin árið 2010 Abigail Kathleen Breslin (fædd 14. apríl 1996) er bandarísk leikkona og unglingastjarna. Hún er ein yngsta leikkona sem að hefur verið tilnefnd til Óskarsverðlauna.
Breslin hóf feril sinn sem leikkona þegar hún var þriggja ára gömul í sjónvarpsauglýsingum. Hún var aðeins fimm ára gömul þegar hún fékk stórt hlutverk í kvikmyndinni Signs. Hún hefur einnig leikið í kvikmyndunum Little Miss Sunshine, Nim's Island, Definitely, Maybe, My Sister's Keeper, og Zombieland.
Darraðarösp
Trén eru nett að lögun, með gulgræn lensulaga blöð með bylgjuðum jaðri. Brumin eru klístruð og gúmmíleg og voru notuð sem nokkurskonar tyggjó af innfæddum, þar á meðal Apasjar og Navajó. Tegundin er hýsill fyrir Pemphigus betae sem leggst á sykurrófur og veldur allnokkrum skaða þar.
Harper Lee
thumb|right|Mynd af Harper Lee um 1960. Nelle Harper Lee (28. apríl 1926 – 19. febrúar 2016) var bandarískur rithöfundur sem er fræg fyrir skáldsöguna To Kill a Mockingbird frá 1960. Bókin er ein af sígildum skáldsögum bandarískra bókmennta. Hún vann Pulitzer-verðlaunin árið 1961 og hefur verið kölluð besta skáldsaga 20. aldar.
To Kill a Mockingbird er lauslega byggð á atburðum og fólki sem Lee upplifði sem barn í bænum Monroeville í Alabama. Bókin fjallar um kynþáttahyggju og stéttaskiptingu í bandaríska suðrinu séð með augum tveggja barna. Æskuvinur Lee, Truman Capote, er fyrirmynd einnar persónu í bókinni. Lee aðstoðaði Capote við rannsóknir fyrir skáldsöguna Með köldu blóði sem kom út 1966. Andstætt Capote var Lee ekki hrifin af frægðinni, kom nánast aldrei fram opinberlega og veitti engin viðtöl. Hún tók þátt í gerð kvikmyndahandrits eftir sögunni, en kvikmyndin hlaut Óskarsverðlaun árið 1962.
Árið 2015 kom út skáldsagan Go Set a Watchman, sem á að gerast 20 árum eftir To Kill a Mockingbird, en er í raun eldra uppkast af sömu bók. Útgáfan var umdeild þar sem Harper Lee hafði áður haldið því fram að hún myndi aldrei gefa út aðra bók.
69
Árið 69 (LXIX í rómverskum tölum)
Knud Rasmussen
Knud Johan Victor Rasmussen (fæddur; 7 júní 1879, látinn;– 21 desember 1933) var grænlensk-danskur heimskautakönnuður og mannfræðingur. Hann hefur verið kallaður faðir eskimóafræða (Eskimology) og var fyrsti maðurinn af evrópskum ættum til að "norðvesturleiðina" Northwest Passage á hundasleða. Hann er enn vel þekktur í Grænlandi, Danmörku og meðal kanadískra Inúíta.
Knútur Rasmussen fæddist í Ilulissat í Grænlandi, sonur dansks trúboða, séra Christian Rasmussen og Lovise Rasmussen (née Fleischer) sem var hálf dönsk. Þau eignuðust einnig tvö önnur börn. Móðir Lovísu, ekkjan Itaraluk var einnig til heimilis hjá þeim.
Fyrstu ár "Kunuunnguaq" eins og Knud var kallaður þar, var meðal Grænlendinga þar sem hann lærði grænlensku, veiði og að stjórna hundasleða. Hnn náði þó aldrei góðum tökum á kajak.
Þegar faðir hans hafði verið 20 ár í Grænlandi, þurfti hann að flytja til Danmerkur vegna heilsubrests. Var Kunuunnguaq þá búinn að vera 5 ár í skóla í Lynge í Allerød, Danmörku.
Milli 1898 og 1900 reyndi hann árangurslaust fyrir sér sem leikari og óperusöngvari.
Ferill
Knud fór sem fréttamaður fyrir Kristeligt Dagblad til Íslands árið 1900 og kynntist þar Ludvig Mylius-Erichsen. Knud fór í sínn fyrsta Grænlandsleiðangur 1902–1904, þekktur sem The Danish Literary Expedition, ásamt Jørgen Brønlund, Harald Moltke og Ludvig Mylius-Erichsen, til að rannsaka menningu Inúíta. Við heimkomu fór hann í fyrirlestraferð og ritaði ferðasöguna The People of the Polar North (1908), en hún var einnig fræðileg úttekt á þjóðtrú Inúíta. 1908 giftist hann Dagmar Andersen.
1910 settu Knútur og vinur hans Peter Freuchen á stofn "the Thule Trading Station" við Qaanaaq í norður Grænlandi. Nafnið Thule var valið vegna þess að þetta var nyrsti verslunarstaður í heimi. Thule Trading Station varð síðar heimastöð fyrir sjö rannsóknarleiðangra, þekkta sem Thule Expeditions, milli 1912 og 1933.
Knud veiktist í síðasta leiðangrinum og lést fáum vikum síðar, einungis 54 ára gamall. Þó hafði hann náð að aðstoða við myndina Palos brudefærd, en hann hafði gert handritið. Myndinni var leikstýrt af Friedrich Dalsheim og var lokið 1934
Glæpur
Glæpur, lögbrot eða afbrot er brot á lögum þess lands, sem brotið er framið í. Sá brotlegi nefnist afbrotamaður og sætir nær undantekningarlaust refsingu að lögum, ef upp kemst um hann.
Agathis lanceolata
Agathis lanceolata er tegund af barrtrjám sem vex á Nýju-Kaledóníu. Það verður um 45 m hátt.
748
Árið 748 (DCCXLVIII í rómverskum tölum)
Populus maximowiczii
Populus maximowiczii er trjátegund sem var lýst af Augustine Henry. Populus maximowiczii er í víðiætt.
Vilmundur Gylfason
Vilmundur Gylfason (fæddur 7. ágúst 1948, látinn 19. júní 1983) var íslenskur stjórnmálamaður, bókmennta- og sagnfræðingur, og skáld. Hann var sonur Gylfa Þ. Gíslasonar og Guðrúnar Vilmundardóttur. Kona Vilmundar var Valgerður Bjarnadóttir og áttu þau fimm börn.
Vilmundur var umdeildur í íslenskri þjóðmálaumræðu enda var hann stóryrtur um það sem hann taldi vera úrelt og spillt flokkakerfi á Íslandi og bitlausa gagnrýni fjölmiðla. Vilmundur starfaði á seinni hluta áttunda áratugsins innan Alþýðuflokksins en sagði sig úr flokknum og stofnaði Bandalag jafnaðarmanna.
Uppvöxtur og námsár
Faðir Vilmundar var Gylfi Þ. Gíslason, alþingismaður Alþýðuflokksins, ráðherra og prófessor. Móðir hans var Guðrún Vilmundardóttir, húsfreyja og á tímabili blaðamaður. Vilmundur átti tvo bræður, Þorstein, prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands, sem er látinn, og Þorvald prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands. Meðal vina hans á uppvaxtarárunum eru Hrafn Gunnlaugsson kvikmyndagerðarmaður, Ingólfur Margeirsson, blaðamaður og rithöfundur, Þórarinn Eldjárn skáld, Pétur Gunnarsson rithöfundur, Halldór Halldórsson og Sigurður Pálsson skáld.
Vilmundur hóf nám við Menntaskólann í Reykjavík árið 1964. Þar kynntist hann Valgerði Bjarnadóttur, viðskiptafræðingi, þau hófu samband og eignuðust saman soninn Benedikt 1966. Bæði voru þau börn þjóðþekktra stjórnmálamanna, formanna tveggja stjórnmálaflokka, sem þá stóðu saman að ríkisstjórn, og vakti samband þeirra mikla athygli, líka sökum ungs aldurs. Vilmundur tók virkan þátt í félagslífi skólans; var ritstjóri skólablaðsins einn vetur og inspector scholae veturinn 1967-68. Eftir að hafa lokið stúdentsprófi af málabraut vorið 1968 fór hann til Englands og hóf nám í sagnfræði við Manchester-háskóla.
Árið 1970 var viðburðaríkt fyrir Vilmund og Valgerði. Son sinn misstu þau, og Valgerður báða foreldra sína, í bruna á Þingvöllum um sumarið og fáum mánuðum síðar giftust þau. Þá gaf Vilmundur út ljóðabókina Myndir og ljóðbrot. Vilmundur lauk B.A.-prófi í bókmenntum og sagnfræði árið 1971 við háskólann í Manchester og M.A.-prófi lauk hann við Exeter-háskóla árið 1973 í sama fagi. Í febrúar það ár eignuðust þau saman annan son en hann dó sama dag. Á meðan Vilmundur var í Englandi í námi mótuðust skoðanir hans á stjórnmálum og fréttamennsku mjög mikið. Taldi hann fréttamennsku í Englandi vera mjög til fyrirmyndar.
Óscar Arias Sánchez
Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez (f. 13. september 1940) er kostarískur stjórnmálamaður sem hefur tvívegis verið forseti Kosta Ríka; frá 1986 til 1990 og frá 2006 til 2010. Arias hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1987 fyrir að vinna að gerð friðaráætlunar til að binda enda á Mið-Ameríkukreppuna.
Æviágrip
Óscar Arias er kominn úr ríkri kaffiræktarfjölskyldu. Hann hóf nám sitt heima í Kosta Ríka en gekk síðan í Boston-háskóla í Bandaríkjunum og í Hagfræði- og stjórnmálafræðiháskólann í London. Hann gekk í kostaríska Þjóðfrelsisflokkinn (PLN) á áttunda áratugnum og var útnefndur ráðherra landsskipulags og efnahagsstjórnar í ríkisstjórn forsetans José Figueres Ferrer árið 1972. Arias varð aðalritari PLN árið 1979 og átti eftir að verða forseti lýðveldisins fyrir flokkinn á tveimur tímabilum.
Forsetatíðir
Arias var kjörinn forseti í fyrra skiptið árið 1986. Ásamt honum var í fyrsta sinn kjörin kona í embætti varaforseta landsins, Victoria Garrón.
Eftir að kjörtímabili Arias lauk árið 1990 reyndi hann mörgum sinnum að koma á stjórnarskrárbreytingum til að nema úr gildi bann gegn því að fyrrum forsetar byðu sig fram til endurkjörs. Árið 2003 lögðu stuðningsmenn Arias fram kæru til hæstaréttar Kosta Ríka þar sem dregið var í efa að bannið við endurframboði fyrrum forseta stæðist stjórnarskrá landsins. Í apríl sama ár féllst hæstirétturinn á rök þeirra og dæmdi bannákvæðið ógilt.
Arias bauð sig í kjölfarið fram til endurkjörs í forsetakosningum árið 2006. Fyrrum forsetinn Luis Alberto Monge lýsti fyrirhuguðu endurframboði Arias sem „valdaráni“. Arias var kjörinn forseti á ný með 40,5 % atkvæða þann 8. maí. Árið 2007 viðurkenndi hann formlega Alþýðulýðveldið Kína, 58 árum eftir stofnun þess. Arias var milligöngumaður í stjórnarkreppunni sem fylgdi í kjölfar valdaránsins í Hondúras árið 2009. Hann reyndi að hvetja til þess að hinum brottrekna forseta Hondúras, Manuel Zelaya, yrði hleypt aftur til landsins og leyft að ljúka kjörtímabili sínu. Arias stóð fyrir samningu samkomulags þess efnis en að endingu fór samningurinn út um þúfur.
Að lokinni embættistíð
Arias er meðlimur í samtökunum PeaceJam og heiðursmeðlimur í Búdapest-klúbbnum. Í september árið 2017 var hann meðal þeirra sem skrifuðu undir opið bréf til Sameinuðu þjóðanna þar sem hvatt var til aðgerða gegn ofsóknum á róhingjum í Mjanmar.
Árið 2019 sakaði sálfræðingurinn og aðgerðasinninn Alexandra Arce von Herold Arias formlega um nauðgun við almannaráðuneytið. Eftir að hún bar fram ásökun sína stigu þrjár konur til viðbótar fram og sökuðu Arias um kynferðislega áreitni. Arias neitaði ásökununum.
Emilia Rydberg
Emilia Rydberg (f. 5. janúar 1978 í Stokkhólmi) er sænsk söngkona. Hún er þekktust fyrir lagið „Big Big World“.
EuroFIR
EuroFIR (European Food Information Resource) er alþjóðleg sjálfseignarstofnun sem styður við notkun á upplýsingum um efnainnihald matvæla og öðrum gögnum með samstarfi og samræmingu þeirra,.
Saga
Evrópska netverkefnið um gögn um efnainnihald matvæla (2005-10; EuroFIR ) var öndvegisverkefni Network of Excellence (NoE) með þátttöku 48 aðila frá háskólum, rannsóknastofnunum og litlum og meðalstórum fyrirtækjum (SMEs) í 27 löndum. Verkefnið var fjármagnað af 6. Rammaáætlun Evrópusambandsins (Priority 5: Food Quality and Safety; Contract no FP6-513944).
Eitt af meginmarkmiðunum var að þróa, í fyrsta skipti í Evrópu, opinn aðgang að gögnum um efnainnihald matvæla á Netinu.
Annar mikilvægur afrakstur EuroFIR öndvegisnetsins var að koma á laggirnar sjálfbæru starfi til framtíðar þannig að hægt væri að halda áfram vinnu við suma þá verkþætti sem unnið var að innan verkefnisins. Þessu var náð fram með stofnun sjálfseignarstofnunarinnar EuroFIR AISBL.
Aðilar að stofnuninni eru 42 af þeim 48 aðilum sem tóku upphaflega þátt í EuroFIR öndvegisnetinu. Aðalmarkmið stofnunarinnar er að styðja og efla þróun, umsýslu, útgáfu og hagnýtingu gagna um efnainnihald matvæla með alþjóðlegu samstarfi og samræmingu.
Félagar með fulla aðild
(*) Félagar sem reka gagnagrunna food composition database á landsgrundvelli.
Aukafélagar
(*) Félagar sem reka gagnagrunna á landsgrundvelli.
Heiðursfélagar
Listi yfir EuroFIR AISBL lykileinstaklinga, félaga og samstarfsaðila á vefsíðu EuroFIR.
Mikilvægi og nytsemi gagna um matvæli
Næringarefnatöflur eða gagnagrunnar um efnainnihald matvæla (FCDBs) veita upplýsingar um næringarefni í matvælum, venjulega frá tilteknu landi. Upphaflega voru þessar upplýsingar aðeins fáanlegar á prentuðu formi og má rekja fyrstu töflurnar aftur til fyrstu ára 19. aldar. Nú á tímum má merkja þróun í átt að rafrænum gagnagrunnum um efnainnihald matvæla. Þeir geta innihaldið mikið af gögnum og getur aðgangur verið auðveldur og vinna við gögnin möguleg með einföldum hætti. Á seinustu árum hafa margir evrópskir gagnagrunnar um efnainnihald matvæla verið gerðir aðgengilegir á netinu og hefur þessi þróun verið studd af EuroFIR innan Evrópu. Gagnagrunnar um efnainnihald matvæla innihalda venjulega upplýsingar um fjölmarga þætti, svo sem: orku, meginefni (til dæmis prótein, kolvetni, fitu) og undirflokka (t.d. sykrur, sterkju, fitusýrur), steinefni (til dæmis kalk, járn, natríum) og vítamín.
Að auki birta sumir gagnagrunnar gildi fyrir einstakar amínósýrur og/eða vítamínþætti (t.d. einstök karótenóíð, svo sem lýkópen og lúteín). Nokkrir sérhæfðir gagnagrunnar eru einnig til; til dæmis er lífvirk efni að finna í EuroFIR eBASIS gagnagrunninum, í bandaríska ísóflavona gagnagrunninum og í franska Phenol-Explorer gagnagrunninum.
Gagnagrunnar um efnainnihald matvæla veita grundvallarupplýsingar fyrir rannsóknir í næringarfræði. Notkun þeirra er þó ekki takmörkuð við næringarfæðina og viðfangsefni tengd lýðheilsu. Nefna má að matvælaiðnaður, löggjafarvaldið og neytendur þurfa og/eða nota gögn um efnainnihald matvæla.
Ein best þekkta notkun gagna um efnainnihald matvæla er við mat á neyslu næringarefna fyrir einstaklinga, svæði, þjóðir og hópa sem eru afmarkaðir alþjóðlega. Næringarráðgjafar og aðrar heilbrigðisstéttir nota gögn um efnainnihald matvæla til að meta fæði sjúklinga sinna en faraldursfræðingar þurfa að meta fæði til að rannsaka hlutverk efnisþátta í fæðinu og samband heilsu og sjúkdóma. Þessi viðfangsefni geta verið lítil verkefni en einnig alþjóðlegar faraldursfræðilega rannsóknir og sameiginlegar rannsóknir margra aðila.