cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spánn
Saga
Á Spáni hafa fundist elstu merki um menn frá forsögulegum tíma í Evrópu frá því fyrir meira en 1,2 milljónum ára síðan. Cro Magnon-menn komu inn á skagann fyrir 35 þúsund árum síðan. Þekktustu minjar um menn frá þessum tíma eru meðal annars hellamálverkin í Altamira í Kantabríu sem eru um 17 þúsund ára gamlar.
Helstu þjóðirnar á Spáni í fornöld voru Íberar, sem settust að við Miðjarðarhafsströndina í austri, og Keltar, sem settust að við Atlantshafsströndina í vestri. Að auki bjuggu þá Baskar í vesturhluta Pýreneafjalla. Aðrir þjóðflokkar byggðu svo suðurströndina þar sem nú er Andalúsía. Föníkar og Grikkir stofnuðu nýlendur á Miðjarðarhafsströndinni og verslun blómstraði með málma úr námum á Spáni.
Rómaveldi
Á 3. öld f.Kr., undir lok Annars púnverska stríðsins, lögðu Rómverjar undir sig nýlendur Karþagóbúa á Spáni og náðu brátt yfirráðum yfir öllum Íberíuskaganum. Rómversk yfirráð stóðu í hálft árþúsund og höfðu varanleg áhrif á tungumál, menningu og siði íbúanna. Meðal þess sem Rómverjar komu á voru stórjarðeignir undir yfirráðum lends aðals sem framleiddu landbúnaðarvörur fyrir heimsveldið. Hispanía var rómverskt skattland. Henni var upphaflega skipt í tvennt; Hispania Citerior (norðausturhluti skagans) og Hispania Ulterior (suðvesturhluti skagans). Síðar skipti Ágústus keisari skaganum í þrjú skattlönd: Hispania Baetica (höfuðborg Córdoba), Hispania Lusitania (höfuðborg Mérida) og Hispania Citerior (höfuðborg Tarragona).
Vesturgotar
Með hnignun Vestrómverska keisaradæmisins á 5. öld lögðu germanskir þjóðflokkar, Svefar, Vandalar og að lokum Vesturgotar, Íberíuskagann undir sig. Konungar Vesturgota voru að nafninu til undirkonungar (patrisíar) sem ríktu í nafni Rómarkeisara. Þeir gerðu Tóledó að höfuðborg. Á þeim tíma efldust menningarleg og trúarleg ítök kaþólsku kirkjunnar mikið þótt Vesturgotar væru arískt kristnir eða heiðnir fram til loka 6. aldar þegar konungur þeirra tók upp kaþólska trú.
al-Andalus
Múslimskir Márar og Arabar frá Norður-Afríku lögðu nánast allan Íberíuskagann undir sig á aðeins sjö árum 711 til 718 undir stjórn Úmajada. Veldi Vesturgota, sem þá var margklofið vegna deilna um ríkiserfðir, kom engum vörnum við og síðasti konungurinn Roderic lést í bardaga. Innrásarherinn stofnaði ríkið al-Andalus. Þegar Abbasídar tóku völdin af Úmajödum árið 750 stofnaði einn af prinsum Úmajada í útlegð, Abd-ar-Rahman 1., sjálfstætt emírat í Córdoba og neitaði að beygja sig undir yfirráð Abbasída. Undir yfirráðum Abd-al-Rahman 3. sem lýsti sig kalífa á 10. öld gengu Córdoba og al-Andalus í gegnum blómaskeið þar sem þau nutu menningarlegra og viðskiptalegra tengsla við Arabaheiminn, en héldu samt sem áður sjálfstæði gagnvart kalífatinu í Bagdad. thumb|right|Ferdinand og Ísabella við fótskör Maríu meyjar.
Gimli
Íslendingar komu þangað fyrst 21. október 1875. Þangað fluttist stór hópur Íslendinga sem eru kallaðir Vesturfarar.
Saga
Sveitarfélagið Gimli var stofnað í október árið 1875. Það var hluti af Northwest Territories rétt við Manitoba-fylki. Manitoba var stækkað árið 1881 og var hluti af Manitoba. Það var formlega tekið inn í Manitoba 1887. Árið 1876 geysaði slæm bólusótt í sveitarfélaginu. Þann 23. júlí 1983 komst sveitarfélagið í heimspressuna vegna Gimli Glider-atburðarins.
Spánn
Reconquista
Í upphafi 11. aldar klofnaði ríkið hins vegar í mörg sjálfstæð ríki eftir borgarastyrjöld. Kristnu smáríkin í norðaustri, León, Kastilía og Baskaland tóku að sækja í sig veðrið við endurheimt Spánar (Reconquista) einkum undir stjórn Alfons 6. sem varð konungur bæði Kastilíu og León árið 1072. Múslimsku konungarnir óskuðu þá eftir aðstoð frá Almoravídum sem ríktu yfir Marokkó. Þeir lögðu öll múslimsku ríkin á skaganum, nema Saragossa, undir sig 1094. Áður höfðu kristnu ríkin lagt Tóledó undir sig. Almóhadar tóku við völdum í Marokkó af Almóravídum á 12. öld en náðu ekki að standast framrás kristnu konunganna sem lögðu meirihluta skagans undir sig í röð átaka á 13. öld. Portúgal varð til þegar Alfonsó 1. lýsti sig konung Portúgals árið 1139. Eina ríkið sem eftir var undir stjórn Múslima var Granada á syðsta odda skagans. Marínídum tókst ekki að leggja al-Andalus undir sig með innrásum á 13. og 14. öld.
Árið 1469 gengu konungsríkin Aragón og Kastilía í konungssamband með hjónabandi Ísabellu af Kastilíu og Ferdinands af Aragón. Ferdinand og Ísabella lögðu Granada undir sig sama ár og Kristófer Kólumbus kom til Nýja heimsins í leiðangri sem þau fjármögnuðu. Þau hófu líka skipulegar ofsóknir á hendur Márum og Gyðingum á Spáni og stóðu fyrir stofnun Spænska rannsóknarréttarins.
Gullöld Spánar
thumb|right|Flotinn ósigrandi leggur upp frá Spáni. Með sameiningu ríkjanna Aragón, León, Kastilíu og Navarra var grundvöllur lagður að nútímaríkinu Spáni og Spænska heimsveldinu sem náði hátindi sínum undir stjórn Karls 5. sem var samtímis konungur Spánar og keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1519 til 1556. Með honum komust Habsborgarar til valda á Spáni. Árið 1580 varð Filippus 2. Spánarkonungur einnig konungur Portúgals sem sameinaði þessi tvö heimsveldi í eitt konungssamband til ársins 1640. Spánn og Portúgal lögðu á þessum tíma undir sig Rómönsku Ameríku, meirihluta Karíbahafsins og einokuðu auk þess verslun við Afríku og Austur-Indíur. Gullöld Spánar er venjulega talin frá 1492 til 1659.
Þegar á 16. öld tók þessu mikla heimsveldi að hnigna. Englendingar og Frakkar sóttu gegn nýlendum Spánar í Nýja heiminum, bæði með sjóránum gegn skipum sem fluttu góðmálma til Spánar og eins með launverslun við nýlendurnar sem Spánn reyndist ófær um að sjá fyrir nauðsynjum. Mikið flæði gulls og silfurs frá Nýja heiminum olli síðan óðaverðbólgu á Íberíuskaganum sem skaðaði efnahag Spánar enn frekar. Tilraun Filippusar 2. til að sýna Englandi í tvo heimana með Flotanum ósigrandi 1588 mistókst herfilega og Hollendingar sögðu sig úr lögum við Spán 1585 og rændu hverri höfninni af annarri frá Portúgölum í Austur-Indíum. thumb|right|Dos de mayo eftir [[Francisco de Goya.]] Þrjátíu ára stríðið 1618 til 1648, þar sem Spánverjar reyndu að leggja Holland aftur undir sig, hafði slæm áhrif á efnahag landsins. Portúgal sagði sig úr konungssambandinu 1640 og Spánn varð að gefa Frakklandi eftir landsvæði með Pýreneasáttmálanum 1659 eftir tíu ára styrjöld milli ríkjanna. Eftir Spænska erfðastríðið 1701 – 1714 missti Spánn svo öll landsvæði sín í Evrópu utan Íberíuskagans til annarra ríkja og frönsk konungsætt, Búrbónar, tók við völdum.
19. öldin
Spánn réðist inn í Frakkland í kjölfar Frönsku byltingarinnar en beið ósigur og varð að lokum leppríki Napoléons 1795. Sama ár lýsti Spánn yfir stríði á hendur Bretlandi og Portúgal (sem höfðu gert bandalag). Hörmulegt efnahagsástand leiddi til afsagnar Karls 4. 1808 og Jósep Bonaparte, bróðir Napoléons, tók við völdum. 2. maí sama ár hófst uppreisn gegn hinum erlenda konungi sem markar upphafið að Sjálfstæðisstríði Spánar. Frakkar voru hraktir frá völdum á Spáni 1814. Kreppa Spánar í upphafi 19. aldar leiddi líka til missis nær allra nýlendnanna í Ameríku. 1898 braust Spænsk-bandaríska stríðið út sem leiddi til missis Filippseyja, Gvam og Púertó Ríkó í hendur Bandaríkjanna og sjálfstæðis Kúbu. thumb|right|Franco ásamt [[Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseta í Madríd 1959.]]
20. öldin
Í upphafi 20. aldar tók Spánn stuttlega þátt í kapphlaupinu um Afríku og lagði undir sig Miðbaugs-Gíneu, Vestur-Sahara og Spænsku Marokkó. Alræðisstjórn Miguel Primo de Rivera 1923-1931 leiddi til stofnunar Annars spænska lýðveldisins sem veitti Baskalandi, Galisíu og Katalóníu sjálfsstjórn að hluta og konum kosningarétt. 1936 braust Spænska borgarastyrjöldin út. Hún stóð til 1939 og lyktaði með sigri Falangista undir stjórn Francisco Franco hershöfðingja. Franco kom á flokksræði á Spáni sem byggðist á áherslu á hefðbundin þjóðleg gildi, andkommúnisma og kaþólska trú.
Spánn var hlutlaus í síðari heimsstyrjöldinni og eftir ósigur Öxulveldanna var landið einangrað í efnahagslegu og stjórnmálalegu tilliti. Með tilkomu Kalda stríðsins varð landið mikilvægt sem bandamaður Bandaríkjamanna og efnahagslífið blómstraði á 7. áratugnum. Við lát Francos 1975 tók Jóhann Karl 1. við völdum sem konungur Spánar. Lýðræði var aftur komið á með nýrri stjórnarskrá 1978 þrátt fyrir andstöðu margra gamalla stuðningsmanna Francos sem meðal annars reyndu að gera herforingjabyltingu árið 1981.
2002 tók Spánn upp evru sem gjaldmiðil í stað peseta. Mikill efnahagsuppgangur einkenndi fyrstu ár 21. aldar á Spáni með tilheyrandi verðhækkunum neysluvara og hækkunum á húsnæðisverði.
Herskáu basknesku samtökin E.T.A. voru leyst upp árið 2018 en frá 1968 til 2010 drápu samtökin 829 manns, aðallega á Spáni.
Landafræði
Spánn er 504.782 km² að stærð, 51. stærsta land heims, álíka stórt og Frakkland og fimm sinnum stærra en Ísland. Í vestri á landið landamæri að Portúgal og í suðri að breska yfirráðasvæðinu Gíbraltar og Marokkó við spænsku borgirnar Ceuta og Melilla á norðurströnd Afríku. Í norðaustri liggja landamæri Spánar og Frakklands eftir Pýreneafjöllunum þar sem einnig er smáríkið Andorra. Spáni tilheyra eyjaklasarnir Kanaríeyjar í Atlantshafi undan vesturströnd Norður-Afríku og Baleareyjar í Miðjarðarhafinu austan við Spán. Að auki ná yfirráð Spánar yfir nokkrar óbyggðar eyjar Miðjarðarhafsmegin við Gíbraltarsund. Lítil útlenda, Llívia, er innan Frakklands í Pýreneafjöllunum.
Stærstur hluti meginlands Spánar er háslétta og fjallgarðar á borð við Sierra Nevada. Þaðan renna helstu árnar, Tagus, Ebró, Duero, Guadiana og Guadalquivir. Flóðsléttur er að finna meðfram ströndinni, þá stærstu við Guadalquivir í Andalúsíu.
Veðurfar á Spáni er mjög mismunandi eftir landsvæðum. Gróflega má skipta því í þrennt: Milt meginlandsloftslag ríkir inni á skaganum, Miðjarðarhafsloftslag við austurströndina og úthafsloftslag í Galisíu og við Biskajaflóa í norðvestri.
Stjórnsýslueiningar
300px|right| Spánn skiptist í sautján sjálfstjórnarsvæði (comunidades autónomas) og tvær sjálfstjórnarborgir (ciudades autónomas) - Ceuta og Melilla á norðurströnd Afríku.
Sjálfsstjórnarsvæðin hafa allmikinn rétt til að ráða sínum hag sjálf, en sum svæði hafa mun meiri sjálfsstjórnarrétt en önnur og svipar sambandi þeirra við Spán meira til ríkjasambands. Það eru svæðin Andalúsía, Katalónía, Galisía, Navarra, og Baskaland.
Að auki skiptist Spánn í fimmtíu héruð. Sjö sjálfstjórnarsvæði eru aðeins eitt hérað: Astúrías, Baleareyjar, Kantabría, La Rioja, Madríd, Múrsía og Navarra (Sjá: Héruð Spánar). Lægsta stjórnsýslustigið eru sveitarfélögin (municipios).
Sjálfsstjórnarsvæðin eru:
Efnahagslíf
thumb|right|Fjármálahverfið AZCA í Madríd. Samkvæmt gögnum Alþjóðabankans er hagkerfi Spánar það níunda stærsta í heimi og það fimmta stærsta í Evrópu. Verg landsframleiðsla var áætluð 1.362 milljarðar bandaríkjadala árið 2007 og VLF á mann miðað við kaupmáttarjöfnuð var áætluð 33.700 bandaríkjadalir sama ár sem er hærra en Ítalía og svipað og Japan og Frakkland. Spænska hagkerfið hefur verið í stöðugum vexti síðustu ár, öfugt við hagkerfi hinna stóru Vestur-Evrópuríkjanna sem hafa nánast staðið í stað.
Hagkerfi Spánar er dæmigert þjónustuhagkerfi þar sem nær 65% vinnuafls vinnur við þjónustu, 30% við iðnað og rúm 5% við landbúnað. Ferðamannaiðnaðurinn er landinu afar mikilvægur. Á Norður-Spáni er þungaiðnaður og þar eru unnin kol og járn úr jörðu.
Spáni tókst, undir hægri-ríkisstjórn José María Aznar að uppfylla skilyrði Evrópusambandsins fyrir upptöku evrunnar sem kom í stað pesetans í almennum viðskiptum árið 2002. Atvinnuleysi var 7,6% árið 2006 sem telst framför miðað við um 20% atvinnuleysi snemma á 10. áratugnum. Helstu vandamál eru stórt neðanjarðarhagkerfi og mikil verðbólga. Spænska hagkerfið óx mikið vegna alþjóðlegra hækkana á húsnæðisverði í byrjun 21. aldar og hlutur byggingariðnaðar af vergri landsframleiðslu var 16%. Um leið hefur skuldastaða heimilanna versnað.
Ferðamannaiðnaður
Á undanförnum fjórum áratugum hefur ferðamannaiðnaðurinn á Spáni vaxið og orðið sá næststærsti í heimi og veltir árlega 40 milljörðum evra en það jafngilti 5% af vergri landsframleiðslu Spánar árið 2006. Í dag gera veðurfar á Spáni, sögulegar minjar og menningarverðmæti og landfræðileg lega landsins að verkum að ferðamannaiðnaðurinn er meðal helstu atvinnugreina á Spáni. Stjörnugjöf spánskra hótela er kröfuharðari en annarra Evrópulanda.
Íbúar
thumb|350px|Landfræðileg dreifing þéttbýlis á Spáni árið 2008. Árið 2008 var íbúafjöldi Spánar orðinn 46 milljónir. Landið er strjálbýlla en flest önnur lönd í Vestur-Evrópu, með 91 íbúa á hver ferkílómetra. Einnig er dreifing byggðar um landið nokkuð ójöfn. Þéttbýlasta svæði landsins er umhverfis höfuðborgina Madríd, sem er inni í miðju landi, en annars eru helstu þéttbýlissvæðin úti við ströndina. Íbúafjöldi Spánar hefur meira en tvöfaldast frá árinu 1900 en þá bjuggu 18,6 milljónir manna í landinu.
Árið 2008 veitti Spánn 84.170 einstaklingum spánskan ríkisborgararétt. Flestir þeirra komu frá Suður-Ameríkulöndunum Ekvador og Kólumbíu eða frá Marokkó. Þó nokkur hluti aðfluttra kemur frá öðrum Vestur-Evrópuríkjum, svo sem Bretlandi, Frakklandi, Þýskalandi, Hollandi og Noregi.
Innflytjendur
Samkvæmt upplýsingum frá spænskum yfirvöldum voru 4,5 milljónir erlendra ríkisborgara búsettar í landinu árið 2007. Óháðar kannanir benda til þess að talan sé eilítið hærri eða 4,8 milljónir manna eða um 11% heildaríbúafjölda landsins. Samkvæmt upplýsingum um veitt landvistarleyfi árið 2005 var um hálf milljón Marokkóbúa á Spáni, önnur hálf milljón frá Ekvador, rúmlega 200 þúsund Rúmenar og um 260 þúsund frá Kólumbíu. Af öðrum erlendum ríkisborgurum voru Bretar (8%), Frakkar (8%), Argentínumenn (6%), Þjóðverjar (6%) og Bólivíumenn (3%). Á Spáni eru rúmlega 200 þúsund innflytjendur frá Vestur- og Mið-Afríku.
Af Evrópusambandslöndum er hlutfall innflytjenda næsthæst á Spáni á eftir Kýpur en fjöldi þeirra er langmestur á Spáni. Ástæðurnar eru margar, meðal annars menningarbönd Spánar og Suður-Ameríkuríkja, landfræðileg lega Spánar og öflugur landbúnaður, sem krefst meira af ódýru vinnuafli en vinnumarkaðurinn getur veitt. Einnig setjast margir borgarar annarra Evrópusambandslanda að á Spáni á eftirlaunaárunum.
Menntun
Á Spáni er menntun á vegum hins opinbera ókeypis. Skólaskylda er frá sex ára aldri til sextán ára aldurs. Þá tekur við tveggja ára langt valfrjálst nám. Núgildandi lög um menntakerfi landsins voru sett árið 2006.
Háskólanám er venjulega fjögurra ára langt nám, nema í læknisfræði og þar sem nemendur taka tvöfalt aðalfag en þá er námið sex ára langt. Háskólar landsins nota evrópska ECTS-einingakerfið og fullt nám telst vera 60 ECTS-einingar á ári. Venjulegt háskólanám er þá 240 ECTS-einingar. Í framhaldsnámi eru í boði meistaragráður (Máster) og doktorsgráður (Doctorado) en hverjum háskóla er í sjálfvald sett að bjóða upp á annars konar gráður í framhaldsnámi.
Á Spáni eru fjölmargir alþjóðlega þekktir háskólar. Meðal þeirra eru:
Tungumál
thumb|Tungumál á Spáni. [[Spænska er langútbreiddasta tungumálið.]] Spænska er opinbert tungumál Spánar. Líkt og öll önnur tungumál á Íberíuskaganum (að utanskildri baskneskunni) á það rætur sínar að rekja til þeirrar Latínu sem Rómverjarnir töluðu þegar þeir tóku yfir skagann í 2. púnverska stríðinu árið 210 f.Kr. Eftir það þróaðist tungumálið í mismunandi áttir eftir svæðum. Á miðöldum fór konungsríkið Kastilía með mikil völd og spilaði konungsríkið stóran þátt í endurheimt Spánar (reconquista) frá hinum múslímsku Márum kringum 14. öld. Með því breiddist tungumál Kastilíu út og varð að lokum opinbert tungumál Spánar. Því kallast spænska kastillíska innan Spánar til að aðgreina það frá öðrum málum þeirra.
Á 20. öldinni lagði einræðisherrann Frankó mikið upp úr því að kastillíska (spænska) yrði eina tungumál ríkisins. Notkun annarra tungumála á opinberum vettvangi var ýmist bönnuð eða lítilsvirt. Eftir fráfall Frankós hafa svæðisbundin tungumál Spánar náð ágætri stöðu á ný þó að ríkismálið skyggi oft á þau.
Menning
thumb|left|Áhrif spænska heimsveldisins: Lönd þar sem spænska er opinbert tungumál. Menning Spánar á rætur að rekja til þeirra margvíslegu þjóða sem hafa byggt Íberíuskagann frá örófi alda, frá Keltum og Íberum til Rómverja, Vesturgota, Berba og Araba. Fyrir utan basknesku eru þau tungumál og mállýskur sem töluð eru á Spáni rómönsk mál, afleiðing af 500 ára yfirráðum Rómverja. Opinbert tungumál alls staðar á spáni er kastillíska en önnur tungumál, s.s. katalónska, baskneska og galisíska hafa opinbera stöðu.
Um 60% Spánverja eru rómversk-kaþólskir en 37% telja sig trúlausa.
Spánn er í þriðja sæti (á eftir Ítalíu og Kína) yfir þau lönd sem hafa flestar færslur á Heimsminjaskrá UNESCO; 44 færslur. thumb|150px|[[Don Kíkóti eftir Miguel de Cervantes er oft talin fyrsta nútímaskáldsagan.]]
Spænskar bókmenntir
Hugtakið spænskar bókmenntir vísar til bókmennta á spænsku, þar á meðal — en ekki einvörðungu — bókmennta eftir höfunda frá Spáni. Stundum eru aðrar bókmenntir á spænsku aðgreindar og nefndar suður-amerískar bókmenntir. Frá Spáni eru einnig til katalónskar bókmenntir, baskneskar bókmenntir og galisískar bókmenntir. Vegna sögulegs og landfræðilegs margbreytileika hafa spænskar bókmenntir orðið fyrir áhrifum víða og eru afar fjölbreyttar.
Miguel de Cervantes er að öllum líkindum frægasti rithöfundur Spánar, víðfrægur fyrir bók sína Don Kíkóti frá 1605.
Lánasjóður íslenskra námsmanna
Lánasjóður íslenskra námsmanna (LÍN) er sjóður sem er ætlað að gefa íslenskum námsmönnum tækifæri til náms án tillits til efnahags. Sjóðurinn veitir lán til háskólanáms á Íslandi og við erlenda skóla sem gera sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og gerðar eru til háskólanáms á Íslandi. Lánasjóðnum er einnig heimilt að veita öðrum námsmönnum námslán stundi þeir lánshæft sérnám.
Bláklukkubálkur
thumb|[[Bláklukka (Campanula rotundifolia) heyrði áður undir bláklukkubálk.]] Bláklukkubálkur (fræðiheiti: Campanulales) var ættbálkur blómplantna. Ættbálkurinn var notaður undir Cronquist-flokkunarkerfinu en síðan APG-kerfið var birt hefur bláklukkubálkur að mestu leyti verið talinn tilheyra körfublómabálki (Asterales), fyrir utan ættkvíslina Sphenoclea, sem tilheyrir nú kartöflubálki (Solanales).
Ættir
Þær ættir sem áður tilheyrðu bláklukkubálki eru eftirfarandi, ásamt fjölda ættkvísla og tegunda:
Gulvíðir
thumb|Gulvíðir í grasagarði í [[Berlín]] Gulvíðir (fræðiheiti: Salix phylicifolia) er sumargrænn runni af víðisætt. Vaxtalag hans er breytilegt, allt frá skriðulum runna upp í einstofna tré, en oftast er hann uppréttur margstofna runni. Gulvíðir er vind og saltþolinn og þolir blautan jarðveg.
Samlífi
Vitað er að gulvíðir vex í samlífi við fjölda sveppategunda. Að minnsta kosti 29 tegundir smásveppa hafa verið skráðar sem samlífistegundir við gulvíði á Íslandi. Þessar tegundir eru víðiryðsveppur (Melampsora epitea) sem myndar ryðgró og þelgró á gulvíði, Acremonium berkeleyanum, Aposphaeria pulviscula, Asteroma capreae, Asteroma salicis, Capnodium salicinum, Cryptodiaporthe salicella, Cytospora salicis, Diatrype bullata, Diplodina microsperma, Godronia fuliginosa, Hymenoscyphus caudatus, Linospora capreae, Linospora caudata, Lophodermium versicolor, Myxosporium salicinum, Nectria coryli, Neotapesia saliceti, Pezicula ocellata, Phomopsis salicina, Pleuroceras bottnicum, Rhytisma salicinum, Strickeria kochii en fræðiheiti þess svepps gæti verið vafa orpið, Venturia chlorospora, Taeniolella stilbospora, Topospora proboscidea, Trichoderma polysporum, Troposporella fumosa og Tympanis saligna.
Jintara Poonlarp
Jintara Poonlarp (6. mars 1969), er Taílensk popp-söngkona, sem fæddist í Roí Et.
1805
thumb|right|[[Orrustan við Trafalgar. Málverk eftir J. M. W. Turner.]] Árið 1805 (MDCCCV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Opinberar aftökur
Erlendis
Fædd
Dáin
Fjórða franska lýðveldið
Fjórða franska lýðveldið var lýðveldisstjórn Frakklands frá 1946 til 1958. Á ýmsa vegu svipaði því til þriðja franska lýðveldisins, sem var við lýði fyrir seinni heimsstyrjöldina, og átti að mörgu leyti við sama vanda að etja. Frakkland tók upp stjórnarskrá fjórða lýðveldisins þann 13. október 1946.
Miradsj
Miradsj er stytting á Kitab al-Miradsj (arabíska: كتاب المعراج  sem þýðir: Uppstigningabók) en það er rit sem fjallar um för Múhammeðs frá Mekka til Jerúsalem og þaðan til himnaríkis, og aftur til Mekka. Bókin skiptist í 7 kafla. Miradsj er haft um þessa ferð hans, en einnig bókina.
Fjórða franska lýðveldið
Fjórða lýðveldið naut mikils hagvaxtar og endurreisnar franskra iðn- og samfélagsstofnana í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar og lék lykilhlutverk í þróun efnahagslegs Evrópusamruna sem átti eftir að breyta álfunni varanlega. Mestu afrek fjórða lýðveldisins voru í samfélagsumbótum og hagkerfisþróun. Árið 1946 setti ríkisstjórnin á fót velferðarkerfi sem tryggði atvinnuleysisbætur, lífeyri til fatlaðra og aldraðra og almenna heilsugæslu.
Velferðarráðuneyti Íslands
Velferðarráðuneyti Íslands var eitt af níu ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands þar til því var skipt upp í heilbrigðisráðurneyti og félagsmálaráðuneyti árið 2018. Æðstu yfirmenn velferðarráðuneytis voru félags- og jafnréttismálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri. Ráðuneytið varð til með sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis og tók til starfa 1. janúar 2011.
Fjórða franska lýðveldið
Tilraunir voru gerðar til að styrkja framkvæmdavald ríkisstjórnarinnar til að koma í veg fyrir þann óstöðugleika sem hafði hrjáð Frakkland fyrir stríðið, en þær tókust ekki og eftir sem áður einkenndust frönsk stjórnmál af óstöðugleika og endurteknum stjórnarskiptum. Í tólf ára sögu fjórða lýðveldisins sat 21 ríkisstjórn við völd. Ríkisstjórnunum tókst ekki að móta fasta stefnu í afnýlenduvæðingu frönsku nýlendnanna. Eftir hrinu stjórnarkreppa, og upphaf Alsírdeilunnar árið 1958, hrundi fjórða lýðveldið. Charles de Gaulle sneri aftur á stjórnmálasviðið sem leiðtogi bráðabirgðastjórnar sem átti að hanna nýja stjórnarskrá. Fjórða lýðveldið var formlega leyst upp í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 5. október 1958 sem um leið setti á fót fimmta franska lýðveldið með sterkara forsetavaldi.
Velferðarráðuneyti Íslands
Undir velferðarráðuneytinu störfuðu tveir ráðherrar, félags- og jafnréttismálaráðherra og heilbrigðisráðherra.
Miradsj
Á seinni hluta 14. aldar var bókin þýdd á latínu sem Liber Scale Machometi og seinna á spænsku, og ekki leið á löngu áður en hún kom út á forn-frönsku. Samkvæmt sumum fræðimönnum hefur lýsing höfundar á helvíti haft mikil áhrif á Dante Alighieri og verk hans Hinn guðdómlegi gleðileikur.
Claudius Gothicus
Claudius Gothicus (10. maí 213 – janúar 270), einnig þekktur sem Claudius 2., var keisari Rómaveldis á árunum 268 til 270.
Claudius virðist hafa verið hermaður öll sín fullorðinsár og unnið sig statt og stöðugt upp metorðastigann innan hersins. Undir forvera sínum, Gallienusi, varð hann yfirmaður í riddaraliðssveit keisarans og tók þátt í umsátri keisarans um borgina Mediolanum (Mílanó) þegar hershöfðinginn Aureolus gerði uppreisn. Gallienus var myrtur meðan á umsátrinu stóð og var Claudius þá hylltur sem keisari.
Heimsveldinu var ógnað af germönum við Dóná þegar Claudius tók við völdum auk þess sem Gallienus hafði misst völd yfir stórum landssvæðum; Gallíska keisaradæminu í vestri og Palmyru í austri. Claudius einbeitti sér fyrst að því að mæta Gotum sem valdið höfðu glundroða í Anatólíu og á Grikklandi. Claudius vann stórsigur á þeim í orrustunni við Naissus og hlaut við það viðurnefnið Gothicus. Einnig vann hann orrustu við Alemanna, sem gert höfðu innrás í norður-Ítalíu. Þessu næst sneri Claudius sér að Postumusi, hershöfðingja sem tekið hafði völd í Gallíu, Hispaníu og Britanníu og lýst sjálfan sig keisara. Ríki Postumusar er nú þekkt sem Gallíska keisaradæmið. Claudius vann Hispaníu og hluta af Gallíu aftur undir vald Rómar en lést úr plágu (mögulega bólusótt) áður en honum tókst að eyða ríki Postumusar. Talið er að Claudius hafi útnefnt einn helsta hershöfðingja sinn, Aurelianus, sem eftirmann sinn, en áður en Aurelianus varð keisari náði bróðir Claudiusar, Quintillus, völdum í nokkra mánuði.
Liv and Maddie
Liv and Maddie (íslenska: Liv og Maddie) er bandarískur gamanþáttur sem hóf göngu sína 19. júlí 2013 á Disney Channel sjónvarpsstöðinni. Þátturinn var skapaður af John D. Beck og Ron Hart.
Svavar Pétur Eysteinsson
Svavar Pétur Eysteinsson (26. apríl 1977 — 29. september 2022) var íslenskur tón- og myndlistarmaður sem þekktur var undir listamannsnafninu Prins Póló.
Æviágrip
Svavar var fæddur og uppalinn í Breiðholti og nam grafíska hönnun við Listaháskóla Íslands. Sem tónlistarmaður kom Svavar fram með hljómsveitunum Múldýrinu, Rúnk og Skakkamanage en gaf einnig út tónlist undir listamannsnafni sínu Prins Póló. Svavar var kvæntur Berglindi Häsler og eignaðist þrjú börn með henni. Á árunum 2016 til 2020 var fjölskyldan búsett í Berufirði þar sem þau stunduðu lífræna ræktun og ráku tónleikastað og ferðaþjónustu undir nafninu Havarí. Svavar var einnig frumkvöðull í matargerð og þróaði og markaðssetti grænmetisrétti úr íslenskum hráefnum.
Princeton (New Jersey)
thumb|right|300px|Vor í Princeton Princeton, New Jersey er heiti á hluta af Mercer-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Princeton greinist í tvö bæjarfélög, annar svegar Princeton Township og hins vegar Princeton Borough, sem klauf sig frá Princeton Township árið 1894 vegna deilu um skólaskatta. Princeton Borough er umkringt af Princeton Township. Af þessum sökum er stundum talað um „the two Princetons“ eða „Princetonin tvö“. Bæjarfélögin tvö tóku seinna höndum saman í skólamálum og hafa samvinnu með sér um ýmislegt annað. Þrisvar sinnum hefur verið kosið um að sameina aftur bæjarfélögin en tillagan hefur ávallt verið felld, naumlega þó.
Í Princeton m.a. að finna Princeton University. Háskólasvæðið er að mestu leyti innan bæjarmarka Princeton Borough en teygir sig einnig út í Princeton Township auk þess sem háskólinn á landsvæði í öðrum nærliggjandi bæjarfélögum, svo sem West Windsor Township. Skólinn var stofnaður árið 1746 og er annar tveggja háskóla í New Jersey sem stofnaðir voru fyrir Frelsisstríð Bandaríkjanna (Rutgers University er hinn háskólinn).
Í júlí 2005 kusu CNN/Money og Money magazine Princeton í 15. sæti á lista yfir 100 bestu staði Bandaríkjanna til að búa á.
Pál Erdős
Pál Erdős, eða Páll Erdös, eða Paul Erdős (26. mars 1913 – 20. september 1996) var ungverskur stærðfræðingur þekktur fyrir sérvisku sína og afkastamikinn feril enda liggja eftir hann um 1.500 fræðirit, aðeins Euler gaf út fleiri.
Bókin
Páll talaði oft um Bókina þar sem Guð sjálfur safnar saman heimsins fallegustu sönnunum. Hann sagði oft að maður þyrfti ekki að trúa á guð ,en sem stærðfræðingur ,þá þyrftir þú að trúa á bókina.
Erdős tala
Erdős tala einstaklings er einskonar samstarfsfjarlægð frá Pál Erdősi sem er mælt með sameiginlegri útgáfu stærðfræðigreina.
Skilgreining
Ef einstaklingur hefur Erdős töluna 1 þýðir það að að hann hefur skrifað grein með Erdős; ef einstaklingur hefur Erdős tölunna 2 þá hefur hann skrifað grein með öðrum einstaklingi sem hefur skrifað grein með Erdős en ekki með Erdős sjálfum, og svo framvegis.
Hægt er að skilgreina Erdős tölunna endurkvæmt eins og líst er hér að neðan:
Himinskífan frá Nebra
thumbnail|Himinskífan frá Nebra er fornt stjörnukort Himinskífan frá Nebra er þunn skífa úr bronsi um 32 sm að þvermáli. Skífan er talin frá um 1.600 árum fyrir Krist og hún fannst í Nebra, Sachsen-Anhalt í Þýskalandi.
Norræn miðstöð fyrir kennslufræði menningararfs
NCK þjónar sem starfsvettvangur fyrir virka og áhugasama aðila á sviði menningararfsmiðlunar. Með fundum, miðlun reynslu og námskeiðum þróast kennslufræði menningararfsins og eflir stöðu sína innan símenntunar.
Með því að standa fyrir menntunar- og rannsóknarstarfi samhæfir NCK listir og menningararf innan kennslufræðanna. NCK þróar fræðilega og aðferðafræðilega þekkingarmyndun innan kennslufræða skjalasafna, menningarumhverfis, lista og minjasafna.
NCK hefur aðsetur í Östersund í Svíþjóð og er rekið sem þverfaglegt verkefni af Minjasafni Jamtaléns (Jamtli, Jämtlands läns museum), Félagsskjalasafni Jamtaléns (Föreningsarkivet i Jämtlands län) og Skjalasafni Östersunds (Landsarkivet i Östersund).
Innkirtlafræði
Innkirtlafræði er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á innkirtlum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast innkirtlafræðingar.
Ný
Ný (hástafur: Ν, lágstafur: ν) er þrettándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. N er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 50.
Renaissance (Beyoncé plata)
Renaissance (einnig nefnt Act I: Renaissance) er sjöunda breiðskífa bandarísku söngkonunnar Beyoncé. Platan var gefin út 29. júlí 2022 af Parkwood Entertainment og Columbia Records. Renaissance er fyrsti hlutinn í þríleik. Beyoncé samdi og sá um upptökustjórn ásamt Nova Wav, The-Dream, Symbolyc One, A. G. Cook, Honey Dijon, Beam, Tricky Stewart, BloodPop, Skrillex, Hit-Boy, No I.D., P2J og öðrum. Á lögum plötunnar koma fram Beam, Grace Jones og Tems.
Beyoncé skapaði og tók upp Renaissance á meðan COVID-19 heimsfaraldrinum stóð og leitaðist við að hvetja til gleði og flóttatilfinninga hjá hlustendum sem höfðu upplifað einangrun og til að fagna klúbbatímabili þegar jaðarsett fólk sótti í frelsi í gegnum danstónlist. Lög plötunnar eru útsett á þann hátt að takturinn passar saman í hvert skipti á milli laga þannig að saman virðist platan vera eitt samfellt lag. Sú aðferð er kölluð „beatmatching“ og er sú sama og plötusnúðar gera í blöndunum sínum. Tónlistarstefna plötunnar sameinar stefnur eins og diskó og hústónlist, sem á rætur sínar að rekja til danstónlistar svartra á áttunda áratug 20. aldar. Platan er virðingarvottur fyrir svarta og samkynhneigða frumkvöðla þessara tónlistarstefna. Textasmíð plötunnar kannar þemu eins og flótta, sældarhyggju, sjálfsöryggi og sjálfstjáningu.
Platan hlaut eindóma lof frá tónlistargagnrýnendum fyrir sitt frjálslega, en samtímis samheldna hljóð, skemmtilegt skap og raddhæfileika Beyoncé. Hún varð sú plata sem fékk bestu einkunn ársins 2022 og var valin besta plata ársins af ýmsum útgáfum eins og Los Angeles Times, The New York Times, NPR, Pitchfork og Rolling Stone. Renaissance og lög plötunnar hlutu níu tilnefningar á 65. árlegu Grammy-verðlaunahátíðinni, þar á meðal tilnefningu fyrir plötu ársins. Þar vann hún fjögur verðlaun, þar á meðal fyrir Best Dance/Electronic Album, og varð Beyoncé þar með verðlaunaðasta manneskja í sögu Grammy-verðlaunanna. Til að kynna plötuna fór Beyoncé af stað í tónleikaferðalagið Renaissance World Tour.
Tilvísanir
<references group="" responsive="1">
Max Weber
thumb|right|Max Weber árið 1894 Max Weber (21. apríl 1864 – 14. júní 1920) var þýskur hagfræðingur og félagsvísindamaður. Hann er einn áhrifamesti fræðimaður á sviði félagsvísinda fyrr og síðar. Ásamt samstarfsmanni sínum Georg Simmel var hann leiðandi talsmaður eigindlegra rannsóknaraðferða í félagsvísindum.
Ævi
Hann fæddist í Erfurt í Thϋringen og var sonur umsvifamikils lögmanns þar í borg er sat um skeið á prússneska þinginu og ríkisþinginu í Berlín. Móðir Webers var aftur á móti mjög trúrækinn og heittrúaður kalvínstrúarmaður. Weber var framúrskarandi námsmaður og lauk hinu meira doktorsprófi við Háskólann í Berlín árið 1891. Sérsvið hans var réttarsaga, en rannsóknir hans í þeirri grein gengu einnig mjög inn á svið hagsögu.
Weber var undir áhrifum frá tveimur skólum hugsunar, annars vegar var það þýski sagnfræðiskólinn þar sem hann tók margt frá Heinrich Rickert, og hins vegar var það marxíski hagfræðiskólinn. Afskipti hans af þýska sagnfræðiskólanum leiddu til þess að hann dróst inn í deilur um aðferðafræði. Þar varð hann að taka afstöðu sem var gagnrýnin í garð sögulegrar hagfræði og aðferða náttúruvísindanna. Weber var afkastamikill fræðimaður og skrifaði mikið, mest þó á seinni árum. Eru verk hans best þekkt fyrir sögulega yfirsýn á vestræn samtímasamfélög og þróun þeirra á sviði efnahags, laga og trúarbragða. Hann skrifaði m.a. um hagfræði og hagsögu, aðferðafræði félagsvísindanna, charisma, skrifræði, lagskiptingu samfélagsins og um trúarbrögð í Kína og Indlandi. Þekktasta verk hans er líklega bókin Die protestantische Ethik und der 'Geist' des Kapitalismus sem hann skrifaði á árunum 1904 og 1905. Weber var einn fyrsti kennismiður skrifræðislegra skipulagsheilda sem hafðar voru sem fyrirmyndir bæði í stjórnun opinberra stofnana og fyrirtækja á einkamarkaði.
Bókin Mennt og máttur i íslenskri þýðingu Helga Skúla Kjartanssonar á tveimur fyrirlestrum sem Weber flutti upp úr aldamótunum 1900 - 1901 og kom út í lærdómsritaröð Bókmenntafélagsins 1973.
Félagsvísindin
Weber er þekktur fyrir margvísleg framlög hans til félagsvísindanna. Hann hefur haft varanleg áhrif hugmyndum manna á sviði félagsfræði, lögfræði, hagfræði, stjórnmálafræði, trúarbragðafræði og sagnfræði. Þekktasta verk hans er vafalaust Siðfræði mótmælenda og andi auðhyggjunnar (þ. Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus) (1905) en í þeirri bók kannaði hann tengsl kalvínisma og þróun kapítalisma. Weber var sérlega áhugasamur um áhrif trúarbragða á mennningu og rannsakaði ítarlega öll helstu trúarbrögðin.
Weber setti fram þá skilgreiningu á nútímaríkið sem oftast er vísað í að það væri samfélag manna sem gerði viðurkennda kröfu til einokunar á réttmætri beitingu ofbeldis á afmörkuðu landsvæði.
Weber skilgreindi vald sem getu manna til þess að ná fram vilja sínum gagnvart öðrum burtséð frá óháð vilja þeirra. Valdi skipti hann í þrjá flokka:
Trivial Pursuit
thumb|250x250dp|Spilið með spilakörlum Trivial Pursuit er borðspil þar sem leikmenn þurfa að svara spurningum um almenna þekkingu og dægurmenningu. Spilið hefur komið út í mörgum útgáfum. Spurningum er skipt upp eftir þemum, t.d. í aðalútgáfu leikarins fjalla grænmerktar spurningar um vísindi og náttúru.
Hugmynd að spilinu áttu þeir Chris Haney ljósmyndastjóri og íþróttablaðamaður Scott Abbott árið 1979 í Montréal. Eftir þeir komust að því að stafi vantaði úr Scrabble-spilinu sínu ákváðu Haney og Abbott að búa til sinn eigin leik.
Útgáfuréttindi að spilinu á bandaríska fyrirtækið Hasbro. Trivial Pursuit hefur nokkrum sinnum verið gefið út í íslenskri útgáfu en talið er ólíklegt að það komi aftur út á íslensku.
1806
Árið 1806 (MDCCCVI í rómverskum tölum)
Otiorhynchus morio
Otiorhynchus morio er ranabjöllutegund sem var fyrst lýst af Fabricius 1781. Bjallan er 10-14 mm löng, gljáandi svört.
Xí
Xí (hástafur: Ξ, lágstafur: ξ) er fjórtándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 60.
Eizo Yuguchi
Eizo Yuguchi (4. júlí 1945 - 2. febrúar 2003) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 5 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Jimmy McCulloch
James “Jimmy” McCulloch (4. Júní 1953) var Skoskur Tónlistamaður sem aðallega spilaði á gítar í Hljómsveit Paul McCartneys, Wings frá Árunum 1974 til 1977 þegar hann hætti til þess að fara í Hljómsveitina Small Faces en !argir segja að það var útaf pening sem það var ekki. Hann var líka í psycadelic Glasgow hljómsveitinni “One in a million” (fyrst þekktir sem The Jaygars).
Hann kom líka fram á nokkrum plötum eins og Plötu John Entwistles, Whistle Rhymes(1972) sem aðal-gítarleikari á lögunum “Apron Strings” og “I feel better” með Peter Frampton. Hann spilaði líka á plötu Roger Daltreys, “One of the boys”. Hann var góður vinur Hljómsveitarinnar The Who, og var líka í hljómsveitinni Thunderclap Newman sem var stofnuð af Lærimeistara hanns Pete Townshend, gítarleikara í The Who.
=Æska=
Jimmy var fæddur í Dumbarton en alin upp í Clydebank og Cumbernauld, þar sem hann gekk í Kildrum Primary School í Skotlandi. Hann byrjaði að spila á Hljóðfæri á ungum aldri. Þegar hann var fimm ára spilaði hann á Píanó, Trommur og Saxafón, hann söng líka í skóla kórnum sínum. Þegar hann fékk gítar æfði hann sig mjög mikið bróðir hanns Jack McCulloch segir að hann hafði æft alveg frá því að hann vaknaði og þangað til að hann fór í skóla, og í hádeginu myndi hann fara heim til þess að æfa sig meira og myndi oft taka vin sinn James McKenzie með. Jimmy var alin upp með tónlist og faðir hanns Jimmy Sr. Spilaði í hljómsveit á trompet. Jimmy segir “Ég var bara alin upp með tónlist, og það hefur verið fætt í mig. Og ég hef fengið séns til þess að spila. Pabbi minn spilaði á trompet Jazz, trad dót en êg var uppalinn á Django Reinhardt, ég elska gaurinn. Hann er snillingur, eða hann var. það var Þegar ég var þriggja eða fjagra ára Ég fór oft á tónleika hjá pabba mínum, hann spilaði í Clydebank Town Hall.”
1576
thumb|right|Málarinn [[Titian.]] Árið 1576 (MDLXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Halldór H. Jónsson
Halldór Haukur Jónsson (f. 3. október 1912 - d. 6. febrúar 1992) var íslenskur arkitekt og viðskiptamaður. Vegna setu hans í fjölda stjórna stórra, íslenskra fyrirtækja var hann á tíðum nefndur stjórnarformaður Íslands. Hann var stjórnarformaður Eimskipafélags Íslands frá árinu 1974 til dauðadags.
Ævi
Foreldrar Halldórs voru Jón Björnsson frá Bæ í Borgarfirði, bóndi og kaupmaður, og Helga Björnsdóttir, húsmóðir. Halldór gekk í Menntaskólann í Reykjavík og lauk stúdentsprófi þaðan árið 1931. Hann hélt til Svíþjóðar í nám í arkitektúr í Konunglega tækniháskólanum í Stokkhólmi og lauk þaðan námi árið 1938. Eftir að hann sneri heim hóf hann störf við Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen. Ári seinna stofnaði hann eigin arkitektastofu. Árið 1940 giftist hann Margréti Þ. Garðarsdóttur, dóttur Garðars Gíslasonar, stórkaupmanns. Halldór hóf störf við fyrirtæki tengdaföður síns, G. Gíslason & Hay (seinna Garðar Gíslason hf.). Í gegnum Garðar kynntist Halldór sterkefnuðum mönnum í íslensku viðskiptalífi s.s. Ingólfi á Hellu. Hann hafði þá þegar kynnst Sveini Valfells en Halldór sat í stjórn fyrirtækis hans, Steypustöðinni hf. frá 1947-73. Halldór var stjórnarformaður Sameinaðra verktaka sem var stofnað 1954 og átti helmingshlut í verktakafyrirtækinu Íslenskir aðalverktakar. Góðkunningi hans Geir Hallgrímsson, seinna forsætisráðherra Íslands var þá forstjóri Íslenskra aðalverktaka.
Halldór settist fyrst í stjórn Eimskipafélags Íslands árið 1965 og varð stjórnarformaður 1974. Hann sat í stjórn Áburðarverksmiðjunnar í Gufunesi frá 1960-78. Í stjórn Vinnuveitendasambands Íslands 1952-79.
Azərbaycan marşı
thumb
"Azərbaycan Marşı" (aserska: Aserbaídsjan mars) er þjóðsöngur Aserbaídsjans. Hann var tekinn upp 30. janúar 1920.
Ljóð
Minlərlə can qurban oldu, Sinən hərbə meydan oldu! Hüququndan keçən əsgər, Hərə bir qəhrəman oldu!
Sən olasan gülüstan, Sənə hər an can qurban! Sənə min bir məhəbbət Sinəmdə tutmuş məkan!
Namusunu hifz etməyə, Bayrağını yüksəltməyə Namusunu hifz etməyə, Cümlə gənclər müştaqdır! Şanlı Vətən! Şanlı Vətən! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan!
Telemundo
thumb|250px|Merki Telemundo Telemundo er bandarísk sjónvarpsstöð sem er fyrir spænskumælandi (stofnuð 19. júní 1984).
Aðgerð Pólstjarnan
Aðgerð Pólstjarnan er viðamikil lögregluaðgerð á vegum fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík, Ríkislögreglustjóra, Landhelgisgæslunnar og lögregluliða í Danmörku, Noregi, Færeyjum, Þýskalandi og Hollandi í gegnum Europol. Aðgerðin beindist gegn umfangsmiklu smygli á fíkniefnum til Íslands með seglskútu og leiddi til þess að fjöldi manns var handtekinn bæði á Íslandi, Noregi og í Danmörku. Þrír voru handteknir þegar skútan kom að landi á Fáskrúðsfirði að morgni 20. september 2007 með 50-60 kíló af amfetamíni, sem er mesta magn örvandi fíkniefna sem náðst hefur í einni aðgerð á Íslandi.
Ómíkron
Ómíkron (hástafur: Ο, lágstafur: ο) er fimmtándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 70.
Loðvíðir
thumb|Salix lanata. Loðvíðir (fræðiheiti: Salix lanata) er sumargrænn, margstofna runni af víðisætt. Hann einkennist af loðnum laufblöðum. Annað sérkenni loðvíðisins er að hann blómstrar mjög snemma á vorin, áður en hann laufgast. Blóm loðvíðis eru ljósgulir reklar sem stundum kallast víðikettlingar.
Loðvíðir gengur líka undir nafninu grávíðir, þó að plöntubækur noti það nafn yfir fjallavíði (Salix arctica), en það nafn var beinlínis gert til að vinda ofan af ruglingi með heitin grá-, og loð- víðir.
Loðvíðir á Íslandi
Loðvíðir vex um allt land upp að 900 m hæð. Hann verður allt að 4 metra hár. Loðvíðir er oft fljótur að birtast þegar land er friðað fyrir beit, sem er til marks um getu hans til að sá sér í mismunandi landgerðir og hve fé sækir í hann.
Samband við aðrar tegundir
Loðvíðir getur gegnt mikilvægu hlutverki í ýmsum vistkerfum, jafnvel sem lykiltegund, þar sem fjöldi tegunda reiðir sig að sumu- eða öllu leyti á loðvíði sér til viðurværis.
Sveppir
Víðikjarr, sem myndað er af loðvíði og gulvíði, hefur yfirleitt fáa fylgisveppi en þó vex fjöldi sveppa á rökum kjarrbotninum. Þó eru tegundir sem lifa sérstaklega í samlífi við loðvíði. Hér á landi er um að ræða eftirfarandi smásveppi:
Spánverjavígin
Spánverjavígin er heiti sem haft er um þá atburði sem urðu á Vestfjörðum haustið 1615, þegar allmargir baskneskir skipbrotsmenn voru drepnir í átökum milli þeirra og Íslendinga.
Aðdragandi
Basknesku hvalveiðimennirnir komu frá bæði spænska og franska hluta Baskalands. Þeir fóru að venja komur sínar á Íslandsmið snemma á 17. öld, eftir að hafa verið hraktir frá Nýfundnalandsmiðum. Sumarið 1615 héldu þrjú hvalveiðiskip til við Strandir og höfðu aðstöðu í Reykjarfirði, þar sem hvalurinn var bræddur, og höfðu þeir því töluverð samskipti við landsmenn og versluðu við þá með ýmsan varning. Á Alþingi um sumarið var lesið upp konungsbréf þar sem allar hvalveiðar útlendinga við landið voru bannaðar og munu Baskarnir hafa haft spurnir af því og voru eftir það sérlega varir um sig. Skipstjórarnir á skipunum þremur hétu Martín de Villafranca, Esteban de Telleria og Pedro de Aguirre.
Um haustið fóru þeir að huga að heimferð en þann 21. september skall á illviðri og brotnuðu öll skipin. 83 menn komust í land en þrír drukknuðu. Þeim tókst næstum engu að bjarga nema nokkrum árabátum og voru því bjargarlausir. Sumir heimamanna höfðu samúð með þeim og vildu taka þá til dvalar en aðrir töldu Baskana á að þeim væri best að skipta sér upp í hópa og dreifa sér um Vestfirði. Þeim var líka sagt frá haffærri skútu sem til væri á Dynjanda í Leirufirði en hún hefði að vísu aldrei dugað þeim til siglingar yfir hafið. Þeir héldu því á bátum sínum norður fyrir Hornstrandir og reru inn á Ísafjarðardjúp.
Eftir að hafa rænt skútunni í Leirufirði skiptu þeir sér í hópa. Þeir sem verið höfðu á skipum de Telleria og de Aguirre, 51 að tölu, tóku skútuna og sigldu á henni suður með Vestfjörðum. Menn de Villafranca skipstjóra skiptust í tvo hópa og fór hann sjálfur með 17 menn í Æðey en hinir 14 reru fyrst til Bolungarvíkur og síðan til Dýrafjarðar. Þar rændu þeir salti og skreið úr kaupmannshúsum á Þingeyri og bjuggu svo um sig í sjóbúðum á Fjallaskaga, yst á nesinu norðan fjarðarins. Dýrfirðingar drógu þegar saman lið, fóru að þeim aðfaranótt 5. október og drápu þá þar sem þeir sváfu, nema einn unglingur gat falið sig. Voru líkin svo afklædd og þeim varpað í sjóinn. Unglingurinn sem slapp gat gert löndum sínum á skútunni vart við sig þegar þeir sigldu hjá og björguðu þeir honum. Þegar þeir fréttu hvað gerst hafði sigldu þeir suður á Patreksfjörð, þar sem þeir brutu upp dönsku verslunarhúsin á Vatneyri og bjuggust þar til vetursetu.
Vígin
Þegar Ari Magnússon sýslumaður í Ögri frétti af atburðum í Dýrafirði byrjaði hann á að kveða upp dóm þar sem Baskarnir voru dæmdir réttdræpir óbótamenn svo allt væri nú löglegt. Hann safnaði síðan liði og hafði fimmtíu manna flokk. Var sagt að ekki hefðu allir verið þar af fúsum og frjálsum vilja. Vegna illviðris var það ekki fyrr en 14. október sem liðið fór út í Æðey og voru þá aðeins fimm Baskar þar fyrir, hinir höfðu náð að veiða hval og voru að skera hann á Sandeyri á Snæfjallaströnd. Drápu Ari og menn hans Baskana í Æðey og héldu síðan til Sandeyrar. Var de Villafranca skipstjóra lofað griðum ef þeir afhentu vopn sín og gerðu þeir það en þó var höggvið til de Villafranca um leið og hann kom út. Hljóp hann þá út í sjó og synti um en var eltur uppi á bát, dreginn í land, afklæddur og drepinn á hroðalegan hátt.
Menn de Villafranca börðust í örvæntingu fyrir lífi sínu og gekk illa að vinna þá þar til Magnús, sextán ára sonur Ara, gat fellt þá einn af öðrum með byssuskotum. Voru líkin svo afklædd og vanvirt á ýmsan hátt.
Þeir sem höfðu verið á skútunni og búið um sig á Vatneyri beittu ýmsum ráðum til að sjá fyrir sér, reru til fiskjar og fóru um sveitir og leituðu sér matar þótt lítið væri að hafa. Þeir áttu ýmis samskipti við fólk þar í grenndinni og ekki öll óvinsamleg. Meðal annars er sagt að Ragnheiður Eggertsdóttir, móðir Ara í Ögri, hafi gert vel við þá. Ari fór í janúar 1616 með hundrað manna lið og ætlaði sér að ná þeim en hitti einhverja fyrir í Tálknafirði. Honum tókst að drepa einn og særa annan með byssuskoti en aðrir sluppu. Sökum veðurs og ófærðar treysti Ari sér ekki til að fara að þeim á Vatneyri. Þar dvöldust Baskarnir um veturinn en um vorið, þegar fyrsta enska fiskiskipið sást, reru þeir og hertóku það. Sigldu Baskarnir burt og spurðist ekki meir til þeirra.
Seinni tíma umfjöllun
Árið 2015 var 400 ára afmæli Spánverjavíganna minnst. Í tilefni áfangans dró Jónas Guðmundsson, sýslumaður á Vestfjörðum, formlega til baka tilskipun Ara Magnússonar um að Baskar væru réttdræpir á landinu.
Velska karlalandsliðið í knattspyrnu
Velska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Wales í alþjóðlegum knattspyrnukeppnum. Knattspyrnusamband Wales ( Football Association of Wales (FAW) ) var stofnað 1876 og er þriðja elsta knattspyrnusamband heims.
Besti árangur Wales í alþjóðakeppnum eru undanúrslit á EM 2016 þegar það komst fyrst á evrópukeppnina. Þar tapaði liðið fyrir verðandi meisturum Portúgal. Wales hefur komist tvisvar á HM, fyrst 1958 þar sem liðið tapaði gegn verðandi meisturum Brasilíu í fjórðungsúrslitum, og núna síðast árið 2022.
Fyrstu kappleikir (1876-1884)
Næstu tvö árin mættust þjóðirnar á nýjan leik og í bæði skiptin fóru Skotar með sigur af hólmi. Viðureignin 1878 fór sérdeilis illa þar sem hún rakst á við bikarleik Druids og Wrexham, sem gerði það að verkum að margir bestu leikmenn landsliðsins komu sér undan því að keppa og Skotar unnu 9:0, sem enn í dag er versti skellur Walesverja í landsleik.
Fyrsti kappleikur Wales og Englands fór fram á Kennington Oval árið 1879. Völlurinn var snævi þakinn og því ákveðið að stytta leiktímann niður í 60 mínútur. Sárafáir áhorfendur urðu vitni að fyrsta landsliðsmarki Wales þar sem William Davies skoraði í 2:1 tapi. Árið eftir leit fyrsti sigurinn dagsins ljós, 1:0 gegn Englendingum í leik sem fram fór í Blackburn.
Bretlandsmeistarakeppnin hefst (1884-1900)
thumb|right|Billy Meredith lék 48 landsleiki á árunum 1895 til 1920.Eftir nokkur ár af tilviljanakenndum vináttuleikjum milli Englands, Skotlands, Wales og Írlands var ákveðið árið 1884 að koma á skipulagðri keppni bresku landanna fjögurra. Keppnin var haldin árlega, en fyrstu ellefu skiptin höfnuðu Skotar og Englendingar í tveimur efstu sætunum, en Wales og Írland bitust um þriðja sætið og náðu sjaldnast að hirða stig af sterkari þjóðunum tveimur.