cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borðspil
Saga borðspila
Upp úr árinu 1980 mótaðist þróunarstefna í borðspilum sem kennd er við Þýskaland eða Evrópu þar sem áhersla er lögð á einfaldar reglur, ríkt þema, stuttan eða miðlungslangan spilatíma, óbeint samspil spilara og þátttöku allra spilara á meðan borðspilinu stendur (enginn dettur út). Árið 1995 komu Catan landnemarnir út fyrst sem markaði upphaf innrásar þýsku borðspilana í Bandaríkjunum og um allan heim. Catan landnemarnir, sem hannað var af Klaus Teubner, markaði einnig upphafið að svokölluðum hönnuðaleikjum. Hönnuðaleikur telst vera leikur þar sem hönnuður leiksins er tekin fram á borðspilaumbúðunum sjálfum. Í dag fylgjast borðspilaáhugamenn vel með útgáfu borðspila eftir eftirlætishönnuðina sína og margir hönnuðir, svo sem Allan R. Moon, Reiner Knizia og Uwe Rosenberg, njóta mikillar virðingar meðal margra spilara.
Flokkun borðspila
thumb|Hugræna borðspilið Gipf Borðspil eru vanalega flokkuð eftir gerð spilsins en sama borðspilið getur samt sem áður tilheyrt nokkrum flokkum. Á vefsíðunni Boardgamegeek, sem er gríðarlega vinsælt vefsvæði fyrir áhugafólk um borðspil, er notast við átta flokka:
thumb|Evrópska borðspilið Power Grid Meðal borðspilara eru borðspil þó oft flokkuð enn ítarlegar eftir því hvernig spilin eru byggð upp:
Dæmi um borðspil
Innan hvers borðspilaflokks er fjöldi borðspila sem þrátt fyrir að tilheyra sama flokki eru mjög mismunandi. Vefsvæði Boardgamegeek heldur utan um gagnagrunn með hátt í 50 þúsund borðspilum. Í gagnagrunni Boardgamegeek er spilum raðað í röð eftir einkunnagjöf samfélags vefsvæðisins. Efstu þrjú spilin á listanum eru:
thumb|Villa Paletti thumb|Bohnanza thumb|Risk thumb|Catan landnemarnir
Twilight Struggle er dæmi um stríðsspil en Puerto Rico og Agricola eru dæmi um evrópsk spil. Dæmi um önnur vel þekkt borðspil má raða eftir flokkum:
Borðspilamenning á Íslandi
Á Íslandi eru starfræktar tvær borðspilaverslanir, Spilavinir og Nexus. Auk þeirra selja allar helstu verslanir á Íslandi úrval valinna og þekktra borðspila með íslenskum reglum. Á Íslandi starfa einnig nokkur óformleg og formleg borðspilafélög sem halda reglulega borðspilakvöld og borðspilamót fyrir meðlimi og gesti.
Alice Springs
250px|right|thumb|Alice Springs. Alice Springs (arrernteska: Mparntwe, warlpiriska: Mbwana) er borg á Norðursvæði, Ástralíu. Íbúar voru 26.500 árið 2018.
Borgin hefur skipað mikilvægan sess í kvikmyndum, bókmenntum og ferðaþjónustu.
Forseti Argentínu
thumb|right|Alberto Fernández forseti Argentínu Forseti Argentínu eða forseti argentínsku þjóðarinnar (spænska: Presidente de la Nación Argentina) er þjóðhöfðingi Argentínu. Samkvæmt stjórnarskrá Argentínu er hann jafnframt stjórnarleiðtogi alríkisstjórnarinnar og æðsti yfirmaður Argentínuhers. Núverandi forseti Argentínu er Alberto Fernández sem var kosinn árið 2019.
Forsetaembættið hefur tekið miklum breytingum í sögu Argentínu. Það var fyrst búið til með stjórnarskrá frá 1826 og fyrsti forsetinn var Bernardino Rivadavia sem sagði af sér skömmu síðar. Argentínuher hefur sex sinnum steypt sitjandi forseta af stóli og tvisvar myndað herforingjastjórn.
Fritillaria recurva
Fritillaria recurva, er Norður Amerísk laukplanta í liljuætt, sem var fyrst lýst af George Bentham.
Útbreiðsla
Fritillaria recurva vex í suðvestur Oregon og norður Kaliforníu í Klamath Mountains, Northern Coast Ranges, Cascade Range, and Sierra Nevada. Mest af þekktum fundarstöðum í Kaliforníu eru í norðurhlutanum, suður til Solano sýslu og El Dorado sýslu, en finnst einnig í Tulare sýslu og Mariposa sýslu. Tegundin hefur einnig verið tilkynnt í Douglassýslu og Washoe sýslu í Nevada. Hún vex í þurru, opnu skóglendi og chaparral frá 300-2200m.
Lýsing
Fritillaria recurva er laukmyndandi fjölæringur. Laufin eru í hvirfingum, lensulaga til mjólensulaga. Krónublöðin eru skarlatsrauð með gulum flekkjum að innan. Blómin bjöllulaga, lútandi. Fræðiheitið, "recurva", lýsir krónublöðunum sem eru aftursveigð. Fræið er vængjuð hnota.
Fritillaria recurva blómstrar frá júní til oktober. Hún blómstrar um tvemur vikum fyrr en F. gentneri, sem hefur annan rauðan lit. Um allt útbreiðslusvæði hennar er hægt að þekkja hana frá öðrum Keisaralilju tegundum á skærrauðum lit sínum, gulum flekkum innan í blóminu og aftursveigðum krónublöðum. Blendingar við þær 10 tegundir sem vaxa á útbreiðslusvæðinu gera greiningu erfiða. Í suðvestur Oregon líkist F. recurva hinni sjaldgæfu F. gentneri. Sú seinni er greind frá F. recurva á skiftum stílnum og lengri safakirtlum. Krómosónagildið er 2n = 24, 36
Akihiro Nishimura
Akihiro Nishimura (fæddur 8. ágúst 1958) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 49 leiki og skoraði 2 mörk með landsliðinu.
Listi yfir ár
Þetta er síða með lista yfir ár. <div style="clear: right; margin-bottom: .5em; float: right; padding: .5em 0 .8em 1.4em; background: none; width: auto;">
Lögjöfnun
Lögjöfnun er lagatúlkun er felur í sér að tilvik er heimfært undir lagaákvæði sem var ekki sérstaklega hugsað fyrir við setningu og/eða mótun þess. Meðal skilyrða fyrir beitingu lögjöfnunar er að önnur lagaákvæði nái ekki yfir tilvikið, að það sé eðlislíkt og samkynja lagaákvæðinu sem það á að heimfæra yfir á, og engin veigamikil rök liggi fyrir sem mæli gegn slíkri heimfærslu.
Í íslenskum refsirétti er beitt svokallaðri fullkominni lögjöfnun, sem er strangari en hin almenna, og sækir hún stoð í 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrár Íslands. Í henni gildir, auk hinna almennu skilyrðanna, að tilvikið þarf að vera það nálægt jaðri lagareglunnar sem lagaákvæðið felur í sér að það væri fáránlegt að annar aðili hinumeginn við jaðarinn yrði álitinn sekur á meðan sýknað yrði vegna fyrirliggjandi tilviks.
Golfklúbbur Vestmannaeyja
Golfklúbbur Vestmannaeyja stofnaður 4. desember 1938 heldur úti 18 holu völl í Vestmannaeyjum. GV er þriðji elsti golfklúbburinn á landinu. GR er elstur (1934) og GA næstelstur (1935).
Sagan
Tildrög þess að hafið var að leika golf í Vestmannaeyjum má rekja til þess er Magnús Magnússon, skipstjóri frá Boston, USA, var á ferð í Eyjum sumarið 1937. Þá hafði hann kennt nokkrum mönnum undirstöðuatriðin í golfíþróttinni og reglur leiksins. Í framhaldinu ákváðu nokkrir af þeim, sem fallið höfðu fyrir íþróttinni, þeir Þórhallur Gunnlaugsson, Axel Halldórsson, Ólafur Halldórsson, Einar Guttormsson, Ágúst Bjarnason og Georg Gíslason, ásamt fleirum að boða til stofnfundar Golfklúbbs Vestmannaeyja.
Fundurinn var haldinn þann 4. des 1938 og voru 20 mættir. Í bráðabirgðastjórn og laganefnd voru kosnir Þórhallur Gunnlaugsson, formaður, Georg Gíslason, ritari og Ólafur Halldórsson, gjaldkeri. Framhaldsstofnfundur var haldinn 11. desember og voru þessir sömu menn kosnir í fyrstu stjórnina ásamt meðstjórnendunum Einari Guttormssyni og Viggó Björnssyni
Harðar saga og Hólmverja
Harðar saga og Hólmverja er skógarmannasaga eða útlagasaga sem talin er rituð snemma á 14. öld og er varðveitt í skinnhandriti. Harðarsaga var fyrst prentuð á Hólum 1756.
Sagan gerist í Hvalfirði. Í sögunni er sagt frá fóstbræðrunum Herði og Geir sem fara í útlegð í Geirshólma undan þyrilsnesi. Þar gerðu þeir strandhögg um sveitir en bændur ginntu þá í land í Þyrilsnesi og drápu. Helga Jarlsdóttir kona Harðar og tveir synir hennar syntu í land að ósum Bláskeggsár og klifu upp í Helguskarð á Þyrli og fóru þaðan yfir í Skorradal.
Harðar saga og Hólmverja í bókmenntum og listum
Sagan hefur verið yrkisefni skálda og er til eftirfarandi rímur byggðar á sögunni:
Íþróttafélagið Hörður Hólmverji stofnað á Akranesi árið 1919 og starfaði í fáein ár.
Bandalag jafnaðarmanna
Bandalag jafnaðarmanna var íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður árið 1983 að frumkvæði Vilmundar Gylfasonar. Flokkurinn fékk fjóra þingmenn kosna á þing sama ár, flokkurinn var skammlífur og árið 1986 gengu þrír þingmenn flokksins í Alþýðuflokkinn og sá fjórði í Sjálfstæðisflokkinn. Flokkurinn bauð aftur fram til Alþingis árið 1987 en fékk engan mann kjörinn.
Bandalag jafnaðarmanna var fyrsti flokkurinn til þess að setja réttindi samkynhneigðra á stefnuskrá sína. Guðni Baldursson, þáverandi formaður Samtakanna 78 var á framboðslista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi.
Girona FC
Girona Futbol Club, S.A.D er knattspyrnufélag sem er starfrækt í Girona í Katalóníu-héraði á Spáni.
Spirou in Berlin
Spirou à Berlin, (þýs. Spirou in Berlin), (Svalur í Berlín) er fjórtánda bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom upphaflega út í Þýskalandi árið 2018 á vegum forlagsins Carlsen en vegna vinsælda hennar ákvað Dupuis-forlagið að gefa hana út á frönsku ári síðar. Höfundur og teiknari sögunnar er listamaðurinn Flix. Bókin hefur ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Árið er 1988. Valur er í örvæntingarfullri leit að fréttum og tendrast því allur upp þegar hann fréttir að Sveppagreifanum hafi verið boðið á alþjóðlega svepparáðstefnu í Berlín í Austur-Þýskalandi. Greifinn sýnir boðinu lítinn áhuga en hverfur skyndilega. Svalur og Valur vita ekki hvort honum hefur verið rænt eða hann séð sig um hönd, en til öryggis ákveða þeir að halda til Berlínar með hraði og nýta til þess farartæki frá Zorglúbb.
Í Austur-Þýskalandi eru leyniþjónustumenn á hverju strái og félagarnir verða viðskila. Valur hittir Mómó, unga konu sem uppgötvar að hann er vestrænn blaðamaður og reynir að vekja áhuga hans á leynilegum upplýsingum. Á meðan uppgötvar Svalur að Sveppagreifanum hefur verið rænt af austur-þýsku leyniþjónustunni. Þeir lenda í eltingarleik við öryggislögregluna þar sem Valur er handsamaður en Svalur kemst undan með hjálp risavaxins órangútans.
Valur rankar við sér sem fangi Samma frænda. Hann reynist kominn til metorða í Austur-Þýskalandi og stendur að baki ráninu á Sveppagreifanum. Hann hefur látið byggja gríðarmikla vél sem á að breyta brúnkolum í demanta. Til þess þarf hann hjálp greifans og hyggst nota Val sem gísl í því skyni.
Á sama tíma vaknar Svalur í undarlegum garði ásamt þremur snjöllum öpum, sem reynast hafa verið þjálfaðir af Nóa (úr sögunni um Apana hans Nóa.) Aparnir eru nú í eigu Mómóar sem er meðlimur í andspyrnuhreyfingunni. Hún hefur uppgötvað að stjórnvöld eru á laun að safna saman járnhlutum fyrir demantagerðarvél Samma frænda og telur að það hljóti að vera skelfilegt vopn. Þau átta sig ekki á því að öryggislögreglan hefur komið staðsetningarbúnaði fyrir á Sval og húsið er umkringt. Við tekur eltingaleikur á gömlum austur-evrópskum bílum.
Svalur og Mómó hitta andspyrnuhreyfinguna að málum, sem fellst á að reyna að hjálpa Sval við að frelsa félaga sinn. Þau bjarga greifanum og Val á síðustu stundu, en óbermið Sammi frændi skýtur þó einn apann með köldu blóði. Hópurinn flýr eftir neðanjarðarræsum Berlínar og tekst að sleppa yfir til vesturhlutans með hjálp metómólsins, hinnar undursamlegu uppfinningar greifans. Mómó verður þó viðskila við félagana á leiðinni og nær ekki að flýja.
Sammi frændi hyggst sýna yfirboðurum sínum hverngi demantavélin virkar, en í sömu andrá sprengir Mómó tækjabúnaðinn í loft upp með fjarstýrðri sprengju. Samma er kennt um eyðilegginguna og hann fær makleg málagjöld. Nokkrum mánuðum síðar fylgjast vinirnir heima í Sveppaborg með sjónvarpsútsendingu frá falli Berlínarmúrsins og sjá sér til mikillar ánægju Mómó bregða fyrir í mannfjöldanum.
Þjóðminjasafn Íslands
thumb|300px|Hús Þjóðminjasafnsins við Suðurgötu í [[Reykjavík]]
Þjóðminjasafn Íslands er miðstöð þjóðminjavörslu og rannsókna á menningarsögulegum minjum á Íslandi. Á vegum safnsins er sýning í safnhúsinu við Suðurgötu á menningarsögu Íslendinga frá landnámi til vorra daga og þar eru sýndir allir merkustu gripir safnsins.
Safnið geymir Þórslíkneskið sem þykir vera með merkari gripum safnsins.
Húsnæði safnsins
Fyrstu árin var Forngripasafnið á lofti Dómkirkjunnar, síðan var það í tukthúsinu við Skólavörðustíg, svo í Landsbankahúsinu við Austurstræti og síðan í Alþingishúsinu. Árið 1908 var safnið flutt í sérbyggt safnahús á efstu hæð Safnahússins við Hverfisgötu og var þar til 1950 en þá var Þjóðminjasafnið opnað í eigin húsakynnum við Suðurgötu.
Gustavo Petro
Gustavo Francisco Petro Urrego (f. 19. apríl 1960) er kólumbískur hagfræðingur, stjórnmálamaður, fyrrverandi skæruliði og núverandi forseti Kólumbíu. Hann var kjörinn forseti í forsetakosningum Kólumbíu þann 19. júní 2022 og tók við embættinu þann 7. ágúst. Petro er fyrsti vinstrisinnaði forseti í sögu kólumbíska lýðveldisins.
Æviágrip
Gustavo Petro er fyrrverandi meðlimur í vinstrisinnuðu skæruliðahreyfingunni M-19, eða 19. apríl-hreyfingunni (sp. Movimiento 19 de abril), sem átti í uppreisn gegn ríkisstjórn Kólumbíu frá áttunda áratugnum fram á tíunda áratuginn vegna óánægju með meint kosningasvindl.
Petro gekk í hreyfinguna þegar hann var sautján ára gamall og var handtekinn og dæmdur í tveggja ára fangelsi á níunda áratugnum fyrir vopnasölu. Hann komst í sviðsljósið þegar hann samdi um frið við kólumbísk stjórnvöld fyrir hönd M-19-hreyfingarinnar og tók síðan þátt í að semja drög að nýrri stjórnarskrá fyrir landið. Petro var kjörinn á kólumbíska þingið stuttu eftir aldamótin og stýrði þar þingnefnd sem hafði það hlutverk að rannsaka tengsl nokkurra íhaldssamra þingmanna við hryðjuverkahópa.
Árið 2011 var Petro kjörinn borgarstjóri kólumbísku höfuðborgarinnar Bogotá. Petro bauð sig fram til forseta Kólumbíu árið 2018 og lagði þá áherslu á að beita sér gegn félagslegum ójöfnuði, endurúthluta jarðeignum í Kólumbíu og einbeita sér að endurnýtanlegri orku í stað námuiðnaðar. Petro tapaði í annarri umferð kosninganna fyrir íhaldsmanninum Iván Duque.
Petro bauð sig aftur fram til forseta í næstu forsetakosningum, árið 2022. Kosningarnar einkenndust af vaxandi óánægju með aukinn ójöfnuð og verðbólgu í Kólumbíu og af óvinsældum fráfarandi forsetans Duque, sem mátti ekki bjóða sig fram til endurkjörs lögum samkvæmt. Petro lenti í fyrsta sæti í fyrri umferð kosninganna með um fjörutíu prósent atkvæðanna. Í seinni umferðinni þann 19. júní 2022 vann Petro svo sigur á móti viðskiptajöfrinum Rodolfo Hernández með rúmum helmingi atkvæða.
Með sigri sínum í kosningunum varð Petro fyrsti vinstrimaðurinn til að ná kjöri til embættis forseta Kólumbíu frá lýðveldisstofnun. Varaforsetaefni Petro, Francia Márquez, varð jafnframt fyrsta blökkukonan til að ná kjöri til embættis varaforseta.
Bavíanar
thumb|Ólívubavíani. thumb|Hamadrýasbavíani thumb|Hópur bavíana. thumb|Ólívubavíani með unga. Bavíanar eru meðalstórir prímatar af ættkvíslinni papio sem lifa í Afríku (fyrir utan mestalla Sahara, Madagaskar og smáeyjar). Til eru fimm tegundir bavíana: Gulbavíani, fjallabavíani, ólífubavíani, gíneubavíani og hamadrýasbavíani. Áður voru geladabavíani, mandríll og dríll taldir til sömu ættkvíslar.
Lýsing
Allir bavíanar lifa í hópum frá 5 til 250 einstaklinga (oft uma 50 talsins). Grunneining þeirra byggir á hóp nátengdra kvendýra með mörgum kynþroska karldýrum. Kvendýr innan hópsins mynda bandalög við skyldmenni sín til að draga úr áreiti annarra kvendýra og tryggja stöðu sína innan hópsins. Þetta veldur því að mikil stéttaskipting er til staðar og gengur samfélagsstaðan í ættir, en dætur fá sömu stöðu innan hópsins og mæður þeirra. Sum kvendýr mynda einnig sérstök tengsl við einstök karldýr, það er kvendýrið og afkvæmi þess eiga í vinalegu sambandi við ákveðið karldýr þó að kvendýrið sé ekki tilbúið til æxlunar. Þetta gera kvendýrin að öllum líkindum til þess að verja sig ágangi annarra karldýra og til að fá aukna vernd fyrir afkvæmi sín. Kvendýr þessara bavíana flytjast ekki milli hópa heldur eyða ævinni í nánum tengslum við ættingja sína. Þegar karldýrin verða fullþroska flytja þau sig hins vegar úr fæðingarhóp sínum og sameinast nýjum hóp.
Íslenskar barnabækur
Barnabækur á íslensku þjóna margs konar hlutverki. Hér má nefna skemmtigildi, uppeldislegt gildi, menningarlegt gildi, menntunargildi og upplýsingagildi svo eitthvað sé nefnt. Það er langur vegur frá fyrstu íslensku barnabókinni sem gefin var út árið 1780 þ.e. bók Vigfúsar Jónssonar: Barnaljóð sem hann orti handa dóttur sinni, til dagsins í dag. Í bókinni leggur hann dóttur sinni lífsreglurnar. Fyrsta skáldsagan fyrir börn kemur svo út 1795 og ber heitið Sumargjöf. Í þeirri bók eru stuttar sögur sem fjalla um það hvað börn megi ekki gera og örlög þeirra ef þau fara ekki eftir þeim ráðleggingum. Þar er t.d. stúlkum hótað hræðilegum örlögum ef þær vilja lesa, skrifa og reikna í stað þess að sauma, prjóna og sinna bústörfum. Þegar leið fram á 19. öldina þá varð vaxandi þjóðernisvitun til þess að skrá þjóðsögur og ævintýri sem lifað höfðu með þjóðinni og gefa út. Á tuttugustu öldinni var algengt að skrifa bernskuminningar eða bækur sem gerðust í sveit eða borg og oft var sveitalífið svo gott og fagurt í mótsögn við lífið í borginni. Á þeim tíma voru líka bækur skrifaðar til að uppfræða börnin t.d. um dýr, náttúru landsins, og mannlíf á fjarlægum slóðum. Raunsæisstefnan í bókmenntum hafði líka áhrif á barnabækur þegar leið á tuttugustu öldina. Skrifaðar voru bækur um börn sem tókust á við erfiðleika og elfdust við það og fengu trú á sjálfum sér. Fræðibækur fyrir börn komu fram á sjónarsviðið og eins sérstök barnaljóð og barnaleikrit. Þekktasta ljóðabókin fyrir börn er Vísnabókin sem Símon Jóh. Ágústsson safnaði efni í. Fyrsta barnaleikritið sem fór á fjalirnar er líklega Litli-Kláus og Stóri-Kláus sem sýnt var um jólin 1931-2 í Iðnó. Fyrsti íslenski listamaðurinn sem bjó til myndabók handa börnum var Muggur (Guðmundur Thorsteinsson) en þekktasta bók hans er Sagan af Dimmalimm sem kom út 1942. Bækur hugsaðar sem afþreying fóru svo að koma út í kjölfar stríðsins. Þá var mikið þýtt af þannig efni og eru bækur Enid Blyton þær þekktustu.
Von Neumann arkitektúr
Von Neumann arkitektúr er hönnun á gagnastreymiskerfum tölva sem að gerir ráð fyrir því að enginn munur sé á gögnum sem tölvan getur unnið úr og kóðanum sem tölvan getur keyrt. Í hnotskurn: Kóðinn (enska code) tilheyrir gögnunum.
Þessi arkitektúr er kenndur við Ungversk-Ameríska stærðfræðinginn John von Neumann, en hann var sá sem að útfærði hugmyndafræði Gödels yfir á tölvutækt form þegar hann vann við smíði ENIAC tölvunnar. Hann sannaði að kenning Gödels gæti gengið upp, og notaðist við rannsóknir Alans Turing.
O Caminho das Estrelas
O Caminho das Estrelas er brasilískur sjónvarpsþáttur.
Gassendi
Gassendi getur átt við:
Fellaskóli
Fellaskóli er almennur grunnskóli í Efra-Breiðholti. Hann var tekinn í notkun árið 1973 og þjónar aðallega nemendum úr Fellunum, neðri hluta Vesturbergs og neðri hluta Austurbergs. Skólinn er staðsettur við Norðurfell 17-19. Í skólanum er kennt í öllum árgöngum frá 1. til 10. bekk. Við skólann er íþróttahús en nemendur fá sundkennslu í Breiðholtslaug. Skólastjóri (árið 2022) er Helgi Gíslason.
Open Season 3
Open Season 3 er bandarísk gamanmynd frá árinu 2010.
Hugfræði
Hugfræði  rannsakar allt sem viðkemur hugarstarfi lífvera og jafnvel véla eins og tölva. Sem dæmi um viðfangsefni má nefna minni, athygli, hugsun, skilning og tungumál. Það mætti líka segja að gervigreind tilheyri viðfangsefni hugfræði. Hugfræði leggur áherslu á að rannsaka „hugbúnað“ heilans, en síður „vélbúnað“.
Hugfræði er náskyld vitsmunavísindum.
Hugfræði innan sálfræði
Hugfræði er ein af undirgreinum sálfræði. Þeir sem leggja stund á hugfræðilega sálfræði leitast við að þekkja og skilja hugarferla fólks. Slíkir ferlar koma meðal annars við sögu við þrautalausn, í minni og í notkun á tungumálum. Þeir sem leggja stund á hugfræði innan sálfræði vilja skilja þá hugarferla sem eiga sér stað á milli þess sem gerist eftir að áreiti dynja á fólki og þar til svör koma frá því.
Cognitive science
Fagverðlaun ársins
Fagverðlaun ársins var eitt af fyrstu verðlaunum Edduverðlaunanna árið 1999. Þrjú fagverðlaun voru gefin ár hvert þar til árið 2002 að þeim var skipt niður í Útlit myndar og Hljóð og mynd.
Flekamót
Flekamót er þar sem flekar jarðskorpunnar mætast. Á flekamótum þar sem einn fleki þrýstist undir annan verða svokallaðir þrýstigengisskjálftar. Allra stærstu skjálftar á jörðinni eru gjarnan af þessari gerð og þessir skjálftar eru best fallnir til að mynda flóðbylgjur eða tsunami. Á flekamótum myndast fellingafjöll á meginlöndum en djúpálar á úthöfum.
Pöbb
thumb|250px|Sveitarpöbb með stráþaki
Pöbb (úr ensku pub, upprunalega public house „almenningshús“) er skemmtistaður sem er undirstöðuatriði breskrar, írskrar, ástralskrar, kanadískrar, suður-afrískrar og nýsjálenskrar menningar. Á mörgum stöðum er pöbb miðpunktur samfélagsins, sérstaklega í þorpum. Höfundurinn Samuel Pepys lýsti pöbbnum sem „hjarta Englands“. Pöbbinn á rætur að rekja til rómverskra ölstofa.
Pöbbinn gegnir öðruvísi samfélagslegu hlutverki en kaffihúsið eða barinn. Flestir pöbbar bjóða upp á úrvali bjóra, vína, brenndra vína og gosdrykka. Flestum pöbbum er stjórnað af brugghúsum þannig að oft er ódýrara að kaupa kranabjór en vín og annað áfengi. Í upphafi voru gluggar pöbba í bæjum að hluta til þaktir til að aðskilja viðskiptavinina frá götufarendum en nú á dögum tíðakst gegnsæir gluggar og léttari skreytingar.
Fimleikafélagið Rán
Fimleikafélagið Rán er fimleikafélag frá Vestmannaeyjum og tilheyrir hinu öfluga íþróttastarfi ÍBV í Vestmannaeyjum. Fimleikafélagið Rán var stofnað 29. nóvember 1988. Formaður félagsins er Arna Björg Sigurbjörnsdóttir. Framkvæmdastjóri félagsins er Anna Hulda Ingadóttir.
Santos Iriarte
Victoriano Santos Iriarte (f. 2. nóvember 1902 - d. 10. nóvember 1968) var knattspyrnumaður frá Úrúgvæ. Hann var í fyrsta sigurliði Úrúgvæ á HM 1930.
Ævi og ferill
thumb|right|Santos Iriarte í landsliðsbúningnum á HM 1930. Santos Iriarte fæddist í borginni Canelones í Úrúgvæ og hóf að leika í meistaraflokki með Racing Montevideo rétt um tvítugt. Hann lék 423 leiki fyrir liðið á árabilinu 1923 til 1932. Þá gekk hann til liðs við Peñarol þar sem hann lék um þriggja ára skeið og varð landsmeistari undir merkjum félagsins árið 1932.
Kunnastur er hann þó sem meðlimur í heimsmeistaraliði Úrúgvæ árið 1930. Iriarte lék alla fjóra leiki liðsins í keppninni og skoraði þar tvö mörk, annað í undanúrslitaleiknum gegn Júgóslavíu og það seinna í úrslitunum á móti Argentínu þar sem hann kom heimamönnum í 3:2 forystu. Iriarte lék einungis einn landsleik fyrir utan HM-leikina.
Hann lést árið 1968, 66 ára að aldri.
Þórhallur Bjarnarson
alt=Þórhallur Bjarnarson|thumb|Þórhallur Bjarnarson Þórhallur Bjarnarson (2. desember 1855 - 15. desember 1916) var biskup íslensku Þjóðkirkjunnar frá 1908 til 1916 og alþingismaður.
Hann var fæddur í Laufási við Eyjafjörð, sonur séra Björns Halldórssonar og konu hans Sigríðar Einarsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Lærða skólanum 1877 og guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1883. Hann var prestur í Reykholti og prófastur í Borgarfjarðarprófastsdæmi frá 1884 til 1885. Fékk Akureyri í brauðaskiptum við séra Guðmund Helgason 1885. Varð kennari við Prestaskólann 1885 og forstöðumaður hans 1894. Hann var alþingismaður Borgfirðinga 1894-1900 og 1902-1908, fyrst utanflokka en síðan fyrir Heimastjórnarflokkinn. Einnig sat hann í bæjarstjórn Reykjavíkur 1888-1906. Árið 1908 var hann skipaður biskup yfir Íslandi og gegndi því embætti til dauðadags.
Þórhallur bjó lengst af í Laufási við Laufásveg í Reykjavík og rak þar blómlegan búskap. Kona hans var Valgerður Jónsdóttir (27. janúar 1863 - 28. janúar 1913), fósturdóttir Tryggva Gunnarssonar bankastjóra og alþingismanns. Börn þeirra voru Tryggvi forsætisráðherra, Svava, Björn og Dóra, kona Ásgeirs Ásgeirssonar forseta Íslands.
Pax Britannica
Pax Britannica eða hinn breski friður er kallaður eftir Pax Romana og er friðartímabil í Evrópu og annars staðar í heiminum  um einnar aldar skeið eða á tímabillinu 1815-1914. Á þessum tíma réði Breska heimsveldið flestum helstu siglingaleiðum og hélt úti öflugum sjóher. Frá lokum Napóleonstríðanna árið 1815 til fyrri heimstyrjaldarinnar árið 1914 var forræði Bretaveldis í heimsmálum þar sem allt miðaði að því að halda valdajafnvægi. Breska heimsveldið var á þessum tíma stærsta heimsveldi allra tíma. Á þessum friðartíma gat það bælt niður sjórán og þrælahald. En þó friður hafi ríkt á siglingaleiðum þá voru ýmis stríð háð á landi.
Þegar sú valdaskipun sem komið hafði verið á í Evrópu með Vínarfundinum árið 1815 fór að riðlast þá gróf það undan Pax Britannica. Ottómanveldið brotnaði niður og það leiddi til Krímstríðsins og síðar til nýrra þjóðríkja á Ítalíu og í Þýskalandi, japanska keisaradæmisins og Bandaríkja Norður-Ameríku.
The Beach Boys
thumb|Einkennismerki sveitarinnar eins og það kom fram á fyrstu plötunni. thumb|The Beach Boys, frá vinstri til hægri:Al Jardine, Mike Love, Dennis Wilson, Brian Wilson, Carl Wilson.
The Beach Boys var bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var í Los Angeles árið 1961. Hópurinn öðlaðist upphaflega vinsældir sem söngelskir talsmenn brimbretta, stelpna og bíla, en með sívaxandi metnaði aðal lagahöfundarins Brian Wilson varð tónlist þeirra mun nýstárlegri með tímanum og hafði áhrif á næstum allar hljómsveitir sem komu á eftir þeim.
Salka Sól Eyfeld
Salka Sól Eyfeld (fædd 18. apríl 1988) er íslensk fjölmiðla-, tónlistar- og leikkona, betur þekkt einfaldlega sem '''Salka Sól. '''
Æviágrip
Salka Sól fæddist í Reykjavík árið 1988 en flutti í Kópavog þegar hún var 7 ára gömul. Hún hefur talað opinskátt um einelti sem hún varð fyrir á skólaárum sínum í Kópavogi.
Salka er dóttir Hjálmars Hjálmarssonar leikara og Guðbjargar Lóu Ólafsdóttur kennara. Hún er elst þriggja systkina og á tvo bræður. Salka Sól er í hjónabandi með Arnari Frey Frostasyni, viðskiptafræðingi og rappara í Úlfur Úlfur.
Salka Sól var í skólahljómsveit Kópavogs og segist hún hafa spilað mikið og kennt sjálfri sér á mörg hljóðfæri sem stóðu til boða þar.
Acer capillipes
Acer capillipes er lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan (frá Fukushima og suðureftir). Hann verður 10 til 20 m hár.
Salka Sól Eyfeld
Æviágrip
Hún fór í Fjölbrautaskólann í Breiðholti og vann söngvakeppnina þar. Hún lauk BA-prófi í leik­list fyr­ir hljóðfæra­leik­ara frá Rose Bru­ford í London.
Ferill
Salka Sól hefur leikið í sjónvarpi, kvikmyndum og á sviði. Hún samdi tónlist og lék í uppsetningu Þjóðleikhússins á Í hjarta Hróa Hattar árið 2016 og lék Ronju Ræningjadóttur hjá sama leikhúsi 2018. Hún leikur Soffíu í sjónvarpsþættinum Ófærð. Einnig hefur hún talað inn á fjölda teiknimynda með íslensku tali, t.a.m. Skrímsli ehf. og LEGO-myndina.
Salka Sól var lengi þáttastjórnandi á Rás 2 og stjórnaði meðal annars þættinum Rabbabara til ársins 2018 en hætti þegar hún tók að sér hlutverk Ronju Ræningjadóttur í Þjóðleikhúsinu.
Salka hefur einnig rappað með Reykjavíkurdætrum og rapparanum Arnari Úlfi. Salka Sól kemur fram undir eigin nafni en einnig syngur hún og semur tónlist með reggae hljómsveitinni AmabAdamA, sem einnig er skipuð Steinunni Jónsdóttur og Magnúsi Jónssyni. Skömmu eftir stofnun hljómsveitarinnar gáfu þau út smellinn Hossa Hossa. Salka hlaut titilinn Söngkona árisns á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 2014, en þá var AmabAdama tilnefnd í nokkrum flokkum, meðal annars í flokkunum Flytjandi ársins og Nýliði ársins.
Salka hefur tekið að sér hlutverk kynnis og þáttastjórnanda bæði í sjónvarpi og útvarpi. Hún hóf þann feril á sjónvarpsstöðinni Bravó og fór þaðan til Ríkisútvarpsins eftir að hafa heyrt af lausri stöðu í morgunútvarpsþætti á Rás 2. Hún og Doddi litli leystu Virka morgna af í þættinum Sumarmorgnar sem var upphafið af störfum hennar sem þáttastjórnandi á RÚV.
Salka var einn af fjórum dómurum í The Voice Ísland og hefur einnig verið kynnir í Söngvakeppni sjónvarpsins og hún vann Íslensku tónlistarverðlaunin árið 2014 og 2015 í flokknum Söngkona ársins.
Eyrugla
thumb|Útbreiðslukort.
Eyrugla (fræðiheiti: Asio otus (áður: Strix otus)) er uglutegund sem verpir í Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku. Eyrugla er meðalstór ugla 31–37 sm löng með 86–98 sm vænghaf. Kvenfuglinn er stærri og dekkri en karlfuglinn. Varptími er frá febrúar til júlí. Eyruglur eru að hluta til farfuglar sem fljúga suður á bóginn á veturna. Heimkynni eyrugla eru skógarjaðrar nálægt opnu svæði.
Eyruglur gera hreiður í trjám, oft barrtrjám og nota gömul hreiður frá öðrum fuglum eins og krákum og hröfnum. Vanalega eru eggin 4 - 6 og útungunartími er 25 - 30 dagar.
Eyruglur eru nýir landnemar á Íslandi og hafa verpt þar. Þær má þekkja frá branduglum á því að þær hafa stærri eyru og augu þeirra eru appelsínugul en gul í branduglum.
Stærð íslenska stofns eyruglna er ekki þekktur er hefur verið talinn vera um 15-20 pör.
Brandur Sæmundsson
Brandur Sæmundsson (latína Brandus Sæmundi filius, 1120–6. ágúst 1201) var biskup á Hólum frá 1163 til dauðadags, 1201, eða í 38 ár.
Fjölskylda
Foreldrar Brands voru Sæmundur Grímsson og kona hans Ingveldur Þorgeirsdóttir. Sæmundur Grímsson faðir Brands, og Sæmundur fróði Sigfússon í Odda, voru bræðrasynir, og var Brandur því af ætt Oddaverja. Kona Brands var Auð-Helga Bjarnardóttir. Þau áttu tvö börn. Dóttir þeirra hét Guðrún Brandsdóttir, sem átti fyrr Pál Þórðarson í Vatnsfirði, síðar Arnór Kolbeinsson á Reynistað, af ætt Ásbirninga. Sonur þeirra hét Þorgeir Brandsson (d. 1186). Hann var nánasti vinur Guðmundar góða.
Biskupsævi
Brandur var líklega fæddur um 1120, en fátt er vitað um uppvöxt hans. Hann var kjörinn Hólabiskup 1162 og var vígður 8. september 1163 í Niðarósi af Eysteini Erlendssyni erkibiskupi. Brandur þótti skörungur í embætti. Upp úr 1170 fór erkibiskup að hlutast til um málefni kirkju og þjóðar hérlendis, og sendi margar skipanir til Íslands, og um 1190 bætast einnig við tilskipanir páfa. Brandur Sæmundsson var fulltrúi goðakirkjunnar, og mun hafa reynt að sigla á milli skers og báru til að lenda ekki í deilum við frændur sína, Oddaverja.
Um 1195 var Guðmundur góði Arason kominn í tölu helstu klerka norðanlands og hafði Brandur biskup mikið traust á honum, valdi hann t.d. skriftaföður sinn. Árið 1198 kom Guðmundur því til leiðar að Brandur vakti máls á helgi Þorláks Þórhallssonar og sendi Alþingi vitnisburði um jarteiknir hans. Varð það til þess að koma hreyfingu á málið, en Páll Jónsson Skálholtsbiskup hafði tregðast við.
Skynjunarsálfræði
Skynjunarsálfræði  fjallar um alla þætti skynjunar, en ef til vill einkum um sjón-, heyrnar- og talskynjun. Athugað er hvernig fólk greinir skynáreiti í umhverfinu, hvar unnið er úr þeim í heilanum og hvernig.
Brandur Sæmundsson
Biskupsævi
Brandur Sæmundsson andaðist 6. ágúst 1201, þá talsvert hrjáður af elli.
Gamli kvennaskólinn
thumb|right|Mótmælafundur á Austurvelli. Gamli Kvennaskólinn er til hægri á myndinni, gamla Landsímahúsið til vinstri. Gamli kvennaskólinn er húsið Thorvaldssensstræti 2 við Austurvöll í Reykjavík. Þar var Kvennaskólinn í Reykjavík til húsa fyrstu áratugina sem hann starfaði en síðan hefur húsið meðal annars verið nýtt sem skrifstofuhús og til samkomuhalds.
Hjónin Þóra Melsteð og Páll Melsteð stofnuðu Kvennaskólann 1874 en skólahúsið var líka heimili þeirra. Þóra hafði kennt við skóla fyrir stúlkur í Reykjavík sem systir hennar Ágústa stóð fyrir 1851-1853 í Dillonshúsi við Suðurgötu. Þóra veitti Kvennaskólanum forstöðu frá 1874-1906 en þá tók við stjórninni Ingibjörg H. Bjarnason. Fyrstu árin starfaði skólinn í íbúðarhúsi þeirra, sem Páll hafði keypt árið 1846 og stóð við Austurvöll. Þóra og Páll söfnuðu fé til að byggja og reka skólann hér á landi og í Danmörku.
Húsið sem enn stendur byggðu þau á grunni hins gamla árið 1878. Það er tvílyft timburhús á hlöðnum kjallara og hraunhellum og holtagrjóti hlaðið í grindina. Tréverkið í húsið var líklega keypt tilsniðið frá Svíþjóð en kalkið var fengið í Esjunni. Helgi Helgason byggingameistari teiknaði húsið og sá um smíði þess. Kvennaskólinn var þarna til húsa þangað til skólinn flutti í nýbyggt hús við Fríkirkjuveg árið 1909.
Hallgrímur Benediktsson keypti húsið 1915 og bjó á efri hæðinni en hafði skrifstofur fyrirtækis síns, H. Ben & Co, á neðri hæð. Árið 1941 eignaðist Sjálfstæðisflokkurinn húsið og var því þá breytt mjög mikið. Meðal annars var reist einnar hæðar steinsteypt viðbygging vestan við það og það var allt múrhúðað að utan og ytra útliti þess gjörbreytt. Sjálfstæðisflokkurinn hafði starfsemi sína í húsinu þar til hann flutti í Valhöll við Háaleitisbraut og var það þá oftast nefnt Sjálfstæðishúsið og seinna Gamla sjálfstæðishúsið. Sigmar Pétursson tók húsið á leigu 1963 og rak þar um skeið veitingahúsið Sigtún en árið 1969 eignaðist Póstur og sími húsið og hafði þar mötuneyti sitt.
Árið 1997 var hafist handa við gagngerar endurbætur á húsinu og var það þá fært til upphaflegs útlits að utan. Þar er nú skemmtistaðurinn Nasa.
Efnishamur
thumb|right|[[Fasarit fyrir dæmigert efni sem kemur fyrir sem fast efni, vökvi og gas.]] Efnishamur eða efnafasi í efnafræði er þrýstings- og hitastigsháð ástand efna. Hamur efnisins stjórnar stórsæjum eiginleikum (þ.e. eiginleikar mikils magns efnisins svo sem vatn í glasi eða steinn) þess og er afleiðing af víxlverkun einda efnisins hver við aðra á smásæjum skala (þ.e. eiginleikar þeirra sameinda og frumeinda sem efnið er samansett úr). Fasarnir vökvi, gas og fast efni eru þekktastir. Minna þekkt eru sem dæmi rafgas og kvarka-límeindarafgas, Bose-Einstein þétting og oddskiptaeindaþétting, sérstætt efni, vökvakristall, ofurstraumefni og ofurþéttefni og einnig meðseglunar- og járnseglunarhamir segulmagnaðra efna.
Dæmi 1: Storku-, vökva- og gashamir
Vatn (H2O) er samansett af vatnssameindum, sem hvert um sig er súrefnisfrumeind tengd saman við tvær vetnisfrumeindir. Við stofuhitastig eru sameindirnar þétt þjappaðar saman og víxlverka veiklega. Þær tolla ekki saman og geta runnið hvor fram hjá annarri eins og sandkorn í stundaglasi. Þessi stórsæja hegðun vatnssameinda gefur af sér þá eðliseiginleika vatns sem allir þekkja. Vegna þess að sameindirnar mynda ekki fasta byggingu, hefur vatn ekkert ákveðið form, og aðlagast að hverju því íláti sem það er sett í. Sökum þess að sameindirnar eru mjög svo nálægt hver annarri, veitir vatn viðnám við samþjöppun; ef reynt er að kreista vatnsblöðru, finnur maður að það er næstum ómögulegt að minnka rúmmál hennar, ólíkt venjulegri loftblöðru.
Ef ytri aðstæðum er breytt örlítið, eins og til ef hitastigið er lækkað, verða engar skyndilegar breytingar á vatninu. Kalt vatn hegðar sér mestmegnis á sama hátt og volgt. Þjappanleiki þess breytist örlítið með hitastigi, en helst mjög lágur.
Á hinn bóginn, ef að hitastig þess er lækkað niður fyrir ákveðið mark, verður á skyndileg og stórbrotin breyting. Sameindirnar stilla sér skyndilega saman til að mynda sexhyrnda grind og tapa eiginleika sínum til að renna sér fram hjá hver annarri. Kerfið í heild sinni stífnar og getur þá haldið lögun sinni (þó er hægt að beygja, eða brjóta það í mola, ef nógu miklum krafti er beitt). Þetta er storkuhamur vatns, almennt þekktur sem ís. Þegar efnið breytist úr vökvaham yfir í storkuham er talað um að efnið frjósi (ef farið er í hina áttina er talað um að efnið bráðni) og er þetta fyrirbæri þekkt sem „hamskipti“.
Önnur tegund hamskipta, þekkt sem suða, verður til er hitastig vatns í vökvaformi er hækkað yfir ákveðið mark. Vatnið fer skyndilega í gasham, þar sem það er kallað gufa. Í gasham eru sameindirnar á dreif langt hver frá annarri og víxlverkast mjög lítið. Eins og vökvi hefur gas ekkert fast form, en ólíkt vökva hefur það lítið viðmót við samþjöppun vegna þess að það er nóg rúm fyrir sameindirnar að færast nær hverja annarri. Ólíkt vökva, sem myndar poll á botninum á íláti, breiðir gas úr sér og fyllir allt mögulegt rúm í sama íláti.
Hægt er að nota aðra eðliseiginleika, ekki bara hitastig, til að framkalla þessi hamskipti. Sem dæmi er hægt að breyta vökva í gas með því eingöngu að minnka þrýsting, eða, á samsvarandi hátt, auka rúmmál. Eins og áður var getið hafa litlar breytingar ekki mikil áhrif; hamskipti gerast snögglega þegar breytingin fer yfir ákveðið magn.
Dæmi 2: Segulhamir
Annað dæmi um hami er í segulmögnuðum efnum. Í þessum efnum hefur hver frumeind segulvægi sem að myndar örlítið segulsvið sem að vísar í ákveðna stefnu. Frumeindunum er frjálst að snúast þannig að segulsvið þeirra getur vísað hvert sem er, en sökum segulsviðs nærliggjandi segulvægja hafa þau tilhneigingu til að stilla sér í röð við hvert annað. Við hátt hitastig, og í fjarveru ytra segulsviðs, stillir hvert segulvægi sér upp við aðeins fáeina nágranna, þannig að þau vísa í handahófskenndar áttir. Í því ástandi er ekkert hreint segulsvið, það er að segja engin seglun. Þetta er þekkt sem meðseglunarhamur.
Skólavarðan
Skólavarðan getur átt við um:
Efnishamur
Dæmi 2: Segulhamir
Ef að hitastigið er lækkað niður fyrir ákveðið mark, kallað Curie hitastig, raða segulvægin sér skyndilega upp yfir stór svæði (yfirleit fleiri þúsund frumeindir). Innann þessara svæða, kölluð segulsvæði (einnig „segulhólf“ og „segulóðal“) vísa næstum öll segulvægin í sömu átt. Þetta er þekkt sem sjálfseglun. Þessi skyndilega birting segulsvæða er tegund hamskipta, og er nýi hamurinn þekktur sem járnseglun.
Almenn skilgreining á hömum
Almennt séð er tvenns konar ástand kerfis í mismunandi ham ef skyndileg breyting verður í eðliseiginleikum þeirra er þau breytast úr öðru ástandinu yfir í hitt. Aftur á móti er tvenns konar ástand í sama ham ef hægt er að breyta hvoru ástandi yfir í hitt án þess að nokkrar skyndilegar breytingar eigi sér stað.
Mikilvægt atriði er að mismunandi tegundir hama eru tengdir við mismunandi eðlisstærðir. Þegar rætt var um storku-, vökva- og gashami, var talað um stífni og þjöppunarleika, og áhrif mismunandi þrýstings og rúmmáls, því að þetta eru viðeigandi eiginleikar þegar rætt er um föst efni, vökva og gas. Á hinn bóginn, þegar rætt var um með- og járnseglun, var litið á seglun, því það er það sem skilur af járnseglunarhaminn frá meðseglunarhamnum. Nokkur önnur dæmi um hami verða gefin í næsta hluta.
Ekki eru allar eðlisstærðir viðeigandi þegar horft er á ákveðin kerfi. Til dæmis þjónar það almennt ekki neinum tilgangi að bera saman seglun fljótandi vatns og seglun íss. Í þessum skilningi, fer það algerlega eftir því hvaða mælistærðum er verið að horfa eftir, hvað „hamur“ er, og öfugt. Það er þessi hugmynd sem að hjálpar til við að gera hamahugtakið almennara og ná yfir ýmis fleiri fyrirbæri.
Á tæknilegu máli er hamur svæði í breytusviði varmafræðilegra breyta þar sem að frjáls orka er greinandi. Svo lengi sem frjálsa orkan er greinandi, eru allir varmafræðilegir eiginleikar (eins og til dæmis óreiða, varmarýmd, seglun og þjappanleiki) skaplegir, því hægt er að tjá þá samkvæmt frjálsri orku og afleiðum hennar. Til dæmis er óreiða fyrsta afleiða frjálsrar orku með tilliti til hitastigs.
Þegar kerfi skiptist úr einum ham yfir í annann, er yfirleitt til staðar stig þar sem að frjáls orka er ógreinandi. Þetta stig er kallað hamskipti. Sökum þessarar ógreiningar, eru frjálsu orkurnar hvoru megin við hamskiptin tvö mismunandi föll, þannig að varmafræðilegir eiginleikar haga sér á annan hátt eftir hamskiptin. Sá eiginleiki sem að er mest oft skoðaður í þessu samhengi er varmarýmd. Á meðan hamskipti standa yfir, getur varmarýmd verið óendanleg, breyst skyndilega í annað gildi, eða haft ósamfellu í afleiðu sinni.
Mynd:Heat-capacity-transition.png
Möguleg línurit yfir varmarýmd (C) á móti hitastigi (T) við hamskipti.
<!--
Meir meir
Other examples of phases
Main article: List of phases
In this section, we will present several systems that exhibit phase phenomena.
We have discussed the solid, liquid, and gaseous phases of ordinary matter. It turns out that other configurations of molecules are possible, corresponding to novel phases. Amorphous solids, or glasses, are a phase intermediate between solids and liquids. The atoms in an amorphous solid are aligned in a rigid disorderly structure, instead of a regular lattice like an ordinary ("crystalline") solid. Liquid crystals are another phase intermediate between solids and liquids; the atoms are held in place, but are free to rotate.
In many materials, there are actually a variety of solid phases, each corresponding to a unique crystal structure. These varying crystal phases of the same substance are called "allotropes" if intramolecular bonding changes or "polymorphs" if only intermolecular bonding changes. For instance, there are at least nine different polymorphs of ice that manifest under different temperature and pressure conditions. To take another example, diamond and graphite are allotropes of carbon. Graphite is composed of layers of hexagonally arranged carbon atoms, in which each carbon atom is strongly bound to three neighboring atoms in the same layer and is weakly bound to atoms in the neighboring layers. By contrast, in diamond each carbon atom is strongly bound to four neighboring carbon atoms in a cubic array. The unique crystal structures of graphite and diamond are responsible for the vastly different properties of these two materials.
Superfluids, supersolids, and Bose-Einstein condensates are phases of matter that occur at extremely low temperatures, near absolute zero. These temperatures are too low to occur anywhere on Earth except in laboratory experiments. The very slow motion of molecules at these temperatures allow some of the more bizarre aspects of quantum mechanics to manifest themselves in the form of novel macroscopic properties.
Under extremely high pressure, ordinary matter undergoes a transition to a series of exotic phases collectively known as degenerate matter. These phases are of great interest to astrophysics, because these high-pressure conditions are believed to take place inside stars that have used up their nuclear fusion "fuel", such as white dwarfs and neutron stars.
Phase transitions also play an extremely important role in cosmology. It is believed that the universe as a whole underwent a series of important phase transitions during its early history, shortly after the Big Bang. A major branch of theoretical cosmology, inflation theory, seeks to explain various aspects of the modern universe, such as why the universe is so flat, as the effect of one or more of these transitions. These transitions are of great interest to particle physics as well, as it has been hypothesized that the quantum field that fills spacetime (a particle physics concept that incorporates "material" particles like electrons as well as "field-like" particles such as photons and gluons) underwent a series of transitions from a highly "symmetric" phase in which all fundamental forces were unified into a single entity, into the "broken symmetry" phase that we observe today, in which there are four fundamental forces with very different strengths.
Phase diagrams
Main article: Phase diagram
The different phases of a system may be represented using a phase diagram. The axes of the diagrams are the relevant thermodynamic variables. For simple mechanical systems, we generally use the pressure and temperature. The following figure shows a phase diagram for a typical material exhibiting solid, liquid and gaseous phases.
A typical phase diagram.
The markings on the phase diagram show the points where the free energy is non-analytic. The open spaces, where the free energy is analytic, correspond to the phases. The phases are separated by lines of non-analyticity, where phase transitions occur, which are called phase boundaries.
In the above diagram, the phase boundary between liquid and gas does not continue indefinitely. Instead, it terminates at a point on the phase diagram called the critical point. This reflects the fact that, at extremely high temperatures and pressures, the liquid and gaseous phases become indistinguishable. In water, the critical point occurs at around 647 K (374 °C or 705 °F) and 22.064 MPa.
The existence of the liquid-gas critical point reveals a slight ambiguity in our above definitions. When going from the liquid to the gaseous phase, one usually crosses the phase boundary, but it is possible to choose a path that never crosses the boundary by going to the right of the critical point. Thus, phases can sometimes blend continuously into each other. We should note, however, that this does not always happen. For example, it is impossible for the solid-liquid phase boundary to end in a critical point in the same way as the liquid-gas boundary, because the solid and liquid phases have different symmetry.
An interesting thing to note is that the solid-liquid phase boundary in the phase diagram of most substances, such as the one shown above, has a positive slope. This is due to the solid phase having a higher density than the liquid, so that increasing the pressure increases the melting temperature. However, in the phase diagram for water the solid-liquid phase boundary has a negative slope. This reflects the fact that ice has a lower density than water, which is an unusual property for a material.
Metastable phases
Such metastable states may sometimes be considered as phases, although strictly speaking they are not because they are unstable. For example, each polymorph of a given substance is usually only stable over a specific range of conditions. For example, diamond is only stable at extremely high pressures. Graphite is the stable form of carbon at normal atmospheric pressures. Although diamond is not stable at atmospheric pressures and should transform to graphite, we know that diamonds exist at these pressures. This is because at normal temperatures the transformation from diamond to graphite is extremely slow. If we were to heat the diamond, the rate of transformation would increase and the diamond would become graphite. However, at normal temperatures the diamond can persist for a very long time.
Another important example of metastable polymorphs occurs in the processing of steel. Steels are often subjected to a variety of thermal treatments designed to produce various combinations of stable and metastable iron phases. In this way the steel properties, such as hardness and strength can be adjusted by controlling the relative amounts and crystal sizes of the various phases that form.
Phase equilibrium
The distribution of kinetic energy among molecules is not uniform, and it changes randomly. This means that at, say, the surface of a liquid, there may be an individual molecule with enough kinetic energy to jump into the gas phase. Likewise, individual gas molecules may have low enough kinetic energy to join other molecules in the liquid phase. This phenomena means that at any given temperature and pressure, multiple phases may co-exist.