cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Auðunn Blöndal
FM95Blö
2011 byrjaði hann með útvarpsþáttinn FM95Blö á FM957. Upphaflega voru þættirnir fjórum sinnum í viku, og ávallt gestastjórnandi með honum (alltaf sami á hverjum vikudegi). Á mánudögum var Björn Bragi með honum, en honum var fljótt skipt út fyrir Pétur Jóhann, á þriðjudögum Sverrir Þór Sverrisson (betur þekktur sem Sveppi ), á fimmtudögum Hjörvar Hafliðason (Oft þekktur sem Hjöbbi K og Maður Þjóðarinnar og föstudögum Egill Einarsson (Betur þekktur sem Gillz), en þegar Auðunn tók að sér verkefni sem kynnir Ísland Got Talent fækkuðu þáttunum í einn í viku, á föstudögum, en þá hélt Egill sínum sessi sem gestastjórnandi, en þá gekk Steinþór Hróar Steinþórsson (þekktur sem Steindi Jr.) einnig til liðs við þá.
Draumarnir
Árið 2010 var Auddi í þáttunum Ameríski Draumurinn ásamt Sveppa, Villa naglbít og Agli gillz Einarssyni. Í þeim þáttum fóru þeir um öll Bandaríkin og söfnuðu stigum með ýmsum áskorunum og földum myndavélum. 2012 var hann í Evrópska Draumnum sem gekk út á nokkurn veginn það sama og Ameríski Draumurinn nema það að hann var tekinn upp í Evrópu. Með honum í þáttunum voru Sveppi, Pétur Jóhann og Steindi Jr. 2017 eftir langt hlé tók hann þátt í Asíska draumnum sem gekk út á það sama og evrópski, 2018 í suður ameríski draumnum.
París (mannsnafn)
París er íslenskt kvenmannsnafn.
Jóhann Eyfells
Jóhann Eyfells (21. júní 1923 – 3. desember 2019) var íslensk-bandarískur myndhöggvari sem fæddist í Reykjavík. Eftir hann er m.a. Reykjavíkurvarðan á Klambratúni og Íslandsvarðan á Sæbraut. Faðir hans var Eyjólfur J. Eyfells (1886–1979) sem teiknaði einkum landslagsmálverk.
Jóhann var menntaður sem arkítekt en starfaði lítið sem slíkur heldur sem myndhöggvari og háskólakennari í listum (Professor of Art) við University of Central Florida í Orlando. Hann kenndi höggmyndagerð við skólann en samhliða bæði framleiddi hann og sýndi listaverk sín. Ólíkt flestum listakennurum jókst listsköpun hans eftir að hann hætti að kenna og viðfangsefni listsköpunar hans varð víðfeðmara og snerust oft um tilveruna og alheiminn.
Jóhann var kvæntur Kristínu Halldórsdóttur, (1917–2002) sem ennfremur var listamaður og listmálari, og fyrrverandi fyrirsæta og kjólagerðarkona. Þau hittust í Kaliforníu og giftust þau 1949 og fluttust þau til Flórída síðar það ár.
Saman sóttu þau University of Florida í Gainesville þar sem Johann tók arkítektagráðu 1953 og listagráðu (Master of Fine Art degree in sculpture) 1964. Kristin tók ennfremur tvær gráður, í sálfræði og listum (Bachelor of Fine Arts in painting) 1963. Eftir dauða Kristínar fluttist Jóhann síðar til Fredericksburg í Texas. Þá var hann hættur að kenna en bjó til fleiri listaverk í næðinu þar.
Árið 2016 þegar hann var 92 ára var gerð ævisöguleg heimildarmynd um hann; "A Force in Nature: Johann Eyfells".
Makalu
Makalu (nepalska: मकालु; kínverska: Makaru) er fimmta hæsta fjall heims. Það er 8.485 metra hátt og píramídalaga. Lega þess er 19 km austur af Mount Everest á mörkum Nepals og Kína. Franskt teymi hans varð fyrst til að klífa fjallið árið 1955.
Possessed (hljómplata)
Possessed er fjórða breiðskífa ensku þungarokkshljómsveitarinnar Venom. Gefin út árið 1985 af Neat Records, platan er einnig sú síðasta sem gítarleikarinn Jeffrey Dunn tók þátt í að skapa áður en hann yfirgaf hljómsveitina ári seinna.
Brekkudalafífill
Brekkudalafífill (fræðiheiti: Geum montanum ) er jurt af rósaætt frá fjöllum mið og suður Evrópu.
Börkur (nafn)
Börkur er íslenskt karlmannsnafn.
Kosningar í Bandaríkjunum 1992
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 3. nóvember árið 1992.
Lækjargata
thumb|275px|Lækjargata Siemsenshús í forgrunni og kalkofninn í bakgrunni. Lækurinn sem rann um Lækjargötu til hægri|thumbnail thumb|Lækurinn og Lækjargata 1905-1907. Lækjargata er gata í miðbæ Reykjavíkur sem dregur nafn sitt af læk sem rann upphaflega opinn meðfram allri götunni, frá Tjörninni til sjávar en var síðar settur í stokk og liggur nú undir götunni.
Lækjargata var upphaflega lítil gata, enda voru þar í fyrstu aðeins tvö hús. Hún var í þá daga kölluð Heilagsandastræti. Nafngiftin kom til vegna þess að í öðru þessara húsa bjó Helgi Thordersen biskup og í hinu Ólafur Pálsson dómkirkjuprestur. Smám saman, þegar íbúafjöldinn í Reykjavík jókst, lengdist gatan suður með læknum alla leið að Tjörninni.
Lækurinn
Á fyrstu árum Reykjavíkur rann lækurinn á milli steinhlaðinna bakka en Lækjargata var þá eina „breiðgata“ miðbæjarins. Steinbrýr lágu yfir lækinn á þremur stöðum, niður af Bankastræti, önnur frá Þingholti og sú þriðja niður undan Stöðlakoti. Þegar lækurinn var settur í bunustokk og farvegur hans fylltur árið 1911, breikkaði gatan um helming. Lækjargata var kölluð „hin ilmandi slóð“ í hálfkæringi meðan lækurinn var opinn vegna þess fnyks sem lagði af honum en í hann lágu mörg opin skolpræsi áður fyrr.
Í Innansveitarkroniku, eftir Halldór Laxness, segir:
Bacillus
Bacillus er ættkvísl Gram-jákvæðra, staflaga gerla innan ættarinnar Bacillaceae. Þeir eru ýmist nauðháð eða valfrjálst loftsæknir, katalasa-jákvæðir og geta myndað dvalargró. Þeir finnast víða í náttúrunni, eru til dæmis algengir í jarðvegi.
Vistfræði
Meðlimir Bacillus ættkvíslarinnar búa yfir fjölbreyttum efnaskiptum og fá því þrifist í ýmiss konar umhverfi. Þeir eru algengir í jarðvegi, þar sem þeir taka þátt í niðurbroti plöntu- og dýraleifa, en margar Bacillus tegundir seyta meltingarensímum út í umhverfið sem brjóta niður fjölsykrur, prótín og aðrar lífrænar fjölliður. Margar tegundir ættkvíslarinnar, svo sem hin vel þekkta B. subtilis, finnast í miklu magni í rótarhveli plantna sem nýta sér þau næringarefni sem falla til við starfsemi gerilsins. Sumar tegundirnar, svo sem B. azotofixans og B. pumilus, eru færar um að binda köfnunarefni andrúmsloftsins og mynda ammoníumsölt sem plöntur geta nýtt sér. Aðrar Bacillus tegundir, svo sem B. thuringiensis, B. anthracis og B. cereus eru sýklar manna, dýra eða plantna.
Saga
Bacillus er meðal best þekktu ættkvísla örverufræðanna, en Ferdinand Cohn skilgreindi hana fyrstur manna árið 1872. Rannsóknasaga þessara gerla er þó enn lengri, því tegund sú sem Cohn nefndi B. subtilis hafði þá um nokkurt skeið verið til rannsóknar hjá hinum þekkta náttúrufræðingi og smásjárskoðanda Christian Ehrenberg sem nefndi hana Vibrio subtilis þegar árið 1835.
Ármann Snævarr
Gunnsteinn Ármann Snævarr (18. september 1919 – 15. febrúar 2010) var íslenskur lagaprófessor og hæstaréttardómari. Hann var rektor Háskóla Íslands frá 1960 til 1969 og dómari við Hæstarétt Íslands frá 1972 til 1984.
Ármann kvæntist uppeldisfræðingnum og skólastjóranum Valborgu Sigurðardóttur árið 1950 og átti með henni fimm börn.
Æviágrip
Ármann fæddist hjónunum Valdemar Valvessyni Snævarr og Stefaníu Erlendsdóttur í Neskaupstað á Norðfirði árið 1919 og ólst þar upp. Hann hóf nám í Menntaskólanum á Akureyri árið 1933 og útskrifaðist þaðan árið 1938 með góðum árangri. Hann lauk síðan embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1944.
Eftir embættisprófið árið 1944 vann Ármann í nokkra mánuði sem bæjarfógeti á Akranesi en fór síðan í framhaldsnám erlendis. Hann nam fyrst lög í Uppsalaháskóla í Svíþjóð árin 1945-1946, við Kaupmannahafnarháskóla 1946-1947 og Óslóarháskóla 1947-1948. Árið 1952 hlaut Ármann réttindi héraðsdómslögmanns en hann starfaði þó aldrei sem lögmaður. Ármann var við sérnám í Harvard-lagaháskólanum árin 1954 til 1955.
Karen Blixen
thumb|right|Karen Blixen árið 1957. Barónsfrú Karen von Blixen-Finecke (17. apríl 1885 – 7. september 1962) (fædd Karen Christentze Dinesen) var danskur rithöfundur. Hún skrifaði margar bækur undir eiginnafni sínu, Karen Blixen, en einnig undir dulnefninu Isak Dinesen. Hún skrifaði bækur sínar hvortveggja á dönsku og ensku. Þekktust er hún fyrir bók sína Jörð í Afríku (Out of Africa) sem segir frá árum hennar í Kenía sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1952.
Ingibjörg Skaptadóttir
Ingibjörg Skaptadóttir (13. desember 1867 – 2. ágúst 1945) var íslenskur ritstjóri og kennari á Seyðisfirði. Hún stofnaði tímaritið Framsókn ásamt móður sinni árið 1895 og ritstýrði því til 1899, en Framsókn var fyrsta blaðið á Íslandi sem fjallaði um réttindi og stöðu kvenna.
Evrópski þjóðarflokkurinn
Evrópski þjóðarflokkurinn er Evrópuflokkur sem samanstendur af frjálshyggjuflokkum í Evrópu, ýmist kallaðir fólksflokkar, kristilegir demókrataflokkar eða íhaldsflokkar. Hann var stofnaður árið 1976 og hefur aðsetur í Brussel. Flokkurinn er einn tveggja eininga EÞ-ED sem er stærsti þinghópurinn á Evrópuþinginu.
Börn og skilnaðir
Í þessari grein er fjallað náið um hvernig skilnaður foreldra hefur áhrif á börn, almennt um skilnað, hvernig á að segja börnum frá skilnaði, viðbrögð barna við skilnaði, það sem er best fyrir börnin við skilnað og tengsl foreldra og barna eftir skilnaðinn.
Vitað er að skilnaður foreldra er börnum nær alltaf vonbrigði og kallar oft fram mikla erfiðleika í sálarlífi barna. Börn gera sér yfirleitt ekki grein fyrir skilnaði og eru oftast óviðbúin þegar hann kemur upp.
Óhamingjusamt fjölskyldulíf er alltaf mjög erfitt fyrir börnin í fjölskyldunni. Þau skilja oft ekki ástæðurnar fyrir deilum eða þögn foreldra sinna. Mörg börn reyna oft að leiða hjá sér ósætti foreldranna. Fæst börn hugsa um skilnaðinn sem raunhæfan möguleika. Ákvörðunin um að skilja kemur því oft eins og þruma úr heiðskíru lofti.
Ingibjörg Skaptadóttir
Foreldrar Ingibjargar voru hjónin Skapti Jósefsson (1839-1905) ritstjóri Norðlings á Akureyri og Austra á Seyðisfirði og Sigríður Þorsteinsdóttir (1841-1924) ritstjóri Framsóknar og húsfreyja. Ingibjörg fæddist í Kaupmannahöfn þar sem faðir hennar var í námi en fluttist tveggja ára gömul til Íslands ásamt móður sinni.
Cho Oyu
thumb|Cho Oyu úr lofti. Cho Oyu (nepalska: चोयु; tíbeska: ཇོ་བོ་དབུ་ཡ) er 6. hæsta fjall heims eða 8.188 metrar á hæð. Lega þess er 20 km vestur af Mount Everest á mörkum Nepal og Kína(Tíbet)). Nangpa La-skarð er nálægt skarðinu sem gerir fjallið aðgengilegt og þykir það vera það fjall yfir 8000 metrum sem auðveldast er að klífa. Austurrískt teymi kleif fjallið fyrst árið 1954. Choy Oyu þýðir túrkís-litaða gyðjan.
Ingibjörg Skaptadóttir
Ingibjörg ólst upp á Akureyri en nam síðar tónlist og tungumál í Kaupmannahöfn og skrifaði bókina Kaupstaðaferðir sem kom út árið 1888. Áður en Ingibjörg stofnaði Framsókn hafði hún skrifað greinar í tímarit föður síns og var því vön ritstörfum. Hún lét sig ýmis framfaramál varða og var t.d. einn af stofnendum og fyrsti formaður kvenfélagsins Kvikk á Seyðisfirði.
Börn og skilnaðir
Almennt um skilnað
Skilnaður er viðkvæmt efni, sem snertir tilfinningar margra, einkum vegna þeirra barna sem í hlut eiga. Á Vesturlöndum er skilnaður nú almennt viðurkenndur sem útgönguleið ef hjónin finna ekki aðra lausn á vandamálum sínum. Hjónaskilnaðir eru tíðastir eftir 5-10 ára samband og á milli 24-40 ára aldurs.
Ákvörðunin um skilnað þýðir að viðkomandi einstaklingar hafa misst vonina um ánægjulegt líf með maka sínum. Skilnaður er oft sársaukafull breyting og hefur í för með sér talsvert álag, sem reynir verulega á tilfinningalíf og jafnvel heilsufar þeirra sem í hlut eiga. Þeir sem skilja þurfta oft að endurskipuleggja líf sitt, að laga sig að nýjum aðstæðum og jafna sig tilfinningalega. Algengt er að þessi aðlögun taki um eitt til tvö ár. Málið verður hinsvegar erfiðara og flóknara ef að börn eru inn í myndinni. Flestir hika við að skilja og reyna til hins ýtrasta að bjarga sambandinu, barnanna vegna. Helsta áhyggjuefnið varðandi skilnað er hvaða áhrif skilnaðurinn getur haft á börnin.
Viðbrögð og áhrif barna við skilnað
Ýmsar tilfinningar geta brotist um í börnum eftir skilnað foreldranna, oftast eru það sorg og depurð vegna þess missis sem skilnaðurinn hefur í för með sér. Sorgin getur leitt til þess að börnin loki sig af með tilfinningar sinar og dragi sig í hlé um sinn gagnvart umhverfinu. Skilnaðurinn vekur einnig oft reiði hjá börnunum við foreldranna vegna sársaukans og óþægindanna sem þeir leggja á börnin með skilnaðinum. Það eykur líka á reiðina, ef fljótlega eftir skilnaðinn er stofnað til nýs ástarsambands.
Viðbrögð barna við skilnaði foreldra fer eftir þroska þeirra og aldri og geta því verið mjög mismunandi.
Yngstu börnin (0-2 ára) hafa tæplega þroska til þess að gera sér grein fyrir skilnaðinum, en ef foreldrið líður illa þá getur það átt erfitt með að hugsa um barnið af sömu vellíðan og áður. Um leið og foreldrinu sem annast barnið líður betur þá fer barninu einnig að líða betur.
Barnaskólaaldurinn (6-12 ára) er erfiðastur fyrir börn sem lenda í skilnaði foreldra, sérstaklega sex til átta ára börnum. Börn á þessum aldri verða fyrst og fremst döpur og þurfa mikið að gráta út af skilnaðinum. Þau sakna mjög foreldrið sem fluttist í burtu. Þau eiga erfitt með að sætta sig við skilnaðinn og reyna jafnvel að koma í veg fyrir hann. Börn á aldrinum níu til tólf ára hættir til að taka afstöðu með öðru foreldrinu á móti hinu og dragast þannig inn í deilur. Í því mikla tilfinningaróti vanmáttarkenndar, gremju, söknuðar og einmanaleika, sem ríkir, getur börnunum reynst erfitt að einbeita sér í námi. Frammistaða í skóla slaknar hjá um það bil helmingi barna á þessum aldri, þegar að skilnaðarferli foreldra er í gangi.
Unglingar bregðast mjög misjafnlega við skilnaði foreldra. Skilnaður foreldra getur auðveldlega aukið á ójafnvægi og tilfinningarót unglingsáranna, einkum á gelgjuskeiðinu. Sumir unglingar bregðast við skilnaði með því að draga sig úr fjölskyldunni og leita til vina. Skilnaðurinn getur einnig ýtt undir vantrú þeirra á samböndum, vakið áhyggjur um eigin framtíð í samskiptum við hitt kynið og stundum hafa unglingar áhyggjur af fjármálum vegna skilnaðarins. Mikilvægt er að gefa þeim færi á að ræða um þær tilfinningar sem skilnaðurinn vekur upp.
Að segja börnum frá skilnaði
Erfitt er fyrir foreldra að setjast með barninu sínu eða börnum og segja þeim frá ákvörðun um skilnað. Sumir fresta því um lengri tíma til þess að forða sér frá því að gera börnin leið. Það er þó oftast misráðið að fresta slíku samtali, vegna þess að börnin skynja þegar að ákvörðunin um skilnað liggur í loftinu. Börnin virðast yfirleitt gera sér grein fyrir að foreldrarnir eiga í erfiðleikum, en hafa ekki gert sér grein fyrir að skilnaður lægi fyrir. Það er mikilvægt að útskýra fyrir börnunum af hverju foreldrar þeirra sjá ekki aðra leið úr erfiðleikunum og að þeir fullorðnu hafi tekið þessa ákvörðun sjálfir.
Í mörgum tilvikum geta börnin tekið á sig mikla ábyrgð við að reyna að koma foreldrunum saman aftur. Ábyrgð sem þau eiga ekki að geta ráðið við. Börn þurfa að vita hvar þau eiga að búa, hvort þau haldi áfram í sama skóla og hvað breytist hjá foreldrunum. Ráðlegt er að segja við barnið að það eigi engan þátt í skilnaðinum.
Ef foreldrarnir sýna sjálfir sínar eigin tilfinningar þá hjálpa þeir börnunum að segja hvernig þeim líður og minnka hættuna á að þau loki sig af með einmanakennd og söknuð sem kemur oftast upp.
Það sem er best fyrir börnin við skilnað
Eins og viðbrögð barna við skilnaði foreldra ráðast af mörgu er það líka misjafnt hve fljótt börn ná sér. Hvernig til tekst er líklegast mest undir foreldrum komið.
Það þarf að búa börn undir skilnað, ef skilnaðurinn kemur barni í opna skjöldu getur verið erfiðara fyrir það að átta sig á hlutunum. Börn þurfa að umgangast báða foreldra sína. Samvinna foreldra er best fyrir barnið, ef foreldrar barns deila heiftarlega eftir skilnað og blanda jafnvel barninu í þessar deilur, getur það haft langvarandi áhrif á barnið. Ef báðir foreldrar sýna börnum sínum áfram hlýju og áhuga og hafa samvinnu um uppeldi þeirra og umgengni við þau, þá hjálpar það börnum mikið að koma jafnvægi á tilfinningar sínar, sérstaklega fyrstu árin eftir skilnað. Það þarf að hlusta og tala við börnin, það þýðir ekki að þvinga börn til að tala um það sem þau vilja ekki ræða. Sérstaklega er það brýnt ef börnin ala með sér ranghugmyndir um skilnaðinn að ræða við þau um það. Fullorðið fólk verður að sýna mikla nærgætni í slíkum samræðum og vera tilbúið til að hlusta þegar að barnið vill tala. Afkoma fjölskyldunnar, húsnæði hennar og félagslíf skipta miklu máli. Ef barni er falin óhóflega mikið ábyrgð á heimilisstörfum eða í samskiptum við foreldrana verður það barni fjötur um fót.
Oftast skánar ástanið þegar að á líður. Flestum foreldrum tekst smám saman að ná tökum á nýjum aðstæðum og þeir ná betri stjórn á börnunum. Þó svo að mörg börn nái sé eftir skilnað foreldra, þá halda þau samt áfram að líta á skilnaðinn sem dapurlegan atburð sem varpar skugga á bernsku þeirra og unglingsár.
Tengsl foreldra og barna eftir skilnað
Eftir skilnað, þegar foreldrarnir þurfa að aðlagast nýjum aðstæðum og um leið gera upp tilfinningar í garð fyrrverandi maka breytast samskipti þeirra við börnin. Algegnt er að foreldrar sýni börnunum minni hlýju en áður, tali sjaldnar við þau og hafi minna eftirlit með þeim. Foreldrar hafa minni tíma en áður til að sinna börnum sínum. Þetta ástand er mjög óheppilegt fyrir börnin þar sem þau eru sjálf viðkvæm, oft einmana, hrædd og hjálparvana eftir skilnað.
Aðstæður á heimili eftir skilnað getur komið í vítahring þar sem barn og foreldri ásaka hvort annað um langvarandi skilningsleysi og deilur magnast, uppeldisaðferðir verða harkalegri og samskipti háværari. Slíkan vítahring er hægt að rjúfa ef foreldri áttar sig og reynir að breyta aðstæðum.
Stundum keppa foreldrar um hylli barns, bæði fyrir og eftir skilnað. Ef barn er ánægt hjá föður sínum þá telur hann að barnið vilji hvergi annars staðar vera. Móðirin kýs hinsvegar að skýra þetta þannig að faðirinn kaupi ástúð barnsins með gjöfum og fleiru. Ef barnið grætur þegar að það kveður föður sinn telur hann að það sé harmi slegið að þurfa að fara til móðurinnar. Ef barnið er pirrað þegar það kemur aftur til móðurinnar finnst henni að samneyti við föðurinn sé skaðlegt fyrir barnið. En viðbrögð barnsins eru eðlileg í flókinni og erfiðri aðstöðu og bera aðeins vott um ráðaleysi þess og vanlíðan. Slíkar deilur eru því óheppilegar fyrir barn sem er að reyna að átta sig eftir skilnað.
Í rannsóknum kemur fram að börn telji það eitt erfiðasta atriðið í skilnaði foreldra sinna að missa samband við annað foreldrið. Flest börn missa sambandið og traust föður síns við skilnað. Síðar meir eftir skilnaðinn leggja þau minna upp úr föðurtengslum yfirleitt. Út af þessu er fyrsta tímabilið eftir skilnað sem skiptir mestu máli fyrir það sem síðar verður. Það er ánægja samskiptanna, á milli barnsins og föðurins/móðurinnar sem skipta sem skiptir mestu en ekki fjöldi heimsókna.
Eiginnafn
Eiginnafn er nafn einstaklings sem er ekki millinafn eða kenninafn (föðurnafn, móðurnafn og/eða ættarnafn).
Börn og skilnaðir
Tengsl foreldra og barna eftir skilnað
Í þeim tiltölulega fáu tilvikum sem mæður búa ekki hjá börnum sínum eftir skilnað halda þær yfirleitt umgengni við börnin. Fátítt er því að börn missi af samskiptum við móður sína við skilnað, á sama hátt og sum börn missa af föður sínum.
Eiginnafn
Íslensk eiginnöfn eiga að vera samþykkt af mannanafnanefnd og hafa endingu í eignarfalli og falla að öðru leyti að íslensku hljóðkerfi og stafsetningu. Samkvæmt íslenskum lögum verða allir að bera að minnsta kosti eitt eiginnafn en í mesta lagi þrjú, og þau skulu öll vera á undan millinafni og kenninafni.
Pála
Pála er íslenskt kvenmannsnafn.
Rósmundur
Rósmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Princeps
Princeps er latína og merkir „fyrstur“ (sbr. fursti, af orðinu er einnig komið prins). Í Róm til forna var orðið notað sem stytting á ýmsum titlum sem hófust á því. Mikilvægasti titillinn var Princeps Senatus (sá sem er fremstur meðal jafningja í rómverska öldungaráðinu) sem var fyrst eignað Ágústusi keisara 23 f.Kr. sem notaði það sem heiti yfir stöðu sína fremur en hugtök eins og rex (konungur) eða dictator (alræðismaður) sem hefðu fremur vakið andúð. Princeps er sá titill sem helst einkennir Rómarkeisara. Díócletíanus keisari (285 - 305) var fyrstur til að nota titilinn dominus (herra) í staðinn fyrir princeps.
Broddanes
Broddanes er bær sem stendur á samnefndu nesi við sunnanverðan Kollafjörð á Ströndum. Þar er þríbýli og auk þess eru á jörðinni gamalt íbúðarhús sem nýtt er sem sumarbústaður og Broddanesskóli sem var grunnskóli og var starfræktur á árunum 1978-2004. Broddanes var þekkt hlunnindajörð fyrr á öldum og var sagt að þar væru öll hugsanleg hlunnindi fyrir utan laxveiði. Úti fyrir landinu er Broddanesey, þar er lundi. Jörðin heitir eftir Broddunum, sem eru klettar á nesinu milli Kollafjarðar og Bitrufjarðar.
Pelangia mbutaensis
Pelangia mbutaensis er tegund af regnbogafiskum einlend í Vestur-Nýju-Gíneu í Indónesíu. Hún er eina þekkta tegund ættkvíslarinnar.
Broddanes
Rithöfundurinn Guðbjörg Jónsdóttir bjó á Broddanesi, hún er þekkt fyrir þjóðlífslýsingar frá 19. öld í bókunum Gamlar glæður, Minningar og Við sólarlag en þá síðastnefndu las hún fyrir eftir að hún varð blind.
Hrollaugseyjar
Hrollaugseyjar eru þrjár eyjar austur af Breiðamerkursandi, væntanlega nefndar eftir Hrollaug Rögnvaldssyni hálfbróður Göngu-Hrólfs. Á austustu eyjunni sem jafnframt er sú stærsta er viti byggður árið 1954.
Tom De Mul
Tom De Mul (fæddur 4. mars 1986 í Kapellen) er belgískur knattspyrnumaður. Hann leikur með Sevilla FC á Spáni en lék áður með AFC Ajax í Amsterdam.
Hallgrímur Hallgrímsson (f. 1888)
Hallgrímur Hallgrímsson (14. september 1888 – 13. desember 1945) frá Stærra-Árskógi við Eyjafjörð var íslenskur sagnfræðingur, blaðamaður og bókavörður við Landsbókasafn Íslands. Hann var formaður Framsóknarfélags Reykjavíkur í mörg ár og starfaði sem blaðamaður við Tímann. Helsta rit hans er ''Íslensk alþýðumentun á 18. öld'' sem kom út árið 1925, en auk hennar skrifaði hann fjölda greina og ritdóma.
Páldís
Páldís er íslenskt kvenmannsnafn.
Volvo
Hluti samsteypunnar, Volvo Aero, framleiðir þotuhreyfla fyrir sænska flugherinn og hluta í eldflaugahreyfla Ariane 5 geimflauganna. Höfuðstöðvarnar eru í Gautaborg í Svíþjóð.
Drífa Viðar
Drífa Viðar (5. mars 1920 - 19. maí 1971) var íslensk myndlistarkona, rithöfundur og kennari.
Drífa lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1938 og kennaraprófi frá Kennaraskólanum árið 1939. Meðfram kennaranáminu stundaði hún myndlistarnám hjá Jóni Þorlákssyni en árið 1943 hélt hún utan til náms, fyrst til Bandaríkjanna og síðar til Parísar. Í Bandaríkjunum var hún við nám hjá Morris Kantor í Art Students League í New York samtímis þeim Nínu Tryggvadóttur og Louisu Matthíasdóttur. Apstraktverk Drífu sem hún málaði á námsárum sínum eru talin vera fyrstu abstraktverk íslenskrar listakonu.
Árið 1947 sneri Drífa aftur til Íslands og gekk í hjónaband. Um tíma bjó fjölskyldan í Svíþjóð en heim komin til Íslands, þegar börnin voru orðin eldri tók Drífa upp þráðinn að nýju í myndlistinni en skrifaði einnig um listir, menningu og friðarmál í blöð og tímarit, m.a. skrifaði hún talsvert í tímaritið Melkorka. Hún gaf út tvær bækur, skáldsöguna Fjalldalslilju og smásagnasafnið Daga við vatnið.
Drífa lést aðeins 51 árs að aldri árið 1971.
Afdalafífill
Afdalafífill (fræðiheiti: Geum pyrenaicum ) er jurt af rósaætt frá Pýreneafjöllum.
Sýslur í Michigan
Sýslur í Michigan eru 83 talsins.
Carl
Carl er íslenskt karlmannsnafn.
Leiðtogaskóli Íslands
Markmið Leiðtogaskóla Íslands (LSÍ) er að efla leiðtogahæfni og valdefla ungt fólk í félagasamtökum. Skólinn er rekinn af Landssambandi ungmennafélaga (LUF), án hagnaðarsjónarmiða í þágu ungs fólks.
Leiðtogaskóli Íslands (LUF) eru regnhlífarsamtök félagasamtaka ungs fólks á Íslandi og þeim tilheyra 32 aðildarfélög. Þau eru öll lýðræðisleg frjáls félagasamtök sem starfa á landsvísu, eru leidd af ungu fólki og starfa með hagsmuni þeirra að leiðarljósi.
LSÍ er vettvangur aðildafélaga LUF til að þjálfa persónulega hæfni, efla tengslanet, deila reynslu, auka getu og leiðtogahæfni. Allt ungt fólk, á aldrinum 16-35 ára, getur sótt um þátttöku en meðlimir aðildarfélaganna fá forgang að skráningu. Í LSÍ fá þátttakendur tækifæri til að læra um mannréttindi og lýðræði í verki á fjölbreyttum valnámskeiðum sem tengjast starfi félagasamtka. Dæmi um námskeið eru hópefli, stjórnarsetu, fundarstjórn, ræðumennsku, fjármögnun, stefnumótun auk mannréttinda- og lýðræðisfræðslu. Þjálfarar skólans koma einnig úr röðum aðildarfélaganna og mynda Þjálfarateymi LUF (e. Pool of Trainers -PoT.)
Skólahald fer fram á hverju hausti (sept/okt) í Hinu húsinu.
Leiðtogaskóli Íslands hefur hlotið viðurkenningu Evrópuráðsins (e. Council of Europe) sem „gott fordæmi“ (e. best practice) í Evrópu.
Hugsjón LSÍ
Skólinn leggur áherslu á lýðræði og mannréttindi í verki – þar sem áætlun Evrópuráðsins um lýðræðislega borgaravitund og mannréttindafræðslu (Kompás) er notaður sem leiðarvísir.
Montia
Valdar tegundir:
Leiðtogaskóli Íslands
Hugsjón LSÍ
Takmark skólans er að stuðla að því að samevrópska ungmennaáætlunin um mannréttindafræðslu verði að rauðum þræði í starfi Landssambands ungmennafélaga. Áætlunin miðar að því að óformleg fræðsla meðal ungmenna verði þróuð og viðurkennd sem fræðsla um mannréttindamál. Hlutverk ungmennafélaga er sérstaklega viðurkennt sem verðmætt framlag sem stuðlar að mannréttindafræðslu og eflingu lýðræðislegrar borgaravitundar. Jafnframt er mælst til þess að ungt fólk og ungmennafélög skapi grundvöll fyrir mannréttindafræðslu.
Þema LSÍ árið 2020 eru Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.
Umsóknarferli
Skólinn er hugsaður fyrir meðlimi félagasamtaka á aldrinum 16-35 ára. Þátttakendur eru ýmist úr stjórnum félagasamtaka, sjálfboðaliðar eða aðrir áhugasamir félagsmenn. Meðlimir aðildarfélaga LUF fá forgang á skráningu því færri komast að en vilja. Þátttakendur eru valdir þannig að þeir endurspegli sem flest aðildarfélög LUF sem og út frá aldri, kynjahlutfalli, áhuga, vilta til að læra og stöðu til að miðla þekkingu áfram. Litið er á leiðtogahlutverk og/eða reynslu af ungmenna- og hagsmunastarfi sem kost. Skráning fer fram að hausti í aðdraganda skólahalds.
Þátttaka er meðlimum aðildarfélaga LUF að kostnaðarlausu. thumb|Þátttakendur efla leiðtogahæfni í verki.
Skipulag skólans
Umsækjendur sem komast inn í skólann skuldbinda sig til að sækja námskeið LSÍ í Hinu húsinu og vinna lokaverkefni í tengslum við þema skólans.
Námskeið skólans eru fjölbreytt og ólík eftir árum, t.d. hópefli, stjórnarseta, fundarstjórn, ræðumennska, fjármögnun, stefnumótun og mannréttinda- og lýðræðisfræðsla. Lagt er upp úr jafningjafræðslu þar sem þjálfarar skólans eru jafnt kennarar og nemendur. Samhliða skólanum vinna þátttakendur lokaverkefni sem þeir kynna á lokadegi skólans. Verkefnið getur verið í hvaða formi sem er, t.d. skýrsla, myndband, styrktarumsókn, samstarfsverkefni, málþing, hópeflisviðburður eða félagsleg nýsköpun. Einu skilyrðin eru að lokaverkefnin tengist mannréttindum og að afurð þess nýtist a.m.k. einu félagi, beint eða óbeint.
Þjálfarateymi LUF
LSÍ er rekinn af hugsjón sem byggir á jafningafræðslu og óformlegri menntun. Þjálfarar skólans eru bæði nemendur og kennarar sem miðla reynslu sinni á jafningagrundvelli.
Þjálfarar LSÍ mynda Þjálfarateymi LUF (e. Pool of Trainers – PoT) sem er gagnagrunnur af hæfum þjálfurum. Þjálfaralið LUF samanstanda af þjálfurum sem hafa reynslu, getu og þekkingu til að miðla fræðslu og þjálfa færni ungs fólks í margvíslegu ungmennastarfi. LUF sækir innblástur aðferðarinnar til Evrópuráðsins og Evrópska ungmennavettvangsins þar sem um er að ræða afurð af „þjálfun þjálfara“ (e. Train the Trainers.)
Þeir sem útskrifast úr LSÍ og aðrir sem uppfylla hæfnisskilyrðin geta sóst eftir að verða hluti af teyminu. Með þessu móti byggir LUF upp meiri getu með hverju árinu og getur boðið upp á margvísleg námskeið fyrir aðildarfélög LUF í framtíðinni. Þetta er gert til að mæta eftirspurn eftir óformlegu námi ungmennafélaga þannig að auðvelt verður fyrir ungmennafélög að finna þjálfara við hæfi. Hver og einn þjálfari sérhæfir sig í mismunandi greinum, s.s. í hópefli, mannréttindafræðslu, stjórnarsetu, fundarstjórn, ræðumennsku, almannatengslum, stefnumótun eða fjármögnun. Aðildarfélög LUF geta nálgast gagnagrunn þjálfarateymisins og óskað eftir þjálfara í námskeiðahald allan ársins hring.
Benedikt Erlingsson
Benedikt Erlingsson (f. 31. maí 1969) er íslenskur leikari og kvikmyndagerðarmaður. Hann varð líklegast fyrst þjóðþekktur fyrir leik sinn í sjónvarpsþáttunum Fóstbræður. Hann hefur hlotið mikið lof fyrir kvikmyndir sínar Hross í oss (2013) og Kona fer í stríð (2018).
Rudolf
Rudolf er íslenskt karlmannsnafn.
Fituleysin vítamín
Fituleysin vítamín eru vítamín sem leysast greiðlega í fitu og fituleysiefnum. Fituleysin vítamín, sem raunar teljast lípíð, leysast ekki í vatni. Dæmi um fituleysin vítamín eru A-vítamín, D-vítamín, E-vítamín og K-vítamín. Fituleysin vítamín eru meðal annars í móðurmjólk og lýsi. Ef fituleysanleg vítamín er neytt í of stórum skömmtum, safnast þau fyrir í líkamanum. Náttúruleg fituleysanleg vítamín hafa þó ekki eiturefnaráhrif.
Pinus wangii
Pinus wangii (kínverska: 毛枝五针松) er tegund af furu ættaðri frá Kína.
Fituleysin vítamín
Mannslíkaminn getur framleitt bæði K-vítamín og D-vítamín í einhverju magni. Bakteríur í þörmunum geta framleitt töluvert magn af K-vítamíni, en húðin er fær um að framleiða nægt magn af D-vítamíni ef hún verður fyrir sterkri sól.
Pinus wangii
Útbreiðsla
Þessi tegund er ættuð frá Yunnan í suður Kína, þar sem hún finnst á tveimur svæðum í Wenshan. Það er óvíst hvort hún finnist í norður Víetnam.
Dhaulagiri
thumb|Dhaulagiri I. thumb|Dhaulagiri-fjallgarðurinn.
Fituleysin vítamín
Heimildir
Örnólfur Thorlacius (2002). Lífeðlisfræði, kennslubók handa framhaldsskólum
Pinus wangii
Útbreiðsla
Pinus wangii er ógnað af skógarhöggi. Hún er undir annars stigs verndun í Kína.
Dhaulagiri
Dhaulagiri-fjallgarðurinn í Nepal er 120 km langur og er þar tindurinn Dhaulagiri I sem er 7. hæsti tindur heims eða 8.167 metrar. Hann var fyrst klifinn árið 1960 af svissnesk-austurrísk-nepölsku teymi. Dhaulagiri þýðir skínandi, hvítur eða fallegur á nepölsku og kemur upprunalega frá sanskrít धवल (dhawala).
Annapurna er í um 34 km fjarlægð frá Dhaulagiri.
Jón Jónsson (f. 1861)
Jón Jónsson frá Gautlöndum eða Jón Jónsson Gauti (28. febrúar 1861 – 23. júlí 1945) var íslenskur kaupfélagsstjóri, einn af stofnendum Kaupfélags Norður-Þingeyinga, formaður þess og framkvæmdastjóri frá 1895 til 1916. Hann sat í Fánanefndinni 1913-1914.
Standard & Poor's
thumb|200px|Höfuðstöðvar fyrirtækisins
Standard & Poor's Financial Services LLC (S&P) er bandarískt fjármálaþjónustufyrirtæki. Það er dótturfyrirtæki McGraw Hill Financial sem gefur út rannsóknir og greiningu á hlutabréfum og skuldabréfum. S&P er þekkt fyrir vísitölurnar sínar eins og S&P 500 og aðrar. Það er eitt aðallánshæfisfyrirtækjanna þriggja ásamt Moody's Investor Service og Fitch Ratings. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru á Manhattan-eyju í New York-borg.
Fyrirtækið var stofnað í sínu núverandi formi árið 1941 eftir sameiningu við önnur fyrirtæki.
.td
.td er þjóðarlén Tsjad.
Tenglar
Toppdomän
Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá
Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá (enska: International Physicians for the Prevention of Nuclear War eða IPPNW) eru félagasamtök lækna, læknanema og heilbrigðisstarfsmanna í 63 löndum sem helga sig „fræðslu almennings um afleiðingar kjarnorkustríðs og getuleysi almannavarna og heilbrigðisþjónustunnar ef til slíks stríðs kæmi“. Höfuðstöðvar samtakanna eru í bænum Malden í Massachusetts. Samtökin hlutu friðarverðlaun Nóbels árið 1985.
Aðildarfélög IPPNW eru ýmis innlend læknasamtök sem eiga það sameiginlegt að berjast fyrir eyðingu kjarnavopna og gegn kjarnorkustríði. Aðildarhóparnir eru margvíslegir að stærð; allt frá fámennum hópum lækna og læknanema upp í samtök sem telja til sín tugþúsundir meðlima og stuðningsmanna. Þar sem aðildarhóparnir eru sjálfstæð félög innan alþjóðlegra félagasamtaka vinna þau að ýmsum málefnum sem snerta meðal annars stríð, heilsugæslu, samfélagsréttlæti og náttúruvernd.
Saga
Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá voru stofnuð árið 1980 að undirlagi lækna frá Bandaríkjunum og Sovétríkjunum sem komu sér saman um að vinna gegn mögulegri kjarnorkustyrjöld milli landanna tveggja. Læknarnir vísuðu til fyrstu siðareglu læknastéttarinnar – þeirrar að ef engin lækning væri til gegn sjúkdómi bæri læknum að koma í veg fyrir hann – og komu saman til að útskýra fyrir yfirvöldum og almenningi hvernig læknisfræðileg og vísindaleg staða yrði ef kæmi til kjarnorkustríðs og til að mæla með eyðingu kjarnavopna úr vopnabúrum ríkja.
Stofnforsetar samtakanna voru Bernard Lown frá Bandaríkjunum og Jevgeníj Tsjazov frá Sovétríkjunum. Til liðs við þá gengu fleiri læknar á borð við Jim Muller, Ioan Moraru frá Rúmeníu, Eric Chivian frá Bandaríkjunum og Míkhaíl Kúzín og Leoníd Íljín frá Sovétríkjunum. Þeir settu á fót teymi til að leggja mat á upplýsingar sem japanskir kollegar þeirra höfðu safnað saman upp úr rannsóknum á afleiðingum karnorkuárásanna á Hiroshima og Nagasaki. Fjallað var um læknisfræðileg áhrif bruna- og sprengjusára og meiðsla vegna geislavirkni.
Læknarnir veittu mannkyni þá viðvörun að kjarnorkustríð yrði hinsta farsótt heimsins, að engin lækning gegn því yrði í boði og að ekki yrði hægt að bregðast við því á vettvangi heilsugæslu. Skilaboð þeirra bárust milljónum manns um allan heim. David Lange, fyrrum forsætisráðherra Nýja-Sjálands komst svo að orði að Læknar gegn kjarnorkuvá hefðu „gert læknisfræðilegan veruleika hluta af pólitískum veruleika“.
Á fyrstu fimm árunum frá stofnun sinni unnu Læknar gegn kjarnorkuvá í nánu samstarfi við aðildarhópa sína í Bandaríkjunum og Sovétríkjunum og fræddu heilsugæslustarfsmenn, stjórnmálalaiðtoga og almenning um heilsu- og umhverfisafleiðingar kjarnorkustríða. Fyrir að sameina þannig lækna beggja megin við járntjaldið í kalda stríðinu hlutu Læknar gegn kjarnorkuvá friðarfræðsluverðlaun UNESCO árið 1984 og friðarverðlaun Nóbels árið 1985. Í tilkynningu Nóbelsnefndarinnar kom fram að samtökin hefðu „stuðlað að því að efla andstöðu almennings gegn beitingu kjarnorkuvopna og komið því til leiðar að mannúðarsjónarmið og heilbrigðismál [nytu] nú meiri athygli en áður“.
thumb|right|Ráðstefna Lækna gegn kjarnorkuvá árið 1992. Þrátt fyrir að kalda stríðinu hafi lokið með hruni Sovétríkjanna árið 1991 eiga Bandaríkin og Rússland enn þúsundir kjarnavopna sem hægt er að beita með litlum fyrirvara. Á árunum eftir kalda stríðið stafar enn kjarnorkuhætta af dreifingu kjarnavopna og möguleikanum á kjarnorkuhryðjuverkum.
Á tíunda áratugnum stofnuðu Læknar gegn kjarnorkuvá alþjóðanefnd til að rannsaka heilsu- og umhverfisafleiðingar kjarnorkuvopnaframleiðslu og -tilrauna og unnu með bandarísku Orku- og umhverfismálastofnuninni (IEER) við að skrásetja þessar afleiðingar. Nefndin gaf út bókaröð um rannsóknirnar, þar á meðal Radioactive Heaven and Earth, Plutonium: The Deadly Gold of the Nuclear Age og Nuclear Wastelands, þar sem fjallað var um heilsu- og umhverfisáhrif kjarnorkuhergagnaframleiðslunnar á heimsvísu.
Í október árið 2007 stóðu Læknar gegn kjarnorkuvá ásamt Konunglega læknisfræðifélaginu í Bretlandi fyrir ráðstefnu um fyrirliggjandi upplýsingar um afleiðingar kjarnorkuvopna. Upplýsingarnar um loftslagsafleiðingar kjarnorkustyrjaldar sem kynntar voru á ráðstefnunni voru notaðar til grundvallar í verkefni Lækna gegn kjarnorkuvá um „kjarnorkuhungursneyð“. Hægt er að nálgast niðurstöður og úrdrátt um læknisfræðilegar afleiðingar kjarnorkustríða á hlekknum Zero Is the Only Option: Four Medical and Environmental Cases for Eradicating Nuclear Weapons.
Í seinni tíð hafa Læknar gegn kjarnorkuvá og undirhópar þeirra beint athygli að heilsu- og umhverfisafleiðingum úranvinnslu. Meðal annars hafa samtökin staðið fyrir heilsukönnunum á Indlandi og andmælt áætlunum Ástralíu um aukningu á útflutningi úrans. Árið 2010 gaf alþjóðaráð samtakanna út yfirlýsingu þar sem kallað var eftir alþjóðlegu banni gegn námugrefstri á úrani vegna hættu gegn lýðheilsu sem honum fylgir.
Samtökin settu á fót Alþjóðlega her­ferð til af­náms kjarna­vopna (ICAN) árið 2007. ICAN er í dag leiðandi meðal frjálsra félagasamtaka sem berjast fyrir alþjóðlegum sáttmála um bann við og förgun kjarnorkuvopna og starfar ásamt rúmlega 200 mannréttinda-, friðar- og umhverfissamtökum í rúmlega 80 löndum. ICAN hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2017.
Á tíunda áratugnum fóru Læknar gegn kjarnorkuvá að fjalla um þá ógn sem lýðheilsu og almenningsöryggi stafar af vopnuðu ofbeldi almennt. Samtökin helga sig því að binda enda á stríðsrekstur og því að fræða alþjóð um heilsuvandamál sem rekja má til hans. Fyrstu meiriháttar umsvif Lækna gegn kjarnorkuvá sem ekki tengdust kjarnavopnum voru í alþjóðlegri herferð til að banna jarðsprengjur. Samtökin tóku þátt í herferð gegn almennu vopnavaldi árið 2001 þegar þau settu á fót verkefnið Aiming for Prevention, sem hefur tekið á sig víðari mynd frá stofnun þess og tekur nú til sín umfjöllun um lýðheilsuógnir af völdum hvers kyns vopnaðs ofbeldis. Verkefnið er rekið af undirhópum Lækna gegn kjarnorkuvá á suðurhveli jarðar þar sem vopnað ofbeldi er daglegt brauð og mikill hluti af fjármagni heilsugæslunnar fer í að bregðast við því.
Læknar gegn kjarnorkuvá tóku ásamt ýmsum öðrum borgaralegum friðarsamtökum í að hvetja til samþykktar Vopnaviðskiptasamningsins (ATT). Samtökin eru jafnframt virkur aðili í Ofbeldisvarnarbandalagi Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar.
Brynhildur Pétursdóttir
Brynhildur Pétursdóttir (f. 30. apríl 1969) er fyrrverandi þingmaður fyrir Bjarta framtíð. Hún starfar hjá Neytendasamtökunum.
Loughborough
thumb|Markaðstorgið í bænum. Loughborough er borg eða bær í Leicestershire, Englandi og er annað stærsta þéttbýlið þar. Um 68.000 bjuggu þar árið 2019. Loughborough-háskóli er þar. Leicester, Nottingham og Derby eru nálægar borgir. Austur-Miðlandaflugvöllur er einnig í grenndinni.
Brynhildur Pétursdóttir
Brynhildur ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningunum 2016.
Þjóðhagfræði
Þjóðhagfræði er hluti af hagfræði. Öfugt við rekstrarhagfræði vinnur hún með heildarstærðir. Það þýðir að hegðun hagkerfisins í heild sinni er rannsökuð, til dæmis þegar heildartekjur, atvinnuhlutfallið, verðbólgan eða hagsveiflan breytast. Markmiðið er að finna skýringar á þessum breytingum og þær stærðir sem hafa áhrif og lýsa tengslum þar á milli.
Aðalatriði í þjóðhagfræðikenningum er hlutverk ríkisins. Ákveðin hugsjón um hlutverk þess í hagkerfinu er studd með kenningu og síðan krafist ákveðinnar hagstjórnar. Ríkisstjórnir reyna að breyta þeim stærðum sem ex-post eru taldar hafa þau áhrif, sem sóst er eftir. Til greina koma breytingar á sköttum, vöxtum eða ríkisneyslu til að ná ákveðnum pólitískum markmiðum eins og stöðugu verðlagi, fullri atvinnu eða hagvexti. Það er þess vegna sem hagnýtar kennitölur eru gríðarlega mikilvægar í pólitískri umræðu og auk þess eru þær metnar sem mælikvarði á gæði stjórnarinnar í kosningabaráttu.
Tíminn fram að alræðisstjórninni
Einstakir spekingar, lög- og fjármálafræðimenn og ekki síst guðfræðingar úr fornöldinni eða miðöldum miðluðu ýmsum hugmyndum um hagnýta hegðun. Það hefur þó ekki verið margt um akademíska umræðu í nútímalegum skilningi þegar um þróun hagnýtra kenninga er að ræða. Meðal frumkvöðla fornaldarhagfræðinga má telja Xenophon, Platon og Aristóteles. Frá miðöldum og tíma upplýsingarstefnunnar má nefna Thomas Morus, Thomas Hobbes, John Locke og Gottfried Wilhelm Leibniz.
Milli kaupauðgisstefnu og gullalda
Í Bretlandi varð þessari kenningu vel tekið og hún þróuð á félagslegt stig sem þá bar nafnið klassísk þjóðhagfræði. Adam Smith, David Ricardo og John Stuart Mill eru oft nefndir mikilvægustu fulltrúar þess skóla. Í andstæðu við physiokratana kröfðust þeir takmarkaðrar hagstjórnar frá ríkinu til að sporna við vanþróun.
Milli gullaldar og Keynes
Athygli hagfræðinganna beindist að hagnaðardreifingunni meðan iðnvæðingin stóð yfir. Því á meðan að á henni stóð mögnuðust félagslegar andstæður í borgunum og ný fræði voru þróuð: jafnaðarstefnan og marxismi. Þessar stefnur lögðu áherslu á stjórn hagkerfisins og kröfðust sameignar framleiðsluþátta. Mikilvægustu talsmenn voru meðal annarra Robert Owen, Charles Fourier og Karl Marx. Á sama tíma kom til skjalanna historismi sem fræðimenn eins og Friedrich List og Gustav von Schmoller hafa þróað undir áhrifum nýrra gróandi þjóðlegra tilfinninga. Þeir kröfðust þess að ríkisstjórnin beitti aðferðum til að vernda hagsmuni innlendra og auk þess að tilveran yrði rannsökuð í stað þess að beita fljótfærnislegri alhæfingu.
í lok 19. aldar myndaðist jaðarnytjarskólinn undir áhrifum hagfræðinga eins og William Stanley Jevons, Carl Menger og Léon Walras. Hér komu fyrst fram rekstrarhagfræðilegar stefnur sem fjölluðu um hagnýta skoðun einstaklings og framboðs- og eftirspurnarlínur. Síðan eru aðferðafræðileg vandamál jafngildur hluti hagfræðinnar og spurningar um innihald fræðigreinarinnar eða reglugerðastefnu (hér má líta á lögmál nytjahyggjunnar). Alfred Marshall þróaði undir áhrifum jaðarnytjarskólans klassíku þjóðhagfræðina til ný-klassíku þjóðhagfræðinnar. Hann tengdi einstaklingsbundin sjónarmiðið jaðarnytjarskólans við hinar hlutlægu kenningar klassíku fræðinnar. Árangurinn ber nafnið ný-klassík jafnvægisgreining.
Á þriðja og fjórða áratug 20. aldar skall heimskreppan á með gífurlegt atvinnuleysi. Kenningarnar sem þangað til höfðu verið þróuð gátu hvorki skýrt ástandið né gefa athafnaráð gegn þess nema hin austurríska skóla. En að snúa frá íhlutunarstefnuni sem fulltrúa þess kröfðust var ekki framkvæmdalegt á þeim tíma.
Keynes til í dag
Í nýrri kenningu gaf John Maynard Keynes ríkisstjórnum rök fyrir virk hagstjórn til að leiða úr kreppunni. Í pólitískri andstöðu keynesisma stendur Chicago-skólinn sem bjó til nýfrjálshyggjuna á grundvelli frjálslyndisstefnunnar. Ordóliberalisminn er þróaður úr ný-frjálshyggju og er í sjálfum sér rótin hins félagslegu markaðskerfi. Í sjötta áratugnum stofnaði Milton Friedman peningamagnshyggju. Nýrri og lítið þekktir hugmyndaskólar eru debitismi, frjálst markaðskerfi, framþróunarhagfræði og ný stofnarhagfræði.
Skammtímahorfur
thumb|250px|Hin grundvallarhringrás milli heimila og fyrirtækja Hægt er að túlka þjóðhagkerfið sem efnahagshringrás. Í sínu einfaldasta formi eru tveir markaðsaðilar: einkaheimilin og fyrirtækin. Heimilin nýta framleiddan afurð og bjóða fyrirtækjum upp á vinnuafl. Því á móti er peningahringrás; heimilin græða vinnulaun og fyrirtækin hagnast á sölu afurða.
Auk heimila og fyrirtækja koma þrír aðilar til greina: hið opinbera, peningamarkaðurinn og utanríkisviðskiptin.
Þá flæða vinnulaunin heimila ekki til fyrirtækja að fullu, heldur fer hluti í þessa aukasvið. Þau teljast að vera skattur ríkisins, sparnaður á peningamarkaði og neysla innfluttrar vöru. En auk hagnaðar af sölu afurða til heimila, flæða peningar til fyrirtækja úr sömu aukasviðum. Ef ríkið veitir fjárstyrk eða eflir eftirspurn á peningamarkaðinum, eru fjárfestingar fjármagnaðar og síðan seljast afurðir til útlanda.
eða
Allar frádregnir eða viðbættar fjárhæðir þurfa að jafnast út:
Sem þýðir:
Upplýsingar um raunverulegu upphæðir veita reikningar þjóðarbókhaldsins eða þjóðhagsreikningar. Hér eru borin saman allar efnahagsfærslur í þjóðhagkerfinu (innanlandsreikningur) í ákveðin tímabil, eða erlend viðskiptin (utanlandsreikningur). Þessir ex-post-gögn eru grundvöllur fyrir greiningar og spádóm.
Millihorfur
Í þessu viðhorf er atvinnumarkaðurinn bættur við með framboð og eftirspurn þannig að verðlagið og launin eru breytileg. Enn það er munur milli þess og annarrar markaða, því eftirspurn eftir vinnuafli er tengd framboði afurða. Launakostnaðurinn er hér breytistærð sem tengir vinnuframboð og -eftirspurn. Launin eru þar að auki líka tengd ástandinu á vinnumarkaðinum: mikið atvinnuleysi leiðir til lækkandi launa, hins vegar hækka launin við fulla atvinnu.
Phillips-ferlið er líkan sem lýsir samhengi milli verðlags eða launa og atvinnuleysis. 1958 sá enski töl- og hagfræðingurinn Alban William Housego Phillips neikvætt samhengi milli þessara stærða í Bretlandi. Síðan hefur líkaninu verið nokkrum sinnum breytt og það endurbætt.
Langtímahorfur
Um langt skeið hafa þjóðahagfræðimenn rannsakað hagsveiflurnar (= heildarástandið) í hagkerfinu. Hagsveiflan er breytileg og fylgir oft þessari röð: bati, góðæri, samdráttur og kreppa. Þessa breytingar verða til og aukast með margföldurum og hröðulum.
Mikilvæg hugtök í þjóðhagfræði
heildarstærð -- peningamagn -- hin klassíska tvískipting -– þjóðarfjárlög -- ríkisskuldir -- launa- og verðbreyting -- verðhjöðnun -- verg landsframleiðsla -- hagstjórn -- andsveiflufjármálastefna -- atvinnumarkaðslíkan -- sjálfvirkur sveiflujafnari -- þjóðhagsveifla -- CES-framleiðslufall -- peningaeftirspurn -- Gini-stuðull -- Hollensku veikindin -- Kondratjew-sveifla -- Mundell-Fleming-líkan -- sparnaður hins opinbera -- lögmál Okuns -- möguleg þjóðarframleiðsla -- sveiflufylgjandi efnahagsráðstefna -- sparnaðarhlutfall
980
980 (CMLXXX í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.
Páley
Páley er íslenskt kvenmannsnafn.
Hópar á Evrópuþinginu
Hópar á Evrópuþinginu eru pólitískir hópar sem þingmenn Evrópuþingsins mynda sín á milli. Þeir eru gjarnan myndaðir af einum eða fleirum evrópuflokkum eða sjálfstæðum flokkum og frambjóðendum.
Pýramídarnir í Gísa
thumb|220px|Allir pýramídarnir í Gísa.
Pýramídarnir í Gisa eru greftrunarsvæði í útjöðrum Kaíró í Egyptalandi. Pýramídarnir eru 8 km inni í landi frá borginni Gísa við Níl. Pýramídarnir eru þrír: Pýramídinn mikli í Gísa, Khafre-pýramídinn og Menkaure-pýramídinn, til viðbótar fjölmargar litlar byggingar. Pýramídinn mikli í Gísa er eitt af sjö undrum veraldar og það eina sem er til í dag. Sfinxinn í Gíza er í eystri hluta svæðisins.
Eriophyes tiliae
Eriophyes tiliae er sníkill sem sýgur safa blaða linditrjáa. Sem viðbragð við efnum frá mítlinum mynda blöðin gall utan um hann. Vera mítlanna virðist að öðru leyti ekki hafa áhrif á vöxt trésins. Tegundin er útbreidd í Evrópu.
St. Gallen
St. Gallen (franska: Saint-Gall, ítalska: Saint-Gall) er sjöunda stærsta borgin í Sviss og er höfuðborg samnefndrar kantónu. St. Gallen var áður fyrr undir yfirráðum klaustursins þar í borg, en áhrif þess náðu víða um norðanvert Sviss. Klausturríkið var ekki afnumið fyrr en 1796 er Frakkar stofnuðu helvetíska lýðveldið og var St. Gallen innlimað í lýðveldið. Klaustrið og klausturbókasafnið eru á heimsminjaskrá UNESCO.
Lega
Borgin St. Gallen er norðaustast í Sviss, rétt sunnan við Bodenvatn og rétt austan við landamærin að Austurríki. Næstu borgir eru Bregenz í Austurríki til austurs (20 km), Konstanz í Þýskalandi til norðvesturs (30 km) og Zürich til vesturs (um 50 km). Borgin liggur á tæplega 700 metra háu hæðardragi og er því ein hæsta borg Sviss.
Orðsifjar
St. Gallen heitir eftir írska kristniboðanum og dýrlingum Gallusi sem boðaði kristni í héruðunum í kringum Bodenvatn á 7. öld e.Kr. Eftir dauða hans var stofnað klaustur sem ber nafn hans, St. Gallen (heilagur Gallus). Því ber borgin gjarnan gæluheitið Gallusarborgin (Gallusstadt).