cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vífilsstaðir
Öll starfsemi hins opinbera lagðist af árið 2002 en þá tók Hrafnista við húsnæðinu og rak þar öldrunarheimili fyrir um 50 manns til 20. ágústs 2010. Vífilsstaðir eru í eigu ríkisins og eru í umsjá fasteignaumsýslu þess.
Saga
Upprunalega byggði Vífill bæinn Vífilsstaði eftir að Ingólfur Arnarson, landnámsmaður Íslands, hafði veitt honum frelsi fyrir fund á öndvegissúlum sínum tveim sem hann hafði varpað frá borði og hugðist byggja sér bæ þar sem þær ráku á land. Vífilsfell er einnig kennt við hann.
Þann 1. september 1910 var spítali fyrir berklasjúklinga byggður á Vífilsstöðum sem Rögnvaldur Ólafsson teiknaði. Eftir að berklasjúklingum fór fækkandi árið 1973 var byrjað að taka á móti öllum öndunarfærasjúklingum. Þar var einnig stórt kúabú, sem lagt var niður árið 1974. Sérstök meðferðardeild fyrir áfengissjúklinga sem tilheyrði Kleppsspítala var stofnuð þar árið 1976. Þeirri deild var lokað 2002.
Rekstur hjúkrunarheimilis fyrir aldraða hófst í byrjun árs 2004 að endurinnréttingu á húsinu loknu. Telst aðstaðan með þvi nútímalegra sem gerist. Hrafnista annast rekstur Vífilsstaða og leigir húsið af ríkinu. Níu af hverjum tíu heimilismanna koma beint af öldrunardeildum LSH, en 10% heimilismanna eru teknir inn samkvæmt hefðbundnum inntökureglum.
Þar starfar prestur sem sinnir sálgæslu og trúarlegri þjónustu við heimilismenn, aðstandendur og starfsfólk.
Framsækið rokk
Framsækið rokk eða progrokk (enska: progressive rock eða í stuttu máli prog rock) er undirflokkur rokks sem blandar klassíkri tónlist og djassi við rokk. Það kom fram á Englandi á seinustu árum sjöunda áratugarins og blómstraði á miðum áttunda áratugarins. Framsæknir rokkarar voru mjög tilraunagjarnir og reyndu að slíta sig frá hinu hefðbundna rokki með mikilli hljóðfæranotkun, óreglulegum takti og óvenjulegu formi á lögum. Helstu hljómsveitir framsækins rokks voru King Crimson, Genesis, Emerson, Lake and Palmer, Rush, Jethro Tull, Yes og Pink Floyd.
Uppruni
Á sjöunda áratugnum varð til menningarkimi í London. Þeir sem mynduðu menningarkimann voru hvítir unglingar af millistétt sem neituðu lífsviðhorfum foreldra sinna ogurðu seinna þekktir sem hippar. Hipparnir skilgreindu sig með einkennandi klæðaburði en þó fyrst og fremst með tónlistarsmekk sínum. Hipparnir hlustuðu á sýrurokk sem kom fram á seinustu árum sjöunda áratugsins en hippunum fannst tónlistin vera hálfgerð opinberun. Þegar sýrurokkið kom fram þá gátu plötufyrirtækin ekki vitað hvað myndi seljast best og þurftu því að gefa út margar plötur hjá mismunandi hljómsveitum og sjá hvað myndi seljast. Vegna þess að plötuútgefundur vissu ekki hvað kaupendur vildu gáfu þeir tónlistarmönnunum einnig aukið rými fyrir tilraunir og listræna stjórnun á plötum sínum. Þetta var nauðsynlegt til þess að framsækið rokk gæti þróast.
Á sama tíma og plötuútgefendur gáfu tónlsitarmönnum lausan tauminn urðu til neðanjaraðar útvarpsstöðvar sem spiluðu sýrurokk. Þessar útvarpsstöðvar studdu sýrurokkið í það að verða ákveðin tónlistarstöð og spiluðu svo líka framsækið rokk þegar það kom fram.
Í júni árið 1967 kom Bítlaplatan Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club út. Sú plata er stundum talin fyrsta framsækna rokk platan en hvort sem hún var það eða ekki var henni tekið fagnandi. Ungt fólk um allan heim tók plötunni opnum örmum og fagnaði því að út hefði komið plata sem væri svo tilraunarkennd og ólík öllu öðru sem þau hefðu heyrt.
Sgt Pepper's hafði mikil áhrif og margar sýrurokks hljómsveitir tóku eftir klassískum áhrifum plötunnar og hófu að nota hana í tónlist sína, til dæmis Procol Harum, The Moody Blues, The Nice og Pink Floyd.
Á sínum tíma fannst fólk að þessar hljómsveitir væru sýrurokkshljómsveitir en þeir voru í raun partur af fyrstu bylgju framsækna rokksins. Þessar hljómsveitir höfðu allar viss einkenni framsækna rokksins en engin þeirra hafði öll einkenni framsækna rokksins. Þessar hljómsveitir byrjuðu ferla sína á því að spila á litlum stöðum þar sem lítið bil var á milli áhorfenda og flytjenda.
Pink Floyd er eina hljómsveitin af þeim sem nefnd eru hér að ofan sem þróaðist og varð þáttur af annarri bylgju framsækna rokksins líka.
Gullöldin 1971–1976
Á árunum 1968–1970 komu út fyrstu plötur frægustu framsæknu rokkara í Englandi. Til dæmis This Was eftir Jethro Tull árið 1968. In the Court of the Crimson King eftir King Crimson, Yes eftir Yes og From Genesis to Revelation eftir Genesis komu út árið 1969 og Emerson, Lake & Palmer gáfu út samnefnda plötu árið 1970. Gentle Giant og Frank Zappa voru með flóknar útsetningar og sægur hljóðfæra.
In the Court of the Crimson King er oft talin fyrsta plata framsækins rokk. Hún innihélt öll helstu atriði framsækinnar tónlistar og plötuumslagið var einnig mjög súrrealískt.
Hljómsveitirnar sem nefndar voru hér að ofan voru hluti annarar bylgju framsækna rokksins. Þær voru með enn minni áherslu á hefðbundin form á lögunum en hljómsveitir fyrstu bylgjunnar. Þær tóku meiri áhrif frá djassinu sem leiddi til þess að takturinn var flóknari og minna fyrirsjáanlegur og plötur þeirra voru stórvirki. Þær héldu áfram að gefa út stórbrotnar og tilraunakenndar plötur fram eftir áttunda áratugnum og vinsældir framsækinna rokkara náðu hátindi sínum á honum miðjum.
1976–1982
Pönkið varð til um miðjan áttunda áratuginn og átti það mikinn þátt í því að vinsældir framsækna rokksins dvínuðu. Það var nýtt og spennandi á meðan framsækna rokkið staðnaði og sölur á plötum framsækinna rokkara dvínaði. Pönkarar fyrirlitu langflestir framsækna rokkið vegna þess hvað þeir hófu sjálfa sig yfir aðra með textum úr bókmenntaheiminum og lærðum bakgrunn sínum. Þó voru framsæknir rokkarar innblástur sumra pönkara. Van Der Graaf Generator voru til dæmis einn aðaláhrifavaldur John Lydon sem var þó mikill pönkari.
Níundi áratugurinn
Á níunda áratugnum fóru plötuútgefendur að skipta sér meira af hljómsveitum. Þeir leyfðu ekki jafn mikla tilraunastarfsemi og áður og vildu smekkleg plötuumslög. Framsæknir rokkarar gerðu ekkert framsækið lengur og voru meira fylgjendur en frumkvöðlar á þessum árum. Þeir hermdu mikið eftir nýbylgjustefnunni sem kom fram þegar diskóið og pönkið missti gífurlegar vinsældir sínar og sameinaði þær í eina stefnu.
Miklar tækninýjungar voru á þessum árum sem gerðu hljóðfæraleikara nánast ónauðsynlega. Þegar framsæknu rokkararnir reyndu að fylgja eftir nýbylgjunni tóku þeir út mörg hljóðfæri sem hafði einkennt framsækna rokkið og hættu einnig að nota órafmögnuð hljóðfæri. Súrrealismi hvarf úr textunum og plötuumslögunum og þeir slepptu löngum sólóum og nálguðust hefðbundið lagaform aftur.
Nýframsækið rokk kom fram uppúr 1980. Það er einfaldara en framsækið rokk með miklum áherslum á trommu. Nýframsækið rokk var undanfari framsækis þungarokks. Saga var fyrsta hljómveitin til þess að spila nýframskæið rokk en frægari og týpískari nýframsæknar rokkhljómsveitir eru Marillion, IQ og Pendragon.
Tíundi áratugurinn
Framsækið þungarokk þróaðist þegar Images and Words, plata Dream Theater kom út 1992. Hljómsveitir á þessum tíma litu þó einnig til gullaldar framsækna rokksins og spiluðu sumar undirtegundir framsækna rokksins þá áttunda áratugnum. . Á tíunda áratugnum urðu hljómsveitir eins og Muse og Air mjög vinsælar og þegar þeir sögðu í viðtölum að þeir væru undir áhrifum frá hljómsveitum eins og Yes þá fóru aðdáendur þeirra að hlusta á gamla framsækna rokkið. Þessir aðdáendur hófu svo að fara á tónleika hjá þeim hljómsveitum sem enn voru starfandi og það vakti framsækna rokkið aftur til lífsins.
Einkenni
Framsæknir rokkarar brutu upp venjulega byggingu rokklagsins sem var vers, viðlag og brú. Þetta gerðu rokkararnir með margvíslegum aðferðum, þeir bættu til dæmis við milliköflum eða löngum hljóðfæraköflum sem voru blanda af sólóhefð rokksins og spunahefð djassins.
Þessir aukakaflar gerðu það að verkum að lög framsækna rokksins urðu mun lengri en hið hefðbundna rokklag, stundum eru þau jafnvel lengur en 20 mínótur. Framsæknir rokkarar bættu einnig við hljóðfærum í hljómsveitir sínar, þar sem áhrifavaldar þeirra voru klassíska tónlistin og djassinn þá tóku þeir hljóðfæri sem hæfðu því. Þetta voru til dæmis flautur, fiðlur, saxófónar og elektrónísk hljóðfæri.
Einfaldur 4/4 taktur þótti úreltur og óspennandi og framsæknir rokkarar tóku flókin og óreglulegan takt fram yfir þann einfalda. Það voru ekki heldur stuttar, auðlærðar og áheyranlegar línur í lögum framsækinna rokkara, enda litu þeir á sjálfa sig sem gáfumenni sem voru hafðir yfir einfaldleikann. Leikrænir tilburðir voru líka algengir og ákveðin hljóðfæri voru stundum látin tákna eitthvað ákveðið. Ýkt dæmi um þetta eru til dæmis klukkurnar í byrjuninni á laginu Time á Dark Side of The Moon sem tákna tímann.
Textarnir eru oftast annaðhvort súrrealískir eða miklir ádeilutextar. Rokkararnir forðuðust texta með þemu eins og ástina, dans eða drykkju eins og margir í tónlistargeiranum voru að semja um þá og enn nú í dag. Framsæknu rokkararnir leituðu fremur af þemum úr bókmenntum eða þjóðsögum.
Plötuumslög höfðu verið byrjuð að breytast á tímum sýrupoppsins en framsæknu rokkararnir fóru enn lengra með listina framaná diskum sínum. Þeir horfðu til súrrealískra verka Salvadors Dalí til innblásturs, til að undirstrika enn frekar hversu gáfulegir og lærðir þeir voru.
1370
thumb|right|[[Gregoríus XI páfi.]] Árið 1370 (MCCCLXX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Niklas Luhmann
Niklas Luhmann (fæddur 8. desember 1927 - látinn 6. nóvember 1998) var áhrifamikill þýskur félagsfræðingur.
Samskipti eru kjarni í kenningum Luhmanns þar sem félagskerfum er lýst sem samskiptum og kerfi er skilgreint sem mörkin milli kerfisins og umheimsins, mörk sem liggja utan um óendanlega flókinn og óskipulagðan ytri heim þar sem það einkennir innri hluti kerfisins að þar er flókið kerfi einfaldað, samskipti innan kerfis virka með því að velja takmarkað magn af upplýsingum til að nota utan kerfisins.
Luhmann notar hugtakið kerfi yfir nánast allt, kerfi með starfsemi eins og markaðskerfi, heilbrigðiskerfi, stjórnmálakerfi. Hann vinnur með þrjár tegundir kerfa en það eru lífræn kerfi, sálræn kerfi og félagskerfi þar sem sálræn kerfi byggja á meðvitund en félagskerfi á samskiptum.
Niðfura
Niðfura (fræðiheiti: Pinus thunbergii ) er furutegund ættuð frá strandsvæðum Japan (Kyūshū, Shikoku og Honshū) og Suður Kórea.
Lýsing
Niðfura getur náð 40 m hæð og 2m í þvermál, en nær því sjaldan nema á náttúrulegu útbreiðslusvæði sínu. Nálarnar eru tvær saman með hvíta hulsu neðan til, 7–12 sm langar, oftast undnar og dökkgrænar; Könglarnir eru 4 til 7 sm langir, með smáum göddum á enda hreisturskeljanna, þroskast á tvemur árum. Karlkönglarnir eru 1 til 2 sm langir, 12 til 20 saman á enda nývaxtar að vori. Börkurinn er grár á ungum trjám og minni greinum, en verður svartur og og skeljaður með aldri á stærri greinum og stofni; verður mjög þykkur á eldri stofnum.
Litningatalan er 2n = 24.
Mjólkursafi
Mjólkursafi (líka nefnt latex) er kvoðulausn sem inniheldur fjölliður. Þennan mjólkurkennda vökva má finna í um 10% dulfrævinga, m.a. í túnfíflum.
Niðfura
Vistfræði
Ín Norður Ameríku er lifun þess lítil vegna innfædds þráðorms: Bursaphelenchus xylophilus, sem er dreift af bjöllum. Í kjölfarið kemur sveppasýking sem dregur tréð fljótt til dauða. Þessi þráðormur er nú einnig kominn til Japans og ógnar tegundinni í heimkynnum hennar.
Mjólkursafi
Vinna má mjólkursafa úr gúmmítré og framleiða úr því gúmmí.
Niðfura
Nytjar
Vegna þols gegn mengun og salti hefur niðfura verið vinsæl í ræktun. Í Japan er það víða notað í görðum, bæði klippt til sem "Niwaki" (formað), og sem fullvaxið óklippt tré. Þetta er sígild bonsai tegund. Hún getur þrifist í mið Evrópu en er sjaldan notuð vegna hægs vaxtar og að hún þolir ekki blautan snjó.
Flokkun
Fyrst var tegundinni lýst af Filippo Parlatore 1868.
Fræðiheitið thunbergii er til heiðurs sænska læknisins, grasafræðingsins og landkönnuðarins Carl Peter Thunberg (1743-1825), sem var nemi hjá Carl von Linnaeus, og dvaldi hann 1775-78 í Batavia og Japan. Hann ritaði fyrstu flóru Japans þar sem hann ranglega greindi tegundina sem skógarfuru (Pinus sylvestris).
Blendingar
Niðfura myndar náttúrulega blendinga með rauðfuru (Pinus densiflora): Pinus × densithunbergii. Hún myndar einnig blendinga með svartfuru (Pinus nigra), en ekki með skógarfuru (Pinus sylvestris). Blendingarnir með rauð og svartfuru vaxa hraðar að minnsta kosti fyrstu árin en foreldrategundirnar.
S.A.S. tríóið með rokkhljómsveit Árna Ísleifs
S.A.S. tríóið með rokkhljómsveit Árna Ísleifs er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum Tónum árið 1959 undir merkinu Stjörnuhljómplötur. Á henni syngur S.A.S. tríóið tvö lög með rokkhljómsveit Árna Ísleifs. Tríóið skipuðu Stefán Jónsson, Ásbjörn Egilsson og Sigurður Elísson. Hljómsveitina skipuðu auk Árna Pétur Urbancic, Karl Lillendahl, Reynir Jónsson og Bragi Einarsson á saxófón. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Teitur Þórðarson
250px|thumb Teitur Þórðarson (f: 14. janúar 1952) er íslenskur knattspyrnustjóri og fyrrum knattspyrnumaðu. Hann hefur þjálfað í Svíþjóð, Noregi og Eistlandi, m.a. liðin F.C. Lyn Oslo og SK Brann. Teitur spilaði knattspyrnu m.a. með ÍA, RC Lens, AS Cannes, Yverdon Sports, Östers IF og Jönköpings IF.
A cappella
A cappella er ítalskt tónlistarhugtak sem þýðir „í stíl kirkjunnar“ og er notað um söng án undirleiks, þ.e. einraddaðan eða fjölraddaðan flutning samsettrar tónsmíði án hljóðfæra.
A capella stílinn má rekja aftur til tíma tónskáldsins Josquin des Prez undir lok fimmtándu aldar, en náði vinsældum með verkum Palestrina undir lok þeirrar sextándu. Á sautjándu öld var a cappella að víkja fyrir andstæðu sinni, cantata, en það er samið fyrir bæði raddir og hljóðfæri.
Trúarlegar hefðir
A cappella tónlist var upprunalega notuð í trúarlegri tónlist, og er ennþá. Bæði kristnir og gyðingar eiga langa sögu af a cappella tónlist.
Í Bandaríkjunum
Nútíma a cappella varð til á níunda áratug síðustu aldar, og nær nú yfir margar tónlistarstefnur eins og rokk, popp, hipp-hopp, country, jazz og fleira.
Listamenn
Margar hljómsveitir nota raddir til þess að ná fram hljómum svipuðum þeim sem hljóðfæri gefa frá sér, til dæmis með beatboxi. Sem dæmi má nefna sveitirnar The House Jacks, Rockapella og M-pact. Kristin tónlist er einnig höll undir a cappella, og margar kirkjur nota vísvitandi alls engin hljóðfæri. Í vinsælli tónlist lýsir a cappella sér venjulega þannig að ein rödd syngur í forgrunni, önnur syngur bassalínu og restin bætir upp fyrir önnur hljóðfæri.
Söngleikir
A cappella söngleikurinn Avenue X hóf sýningar þann 28. janúar 1994. Verkið var aðallega í Doo-Wop stíl enda snerist sagan um hóp Doo-Wop söngvara á sjöunda áratugnum.
DRAGAPELLA! var sett upp í Studio 54 í New York árið 2001 og var tilnefnt til Lucille Lortel verðlauna.
In Transit var frumsýnt 2010 og gerist í neðanjarðarlestarkerfi New York borgar. Í verkinu má heyra blöndu af hinum ýmsu tónlistarstefnum, meðal annars jazz, hipp-hopp, rokk og country. Einnig má heyra beatbox í sýningunni. Í desember 2016 varð hann fyrsti a capella söngleikurinn á Broadway.
Ranko Despotović
Ranko Despotović (fæddur 21. janúar 1983) er serbneskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki með landsliðinu.
1392
thumb|right|[[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6. í fyrsta geðveikikasti sínu.]] Árið 1392 (MCCCXCII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd Dáin
Ice Cold (YouTube-rás)
Ice Cold er YouTube -rás í umsjá tónlistarmannsins Inga Bauer (Inga Þórs Garðarssonar) og Stefáns Atla Rúnarssonar. Síðan var stofnuð árið 2011 og var með um það bil 9,2 þúsund áskrifendur árið 2022.
Ingi og Stefán hafa sent frá sér 226 myndbönd þar sem þeir ræða daginn og veginn. Í þessum myndböndunum gerðu þeir myndband á hverjum laugardegi og gerðu hlaðvarp suma þriðjudaga. Einnig gerðu þeir Ice Cold Í beinni alla fimmtudaga.
Margrét Guðnadóttir
Margrét Guðmunda Guðnadóttir (f. 7. júlí 1929, d. 2. janúar 2018) var læknir og veirufræðingur og fyrst kvenna til að gegna embætti prófessors við Háskóla Íslands.
Ferill
Margrét lauk stúdentsprófi frá stærðfræðideild Menntaskólans í Reykjavík vorið 1949. Um haustið hóf hún nám í læknisfræði við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan vorið 1956. Sumrin 1954 og 1955 vann hún á Tilraunastöðinni á Keldum við lungnabólgurannsóknir og að athugunum í sambandi við útbreiðslu á inflúensufaraldri. Eftir útskrift úr læknadeildinni vorið 1956 vann hún eitt ár á Keldum. Fyrsta verkefnið hennar var að kortleggja útbreiðslu mænusóttarfaraldurs sem skall á haustið 1955 á Íslandi. Þetta var liður í því að undirbúa bólusetningu gegn mænusótt sumarið 1957.
Sumarið 1957 fór Margrét á vegum Keldna til Bretlands og Bandaríkjanna í sex mánaða sérfræðinám í veirufræði. Í Bretlandi var hún í námi við Central Public Health Laboratory í London, London School of Hygiene og í Bandaríkjunum við Communicable Disease Center í Montgomery í Alabama. Í kjölfarið fór hún í tveggja ára (1958-1960) framhaldsnám í veirufræði við Yale háskóla í New Haven í Connecticu t. Þar lagði hún stund á rannsóknir á mænusótt og greiningu á veirusóttum í fólki. Á árunum 1960-1969 starfaði Margrét sem sérfræðingur í veirufræði við Tilraunastöðina á Keldum þar sem hún rannsakaði visnu og mæðiveiki og ýmsa sjúkdóma í fólki. Árið 1969 tók hún við prófessorsembætti í sýklafræði við Læknadeild Háskóla Íslands og varð þar með fyrsta konan til að gegna prófessorsembætti við skólann. Á þessum tíma voru konur hvorki dósentar né lektorar en um níu konur voru stundakennarar/aukakennarar. Margrét gegndi stöðu prófessors í 30 ár, til ársins 1999 er hún lét af störfum vegna aldurs. Árið 1974 setti Margrét á laggirnar Rannsóknastofu Háskólans í veirufræði við Landspítalann og var forstöðumaður hennar til ársins 1994.
Margrét rannsakaði m.a. hæggenga veirusjúkdóma í sauðfé, eðli visnu-mæðiveikisýkingar og bóluefni við henni og skrifaði fjölda greina í innlend   og erlend rit.
Sonardóttir Margrétar er Hildur Guðnadóttir sem hlaut meðal annars Óskarsverðlaun fyrir kvikmyndatónlist.
Virknihyggja
Virknihyggja, verkhyggja, hlutverkastefna, fúnksjónalismi eða nýtistefna er víðtæk kenning á mörgum sviðum. Virkni hluta eða kerfa er þannig lykill í virknihyggju. Oft er talað um strúktúralisma sem mótvægi virknihyggju. En struktúralisti myndi heldur vilja skoða uppbyggingu frekar en virkni.
Greining virknihyggjumanna í félagsvísindum lýsa virkni samfélagsins og segja að kerfi stofnana sé notað til þess að varðveita og viðhalda samfélaginu sem það er hluti af. Virknihyggja er einnig til í arkitektúr og kallast funkismi komið af fúnksjónalismi. Þar er stefnan að notagildi húsa sé sem mest og taki mið af því sem þar á að gera. Virknihyggja í hugarheimspeki segir að ástand huga sé eingöngu það hlutverk sem það sinnir. Á sama hátt má skilgreina öll hugtök út frá virkni og segja t.d. að tæki sem veiðir mýs sé músagildra. Virkni skilgreinir hugtakið.
Silki
thumb|right|Silkiþræðir spunnir úr púpum í Tyrklandi. Silki er ofið náttúrulegt efni. Það er meðal annars unnið úr þráðum silkiormsins. Silkivegurinn er söguleg verslunarleið í Mið-Asíu. Ýmis smádýr af fylkingu liðdýra eins og kóngulær og nokkrir ættbálkar skordýra framleiða silki, ýmist sem fullorðin dýr eða á lirfustigi, en mórberjasilkifiðrildið er sú tegund sem helst býr til silki sem menn geta nýtt sér. Lirfa fiðrildisins framleiðir silkið í púpu sína. Hún breytir laufum mórberjatrésins í límkennda froðu sem verður að þræði þegar það kemur úr munni lirfunnar. Úr þessum hárfína þræði býr lirfan svo til púpu. Hægt er að fá þrjár gerðir af silki úr púpunum. Hespusilki eru löngu þræðirnir yst á púpunni og eru þeir um 1000-1500 m langir. Schappelsilki er unnið úr því sem eftir er af púpunni og eru þeir þræðir aðeins 5-30 cm. Hrásilki er svo unnið úr leifum þeirrar vinnslu og eru þeir þræðir styttri en 5 cm.
Eiginleikar silkisins
Silkiþráður er eitt af sterkustu efnum heims miðað við þyngd og það er einnig sveigjanlegt og togsterkt. Silki er mjúkt í að taka og vel einangrandi. Ef silki fær rétta umhirðu hleypur það ekki í þvotti. Ómeðhöndlað silki missir gljáa og góða eiginleika við sólarljós. Það krumpast minna en bómull en meira en ull. Flest silkiefni þola vélþvott á stilingu fyrir viðkvæman þvott en þola ekki þurrkara. Silki er ekki mjög slitsterkt, það rafmagnast auðveldlega og er mölsækið. Efnafræðilega er þráðurinn samsettur úr löngum amínósýrusameindum, mjög svo svipuðum keratíni, en það er efni sem til dæmis er í hári, fjöðrum og nöglum ýmissa annarra dýra.
Sýrudjass
Sýrudjass (e. acid jazz) er tónlistarstefna sem er upprunin frá Bretlandi og er hægt að hrekja hana til ársins 1987. Nafnið „acid jazz“ eða sýrudjass, var fundið upp fyrst af plötusnúðinum Gilles Peterson sem vann þá á stöðinni KISS FM. Stefnan er sögð vera sú fyrsta sem hefur verið nefnd af plötusnúði (en ekki gagnrýnenda eða tónlistarmanni). Stefnan sjálf var svar við danstónlistinni „sýruhústónlist“ sem var vinsælust meðal plötusnúða í Bretlandi áður en sýrudjass tók yfir. Gilles lýsir stefnunni í viðtali árið 1988 á eftirfarandi hátt: „Djassvettvangurinn er sterkur núna, en okkur fannst við þurfa að magna hann smá til að halda honum gangandi. Með því að kalla stefnuna sýrudjass, mun fólk segja „þetta hlýtur að vera áhugavert“ og dansa síðan við hana. Þannig að slóttulega ertu að kynna nýtt form af tónlist og nýtt form af djassi“ Gilles tilkynnti ári seinna, 1988 á KISS FM að hugtakið sýrudjass væri dautt. En var langt frá því að vera sannleikurinn. Stefnan er búin að fá nýtt heiti á sér í Bandaríkjunum og kalla hana Urban-Alternative. Samkvæmt söngvaranum, lagahöfundinum og útgefandanum Angel, sem hefur m.a. unnið með frægum sýru djass hljómsveitum í Bandaríkjunum eins og The Brand New Heavies og Soul Sonics, þá hefur nafninu verið breytt „til að gefa listamönnunum meira listrænt svigrúm“.
Marie Tussaud
thumb|right|250px|Marie Tussaud Madame Anna Marie Tussaud (1761 – 1850) var frönsk vaxmyndagerðarkona. Hún fæddist í desember árið 1761 í Frakklandi.
Sýrudjass
Tegund
Sýrudjass er oft gagnrýnd fyrir að hafa ekki þróast frá hefðbundnum stofni djass. Hljómur sýrudjass er samrunin af áttunda áratugs fönki, sálartónlist, hip hopi, latin grúvi og djassi. Sterkir ryþmar og grípandi laglína eru helstu einkenni sýrudjass og aðal áherslan er sett á tónlistina sjálfa en minna á textann í lögunum (nema þegar það er rappað, þá skiptir textin máli). Hljóðfærin sem spilað eru á eru mismunandi eftir því hvernig hún er útfærð, hvort það sé plötusnúður eða hljómsveit að spila. Hljóðfærin sem notuð eru: hljóðgervill, flauta, trompet, básúna, klarinet, trommur, hammondorgel, saxófónn, kongatromma og önnur slagverk, rafmagnsgítar, rafbassi og önnur strengjahljóðfæri. Ef plötusnúður spilar þá notar hann snúningpall og sýnishorn. Misskiptar skoðanir eru á þessari tónlistarstefnu, Neil Conner, eigandi Record Runner í San Francisco að lýsir sýrudjass sem jákvæða breytingu frá hverstdagslegri tónlist. Hann segir: „Sýrudjass er nógu hrá til að laða að krakka sem eru mikið í hipp hoppi, þetta er fersk breyting fyrir alla og kennir krökkum tónlistasögu, hvort sem þau vita það eða ekki”. Hins vegar finnst tónlistarmanninum Ronny Jordan sýrudjass vera tískufyrirbrygði, en hann hefur fengið nafn sitt á Topp Jazz Album töfluna og er sagður þar vera frábær sýrudjassgítarleikari. Hann segir: „Hvernig ég sé sýrudjass, er að hún er meira tískuyfirlýsing (lýta út og klæðast á ákveðin hátt) og ég er ekki þannig. Eina sem ég hef sameiginlegt við sýrudjass er unnun mín gagnvart áttunda áratugs tónlist“. Síðan er síðast en ekki síst tónlistarmenn sem vita ekki einu sinni að það er að spila svo kallaðan sýrudjass, eins og Alan Barnes segir þegar hann var spurður um hvað sýrudjass væri „ég veit eiginlega ekki hvað það er, hvað er það? Hvað er sýru djass? Ég er víst í því en ég veit ekki hvað það er, ég virkilega veit það ekki.“
Plötufyrirtæki
Gilles Peterson og Eddie Piller stofnuðu plötufyrirtæki árið 1988, sem þeir nefndu eftir tónlistarstefnunni og heitir Acid Jazz Records. Upprunaleg áætlun þeirra var að gefa út meiri lifandi tónlist frekar en tækni tónlist. Stefnan þeirra var „Engin House tónlist“ og þeir tóku við sálar og fönk tónlistamönnum á sjöunda og áttunda áratugnum. Fyrsta lagið sem var gefið út af fyrirtækinu var „Fredrick Lies Still“ eftir Galliano og er tökulag af laginu „Freddie's Dead“ eftir Curtis Mayfield. Hljómsveitin Galliano lýsir sýrudjassi í viðtali árið 1988: „sýrudjass er bara orðatiltæki, það þýðir ekkert. Það lætur bara fleira ungt fólk hlusta á tónlistina“. Gilles hættir í Acid Jazz Records árið 1989 til að stofna annað fyrirtæki, sem hann nefndi Talkin' Loud. Nafnið á plötufyrirtækinu var nefnt eftir plötusnúðakvöldunum sem Gilles hélt og hétu „Talkin' Loud Nights“. Þessi kvöld voru fyrst haldin á skemmtistaðnum Fridge í London. Plötufyrirtækið Phonogram fjármögnuðu hann til að stofna fyrirtækið. Í fyrri hluta 1990 fékk plötufyrirtækið frægar sýrudjasshljómsveitir á plötusamning s.s. Jamiroquai og Brand New Heavies. Besta stund fyrirtækisins var þegar sama árið, öllu heldur 1994, gáfu þau út plötunrnar „The Plot Thickens“ eftir Galliano, sem var síðasta platan með honum sem fyrirtækið gaf út. „Apparently Nothing“, lag með The Young Disciples, þar sem Carleen Anderson fær mikla athygli fyrir einstaka söng sinn. Fyrirtækið gefur út líka lagið „There's Nothing Like This“ með Omar og gáfu út fyrsta diskin með Urban Species sem varð víða vinsæll.
1393
thumb|right|[[Jóhann Nepomuk (Jan Nepomucký)]] Árið 1393 (MCCCXCIII í rómverskum tölum)
Sýrudjass
Tónlistarmenn
Úrval af sýrudjasstónlistamönnum birtast á seinni hluta níunda aldarinnar og í upphafi tíundu aldar. Til að mynda þá eru hljómsveitir eins og Stereo MC's, James Taylor Quartet, Groove Collective, Galliano, Palm Skin Productions, Mondo Grosso, Outside og United Future Organization. Stíll sýrudjass er mjög víður, frá rafrænum diskó stíl með hljómsveitir eins og Jamiroquai og Brand New Heavies til fönk-rokk stíl, bönd eins og Mother Earth og Mendez Report. Margir fengu innblástur sinn frá gömlum fönk og jazz tónlistarmönnum, með því að taka sýnishorn frá þeim og endurtaka hljóðin þeirra með þá nýlegri tækni. Þessi tækni var notuð oft hjá hip hop tónlistamönnum, s.s. Sugar Hill Gang og Digital Underground.
1393
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sýrudjass
Plötusnúðar
Gilles Peterson, Simon Booth, Jez Nelson og Paul Bradshaw byrjuðu að spila þessa þá nýlegu tónlist til fólks á klúbbum. Þótt að sýru djass var yfirleitt spiluð órafmögnuð þá var það frekar algengt að plötusnúður rispaði plöturnar á sýningum. Gilles Peterson byrjaði feril sinn á því að spila jazz-funk í sínum eigin þætti á sjóræningjastöð. Hann fékk starfið með því að leyfa stöðinni að nota senditækið sitt. Hann tók upp þættina sína í garðskúrnum sínum.
Snjókarlinn - Soffía og Anna Sigga
Snjókarlinn er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum Tónum árið 1960 undir merkinu Stjörnuhljómplötur. Á henni syngja Soffía Árnadóttir og Anna Sigga Þorgrímsdóttir eða Soffía og Anna Sigga eins og þær voru kallaðar, tvö lög með hljómsveit Árna Ísleifs. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Komdu niður
Ljóð: Jón Sigurðsson
Pinus densata
Pinus densata, er tegund af furu ættuð frá, og einlend í Kína. Hún er stundum talin afbrigði af kínafuru. thumb|vinstri|grein
Austurstrandar Hip Hop
Austurstrandar hip hop er form af hip hop tónlist sem saman stendur af jamíkanískum dancehall og töktum frá R&B, diskó, funk ásamt sál og jazz.Austurstrandar hip hop er svæðisbundin stíll af hip hop tónlist sem varð í New York borg í Bandaríkjunum í kringum 1970. Hip hop er almennt talið hafa orðið til fyrst og þróast svo á Austurströnd Bandaríkjanna. Stíllinn á Austurströndinni varð varanlega svæðisbundinn í Bandaríkjunum þegar aðrir tónlistarmenn frá öðrum fylkjum fóru að koma fram með öðruvísi stíla af hip hopi. Það varð varanlega vinsælt í kringum 1980, og hélt vinsældum í gegnum 1990 og heldur þeim enn. Er að finna að mestu leyti í New York-borg - Philadelphiu - New Jersey - Boston - Baltimore - Washington, D.C. og Virginia Beach.
Stíll Austurstrandar Hip hopsins
Austurstrandar hip hop er algjör andstæða við old school hip hop. Old school er með einfalt rím mynstur þá hefur austurstrandar hip hopið lagt mikla áherslu á mjög ljóðræna og mikla texta. Austurstrandar hip hopið hefur einnig haft það einkenni að vera með efnismikla texta, flókinn orðaforða, geta spunnið mikið og mikið af myndhverfingum. Þó að austurstrandar hip hopið hafi ekki hefðbundin stíl þá á það til að sökkva til þungra slaga. Þeir sem lögðu áherslu á þungu og miklu slögin voru til dæmis EPMD og Public enemy á meðan tónlistarmenn eins og EricB. & Rakim, Boogie down Productions, Big Daddy kane og Slick Rick voru þekktir fyrir ljóðræna kunnáttu. Ljóðræn þemu í gegnum sögu austurstrandar hip hop hafa verið á bilinu frá ljóðrænnar meðvitundar sem Public Enemy og A Tribe Called Quest svo voru sumir þekktir fyrir fyrir mafíu rapp, flytjendur sem voru með slíka texta voru tónlistarmenn eins og Reakwon og Kool G.
Tilurð hip hops á austurströndinni
Austurstrandar hip hop er stundum kallað New York rapp vegna þess að það á rætur sínar og þróun að rekja til block partía sem haldin voru í New York í kringum 1970. Samkvæmt Allmusic „Í byrjun hip-hop tímabilsins var allt rapp austurstrandar rapp“. Tónlistarmenn í byrjun tímabilsins voru meðal annars DJ Kool Herc, Grandmaster Flash, Afrika Bambaataa, the Sugarhill Gang, Kurtis Blow, Jam Master Jay, og Run-D.M.C., voru brautryðjendur í austurstrandar hip hopi þegar hip hopið var að þróast. Þegar hip hopið fór að þróast þróuðust textarnir og ljóðrænu þemun einnig. Hópar tengdir við New York eins og De La Soul, A Tribe Called Quest, and the Jungle Brothers unnu sér einnig inn þekkingu fyrir fjölbreytileika í tónlistinni.
Endurkoma Austurstrandarinnar (byrjun til loka 10. áratugarinns)
Þótt Austurstrandar hip hop hafi verið allsráðandi í gegnum seinni hluta 9. áratugarins, þá komu N.W.A með lagið Straight outta compton sem að sýndi harðari hlið af Vesturstrandar hip hopi og fór að vekja athygli á því. Árið 1992 kynnti plata Dr. Dre, the Cronic vesturstrandar hip hop til almennra vinsælda. Ásamt þeirri hæfni að geta haldið áfram að vera partí tónlist, varð vesturstrandar hip hopið allsráðandi í byrjun 10. áratugarins. Þó að G-funk hafi verið vinsælasti stíllinn af hip hopi í byrjun 10. áratugarins var austurstrandar hip hopið enn þá óaðskiljanlegur hluti af tónlistar iðnaðinum. Nokkrir New York rapparar risu frá neðanjarðar senunni og byrjuðu að gefa út athyglisverðar plötur í byrjun og í miðjum 10. áratugnum. Frumraun Nas, platan Illmatic, hefur verið sem skapandi hápunktur af austurstrandar hip hop senunni og með framleiðslu frá frægum framleiðendum í New York eins og Large Professor, Pete Rock og DJ Premier. The Notorious B.I.G. varð átrúnaðargoð í austurstrandar hip hopi í gegnum mest allan 10. áratuginn. Velgengni hans á vinsældarlistum og vinsældaraukning hans fangaði meiri athygli til New York á tímum þegar Vesturstrandar hip hop var alls ráðandi. Samkvæmt ritstjóra All music, Steve Huey, velgengni albúmsins hans Ready to die sem kom út árið 1994 „enduruppgvötaði Austurstrandar rapp fyrir sumar kynslóðir“ og „breytti the Notorious B.I.G. hip-hop átrúnaðargoð, fyrsta stórstjarnan sem kom frá austurströndinni eftir vinsældir g-funksins sem Dr.Dre gerði frægt á vesturströndinni“. Vinsældir hans hjálpuðu að ryðja veginn fyrir velgengi annarra austurstrandar rappara eins og Jay- Z og Nas.
Austurstrandar - vesturstrandar hip hop ágreiningurinn
Austurstrandar – Vesturstrandar hip hop ágreiningurinn var deila í kringum 1990 milli tónlistarmanna og aðdáenda frá Austurströndinni og Vesturströndinni. Í brennidepli ágreiningsins voru Austurstrandarrapparinn The Notorious B.I.G og plötufyrirtæki hans bad boy records og Vesturstrandarrapparinn 2Pac og hans plötufyrirtæki death row records, sem báðir voru síðan myrtir.
Bakgrunnur
Á 8. áratugnum varð hip hop til á götum New York borgar, sem varð svo áfram í fararbroddi tegundarinnar í gegnum 9. Áratuginn. Þegar það fór að nálgast 9. áratuginn byrjuðu sumir vesturstrandar tónlistar menn að fá athygli eins og Ice-T, MC Hammer og N.W.A. Upphaf ágreiningsins milli austur og vestur strandarinnar voru að öllum líkindum hafin árið 1991 þegar Austurstrandarrapparinn Tim Dog gaf út lagið „Fuck Compton“, vísvitandi diss lag sem var miðað á N.W.A ásamt öðrum compton tónlistarmönnum eins og DJ Quik.
Í lok ársins 1992 var gefin út frumraun rapparans og pródúsentsnins Dr. Dre, The Cronic sem var fyrsta sólóplatan hans og var gefinn út af Death Row Records. Á nýju ári hafði platan orðið þreföld platínu plata. Í lok 1993 gáfu Death Row Records út Doggystyle, sem var frumraun rapparans Snoop Doog sem var frá Long Beach, sem varð einnig margföld platínu plata. Í byrjun 1994 hafði velgengi Death Row Records fengið mikla athygli og vakti mikla athygli á Los Angeles og Vesturstrandar hip hop senunni.
Bad Boy á móti Death Row
Árið 1993 stofnaði Sean „Puff Daddy“ combs nýtt hip hop plötufyrirtæki í New York sem heitir Bad Boy records. Næsta ár var framraun fyrirtækisins gefinn út af rapparanum frá Brooklyn Christopher „The Notorious B.I.G.“ Wallace einnig kallaður „Biggie Smalls“ og rapparanum frá Long Island Craig Mack og fengu þeir strax mikla athygli, sem virtist blása nýju lífi í Austurstrandar hip hop senuna árið 1995.
2Pac á móti The Notorious B.I.G.
Eftir að „Who shot Ya?“ var gefið út, sem 2pac túlkaði sem að Biggie væri að hæðast að ráninu og skotárásinni á hann, kom 2pac fram í mörgum lögum og beindi hótunum og/eða hamlandi skotum að Biggie, Bad Boy sem plötufyrirtæki og að hverjum sem tengist þeim á einhvern hátt á seinni hluta 1995 til 1996. Á þessum tíma fóru fjölmiðlar að fylgjast með ágreiningum og færðu fólki stöðugt fréttir um það. Þetta varð til þess að aðdáendur beggja senanna fóru að taka aðra hvora hlið málsins. Þó að opinber hefndar plata hafi aldrei verið gefin út af Biggie sem viðbrögð gegn þessu voru nokkur lög frá Biggie sem geta hafa verið svör gegn öllu því sem 2pac sagði, ekki síst „Long kiss goodnight“ sem Lil' Cease sagði vera beint að 2pac í viðtali við tímaritið XXL.
Cyndi Lauper
thumb|150px|right|Cyndi Lapuer, [[2017]] Cynthia Ann Stephanie Lauper (f. 22. júní 1953 i New York-borg) er bandarísk söngkona, tónskáld og leikkona. Árið 1983 gaf hún út sína fyrstu plötu -She's So Unusual-, sem innihélt hennar vinsælustu og þekktustu lög, "Girls Just Want to Have Fun" og "Time After Time".
Hennar 10 síðari plötur hafa ekki staðist samanburð við frumburð hennar þótt stöku lag hafi komist svolítið upp.
Bergsson
Bergsson getur átt við:
Bergson (surname)
1315
Árið 1315 (MCCCXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
thumb|right|[[Margrét af Búrgund. Hún eyddi síðasta æviárinu í dýflissu og varð aldrei drottning Frakklands.]]
Fædd
Dáin
Gojko Kačar
Gojko Kačar (fæddur 26. janúar 1987) er serbneskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 22 leiki með landsliðinu.
Vikmörk
Vikmörk er hugtak sem notað er í peningastefnu seðlabanka þar sem miðað er við að sveiflur á gengi fari ekki út fyrir ákveðin mörk. Á Íslandi var vikmörk einn af þáttum í peningastefnu Seðlabanka Íslands.
Skanderbeg
Skanderbeg eða Gjergj Kastrioti (6. maí 1405 – 17. janúar 1468) er albönsk þjóðhetja sem minnst er fyrir baráttuna gegn Tyrkjaveldi.
Uppruni
Gjergj Kastrioti, sem seina varð Skanderbeg, var yngsti sonur Gjon Kastrioti, fursta í miðhluta Albaníu. Gjergj Kastrioti fæddist í Krujë árið 1405. Móðir hans var prinsessan Vojisava.
Í Tyrklandi og soldáninn
Gjon Kastrioti, faðir Skanderbegs, tapaði stríði við Tyrki árið 1423 og varð að gefa alla fjóra syni sína til soldánsins. Einn af strákum var Gjergj Kastrioti-Skanderbeg sem þá var átján ára. Soldáninn neyddi alla fjóra strákana til að gerast múslimar. Vegna hernaðarhæfileika Gjergjs Kastrioti kölluðu Tyrkirnir hann Iskander Beg, eða Alexander fursta, í höfuðið á Alexander mikla. Nafnið Iskander Beg umbreyttist á albönsku í Skanderbeg eða Skanderbeu. Skanderbeg var hjá soldáninum í tuttugu ár og hann kom aftur til heimalandsins og í borg sína Krujë árið 1443.
Í þann tíma sem hann var hjá soldáninum lærði Skanderbeg í herskóla. Honum líkaði best við sverðið og að ríða á hestbaki. Soldáninn Múrað 2. var mjög hrifinn af Skanderbeg og leyfði honum því að lifa en hann drap bræður hans. Skanderbeg varð herstjóri riddaraliðs soldánsins. Skanderbeg tók þátt í mörgum stríðum með soldáninum og sneri alltaf aftur sem sigurvegari. Þegar Skanderbeg var hjá soldáninum réðust Tyrkir inn í Albaníu. Skanderbeg var tregur til að ráðast á heimaland sitt og vildi einhvern megin koma í veg fyrir það. Hann sá tækifærið þegar soldáninn sendi hann til að berjast á móti kristnum mönnum í Evrópu. Þeir höfðu sem leiðtoga Jóhann Hunyadi frá Ungverjalandi. Herirnir tveir mættust í Konovica nálægt Niš í Serbíu. Skanderbeg barðist ekki og flúði þess í stað ásamt albönskum hermönum sínum til Albaníu. Skanderbeg neyddi fulltrúa soldánsins til að gefa honum undirskrift um að soldáninn samþykkti að láta frjálsa borg hans, Krujë. Hann fór til Albaníu og án þess að fara í stríð náði hann heimaborg sinni. Um leið og hann kom kallaði hann á fólkið sitt til að berjast á móti Tyrkjum. Í kastala sínum dró hann að húni svartan og rauðan fána. Þessi fáni er enn í dag fáni Albana.
Valdatíð
Eftir að hafa tekið borg sína, Krujë, náði Skanderbeg öðrum stöðum sem Tyrkir höfðu lagt undir sig í Albaníu. Skanderbeg skipaði öllum Albönum sem höfðu tekið íslamska trú að gerast aftur kristnir en þeir sem neituðu yrðu hálshöggnir. Þetta blóðbað var hluti af áætlun hans um að losna undan áhrifum Tyrkja. Fólkið dáðist að honum fyrir það hvernig hann slapp frá Tyrkjum. Þetta var hans sterkasta vopn því þannig gat hann sameinað Albani. Hann kallaði saman alla leiðtoga landsins og sagði þeim að sameinast til að fara í stríð við Tyrki. Þekktustu leiðtogarnir voru Pal Dukagjini, Pjetër Spani, George Strez Balšić, Andrea Thopia, Theodhor Koronë Muzaka og Stefan Crnojević frá Svartfjallalandi. Þeir söfnuðust saman þann 2. mars 1444 í dómkirkju Heilags Kolli og Skanderbeg var valinn leiðtogi allra herjanna.
Stríðin
thumb|left|Stytta af Skanderbeg í [[Tírana.]] Þegar Gjergj Kastrioti-Skanderbeg hóf stríðið, var her Tyrkja enn í borgunum Vlorë, Kaninë, Gjirokastër, Berat og Elbasan, vegna þess að Tyrkir höfðu lagt undir sig öll Balkanskagalöndin árið 1389 í orrustunni um Kosóvó gegn Serbum. Búlgaría féll árið 1393. Jóhann Hunyadi frá Ungverjalandi var eini kristni leiðtoginn sem enn barðist gegn framsókn Tyrkjaveldis. Í júni 1444 sendi soldáninn 25 þúsund manna her til að berjast á móti Skanderbeg. Leiðtogi þeirra var Alí Pasja. Skanderbeg varð var við komu þeirra og gerði þeim fyrirsát í dal nokkrum. Hann umkringdi óvinina og drap sjö þúsund menn af her Tyrkja en Skanderbeg missti tvöþúsund. Evgeníus 4. páfi blessaði sigur hans. Vladislás 3., konungur Póllands og Ungverjalands, og Filippus góði frá Frakklandi hylltu hann einnig.
Frá og með 1444 sendi soldáninn her á hverju ári til þess að berjast á móti Skanderbeg en Skanderbeg sigraði þá alla. Að lokum fór soldáninn Múrað 2. árið 1450 sjálfur ásamt miklum her til að berjast á móti Skanderbeg og umkringdi kastala hans í Krujë. Í fimm mánuði vörðu Albanar undir stjórn Skanderbegs kastalann í Krujë og að lokum gáfust Tyrkir upp og fóru. Í fyrsta sinn hafði það gerst að her Tyrklands bað ósigur í fylgd soldánsins. Sigurinn var Albönum hins vegar dýrkeyptur. Til þess að halda áfram stríðinu á móti Tyrkjum bað Skanderbeg um hjálp frá Alfons 5., konungi Aragóníu. Samningurinn var undirskrifaður 26. mars árið 1451. Fyrir hverja orrustu á móti Tyrkjum borgaði hann Alfonsi fyrir hjálpina.
Árið 1451 giftist Skanderbeg konu að nafni Andróníku en hún var af höfðingjaætt.
Árið 1457 sendi soldáninn her með 80 þúsund hermenn á móti Skanderbeg. Tyrkir töpuðu aftur stríðinu og um 30 þúsund hermenn þeirra létu lífið. Eftir þennan sigur gerði Kalixtus 3. páfi Skanderbeg að herstjóra Páfaríkisins. Afkomandi soldánsins Múraðs, soldáninn Mehmed 2., sendi nokkrum sinnum her til að berjast gegn Skanderbeg í Krujë en allar tilraunir hans voru án árangurs.
Loks ákvað Mehmed soldán að fara sjálfur í stríð á móti Skanderbeg. Hann lagði af stað með 200 þúsund hermenn. Hann umkringdi kastala Skanderbeg í Krujë en Albanir gáfust ekki upp allt þangað til Skanderbeg lést þann 17. janúar 1468 úr malaríu. Stuttu eftir andlát hans tókst Tyrkjum að leggja Albaníu undir sig. Skanderbeg er mesta þjóðhetja Albana.
Eftirmálar
Þessi stríð voru dýrkeypt fyrir Albana, bæði líkamlega og andlega. Á fimmhundruð ára stjórnartíð Tyrkja á Balkanskaganum voru Albanar beittir mesta harðræðinu. Tyrkir sundruðu Albönum og neyddu þá til þess að skipta um trú, svo enn í dag eru Albanar mjög sundrað fólk.
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (20. maí 1799 – 18. ágúst 1850) var franskur rithöfundur. Hann skrifaði sögur í rómantískum anda en vann einnig í leikhúsi og í prentun og skrifaði lista- og bókmenntagagnrýni, ritgerðir og dagblaðagreinar. Hann samdi rúmar níutíu skáldsögur og smásögur frá 1829 til 1855 og er þeim jafnan safnað saman undir titlinum La Comédie humaine (Mannlegi gleðileikurinn).
Balzac var fremstur meðal franskra skáldsagnahöfunda síns tíma og tók fyrir ýmsa sagnageira í verkum sínum; þ. á m. heimspekiskáldsögur, fantasíur og skáldsögur í bundnu máli. Hann skaraði fram úr öðrum höfundum í raunsæi, sérstaklega í bókunum Faðir Goriot og Eugénie Grandet. Raunsæi hans var þó blandað hugsjónahyggju sem kom sterkt fram fyrir tilstilli sköpunargáfu hans.
Balzac komst svo að máli í formála sínum fyrir Mannlega gleðileikinn að markmið hans væri að skrásetja hinar ýmsu tegundir fólks í samfélagi hans tíma líkt og fræðimenn hefðu skrásett tegundir dýra. Hann hafði fengið þá hugmynd er hann las verk Walter Scott að hann gæti miðlað heimssýn sinni með skáldsögum. Balzac vildi kanna ólíkar samfélagsstéttir og einstaklingana innan þeirra til þess að skrifa „söguna sem jafnvel sagnfræðingar gleyma; sögu hefða“.
Í verkum sínum lýsir Balzac þróun kapítalismans og því hvernig borgarastéttin ruddi úr vegi gamalli aðalsstétt sem ekki tókst að aðlagast breyttum tímum. Stjórnmálaskoðanir hans sjálfs voru óljósar: Að orðinu til var hann konungssinni, hollur einveldi gömlu Búrbónaættarinnar og andsnúinn júlíríki Loðvíks Filippusar Frakkakonungs. Þó hneigðist hann einnig í verki til frjálslyndishugmynda og kom verkamönnum gjarnan til varnar árin 1840 og 1848 þótt hann skrifaði lítið um þá í bókum sínum. Þótt hann hafi sagst vera íhaldssamur voru Karl Marx og Friedrich Engels miklir aðdáendur bóka hans og lásu í þær hugmyndir um stjórnleysishyggju og byltingaranda.
Fyrir utan skáldverk sín fékkst Balzac í senn einnig við blaðamennsku og greinaskrif. Hann var sannfærður um að hlutverk rithöfundarins væri að ríkja yfir hugsun mannanna og barðist því fyrir réttindum rithöfunda og stuðlaði að stofnun stéttarfélags þeirra.
Balzac var ötull rithöfundur og vann sér gjarnan til ólífis. Hann var eyðslusamur, lifði hátt og var stöðugt á flótta undan lánadróttnum sínum. Hann faldi sig gjarnan fyrir þeim með því að nota dulnefni og flytja oft milli húsnæða. Balzac var einnig kvensamur og átti í mörgum ástarsamböndum þar til hann kvæntist loks árið 1850 rússnesku greifynjunni de Hanska, sem hann hafði þá stigið í væng við í um sautján ár. Þar sem ritstörf hans nægðu ekki til að sjá fyrir honum rak Balzac sífellt ýmis misvel heppnuð hliðarverkefni eins og prentsmiðju, dagblað og jafnvel silfurnámu. Hann lést stórskuldugur í setri sínu í París.
Oft er fjör í Eyjum - Erling Ágústsson
Oft er fjör í Eyjum er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960 undir merkinu Stjörnuhljómplötur. Á henni syngur Erling Ágústsson tvö lög með hljómsveit Eyþórs Þorlákssonar. Eyþór sá um útsetningar og leikur á gítar, Reynir Jónasson leikur á saxófón og syngur bakraddir, Guðjón Pálsson leikur á bassa og Guðmundur Steingrímsson á trommur. Anna María Jóhannsdóttir og Sigrún Ragnarsdóttir syngja bakraddir. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.
Skyndiminni
Skyndiminni (flýtiminni eða biðminni) er mjög hraðvirkt tölvuminni, yfirleitt mjög takmarkað að stærð. Skyndiminni inniheldur samansafn af gögnum sem hafa verið afrituð frá einhverjum öðrum stað inn í skyndiminnið til þess að geta nálgast þau á hraðvirkan hátt. Hlutir sem nýta sér skyndiminni eru t.d. örgjörvar, harðir diskar og vafrar.
Reiknirit fyrir skyndiminni
Þar sem að skyndiminni eru oftast mjög takmörkuð að stærð þá þarf stöðugt að vera henda hlutum úr skyndiminninu til að losa pláss fyrir nýja hluti. Það eru til nokkur reiknirit til að reikna út hvaða hlutum á að henda úr minninu. Þar sem að þessi reiknirit virka eftir mjög mismunandi forsendum þá henta þau að sama skapi við mismunandi aðstæður. Þar sem eitt ritið virkar vel getur annað virkað mjög illa og valdið því að röngum hlutum sé hent úr minni þannig að það þurfi að lesa inn í minnið við hverja aðgerð.
LRU
LRU (Least Recently Used) reikniritið byggir á því að henda úr skyndiminninu því sem var notað fyrir sem lengstum tíma síðan. Hugmyndin á bakvið þetta reiknirit er sú að sá hlutur í minni sem er lengst síðan var notaður, er líklega úreltur eða langt þangað til þarf að nota hann aftur.
MRU
MRU (Most Recently Used) reikniritið hagar sér öfugt við LRU, þar sem það hendir úr skyndiminninu því sem var notað fyrir sem skemmstum tíma. Hugmyndin við þetta reiknirit er að fyrst að nýbúið er að nota hlutinn þá væntanlega þarf ekki að nota hann strax aftur.
Belady's Min
Þetta reiknirit byggir á því að henda því úr skyndiminninu sem er lengst þar til verður notað aftur. Þetta er skilvirkasta reiknirit sem til er fyrir skyndiminni, en þar sem að það er ómögulegt að segja til um hvenær nákvæmlega þarf að nota hluti aftur, þá er þetta reiknirit eingöngu notað til að mæla afköst annarra reiknirita.
ARC
ARC (Adaptive Replacement Cache) reikniritið er endurbætt útgáfa af LRU þar sem að það reiknar bæði útfrá hvenær hlutir í skyndiminni voru notaðir síðast og tekur einnig tillit til þess hve oft þeir hafa verið notaðir.
Nýsjálandskárí
Kauri (Agathis australis ) er tré sem einlent er á Norðurey Nýja-Sjálands. Það er barrtré af ætt Araucariaceae og ættkvísl Agathis.
Tréð er það stærsta á Nýja-Sjálandi að rúmmáli (en ekki hæð) en það getur náð allt að 50 metra hæð. Trén geta yfirleitt náð meira en 600 ára aldri en sjaldnar yfir 1000 árum. Kauri er talið fornt og rekja ættir sínar til Júra-tímabils. Lauf eru mjó; 1cm að þvermáli og 3-7cm að lengd. Skógar með Kauri-trjám eru einungis 5% af því sem þeir voru árið 1820 en skógareldar og timburvinnsla í þeim minnkuðu útbreiðslu þeirra.
Kakapó
thumb|vinstri|Kakapó. thumb|vinstri|Nærmynd.
Kakapó, kakapúi eða öldurpáfi (Strigops habroptilus) er stór ófleygur páfagaukur sem er einlendur á Nýja-Sjálandi og er í útrýmingarhættu. Nafnið er tilkomið úr tungumáli Maóra, kākā (páfagaukur) + pō (nótt); næturpáfagaukur. Kakapó eru eina ófleyga páfagaukategundin.