cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ragnar Ásgeirsson
Ritstörf og listaáhugi
Allt til starfsloka safnaði Ragnar sögnum og fróðleik í sveitum landsins, og árið 1957 kom fyrsta bindi Skruddu út. Búnaðarfélag Íslands gaf bókina út, en hún var prentuð í Prentverki Odds Björnssonar á Akureyri. Bókin er 336 bls., með frásögnum úr öllum sýslum landsins. Margt að því sem þar er hefur Ragnar skráð eftir gömlu fólki sem hann hitti á ferðum sínum. Árið 1958 kom 2. bindi Skruddu út, frásagnir af Páli presti Jónssyni (f.1779) sem þekktur var undir nafninu Páll skáldi. Bókin, sem er 267 bls. að stærð, er í raun ævisaga Páls skálda, en Ragnar Ásgeirsson var einn af afkomendum hans. Þriðja bindi Skruddu kom út árið 1959. Það er safn af sögum, sögnum og kveðskap úr öllum landshornum, eins og fyrst bindið, 241 bls. að stærð. Sumt af því sem varðveist hefur í þessum bókum er hvergi til annars staðar. Páll Ólafsson, skáld, var meðal þeirra skálda sem Ragnar safnaði vísum eftir og birti í Skruddu. Ragnar var í góðu vinfengi við Jóhannes Kjarval, listmálara, átti myndir eftir hann og studdi hann og útvegaði kaupendur að málverkum hans á þeim árum sem Kjarval var enn ekki orðinn þekktur. Höskuldur Björnsson, málari, bjó i Hveragerði þegar Ragnar var þar, og sá Ragnar um kynningar og útvegaði kaupendur að myndum hans.
Fjölskylda og afkomendur
Eiginkona Ragnars Ásgeirssonar var Margrethe Harne Ásgeirsson frá Árósum, g. 11. janúar 1921, f. 20.02.1895, d. 12.01.1971. Þau voru gift í 50 ár eða þar til Gréta, eins og hún var oftast kölluð, andaðist. Börn þeirra voru fjögur: Eva, f. 14.07.1921, d. 12.06.2019, kona Önundar Ásgeirssonar f. 14.08.1920, d. 02.02.2015, forstjóra Olíuverslunar Íslands, Olís, í Rvk. Úlfur, f. 29.09.1923, d. 01.10.2008, læknir, kvæntur Ástu Guðvarðardóttur, f. 29.11.1923, d. 28.10.2017. Sigrún Harne, f. 29.11.1924, d. 11.08.2002, teiknikennari, Rvík., og Haukur, f. 3.10.1929, d. 05.08.2006, skógfræðingur hjá Skógrækt ríkisins að Mógilsá, kvæntur Ásdísi Alexandersdóttur, f. 12.07.1931, d. 15.10.2016, fyrrv. flugfreyju. Þess má geta hér að Ragnar Ásgeirsson var bróðir Ásgeirs Ásgeirssonar, 2. forseta lýðveldisins.
Freydís
Freydís er íslenskt kvenmannsnafn.
Mænusótt
thumb|right|Fórnarlamb mænuveiki. Mænusótt (e. polio), einnig nefnd mænuveiki og lömunarveiki er smitsjúkdómur af völdum veirusýkingar sem berst manna á milli einkum með saurgerlum sem komast í snertingu við munninn og meltingarveg, t.d. í gegnum mengað vatn eða gegnum einhverja aðra millileið. Um 90% þeirra sem smitast af mænusótt eru einkennalausir en ef veiran berst í blóðrásina getur hinn smitaði sýnt ýmis einkenni. Í innan við 1% tilvika berst veiran í miðtaugakerfið og herjar þá á og skaðar hreyfitaugunga og leiðir til lömunar. Algengast er að mænan bíði skaða.
Jakob Heine greindi lömunarveiki fyrstur árið 1840. Karl Landsteiner uppgötvaði veiruna sem veldur veikinni, poliovirus, árið 1908. Dr. Hilary Koprowski var fyrstur manna til að þróa mótefni við veirunni, Jonas Salk þróaði annað mótefni árið 1952 og Albert Sabin árið 1962 en bólusetning hefur komið í veg fyrir mörg hundruð þúsund dauðsföll. Meðal einkenna er ljósfælni og stífleiki í hálsi.
Hreinn Skjöldur
Hreinn Skjöldur er íslenskur grínþáttur skrifaður af Ágústi Bent Sigurbertssyni, Steinda Jr. og Magnúsi Leifssyni. Ágúst Bent Sigurbertsson leikstýrði þáttunum. Þættirnir voru sýndir á Stöð 2 frá 30. nóvember 2014 til 11. janúar 2015. Leikarar voru Steindi Jr, Pétur Jóhann Sigfússon og Saga Garðarsdóttir. Þættirnir fjalla um daglegt líf Hreins Skjaldars (Steindi Jr), Gunna (Pétur Jóhann) og Hörpu (Saga Garðars). Þættirnir voru 7 talsins.
Þættirnir
Listi yfir aðalumræðuefni í hverjum þætti:
Kvosin
thumb|Götukort af Kvosinni Kvosin er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Hverfahlutinn telst vera kvosin norðan Tjarnarinnar, austan Aðalstrætis og vestan Lækjargötu og Kalkofnsvegar.
Frøya (sveitarfélag)
thumb|138x138dp Frøya er eyjasveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 5.265 íbúar (2022). Sveitarfélagið samanstendur af eyjunni Frøya, nokkrum fiskiþorpum af mismunandi stærð í norðvesturhlutanum, svo sem byggðinni Sula, Bogøyvær og Mausundvær, hinni lausu Kya, Vågsvær og Humlingsværet, auk Froan eyjahópsins í norðaustri.
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Sistranda. Til sveitarfélagsins teljast einnig þéttbýlinu Hammarvika, Nesset og Mausundvær.
Sveitarfélagið Frøya er norðvestur af Hitra og vestur af sveitarfélaginu Ørland.
Helgi Hermann Eiríksson
Ævi og störf
Helgi Hermann fæddist að Tungu í Örlygshöfn í Patreksfirði. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1913. Hann hélt náms í Kaupmannahöfn og Glasgow í Skotlandi, þaðan sem hann útskrifaðist með próf í námuverkfræði árið 1919.
Metnaður Helga stóð til þess að byggja upp hvers kyns námu- og jarðefnaiðnað á Íslandi og voru ýmis störf hans eftir að heim var komið á því sviði. Hann sinnti ýmsum rannsóknum við silfurbergsnámuna á Helgustöðum við Reyðarfjörð, bergrannsóknum víða um land og hafði eftirlit með gerð hitaveitu Reykajvíkur á árum seinni heimsstyrjaldar.
Samhliða almennum verkfræðistörfum hóf Helgi Hermann að gegna kennslu. Bæði við Kvennaskólann í Reykjavík en einkum þó við Iðnskólann í Reykjavík þar sem hann var kennari og skólastjóri um þriggja áratuga skeið.
Iðnaðarbanki Íslands var stofnaður árið 1953 og var Helgi Hermann ráðinn fyrsti bankastjóri hans. Gegndi hann því embætti út starfsævina.
Helgi Hermann var virkur í félagsmálum. Var bæjarfulltrúi í Reykjavík um átta ára skeið fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, var fyrsti forseti Golfsambandsins og varaformaður Ólympíunefndar Íslands. Auk þess gegndi hann alls kyns trúnaðarstörfum fyrir ýmis félög á sviði iðnaðar- og tæknimála.
Svanberg
Svanberg er íslenskt karlmannsnafn.
AGF Aarhus
Aarhus Gymnastikforening oftast kallað AGF er danskt knattspyrnulið frá Aarhus. Félagið var stofnað árið 1902 og hefur unnið dönsku úrvalsdeildina alls 5 sinnum og 9 sinnum hefur það orðið bikarmeistarar oftast allra liða, síðast árið 1996. Mikael Anderson spilar með liðinu.
Filip
Filip er íslenskt karlmannsnafn.
Snorra
Snorra er íslenskt kvenmannsnafn.
Trifolium albopurpureum
Hann er ættaður frá vesturströnd Norður Ameríku frá British Columbia, Kalifornía og Sierra Nevada, til Baja California. Hann finnst í margskonar búsvæðum, þar á meðal "Kaliforníu chaparral og skóglendi", graslendi, skóglendi, og fjalllendi.
Lýsing
Trifolium albopurpureum er einær jurt, ýmist jarðlægur eða uppréttur. Smáblöðin eru 1 til 3 sm löng, og hærð. Blómskipunin er ax, 0.5 til 2 sentimetra breitt, purpurarautt og hvítt að lit.
Freygerður
Freygerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Regnskuggi
thumb|Ensk skýringarmynd. Regnskuggi er veðurfræðilegt fyrirbæri sem verður til þegar svæði hlémegin við fjöll er þurrara en ella; þ.e. hlíðin áveðurs fær megnið af rakanum/regninu. Dæmi um svæði með regnskugga er Tíbeska hásléttan og Atacama-eyðimörkin.
Á Íslandi eru einnig svæði sem standa í regnskugga, til dæmis Snæfellsöræfi og Brúaröræfi norðan Vatnajökuls.
Okenít
Lýsing
Okenít er hvítt, sjaldan glært með daufum gler- eða skelplötugljáa. Þráðlaga, mynda þétta fyllingu og daufu geislótt mynstri. Stundum finnast það smáar kúlur með örfínum nálum og minna baðmullarhnoða. Stærð nokkrir cm.
Útbreiðsla
Okenít finnst í ólivínbasalti þá neðst í blágrýtisfjöllunum. Einnig að finnast með apófyllíti.
La Légende de l'Ouest
thumb|Kápa frönsku útgáfu bókarinnar La Légende de l'Ouest (íslenska: Hetjur Villta Vestursins) eftir belgíska teiknarann Morris (Maurice de Bevere) og höfundinn Patrick Nordmann er 72. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 2002 og hefur ekki verið gefin út á íslensku.
Söguþráður
Að lokinni sýningu hjá hinu fræga Vestra-leikhúsi biður sýningarhetjan Buffalo Bill Lukku Láka um að slást í hópinn. Lukku Láki afþakkar boðið, en stingur upp á því að Daldónarnir verði fengnir til að troða upp í staðinn, enda frægir stigamenn. Vandinn er sá að Daldónarnir sitja bak við lás og slá. Í fangelsinu komast Daldónarnir í kynni við rótarann Geronimius Caesar Plunk sem lofar þeim frægð og frama í sýningargeiranum. Bræðurnir fjórir ákveða því að stjúka úr fangelsinu ásamt rótaranum og komast að hjá Vestra-leikhúsinu.
Fáni Dóminíska lýðveldisins
Fáni Dóminíska lýðveldisins hefur verið í formlegri notkun sem þjóðfáni síðan 1844. Fánahönnunin er eignuð Juan Pablo Duarte, leiðtöga frelsishreyfingarinnar La Trinitaria, sem klauf landið frá Haítí 1844 en Dóminíska lýðveldið var hernumið af Haítí á árunum 1820-1844.
1901
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Snót
Snót er íslenskt kvenmannsnafn.
Lundúnabiblía
Lundúnabiblía, 1866, er áttunda heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku.
Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1861. Hið íslenska biblíufélag fékk þá dr. Pétur Pétursson, síðar biskup, og Sigurð Melsteð, sem báðir voru prestaskólakennarar, til „að laga og endurbæta hina íslensku útleggingu á Nýja testamentinu“. Sama ár kom fulltrúi Hins breska og erlenda biblíufélags til Íslands (Isaac Sharp), og bauð fram styrk til að gefa út Nýja testamentið, svo hægt væri að selja það vægu verði. Þeir Pétur og Sigurður endurskoðuðu Nýja testamentið og hluta af Gamla testamentinu (Davíðssálma og nokkrar af spámannabókunum). Nýja testamentið kom svo út í Oxford árið 1863, í 10.000 eintökum, prentað með latínuletri, en áður hafði gotneskt letur verið allsráðandi í biblíuútgáfum hér á landi. Upplagið komst ekki til Íslands fyrr en árið 1864.
Biblían kom öll út í Lundúnum 1866, einnig með latínuletri í fyrsta sinn. Nýja testamentið var þá uppselt og var það endurprentað í Oxford sama ár. Alls hafði verið breytt um 4.000 - 5.000 biblíuversum frá síðustu útgáfu.
Um þessa Biblíuútgáfu spunnust hatrammar deilur milli tveggja manna sem báðir störfuðu á Englandi. Þetta voru þeir Guðbrandur Vigfússon í Oxford og Eiríkur Magnússon í Cambridge, og varð úr ævilangur fjandskapur milli þeirra. Þetta virðist gerast við hverja nýja Biblíuútgáfu, mismikið að vísu.
Brot Lundúnabiblíunnar er minna en Reykjavíkurbiblíu. Upplag er ekki þekkt.
Jarðgas
Jarðgas er gas sem er að meginhluta til úr metani, önnur efni í jarðgasi geta verið etan, própan, bútan og pentan ásamt fleiri gösum.
Jarðgas er litlaust, formlaust og lyktarlaust gas í sínu hreinasta formi. Það er brennanlegt og gefur mikla orku þegar því er brennt. Ólíkt því sem á við um annað jarðefnaeldsneyti þá brennur jarðgas tiltölulega hreint og setur mun minna af skaðlegum aukaefnum út í loftið.
Jarðgas telst til jarðefnaeldsneytis rétt eins og kol og olía. Það finnst oftast undir yfirborði jarðar og þar sem metangas er létt leitar það upp á yfirborð jarðar ef það kemst í gegnum glufur og lekt berg. En það getur lokast inni vegna ólekra og þungra jarðlaga. Jarðgas er, sem fyrr segir aðallega úr metani en getur einnig innihaldið etan, própan, bútan og pentan. Samsetning gassins getur verið breytileg. Metan hlutfallið er gjarnan á bilinu 70-90% og jarðgas er sagt vera þurrt þegar það er nánast hreint metan en þá hafa algengustu kolvatnsefnin verið tekin frá.
Umhverfis- og auðlindahagfræði
Umhverfis- og auðlindahagfræði (english: natural resource economics) er fræðigrein sem fjallar um vernd og nýtingu náttúruauðlinda og verðmæti og dreifingu almannagæða. Með greininni er leitast við að brúa bil á milli tveggja fræðasviða og tengja saman sjónarmið umhverfisverndar, þar sem áherslan er á sjálfbæra þróun og ábyrga nýtingu auðlinda og sjónarmið hefðbundinnar hagfræði, þar sem áherslan er á að auðlindir séu frumhráefni við framleiðslu og grundvöllur efnahagslegs vaxtar. Markmið fræðanna er að rannsaka samspil hagkerfa og vistkerfa jarðarinnar og þróa sjálfbært og skilvirkt efnahagskerfi á alþjóðavísu.
Greinin leitast við að leggja fram og kynna samfélagslega ábyrgar leiðir um vernd og nýtingu auðlinda og þróa lausnir sem gagnast samfélagi mannanna sem heild, þegar til lengri tíma er litið. Fræðin fjalla einnig um og rannsaka möguleika nýrra orkugjafa, ekki síst þeirra sem geta komið í stað kolefnaeldsneyta, orðið grunnur að orkubúskap mannkyns og staðið undir framleiðslu, neyslu og efnahagslegum vexti til framtíðar.
Mikilvæg álitamál í umhverfis- og auðlindahagfræði
Í umhverfis- og auðlindahagfræði er leitað lausna á hagfræðilegum álitamálum er snerta auðlindir jarðarinnar. Leitað er jafnvægis á milli efnahagslegs vaxtar og umhverfisverndar. Framþróun getur aðeins talist sjálfbær í hagfræðilegum skilningi ef undirliggjandi verðmæti vaxa eða haldast óbreytt yfir ákveðið tímabil. Efnahagsleg verðmæti (e. capital) geta þannig ekki vaxið til lengdar nema náttúruleg verðmæti liggi til grundvallar. Engin trygging er fyrir því að nauðsynlegar tækniframfarir muni verða til þess að hægt verði að skapa verðmæti óháð ásigkomulagi náttúruauðlinda.
Þess vegna ganga kynslóðir samtímans á verðmæti komandi kynslóða, líkt og með yfirdráttarláni. Slíkt fyrirkomulag er ósjálfbært og mun óhjákvæmilega leiða af sér verri lífsgæði fyrir jarðarbúa. Sameiginlegur arfur kynslóðanna er ekki síst fólginn í auðlindum náttúrunnar, orku, hreinu lofti, ferskvatni og landsvæðum. Að eyðileggja þessar auðlindir í þágu hagvaxtar til skamms tíma, bitnar helst á kynslóðum framtíðar, en jafnframt þeim sem nú byggja jörðina.
Sjálfbær þróun
Hugmyndafræðin um sjálfbæra þróun (e. sustainable development) og sjálfbærni (e. sustainability) fæddist um svipað leyti og umhverfis- og auðlindahagfræði og hefur, ásamt efnahagslegri skilvirkni (e. economic efficiency), verið eitt meginviðfangsefnið innan fræðanna, enda jafnvægi á milli efnahagslegs vaxtar og umhverfisverndar lykilþáttur í sjálfbærri þróun. Upphaf hugmyndarinnar má rekja til þess markmiðs um að tengja sjónarmið náttúruverndar við hagfræði og efnahagslegar áherslur. Markmiðið var að gera hugmyndafræði umhverfissinna gjaldgenga í opinberri stefnumörkun, þar sem hagfræðilegar áherslur voru ríkjandi áður. Hugtakinu var þannig upphaflega ætlað að mýkja ásýnd umhverfisverndar í augum hagfræðinga. Í stað þess að hafna alfarið hugmyndum um vöxt og framþróun, var lagt upp með að stefnunni um vöxt yrði breytt í samræmi við nýjar og auknar kröfur um umhverfisvernd.
Samspil manns og náttúru
Aukin útbreiðsla hugtaksins um sjálfbæra þróun og áhugi á umhverfisvernd á síðustu áratugum, er til marks um breytt viðhorf. Skilningur á samspili manns og náttúru hefur aukist. Ekki er lengur litið svo á, að maðurinn drottni yfir náttúrunni og ekki er litið svo á að maður og náttúra séu aðskilin fyrirbæri, líkt og talið var síðustu 200 árin eða svo. Ekki er lengur litið á náttúruna sem forðabúr fyrst og fremst, ætlað að fullnægja þörfum mannsins til efnahagslegs vaxtar og vaxandi skilningur er á því, að grípa þurfi til aðgerða, svo koma megi í veg fyrir auðlindaskort. Sérstaklega virðist á því nokkuð almennur skilningur meðal þjóða heims, að lyfta þurfi þeim samfélögum sem einna verst eru stödd, upp úr sárri fátækt og til hagsældar.
Reikningsskil umhverfisþátta
Ein aðferð til þess að finna jafnvægi á milli umhverfis og efnahags er að umhverfisþáttum séu gerð reikningsskil við stefnumótun, í hagfræðilíkönum og við útreikninga á hagsæld samfélaga (e. environmental accounting). Til dæmis ef reikna á mögulega velferð framtíðarkynslóða, væri hægt að taka með í reikninginn hversu mikið náttúruauðlindir hefðu rýrnað á milli tímabila. Hægt væri að setja markmið um enga rýrnun náttúrugæða, eða, að verði rýrnun á einu sviði, verði að bæta hana upp á öðru sviði með sambærilegum eða meiri gæðum. Til þess að þróun samfélags geti talist sjálfbær verða heildarverðmæti samfélagsins að aukast, náttúruauðlindir mega ekki rýrna og sjálfbær landsframleiðsla (e. sustainable net national income) má ekki verða meiri en sem nemur endurnýjanleika undirliggjandi auðlinda.
Áskoranir tengdar umhverfis- og auðlindahagfræði
Innan umhverfis- og auðlindahagfræði er tekist á við helstu áskoranir sem mannkynið stendur frammi fyrir á komandi árum og áratugum. Fjölgun mannkyns í ljósi yfirstandandi loftslagsbreytinga og afleiðinga hlýnunar jarðar kallar á nýjar og róttækar lausnir. Þær lausnir þurfa meðal annars að fela í sér breytingar á þeim framleiðslu- og neysluháttum sem íbúar Vesturlanda hafa stundað um áratugaskeið. Alþjóðasamfélagið verður því að bregðast við þeim samfélagslega kostnaði og hnattrænum úthrifum sem hlotist hafa af neysluháttum og hegðun nútímamannsins.
Fjölgun mannkyns
Þróun mannfjölda á jörðinni var í jafnvægi framanaf æviskeiði mannsins og fjölgunin hægfara. Iðnbyltingunni fylgdi mikil fólksfjölgun og sama má segja um tæknibyltingu síðustu áratuga. Á 20. öldinni tók mannkyninu að fjölga verulega og mun hraðar en áður. Um miðja 20. öldina voru tveir milljarðar manna á jörðinni. Aðeins þremur áratugum síðar hafði sú tala tvöfaldast og nú í upphafi 21. aldar telur mannkynið rúmlega sjö milljarða, sem er meira en þreföldun á einni mannsævi. Hröðun fjölgunarinnar virðist þó hafa náð hámarki, þótt fjölgunin haldi áfram.
Þessi mikla fólksfjölgun helst í hendur við hlýnun jarðar og er einn helsti áhrifavaldur þegar kemur að aukningu gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu. Náttúran er því undir stórauknu álagi og hratt gengur á auðlindirnar, ekki síst þegar fjölgar í millistéttum stærstu þjóðríkja heims. Álagið á helstu hráefni, svo sem málma og kol eykst samhliða og jarðefnaeldsneyti hafa aldrei verið notuð í meira mæli. Notkun vatns eykst að sama skapi og ferskvatn er orðið ein eftirsóttasta auðlind jarðar.
Hluti af lausninni hlýtur að vera að koma böndum á mannfjöldaþróunina. Talið er líklegt er að um miðja öldina muni mannkynið telja yfir níu milljarða. Samkvæmt spám mun þá hægja á aukningunni og jafnvægi komast á þróunina. Fjölgunin er talin ná hámarki í lok aldarinnar, þegar um ellefu milljarðar manna munu búa á jörðinni. Þetta er þó háð nokkrum afgerandi þáttum, svo sem hvort hægt verði að koma böndum á ótímabærar þunganir í þróunarríkjum og hægja á aukningunni sem nú á sér stað, einkum á Indlandi, í Kína, Indónesíu og í mörgum fátækustu löndum Afríku.
Krafa um breytta neysluhætti
Bein afleiðing af mannfjöldaþróuninni, er að neysla og framleiðsla á hvers konar vöru og þjónustu hefur aukist verulega og að öllu óbreyttu mun hún halda áfram að aukast. Neyslan eykst á áður óþekktum hraða og matvælaframleiðsla hefur náð nýjum hæðum sem gerir það að verkum að aukið álag er á bústofna og landbúnað almennt, auk þess sem nýting ræktarlands verður sífellt meiri. Í þessu ljósi hlýtur að koma að því að sjálfbærni í neysluháttum verði vart möguleg, án þess að verulegar breytingar verði gerðar á núverandi framleiðslu- og neyslumynstri. Alþjóðasamfélagið verður þannig að svara því hversu raunhæfar kröfurnar séu um óbreytt eða bætt lífsgæði, ekki síst á Vesturlöndum, þegar ljóst er að þær lífsgæðakröfur sem uppi eru munu leiða til auðlindaskorts og eru ósjálfbærar, þegar til lengri tíma er litið.
Loftslagsbreytingar
Loftslagsbreytingar og hlýnun jarðar eru stærsta viðfangsefni mannkyns. Loftslagsváin er helsta áskorun okkar daga og ógn við komandi kynslóðir. Hlýnun jarðar getur þannig hindrað að hægt verði að skila jörðinni til framtíðarkynslóða í líku ásigkomulagi gagnvart lífvænleika mannsins. Hnattrænt eðli loftslagsbreytinga gerir vandann flóknari viðfangs og kallar á samræmdar aðgerðir fjölmargra aðila. Sú staðreynd að afleiðingarnar bitna oft og tíðum á þeim sem eru alfarið ótengdir orsökunum, gerir það að verkum að bein ábyrgð hvers og eins aðila er óljós.
Hin hagræna mótsögn þegar kemur að viðbrögðum við vandanum, er að helsta orsök vandans – aukinn koltvísýringur í andrúmsloftinu – er afleiðing efnahagslegrar framþróunar og uppgangs í efnahagslífi heimsins. Í hefðbundnum hagfræðilegum skilningi getur þetta þýtt að hægja þurfi á framförum og uppgangi, til þess að minnka útblástur koltvísýrings. Líkt og dæmin sanna hafa fá þjóðríki þó verið tilbúin til að fara í þá vegferð upp á sitt einsdæmi, án þess að heildstæð og hnattræn áætlun liggi fyrir, slík er fórnin efnahagslega.
Samfélagslegur kostnaður og úthrif
Sá mikli samfélagslegi kostnaður (e. social cost) og þau úthrif (e. externalities) sem stafa af hlýnun jarðar geta komið í veg fyrir að framþróun mannkyns geti orðið með þeim hætti og af þeim krafti sem hún helst þyrfti að vera. Áframhaldandi nýting mannkyns á kolefnaeldsneyti með sama þunga og verið hefur, mun gera það sífellt erfiðara að snúa af ósjálfbærri nýtingu auðlinda. Í þessu stóra samhengi má segja að ábyrg nýting auðlinda sé lítið annað en fjarlægur draumur, því ef ekki tekst að hemja olíufíkn nútímasamfélagsins verður framtíðarþróunin alls ekki arðbær né sjálfbær og þar með ekki hagfelld lífi mannsins á jörðinni.
Uppruni umhverfis- og auðlindahagfræði
Umhverfis- og auðlindahagfræði kom fyrst fram sem fræðigrein á sjöunda áratugnum og mótaðist í kjölfar aukinnar vitundar um takmarkanir á nýtingu auðlinda, ekki síst þegar vitneskja fór vaxandi um að nýting kolefnaeldsneyta (e. fossil fuels) nálgaðist endimörk. Fræðin þróuðust frekar og náðu flugi í kjölfar vitundarvakningar um vaxandi hnattræn umhverfisvandamál, aukin félagsleg og hagræn vandamál vegna fátæktar og ójöfnuðar, sem og vaxandi áhyggjur af grundvelli efnahagskerfa heimsins og þar með framtíð mannkyns almennt. Fræðin tengja þannig ógnir sem umhverfið stendur frammi fyrir við hinar hagrænu, efnahagslegu og félagslegu áskoranir samfélags mannanna.
Óttinn við skort
Óttinn við skort á framboði og minnkandi forða auðlinda er ekki nýtt viðfangsefni. Löngu fyrir iðnbyltinguna, þegar hagkerfi voru að mestu leyti háð staðbundinni auðlindanýtingu, var ótti við skort á eldivið og vatni algengur. Á meðan iðnbyltingin stóð yfir, tók við ótti um að kolanámur myndu tæmast og orsaka efnahagshrun, enda kol óendurnýjanleg auðlind.
Í olíukreppunni á áttunda áratugnum beindust augu heimsins, þó einna helst Vesturlanda, að óttanum við skort og hvað tæki við ef auðlindum jarðarinnar og olíunni nyti ekki við í sama mæli um ókomna framtíð. Spurt var hvort fórna þyrfti lífsgæðum stærsta hluta jarðarbúa eða hvort efnahagskerfi heimsins myndu að lokum hrynja vegna skorts á möguleikum til frekari auðlindanýtingar.
Vitundarvakning
Ferðalag mannsins til Tunglsins árið 1969 og þær einstöku ljósmyndir af jörðinni sem birtust í tengslum við leiðangurinn, kölluðu meðal annars fram vitundarvakningu um nauðsyn þess að vernda vistkerfið og náttúruna og ganga ekki á auðlindir með óábyrgum hætti. Jörðin væri eina heimili mannkyns um ókomna framtíð og því bæri núverandi kynslóðum að vernda hana og skila auðlindum til framtíðarkynslóða í líku eða betra ásigkomulagi.
Ljósmynd sem tekin var í Apollo áttunda og fékk nafnið Jarðaruppkoma (e. Earthrise) kallaði fram hnattræna hugarfarsbreytingu um náttúruvernd og hefur verið kölluð áhrifamesta umhverfismynd allra tíma. Önnur ljósmynd sem geimfarar í Apollo sautjánda tóku árið 1972 vakti álíka athygli og fékk nafnið Bláa marmarakúlan (e. The Blue Marble). Myndin sýndi jörðina í fyrsta sinn með heildstæðum hætti utanfrá.
Umhverfishreyfingin
Segja má að hnattræn en hægfara umhverfisbylting hafi verið viðvarandi um áratugaskeið samhliða síðustu framfaraskeiðum mannsins og öðrum tæknibyltingum, svo sem iðnbyltingunni og stafrænu byltingunni. Grunnstef hreyfingarinnar nú, er að skipta beri út mengunarfrekum og ósjálfbærum orkukostum fyrir umhverfisvæna og græna orku og koma þannig í veg fyrir, aðlagast eða stemma stigu við afleiðingum loftslagsbreytinga.
Umhverfishreyfingin lét líka til sín taka á sjöunda áratug 20. aldar, þegar alvarleg umhverfisvandamál komust í hámæli, meðal annars í kjölfar útgáfu bókanna Raddir vorsins þagna (e. Silent Spring), Mannfjöldasprengjan (e. The Population Bomb) og Endimörk vaxtar (e. Limits to Growth), sem og í kjölfar skýrslu Sameinuðu þjóðanna, Okkar sameiginlega framtíð (e. Our Common Future).
Umhverfishreyfing sjöunda áratugarins var tengd öflugum grasrótar- og mannréttindahreyfingum hippatímabilsins, sem meðal annars voru andvígar ríkjandi þjóðfélagsmenningu, friðarhreyfingum sem mótmæltu þátttöku Bandaríkjanna í Víetnamstríðinu og baráttuhreyfingum fyrir borgaralegum réttindum. Allar voru hreyfingarnar hluti af hinni svokölluðu Réttindabyltingu í Bandaríkjunum á sjötta-, sjöunda- og áttunda áratugnum.
Í lok 20. aldar varð vaxandi krafa um nýja græna orkukosti og umhverfisvæna tækni vatn á myllu umhverfishreyfingarinnar, sem og þróun rafrænna bíla og endurnýjanlegra orkugjafa. Kallað var eftir því í síauknum mæli að mannkynið endurhugsaði samspil sitt við náttúruna og skapaði vistvænt og grænt hagkerfi; nýtt framleiðsluhagkerfi sem byggði ekki á jarðefnaeldsneyti heldur endurnýjanlegri og umhverfisvænni orku. Á allra síðustu árum hefur umhverfishreyfingunni vaxið fiskur um hrygg, ekki síst þegar afgerandi vísindaleg gögn hafa verið kynnt um afleiðingar hlýnunar jarðar.
Jarðardagurinn
Jarðardagurinn (e. Earth Day) er alþjóðlegur dagur umhverfis- og náttúruverndar sem haldinn er 22. apríl ár hvert, í um 192 þjóðríkjum. Jarðardagurinn var fyrst haldinn hátíðlegur árið 1970 og er skipulagður af Earth Day Network. Á Jarðardeginum hafa í gegnum tíðina fjölmargir viðburðir og mótmælaaðgerðir verið skipulagðar til þess að vekja athygli á helstu áskorunum sem mannkynið stendur frammi fyrir í umhverfis- og auðlindamálum, sem og að kalla eftir friði í heiminum.
Endimörk vaxtar
Eitt markverðasta innlegg í umhverfisumræðu þess tíma var rannsókn Rómarklúbbsins (e. Club of Rome), Endimörk vaxtar (e. Limits to Growth), sem birt var árið 1972. Niðurstaða rannsóknarinnar var að siðmenning mannanna væri að þurrka upp stærstan hluta þeirra auðlinda sem nútímasamfélög byggja grundvöll sinn á. Áframhaldandi iðnvæðing og óbreytt neyslumynstur væri ósjálfbært og þess vegna væru umtalsverðar breytingar óumflýjanlegar, ef ekki ætti illa að fara.
Endimörk vaxtar er af mörgum talin tefla fram of svartsýnni framtíðarsýn, enda auðvelt að benda á að spádómarnir hafi ekki ræst, nema að hluta. Margar viðvörunarbjöllur í skýrslunni hafa þó reynst á rökum reistar. Rannsóknin byggðist á flóknum tölvulíkönum og var meginniðurstaðan sú að auðlindaskortur myndi leiða til verulegs samdráttar í hagkerfum Vesturlanda í upphafi 21. aldarinnar.
Okkar sameiginlega framtíð
Okkar sameiginlega framtíð (e. Our Common Future), er skýrsla alþjóðlegrar nefndar Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og framþróun (e. United Nations World Commission on Environment and Development – WCED). Skýrslan kom út árið 1987 í kjölfar ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi mannkyns (e. United Nations Conference on the Human Environment) sem haldin var í Stokkhólmi árið 1972. Skýrslan er einnig þekkt sem Brunthland-skýrslan eftir formanni nefndarinnar Gro Harlem Brunthland, fyrrum forsætisráðherra Noregs.
Okkar sameiginlega framtíð markaði tímamót og er einn hornsteina umræðunnar um umhverfisvernd. Innihald skýrslunnar er jafnframt eitt markverðasta innlegg þess tíma varðandi hugmyndafræðina um sjálfbærni og sjálfbæra þróun. Í skýrslunni er grunnstefið í hugmyndafræðinni um sjálfbæra þróun skilgreint á þennan hátt: Framþróun sem uppfyllir þarfir samtímans, án þess að fórna möguleikum framtíðarkynslóða á því að uppfylla sínar þarfir.
Markmið skýrslunnar var að sameina samfélög og þjóðir heims, þvert á landamæri og heimsálfur, í því verkefni að horfa til framtíðar með umhverfis- og náttúruvernd að leiðarljósi. Skýrslan var afrakstur víðtæks samráðs vísindamanna, sérfræðinga, umhverfisverndarsamtaka, stjórnvalda og almennings í kortlagningu þeirra áskorana sem heimurinn stæði frammi fyrir í lok 20. aldar.
Í skýrslunni var ákall til stjórnmálamanna á heimsvísu um að stuðla samhliða að vernd umhverfisins við gerð áætlana um framþróun og vöxt efnahagslífsins. Viðurkennt var að umhverfisvandamál væru að mestu hnattræn og því þyrftu viðbrögð þjóða heims að vera samræmd og hnattræn.
Útgáfa skýrslunnar og starf Brunthland-nefndarinnar lagði meðal annars grunninn að Jarðarráðstefnunni (e. Earth Summit) sem fyrst var haldin í Ríó í Brasilíu árið 1992, alþjóðaverkefninu Staðardagskrá 21 (e. Agenda 21) og var undanfari stofnunar nefndar Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (e. United Nations Commission on Sustainable Development).
Óþægilegur sannleikur
Heimildarmyndin Óþægilegur sannleikur (e. An Inconvenient Truth) með Al Gore (sem einu sinni var næsti forseti Bandaríkjanna eins og hann kynnir sig í myndinni), er eitt öflugasta framlagið í umræðunni um hlýnun jarðar. Þegar myndin var frumsýnd árið 2006 má segja að umræðan hafi stokkið upp á stærra svið og inn í almenna umræðu, sérstaklega í Bandaríkjunum. Gore byggir með myndinni mikilvæga brú á milli vísinda, stjórnmálamanna og almennings. Myndin er þannig öflugt ákall um viðbrögð umheimsins við loftslagsvánni.
Í myndinni lýsir Gore þeirri skoðun að framtíð samfélags mannanna sé í húfi ef ekkert verður að gert og færir fyrir því sannfærandi rök. Hann segir það siðferðislega skyldu, ekki síst stjórnmálamanna, að bregðast við. Gore bendir á mörg dæmi þess að olíuiðnaðurinn hafi með skipulegum hætti þaggað niður í þeim sem hafa viljað leggja fram upplýsingar um afleiðingar hlýnunar jarðar. Þrýstihópar á vegum olíufyrirtækja hafi ítrekað grafið undan umræðu með öllum tiltækum ráðum, meðal annars mútugreiðslum. Gore bendir á „að það sé erfitt að fá mann til að skilja eitthvað, séu laun hans háð því að hann skilji það ekki.“
Gore kynnir leiðir til úrbóta og segir að öll nauðsynleg tæki séu til reiðu. Tæknin sé þegar til staðar sem til þurfi, svo snúa megi þróuninni við og takast á við vandamálið. Gore segir: „''Við höfum allt sem við þurfum nema kannsi pólitískan vilja. En vitiði hvað? Í Bandaríkjunum er pólitískur vilji endurnýjanlegt hráefni.“ ''(We have everything we need but, say perhaps, political will. But do you know what? In America, political will is a renewable resource).
Filippus
Filippus er íslenskt karlmannsnafn.
Taumasít
thumb|250px|Taumasít Taumasít er steind í zeólítaflokknum.
Lýsing
Taumasít er hvítt og litlaust, gler- og skelplötugljáa. Þráðóttir kristalar, þéttur ógreinilegur geislóttur massi. Vatnsríkt og hefur lága eðlisþyngd.
Útbreiðsla
Fágætt en má finna með apófyllíti, okeníti, mesólíti og skólesíti í ólivínbasalti. Á Íslandi hefur það fundist í sýnum úr Hvalfirði.
Kristjanía (Ósló)
Kristjanía var nafn, sem á árabilinu 1624–1925 var notað um Osló.
Gamla Osló brann til grunna um miðjan ágúst 1624. Kristján 4. Danakonungur tók þá ákvörðun að borgin skyldi ekki endurreist á sama stað, heldur skyldi hún flutt um set, til norðvesturs, yfir á svæðið norðan við Akershúsvirkið. Þar var byggð ný borg, með breiðum götum, til þess að auðvelda brunavarnir. Til heiðurs konungi, var borgin kölluð Kristjanía. Nafnið var lengst af skrifað Christiania, nema á árabilinu 1877–1925 þegar oft var ritað Kristiania, fyrst í opinberum gögnum, síðan almennt.
Árið 1859 voru mörk Kristjaníu færð út, og varð gamla Osló þá aftur innan borgarmarkanna. Hún er nú sérstakt hverfi, Gamlibærinn (norska: Gamlebyen).
Í ársbyrjun 1925 ákváðu borgaryfirvöld í Kristjaníu að taka aftur upp gamla nafnið á borginni, Osló (Oslo).
Eurogarðurinn
Eurogarðurinn eru íslenskir grínþættir sem voru sýndir haustið 2020 á Stöð 2. Þættirnir eru átta í heild sinni og voru fyrstu tveir þættirnir sýndir þann 27. september 2020.
Eurogarðurinn er ný íslensk gamanþáttaröð sem gerist í Húsdýragarðinum og fjallar um eftirmála þess að drykkfelldur, miðaldra braskari með vafasaman viðskiptaferil sem kaupir Húsdýragarðinn.
Lu Xun
|thumb|right|200px|Kínverski rithöfundurinn Lu Xun er talinn meðal merkari rithöfundum Kínverja á 20. öld. Lu Xun (25. september 1881 – 19. október 1936) var kínverskur höfundur smásagna, ritstjóri, þýðandi, gagnrýnandi og skáld. Hann er talinn meðal merkari kínverskra rithöfunda á 20. öld.
Eurogarðurinn
Hann hefur stórkostlegar hugmyndir um framtíð garðsins sem hann kallar Eurogarðinn. Hann sér fyrir sér að garðurinn ná upp í sömu stærðargráðu og Disney-World. Lykilatriði í framkvæmd hans á stórfenglegum hugmyndum sínum er að virkja starfsfólk garðsins með sér. Það á því miður ekki auðvelt með að sætta sig við nýjan eiganda og þær hugmyndir sem hann hefur um framtíð Húsdýragarðsins. Starfsfólkið er mislitur hópur fólks með ólíkar væntingar um lífið og framtíðina og því ekki ólíklegt að það verði hindrun í vegi hans.
Skuggastjórn
Skuggastjórn er hver sú stjórn sem stýrir fyrirtæki í skugga þeirra og hafa ekki til þess eiginlegt umboð. Skuggastjórn innan fyrirtækja eru m.ö.o. eigendur sem stýra hlutafélögum í krafti stöðu sinnar án þess að hafa verið kjörnir eða ráðnir til þess, hafa sem sagt boðvald yfir stjórnendum í krafti meirihlutaeignar sinnar. Víðast hvar fylgir slíkri skuggastjórn ábyrgð og geta skuggastjórnendur verið skaðabótaskyldir.
Lu Xun
Lu Xun (í hefðbundinni kínversku: 鲁迅;) eða Lu Hsün var rithöfundarnafn Zhou Shuren (周树 人). Hann fæddist 25. september 1881 í Shaoxing, Zhejiang héraði í Kína. Árið 1902 ferðaðist hann til Japans á að opinberum námsstyrk, til að nema við læknaskólann í Sendai. Áhugi á bókmenntum varð yfirsterkari og hann sneri aftur til Kína, þar sem hann gaf út þýðingar á nokkum ritverkum Vesturlanda. Hann starfaði um tíma í menntamálaráðuneytinu í Beijing. Á árunum 1918-26 samdi hann 25 sögur á kínversku.
Eurogarðurinn
Með aðalhlutverk fara Auðunn Blöndal, Steinþór Hróar Steinþórsson, Dóri DNA, Anna Svava Knútsdóttir og Jón Gnarr. Leikstjórn Arnór Pálmi Arnarsson.
Niels Kier
Niels Jensson Kier (d. 11. október 1730) var Dani sem var sýslumaður, varalögmaður og lögmaður á Íslandi á 18. öld og bjó á Nesi við Seltjörn.
Lu Xun
Meðal verka hans eru Dagbók brjálæðings (1918), um mann sem trúir því að hann sé fangi mannæta, Hin sanna saga Ah Q (1921-22), sem segir af bónda sem sér árangur í eigin vanhæfni, jafnvel allt til aftöku hans, sagan er gagnrýni á þáverandi þjóðernishyggju og sterka tilhneigingu afneita þeim kalda veruleika sem við kínverjum blasti, og Nýársfórnin (1924), sem lýsir kúgun kvenna. Frá 1926 skrifaði Lu háðsádeiluritgerðir og starfaði sem yfirmaður (og einn stofnenda) samtaka vinstri sinnaðra rithöfunda í Shanghai.
Niels Kier
Niels Kier var að eigin sögn borgarstjórasonur frá Svendborg á Fjóni. Hann kom hingað með kaupmönnum og var innanbúðarmaður í Hólminum (Reykjavík) fyrst í stað. Síðar giftist hann dóttur Jóns Eyjólfssonar (1642 - 3. ágúst 1716), sútara, sýslumanns á Seltjarnarnesi og varalögmanns frá 1707. Árið 1703 fékk hann konungsbréf um að hann skyldi fá sýsluna eftir tengdaföður sinn. Árið 1706 var hann umboðsmaður Páls Beyer landfógeta og árið 1713 var hann settur til að vera landskrifari á Alþingi. Árið 1717 varð hann svo varalögmaður eftir tengdaföður sinn og fékk jafnframt loforð um að taka við lögmannsembættinu sunnan og austan þegar Páll Vídalín félli frá.
Lu Xun
Lu Xun er talinn af mörgum vera frumkvöðull kínverskra nútímabókmennta. Honum hefur gjarnan verið skipað á bekk með þeim rithöfundum sem þóknanlegir voru stjórn kommúnista eftir 1949. Mao Zedong var aðdánandi verka Lu Xun. En þó að Lu Xun hafi haft samúð með hugsjónum á vinstri væng stjórnmálanna gekk hann aldrei til liðs við Kínverska kommúnistaflokkinn.
Niels Kier
Niels Kier fékk Kjósarsýslu 1704 og Gullbringusýslu 1710 og hélt báðum til dauðadags; hann var líka sýslumaður í Árnessýslu um tíma. Páll Vídalín dó á Alþingi 1727 og gegndi Kier lögmannsstörfum á því þingi og tók svo við. Hann dó haustið 1730 og var þá skuldum vafinn. Jens Spendrup, sýslumaður í Skagafjarðarsýslu, gegndi lögmannsstarfinu á Alþingi sumarið eftir en varð þó ekki lögmaður, heldur tók Magnús Gíslason við embættinu 1732.
Lu Xun
Lu Xun lést úr berklum 19. október 1936.
Kosóvóstríðið
thumb|right|Myndir frá Kosóvóstríðinu. Kosóvóstríðið voru vopnuð átök í Kosóvó milli hers Serbíu og Svartfjallands og uppreisnarmanna úr röðum Kosóvóalbana sem mynduðu Frelsisher Kosóvó. Orsök átakanna var vaxandi átök milli Frelsishersins og serbneskrar lögreglu frá 1995. Tilraun lögreglunnar til að ná Adem Jashari, leiðtoga uppreisnarmanna, 5. mars 1998 olli blóðbaði þar sem 60 albanar létu lífið, þar af 18 konur og 10 börn. Blóðbaðið var fordæmt víða um heim og er talið marka upphaf stríðsins. Þann 23. september 1998 gaf Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna út Ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna 1199 þar sem óhóflegt ofbeldi serbneskrar lögreglu og Júgóslavíuhers var fordæmt. NATO gaf leyfi til loftárása í október 1998 en 15. október var undirritað samkomulag um að Júgóslavía drægi herlið sitt til baka og friðargæsluliðar fengju aðgang að héraðinu. Þetta batt þó ekki enda á átökin og 15. janúar 1999 átti fjöldamorðið í Račak sér stað, þar sem 45 albanar voru drepnir af serbneskum öryggissveitum. Eftir það voru stjórninni í Belgrad settir úrslitakostir. Þegar viðræður sigldu í strand í lok mars hóf NATO loftárásir á Júgóslavíu. Meðal þess sem NATO skilgreindi sem skotmörk voru borgaralegir innviðir eins og brýr, vegir og fjarskiptamöstur. Sumar af þessum árásum, eins og árás á kínverska sendiráðið í Belgrad og sjónvarpsstöð í Novi Sad voru fordæmdar um allan heim. Þann 14. apríl gerðu flugvélar NATO árás á bílalest albanskra flóttamanna við Gjakova fyrir mistök með þeim afleiðingum að 73 létust.
Þann 3. júní samþykkti Slobodan Milošević friðarskilmála NATO. NATO samþykkti samkomulagið 10. júní og hætti hernaðaraðgerðum. Friðargæslulið Kosóvó tók til við friðargæslu í héraðinu 12. júní. Rússneskir friðargæsluliðar höfðu þá þegar náð flugvellinum í Pristína á sitt vald sem olli töluverðri spennu.
Veröld sem var
Veröld sem var er sjálfsævisaga eftir Stefan Zweig. Hann byrjaði ritun sögunnar árið 1934. Zweig flúði frá Þýskalandi til Englands og síðar til Brasilíu. Hann lauk við að skrifa söguna þar árið 1942 og póstlagði handritið. Daginn eftir styttu Zweig-hjónin sér aldur.
Ólafssúra
Ólafssúra (Oxyria digyna) er fremur algeng um allt land, einkum til fjalla.
Snæbjörg
Snæbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Freyja (mannsnafn)
Freyja er íslenskt kvenmannsnafn.
Ólafssúra
Á sér mörg nöfn, sem dæmi má nefna bergsúra, fjallakál, hofsúra, hrútablaðka, kálsúra, lambasúra og súrkál.
Skreppur seiðkarl
Skreppur seiðkarl (enska: Catweazle) voru sjónvarpsþættir fyrir börn framleiddir af London Weekend Television og sýndir á ITV í Bretlandi árið 1970. Á Íslandi voru þættirnir sýndir á Ríkissjónvarpinu frá 6. janúar til 19. september 1971. Þættirnir fjölluðu um fremur seinheppinn galdrakarl frá 11. öld sem óvart ferðast áfram í tíma til ársins 1970.
Ameríkubikarinn
thumb|right|Ameríkubikarinn er botnlaus silfurkanna smíðuð af [[Garrard & Co í London árið 1848.]] Ameríkubikarinn er þekktasta siglingakeppni heims og elstu verðlaun sem enn eru veitt fyrir sigur í alþjóðlegri íþróttakeppni. Bikarinn var upphaflega veittur sigurvegara í siglingakeppni konunglega breska siglingaklúbbsins Royal Yacht Squadron umhverfis Isle of Wight árið 1851 en dregur nafn sitt af skútunni America sem vann bikarinn fyrir siglingaklúbbinn New York Yacht Club sama ár. 1857 gaf eigendafélag America klúbbnum bikarinn sem verðlaun í áskorendakeppnum. Engum tókst að vinna bikarinn af klúbbnum til ársins 1983 þegar Australia II frá Royal Perth Yacht Club sigraði og flutti bikarinn til Ástralíu. Þetta telst vera lengsta samfellda vinningslota í sögu alþjóðlegra íþróttakeppna. Núverandi handhafar bikarsins eru siglingaklúbbur skútunnar Te Rehutai, Royal New Zealand Yacht Squadron á Nýja-Sjálandi.
Keppnin um Ameríkubikarinn er áskorendakeppni, einvígi milli tveggja skúta, þar sem sá sem vinnur flestar af níu kappsiglingum ber sigur úr býtum. Frá 1992 til 2007 var keppt á slúppum í Alþjóðlega Ameríkubikarsflokknum, sem er einbola flokkur. Dæmigerð lengd slíkra skúta var 75 fet (23 m). Árið 2010 var keppt á þríbolungum og 2013 á 72 feta tvíbolungum með spaðakili. Árið 2021 var aftur skipt yfir í einbolunga, en í þetta sinn með spaðakili sem lyftir bolnum upp úr vatninu.
Hver sá sem uppfyllir skilyrðin sem sett eru fram í gjafarbréfinu sem fylgdi með bikarnum 1852 (endurskrifað nokkrum sinnum síðan) hefur rétt til að skora á þann klúbb sem geymir bikarinn. Ef áskorandinn sigrar flyst eign bikarsins frá siglingaklúbbi fyrri vinningshafa til siglingaklúbbs áskorandans. Frá 1970 hefur verið haldin undankeppni til að skera úr um hver fær réttinn til áskorunar þegar um fleiri en einn áskoranda er að ræða. Þessi keppni heitir nú Prada-bikarinn (áður Louis Vutton-bikarinn frá 1983 til 2017).
Áskorendur og verjendur í Ameríkubikarnum
Verjandinn hefur aðeins tapað titlinum sex sinnum (1851, 1983, 1987, 1995, 2003 og 2010).
Páll Vigfússon (lögmaður)
Páll Vigfússon (d. 1570) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 16. öld. Hann er ein aðalpersónan í Önnu á Stóru-Borg, sögulegri skáldsögu Jóns Trausta rithöfundar, en Anna var systir Páls.
Upp úr 1560 lagði prestur nokkur fram kæru til Páls Stígssonar höfuðsmanns um að Páll lögmaður hefði, þegar hann var sveinn Ögmundar biskups, riðið á spjótskaft annars biskupssveins, Eyjólfs Kollgrímssonar, sem hefði hlotið bana af. Höfuðsmaður dæmdi Páli tylftareið og sór hann að hann hefði ekki átt neinn þátt í dauða Eyjólfs. Presturinn sem kærði viðurkenndi þá að það hefði hann gert af hatri við Pál og var hann sjálfur dæmdur á náð konungs fyrir róg og rangar sakargiftir. Þegar kaupmaður í Vestmannaeyjum kærði aftur á móti Pál fyrir að hafa liðkað fyrir verslun Englendinga við landsmenn, var honum stefnt á konungsfund og á endanum dæmdur úr embætti 1569. Hann dó ári síðar.
Kona Páls var Guðný Jónsdóttir prests Gíslasonar í Holti undir Eyjafjöllum. Þau voru barnlaus.
Grunnskólinn á Vopnafirði
Grunnskólinn á Vopnafirði er grunnskóli í Vopnafirði. Skólinn þjónar Vopnafjarðarhreppi. Í skólanum eru um 100 nemendur og 30 starfsmenn.
Torneo Internazionale Stampa Sportiva
Torneo Internazionale Stampa Sportiva (ísl: Alþjóðaknattspyrnumót Íþróttablaðsins) var ein fyrsta milliríkjakeppni félagsliða í knattspyrnu utan Bretlandseyja. Hún var haldin árið 1908 og var undanfari Sir Thomas Lipton bikarsins sem keppt var um ári síðar og ruddi brautina fyrir önnur alþjóðamót.
Keppnin dró nafn sitt af íþróttablaði ítalska dagblaðsins La Stampa sem var skipuleggjandi þess og aðalstyrktaraðili. Fjögur þátttökulið frá jafnmörgum löndum mættu til leiks í Tórínó og fór svissneska liðið Servette með sigur af hólmi.
Skipulag og keppni
Undir lok fyrsta áratugs tuttugustu aldar braust út fótboltafár á meginlandi Evrópu. Knattspyrnan hafði breiðst út með breskum sjómönnum og kaupsýslumönnum en fljótlega tóku heimamenn við sér og í kjölfarið vaknaði áhugi á að fá úr því skorið hvaða þjóðir hefðu á bestu leikmönnunum að skipa. Ítölsk knattspyrnuyfirvöld og íþróttablað La Stampa efndu til mótsins í aprílmánuði 1908 og buðu liðum frá nágrannalöndunum. Öllum mátti þó ljóst vera að keppnin var langt frá því að vera það heimsmeistaramót sem auglýsendur vildu vera láta, enda engin bresk lið með í mótinu. Varð það kveikjan að nýju og stærra alþjóðamóti sem haldið var árið eftir og kennt við tekaupmanninn Sir Thomas Lipton.
Undanúrslit
22. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
29. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
Úrslit
Upphaflega voru úrslit forkeppninnar fyrirhuguð þann 5. apríl, en flauta þurfti viðureignina af eftir stundarfjórðung vegna vatnselgs á vellinum. Nýr leikur var settur niður viku síðar.
12. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 500
Undanúrslit
19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 2.000
Bronsleikur
20. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
Náttúruverndarráð Íslands
Náttúruverndarráð var ráðgefandi nefnd á vegum íslenska ríkisins sem varð til með nýjum náttúruverndarlögum árið 1956. Sams konar ráð höfðu þá starfað á hinum Norðurlöndunum um nokkurt skeið. Náttúruverndarlögin voru fyrsta löggjöfin sem fjallaði almennt um náttúruvernd á Íslandi en þar var áhersla lögð á verndun náttúruminja. Gert var ráð fyrir því að í hverri sýslu starfaði náttúruverndarnefnd sem gæti skotið málum til náttúruverndarráðs. Ráðið heyrði undir menntamálaráðuneytið. Meðal þess fyrsta sem ráðið beitti sér fyrir var friðun hraunhella í Gullborgarhrauni og Rauðhóla við Reykjavík.
Í Náttúruverndarráði voru forstöðumenn þriggja deilda Náttúrugripasafnsins (jarðfræði, grasafræði og dýrafræði), einn fulltrúi Búnaðarfélags Íslands, einn fulltrúi Skógræktarfélags Íslands og einn fulltrúi Verkfræðingafélags Íslands og loks sjöundi fulltrúinn, lögfræðingur sem gegndi formennsku í ráðinu og var valinn af menntamálaráðherra.
Árið 1996 var lögum um náttúruvernd enn breytt. Frá upphafi árs 1997 var fulltrúum í Náttúruverndarráði fjölgað í níu, einn tilnefndur af Náttúrufræðistofnun Íslands, Háskóla Íslands, Bændasamtökum Íslands, Ferðamálaráði og skipulagsstjóra ríkisins, þrír kosnir af Náttúruverndarþingi og formaðurinn skipaður án tilnefningar af umhverfisráðherra. Þá breyttist aftur starfsvið náttúruverndarráðs því að ný stofnun, Náttúruvernd ríkisins, tók við skrifstofu ráðsins. Árið 2001 ákvað svo Siv Friðleifsdóttir umhverfisráðherra að leggja Náttúruverndarráð niður. Eftir miklar deilur um Kárahnjúkavirkjun 2003-4 þar sem Náttúruvernd ríkisins hafði meðal annarra sett sig upp á móti framkvæmdinni, var sú stofnun lögð niður innan umhverfisráðuneytisins.
Hverfitoppur
Hverfitoppur (fræðiheiti Lonicera demissa ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Japan.
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
1887
Árið 1887 (MDCCCLXXXVII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Reyerít
Reyerít er steind í zeólítaflokknum.
Lýsing
Reyerít er hvítt, matt. Með gler- eða daufan skelplötugljáa. Blaðlaga og kristallarnir mynda smáar flögur. Fljótt að molna niður.
Útbreiðsla
Fágætt, þó að finna í holufylltu basalti í analsím- og mesólít-skólesít beltunum. Má finna í samfloti við gýrólít og analsím.
Finn
Finn er íslenskt karlmannsnafn.
Wassily Leontief
Wassily Wassilyevich Leontief (rússneska: Васи́лий Васи́льевич Лео́нтьев; umritað Vasílíj Vasíljevítsj Leontev) var bandarískur hagfræðingur af rússneskum gyðingaættum. Hann fæddist þann 5. ágúst 1906 og lést þann 5. febrúar árið 1999. Þekktastur varð hann fyrir rannsóknir sínar á því hvernig breytingar á einum hluta hagkerfisins hafi áhrif á aðra hluta þess. Leontief vann Nóbelsverðlaun í hagfræði árið 1973, ásamt því að þrír af doktorsnemum hans hafa einnig unnið til Nóbelsverðlauna (Paul Samuelson 1970, Robert Solow 1987 og Vernon L. Smith 2002).
Svanbjörn
Svanbjörn er íslenskt karlmannsnafn.