cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Schelling
Arms and Influence
Kenningar Schelling um stríð voru útvíkkaðar í bók hans Arms and Influence sem kom út 1966. . Textinn á kápu bókarinnar segir að hún haldi áfram með þá greiningu sem svo snilldarlega byrjaði í fyrra verki hans, The Strategy of Conflict og Strategy and Arms Control sem hann skrifaði með Morton Halperin og kom út árið 1961 en jafnframt sé hún mikilvægt innlegg í vaxandi bókmenntir um nútímastríð og ríkiserindrekstur.
Models of Segregation
Árið 1969 gaf Schelling út grein um kynþætti sem kallaðist „Models of Segregation“ eða „Módel aðskilnaðar“ sem mikið hefur verið vísað í síðan. Í greininni sýnir Schelling fram á að hin minnsta löngun í að velja sér nágranna af sama kynþætti og maður sjálfur gæti leitt til algjörrar aðskilnaðarstefnu. Hann notaði myntir á grafpappír til að sýna kenningu sýna með því að setja krónur og aura í mismunandi munstur á spjaldið og síðan að færa myntirnar eina af einni ef þeir væru í „óhamingjusamri“ stöðu. Á endanum myndu allar krónurnar koma saman á ákveðin part blaðisins og allir aurarnar safnast saman á öðrum. Þetta gæti síðan gerst hvar sem er með hverskonar hópa sem er; það er þetta gæti gerst í íbúðarhverfum, á kaffihúsi eða hvers konar opinberum stöðum og gæti greinst að eftir kynþætti, eftir aldurshópum, eftir kyni og svo framvegis.
Snorrastofa
Snorrastofa er menningarsetur og rannsóknarstofa í miðaldafræðum á hinu forna höfuðbóli Snorra Sturlusonar í Reykholti. Hlutverk stofnunarinnar er að stuðla að rannsóknum og miðlun á miðaldafræðum og sögu Borgarfjarðar.
Skógarþöll
Skógarþöll (fræðiheiti: Tsuga canadensis) er barrtré ættað frá austurhluta Norður-Ameríku. Það er fylkistré Pennsylvaníu.
Keisari
Keisari er titill (karlkyns) einvalds sem er almennt séð litið svo á að sé æðri konungi. Samsvarandi titill konu er keisaraynja eða keisaradrottning, hvort sem um er að ræða ríkjandi keisaraynju eða eiginkonu ríkjandi keisara. Kjörkeisararnir voru þeir keisarar nefndir sem voru kjörsynir keisaranna á undan sér. Íslenska orðið keisari er úr þýsku, Kaiser, sem aftur er dregið af nafni Júlíusar Caesars. Slavneski titillinn tsar er dreginn af sama orði.
Skógarþöll
Lýsing
Skógarþöll vex vel í skugga og er langlíf, og er elsta skráða eintakið í Tionesta, Pennsylvaníu, talið að minnsta kosti 554 ára gamalt. Tréð verður almennt um 31 m. hátt, en einstaka tré hafa mælst að 53 metra há. Þvermál stofns er oft 1,5 m, en þar einnig hafa mælst einstaök tré með að 1,75 metra þvermál. Bolurinn er yfirleitt beinn, og sjaldan skiftur (einstofna). Krónan er breiðkeilulaga og börkurinn er hreistraður og með djúpum sprungum, sérstaklega með aldri. Sprotarnir eru gulbrúnir að lit með dekkri rauðbrúnum "pulvini", og eru þétthærð. Brumin eru egglaga og mjög lítil, aðeins 1,5 til 2,5 mm að lengd. Þeu eru yfirleitt kvoðulaus, en geta verið með lítið eitt af kvoðu
Keisari
Keisari ræður yfirleitt yfir keisaradæmi eða heimsveldi (ríki sem inniheldur mörg áður sjálfstæð ríki eða svæði sem eru landfræðilega og menningarlega aðgreind).
Skógarþöll
Lýsing
Barrið er yfirleitt 15 til 20 mm að lengd, en getur verið svo lítið sem 5 mm eða svo langt sem 25 mm. Það er flatt og yfirleitt í tvemur röðum. Neðan á barrinu eru tvær breiðar og blágráar loftaugarákir, en að ofan er barrið skærgrænt til gulgrænt að lit. Jaðarinn getur verið lítið eitt tenntur, sérstaklega næst endanum. Könglarnir eru egglaga; yfirleitt 1,5 til 2,5 sm langir og 1 til 1,5 sm breiðir. Köngulskeljarnar eru egglaga eða fleyglaga og eru 8 til 12 mm að lengd og 7 til 10 mm að breidd. Ltningafjöldinn er 2n = 24.
Viður
Viðurinn er mjúkur og grófur, og ljósbrúnn að lit. Timbrið er notað í byggingariðnað og kassa. Vegna óvanalega mikillar getu til að halda fleygum er hann einnig notaður í burðarbita undir járnbrautarteina. Ómeðhöndlaður er viðurinn ekki endingargóður úti. Sem eldsneyti er hann ekki verðmætur. Viðurinn er einnig notaður í pappírsmassa.
Útbreiðsla og búsvæði
T. canadensis er frá sjávarmáli í norðurhluta útbreiðslusvæðisins, en er yfirleitt á milli 600–1800 metra yfir sjávarmáli. Útbreiðslan er frá norðvesturhluta Minnesota austur yfir suður Quebec og til Nova Scotia, og suður í Appalasjíufjöll til norður Georgíu og Alabama. Aðskildir útbreiðslublettir eru í suðaustur Piedmont, vestur Ohio og í Illinois sem og austur Minnesota. Í Kanada er hún í Ontario og öllum fylkjum í austri nema Nýfundnalandi og Labrador. Í Bandaríkjunum finnst hún í öllum ríkjunum austur af og að þeim meðtöldum: Minnesota, Wisconsin, Indiana, Kentucky, Tennessee, og Alabama, nema Florída. Útbreiðslusvæðið nær líka yfir útbreiðslusvæði hinnar náskyldu Tsuga caroliniana.
Hún finnst aðallega á klettaásum, í giljum, og fjallshliðum með háu rakastigi.
Veðurfar
Útbreiðsla skógarþallar er takmarkast almennt við svæði sem eru svöl og rök. Úrkoma á svæðum sem hún vex er venjulega 740 mm til yfir 1270 á ári. Þurrari svæðin eru frekar norðar, með mikilli snjókomu; þau með meiri úrkomunni eru frekar sunnar með meiri sumarrigningum. Nálægt Atlantshafsströndini og í suður Appalachiafjöllum þar sem trén verða stærst er úrkoman oft yfir 1520 mm. Í norðurhluta útbreiðslusvæðisins er meðalhiti janúar -12°C, og meðalhiti júlí 16°C. Á þessum svæðu getur frostlaus vaxtartími verið minna en 80 dagar. Á hinn bóginn er í suðurhluta svæðisins allt að 200 frostlausir dagar og meðalhiti í janúar að 6 gráðum.
Þallarbarrlús
Tegundinni er nú ógnað af þallarbarrlús (Adelges tsugae), sníkjudýr sem var óvart flutt inn til Bandaríkjanna frá austur-Asíu 1924, og fannst fyrst í útbreiðslusvæði skógarþallar 1951.
Rannsókn gerð 2009 af "U.S. Forest Service Southern Research Station" bendir til að þallarbarrlúsin drepi trén hraðar en búist var við í suður Appalachiafjöllum. Samkvæmt Science Daily, gæti plágan drepið flestar þallirnar á svæðinu innan næsta áratugar.
Ferðin til Limbó
Ferðin til Limbó er barnaleikrit eftir Ingibjörgu Jónsdóttur sem sett var upp í Þjóðleikhúsinu vorið 1966. Leikritið byggði á barnabókinni Músabörn í geimflugi eftir sama höfund sem kom út árið áður. Leikritið var fyrsta leikritið eftir íslenska konu sem sett var upp í Þjóðleikhúsinu. Klemenz Jónsson leikstýrði. Í leikritinu voru 22 söng- og dansatriði eftir Ingibjörgu Þorbergs og Fay Werner en hljómsveitarstjóri var Carl Billich. Þrjú lög úr leikritinu voru gefin út á samnefndri smáskífu árið 1969.
Ferðin til Limbó fjallar um prófessor (Bessi Bjarnason) og aðstoðarmann hans (Lárus Ingólfsson) sem senda tvær mýs, Magga (Ómar Ragnarsson) og Möllu (Margrét Guðmundsdóttir), til lítillar plánetu, Limbó, á milli jarðarinnar og tunglsins þar sem þau lenda í ýmsum ævintýrum meðal íbúa plánetunnar áður en þau komast aftur til jarðar.
Forsætisráðherra Noregs
Þessi síða hefur að geyma lista yfir forsætisráðherra Noregs.
Cerastium oreades
Cerastium oreades er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Kákasus.
.pt
.pt er þjóðarlén Portúgals.
Tenglar
Toppdomän
Karakoram-fjallgarðurinn
thumb|Karakoram-fjallgarðurinn er á mörkum Kína, Pakistans og Indlands. thumb|Baltoro-jökull.
Karakoram-fjallgarðurinn er 500 kílómetra fjallgarður sem liggur mestmegnis á mörkum Kína, Pakistans og Indlands. Norðvesturhluti hans teygir sig til Afghanistans and Tajikistans. Norðaustur af fjallgarðinum er Tíbeska hásléttan og í norðri eru Pamír-fjöll. Fljótin Gilgit-fljót, Indus-fljót og Shyok-fljót mynda suðurlandamæri Karakoram.
Í Karakoram eru fjögur fjöll yfir 8000 metrum sem eru nálægt hvert öðru: K2 (næsthæsta fjall heims; 8611 m.), Gasherbrum I, Broad Peak og Gasherbrum II. Fjallgarðurinn er það svæði á jörðinni sem er mest jöklum þakið utan heimskautasvæða. Þar á meðal eru lengstu skriðjöklar heims Siachen-jökull; 76 km, og Biafo-jökull; 63 km.
Karakoram kemur úr tyrkískum málum og þýðir svört möl. Það vísar til Karakoram-skarðs sem kaupmenn ferðuðust um.
Poecilia obscura
Poecilia obscura er fiskitegund sem var lýst af Schories, Meyer og Manfred Schartl 2009.
Veðramót
Veðramót er íslensk kvikmynd frá árinu 2007. Hún er skrifuð og leikstýrð af Guðnýju Halldórsdóttur. Myndin hlaut 11 tilnefningar til Edduverðlaunanna 2007.
Njála (mannsnafn)
Njála er íslenskt kvenmannsnafn.
27 f.Kr.
27 f.Kr. var 73. ár 1. aldar fyrir okkar tímatal. Í Rómaveldi var þetta ár þekkt sem ár annars ræðismannstímabils Oktavíanusar og Agrippu (eða, sjaldnar, sem árið 727 ab urbe condita).
.py
.py er þjóðarlén Paragvæ.
Tenglar
Toppdomän
Verkamannaflokkurinn
Verkamannaflokkurinn getur átt við eftirfarandi stjórnmálaflokka:
Ólafur Friðriksson
Ólafur Friðriksson (16. ágúst 1886 – 12. nóvember 1964) var rithöfundur, ritstjóri og verkalýðsforingi.
Ólafur fæddist á Eskifirði, stundaði nám á Akureyri og lauk gagnfræðaprófi þar vorið 1903. Árið 1906 fór hann til útlanda og dvaldist þar í átta ár við nám og ritstörf, lengst af í Kaupmannahöfn, en fór þó miklu víðar um, en kynntist jafnaðarstefnu í Kaupmannahöfn. Eftir heimkomuna 1914 dvaldist hann um skamma hríð á Akureyri, en fluttist síðan til Reykjavíkur og varð ritstjóri Dagsbrúnar meðan það blað kom út (til 1919) og fyrsti ritstjóri Alþýðublaðsins þegar það var stofnað af Alþýðusambandinu í október 1919. Ólafur var róttækur jafnaðarmaður og var vikið frá sem ritstjóra í kjölfar hvíta stríðsins, eða sama dag og hann hélt til Moskvu haustið 1922 til að sitja alþjóðaþing kommúnista. Hann varð þó aftur ritstjóri Alþýðublaðsins árin 1939-1942. Ólafur var jafnframt afkastamikill rithöfundur, skrifaði stundum undir dulnefninu Ólafur við Faxafen og skrifaði m.a. fyrstu íslensku reyfarana.
Per
Per er íslenskt karlmannsnafn.
Ólafur danski
Ólafur danski (d. 1555) var fyrsti skólameistari Skálholtsskóla í lútherskri tíð. Þegar ákveðið var að stofna skóla á biskupssetrunum 1552 strandaði á því að menntaðir skólastjórar fengust ekki því engir Íslendingar þóttu hæfir til starfsins. Páll Hvítfeld höfuðsmaður kom því með danskan mann með sér til að stýra Skálholtsskóla og Ólafur Hjaltason Hólabiskup flutti sömuleiðis með sér danskan mann til að stýra Hólaskóla. Vera má að Ólafur skólameistari hafi verið sami Ólafur og sá sem var sveinn Kristófers Hvítfelds árið 1541 og var látinn þjóna biskupi og lesa guðsorð.
Ólafur var skólameistar í Skálholti í tvö ár en drukknaði í Brúará 1555. Líið fannst skömmu síðar og var Ólafur jarðaður í Skálholtskirkju, á milli Gissurar biskups Einarssonar og Odds Gottskálkssonar. Ólafur hafði með sér danskan heyrara sem Jakob hét og hafði áður komið í Skálholt því hann var þar tólf ára með Diðrik frá Minden þegar hann var drepinn þar 1539.
.qa
.qa er þjóðarlén Katar.
Úlnliður
thumb|250px|Ytra borð úlnliðarins.
.qa
Tenglar
Toppdomän
Úlnliður
Úlnliður er liðamót framhandleggsins og handarinnar. Í raun samanstendur úlnliðurinn af nokkrum liðum. Mikilvægastur þeirra er liðurinn milli sveifarinnar, ölnarinnar og úlnliðsbeinsins. Þessi liður leyfir beygingu og snúning handarinnar í næstum 90°.
Björn (mannsnafn)
Björn er íslenskt karlmannsnafn.
Duggholufólkið
Duggholufólkið er íslensk kvikmynd frá árinu 2007. Hún er skrifuð og leikstýrð af Ara Kristinssyni.
Federico García Lorca
Federico García Lorca (5. júní 1898 – 19. ágúst 1936) var spænskt ljóðskáld, leikritahöfundur og leikhússtjórnandi. Hann var helsti liðsoddur og merkisberi ljóðskáldanna í Generación del 27. Hann var skotinn af Falangistum í byrjun spænsku borgarastyrjaldarinnar. Hann var skólabróðir og vinur Luis Buñuel og Salvador Dalí sem báðir urðu heimsfrægir listamenn sömuleiðis.
Steinlunga
thumb|250px|Snemmbúin merki um steinlunga sjást á [[þindinni á þessari röntgenmynd.]]
Steinlunga er langvarandi bólga og örmyndun í lungunum vegna innöndunar asbests. Einkenni steinlunga eru mæði, hósti, más og brjóstverkir. Meðal fylgikvilla steinlunga eru lungnakrabbamein, fleiðrukrabbamein og hjartasjúkdómur.
Orsök steinlunga er endurtekin innöndun asbestþráða yfir langt tímabil. Þeir sem vinna með asbest eru líklegri til að verða fyrir áhrifum steinlunga. Allar tegundir asbestþráða geta valdið steinlunga. Steinlunga má greina með því að safna upplýsingum um starfsferil sjúklingsins og röntgenmyndum af lungunum.
Steinlunga er ólæknanlegt. Mælt er með því að sjúklingurinn hætti að reykja, sé bólusettur gegn flensu og lungnabólgasýkli og fari í súrefnismeðferð. Um það bil 150.000 manns þjáðust af steinlunga árið 2015 en 3.600 þeirra létust úr áhrifum þess.
Antoon van Dyck
thumb|right|Sjálfsmynd með sólblóm Antoon van Dyck (einnig skrifað Anthonis, Antonio, Anthonie, Anton og Anthony; f. 22. mars 1599 – 9. desember 1641) var flæmskur listmálari af Antwerpen-skólanum. Hann er einkum þekktur fyrir mannamyndir sínar af fjölskyldu og hirð Karls 1. Englandskonungs sem höfðu mikil áhrif á málaralist á Bretlandseyjum næstu tvær aldirnar.
Van Dyck lærði hjá Hendrick van Balen, stofnaði vinnustofu með Jan Brueghel yngri og varð síðar aðalaðstoðarmaður Rubens sem var einn þekktasti listmálari Evrópu þess tíma og hafði mikil áhrif á van Dyck. Árið 1620 fór hann fyrst til Englands að undirlagi Buckinghams hertoga. Þar sá hann verk Tizianos í fyrsta skipti. Ári síðar hélt hann í námsreisu til Ítalíu þar sem hann hélt sig næstu sex árin. 1632 sneri hann aftur til Englands þar sem Karl 1. var að reyna að lokka helstu listamenn Evrópu til hirðar sinnar. Í Englandi sló hann í gegn og varð sérstakur hirðmálari Karls 1. en hann og drottningin Henríetta María sátu vart fyrir hjá neinum öðrum listamanni. Sum verka hans voru gerð í nokkrum eintökum og send sem gjafir til annarra þjóðhöfðingja.
Hann varð enskur borgari 1638 og giftist hirðmey drottningar. Hann lést í London og var grafinn í Gömlu Pálskirkjunni.
Ranemsletta
thumb|Ranem kirkjan Ranemsletta er þéttbýli og stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins Overhalla í Þrændalögum í Noregi. Í byggð eru 487 íbúar og í sveitarfélaginu 3.817 (2022). Ranemsletta er við ána Namsen og liggur FV17 í gegnum staðinn sem er 24 km austur af Namsos. vinstri|thumb|Namsen Overhalla Barne- og Ungdomsskole (grunn- og framhaldsskólinn) er staðsettur á Ranemslétta. Miðalda Ranem kirkjan frá 1187 er einnig staðsett hér. Kirkjan er hringbogaleg langkirkja í rómönskum stíl. Byggingarefnið er grár steinn á marmara sökkli en þak og turn úr timbri.
Við Bertnum garð eru þrír stórir grafarhaugar frá Merovingatímanum og að öðru leyti eru skráðir 800 grafir í sveitarfélaginu. Bertnum var höfðingjasetur í Namdalen undir Ynglingeættinni. Húsgrunnar hafa fundist nálægt Bertnemshaugene, elstu þessara langhúsa sem eru 40 × 8 m frá 150–200 árum e.Kr. Á Ranemsléttu er haugur sem heitir Tinghaugen. Það bendir til þess að hér hafi verið haldið þing.
.re
.re er þjóðarlén Réunion.
Tenglar
Toppdomän
Poecilia parae
Poecilia parae er fiskitegund sem var lýst af Eigenmann, 1894. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Björnólfur
Björnólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Cerastium odessanum
Cerastium odessanum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Úkraínu.
Hans Lollich
Hans Lollich var danskur maður sem varð skólameistari í Skálholti 1557 og tók líklega við af Jóni Loftssyni. Hann er sagður hafa verið ágætlega lærður en undarlegur í skapi.
.rw
.rw er þjóðarlén Rúanda.
Hans Lollich
Lollich hafði skólameistaraembættið í fjögur ár, eða til 1561. Hann fór þá aftur til Danmerkur og er ekki meira um hann vitað. Erasmus Villadtsson kom þá og tók við skólameistaraembættinu.
.rw
Tenglar
Toppdomän
Torreya californica
Torreya californica er tegund af barrtrjám frá Kaliforníu í Bandaríkjunum. Það er lítið til meðalstórt tré (15-25m).
Isabelle Autissier
thumb|right|Isabelle Autissier Isabelle Autissier (f. 18. október 1956) er frönsk siglingakona sem er þekktust fyrir að hafa verið fyrsta konan sem lauk einmenningskeppni í kringum hnöttinn árið 1991. Hún starfar sem rithöfundur og dagskrárgerðarkona og er forseti Frakklandsdeildar Alþjóðlega náttúruverndarsjóðsins.
Hún hafnaði í 7. sæti í BOC Challenge (nú VELUX 5 Oceans Race) árið 1991 og varð þar með fyrsta konan sem lauk keppni í að sigla ein kringum jörðina. Árið 1994 setti hún ásamt áhöfn sinni á kjölbátnum Ecureuil Poitou-Charentes nýtt met í siglingu frá New York til San Francisco um Hornhöfða og bætti fyrra met um 14 daga. Í næstu einmenningskeppni umhverfis jörðina 1994-5 (sem þá hét Around Alone) missti hún mastur 900 mílum sunnan við Ástralíu og var bjargað af þyrlu af áströlsku flugmóðurskipi. Hún tók enn þátt í keppninni árið 1998 en hvolfdi bátnum í Suður-Kyrrahafi. Annar keppandi, Giovanni Soldini, kom henni til bjargar. Eftir það hætti hún að keppa í einmenningskeppnum.
Blús
Blús er tónlistarstefna sem varð til í þrælahaldinu í Bandaríkjunum. Hún er upprunninn frá þrælum á plantekrum í syðstu fylkjum Bandaríkjanna eða „Deep South“ sem var einnig þekkt sem bómullarríkin, í byrjun tuttugustu aldar. Svart verkafólk og bómullartínarar fóru að syngja blöndu af trúarlegum söngum, vinnu söngum, hrópum og einföldum ballöðum og kallaðist það blús. Blústónlistin endurspeglaði stöðu svartra bandaríkjamanna eftir að þrælahald var afnumið. Þrælarnir höfðu þróað með sér ákveðinn stíl, kalla og svara, og er það form sem einkennir alla blústónlist.
Í byrjun blússtílsins voru gítar, banjó og munnharpa hljóðfærin sem mest voru notuð og fylgdi þeim yfirleitt sólósöngvari. Þegar blúsinn varð vinsælli og færðist norðar bættust við fleiri hljóðfæri úr djassinum eins og trompet, básúna, klarinett, píanó og kontrabassi. Algengasta uppbygginginn í blús er 12 takta blús. Hann notar tólf takta mynstur og er á sama tíma. Hann byrjar á ákveðnum grunntón í 4 takta, svo fer hann upp um fimmund í 2 takta svo kemur aftur grunntónninn í 4 takta, svo fer hann upp í sjöund í 1 takt og niður í fimmund í 1 takt og svo kemur yfirleitt eitthvað stutt millispil. Blús hefur hægan takt og textinn innheldur oft mikla depurð og líf svartra bandaríkamanna bæði fyrir og eftir þrælahald. Nafnið dregur líka merkingu sína af því hversu tilfinningaþrungin tónlistin og textarnir geta verið. Á ensku er blús blues og „feeling blue“ þýðir að vera dapur.
Upphaf
Tónlistarstefnan blús byggist á blús forminu en býr einnig yfir öðrum einkennum eins og sérstökum textum, bassa línum og hljóðfærum. Blús hefur margar undistefnur sem hafa verið mis vinsælar á mörgum tímabilum 20. aldarinnar. Fyrsta blúslagið sem gefið var út var lagið „Dallas Blues“ með Hart Wand árið 1912. Fyrsta upptakan með svörtum bandaríkjamanni var gerð árið 1920, það var flutningur Mamie Smith á laginu „Crazy Blues“. Það var fyrsta blúslagið sem náði heimsvinsældum. Uppruni blús er þó talinn ná lengra aftur, alveg að 1890. Það eru því miður til fáar heimildir um það vegna mikils kynþáttamismunar innan bandarísks samfélags á þeim tíma. Svörtu fólki bauðst ekki menntun og skólaganga og því gátu þeir ekki skráð neinar heimildir um það sem þeir gerðu. Blind Lemon Jefferson var söngvari og gítarleikari frá Texas. Hann var fyrsti alvöru blússöngvarinn sem tók upp lag í alvöru upptökustúdíói.
Saga
Umskiptin sem urðu á blús árið 1920 þegar hann fór að færast norðar og í þéttbýlli svæði höfðu alltaf verið keyrð áfram af efnahagslegum ástæðum, eins og kreppunni. Fólk fór að flytja frá dreifibýli til þéttbýlis og tónlistin flaut með. Eftir seinni heimstyrjöldina varð rafmagnsblús (e. electric blues) vinsæll í borgum eins og Chicago, Memphis, Detroit og St. Louis. Í rafmagnsblús er notaður rafmagnsgítara, bassa, trommur og stundum munnhörpur. Chicago varð miðpunktur rafmagnsblús og var hann síðar meir kallaður „Chicago blues“.
Árið 1949 fæddist ein af undirstefnum blús, ryþmablús. Sú stefna er enn þann dag í dag mjög vinsæl. Muddy Waters og Jimmy Reed urðu vinsælir blús tónlistarmenn, þeir fluttust báðir til Chicago í kreppunni og uppgvötuðu tónlistina. Blús hafði mikil áhrif á popptónlist í Bandaríkjunum á sjötta áratugnum. Í byrjum sjöunda áratugsins voru stefnur sem urðu fyrir áhrifum frá bandarískri blökkumannatónlist eins og rokki og sálartónlist orðinn partur af hefðbundinni amerískri popptónlist. Hvítir tónlistarmenn höfðu kynnt tónlistina til víðari áhorfendahóps, bæði í Bandaríkjunum og út fyrir þau. Hins vegar varð blúsinn sem gerði Muddy Waters og fleiri fræga ekki jafn vinsæll áfram. Nýjar tegundir blúsins urðu til og fóru að leiðast út í meira popp og rokk.
Síðan árið 1980 hefur verið endurvakning á upprunalega blúsinum á meðal ungra amerískra blökkumanna, þá aðallega í Jackson í Mississippi og á þeim slóðum. Á níunda áratugnum hélt blúsinn áfram bæði í hefðbundnu formi og nýju.
Áhrif
Blús hafði mikil áhrif á tónlist víðsvegar um heiminn. Evrópsk þjóðlagatónlist hafði lítið sem ekkert breyst í gegnum árin áður en að blús fór að hafa áhrif á hana. Blústónlistarstíll (12 takta blús) hefur verið fyrirmynd fyrir margar aðrar stefnur svo sem rokk, djass og popp. Áberandi djass-, þjóðlaga- og rokktónlistarflytjendur eins og Louis Armstrong, Duke Ellington, Miles Davis og Bob Dylan hafa allir flutt þýðingarmikil blúslög. Blúsballöður eins og „Since I Fell For You“ og „Please Send Me Someone to Love“ og fleiri popp lög notast við 12 takta formið. Blúsinn á sér margar undirstefnur:
Blústónlistarmenn
William Christofer Handy, kallaður faðir blúsins fæddist í Alabama og varð hugfanginn af tónlist þar. Hann var einn af áhrifamestu amerísku lagahöfundunum. Árið 1902 ferðaðist hann um Mississippi og fræddist um blús tónlist af afmerískum blökkumönnum. Hann fylgdi ekki alltaf þessu klassíska 12 takta blús heldur prófaði margt nýtt. Hann samdi lög eins og „Long gone John“ og „Memphis blues“. Hún var amerísk söngona, leikkona, píanóleikari og dansari. Hún lék í nokkrum myndum á sínum ferli. Hún var fyrsta svarta söngkonan til að gefa út lag, það var lagið „Crazy blues“. Það var fyrsta blús lagið til að ná heimsvinsældum. Amerískur blús söngvari, kallaður yfirmaður blúsins. Hann söng lög eins og „Midnight special“ og „Honey Hush“. Amerískur söngvari og lagahöfundur, hann var þekktur fyrir að spila rafmagns blús. Hljómsveitin the rolling stones hafa sagt að Reed hafi verið þeim mikill innblástur í sinni tónlist. Söngvarinn Elvis Presley söng mörg lög eftir Jimmy. Jimmy Reed samdi mörg lög, meðal annars: „Shame, shame, shame“ og „Found love“. Hann er brekur gítarleikar, söngvari og lagahöfundur. Hann hefur verið í hljómsveitunum Derek and the dominos, Cream, Bluesbrakers og The Yardbirds. Það hefur verið talað um Clapton sem einn mikilvægasta og áhrifamesta gítarleikara allra tíma. Hann hefur samið lög eins og „Tears in heaven“ og „Layla“. Hann er amerískur söngvari, gítarleikari og lagahöfundur. Tímaritið Rolling Stone setti hann í 3. sæti yfir bestu gítarleikara allra tíma. Hann er einn áhrifamesti blús gítarleikari allra tíma. Hann hefur unnið mörg grammy-verðlaun fyrir lög og plötur. Amerískur blús tónlistarmaður. Var þekktur sem faðir Chicago-blúsins.
17. október
17. október er 290. dagur ársins (291. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 75 dagar eru eftir af árinu.
.sa
.sa er þjóðarlén Sádí Arabíu.
Tenglar
Toppdomän
Peter
Peter er íslenskt karlmannsnafn.
Æðstaráð Sovétríkjanna
thumb|right|Æðstaráðið kom saman í [[Kremlarhöll í Moskvu.]] Æðstaráð Sovétríkjanna (rússneska: Верховный Совет), líka kallað Yfirsovétið eða Æðsta sovétið, var æðsta löggjafarþing Sovétríkjanna og það eina sem gat breytt Stjórnarskrá Sovétríkjanna. Forsætisnefnd æðstaráðs Sovétríkjanna var kjörin af Æðstaráðinu og myndaði síðan ríkisstjórn Sovétríkjanna, hæstarétt Sovétríkjanna og skipaði ríkissaksóknara Sovétríkjanna.
Æðstaráðið sat í tveimur deildum sem hvor hafði sama löggjafarvald. Fulltrúar voru kjörnir til 4 ára í senn:
Eftir 1989 sátu 542 fulltrúar í Æðstaráðinu en höfðu áður verið allt að 1500. Fundum ráðsins var líka fjölgað. Forsætisnefndin fór með völd Æðstaráðsins milli funda.
Endurhæfing
Endurhæfing eða hæfing er meðferð á þeim sem orðið hefur fyrir líkamlegum eða sálfræðilegum skaða, sem veldur því að hann hefur tapað hæfni sína, að hluta eða öllu leyti, til að gagnast samfélaginu.
Líkamleg endurhæfing á fólki innifelur oftast í sér sjúkraþjálfun þar sem viðkomandi fer til sjúkraþjálfara.
Sálfræðileg endurhæfing felur í sér meðferð hjá sálfræðingi.
Algengir kvillar sem valda þvía að menn þarfnast endurhæfingar eru t.d. beinbrot, fíknir og hjartaáföll.
Rehabilitering Rehabilitation Rehabilitation (Soviet) Rehabilitación (Unión Soviética) Rehabilitointi Rehabilitering (helsevitenskap) Reabilitare (Uniunea Sovietică) Реабилитация Рехабилитација Реабілітація жертв політичних репресій в СРСР
Dagmey
Dagmey er íslenskt kvenmannsnafn.
Blængur
Blængur er íslenskt karlmannsnafn.
.sd
.sd er þjóðarlén Súdan.
Tenglar
Toppdomän
Björn Jónsson á Skarðsá
Björn var óskólagenginn en eftir hann liggja meðal annars skýringar á lögbókum og samantekt um Tyrkjaránið. Þorlákur Skúlason biskup fékk hann til að rita annála og er sagt að hann hafi fengið tólf ríkisdali árlega fyrir ritunina. Skarðsárannáll er ein af helstu heimildum um atburði á Íslandi frá 1400 til 1640.
Vindátt
Vindátt er sú átt sem vindur blæs úr. Þannig er til dæmis rætt um sunnanátt, suðlæga átt eða sunnanvind þegar vindur kemur úr suðri.
Mæld meðalvindátt í 10 mínútur nefnist segulvindátt (magnetísk átt) þegar miðað er við áttavita, en sönn vindátt, þegar leiðrétt hefur verið fyrir misvísun. Í veðurskeytum er gefin vindhraði og sönn vindátt í heilum tug bogagráða. Tíðni vinda er oftast sýnd með vindrós.
Norwegian Wood (tónlistarhátíð)
Norwegian Wood er norsk tónlistarhátíð sem haldin er í Osló á hverju ári. Margir þekktir tónlistarmenn koma fram og spila rokktónlist fyrir um 30 þúsund áhorfendur. Nokkrir af þeim tónlistarmönnum sem komu fram árið 2005: System of a Down, The Hives, 3 Doors down; Crosby, Stills, Nash & Young, Tori Amos og norska hljómsveitin deLillos.
Íslenski hesturinn
thumb|right|Íslenskur hestur Íslenski hesturinn er hestakyn sem er skylt norska lynghestinum og er af mongólskum uppruna. Víkingar fluttu með sér meðal annars skandinavíska hesta þegar þeir settust að á Íslandi fyrir meira en 1000 árum síðan. Íslenski hesturinn er ekki hár í loftinu miðað við mörg önnur hestakyn en aftur á móti er hann óvenju sterkbyggður, heilsuhraustur, þrautseigur og veðurþolinn. Íslenski hesturinn státar af jafnaðargeði og vingjarnlegu eðlisfari og fyrir það hefur hann aflað sér mikillar aðdáunar. Aftur á móti getur hann verið þrjóskari og óþekkari en aðrar hestategundir, enda ræktaður með það í huga að selflytja fólk, sem kann ekki á hesta og verður því að vita sjálfur betur en knapinn hvað rétt sé og hvert ferðinni sé heitið. Algengt er að íslenski hross nái 25 til 27 vetra aldri án heilsubrests, en þau getur orðið yfir 30 vetra. Hestar eru félagsverur og vilja vera á beit með öðrum hestum. Íslenskir hestar gera ekki miklar kröfur til fóðurs eða húsaskjóls. Innflutningur hesta til landsins er bannaður vegna sóttvarna og hefur íslenski hesturinn verið einangraður í langan tíma og þróast frá landnámi Íslands.
Gangtegundir
thumb|Íslenskur hestur á tölti Íslenski hesturinn er þekktur fyrir sínar fimm ólíku gangtegundir; fet, brokk, stökk, tölt og skeið. Tölt, sem er fjórtakta hliðarhreyfing, er ekki einstakt fyrir íslenska hestinn. Töltið finnst í nokkrum hestakynjum í Norður-Ameríku, Suður-Ameríku og í Asíu. Það sem hins vegar gefur íslenska hestinum sérstöðu, er að enginn annar hestur er sýndur á fimm gangtegundum í keppni og sýningum.
Gangtegundirnar eru ekki eðlislægar öllum hestum og er þeim skipt upp í þrjá flokka, alhliða hesta, klárhesta með tölti og klárhesta. Alhliða hestar eru með allar fimm gangtegundirnar. Klárhestar með tölti eru ekki með skeið en hafa allar hinar gangtegundirnar. Klárhestar geta svo aftur fetað, stokkið og brokkað eins og önnur hestakyn, en bjóða ekki upp á tölt og skeið. Hreinir klárhestar eru sjaldgæfir að verða. Yfirleitt er ein gangtegund ríkjandi hjá íslenska hestinum en til eru hestar sem eru jafnvígir á allar gangtegundir.
Litir
Íslenski hesturinn hefur yfir 40 grunnliti og hundrað litaafbrigði frá leirljósu að jörpu, frá muskóttu til móvindótts. Algengustu grunnlitir íslenska hestsins eru tveir, rauður og brúnn og er sá rauði algengastur, en í mismunandi blæbrigðum. Mikill fjölbreytileiki í lit er einnig í faxi og tagli íslenska hestsins og ekki er alltaf sami litur á faxi og tagli hestsins. Litur á fótum hestsins getur líka verið breytilegur.
Í hrossum almennt eru 15 vel skilgreind litasæti sem stjórna litaerfðum hestsins og er íslenski hesturinn talinn hafa að minnsta kosti 11 þeirra, sem eru eftirfarandi:
Saga íslenska hestsins
thumb|right|Íslenskur hestur thumb|Íslenskir hestar um 1900. Talið er að íslenski hesturinn hafi komið hingað til lands á landnámstímanum og hefur hann aðlagast náttúru og veðurfari á Íslandi mjög vel. Landnámsmenn komu með búfénað með sér frá Evrópu þar á meðal var úrval gæðinga.
Hrossin sem landnámsmenn komu með sér voru af ýmsum uppruna þó aðallega germönskum. Heimildum ber ekki saman um hver uppruni íslenska hestsins er en talið er að hann eigi sameiginlegan uppruna með norska lynghestinum og eigi þau kyn ættir sínar að rekja til taminna hrossa í Mongólíu. Einnig kemur fram í heimildum að íslenski hesturinn sé skyldur „equus caballus scandinavicus“ hrossakyni sem var upp í Norður-Evrópu á meðan aðrir telja hann náskyldan breska smáhestinum Exmoor. Þrátt fyrir að íslenski hesturinn hafi verið að blönduðu kyni til að byrja hefur hann þróast síðan á 11. öld án blöndunar við aðra hestastofna og hefur hann því haldið ýmsum eiginleikum sem hafa tapast hjá öðrum hestakynum.
Fyrr á tíðum var íslenski hesturinn kallaður „þarfasti þjóninn“. Íslenski hesturinn sá meðal annars um að sækja ljósmóðurina og dró kistuna til kirkju og má því segja að hann hafi fylgt manninum frá vöggu til grafar. En með tímanum og tilkomu bílsins, árið 1904, hefur hlutverk íslenska hestsins breyst úr því að vera burðardýr og ómissandi atvinnu- og samgöngutæki í að vera tómstundagaman en gegnir hann þó enn mikilvægu hlutverki í göngum og leitum á haustin. Sama ár og bílinn kom var fyrsta hrossaræktarfélagið á Íslandi stofnað.
Hrossarækt á auknum vinsældum að fagna í dag og er að finna mörg stór hrossaræktarbú um landið ásamt því að fjöldi einstaklinga ræktar hross í smærri stíl. Íslenski hesturinn var fluttur úr landi á fyrri hluta síðustu aldar sem vinnuhestur. Upp úr 1950 hófst útflutningur á reiðhestum.
Bókmenntir og íslenski hesturinn
thumb|Íslenskur hestur, nálægt [[Krýsuvík, í vetrarfeldi]] Íslenski hesturinn gegndi mikilvægu hlutverki á tímum víkinga í hernaði og var góður hestur lífsnauðsynlegur stríðsmanni. Hesturinn var tákn um veldi víkinga og var mikil virðing borin fyrir honum og oftar en ekki voru altygjaðir hestar grafnir með stríðsmönnum sínum. Í Íslendingasögum er þess einnig getið að íslenski hesturinn hafi verið gefin sem gjöf til konunga og fyrirmanna.
Í norrænni goðafræði skipaði hesturinn stórt hlutverk og var hann meðal annars frjósemistákn og verndari skáldskapar. Hestar voru heilög dýr og var lögð mikil rækt við þá. Frægasti hesturinn úr norrænum goðasögum er án efa hinn áttfætti Sleipnir, hestur Óðins. Enn í dag eru áhrif norrænna sagna að finna í hestasamfélaginu þar sem mörg hestamannafélög og fjöldi hesta bera nöfn sem koma úr goðafræðinni.
Þegar kristni var lögtekin, á 10. öld, var bannað að borða hrossakjöt í kristni erlendis, en Íslendingar tóku kristni með nokkrum skilyrðum, meðal annars því að hrossakjötsát væri leyfilegt. Eftir því sem aldirnar liðu náði þessi erlendi hugsanaháttur þó að skjóta rótum á Íslandi, og það að borða hrossakjöt var talið ganga glæpi næst. Einstaka fátæklingar borðuðu hrossakjöt og hirtu ekki um hjátrú en þeir sem gerðu það voru oftar en ekki fyrirlitnir og kallaðir hrossakjötsætur.
Útflutningur
Á fyrri hluta síðustu aldar voru íslenskir hestar fyrst fluttir úr landi mestmegnis til Bretlandseyja og Danmerkur. Flestir voru þeir notaðir á bóndabæjum eða í námum.
Íslenski reiðhesturinn var fyrst fluttur út 1950 og hafa vinsældir hans vaxið mjög á meginlandi Evrópu og í Norður-Ameríku síðan þá. Íslenskir hestar sem hafa verið fluttir út eða fæðst erlendis eru orðnir fleiri en fjöldi hesta á Íslandi, eru þeir meira en hundrað þúsund. Mest hefur verið flutt af íslenska hestum til Þýskalands og Skandínavíu.
Útflutningur á íslenska hestinum skapaði verðmæta atvinnugrein, hrossarækt til útflutnings. Hér á landi er að finna mörg stór hrossabú ásamt því að margir einstaklingar rækta hross sér til ánægju.
Árið 1906 var haldin fyrsta kynbótasýningin hér á landi og hafa hrossaræktendur síðan þá haft það að leiðar ljósi að bæta íslenska hestinn. Hrossarækt fer að mestu fram á sumrin og er þá stóðhesti komið fyrir í stóðhestagirðingu með hryssum. En aukning hefur verið á undanförnum árum í sæðingu og húsnotkun.
Myndstef
Myndstef (Myndhöfundasjóður Íslands / e. The Icelandic Visual Art Copyright Association) eru höfundaréttarsamtök sem standa vörð um höfundarétt höfunda og höfundarétthafa sjónlista, þar með talið myndlistarfólks, ljósmyndara, arkitekta og hvers kyns hönnuða.
Myndstef var stofnað árið 1991 og er stjórnað af stjórn sem samanstendur af fulltrúum aðildarfélaga Myndstefs. Tilgangur samtakanna er að fara með höfundarétt félagsmanna vegna opinberra endurbirtinga og sýninga á verkum þeirra og stuðla að almennri höfundaréttargæslu á sviði höfundaréttar. Samtökin eru ekki rekin í hagnarskyni.
Myndstef starfar innan marka íslenskra höfundalaga nr. 73/1972 og laga um sameiginlega umsýslu höfundaréttar nr. 88/2019.Myndstef starfar sem sameiginleg umsýsluslustofnun á grundvelli laga um sameiginlega umsýslu höfundaréttar nr. 88/2019 og höfundalaga nr. 73/1972, og hefur hlotið viðurkenningu stjórnvalda sem slík.
Myndstef innheimtir fylgiréttargjöld vegna endursölu listaverka í atvinnuskyni og kemur þeim til skila til rétthafa.
Myndstef veitir leyfi til endurbirtingar verka félagsmanna samtakanna gegn þóknun og úthlutar þeim fjármunum til höfunda í beinum úthlutunum og í formi styrkja.
Myndstef veitir félagsmönnum sínum lögfræðilega ráðgjöf varðandi höfundarétt og gerð samninga.
Myndstef er aðili að íslensku samtökunum IHM og Fjölís, ásamt Evrópsku höfundaréttarsamtökunum EVA. Einnig á Myndstef sæti í höfundaréttarnefnd og höfundaréttarráði og er aðili að Höfundaréttarfélagi Íslands.
Meðlimir aðildarfélaga Myndstefs eru sjálfkrafa félagsmenn Myndstefs. Þá er stór hluti félagsmanna Myndstefs með einstaklingsaðild utan aðildarfélaga. Skráðir félagsmenn Myndstefs eru u.þ.b. 2700.
.sg
.sg er þjóðarlén Singapúr.
Tenglar
Toppdomän
Alex Salmond
Eftir að Skoska þingið var stofnað árið 1999 var hann kosinn þingmaður fyrir kjördæmið Banff and Buchan. Þá var hann þingmaður í bæði Breska þinginu og Skoska þinginu samtímis. Hann sagði af sér sem leiðtogi árið 2000 og bauð sig ekki fram í skosku þingkosningunum. Hann hélt þó sætinu sínu í Breska þinginu í bresku þingkosningunum 2001. Hann var aftur kosinn í stöðu leiðtoga Skoska þjóðarflokksins árið 2004 og árið eftir hélt sætinu sínu fyrir Banff and Buchan í kosningunum 2005. Hann var kosinn æðsti ráðherra Skotlands í Skoska þinginu þann 16. maí 2007.
Sem æðsti ráðherra var Salmond leiðtogi minnihlutaríkisstjórnar í Skotlandi frá 2007 til 2011, en eftir skosku kosningana 2011 hlaut ríkisstjórnin meirihluta atkvæðanna. Hann er einn helsti stuðningsmaður sjálfstæðis Skotlands og hefur kallað nokkrum sinnum á þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Hann hefur farið í herferð um loftslagsbreytingar og sem æðsti ráðherra hefur hann skuldbundið sig að innleiða reglugerð um að lækka mengun og að byggja upp endurnýjanlega orku í Skotlandi. Eftir ósigur hans í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sjálfstæði Skotlands árið 2014 sagði hann af sér, en Nicola Sturgeon tók við af honum sem leiðtogi Skoska þjóðarflokksins og æðsti ráðherra Skotlands.
Múlagöng
thumb|Múlagöng
Ólafsfjarðargöng eða Múlagöng eru 3,4 km einbreið veggöng gegn um Ólafsfjarðarmúla sem voru tekin í notkun í desember 1990 og vígð 1. mars 1991. Þau leystu af hólmi Múlaveginn, ótryggan veg fyrir Múlann og tengja saman Dalvík og Ólafsfjörð yst á Tröllaskaga. Skömmu fyrir opnun Ólafsfjarðarganga samþykkti Alþingi að ráðast í gerð jarðganga sem myndu tengja Siglufjörð og Ólafsfjörð. Framkvæmdir við Héðinsfjarðargöng hófust árið 2006.
Rétt suður af göngunum er fossinn Mígandi.
Múlagöng eru þau 4. í röðinni af göngum á Íslandi eftir aðeins göngum um Oddsskarð, strákagöngunum svonefndu og litlu göngunum um Arnardalshamar.
Vindhraði
Vindhraði í veðurfræði er 10 mínútna meðalhraði vinds á ákveðinni hæð (oft 10 metrar frá yfirborði), sem mældur er með vindmæli, eða metinn af veðurathugunarmanni. Í veðurskeytum er gefinn vindhraði og vindátt og stundum hámarksvindhraði og mesta vindhviða frá síðustu veðurathugun. Minnsti vindhraði er núll eða logn, en mesti hugsanlegi vindhraði er hljóðhraðinn í lofti. Beaufort-kvarðinn er enn talsvert notaður til að gefa mat á vindstyrk.
Tenglar
Viento
Florence Arthaud
thumb|right|Florence Arthaud árið 2009. Florence Arthaud (28. október 1957 – 9. mars 2015) var frönsk siglingakona sem er þekktust fyrir að hafa sigrað einmenningssiglingakeppnina Route du Rhum yfir Norður-Atlantshaf árið 1990. Hún var kölluð „kærasta Atlantshafsins“. Hún fórst í þyrluslysi í Argentínu ásamt hnefaleikamanninum Alexis Vastine og sundkonunni Camille Muffat þar sem þau voru við upptökur á franskri útgáfu sjónvarpsþáttaraðarinnar Dropped.
Hún tók þátt í fyrstu útgáfu Route du Rhum árið 1978 og hafnaði í 11. sæti. Í sömu keppni árið 1986 fór hún af leið til að aðstoða Loïc Caradec sem hafði hvolft tvíbytnu sinni en fann hann ekki. Árið 1990 sló hún met Bruno Peyron í siglingu yfir Atlantshafið um nær tvo daga. Sama ár sigraði hún Route du Rhum-keppnina.
Árið 2010 missti hún ökuskírteini sitt fyrir ölvunarakstur og í kjölfarið missti hún marga af styrktaraðilum sínum. Árið 2011 féll hún fyrir borð á bát sínum við Korsíkuhöfða um miðja nótt en bjargaðist vegna GPS-merkisins úr farsíma sínum.
Poecilia vandepolli
Poecilia vandepolli er fiskitegund sem var lýst af Van Lidth de Jeude, 1887. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna
Ráðuneytið heyrir undir dómsmálaráðherra Bandaríkjanna (Attorney General). Innan þess starfar einnig alríkislögmaður Bandaríkjanna (Solicitor General) sem fer með mál þar sem alríkisstjórnin er málsaðili.
Reykjavik Whale Watching Massacre
Reykjavík Whale Watching Massacre (skammstafað RWWM) er íslensk kvikmynd leikstýrð af Júlíus Kemp, en handritið skrifaði Sjón. Myndin var frumsýnd haustið 2009.
Dýrafjarðargöng
Dýrafjarðargöng eru jarðgöng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar á Vestfjörðum sem opnuð voru 2020. Göngin eru frá Mjólká í Arnarfirði að Dýrafjarðarbrú og eru 5,6 km löng. Sú leið mun stytta Vestfjarðaveg um 27,4 km. Einnig er þessum jarðgöngum ætlað að leysa af veginn um Hrafnseyrarheiði. Göngin munu liggja frá Dröngum í Dýrafirði að Rauðsstöðum í Borgarfirði (Arnarfirði).
Opnað var fyrir tilboð í göngin 24. janúar 2017 og skrifað var undir samning um þremur mánuðum síðar þann 20. apríl. Fyrsta skóflustunga var síðan tekin um miðjan maí 2017 og var fyrsta jarðgangasprenging gerð 14. september sama ár.
Göngin voru formlega opnuð 25. október 2020
Þverárfundur
Þverárfundur eða Þverárbardagi var ein af orrustum Sturlungaaldar, háður á Þveráreyrum í Eyjafirði 19. júlí 1255. Þar var tekist á um völd og áhrif á Norðurlandi eftir brottför Gissurar Þorvaldssonar til Noregs árið áður.
Annars vegar voru þeir Eyjólfur ofsi Þorsteinsson, foringi brennumanna í Flugumýrarbrennu, og svili hans Hrafn Oddsson, sem höfðu um veturinn farið að Oddi Þórarinssyni, sem Gissur hafði sett yfir Skagafjörð, og drepið hann. Í hinum flokknum var Þorvarður Þórarinsson bróðir Odds, sem var að leita hefnda, og með honum Þorgils skarði Böðvarsson, sem taldi sig eiga tilkall til valda í umboði konungs, og Sturla Þórðarson. Þeir komu með lið bæði austan af landi og úr Borgarfirði og mættu þeir liði Eyjólfs og Hrafns á Þveráreyrum. Þótt heldur fleiri væru í liði þeirra svilanna og það væri ívið betur vopnað höfðu Þorgils og Þorvarður þó betur. Eyjólfur ofsi féll en Hrafn lagði á flótta.
Bardaginn á Þveráreyrum var ekki sérlega mannskæður, þar féllu ekki nema 16-17 manns en margir særðust, þar á meðal Svarthöfði Dufgusson, sem var í liði Hrafns mágs síns.
Catherine Chabaud
thumb|right|Catherine Chabaud Catherine Chabaud (f. 29. nóvember 1962) er frönsk siglingakona og blaðamaður sem fyrst kvenna lauk keppni í einni erfiðustu siglingakeppni heims, Vendée Globe, þar sem siglt er einhendis kringum hnöttinn án þess að taka land og án aðstoðar.
Hún útskrifaðist sem blaðamaður árið 1983 og vakti athygli fyrir skrif sín um siglingar og sjálfbæra þróun. Hún hefur tekið þátt í tugum siglingakeppna yfir Atlantshaf og tvisvar umhverfis jörðina (Vendée Globe) 1996 og 2000. Í fyrra skiptið varð hún fyrsta konan til að ljúka keppni en hafnaði í síðasta sæti. Í síðara skiptið hætti hún keppni eftir að hafa misst mastur skömmu áður en hún komst yfir marklínuna.
Ítalísk tungumál
Ítalísk mál var flokkur indóevrópskra mála, sem voru töluð á Ítalíuskaga í fornöld. Það stærsta þeirra, latína, lagði hin undir sig, þegar fyrir upphaf tímatals okkar. Þau ítalísku mál, sem eru vel þekkt, vegna þess að miklar skriflegar heimildir eru um þau, eru latína, oskíska og úmbríska. Önnur ítalísk mál eru einungis þekkt af stuttum textabútum.
Dúðaætt
Báðar tegundirnar í þessarri ætt voru upprunnar á Maskarenaeyjum í Indlandshafi og dóu út vegna veiði og innflutnings nýrra rándýra í kjölfarið á landnámi Evrópubúa þar á 17. öld.
Ítalísk tungumál
Lengi héldu málvísindamenn að skyldleiki væri milli ítalískra mála og keltneskra. Það hefur þó ekki tekist að sanna slíkan skyldleika.
Fyrir utan ítalísku málin voru einnig töluð önnur túngumál á Ítalíuskaga, sem ekki voru af Indóevrópskum uppruna, þekktust þeirra var etrúskneska.
Ölfusá
thumb|300px|Ölfusárós Ölfusá er vatnsmesta á Íslands með meðalrennsli upp á 423 m³/sek. Ölfusá myndast milli Grímsness og Hraungerðishrepps úr Soginu og Hvítá og er 25 km löng frá upptökum til ósa vestan Eyrarbakka. Hún fellur niður með vesturjaðri Þjórsárhrauns. Áin er jökullituð og rennur í gegnum Selfoss í djúpri gjá sem talin er vera 9 m djúp. Þótt áin hafi jökulársvip er mikið af lindarvatni í henni og í kuldatíð getur hún orðið nánast tær. Í Ölfusi myndar áin mikið stórt stöðuvatn eða sjávarlón, Ölfusárós, áður en hún rennur út í sjó austan við Óseyri.
Brýr
Brýr á ánni eru tvær, Ölfusárbrú á Selfossi og Óseyrarbrú rétt utan við Eyrarbakka.
Árið 1891 var tekin í notkun brú á Ölfusá við Selfoss. Var það Tryggvi Gunnarsson sem hafði umsjón með byggingu hennar og bjó hann í Tryggvaskála, sem stendur við brúarsporðinn sunnanmeginn. Árið 1944 kom mjólkurbíll frá Reykjavík með annan í togi og þoldi brúin ekki þyngdina svo annar brúarstrengurinn slitnaði og bílarnir féllu báðir í ána. Annar lenti á grynningum þaðan sem síðar var hægt að ná honum upp en hinn fór í hyldjúpa gjána ásamt bílstjóranum. Bílstjóra þess bíls tókst að halda sér á varadekki þar til honum steytti á land við Selfoss-bæina fyrir vestan Selfosskirkju. Nýja brúin, sem enn þjónar sínum tilgangi, var tekin í notkun 22. desember 1945. Er hún 84 m löng milli stöpla.
Óseyrarbrú var tekin í notkun 3. september 1988 og var það þáverandi forsætisráðherra Íslands Þorsteinn Pálsson sem klippti á borðann. Brúin er 360 metra löng á 7 steinsteyptum stöplum.
Joey King
Joey Lynn King (f. 30. júlí 1999) er bandarísk leikkona.
Woodstock
Woodstock var tónlistarhátíð sem haldin var í Bethel í New York-fylki dagana 15. – 18. ágúst árið 1969. Hátíðin hefur oft verið kölluð „Hátíð tónlistar og friðar“ og er hún talin einn merkasti viðburður tónlistarsögunnar. Hátíðin var kynnt á þennan hátt: „Woodstock Music Festival; An Aquarian Exposition: Three Days of Peace and Music“. Ekki leikur vafi á öðru en að slagorðið hafi haft áhrif því að á hátíðina mættu um hálf milljón manns. Allt þetta fólk var mætt á 600 ekru bóndabýli í þeim tilgangi að vera í tengingu við náttúruna, hlusta á tónlist og njóta friðarins. Á þessum tímum var hugtakið friður mjög áberandi í samfélaginu og fólk lagði mikið upp úr því að halda hann. Atburðir eins og Víetnamstríðið spiluðu þar virkan þátt en hátíðin hefur með tíð og tíma orðið eins konar táknmynd fyrir hippatímabilið. Skipuleggjendur hátíðarinnar voru fjórir ungir menn John Roberts, Joel Rosenman, Artie Kornfeld og Mike Lang, sá yngsti var þá 27 ára gamall.
Kveikjan að hátíðinni
Artie Kornfeld og Mike Lang höfðu mikinn áhuga á því að setja á laggirnar hljóðver í Woodstock. Staðsetningin hentaði sér vel vegna þess að á þessum slóðum voru þegar ýmsir tónlistarmenn búsettir, þar á meðal Bob Dylan. Fjárfestarnir ungu Joel Rosenman og John Roberts hittu Lang og Kornfeld og hugmyndir þeirra urðu að því að þeir ákvaðu að halda þriggja daga tónlistarhátíð fyrir 50.000 manns. Með því vonuðu þeir að ágóði hátíðarinnar yrði nægur til þess að stofna hljóðverið.
Undirbúningur
Mennirnir fjórir hófu fljótlega skipulaggningu hátíðarinnar, það þurfti að velja staðsetningu, ráða tónlistarmenn, öryggisgæslu og fleira. Í fyrstu höfðu skipuleggjendur hátíðarinnar ákveðið að halda hátíðina í Wallkill í Woodstock. Það gekk þó ekki eftir vegna harðra mótmæla heimamanna. Það var því ákveðið að færa hátíðina á bóndabýli þar sem bóndi nokkur, Howard Mills, var tilbúin til þess að leigja landareign sína á 10.000 bandaríkjadali. Mills gugnaði þó þegar á hólminn var komið og enn þurftið að hefja leit af nýjum stað.
Hinn ungi Elliot Tiber var sonur móteleigenda í White Lake í New York-fylki. Hann var vanur að fara á sumrin til foreldra sinna og hjálpa þeim að reka mótelið sem var mjög lítilfjörlegt. Það var svo um miðjan júlí árið 1969 sem Tiber sá grein í bæjarblaði White Lake að Wallkill hefði hætt við hátíðarhöldin. Tiber hafði þá samband við skipuleggjendur hátíðarinnar sem voru enn að leita að réttri staðsetningu og sagði þeim að hann vissi um stað. Skipuleggjendurnir heimsóttu Tiber og ákveðið var að halda hátíðina á bóndabýli Max Yasgurs, frænda Tiber, í White Lake. Ástæðan fyrir því að Tiber benti skipuleggjendum á Yasgur var vegna þess að það myndi auka mótelviðskiðskipti foreldra hans. Það var þá ákveðið, það var hafði verið fundin staður fyrir hátíðna og Yasgur leigði landareign sína á 50.000 bandaríkjadollara.
Dagarnir fyrir hátíðina
Þann 13. ágúst, tveimur dögum fyrir hátíðina, höfðu þegar 50.000 manns tjaldað ekki langt frá sviðinu. Fólk æddi inn á svæðið þar sem átti eftir að setja upp girðingar og hlið til þess að afmarka svæðið. Fjórmeningarnir höfðu litla stjórn á aðstæðum og sífellt fleira fólk streymdi að svo að á endanum misstu þeir stjórn á fjöldanum. Það fór því þannig að þeir neyddust til þess að hafa fría aðgöngu að hátíðinni.
Þessi ákvörðun um að hafa frían aðgang að hátíðinni hafði tvær leiðinlega afleiðingar í för með sér. Fyrri afleiðingin er sú að þeir Rosenman, Roberts, Lang og Kornfeld töpuðu þeirri fjárhæð sem þeir höfðu lagt í hátíðina og hagnaðurinn var enginn. Önnur afleiðingin var sú að sú fregn um að aðgangsverð væri ekkert breiddist hratt og örugglega út. Það hafði það í för með sér að um milljón manns reyndu að koma sér á hátíðina en lögreglunni tókst þó að vísa frá um þúsundum bíla sem voru á leið sinni til hátíðarhaldanna. Öll þessi mannmergð hafði það svo í för með sér að flest allir sem fram komu, hljómsveitir og aðrir tónlistarmenn, þurftu að ferðast með þyrlu til þess að komast leiðar sinnar.
Hátíðin
Þrátt fyrir ýmis vandamál sem höfðu komið upp rétt fyrir hátíðina tókst næstum því að hefja hátíðarhöldin á réttum tíma. Föstudagskvöldið 15. ágúst steig gítarleikarinn og söngvarinn Richie Havens á svið og hóf tónlistarhátíðina formlega. Hátíðin var hafin og margir tónlistarmenn áttu eftir að koma fram. Fjöldinn allur af tónlistarmönnum tróðu upp á föstudagskvöldinu, það voru til dæmis Joan Baez og Ravi Shankar indverskur sitarspilari. Tónlistin hljómaði alla nóttina í takt við rigninguna sem var viðloðandi alla hátíðina.