cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Logasmári
Ræktun og nytjar
í Bretlandi er hann verðmætastur í suðurhlutanum, og þrífst verr norðar.
Hann hefur verið fluttur inn til Bandaríkjanna, upphaflega sem fóður fyrir nautgripi. Hann er oft nýttur sem vörn gegn jarðvegseyðingu í vegköntum, auk til fegrunar; honum hættir hinsvegar til að eyða þar æskilegum jurtum, innfæddum þar sem honum er plantað.
Felix
Felix er íslenskt karlmannsnafn.
Phytomyza cytisi
Phytomyza cytisi er flugutegund sem verpir á blöð belgjurta, aðallega gullregns (Laburnum), einstaka sinnum fundin á Cytisus. Lirfurnar bora sig inn í blöðin og éta upp innanfrá. Tegundinni var fyrst lýst af Carl Gustav Alexander Brischke 1881.
Tegundin finnst aðallega um miðja Evrópu.
Komsomólets
Komsomólets getur átt við um:
Mark Sheppard
Mark Sheppard (fæddur Mark Andreas Sheppard, 30. maí 1964) er enskur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Supernatural, 24, Battlestar Galactica og Soldier of Fortune, Inc.
Einkalíf
Mark er fæddur í London, Bretlandi og er sonur leikarans W. Morgan Sheppard. Hann er af írsk-þýskum uppruna.
Skúla
Skúla er íslenskt kvenmannsnafn.
Mark Sheppard
Tónlist
Mark byrjaði 15 ára gamall sem trommari í ýmsum hljómsveitum þar á meðal: Robyn Hitchcock, Television Personalitis og írsku hljómsveitinni Light a Big Fire.
Leikhús
Sheppard var boðið að taka þátt í bandarísku leikhúsfærslunni Cock and Bull Story sem var leikstýrt af Bill Hayes. Hann hlaut mörg verðlaun fyrir hlutverk sitt þar á meðal L.A. Drama Critics Cirlce verðlaunin árið 1992, LA Weekly verðlaunin og Dramalogue verðlaunin.
Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Sheppard var árið 1992 í "Silk Stalkings". Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The X-Files, The Practice, JAG, Charmed, CSI: NY, 24, NCIS og Chuck (sjónvarpsþáttur).
Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Sheppard var árið 1993 í In the Name of the Fathermeð Daniel Day-Lewis og Emma Thompson,. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Nether World, Lady in the Box, Unstoppable og Mysterious Island.
Harro Magnussen
Harro Magnussen (1861 – 1908) var þýskur myndhöggvari, fæddur í Hamborg í Þýskalandi. Hann var sonur Christians Carls Magnussen, listmálara, sem var sonur prófessors Finns Magnússonar. Harro stundaði nám í lista-akademíunni í Munchen, en varð síðar nemandi Begas í Berlín. Hann starfaði síðar í þjónustu Vilhjálms keisara.
Fengur
Fengur er íslenskt karlmannsnafn.
Karachi
Karachi stærsta borg Pakistans og ein af stærstu borgum heims. Hún var áður höfuðborg landsins og er enn miðstöð menningar og verslunar og stærsta höfn landsins. Meðal innfæddra er hún þekkt sem „borg ljósanna“ (روشنين جو شهر). Íbúar borgarinnar eru tæplega 14,7 milljónir (2008).
1218
thumb|right|[[Andrés 2. Ungverjalandskonungur|Andrés Ungverjalandskonungur, einn helsti leiðtogi Fimmtu krossferðarinnar.]] Árið 1218 (MCCXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Frankfurtskólinn
Frankfurtskólinn er nafn á hópi fræðimanna sem störfuðu við ”Stofnun um samfélagsrannsóknir” (Institute of Social Research) við háskólann í Frankfurt, sem stofnuð var í Þýskalandi 3. febrúar árið 1923. Þessi hópur var samansafn af nokkrum af helstu fræðimönnum 20. aldarinnar sem gagnrýndu kapítalisma og Sovéskan sósíalisma. Þeir lögðu grunninn af og þróuðu félagslegar kenningar um nútíma samfélag. Allt starf Frankfurtskólans gekk að mestu út á að skilja af hverju kapítalisminn var ekki eins óstöðugur og Karl Marx hafði talið. Flestar rannsóknir dagsins í dag á neyslusamfélaginu eiga sér uppruna til fræðimanna Frankfurtskólans.
Sagan
Upphaflega stofnaði Félix Weil ungur marxisti og gyðingur af þýskum ættum, Institute for social research. Upphafleg hugmynd Félix Weil var að rannsaka verkalýðshreyfingar og uppruna gyðingahaturs. Ekki löngu eftir að stofnuninni var komið á laggirnar var hún viðurkennd af menntamálaráðuneytinu sem sjálfstæð stofnun undir Frankfurt háskólanum. Fyrsta árið fór starfsemi skólans fram undir beinagrindum hvala í Senckenberg náttúrufræðisafninu. Sama ár hófst bygging nýrrar 5 hæða byggingar sem hýsa átti skólann og lauk með formlegri opnun skólans 3. febrúar 1924.
Aðstandendur skólans fluttu sig um set þegar Hitler náði völdum í síðari heimstyrjöldinni, til Geneva í Bandaríkjunum árið 1933 og í Columbia háskólanum í New York 1935. Árið 1951 var hann fluttur aftur til Frankfurt
Fyrsti framkvæmdarstjóri stofnunarinnar var Kurt Albert Gerlach. Fljótlega tók sagnfræðingurinn og marxistinn Carl Grunberg við af honum en árið 1930 tók Max Horkheimer við stöðu Grunberg til ársins 1955 er Theodor Adorno tók við. Horkheimer lagði línurnar fyrir hóp þeirra marxíska fræðimanna sem kenndu sig við Frankfurtskólann, hann leiddi skólann til frekari rannsókna á menningarlegum þáttum í þróun kapítalismans.
Hugsuðir Frankfurtskólans voru undir áhrifum manna eins og Freud, Hegel, Kant og Nietzsche. Óneitanlega voru þeir undir áhrifum Karls Marx og kenningu hans um byltingu öreigana. Annað sem hafði áhrif á starf skólans var það vald sem Hitler og yfirtaka nasismans hafði á skoðanir og hegðun fólks í Þýskalandi. Þriðja atriðið sem litaði starf skólans var sá kapítalismi sem ríkti í Bandararíkjunum og sú fjöldaframleiðsla og neysluaukning meðal fólks sem var að eiga sér stað.
Helstu fræðimenn skólans
Marx Horkheimer, heimspekingur og félagsfræðingur réði inn til skólans marga af þeim merkustu fræðimönnum 20. aldarinnar sem lögðu grunninn af Frankfurtskólanum. Menn eins og Theodor W. Adorno, Erich Fromm og Herbert Marcuse. Fleirri fræðimenn skólans má nefna: Otto Krichheimer, Leo Löwenthal, Franz Leopold Neumann, Henryk Grossman, Siegfried Kracauer, Alfred Rethel og Walter Benjamin. Undir nýrri kynslóð fræðimanna við Frankfúrtskólann má svo nefna: Jürgen Habermas, Claus Offe og framkvæmdastjóra skólans í dag Axel Honneth
Critical Theory
Critical Theory er skóli hugsana sem þróaðist í Þýskalandi frá þriðja tug síðustu aldar, af fimm fræðimönnum Frankfurtskólans, þeim Herbert Marcuse, Theodor Adorno, Max Horkheimer, Walter Benjamin og Erich Fromm. Critical Theory lýsir ný Marxiskri heimspeki þar sem hugmyndafræði samtíma þeirra félaga væri helsta hindrun mannlegrar frelsunar. Samfélagið og menningin var skoðað með gagnrýnum augum og lagt á það mat út frá félags- og hugvísindum.
Fræðimenn Frankfurtskólans endurhugsuðu kenningar Marx um óstöðugleika kapítalismans, til að skilja þá þróun sem var að eiga sér stað á þessum tíma í samfélaginu. Þeir endurskoðuðu þau gildi og grunnþætti sem viðvarandi voru í heiminum á þessum tíma og vildu breyta honum. Þeim fannst fólki stjórnað og vildu koma því undan því valdi sem pólitík og hugmyndir þess tíma höfðu á það. Þeim fannst máttur menningariðnaðarins óyfirstíganleg afl og ein af meginástæðu þess að bylting Marx hefði ekki átt sér stað og gæti ekki átt sér stað þar sem fólki var haldið niðri í neyslusamfélaginu í krafti kapítalismans.
Fransiska
Fransiska er íslenskt kvenmannsnafn.
Fiskey
Fiskey eða Fiskeldi Eyjafjarðar var íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki sem var stofnað á Hjalteyri við Eyjafjörð 28. maí 1987 og voru stofnendur sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar. Rannsóknir sneru að umhverfisþáttum sjávar í Eyjafirði eins og hitastigi, seltu og súrefni ásamt tegundasamsetningu og dreifingu dýrasvifs í firðinum. Gerð var athugun með smálúðu og þegar grunnrannsóknum lauk 1988 var tekin ákvörðun um að hefja framleiðslu lúðuseiða. Markmiðið var að þróa aðferðir til fjöldaframleðslu á seiðum og vera með fyrstu fyrirtækjum í heiminum til að markaðssetja eldislúðu. Árið 1990 voru fyrstu seiðin framleidd og félagið varð fyrst í heiminum til að framleiða lúðuseiði í eldisstöð. Fyrirtækið vann ýmis verðlaun fyrir nýsköpun. Á mektardögum þess hafði það um 25 seiðastöðvar í Noregi, Skotlandi og Kanada. Fiskey vann með bætibakteríur í samstarfi við Matís.
Fiskey varð gjaldþrota árið 2011, eftir að hafa glímt í þrjú ár við framleiðslubrest.
Óskar Guðmundsson
'''Óskar Guðmundsson getur átt við:
Lettar
Lettar (lettneska: latvieši; líflenska: lețlizt) eru Eystrasaltsþjóð sem er upprunnin á svæðinu þar sem nú er Lettland. Þeir hafa sérstakt tungumál, menningu og sögu.
Lettar eru ein af fjórum þjóðum sem byggðu landið sem í dag heitir Lettland snemma á miðöldum. Önnur þjóðin er líflendingar sem töluðu finnskt mál og bjuggu við ströndina, og búa enn á norðurströnd Kúrlands. Sú þriðja voru Lettgallar sem töluðu lettgallísku, sem var sérstakt afbrigði af lettnesku. Fjórða þjóðin sem byggði suðurhluta landsins voru Semigallar.
Heyr, himna smiður
Sálmurinn er þrjú erindi, er enn í íslensku sálmabókinni og er oft sungin, ekki síst við jarðarfarir.
Haliotis
Haliotis var íslenskt fyrirtæki, stofnað árið 2000 með áherslu á framleiðslu fræja fyrir sáningu bújarða. Einnig fékkst fyrirtækið við vinnslu á rauðum sæeyrum í markaðsstærð. Fyrirtækið var staðsett á Norðurlandi. Árið 2007 varð fyrirtækið gjaldþrota og öllum þremur starfsmönnum sagt upp.
Ló
thumb|Sigti í þurrkara fullt af ló Ló er samheiti yfir sjáanlegar agnir af textíltrefjum og öðrum efnum sem vanalega finnast á eða kringum fatnað. Sum efni sem notuð eru til fatagerðar svo sem bómull, hör og ull eru með mjög stuttar trefjar sem eru vafðar saman. Slíkar trefjar geta losnað með tímanum og hnökrast saman í ló. Þannig verða skyrtur og handklæði þynnri með tímanum en ló safnast fyrir í þurrkara sem flíkurnar eru þurrkaðar í.
Skúlína
Skúlína er íslenskt kvenmannsnafn.
1888
Árið 1888 (MDCCCLXXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Fenrir
Fenrir er íslenskt karlmannsnafn.
Poecilia waiapi
Poecilia waiapi er fiskitegund sem var fyrst lýst af Bragança, Costa & Gama, 2012.
Óskar Guðmundsson (skáldsagnahöfundur)
Árið 2021 skrifaði Óskar undir útgáfusamning við Storytel. Hann skrifaði skáldsöguna Dansarinn, sem kemur út í nóvember 2021.
Tengill
Óskar Guðmundsson - Heimasíða
Júgóslavíuher
Júgóslavíuher getur átt við um:
Jafnaskarðsskógur
thumbnail|Greni við gil í Jafnaskarðsskógi. thumbnail|Rauðgreni í Jafnaskarðsskógi.
Jafnaskarðsskógur er skógur á Vesturlandi, suðvestan við Hreðavatn, í landi Jafnaskarðs. Skógrækt ríkisins eignaðist Jafnaskarðsskóg árið 1939 og er hann um 150 hektarar að stærð. Upphaflega voru þar lágvaxnar kjarrleifar og var landið keypt til að friða þær. Þegar gróðursetning innfluttra trjátegunda hófst að ráði um 1950 var Jafnaskarðsskógur enn mjög gisinn og því var talsvert gróðursett þar. Mest var gróðursett af rauðgreni og skógarfuru og nokkuð af sitkagreni og stafafuru. Skógarfuran drapst að miklu leyti vegna furulúsar og er því lítið af henni eftir. Sitkagrenið hefur vaxið best. Unnið hefur verið að því að gera skóginn að aðgengilegu útivistarsvæði fyrir fólk og hefur hann verið grisjaður og göngustígar lagðir.
Aðalheiður Hólm Spans
Aðalheiður Pálína Sigurgarðsdóttir Hólm Spans (Heiða Hólm) (f. 20. september 1915, d. 27. ágúst 2005) var fyrsti formaður starfsstúlknafélagsins Sóknar. Hún gegndi því starfi frá stofnun félagsins, árið 1934, og fram á miðjan fimmta áratuginn. Aðalheiði var veitt Hin íslenska fálkaorða, árið 1991, fyrir störf sín í þágu íslenskra verkakvenna fyrir og eftir seinni heimsstyrjöld og aðstoð við Íslendinga í Hollandi. Minningar hennar voru skráðar af Þorvaldi Kristinssyni í bókinni Veistu, ef vin þú átt, sem kom út 1994.
Æviágrip
Aðalheiður fæddist á Eysteinseyri við Tálknafjörð, dóttir Sigurgarðs Sturlusonar og Viktoríu Bjarnadóttur.
Héraðsvötn
thumb|Héraðsvötn Héraðsvötn (oft stytt í Vötn eða Vötnin, en fyrr á öldum kölluð Jökulsá) er jökulá í Skagafirði og er eitt mannskæðasta vatnsfall á Íslandi. Héraðsvötn verða til þegar Austari- og Vestari-Jökulsá koma saman neðan við bæinn Tunguháls, auk þess sem til þeirra renna Norðurá, Húseyjarkvísl og margar smærri ár. Í miðri Blönduhlíð skiptast Héraðsvötn síðan í tvær kvíslar sem renna til sjávar sitt hvoru megin við Hegranes. Kallast kvíslarnar Vestari- og Austari-Héraðsvötn.
Aðalheiður Hólm Spans
Æviágrip
Átján ára gömul réði Aðalheiður sig sem gangastúlku á Landspítalann í Reykjavík og þar fór hún fljótlega að blanda sér í ýmis réttindamál. Sumarið 1934 stofnuðu 26 stúlkur frá Landspítalanum, Vífilstöðum, Laugarnessspítala og Kleppi, Starfsstúlknafélagið Sókn. Rétt til inngöngu í félagið höfðu „allar þær stúlkur er vinna við matreiðslu, þvotta, hreingerningar og saumastörf” en einnig átti að reyna að ná vistráðnum stúlkum inn í félagið. Aðalheiður var kjörin fyrsti formaður Sóknar, þá tæplega 19 ára gömul, og sinnti því starfi í rúman áratug, eða fram yfir lok seinni heimsstyrjaldar. Meðal fyrstu verka hennar var að leiða Sókn í kjarasamningum starfsstúlkna við ríkisspítalana, þeim fyrstu sinnar tegundar, og voru þeir undirritaðir 2. nóvember 1935. Í þeim var m.a. afmörkuð lengd vinnudags stúlknanna, samið um greiðslur fyrir yfirvinnu og kveðið á um veikindaréttindi - sem var algjör nýlunda á þessum tíma og mikið afrek hjá Aðalheiði og Sóknarkonum.
Héraðsvötn
Héraðsvötnum var þannig lýst í grein eftir Hallgrím Jónasson sem birtist árið 1966:
Aðalheiður Hólm Spans
Æviágrip
Aðalheiður Hólm hafði sterk tengsl inn í Kommúnistaflokk Íslands, þótt sjálf stæði hún utan flokka sem formaður Sóknar allt þar til hún gerðist stofnfélagi í Sósíalistaflokknum árið 1938.
Aðalheiður giftist Wugbold Spans loftskeytamanni og seinna upplýsingafulltrúa við Háskólasjúkrahúsið í Utrecht í Hollandi, árið 1944. Varð þeim þriggja barna auðið og bjó fjölskyldan í Hollandi frá 1946. Aðalheiður lést í Utrecht í Hollandi 27. ágúst 2005.
Höfuðverkur
Höfuðverkur er verkur í höfði. Stundum er orsökina að finna í hálsi eða baki eða nefi.
Höfuðverkur er langoftast óverulegur og ekki til marks um alvarlegt ástand. Algengustu ástæður höfuðverkjar eru streita, vökvatap og mígreni, lágur blóðsykur og kinnholsbólga. Alvarlegri ástæður höfuðverkjar eru heilahimnubólga, heilabólga, alvarlegur háþrýstingur og æðgúll eða æxli í heila.
Franziska
Franziska er íslenskt kvenmannsnafn.
Scandinavian Star
thumb|right|Scandinavian Star eftir brunann. Scandinavian Star (áður Massalia) var bíla- og farþegaferja smíðuð í Frakklandi árið 1971. Frá 1984 var skipið rekið sem ferja og spilavíti af fyrirtækinu Scandinavian World Cruises. Árið 1990 keypti fyrirtækið Vognmandsruten ferjuna og notaði í ferðir milli Oslóar í Noregi og Frederikshavn í Danmörku. Nóttina 7. apríl 1990 klukkan 2 um nóttina braust eldur út í skipinu. Skipstjóri sendi út neyðarkall og lét rýma skipið, en mörgum farþegum tókst aldrei að yfirgefa það. Skipið var dregið brennandi til Lysekil í Svíþjóð þar sem tókst að slökkva eldinn. Um þriðjungur farþega um borð, 158 manns, fórst, aðallega vegna reykeitrunar. Talið er að brennuvargur hafi komið eldinum af stað þar sem eldar komu upp á mörgum stöðum.
Snjáfríður
Snjáfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
FK Kauno Žalgiris
Futbolo klubas Kauno Žalgiris er lið sem er í litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu. Liðið var stofnað árið 2004.
Leikmenn
Uppfært: 19. ágúst 2023
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Ferdinand
Ferdinand er íslenskt karlmannsnafn.
Svali (mannsnafn)
Svali er íslenskt karlmannsnafn.
Kelowna
thumb|Kelowna.
Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð
thumb|Kápa frönsku útgáfu bókarinnar Birna og ófreskjan. Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð (franska: Les Aventures Extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec) er frönsk teiknimyndasería eftir listamanninn Jacques Tardi. Serían hóf göngu sína í dagblaðinu Sud-Ouest árið 1976. Eins og nafnið bendir til fjalla bækurnar um undarleg og æði fjarstæðukennd ævintýri aðalpersónunnar, hinnar rauðhærðu og ráðagóðu Birnu Borgfjörð, sem flækist í alls kyns furðuleg sakamál í heimaborg sinni París á árunum í kringum fyrri heimsstyrjöld. Myndasögurnar komu út nokkuð reglulega framan af á áttunda og níunda áratugnum, náðu töluverðum vinsældum og eru meðal þekktustu verka Tardi. Eftir fyrstu fimm sögurnar varð útgáfa þeirra stopulli og liðu jafnan nokkur ár á milli bóka. Níunda bókin kom út árið 2007 og sú tíunda og síðasta árið 2022. Það sem er sérstakt við sögurnar er að aðalpersónan eldist og breytist eftir því sem sögutíma vindur fram, nokkuð sem er óvenjulegt hjá myndasöguhetjum.
Árið 2010 var frumsýnd frönsk kvikmynd sem byggði á nokkrum af myndasögunum, Ævintýri Adèle Blanc-Sec (Les Aventures extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec), í leikstjórn Luc Besson.
Myndasögur
Höfundur hefur lýst því yfir að 10. bókin, Le Bébé des Buttes-Chaumont, verði sú síðasta í röðinni.
Grafísk hönnun
thumb|Grafískt tákn notað á [[umferðarmerki.]]
Grafísk hönnun er fag eða aðferð til að setja fram upplýsingar, þekkingu, áróður og þess háttar. Ýmsar aðferðir eru notaðir til að skapa og sameina tákn, myndir og/eða orð til þess að skapa sjónræna framsetningu hugmynda og tilkynninga. Grafískir hönnuðir geta notað prentlista-, myndlista- og síðuskipulagstækni til að framleiða verk.
Aðferðum grafískrar hönnunar er meðal annars beitt við hönnun á tímaritum, auglýsingum, umbúðum og vefsíðum.
Fagfélag grafískra hönnuða á Íslandi er Félag íslenskra teiknara.
Ufsakristur
Ufsakristur kom til Þjóðminjasafnsins eftir að Upsakirkja fauk og eyðilagðist í kirkjurokinu mikla aldamótaárið 1900. Þegar ný kirkja var byggð voru gripir hennar endurnýaðir og með biskupsráði voru nokkrir munir hennar seldir Forngripasafninu m.a. til að standa straum af byggingarkostnaði. Þessir gripir þóttu þá allt eins eiga heima á safni og í kirkju.
Ufsakristur er skorinn úr birki og hefur áður verið róða á róðukrossi sem nú er glataður. Hann er í rómönskum stíl, teinréttur með arma teygða beint út til hliðanna, með lendaklæði, sítt hár og kórónu. Ufsakristur hefur verið málaður, enda má enn greina smávegis leifar af málningunni. Eftirmynd af gripnum er til sýnis á byggðasafninu á Hvoli á Dalvík.
Till Lindemann
thumb|Till á tónleikum.
Till Lindemann (fæddur 3. janúar 1963 í Leipzig, Austur-Þýskalandi) er söngvari þýsku hljómsveitarinnar Rammstein. Árið 2015 gaf hann út fyrstu sólóplötuna Skills in pills sem hann vann með sænska upptökustjóranum og þungarokkaranum Peter Tägtgren úr Hypocrisy/Pain. Þeir endurtóku leikinn með plötunni F & M.
Heimsfaraldur
Heimsfaraldur (einnig útbreidd farsótt) er farsótt sem nær mjög mikilli útbreiðslu, jafnvel í öllum heimsálfum.
Kvartilaskipti
thumb|Kvartilaskipti sjást hér vel á hreyfimynd. Kvartilaskipti nefnast breytingar á útliti Tunglsins á einum tunglmánuði, sem er um 29,53 dagar. Helmingur af yfirborði Tunglsins er ávallt upplýstur (nema þegar Jörðin skyggir á það í tunglmyrkva) en nærhlið Tunglsins er breytilegt athuganda á Jörðinni vegna breytilegrar afstöðu Jarðar, Sólar og Tunglsins. Það er sem sagt ekki Jörðin sem skyggir á Tunglið að jafnaði heldur sér athugandi á jörðinni mismikið af upplýstu hlið Tunglsins.
Upphaf tunglmánaðar er með nýju Tungli, þá sést nærhlið þess ekki (nærhlið er sú hlið sem snýr að athuganda). Fyrsta kvartil er þegar mjó sigðlaga rönd byrjar að sjást hægra megin, þá er talað um sigðmána. Hún vex til vinstri þar til helmingur nærhliðar er upplýstur og þá er talað um hálft vaxandi Tungl. Annað kvartil er svo þegar meira en helmingur yfirborðsins er upplýstur og skugginn er vinstra megin, þá er talað um vaxandi gleiðmána. Þegar skugginn vinstra megin er alveg horfinn og allt yfirborð nærhliðar er upplýst er talað um fullt tungl. Þriðja kvartil er svo þegar sigðlaga skuggi byrjar að vaxa hægra megin, allt þar til helmingur nærhliðar er upplýstur og þá er talað um hálft minnkandi Tungl. Í fjórða kvartili vex skugginn svo áfram frá hægri þar til hann þekur alla nærhliðina og aftur er komið nýtt Tungl.
Frán
Frán er íslenskt kvenmannsnafn.
Snjófríður
Snjófríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Henry Kissinger
Henry Kissinger (f. 27. maí 1923 í Fürth í Þýskalandi) var öryggismálaráðgjafi og utanríkisráðherra Bandaríkjanna í ríkisstjórn Richard Nixons á árunum 1973 – 1977. Stefna Kissingers hefur verið kennd við realpolitík að hætti Otto von Bismarcks. Hann átti stóran þátt í afvopnunarferli kalda stríðsins, í samskiptum Bandaríkjanna og Sovétríkjanna lagði Kissinger áherslu á slökunarstefnuna (fr. détente). Kissinger átti þátt í að koma á formlegum samskiptum milli Kína og Bandaríkjanna sem höfðu legið niðri eftir seinni heimsstyrjöldina og hlaut friðarverðlaun Nóbels 1973 fyrir sinn þátt í að binda enda á Víetnamstríðið. Þáttur hans í að fyrirskipa deildum sprengjuflugvéla að sprengja Kambódíu, sem þá var hlutlaust land, á meðan Víetnamstríðinu stóð er mjög umdeildur. Kissinger er virtur og þekktur um allan heim og talinn með fróðari mönnum um alþjóðasamskipti. Í dag rekur hann fyrirtækið Kissinger Associates, sem er alþjóðlegt ráðgjafafyrirtæki.
Æviágrip
Henry Kissinger fæddist í þýsku borginni Fürth sem Heinz Alfred Kissinger. Faðir hans, Louis Kissinger, var bandarískur kennari við stúlknaskólann þar í borg og móðir hans, Paula Stern, var dóttir verslunarmanns af gyðingaættum. Nafnið Kissinger var tekið upp af langalangafa Henrys og er dregið af þýsku borginni Bad Kissingen. Árið 1938 neyddist Kissinger-fjölskyldan til að flýja land, en mýmargir ættingjar voru handteknir og teknir af lífi af nasistum.
Nám og kennsla
Árið 1947 sneri Kissinger aftur til Bandaríkjanna og lagði stund á sagnfræði í Harvard-háskóla. Hann lauk B.A.-gráðu þaðan 1950, M.A-gráðu 1952 og doktorsprófi 1954. Doktorsritgerð hans bar heitið „Peace, Legitimacy, and the Equilibrium (A Study of the Statesmanship of Castlereagh and Metternich”. Hann ílentist í skólanum, gerðist þar kennari og starfaði í ýmsum nefndum, þ.á.m. nefnd um þróun vopna. Á árunum 1955 og 1956 var hann yfir sérfræðingahópi um kjarnorkuvopn og utanríkisstefnu hjá Samtökum um alþjóðasamskipti. Árið 1957 gaf Kissinger út fyrstu bók sína Nuclear weapons and foreign policy. Á árunum 1956 til 1958 starfaði hann á Rockefellers Brothers Fund við verkefni sem nefndir Special Studies Project. Kissinger sinnti ráðgjafastörfum samhliða ofangreindu fyrir margar opinberar stofnanir, til að mynda á vegum utanríkisráðuneytisins og Rand Corporation.
Stjórnmál
Þegar Richard Nixon var kjörinn forseti 1968, varð Kissinger öryggismálaráðgjafi hans. Á þeim árum stóð Víetnamstríðið enn yfir. Sem ráðgjafi Nixons fór Kissinger í tvær leynilegar sendiferðir til Kína til að undirbúa komu Nixons þangað. Síðan þá litu Kínverjar á Kissinger sem ‘hinn gamla vin kínverska fólksins.’ Í einni ferðinni fór hann til Sovétríkjanna til að undirbúa viðræður um afvopnun.
Sem fyrr segir átti Kissinger stóran þátt í að minnka spennu milli stórveldanna tveggja, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Kissinger skipulagði SALT-viðræðurnar um afvopnun stórveldanna sem urðu til þess að samningur um takmörkun langdrægra kjarnaflauga (SALT I-samningurinn) og samningur gegn kjarnaskotflaugum um kjarnorkuvopn var undirritaður en óttast var að óbeislað kjarnorkuvopnakapphlaup gæti endað með ósköpum. Kissinger hitti einnig Le Duc Tho frá Víetnam til að undirbúa friðarviðræður og binda enda á Víetnamstríðið. Samkomulag þeirra leiddi til þess að báðir hlutu friðarverðlaun Nóbels 1973 fyrir viðleitni sína um friðsamlega lausn á Víetnamstríðinu.
Utanríkisráðherra
thumb|Henry Kissinger ræðir við Gerald Ford Í september 1973 varð Kissinger utanríkisráðherra í stjórn Nixons og síðar Geralds Ford. Hann tókst á við ýmis heimsmál á sínum tíma, s.s. viðræður milli þýsku ríkjanna og friðarsamninga milli Ísraels og arabalanda, en hann átti stóran þátt í binda enda á Jom kippúr-stríðið, en í kjölfarið skiluðu Ísraelsmenn Sínaískaga til Egyptalands. Árið 1977 varð Jimmy Carter nýr forseti Bandaríkjanna. Nýr utanríkisráðherra varð Cyrus Vance. Kissinger hætti þá að mestu í stjórnmálum, en tók þó sæti í utanríkismálanefnd. Hann studdi einnig forsetaframboð Ronalds Reagan 1981 og starfaði sem einn ráðgjafa hans, en kom að öðru leyti lítið við sögu í stjórnmálum.
Einkalíf
Kissinger er tvíkvæntur. 1949 kvæntist hann Ann Fleischer og átti með henni tvö börn. Hjónabandið endaði með skilnaði. 1974 kvæntist hann Nancy Maginnes. Kissinger var sagður hafa átt vingott með ýmsar frægar bandarískar konur. Hann lifði gjarnan í sviðsljósinu og var mikill samkvæmismaður.
Vogmær
Vogmærin (fræðiheiti: Trachipterus arcticus) er ein af níu tegundum sem tilheyra vogmeyjarætt og er hún sú eina sem finnst iðulega nálægt Íslandsströndum.
Nafn
Vogmærin er stundum nefnd vogmeri en nafn hennar er dregið af því hversu litrík og mjúk hún er og því kennd við mey. Í Grímsey var sú trú að ef Vogmærin ræki á land skyldi annað hvort flytja hana á haf út eða brenna með þeim hætti að reykinn legði á haf út. Ef til hvorugra þessara ráða yrði gripið mátti búast við skipskaða.
Útlit
Útlit Vogmeyjarinnar er afar sérkennilegt og frábrugðið öðrum fiskum við strendur Íslands. Fiskar af vogmeyjarætt eru þekktir fyrir hversu langir og þunnvaxnir þeir eru. Vogmærin er yfirleitt 1,5- 3.5 m á lengd en hefur þó fundist allt að 6 metra löng. Augun eru stór og munnurinn sérstakur þar sem hann lengist fram í trjónu þegar hann er opnaður. Stirtlan og sporðurinn eru skærrauð ásamt löngum bakugganum sem gengur eftir endilöngu bakinu. Aðrir uggar eru annað hvort afar litlir eða ekki til staðar. Sporðurinn er líka rauður og vísar upp á við. Í kringum augun er hún svört og einnig ofan á höfði og hnakka. Fyrir ofan raufina og hryggjarliði má sjá stóran, kringlóttan, svartan blett en að öðru leyti er hún silfurgljáandi.
Útbreiðsla
Fiskurinn lifir í Atlantshafinu, þá aðallega í Norður-Atlantshafinu, undan ströndum Noregs, umhverfis Bretlandseyjar og allt suður til Madeira.
Talið er að vogmærin sem finna má í Norður og Vestur-Atlantshafi séu erfðafræðilega mismunandi og því eigi að skipta henni í tvær aðskildar tegundir. Einnig finnst hún meðfram ströndum Bandaríkjanna sem gæti hugsanlega líka talist vera aðskilin tegund. Vogmærin hefur fundist allt í kringum Ísland, nema undan ströndum Norðausturlands og Austurlands. Þær reka stundum á land en oftast eru það stakir fiskar. Fyrir kemur þó að þær reki á land í torfum. Árið 2007 eru nokkur dæmi um að vogmeyjar ráku á land eða komu sem meðafli í veiðifæri skipa. Þrjátíu og fimm vogmeyjar fundust í Héðinsvík milli Reyðarár og Bakkahöfða, flestar illa farnar, hausinn oft dottinn af og hreistur farið. Sama ár fundust níu vogmeyjar reknar á fjöru á Skagaströnd og um haustið kom óvenju mikið af vogmeyjum á Dormbanka af skipum sem voru þar á kolmunnaveiðum. Talið er að þær hafi borist með hlýjum straumum norður fyrir land og drepist þegar í kaldari sjó var komið.
Lífshættir
Vogmær finnst oftast langt út á sjó, langt frá landi í allt að 300-100 metra dýpi. Mjög sjaldgæft er að sjá fiskinn en hann heldur sig að mestu við sjávarbotninn. Sárafáar rannsóknir hafa verið gerðar á lífsháttum vogmeyjarinnar. Talið er að vogmeyjar eyði mestum líftíma sínum stakar en mynda þó torfur á ákveðnu tímabili. Ekki er vitað hvort þær myndi þessar torfur til að auðvelda söfnun fæðu, fyrir hrygningu eða hvort tilgangurinn sé óskyldur því. Fæða vogmeyjarinnar er einkum rækja, smokkfiskar og ýmsar tegundir smáfiska. Ekki er vitað hvenær hún gýtur en nýgotnar hrygnur hafa rekið á land í lok maí.
Tjarnarbrekka
thumb|right|Tjarnarbrekka í Reykjavík. Tjarnarbrekka er hverfahluti á mörkum Vesturbæjar og Miðborgar Reykjavíkur. Hverfahlutinn telst vera Hólavallagarður (Suðurgötugarður), svæðið milli Garðastrætis og Tjarnargötu allt suður fyrir Skothúsveg, þar með talin Bjarkargatan.
Ferdínand
Ferdínand er íslenskt karlmannsnafn.
Jarðhiti
Almennt
Jarðhita má skilgreina sem varma sem berst til yfirborðs jarðar með varmaleiðni, rennandi vatni eða vatnsgufu. Varmi myndast í jarðmöttlinum og jarðskorpunni vegna geislavirkra efna. Varminn sem myndast streymir frá heitu bergi upp til yfirborðs jarðar þar sem berglög eru kaldari. Mælikvarðinn á þetta varmaflæði er kallaður hitastigull og er hann í raun mælikvarði á það hvernig hiti breytist á lengdareiningu, hann sýnir í flestum tilfellum hvað hitinn eykst eftir því hversu djúpt er farið niður í jörðina. Mæling á hitastigli er einhver mikilvægasta rannsóknaraðferð sem notuð er við jarðhitakönnun.
Berg er slæmur varmaleiðari og þess vegna myndast svokallað iðustreymi í möttlinum en það veldur uppstreymi efnis á rekbeltum undir plötuskilum. Grynnst er að bráðnu bergi á gos- og gliðnunarbeltunum og mjög grunnt á heit innskot. Þess vegna er jarðskorpan heitust þar og kólnar eftir því sem fjær dregur og berg verður eldra. Þar sem mikil eldvirkni er til staðar, eru berglögin ung, gropin og gegndræp. Það gerir það að verkum að vatnið á greiða leið niður í berglögin og flýtir það fyrir varmaflutningi frá heitum innskotunum til yfirborðsins.
Flekakenningin fjallar um jarðskorpuna sem skiptist niður í nokkra fleka sem hreyfast vegna hægfara efnisstrauma í möttlinum. Stærstu flekarnir eru 8 talsins en inn á milli eru fleiri minni. Minni flekarnir eru sífellt að myndast bæði á flekaskilum þar sem þeir eru að færast í sundur, og á flekamótum þar sem flekarnir eru að rekast saman. Flekaskil eru forsendan fyrir þeim mikla jarðhita sem finnst hér á landi. Ísland er einmitt á flekaskilum þar sem tveir meginlandsflekar, Evrasíu- og Norður-Ameríkuflekinn eru að reka í sundur og á milli þeirra flæðir því bergkvikan upp og veldur þeim miklu umbrotum og jarðhita sem á sér stað á þessu svæði. Heitir reitir tengjast einnig efnishreyfingum í möttli jarðar en þar stíga strókar úr möttulefni upp undir jarðskorpuna og hafa í för með sér aukna eldvirkni á yfirborðinu. Sérstaða Íslands í þessum málum felst í því að það er bæði staðsett á flekaskilum og einnig á heitum reit nánast á sama stað. Talið er að ef ekki væri fyrir þennan heita reit sem heldur landinu í þeirri hæð sem það er, væri Ísland líklega enn á hafsbotni.
Flokkun jarðhitasvæða
Jarðhitasvæði á Íslandi voru áður fyrr aðallega flokkuð eftir útliti og yfirborðseinkennum. Virk jarðhitasvæði geta samt sem áður verið mjög ólík að útliti en útlit svæðanna ræðst yfirleitt mest af hita svæðanna og efnainnihaldi vökvans í jarðhitageyminum sem er undir jarðhitasvæðinu.
Sameiginlegt einkenni flestra jarðhitasvæða er að annað hvort gufa eða vatn stígur upp frá yfirborðinu. Flokkun eftir hitastigi hefur verið notuð en sú flokkun er ekki talin vera nógu skýr. Talað er um volgrur, laugar, vatnshveri, gufuhveri, leirhveri og brennisteinshveri. Volgrur sem eru með hita yfir meðallagi umhverfisins en fara samt ekki yfir 30-40°C, laugar eru aðeins heitari eða yfir 30-40°C, vatnshverir eru oftast nærri suðumarki eða sjóðandi. Að auki er talað um gufuhveri, leirhveri og brennisteinshveri en í þeim er lítið sem ekkert vatn en getur verið talsvert af gufu, útfellingum og leir, sem myndast hefur við ummyndun bergs sem af völdum lofttegunda koma upp á þessum svæðum. Vatnið og gufan á lauga- og vatnshverasvæðum er yfirleitt basískt en á jarðgufusvæðum er það yfirleitt súrt.
Skilgreiningin er þannig að háhitasvæði er þar sem hiti er yfir 200°C á 1000 m dýpi en önnur svæði flokkuðust þá undir lághitasvæði. Þetta er gert til að tengja þessar skilgreiningar frekar borholumælingum. Einnig er farið að skipta lághitasvæðum í tvo flokka, lághitasvæði og svo sjóðandi lághitasvæði þar sem hiti á minna en 1000 m dýpi er milli 100 og 200°C. Sjóðandi lághitasvæði eru mun verðmætari en hin þar sem hærri hiti gefur betri tækifæri til að fjölnýta vatnið. Þessi svæði eru svipuð og hin lághitasvæðin á yfirborðinu.
Vegna þess hve vatnið eða gufan er heit, er gróður og náttúrufar á jarðhitasvæðum oft mjög fjölskrúðugt. Við nýtingu á þessum svæðum getur yfirborð þeirra raskast en það er þó ekki alltaf. Svæðin eru yfirleitt mjög viðkvæm og því þarf að fara að þeim með gætni og hafa ýmsir merkir jarðfræðingar og vísindamenn bent á að huga þarf sérstaklega að verndun á þessum svæðum.
Kamloops
Í maí 2021 fundust grafir 215 frumbyggjabarna sem voru í Kamloops Indian residential school. En börn af þeim uppruna voru tekin frá foreldrum sínum í Kanada til að aðlaga þau að evrópskri innflytjendamenningu; þau látin læra ensku eða frönsku og beitt ofbeldi.
Jarðhiti
Háhitasvæði
Háhitasvæðin liggja í gliðnunarbeltum landsins frá Reykjanesskaga og norður í Þingeyjarsýslu. Þessi svæði eru tengd megineldstöðvum, sem eru eldstöðvar sem hafa verið virkar í langan tíma. Þessar eldstöðvar eru tengdar sprungusveimum sem geta verið fleiri kílómetrar að lengd og eru megineldstöðvarnar þá oft þar á miðjunni. Bæði megineldstöðin og sprungusveimurinn hafa orðið til við gliðnun jarðskorpunnar og hreyfingu bergkviku sem henni fylgja. Þó eru til megineldstöðvar sem ekki eru tengdar háhitasvæði samanber Snæfellsjökul, Heklu og Snæfell. Undir þessum svæðum virðast ekki vera hagstæðar aðstæður fyrir myndun háhitasvæðis og telst það einna helst vera vegna þess hve lítil vatnsleiðni er í berglögunum og vegna þess að það vantar varmagjafa eða kvikuinnskot á nægilega litlu dýpi. Varmagjafar háhitasvæðanna eru í flestum tilfellum kólnandi kvikuþrær og heit innskot. Upp af þessum varmagjöfum myndar sjóðandi vatn og gufa iðustrók sem nær til yfirborðsins.
Lághitasvæði
Lághitasvæðin liggja nær eingöngu á jöðrum gosbeltanna og eru flest vestan eystra gosbeltisins. Virðist sem þau séu sérstaklega tengd göngum, innskotum og virkum sprungum þar sem vatn nær að renna í strikstefnu jarðlaganna frá hálendinu og niður á láglendi. Svo virðist sem aflmestu svæðin tengist fornum gangasveimum og brotalínum, sérstaklega þar sem virkir sprungusveimar teygja sig inn á svæðin og víkka sprungurnar. Stærstu lághitasvæðin virðast vera á svæðum síð-plíósen og árkvarteru myndananna (0,8 – 3,3 milljón ár) og meðfram þeim á yngstu hlutum blágrýtismyndunarinnar. Lághitasvæðin eru talin vera í kringum 250 talsins. Þau eru misjöfn að stærð og eru allt frá einstökum volgrum upp í tugi uppsprettna.
Lághitasvæðin geta bæði verið ofan- og neðansjávar, þ.e. á grunnsævi eða í flæðarmáli. Þetta er þó algengast hér við strendur Vestfjarða og á Breiðarfirði eins og sést á jarðhitakorti. Einnig eru fundin svæði á botni Eyjafjarðar, í nágreni Grímseyjar, Kolbeinseyjar og á Reykjaneshrygg.
Ef náttúrulegt rennsli lághitasvæða hér á landi er tekið saman kemur í ljós að það er ekki svo ýkja mikið ef miðað er við úrkomuna sem jarðhitavatnið á uppruna sinn að rekja til. Rennslið er um 2.000 L/s og svarar til um meðalúrkomu á ári á um 34 km2 svæði eða um einn þrjúþúsundasti hluti af flatarmáli Íslands.
Varmagjafi lághitasvæðanna er talinn koma frá mismunandi stöðum og eru lághitasvæðin talin hafa myndast á mismunandi hátt. Flest lághitasvæðin er að finna þar sem grunnvatn frá hálendinu streymir um virk sprungukerfi á láglendi eða þar sem þau ganga þvert á dali. Einnig eru þau talin hafa orðið til úr gömlum háhitasvæðum sem rekið hafa frá virku gosbeltunum. Vatnið á lághitasvæðunum er talið fá varma sinn á langri leið um heit berglög djúpt í jörðu þar sem það seytlar um rætur útkulnaðra megineldstöðva eða með hræringu þegar kalt grunnvatn frá hálendinu sígur niður í lóðréttar sprungur þar sem staðbundið varmanám fer fram.
Jarðhitaleit
Þegar leitað er að heitu vatni þurfa að fara fram ýmis konar athuganir og rannsóknir sem greina má í fjóra þætti. Fyrst má telja forrannsókn, svo rannsóknarboranir, því næst reynsluboranir og prófanir og að lokum vinnsluboranir. Í forrannsókn eru rannsökuð jarðfræði og vatnafar svæðisins. Þau atriði sem skipta mestu máli eru nákvæm jarðfræðikortlagning,úttekt á efnainnihaldi jarðhitavatnsins og ýmsar jarðfræðilegar mælingar.thumb|Yfirlitskort Á jarðfræðikorti þarf að sýna hveri og laugar,helstu jarðmyndanir svo og öll brot,sprungur og misgengi er tengst gætu rennslisleiðum vatnsins. Gjarnan eru unnin tvenns konar kort. Í fyrsta lagi eru yfirlitskort, sem sýna jarðhitastaði og bergbyggingu í næstu nágrenni þeirra, jafnvel heilla landshluta. Í öðru lagi eru gerð nákvæm kort er sýna einstaka hveri og laugar innan eins jarðhitasvæðis og öll bort og jarðmyndanir er tengjast dreifingu þeirra. Jarðfræðikortlagning er ekki ýkja kostnaðarsöm en tímafrek. Oftast vinnur einn jarðfræðingur við kortalagninguna og getur útivinna tekið frá viku uppí marga mánuði.
Sú regla að hitaorka streymi frá heitum stað á kaldan gerir það að verkum að beinast liggur fyrir að rannsaka jarðhitasvæði með því að mæla hita í yfirborðsjarðlögum. Ýmsar fleiri mæliaðferðir eru samt sem áður til. Ef notaðar eru viðnáms- eða rafleiðnimælingar er hægt að finna jarðhita en eðlisviðnám á jarðhitasvæðum er yfirleitt frekar lágt. Einnig er hægt að fá nokkurs konar mynd af jarðlögunum með því að mæla segulstefnuna í þeim. Þá er einnig hægt að bora niður í jörðina og mæla hitastigulinn. Þetta tilheyrir mest allt frumrannsóknum.
Nýtingarsvið
Vatnsorku er eingöngu breytt í raforku og tapast mjög lítið af orku vatnsfallsins við þá umbreytingu. Nýtingu vatnsorku fylgir oft mikil landnotkun undir lón og vatnsvegi. Í nýjustu áætlunum er oftast gert ráð fyrir að veitur séu að mestu í jarðgöngum og oft er gert ráð fyrir stöðvarhúsi neðanjarðar. Til þess að koma raforku til notenda er háspennt raforka að mestu flutt eftir loftlínum, en lágspenntri í vaxandi mæli í jarðstrengjum. Þegar varmaorka er nýtt til að framleiða raforku nýtist aðeins um 10% varmans en 90% er skilað sem afgangsvarma við lægri hita. Þennan varma má nýta til hitunar ef markaður finnst en að öðrum kosti er honum dreift til umhverfis eða dælt aftur niður í jarðhitakerfið.
Um 90% af húsnæðum landsins er hitað með jarðvarma, aðallega frá lághitasvæðum. Önnur helstu nýtingarsvið eru iðnaður,ylrækt, sundlaugar og síðast en ekki síst raforkuframleiðsla, sem er hratt vaxandi. Á töflu 1 má sjá þá varmaorku sem nýtist en ekki þá frumorku sem tekin er úr auðlindinni.
Í nálægð við þéttbýli er oft völ á fjölþættri nýtingu, t.d. til upphitunar húsnæðis, ylræktar o.þ.h. eða til iðnaðar og skiptir þá lega jarðhitasvæðisins miklu máli. Nýting affallsvarma frá virkjunum á hálendinu væri hugsanleg til baða en tæplega til iðnaðar sökum fjarlægðar frá höfnum. Nýting lághita með dælingu úr borholum getur stöðvað sjálfrennsli úr hverum og laugum og eyðir í þeim tilfellum þegar til lengdar lætur ummerkjum um jarðhita á yfirborði. Á háhitasvæðum veldur blástur úr borholum þrýstingslækkun í heitu bergi og suða vatns í berginu verður víðtækari en áður. Vinnslan getur því allt eins orðið til þess að yfirborðsvirkni af völdum gufu aukist og þar með hveravirkni á sprungusvæðum. Gufuvirkni við Hverarönd í Námafjalli er að miklu leyti af völdum borana
Nýting jarðhita á Íslandi
Íslendingar hafa skipað sér í fremstu röð hvað varðar nýtingu á jarðhita. Lengi skorti kunnáttu til að beisla þessa orku, en rannsóknir á henni hófust fyrst um miðja 18. öld. Sú ákvörðun að safna upplýsingum og reynslu á þessu sviði hefur stuðlað að því að hér á landi hefur byggst upp sérþekking á heimsmælikvarða. Til marks um það má nefna að þegar Jarðhitaskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna var stofnaður árið 1978 var ákveðið að hann yrði á Íslandi. Fjárhagslegur ávinningur þjóðarbúsins af nýtingu jarðvarma til upphitunar húsa er gríðarlegur enda er um að ræða innlenda orkulind sem ekki er háð sveiflum á erlendum markaði.
Jarðhitinn hefur að að mestu verið nýttur til upphitunar húsa og í dag njóta þess u.þ.b. 90% allra heimila auk fjölda sundlauga víðsvegar um landið. Einnig hefur áhersla á raforkuframleiðslu með jarðhita aukist síðustu ár. Rafmagn er þannig framleitt með jarðhita að borað er eftir gufu sem þá kemur upp með þrýstingi. Gufan er svo notuð til þess að keyra hverfla sem drífa rafal, sem aftur skilar rafmagni.
''„Háhitasvæðin eru notuð til raforkuframleiðslu og einnig til húshitunar, í minna mæli til iðnaðar. Ekki er unnt að nota vatn háhitasvæðanna beint til neyslu og erfitt er að nota það beint til húshitunar án vandamála við útfellingar og tæringu... Þegar varmaorka er nýtt til að framleiða raforku nýtast aðeins um 10% varmans en 90% er skilað sem afgangsvarma við lægri hita. Þennan varma má nýta til hitunar ef markaður finnst en að öðrum kosti er honum dreift til umhverfis eða dælt aftur niður í jarðhitakerfið.“''
Púnt
thumb|right|Myndskreyting úr egypskri gröf sýnir Púntmenn bera gjafir. Púnt (fornegypska: pwnt) var fornt ríki sem er aðallega þekkt úr fornegypskum heimildum um viðskipti við það, frá fimmtu konungsættinni til loka Nýja ríkisins eða frá 25. öld til 11. aldar f.Kr. Eftir að versluninni lauk kom landið fyrir í bókmenntum sem goðsögulegt gósenland. Frá Púnt keyptu Egyptar gull, reykelsi, myrru, svartvið, íbenholt, fílabein og villt dýr. Hugsanlega svarar Púnt til þess lands sem Grikkir kölluðu síðar Opóne og sumir fræðimenn vilja tengja það við Biblíustaðina Pút eða Havila.
Púnt var líka þekkt sem Ta netjer (tꜣ nṯr, „land guðs“). Staðsetning þess er umdeild. Flestir telja að það hafi verið suðaustan við Egyptaland, líklega í strandhéruðum Djibútí, Sómalíu, norðausturhluta Eþíópíu, Erítreu og Rauðahafsströnd Súdan. Það er líka hugsanlegt að það hafi náð bæði yfir Horn Afríku og suðurodda Arabíuskaga. Sómalska héraðið Púntland dregur nafn sitt af landinu.
Fjórða iðnbyltingin
thumb|right|Skýringarmynd sem á að sýna iðnbyltingarnar fjórar. Fjórða iðnbyltingin er hugtak sem vísar til tækniframfara nútímans og náinnar framtíðar. Þar er átt við aukna sjálfvirknivæðingu og fyrirbæri eins og gervigreind, vélmenni, sjálfkeyrandi farartæki, hlutanet og fleira.
Svan
Svan er íslenskt karlmannsnafn.
Fjórða iðnbyltingin
Hugtakið komst fyrst í almenna notkun í ársbyrjun 2016 eftir að Klaus Schwab stjórnarformaður Alþjóðaefnahagsráðsins (World Economic Forum) gaf út samnefnda bók og var fundur ráðsins tileinkaður hugtakinu.
Áhrif byltingarinnar munu vera: Fækkun starfa í sumum starfsgreinum (framleiðsla, pappírsdreifing) en ný gætu skapast. Stofnanir eins og bankar, tryggingafélög, verslanir, bílafyrirtæki, skólar og heilsugæsla munu nota rafræn úrræði og verslun færist meir á internetið. Þrívíddar- og nanótækni munu ryðja sér til rúms.
Fregn
Fregn er íslenskt kvenmannsnafn.
IceProtein
IceProtein er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 2005. Fyrirtækið er bæði hluti af matvælamarkaði og heilbrigðismarkaði en það notar fiskinn sjálfan fyrir fiskiðnað og svo próteinin fyrir heilbrigðismarkaðinn. Markmið fyrirtækisins er að framleiða og selja gæða prótein úr fiskafurðum.
Erlangen
Erlangen er borg í Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands og er með 115 þúsund íbúa (2019). Hún er hluti af stórborgarsvæði Nürnberg og liggur rétt norðan við Nürnberg og Fürth. Erlangen er helst þekkt sem húgenottaborgin í Bæjaralandi.
Orðsifjar
Borgin hét áður Erlangon, sem er dregið af Erl og Wangen. Erl merkir trjátegundina elri. Wangen er vangur, sléttlendi (sbr. víðavangur).
Söguágrip
thumb|Kastalinn í Erlangen, lýstur upp að næturlagi Bærinn hefur sennilega myndast á 10. öld og kemur fyrst við skjöl 1002 sem Villa Erlangon. Erlangen fékk þó ekki borgarréttindi fyrr en 1398. Á árunum 1402 til 1806 átti Hohenzollern-ættin borgina. Borgin var gjöreyðilögð í 30 ára stríðinu. Eyðileggingin var þvílík að bæði borgin og nærsveitir voru mannlausar í 20 ár á eftir. Þegar Loðvík XIV í Frakklandi afturkallaði Nantes-tilskipunina 1685 um trúfrelsi húgenotta, streymdu þúsundir þeirra í þýska ríkið. Margreifinn Christian Ernst sá sinn hag í því að bjóða húgenottum að setjast að hinni eyðilögðu borg. Fjöldi þeirra var hins vegar þvílíkur, að Christian Ernst ákvað að reisa nýja borg handa þeim við hliðina á Erlangen (Neustadt). Um 7500 fjölskyldur fengu þar nýtt heimili. Einnig var reist verksmiðja og kirkja (La Temple). Árið 1706 brann gamla borgin nær til kaldra kola í eldsvoða. Árið 1792 varð Erlangen prússnesk, 1806 frönsk og 1810 bærísk. Árið 1812 var Erlangen og Neustadt sameinuð í eina borg. 1945 hertók bandarískur her borgina bardagalaust, sem slapp að öllu leyti við loftárásir. En Bandaríkjamenn eyðilögðu þó síðasta forna borgarhliðið, þar sem það var í vegi fyrir þá.
Frægustu börn borgarinnar
thumb|Húgenottakirkjan er einnig kölluð musterið
Hitra (sveitarfélag)
thumb|131x131dp Hitra er sveitarfélag í Þrændalögum í Noregi. Í sveitarfélaginu eru 5.156 íbúar (2022). Sveitarfélagið samanstendur af eyjunni Hitra, sem er stærsta eyjan í Trøndelag og Suður-Noregi, nokkrum minni eyjum og litlu svæði á meginlandinu.
Stjórnsýslumiðstöð sveitarfélagsins er þéttbýlið Fillan. Til sveitarfélagsins teljast einnig þéttbýlinu Hestvika, Sandstad, Forsnes og Ansnes á eyjunni Hitra, og Sunde á meginlandinu.
Sveitarfélagið Hitra á landamæri að Orklandi í austri og Heimi í suðri. Norðvestur af Hitra er eyjasveitarfélagið Frøya.
Feykir
Feykir er íslenskt karlmannsnafn.
Snjólaug
Snjólaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Selbúðir
Selbúðir eru hverfishluti í Gamla Vesturbænum. Hverfishlutinn telst vera allt svæðið vestan við Bræðraborgarstíg. Þar stóðu Selbúðir en það voru hús sem tilbúin voru í árslok 1920 og reist af bæjarstjórn Reykjavíkur. Þetta voru tvö íbúðarhús úr steinsteypu á lóð bæjarsjóðs í Ívarsselstúni við Vesturgötu sem bráðabirgðahúsnæði fyrir húsnæðislaust fólk og var það nefnt Selbúðir. Þetta voru tvær samhliða, lágreistar húsalengjur og í hvorri lengju voru tíu íbúðir sem flestar voru eitt herbergi og eldhús. Milli húsalengjanna var malarport. Í steinsteyptum skúr við vesturenda bygginganna voru átta sameiginleg salerni. Selbúðir stóðu milli Sóttvarnarhússins og Litlasels og Jórunnarsels. Húsin voru í notkun sem leiguhúsnæði til ársins 1975. Hluti húsanna var eftir það um nokkuð skeið nýttur sem atvinnuhúsnæði.
Ragnar Ásgeirsson
Ragnar Ásgeirsson, f. 6. nóvember 1895 á Kóranesi á Mýrum, d. 1. janúar 1973 í Reykjavík, var íslenskur garðyrkjuráðunautur og rithöfundur. Hann var þekktur fyrir starf sitt sem garðyrkjuráðunautur Búnaðarfélags Íslands og fyrir að safna þjóðlegum fróðleik og sögnum, og komu bækur út eftir hann um þetta efni. Auk þess starfaði hann að undirbúningi og stofnun minjasafna víða um land.
Söfnun muna og minja, skráning sagna og starf að byggðasöfnum
Ragnar Ásgeirsson starfaði hjá Búnaðarfélagi Íslands í liðlega hálfa öld, og á þeim starfsferli heimsótti hann allar eða flestar sveitir landsins. Þótt aðalstarfið væri á sviði garðyrkju, þar sem hann fór sem ráðunautur til að aðstoða bændur og aðra við að rækta grænmeti, kartöflur, róur og hvaðeina annað, og að velja hentuga staði fyrir slíka ræktun, var áhugamál hans annað. Ragnar safnaði þjóðlegum fróðleik frá fyrri tímum, gömlum sögnum, frásögnum af fólki og atburðum liðinna alda, vísum og kvæðum. Þetta skráði hann hjá sér og hélt til haga. Á ferðum sínum um landið áratugum saman hafði hann einstakt tækifæri til að gera þetta. Áhugi hans á varðveislu gamalla muna sem tengdust verkmenningu og þjóðlífi liðinna alda var mikill. Söfnun fornra muna og minja einkenndi mjög síðari hluta starfsferils hans hjá Búnaðarsambandinu. Árið 1948 fóru Skagfirðingar þess á leit við Ragnar að hann hefði umsjón með uppsetningu minjasafnins á Glaumbæ, og gerði hann það. Þetta var fyrsta minjasafnið sem hann starfaði að, og sá um söfnun gripa og annarra sögulegra minja fyrir.