cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benito Mussolini
Seinni heimstyrjöldin
Seinni heimstyrjöldin hófst 1. september 1939 með innrás Þýskalands inn í Pólland. Það leiddi af sér að Bretland og Frakkland lýstu yfir stríði gegn Þýskalandi þann 3. september.
Mussolini hafði neitað Hitler að ráðast inn í Júgóslavíu og var því ekki flæktur inn í átökin. En þegar Mussolini sá hversu sigursæll Hitler var tók hann stöðu með honum og í framhaldi af því lýsti hann stríði gegn Frökkum og Bretum árið 1940. Ítalir liðsinntu Þjóðverjum í baráttu við Frakka og sú barátta endaði með uppgjöf Frakka.
Ítalir réðust á Grikkland en töpuðu þeirri baráttu ásamt fjórðungi af Albaníu, sem Ítalir höfðu hertekið 1939. Um haustið 1940 skrifuðu Ítalía, Þýskaland og Japan undir Þríveldarsamninginn til að letja Bandaríkin frá stríðsþátttöku en það stoppaði ekki Bandaríkin. Haustið 1941 lýstu Ítalía og Þýskaland yfir stríði á hendur Bandaríkjamanna.
Markmið Mussolini var að ráða yfir miðjarðarhafssvæðinu og stofna nýtt „Rómaveldi“. Honum gekk þó erfiðlega að ná Norður-Afríkulöndunum svo að þýski herinn liðsinnti þeim ítalska.
Vorið 1943 gáfust sameinaður her Ítalíu og Þýskalands upp í Túnis. Þessar miklu ófarir Mussolini öfluðu honum óvinsælda á Ítalíu og fyrrum stuðningsmenn hans byrjuðu að snúast gegn honum.
Endalok fasistaríkis
thumb|right|Benito Mussolini á hestbaki 1929. thumb|right|Frá vinstri til hægri má sjá lík kommúnista stjórnmálamannsins Nicola Bombacci, hertogans Benito Mussolini, ástkonu hans Clara Petacci, ráðherrans Alessandro Pavolini og hins virta fasíska stjórnmálamanns Achille Starace, sýnd á Plaza Loreto í Mílanó árið 1945. Í kjölfar landgöngu Bandamanna á Sikiley og loftárása á ítalska meginlandið snerist þingheimurinn gegn Mussolini og Viktor Emmanúel 3. konungur neyddi hann til að segja af sér 25. júli 1943 og lét taka hann fastan.
Þar með var veldi fasista á Ítalíu fallið. Á þessum tíma var Mussolini með veikur líkamlega og andlega. Sárar kvalir innvortis, er stöfuðu frá bólgum eða magasári, knúðu hann til tíðra hvílda og gerðu hann háðan morfíni. Þegar hann gerðist of veikburða til að vinna langan dag lét hann ljós lifa í skrifstofu sinni um nætur til að blekkja menn.
Eftir handtökuna var farið með Mussolini á skíðahótel í Appenina-fjöllunum um 120 km norðvestan við Róm. Þýsk sérsveit leysti Mussolini úr haldi skömmu seinna. Flogið var með Mussolini í Úlfsbælið, bækistöðvar Hitlers í Rastenburg í Austur-Prússlandi. Hitler vildi strax fara að gera áform um endurkomu Mussolinis til stjórna Ítalíu en Mussolini var tregur til. Það olli Hitler vonbrigðum. En Hitler náði sínu fram og lét Mussolini fá fyrirmæli um hvað skyldi gera.
Nýtt fasistaríki skyldi stofnað á Norður-Ítalíu undir forystu Mussolini, þó að Þjóðverjar réðu utanríkisstefnu þess og ýmsum efnahagsþáttum og stjórna hluta landsins. Mussolini var í raun leppur Hitlers og var brátt kallaður „fanginn í Gargnano“.
Mussolini byrjaði að taka alla af lífi sem höfðu svikið hann. Einn af þeim var tengdasonur hans, Galeazzo Ciano greifi. Mussolini reyndi að efla herinn og afla nýjum flokki sér til fylgis en skreið hans var runnið á enda, þjóðin hafði snúið baki við honum.
Dauði Mussolinis
Bandamenn sóttu lengra og lengra inn á ítalskt land og Mussolini hrakaði bæði á líkama og sál. Í apríl 1945 ætlaði Mussolini að flýja til Sviss en var handtekinn af ítölskum skæruliðum. Daginn eftir, þann 27. apríl 1945, var hann tekinn af lífi ásamt hjákonu sinni Clarettu Petacci og nokkrum fylgimönnum.
Líkin voru sett á mitt Piazza Loreto, í Mílanó, þar sem allir gátu virt þau fyrir sér. Mannfjöldinn hæddi lík Mussolinis og hrækti á það svo klukkustundum skipti. Einnig var sparkað í það og það skotið. Síðan voru líkin hengd upp á kjötkróka og þau grýtt. Þar héngu líkin þangað til þau rotnuðu og duttu af krókunum. Seinna var lík Mussolinis, eða það sem eftir var af því, jarðsett í grafhvelfingu fjölskyldu Mussolinis í þorpinu Predappio.
Sankti Helena
Sankti Helena (sem stundum hefur verið nefnd Elínarey eða Elínareyja á íslensku ) er nafn á eyju í Suður-Atlantshafi, en vísar einnig til breskrar stjórnsýslueiningar, sem nær, auk Sankti Helenu, yfir eyjarnar Ascension og Tristan da Cunha. Sankti Helena er líklega frægust fyrir að hafa hýst Napóleon Bónaparte síðustu ár hans í útlegð.
Vegna einangrunar eyjarinnar er mikið af lífríki hennar sérstætt. Þar voru engin spendýr fyrir komu mannsins en mikið og fjölbreytt fuglalíf. Loftslag eyjunnar er hitabeltisloftslag en hitinn er tempraður af Bengúelastraumnum og staðvindum sem blása nær stöðugt.
Stjórnmál
Framkvæmdavald á eyjunni liggur hjá Bretakonungi Karli 3. sem skipar landstjóra til að fara með það vald á eyjunni sjálfri. Landstjórinn er skipaður í samráði við bresku ríkisstjórnina. Varnar- og utanríkismál eru í höndum Bretlands.
Löggjafarráð Sankti Helenu er skipað 15 fulltrúum og situr í einni deild, auk þingforseta og varaþingforseta. Tólf fulltrúar eru kosnir til fjögurra ára í senn. Þeir þrír fulltrúar sem eru eftir eru aðalritari, fjármálaritari og yfirsaksóknari. Landstjórinn veitir framkvæmdaráðinu forsæti. Í framkvæmdaráðinu sitja þrír skipaðir fulltrúar og fimm fulltrúar úr löggjafarráðinu sem landstjóri skipar. Það er enginn kjörinn forsætisráðherra og landstjórinn fer með embætti stjórnarleiðtoga.
Ascension-eyja og Tristan da Cunha hafa umsjónarmann sem landstjóri Sankti Helenu skipar.
Stjórnsýslueiningar
Sankti Helena skiptist í átta umdæmi sem jafnframt eru hagskýrslusvæði og kjördæmi. Tvö fjölmennustu umdæmin eiga tvo fulltrúa hvort í löggjafarráðinu en hin einn hvert.
Flug
Árið 2005 kynnti breska ríkisstjórnin áætlanir um að reisa Sankti Helenu-flugvöll á eyjunni. Árið 2010 samþykkti stjórnin að taka þátt í kostnaði við völlinn. Árið 2011 var samið við suðurafrískt verkfræðifyrirtæki og áætlað var að flugvöllurinn hæfi starfsemi 2016. Kostnaður var áætlaður 250 milljón pund. Hugmyndin var að með flugvellinum yrði eyjan sjálfbærari og ekki eins háð opinberum fjárframlögum. Væntingar voru um 30.000 ferðamenn á ári.
Fyrsta flugvélin lenti á flugvellinum 15. september 2015 og flaug síðan nokkrum sinnum til að prófa radíóleiðsögubúnað vallarins. Opnun flugvallarins var frestað vegna vinds og vindsniða. Árið 2017 var samið við suðurafríska fyrirtækið Airlink um reglulegt flug til eyjarinnar. Þann 14. október 2017 hófst vikulegt flug Airlink milli Jóhannesarborgar og Sankti Helenu með þotu af gerðinni Embraer E-jet. Flugið tekur sex tíma miðað við fimm daga siglingu frá Höfðaborg.
Vindsniði úr einni átt og meðvindur úr annarri gera aðflugið að Sankti Helenu erfitt og hafa í för með sér takmarkanir á fjölda farþega. Þoka gerir lendingar líka erfiðar.
Biobío-fylki
thumb|250px|Kort af Biobío-fylki. Biobío-fylki í Síle (spænska: Región del Biobío, eða VIII. Región) er fylki í suður Síle um miðbik landsins. Liggur það að Maule-fylki í norðri, Argentínu í austri, Araucanía-fylki í suðri og Kyrrahafinu í vestri. Höfuðborg Biobío-fylkis er Concepción.
Biobío-fylki er eitt af 15 fylkjum eða stjórnsýslusvæðum í Síle. Það er 37.069 km² að flatarmáli og íbúar þess árið 2017 voru 1.556.000.
Matthía
Matthía er íslenskt kvenmannsnafn.
Hundlax
Hundlax (fræðiheiti: Oncorhynchus keta) er fiskur af laxfiskaætt og næststærsta tegundin af Kyrrahafslaxi. Eins og aðrar laxategundir er hann ferskvatnssækinn, sem þýðir að hann hrygnir í lækjum og ám, síðan gengur hann til sjávar til að éta sig og vaxa (FishChoice, e.d.). Hann finns bæði í Asíu og Norð-Amerísku. Asíski stofninn skiptist í Japanskan stofn og Okhotskan stofn. Norður-Ameríski er skiptur í Alaska stofn og Bresk-Kólumbískan stofn (Fisheries and Aquaculture Department, e.d.).
Oddsteinn
Oddsteinn er íslenskt karlmannsnafn.
Hundlax
Útbreiðsla
Hundlaxinn er mest dreifði laxinn af öllum Kyrrahafslöxum. Eins og flestar tegundir af Kyrrahafslöxum eyðir hann mestum tíma ævi sinnar í saltvatni að næra sig, síðan þegar hann er orðinn þroskaður þá snýr hann aftur í ferskvatnið þar sem hann hrygnir. Flestir hundlaxar ferðast ekki á móti straumnum til að hrygna; samt sem áður, þá ferðast sumir allt að 3000 km á móti straumnum að aðvatni í Júkon ánni. Þó að hundlaxinn sé venjulega talinn sem einn af minnst eftirsóknarverðu tegundum af laxi, þá er hann mjög verðmætur sem hefðbundin uppspretta af þurrkuðum vetrarmat á Norðurheimsskauti-, norðvestur- og innanlands Alaska. Síðan árið 1980 þá hefur viðskipti í Alaska á hundlaxi meira en tvöfaldast og það er vegna fiskeldisstöðva og aukningu á erlendum sölum (Alaska Department og Fish and Game, e.d.).
Fullþroskaðir/fullorðnir
Fullþroska hundlax getur orðið allt að 1,5 metra langur og allt að 13-16 kg að þyngd. Samt sem áður eru þeir fiskar sem veiddir eru á milli 3-7 kg að meðalþyngd og oftast 60-75 cm að lengd. Þeir ná fullum þroska 3-6 ára (FishChoice, e.d.) (Fisheries and Aquaculture Department, e.d.). Hundlaxinn hefur málmkenndan blágrænan lit meðfram bakinu og fyrir ofan rákina með litlum doppum. Sporðurinn er klofinn og ekki doppóttur eins og á öðrum tegundum af Kyrrahafslöxum. Sporðurinn hefur einnig silfur rákir meðfram ugganum. Þegar fullþroska hundlaxar flytja sig í ferskvatn til að hrygna, þá breytast litirnir á báðum kynjum. Karlkyns fiskarnir missa silfur útlit sitt og verða dökk ólífugrænir til brúnir að lit með rauðfjólubláum liðuðum, lóðréttum rákum. Þeir fá bogið trýni, stórar og miklar vígtennur. Kvenkyns hundlaxar verða brúnir til gráir að lit með breiða lárétta línu meðfram rákinni. Þeir fá einnig bogið trýni og stórar vígtennur en ekki eins sýnilegar og karlkyns hundlaxarnir fá. Fullþroska hundlaxar sem lifa í sjó nærast á smáum krabbadýrum, fiskum (síld, sandálum og smáfiskum af loðsílaætt), lindýrum, smokkfiskum og möttuldýrum. Þeir sem lifa í ferskvatni nærast ekki. (Alaska Department og Fish and Game, e.d.).
Hrygning
Að vetri til myndast þykkar torfur á meðan hrygningartímabil stendur yfir og töluverðir búferlaflutningar eiga sér stað; ungviðin lifa í ármynnum og flóum. Sumarstofninn kemur í árnar í byrjun júlí til enda ágúst. Hrygning er frá miðjum september frá 2-8 ára (oftast 3-4 ára). Frjósemi breytist mikið eftir stærð fiskanna, eggjafjöldi er á bilinu 2000-5000. Þróun eggjanna breytist einnig mikið eftir hita vatnsins. Frjóvgun til útdráttar eggjarauðunnar krefst 48 daga við 41,6°C (Fisheries and Aquaculture Department, e.d.).Hápunktur hrygningartímabils er í byrjun vetrar þegar mikið er í ánum. Hundlaxinn hreiðrar um sig nálægt ármynnum, u.þ.b. 100 km frá sjó og það er vegna þess að hann er svo stór og hefur takmarkaða hæfni til að stökkva ofar í ánna til að komast í grynnra vatn. Kvenkynsfiskurinn býr til mölhreiður á botni árinnar, þetta gerir fiskurinn til að leggja eggjum. Allir hundlaxar deyja eftir hrygningu, hræ fisksins er talið vera dýrmæt orkulind og næringarefni fyrir vistkerfi áa. Þetta ferli bætir vöxt hjá nýklöktum löxum og hæfni þeirra til að lifa af með því að stuðla að nitur og fosfór blöndu í vatnið (FishChoice, e.d.).
Heimildaskrá
FishChoice. (e.d.). Chum salmon. Sótt af http://www.fishchoice.com/buying-guide/chum-salmon
Fisheries and Aquaculture Department. (e.d.). Oncorhyncus keta. Sótt af http://www.fao.org/fishery/species/2931/en
Robin Barefield (2017). Chum Salmon. Kodiak Wildfire [stafræn mynd]. Sótt af http://robinbarefield.com/chum-salmon-oncorhynchus-keta/
Sykur (hljómsveit)
Sykur er íslensk rafpopp-hljómsveit. Hún hefur gefið út þrjár breiðskífur Frábært eða Frábært (2009), Mesópótamía (2011) og JÁTAKK (2019). Hljómsveitin er einna helst fræg fyrir lagið Viltu dick sem Erpur tók með þeim, lagið Reykjavík og lagið Svefneyjar sem var valið lag ársins (2019) í raftónlistaflokki á Íslensku tónlistaverðlaununum sem haldin voru árið 2020.
Magnús Hinriksson
Magnúsar er fyrst getið 1148. Hann var sonur Hinriks halta, sem var sonur Sveins, eins margra sona Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Kona Hinriks og móðir Magnúsar var Ingiríður Rögnvaldsdóttir, dóttir Rögnvaldar konungs stutthöfða. Hún giftist síðar Haraldi gilla Noregskonungi, síðan Óttari birtingi og að lokum Árna Ívarssyni á Stoðreimi. Sonur þeirra Haraldar og hálfbróðir Magnúsar var Ingi krypplingur, Noregskonungur.
Magnús giftist stjúpsystur sinni, Brígiðu, sem var óskilgetin dóttir Haraldar gilla. Ekki er vitað til þess að þau hafi átt barn saman. Árið 1160 tók Magnús sér konungsvald í Svíþjóð eftir að hafa ráðið Eirík konung helga af dögum. Konungstíð hans var þó ekki löng því 1161 féll hann í bardaga við Karl Sörkvisson, sem varð síðan konungur. Brígiða ekkja hans giftist aðalsmanninum Birgi Brosa og átti með honum fjölda barna, þar á meðal Ingigerði, konu Sörkvis yngri Karlssonar.
Langferðahjól
thumb|right|Langferðahjól með hrútastýri og mjó (700c) dekk Langferðahjól er reiðhjól sem er hannað eða uppsett fyrir lengri hjólaferðir eða ferðalög. Það getur verið með sveigjanlegra stell og lengra á milli hjóla til að auka þægindi, sterkari hjól sem geta borið farangur, og festingar fyrir bretti, bögglabera og flöskuhaldara.
Langferðahjól eru annars mjög fjölbreytt og ólík eftir því hvers konar ferðalagi þau eiga að þjóna. Fyrir lengri ferðir geta þau til dæmis verið dempuð hjól eða malarhjól en fyrir ferðalög með ýmsum festingum fyrir búnað.
Lóðrétt samþætting
Lóðrétt samþætting er hugtak í viðskiptafræði sem vísar til ákveðinnar tegundar framleiðslustjórnunar. Lóðrétt samþætt fyrirtæki mynda eins konar stigveldi og eru í sameiginlegri eigu. Það telst lóðrétt samþætting þegar einn og sami eigandi fyrirtækis á fyrirtæki sem framleiðir, flytur og selur vöruna. Sem dæmi um lóðrétta samþættingu má nefna sölu olíu á Íslandi en í því tilviki eiga fyrirtæki sem reka bensínstöðvarnar einnig fyrirtækið sem sér um birgðahald og dreifingu. Andstaðan við lóðrétta samþættingu er lárétt samþætting. Lóðrétt samþætting á sér oft stað þar sem markaður stjórnast af fáum eða jafnvel einum aðila.
Blíða
Blíða er íslenskt kvenmannsnafn.
Mattíana
Mattíana er íslenskt kvenmannsnafn.
Blómakrækir
Blómakrækir (fræðiheiti: Neodrepanis coruscans) er tegund bjúgnefsstássa.
Ödipúsarkviða
Ödipúsarkviða (á forngrísku: Οἰδιπόδεια) var söguljóð um Ödipús. Kvæðið, sem var um 6600 ljóðlínur, er nú glatað; einungis þrjú stutt brot eru varðveitt. Það var í fornöld eignað skáldinu Kinæþoni frá Spörtu.
Moldóva
Moldóva er landlukt land í Austur-Evrópu með landamæri að Rúmeníu til vesturs og Úkraínu til norðurs, austurs og suðurs. Í landinu búa um 3,5 milljónir manna og stærð þess nemur um þriðjungi Íslands. Höfuðborgin heitir Kisínev (ritað Chișinău á rúmensku). Tveir þriðju landsmanna tala rúmensku sem er opinbert tungumál landsins.
Landið var frá fornu fari austurhluti furstadæmisins Moldavíu en árið 1812 lét Tyrkjaveldi Rússneska keisaradæminu þennan hluta í té. Landið var þá þekkt sem Bessarabía. Vesturhlutinn varð hluti af Furstadæminu Rúmeníu þegar það varð til árið 1859. Eftir fyrri heimsstyrjöld lagði Rúmenía landið undir sig en Sovétríkin viðurkenndu ekki þau yfirráð. Í síðari heimsstyrjöld lögðu Sovétríkin Bessarabíu aftur undir sig. Moldóva lýsti síðan yfir sjálfstæði eftir hina misheppnuðu valdaránstilraun 1991.
Austan við ána Dnjestr sem rennur í gegnum landið er héraðið Transnistría þar sem meirihluti íbúa er rússneskumælandi. Transnistría lýsti yfir stofnun sjálfstæðs sovétlýðveldis árið 1990. Moldóva reyndi að leggja héraðið undir sig í stríðinu um Transnistríu en mistókst þar sem héraðið fékk herstyrk frá Rússlandi og Úkraínu. Héraðið er því de facto sjálfstætt þótt alþjóðasamfélagið líti enn á það sem hluta Moldóvu.
Heiti
Landið dregur nafn sitt af fljótinu Moldóvu en árdalur þess var valdamiðstöð þegar furstadæmið Moldóva var stofnað árið 1359. Ekki er ljóst af hverju fljótið dregur nafn sitt. Sagnaritararnir Grigore Ureche og Dimitrie Cantemir segja frá því að fyrsti furstinn, Dragoș, hafi verið á úruxaveiðum og að hundur hans, Molda, hafi drukknað í fljótinu, uppgefinn eftir eltingarleikinn. Furstinn hafi nefnt fljótið eftir hundinum og furstadæmið síðan dregið nafn sitt af ánni. Sögulega héraðið Moldavía sem furstadæmið náði yfir nær frá Austur-Karpatafjöllum að Dnjestr -fljóti, og land þess er nú að hluta innan núverandi Rúmeníu, að hluta öll Moldóva og að hluta innan landamæra Úkraínu.
Saga
Árið 2010 fann N. K. Anisjutkin steinverkfæri úr tinnu af Olduvai-gerð í Bayraki, sem eru 800.000 til 1,2 milljón ára gömul og elstu ummerki um menn í Moldóvu. Elstu merki um nútímamenn í Austur-Evrópu eru frá því fyrir 44.000 árum. Á nýsteinöld var Moldóva í miðju svæðis sem kennt er við Tripolye-menninguna og stóð frá því um 5500 til 2750 f.o.t. Hún einkenndist af fastri búsetu, landbúnaði og kvikfjárrækt og fagurlega skreyttum leirmunum.
Í fornöld bjuggu karpískir ættbálkar þar sem nú er Moldóva. Milli 1. og 7. aldar e.o.t. náðu Rómverjar yfirráðum yfir landinu tímabundið nokkrum sinnum. Vegna staðsetningar sinnar á mörkum Asíu og Evrópu fóru margir innrásarherir um Moldóvu frá síðfornöld til ármiðalda; þar á meðal Gotar, Húnar, Avarar, Búlgarar, Magýarar, Patsinakar, Kúmanar, Mongólar og Tatarar.
Í upphafi 10. aldar varð Moldóva hluti af Garðaríki eftir því sem það stækkaði í átt að Svartahafi. Fram að innrás Mongóla árið 1240 var Moldóva jaðarsvæði innan Garðaríkis, að mestu byggt austurslavneskum ættbálkum eins og Úlitsum og Tivertsum, og sat undir stöðugum árásum frá Patsinökum. Landið var ýmist hluti af furstadæmisins Halits, eða á áhrifasvæði þess. Fræðimenn hafa talið sig fundið vísanir í forfeður Rúmena, Vallaka (sem blökkumenn), á sænskum rúnasteini frá 11. öld. Árið 1164 var Andronikos Komnenos, síðar keisari, tekinn höndum af þeim, hugsanlega þar sem nú er Moldóva.
Í Hýpatíukróniku frá 13. öld er talað um Bolokóvena (sem fræðimenn telja líka Rúmena) í löndum sem lágu að furstadæmunum Halits, Volhyn og Kænugarði. Fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós víggirtar borgir frá þessum tíma. Talin eru upp nöfn bæja sem tengjast Vallökum á milli ánna Dnjestr og Dnjepr. Daníel af Galisíu sigraði þá í orrustu árið 1257. Brodnikar voru önnur þjóð sem byggði svæðið á 13. öld, en uppruni þeirra er umdeildur.
Furstadæmið Moldavía
Furstadæmið Moldavía var stofnað þegar Dragoș Vodă kom að ánni Moldóvu og stofnaði þar ríki fyrir fylgjendur sína frá Maramureș. Ríki Dragoșar heyrði undir konungsríkið Ungverjaland frá miðri 14. öld, en varð sjálfstætt þegar annar vallakískur herforingi, Bogdan 1., sem hafði lent upp á kant við konunginn í Ungverjalandi, hélt yfir Karpatafjöll árið 1359 og hertók Moldavíu. Mörk furstadæmisins lágu við Karpatafjöll í vestri, Dnjester í austri, og Dóná og Svartahaf í suðri. Það náði því yfir núverandi Moldóvu, austurhluta núverandi Rúmeníu og hluta af núverandi Úkraínu. Landið nefndist Moldova á máli landsmanna, líkt og núverandi ríki. Eftirmaður Bogdans, Lațcu af Moldavíu, gerði bandalag við Pólland sem keppti við Ungverjaland um áhrif á svæðinu, og tók í kjölfarið upp kaþólska trú um 1370.
Pétur 1. af Moldavíu gerðist lénsmaður Ladisláss 2. Jagiellon konungs Póllands árið 1387. Hann lánaði konungi fé til að nota í baráttunni við þýsku riddarana og fékk héraðið Pókútíu að veði. Moldavía fékk þó aldrei yfirráð yfir héraðinu sem var umdeilt milli ríkjanna fram að orrustunni við Obertyn árið 1531. Pétur stækkaði ríki sitt yfir Dónárósa og bróðir hans lagði ungverska bæinn Cetatea Albă undir sig, sem gaf Moldavíu höfn við Svartahaf. Ungverjar og Pólverjar tókust á um áhrif sín í landinu. Ungverjar studdu Alexander 1. af Moldavíu til valda árið 1400, en hann gerðist svo bandamaður Pólverja og Vallaka gegn þeim.
Tyrkjaveldi
Vaxandi umsvif Tyrkjaveldis í Suðaustur-Evrópu leiddu til átaka um Cetatea Albă árið 1420. Eftirmenn Alexanders börðust um völdin í röð styrjalda þar til Pétur 3. Aron komst til valda árið 1451 og hóf að greiða skatt til Tyrkjaveldis. Matthías Korvínus Ungverjalandskonungur lét steypa honum af stóli og studdi Alexăndrel af Moldavíu til valda.
Á þessum árum gerðu Krímtatarar ítrekað árásir á landið. Árið 1538 varð Moldavía formlega skattland Tyrkjaveldis, en hélt þó sjálfstæði sínu. Pólsk-litháíska samveldið hélt áfram að skipta sér af innanlandsmálum í Moldavíu, enda voru pólski og moldavíski aðallinn nátengdir gegnum mægðir. Þegar Mikael djarfi hernam Moldavíu og sameinaði um stutt skeið Moldavíu, Vallakíu og Transylvaníu undir einni stjórn, sendu Pólverjar her undir stjórn Jan Zamoyski til að hrekja Vallaka frá Moldavíu. Zamoyski endurreisti Moldavíska furstann Ieremia Movilă sem gerðist lénsmaður pólska konungsins. Árið 1621 varð Moldavía svo aftur skattland Tyrkjaveldis.
Transnistría var aldrei formlega hluti furstadæmisins Moldavíu, en moldavískir bojarar áttu stórar landareignir á austurbakka Dnjester. Sagnaritarinn Grigore Ureche nefnir að kósakkar hafi ráðist á moldavísk þorp handan Dnjester, í konungsríkinu Póllandi. Margir Moldóvar gerðust sjálfir kósakkar. Ioan Potcoavă og Dănilă Apostol urðu báðir höfuðsmenn í Úkraínu. Þótt Moldóva væri innan áhrifasvæðis Tyrkjaveldis, var stór hluti Transnistríu hluti af Pólsk-litháíska samveldinu fram að skiptingu Póllands árið 1793.
Rússaveldi
Með Búkarestsamningnum 1812 lét Tyrkjaveldi Rússlandi eftir austurhluta furstadæmisins Moldavíu, þrátt fyrir mótmæli Moldavíska aðalsins, ásamt Kotyn og gömlu Bessarabíu (nú Budjak), sem Rússar höfðu þegar lagt undir sig. Þessi viðbót við Rússaveldi varð nú héraðið Moldavía og Bessarabía og naut í byrjun nokkurs sjálfræðis. Eftir 1828 minnkaði þetta sjálfræði og árið 1871 var héraðinu breytt í landstjóraumdæmið Bessarabíu. Þar var hafist handa við rússneskuvæðingu og notkun rúmensku hætt í stjórnkerfinu og í kirkjum.
Í Parísarsáttmálanum 1856 fékk furstadæmið Moldavía suðurhluta Bessarabíu og árið 1859 sameinaðist furstadæmið Vallakíu og myndaði Rúmeníu. Með Berlínarsáttmálanum 1878 gekk þessi suðurhluti Bessarabíu aftur til Rússlands. Rússar hvöttu til landnáms á svæðum þar sem Tyrkir höfðu verið hraktir burt, sérstaklega í nyrstu og syðstu héruðum Bessarabíu, og heimiluðu gyðingum fasta búsetu á svæði sem náði meðal annars yfir héraðið. Hlutfall rúmenskumælandi íbúa féll úr 86% 1816 í um 52% árið 1905. Gyðingaofsóknir leiddu til þess að þúsundir gyðinga fluttust þaðan til Bandaríkjanna.
Fyrri heimsstyrjöldin varð til þess að efla sjálfsmynd íbúa Bessarabíu þegar um 300.000 íbúar voru kallaðir í rússneska herinn. Eftir rússnesku byltinguna 1917 var stofnað þjóðarráð, Sfatul Țării, sem lýsti yfir stofnun sjálfstæðs lýðstjórnarlýðveldis innan rússneska sambandsríkisins í desember 1917 og kaus ríkisstjórn.
Stór-Rúmenía
Rúmenski herinn lagði Bessarabíu undir sig í janúar 1918 eftir beiðni þjóðarráðsins. Þann 6. febrúar lýsti Bessarabía yfir sjálfstæði frá Rússlandi og óskaði aðstoðar franska hersins í Rúmeníu og rúmenska hersins. Þann 9. apríl samþykkti þjóðarráðið að sameinast konungsríkinu Rúmeníu. Sameiningin var háð skilyrðum um umbætur í landbúnaði, sjálfstjórn og virðingu fyrir mannréttindum. Hluti starfandi þings ákvað að fella þessi skilyrði niður þegar Búkóvína og Transylvanía sameinuðust líka, þótt sagnfræðingar hafi bent á að það hafi ekki haft umboð til þess.
Flestir bandamanna samþykktu sameininguna með Parísarsáttmálanum 1920, sem var þó ekki staðfestur af öllum. Sovétríkin viðurkenndu ekki yfirráð Rúmeníu og uppreisnir gegn stjórninni áttu sér stað í Kotyn og Bender. Sovétlýðveldið Bessarabía var stofnað sem útlagastjórn. Eftir að Tatarbunaruppreisnin 1924 mistókst var sjálfstjórnarhéraðið Moldavía, sem var innan Rússlands og náði aðeins yfir Transnistríu, gert að sovétlýðveldinu Moldavíu innan sovétlýðveldisins Úkraínu.
Síðari heimsstyrjöld og Sovéttíminn
Með Mólotov-Ribbentrop-sáttmálanum milli Þýskalands og Sovétríkjanna 1939 var ákveðið að Bessarabía væri innan áhrifasvæðis þeirra síðarnefndu. Í júní 1940 settu Sovétríkin Rúmeníu úrslitakosti um að afhenda Bessarabíu og Norður-Búkóvínu sem Rúmenía gerði næsta dag. Skömmu síðar var sovétlýðveldið Moldavía stofnað á ný. Það náði yfir um 65% af Bessarabíu og 50% af fyrrum sovétlýðveldinu Moldavíu (Transnistríu). Þýskir íbúar yfirgáfu landið sama ár.
Þegar öxulveldin réðust inn í Sovétríkin lagði Rúmenía Bessarabíu og Norður-Búkóvínu aftur undir sig, auk svæðis sem var kallað landstjóraumdæmið Transnistría. Rúmenski herinn í bandalagi við þann þýska, myrti og flutti burt 300.000 gyðinga, þar á meðal 147.000 frá Bessarabíu og Búkóvínu. Af þeim létust 90.000. Milli 1941 og 1944 börðust andspyrnuhópar gegn rúmensku stjórninni. Sovétherinn náði landsvæðinu aftur á sitt vald árið 1944 og endurreisti sovétlýðveldið. 256.800 Moldóvar voru skráðir í Sovétherinn fyrir Aðra Jassi-Kisinev-sóknina í ágúst 1944 og 40.592 þeirra létu lífið.
Milli 1940 og 1941 og 1944 til 1953 létu yfirvöld í Sovétríkjunum reglulega flytja hópa íbúa svæðisins til Úralfjalla, Síberíu og Kasakstan. Stærstu fólksflutningarnir áttu sér stað 12.-13. júní 1941 og 5.-6. júlí 1949. Undir stjórn Sovétríkjanna voru pólitískar ofsóknir, handtökur og aftökur algengar. Vegna þurrka og óhóflegra framleiðslukvóta sem sovétstjórnin kom á, varð útbreidd hungursneyð í suðvesturhluta Sovétríkjanna árið 1946. Í Moldavíska sovétlýðveldinu voru 216.000 andlát og 350.000 tilvik vannæringar skráð. Á árunum 1944 til 1953 voru nokkrir andspyrnuhópar gegn sovétstjórninni virkir í Moldóvu, en öryggislögreglunni NKVD tókst að ráða niðurlögum þeirra.
Eftir stríðið stóðu sovésk yfirvöld fyrir innflutningi rússneskumælandi fólks til Moldavíu, meðal annars til að bæta upp fólksfækkun af völdum stríðsins. Á 8. og 9. áratugnum voru miklar fjárfestingar frá ríkinu lagðar í uppbyggingu iðnfyrirtækja og húsnæði. Yfir milljarður rúblna var settur í byggingarverkefni í höfuðborginni, Kisinev, eftir 1971.
Sovétstjórnin reyndi líka að efla sérstaka sjálfsmynd íbúa Moldóvu, sem væru ólíkir Rúmenum. Samkvæmt opinberri stefnu stjórnarinnar var tungumál Moldóva ólíkt rúmensku. Til að leggja áherslu á þennan mun var tekið upp á því að skrifa moldóvísku með kýrillísku letri í stað latínuleturs, sem hafði verið notað til að skrifa rúmensku frá 1860. Öll andstaða við stjórnina var bæld niður og meðlimir ólöglegra stjórnmálahreyfinga fengu langa fangelsisdóma. Nefnd um rannsóknir á einræðisstjórn kommúnista í Moldóvu hefur rannsakað og birt skjöl um mannréttindabrot kommúnistastjórnarinnar síðan 2010.
Kabúl
thumb|left|Kabúl right|thumb|Kabúl|140px Kabúl er höfuðborg Afganistan. Íbúafjöldi er talinn vera 4,6 milljónir árið 2021. Borgin er í 1.807 metra hæð yfir sjó, og er hægt að ferðast frá henni til Tadsjikistan í veggöngum. Nafn sitt dregur borgin af ánni sem um hana rennur en ekkert er vitað með vissu um uppruna þess heitis þó nokkrar tilgátur séu uppi.
Moldóva
Síðari heimsstyrjöld og Sovéttíminn
Þegar umbætur í anda glasnost og perestrojka hófust í Sovétríkjunum á 9. áratugnum var Lýðræðishreyfing Moldóvu stofnuð. Hún varð síðan að Alþýðufylkingu Moldóvu. Moldóva tók skref í átt að sjálfstæði frá árinu 1988 líkt og mörg önnur sovétlýðveldi. Alþýðufylkingin stóð fyrir fjöldamótmælum í Chișinău 27. ágúst 1989. Stjórn sovétlýðveldisins neyddist þá til að samþykkja tungumálalög sem lýstu því yfir að moldóvska rituð með latínuletri yrði ríkismál landsins og tengsl þess við rúmensku viðurkennd. Í nóvember urðu óeirðir vegna andstöðu við stjórn sovétlýðveldisins.
Sjálfstæði
Fyrstu lýðræðislegu kosningarnar í Moldóvu voru haldnar í febrúar og mars 1990. Mircea Snegur var kjörinn þingforseti og Mircea Druc forsætisráðherra. Þann 23. júní 1990 samþykkti þingið sjálfstæðisyfirlýsingu þar sem moldóvsk lög fengu forgang fram yfir lög Sovétríkjanna. Eftir misheppnaða valdaránið í Sovétríkjunum 1991 lýsti Moldóva yfir fullu sjálfstæði 27. ágúst 1991. Seinna sama ár tók Moldóva þátt í stofnun Samveldis sjálfstæðra ríkja ásamt fleiri fyrrum sovétlýðveldum, en undirritaði ekki hernaðarþáttinn og lýsti sig hlutlaust ríki. Þremur mánuðum síðar, eða 2. mars 1992, var Moldóva viðurkennd sem sjálfstætt ríki af Sameinuðu þjóðunum. Árið 1994 gerðist Moldóva aðili að Partnership for Peace-verkefni NATO og 29. júní 1995 varð landið aðili að Evrópuráðinu.
Í Transnistríu þar sem yfir helmingur íbúa er af rússneskum og úkraínskum uppruna, var lýst yfir stofnun sjálfstæðs sovétlýðveldis með höfuðborg í Tíraspol 16. ágúst 1990. Ástæðan var ótti við vaxandi þjóðernishyggju í Moldóvu. Veturinn 1991-1992 urðu átök milli moldóvskra lögregluyfirvalda, hers Transnistríu og rússneska hersins. Um vorið brutust út skammvinn vopnuð átök sem lyktaði með vopnahléi og stofnun hlutlauss svæðis með þrískipta lögsögu.
Í janúar 1992 tók landið upp markaðsbúskap með frjálsri verðlagningu sem leiddi til verðbólgu. Árið 1993 gaf stjórn landsins út nýjan gjaldmiðil, moldóvskt leu. Landið gekk í gegnum alvarlega efnahagskreppu milli 1992 og 2001 og meirihluti íbúa lenti undir fátæktarmörkum. Eftir 2001 tók efnahagur landsins að batna og fram til 2008 var stöðugur hagvöxtur. Í upphafi 21. aldar fluttust margir íbúar Moldóvu til annarra landa í leit að atvinnu. Peningasendingar brottfluttra Moldóva eru næstum 38% af vergri landsframleiðslu Moldóvu, sem er önnur hæsta prósenta í heimi á eftir Tadsíkistan með 45%.
Í nóvember 2014 tók Seðlabanki Moldóvu yfir starfsemi stærstu lánafyrirtækja landsins. Rannsóknir á þeim leiddu í ljós víðtækt fjármálamisferli með lánum upp á 1 milljarð dala til fyrirtækja ísraelsk-moldóvska athafnamannsins Ilan Shor. Hneykslið átti þátt í að auka fylgi flokks sósíalista sem er hallur undir Rússa og leiddi til forsetakjörs Igors Dodon árið 2016. Árið 2020 var Maia Sandu kjörin forseti, fyrst kvenna, en hún er höll undir Evrópusambandið. Í þingkosningum 2021 unnu Evrópusinnaðir flokkar stórsigur.
Landfræði
Moldóva liggur milli 45. og 49. breiddargráðu norður og er að mestu milli 26. og 30. lengdargráðu austur (lítill hluti liggur austan við 30°). Landið er alls 33.851 ferkílómetrar að stærð.
Stærsti hluti landsins (um 88%) nær yfir héraðið Bessarabíu, milli ánna Prut og Dnjester, en mjó landræma liggur austan við Dnjester (Transnistría). Áin Prut myndar vesturlandamæri Moldóvu. Hún rennur út í Dóná sem aftur rennur í Svartahaf. Moldóva á um 480 metra langan hluta af bakka Dónár, þar sem höfnin í Giurgiulești stendur. Í austri er Dnjester aðaláin og rennur gegnum allt landið frá norðri til suðurs. Árnar Răut, Bîc, Ichel og Botna renna út í hana. Áin Ialpug rennur út í eitt lónið við ósa Dónár, en Cogâlnic rennur út í lón við Svartahaf.
Moldóva er landlukt land, þótt það liggi nálægt Svartahafi. Aðeins 3km af úkraínsku landi skilja milli suðurhluta Moldóvu og ósum Dnjester við Svarthaf. Þótt landið sé að mestu hæðótt er hæsti punktur þess Bălănești-hæð, aðeins 430 metrar á hæð. Hæðirnar í Moldóvu eru hluti af Moldavíuhálendinu sem tengist Karpatafjöllum. Þær skiptast milli Dnjesterhæða (hæðir í Norður-Moldóvu og Dnjesterhryggurinn), Moldavíusléttunnar (miðhluti Prutdals og Bălți-gresjan) og miðsléttunnar (Ciuluc-Soloneț-hæðir, Cornești-hæðir, Codri, Neðri-Dnjesterhæðir, Neðri-Prutdalur og Tigheci-hæðir). Í suðri er flatlend Bugeac-sléttan. Land Moldóvu austan við Dnjester skiptist milli Pódólíusléttunnar og hluta Evrasíugresjunnar.
Helstu borgir landsins eru höfuðborgin Kisínev í miðju landsins, Tíraspol (í Transnistríu), Bălți í norðri og Bender í suðaustri. Comrat er höfuðstaður Gagauziu.
Stjórnsýslueiningar
Moldóva skiptist í 32 stjórnsýsluumdæmi, þrjú bæjarfélög og tvö sjálfstjórnarhéruð (Gagásía og Transnistría). Staða Transnistríu er umdeild og Moldóva hefur ekki stjórn hennar með höndum.
Í Moldóvu eru 66 borgir og 916 sveitarfélög. 250px|left
32 stjórnsýsluumdæmi:
þrjú bæjarfélög: eitt sjálfstjórnarsvæði: og eitt umdeilt svæði:
Íþróttir
Þjóðaríþrótt Moldóva er Trântă, sem er fangbragðaíþrótt. Knattspyrna er hins vegar langvinsælasta íþróttin meðal almennings. Sigursælasta liðið í moldóvsku deildarkeppninni er FC Sheriff Tiraspol frá Transnistríu. Landslið Moldóvu hefur átt erfitt uppdráttar og oftar en ekki hafnað í neðsta sæti í sínum riðli í forkeppni EM og HM.
Íþróttamenn frá Moldóvu kepptu undir merkjum Sovétríkjanna á Ólympíuleikum en frá leikunum í Atlanta 1996 hefur Moldóva keppt undir eigin fána. Landið vann til sinna fyrstu verðlauna strax á leikunum í Atlanta, silfurverðlaun í eikjuróðri og bronsverðlaun í grísk-rómverskri glímu. Í Sidney 2000 hlutu Moldóvar aftur silfurverðlaun og bronsverðlaun, að þessu sinni fyrir skotfimi og hnefaleika. Fimmtu og síðustu verðlaun Moldóva komu svo í Peking 2008, brons í hnefaleikum.
Anett Griffel
thumb|right|Anett Griffel Anett Griffel (fædd 8. nóvember 1990) er eistnesk fyrirsæta.
Bullet for my valentine
Bullet for my Valentine er bresk metalcore hljómsveit.
Oddþór
Oddþór er íslenskt karlmannsnafn.
Pálmi Jónsson
Pálmi Jónsson (f. 11. nóvember 1929 í torfalækjahrepp látinn 9. október 2017) var Alþingismaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn frá 1967 til 1995. Þar af var hann landbúnaðarráðherra á árunum 1980-3.
Armeria genesiana
Armeria genesiana er jurt af gullintoppuætt.
Mattína
Mattína er íslenskt kvenmannsnafn.
Flotmælir
100px|right|Flotmælir Flotmælir eða flotvog er áhald notað til að mæla (hlutfallslega) eðlisþyngd vökva. Flotmælir er oftast lokaður glerhólkur, þyngdur í annan endann, og er með kvarða að innanverðu. Flotmælinum er komið á flot í vökvanum og síðan er lesið af kvarðanum þar sem hann nemur við yfirborð vökvans. Algeng mælieining við ölgerð er öksle (skrifað Öchsle eða Oechsle), sem er skilgreind sem hlutfallsleg eðlisþyngd lausnarinnar miðað við hreint vatn mínus einn margfaldað með 1000. Mælieiningin öksle er ekki SI-mælieining.
Skoska (aðgreining)
Skoska getur átt við eftirfarandi:
Englar alheimsins (kvikmynd)
Englar alheimsins er kvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson frá árinu 2000 gerð eftir samnefndri skáldsögu Einars Más Guðmundssonar. Hún var send til forvals óskarsins, en var ekki tilnefnd.
Blómey
Blómey er íslenskt kvenmannsnafn.
Dalsland
Dalsland er sögulegt hérað í suður-Svíþjóð, nánar tiltekið Gautlandi, vestur af vatninu Vänern. Íbúar eru rúmlega 50.000 (2018) og er stærð Dalslands um 3700 ferkílómetrar. Åmål er helsti þéttbýlisstaðurinn. Dalbo-mállýskan er úr Dalsland.
Mörg vötn og skógar einkenna héraðið. Þar er Tresticklan-þjóðgarðurinn og ýmis friðlönd.
1147
Árið 1147 (MCXLVII í rómverskum tölum)
1146
thumb|right|[[Bernharður frá Clairvaux. Upphafsstafur úr handriti frá 13. öld.]] Árið 1146 (MCXLVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Jólabarnið
Jólabarnið er oftast haft um ímynd hins nýfædda Krists þar sem hann liggur í jötunni. Venjulega er það sú mynd sem gefin er í guðspjöllunum, t.d. Lúkasar: Fæddi hún [María] þá son sinn frumgetinn, vafði hann reifum og lagði hann í jötu.... Jesúbarnið er líkt hugtak en víðtækara og er venjulega haft í guðfræði- og listfræði og þá um Krist allt frá fæðingu til tektar. Hann er talinn vera kominn í fullorðins manna tölu á 13. aldursári.
Mattý
Mattý er íslenskt kvenmannsnafn.
Blædís
Blædís er íslenskt kvenmannsnafn.
Mábil
Mábil er íslenskt kvenmannsnafn.
28. september
28. september er 271. dagur ársins (272. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 94 dagar eru eftir af árinu.
Hitabelti
thumb|350px|Heimskort með hitabeltið í rauðu.
Hitabelti eða brunabelti er loftslagsbelti jarðar sem samsvarar svæðinu umhverfis miðbaug þar sem ársmeðalhitinn er yfir 20 °C. Heittempraða beltið tekur við af hitabeltinu.
Tiiu Kuik
thumb|right|Tiiu Kuik Tiiu Kuik (fædd 16. mars 1987 í Tallinn) er eistnesk fyrirsæta.
Dendrolimus superans
Dendrolimus superans er mölfiðrildi af ættinni Lasiocampidae. Það finnst í Kazakhstan, Mongólíu, Kína, Rússlandi, Kóreu og Japan. Lirfurnar lifa á lerki, furu og greni.
Vænghafið er 60–102 mm. Fullorðin dýr fljúga í júní til júlí.
Armeria girardii
Armeria girardii er jurt af gullintoppuætt.
Intercourse
Intercourse er lítið þorp í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum. Sveitarfélagið var stofnað undir þessu nafni árið 1754. Íbúar bæjarins eru nálægt 1000. Á þessum slóðum eru margar Amishbyggðir, þar sem Amishfólkið er fjölmennara en annað fólk. Ýmis bæjanöfn í grenndinni þykja skrýtin, svo sem Blue Ball, Paradise og Bird in Hand.
Nafnið vekur eftirtekt og kátínu vegna nútímamerkingar sinnar (intercourse = samfarir). Upphafleg merking nafnsins mun vera samskipti eða samgöngur. Ferðamenn láta iðulega taka af sér mynd við skilti með nafni bæjarins og algengt er að skiltum sé stolið. Aðalatvinnuvegur er ferðaþjónusta og nafn bæjarins dregur ferðamenn að. Kvikmyndin Vitnið (Witness 1985) var tekin þarna og umhverfis eru víðáttumiklir kornakrar, sem minna á atriði úr kvikmyndinni Children of the Corn.
Dendrolimus spectabilis
Dendrolimus spectabilis er mölfiðrildi af ættinni Lasiocampidae. Það finnst í Japan.
Benóný
Benóný er íslenskt karlmannsnafn.
Teignmouth Community College
Teignmouth Community College er almenningsskóli sem sérhæfir sig í kennslu stærðfræði og tölvunarfræði í Teignmouth, Devon, Englandi. Núverandi skólastjóri skólans er Tony Smith. Hann er talinn hafa bætt skólan töluvert þar sem að þörf var á breytingum, t.d fengið nýjar innréttingar, breytt skólabúningum og bætt tölvuver skólans töluvert. Skólinn er þekktur í samfélagi Teignmouth fyrir það að stór hluti nemenda skólans er samkynhneigður.
Tenglar
Heimasíða Teignmouth Community College
Kuldapollur
Kuldapollur (eða köld lægð) er þegar kalt loft streymir að úr öllum áttum og safnast fyrir í lægð, en heldur síðan áfram að kólna. Kuldapollur var í fyrstu haft um frostbólgusár, oftast á höndum og fótum.
Málfríður
Málfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Þrautir Heraklesar
thumb|right|250px|[[Herakles og hindin.]] Þrautir Heraklesar voru tólf og þær innti Herakles af hendi í þjónustu Evrýsþeifs.
Helsingjaland
thumb|Kort. Helsingjaland (sænska: Hälsingland) er sögulegt hérað í mið-Svíþjóð eða í suður-Norrland. Það er um 14.200 ferkílómetrar og eru íbúar um 131.000 (2018). Landslag er grýtt en að mestu skógi vaxið og er hæsti punktur 530 metrar.
Helsinki er kennd við Helsingjaland en sænskir landnemar settust að í suður-Finnlandi.
Þekktir íbúar
thumb|500px|center|Landslag í Helsingjalandi.
Ingvar Gíslason
Ingvar Gíslason (f. 28. mars 1926, d. 17. ágúst 2022) var Alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn á árunum 1961 til 1987. Hann starfaði sem Menntamálaráðherra í Ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens og var formaður þingflokks Framsóknarflokksins 1979 til 1980.
Kuldabelti
thumb|350px|Kuldabeltin eru lituð grænu Kuldabelti (latína: zona frigida) er veðurfarsbelti á jörðinni sem er næst heimskautunum og með ársmeðalhita undir +10°C. Kuldabeltin taka við norðan og sunnan tempruðu beltanna. Í stjörnufræði er kuldabelti sá hluti jarðar sem liggur norðan nyrðri heimskautsbaugs eða sunnan hins syðri og tekur við af tempraða beltinu.
Nebbastássi
Nebbastássi (fræðiheiti: Neodrepanis hypoxantha) er tegund bjúgnefsstássa.
Gästrikland
thumb|Kort. Gästrikland eða Gestrekaland er sögulegt hérað í austur-Svíþjóð og er syðsti hluti Norrlands. Stærð þess er 4.200 km2 og eru íbúar um 155.000 (2018). Stærstu þéttbýlisstaðir eru Gävle og Sandviken. Storsjön er stærsta vatn héraðsins. Färnebofjärden-þjóðgarðurinn er verndað svæði í héraðinu.
Flying Fish Cove
thumb|right|Kort sem sýnir Flying Fish Cove á Jólaeyju Flying Fish Cove (enska: „Flugfiskavík“) er aðalbyggðin á Jólaeyju í Kyrrahafi. Byggðin heitir eftir breska sjómælingaskipinu Flying Fish en hún er á flestum kortum aðeins nefnd The Settlement („byggðin“). Hún var fyrsta landnemabyggð Breta á eyjunni stofnuð árið 1888. Um þriðjungur íbúa eyjarinnar býr í byggðinni þar sem er lítil höfn.
Lill Lindfors
Lill Lindfors (f. 12. maí 1940 í Helsinki) er sænsk söngkona.
Siena
thumb|right|Útsýni yfir miðborg Siena.
Siena er borg í miðju Toskana á Ítalíu og höfuðborg samnefndrar sýslu. Íbúar eru rúmlega 54 þúsund talsins (31. desember 2013). Borgin var stofnuð af Etrúrum. Hún stendur á nokkrum hæðum sem mynda syðsta hluta Chianti-fjalla, milli ánna Arbia, Merse og Elsa.
Borgin var einn helsti keppinautur Flórens um völd í héraðinu á miðöldum. Eftir stutt blómaskeið á endurreisnartímanum tók borginni hins vegar að hnigna. Árið 1555 lagði hertoginn af Flórens, Cosimo 1. de' Medici, borgina undir sig með aðstoð Karls 5. keisara.
Bankinn Banca Monte dei Paschi di Siena var stofnaður í borginni árið 1472 og er elsti banki heims sem enn er starfandi.
Helstu kennileiti í borginni eru Dómkirkjan í Siena, reist milli 1220 og 1370, og torgið Piazza del Campo þar sem frægar kappreiðar (Palio) eru haldnar árlega. Allur miðbærinn í Siena er á Heimsminjaskrá UNESCO frá 1995.
Armeria godayana
Armeria godayana er jurt af gullintoppuætt.
Karl Sörkvisson
thumb|right|[[Innsigli Karls Sörkvissonar.]] Karl Sörkvisson (1130 – 12. apríl 1167) var konungur Svíþjóðar allrar frá 1161 til dauðadags. Hann var sonur Sörkvis eldri Svíakonungs, sem var drepinn árið 1155 eða 1156, og Úlfhildar Hákonardóttur. Sennilega hefur hann orðið konungur eða jarl Austur-Gautlands þegar við lát föður síns en vitað er að Eiríkur helgi réði Vestur-Gautlandi 1158.
Danski aðalsmaðurinn Magnús Hinriksson réð Eiríki helga bana árið 1160 og tók sér konungsnafn, en árið 1161 féll hann í bardaga við Karl Sörkvisson. Eftir það nefndi Karl sig konung Svía og Gauta. Lítið er vitað um ríkisstjórnartíð hans. Rússneskar heimildir segja að Svíar hafi farið í misheppnaða krossferð til Rússlands árið 1164 en um hana er ekkert vitað. Á ríkisstjórnartíma hans fengu Svíar sinn fyrsta erkibiskup, Stefán.
Árið 1163 hafði Karl gengið að eiga Kristínu, dóttur skánska höfðingjans Stígs Hvide, en móðir hennar var Margrét, systir Valdimars mikla. Sonur þeirra var Sörkvir.
Vorið 1167 sneri Knútur Eiríksson, sonur Eiríks helga, heim úr útlegð, barðist við Karl á Visingö, eyju í Vättern, felldi hann og varð síðan konungur, enda var Sörkvir yngri þá aðeins þriggja ára. Karl er grafinn í klaustrinu í Alvastra, sem foreldrar hans höfðu stofnað. Innsigli hans er elsta sænska konungsinnsiglið sem varðveist hefur.
Karl var fyrsti Svíakonungurinn með því nafni og ætti því að kallast Karl 1. Hann er hins vegar stundum nefndur Karl 7. en það er seinni tíma uppfinning og miðast við niðurtalningu frá Karli 9., sem tók sér konungsheiti út frá Gothorvm sveonvmqve historia (Saga Gota og Svía), sem Johannes Magnus skrifaði á 16. öld og er uppspuni.
Bogdís
Bogdís er íslenskt kvenmannsnafn.
Bent
Bent er íslenskt karlmannsnafn.
Heittemprað belti
thumb|right|Lönd með heittemprað loftslag Heittemprað belti er heiti á tveimur loftslagsbeltum á jörðinni sem afmarkast af jafnhitalínum þar sem efri mörk eru +15°C og neðri +5°C í kaldasta mánuði ársins. Heittempruðu beltin taka við af hitabeltinu og ná að tempruðu beltunum.
Heittempruðu beltin ná nokkurn veginn frá nyrðri og syðri hvarfbaug að 38. breiddargráðu í norður og suður.
Smárinn (hverfi)
Smárinn er 3ja elsta hverfi Kópavogs og það fyrsta sem var skipulagt í heild sinni. Hverfið afmarkast af Kópavogslæk í norðri, Hafnarfjarðarvegi í vestri, Arnarnesvegi í suðri og Reykjanesbraut í austri.
thumb|hægri|400px|Svæðin 4 sem Smárinn skiptist í Hverfið samanstendur af 4 svæðum, íbúabyggðin efri-Smárar sem er á Nónhæð, íbúabyggðin neðri-Smárar eða L-smárar sem eru í Kópavogsdal, atvinnusvæðinu H-smárar á Nónhæð og svo Dalvegi sem er í Kópavogsdal. Uppbygging hófst 2019 í H-smárum þar sem íbúabyggð bætist við neðarlega.
Mantúa
thumb|right|Mantúa Mantúa (ítalska: Mantova, emilíska og latína: Mantua) er borg í Langbarðalandi á Ítalíu. Borgin er höfuðborg samnefndrar sýslu. Íbúar eru tæp 50 þúsund. Helsta einkenni borgarinnar eru þrjú manngerð vötn sem voru gerð borginni til varnar á 12. öld. Fjórða vatnið þornaði upp á 18. öld.
Borgin var lengst af lén Gonzaga-ættarinnar. Borgin blómstraði á endurreisnartímanum og í upphafi nýaldar en þegar Mantúuerfðastríðið 1628-1630 braust út settust málaliðar Ferdinands 2. um borgina. Herinn bar með sér mannskæða plágu og þegar þeir náðu borginni á sitt vald rændu málaliðarnir hana í þrjá sólarhringa. Eftir þetta áfall náði Mantúa aldrei fyrri styrk. Árið 1708 komst borgin í hendur Habsborgara.
Fort-de-France
thumb|right|Fort-de-France Fort-de-France er höfuðstaður frönsku eyjarinnar Martinique. Upphaflega hét bærinn Fort-Royal eftir virki sem Frakkar reistu þar. Bærinn var stjórnsýslumiðstöð eyjarinnar en bærinn Saint-Pierre var menningarlegur höfuðstaður hennar þar til hann eyðilagðist í eldgosi árið 1902. Íbúar Fort-de-France eru um 90 þúsund.
Þebukviða
Þebukviða var forngrískt söguljóð sem fjallaði um niðja Ödipúsar. Einungis brot eru varðveitt úr kvæðinu.
テーバイド
1154
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Bogey
Bogey er íslenskt kvenmannsnafn.
Örlagagyðjur
thumb|right|250px|Örlagagyðjur. Mynd eftir [[Francisco de Goya.]] Örlagagyðjur eða örlaganornir (gríska: Moirea, latína: Parcea) voru myrk og órannsakanleg forlagavöld og töldust til dætur Nætur.
Orðið moira táknar eiginlega deildan skammt eða hlut og síðan hlutskipti það, sem hverjum manni er búið frá fæðingu. Örlagagyðjurnar eru venjulega taldar vera þrjár: Klóþó (= sú sem spinnur), Lakkesis (sú sem ákveður hlutskipti manna) og Atrópos (sú sem ekki verður afstýrt).
Rómverjar nefndu örlagagyðjurnar Pörkur (Parcea), og voru þær í fyrstu tvær, en síðar töldu þeir þær vera þrjár í samræmi við grískar skoðanir.
Málhildur
Málhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Útlaginn
Útlaginn er íslensk kvikmynd í leikstjórn Ágústar Guðmundssonar. Hún var frumsýnd 31. október 1981 og er byggð á Gísla sögu Súrssonar. Tónlistina samdi Áskell Másson.
Temprað belti
thumb|350px|Tempruðu beltin eru lituð fjólublá.
Temprað belti er loftslagsbelti sem afmarkast við 40. breiddagráðu til þeirrar 65. og er bæði að finna á suðurhluta jarðar og norður. Í þessum beltum er veðrátta breytileg. Meðalhiti heitustu mánaða ársins er milli 10°og 20° C. Tempraða beltið liggur milli heittempraða beltisins og kuldabeltis. Meðal landa í tempraða beltinu er Litháen.
Armeria fibrosa
Armeria fibrosa er jurt af gullintoppuætt.
Bogga
Bogga er íslenskt kvenmannsnafn.
Chasey Lain
thumb|Chasey Lain.Chasey Lain (fædd Tiffany Jones þann 7. desember, 1971 í Newport, Norður Karólínu) er bandarísk klámmyndaleikkona. Hún varð fatafella ung að aldri og varð strax mjög vinsæl sem slík, og hélt því til Kaliforníu. Þar hefur hún leikið í mörgum erótískum myndum og einnig birst í hefðbundari kvikmyndum. AVN magazine valdi Lain sem eina af 50 bestu klámmyndastjörnum allra tíma árið 2002.
Miðgarður
Miðgarður er í norrænni goðafræði haft um hina byggðu jörð manna eða garðinn umhverfis hana. Miðgarður er við rætur heimstrésins Yggdrasils og jaðrar við Útgarð þar sem jötnar búa og Álfheima þar sem álfar búa. Miðgarður tengist einnig við Ásgarð með brúnni Bifröst og tengist einnig við undirheima og Hel.
Clicker5
thumb|300px|Nemandi á starfsbraut vinnur íslenskuverkefni í Clicker5 margmiðlunarforritinu Clicker5 margmiðlunarforritð er framleitt af hugbúnaðarfyrirtækinu Cricksoft. Clicker er fjölþætt forrit og með því er hægt að vinna kennsluefni fyrir nánast hvaða námsgrein sem er en er mest notað með þeim sem eiga erfitt með lestur og ritun.
Clicker er verkfæri fyrir kennara að búa til verkefni og umhverfi fyrir nemendur að leysa þau.
Berent
Berent er íslenskt karlmannsnafn.
1155
thumb|right|[[Friðrik rauðskeggur. Mynd úr handriti frá 1188.]] Árið 1155 (MCLV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Málmfríður
Málmfríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Grár
Grár er litur sem er nákvæmlega á milli svarts og hvíts á litaskalanum. Samkvæmt skoðanakönnunum í Evrópu og Bandaríkjunum er grái liturinn almennt tengdur við hlutleysi, samræmi, leiðindi, óvissu, háan aldur, afskiptaleysi, og lítillæti, en eingöngu 1% svarenda völdu þann lit sem uppáhaldslitinn sinn.