cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josh Dun
Æska
Dun var fæddur í Columbus, Ohio. Hann á tvær systur og einn bróður. Hann byrjaði að æfa á trompet áður en hann ákvað að kenna sjálfum sér á trommur. Ein aðferð sem hann notaði við æfingar var að endurtaka takta sem hann heyrði í lögum. Hann vann hjá Guitar Center í þrjú ár þar sem hann vann með fyrrverandi meðlim Twenty One Pilots, Chris Salih, sem seinna kynnti hann fyrir Tyler Joseph.
House of Heroes
Í mars 2010 byrjaði Dun í hljómsveitinni House of Heroes eftir að trommarinn, Colin Rigsby, tók sér hlé. Í stað Rigsby spilaði Dun undir mörgum lögum breiðskífunnar Suburba. Hann tók þátt í tónleikaferðalagi hljómsveitarinnar þangað til að Rigsby snéri aftur.
Twenty One Pilots
Dun planaði upprunalega að flytja til Nashville, Tennessee til að sækjast eftir feril í trommuleik, en var stoppaður af þáverandi trommara Twenty One Pilots, Chris Salih, sem bauð honum plássið sitt. Hann spilaði undir á einum tónleikum með Tyler Joseph eftir að Salih og bassaleikarinn Nick Thomas yfirgáfu sveitina. Þeir spiluðu eitt lag áður en lögreglan aflýsti sýningunni. Eftir það varð Dun varanlegur meðlimur hljómsveitarinnar. Hann hefur unnið í öllum breiðskífum hennar frá árinu 2011. Dun og Joseph skrifuðu undir plötusamning hjá Fueled By Ramen árið 2012. Þeir hlutu Grammy verðlaun árið 2017 í flokknum besti poppflutningur tvíeykis/hóps.
Einkalíf
Bæði Dun og Tyler Joseph eru með „X“ húðflúr sem þeir létu tattóvera á sig á sviði. Merkið táknar tileinkun þeirra til aðdáenda þeirra í Columbus, Ohio. Dun byrjaði í sambandi með leikkonunni Debby Ryan árið 2013 og voru þau gift þann 31. desember 2019.
Vigur (eyja)
Elsta byggingin í Vigur er vindmylla sem er í vörslu Þjóðminjasafns Íslands og var byggð um 1860, og er hún sú eina sem enn er uppistandandi á Íslandi. Auk þess er í Vigur elsti bátur landsins, Vigur Breiður, áttæringur sem smíðaður var um 1800, og var notaður allt til ársins 2000 til að flytja sauðfé milli lands og eyjar, og er hann í góðu ástandi og sjófær.
1025
thumb|right|Mynt slegin á ríkisstjórnarárum [[Konstantín 8. keisari|Konstantíns 8. keisara.]] Árið 1025 (MXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Marcus Licinius Crassus
thumb|right|Marcus Licinius Crassus Marucus Licinius Crassus (um 115 f.Kr. – 53 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður og hershöfðingi sem tók þátt í þeim miklu stjórnmála- og hernaðarátökum sem einkenndu síðustu áratugi rómverska lýðveldisins.
Crassus var stuðningsmaður Súllu í átökum Súllu gegn Gaiusi Maríusi. Crassus varð síðar gríðarlega efnaður á fasteignabraski og er talinn hafa verið ríkasti maðurinn í sögu Rómaveldis. Crassus átti stærstan þáttinn í að kveða niður þrælauppreisnina sem skylmingaþrællinn Spartacus leiddi, þó hann hafi á endanum þurft að deila heiðrinum með Pompeiusi. Frægt er hve miskunnarlaus Crassus var við uppreisnarmennina, en hann lét krossfesta um sex þúsund þræla að átökunum loknum.
Crassus var helsti bandamaður Júlíusar Caesars þegar sá síðarnefndi tók sín fyrstu skref í stjórnmálum Rómaborgar og var fjárhagslegur bakhjarl hans. Crassus og Pompeius voru alla tíð miklir keppinautar um völd og vegsemd en Caesar fékk þá til að sættast og slást í hóp með sér í stjórmálabandalag. Þetta óformlega bandalag, sem er nú þekkt sem fyrra þremenningabandalagið, var stofnað árið 60 f.Kr. og var upphaflega leynilegt en fljótlega duldist engum að þremenningarnir höfðu öll völd í heimsveldinu.
Orðstír Crassusar sem herstjórnanda féll í skuggann af glæstum ferlum Pompeiusar og Caesars og hann virðist hafa ætlað að rétta hlut sinn er hann hélt í herleiðangur til Parþíu. Herferðin mistókst hrapalega og endaði með ósigri Rómverja í orrustunni við Carrhae árið 53 f.Kr. Orrustan var einn versti ósigur Rómverja í sögu heimsveldisins og féllu tugir þúsunda hermanna. Crassus sjálfur var drepinn þegar hann reyndi að semja um vopnahlé. Sagan segir að sjóðheitu fljótandi gulli hafi verið hellt ofan í hálsinn á Crassusi og með því hafi Parþarnir verið að gera grín að peningagræðgi Crassusar. Með dauða Crassusar var úti um þremenningabandalagið og fljótlega hófst borgarastyrjöld milli Caesars og Pompeiusar.
.nl
.nl er þjóðarlén Hollands.
Tenglar
Toppdomän
Leiðtogafundurinn í Genf (1955)
Leiðtogafundurinn í Genf var fundur ráðamanna fjögurra sterkustu hernaðarvelda heimsins haldinn í Genf í Sviss 18. júlí 1955. Til fundarins komu Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti, Anthony Eden forsætisráðherra Bretlands, Nikolaj Búlganín forsætisráðherra Sovétríkjanna og Edgar Faure forsætisráðherra Frakklands, ásamt utanríkisráðherrunum John Foster Dulles, Harold Macmillan, Vjatsjeslav Mólotov og Antoine Pinay. Nikita Krústsjov aðalritari Sovéska kommúnistaflokksins var líka á fundinum.
Tilgangur fundarins var að ræða um friðarmál: afvopnun, kjarnorkuvopn, verslunarhöft, alþjóðasamskipti o.s.frv. Ástæða fundarins var vaxandi áhyggjur af alþjóðlegu öryggi vegna Kalda stríðsins.
Bakkynjurnar
Bakkynjurnar er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Hann var fyrst settur á svið að Evripídesi látnum á Dýonýsosarhátíðinni árið 405 f.Kr. og vann fyrstu verðlaun.
Kaspíahaf
thumb|right|Kaspíahaf séð utan úr geimnum. Kaspíahaf er salt stöðuvatn á mörkum Evrópu og Asíu og langstærsta stöðuvatn í heims. Það þekur 371 þúsund km² svæði. Lönd sem eiga strandlengju að Kaspíahafi eru Rússland að norðan og norðvestan, Aserbaídjan að vestan, Íran að suðvestan og sunnan og Túrkmenistan og Kasakstan að norðan og austan. Þjóðflokkur Kaspa sem eitt sinn réð ríki sem hét Kaspía gaf nafn sitt sævi þessum. Kaspar mæltu tungu sem talið er hafi verið utan indóevrópskra mála og annarra málafjölskyldna en þó telja sumir að mál þeirra hafi mátt teljast til íranskra mála innan indóevrópskra mála.
Helstu borgir við Kaspíahaf eru:
Mount Adams
thumb|Mount Adams. Mount Adams er eldkeila í Fossafjöllum Washingtonfylkis Bandaríkjanna. Það er næsthæsta fjall fylkisins (3743 metrar). Fjallið er 55 kílómetra austur af þekktara eldfjalli; Mount St. Helens. Mount Adams hefur ekki gosið í 1000 ár en er þó ekki talið óvirkt.
IPhone 3G S
iPhone 3G S er snjallsími sem getur tengt við netið. Hann er framleiddur af Apple Inc. sem kynnti farsímann 8. júní 2009. Farsíminn er með snertiskjá og HSDPA.
iPhone 3G S verður sett á markað 19. júní í sex löndum.
Reese Witherspoon
Laura Jeanne Reese Witherspoon (f. 22. mars 1976) er bandarísk Óskarsverðlaunaleikkona þekktust fyrir hlutverk sín í kvikmyndunum Pleasantville, Election, Legally Blonde, og Walk the Line.
Yngri ár
Reese Witherspoon fæddist í New Orleans. Móðir hennar er hjúkrunarkona og heitir Betty Reese. Faðir hennar er skurðlæknir og heitir John Witherspoon. Hann var í bandaríska hernum og vann í Wiesbaden í Þýskalandi, og bjó hún þar í fjögur ár þegar hún var lítil. Þegar hún flutti aftur til Bandaríkjanna eyddi hún miklum tíma sem barn og unglingur í Nashville, Tennessee. Hún á eldri bróður sem heitir John í höfuðið á pabba þeirra, hann vinnur sem fasteignasali. Eftir útskrift í stúlknaskólanum Harpeth Hall í Nashville, sótti hún Stanford-háskólann með bókmenntir í aðalgrein. Hún kláraði fyrsta árið í námi, en hætti eftir það til að vinna að leikferli sínum.
Leikferill
Hún varð fræg og fékk Golden Globe-tilnefningu sem besta leikkona í aðalhlutverki fyrir túlkun sína á lögfræðinemanum Elle í Legally Blond, sem var orðin lögfræðingur í Legally Blond 2. Fyrir leik sinn í þessum myndum fékk hún 15 milljónir dollara, sem gerði hana að einni af hæst launuðu leikkonum í Hollywood.
Hún fékk jákvæða gagngrýni og verðlaun fyrir leik sinn sem June Carter Cash í Walk the Line. June, sem dó 2003, samþykkti persónulega að Reese myndi leika hana. Reese vann Golden Globe-verðlaunin fyrir bestu leikkonu, NYFCC, FFCC, SFFCC-verðlaunin sem besta leikkona fyrir þessa mynd. Hún hlaut BAFTA-verðlaunin sem besta leikkona í aðalhlutverki, „uppáhalds leikkona í aðalhlutverki“ á 23. árlegu People's Choice Awards, og Óskarsverðlaunin sem besta leikkona í aðalhlutverki.
Reese stjórar framleiðslufyrirtæki, Type A Productions. Fyrirtækið er nefnt eftir gælunafninu hennar sem barn, Little Miss Type A.
Ljósmyndaraatvik
Í september 2005 voru Reese og börn hennar að halda upp á afmæli dóttur hennar í Disneylandi í Kaliforníu þegar ljósmyndarinn Todd Wallace nálgaðist þau. Eftir að Reese neitaði að sitja fyrir á mynd fyrir hann, segir lögreglan að Todd hafi orðið æstur og ýtt barni og slegið annað með myndavélinni sinni til að ná mynd af Reese. Hann hrinti tveimur starfsmönnum garðsins þegar þeir voru að reyna að stöðva hann og blótaði Reese, sem varð til þess að nokkur börn brustu í grát. Hann var ákærður, en áður en málið fór fyrir dóm, fannst Todd látinn í íbúð sinni í Brentwood. Lögreglan rannsakar dánarorsök.
11. apríl
11. apríl er 101. dagur ársins (102. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 264 dagar eru eftir af árinu.
1672
Árið 1672 (MDCLXXII í rómverskum tölum) var 72. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Afmynduð lík de Witt-bræðra í Haag.
Sigurjón Friðbjörn Björnsson
Sigurjón Friðbjörn Björnsson (fæddur 1. september 1988) er íslenskur handknattleiksmaður sem er uppalinn í ÍR. Hann spilaði með HK 2010 til 2012 og varð íslandsmeistari með þeim. Hann leikur nú með ÍR og varð bikarmeistari með þeim 2013. Hann leikur í stöðu hægra horns.
Graham Smith - Með töfraboga
Graham Smith - Með töfraboga er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni leikur Graham Smith þekkt dægurlög. Ólafur Gaukur útsetti alla tónlistina, stjórnaði hljóðfæraleik og hafði yfirumsjón með hljóðritun (producer). Graham Smith leikur á fiðlu, sem einleikari í öllum lögunum. Aðrir hljóðfæraleikarar í öllum lögum eru Pétur Hjaltested á píanó, Tryggvi Húbner á gítar, Pálmi Gunnarsson á bassa og Sigurður Karlsson á trommur. Aðrir hljóðfæraleikarar í einstaka lögum eru Kristinn Svavarsson á altó- og tenór saxófón, Eyþór Gunnarsson á rafmagnspíanó, Bernard Wilkinson á flautu, Viðar Alfreðsson á horn og trompetta og Reynir Sigurðsson á marimba. Strengjasveitina skipa: Anna Rögnvaldsdóttir, Claudia Hoehje, Graham Smith, Herdís Gröndal, Hrönn Geirlaugsdóttir og Sólrún Garðarsdóttir á fiðlur. Ágústa Jónsdóttir og Ásdís H. Runólfsdóttir víólur. Guðrún Th. Sigurðardóttir og Ólöf S. Óskarsdóttir selló. Hljóðritun fór fram í Hljóðrita hf. Tæknimaður: Gunnar Smári. Hljóðblöndun: Ólafur Gaukur og Gunnar Smári. Umslag: Brian Pilkington. Ljósmynd á umslagi: Finnur Fróðason. Litgreining og Prentun: Prisma, Hafnarfirði.
Umeå
thumb|Umeå thumb| Umeå (finnska: Uumaja; samíska: Ubmi) er borg í Norður-Svíþjóð. Íbúar eru 79.594 (2010).
Kex
thumb|230px|[[Custard cream er sætt kex sem er vinsælt á Bretlandi]] thumb|230px|[[Saltkex með síld og hvítlaukssósu]] Kex er lítil stökk bökuð kaka eða brauðflaga úr hveiti eða öðru mjöli. Kex getur verið annað hvort sætt eða salt. Til er margs konar kex, en við sætt kex er oft bætt ávöxtum, kryddi eða súkkulaði. Oft er kex hart en nýbakaðar smákökur geta verið mjúkar eða seigar. Hart kex mýkist með tímanum.
Fyrsta kexið var fundið upp sem endingargóður matur fyrir langar ferðir, sérstaklega sjóferðir (skipskex). Þetta kex var miklu þurrara en það kex sem við þekkjum í dag en það var ekki sætt. Í upphafi var kex bakað einu sinni og svo aftur við lægra hitastig til að þurrka það (sbr. tvíbaka). Slíkt kex gat enst í nokkur ár að því tilskildu að það héldist þurrt. Fyrir lengri ferðir var þetta kex bakað fjórum sinnum, frekar en tvisvar.
.ie
.ie er þjóðarlén Írlands.
Kex
Orðið kex á rætur að rekja til danska orðsins kiks, sem er komið frá enska orðinu cakes „kökur“. Á mörgum tungumálum er orðið yfir kex komið frá franska orðinu biscuit, sem þýðir „bakað tvisvar“.
.ie
Tenglar
Toppdomän
Rauðhálsafía
Rauðhálsafía (fræðiheiti: Notamacropus rufogriseus), einnig kölluð Bennets-kengúra, er tegund kengúra.
Pauesia pini
Pauesia pini er sníkjuvesputegund sem var lýst af Alexander Henry Haliday 1834. Hún er ættuð frá Evrópu og sníkir á grenisprotalús og lerkisprotalús og fleiri skyldum tegundum.
Blikreynir
Blikreynir (Sorbus chamaemespilus) er tegund af reyni upprunninn úr fjöllum mið- og suður-Evrópu, frá Pýreneafjöllum austur yfir Alpafjöllin til Karpatafjalla að Balkanskaga, í allt að 2500 m. hæð yfir sjávarmáli.
Lýsing
Þetta er runni, allt að 2-3m hár. Blöðin eru oddbaugótt, 3–7sm löng, með hvössum oddi og sagtenntum kanti; þau eru græn báðum megin, án hvítu hæringarinnar sem er á flestum tegundum í undirættkvísl Aria. Blómin eru bleik, með fimm framstæð krónublöð 5–7mm löng; þau eru í hálfsveip sem er 3–4sm að ummáli. Berin eru kringlótt, rauð, 10–13mm að ummáli.
Þetta er ein tveggja tegunda í undirættkvíslinni Chamaemespilus, sem greinist frá öðrum undirættkvíslum reyni á bleikum (ekki hvítum)blómum með framstæðum krónublöðum (ekki flötum).
Fulham
Fulham er hverfi í suðvestur London í hverfinu Hammersmith og Fulham. Fulham er staðsett á milli Putney og Chelsea. Áður fyrr var Fulham í biskupsdæminu „Fulham og Gibraltar“, og var Fulham-höll embættislegt heimili biskupsins af London.
Lifrarbræðsla
Lifrarbræðsla er staður þar sem lifur úr fiski er brædd í lýsi. Úrgangur við lifrarbræðslu er grotti eða grútur. Lifrarbræðsla fór oft fram í skúrum og húsum í eigu útgerðarmanna og var staðsett nálægt sjó. Mengun þótti af stafa af bræðslunni. Árið 1915 voru þrjár lifrarbræðslur starfræktar í Reykjavík en sú fjórða fékk ekki starfsleyfi nema í Fossvogi: „Þorst. Jónsson vildi fá leyfi til að hafa lifrarbræðslu í Austurkoti í Kaplaskjóli, en fasteignanefnd þótti sem þá færi helst til mikið að kreppa að Reykjavíkurbæ, ef grútnum ætti að veita að honum úr öllum höfuðáttum, en nú er lifrarbræðsla í norðri, austri og suðri og því varla andandi í bænum nema í vestanátt, lagði nefndin því til, að beiðni þessari yrði synjað.“ Bæjaryfirvöld reyndu að koma öllum bræðslum fyrir saman í Fossvogi en það gekk ekki eftir því ekki mátti úthluta landi þar til einstakra manna. Grútarbræðslur voru þá í Örfirisey, á Þormóðsstöðum og inni í Vatnagörðum. Lifrarsamlag var stofnað í Vestmanneyjum árið 1932 og tók yfir starfsemi þeirra sex bræðslna sem þar voru starfræktar.
Fulham
Þrjú knattspyrnulið eru staðsett í Fulham: Fulham F.C., Chelsea F.C. og Queens Park Rangers.
Lifrarbræðsla
Óskar Halldórsson hóf árið 1916 lifrarbræðslu í Herdísarvík og Selvogi og eftir 2 ár voru lifrarbræðslur hans 12 víðs vegar um Ísland. Haustið 1916 var Óskar Halldórsson með lifrarbræðslu á Naustum við Ísafjörð. Að lokinni vertíð fyrir vestan, fylgdi Óskar Ísafjarðarbátunum til Sandgerðis og á vertíðinni þar keypti hann lifur af þeim. Aðstöðu hafði Óskar á Borgarkletti við Sandgerði, sem er eyja í Bæjarskerseyri og syðst í Sandgerðishverfi.
Trompet
thumb|right|Trompet Trompet er málmblásturshljóðfæri sem hefur hæsta tónsviðið af þeim, fyrir ofan franskt horn, básúnu, baritónhorns og túbu. Trompet er látúnshólkur sem er sveigður í flatan, einfaldan spíral. Hljóðið er framkallað með því að blása með samanherptum vörum í munnstykkið og framkalla þannig staðbylgju í loftinu inni í hólknum. Tóninum er breytt með vörunum og með því að breyta lengd loftrásarinnar með þremur stimpillokum.
Órestes (Evripídes)
Órestes er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Hann var fyrst settur á svið árið 408 f.Kr. Harmleikurinn segir frá Órestesi eftir að hann hafði myrt móður sína Klýtæmnestru til að hefna föður síns Agamemnons.
Sigríður Hagalín Björnsdóttir
Sigríður Hagalín Björnsdóttir (f. 11. febrúar 1974) er íslenskur fréttamaður, sagnfræðingur og rithöfundur.
Foreldrar Sigríðar eru Kristín Ólafsdóttir bókasafnsfræðingur og Björn Vignir Sigurpálsson fyrrverandi blaðamaður á Morgunblaðinu. Móðuramma Sigríðar var leikkonan Sigríður Hagalín (1926-1992).
Sigríður stundaði nám í sagnfræði og spænskum bókmenntum við Háskóla Íslands og einnig við háskólann í Salamanca. Hún nam blaðamennsku við Columbia-háskóla í New York. Frá árinu 1999 hefur Sigríður starfað með hléum sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu. Hún hefur meðal annars verið fréttaritari RÚV í Kaupmannahöfn, haft umsjón með Kastljósi, verið varafréttastjóri fréttastofu RÚV og setið í stjórn RÚV ohf.
Sigríður hefur sent frá sér þrjár skáldsögur, Eyland (2016), Hið heilaga orð (2018) og Eldarnir (2020).
Landnámsmaður
Landnámsmaður er maður sem nemur nýtt, áður óbyggt land og sest þar að til frambúðar. Þótt orðið merki formlega það sama og landnemi er viss munur á notkun hugtakanna. Um landnámsmenn er nær eingöngu talað í tengslum við landnám Íslands, Færeyja og Grænlands á víkingaöld en landnemar geta byggt hvaða land sem er á hvaða tímaskeiði sögunnar sem er, jafnvel á fjarlægum hnöttum í fjarlægri framtíð.
Helsta heimild um landnámsmenn á Íslandi er Landnámabók. Auk þess fjalla flestar Íslendingasögurnar um þá landnámsmenn sem tengjast sögupersónum hverrar sögu.
Hólasandur
Hólasandur er sandflæmi og stórt uppblásturssvæði milli Mývatns og Laxárdals. Þar er unnið að stóru landgræðsluverkefni. Um Hólasand liggur svokallaður Kísilvegur en það er vegur sem var lagður til að stytta leiðina frá Mývatni til Húsavíkur vegna  kísilgúrverksmiðju sem starfaði við Mývatn. Landgræðslusvæðið er 130 km2 og er það svæði friðað og afgirt og er þar sáð lúpínu, birki, víði og fleiri tegundum.
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Ponte Palacios y Blanco (f. 24. júlí, 1783 d. 17. desember, 1830) var frelsishetja Suður Ameríku. Hann leiddi sjálfstæðishreyfingu og sjálfstæðisbaráttu á þeim slóðum sem nú eru löndin Venesúela, Kólumbía, Ekvador, Perú, Panama og Bólivía. Þar, líkt og í öðrum löndum Rómönsku Ameríku, er hann talinn mikil hetja. Hann fæddist í Karakas. Árið 1802, kvæntist hann Maríu Teresu Rodríguez del Toro y Alaysa, hún lést ári síðar. Hann var fyrsti forseti Lýðveldisins Bólivíu er það var stofnað 1825. Segja má að hann sé eins konar Jón Sigurðsson eða George Washington Rómönsku Ameríku, en þar er hann stundum kallaður „El Libertador“, eða Frelsarinn.
Fjölskylda og yngri ár
Fjölskylda Simóns Bolívars taldist til menntafólks og rakti ætt sína aftur til þorpsins Bolíbar (sp. La Puebla de Bolibar), í Baskalandi. Auðgaðist fjölskyldan meðal annars af gull og koparnámum við ána Aroa í Venesúela á 17. öld. Simón Bolívar notaðist að hluta til við tekjur af námunum til að fjármagna frelsisbaráttu Suður-Ameríku. Samt sem áður er Simón ekki sá eini úr ættinni sem hefur látið að sér kveða, til að mynda er kapella í Dómkirkjunni í Karakas sem var tileinkuð ættinni árið 1575.
Simón Bolívar var fæddur í Karakas, þar sem nú er höfuðborg Venesúela, í fjölskyldu menntamanna. Að foreldrum hans látnum var menntun hans í höndum mismunandi kennara, þar á meðal Simóns Rodríguez, sem hafði einna mest áhrif á drenginn.
Við andlát foreldranna fór hann til Spánar árið 1799 til að ljúka menntun sinni. Þar kvæntist hann Maríu Teresu Rodríguez del Toro y Alaysa árið 1802, meðan á skammri heimsókn hans heim til Venesúela stóð árið 1803 veiktist hún af gulu sem dró hana til dauða síðar sama ár. Simón sneri aftur til Evrópu 1804 og var á þeim tíma mikill aðdáandi Napóleons Bónaparte, fyrsta ræðismanns franska lýðveldisins. Bolívar missti hins vegar trú á Napóleon þegar Napóleon tók sér keisaratign og lagði niður franska lýðveldið árið 1804. Bolívar var vitni að krýningu Napóleons í Notre Dame og þótti mikið til koma þótt hann væri mótfallinn krýningunni.
Frelsisbaráttan og Frelsarinn
Simón hélt heim til Venesúela árið 1807 og þegar Napóleon gerði Jósef Bonaparte að Konungi Spánar og spænsku nýlendnanna árið 1808, gekk hann til liðs við andspyrnuhreyfinguna, í Suður-Ameríku, saman (sp. junta). Árið 1810 lýsti hreyfingin í Karakas yfir sjálfstæði og Símon var sendur til Englands til að koma á fót stjórnmálalegum tengslum.
Simón kom til Venesúela árið 1811. Í júlí árið eftir gafst leiðtogi hreyfingarinnar í Karakas, Francisco de Miranda, upp, og neyddist Simón til að flýja til Cartagena de Indias, en þar ritaði hann Cartagena Manifesto.
Með hahítísku liðsinni hélt Símon til Venesúela árið 1816, hann tók borgina Angostura (sem nú heitir Ciudad Bolívar eða Borg Bolívars).
Stóra Kólombía
Síðari sigrar í orustum við Karabóbó árið 1821 og við Pichincha árið 1822 styrktu yfirráð hans og stórkólumbíska lýðveldisins yfir Venesúela og Ekvador.
Manuela Sáenz
Doña Manuela Sáenz y Aizpuru (27. desember 1797 – 23. nóvember 1856) var ekvadorsk byltingarkona og ein af sjálfstæðishetjum Suður-Ameríku. Hún studdi byltingar Suður-Ameríkumanna gegn yfirráðum spænska heimsveldisins í byrjun 19. aldar með því að safna upplýsingum, dreifa út dreifibréfum og leiða baráttu fyrir kvenréttindum.
Simón Bolívar
Perú
thumb|right|Simón Bolívar í orrustunni við Junín árið 1824. Að loknum fundi 26. og 27. júlí 1822 með Argentínska hershöfðingjanum José de San Martín sem var kallaður verndari Perúsks frelsis síðan hann hafði frelsað hluta Perú í ágúst 1821, tók Simón að sér að ljúka verkinu – frelsun Perú. Þing Perú gerði hann að einræðisherra Perú 10. febrúar 1824, en það gerði honum kleift að endurskipuleggja Perú alfarið, bæði stjórnmálalega og hernaðarlega. Með aðstoð Antonio José de Sucre, gersigraði Símon spænska riddaraliðið 6. ágúst 1824 í orustunni um Junín. Antonio gekk milli bols og höfuðs á því sem eftir stóð af spænsku herdeildunum í orustunni um Ayacucho 9. desember.
Manuela Sáenz
Sáenz giftist ríkum enskum kaupmanni árið 1817 og varð yfirstéttarkona í Lima, Perú. Þar hóf hún afskipti af stjórn- og hernaðarmálum og hóf að styðja starfsemi byltingarmanna. Hún skildi við eiginmann sinn árið 1822 og hóf ástarsamband við byltingarleiðtogann Simón Bolívar sem entist þar til hann lést árið 1830. Eftir að Sáenz bjargaði lífi Bolívars árið 1828 með því að hjálpa honum að sleppa undan tilræðismönnum gaf Bolívar henni viðurnefnið „Libertadora del libertador“ („frelsari frelsarans“).
Simón Bolívar
Að fengnu frelsi
Þegar árið 1825 gekk í garð var sigurinn unninn, Spánverjar og herdeildir þeirra höfðu þurft að lúta í gras fyrir heimamönnum. Simóni var af mörgum eignaður sigurinn. Þá tók við annað verkefni að stýra frjálsum þjóðum í sjálfstæðum löndum.
Manuela Sáenz
Æviágrip
Manuela Sáenz kynntist Simón Bolívar þegar hún var 22 ára, á dansleik sem haldinn var honum til heiðurs í Quito eftir sigur hans gegn spænskum stjórnvöldum í Ekvador. Þar hrifust þau hvort að öðru og þegar Bolívar yfirgaf Quito til að halda hernaðarleiðangrum sínum áfram ákvað Sáenz að yfirgefa eiginmann sinn og fara með honum. Sáenz var reyndur knapi og átti því auðvelt með að ferðast með her Bolívars, en eftir ár í fylgd með henni ákvað Bolívar að yfirgefa hana án skýringa.
Simón Bolívar
Bólivía
Þing Efra Perú myndaði Bólivíu 6. ágúst 1825, til heiðurs Simóni Bolívar. Stjórnarskrá Bólivíu, sem var skrifuð af Símoni, bar merki franskra áhrifa og skoskrar upplýsingar auk sígildra grískra og rómverskra áhrifa sem mótað höfðu stjórnmálalega afstöðu Simóns. Hann var aðdáandi Sjálfstæðisbaráttunnar í Bandaríkjunum, hann las bækur Montesquieus og Adams Smith er hann ritaði stjórnarskrá Bólivíu.
Manuela Sáenz
Æviágrip
Eftir stutt sambandsslit sendi Bolívar Manuelu ástarbréf þar sem hann baðst fyrirgefningar. Hún lét til leiðast og fylgdi honum til Bogotá og skildi við eiginmann sinn fyrir fullt og allt.
Simón Bolívar
Erfiðleikar og alræðisvald
Simón átti í erfiðleikum með að hafa stjórn á hinu víðlenda Stóra Kólumbíska lýðveldi. Klofningur kom upp árið 1826 og svæðisbundin uppreisn átti sér stað þar sem nú er Venesúela. Á tímabili virtist sem hið stóra en brothætta lýðveldi væri að hruni komið. Mönnum voru gefnar upp sakir og samkomlagi var náð við uppreisnarmennina en sundurlyndi stjórnmálamanna óx.
Manuela Sáenz
Æviágrip
Í byrjun ársins 1825 og frá febrúar til september árið 1826 bjó Sáenz ásamt Bolívar í grennd við Lima. Þann 25. september árið 1828 reyndu andstæðingar Bolívars í Bogotá að reyna að koma honum fyrir kattarnef á heimili hans þar. Það var Sáenz sem vakti Bolívar, laumaði honum út úr húsinu og tafði síðan tilræðismennina þar til hann var kominn í öruggt skjól. Tilræðismennirnir voru handteknir á næstu dögum og vegna hlutverks Sáenz í að bjarga honum gaf Bolívar henni viðurnefnið „frelsari frelsarans“.
Simón Bolívar
Erfiðleikar og alræðisvald
Með það fyrir augum að viðhalda einingu lýðveldisins boðaði Simón til stjórnarskrárþings í apríl 1828 í Ocaña. Draumur hans var að hin nýfrjálsu lýðveldi mynduð með sér bandalag um sameiginlega stjórn sem héldi einstaklingsfrelsi til haga. Hugmyndum hans var hafnað á stjórnarskrár þinginu. Þegar það var fyrir séð að þingið legði drög að víðtæku sambandsríki sem takmarkaði mjög vald svæðisbundinna stjórnvalda, yfirgáfu Simón og fulltrúar hans samkomuna.
Manuela Sáenz
Æviágrip
Bolívar var þegar þungt haldinn af berklum þegar tilræðið var gert og hann lifði aðeins tvö ár í viðbót. Eftir að hann lést sagði Sáenz um hann: „Ég elskaði Bolívar lifandi; ég tilbið hann látinn.“ Árið 1834 gerði ríkisstjórn Francisco de Paula Santander Sáenz útlæga frá Kólumbíu. Sáenz sneri heim til Ekvador en fékk ekki að setjast að í Quito því Vicente Rocafuerte forseti landsins lét ógilda vegabréf hennar þegar hún kom til landsins. Hún settist því að endingu að í bænum Paita í norðvesturhluta Perú.
Simón Bolívar
Erfiðleikar og alræðisvald
Simón tók sér alræðisvald 27. ágúst 1828 til þess að reyna að bjarga lýðveldinu. Óánægja með framferði hans óx og var honum sýnt banatilræði í september sama ár. Bolívar slapp naumlega með líf sitt fyrir tilstilli ástkonu sinnar, Manuelu Sáenz, sem vakti hann, hjálpaði honum að laumast í skjól og tafði síðan fyrir tilræðismönnunum á meðan þeir leituðu að Bolívar í húsi hans. Eftir að hafa þannig verið bjargað gaf Bolívar Manuelu heiðurstitilinn „frelsari frelsarans“. Á næstu tveim árum var nokkuð um uppþot í Nýja Granada, Venesúela og Ekvador.
Manuela Sáenz
Æviágrip
Á seinni æviárum sínum tók Sáenz á móti ýmsum frægum gestum á heimili sitt, meðal annars ítalska byltingarmanninum Giuseppe Garibaldi. Hún lést árið 1856 úr barnaveiki.
Simón Bolívar
Minningin lifir
Þann 27. apríl 1830 sagði Simón af sér forsetaembættinu, hann ætlaði sér að flýja í útlegð til Evrópu, en lést af völdum berkla 17. desember 1830, áður en hann hélt úr höfn, í La Quinta de San Pedro Alejandrino í Santa Marta, Kólumbíu. Á dánarbeði sínu bað hann aðstoðarmann sinn Daniel O'Leary um að brenna bóka og bréfasafn sitt. Daníel óhlýðnaðist hinstu ósk Símons og sagnfræðingar hafa því átt auðveldara með að átta sig á frjálslyndum hugmyndum Simóns.
Jarðneskar leifar hans voru fluttar til Karakas árið 1842, hvar minnisvarði um frelsarann var reistur. 'La Quinta' nærri Santa Marta hefur verið varðveitt sem safn.
Ascraeusfjall
thumb|300px| 1. [[Ólympusfjall (Mars)|Ólympusfjall
2. Tarsis Tholus
3. Ascraeusfjall
4. Pavonisfjall
6. Marinerdalirnir ]] Ascraeusfjall er rúmlega 11 km há dyngja á reikistjörnunni Mars, það er nyrst Þarsisfjallana á Þarsis-svæðinu. Fyrir sunnan það er Pavonisfjall og sunnan við það er Arsiafjall, stærsta eldfjall í sólkerfinu, Ólympusfjall, er norðaustan við það.
Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs eru ein fimm verðlauna sem Norðurlandaráð veitir árlega. Verðlaunin eru veitt einu bókmenntaverki skrifuðu á máli eins Norðurlandanna. Verðlaunin eru þau nýjustu meðal verðlauna Norðurlandaráðs en þau voru veitt í fyrsta sinn á Norðurlandaráðsþingi í Osló 2013.
Verðlaunafé er 350.000 danskar krónur. Valið fer þannig fram að Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð tilnefnir hvert tvö verk. Færeyjar, Grænland, Álandseyjar og Samíska málsvæðið hafa einnig rétt á því að tilnefna eitt verk hvert.
Skrifstofa Barna- og unglingabókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs er í Norræna húsinu í Reykjavík.
Handknattleiksárið 1942-43
Handknattleiksárið 1942-43 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 1942 og lauk sumarið 1943. Haukar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki og Ármenningar í kvennaflokki. Engir landsleikir fóru fram á tímabilinu.
1. deild
A riðill
B-riðill
Úrslitaleikur
Ármannsstúlkur urðu Íslandsmeistarar í kvennaflokki fjórða árið í röð. Í úrslitum sigruðu þær Hauka 11:9 eftir framlengda viðureign.
Rock am Ring
thumb|250px|Rock am Ring 2009 Rock am Ring er hátíð sem haldin er árlega í Adenau á Þýskalandi. Hátíðin er sögð vera stærsta tónlistar- og leiklistarhátíð sem haldin er undir berum himni í heiminum. Hátíðin stendur í þrjá daga, fyrsta helgi í júní ár hvert.
Skriðdýrin
Skriðdýrin (enska: Rugrats) er bandarísk teiknimyndaröð sem Arlene Klasky, Gábor Csupó og Paul Germain gerðu fyrir Nickleodeon. Þættirnir snúast um hóp barna og líf þeirra þar sem hversdagslegir atburðir verða að ævintýrum. Fyrsti þátturinn fór í loftið 11. ágúst 1991. Þættirnir voru sýndir til 1994. Árið 1997 hófu þættirnir göngu sína á ný. Síðasti þátturinn í þeirri röð var sýndur árið 2004. Árið 1998 kom út kvikmynd um skriðdýrin og árið 2000 kom myndin Skriðdýrin í París út. Skriðdýrin voru lengsta teiknimyndaþáttaröð Nickleodeon um árabil, eða þar til 173. þátturinn í þáttaröðinni Svampur Sveinsson var sýndur árið 2012.
.ru
.ru er þjóðarlén Rússlands.
Tenglar
סיומת אינטרנט Toppdomän
1395
thumb|right|[[María Ungverjalandsdrottning.]] Árið 1395 (MCCCXCV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Skjaldburkni
Skjaldburkni (fræðiheiti Polystichum lonchitis) er tegund af burkna, sem vex á Norðurhveli; frá Evrasíu til Alaska til Grænlands og suður í fjallendi í miðri Norður Ameríku. Hann vex í rökum, skuggsælum, grýttum fjallendu búsvæði. Þessi burkni er með nokkur upprétt og beinvaxin blöð að 60 sm löng. Hvert blað er myndað úr mörgum lensulaga til aflöngum smáblöðum að 3 til 4 sm löngum, þau lengstu nokkurnveginn við miðju og þau neðstu minnst og þríhyrningslaga. Blöðkurnar eru tenntar og oft stingandi enda.
Litningatalan er 2n = 82.
Podocarpus humbertii
Podocarpus humbertii er sígrænt tré frá Madagaskar.
Cerastium mucronatum
Cerastium mucronatum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Suður-Ameríku.
Þormóðsstaðir
Þormóðsstaðir var býli sem byggt var úr landi Skildinganess. Það var nálægt Lambhól og Görðunum. Fiskveiðifélagið Alliance átti Þormóðsstaði. Þar var rekið kúabú og á 2. og 3. áratug 20. aldar var rekin þar fiskverkun og lifrarbræðsla. Lifur var seinna brædd út á sjó í togurum Alliance og lifrarbræðslan í landi lagðist af en saltfiskverkun var rekin áfram. Þormóðsstaðir tilheyrðu Seltjarnarneshreppi til 1932 en voru þá ásamt Skildinganesi lagðir undir Reykjavík. Lifrarbræðslumaður Alliance byggði hús á Þormóðsstöðum árið 1925 en það er húsið Túnsberg sem nú stendur nú við Starhaga 5. Það var skráð á Þormóðsstaðaveg alveg til ársins 1994.
Anna Komnene
Anna Komnene eða Komnena (gríska: Άννα Κομνηνή, Anna Komnēnē; 1. desember 1083 – 1153) var býsönsk prinsessa og fræðikona, dóttir keisarans Alexiosar I Komnenos og Irene Doukaina. Anna var heimspekingur og sagnfræðingur en hún er einn fyrsti þekkti sagnfræðingurinn sem var kona. Anna ritaði verkið Alexiosarsögu, sem er mikilvæg heimild um býsanska stjórnmálasögu undir lok 11. aldar og í byrjun 12. aldar. Hún mun einnig hafa verið lærð í málfræði, bókmenntum, guðfræði, stjörnufræði og læknisfræði. Fyrirmyndir Önnu sem sagnaritara voru forngrísku sagnaritararnir Þúkýdídes, Pólýbíos og Xenofon.
1150–1141 f.Kr.
1150–1141 f.Kr. var 6. áratugur 12. aldar f.Kr.
Voltaísk tungumál
Voltaísk tungumál eða gurmál eru flokkur um 70 nígerkongómála sem töluð eru á sahel- og savannasvæðum við efra Volta-fljót á Vestur-Afríku, nánar tiltekið í Búrkína Fasó, suður Malí, norðaustur Fílabeinsströndinni, norður Gana og Tógó, norðvestur Benín, suðvestur Níger og norðvestur Nígeríu. Til voltaískra mála teljast bóbó, dagbaní, lóbí, senarí og múrí. Múri er það voltaíska mál sem sér á flesta mælendur. Mörg gurmála eru tónamál.
Trúboðinn og fræðimaðurinn Sigismund Kölle minntist fyrstur manna á tólf mismunandi gurmál í riti sínu Polyglotta Africana, sem kom út árið 1854. í dag eru þessi tungumál þó aðeins álitin vera tíu talsins.
Gurmálum er skipt í sjö flokka;
Krösos
300px|right|thumb|Krösos tekur við skatti af hendi lýdísks bónda, mynd eftir [[Claude Vignon.]] Krösos (eða Krösus) (gríska: Κροῖσος) (595 f.Kr. – u.þ.b. 547? f.Kr.) var síðasti konungur Lýdíu, sonur Alyattes II. Krösos gafst upp fyrir Persum í kringum 547 f.Kr. Fall hans hafði mikil áhrif á Forn-Grikki og varð þeim fast viðmið í dagatalinu. Krösos var mjög þekktur fyrir auðlegð sína, og í sumum tungumálum er talað um að einhver sé „ríkur sem Krösos“ eða „ríkari en Krösos“.
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (5. maí 1818 – 14. mars 1883) var mjög áhrifamikill þýskur hagfræðingur, heimspekingur og stjórnmálaspekingur sem er frægastur fyrir greiningu sína á mannkynssögunni í anda þráttarefnishyggju Friedrichs Hegel sem röð átaka milli ólíkra stétta. Hann greindi samfélag kapítalismans (samfélagið eins og það er eftir iðnbyltinguna) og taldi meðal annars að reglulegar og sívaxandi efnahagskreppur væru innbyggðar í slíkt hagkerfi og myndu á endanum leiða til hruns þar sem stéttlaust samfélag tæki við. Hugmyndir hans veittu öðrum hagfræðingum innblástur, jafnvel breyttust heilu samfélögin. Frá honum koma grundvallarhugtök í marxískum fræðum sem eru kölluð „marxísk hugtök“. Um 1990 fóru hugmyndarmenn að einbeita sér að kapítalismanum frá marxískum hugmyndum. En jafnvel enn í dag eru samfélög sem eru að reyna að finna milliveginn. Satt að segja hafði Marx gríðarleg áhrif á hvernig samfélagið í dag starfar.
Marx barðist fyrir lýðræðislegum réttindum og var andsnúinn pólítískri stjórn, sérstaklega á námsárum hans, þar sem hann lærði lögfræði og heimspeki. Hann var ritstjóri fyrir frjálslynt tímarit og voru skoðarnir hans það sterkar sem leiddi til þes að hann komst í vandræði við embætti ritskoðarara í Prússlandi og var að lokum rekinn úr því landi. Hann leitaði síðar skjól í París (1843 til 1845), síðar til Brussel (1845-1847), síðan til Köln (1848 til 1849) og að lokum settist hann að í London árið 1849.
Árin 1842 til 1849 höfðu mótandi áhrif á Marx og tók hann virkan þátt í stjórnmálum. Á þessu merka tímabili hitti hann Friedrich Engels. Síðar skrifuðu þeir Kommúnistaávarpið sem var leiðandi við stofnun Fyrstu alþjóðasamtaka verkalýðsins í London 1864.
Marx er iðulega tengdur við sósíalisma og kommúnisma en einnig hann lærði viðfangsefni sem hann kallaði kapítalisma. Hann ásamt Friedrich Engels gáfu út ritið Auðmagnið árið 1867.
Marx var andsnúinn einkarétt kapítalistanna á framleiðslutækjum og framleiðsluþáttum. Að hans mati gátu sósíalistar ekki skýrt „lögmál kapítalísmans“ nógu vel. Þá sótti hann innblástur til David Ricardo, sem var stór landeigandi og kapítalisti. Ricardo dróg ályktanir frá almennum forsendum, Marx tók þessa aðferð Ricardo og tengdi við málfræði Hegels. Eftir næstum tveggja áratuga nám í klassískri hagfræði gaf Marx úr fyrsta rit sitt af aðalverki hans, Auðmagnið sem kom út 1867. Þar sem hann gagnrýnir kapítaliskt kerfi og notar vinnugildiskenninguna til að andmæla klassísku hagfræðingana. Vörur í kapítalísku kerfi eru seldar á því verði sem endurspeglar verðmæti þeirra og öll verðmæti eru mæld í vinnustundum, þá geta kapítalistar ekki notið hagnaðar nema þeir borgi launþegum minna en raunvirði þeirra. Vélar munu koma í stað vinnuafls þar sem kostnaðurinn er of hár. Hagnaður myndi að lokum lækka, fyrirtæki keppast um vélar til þess að sleppa við launakostnað, fyrirtæki fara í gjaldþrot og stóru fyrirtækin kaupa að lokum litlu fyrirtækin sem voru gjaldþrota og að lokum myndi kapítalískt kerfi eyða sjálfu sér út.
Útfærslur á sósíalisma sem byggjast á verkum Marx eru oft kallaðar einu nafni marxismi. Marxismi hafði mjög mikil áhrif á stjórnmál og vísindi á 19. og 20. öld, ekki síst eftir Októberbyltingu bolsévika í Rússlandi 1917.
Æviágrip
Marx var næst elstur níu systkina. Í stjórnmálaskoðunum hneigðist fjölskylda hans til frjálslyndis og róttækni. Foreldrar hans, Heinrich Marx og Henriette Pressburg voru gyðingar sem komu af langri röð rabbína, höfðu mjög veraldlega heimssýn en hvorugt þeirra strangtrúað. Faðir hans var lögfræðingur og til að auka starfsmöguleika hans tók fjölskyldan upp kristna trú eftir að Marx fæddist. H. Marx vonaðist alltaf eftir því að sonur hans myndi einnig leggja stund á lögfræði, Marx sýndi lögfræði þó aldrei áhuga og heillaðist af heimspekilegri umræðu samtímans.
Marx kvæntist æskuást sinni, Jenny Von Westphalen, 19.júní 1843. Hún stóð alla tíð við baki á eiginmanni sínum, þrátt fyrir að fjölskyldan lifði í fátækt sökum þess að Marx varði öllum tíma sínum til rannsókna og ritstarfa. Hún lést úr krabbameini sextíu og sjö ára að aldri. Andlát hennar var Marx mikið áfall sem hann náði sér aldrei eftir. Þau eignuðust saman sjö börn þar sem alltaf ríkti mikil ást á milli, en fjögur barnanna létust í barnæsku. Heimili þeirra var oft í mikilli óreiðu, fyrst og fremst sökum rannsókna Marx sem safnaði dagblöðum og pappírum í stóra stafla sem söfnuðu ryki. Þrátt fyrir nákvæmni í akademískum vinnubrögðum einkenndist umgengni Marx heimafyrir og á skrifstofu hans síst af reglusemi. Auk stafla af rannsóknargögnum reykti Marx mikið, sem bætti ekki loftvist heimilisins.
Nákvæmnin og fullkomnunaráráttan voru helsta ástæða þess að Marx náði aldrei að ljúka við höfuðrit sitt, Auðmagnið. Aðeins fyrsta af fjórum bindum kom út fyrir andlát hans, og féll það í skaut nánasta samstarfs manns, Friedrich Engels, að koma öðru, þriðja og fjórða bindinu út. Að Marx látnum lágu eftir þúsundir blaðsíðna af handritum sem hann hafði ekki klárað eða gengið frá til birtingar. Engels vann við að búa þau til birtingar. Það tók langan tíma að ljúka þeirri vinnu, sem réðist bæði af umfangi handrita Marx, og því að rithönd Marx var torlesin, auk þess sem hann talað fremur bjagaða ensku, þrátt fyrir tuttugu ára æfingu í tungumálinu. Víða í skrifum Marx má sjá merki þessarar bjöguðu ensku. Engels lauk að ganga frá öðru og þriðja bindi Auðmagnsins, en náði ekki að ljúka því fjórða áður en hann lést árið 1895. Hann hafði áður kennt Karl Kautsky að lesa rithönd Marx til að halda verkinu áfram. Heildarútgáfa Auðmagnsins í fjórum bindum birtist loks undir ritstjórn Kautsky á árunum 1905-1910.
Kommúnistaávarpið
Kommúnistaávarpið er eitt áhrifamesta rit allra tíma skrifað af Karl Marx. Hann fékk aðstoð frá samstarfsmanni sínum Friedrich Engels og var það þeirra helsta framlag hagfræðinnar. Ritið var gefið út í London 21. febrúar 1848 af hópi byltingarsinnaðra sósíalista frá Þýskalandi sem kölluðu sig Kommúnistabandalagið.
Ávarpið leggur línurnar fyrir byltingu öreiganna gegn oki kapítalismans til að koma á stéttlausu samfélagi. Það lýsir yfir að saga alls núverandi samfélags sé saga stéttabaráttu og að óumflýjanlegur sigur verkalýðsins myndi binda enda á stéttasamfélagið að eilífu.
Verkið var upphaflega gefið út á þýsku en hafði ekki mikil áhrif á samfélagið strax. Hugmyndir ritsins endurómuðu af auknum krafti á 20. öldinni og árið 1950 bjó næstum helmingur jarðarbúa undir marxískum ríkisstjórnum.
Fönikíukonur
Fönikíukonur eða Fönikíumeyjar er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá borgarastríðinu í Þebu en dregur nafn sitt af kórnum, sem er hópur fönikískra kvenna á leið sinni til Delfí.
Karl Marx
Forsaga ávarpsins
Árið 1842 hóf Karl Marx störf sem blaðamaður og varð ritstjóri frjálslynds lýðræðisblaðs í Köln í Þýskalandi. Þar kynntist Marx vel samtímaumræðu um stjórnmál og efnahagsmál sem mun hafa leitt til þess að með honum fóru að myndast skoðanir á hugmyndum í anda þeirra sögulegu efnishyggju sem hann er hvað frægastur fyrir. Blaðið stækkaði undir hans stjórn en árið 1843 lögðu prússnesk yfirvöld blaðið niður fyrir of mikla hreinskilni.
Þá flutti Marx til Parísar sem var á þessum tíma miðstöð sósíalískrar hugsunar. Í París tók Marx upp öfgafyllra form sósíalisma sem kallaðist kommúnismi og varð ritstjóri á nýju pólitísku blaði. Kommúnismi kallaði á byltingu verkalýðsstéttarinnar sem myndi rífa niður kapítalíska heiminn. Í París kynntist Marx félaga sínum Friedrich Engels, prússa bróður sínum sem var á sömu skoðun og hann og átti eftir að verða ævilangur samstarfsmaður.
Ræsiforrit
Ræsiforrit er stutt forrit sem er vistfast eða auðvelt að setja í innra minni og ræsir stærri forrit, eins og í tölvum ræsir það upp stýrikerfið þegar notandi kveikir á tölvunni.
Karl Marx
Forsaga ávarpsins
Árið 1844 var Marx vísað úr Frakklandi og settist þá að í Brussel, hann afsalaði sér prússnesku ríkisfangi og Engels gerði slíkt hið sama. Á næstu tveimur árum þróuðu Marx og Engels hugmyndir sínar um kommúnisma og urðu vitsmunalegir leiðtogar verkalýðshreifingarinnar. Einnig einbeitti Marx sér að víðtækum sagnfræðirannsóknum sem tengdust áframhaldandi mótum hugmyndar hans um sögulega efnishyggju.
Um svipað leyti var þeim Engels boðið að ganga í leynifélagið “League of the Just”. Það samanstóð af byltingarsinnuðum Þjóðverjum sem höfðu aðsetur í London og urðu þeir Engels leiðtogar hópsins. Þeir nefndu hópinn á ný og hét þá orðið Kommúnistabandalagið. Þeir bjuggu til stefnuskrá fyrir bandalagið árið 1948, þar sem kenningar bandalagsins voru samanteknar sem hét Kommúnistaávarpið (e. The communist Manifesto) og notuðust þeir við fyrirmynd sem Engels hafði skrifað fyrir bandalagið árið áður. Margar af hugmyndum Kommúnistaávarpsins voru ekki nýjar, en Marx hafði sett saman ólíkar hugmyndir af efnishyggju sinni á sögu.
Skömmu eftir útgáfu kommúnistaávarpsins flutti Marx til Parísar og síðar meir aftur til Köln í Þýskalandi. Árið 1848 endaði hins vegar ekki með byltingu slíkt og þeir Engels höfðu boðað í ávarpinu en ávarpið hefst einmitt á þessum dramatísku orðum “Vofa ásækir Evrópu - Vofa kommúnismans” og endar á því að lýsa yfir, að verkamenn hafa engu að tapa nema hlekkjum sínum. Ári eftir útgáfu ritsins, var ritið bannað af stjórnvöldum og Marx fluttist til London, þar sem hann átti eftir að búa til æviloka. Hann var bjartsýnn á það að kommúnísk bylting væri á næsta leiti og einbeitti sér að stjórnmálaþáttöku næstu ár.
Auðmagnið
Marx fór þó að hallast að því að það yrði ekki bylting þar sem það þyrftu að skapast ákveðnar félagslegar og efnahagslegar aðstæður í samfélaginu. Hann fór í ítarlega rannsóknarvinnu til þess að skoða betur hvernig slíkar aðstæður gætu myndast en þessar rannsóknir birtust svo í riti hans “Das Kapital” eða Auðmagninu, sem var einnig eitt af hans þekktustu ritum. Hann vann Auðmagnið síðan meira eða minna til hans dauðadags árið 1883.
Þegar Marx lést árið 1883 var kommúnisminn orðinn að hreyfingu sem átti eftir að endurróma í Evrópu síðar. Þrjátíu og fjórum árum síðar, árið 1917  leiddi Vladimir Lenin, marxisti, fyrstu farsælu kommúnistabyltinguna í Rússlandi sem var þó ávkeðinn lenin-marxismi.
Fall kapítalismans
Marx spáði falli Kapítalismans í nokkrum skrefum.
Fyrst myndi þennsluskeið kapítalismans skapa aukna þörf á vinnuafl, sem myndi þar af leiðandi þrýsta launum upp á við. Kapítalistanir hafa það markmið að hámarka auðsöfnunina (e. Accumilaton), leita til fjárfestinga í vélum þar sem vinnuaflið var orðið dýrt. Fyrirtækin byrja að leita til vélvæðingar til þess að auðsöfnunin haldast sú sama. Samkvæmt vinnugildiskenningunni (e. Labour Theory of Value) getur auðsöfnun einugis átt sér stað með arðráni á verkalýðnum og með lægri launum, taldi því Marx að fyrirtæki gætu ekki hagnast á fjárfestingu véla. Fyrirtækin keppast um að vera fyrst að taka í notkun vélar og í þeim átökum missir fleira fólk vinnuna. Atvinnuleysið veldur því að heildarneysla samfélagsins minnkar og þar af leiðandi lækkar hagnaður fyrirtækja. Hörð samkeppni ríkir meðal kapítalista sem leiðir til þess að frekari vélvæðing eigi sér stað og við það fækkar smærri fyrirtækjum. Þau sem eftir standa stækka enn frekar og enn bætist í hóp atvinnuleysingjahersins (e. Reserve army of unemployed). Þau fyrirtæki sem ekki fóru í gjaldþrot, kaupa fleiri tæki og borga lægra verð en raunverulegt virði tækjanna er.
Þessi hringrás veldur því að fleiri verða atvinnulausir og því fjölgar í atvinnuleysingjahernum.
Aðstæður í samfélaginu versna og ásamt því eymd og þjáning. Við það vaknar upp stéttarvitund. Fall kapítalismans verður þegar þjáningin fer yfir suðumark og byltingin hefst. Þar munu öreiganir taka framleiðslutækin í sínar hendur og við það liðast veldi kapítalismans í sundur.
Kenningar um sögu
Marxísk hugmyndafræði sameinar Hegelíska heimspeki, franska útópíska hugmyndafræði og hugmyndir David Ricardo á klassísku stjórnmálahagkerfi. Marx sótti innblástur til Hegel um greiningu á sögu. Hegel hélt því fram að saga væri ekki hringrás atburða heldur ætti hún sér stað í beinni línu og tekur á sig þrjú form. Fyrst verður til hugmynd, síðan myndast andstæða hugmyndarinnar sem myndar átök, þessi átök eru lokastigið. Lokastigið gefur skýrari mynd af sannleikanum sem verður svo að hinni nýju hugmynd, þetta endurtekur sig síðan. Þetta er því óendanleg keðja atburða og hver einasta hugmynd færist nær sannleikanum. Sagan þróast í gegnum ferli þar sem allar hugmyndir verða æ fullkomnari vegna átaka. Þetta kallaði hegel þráttarefnishyggja eða díalektík. Marx þróaði svipaðar hugmyndir um sögu og kallaði hann það einnig þráttarefnishyggju. Munurinn á speki Marx og Hegels var að Hegels hélt því fram að breytingar spruttu upp frá hugmyndum en Marx hélt því fram að breytingar ættu sér efnislegar orsakir, því var speki Marx díalektísk efnishyggja. Marx gagnrýndi kapítalíska hagfræðinga sem skrifuðu um fortíðina en aldrei framtíðina, þó svo að kapítalismi hafi þróast frá öðrum kerfum, þá litu aðrir á það sem framtíðina. Marx taldi að breytingar væru mikilvægar, við vitum ekki hvað framtíðin hefur uppá að bjóða en Marx sagði að framtíðin mun vera öðruvísi en fortíðin og nútíminn. Marxísk kenning um sögu kemur skýrt fram í Kommúnistaávarpinu og bókinni hans Gagnrýni á stjórnmálahagfræði.
Vinnugildiskenning Marx
Karl Marx byggði hugmyndir sínar á vinnugildi að stórum hluta til á vinnugildiskenningu David Ricardo. Í Auðmagninu er sú kenning hryggjarstykkið í greiningu Marx á kapítalisma og því sem við köllum arðrán verkalýðsins.
Ein af lífseigustu hugmyndum hagfræðinnar er að allir hlutir hafi eitthvað algilt mælanlegt gildi. Marx íhugaði notagildi eins og aðrir hagfræðingar höfðu gert, en hafnaði því sem grundvelli efnahagslegs virðis og þar með verðs, og tók í staðinn upp þráðinn frá Ricardo um að vinnan sé alls staðar og að vinnugildið búi í öllum gæðum. Marx nálgaðist vinnugildið á þann hátt að í öllum hlutum búi ákveðin vinna og þar af leiðandi sé til einhver ákveðin heildarvinna. Út frá því ímyndaði Marx sér að til væri einhverskonar meðalvinna sem myndar verðgildið. Hins vegar, rétt eins og hjá Ricardo, þurfti Marx að takast á við ýmis vandamál sem upp koma við slíka vinnugildiskenningu.
Vandamál faglærðs vinnuafls
Stærsta vandamálið sem Marx mætti í kenningu sinni er mannauðurinn. Kenning hans snýst um að flytja hreinan vinnutíma í vöruna sjálfa en þá er erfitt að skýra ólíkt verð ófaglærðs og faglærðs vinnuafls. Til þess að gera grein fyrir þessu horfði Marx á meðalvinnuna og tengdi hana við framleiðni. Þannig hefur vinna framleiðnari vinnuafls meira gildi í hlutfalli við meðalvinnuna. Hér víkur Marx frá hugmyndum Adam Smith um laun sem mælikvarða á vinnu.
Áhrif fastafjármuna á hlutfallslegt verð
Annað vandamál sem Marx stóð frammi fyrir var hvernig ætti að gera grein fyrir áhrifum fastafjármuna á hlutfallslegt verð vöru. Marx notaðist hér við niðurstöður Ricardo um að í þeim byggi uppsöfnuð vinna. Það þyrfti alltaf vinnu til þess að fá eitthvað fram og þannig endurspegli hlutfallslegt verð hlutfallslega vinnu.