cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Rove
Þátttaka í stjórnmálum
Fyrsta innkoma Karl Rove í stjórnmál var aðkoma hans að kosningarbarráttu öldungadeildar þingmannsins Wallace F. Bennet en Bennet varð seinna leiðbeinandi hans. Karl Rove fór í háskólann í Utah en samhliða skólagöngu sinni hélt hann áfram aðkomu sinni að kosningabaráttum. Þegar Karl Rove var 19 ára braust hann inn í kosningaskrifstofu Alan J. Dixon og stal þar dreifimiðum og bjó til nýja með fölskum skilaboðum. Engu að síður vann Dixon kosningarnar. Karl Rove hefur þurft að svara fyrir þetta atvik og hefur hann afsakað þetta sem meinlausan hrekk.
Ungir repúblikanar og aðkoma hans að Watergate málinu
Karl Rove hætti í framhaldsnámi og gekk til liðs við unga repúblikana og tók meðal annars virkan þátt í kosningabaráttu Richard Nixon. Þegar upp komst um Watergate-málið og Alríkislögreglan hóf rannsókn á því kom nafn Karl Rove upp þar sem hann hafði áður tekið þátt í spillingu gegn demókrötum. Hann var boðaður til skýrslutöku af frumkvæði George H W. Bush en mál hans fellt niður. Eftir að mál hans var fellt niður gerir Bush eldri hann að formanni ungra repúblikana en seinna gerði Bush eldri hann að sérstökum ráðgjafa í ráði Repúblikanaflokksins á landsvísu (e. Republican National Committee) en Bush eldri var þá formaður þess. Á þessum tíma kynntist Karl Rove George W. Bush í fyrsta skipti og átti starfsamband þeirra eftir að blómstra með tímanum.
1977 – 1981
Karl Rove var aðstoðarmaður fulltrúadeildarþingmanns í Texas, Fred Agnich, árið 1977 og var það hans fyrsta starf í Texas. Hann aðstoðaði repúblikanann Bill Clements til sigurs í ríkisstjórakosningunum í Texas árið 1978 en yfir 100 ár höfðu liðið frá því repúblikani hafði gegnt því embætti síðast. Hann var fyrstur þeirra sem George H.W. Bush réði í kosningabaráttu forkosninga repúblikana til forsetaframboðs árið 1980, sem fóru á þann veg að Bush tapaði en varð varaforsetaefni Ronalds Reagan í sjálfum kosningunum.
1981 – 1991
Árið 1981 stofnaði Karl Rove auglýsinga- og ráðgjafafyrirtæki og á meðal fyrstu viðskiptavina þess voru Bill Clements og Bill Gramm, þingmaður demókrata sem seinna varð þingmaður repúblikana. Karl Rove aðstoðaði Phil Gramm til sigurs gegn Ron Paul í forkosningum repúblikana, og gegn demókratanum Lloud Doggot í sjálfum kosningunum, í baráttunni um öldungadeildarsætið í Texas árið 1984. Karl Rove aðstoðaði Bill Clements við að ná kjöri í kosningunum um ríkisstjóraembættið í annað sinn árið 1986 en Clements hafði tapað ríkisstjóraembættinu til Mark White fjórum árum áður. Rove aðstoðaði Thomas R. Phillips við að verða fyrsti repúblikaninn til að ná kjöri forseta hæstaréttar í Texas árið 1988.
Ríkisstjórn George W. Bush
Þegar George W.Bush var fyrst vígður í embætti forseta í janúar árið 2001 þáði Rove embætti æðsta ráðgjafa. Honum var síðar veitt staða starfsmannastjóra Hvíta hússins eftir hinar árangursríku forsetakosningar 2004.
Í apríl 2006 var Rove úthlutað nýrri stöðu, áður hafði hann sinnt hlutverki að þróa áfram stefnumótun en það fólst í því að einblína á að undirbúa herferð fyrir þingkosningarnar sem væntanlegar voru í nóvember 2006.
Rove sagði þeirri stöðu lausri frá og með 31.ágúst 2007.
Afdrif Karl Rove að loknum störfum í Hvíta húsinu
Skömmu eftir að hafa sagt starfi sínu lausu í Hvíta húsinu var Rove ráðinn til að skrifa um forsetakosningar sem voru árið 2008 fyrir tímaritið Newsweek. Hann var einnig ráðinn sem ráðgjafi hjá Wall Street Journal og sérfræðingur á sviði stjórnmála fyrir Fox News. Rove var óformlegur ráðgjafi John McCain sem bauð sig fram fyrir hönd Repúblikanaflokksins í forsetakosningunum árið 2008 en einnig styrkti hann þá kosningabaráttu sjálfur um 2300 dollara. Ævisaga hans Courage and Consequence var síðan gefin út í mars árið 2010.
Rove hefur einnig eytt miklum tíma í það að halda fyrirlestra víðs vegar í skólum og fyrir hina ýmsu hópa. Í mars árið 2008 var Rove ráðinn til að halda fyrirlestur við háskólann í Iowa en á þann fyrirlestur mættu um 1000 manns. Þar var honum ekki vel tekið og honum sýndur fjandskapur en lögreglan þurfti að fjarlægja tvo nemendur eftir að þeir reynda að handsama hann með borgaralegri handtöku fyrir meinta glæpi hans á meðan hann starfaði innan stjórnar Bush.
22. maí árið 2008 fékk Rove stefnu frá formanni dómstóla fulltrúadeildarinnar (e. House Judiciary Committee) John Conyers en hann átti að bera vitni um stjórnmálavæðingu dómsmálaráðuneytisins. Rove neitaði hins vegar að viðurkenna löggjafarstefnuna og bar fyrir sig sérréttindi framkvæmdastjóra sem ástæðuna.
Þann 23. febrúar árið 2009 var Rove aftur gert skylt að mæta fyrir dómstól fulltrúadeildar með löggjafarstefnu til að bera vitni um vitneskju hans hvað varðaði uppsagnir á opinberum saksóknurum (e. U.S. attorneys) og meintri málsókn á hendur ríkisstjóra Alabama, Don Siegleman, en mætti ekki fyrir rétt. Hann og fyrrum ráðgjafi Hvíta hússins hafa síðan samþykkt að bera vitni eiðsvarnir frammi fyrir þinginu um mál sem þessi.
Súlugata
Súlugata var gata í vestanverðri Reykjavík. Hún lá í vestur frá mótum Arnargötu og Fálkagötu og niður að sjó, eða þar sem nú heitir Dunhagi, sunnan Fálkagötu.
Rhein-Neckar
thumb|Kort. Rhein-Neckar er stórborgarsvæði í Suðvestur-Þýskalandi með um 2,4 milljónir íbúa. Aðalborgirnar eru Mannheim, Ludwigshafen og Heidelberg. Svæðið er nefnt eftir fljótunum Rín og Neckar og er eitt mikilvægasta efnahagssvæði Þýskalands.
Gnýr
Gnýr er íslenskt karlmannsnafn.
Vigri
Vigri er íslenskt karlmannsnafn.
Tíbrá
Tíbrá er íslenskt kvenmannsnafn.
Matarprjónar
Matarprjónar eru pör af litlum aflöngum prjónum sem eru hefðbundin mataráhöld í Kína, Japan, Kóreu og Víetnam („matarprjónalöndunum fjórum“). Þeir eru alla jafnan úr bambus þar sem það er bragðlaust, ódýrt og algengt efni sem auðvelt er að kljúfa auk þess sem það er hitaþolið, en einnig er algengt að þeir séu úr viði, málmi, beini, hornum dýra, agati, jaði, postulíni, kóral og á vorum dögum úr plasti.
Þar að auki skiptast allir prjónar í tvo flokka: einnota „waribashi“ prjóna og svo hefðbunda prjóna — eða þá sem ætlaðir eru til langvarandi notkunar.
Nafn
Nafn matarprjóna á mandarín, „kuàizi“ (筷子) eða „kuài'er“ (筷兒) þýðir „bambusáhöld til að borða hratt“. Þeir heita hins vegar „zhù“ (箸) í klassískri kínversku og er tákn þeirra þar mögulega hljóðtákn og gefur það til kynna að þeir séu hlutur gerður úr bambus.
Kínverska orðið „zhù“ barst svo til Japan og er þar borið fram „hashi“ í kunyomi framburði, en er nær rótinni með „zu“ í onyomi framburði. Kórea hins vegar notar sitt eigið orð jeotgarak (젓가락) og er það orð hvorki ættað úr japönsku né kínversku. Í víetnömsku er svo orðið „đũa“ notað.
Hönnun
Hönnun prjónanna er afar einföld, einfaldlega stutt, þunn prik með þverskurðarflatarmál minna en einn fersentimetri, lengd mismunandi. Annar endinn er svo aðeins þynnri en hinn og er það sá endi sem snýr að matnum. Notkun þeirra er list, sem getur tekið allnokkurn tíma að ná tökum á. Matreiðsla í Austur-Asíu, sem er það svæði sem þeir eru aðallega notaðir á, er sniðin að notkun þeirra. Kjöt, grænmeti, núðlur og annað í matnum er skorið niður, svo auðvelt sé að taka upp bitana með prjónunum og hrísgrjón eru elduð þannig að þau festist saman, ólíkt þeim hrísgrjónum, sem algeng eru annars staðar í heiminum, einmitt svo auðvelt sé að taka upp bita af þeim með prjónunum.
Hefðbundnir japanskir matarprjónar eru venjulega um 22 sentimetrar að lengd en einnota waribashi prjónar eru um tveimur sentimetrum styttri, kínverskir prjónar eru svo ögn lengri eða um 25cm.
Saga matarprjóna
Prjónarnir eru taldir hafa verið þróaðir fyrir um það bil 3000-5000 árum í Kína (nákvæmara ártal en það þekkist ekki). Þeir höfðu svo þegar komið var fram á 4. öld dreifst frá Kína á það svæði sem í dag er Japan, Kórea og Víetnam. Á 10. öld var farið að búa til matarprjóna í tveimur hlutum í stað eins hluta með samanliggjandi svæði á toppnum, sem þurfti svo að brjóta við notkun, prjónar í gamla stílnum eru þó enn gerðir og þá sérstaklega notaðir sem einnota. Líklega má rekja uppruna þeirra til þess að brjóta greinar af trjám til að borða með og enn fremur þess að mikil hungursneyð og fólksfækkun varð um 4. öld f.Kr., sem neyddi fólk til að spara orku. Var matur þá skorinn í litla búta til að hægt væri að elda hann hraðar og með minni eldivið.
Talið er að kínverski heimspekingurinn Konfúsíus sem uppi var á 6–5. öld f.Kr. hafi haft umtalsverð áhrif á aukna notkun mataprjóna. Hann ráðlagði fólki að nota ekki hnífa við matarborðið þar sem þeir myndu minna það á sláturhúsið og væru þar með og ofbeldisfullir til að hægt væri að nota þá þar.
Verkfæri sem minna á matarprjóna hafa auk þess verið grafin upp við fornleifagröft í Megiddo í Ísrael og voru þeir í eigu innrásarhers Skiþíumanna, sem réðst inn í Kanaan á tíma Móses og Jósúa. Uppgötvun þessi sýnir, hve mikil vöruskipti milli miðausturlanda og Austurlanda fjær voru á þessum tíma. Matarprjónar voru einnig algengir heimilismunir Uyghúrmanna á Mongólsku sléttunum á 5.–7. öld.
Í Japan voru matarprjónar upprunalega álitinn verðmætur varningur, sem var eingöngu notaður í trúarlegum athöfnum. Japanir voru svo fyrstir til að lakka prjónana á 16. öld. Við það urðu þeir örlítið sleipari en mun endingarbetri. Japanir fundu einnig upp einnota matarprjóna sem þeir kalla „waribashi“ árið 1878.
Notkunarleiðbeiningar
Haldið er á prjónunum milli þumalfingurs og hinna fingra hægri handar. Þeir eru svo notaðir sem tengur til að taka upp mat sem borinn er á borð, niðurskorinn til að gera það auðveldara. Þeir eru þá einnig notaðir sem áhöld til að sópa hrísgrjónum eða smáum matarögnum inn í munninn úr skálum. Athuga skal hins vegar að flóknar siðareglur ríkja um notkun þeirra og að þær eru mismunandi eftir löndum.
Langalgengast er að haldið sé á prjónunum í hægri hönd, jafnvel af örvhentum. Ástæðan fyrir þessu er sú, að í Austur-Asíu sem og í múslimalöndum er það vinstri höndin „óhreina höndin“ sem notuð er á salerninu, þar sem sú hægri er notuð til að matast með. Nú á dögum hefur hins vegar verið slakað á þessum óskrifuðu reglum samfélagsins og er þar með hægt að nota matarprjónana með báðum höndum án þess að vera álitinn dóni.
Japanskar siðareglur
Almennt skal nota matarprjóna til þess að borða og ekki til neins annars, það að benda eða tákna eitthvað með þeim, tromma með þeim eða kalla á athygli er dónaskapur.
Melanotaenia aruensis
Melanotaenia aruensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.
Hótel Winston
Hótel Winston var hótel við Nauthólsvík í Reykjavík reist af breska hernum árið 1942 til 44 í tengslum við Reykjavíkurflugvöll. Það var úr 3 braggasamstæðum, 8, 2 og 2, eða samtals 12 bröggum, með allt að 100 herbergjum, stærri og smærri, auk 28 snyrti- og hreinlætisherbergja. Veitingasalur og stór setustofa voru einnig á Hótel Winston. Hótelrekstur var í húsnæðinu í um það bil einn áratug eða frá því það var reist til 1951. Gekk hann þó á þeim tíma undir fleiri nöfnum en Hótel Winston eins og Transit Camp, Hótel Ritz og Flugvallarhótelið í Reykjavík.
Saga hótelsins
Upphaflega var formlegt heiti þess Transit Camp. Sagt er að Winston Churchill hafi heimsótt hótelið þegar hann kom í dagsferð til Reykjavíkur árið 1941 og var það því nefnt Hotel Winston í höfuðið á honum en þetta er líklega flökkusaga enda húsnæðið sem þar er nú byggt ári síðar. Svo virðist sem hótelið hafi verið með stærri gististöðum landsins en svo segir um það þegar Breski herinn kvaddi landið: „Hinn 23. Apríl 1946 kvaddi breski flugherinn í fjölmennu skilnaðarhófi að Hótel Winston (sem var að sumra sögn "stærsta gistihús landsins") við flugvöllinn í Reykjavík“
Eftir að Breski herinn fór tók flugvallarstjórnin við rekstri hótelsins og hélt nafninu Hotel Winston. Voru margir ósáttir við að erlendu nafni hótelsins væri haldið en flugvallastjórn upplýsti að um það hafði hún gert samning við Breta. Auglýsti síðan flugmálstjórn þann 1.ágúst 1946: „Hotel Winston á Reykjavíkurflugvellinum mun frá og með 1. ágúst n. k. veita gistingu og selja veitingar til allra innlendra og erlendra flugfarþega, sem til Reykjavíkur koma.“ En þá var Reykjavíkurflugvöllur millilandaflugvöllur Íslands og því þessi þjónustubygging einskonar andlit landsins fyrir erlenda gesti þess.
Hótelreksturinn gekk þó brösuglega og illa gekk að halda húsakynnunum við. Lýstu sem dæmi Norskir blaðamenn dvöl sinni þar í mars 1947: „Þeir sögðu að það væri sú ógeðslegasta vistarvera, sem þeir hefðu nokkru sinni fyrir hitt og bættu því við, að ef þeir hefðu vitað áður en þeir fóru, að þeir ættu að gista á slíkum stað, þá hefðu þeir aldrei farið hingað. Það lak inn á þá í rúmunum og þeir voru blautir. Allt var eftir þessu. Ég held að betra sé að hafa ekkert hótel en svona hótel og þess verður að krefjast að það sé lagt niður tafarlaust.“
Nánari lýsing á aðbúnaðinum og húsakynnunum birtist svo í Morgunblaðinu 30 mars 1947: „Það hefir kanski einhverjum þótt fengur í að fá þessa kofa á flugvöllunum, sem byggðir voru til bráðabirgða í styrjöldinni, en það mun koma á daginn, að þeir verða okkur dýrir í rekstri og kanski ennþá dýrari, en þó ráðist hefði vorið í að byggja sæmilega mannabústaði og skrifstofubyggingar, sem nauðsynlegt er á hverjum flugvelli. 10 þús. kr. kola- reikningur á mán. Norðurlandamennirnir, sem bjuggu að Hótel Winston á Reykjavíkurflugvellinum á dögunum kvörtuðu sáran er heim kom yfir kulda og vosbúð. Það lak inn á þá í rúmunum og þeir hríðskulfu þótt þeir klæddu sig í yfirhafnir sínar áður en þeir gengu til sængur á kvöldin. Og þeir, sem þekkja Winston og aðbúnaðinn þar vita að þetta eru engar ýkjur. Það eru 68 herbergi í þessu gistihúsi, ef svo skyldi kalla og hvert og eitt einasta hriplekur. En ekki vantar að reynt sje að hita upp gistihúsið, því undanfarna tvo mánuði hefir kolareikningurinn í Winston verið 10—11 þús. kr. á hverjum mánuði. Og það er ekki nóg, að reynt sje að hita upp með kolakyndingu, því stöðugt eru 30—40 rafmagnsofnar í notkun, en ekkert dugar samt. Flestar raflagnir í Winston hóteli munu vera ólöglegar að okkar reglugerðum.“
Í október sama ár ákvað svo flugvallarstjórnin að loka hótelinu og stefna að því að finna leigjanda að því. Margir voru þó ósáttir við að hótelinu skildi vera lokað á meðan beðið væri eftir mögulegum nýjum rekstraraðila því á meðan lá niðri öll þjónusta við flugfarþega á flugvellinum. Svo segir í Morgunblaðinu 12. október 1947:
„Flugráðinu hefur verið legið á hálsi fyrir að hafa lokað Hótel Winston á Reykjavíkurflugvelli. En sannleikurinn er sá, að með þeirri ráðstöfun var gert þarfa verk, sem ekki mátti dragast öllu lengur. Winston hótelið var engum til sóma, en landinu oft til skammar, er þangað komu útlendingar og fengu þar illan beina, eða engan, eins og stundum kom fyrir. Hjer er ekki verið að áfellast sjerstaklega þá, sem stjórnuðu gistihúsinu eða starfsfólkið, því engum var betur ljóst, en sumum stjórnendum þar hve fyrirkomulagið allt var brjálað í rekstri þessa veitinga- og gistihúss. Það var oft köld aðkoma fyrir flugferðafólk að koma í þetta gistihús. Flugvjelar fara og koma eins og kunnugt er á öllum tímum sólarhrings og veitingahús á flugvöllum verða að vera við því búin að geta tekið á móti gestum hvenær sem er. En ekki á Winston. Það kom fyrir, að farþegar, sem leituðu þangað um fótaferðatíma hittu ekki fyrir annað fólk en ræstingakonur. Önnur óregla var á Winston, sem ekki verður rakin hjer. En margar ljótar sögur mætti segja, þótt sumar sjeu varla prenthæfar. Hitt er svo rjettmæt aðfinnsla, að það er ekki hægt að una við það til lengdar, að ekki skuli vera veitinga- og gistihús í sambandi við flugvöll höfuðstaðarins. Það bar við á dögunum, að hingað kom sænsk flugvjel að morgni dags og þurfti að bíða nokkuð eftir afgreiðslu. Farþegarnir þurftu að fara úr vjelinni og urðu að hírast i skítugum og köldum bröggum, án þess að þeir gætu fengið svo mikið sem kaffisopa. Eitt slíkt atvik getur gert okkur mikið tjón og veldur álitsmissi. Nei, gistihús verður að opna á ný á flugvellinum og mun Flugráðið og hafa það í hyggju, þar sem það hefur auglýst Winston til leigu.“
Agnar Kofoed-Hansen flugvallarstjóri svaraði því til „að sú landkynning, sem gistihús þetta hafi rekið með tilveru sinni, hafi siður en svo verið Íslandi og Íslendingum í hag, því að gistihúsið hafi verið til skammar. Rekstur þess hafi í alla staði verið langt frá því, sem æskilegt hefði verið. Hefði flugráðið talið sjálfsagt að loka gistihúsinu, uns búið væri að taka ákvörðun um, hvernig rekstri þess og ýmislegs annars í sambandi við flugmál, sem nú er í deiglunni,væri best hagað í framtíðinni.“
Eysteinn Jónsson menntamálaráðherra gaf í sameinuðu þingi þann 19. nóvember 1947 ítarlega skýrslu um rekstur flugmála og upplýsti ráðherrann, „að í tíð fyrrverandi stjórnar hefði verið rekið sérstakt hótel á Reykjavíkurvellinum á kostnað ríkissjóðs, Hótel Winston. Þessi hótelrekstur var lagður niður í sumar, og var þá tapið á rekstrinum á tímabilinu frá 1. maí 1946 til 1. júlí 1947 orðið 165 þús. kr., auk þess, sem endurbætur á húsakynnum hótelsins höfðu kostað 401 þús. Vera má þó, að hallinn reynist meiri, því að reikningsuppgjörinu er enn ekki lokið. Hótelið hefir nú verið leigt út og mun ríkið því ekki verða lengur fyrir halla af rekstri þess.“
Hótelið var síðan um stutt skeið leigt til einkaaðila undir hótelrekstur og var þá meðal annars kallað Hótel Ritz. Þetta var eina hótelið við Reykjavíkurflugvöll á 5. áratugnum og var mikið sótt af farþegum í innanlandsferðum auk þess sem það rak matstofu fyrir starfsfólk flugvallarins um tíma. Reksturinn gekk þó erfiðlega enda millilandaflugið komið til Keflavíkurflugvallar þar sem nýtt flugvallarhótel, Hótel Keflavík, tók til starfa 1949. Ferðaskrifstofa ríkisins tók við rekstri hótelsins 1948 sem eftir það var kallað Flugvallarhótelið.
Undir lok 5. áratugarins var vinsælt að halda þar dansleiki og aðra mannfagnaði. Eftir að Ferðaskrifstofan tók við rekstri hótelsins var það líka notað sem gististaður fyrir íslenska ríkið þegar með þurfti. Þannig gistu þar til dæmis skipbrotsmenn af þremur skipum 1949 og 1950 og eins landbúnaðarverkafólk frá Þýskalandi sem kom til að vinna á íslenskum bæjum. Eftir að frárennsli frá hótelinu var bætt 1949 varð vinsælt að stunda sjósund í Nauthólsvík. Þá var sett upp búningsklefa- og sturtuaðstaða í hótelinu fyrir sjóbaðsfólkið.
Reksturinn var Ferðaskrifstofunni erfiður enda var hún hálfneydd til að taka hann að sér. Árið 1951 baðst hún undan rekstri hótelsins sem hætti skömmu síðar.
Flugskálavegur
Flugskálavegur var gata í austanverðri Reykjavík. Hann var norðan við Laugarás og lá norður frá Kleppsvegi að flughöfn fyrir sjóflugvélar, sem var við Viðeyjarsund.
Goði (nafn)
Goði er íslenskt karlmannsnafn.
Kannabis
thumb|right|[[Brum kannabisplöntunnar.]]
Kannabis (fræðiheiti: Cannabis) er ættkvísl dulfrævinga en þrjár helstu tegundir hennar eru: Cannabis indica (indverskur hampur), Cannabis sativa og Cannabis ruderalis. Áður fyrr kölluðust afurðir plöntunnar einu nafni hampur, en í nútímamerkingu er það notað yfir þær plöntur sem gefa af sér aðrar afurðir en vímugjafa. Plöntunnar er neytt sem vímugjafa á ýmsa vegu. Algengast er að óunnins brums sé neytt, að kristöllum plöntunnar sé þjappað saman til að búa til hass og úr því er einnig unnin hassolía.
Hampur er planta sem hefur verið ræktuð í nær 5000 ár. Plantan á uppruna sinn að rekja til Asíu, en er í dag ræktuð um allan heim. Í stöngli plöntunnar eru langar og grófar trefjar sem nýtast vel til iðnaðar. Úr hampi hafa lengi verið unnin m.a. reipi og vefnaðarvörur.
Í háblöðum og bikarblöðum kvenplantna myndast efni sem nefnast kannabínóíðar. Mest rannsökuðu kannabínóíðarnir eru kannabíndíól (CBL) og kannabínól (CBN), sem hafa ekki hugbreytandi virkni, og svo tetrahýdrókannabínól (THC) sem hefur slíka virkni. Fundist hafa a.m.k. 85 kannabínóíðar, en þessi efnasambönd eru mjög mismunandi frá einni plöntu til annarrar.
Virkni THC
Áhrif sem verða í úttaugakerfi, þ.e. utan heila og mænu er:
Viðtakar fyrir kannabínóíða
Tvennskonar viðtakar finnast fyrir kannabínóíða. CB 1 er annar þeirra og finnst aðallega í miðtaugakerfinu og þá í svipuðu mæli og viðtakar fyrir GABA og Glútamat. Dreifing CB 1 er ekki jöfn um miðtaugakerfið heldur finnast þeir aðallega í dreka, litla heila og undirstúku sem skýrir áhrifin sem koma fram, þ.e. skerðing á skammtímaminni (vegna áhrifa á dreka), verri samhæfingar hreyfingar (vegna hnykils) og aukinnar matarlystar og lækkaðs líkamshita (vegna áhrifa á undirstúku). CB 2 viðtakarnir finnast mestmegnis í ónæmiskerfinu, þ.e. í milta, hálskirtlum, hóstarkirtlum og hvítfrumum í blóði. Kannabínóíðar hafa þ.a.l. hamlandi áhrif á ónæmiskerfið.
Möguleg læknisfræðileg áhrif kannabis
Verið er að kanna áhrif kannabis á ýmsa kvilla. Talið er að það hafi jákvæð áhrif hjá þeim sem gangast undir meðferð við krabbameini með því að minnka ógleði þeirra. Það gæti einnig hjálpað til við að minnka þrýsting í augum þeirra sem þjást af gláku. Að auki er það talið vinna gegn asmaköstum og draga úr einkennum sumra taugasjúkdóma. Rannsóknir benda til þess að kannabis geti einnig hjálpað til við að lina sársauka sem fylgir nokkrum sjúkdómum, s.s. þeim sem tengjast mænuskaða. Rannsóknir beinast nú að því að kanna virkni þess sem verkjastillandi lyfs og að þróa kannabis sem ekki hefur í för með sér þá vímu sem raunin er með kannabisefni.
Saga kannabisefna
Talið er að hampafurðir hafi verið notaðar í a.m.k. 5000 ár og eru elstu heimildir um það frá Kína. Textar sem fundist hafa í Kína benda til þess að það hafi verið notað sem lyf í Asíu til meðferðar við fjölmörgum sjúkdómum. Á Indlandi tengdist kannabis gyðjunni Shiva.
Í Evrópu hefur hampur bæði verið notaður til iðnaðar og í lækningaskyni. Í prússneskum texta frá því um árið 1350 er minnst á hamp og hann kallaður knapis (af kannabis). Hampur var einnig notaður í drykkjarföng og í Þýskalandi eru enn þann dag í dag til barir sem bjóða upp á hampbjór og hampvín. Þessi bjór og vín innihalda þó ekki kannabínóíða. Í Bandaríkjunum var eitt sinn hægt að kaupa kannabisefni í verslunum, en notkun þeirra minnkaði með tilkomu annarra deyfilyfja á markaðinn. Á fjórða áratugi síðustu aldar var kannabis bannað með lögum í Bandaríkjunum. Talið er að djasskynslóðin hafi svo hafið kannabis upp til nýrra hæða í Bandaríkjunum um miðja tuttugustu öld. Að auki hefur kannabis verið notað í trúarlegum tilgangi, til að mynda meðal Rastafaritrúaðra á Jamaíku og Sadhúa á Indlandi.
Viðurlög við notkun kannabis og lög á heimsvísu
thumb|Lög varðandi kannabis um heiminn. Í byrjun síðustu aldar voru kannabisefni bönnuð með lögum víðast hvar í hinum vestræna heimi. Þau voru bönnuð í Bretlandi árið 1928 og sett á þau takmörk í Bandaríkjunum árið 1937. Þeim takmörkunum réð ekki hvað síst andstaða þeirra sem bjuggu til gerviefni sem kepptu við hampræktun. Bann við kannabis tekur oftast til ræktunar, eignar og dreifingar efnisins. Í Hollandi hefur lengi verið leyft að kaupa kannabisefni á sérstökum kaffihúsum og notkun efnisins er ekki ólögleg. Menn greinir hins vegar á um hvort þetta leyfi kyndi undir neyslu annarra efna enda telja sumir að kannabisneysla sé einfaldlega undanfari neyslu annarra vímuefna. Þrátt fyrir skiptar skoðanir hafa sum lönd nú leyft mönnum að eiga kannabis til einkanota (oft án þess að leyfa sölu þess) og er hugsunin ekki hvað síst að menn geti notað það í lækningaskyni. Meðal þessara landa eru Spánn, Portúgal og Ástralía. Á Englandi eru menn ekki lengur handteknir fyrir að eiga lítið magn af kannabis þar sem lögreglan telur sig ná betri árangri með því að einbeita sér að sterkari efnum. Þrátt fyrir það geta menn búist við sektum ef lögregla finnur kannabisefni á þeim.
Kannabis er ólöglegt í mörgum löndum en afglæpavæðing smárra skammta hefur þó víða átt sér stað. Árið 2017 voru kannabislög væg í löndum eins og Ástralíu, Bangladess, Kambódíu, Kanada, Síle, Kólumbíu, Kosta Ríka, Tékklandi, Þýsklalandi, Indland, Jamaíka, Mexíkó, Hollandi, Portúgal, Spáni, Suður-Afríku og Úrúgvæ, ásamt einstökum ríkjum Bandaríkjanna. Ströngustu lögin eru í Kína, Egyptalandi, Frakklandi, Indónesíu, Japan, Malasíu, Nígeríu, Noregi, Filippseyjum, Póllandi, Sádí-Arabíu, Singapúr, Suður-Kóreu, Tælandi, Tyrklandi, Úkraínu, Sameinuðu arabísku furstadæmunum og Víetnam.
Ísland
Kannabis var fyrst bannað árið 1969. (Sjá Kannabis á Íslandi)
Bandaríkin
Í Bandaríkjunum er kannabis í lækningaskyni leyfilegt í 33 ríkjum (2016) og leyft til almennrar neyslu í 10 ríkjum (2018)
Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur
Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur, áður Íþrótta- og tómstundaráð, enn áður Æskulýðsráð, er starfssvið í stjórnsýslu Reykjavíkurborgar sem skipuleggur tómstundastarf fyrir börn og unglinga. Starfsemin er umfangsmikil og nær yfir rekstur allra frístundamiðstöðva, frístundaheimila og félagsmiðstöðva í Reykjavík, auk Hins hússins og Fjölskyldu- og húsdýragarðsins. Að auki rekur Íþrótta- og tómstundaráð fjórar íþróttamiðstöðvar og sjö sundlaugar og ylströndina í Nauthólsvík.
Esjufjöll
thumbnail|Esjufjöll séð frá [[Jökulsárlóni.]] thumbnail|Esjufjöll úr lofti. thumbnail|Nærmynd. thumbnail|Esjufjöll nær snjólaus í ágúst. Selur í forgrunni.
Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur
Æskulýðsráð Reykjavíkur var stofnað árið 1956 og sá í fyrstu um rekstur tómstundaheimilis við Lindargötu. 1964 flutti starfsemin í Fríkirkjuveg 11 sem áður hafði verið í eigu Góðtemplarareglunnar.
ÍTR sér líka um Skrekk sem er hæfileikakeppni grunnskóla Reykjavíkur.
Esjufjöll
Esjufjöll er fjalllendi í Breiðamerkurjökli og eldstöð í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Teljast þau til jökulskerja. Þau eru yfir 1100 m. hæð. Samanstanda þau af fjórum fjöllum sem nefnast Vesturbjörg, Skálabjörg, Esjubjörg og Austurbjörg. Fjöllin hafa líklega verið íslaus síðan síðasta kuldaskeiði ísaldar lauk. Esjufjöll eru náttúruvé og falla í flokk verndunar Ia á vegum Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna.
Jarðskjálftar hafa greinst reglulega í fjöllunum. Talið er að hafi gosið þar árið 1927 þegar jökulhlaup kom undan jöklinum.
Í rannsóknarferð á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands árið 2007 fundust nokkrar lífverur í fyrsta skipti í Esjufjöllum: Brunnklukka, barnarót og fléttutegundirnar blaðkorpa og vætukorpa. Fyrir voru þekktar rúmlega 100 tegundir háplantna í fjöllunum og nokkrar skordýrategundir. En árið 1979 dvaldi stór hópur vísindamanna í Esjufjöllum nokkra hríð en þá var bæði jarðfræði og smádýralíf kannað í Esjufjöllum auk gróðursins.
Jöklarannsóknafélag Íslands á skála í Skálabjörgum í Esjufjöllum.
Codex Alexandrinus
thumb|Codex Alexandrinus Codex Alexandrinus (Skammstafað A (Wettstein), 02 (Gregory) eða δ4 (Von Soden)) er handrit sem er til af biblíunni. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 5. öld e.Kr. Handritið er geymt í British Library (MS Royal 1. D. V-VIII) í London.
Handritið er nú 773 blöð (32 x 26 cm).
Textinn er í tveimur dálkum, 29 línur á hverri síðu.
Rómverjabréfið 2,5 αποκαλυψεως ] ανταποδοσεως
Vigtýr
Vigtýr er íslenskt karlmannsnafn.
Tína
Tína er íslenskt kvenmannsnafn.
McDonaldsvæðing
McDonaldsvæðing er kenning sem sem félagsfræðingurinn George Ritzer setti fram í bók inni The McDonaldization of society (1993). Þar lýsir hann því hvernig hann sér McDonaldsvæðingu birtast í samfélögum og hvernig honum finnst þau hafi aðlagast hegðunareinkennum skyndibitastaða. Að mati Ritzer er McDonaldsvæðing í grunninn endurskilgreining á viðurkenndu hugsanamynstri sem færist frá því að vera hefðbundið yfir í að vera byggt á skynsemi, sanngjarnri hugsun og vísindalegri hugsun. Ítrekað skal að hér er um kenningu Ritzers að ræða og ber að nálgast skrif þessi með það í huga.
Samfélagsgerð Ritzers
Á meðan Max Weber notast við skrifræði í sínum hugmyndum finnst Ritzer eðlilegra að að líta til skyndibitastaða þar sem þeir séu frekar þversnið samfélagsins (Ritzer, 2004: 533). Kenningin um McDonaldsvæðinguna með tilliti til menningar er tiltölulega ný af nálinni. . Samkvæmt Ritzer má draga saman að McDonaldsvæðing sé að „verða áhrifameiri í syndibitamenningu á sem flestum sviðum mannlífs Bandaríkjanna og í raun alls heimsins.“ Nú til dags hafa flestar þjóðir aðlagast þessari hugmynd og er talið að það sé vegna hnattvæðingar. Það er talið að Ritzer hugmyndafræðin komi til með að verða ráðandi í flestum samfélögum.
Helstu þættir
Ritzer leggur mesta áherslu á fjóra megin þætti í kenningu sinni um McDonaldsvæðinguna.
Með þessum fjórum meginreglum úr skyndibitaiðnaðinum hefur stefna verið mótuð af skynsemi innan þröngs sviðs sem leiðir til niðurstaðna sem eru skaðlegar eða óræðar. Þegar ferli af þessu tagi breiðast út í aðra hluta samfélagsins myndast ný samfélagseinkenni í menningarlegu og félagslegu tilliti.
Almennt
Ritzer nefnir sem dæmi að ef McDonald‘s opnar veitingastað í nýju landi þá sameinast neysluferli og ákveðin menningarblöndun á sér stað.
Ísland
Það hefur ítrekað sýnt sig að McDonaldsvæðing á við á Íslandi. Opnun raftækjaverslana sem buðu lág vöruverð (Elko, BT o.fl), Opnun Bauhaus, McDonalds meðan það starfaði á Íslandi og Dunkin Donuts sem opnaði árið 2015. Ákveðin menning hefur skapast í kringum opnanir verslana sem annað hvort bjóða áður óþekkta verðlagningu, ýmist í krafti þess að vera alþjóðlegar keðjur eða einfaldlega fífldirfska íslenskra athafnamanna sem sumir hafa barist í bökkum og ítrekað þurft að endurskipuleggja rekstur sinn.
Óræðni skynseminnar
Ritzer kynnir í kafla tvö The Past, Present, and Future of McDonaldization: From the Iron Cage to the Fast-Food Factory and Beyond í bók sinni The McDonaldization of Society í undirkaflanum um óræðni og „Járnbúrið“ fullyrðir hann að „óháð öllum kostum sem eru í boði þá mun skrifræðið líða fyrir óræðni skynseminnar. Líkt og skyndibitastaður þá getur skrifræðið verið afskaplega ómanneskjulegt umhverfi bæði sem vinnustaður og sem þjónustuaðili. Í stuttu máli má segja að þetta séu „Vélrænar aðstæður sem bitna á mannlegu eðli starfsmanna.“
Annar ókostur óræðni skynseminnar er að hún getur falið í sér ósamræmi, skyndibitinn er lengi í framleiðslu, langar raðir myndast á kostnað bragðsins.
Ritzer nefnir enn fremur að þegar aðstæður eru orðnar ómanneskjulegar þá aukist óræðnin með tilheyrandi eyðublaðafargani og leyfisbréfum vegna kröfu um mælanleika. Það leiðir til þess að gæði vinnukrafts minnkar, ófyrirsjáanleiki skapast við að starfsmenn eru ekki vissir um hvað þeir eigi að gera eða minni stýring vegna ytri aðstæðna.
Af-McDonaldsvæðing
Mörg fyrirtæki haf lagt sig fram við að afneita eigin hagræðingu í formi McDonaldsvæðingar. Leitast er við að leggja áherslu á gæði umfram magn á forsendum ófyrirsjáanleika þjónustu, vöru og ráðningu hæfra starfsmanna án utanaðkomandi áhrifa. McDonaldsvæðingunni hefur víða verið mótmælt og þess krafist að dregið verði úr henni til að vernda staðbundin og hefðbundin gildi.
George Ritzer er ekki einn um að hafa þessa skoðun. Annar stjórnmálaspekingur, Hannah Arendt, er einnig neikvæður í garð þeirrar stemningar sem hin svokallaða McDonaldsvæðingin hefur skapað. Hún leggur áherslu á spillingu mannheima frá skynsamlegri nálgun (eins og Ritzer nefnir í bók sinni) í skrifum sínum um Eichmann réttarhöldin fyrir The New Yorker, Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil. Hún bendir óbeint á þörfina fyrir mannúðlegt innsæi svo af-McDonaldsvæðing geti átt sér stað. [
Dæmi um McDonaldsvæðingu
Gæðarýrnun á þessum vörum er eingöngu hægt að dulbúa með auglýsingaherferðum sem eru sífellt að færa vöruna í nýjar umbúðir svo neytandinn telji að um nýjung sé að ræða.
Viðbrögð McDonald‘s
Talsmenn McDonald‘s í Bretlandi sögðu að Ritzer og félagar notuðu stærð fyrirtækisins og útbreiðslu vörumerkisins til að byggja hugmyndir sínar á þó svo þær þurfi ekki nauðsynlega að tengjast starfsháttum fyrirtækisins.
McDonaldsvæðing og menntakerfið
Því hefur verið haldið fram að dæmi um tilvist McDonaldsvæðingar sé að finna í menntakerfinu. Bent hefur verið á líkindi vestrænna kenslustofa við kennslustofur annars staðar í heiminum. Slater bendir á að stærð bekkja, útfærsla og kennslufræði í Perú líkjast því sem þekkist í Bandaríkjunum með skýr vestræn menningaráhrif sem miða að skilvirkni í miðlun þekkingar í öðrum heimshlutum. Enn fremur heldur Slater því fram að McDonaldsvæðingin í menntakerfinu geti haft neikvæðar aukaverkanir, sérstaklega skort á gagnrýnni hugsun og sköpunargáfu. Þess vegna koma skólar til með að hafa minni áhrif á menntun barna þar sem þeim mun mistakast að þjáfla skapandi hugsun meðal nemenda.
Einnig telur Wong að McDonaldsvæðingin hafi gerbreytt æðri menntun, áður hafi kennarar farið yfir öll próf sem voru tekin en nú séu próf að mestu yfirfarin af tölvum – sem eykur skilvirkni kennara. Enn fremur að einkunnir nemenda eru nú gefnar á forsendum staðlaðra einkunna í stað heildarútkomu árangurs þeirra og tillits til framfara í gegnum námsferil þeirra við æðri menntastofnun. Ritzer bendir á að McDonaldsvæðingin hafi haft mikil áhrif á þróun vefnámsefnis á borð við MOOC (Massive online open courses) fjarnám. Í fyrsta lagi þá er ekki hægt að búa til ný námskeið í þessu MOOC umhverfi í hvert sinn þar sem grunnatriðin eru sett upp og síðan byggt þar ofan á og með því skapað ákveðinn fyrirsjáanleika fyrir nemendur. Þar að auki hefur hlutverk kennara farið í gegnum mikla einföldun með því að skipta út kennaranum fyrir vélrænar leiðbeiningar sem kemur í veg fyrir möguleikann á gagnrýnum og skapandi samskiptum milli kennara og nemanda.
TSG 1899 Hoffenheim
Turn- und Sportgemeinschaft 1899 Hoffenheim e.V., oftast þekkt sem TSG 1899 Hoffenheim er þýskt knattspyrnufélag frá Sinsheim í Baden-Württemberg. Gylfi Sigurðsson lék með félaginu um tíma.
Gúttóslagurinn
Gúttóslagurinn var baráttutengdar götuóeirðir í miðbæ Reykjavíkur 9. nóvember 1932. Slagsmál brutust út milli lögreglumanna og verkamanna við Góðtemplarahús Reykjavíkur („Gúttó“) en þar voru bæjarstjórnarfundir haldnir. Á fundi bæjarstjórnar þennan dag var tekin til afgreiðslu tillaga um að lækka kaupið í atvinnubótavinnu á vegum bæjarins en þá höfðu áhrif kreppunnar miklu orðið til þess að auka atvinnuleysi á landinu mikið. Mikill mannfjöldi safnaðist saman við Gútto og mótmæli byrjuðu inn í húsinu og færðust út á götu. Slagsmálunum lauk með því að lögregla hörfaði og hætt var við tillöguna.
Goðmundur
Goðmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Kristofer Uppdal
thumb|right|Kristofer Uppdal. Kristofer Uppdal (19. febrúar 1878 - 26. desember 1961) var norskur rithöfundur, fæddur í Beitstad. Hann skrifaði á nýnorsku, með þætti úr norður-trønderskri mállýsku. Uppdal hefur smám saman öðlast miðsvæðis í skandinavísku textakanoníunni. Skáldskapur hans er eldheitur og krefjandi. Frá 1939 var hann á skólastyrk frá ríkinu. Aðalverk hans, Dansen gjenom skuggeheimen (Dansinn í gegnum skuggaheimilið), lýsir rallaralífi og tilkomu norsku verkalýðshreyfingarinnar.
Evrópskur sumartími
Evrópskur sumartími er sumartími sem fylgt er í öllum evrópulöndum nema Íslandi,Hvíta-Rússlandi og Rússlandi. Á meðan sumartíma stendur eru klukkur færðar áfram um eina klukkustund, valdandi því að sólin sest seinna á kvöldin, en þó á kostnað þess að það birti seinna á morgnana.
Kristofer Uppdal
Bakgrunnur
Kristofer fæddist á bænum Oppdal í Beitstad fyrir utan Steinkjer sem var seldur þegar hann var fjögurra ára gamall. Hann var elsti sonur Sivert Jakobsen Opdahl (1845 - eftir 1938), bónda, flutningsaðila og hestakaupmanns, og Önnu Petrine Paulsdotter Landsem (1856–85). Seinna átti hann þrjú systkini og tíu alsystkini í seinna hjónabandi föður síns. Þegar Kristofer var 10 ára varð hann að fara að vinna. Hann starfaði sem hirðir hjá ættingja í Ogndalen. Síðar var hann „heyskapurmaður, vagnmaðu, skógarhöggsmaður og múrverkamaður, námumaður og vegamaður“ og 1899 til 1910 starfaði hann sem vegamaður. Hann var meðlimur í Norska verkamannasambandinu og tók þátt sem ritari á þinginu Landsorganisasjonen (LO) árið 1910.
Todda
Todda er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristofer Uppdal
Bakgrunnur
Hann var nemandi í Namdal Folkehøgskule í tvo vetur frá 1897 og síðar í Askov Højskole í Danmörk.
Evrópskur sumartími
Sumartími þessi stendur frá 01:00 UTC á síðasta sunnudeginum í mars til 01:00 UTC á síðasta sunnudeginum í október ár hvert.
Kristofer Uppdal
Bakgrunnur
Uppdal giftist hjúkrunarfræðingnum og rithöfundinum Bergljot Isabellu Magnusen árið 1913. Eftir að Kristofer hlaut námsstyrk gátu hjónin ferðast til útlanda og voru í Þýskalandi frá 1913 til 1914. Parið settist síðar að í Asker. Þau eignuðust þrjú börn frá 1917 til 1923. Yngsti sonurinn lést árið 1923 og eftir andlát hans glímdu hjónin við andlegt niðurbrot.
Evrópskur sumartími
Byrjun og endir evrópsks sumartíma næstu ár
Evrópskur sumartími byrjar klukkan 01:00 UTC þann:
Evrópskur sumartími endar klukkan 01:00 UTC þann:
Kristofer Uppdal
Ferill
Árið 1910 gaf Uppdal út „Ved Akerselva og andre forteljingar“ (Eftir Akerselva og aðrar sögur) og gerðist rithöfundur í fullu starfi. Hann bjó í Kristiania með fjárstyrk frá samstarfsmanni. Útkoman var fyrsta skáldsaga hans, „Dansen gjenom skuggeheimen" (Dansinn í gegnum skuggaheiminn) (1911), sem varð fyrsta bindið af tíu í röð sem einnig var kölluð „Dansen gjenom skuggeheimen“..
Eftir að hafa uppgötvað Expressjónismin meðan hann dvaldi í Þýskalandi, tók Kristofer á sig nýja mynd og nýjan hvata í ljóðlist. Hann vann upp fyrri ljóðlist og samdi ný ljóð, á sama tíma og hann lauk skáldsagnaseríu sinni. Frá 1915 til 1925 vann hann mjög mikið. Í nokkur ár eftir hrun skrifaði hann hins vegar lítið. Margt af því sem hann skrifaði frá 1920 var ekki gefið út meðan hann lifði.
Árið 1947 kom út 1200 blaðsíðna ljóðið „Kulten“ (Sértrúarsöfnuður). Þetta var trúarheimspekilegt og sjálfsævisögulegt verk sem hann hafði skrifað í langan tíma. Hlutar af því voru gefnir út 1930 og 1939. Hann samdi einnig „Ævelengdn“ (Eilífðin), „eins konar heimspekilega hugleiðslu um mannlíf“ en verkið er kallað „erfitt“ og hefur ekki verið gefið út.
Hann var virkur rithöfundur til dauðadags. Síðustu árin var hann aðallega deiluaðili og gagnrýnandi.
Gottskálk
Gottskálk er íslenskt karlmannsnafn.
Melanotaenia garylangei
Melanotaenia garylangei er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.
Vigur (mannsnafn)
Vigur er íslenskt karlmannsnafn.
Samningur um stjórnarskrá fyrir Evrópu
Samningur um stjórnarskrá fyrir Evrópu, oftast þekktur einfaldlega sem Stjórnarskrá Evrópusambandsins, var þjóðréttarsamningur sem undirritaður var árið 2004 af aðildarríkjum ESB sem þá voru 25. Samningurinn var staðfestur í 18 aðildaríkjum en þegar honum var synjað í þjóðaratkvæðagreiðslum í Frakklandi og Belgíu árið 2005 endaði samningaferlið. Samningurinn tók því aldrei gildi.
Samningnum var ætlað að leysa af hólmi fjölda eldri samninga sem mynduðu lagagrundvöll Evrópusambandsins og að einfalda ákvarðanatökuferli innan sambandsins. Eftir að samningurinn var felldur ákváðu leiðtogar Evrópusambandsins að koma heldur á umbótum í þeim samningum sem fyrir voru, sem var gert árið 2007 með undirritun Lissabon-sáttmálans.
Sólheimajökull
thumbnail|Sporður jökulsins. thumbnail|Mynd frá 1910. thumbnail|[[Jökuldrýli á jöklinum.]]
Sólheimajökull er skriðjökull í sunnanverðum Mýrdalsjökli. Hann er 8-11 km langur (samkvæmt mismunandi heimildum) og 1-2 km breiður. Út frá jöklinum kemur Jökulsá á Sólheimasandi sem hefur stundum verið kölluð Fúlakvísl vegna brennisteinsfnyks. Síðast hljóp jökullinn fram á tíunda áratugi 20. aldar en hann hefur gengið mikið fram á síðustu öldum. Lengst náði jökullinn fram í upphafi 19. aldar. Mest hopaði jökullinn 1930-64 (u.þ.b. 900 m). Fyrrum stíflaði jökullinn þverdali og þar mynduðust jökullón. Stærst var lónið í Jökulsárgili á milli Hvítmögu og Skógarfjalls og hlaup voru tíð. Þau voru hættuleg ferðamönnum og stóðu stundum í marga daga.
Gæta þarf varúðar næst jöklinum, því þar myndast stundum kviksandur.
François Hollande, forseti Frakklands fór að jöklinum árið 2015 í tengslum við loftlagsráðstefnu sem haldin var sama ár.
thumb|800px|center|Víðmynd.
Codex Ephraemi Rescriptus
thumb|Codex Ephraemi Codex Ephraemi Rescriptus (Skammstafað C (Wettstein), 04 (Gregory) eða δ3 (Von Soden)) er handrit sem er til af biblíunni. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 5. öld e.Kr. Handritið er geymt í Bibliothèque nationale de France (Gr. 9) í París.
Handritið er nú 209 blöð (33 x 27 cm).
Textinn er í 1 dálki, 40-46 línur á hverri síðu.
Heljarhrun
thumb|Samkvæmt tilgátunni um heljarhrun mun alheimurinn enda í [[óendanleiki|óendanlega þéttri sérstæðu]] Heljarhrun er í heimsfræði tilgáta um að alheimurinn muni á endanum hætt að þenjast út og byrja að dragast aftur saman (andstæða miklahvells) þangað til hann myndar óendanlega þétta sérstæðu þar sem tímarúm mun enda.
Forsendur
Gert er ráð fyrir að nægir kraftar séu fyrir hendi til að stöðnun verði á útþenslu alheimsins og er sú sérstæða kölluð hámarksstærð alheimsins; og hann byrji að dragast aftur saman á svipað löngum tíma og hann hefur verið að þenjast út. Rúmsveigja alheimsins þarf að vera nógu mikil til að vera jákvæð til þess að heimurinn byrji að dragast aftur saman. Ef rúmsveigjan er of lítil, eða fyrir neðan það sem kallast markþéttleiki, heldur heimurinn áfram að þenjast út.
Margar rannsóknir benda hinsvegar til þess að þetta eigi ekki eftir að gerast, heldur eigi heimurinn eftir að þenjast út með meiri hraða en áður og þyngdaraflið verði ekki nægilegt til að halda aftur af því.
Lee Hazlewood
thumb|right|Lee Hazlewood Lee Hazlewood (9. júlí 1929 – 4. ágúst 2007) var bandarískur kántrýsöngvari og lagahöfundur. Hann var þekktastur undir lok 6. áratugarins þegar hann var í samstarfi við gítarleikarann Duane Eddy og á 7. áratugnum þegar hann vann með Nancy Sinatra. Þekktustu lög Hazlewoods eru þau sem Sinatra söng, eins og „These Boots Are Made For Walkin“, „Jackson“ og „Summer Wine“ sem var þýtt á íslensku sem „Sumarást“ og flutt af Hljómsveit Ingimars Eydal.
Eftir 1970 dró hann sig að mestu leyti í hlé og flutti til Stokkhólms. Í Svíþjóð framleiddi hann klukkutíma langan sjónvarpsþátt, Cowboy in Sweden. Þátturinn vann til fjölda verðlauna og eitt af lögunum úr þættinum, dúett sem hann söng með Ninu Lizell, „Vem kan segla förutan vind“, varð gríðarvinsælt.
Kathryn Bigelow
thumb|right|Kathryn Bigelow árið 2010. Kathryn Ann Bigelow (f. 27. nóvember 1951) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur sem er þekkt fyrir óhefðbundnar spennumyndir. Þekktustu myndir hennar eru vampírumyndin Near Dark frá 1987, glæpatryllirinn Þrumugnýr (Point Break) frá 1991, framtíðartryllirinn Skrýtnir dagar (Strange Days) frá 1995, Brimaldan stríða (The Weight of Water) frá 2000, og stríðsmyndirnar K-19: The Widowmaker frá 2002, Sprengjusveitin (The Hurt Locker) frá 2009 og Zero Dark Thirty frá 2012. Hún er fyrsta konan sem unnið hefur Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri, en hún vann þau 2010 fyrir Sprengjusveitina.
Torbjörg
Torbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar
Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar er listi yfir 100 bestu bækur 20. aldar byggt á könnun sem franska dagblaðið Le Monde og verslunarkeðjan Fnac stóðu fyrir vorið 1999.
Lesendur voru beðnir um að velja úr 200 bóka lista sem valinn var af blaðamönnum og bóksölum þau verk sem þeim þóttu minnisstæðust.
Algjör Sveppi (sjónvarpsþáttur)
Algjör Sveppi er íslenskur barnasjónvarpsþáttur sem átti að leysa afa af. Þátturinn byrjaði 2007 og endaði 2012 og voru gerðir 120 sjónvarpsþættir á tímabilinu.
Árið 2016 voru hugmyndir um teikniþætti sem CAOZ Animation og Little Big Films áttu að framleiða 26 þætti í fyrsta áfanga en ekkert varð úr þeirri hugmynd.
Evdoxos
Evdoxos frá Knídos (fæddur 410 eða 408 f.Kr., dáinn 355 eða 347 f.Kr.) var forngrískur stærðfræðingur, stjörnufræðingur og heimspekingur. Hann var nemandi og síðar samstarfsmaður Platons við Akademíuna í Aþenu.
Gottsveinn
Gottsveinn er íslenskt karlmannsnafn.
Miklihvellur
alt=|thumb|330px|Samkvæmt kenningunni um Miklahvell var alheimurinn ákaflega þéttur og heitur í upphafi. Þegar rúm byrjaði að þenjast út aðskildist efni og gerir enn, stjörnuþokur ferðast í sífellu frá hver annarri Miklihvellur er kenning innan heimsfræðinnar sem segir að alheimurinn eigi sér upphaf í tíma. Alheimurinn hafi verið óendanlega þéttur og gríðarlega heitur. Þá hafi rúmið þanist gífurlega hratt út og alheimurinn kólnað nægilega mikið til þess að öreindir gætu myndast, og síðan frumeindir. Vegna þyngdaraflsins drógust frumeindirnar saman og mynduðu stjörnur og stjörnuþokur.
Kenningin um miklahvell passar vel við mælingar stjörnufræðinga og er því ríkjandi kenning um tilurð alheimsins. Með nákvæmum mælingum hefur það verið reiknað út að miklihvellur hafi átt sér stað fyrir 13,8 milljörðum ára, sem er þá aldur alheimsins.
Því er talið að alheimurinn hafi verið í útþenslu allt sitt tilveruskeið.
Eðlisfræðingar eru í vafa um hvort að alheimurinn hafi byrjað með miklahvelli og að ekkert hafi komið á undan honum, eða þá að hreinlega séu ekki til nægilega miklar upplýsingar til að svara því hvernig alheimurinn hafi verið þegar hann var óendanlega þéttur.
Saga
Kenningin um miklahvell þróaðist út frá athugunum og kennilegum hugleiðingum. Athugendur tóku eftir því að flestar þyrilstjörnuþokur fjarlægðust jörðina, en þeir sem tóku eftir þessu gerður sér hvorki grein fyrir því að um var að ræða stjörnuþokur utan Vetrarbrautarinnar né hvað þetta þýddi fyrir heimsfræðina. Árið 1927 leiddi Georges Lemaître út Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker jöfnurnar út frá afstæðiskenningu Einsteins og lagði fram kenningu byggða á athugunum um undanhald stjörnuþoka, um að alheimurinn hefði hafist með „sprengingu frumatóms“, sem síðar var kölluð miklahvellskenningin.
Þessi hugmynd um útþenslu alheimsins bauð upp á tvo gagnstæða möguleika. Annar var miklahvellskenning Lemaître, sem George Gamow var talsmaður fyrir. Hinn möguleikinn var sístöðukenning Fred Hoyle þar sem efni átti að myndast jafnóðum þegar stjörnuþokurnar fjarlægðust hvor aðra. Samkvæmt því módeli er alheimurinn nánast eins á hverjum tímapunkti.
Um langt skeið voru stuðningsmenn hvorar kenningar um sig jafnmargir. Athuganir bentu þó til að alheimurinn hefði þróast frá heitu og þéttu upphafi. Uppgötvun örbylgjukliðs árið 1965 varð til þess að menn fóru að álíta miklahvellskenninguna sennilegri útskýringu á upphafi alheimsins. Nánast öll kennileg verk innan heimsfræðinnar í dag gera ráð fyrir því að miklahvellskenningin sé rétt.
Mikil framþróun varð á miklahvellskenningunni síðla á 9. áratug 20. aldarinnar og snemma á 21. öldinni samhliða þróun sjónaukatækni ásamt miklum gögnum frá gervihnöttum eins og COBE, Hubble sjónaukanum og WMAP. Gögnin hafa gert vísindamönnum kleyft að reikna út nýjar breytistærðir fyrir miklahvellsmódelið gert kenninguna nákvæmari og meðal annars komist að því að þensla alheimsins er að aukast.
1229
thumb|right|[[Friðrik 2. keisari|Friðrik 2. og Al-Kamil.]] Árið 1229 (MCCXXIX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Axlablað
Axlablað (lat. stipula) er hugtak notað í grasafræði um útvöxt á endum á stilki á laufblaði. Axlablöð eru talin hluti af líffræði laufs hjá blómplöntu. Í mörgum plöntum eru þó engin axlablöð.