cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir
Kristín var tvígift. Fyrri maður hennar, sem hún giftist 1392, var Jón, bróðir Lofts Guttormssonar ríka. Hann lést í Svarta dauða. Þau bjuggu í Hvammi í Dölum. Þau áttu einn son sem einnig hét Jón og dó á unglingsaldri, og erfði þá Kristín enn mikinn auð eftir hann. Síðan giftist hún Þorleifi Árnasyni sýslumanni sem átti miklar eignir á Norðurlandi, til dæmis höfuðbólin Auðbrekku í Hörgárdal, Glaumbæ í Skagafirði og margar jarðir í Húnaþingi. Hún bjó í Vatnsfirði eftir lát hans en síðustu árin var hún í Æðey. Hún er jafnan kennd við Vatnsfjörð, en átti þó aldrei þá jörð. Solveig móðir hennar gaf Birni syni hennar jörðina 1433.
Synir þeirra Kristínar og Þorleifs voru Einar hirðstjóri, Björn ríki hirðstjóri á Skarði, maður Ólafar ríku Loftsdóttur, og Árni í Glaumbæ, sem giftist Soffíu Loftsdóttur. Dæturnar voru Helga eldri kona Guðmundar Arasonar ríka á Reykhólum, Solveig húsfreyja í Víðidalstungu og á Breiðabólstað, kona Orms Loftssonar, Helga yngri, húsfreyja á Holtastöðum í Langadal, kona Skúla Loftssonar, og Guðný, kona Eiríks slógnefs Loftssonar á Grund í Eyjafirði. Fimm systkinanna giftust börnum Lofts Guttormssonar.
Melanie Griffith
Melanie Richards Griffith (f. 1957) er bandarískur leikari.
Phyllostachys viridiglaucescens
Phyllostachys viridiglaucescens er bambustegund sem var fyrst lýst af Marie Auguste Rivière og Charles Marie Rivière. Phyllostachys viridiglaucescens er í ættkvíslinni Phyllostachys. Engar undirtegundir finnast skráðar í Catalogue of Life.
Lýsing
Phyllostachys viridiglaucescens verður um 4 -7m hár. Stönglarnir flekkóttir. Blöðin 5 - 10 sm löng, 8 - 22 sm breið, glansandi græn og að neðan bláleit með grænum röndum.
Uppruni og búsvæði
Phyllostachys viridiglaucescens er frá austur Kína í Jiangsu og Zhejiang. Hann vex þar í skóglendi frá sléttum til fjalla.
Baldvin Halldórsson
Baldvin Halldórsson (23. mars 1923 - 14. júlí 2007) var íslenskur leikari.
Fastafall
Fastafall er fremur óháhugavert fall, sem er alls staðar fasti, þ.e. fallið f(x) = c, þar sem c er fasti, kallast fastafall og tekur gildið c í öllum punktum x. Afleiða fastafalls er eðlilega alls staðar núll.
Ef fastafallið tekur gildið núll, kallast það núllfall.
David Kaufman
David Kaufman (f. 1961) er bandarískur leikari.
Fjárlög
Fjárlög eru lög sem sett eru um ætluð útgjöld og tekjur hins opinbera.
Klettafjöll
thumbnail|Fjallahryggur Klettafjalla thumbnail|Mount Elbert, [[Colorado]] thumbnail|Mount Robson í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] thumbnail|Moraine lake, í Banff, [[Alberta]] thumbnail|Grand Teton National Park í [[Wyoming]]
Klettafjöllin eru um 4800 km langur fjallgarður. Þau liggja frá Bresku Kólumbíu í Kanada í norðri til Nýju Mexíkó í Bandaríkjunum í suðri. Hæsti tindur þeirra er Mount Elbert í Colorado sem nær 4401 m.h.y.s. Hæsti tindur Kanadaklettafjalla er Mount Robson í Bresku Kólumbíu, 3954 m.
Gróður
Meðal barrtrjáa sem þar vaxa eru hvítgreni, blágreni, broddgreni, fjallaþinur, degli, fjallaþöll og stafafura. Lauftré eru m.a. balsamösp, nöturösp, elri og víðitegundir.
Dýralíf
Allmörg spendýr lifa í eða við fjöllin: Grábirnir, svartbirnir, úlfar, múrmeldýr, íkornar, múshéra, stórhyrninga, klettafjallageitur, elgir og hjartardýr. Af fuglum má nefna skallaerni, rjúpur, himbrima, marga spörfugla og endur.
Hringanóri
Hringanóri (fræðiheiti: Phoca hispida, á seinustu árum hafi ýmsir dýrafræðingar nefnt ættkvíslina Pusa í stað Phoca), er selur sem er ívið minni en landselur. Þessi selategund lifir allt í kring um Norður-Íshaf og er þar langstærsti selastofninn, en giskað er á að þeir séu á bilinu 3,5 til 6 miljónir. Dýrafræðingar hafa greint sex undirtegundir, þar af tvær sem eingöngu lifa í ósöltu vatni.
Hringanórinn er algengur flækingur við Ísland, sérlega á Norðurlandi. Oftast koma þeir einir eða fáir saman og í flestum tilfellum fullorðnir brimlar.
Einkenni
Lengd hringanóra er á bilinu 120-190 cm og þeir geta orðið allt að 100 kg. Brimillinn er heldur stærri en urtan. Í útliti svipar honum til landsels en er heldur minni, hann hefur einnig hlutfallslega heldur minna höfuð og minni framhreifa. Augun er meira framan á höfði en á öðrum selategundum. Hringanórinn þekkist þó helst á að hann hefur hringlaga flekki á baki með ljósum hringjum í kring og hefur nafn af því.
Útbreiðsla og undirtegundir
thumb|Útbreiðsla hringanóra Hringanórinn lifir allt í kringum Norður-Íshaf og tengdum höfum og vötnum.
Dýrafræðingar hafa greint hann í sex undirtegundir:
Þar að auki eru tvær aðrar selategundir náskildar hringanóra sem lifa í sitt hvoru vatninu, Bajkal selurinn (Phoca sibirica) og Kaspíski selurinn (Pusa caspica).
Æti og lifnaðarhættir
thumb|Teikning af tveimur hringanórum frá 1887 Hringanórinn er fremur einrænn og safnast aldrei í stóra hópa. Allar tegundir nema h. ladogensis og h. saimensis lifa á og víð hafís allt árið um kring. Hringanórinn hefur mikið lag á að halda opinni vök í ísinn, ekki síst að vetrarlagi, og kemur þar upp til að anda og er eina selategundin sem gerir það. Hann getur haldið vökinni opinni í gegnum þykkt íslag, allt að 2,5 metra á þykkt, með nagi og klóri.
Fæðan er aðallega krabbadýr og ískóð og venjulega veiðir hringanórinn ekki stærri en 20 cm langa fiska. Selurinn kafar oftast einungis í tvær til fimm mínútur en getur verið í kafi upp undir 20 mínútur en hann neyðist til þess.
Í mars kæpir urtan í snjóhúsi eða snjóhelli sem hún grefur við op í gegnum ísin. Kóparnir fæðast með hvít fósturhár og eru um 65 cm á lengd og vega um 4,5 kg við fæðingu. Þeir eru á spena í 6 til 8 vikur og eru þá orðnir 9 til 12 kg á þyngd.
Ísbirnir eru aðalóvinirnir, fyrir utan veiðimenn, en heimskautarefir eru einnig stór hætta fyrir kópana.
Veiði og nyt
Hringanóri hefur verið afar mikilvægur þáttur í lífi Inuíta allt fram á þennan dag. Á sumrin voru þeir skutlaðir frá kajak og á veturna biðu veiðimenn við öndunaropin með skutul og spjót. Kjötið var nýtt til matar, skinnið notað í föt og spikið sem ljósgjafi. Hringanóraskinn þóttu einkum góð í kamik (snjóstígvél) og utanyfirföt. Enn er veiði á hringanóra stunduð um öll svæði Inuíta. Á suðurhluta Grænlands aðallega sem aukastarf sjómanna en á norður og austur Grænlandi og í flestum byggðum Inuíta í Kanada er veiðinn enn aðalstarf árið um kring og er bæði kjötið og skinnin nýtt.
Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke
thumb|right|Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke greifi (18. júní 1790 – 10. ágúst 1864) eða Ludvig Moltke var danskur aðalsmaður, embættismaður og sendiherra sem var stiftamtmaður á Íslandi 1819–1823 og jafnframt amtmaður í Suðuramti.
Moltke fæddist í Hróarskeldu en faðir hans, Werner Moltke, var þá amtmaður í Hróarskelduamti og voru þeir af gamalli þýsk-danskri aðalsætt sem hefur komið töluvert við sögu Danmerkur. Moltke lærði við háskólana í Kiel og Kaupmannahöfn og lauk embættisprófi í lögfræði frá Kaupmannahafnarháskóla 1816. Þá fékk hann starf í utanríkisþjónustunni og var sendur til Stokkhólms og síðan fljótlega til Berlínar. Árið 1819 var hann skipaður stiftamtmaður á Íslandi og amtmaður í Suðuramti og varð þar hlutskarpari Grími Jónssyni, sem einnig hafði sótt um stiftamtmannsembættið. Þeim embættum gegndi Moltke til 1823 en varð þá amtmaður í Præstø og ári síðar stiftamtmaður í Álaborg. Þar var Stefán Gunnlaugsson, síðar landfógeti, í þjónustu hans um tíma.
Hann gat sér gott orð í embætti, bæði á Íslandi og í Álaborg, og þegar Friðrik 6. heimsótti Álaborg 1828 hvatti hann Moltke eindregð til að gerast hirðmarskálkur Friðriks prins (seinna Friðriks 7.) og féllst Moltke á endanum á að taka það að sér. Hann sagði af sér því embætti fjórum árum síðar með þeim ummælum að sér hefði engin áhrif tekist að hafa á prinsinn og minnti um leið á að sér hefði verið lofað sendiherraembætti ef hann yrði ekki ánægður við hirðina. Friðrik 6. brást þegar við og útnefndi Moltke sendiherra Danmerkur í Svíþjóð og bjó hann í Stokkhólmi í 14 ár. Árið 1846 var hann gerður að sendiherra í París og var þar í áratug við góðan orðstír. Grímur Thomsen skáld starfaði hjá honum um tíma sem eins konar blaðafulltrúi sendiráðsins. En árið 1856 var Moltke skyndilega sviptur embætti og taldi hann sjálfur að það væri vegna þess að hann hafði talað eindregið gegn því að Friðrik 7. og Danner greifynja, eiginkona konungs „til vinstri handar“, heimsæktu frönsku hirðina.
Moltke sárnaði embættissviptingin mjög og settist hann að í Kiel fyrst í stað. Árið 1863 flutti hann þó til Kaupmannahafnar og dó þar á næsta ári.
Moltke í Reykjavík
Kona Moltkes (gift 1819) var Reinholdine Frederikke Vilhelmine Bardenfleth (18. apríl 1800 – 14. ágúst 1890), systir Carls Emils Bardenfleth, sem síðar varð stiftamtmaður á Íslandi. Hún fluttist nýgift með manni sínum til Reykjavíkur. Á Íslandi fór orð af því að hún liti mjög stórt á sig. Þeim hjónum leist afar illa á þann bústað sem beið þeirra og fengu þau leyfi til að láta innrétta tugthúsið á Arnarhóli, sem þá stóð ónotað, sem embættisbústað og bjuggu þar. Var húsið eftir það stiftamtmanns- og síðar landshöfðingjabústaður og að lokum Stjórnarráðshús.
Moltke gekkst líka fyrir því 1820 að lögð var steinstétt eftir forarstíg sem kallaður var Tværgaden, frá Aðalstræti austur að læk, og skolpræsi meðfram henni. Þetta þótti mikið mannvirki og var stéttin kölluð Langafortóv. Þar er nú Austurstræti.
Þorbjörn laxakarl
Þorbjörn Laxakarl er sagður hafa helgað sér allan Þjórsárdal og hluta af Gnúpverjahreppi. Þeir frændur, Ófeigur grettir og Þormóður skafti, fóru til Íslands og voru hinn fyrsta vetur með Þorbirni laxakarli mági sínum. Sonursonur Þorbjarnar var Gaukur á Stöng.
Úr (aðgreining)
Úr getur átt við:
Límóna
Límóna (eða súraldin) (fræðiheiti: Citrus aurantifolia) er grænn ávöxtur límónutrésins sem er hitabeltistré af glóaldinætt. Límóna er sítrusávöxtur, og hvortveggja súr og mjög C-vítamínríkur. Límónur eru mikið kreistar yfir salöt og límónusneiðar eru vinsælt bragðskraut út í áfenga drykki, t.d. gin og tónik. Í Mexíkó er víða til siðs að bjór sé borinn fram með límónubáti sem er stungið ofan í flöskustútinn.
Limetti ライム Rūgščiavaisis citrinmedis Limoen Lime Lime Lima (roślina) Limeta
1335
thumb|right|[[Innsigli Hinriks Bæheimskonungs.]] Árið 1335 (MCCCXXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Portland (Oregon)
thumbnail|Miðbær Portlands. thumbnail|Ráðhúsið í Portland. thumbnail|Loftmynd af Portland. thumbnail|Portland og [[Mount Hood, hæsta fjall Oregons í bakgrunni.]]
Portland er stærsta borg Oregonfylkis í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar eru um 648.000 (2018). Portland er kölluð „rósaborgin“, vegna fjölda rósagarða í borginni.
Fangelsismálastofnun
thumb|Kennimerki Fangelsismálastofnunar Fangelsismálastofnun ríkisins er opinber stofnun íslenska ríkisins. Hlutverk stofnunarinnar er að sjá um fullnustu refsingar með því að reka fangelsi. Stofnunin annast eftirlit með þeim sem frestað er ákæru gegn, dæmdir eru skilorðsbundið, fá skilorðsbundna reynslulausn, náðun eða frestun afplánunar. Forstjóri fangelsismálastofnunar, nefndur fangelsismálastjóri, er Páll Winkel. Hann er skipaður til fimm ára í senn af dómsmálaráðherra.
Á Íslandi eru rekin fimm fangelsi:
Fangelsið í Kópavogi var tekið í notkun 1989 og getur vistað 12 fanga. Það er fyrrverandi unglingaheimili ríkisins. Þar eru allir kvenfangar landsins hafðir en einnig karlar þar sem að jafnaði afplána aðeins 4-5 konur dóma á hverjum tíma. Í fangelsinu vinna fangarnir greidda verktakavinnu samkvæmt samningum sem verkstjóri fangelsins gerir við fyrirtæki á einkamarkaði. Menntaskólinn í Kópavogi býður upp á námskeið í fangelsinu.
Fangelsið á Litla-Hrauni var stofnað 8. mars 1929. Það er stærsta fangelsi landsins og tekur 33 fanga. Fangelsinu er skipt í mismunandi byggingar sem nefnast Hús 1, 2, 3 og 4. Við fangelsið starfa 43 fangaverðir, fjórir deildarstjórar og einn fulltrúi. Í fangelsinu fá fangarnir greidd laun fyrir vinnu við vörubrettasmíði, hellusteypu, þrif, þvottahús, skrúfbútaframleiðslu, skjalaöskjuframleiðslu, bílnúmera- og skiltagerð, samsetningar í járn- og trésmíði og bón og þvott bíla. Fjölbrautaskóli Suðurlands býður föngum upp á nám á meðan á afplánun stendur.
Fangelsið á Kvíabryggju var upphaflega notað 1954 til þess að vista feður sem ekki greiddu meðlag eða barnalífeyri. Fangelsið var tekið í almenna notkun 1963. Þar er pláss fyrir 14 fanga. Þar eru ekki rimlar fyrir gluggum og svæðið er ekki afgirt.
Á Akureyri er fangelsisdeild í húsnæði lögreglunnar sem tekur 9 fanga. Þar er ekki aðstaða til vinnu eða náms. Fangar eru ekki vistaðir þar lengur en í nokkra mánuði.
Reykjavík, Reykjavík
Reykjavík, Reykjavík er íslensk leikin heimildamynd eftir Hrafn Gunnlaugsson frá 1986 sem fjallar um Reykjavík.
Með aðalhlutverk í myndinni eru Katrín Hall, Edda Björgvinsdóttir og Sigurður Sigurjónsson.
Tenglar
Kvikmyndavefurinn
Alnus mairei
Alnus mairei er elritegund sem var fyrst lýst af Augustin Abel Hector Léveillé. Engar undirtegundir finnast skráðar.
Ab-mjólk
Ab-mjólk er mjólkurvara, framleidd af Mjólkursamsölunni, en hún dregur nafn sitt af tveimur gerlum sem í hana eru settir, þ.e. Lactobacillus acidophilus (a) og Bifidobacterium bifidum (b). Í hverjum ml af Ab-mjólk eru um það bil 500 milljónir af hvorri tegund. Einnig inniheldur hún gerlana Streptococcus lactis og S. thermophilus.
Eins og aðrir góðir mjólkursýrugerlar í skyri, jógúrt og súrmjólk, auðvelda þeir meltingu á mjólkurpróteinum og stuðla að hámarksnýtingu líkamans á kalki úr mjólkinni. Sérkenni Ab-mjólkurinnar er hins vegar samspil þessara a og b gerla sem, ólíkt öðrum mjólkursýrugerlum, lifa af ferðalagið í gegnum magann og halda starfsemi sinni áfram í þörmum, svo að óæskilegir gerlar eiga þar erfitt uppdráttar. Rannsóknir benda til að starfsemi ab gerla í meltingarveginum geti aukið mótstöðuafl líkamans og geti einnig komið í veg fyrir aukningu kólesteróls í blóði. Fyrir okkur íslendinga getur Ab-mjólk gert mikið gagn á ferðalögum erlendis til að koma í veg fyrir magakveisur.
Jan Valtin
thumb|right|Jan Valtin Jan Valtin, öðru nafni Richard Krebs (f. 17. desember 1905 í Mainz, d. 1. janúar 1951 í Betterton í Maryland í Bandaríkjunum), var þýskur kommúnisti og rithöfundur, sem síðar snerist gegn kommúnisma og gerðist bandarískur ríkisborgari. Í bókinni Úr álögum (Out of the Night), sem kom út á íslensku í tveimur hlutum, 1941 og 1944, lýsti hann þátttöku sinni í neðanjarðarstarfsemi kommúnista í Evrópu á fjórða áratug. Fyrra bindi bókarinnar olli áköfum deilum á Íslandi.
Tenglar
Úr álögum eftir Jan Valtin, íslensk endurútgáfa 2015.
Dacrydium ericoides
Dacrydium ericoides er sígrænt tré (um 10 til 17m hátt) frá Borneó.
Kevin Schon
Kevin Schon (f. 1958) er bandarískur leikari.
Hamarinn
Hamarinn í Hafnarfirði er hamrabelti rétt hjá Læknum (Hamarskotslæk). Hamarinn var friðlýstur sem náttúruvætti árið 1984. Á Hamrinum eru jökulminjar.
Stærð náttúruvættisins er 2,1 ha.
Bill Bryson
thumb|right|Bill Bryson thumb|right|Bill Bryson William „Bill“ McGuire Bryson (8. desember 1951) er bandarískur metsölubókahöfundur sem hefur ritað gamansamar bækur um ferðalög auk bóka um enska tungu og vísindi. Hann fæddist í Des Moines, Iowa og lærði við Drake University en hætti 1972 eftir að hafa ákveðið að ferðast um Evrópu í fjóra mánuði. Hann fór svo aftur til Evrópu ári síðar, þá í slagtogi við gamlan menntaskóla félaga Stephen Katz að nafni (síðarkom í ljós að þetta er ekki hans raunverulega nafn), en hann tók líka þátt í ferðalagi Bryson í bókinni A Walk in the Woods. Hann skrifar um reynslu sína af þessum ferðalögum í formi endurupplifana í bók sinni Neither Here Nor There, þar sem hann skrifar um svipað ferðalag sem hann fór tuttugu árum síðar.
Hann hefur unnið hjá bæði The Times og The Independent. Hann hætti blaðamennsku 1987. Hann hefur búið bæði á Bretlandi (þar sem hann hitti konuna sem hann síðar giftist) og í Bandaríkjunum til skiptis. Hann býr nú í Bretlandi. Hann hlaut Aventis verðlaun fyrir vísindabókmenntir 2004 fyrir víðfræga bók sína A Short History of Nearly Everything. Hann er núverandi heiðursrektor Háskólans í Durham.
Tannhljóðsviðskeyti
Tannhljóðsviðskeyti er beygingarviðskeyti með eitt af stöfunum ð, d eða t sem bætist við veikar sagnir í þátíð. Þátíð veikra sagna myndast með tannhljóðsviðskeytum og endar önnur kennimynd veikra sagna (1. p et. í þt.) á -aði, -ði, -di eða -ti;.
Ósonlagið
thumb|right|Mynd sem sýnir gatið í ósonlaginu yfir Suðurskautslandinu Ósonlagið er í andrúmslofti jarðar lag þar sem þéttleiki ósons (O3) er meiri en annars staðar. Þéttleikinn er samt sem áður mjög lítill, eða innan við tíu milljónarhlutar, en meðaltalið í andrúmsloftinu er 0,6. Ósonlagið er aðallega að finna í heiðhvolfinu í um 20-30km hæð, þótt það sé breytilegt eftir svæðum og árstímum. Óson og tvísúrefni (O2) ná að sía burt alla útfjólubláa geisla frá sólinni á bylgjulengdinni 280–100nm (UV-C) og ósonið síar auk þess út hluta þeirrar geislunar sem er aðalorsakavaldur sólbruna á bylgjulengdinni 315–280nm (UV-B) sem er 350 milljón sinnum sterkara efst í gufuhvolfinu en við yfirborð jarðar. Vegna þessa olli það miklum áhyggjum þegar í ljós kom að manngerð halógenkolefni, einkum klórflúorkolefni og brómflúorkolefni, eyddu upp ósonlaginu með því að hvata efnahvörfum. Vegna þessa ákváðu ríkisstjórnir Bandaríkjanna, Kanada og Noregs að banna notkun klórflúorkolefna í úðabrúsum árið 1978. Þegar gatið í ósonlaginu yfir Suðurskautinu uppgötvaðist árið 1985 var ákveðið að takmarka slík efni bæði í úðabrúsum og kælitækjum. Árið 1987 var Montreal-bókunin gerð og eftir 1995 hefur framleiðsla á klórflúorkolefni verið bönnuð í flestum þróuðum ríkjum. Árið 2003 kom í ljós að hægt hafði verulega á rýrnun ósonlagsins vegna bannsins.
Hannes Stephensen Bjarnason
Hannes Stephensen Bjarnason (1878-1931) var íslenskur kaupmaður er verslaði á Bíldudal.
Það sem enginn sér
Það sem enginn sér var framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1989. Flytjandi var Daníel Ágúst Haraldsson. Lag og texti var eftir Valgeir Guðjónsson. Lagið var fyrsta íslenska lagið til að hljóta engin stig í keppninni.
Hoya globulifera
Hoya globulifera er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju Guíneu.
Alí
Alí getur átt við eftirfarandi:
Ver
Ver getur átt við:
Jón Árnason
Jón Árnason getur átt við eftirfarandi:
Africa United
Africa United er heimildarmynd um fótboltalið í þriðju deild eftir Ólaf Jóhannesson.
Lauterbourg
thumb|right|Höfuðgatan í Lauterbourg. Lauterbourg er bær í umdæminu Bas-Rhin í héraðinu Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine í norðausturhluta Frakklands þar sem áin Lauter rennur út í Rínarfljót. Bærinn stendur við landamærin að Þýskalandi nálægt þýsku borginni Karlsruhe. Lauterbourg er austasti bær meginlandshluta Frakklands. Íbúar eru um 2000.
Quinton Flynn
thumb|Flynn, [[2012]] Quinton Joseph Flynn (f. 1964) er bandarískur leikari.
Rosalyn Sussman Yalow
Rosalyn Sussman Yalow (fædd 19. júlí 1921, dáin 30. maí 2011) var bandarískur kjarneðlisfræðingur. Hún er þekktust fyrir að hafa þróað tækni til geislaónæmismælingar (e. radioimmunoassay) á peptíðhormónum, en fyrir það hlaut hún þriðjung af Nóbelsverðlaununum í lífeðlis- og læknisfræði árið 1977 (ásamt þeim Andrew Schally og Roger Guillemin).
Geislaónæmismælingin sem Yalow og Solomon Berson þróuðu er afar næm aðferð til magnmælingar á insúlíni eða öðrum mótefnavaka sem byggir á geislarakningu. Þekktu magni af insúlíni sem merkt hefur verið með geislavirkri samsætu af joði er blandað saman við þekkt magn af insúlínbindandi mótefni. Sýninu sem mæla á insúlínmagnið í er svo bætt út í. Ómerkta insúlínið í sýninu keppir nú við geislamerkta insúlínið um bindingu við mótefnið. Bundin mótefni eru þvínæst botnfelld og geislavirkni í flotinu sem eftir verður er mæld í geislamæli. Með samanburði við staðalkúrvu má sjá hversu mikið insúlín var í sýninu.
Aðferð þeirra Yalow og Berson olli byltingu í rannsóknum í innkirtlafræði og ónæmisfræði. Þeim gekk þó illa að fá uppgötvun sína á insúlínbindandi mótefni birtar í viðurkenndum tímaritum því ónæmisfræðingar þess tíma töldu ósennilegt að mótefni gætu bundið svo smá peptíð sem insúlín. Það kom þó fljótt í ljós hve öflug aðferð þeirra Yalow og Berson var, en fram til þess tíma höfðu magnmælingar á insúlíni eingöngu verið óbeinar og skorti mjög á næmni þeirra og áreiðanleik.
Þáttur (stærðfræði)
Þáttur er í talnafræði heiltala, sem gengur upp í annari heiltölu, þannig að leifin er núll. Þættir eru fundnir með s.n. þáttun. Talan einn gengur upp í öllum tölum og er því alltaf þáttur svo og talan sjálf, en það eru einu tölurnar sem ganga upp í frumtölum. Fyrir heiltölur, sem ekki eru frumtölur, telst talan sjálf yfirleitt ekki þáttur. Sérhverja heiltölu, sem ekki er frumtala, má því tákna sem margfeldi þátta, t.d. töluna 36 = 1*2*18 = 1*2*2*9 = 1*2*2*3*3 og þættina má síðan þátta þar til við höfum frumtalnaþáttun tölunnar.
Einnig er talað um þáttun margliðu og er þá átt við þegar margliða er rituð sem margfeldi þátta í staðinn fyrir summu liða.
Jonathan Togo
Jonathan Frederick Togo (fæddur 25. ágúst 1977) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Ryan Wolfe í CSI: Miami.
Einkalíf
Jonathan Togo er fæddur og uppalinn í Rockland í Massachusetts. Móðir hans er af ítölskum og írskum ættum og faðir hans er gyðingur, þar sem upprunalega fjölskyldunafnið er „Tonkaviev“, en það var stytt af forföður hans sem vantaði eitthvað nýtískulegra fyrir teppafyrirtæki sitt.
Stundaði nám við gyðingaskóla þegar hann var yngri og útskrifaðist frá Rockland High School árið 1995, þar sem hann stundaði glímu.
Jonathan stundaði nám við „Project Contemporary Competitiveness, Advanced Study Program“ (þ.e. PCC ASP) frá 1991 og 1992, og vann síðan sem fulltrúi árið 1996. Lærði við Vassar háskólann og útskrifaðist þaðan með B.A. gráðu í leiklist og stundaði síðan framhaldsnám við National Theater Institute of the Eugene O’Neill Theater. Meðan hann var í Vassar þá spilaði hann í hljómsveit sem kallaðist The El Conquistadors með Sam Endicott og John Conway, sem báðir eru meðlimir í hljómsveitinni The Bravery.
Ferill
Togo hefur leikið og komið fram í mörgum leikritum. Þó að hann sé þekktastur fyrir að leika Ryan Wolfe í CSI: Miami, þá hefur hann komið fram í nokkrum sjónvarpsþættum á borð við Special Unit 2 og Judging Amy. Lék hann verslunarstarfsmann í Mystic River. Árið 2008, skrifaði Togo og leikstýrði í fyrsta skipti netseríu, My Best Friend Is My Penis fyrir Atom.com.
Noregsstraumurinn
Noregsstraumurinn eða Norski strandstraumurinn er hlýr hafstraumur sem rennur norður með Atlantshafsströnd Noregs á 50 til 100 metra dýpi. Þaðan ber hann tiltölulega hlýjan sjó inn í Barentshaf. Straumurinn er að hluta úr sjó sem rennur úr Eystrasalti og að hluta úr Norður-Atlantshafsstraumnum. Hita- og seltustig hans er breytilegt eftir árstímum og drifkraftur hans eru bæði þessi munur og vindar.
Max Martin
Karl Marting Sandberg (f. 26. febrúar 1971), betur þekktur sem Max Martin, er sænskur upptökustjóri og lagahöfundur. Undir lok 10. áratugarins byrjaði hann að skrifa smáskífur fyrir fræga listamenn og hljómsveitir eins og Britney Spears, Backstreet Boys, og NSYNC. Martin hefur skrifað eða verið meðhöfundur á 25 lögum sem hafa náð toppi Billboard Hot 100 vinsældalistans, meðal annars á „I Kissed a Girl“ með Katy Perry og „Shake It Off“ með Taylor Swift. Hann hefur hlotið mörg verðlaun fyrir verk hans, þar með talið fimm Grammy-verðlaun og tilnefningar til Óskarsverðlauna og Golden Globe-verðlauna.
Billboard Hot 100
Frá árinu 1998 hefur Martin skrifað eða verið meðhöfundur á 25 lögum sem hafa náð fyrsta sæti Billboard Hot 100. Sex þeirra fóru beint á topp listans.
Íslandsklukkan
Söguþráður
Fyrsti hluti sögunnar segir frá Jóni Hreggviðssyni, bónda á Rein, og baráttu hans við yfirvöld. Jón er dæmdur til dauða fyrir að drepa kóngsins böðul, Sigurð Snorrason, en sleppur úr haldi með hjálp Íslandssólarinnar Snæfríðar og flýr til Hollands og svo til Danmerkur þar sem hann ætlar sér að freista þess að ná tali af konungi og fá náðun.
Jón Árnason (1819)
Jón var fæddur á Hofi á Skagaströnd, sonur séra Árna Illugasonar, sem var prestur þar frá 1796-1825 og þriðju konu hans, Steinunnar Ólafsdóttur. Faðir Jóns var orðinn hálfsjötugur þegar hann fæddist og lést þegar drengurinn var nýorðinn sex ára. Sagði Jón frá því seinna að hann hefði verið einn hjá föður sínum þegar hann dó. Móðir Jóns var síðan lengi ráðskona á Syðri-Ey og Auðkúlu.
Jón var settur til mennta og lauk stúdentsprófi frá Bessastaðaskóla. Hann var bókavörður á árunum 1848-1887, fyrst á Stiftsbókasafninu en þegar safnið fékk titilinn Landsbókasafn Íslands árið 1881 varð hann fyrsti Landsbókavörður Íslands. Hann var einnig fyrsti forstöðumaður Forngripasafns Íslands, síðar Þjóðminjasafnið, þegar það var stofnað árið 1863. Lengi vel sá hann einn um bæði söfnin. Tekjurnar af þessum störfum voru ekki háar og hann var því jafnframt biskupsritari um tíma og kenndi einnig við Lærða skólann og var bókavörður þar.
Íslandsklukkan
Söguþráður
Snæfríður Íslandssól, dóttir Eydalíns lögmanns (Snæfríður Björnsdóttir Eydalín), er í aðalhlutverki í öðrum hlutanum. Snæfríður er kynnt til sögunnar í fyrsta hlutanum þar sem hún ferðast um landið með Arnasi Arnæus og síðar þegar hún fær varðmann til að leysa Jón Hreggviðsson úr haldi á Alþingi. Í öðrum hlutanum er Snæfríður gift Magnúsi í Bræðratúngu, þrátt fyrir að hafa elskað Arnas.
Jón Árnason (1819)
Jón varð fyrir áhrifum frá Grimmsbræðrum og fór að safna þjóðsögum og ævintýrum í samstarfi við Magnús Grímsson. Þeir gáfu út Íslenzk æfintýri árið 1852. Sú útgáfa hlaut dræmar viðtökur. Þeir tóku aftur upp söfnun sagna vegna hvatningar frá Konrad von Maurer. Magnús dó 1860 en Jón hélt söfnuninni áfram. Á árunum 1862 til 1864 kom svo út stórvirki hans, Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri í tveimur bindum og var það prentað í Leipzig með liðsinni Maurers. Safnið var seinna gefið út í sex bindum.
Íslandsklukkan
Söguþráður
Allar koma aðalpersónurnar við sögu í öllum hlutum sögunnar, en rauði þráðurinn er barátta Jóns Hreggviðssonar.
Fyrirmyndir og sögulegur bakgrunnur
Þegar sagan kom út var viðvörun til lesenda aftan á fyrsta bindinu sem var svo ítrekuð í síðari bindum verksins:
Höfundur vill láta þess getið að bókin er ekki „sagnfræðileg skáldsaga“, heldur lúta persónur hennar, atburðir og stíll einvörðúngu lögmálum verksins sjálfs.
Þrátt fyrir þetta er ljóst að rætur sögunnar liggja djúpt í þjóðfélagsveruleika sögutímans.
Sögupersónurnar eiga sér margar fyrirmyndir í raunveruleika sögutímans. Þar má nefna:
Halldór notar sér annála töluvert. Stundum nánast orðrétt, til dæmis lýsinguna á bruna Kaupinhafnar í fimmtánda kafla þriðja bindis, sem er tekin úr Hítardalsannál. Einnig nýtir hann sér annað aðsótt efni eftir föngum en samsamar það þó sögunni og fær því þannig nýja merkingu og nýtt hlutverk.
Móanálvespa
Móanálvespa (fræðiheiti; Ichneumon extensorius) er tegund af sníkjuvespum í ættkvíslinni Ichneumon. Henni var lýst af Carl Linnaeus 1758.
Hún finnst á Íslandi ásamt nauðalíkri frænku sinni heiðanálvespu.
Óaldarflokkur Jússa Júmm
thumb|Kápa belgísku útgáfu bókarinnar. Óaldarflokkur Jússa Júmm (franska: Lucky Luke contre Joss Jamon) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 11. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1958, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1956-57. Bókin hefur ekki komið út í íslenskri þýðingu.
Söguþráður
Sagan hefst við lok Þrælastríðsins árið 1865. Sex varasamir náungar undir forystu Jússa Júmm, sem allir börðust með her suðurríkjanna í stríðinu, fremja rán í bænum Los Palitos. Fyrir tilviljun kemur Lukku Láki til bæjarins strax eftir ránið og er tekinn höndum af bæjarbúum sem telja hann vera einn af ræningjunum. Láki á að hengjast í hæsta tré, en rétt áður en hengingin fer fram fréttist af öðru ráni í nágrannabæ. Lukku Láki lofar þá bæjarbúum að hafa uppi á hinum raunverulegu bófum og koma þeim í hendur réttvísinnar innan sex mánaða. Láki er látinn laus með þessum skilmálum og heldur í humátt á eftir Jússa Júmm og bandíttum hans til bæjarins Frontier Gulch þar sem Jússi ætlar að koma undir sig fótunum með glæpsamlegri yfirtöku á öllu atvinnulífi bæjarins.
1333
300px|thumb|right|[[Kingigtorssuaq-rúnasteinninn með nöfnum þeirra Erlings, Bjarna og Eindriða.]] Árið 1333 (MCCCXXXIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
Fædd
Geena Davis
Virginia Elizabeth „Geena“ Davis (f. 1956) er bandarískur leikari, kvikmyndaframleiðandi og fyrrum fyrirsæta.
1838
thumb|right|[[Hólavallakirkjugarður var tekinn í notkun 1838.]] thumb|right|[[Ritsími Samuels Morse.]] Árið 1838 (MDCCCXXXVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Sólarkross
thumb| Sólarkross er jafnarma kross sem er inn í miðjum hring og er með elstu krossum sem til eru. Finna má ýmsar útgáfur af honum allt frá nýsteinöld.
Arkiv for nordisk filologi
Arkiv for nordisk filologi var fyrsta tímaritið, sem eingöngu var helgað norrænni textafræði, með rannsóknum á norrænum tungumálum og bókmenntum fyrri alda. Hugmyndin að tímaritinu kom fram á öðru þingi norrænna textafræðinga, 1881. Fjögur fyrstu bindin komu út á árunum 1883–1888 í Kristjaníu, og var Gustav Storm þá ritstjóri.
Árið 1889 var tímaritið endurreist í Lundi, undir forystu Axel Kock, sem varð ritstjóri. Var þá nafninu gefið sænskt yfirbragð: Arkiv för nordisk filologi. Tímaritið hefur komið út í Lundi til þessa dags. Ritstjórar hafa verið: Þegar Axel Kock lét af ritstjórn 1929, kom út sérstakt heiðursrit til að minnast framlags hans til fræðanna. Tímaritið er nú gefið út með styrk frá Axel Kocks fond för nordisk filologi.
Fyrstu áratugina birtist í ritinu talsvert af greinum eftir íslenska fræðimenn. Á síðustu árum hefur tímaritið færst meira yfir í það að vera vettvangur sænskra textafræðinga, enda hefur fjölgað tímaritum á þessu sviði. Meðal þeirra eru:
Frankfurt am Main
er stærsta borg þýska sambandslandsins Hessen og fimmta stærsta borg Þýskalands. Hún er staðsett á bökkum árinnar Main og er stærsta fjármálamiðstöð Þýskalands. Þar er meðal annars Seðlabanki Evrópu.
Lega
Frankfurt liggur við ána Main sunnarlega í Hessen, ekki langt frá Baden-Württemberg og steinsnar fyrir suðaustan miðhálendið Taunus. Næstu borgir eru Wiesbaden og Mainz til vesturs (20 km), Darmstadt til suðurs (20 km) og Würzburg til suðausturs (60 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er silfurlitaður örn með kórónu. Örninn er tákn keisararíkisins og fenginn að láni þaðan á 13. öld. Þegar borgin varð fríborg var sett kóróna á höfuð hans. Núverandi skjaldarmerki er frá 1841, með örlitlum síðari tíma breytingum.
Orðsifjar
thumb|Saxar fylgjast með rádýri vaða yfir ána Main. Borgin hét upphaflega Frankenfurt eða Vadum Francorum, sem merkir frankavaðið og kom fyrst við skjöl 794. Hér er verið að tala um hættulaust vað yfir ána Main. Alþjóðlega er borgin yfirleitt aðeins kölluð Frankfurt en Þjóðverjar nota gjarnan fullt nafn til aðgreiningar frá Frankfurt an der Oder, sem er borg í sambandslandinu Brandenborg. Borgin er stundum kölluð Frakkafurða á íslensku. Til er þjóðsaga um tilurð heitisins. Er Karlamagnús var að berjast við saxa eitt sinn höfðu saxar betur. En eftir að Karlamagnús dró sig í hlé til að safna liði og blása til nýrrar sóknar, hörfuðu saxar að ánni Main, sem þeir töldu ófæra. En þá sáu þeir hvar rádýr skoppaði á vaði yfir ána. Þetta vað nýttu saxar sér og sluppu þannig við frekari bardaga. Karlamagnús þorði ekki yfir ána og því var staðurinn kallaður frankavaðið (Frankfurt á þýsku). Engar heimildir eru hins vegar til um það að Karlamagnús hafi nokkru sinni barist gegn söxum í nágrenni árinnar Main.
Keisaraborgin Frankfurt
Rómverjar hófu byggð í Frankfurt á 1. öld e.Kr. Þeir yfirgáfu hins vegar staðinn á miðri 3. öld. Enn í dag eru til rómverskar rústir í miðborginni. Þar heitir enn Römerberg (Rómverjahæðin). 793 kemur Frankfurt fyrst við skjöl í bréfi Karlamagnúsar sem germanskur bær. Þar reisti Karl sér aðsetur og er hann talinn stofnandi borgarinnar. Hann hélt þar ríkisþing. Sonur hans, Lúðvík hinn frómi, settist einnig að í Frankfurt. Barnabörn Karlamagnúsar gerðu með sér Verdun-samninginn árið 843. Í honum var frankaríkinu mikla skipt í þrennt. Lúðvík hinn þýski fékk austurhlutann og settist meira eða minna að í Frankfurt, sem við það verður faktískt að höfuðborg austurhluta frankaríkisins. 1152 predikaði munkurinn Bernhard frá Clairvaux í Gömlu Nikulásarkirkjunni og hvatti fólk til að fara í krossferð. Konráður III ákvað að taka þátt í ferðinni en lét fyrst krýna son sinn til konungs eftir sig í Frankfurt. Síðan þá hafa allmargar krýningar átt sér stað í borginni, þrátt fyrir að aðalkrýningarborg þýsku konunganna var Aachen. Frankfurt varð hins vegar að kjörstað konunganna. Kjörfurstarnir hittust reglulega þar til að velja nýjan konung. Árið 1245 varð Frankfurt formlega að ríkisborg, aðeins undirgefin konungi/keisara.
Siðaskipti
thumb|Frakkar skjóta á Frankfurt 1796 Um miðja 15. öld fann Jóhannes Gutenberg upp prentvélina í Mainz. Bækur voru prentaðar, ekki síst í Frankfurt, sem varð að mikilvægri bókaborg. Í borginni voru skipulagðar stórsýningar á bókum (Frankfurter Buchmesse) sem enn er við lýði. 1530 urðu siðaskiptin í borginni. Nokkrum árum síðar gekk borgin til liðs við her mótmælenda (Schmalkaldischer Bund). Sá her reyndist ekki giftudrjúgur og neyddist Frankfurt til að opna hlið sín fyrir keisarahernum þegar hann mætti til borgarinnar í desember 1546. En borgin hélst þó lútersk. Á seinni hluta 16. aldar fluttu margir mótmælendur þangað frá Niðurlöndum, sem þá voru stjórnuð harðri hendi af Spánverjum (spænsku Habsborgaralínunni). Árið 1556 var Ferdinand I krýndur keisari í Frankfurt. Síðan þá hafa langflestir þýsku keisaranna verið krýndir þar, í stað þess að ferðast alla leið suður til Rómar. Frankfurt var að öllu leyti hlutlaus í 30 ára stríðinu, enda fríborg, og kom ekki við sögu í þeim hildarleik. Við friðarsamningana í Vestfalíu 1648 var fríborgarstatus Frankfurts staðfestur.
Napoleonsstríðin og bylting
thumb|Þjóðþingið í Pálskirkjunni 1848 Í október 1792 hertóku franskir byltingarmenn borgina og kröfðust hárra greiðslna. Frakkar urðu hins vegar að hörfa þaðan aftur þegar herir Prússar og Hessen frelsuðu borgina í desember sama ár. En 1796 voru Frakkar aftur mættir og hófu mikla skothríð á borgina. Hún var hertekin í júlí það ár. Frakkar yfirgáfu borgina í desember eftir að hafa tæmt borgarsjóðinn. 1806 voru Frakkar enn í borginni. Það ár var Rínarsambandið stofnað af leppum Napoleons. Við það missti Frankfurt fríborgarstatusinn, enda var borgin keisaraborg og keisaraveldið var lagt niður. Hessen varð að stórhertogadæmi og varð Frankfurt höfuðborg þess. Borgarmúrarnir voru rifnir, að hluta til að skapa meira byggingapláss og að hluta til að eyðileggja varnir borgarinnar ef til nýs stríðs skyldi koma. 1813 mætti prússneski stjórnmálamaðurinn Freiherr von Stein með her til Frankfurt og hrakti Frakka burt. Napoleon var á þessum tíma að snúa heim eftir mislukkaðan leiðangur til Rússlands. Í byltingunum 1848-49 var Frankfurt að nokkurs konar höfuðborg byltingaraflanna. Árið 1848 var haldin mikil ráðstefna lýðræðislega kjörna þingmanna Þýskalands í Pálskirkjunni í borginni. Þar sást í fyrsta sinn hinn svart-rauði-guli fáni. Þing þetta kallaðist Deutsche Nationalversammlung (Þýska þjóðarsamkundan) og var nokkurs konar forboði að alþingi Þýskalands.
Iðnbylting
1866 hertók Prússland Frankfurt og var hún innlimuð Prússlandi. Höfuðborg Hessen varð Kassel í stað Frankfurt, sem varð að annars flokks borg. 1870-71 háði Prússland sigursælt stríð við Frakkland. Friðarsamningar landanna voru undirritaðir í Frankfurt en í Versölum í Frakklandi var Vilhjálmur I krýndur til keisara. Frakkar voru neyddir til að greiða stríðsskaðabætur, sem komu Frankfurt til góða. Borgin óx, iðnaður dafnaði og listir og menning voru ríkjandi. Fyrsta rafmagnssporvagn Þýskalands var settur upp í Frankfurt, Philipp Reis þróaði símann í borginni (áður en Bell gerði hann að nothæfu tæki), fyrsta símakerfið var sett upp 1881 og stærsta járnbrautarstöð Evrópu var vígð þar 1888. Goethe-háskólinn var stofnaður 1912 og nýbyggingin vígð 1914. Íbúum fjölgaði ört. Þegar keisarinn var krýndur 1871 voru íbúar Frankfurt 90 þúsund en við upphaf heimstyrjaldarinnar fyrri voru þeir orðnir 400 þúsund.
Heimstyrjöldin síðari og eftirspil
Frankfurt var þekkt í Þýskalandi fyrir að vera „gyðingavæn“ borg. Nasistar kölluðu hana oft Jerusalem am Main. Á 3. áratugnum bjuggu þar alls um 29 þúsund gyðingar. Strax við valdatöku nasista hófst grimmileg herferð gegn þeim. Sumir flúðu, eins og fjölskylda Önnu Frank, en flestir voru sendir í útrýmingarbúðir. Aðeins 140 gyðingar frá Frankfurt lifðu helförina af. Borgin varð fyrir nærri gegnumgangandi loftárásum meðan heimstyrjöldin síðari geysaði. Mestu árásirnar voru gerðar 1944 en þá nær gjöreyðilagðist miðborgin, nokkur iðnaðarhverfi og höfnin við ána Main. Um helmingur íbúðarhúsa voru ónýt. Í mars 1945 hertóku Bandaríkjamenn borgina bardagalaust. Þeir komu sér fyrir í borginni og á nokkrum mánuðum voru aðalbækistöðvar bandaríska hersins í Evrópu fluttar frá Reims í Frakklandi til Frankfurt. Strax á næsta ári voru kjörnir fulltrúar frá Hessen kallaðir saman og myndað var lýðveldi. Hessen varð að fyrsta sambandslandi Þýskalands. Höfuðborgin varð hins vegar ekki Frankfurt, heldur Wiesbaden. Borgarráðið kaus að sækja ekki um þennan heiður, þar sem Frankfurt (sem fríborg) hafði eiginlega aldrei tilheyrt stórhertogadæminu Hessen. Auk þess var Frankfurt höfuðstaður bandaríska hersins í Evrópu og einnig höfuðstaður hernámsveldanna. Fundir þeirra voru nær allir haldnir í Frankfurt. Því var Frankfurt sennilegasti kosturinn til að verða höfuðborg Vestur-Þýskalands við stofnun þess 1949. Reist var meira að segja nýtt alþingishús í fyrir væntanlegt þing. En þrjár aðrar borgir sóttu um að fá að verða höfuðborg: Bonn, Kassel og Stuttgart. Bonn varð fyrir valinu og urðu borgarbúar Frankfurt fyrir gríðarlegum vonbrigðum.
Efnahagsmiðstöð
thumb|Skýjakljúfarnir í Frankfurt eru þeir mestu í Þýskalandi Efnahagslíf Frankfurt byggist á þremur stoðum, fjármálastarfsemi, samgöngum og viðskipta- og vörusýningum og ráðstefnum. Borgin hefur verið miðpunktur þýskrar fjármálastarfsemi svo öldum skiptir og þar eru nú höfuðstöðvar margra banka og verðbréfamiðlanna. Kauphöllin í Frankfurt er sú stærsta í Þýskalandi og ein sú mikilvægasta í heimi. Í borginni er Seðlabanki Evrópu sem fer með stjórn peningamála á evrusvæðinu og Seðlabanki Þýskalands (Bundesbank). Af viðkiptabönkunum eru Deutsche Bank og Commerzbank stærstir.
Samtökin GaWC skilgreina Frankfurt sem heimsborg af alfa-gráðu.
Samgöngukerfi borgarinnar þykir með ágætum, Alþjóðaflugvöllurinn í Frankurt er einn sá fjölfarnasti í Evrópu. Þetta gerir borgina að vinsælum stað fyrir ráðstefnu- og sýningahald. Á hverju ári er þar haldin bílasýningin Internationale Automobil-Ausstellung og bókakynningin Frankfurter Buchmesse en báðir þessir viðburðir draga til sín yfir hundrað þúsund manns árlega.
Borgin hefur fengið viðurnefni á borð við „Bankfurt“ og „Mainhattan“ (eftir ánni Main). Ólíkt flestum evrópskum borgum eru skýjakljúfar nokkuð áberandi í borginni, hún er einnig sú eina í Evrópu þar sem að skýjakljúfar hafa verið byggðir í gamla borgarkjarnanum fremur en í sérstökum háhýsahverfum á jaðri miðborgarinnar eins og gert hefur verið í London og París. Commerzbank-turninn er hæsta bygging borgarinnar og sú næst hæst í Evrópu, hann er 259 m hár. Það er þó ekki sérlega stórt á heimsvísu og borgin hefur töluvert annað yfirbragð en aðrar fjármálamiðstöðvar heimsins eins og New York eða Sjanghæ þar sem þrengslin eru mun meiri.
Í Frankfurt eru einnig margar menningar- og menntastofnanir á borð við Goethe-háskóli, fjölmörg söfn sem flest standa í röð á bökkum Main og stóran listigarð. Viðskiptaháskólinn í Frankfurt er annar stærsti háskóli borgarinnar.
Íþróttir
Aðalkarlalið borgarinnar er Eintracht Frankfurt. Það varð þýskur meistari 1959, hefur fjórum sinnum orðið bikarmeistari (síðast 1988) og Evrópumeistari bikarhafa 1980 og Europa League-meistarar 2022.
Liðið Frankfurt Galaxy var í Evrópudeild NFL í ruðningi og sigraði fjórum sinnum (síðast 2006). Félagið var hins vegar leyst upp 2007.
Byggingar og kennileiti
thumb|Ráðhúsið við Römerberg
Andres Küng
Andres Küng (13. september 1945 – 10. desember 2002) var sænskur blaðamaður, rithöfundur og stjórnmálamaður af eistneskum ættum. Küng fæddist í Ockelbo, Gävleborg. Foreldrar hans, Aleksander Küng og Regina, f. Lüüdik, voru flóttamenn frá Eistlandi, sem rússneska ráðstjórnin hafði hernumið 1940.
Ævi
Küng lauk prófi 1967 í hagfræði frá Viðskiptaháskólanum í Stokkhólmi. Hann var ritstjóri menningarþáttar í sænska ríkisútvarpinu 1969 – 1972 og sérfræðingur um utanríkismál í sænska ríkissjónvarpinu 1972 – 1982, en starfaði síðan sem sjálfstæður rithöfundur og blaðamaður. Hann var einn af stofnendum fyrstu frjálsu sjónvarpsstöðvarinnar í Eistlandi 1993. Hann var kvæntur Lena Sommer en skildi við hana 1999. Þau áttu þrjú börn, Frida, Emilie og Daniel.
Stjórnmálaferill
Küng starfaði í sænska Þjóðarflokknum og útlagasamtökum fólks frá Eystrasaltslöndum. Hann var formaður félags ungs Þjóðarflokksfólks í Stokkhólmi 1966–1967 og sat í stjórn æskulýðssambands ungs Þjóðarflokksfólks. Hann var varaþingmaður Þjóðarflokksins og sat á þingi 1982 og 1983. Hann sat í miðstjórn Þjóðarflokksins 1982–1991. Küng var einnig félagi í eistneska frjálslynda flokknum í útlegð.
Verk
Küng skrifaði rúmlega fimmtíu bækur, flestar um Eystrasaltsríkin og baráttu þeirra til að halda þjóðlegum sérkennum og endurheimta sjálfstæði sitt. Ein bók hans, ''Eistland. Smáþjóð undir oki erlendis valds'', kom út á íslensku 1973, og þýddi Davíð Oddsson hana. Í nóvember 1998 hlaut Küng þriggja stjörnu heiðursmerkið úr hendi forseta Lettlands, Guntis Ulmanis. Í febrúar 1999 hlaut hann heiðursmerkið hvítu stjörnuna úr hendi forseta Eistlands, Lennart Meri.
Einn dans við mig
Einn dans við mig er lag með Hemma Gunn af hljómplötu hans Frískur og fjörugur. Lagið er upprunalega eftir Belgann Plastic Bertrand og heitir Ça plane pour moi.
Í texta lagsins segir frá manni sem kemur á skemmtistað klukkan tólf einsamall til í að tjútta svolítið og reyna að finna sér píu til að dansa við og jafnvel taka með sér heim.
Nýsköpunartogari
Fyrsti Nýsköpunartogarinn Ingólfur Arnarsson siglir inn í höfnina í Reykjavík 16. febrúar 1947.|thumbnail Hallgerður Fróðadóttir, fyrsti dieseltogari á Íslandi|thumbnail Nýsköpunartogari er togari sem keyptur var til Íslands eftir seinni heimstyrjöldina að tilstuðlan þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat og kölluð var Nýsköpunarstjórnin. Eftir seinni heimstyrjöldina voru skip við Ísland flest orðin gömul og nauðsynlegt að endurnýja fiskiskipaflotann. Ríkisstjórnin ákvað að kaupa nýja togara frá Bretlandi og pantaði 30  skip árið 1945  en síðan bættust við 4 skip sem einstaklingar keyptu. Fyrsti nýsköpunartogarinn Ingólfur Arnarson kom til Íslands 17. febrúar 1947. Nýsköpunartogarar urðu alls 42. Reykjavíkurbær keypti átta nýsköpunartogara. Bæjarútgerðin gerði út fimm þeirra.
Nýsköpunartogarar sem keyptir voru til Reykjavíkur:
Stabat Mater
Stabat Mater er kristinn sálmur frá 13. öld, saminn til dýrðar Maríu mey og endurspeglar raunir hennar við krossfestingu sonar hennar Jesú Krists. Höfundur sálmsins er ókunnur en talið er að hann hafi annað hvort verið fransiskumunkurinn Jacopone da Todi eða Innósentíus 3. páfi. Sálmurinn er á latínu og er heiti hans tekið úr fyrstu ljóðlínunni, Stabat Mater dolorosa sem útleggst Hin sorgmædda móðir stóð.
Fjölmörg vestræn tónskáld hafa samið tónverk við Stabat Mater. Þeirra á meðal eru Palestrina, Vivaldi, Domenico, Alessandro Scarlatti, Pergolesi, Joseph Haydn, Giuseppe Tartini, Gioachino Rossini, Antonín Dvořák, Verdi, Karol Szymanowski, Poulenc og Arvo Pärt.
Appalasíufjöll
thumb|right|Appalachiafjöll í Norður-Karólínu. Appalasíufjöll (enska: Appalachian Mountains) eru fjallgarður í Norður-Ameríku sem liggur frá Nýfundnalandi og Labrador í Kanada til Alabama í Bandaríkjunum. Hæsta fjall fjallgarðsins er Mt. Mitchell í Norður-Karólínu, 2.040 metra hátt. Þessi fjallakeðja er sú elsta í Norður- Ameríku.
Alpafjöll
thumb|Upphleypt kort af Ölpunum. thumb|[[Matterhorn er líkast til þekktasta fjallið í Ölpunum]] thumb|Mont Blanc. thumb|Háfjallagróður Alpanna. Alpafjöll eða Alparnir (nefnd Mundíufjöll til forna eða Fjall) eru fjallgarður sem teygir sig um 1200 kílómetra frá Austurríki og Slóveníu í austri um Ítalíu, Sviss, Liechtenstein og Þýskaland til Frakklands í vestri.
Hæsta fjall Alpanna er Hvítfjall (f. Mont Blanc, í. Monte Bianco), 4809 m hátt, á landamærum Frakklands og Ítalíu. Alparnir eru fellingafjöll, það er fjöll sem orðið hafa til þegar tveir (eða fleiri) jarðflekar rákust saman.
Gróður og dýralíf
Laufskógar ná upp í 1200-1500 metra hæð. Þar fyrir ofan má finna tré eins og fjallafuru, lindifuru og evrópulerki sem vaxa hátt í 2000-2400 meta hæð. Ofan þeirrar hæðar má finna fjallatúndru. Jöklasóley er meðal blómplantna sem finnast í háfjöllunum, í allt að 4000 metra hæð.
Alpasteingeit er það spendýr sem lifir hæst uppi. Múrmeldýr lifa ofan trjálínu. Í Austur-Ölpunum lifa enn brúnbirnir. Gullörn og gammar eru stærstu fuglategundirnar.
McCarthy
McCarthy (einnig ritað MacCarthy) er algengt ættarnafn upprunið frá Írlandi. Uppruni nafnsins kemur frá Carthach an Eoghanacht, konungi frá Cashel, sem dó árið 1045. Sonur hans kallaði sig Muireadhach mac Carthaigh („Muireadhach, sonur Carthach“), sem þá var algengt þar. Muireadhach dó árið 1092, en synir hans Tadhg og Cormac tóku upp MacCarthy (þá Mac Carthaigh) sem ættarnafn. Nafnið Muireadhach er náskylt íslenska kvenmannsnafninu Melkorka.
Hugh Laurie
thumb|240px|Hugh Laurie árið [[2012]] James Hugh Calum Laurie (fæddur 11. júní 1959 í Blackbird Leys) er enskur leikari.
Margarete Buber-Neumann
Margarete Buber-Neumann (f. 21. október 1901 í Potsdam, d. 6. nóvember 1989 í Frankfurt am Main) var þýskur kommúnisti og gift kommúnistaleiðtoganum Heinz Neumann. Eftir að þau hjónin flýðu undan nasismanum til Ráðstjórnarríkjanna, voru þau handtekin í hreinsunum Stalíns. Heinz var skotinn, en Margarete send í fangabúðir í Karaganda í Kasakstan. Skömmu eftir griðasáttmála Stalíns og Hitlers í ágúst 1939 var hún afhent nasistum ásamt mörgum öðrum þýskum kommúnistum og send í fangabúðir í Ravensbrück. Hún bar vitni í frægum réttarhöldum í París 1949, þegar flóttamaður frá Ráðstjórnarríkjunum, Víktor Kravtsjenko, höfðaði meiðyrðamál gegn frönsku kommúnistatímariti og vann það. Þvertók tímaritið fyrir það, að í Ráðstjórnarríkjunum væru menn geymdir af stjórnmálaástæðum í þrælkunarbúðum. Bók Margarete Buber-Neumann um reynslu sína í þrælkunarbúðum Stalíns og Hitlers, Konur í einræðisklóm (Als Gefangene bei Stalin und Hitler), kom út á íslensku 1954.
Apis mellifera capensis
Apis mellifera capensis er ein undirtegund alibýflugna. Útbreiðsla hennar var upphaflega í Suður-Afríku. Þernurnar geta komið upp drottningu án frjóvgunar, ólíkt öðrum býflugum. Þetta getur verið grunnur að sníkjulífi, sérstaklega á búum A.m. scutellata
Mosaburkni
Mosaburkni (fræðiheiti: Hymenophyllum wilsonii ) er smávaxin, viðkvæm og fjölær burknategund sem myndar þéttar breiður með skríðandi jarðstönglum.