cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich List
Framlög til hagfræði
Skoðanir List á efnahagsmálum og hagstjórn breyttust eftir komuna til Bandaríkjanna. Hann lét af fyrri stuðningi við viðskiptafrelsi og gerðist stuðningsmaður bandarískra verndartollasinna. Árið 1827 gaf hann út sitt fyrsta verk um hagfræði. Hugmyndir hans einkenndust af þjóðernishyggju og mikilvægi þjóðarinnar sem efnahagslegs geranda, og ríkisins sem verkfæri þjóðarinnar. Þekktasta rit hans er The National System of Political Economy (1841) þar sem hann færði rök fyrir mikilvægi þess að vernda veita iðnaði tollvernd fyrir erlendri samkeppni meðan hann væri að ná þroska. Fríverslun væri aðeins viðegandi efnahagsstefna eftir að iðnaður þjóðarinnar væri orðinn samkeppnishæfur. Hann studdi fríverslun innanlands, og frjálsan útflutning, en taldi að líta ætti á kostnað við tolla á innflutningi sem fjárfestingu í iðnvæðingu og aukinni framleiðini í framtíðinni.
Efnahagsþróun einkenndist þannig af þrepum sem þyrfti að stíga, hvert fyrir sig. Frá óðinvæddu landbúnaðarsamfélagi, sem byggi við fríverslun, til iðnvæðingar með aðstoð verndartolla og loks til iðnaðarsamfélags sem byggi við fríverslun. Hugmyndir hans um þrepaþróun og hlutverk stofnana voru síðan þróaðar áfram af hagfræðingum þýska söguskólans.
Skoðanir List voru undir miklum áhrifum frá Adolphe Thiers, frjálslynds andstæðings fríverslunar í Frakklandi. Alexander Hamilton, og Daniel Raymond, fyrsti bandaríski hagfræðingurinn, höfðu einnig mikil áhrif á skoðanir og hugmyndir List. Báðir höfðu sett fram hugmyndir um verndartolla sem voru forverar kenninga um mikilvægi verndartolla fyrir iðnþróun. Ólíkt klassísku hagfræðingunum á borð við Adam Smith og David Ricardo taldi List að fríverslun ætti ekki alltaf við og að þjóðir högnuðust ekki alltaf af frjálsum viðskiptum. Hann taldi að áhersla Englands á frjálsa verslun væri knúin áfram af eiginhagsmunum ensks iðnaðar, frekar en að hún þjónaði hagsmunum annarra þjóða.
Andstæður hugmyndum Adam Smith
List gagnrýndi klassíska skólann, sér í lagi Smith og hans skoðanir og hugmyndir. Honum þótti skoðanir Smith óþroskaðar þar sem honum fannst þjóðir bara vera samtök einstaklinga í hverju landi. Í samtökunum nytu allir einstaklingar góðs af sanngjarnri verkaskiptingu og frjálsum viðskiptum að hans mati. Þjóðir eru í raun og veru viðfangsefni sem vert er að skoða, List var hlynntur því og að framleiðslukraftar atvinnulífsins væru í það minnsta jafn mikilvægir og áhrifin sem verkaskipting hefur á þjóðir. Atvinnugreinar landsins hagnast þó ekki alltaf á frjálsri verslun, heldur geta þjóðirnar náð árangri með því að fara í stríð eða vernda iðnaði og atvinnugreinar sínar með gjaldtöku tolla eða öðru þvíumlíku.
Þrepakenningin
Eins og áður segir er List hvað þekktastur fyrir þrepakenninguna sína um hagþróun. Hann gerði þrepakenningar að vinsælum grunni fyrir komandi þróunarstefnur. Með þrepakenningunni vildi hann meina að allar þjóðir sem hafa góðar auðlindir og góða möguleika á að nýta þær, geti gengið í gegnum fimm stig. Með auðlindum meinar hann allt frá veiðum, á landi eða í sjó, landbúnaðarframleiðslu og alla verslun.
Í þrepakenningunni eru fjögur þrep. Það fyrsta er sveitalíf (enska: pastoral), næsta er landbúnaður, þriðja er blanda af landbúnaði og framleiðslu og síðasta þrepið er landbúnaður ásamt framleiðslu og verslun. List taldi þróun vera framsækna þróun á framleiðsluafli. Það eru ýmiss skilyrði sem þurfa að vera til staðar til þess að þrepakenningin gangi upp. Ríkið ákveður þessi skilyrði með tilliti til laga og stjórnsýslu.
Cephalotaxus koreana
Cephalotaxus koreana er sígrænt tré frá Kína, Kóreu og Japan. Sumir grasafræðingar telja hana til C. harringtonii.
Friedrich List
Þrepakenningin
Kenningin segir að á hæsta stigi þróunarinnar ættu allar þjóðir að græða á frjálsri verslun. Þær græða þó ekki allar á sama tíma.
VoiceXML
VoiceXML er XML-mál til að skilgreina samtöl milli fólks og tölva. Alþjóðasamtök um veraldarvefinn sjá um þróun málsins. VoiceXML er notað til að þróa sjálfvirk símasvörunarkerfi og raddstýringakerfi sem dæmi. Fyrirfram skilgreind samtöl auðvelda talgreiningu til muna með því að afmarka hvaða yrðingum hugbúnaðurinn hlustar eftir. VoiceXML-skjöl eru túlkuð af raddvafra.
Bólusótt
thumb|right|200px|Barn sýkt af bólusótt. Bólusótt (á latínu Variola eða Variola vera) var bráðsmitandi sjúkdómur sem lagðist á fólk. Talið er að sé búið að útrýma sóttinni. Tvær veirur geta valdið bólusótt, variola maior og variola minor. Variola maior er skæðari og dregur sjúklinginn til dauða í 3–35% tilvika. Á hinn bóginn er variola minor mildari og leiðir til dauða í innan við 1% tilvika. Ör á húð eru dæmigerð fyrir þá sem fengið hafa bólusótt. Sjúkdómurinn getur leitt til blindu og ófrjósemi hjá körlum.
Bólusótt olli dauða um 300–500 milljóna manna á 20. öld. World Health Organization (WHO) áætlar að 1967 hafi 15 milljónir smitast af sjúkdómnum og tvær milljónir látist. Í kjölfar bólusetningarherferða á 19. og 20. öld tókst að útrýma bólusótt árið 1979. Engum sjúkdóm hefur verið fullkomlega útrýmt síðan. Árangrinum er ekki síst að þakka því að aðeins ein veira eða tvær valda sjúkdómnum.
Sin City (kvikmynd)
Sin City eða Frank Miller's Sin City er bandarísk kvikmynd frá 2005. Myndin er byggð á samnefndum teiknimyndasögum eftir Frank Miller. Robert Rodriguez sá um leikstjórn fyrir utan eina senu sem Quentin Tarantino leikstýrði.
Í myndinni berjast hetjur saman gegn fjandmönnum sínum í borginni Basin City, þar sem skilin milli góðs og ills eru ekki svo glögg.
Sin City er byggð í kringum fjórar laustengdar sögur; The Customer is Always Right, The Hard Goodbye, The Big Fat Kill og That Yellow Bastard.
Áætlað er að gera framhald á myndinni, Sin City 2, í náinni framtíð og jafnvel Sin City 3: Hell and Back.
Jóhann 1. Frakkakonungur
thumb|right|Stytta á grafhvelfingu Jóhanns 1. Jóhann 1. (15. nóvember 1316 – 20. nóvember 1316) var konungur Frakklands og Navarra þá fimm daga sem hann lifði.
Hann var sonur Loðvíks 10. Frakkakonungs og síðari konu hans, Klementíu af Ungverjalandi. Faðir hans lést 5. júní 1316 og þar sem Klementía drottning var þá þunguð var Filippus bróðir Loðvíks útnefndur ríkisstjóri þar til í ljós kæmi hvort barnið væri drengur eða stúlka. Þegar drengurinn fæddist var hann þegar útnefndur konungur en hann lést fimm daga gamall og Filippus varð þá konungur.
Sumir hafa haldið því fram að Filippus hafi komið drengnum fyrir kattarnef og einnig gengu sögur um að hann hefði látið ræna barninu og koma barnslíki fyrir í staðinn. Á sjötta áratug aldarinnar kom fram maður í Provence sem hélt því fram að hann væri Jóhann 1. Hann var þegar hnepptur í varðhald og dó í fangelsi nokkru síðar.
Athletic Bilbao
Athletic Club,yfirleitt þekkt sem Athletic Bilbao eða bara Athletic ,er spænskt knattspyrnufélag frá Bilbao í Baskalandi spánar. Félagið hefur stranga stefnu í leikmannamálum, og notar einungis leikmenn sem eru af baskneskum uppruna eða hafa einhverja tengingu við Baskaland. Búningar þeirra eru rauðir og hvítir, þeir hafa átta sinnum orðið spænskir meistarar, síðast árið 1984.
Deila og drottna
Að deila og drottna (latína: divide et impera, „deildu og drottnaðu“) er stjórnunaraðferð og hernaðarlist sem byggir á því að sá sem henni beitir reynir að kljúfa andstæðinga sína í hópa og hindra það að hópar andstæðinga hans geti tengst saman og myndað eina heild. Hugtakið er upprunnið hjá forn Grikkjum sem Rómverjar gerðu siðar að hornsteini utanríkisstefnu sinnar.
Samuel Pepys
thumb|right|Málverk af Samuel Pepys eftir [[John Hayls.]] Samuel Pepys (23. febrúar 1633 – 26. maí 1703) var enskur embættismaður í flotastjórninni og þingmaður sem er aðallega þekktur fyrir dagbók sem hann hélt í tæpan áratug, frá 1660 til 1669. Dagbókin er ein af merkustu heimildum sem til eru um Stúart-endurreisnina og lýsir persónulegri reynslu Pepys af stóratburðum eins og Lundúnaplágunni, öðru stríði Englands og Hollands og Lundúnabrunanum.
Pepys var af borgaralegum ættum í London en reis til metorða vegna stjórnunarhæfileika og dugnaðar. Hann varð aðalritari flotamálaráðuneytisins í valdatíð Karls 2. og Jakobs 2. þótt hann hefði enga reynslu af sjóhernaði. Hann átti stóran þátt í að auka atvinnumennsku innan Konunglega breska sjóhersins.
Marburg
thumb|Göngugatan Wettergasse Marburg er borg í þýska sambandslandinu Hessen og er með 73 þúsund íbúa (31. des 2013). Borgin var áður víðfræg fyrir háskólann (Philipps-Universität) en þar lærðu og kenndu margir þekktir einstaklingar.
Lega
Marburg liggur við ána Lahn nokkuð miðsvæðis í Hessen. Næstu borgir eru Frankfurt am Main til suðurs (70 km) og Kassel til norðurs (60 km).
Orðsifjar
Marburg hét upphaflega Marbachburg, eftir læknum Marbach. Marbach merkir landamerkjalækur. Mar er dregið af orðinu Marken (mörk) og merkir hér landamerki. Bach er lækur.
Upphaf
thumb|Elísabetarkirkjan er reist á gröf heilagrar Elísabetar Upphaf Marburg er kastalavirkið mikla sem reist var á 11. öld, jafnvel aðeins fyrr. Bæjarheitið kom fyrst við skjöl 1138 eða 1139. Á skjali frá 1222 kemur fram að Marburg sé þegar komin með borgarréttindi. 1228 kaus landgreifafrúin Elísabet frá Þýringalandi (Thüringen) Marburg sem aðsetur sitt. Við það byrjaði borgin að vaxa. Elísabet reisti spítala, þjónustaði sjúka og varð að goðsögn í lifanda lífi. Hún lést aðeins 24 ára gömul og var tekin í hóp dýrlinga aðeins 7 árum eftir dauða sinn. Hin mikla Elísabetarkirkja var reist á gröf hennar. Marburg varð þá að pílagrímsborg fyrir kaþólikka í Evrópu.
Upplýsing
1509 varð Filippus hinn kjarkmikli nýr landgreifi í héraðinu, þá aðeins 13 ára gamall. Snemma aðhylltist hann lúterstrú og barðist hann alls staðar af miklum þrótti fyrir siðaskiptunum. Í Marburg fóru siðaskiptin einnig snemma fram. Fyrir vikið stofnaði Filippus háskóla í borginni 1527 og var hann fyrsti háskóli mótmælenda í Þýskalandi yfir höfuð (Philipps-Universität). Hann bauð til mikils þings í háskólanum 1529 þar sem nafntogaðir siðaskiptamenn mættu og ræddu um hina nýju trú. Má þar nefna Martein Lúther, Ulrich Zwingli, Philipp Melanchton, Stephan Agricola og fleiri. Hápunkturinn voru rökræður Lúthers og Zwinglis um sakramentið. 1623 hertók Tilly borgina og hélt henni til skamms tíma í 30 ára stríðinu. Borgin kom hins vegar lítið við sögu næstu aldir.
Nýrri tímar
1866 var Marburg innlimuð í Prússland og var það mikil lyftistöng háskólann. Á þremur áratugum þrefaldaðist íbúafjöldi borgarinnar. Í heimstyrjöldinni síðari slapp Marburg að mestu við loftárásir, nema hvað aðaljárnbrautarstöðin og tvö önnur mannvirki voru sprengd. 29. mars 1945 hertóku bandarískir hermenn undir stjórn Pattons hershöfðingja borgina bardagalaust og varð hún hluti af bandaríska hernámssvæðinu. Í dag er háskólinn enn langstærsti vinnustaðurinn í borginni. Þar nema tæplega 20 þúsund stúdentar.
Íþróttir
Helstu íþróttagreinar borgarinnar eru körfubolti og ruðningur. Kvennaliðið BC Marburg í körfubolta varð þýskur meistari 2003 og bikarmeistari sama ár. Karlaliðið Marburg Mercenaries í ruðningi urðu Evrópubikarmeistarar 2005 og lentu í 2. sæti í þýsku deildinni árið eftir.
Vinabæir
thumb|Skilti með skjaldarmerkjum vinabæja Marborgar Marburg viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Marbach-kastalinn
The Wild
The Wild er kanadískur/bandarísk teiknimynd frá árinu 2006.
Boston Bruins
Boston Bruins er eitt íshokkí félag frá Boston í Bandaríkjunum þeir spila í NHL. Þeir eru eitt af sigursælustu liðum deildarinnar, með sex Stanley Cup titla. thumb|left|[[Ray Bourque árið 1981 stýrði Bruins til tveggja Stanley Cup úrslitlaeikja árið 1988 og 1990. ]]
Leikmannahópur
Markverði
Bakverðir
Sóknarmenn
Kiss
Kiss er bandarísk þungarokkhljómsveit sem var stofnuð árið 1973. Meðlimir hennar eru Paul Stanley (söngvari), Gene Simmons (bassi), Tommy Thayer (gítar) og Eric Singer (trommur).
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (WFP) er mannúðarsamtök á vegum Sameinuðu þjóðanna sem berjast gegn hungri. Höfuðstöðvar þeirra eru í Róm. Markmið samtakanna eru í fjórum liðum. Að berjast gegn hungri alls staðar í heiminum. Bjarga lífum og lífsviðurværi í neyðartilfellum. Draga úr hættu á hungri og í þeim tilgangi virkja fólk, samfélög og ríki í því að uppfylla eigin matar- og næringarlegu þarfir. Draga úr vannæringu og koma í veg fyrir hungur á meðal heilla kynslóða.
Árið 2013 dreifði Matvælaaðstoð Sameinuðu þjóðanna 3,1 milljón tonnum af mat til 80,9 milljón manna í 75 löndum og eru starfsmennirnir orðnir 14.000. Matvælaáætlunin vann til friðarverðlauna Nóbels árið 2020.
Stjórn
Stjórn Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna hefur 36 meðlimi. Stjórnin hittist þrisvar á ári í höfuðstöðvum stofnunarinnar í Róm. Meðlimir stjórnarinnar eru kosnir til þriggja ára. 18 meðlimir stjórnarinnar eru kosnir af efnahags- og félagsmálaráði Sameinuðu þjóðanna og 18 af matvæla- og landbúnaðarstofnuninni Sameinuðu þjóðanna.
Þrettándi og núverandi framkvæmdarstjóri stofnunarinnar er hin bandaríska Cindy McCain sem hóf störf árið 2023.
Aðstoðarframkvæmdarstjórinn er hinn breski og súdanski Amir Mahmoud Abdulla sem hóf störf árið 2009.
Framkvæmdarstjórar Matvælaáætlunarinnar í tímaröð
Saga
thumb|right|Höfuðstöðvar WFP í Róm. Árið 1960 fór Dwight Eisenhower forseti Bandaríkjanna, fram á það við allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna að koma á áætlun sem skyldi dreifa matvælum til þeirra sem á þyrftu að halda í gegnum stjórnkerfi Sameinuðu þjóðanna. George McGovern aðalframkvæmdarstjóri matvælahjálparinnar Matar fyrir frið lagði til 1961 að stofna fjölþjóðlega matvælaaðstoð. Seinna sama ár samþykktu allsherjarþingið og Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna ályktun þess eðlis að stofna Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna. Fyrstu þrjú árin í starfsemi Matvælaáætlunarinnar voru höfð til reynslu.
Í desember 1965 samþykktu bæði Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna og Allsherjarþingið ályktun þess eðlis að starfsemi Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna skyldi vera til frambúðar.
Markmið
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna starfar daglega um allan heim í því skyni að ná að útrýma hungri í heiminum. Til þess að ná að eyða hungri í heiminum starfar Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna nú eftir rammaáætlun sem sett var á árið 2014 og gildir til 2017.
Aðgerðir
Aðgerðir Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna eru hannaðar með það í huga að koma aðstoð eins fljótt og auðið er til þeirra sem þurfa á henni að halda, eins lengi og þörf er talin.
Neyðaraðgerðir eru aðgerðir sem bjóða fólki tafarlausa aðstoð þegar neyðarástand skapast. Neyðaraðgerðir eru notaðar við skyndilegar náttúruhamfarir eins og flóð og jarðskjálfta, hægfara hamfarir eins og uppskerubrest og þurrka og ef upp koma flókin neyðatilfelli eins og átök og efnahagsleg áföll. Fyrsta skrefið þegar grípa þarf til neyðaraðgerða er að meta hve mikla matvælaaðstoð þarf að veita og hver besta leiðin til að afhenta matvælin er. Aftur á móti lánar sjóður Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna eingöngu fjármagn fyrir neyðaraðgerðir í 3 mánuði, eftir það þarf alþjóðasamfélagið að fjármagna áframhaldandi matvælaaðstoð. Neyðaraðgerðir geta varað í 24 mánuði, eftir það telst aðgerð vera langvinn aðstoð og enduruppbyggingaraðgerð.
Selsíus
Selsíus eða Celsíus er hitakvarði, þar sem hiti er táknaður með °C eða ℃ (U+2103 í Unicode). Nefndur eftir sænska stjörnufræðingnum Anders Celsius, sem skilgreindi hann fyrst 1742. Kvarðinn er nú skilgreindur þannig að 0,01 °C samsvarar þrípunkti vatns og ein gráða á selsíus er 1/273,16 af muninum milli alkuls og þrípunkt vatns. Þessi skilgreining var tekin upp árið 1954 á 10. fundi Conférence Générale des Poids et Mesures, en á honum var einingin kelvin einnig skilgreind. Upprunalega var þó kvarðinn skilgreindur þannig að 100 °C samsvöruðu frostmarki vatns og 0 °C samsvöruðu suðumarki þess við, bæði við staðalþrýsting, þessu var breytt árið 1747 og kvarðanum snúið við þannig að 0 °C samsvöruðu frostmarkinu og 100 °C suðumarkinu.
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna
Aðgerðir
Langvinn aðstoð og enduruppbyggingaraðgerðir eftir að neyðarástandi lýkur eru aðgerðir hugsaðar til að aðstoða fólk við að koma lífi sínu í fastar skorður þar sem að fæðuöryggi þeirra er ekki ógnað. Þær aðgerðir geta innihaldið matvælaaðstoð gegn menntun og þjálfun til að fólk geti snúið sér að nýjum störfum til að framfleyta sér og fjölskyldum sínum. Aukin aðstoð er boðin alvarlega vannærðum og viðkvæmum heimilum. Flóttamannaaðstoð er veitt flóttamönnum og vegalausu fólki innan eigin landamæra sem getur ekki tryggt eigið fæðuöryggi. Sem dæmi má nefna að Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna útvegar nánast allan mat sem að borðaður er í flóttamannabúðum. Einnig er matvælum dreift á meðan fólk byggir upp grunnvirki ríkja og rækta jarðir sínar á ný. Langvinn aðstoð þarf að vera undirbúin minnst sex mánuðum áður en að neyðaraðgerðum lýkur til að nægur tími sé til að tryggja nauðsynleg hjálpargögn, jafnframt geta aðgerðirnar ekki varað lengur en þrjú ár.
Þróunar aðgerðir eru til að tryggja fæðuöryggi samfélaga. Það er mataraðstoð sem að veitir fólki fæðuöryggi á meðan það tryggir sér varanlegar eignir til þess að fólkið fái betri framtíð. Þessi aðstoð er eingöngu veitt á svæðum sem hafa verið fyrirfram skilgreind sem svæði sem skortir fæðuöryggi og mögulegt hungur ógnar heilsu og framleiðni svæðisins.
Fjármögnun
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna treystir algerlega á frjáls framlög til að halda starfsemi sinni gangandi. Frjálsu framlögin geta verið fjármunir, matvæli eða önnur undirstöðu atriði sem eru nauðsynleg starfseminni til dæmis hýsing matvæla, ræktun matvælanna og matreiðsla þeirra. Eina reglan er sú að framlögum þarf að fylgja fjármagnið sem að nauðsynlegt er til þess að flytja og fylgja eftir aðstoðinni. Árið 2015 fékk Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna 5.057.326.704 Bandaríkjadollara í fjárhagsoð.
Paul Engemann
Paul Engemann (fæddur 2. júní 1953) er bandarískur tónlistarmaður sem þekktastur er fyrir lag sitt „Push It to the Limit“ sem notað var í kvikmyndinni Scarface árið 1983.
Með Giorgio Moroder átti Engemann eitt lag á þýska vinsældalistanum; „Reach Out“. Lagið komst hæst í 81. sæti bandaríska vinsældalistans en varð jafnframt opinbert lag 33. sumarólympíuleikanna sem haldnir voru í Los Angeles árið 1984. Þá gaf hann einnig út lögin „American Dream“ árið 1984 (ásamt Giorgio Moroder), „Face To Face“ (1985), „Shannon's Eyes“ (1985, 1986), „Brain Power“ (var notað í kvikmyndinni Summer School árið 1987), „To Be Number One“ (1990) og „NeverEnding Story“ (2000).
Paul Engemann var aðalsöngvari hljómsveitarinnar Device sem gaf einungis út eina breiðskífu sem sveitin kallaði 22B3. Hún kom út árið 1986 og á henni var smáskífan „Hanging on a Heart Attack“ sem komst í 35. sæti bandaríska smáskífulistans.
Engemann tók sér einnig sæti í hljómsveitinni Animotion árið 1988, þá aðalsöngvari ásamt leikkonunni Cynthia Rhodes. Lagið „Room to Move“ var notað í kvikmyndinni My Stepmother Is an Alien. Animotion leystist upp 1990.
Persónuleg sögn
Persónuleg sögn er sögn sem lagar sig að því fallorði sem hún stendur með. Persónuleg sögn greinist í allar þrjár persónurnar, bæði í eintölu og fleirtölu.
Handheld Device Markup Language
Handheld Device Markup Language eða HDML var ívafsmál fyrir farsímavefi sem fyrirtækið Unwired Planet (síðar Openwave) þróaði um 1996. Fyrirtækið sótti um stöðlun málsins hjá W3C en það varð þó aldrei að staðli. Þess í stað varð HDML ein af stoðum ívafsmálsins WML sem var þróað fyrir WAP-samskiptareglurnar árið 1998.
Adrian Lux
Adrian Lux, (fæddur 1. maí 1986), er sænskur plötusnúður og upptökustjóri. Hann hefur gefið út tvær smáskífur Boy og Teenage Crime. Smáskífan Teenage Crime varð platínuplata í Ástralíu og var í þriðja sæti á Ultratop Flanders vinsældarlistanum í Belgíu.
Kvikmyndaskóli Íslands
right Kvikmyndaskóli Íslands er íslenskur skóli þar sem hreyfimyndagerð fyrir ýmsa miðla er kennd. Skólinn er einkaskóli og var stofnaður 1992. Fram að 2000 voru þó einvörðungu haldin námskeið í nafni skólans en hann starfaði ekki sem slíkur. Skólinn er í eigu Böðvars Bjarka Péturssonar og fjölskyldu hans. Rektor er Friðrik Þór Friðriksson.
Árið 2002 flutti skólinn í fyrrverandi húsnæði Sjónvarpsins við Laugaveg. Þar er myndver og betri aðstaða til kennslu og náms en skólinn hafði áður haft. Skólinn fékk viðurkenningu frá menntamálaráðuneytinu 2003 til að starfa á framhaldsskólastigi. Þá var hægt að bjóða upp á tveggja ára heildstætt nám og útskrifuðust fyrstu nemendurnir í febrúar 2005. Skólinn tekur inn 12 nemendur á hverja braut á önn. Inntökuskilyrði er stúdentspróf eða sambærileg menntun.
Skólinn er staðsettur að Suðurlandsbraut 18.
Skólinn býður upp á nám á fjórum sérsviðum
1644
Árið 1644 (MDCXLIV í rómverskum tölum) var 44. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Orrustan við Marston Moor eftir J. Baker.
Barkakýli
thumb|Barkakýlið séð að utan Barkakýlið er líffæri sem er að finna í hálsi froskdýra, skriðdýra (ásamt fuglum) og spendýra (ásamt mönnum) sem hefur hlutverki að gegna í öndun, myndun hljóða (það er að segja tali í mönnum) og vörn barkans gegn kæfingu. Barkakýlið hefur áhrif á tónhæð og styrk hljóða. Í barkakýlinu eru raddböndin sem eru mikilvæg í myndun hljóða og þau er að finna undir staðnum þar sem kokið skiptist í barkann og vélindað.
Barkakýlið samanstendur af brjóski og er þakið með slímhimnu. Undir slímhimnunni eru vöðvar sem teygja raddböndin þannig að þau breyti loftflæðinu úr lungunum. Barkakýlið myndar tenginguna á milli efri og neðri öndunarveganna, og það lokast yfir neðri öndunarveginn við neyslu matar eða drykkjar.
Daddi Cool
Daddi Cool (fæddur í Makeni í Síerra Leóne) er gíneskur reggítónlistarmaður fæddur í Síerra Leóne. Daddi Cool var sendur í herþjónustu fyrir Síerra Leóne en flúði land snemma í borgarastríðinu í landinu og settist að í Kónakrí, höfuðborg Gíneu.
Árið 1998 gaf hann út þekktustu breiðskífu sína hingað til; Daddi Cool. Fyrsta smáskífan hans var Waloo sem þýðir „stopp“ á susu-máli. Lagið mótmælir því að íbúar Afríku afliti hörund sína en það var vinsælt um alla Vestur-Afríku — sérstaklega í Gíneu og Sierra Leone.
Fulvia
Fúlvía (83 F.kr. – 40 F.kr.) var rómversk yfirstéttarkona sem var uppi á tímum seinna rómverska lýðveldisins. Hún hafði lítil formleg völd en beitti áhrifum sínum á eiginmenn sína sem voru allir valdamiklir. Fulvia giftist fyrst Publius Clodius Pulcher og síðar Gaius Scribonius Curio sem voru rómverskir stjórnmálamenn, en þriðji eiginmaður hennar Marcus Antonius. Fræðimenn telja að hún hafi haft mikil áhrif á stjórnmálaferil allra eiginmanna sinna.
Huell Howser
Huell Burnley Howser (f. 18. oktober 1945;d. 7. januar 2013) var bandarískur leikari.
Blantyre (Malaví)
thumb|Kort sem sýnir Blantyre-hérað Blantyre er fjölmennasta borg Malaví með um það bil 745.400 íbúa (2013). Blantyre er höfuðborg Blantyre-héraðs auk þess sem konungshöllin og hæstiréttur landsins er í borginni.
Borgin er nefnd eftir Blantyre í Skotlandi eftir heimabæ David Livingstone sem kannaði svæðið.
Hæðakirna
Hæðakirna (fræðiheiti: Brigantiaea fuscolutea) er flétta af kirnuætt. Hæðakirna er eina fléttan af kirnuætt sem finnst á Íslandi.
Útlit
Hæðakirna vex mosagreinum eða sinu á jarðvegsyfirborði. Þar myndar hún hvítt eða gráleitt þunnt þal yfir mosann. Yfirborð hæðakirnu er smákornótt þar sem kornin eru um 0,1-0,2 mm í þvermál. Askhirslur hæðakirnu eru disklaga og vaxa upp úr þalinu. Þær eru gulleitar vegna litarefnisins parietíns, 1-3 mm í þvermál, stundum með dekkri þalrönd.
Askgróin eru 1-2 í aski, glær, egglaga, 30-75 x 15-37 µm að stærð. Gróin eru marghólfa múrskipt.
Greining
Nokkuð auðvelt er að greina hæðakirnu ef hún hefur þroskað askhirslur en án askhirslna er auðvelt að rugla henni saman við skilmur (Ochrolechia). Hæðakirna hefur þó þynnra þal en skilmurnar auk þess sem það er heldur grárra á litinn.
Efnafræði
Hæðakirna inniheldur fléttuefnin parietín og atranórin.
Þalsvörun hæðakirnu er K+ gul en askhirslur eru K+ rauðar, C+ gul, KC+ gul og P-.
Blantyre
Blantyre getur átt við eftirfarandi:
Arabíuhaf
thumb|right|Arabíuhaf Arabíuhaf er sá hluti Indlandshafs sem er á milli Indlandsskaga og Arabíuskagans, mesta breidd þess er um 2.400 km, og mesta dýpt þess er 4.652 m.
Simulium
Simulium er flugutegund sem var fyrst lýst af Pierre André Latreille 1802.
Game Tíví (3. þáttaröð)
Game Tíví er íslensk þáttaröð. Sýningar á þriðju þáttaröð hófust þann 17. janúar 2008 og þeim lauk 22. maí 2008. Þættirnir voru 18 og er hver þeirra um 22 mín. að lengd.
Efnatengi
Efnatengi er eðlisfræðilegt ferli sem veldur aðdráttarvíxlverkun milli minnstu eininga efna (þær geta verið atóm, plúsjónir, mínusjónir eða sameindir) þannig að þau verða stöðug. Skýring aðdráttarkraftanna er flókið efni sem lýst er með lögmálum skammtarafsegulfræði. Í reynd láta efnafræðingar sér yfirleitt nægja að skýra efnatengi á grundvelli skammtafræðinnar eða almennari lýsinga sem eru ekki eins nákvæmar en auðskildari. Almennt hljótast sterk efnatengi af því að hlutaðeigandi atóm deila með sér rafeindum eða þær flytjast af öðru á hitt. Sameindum, kristöllum og tvíatóma lofttegundum -- mestöllum hinum áþreifanlega veruleika -- er haldið saman með efnatengjum, sem stýra byggingu efnisins. Efnatengi eru mjög missterk. Almennt er deilitengjum og jónatengjum lýst sem "sterkum" en vetnistengjum og van der Waals-tengjum sem "veikum". Aðgát skyldi þó höfð því sterkustu "veiku" tengin geta verið sterkari en veikustu "sterku" tengin.
Þegar efnatengi rofna og myndast í efnahvarfi breytast efni úr einu í annað. Hvarfefnin kunna að búa yfir allt öðrum eiginleikum en myndunarefnin.
Yfirlit
Kjarnar atóma draga rafeindir atómanna til sín vegna gagnstæðrar hleðslu. Efnatengi einkennast af eðlisfræðilegum ástöndum þar sem nokkrar rafeindir færast að hluta til af einu atómi yfir á eitt eða fleiri önnur atóm, knúin áfram af lækkun heildarorku sem hlýzt af slíkum flutningi. Þessi orkuminnkun orsakast af enduruppröðun hleðslna og leiðir venjulega til nettóminnkunar meðalfjarlægðar milli rafeinda allra tengdu atómanna og kjarna þeirra. Hleðsluflutningurinn sem hlýzt af færslu rafeindar af einu atómi á annað veldur því að hlutaðeigandi atóm (sem geta verið frá tveimur upp í mjög mörg) dragast hvert að öðru rafsegulfræðilega. Aðdráttarkrafturinn milli atóma er tengið.
Samkvæmt hefð er eiginleikum efnatengja til einföldunar skipt í tvær aðalgerðir: deilitengi og jónatengi, sjá nánari umfjöllun aftar í greininni.
Flest efnatengi hafa blandað tengi- og jónaeðli, þ.e. atómin deila bindirafeindum á milli sín, en ójafnt. Skýra má öll tengi með skammtafræði, en í reynd gera einföldunarreglur efnafræðingum kleift að segja fyrir um styrk, stefnu og skautun tengja. Áttundarreglan (sjá aftar) og VSEPR-kenningin eru tvö dæmi. Háþróaðri kenningar eru gildisrafeindakenningin og með henni svigrúmapörun, meðsveiflun og línuleg samsetning atómasvigrúma (sameindasvigrúmaaðferðin) sem felur í sér bindlasviðskenninguna. Rafstöðufræði eru notuð til að lýsa skautun tengja og áhrifunum sem þau hafa á efni.
Saga
Vangaveltur frá 12. öld um eðli efnatengisins voru á þá leið að tilteknar gerðir efnafræðilegra tegunda hefðu tiltekna efnafræðilega ásælni. Árið 1704 birti Isaac Newton sína frægu atómtengjakenningu, í "Query 31" bókar sinnar Opticks, en samkvæmt henni festast atóm saman með einhverjum krafti. Sér í lagi segir Newton, eftir að hafa rakið hinar ýmsu kenningar sem þá voru í tízku um hvernig atóm tengdust saman, svo sem "krækt atóm", "límd saman af kyrrstöðu" eða "tolla saman með samræmdri hreyfingu" að hann dragi frekar þá ályktun af samloðun þeirra að "agnir laðast hver að annarri vegna einhvers krafts, sem er einstaklega sterkur við snertingu, orsakar efnatengið við litla fjarlægð en hefur lítil áhrif þegar lengra dregur frá ögnunum."
Árið 1819, í kjölfar uppgötvunar voltastaflans, þróaði Jöns Jakob Berzelius kenningu um efnafræðilega samsetningu þar sem áherzlan var á rafeindasækið og rafeindafælið eðli hlutaðeigandi atóma. Um miðja 19. öld þróuðu Edward Frankland, F.A. Kekulé, A.S. Couper, A.M. Butlerov og Hermann Kolbe á grundvelli stakeindakenningarinnar gildiskenninguna, sem upphaflega kallaðist "samsetningarafl", en samkvæmt henni héldust efnasambönd saman vegna aðdráttar jákvæðra og neikvæðra skauta. Árið 1916 þróaði efnafræðingurinn Gilbert N. Lewis hugtakið rafeindaparstengi, en í því geta tvö atóm deilt með sér einni til sex rafeindum og mynda þannig einnar rafeindar tengi, einfalt tengi, tvöfalt tengi eða þrefalt tengi:
300px|center|
Með orðum Lewis sjálfs: "Rafeind getur myndað hluta svigrúms tveggja mismunandi atóma og verður þá ekki sögð tilheyra öðru þeirra eingöngu."
Sama ár setti Walther Kossel fram kenningu sem svipaði til kenningar Lewis, nema hvað líkan hans gerði ráð fyrir fullkomnum flutningi rafeinda milli atóma og lýsti því skautuðum tengjum. Lewis og Kossel byggðu tengilíkön sín báðir á reglu Abeggs (1904).
Árið 1927 þróaði danski eðlisfræðingurinn Øyvind Burrau fyrstu stærðfræðilega fullgerðu skammtalýsingu einfalds efnatengis, þ.e. þess sem ein rafeind framkallar í vetnissameindarjóninni, H2+. Verk hans sýndi fram á að skammtanálgunin við efnatengi væri fræðilega og megindlega rétt, en ekki var hægt að færa stærðfræðiaðferðirnar út til sameinda með fleiri en einni rafeind. Sama ár settu Walter Heitler og Fritz London fram hagnýtari en ekki eins megindlega nálgun. Heitler-London-aðferðin myndar grunninn í því sem kallast nú gildistengiskenningin.
Ronald Dworkin
Ronald Dworkin (11. desember 1931 - 14. febrúar 2013) var bandarískur réttarheimspekingur. Hann stundaði nám í réttarheimspeki við Oxford háskóla í Englandi undir handleiðslu H.L.A. Harts. Dworkin gagnrýndi einkum kenningu H.L.A. Hart um lögin, en Dworkin var einn áhrifamesti gagnrýnandi „endurskoðaðs vildarréttar“.
Efnatengi
Saga
Árið 1929 setti John Lennard-Jones fram línulega samantekt atómsvigrúma (sameindasvigrúmaaðferðina) (LSA). Hann lagði einnig til aðferðir við að leiða út rafeindabyggingu sameinda F2 (flúors) og O2 (súrefnis) útfrá skammtafræðilegum grundvallarlögmálum. Þessi sameindasvigrúmaaðferð setti deilitengi fram sem svigrúm sem myndaðist með samsetningu hinna skammtafræðilegu Schrödinger-atómsvigrúma sem höfðu verið gerðar tilgátur um fyrir rafeindir í stökum atómum. Jöfnurnar um tengirafeindir í margra-rafeinda-atómum var ekki hægt að leysa á lokuðu formi (analýtískt) en lausnanálganir gáfu margar góðar eigindlegar forsagnir og niðurstöður. Flestir megindlegir útreikningar í nútíma-skammtaefnafræði notast ýmist við gildistengis- eða sameindasvigrúmskenninguna sem útgangspunkt, þó þriðja aðferðin, þéttleikafelliskenningin, hafi notið vaxandi vinsælda síðari ár.
Ronald Dworkin
Dworkin setti fram kenningu um lög sem túlkun. Samkvæmt henni þarf að beita túlkun, bæði þegar lögum er almennt lýst sem fyrirbæri og einnig þegar leyst er úr lagalegum ágreiningi í einstökum tilfellum. Kenning hans var ekki eiginleg náttúruréttarkenning en í henni felst sú afstaða að hafna fullyrðingum vildarréttarmanna þess efnis að hægt sé að draga skil á milli laga og siðferðis og komast að siðferðilega hlutlausum niðurstöðum í krefjandi málum.
Issi
Ísleifur Atli Matthíasson (f. 10. ágúst 2001), betur þekktur sem Issi (venjulega ritað með hástöfum sem ISSI), er íslenskur tónlistarmaður og rappari úr Hafnarfirði.
Efnatengi
Saga
Árið 1935 framkvæmdu H.H. James og A.S. Coolidge útreikning á tvívetnissameindinni sem notaðist, ólíkt fyrri útreikningum sem byggðu aðeins á fjarlægð rafeindarinnar frá atómkjarnanum, við föll sem voru einnig háð fjarlægðinni milli rafeindanna tveggja. Með allt að 13 stillanlegum stikum náðu þeir fram útkomu sem var mjög nálægt tilraunaniðurstöðunni um bindiorkuna. Síðari útvíkkanir hafa notazt við allt að 54 stika og gefa afbragðsgott samræmi við tilraunir. Þessi útreikningur sannfærði vísindasamfélagið um að skammtafræðin gæti fallið saman við tilraunir. Hinsvegar býður þessi nálgun ekki upp á "eðlisfræðilega mynd" á borð við gildistengis- og sameindasvigrúmakenninguna og erfitt er að víkka hana út til stærri sameinda.
Gildistengiskenningin
Árið 1927 var gildistengiskenningin smíðuð. Kjarni hennar var að efnatengi komast á þegar tvær gildisrafeindir, hvor í sínu atómsvigrúmi, verki til þess að halda tveimur kjörnum saman, fyrir tilstilli áhrifa sem valda lækkun orku. Árið 1931 birti efnafræðingurinn Linus Pauling á grundvelli þessarrar kenningar grein sem talin hefur verið ein sú mikilvægusta í sögu efnafræðinnar: "Um eðli efnatengisins". Í þessarri grein kynnti Pauling á grundvelli verka Lewis, gildisrafeindakenningar Heitlers og London og sinna eigin fyrri verka, sex reglur um deilda rafeindatengið, en fyrstu þrjár voru þegar þekktar:
Síðustu þrjár reglur Paulings voru nýjar: <li> Rafeinda-skipta-liðir tengisins fela aðeins í sér eitt bylgjufall frá hvoru atómi. <li> Tiltækar rafeindir á lægsta orkuþrepi mynda sterkustu tengin. <li> Af tveimur svigrúmum í atómi myndar það sem getur skarazt mest við svigrúm frá öðru atómi sterkasta tengið og þetta tengi hneigist til að liggja í átt hins sameinaða svigrúms. </ol>
Á grundvelli þessarrar greinar varð kennslubók Paulings frá árinu 1939: Um eðli efnatengisins (On the Nature of the Chemical Bond) að því sem kallað hefur verið "biblía" nútímaefnafræði. Bókin auðveldaði tilraunaefnafræðingum skilning á áhrifum skammtafræði á efnafræði. Síðari útgáfa frá árinu 1959 náði þó ekki að taka með fullnægjandi hætti á vandamálum sem sameindasvigrúmakenningin virtist skýra betur. Áhrif gildisrafeindakenningarinnar minnkuðu árin 1960-1980 eftir því sem sameindasvigrúmakenningin varð vinsælli og var framkvæmd með mörgum tölvuforritum. Frá árinu 1980 hafa erfiðustu vandamálin við að framkvæma gildisrafeindakenninguna í tölvuforritum að mestu verið leyst og hefur hún því eflzt aftur.
Sameindasvigrúmskenningin
Samkvæmt sameindasvigrúmskenningunni myndar línuleg samantekt atómsvigrúma svigrúm sem ná yfir alla sameindina. Slíkum sameindasvigrúmum er oft skipt upp í tengjandi svigrúm, andtengjandi svigrúm og ótengjandi svigrúm. Sameindasvigrúm er ekkert annað en Schrödinger-svigrúm með fleiri en einum kjarna. Ef þetta svigrúm er þannig gert að meiri líkur eru til þess að rafeindir þess séu á milli kjarnanna en annarsstaðar, er það tengjandi og hefur tilhneigingu til að halda kjörnunum saman.
Ef rafeindir sameindasvigrúms eyða meiri tíma annarsstaðar en milli kjarnanna, verkar það sem andtengjandi svigrúm og veikir tengið.
Rafeindir ótengjandi svigrúma eru yfirleitt í djúpum svigrúmum (næstumþví atómsvigrúmum) sem tengjast nær alfarið einum kjarna og verja því jafnmiklum tíma milli kjarna og ekki. Slíkar rafeindir auka hvorki né draga úr styrk tengisins.
Samanburður gildistengis- og sameindasvigrúmskenninganna
Hugtakið tvinnun er svo fjölhæft og breytileiki tengja í flestum lífrænum efnasamböndum svo takmarkaður að gildistengjakenningin er ennþá óaðskiljanlegur hluti orðaforða lífrænnar efnafræði. Hinsvegar sýndu verk Hunds, Mullikens og Herzbergs að sameindasvigrúmskenningin gæfi betri lýsingu á litrófs-, jónunar- og seguleiginleikum sameinda. Annmarkar gildistengiskenningar urðu ljósir þegar marggildar sameindir (t.d. PF5) voru útskýrðar án notkunar d-svigrúma sem voru ómissandi fyrir tengipörunarskemað sem Pauling lagði til fyrir slíkar sameindir. Málmflókar og rafeindasnauð efnasambönd (t.d. tvíboran) virtust einnig vel útskýrð með sameindasvigrúmskenningunni enda þótt þeim hefði þá þegar verið lýst með gildistengiskenningunni.
Andrew Carnegie
thumb|right|Andrew Carnegie Andrew Carnegie (25. nóvember 1835 – 11. ágúst 1919) var bandarískur iðnjöfur og mannvinur af skoskum ættum. Hann stofnaði Carnegie-stálfyrirtækið sem seinna varð U.S. Steel.
Efnatengi
Tengi í efnaformúlum
Þrívítt eðli atóma og sameinda veldur því að ekki er hægt að nota eina aðferð til að tilgreina rafeindahvel og tengi. Í sameindaformúlu eru efnatengin (bindihvel) milli atóma tilgreind með ýmsum mismunandi aðferðum eftir tegund umfjöllunar. Stundum er þeim alveg sleppt. Til dæmis í lífrænni efnafræði hafa efnafræðingar stundum aðeins áhuga á virknihópi sameindarinnar. Þ.e., sameindaformúla etanóls (vínanda) kann að birtast í vísindagrein á aðlögunar-, þrívíðu, fullu tvívíðu (þar sem hvert tengi er tilgreint án allra þrívíðra átta), samþjöppuðu tvívíðu (t.d. CH3–CH2–OH) formi, með virknihópinn aðgreindan frá afgangi sameindarinnar (C2H5OH), eða eftir atómeiningum efnisins (C2H6O), allt eftir því hvað er rætt. Stundum eru m.a.s. ótengjandi gildishvelsrafeindirnar (með tvívíðum nálgunaráttum) sýndar, þ.e. fyrir frumefniskolefni: .'Cundefined'. Sumir efnafræðingar kunna einnig að tilgreina tilheyrandi hvel, þ.e. tilgátukenndu mínusjónina eten−4 mínusjón (\/C=C/\ −4) sem gefur til kynna möguleikann á myndun tengis.
Sterk tengi
Í töflunni hér að neðan má sjá helstu gerðir sterkra tengja.
Sameiginlegt með sterkum tengjum er að þau eru kraftar sem verka milli atóma og halda þeim innan sameindar. Í einfaldaðri staðbundinni mynd af tengi er fjöldi rafeinda sem taka þátt í tengi (eða eru staðsettar í tengihveli) yfirleitt margfeldi af 2, 4 eða 6. Jafnar tölur eru reglan því rafeindir ná lægra orkuástandi með því að para sig. Mun flóknari tengikenningar hafa sýnt að tengistyrkur er ekki ávallt heiltala, eftir dreifingu rafeinda á hvert atóm sem tekur þátt í tengi. Til dæmis tengjast kolefnisatómin í benzeni hvert öðru með u.þ.b. 1,5-gildu tengi og atómin tvö í nituroxíði tengjast hvort öðru með u.þ.b. 2,5-gildu tengi. Ferföld tengi þekkjast einnig. Tegund sterks tengis fer eftir mismun rafeindasækni og dreifingu rafeindahvelaferlanna sem bjóðast atómunum sem tengjast. Því meiri sem rafeindasæknimunurinn er, þeim mun sterkar dregst rafeind að tilteknu atómi tengisins og þeim mun "jónískara" er tengið sagt vera. Því minni sem rafeindasæknimunurinn er, þeim mun jafngildara er tengið.
Jónatengi
thumb|left|Matarsalt ([[natrínklóríð)]] Jónatengi er almennt sterkasta efnatengið. Samkvæmt strangri skilgreiningu kallast það jónatengi milli atóma málms og málmleysingja þegar málmatómið gefur gildisrafeindir sínar alfarið yfir til málmleysingjans. Þar með verður til plúsjón úr málmatóminu og mínusjón úr atómi málmleysingjans. Við nógu lágan hita veldur rafstöðuaðdráttur milli slíkra jóna því að þær raða sér saman í jónagrind. Við hærri hita brotnar grindin niður og til verður vökvi þar sem stakar jónir ferðast auðveldlega til. Efnasambönd með jónatengjum eru vegna hinna sterku rafaðdráttarkrafta milli eininga sinna saltkennd: þau hafa hátt bræðslumark, eru vel rafleiðandi sem vökvi og í lausn (2. stigs leiðarar, rafvakar) og eru mjög stökk.
Dæmi: Formleg myndun efnatengis kalínklóríðs:
Málmtengi
thumb|left|Eirmoli Þar eð eingöngu málmar tengjast með málmtengjum, gefa öll atómin frá sér gildisrafeindir. Málmplúsjónirnar sem þannig verða til haldast saman fyrir tilstilli þessara rafeinda sem ferðast frjálst (svokallaðs rafeindagass); málmgrind verður til. Ólíkt því sem gerist í tilfelli jónatengisins byggist grindin í tilfelli málmtengja hjá hinum ýmsu frumefnum ekki upp samkvæmt lögmálum hlutfallaefnafræðinnar. Málmar eru þessvegna yfirleitt góðir rafleiðarar (1. stigs leiðarar), mótanlegir (þanþolnir), góðir varmaleiðarar og hafa málmgljáa (sjá myndina af eirmola).
Dæmi: Formleg myndun tengis milli natrín-atóma í málmgrind:
Deilitengi
thumb|left|Vetnis- og súrefnisatómin í vatni tengjast með deilitengjum - vatn er því gert úr sameindum
Þar eð eingöngu málmleysingjar tengjast með deilitengjum (einnig nefnd samgild tengi) bjóða báðir aðilar hvarfsins hinum gildisrafeind til ráðstöfunar en gefa hana ekki alveg frá sér, og taka til sín rafeind frá hinum að hluta til með sama hætti. Þannig verða til sameindir eða atómgrindur sem rafeindapör halda saman. Rafeindirnar dvelja í svokölluðum sameindasvigrúmum milli atómanna tveggja (tengjandi rafeindapör). Atómsambandið sem þannig verður til er nefnt sameind. Því er deilitengi einnig stundum nefnt sameindatengi, samgilt tengi (sbr. gildi) eða rafeindaparstengi. Deilitengi getur verið skautað eða óskautað eftir því hvort rafeindirnar hafa ósamhverfa eða samhverfa dreifingu í sameindinni. Yfirleitt hafa sameindakennd efni lágt suðumark og eru rafeinangrandi. Efni úr litlum sameindum koma við stofuhita gjarnan fyrir sem lofttegund eða vökvi (dæmi: vatn, súrefni, klórvetni). Efni úr risasameindum og fjölliðum birtast á föstu formi og gjarnan sem gerviefni eða demantar (dæmi: pólýetýlen, sterkja, bórnítríð).
Millistig milli jóna-, málm- og deilitengja
Innan hverrar lotu minnkar málmeðli atómanna í lotukerfinu frá vinstri til hægri og ofanfrá og niður. Mörkin milli tengitegundanna þriggja eru því fljótandi. Fyrir jónaeðli tengjanna sem atóm mynda gildir sama meginregla í öfuga átt. Hér koma nokkur dæmi úr 3. lotu:
Í tengjum klórs við frumefni 3. lotu minnkar jónaeðlið stöðugt frá vinstri til hægri og deilitengiseðlið eykst. 400px|center|Millistig milli jóna- og deilitengis
Í tengjum natríns við frumefni 3. lotu minnkar málmeðlið stöðugt frá vinstri til hægri og jónaeðlið eykst. 400px|center|Millistig milli málm- og jónatengis
Innan málmgrindar eða sameinda frumefna 3. lotu minnkar málmeðlið stöðugt frá vinstri til hægri og deilitengiseðlið eykst. 400px|center|Millistig milli málm- og deilitengis
Flókatengi
Flókatengið líkist í eiginleikum sínum deilitenginu því einnig hér eru rafeindir ekki alveg gefnar burt. En ólíkt því sem gerist í deilitengi njóta ekki báðir aðilar sameiginlegu rafeindaparanna, heldur aðeins annar.
Staten Island
thumb|Kort sem sýnir Staten Island (með gulu) innan New York borgar (sem sýnd er með gráu). Staten Island er einn af fimm hlutum New York borgar í Bandaríkjunum.
Efnatengi
Flókatengi
Yfirleitt hvarfast miðatóm (oftast málmjón) með göt í rafeindaskipan sinni (t.d. í næstyzta svigrúmi) við eina eða fleiri sameindir eða jónir (bindla) sem hafa hvert a.m.k. eitt frjálst rafeindapar að bjóða fyrir tengið. Áttundarreglan skiptir hér engu máli þar eð tengirafeindir fylla auð pláss í innri svigrúmum miðatómsins, ólíkt því sem gerist í deili- og jónatengjum, þar sem aðeins yzta svigrúmið fyllist eða tæmist.
Staten Island
Staten Island er staðsett á samnefndri eyju í suðvesturhluta New York borgar, nálægt höfn borgarinnar. Þar búa aðeins um 476 þúsund íbúar (2016) og er því Staten Island langfámennasti hluti borgarinnar.
Frá syðsta odda Manhattan til Staten Island gengur ferja, sem er um það bil 20 mínútur á leiðinni í hvora átt. Leið hennar liggur fram hjá Liberty Island, þar sem Frelsisstyttan (The Statue of Liberty) er og taka ferðamenn sér því oft far með þessari ferju.
Efnatengi
Flókatengi
Dæmi:
Vatnslaust, hvítt eirsúlfat litast við ígjöf vatns ljósblátt. Til verður vatnsflóki eirsins þar sem fjórar vatnssameindir þjóna hlutverki bindla á miðjóninni. Súlfat-mínusjónin binzt vatnsflókanum og myndar með honum blátt jónasamband:
Tengi milli sameinda (veik tengi)
Til eru fjórar megingerðir tengja sem geta myndast milli tveggja eða fleiri sameinda, jóna eða atóma sem eru ótengd að öðru leyti. Kraftar milli sameinda valda því að sameindir dragast að eða hrindast frá hver annarri. Þeir skilgreina oft vissa eðlisfræðilega eiginleika efnis, svo sem bræðslumark.
Tengi milli tveggja varanlegra tvískauta
Mikill munur á rafeindasækni milli tveggja sterktengdra atóma innan sameindar veldur því að til verður tvískaut (tvískaut er par varanlegra hluthleðslna). Tvískaut dragast að eða hrinda hvert öðru frá sér.
Tengi milli augnablikstvískauts og spanaðs tvískauts (van der Waals)
Tengi milli augnablikstvískauts og spanaðs tvískauts, eða van der Waals-kraftar, eru veikust en einnig algengust allra tengja; þau finnast milli allra efna. Ímyndum okkur helínatóm: Á sérhverju augnabliki má hugsa sér að rafeindaskýið í kringum kjarnann sé í lítilsháttar ójafnvægi, meiri neikvæð hleðsla sé annarrar róteindarinnar megin. Þetta kallast augnablikstvískaut. Það dregur að eða hrindir frá sér rafeindum nálægs helínatóms og framkallar þannig annað tvískaut. Atómin tvö dragast að hvort öðru eitt augnablik eða þar til hleðslurnar ná aftur jafnvægi og atómin halda sína leið.
Plúsjón-pí-víxlverkun
Plúsjón-pí-víxlverkun á sér stað milli staðbundinna neikvæðra hleðslna π-svigrúms-rafeinda, staðsettra fyrir ofan og neðan flöt arómatísks hrings, og jákvæðrar hleðslu.
Rafeindir í efnatengjum
Í markgildi "hreins" jónatengis milli tveggja atóma halda rafeindirnar sig alfarið á öðru atóminu. Tengið má þá skilja útfrá sígildri eðlisfræði þar sem kraftarnir milli atómanna einkennast að mestu af einsátta samfelldum rafstöðumættum. Atómin dragast hvort að öðru í réttu hlutfalli við hleðslumuninn.
Í raun eru flest efnasambönd hvorki "hrein" jónísk eða deilin, heldur einhversstaðar þar á milli. Rafeindin ver meiri hluti tíma sínum á öðru atóminu en hinu, eftir hlutfallslegri rafeindasækni þeirra.
New York
Heitið New York eða Nýja Jórvík getur átt við um eftirfarandi fyrirbrigði:
Ruhollah Khomeini
thumb|right|Khomeini Ruhollah Mostafavi Moosavi Khomeini (persneska روح‌الله خمینی‎; 24. september 1902 – 3. júní 1989) var íranskur trúarleiðtogi og leiðtogi írönsku byltingarinnar 1979 þar sem Íranskeisara, Múhameð Resa Pahlavi, var steypt af stóli. Eftir byltinguna varð Khomeini æðsti leiðtogi Írans þar til hann lést. Khomeini var líka þekktur sem æðstiklerkur Írans. Stuðningsmenn hans kalla hann ímam Khomeini, en aðrir titla hann oft ayatollah sem vísar til háttsettra sjíaklerka í tólfungaútgáfu sjía íslam.
Khomeini varð æðstiklerkur (marja'') eftir lát Seyyed Husayn Borujerdi árið 1963. Klerkastéttin hafði þá lengi verið í vörn gagnvart veraldlegri stjórn Rezā Shāh. Khomeini hafnaði „hvítu byltingu“ keisarans, röð umbóta að vestrænni fyrirmynd. Vegna mótmælanna var Khomeini handtekinn um stutt skeið og síðan rekinn í útlegð. Lengst af bjó hann í Nadjaf í Írak. Hann kynti undir vaxandi andstöðu við stjórn keisarans. Eftir lát umbótasinnans Ali Shariati 1977 varð Khomeini óskoraður leiðtogi andspyrnunnar. Eftir flótta keisarans til Egyptalands í janúar 1979 sneri Khomeini aftur til Írans sem andlegur leiðtogi byltingarinnar. Hann barðist gegn bráðabirgðastjórn Shapour Bakhtiar og tók öll völd í febrúar. Í lok mars lýsti hann yfir stofnun íslamsks lýðveldis í Íran. Ný stjórnarskrá gerði hann að æðsta leiðtoga og stofnaði tólf manna klerkaráð með neitunarvald þar sem lög stangast á við íslam.
Extensible Stylesheet Language
Extensible Stylesheet Language (skammstafað XSL) er flokkur mála sem notuð eru til að umbreyta og stjórna framsetningu XML-skjala. Upphafleg skilgreining XSL-vinnuhópsins hjá W3C skiptist í þrjá hluta: Upphaflega hugmyndin með XSL var að búa til eitthvað hliðstætt við DSSSL fyrir XML-skjöl. XSL-vinnuhópurinn tók til starfa hjá W3C árið 1997 og skilaði af sér drögum árið 1998. XSLT og XPath urðu W3C-tilmæli árið 1999 og XSL-FO árið 2001.
Hoya kenejiana
Hoya kenejiana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er á Nýju Guíneu.
Valdís Eiríksdóttir
Valdís Eiríksdóttir er útvarpskona á Bylgjunni. Hún er meðlimur morgunþáttarins Bítið, ásamt Heimi Karls og Gulla Helga og svo stýrir hún óskalagaþættinum Með kærri kveðju.
Valdís, gjarnan kölluð Vala Eiríks, sigraði 2. þáttaröð Allir Geta Dansað, àsamt Sigurði Má.
Vala hefur sent frá sér 4 plötur; Ró, Værð, Jólaró og Dream a little dream.