cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khandi Alexander
Ferill
Hefur hún verið gestaleikari í Law & Order: Special Victims Unit, NYPD Blue, Better Off Ted og La Femme Nikita. Lék réttarlæknirinn Alexx Woods í CSI: Miami.
Yfirgaf hún CSI: Miami stuttu áður en 2007-2008 tímabilinu lauk. Þann 2. febrúar, 2009 kom hún aftur sem Alexx Woods í gestahlutverki í þættinum Smoke Gets in Your CSI's.
Hefur síðan 2010 leikið í þættinum Treme sem fjallar um áhrifin sem Katrina hafði á New Orleans.
Verðlaun og tilnefningar
Black Reel verðlaunin
DVD Exclusive verðlaunin
Image verðlaunin
NAMIC Vision verðlaunin
Veiðiferðin
Veiðiferðin er íslensk fjölskyldumynd eftir Andrés Indriðason frá árinu 1980.
Flóðsvín
Flóðsvín er stærsta nagdýr í heimi. Það er í ætt við naggrísi. Flóðsvínið á heimkynni í Suður-Ameríku þar sem það leitar í grassléttur og vötn. Það er mjög félagslynt og finnst í hópum sem telja 100 dýr, þó 10-20 dýra hópar séu algengari. Dýrið er veitt vegna kjöts og skinna, úr húð dýrsins fæst feiti sem er notuð í snyrtivörur.
Landsvala
thumb| Hirundo rustica
Landsvala (fræðiheiti: Hirundo rustica) er fugl af svöluætt. Landsvalan hefur langa vængi og klofið stél. Hún er dökk að ofan og á höfði, ljós á kviði og með rauða bletti á framhálsi og enni. Landsvalan veðir skordýr á flugi og lifir í Norður-Ameríku, Evrópu, Asíu og Norður-Afríku. Landsvalan er árviss flækingur á Íslandi og hefur gert sér hreiður þar og orpið.
Stóru-Sundaeyjar
thumb|right|Kort sem sýnir Stóru-Sundaeyjar Stóru-Sundaeyjar eru norðvesturhluti Sundaeyja og telja fjórar stórar eyjar: Súmötru, Jövu, Borneó og Súlavesí. Stærstur hluti Stóru-Sundaeyja er hluti af Indónesíu, en Borneó skiptist milli Indónesíu (héruðin Norður-, Suður-, Austur- og Vestur-Kalimantan), Brúnei og Malasíu (fylkin Sabah og Sarawak).
Litlu-Sundaeyjar eru röð lítilla eyja sem liggur í austur frá Jövu, sunnan við Súlavesí.
Beerenberg
thumb|Beerenberg. thumb|Kjerulf skriðjökull Beerenbergs.
Wine Country
Wine Country er auknefni á svæði norðan við San Francisco í Norður-Kaliforníu, Bandaríkjunum. Svæðið er heimsþekkt fyrir vínrækt sína, sem hófst 1838. Í Wine Country eru um 200 vínbú, flest í staðsett í dölum svæðisins, Napa Valley og Russian River Valley.
Helstu þéttbýliskjarnar svæðisins eru Santa Rosa (þar sem mynd Hitchcocks Shadow of a Doubt á að gerast), Napa, Calistoga, Geyserville, Bodega Bay, Healdsburg, Fort Ross og Ukiah.
Wine Country er yfirleitt talið liggja innan Napa, Sonoma og Mendocino sýslnanna, en vínviður er ræktaður mun norðar.
Lily Cole
thumb|right|Lily Cole Lily Luahana Cole (fædd 19. maí 1988 í Lundúnum) er ensk fyrirsæta.
Jay Leno
thumb|right|Jay Leno
Uppruni
Leno fæddist sem James Henry Muir-Leno í New Rochelle í New York. Hann ólst upp í Andover, Massachusetts og er með bachelor gráðu í talmeinafræði.
Uppistand
Leno hóf ferilinn með því að koma fram á næturklúbbum, börum og nokkurn veginn hvaða stað sem er sem myndi gefa honum kost á að koma fram í eins og fimm mínútur. Hann varð fljótt þekktur fyrir þægilega framkomu sína, bæði á sviði og utan sviðs, sem og fyrir sérstakt útlit (t.d. stóra höku). Hann kom stundum fram í The Tonight Show sem þá var stýrt af Johnny Carson, en hélt samt áfram við að koma fram á næturklúbbum, allt að átta eða níu á hverju kvöldi.
Eftir að nokkrir vinir hans urðu áhrifamiklir í sjónvarpsgeiranum kom hann oftar fram á þeim vettvangi. Þannig kom hann sérlega oft fram í Late Night with David Letterman þættinum. Forustumenn NBC tóku eftir þessum vinsældum og ákváðu að gera hann að stjórnanda The Tonight Show þegar þáverandi þáttarstjórnandi, Joan Rivers, hætti.
Áhugamál
Leno er þekktur fyrir söfnun sína á bílum og mótórhjólum. Hann á stórt safn af fornbílum og ekur yfirleitt einum af bílunum til og frá vinnu. Þá er hann dálkahöfundur í blaðinu Popular Mechanics.
Fjölskyldumál
1980 giftist Leno Mavis Leno, sem er þekkt fyrir störf sín í þágu afghanskra kvenna undir stjórn Talibana. Þau eiga engin börn.
Andarnefja
Andarnefja (fræðiheiti Hyperoodon ampullatus) er allstór tannhvalur, álíka stór og hrefna en mjög  ólík henni. Hún er með mjótt trýni og hátt og kúpt enni. Trýnið minnir á andarnef og af því fær hún nafn sitt. Höfuðið er nokkuð aðgreint frá bolnum. Augun eru rétt aftan við munnvikin.
Tarfarnir eru um átta til níu metrar á lengd og um 3600 kg að þyngd. Kýrnar eru um sjö metrar á lengd og vega um þrjú tonn. Karldýrið er með tvær tennur í neðri skolti en kvendýrið er tannlaust. Tennurnar tvær eru inni í tannholdinu þangað til hvalirnir eru orðnir rúmlega 15 ára gamlir, en þá fyrst koma þær upp úr tannholdinu. Andarnefjan er grásvört á litinn en ljósari að neðan en á bakinu. Þegar dýrin eldast verða sum þeirra ljós á litinn og höfuðið nærri hvítt. Bægslin eru smá og rétt fyrir aftan höfuðið. Bakugginn er aftarlega og um 30 sm hár. Engin sýling er í sporðinum og lyfta andarnefjur sporðinum sjaldan upp úr sjónum, en stundum stökkva þær. Blásturinn er lítill og sést heldur illa. Andarnefjan verður kynþroska 9-12 ára. Fengitími er á vorin eða snemmsumars og er meðgöngutími kúnna um 12 mánuðir.
Andarnefjur lifa aðallega á smokkfiski en éta einnig fisk, sæbjúgu og krossfiska. Þær halda sig oftast fjarri landi. Andarnefjur eru félagslyndar og er algengt að sjá þær í litlum hópum, 4–10 dýr saman. Þær eru mjög forvitnar og koma oft nærri skipum. Ef skip gefa frá sér hvell hljóð kafa þær undir skipin til að kanna hvaðan hávaðinn kemur. Þær eru oft margar mínútur á yfirborði til að anda en kafa þess á milli niður á mikið dýpi. Aðeins búrhvalir geta kafað dýpra en þær. Andarnefjur halda sig oftast langt úti á reginhafi þar sem dýpið er að minnsta kosti 1000 metrar. Þær sjást við Ísland á sumrin og þá aðallega fyrir vestan og norðan land milli Íslands og Jan Mayen. Á veturna eru þær aðallega vestur og suðvestur af Spáni.
Hvalveiðimenn, einkum norskir og breskir, veiddu mikið af andarnefju í Norður-Atlantshafi allt fram á sjötta áratug þessarar aldar en hún var lítið veidd á suðurhveli. Um 60.000 andarnefjur voru veiddar frá 1882 fram að 1930 á Norður-Atlantshafi og 5800 frá 1930 til 1973 en tegundin var friðuð árið 1972. Andarnefjan var aðallega veidd vegna olíunnar í höfði hennar. Olían var notuð sem hægðalyf, áburður og í smyrsl en kjötið í dýrafóður.
Við hvalatalningu árið 2015 var talið að um tæplega 20.000 dýr lifðu í Norður-Atlantshafi.
Grasvefari
Grasvefari (fræðiheiti: Eana osseana) er skordýr í undirættinni Tortricidae.
Twenty One Pilots
Twenty One Pilots (stílað sem twenty øne piløts) er bandarísk hljómsveit frá Columbus, Ohio. Hljómsveitin var stofnuð árið 2009 af söngvaranum Tyler Joseph ásamt Nick Thomas og Chris Salih, sem seinna hættu í henni árið 2011. Síðan þá hefur hún samanstaðið af Joseph og trommaranum Josh Dun. Tvíeykið er best þekkt fyrir lögin „Stressed Out“, „Ride“ og „Heathens“. Sveitin hlaut Grammy verðlaun í flokknum besti poppflutningur tvíeykis/hóps árið 2017 fyrir „Stressed Out“.
Óðinn Valdimarsson
Óðinn Valdimarsson (f. 21. janúar 1937, d. 16. júlí 2001) á Akureyri var íslenskur söngvari.
Æviágrip
Óðinn Valdimarsson fæddist þann 21. janúar 1937 á Akureyri og ólst þar upp, yngstur þriggja bræðra. Á uppvaxtarárum sínum var Óðinn allajafna kallaður Ódi. Foreldrar hans voru Valdimar Kristjánsson og Þorbjörg Jónsdóttir.
Óðinn lærði prentiðn á Akureyri og vann einnig ýmis störf meðal annars á sjó.
Óðinn er hvað þekktastur fyrir söng sinn, enn hann söng meðal annars með Hljómsveit Ingimars Eydal, KK sextett og Atlantic kvartettnum.
Lagið Er völlur grær (Ég er kominn heim), er gjarnan spilað á undan landsleikjum Íslands í knattspyrnu.
Óðinn lést 16. júlí 2001, hann hafði fengið krabbamein í hálsi sem varð til þess að hann missti röddina.
Sigölduhraun
Sigölduhraun (TH-f) er í flokki Tungnárhrauna. Það er að öllum líkindum komið frá gígaröð sem mótar fyrir í Vatnaölduvikrinum um 1 km vestan við Vatnaöldur innri nálægt Veiðivötnum. Það er mjög hulið yngri hraunum og vikri en sést þó hér og hvar á yfirborði og víða í borholum. Það er í botni Sigöldulóns (Krókslóns) og tekur nafn sitt af því. Það sést við Rangárbotna og þar hefur Sölvahraun runnið út á það. Það er í farvegi Þjórsár við Tröllkonuhlaup og myndar norðurbakka árinnar frá ósi Bjarnalækjar og niður fyrir Þjófafoss. Þar sést að gjóskulagið H4 liggur ofan á hrauninu. Tota úr hrauninu sést austan við Rangá og nær allt niður á móts við Galtalækjarskóg. Lengd hraunsins miðað við upptök vestur af Vatnaöldum innri er 65 km, flatarmálið er áætlað 200 km² og rúmmálið um 3,4 km³. Aldurinn er talinn um 6200 ár.
Sólvindshvolfið
Sólvindshvolfið er það svæði í geimnum sem sólin hefur áhrif á. Mörk sólvindshvolfsins er eins og segulsviðskúla með mörk sem eru langt fyrir utan sporbaug Plútó. Rafgas sem „skýst“ frá sólinni, þekkt sem sólarvindurinn, býr til og viðheldur þessari kúlu gegn ytri þrýstingi miðgeimsins, það er vetnis og helíumgass sem berst um Vetrarbrautina. Sólarvindurinn flæðir út frá sólinni þangað til hann nær jaðarhöggi, þar sem hægist mjög hratt á allri ferð.
George S. Patton
George Smith Patton yngri (11. nóvember 1885 – 21. desember 1945) var bandarískur hershöfðingi sem stýrði sjöundu herdeild Bandaríkjahers á Miðjarðarhafs- og Evrópuvígstöðvunum í seinni heimsstyrjöldinni. Hann er þó þekktastur fyrir að stýra þriðju herdeild Bandaríkjahersins í Frakklandi og Þýskalandi eftir innrásina í Normandí í júní árið 1944.
Æviágrip
Patton fæddist árið 1885 inn í fjölskyldu hermanna. Ættingjar hans höfðu verið hermenn bæði í her Bandaríkjanna og her Suðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu. Patton gekk í herskóla Virginíu og síðar í bandaríska herháskólann í West Point. Hann æfði skylmingar og hannaði eigin sverðtegund sem var kölluð „Patton-sverðið“ eftir honum. Patton keppti á sumarólympíuleikunum árið 1912, meðal annars vegna skylmingahæfni sinnar. Hann komst fyrst í hernaðarátök árið 1916 þegar hann tók þátt í misheppnuðum leiðangri til Mexíkó til að handsama Pancho Villa. Hann gekk síðan til liðs við hina nýstofnuðu bandarísku skriðdrekadeild og barðist með henni í fyrri heimsstyrjöldinni. Patton særðist í Frakklandi seint í stríðinu. Á millistríðsárunum lék hann lykilhlutverk í þróun brynvarðra herfarartækja og gegndi ýmsum hernaðarembættum víðs vegar um Bandaríkin. Hann kleif upp metorðastigann og var orðinn foringi annarrar bryndeildar Bandaríkjahersins þegar Bandaríkin gengu inn í seinni heimsstyrjöldina.
Patton fór fyrir innrás bandarískra hermanna í Casablanca í Torch-aðgerðinni árið 1942. Þar sannaði hann sig sem herforingi með því að stappa stálinu í bandaríska hermenn sem höfðu glatað baráttuandanum. Patton stýrði sjöundu herdeild Bandaríkjahersins í innrás bandamanna í Sikiley, en þar var hann fyrsti herforingi bandamanna sem náði til Messinu. Patton vakti hneyksli almennings eftir að hann gaf tveimur höggdofnum hermönnum kinnhest og var tímabundið leystur frá herstörfum. Patton sneri aftur á vígvöllinn sem foringi þriðju herdeildarinnar í júní árið 1944 eftir innrásina í Normandí og stýrði áhlaupi bandarískra bryndeilda frá París til bakka Rínarfljótsins. Hann veitti síðan bandarískum hermönnum liðsauka við Bastogne í Ardennasókninni og hafði ráðist með her sinn inn í Þýskaland undir lok stríðsins.
Eftir stríðið varð Patton herstjóri Bæjaralands á meðan á hernámi bandamanna stóð en var leystur frá störfum fyrir að gera lítið úr tilraunum til þess að uppræta nasisma í Þýskalandi. Hann stýrði fimmtándu herdeild Bandaríkjahers í rúman mánuð. Patton lést í Þýskalandi þann 21. desember 1945 vegna meiðsla sem hann hlaut í bílslysi tólf dögum fyrr.
Litríkur persónuleiki Pattons og afrek hans sem herforingi gerðu hann frægan og dáðan en hann varð jafnframt umdeildur vegna harkalegrar orðræðu sinnar. Hann varð vinsæll vegna lífsspeki sinnar, sem fólst í því að veita forystu frá fremstu víglínu, og með því að blása hermönnum eldmóð í brjóst með klúrum ræðum. Leiðtogar bandamanna voru ekki á sama máli um hæfni Pattons og ágæti hans en andstæðingar hans meðal Þjóðverja báru mikla virðingu fyrir honum. Árið 1970 kom út vinsæl kvikmynd um Patton sem vann til Óskarsverðlauna sem besta myndin það ár og festi Patton í sessi sem nokkurs konar þjóðhetju í Bandaríkjunum.
Vésteinn Végeirsson
Vésteinn Végeirsson var landnámsmaður í Dýrafirði; í Landnámabók segir að hann hafi numið land milli Hálsa og búið í Haukadal.
Vésteinn var bróðir Vébjarnar Sygnakappa og kom með honum og systkinum þeirra til landsins seint á landnámsöld. Kona hans var Þórhildur (einnig kölluð Gunnhildur og Hildur) dóttir Bjartmars, sonar Ánar rauðfelds. Börn þeirra voru þau Vésteinn og Auður. Vésteinn Vésteinsson bjó síðar í Önundarfirði og var „fardrengur góður“.
Þegar Þorbjörn súr kom til landsins var það alnumið. Landnáma segir að Vésteinn hafi gefið honum hálfan Haukadal en Gísla saga Súrssonar að hann hafi keypt land og búið á Sæbóli. Sonur hans, Gísli Súrsson, kvæntist Auði Vésteinsdóttur og bjuggu þau á Sæbóli ásamt Þorkatli bróður Gísla og Ásgerði konu hans. Ásgerður hafði lagt hug á Véstein Vésteinsson og leiddi það til þess að hann var veginn á laun. Var það upphaf þeirra atburða sem leiddu til þess að Gísli Súrsson varð sekur skóggangsmaður.
Gerard de Malynes
Gerard de Malynes. (1585–1627/1641) var enskur embættis- og stjórnmálamaður, og hagfræðingur. Malynes er talinn með mikilvægustu fulltrúum kaupauðgisstefnunnar. Hann er þekktastur fyrir ádeilu sína á einokunarfyrirtæki, sérstaklega Breska Austur-Indíafélagið, og ritdeilu við Thomas Mun og Edward Misselden um orsakir efnahagskreppu sem gekk yfir England á árunum 1618-1622 og hlut gullflæðis og gengis enska pundsins sem orsakavalda kreppunnar.
Malynes fæddist í Antwerpen í Belgíu, en flutti ungur að árum ásamt fjölskyldu sinni til Englands þar sem faðir hans hafði sterk tengsl. Margt er á huldu um ævi Malynes, þar á meðal bæði fæðingarár hans og dánarár. Þannig greinir heimildir á um hvort hann hafi látist árið 1627 eða 1641. Yfirleitt er miðað við síðara ártalið. Hann átti giftusaman feril sem embættismaður, bæði sem ráðgjafi krúnu og þings í málefnum sem snertu peninga- og utanríkisviðskipti í tíð Elisabetar I og Jakobs I. Malynes reyndi einnig fyrir sér í viðskiptum, en tapaði stórfé á misheppnuðu viðskiptaævintýri, sem endaði með því að Malynes dvaldi þrjú ár í skuldafangelsi. Talið er að þessi reynsla hafi haft áhrif á viðhorf hans til einokunarfyrirtækja og okurlánara.
Framlög til hagfræði
Malynes er oft nefndur sem dæmi um góðmálmaáherslu (enska: bullionist) fyrstu fulltrúa kaupauðgisstefnunnar. Hann taldi að auðlegð þjóða væri mæld, eða byggðist á gulleign þeirra, og að milliríkjaviðskipti gætu verið uppspretta auðs, ef þau leiddu til innflæðis, frekar en útflæðis gulls. Þar sem kaupmenn væru knúnir áfram af eigin hagsmunum, frekar en hagsmunum heildarinnar (þ.e. krúnunnar) þyrfti að setja lög til að hafa hemil á þeim.
Malynes taldi ennfremur að spákaupmennska og óheiðarleg samsæri erlendra peningamanna og kaupmanna græfu undan gengi enska pundsins. Spákaupmennsku taldi hann form okurs og því siðferðilega ranga. Rót efnahagsvandræða Englands væri að finna í alþjóðlegum peningamörkuðum og samsæris hollenskra og gyðinglegra fjármálamanna gegn enska pundinu, og tap á gulli úr landi sem rýrði auð Englands. Auður ríkja var mældur í gullforða, að mati hagfræðinga sem tilheyrðu kaupauðgisstefnunni.
Malynes taldi að framboð og eftirspurn útflutningsvöru væri óverðtegin og óháð breytingum á peningamagni í umferð og verðlagi. Minni innflutningstekjur réðust því alfarið af lágu gengi pundsins utan Englands, sem leiddi til þess að enskir kaupmenn fengu minna greitt fyrir útflutningsvörur en greiddu meira fyrir innflutningsvörur. Af þessu orsakaðist útflæði gulls, sem orsakaði verðhjöðnun og kreppu í Englandi. Þar sem myntin væri gefin út af krúnunni, ætti krúnan (ríkið) að geta ákvarðar gengi myntarinnar. Malynes talaði fyrir ströngum höftum á gjaldeyrismörkuðum og ströngu eftirliti með stórum verslunarfyrirtækjum.
Malynes skrifaði sex rit um efnahagsleg málefni. Hann er þekktastur fyrir "Ritgerð um krankleika auðlegðar Englands," A Treatise of the Canker of Englands Common Wealth (1601) þar sem hann setti fram hugmyndir sínar um erlenda peningamarkaði sem uppsprettu þeirra "sjúkdóma" sem hrjáðu enskt efnahagslíf, og The Center of the Circle of Commerce (1623) sem var svar við skrifum Edward Misselden sem hafnaði hugmyndum Malynes.
Tjörn
Tjörn getur átt við:
Einnig:
Speyer
Speyer er keisaraborg í þýska sambandslandinu Rínarlandi-Pfalz og er með 49.740 þúsund íbúa (31. desember 2013). Dómkirkjan í borginni er stærsta rómanska kirkja heims.
Lega
thumb|250px|Dómkirkjan í Speyer er á heimsminjaskrá UNESCO Speyer liggur við Rínarfljót nær austast í sambandslandinu, gegnt Baden-Württemberg. Næstu borgir eru Mannheim til norðurs (20 km), Hockenheim í Bæjaralandi til austurs (10 km) og Karlsruhe til suðurs (25 km).
Jidéhem
Jidéhem (21. desember 1935 – 30. apríl 2017) var listamannsheiti Jean De Mesmaeker sem var belgískur myndasöguhöfundur. Hann starfaði lengst af ferils síns fyrir Tímaritið Sval, ýmist sem höfundur eigin sagna og í samvinnu við aðra. Hans kunnustu sögur fjölluðu um unglingsstelpuna Sophie og ævintýri hennar. Hann skapaði hina vinsælu persónu Viggó viðutan ásamt þeim André Franquin og Yvan Delporte. Jafnframt kom hann að gerð nokkurra bóka í sagnaflokkinum um Sval og Val.
Ferill
Jidéhem hóf að rita og teikna myndasögur á táningsaldri en tók upp listamannsnafn sitt árið 1954, var það dregið af upphafsstöfum hans JDM. Hann réðst til starfa hjá Héroïc-Albums, útgáfufyrirtæki sem sérhæfði sig í sögum í anda bandarískra hasarblaða. Þar samdi hann vinsælar sögur um leynilögreglumanninn Ginger. Í þeim sögum tók strax að bera á þeirri ástríðu listamannsins að teikna bíla, en á ferli sínum átti hann eftir að teikna gríðarlegan fjölda bifreiða, einkum sportbíla.
Útgáfu Héroïc-Albums var hætt á árinu 1956 vegna fjárhagserfiðleika og réðst Jidéhem þá til útgáfufélagsins Dupuis og myndasögublaðsins Svals þar sem hann starfaði nær alla tíð. Stjórnendiur Dupuis álitu sögurnar um Ginger vera of ofbeldisfullar fyrir hinn unga lesendahóp blaðs síns og var teiknararnum þess í stað falið að aðstoða Franquin, sem var vinsælasti höfundur forlagsins en að sligast vegna vinnu. Jidehém teiknaði bakgrunnsmyndir í nokkrum seinni bóka Franquins um Sval og Val. Hann kom einnig að teiknivinnu fjölda sagna um Viggó viðutan. EIn af aukapersónum þeirra sagna er kaupsýslumaðurinn Hr. Seðlan eða Monsieur De Mesmaeker á frummálinu. Er nafn persónunnar dregið af því að Jidéhem taldi hana minna sig á föður sinn í útliti. Franquin mun hafa óskað eftir því að Jidéhem tæki við af sér með ritun sagnanna um Viggó en hann netiað þar sem hann vildi fremur semja eigin efni.
Árið 1964 skapaði Jidéhem ungingsstúlkuna Sophie, sem hóf göngu sína sem aukapersóna en varð þó skjótt aðalpersóna í sínum eigin sögum. Ákvörðunin var talin djörf og hlaut blendin viðbrögð útgefendanna, enda var þetta fyrsta kvenaðalpersóna í sögu blaðsins, sem fyrst og fremst var ætlað drengjum. Tuttugu bækur komu út um ævintýri Sophie, sem telst meðal ástsælli persóna fransk-begísku myndasöguhefðarinnar. Á efri árum hóf Jidéhem á ný ritun sagna um Ginger, sem birtust í myndasögublaðinu Sval.
Speyer
Orðsifjar
Borgin hét upphaflega Civitas Nemetum með viðheitinu „id est Spira“ en var fljótlega breytt í Noviomagus. Þegar germanir tóku borgina kölluðu þeir hana Spira, sem breyttist í Speyer með tímanum. Spira var heitið á ánni sem germanska þorpið hafði staðið við.
Rómverjar
Upphaf Speyer er rómersk herstöð sem reist var 10 f.Kr en á þeim tíma reistu Rómverjar herstöðvar á vissu millibili við Rínarfljót til að tryggja landamærin til Germaníu. Árið 74 e.Kr. voru Rómverjar búnir að hernema svæði austan við Rínarfljót. Við það varð Speyer ekki lengur landamærastöð og yfirgáfu þá hermenn svæðið. Þess í stað settust almennir rómverskir borgarar að í stöðinni og varð Speyer að borg í skattlandinu Germania Superior. Þrátt fyrir það réðust germanir oft yfir landamærin og gerðu Rómverjum miklar skráveifur. Árið 275 réðust alemannar á Speyer og nær gjöreyddu henni. Alemannar voru áfram mikil ógn við borgarbúa, þannig að Speyer var víggirt. Árið 343 varð Speyer að biskupssetri, einum hinum elsta á þýskri grundu. Á 5. öld brustu flótgáttirnar og germanir streymdu á landsvæðið vestan Rínar. Rómverjar yfirgáfu borgina smátt og smátt. Um aldamótin 500 var heiti borgarinnar breytt í Spira og markar það landnám germana í borginni.
Miðaldir
Speyer varð brátt hluti hins mikla frankaríkis, en var þó ekki mikilvæg borg. Þó komu Karlamagnús og nokkrir konungar þýska ríkisins þar við, en dvöldu ávallt stutt. Sökum þess að landgreifarnir og biskuparnir voru í sífelldum erjum um yfirráðin yfir borginni, ákvað Otto I keisari árið 969 að gefa biskupunum í borginni pólitískt stjórnunarvald yfir héraðinu en slíkt var ekki óalgengt í ríkinu. Þetta fyrirkomulag hélst allt til 1294. Það var Konráður II sem hóf Speyer sem keisaraborg, með því að láta reisa margar nýjar byggingar og dvelja þar. Eftirmenn hans héldu þróuninni áfram. Þetta var hinn mikli blómatími borgarinnar, sem varð að einum mesta verslunarstað við ofanvert Rínarfljót í þýska ríkinu. Konráður sjálfur hvílir í dómkirkjunni, ásamt nokkrum öðrum konungum. Árið 1111, daginn sem Hinrik V tók við konungdómi af föður sínum, veitti hann borginni víðtæk réttindi. Borgin komst því sem næst að vera fríborg, þrátt fyrir að biskuparnir voru enn veraldlegir stjórnendur hennar. Við andláts Hinriks 1125 dó Salier-ættin út. Nýr konungur varð þá Lóþar III. Hann var ekki sérlega vinsæll og var Konráður III af Staufen-ættinni valinn sem gagnkonungur. Borgin Speyer hélt við Konráð, sem oftar en ekki sat í Speyer, og varð að nokkurs konar höfuðborg ríkisins til skamms tíma. Við þetta gat Lóþar ekki unað. 1128 safnaði hann liði og gerði umsátur um Speyer. Borgin var með mikla varnarmúra og stóðst öll áhlaup. En þegar hungrið tók að sverfa að, gáfust borgarbúar upp. Konráður flúði, en Speyer varð að vígi fyrir Lóþar. Aðalbert biskup réði þar öllu, enda vilhollur Lóþari. Lóþar lést 1137 og varð Speyer þá aftur hliðholl Konráði og eftirmönnum hans.
Krossferðir
Borgin var svo mikilvæg í ríkinu að 1141 var safnast saman þar og lagt af stað í 2. krossferðina til landsins helga. 1146 var franski munkurinn Bernard frá Clairvaux í Speyer og predikaði í dómkirkjunni. Hann hvatti til krossferða til landsins helga, enda var hann einn ötullasti málsvari krossferðanna síns tíma. 1189 ákvað Friðrik Barbarossa keisari að legga í krossferð, þá þriðju í sögunni. Í ferðinni átti hann að sameinast herjum Ríkharðs ljónshjarta Englandskonung og Filippusar II Frakklandskonungs. Friðrik drukknaði hins vegar á leiðinni. Nýr konungur varð Hinrik VI, sonur Friðriks. Ríkharður hafði hins vegar stutt andstæðinga hans. Því gerðist það á heimleið Ríkharðs að hann var handtekinn af Leopold, hertoganum í Vín 1192. 28. mars framseldi Leopold hann til Hinriks VI í borginni Speyer. Ríkharður var þó ekki lengi fangi í Speyer, því Hinrik lét setja hann í varðhald í virkinu Trifels í Pfalz, þar til Ríkharður hafði gengið að öllum skilyrðum fyrir lausn sinni. 1294 urðu biskuparnir undir í baráttunni um veraldlegu völdin í borginni og afsöluðu sér öllum réttindum. Speyer varð að fríborg í ríkinu.
Stríð
thumb|Speyer um 1750 Í upphafi 30 ára stríðsins var Speyer meðlimur í bandalagi mótmælenda. En sökum þess hve borgin var illa varin (fáir vopnfærir menn) og erfiðrar fjárhagsstöðu, gekk borgin úr bandalaginu 1621 og lýsti yfir hlutleysi. Speyer var þar með fyrsta borgin í ríkinu sem lýsti yfir hlutleysi. Í fyrstu kom borgin ekki við sögu í stríðinu, annað en að margir flóttamenn settust þar að. Spánverjar voru hins vegar í héraðinu í kringum 1630. Eftir það dundu hörmungarnar yfir. Á aðeins þremur árum, 1632-35, var Speyer hertekin þrisvar. Fyrst af Svíum, síðan af keisaraher og loks af Frökkum. 1635 hernam keisareherinn borgina á nýjan leik og hélt henni til 1644. Eftir það voru Frakkar á ferðinni á ný og héldu borginni út stríðið. Síðustu herirnir hurfu ekki þaðan fyrr en 1650, tveimur árum eftir stríðslok. Við bættist pest og hungursneyð. Íbúum hafði snarfækkað og borgin var orðin sárafátæk. Gullaldartími Speyer var endanlega liðinn. 1689 réðust Frakkar aftur á Speyer í 9 ára stríðinu. Þeir ráku flesta borgarbúa burt, rændu öllu sem hægt var að ræna og brenndu borgina til kaldra kola. Aðeins örfáar byggingar stóðu eftir uppi, þar á meðal dómkirkjan. Enn voru Frakkar á ferðinni 1792, en þá hertók franskur byltingarher borgina. Hún var innlimuð Frakklandi fimm árum síðar. Frakkar afnámu lénsskipulagið, leystu upp klaustur, gerðu eignir kirkjunnar upptæka, settu ný lög og neyddu borgarbúa til hlýðni. Þeir voru komnir á fremstan hlunn með að rífa dómkirkjuna frægu, en biskupnum í Mainz tókst að hindra það á síðustu stundu. Þess í stað notuðu Frakkar kirkjuna sem hesthús og lager. Frakkar voru hraktir úr borginni 1814. En þegar Napoleon flúði frá Elbu og safnaði liði, varð Speyer að viðkomustað evrópskra herja. 27. júní 1815 hittust Friðrik Vilhjálmur III Prússakonungur, Frans I keisari Austurríkis og Alexander I Rússakeisari í Speyer til að ráða ráðum sínum um framhaldið í Napoleonsstríðinu. Þegar stríðinu lauk úrskurðaði Vínarfundurinn að Speyer skyldi tilheyra Bæjaralandi.
Nýrri tímar
thumb|Sögusafnið í Speyer. Þar er m.a. keisarakóróna Konráðs II geymd til sýnis. 1815 voru 6.000 íbúar í Speyer og jókst sú íbúatala hægt. Ekki er hægt að tala um mikla iðnbyltingu í borginni sökum þessa. 1837 var Rínarhöfnin við borginni lögð og 1847 fékk borgin járnbrautartengingu. Þessi samgöngubót varð borginni meiri lyftistöng en nýstofnaður iðnaður. Íbúar 1871 voru til dæmis aðeins tæpir 13 þúsund. Í lok heimstyrjaldarinnar fyrri yfirgáfu herdeildir frá Bæjaralandi og Austurríki borgina, en Frakkar komu í staðin. Franska hersetan varaði til 1930, er Speyer varð aftur bærísk. Í heimstyrjöldinni síðari slapp borgin við nær allar loftárásir bandamanna. Skemmdir urðu óverulegar. Síðustu dagar stríðsins í borginni voru dramatískir. 22. mars 1945 ákvað herforingi nasista að verja skyldi borgina til hinsta manns, en bandamenn voru þá að nálgast. Um kvöldið var ákveðið að flytja borgarbúa burt. Þeir voru því smalaðir saman og fluttir yfir Rínarfljót. Daginn eftir kröfðust konurnar úr borginni hins vegar að herliðið ætti að gefast bardagalaust upp fyrir Bandaríkjamönnum. Nasistar voru á báðum áttum. Þeir sprengdu að vísu Rínarbrúna, en ákváðu svo að flýja einir. Þýskir hermenn yfirgáfu svæðið og skildu borgarbúa eftir við eystri Rínarbakkann. Að morgni 24. mars þrömmuðu Bandaríkjamenn inn í Speyer og fundu hana mannlausa fyrir. Borgarbúar fengu að snúa til baka. Speyer var á hernámssvæði Frakka og var hún undir franskri stjórn allt til stofnun sambandslandsins Rínarlands-Pfalz 1949. Eitt stærsta iðnfyrirtæki sem starfrækt var í borginni eftir strið var flugvélafyrirtækið Heinkel.
Byggingar og kennileiti
thumb|Minningarkirkjan thumb|left|Altpörtel
Nigel Pinchley
Nigel Pinchley teiknimyndapersóna úr bandarísku teiknimyndaþáttunum Family Guy. Hann er írsk-amerískur (en fæddist í Mexíkó). Millinafnið Löwenbräu kom fram í þættinum Peter Peter Caviar Eater.
Handknattleiksárið 1967-68
1. deild
Framarar urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki karla. Keppt var í sex liða deild með tvöfaldri umferð.
Víkingar féllu í 2. deild
2. deild
ÍR-ingar sigruðu í 2. deild. Keppt var í fimm liða deild með tvöfaldri umferð. ÍBV hætti keppni og töldust úrslit í leikjum þess dauð og ómerk.
Evrópukeppni
Fram keppti í Evrópukeppni meistaraliða. Framarar hófu keppni í 1. umferð en töpuðu fyrir júgóslavneska liðinu Partizan Bjelovar.
1. umferð
Landslið
Karlalandsliðið lék tvo vináttuleiki gegn nýkrýndum heimsmeisturum frá Tékkóslóvakíu í Reykjavík í desember 1967. Þeir töpuðust báðir þrátt fyrir hetjulega baráttu.
Leiknir voru fjórir leikir í langri keppnisför til Rúmeníu og Vestur-Þýskalands sem allir töpuðust, snemma á árinu 1968. Ísland og Danmörk unnu hvort sinn leikinn í Reykjavík í aprílmánuði og síðar í sama mánuði hélt landsliðið til Spánar og lék tvo leiki. Sá seinni vannst naumlega en fyrri leiknum töpuðu Íslendingar stórt, enda leikið utandyra á malbiki í brakandi hita.
1. deild
Valsarar urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna á fullu húsi stiga. Keppt var í sjö liða deild með einfaldri umferð. ÍBV hætti keppni og töldust úrslit í leikjum þess dauð og ómerk. FH sendi ekki lið til keppni, þrátt fyrir að hafa verið í fremstu röð árið áður.
Landslið
Karlalandsliðið lék nokkra vináttulandsleiki á tímabilinu. Þar á meðal var haldið í tvær keppnisferðir, aðra til Rúmeníu og Vestur-Þýskalands en hina til Spánar. Mesta athygli vakti þó sigur á Dönum í Reykjavík vorið 1969.
Kína (menningarsvæði)
thumb|350 px|Kínversku keisaradæmin á mismunandi tímum Kína (中国/中國; pinyin: Zhōngguó, Wade-Giles: Chung-kuo) er menningarsvæði á meginlandi Austur-Asíu ásamt nokkrum eyjum undan ströndinni sem síðan 1949 hefur verið skipt á milli Alþýðulýðveldisins Kína (nær yfir meginlandið auk Hong Kong og Makaó) og Lýðveldisins Kína (nær yfir Tævan auk nærliggjandi eyja). Höfuðborg Alþýðulýðveldisins er Beijing.
Kína er ein af elstu samfelldu siðmenningum á Jörðinni og ritkerfið sem þar var notað er það elsta sem var í sífelldri notkun. Saga þess hefur einkennst af stríði og friði til skiptis og blóðugum erjum mismunandi keisaraætta. Nýlendustefna Evrópumanna, innrás Japana og borgarastríð bitnaði illa á Kína á 19. og 20. öld og stuðlaði að núverandi skiptingu landsins.
Íbúar svæðisins telja vel yfir einn milljarð og eru flestir af þjóð Han-kínverja. Tungumál þeirra er kínverska sem notast að mestu við sama ritmálið en skiptist í margar talmáls-mállýskur. Að Kína liggja þrettán lönd; Víetnam, Laos, Myanmar, Indland, Pakistan, Kirgistan, Afghanistan, Kasakstan, Tadsjikistan, Rússland, Mongólía, Norður-Kórea og Nepal.
Engifer
Engifer er jarðstöngull jurtarinnar Zingiber officinale sem er notaður sem krydd, til lækninga og sem sælgæti. Engiferjurtin er fjölær og vex villt í Suðaustur-Asíu og er ræktuð á hitabeltissvæðum eins og Jamaíku. Blómin eru fölgræn til fjólublá. Jurtin er meðal annars notuð til að bæta meltingu.
thumb|200px|left|Fersk engiferrót
Campanula topaliana
Campanula topaliana er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá suður Grikklandi.
Þjálfarar meistaraflokks Fram í handknattleik kvenna
Knattspyrnufélagið Fram sendi fyrst lið til þátttöku á Íslandsmóti meistaraflokks kvenna í handknattleik árið 1946 og hefur verið með upp frá því. Erfitt er að segja með fullri vissu hverjir hafi verið þjálfarar meistaraflokks fyrstu árin. Starf þjálfarans var lengi vel mun óformlegra en síðar varð. Þá var sérstök handknattleiksdeild ekki stofnuð fyrr en árið 1963, en fyrir þann tíma eru allar upplýsingar af skornum skammti.
Friðrik mikli
thumb|right|250px|Stytta af Friðriki mikla á hestbaki við [[Unter den Linden-breiðgötuna í Berlín.]] Friðrik 2. (24. janúar 1712 – 17. ágúst 1786), nefndur hinn mikli, var leiðtogi Prússlands 1740 – 1786. Friðrik var sonur Friðriks Vilhjálms 1. Reglur lénskerfisins ollu því að Friðrik var 1740-1772 konungur í Prússlandi og 1772 til dauðadags konungur Prússlands.
Friðriks er minnst sem mikils listunnanda. Hann var m.a. í talsverðum samskiptum við Voltaire. Friðrik flokkast undir upplýstan einvald og stóð fyrir miklum framförum í Prússlandi meðal annars á sviði menntunar og lista.
Á valdatíma Friðriks stóð Prússland í talsverðum ófriði við önnur evrópsk veldi og á valdatíma hans varð Slésía hluti af Prússlandi.
Friðrik hvílir á hallarsvæðinu Vanangri í Potsdam í núverandi sambandslandinu Brandenborg.
Æska
Friðrik var sonur Friðriks Vilhjálms krónprins af Prússlandi og eiginkonu hans, Soffíu Dóróteu af Hannover. Hann fæddist einhvern tíma á milli klukkan 11 og 12 þann 24. janúar 1712 í borgarhöllinni í Berlín og var skírður Friedrich af Benjamin Ursinus von Bär þann 31. janúar. Fæðingunni var fagnað af afa hans, Friðrik 1., þar sem tveir fyrri sonarsynir hans höfðu báðir dáið í frumbernsku.
Friðrik Vilhjálmur 1., sem var kallaður „hermannakonungurinn“, hafði búið til stóran og öflugan her sem taldi til sín fræga herdeild sem gekk undir viðurnefninu „Potsdam-risarnir.“ Hann stjórnaði vandlega auði konungsríkisins og þróaði sterka og miðstýrða stjórn. Hann var jafnframt skapbráður og stjórnaði Brandenborg-Prússlandi með harðri hendi. Aftur á móti var móðir Friðriks, Soffía, kurteis, lærð og gædd miklum persónutöfrum. Faðir hennar, Georg Loðvík af Brunswick-Lüneburg, hafði tekið við breska hásætinu sem Georg 1. konungur árið 1714. Pólitískur og persónulegur ágreiningur milli foreldra Friðriks skapaði óróleika, sem hafði áhrif á viðhorf Friðriks til hlutverks síns sem konungur og afstöðu hans til menningar og sambands hans við föður sinn.
Á fyrstu æskuárum sínum bjó Friðrik með móður sinni og Vilhelmínu systur sinni, þó að þau heimsóttu reglulega veiðihús föður síns í Königs Wusterhausen. Frederick og eldri systir hans mynduðu náið samband, sem hélst til dauðadags 1758. Friðrik og systur hans voru alin upp af kennara og kennslukonu af húgenottatrú og lærðu frönsku og þýsku samtímis. Þrátt fyrir óskir föður hans um að menntunin væri eingöngu trúarleg og hagnýt þróaði hinn ungi Friðrik með sér dálæti á tónlist, bókmenntum og franskri menningu. Friðrik Vilhjálmi 1. fannst þessi áhugamál kvenleg og feðgarnir deildu oft um hernaðarhyggju hans, sem leiddi til þess að hann barði og niðurlægði Friðrik oft. Engu að síður varð Friðrik, með aðstoð latínukennarans Jacques Duhan, sér úti um þrjú þúsund bóka leynibókasafn með ljóðum, grískum og rómverskum heimsbókmenntum og heimspeki til að lesa samhliða formlegum kennslustundum
Þó að faðir hans, Friðrik Vilhjálmur 1., hefði verið alinn upp sem kalvínisti þrátt fyrir lúterska ríkistrú í Prússlandi óttaðist hann að hann væri ekki meðal þeirra sem hefðu verið útvaldir af Guði til að hljóta sáluhjálp. Til að forðast möguleikann á því að sonur hans Friðrik yrði þjakaður af sömu áhyggjum fyrirskipaði konungur að erfingja hans yrði ekki kennt um kalvínísku kenninguna um forákvörðun Guðs um frelsun eða glötun manna. Þrátt fyrir fyrirætlanir föður síns virðist Friðrik hafa tileinkað sér hugmyndir um forákvörðun.
Kynhneigð
Það er næstum því víst að Friðrik hinn mikli hafi fyrst og fremst verið samkynhneigður og að kynhneigð hans hafi verið lykilatriði í lífi hans. Hins vegar er eðli raunverulegra sambanda hans enn umdeilt. Þrátt fyrir að Friðrik hafi verið kvæntur samkvæmt fyrirætlan foreldra sinna eignaðist hann engin börn og frændi hans erfði prússnesku krúnuna við andlát hans. Hirðgæðingar Friðriks voru nær eingöngu karlkyns menntamenn og listasafn hans fagnaði samkynhneigð. Þrálátar sögusagnir um meinta samkynhneigð konungsins fóru um Evrópu á meðan hann lifði en engar endanlegar sannanir eru fyrir um kynferðisleg sambönd hans, hvorki við karla né honur.
Sagnfræðingar höfnuðu því að Friðrik hefði verið samkynhneigður í margar aldir eftir dauða hans. Rit samkynhneigðra á tíma Weimar-lýðveldisins fögnuðu hins vegar samkynhneigð Friðriks, sýndu hann á forsíðum tímarita og lofsömuðu hann fyrir að hafa stýrt ríki sem samkynhneigður karlmaður.
Krónprins
Árið 1720 reyndi Soffía Dórótea drottning að láta Friðrik og systur hans Vilhelmínu giftast börnum bróður síns, Georgs 2. konungs, þeim Amelíu og Friðrik. Sendiherra Austurríkis í Berlín, yfirhershöfðinginn von Seckendorff, mútaði stríðsmálaráðherra Prússlands, yfirhershöfðingjanum von Grumbkow, og prússneska sendiherranum í London, Benjamin Reichenbach, af ótta við að Prússar og Bretar myndu gera með sér bandalag. Grumbkow og Reichenbach beittu því mútum og róg til að spilla sambandinu milli hirðanna í Prússlandi og Bretlandi. Að lokum reiddist Friðrik Vilhjálmur yfir hugmyndinni um að Friðrik skyldi kvænast enskri konu og lenda undir áhrifum bresku krúnunnar. Þess í stað undirritaði Prússakonungur sáttmála við Austurríkismenn, sem gáfu óljós fyrirheit um að viðurkenna tilkall Prússa til þýsku furstadæmanna Jülich-Berg. Þetta leiddi til þess að ráðahagur bresku og prússnesku konungsbarnanna rann út í sandinn.
Skítuga stríðið
thumb|right|Minnismerki til heiðurs fórnarlamba fjöldaaftöku sem haldin var við bæinn Margarita Belén árið 1977. thumb|right|Ljósmyndir af fólki sem var látið „hverfa“ á tíma skítuga stríðsins. Skítuga stríðið (sp. Época del Proceso eða Época de los desaparecidos) er heiti á pólitískum ofsóknum herforingjastjórnar Argentínu gegn vinstrisinnum og stjórnarandstæðingum frá 1976 til 1983 í tengslum við Kondóráætlunina. Á þessum árum er talið að um 30.000 manns hafi verið látnir „hverfa“. Rúmum áratugi síðar hafði aðeins verið gerð grein fyrir afdrifum um helmings þeirra.
Saga skítuga stríðsins
Skítuga stríðið átti upptök sín á forsetatíð Isabel Martínez de Perón árin 1974 til 1975. Á stjórnartíð hennar var stofnuð dauðasveit sem gekk undir nafninu Andkommúníska bandalagið (sp. Alianza Anticomunista Argentina eða AAA) og stóð fyrir fjölda pólitískra morða á argentínskum vinstrimönnum.
Árið 1975 framdi hópur hershöfðingja undir stjórn Jorge Rafael Videla valdarán gegn Martínez de Perón og stofnaði herforingjastjórn í Argentínu sem kölluð var Þjóðarendurskipulagningarferlið (sp. Proceso de Reorganización Nacional) eða bara „Ferlið“ (sp. el Proceso). Herforingjastjórn Videla hélt áfram grimmilegum ofsóknum á hendur argentínskum vinstrimönnum. Algengt var að grunaðir vinstrisinnar væru sprautaðir með deyfilyfjum, þeir afklæddir og þeim síðan varpað í hafið að næturlagi úr flugvélum í um 2.000 metra hæð. Talið er að um 4.000 stjórnarandstæðingar hafi verið drepnir með þessum hætti á tíma skítuga stríðsins.
Lily Donaldson
thumb|right|Lily Donaldson Lily Donaldson (fædd 27. janúar 1987 í Lundúnum) er ensk fyrirsæta.
Skítuga stríðið
Saga skítuga stríðsins
Margir grunaðir vinstrisinnar voru leitaðir uppi í háskólanum Universidad del Sur í Búenos Aíres og handteknir eða látnir „hverfa“. Mörgum þeirra var haldið í fangavist í leynilegu fangelsi í sjóliðaskólanum ESMA (Escuela Superior de Mecánica de la Armada) í höfuðborginni. Þar voru þeir gjarnan pyntaðir með rafstraumi og margir þeirra létust við pyntingarnar. Sjóliðsforinginn Adolfo Scilingo, sem tók þátt í aðgerðum skítuga stríðsins, greindi árið 1997 frá því við yfirheyrslur á Spáni að ófrískar konur hafi stundum verið handteknar, látnar fæða börn sín í fangelsi og síðan teknar af lífi. Börn þeirra hafi síðan verið afhent völdum fjölskyldum hermanna svo þau gætu hlotið „kristilegt uppeldi“, eða seld hjónum sem gátu ekki eignast börn sjálf sem „stríðsgóss“. Að sögn argentínska mannréttindafrömuðarins Estelu de Carlotto voru um 300 til 500 börn ættleidd með þessu móti.
Samtök mæðra sem misstu börn sín í skítuga stríðinu hafa reglulega haldið mótmæli á Maítorginu fyrir framan forsetahöllina í Búenos Aíres frá árinu 1977. Samtök þeirra kallast mæður Maítorgsins (sp. Madres de Plaza de Mayo) og hafa þær reglulega krafist upplýsinga um horfna niðja sína og þess að morðingjum skítuga stríðsins verði refsað. Samtökin Ömmur Maítorgsins (sp. Abuelas de Plaza de Mayo) hafa jafnframt starfað við að hjálpa fólki sem var selt í ættleiðingu eftir að líffræðilegir foreldrar þeirra voru drepnir að finna uppruna sinn og komast í tengsl við ættingja sína.
Argentínska herforingjastjórnin hrundi árið 1983 í kjölfar ósigurs Argentínumanna í Falklandseyjastríðinu og borgaraleg lýðræðisstjórn tók við völdum í landinu. Nýi forsetinn, Raúl Alfonsín, tók í upphafi stjórnartíðar sinnar þá stefnu að sækja meðlimi herforingjastjórnarinnar til saka fyrir mannréttindabrot sín í skítuga stríðinu. Margir hátt settir leiðtogar herforingjastjórnarinnar, þar á meðal Videla og eftirmenn hans á forsetastól, Roberto Eduardo Viola og Leopoldo Galtieri, voru fangelsaðir, en árið 1987 mildaði Alfonsín stefnu sína gagnvart meðlimum herstjórnarinnar og skrifaði undir lög sem veittu lægra settum hermönnum sakaruppgjöf fyrir glæpi sem framdir voru í skítuga stríðinu. Árið 1990 náðaði Carlos Menem forseti Videla og fleiri leiðtoga herforingjastjórnarinnar í því skyni að stuðla að „þjóðarsátt“.
Á stjórnartíðum Néstors Kirchner og Cristinu Fernández de Kirchner eftir aldamót var lögð aukin áhersla á uppgjör við skítuga stríðið. Kirchner lét hefja rannsóknir á afdrifum þúsunda einstaklinga sem voru látnir hverfa á tíma herforingjastjórnarinnar. Kirchner lét einnig ógilda sakaruppgjafir og náðanir yfir mörgum forsprökkum skítuga stríðsins og hóf réttarhöld yfir mörgum þeirra. Á forsetatíðum Kirchner-hjónanna voru rúmlega 500 manns dæmdir og 1.000 sakfelldir fyrir mannréttindabrot í skítuga stríðinu. Meðal annars var Videla fangelsaður á ný og dæmdur í lífstíðarfangelsi árið 2010.
Fljótaþerna
Fljótaþerna (Sterna aurantia) er máffugl sem finna má í Suð-austur Asíu.
Tegundin á nokkuð undir högg að sækja og hefur stofnstærðin minnkað og er hún skilgreind sem viðkvæm tegund á lista Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN.
Blanksveppur
Blanksveppur eða Reishi (fræðiheiti Gan­oderma luci­d­um) eða lingzhi er sveppur sem frá aldaöðli hefur verið notaður til lækninga og verið talinn stuðla að langlífi.
Tadsíkistan
Tadsíkistan (tadsíkíska: Тоҷикистон) er land í Mið-Asíu með landamæri að Afganistan í suðri, Kína í austri, Kirgistan í norðri og Úsbekistan í vestri. Í suðri skilur Wakhan-ræman Tadsikistan frá pakistönsku héruðunum Chitral og Gilgit-Baltistan. Nafnið er dregið af heiti þjóðarbrots Tadsíka.
Landið var hluti af Baktríu í fornöld og varð síðan hluti af ríki Túkara (Skýþa). Á 9. öld var Tadsjikistan hluti af Samanídaríkinu en höfuðborg þess var Samarkand. Mongólar lögðu þessi lönd undir sig á 13. öld og Tadsíkistan varð hluti af Tímúrveldinu þegar Mongólaveldið klofnaði í smærri ríki og síðan Búkarakanatinu. Það varð síðan hluti af Rússneska keisaradæminu sem suðurhluti Túrkistans árið 1867. Tadsíkistan rekur rætur sínar til þess þegar Sovétmenn stofnuðu sérstakt sovétlýðveldi Tadsíka innan Úsbekistans árið 1924. Tadsíkistan lýsti yfir sjálfstæði árið 1991 í kjölfar falls Sovétríkjanna. Fyrsta ríkið til að viðurkenna sjálfstæði landsins var Íran. Aðeins ári síðar braust borgarastyrjöldin í Tadsíkistan út og stóð til 1997. Átök hafa síðan blossað upp í austurhluta landsins.
Flestir íbúar landsins eru Tadsíkar, sem er almennt heiti yfir ýmis persneskumælandi þjóðarbrot í Mið-Asíu. Tadsíkíska er afbrigði af nútímapersnesku. Múslimar eru 98% íbúa og súnní íslam af hanafi-grein er opinber trú, en stjórnarskrá landsins kveður á um trúfrelsi og ríkisvaldið er veraldlegt. Í landinu búa einnig Úsbekar, Kirgisar og Rússar. Í austurhluta landsins búa Pamírar sem eru sjítar. Í fjallahéruðum í norðri búa Jagnóbar sem tala jagnóbísku sem er eina tungumálið sem komið er af sogdísku sem eitt sinn var töluð um alla Mið-Asíu.
Tadsíkistan var fátækasta sovétlýðveldið innan Sovétríkjanna og það er nú fátækasta land Mið-Asíu. Borgarastyrjöldin hafði mjög neikvæð áhrif á efnahagslíf landsins en eftir vopnahléð hefur það aftur tekið við sér. Helstu útflutningsvörur Tadsíkistans eru ál og baðmull. Tadsíkíska ríkisfyrirtækið TALKO rekur stærsta álver Mið-Asíu og eitt það stærsta í heimi. Nurekstíflan í ánni Vaksj er önnur hæsta manngerða stífla heims.
Landfræði
Tadsíkistan er landlukt land og minnsta land Mið-Asíu að flatarmáli. Það er að mestu milli 36. og 41. breiddargráðu norður og 67. og 75. lengdargráðu austur. Tadsíkistan er í Pamírfjöllum og stærstur hluti landsins er í yfir 3.000 metra hæð. Helstu láglendissvæðin eru í Ferganadal í norðri og í árdölum Kofarnihon-ár og Vakhsh-ár sem renna saman í Amu Darya í suðri. Dúsjanbe er í suðurhlíðum Kofarnihon-dals.
Árnar Amu Darya og Panj mynda landamæri Tadsíkistans við Afganistan, og jöklar í fjöllum Tadsíkistans eru mikilvæg upptök vatns sem rennur í Aralvatn. Yfir 900 ár í Tadsíkistan eru yfir 10 km að lengd.
Stjórnsýslueiningar
thumb|right|Héruð Tadsíkistans. Tadsíkistan skiptist í 4 stjórnsýslueiningar. Þetta eru héruðin (viloyat) Sughd og Khatlon, sjálfstjórnarhéraðið Gorno-Badakhshan (skammstafað GBAO) og Lýðveldisstjórnarhéraðið (NTJ – Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ á tadsikísku; áður þekkt sem Karotegin-hérað). Hvert hérað skiptist í nokkur umdæmi (Ноҳия nohija), sem aftur skiptast í jamoöt (þorpseiningar) og síðan þorp (qyshloq). Árið 2006 voru 58 umdæmi og 367 jamoöt í Tadsíkistan.
Íbúar
Íbúar Tadsíkistan eru tæplega 10 milljónir. 70% þeirra eru undir þrítugu og 35% eru milli 14 og 30 ára. Tadsíkar sem tala tadsikísku (skyld persnesku) eru stærsta þjóðarbrotið. Í landinu búa einnig stórir hópar Rússa og Úsbeka, en þeim fer fækkandi vegna brottflutnings. Pamírar í Badaksjan, lítill hópur Jagnóba, og nokkuð stór minnihlutahópur Ísmaíla, eru allir taldir með Tadsíkum.
Árið 1989 voru Rússar 7,6% íbúa landsins, en 1998 hafði hlutfall þeirra minnkað niður í 0,5%, eftir borgarastyrjöldina í Tadsíkistan sem olli miklum búsifjum meðal Rússa. Eftir stríðið hélt brottflutningur Rússa áfram. Fjöldi Þjóðverja hefur líka minnkað í Tadsíkistan vegna brottflutnings. Þjóðverjar voru flestir 38.853 árið 1979, en eru nú nær horfnir.
Vébjörn Végeirsson Sygnakappi
Vébjörn Végeirsson Sygnakappi var landnámsmaður við Ísafjarðardjúp. Í Landnámabók segir að hann hafi verið vígamaður mikill og sé saga mikil frá honum en hafi sú saga verið skráð er hún ekki varðveitt.
Vébjörn gifti Védísi systur sína Grímólfi í Unaðsdal, syni Ólafs jafnakolls, en samkvæmt Landnámu urðu þeir ósáttir og Vébjörn drap mág sinn hjá Grímólfsvötnum. Fyrir það var hann veginn á fjórðungsþingi á Þórsnesi (Hauksbók segir Þingeyrarþingi) og þrír menn aðrir.
Hljóðdvalarbreytingin
Hljóðdvalarbreytingin er helsta breyting sem varð á íslenska sérhljóðakerfinu frá forníslensku til nútímaíslensku. Hún átti sér stað milli 1400 og 1500.
Litla vatnapokarotta
Hin litla vatnapokarotta (fræðiheiti: Lutreolina crassicaudata) er tegund pokarotta.
Jökulsker
thumbnail|Cântaro Magro, jökulsker í [[Portúgal]] thumbnail|Jökulsker í Austerdalsbreen í Noregi
Jökulsker (eða núnatakkur) (e. nunatak) kallast fjallstindar sem standa upp úr jökli. Þeir eru efsta drög fjalla sem stinga kollinn upp úr jöklinum. Jökullinn sem skriður framhjá spinnur rák úr bergmýslsnu fram úr jökulskerjum. Svoleiðis verður urðarrani til.
Sem dæmi um jökulsker má nefna Esjufjöll í Breiðamerkurjökli sem líklega hafa verið íslaus frá lokum síðasta kuldaskeiðs. Á 20. öld birtust fleiri jökulsker í Breiðamerkurjökli, Kárasker um 1940, Bræðrasker um 1965 og loks Maríusker í lok aldarinnar árið 2000.
Fleiri dæmi eru Hásteinar í Hofsjökli, Þursaborg í Langjökli eða Goðasteinn í Eyjafjallajökli hérlendis.
Þegar jökullinn er farinn eftir jökulskeið, standa hvassir tindar, horn eda hryggir eftir eins og Kirkjufell á Snæfellsnesi.
Blóðregn
thumb|Bókarkápa Blóðregns Blóðregn er íslensk teiknimyndasaga eftir Emblu Ýr Bárudóttur og Ingólf Örn Björgvinsson, byggð á lokaþætti Brennu-Njáls sögu. Bókin fjallar um hefnd Kára Sölmundarsonar á brennumönnum. Kári þarf ekki aðeins að eiga við öfluga andstæðinga og horfast í augu við ýmsar hættur á leiðinni heldur einnig að heyja innri baráttu þar sem gömul heiðin gildi takast á við hina nýju kristnu trú. Bókin er 60 blaðsíður að lengd og var gefin út 2003 af Máli og menningu. Bókin hlaut Barnabókaverðlaun fræðsluráðs Reykjavíkur vorið 2004.
Þjálfarar í íslenskri knattspyrnu
Þjálfarar liða í Pepsideild karla
Fyrrverandi þjálfarar
Þjálfarar liða í 1. deild karla
Núverandi þjálfarar
Fyrrverandi þjálfarar