cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Árásin á Bandaríkjaþing 2021
Atburðarás
Í aðdraganda árásarinnar höfðu stuðningsmenn Trumps safnast saman í Washington á mótmælasamkomu undir formerkjunum „Björgum Bandaríkjunum“. Trump hafði þar ávarpað stuðningsmenn sína og sagt þeim að „berjast“ til að koma í veg fyrir staðfestingu á niðurstöðum kosninganna. Lögfræðingur Trumps, Rudy Giuliani, hafði þar jafnframt hvatt til þess að deilan um kosningarnar yrði útkljáð með „bardagaréttarhöldum“ (e. trial by combat). Trump hafði í kjölfarið hvatt stuðningsmenn sína til að fjölmenna að þinghúsinu til að mótmæla staðfestingu atkvæðatalningarinnar. Í kjölfarið brutust stuðningsmenn Trumps inn í þinghúsið með lítilli mótstöðu og rufu þingfundinn. Þingmennirnir og aðrir starfsmenn í þinghúsinu, þar á meðal Mike Pence, fráfarandi varaforseti Bandaríkjanna, og Kamala Harris, nýkjörinn varaforseti, flúðu af vettvangi.
Eftir að árásarmennirnir höfðu tekið yfir þinghúsið og ljóst var að lögreglu borgarinnar væri ofviða að koma þeim burt var þjóðvarðlið Virginíu kallað á vettvang með leyfi fylkisstjóra Virginíu. Varnarmálaráðuneyti Trumps neitaði í fyrstu að senda þjóðvarðlið alríkisstjórnarinnar á vettvang til að stilla til friðar en að endingu var þjóðvarðliðið sent eftir að Mike Pence gaf heimild fyrir því.
Tilkynnt var um að heimatilbúnar sprengjur hefðu fundist í borginni nærri höfuðstöðvum bæði Demókrataflokksins og Repúblikanaflokksins á meðan árásin stóð yfir. Sprengjusveitir alríkislögreglunnar voru sendar á vettvang til að sprengja þær. Fyrir utan höfuðstöðvar Repúblikanaflokksins fannst jafnframt pallbíll með farm af riffl­um og hagla­byss­um auk skot­færa og ýmissa ótil­greindra efna.
Á meðan árásarmennirnir sátu í þinghúsinu birti Trump myndbandsfærslu á Twitter þar sem hann bað stuðningsmenn sína að fara heim, en ítrekaði um leið marklausar staðhæfingar sínar um að kosningunum hefði verið stolið og að hann hefði í raun unnið yfirburðasigur. Trump sagðist jafnframt „elska“ árásarmennina. Í ljósi yfirstandandi ofbeldis í höfuðborginni lét Twitter í kjölfarið loka notendaaðgangi forsetans tímabundið vegna brota á reglum miðilsins. Eftir að Twitter-aðgangur Trumps var opnaður á ný aðfaranótt 8. janúar gaf hann út annað myndband þar sem hann fordæmdi árásina á þinghúsið og lofaði í þetta sinn að valdfærslan til Bidens yrði friðsamleg.
Eftir að þinghúsið var endurheimt frá stuðningsmönnum Trumps komu þingmenn saman á ný og staðfestu sigur Bidens í kosningunum.
Viðbrögð
Ýmsir ráðherrar og embættismenn í stjórn Trumps sögðu af sér vegna árásarinnar, meðal annars Elaine Chao samgönguráðherra, Betsy DeVos menntamálaráðherra og Chad Wolf starfandi heimavarnarmálaráðherra.
Þann 13. janúar samþykkti fulltrúadeild Bandaríkjaþings frumvarp um að kæra Trump fyrir embættisbrot vegna þáttar hans í að egna stuðningsmenn sína til að ráðast á þinghúsið. Réttarhöldum hans lauk ekki fyrr en eftir að kjörtímabili hans lauk, og var Trump þá sýknaður af öldungadeild Bandaríkjaþings. 57 þingmenn kusu með sakfellingu Trumps en 43 á móti, en tvo þriðju þingmanna þarf til að sakfella embættismann í embættismissisréttarhöldum.
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra Íslands, fordæmdi árásina á þinghúsið og sagði hana hafa verið „að áeggjan fráfarandi forseta“.
Margliða
Margliða eða heilt rætt fall er summa með endanlegan fjölda liða, þar sem breytur x koma aðeins fyrir í heiltöluveldi og stuðlarnir a_n eru ekki allir núll:
þar sem n er náttúrleg tala, jafnframt hæsta veldi breytistærðarinnar og kallast stig margliðunnar. T.d. er margliðan af öðru stigi þar sem annað veldi er hæsta veldið og stuðullinn a_2 = 2, a_1 = 1 og stuðullinn a_0 = -1.
Stæðan þar sem x er breyta, er dæmi um margliðu, en ekki stæðan  því hún inniheldur deilingu með margliðu og er því rætt fall sem er hlutfall tveggja margliðna (á sama hátt og 7 og 8 eru heiltölur en \frac{7}{8} er ekki heiltala heldur ræð tala).
Undirstöðusetning algebrunnar segir að sérhver margliða hafi jafn margar tvinntölurætur og stig margliðunnar, þó sumar eða allar ræturnar geti verið margfaldar.
Ef allir stuðlar margliðu eru núll kallast hún núllmargliða, en er óáhugaverð nema sem sértilvik (hefur óendanlega margar rætur, ekki enga eins og ætla mætti; stig margliðunnar er annað hvort skilið eftir sem óskilgreint eða skilgreint sem neikvætt, venjulega −1 or -\infty ólíkt öðrum fasta-margliðum sem hafa stig 0 og því enga núllstöð).
Margliðufall
Fallið f, sem hefur eina frumbreytu, er margliðufall ef það fullnægir eftirfarandi:
fyrir öll x þar sem n er ekki neikvæð heiltala og eru stuðlar. Ef n hefði gildið 5 væri margliðufallið svona
og væri það þá af fimmtu gráðu. Dæmi um margliðufall af fimmtu gráðu væri t.d.
en að ofan er a_5 = 5, a_4 = -4, a_3 = 0, a_2 = 17, a_1 = -1 og a_0 = 35.
Margliðufall verður núll í núllstöð margliðunnar, en einnig ef margliðan er núllmargliða, en þá er margliðufallið vitaskuld alltaf núll.
Hlutfall tveggja margliðufalla, þar sem nefnarinn er ekki núllmargliða, nefnist rætt fall.
Snækrókus
Snækrókus eða Balkankrókus (fræðiheiti: Crocus tommasinianus), er planta af ættkvísl krókusa. Hann er uppruninn á Balkanskaga og nefndur eftir grasafræðingnum Muzio G. Spirito de Tommasini (1794-1879) sem var borgarstjóri í Austurrísk-Ungversku borginni Trieste sem nú tilheyrir Ítalíu. Íslenska heitið snækrókus er til komið vegna þess að hann er meðal fyrstu krókusa til að blómstra á vorinn.
Lýsing
Snækrókus er ein af smærri ræktuðu tegundum krókusa. Blómin eru grönn, um 2 - 4 sm löng, með hvítri krónupípu. Krónublöð (6) föl silfur-fjólublá til rauðfjólublá en ytri krónublöðin geta verið með silfurblæ pg með dekkri endum. Afbrigðið, C. tommasinianus f. albus, er hvítt og hæð þess um 7 til 8 sm. Honum er oft plantað í stórum breiðum í einka og almenningsgörðum en sáir sér einnig auðveldlega sjálfur sem hefur gefið honum stöðu sem illgresi í margra augum. Litningatala hanns er 2n = 16.
Ibn Battuta
thumb|right|Ibn Battuta Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta (arabíska: أبو عبد الله محمد ابن بطوطة ) (24. febrúar 1304 – 1368/1377) var marokkóskur berbi, súnní-íslamsfræðingur og lögfræðingur sem er best þekktur fyrir ferðir sínar um nánast allan hinn íslamska heim á hans tíð. Hann ferðaðist meðal annars til núverandi Pakistans, Indlands, Maldíveyja, Srí Lanka, Suðaustur-Asíu og allt til Kína.
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (29. ágúst 1958–25. júní 2009), kallaður „konungur poppsins“, var bandarískur tónlistarmaður, dansari og einn vinsælasti skemmtikraftur allra tíma. Söngur hans og dansspor, ásamt skrautlegu einkalífi, færðu honum vinsældir í yfir fjóra áratugi. Hann hafði áhrif á margar tónlistarstefnur. Hann varð einnig þekktur fyrir nokkur mjög flókin og erfið dansspor, eins og „vélmennið“ og „tunglganginn“, og fyrir að hafa breytt tónlistarmyndböndum í listform með myndböndum við lög eins og „Billie Jean“, „Beat It“ og „Thriller“.
Michael Jackson var áttundi í röð tíu systkina í Jackson-fjölskyldunni. Ferill hans sem tónlistarmanns hófst árið 1964 þegar hann kom fram með hljómsveitinni Jackson 5 ásamt eldri bræðrum sínum, Jackie, Tito, Jermaine og Marlon. Hann hóf sólóferil árið 1971 hjá Motown Records og náði alþjóðlegum vinsældum árið 1979 með plötunni Off the Wall. Hann var fyrsti svarti tónlistarmaðurinn sem naut mikilla vinsælda á sjónvarpsstöðinni MTV og átti raunar stóran þátt í vinsældum stöðvarinnar. Platan Thriller varð mest selda plata allra tíma og Bad var fyrsta platan sem gat af sér fimm smáskífur sem náðu toppi bandaríska smáskífulistans.
Frá 9. áratugnum varð Michael Jackson sífellt umdeildari vegna lýtaaðgerða, einkalífs, framkomu og lífstíls. Árið 1993 var hann fyrst ásakaður um að hafa beitt barn fjölskylduvinar kynferðisofbeldi. Málinu lauk með sátt utan dómstóla og Jackson var aldrei ákærður vegna skorts á sönnunargögnum. Árið 2005 var hann sýknaður af ákæru um kynferðisbrot gegn börnum og nokkrum öðrum sakarefnum. Bandaríska alríkislögreglan fann engin gögn um saknæmt athæfi af hans hálfu í hvorugu málinu. Árið 2009 var hann að undirbúa endurkomutónleikaröðina This is It þegar hann lést á heimili sínu við North Carolwood Drive í Holmby Hills-hverfinu í Los Angeles. Dánarorsök var of stór skammtur af própofól sem læknir hans, Conrad Murray, hafði gefið honum. Murray var dæmdur fyrir manndráp af gáleysi árið 2011.
Eftir dauða Jacksons fór danshöfundur hans, Wade Robson, í mál við dánarbú hans og hélt því fram að Jackson hefði misnotað sig kynferðislega frá sjö ára aldri. Þessum ásökunum var lýst í kvikmyndinni Leaving Neverland frá 2019. Myndin hafði mikil áhrif og varð til þess að útvarpsstöðvar tóku lög hans úr spilun. Aðrar heimildarmyndir hafa komið út til varnar Jackson sem hafna þessum ásökunum.
NCS
thumb|right|Frumlitapörin í NCS-litakerfinu NCS (skammstöfun fyrir Natural Color System eða „náttúrulega litakerfið“) er staðlað litakerfi sem sænska fyrirtækið Skandinaviska Färginstitutet AB gefur út. Kerfið byggist á gagnlitakenningu þýska lífeðlisfræðingsins Ewald Hering. Í kerfinu eru því þrjú andstæðupör frumlita: hvítur og svartur, grænn og rauður, blár og gulur. Kerfið er talið lýsa því betur hvernig fólk upplifir liti en einfaldari litakerfi eins og RGB.
Notkun NCS-kerfisins er algengust fyrir litaprufur í málningu, í hönnun og arkitektúr. Það er notað sem opinber litastaðall í nokkrum löndum.
Tvö dæmi um litagildi í NCS-kerfinu (litirnir í sænska fánanum):
Valdaútvíkkun (Evrópusambandið)
Valdaútvíkkun (þýs. Kompetenzergänzungsbestimmung) er ein af grunnreglum Evrópusambandsins og kemur fram í 352. gr. sáttmála um starfsemi Evrópusambandsins. Hún mælir fyrir um að undir vissum kringumstæðum geti Evrópusambandið sett reglur þrátt fyrir að ekki sé heimild fyrir reglusetningunni í sáttmálum sambandsins. Skyld þessari reglu er eldri kenning um „implied powers“, sem réttlætir það að fyllt sé í eyður sáttmála sambandsins þegar ekki er bein heimild í þeim fyrir tiltekinni reglusetningu sambandsins. Hún hefur nú að mestu vikið fyrir almennri heimild í 352. gr. sáttmála um starfsemi Evrópusambandsins.
Þrátt fyrir lögmætisreglu Evrópuréttarins, sem mælir fyrir um að Evrópusambandið og stofnanir þess þurfi að byggja gjörðir sínar á heimild í sáttmálum um sambandið, var við samningu sáttmála sambandsins talið ljóst að vegna viðskiptalegrar framþróunar og flækjustigs þeirra sviða sem sambandið væri að setja reglur á, væri ekki við samningu sáttmálanna hægt að sjá fyrir allar aðstæður sem upp geta komið, þar sem þyrfti að setja reglur til að ná fram markmiðum sambandsins.
Lífsferilsgreining
Lífsferilsgreining er magnbundin greining á umhverfisþáttum vöru eða þjónustu á lífsferli hennar. Slík greining felur í sér heildstæða athugun á helstu umhverfisþáttum á lífsferli vöru eða þjónustu, á hverju stigi fyrir sig. Lífsferilsgreining er stundum einnig kölluð lífsferilsmat eða vistferilsgreining. Lífsferill er ferill vöru eða þjónustu frá vöggu til grafar, svo sem hönnun, hráefnisval, framleiðsla, dreifing, notkun, endurnýting og förgun. Lífsferill skiptist í nokkur tengd stig. Dæmi: Á lífsferli bensínbifreiðar eru umhverfisáhrifin mest á notkunarstiginu.
Niðurstöður lífsferilsgreininga eru notaðar við samanburð á valkostum. Dæmi: Í lífsferilsgreiningu á veiðiaðferðum kom í ljós að þorskveiðar með botnvörpu hafa mun meiri neikvæð áhrif á umhverfið en þorskveiðar með línu.
Finnska karlalandsliðið í körfuknattleik
180px|thumb|Fáni Finnlands thumb|right|200px|Finnar fagna sigri á frökkum á EM 2017. Finnska karlalandsliðið í körfuknattleik leikur fyrir hönd Finnlands í körfuknattleik. Það hefur verið meðlimur í FIBA síðan árið 1939.
Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)
Frjálslyndi flokkurinn (Liberal Party á ensku) var stjórnmálaflokkur sem var einn af tveimur stærstu flokkum Bretlands á nítjándu öld og byrjun tuttugustu aldar.
Flokkurinn varð til á sjötta áratug 19. aldar með bandalagi Vigga, stuðningsmanna Roberts Peel sem studdu verslunarfrelsi og róttæklinga sem voru hlynntir hugsjónum bandarísku og frönsku byltinganna. Í lok 19. aldar hafði Frjálslyndi flokkurinn myndað fjórar ríkisstjórnir undir forsæti Williams Ewart Gladstone. Þótt flokkurinn væri klofinn í afstöðu sinni til írskrar heimastjórnar vann hann stórsigur í kosningum árið 1906 og myndaði ríkisstjórn á ný.
Frjálslyndi flokkurinn kom á ýmsum umbótum sem lögðu grunn að bresku velferðarríki. Formaður Frjálslyndra, H. H. Asquith, var forsætisráðherra Bretlands frá 1908 til 1916. Við honum tók annar frjálslyndismaður, David Lloyd George, frá 1916 til 1922. Þótt Asquith væri formaðurinn var Lloyd George jafnan mesti áhrifamaðurinn innan flokksins. Asquith var um megn að gegna embætti forsætisráðherra þjóðstjórnar á meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð og því tók Lloyd George við af honum í lok ársins 1916. Asquith var þó áfram formaður Frjálslyndra. Þeir Lloyd George kepptust um völd innan flokksins næstu árin og grófu mjög undan áhrifum flokksins með þessum innanflokksdeilum.
Íhaldsflokkurinn var í lykilhlutverki í ríkisstjórn Lloyd George og Íhaldsmenn drógu loks stuðning sinn við hann til baka árið 1922. Í lok þriðja áratugarins hafði Verkamannaflokkurinn velt Frjálslyndum úr sessi sem helsti keppinautur Íhaldsflokksins. Frjálslyndi flokkurinn beið fylgishrun frá árinu 1918 og á sjötta áratugnum vann flokkurinn ekki fleiri en sex þingsæti í kosningum. Fyrir utan minniháttar sigra í aukakosningum batnaði gæfa Frjálslynda flokkinn ekki fyrr en hann gekk í bandalag við Jafnaðarmannaflokkinn árið 1981. Í kosningum ársins 1983 hlaut bandalagið um fjórðung greiddra atkvæða en þó aðeins 23 af 630 þingsætum þar sem það gaf kost á sér. Árið 1988 sameinuðust Frjálslyndir og Jafnaðarmenn og stofnuðu flokk Frjálslyndra demókrata.
Pennínafjöll
thumb|250px|Kort af Pennínafjöllum á Bretlandi. Pennínafjöll (enska Pennines) er lágur fjallgarður í Norður-Englandi og Suður-Skotlandi. Hann aðskilur Norðvestur-England frá Yorkshire-sýslu og norðaustrinu.
Fjallgarðurinn er oft talinn að vera „hryggur Englands“ og er á samfelldu svæði frá Peak District í Derbyshire-sýslu, í gegnum Yorkshire-dali, umhverfis Norður- og Vestur-Manchester, West Pennine Moors og Cumbrian Fells til Cheviot Hills við landamæri Skotlands og Englands.
Fjallshryggurinn er talinn vera eitt af fegurstu svæðum á Bretlandi. Sumir hlutar hans eru í þjóðgörðum en enginn þjóðgarður nær yfir hann allan. Norðurhluti þeirra telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar. Hæsti tindur svæðisins er Cross Fell í austur Cumbria og nær hann 893 m hæð yfir sjávarmáli.
Hugh Andrew Johnston Munro
Hugh Andrew Johnstone Munro (29. október 1819 – 30. mars 1885) var breskur fornfræðingur og prófessor í fornfræði við Cambridge-háskóla.
Munros er einkum minnst fyrir mikilvæga útgáfu hans á kvæði Lucretiusar (1860; aukin og endurbætt útgáfa ásamt enskri þýðingu og skýringum 1864) en Munro ritstýrði einnig útgáfum á verkum Hóratíusar og Catullusar. Hann þótti einstaklega skarpskyggn textarýnir. Munro var einnig vel að sér um fornleifafræði og ferðaðist oft til Ítalíu og Grikklands.
Alchemilla sibirica
Alchemilla sibirica er fjölær jurt af rósaætt (Rosaceae). Hún vex frá austur Evrópu austur í Síberíu og suður í Kírgistan.
Tyrkjaránið
thumb|right|Frá Vestmannaeyjum Tyrkjaránið átti sér stað sumarið 1627 þegar sjóræningjar frá norðvestur-Afríku rændu fólki í Grindavík, Vestmannaeyjum og á Austfjörðum og seldu í þrældóm í Barbaríinu. Ræningjahóparnir voru tveir, einn frá Algeirsborg (nú í Alsír) og annar frá Sale (nú í Marokkó). Um 50 voru drepnir og tæplega 400 manns var rænt. Níu til átján árum síðar náðist að greiða lausnarfé fyrir 50 einstaklinga, meirihluti þeirra náði að snúa heim til Íslands.
Meðal þeirra sem var rænt var Guðríður Símonardóttir (Tyrkja-Gudda), sem síðar giftist Hallgrími Péturssyni, Ólafur Egilsson prestur, og Halldór Jónsson hertekni, síðar lögréttumaður.
Heiti atburðarins vísar ekki til Tyrklands, á þessum tíma vísaði heitið „Tyrkir“ til allra múslima á Miðjarðarhafssvæðinu þar sem þau svæði voru flest undir Tyrkjaveldi.
Ræningjarnir
Jan Janszoon van Haarlem var hollenskur sjóræningi sem gengið hafði í þjónustu Ottómanaveldisins og kallaðist þar oftast Murat Reis aðmíráll. Hann varð fyrsti landstjóri og stóraðmíráll borgríkisins Salè á strönd Marokkó, en höfnin þar var miðstöð sjóræningja sem herjuðu á nærliggjandi hafsvæði. Árið 1627 skipaði Janszoon dönskum þræl úr áhöfn sinni sem hafði komið til Íslands, að stýra skipi sínu þangað sem engum hafði áður dottið í hug að fremja sjórán. Annað skip, sem var frá Algeirsborg, lagði einnig af stað í ránsferð til Íslands en kom þangað mun síðar og er ekki ljóst hvort skipin höfðu eitthvert samflot í upphafi eða samráð um Íslandsferðina.
Grindavík
Ræningjarnir frá Salé undir forystu Janszoons komu til Grindavíkur 20. júní 1627. Danski kaupmaðurinn í Grindavík, Lauritz Bentson, sendi átta menn á báti til að athuga hvaða skip væri þarna á ferðinni og fóru þeir um borð en ræningjarnir tóku þá og fengu þá til að upplýsa að fátt væri um varnir í landi. Þeir náðu líka á sitt vald dönsku kaupskipi sem lá á höfninni. Murat Reis fór svo með þrjátíu menn í land og rændu þeir kaupmannsbúðina en kaupmanninum tókst að flýja ásamt öðrum dönskum mönnum nema þeim þremur sem verið höfðu um borð í danska skipinu.
Síðan rændu þeir bæina í víkinni, hirtu það sem þeim þótti fémætt en tóku 15 manns höndum og særðu tvo illa. Margir gátu þó flúið og falið sig í hrauninu. Ræningjarnir sigldu svo frá Grindavík en á útsiglingunni urðu þeir varir við danskt kaupskip sem var á leið til Vestfjarða. Þeim tókst að blekkja skipverja með því að draga upp falskt flagg og ná skipinu á sitt vald og höfðu þeir nú þrjú skip.
Ræningjarnir munu sjálfir hafa haft í huga að fara til Vestfjarða og ræna þar en hættu við það og ætluðu að ráðast að konungsmönnum á Bessastöðum en þar voru menn viðbúnir þeim og höfðu safnað liði og mannað fallbyssur. Eftir að eitt skipanna steytti á skeri utan við Bessastaði gáfust ræningjarnir upp á fyrirætlunum sínum og sigldu 24. júní frá landinu og héldu heim á leið með fólkið, sem var svo selt í ánauð í Salé. Guðrún Jónsdóttir húsfreyja á Járngerðarstöðum og Halldór bróðir hennar losnuðu fljótt úr haldi og komu aftur til Íslands 1628 og Helgi sonur Guðrúnar var keyptur laus 1636 og kom heim. Hinir níu Grindvíkingarnir sneru ekki heim aftur.
Austfirðir
Seinni ræningjahópurinn, um 300 menn að talið er, var frá Algeirsborg. Ræningjarnir komu á tveimur skipum að Hvalnesi 4. júlí og tóku þar land. Enginn var heima á Hvalnesbænum en ræningjarnir létu greipar sópa og sigldu síðan inn á Berufjörð og vörpuðu akkerum við Berunes. Þar réru þeir á árabátum yfir að verslunarhöfninni á Djúpavogi en þar lá danskt kaupskip. Náðu ræningjarnir því þegar og umkringdu svo kaupmannshúsin og ruddust þar inn. Þar og á skipinu tóku þeir fjórtán Dani og einn Íslending.
Ræningjarnir héldu svo áfram inn með firðinum, komu fólki víða að óvörum á bæjum, tóku það og fluttu út í skip. Einn piltur slapp þó undan þeim og tókst að vara fólk við á sumum bæjum og sagt er að Austfjarðaþokan hafi bjargað sumum og auðveldað þeim undankomu. Þeir rændu um Berufjörð, Breiðdal og Hamarsfjörð og hertóku alls um 110 manns en drápu nokkra. Sagt er að þeir hafi ætlað að halda áfram norður með Austfjörðum en fengið harðan mótvind. Þá sneru þeir við og héldu vestur með suðurströndinni en þar var hvergi hægt að lenda fyrr en kom að Vestmannaeyjum. Á leiðinni hittu þeir fyrir enskt fiskiskip sem þeir náðu á sitt vald.
Vestmannaeyjar
Mánudaginn 16. júlí 1627 réðust ræningjarnir á Vestmannaeyjar. Snemma morguns þann dag sáust í landsuður af Eyjum þrjú skip er stefndu að eyjunum. Mikill ótti greip fólk í Vestmannaeyjum, þegar sást til skipanna, enda höfðu Vestmannaeyingar frétt af ránum í Grindavík og víðar um landið. Höfðu þeir því komið sér upp vörnum við höfnina. Sjóræningjarnir sigldu hins vegar fram hjá höfninni, suður með eynni og gengu þeir á land á Ræningjatanga og komu þannig Eyjamönnum í opna skjöldu. Ólafur Egilsson segir í Reisubók sinni að Íslendingur sem var í áhöfn enska skipsins sem þeir hertóku hafi sagt þeim hvar þeir gætu tekið land.
Af ræningjunum er það að segja, að þeir fóru í þrem hópum í kaupstaðinn. Hvar sem ræningjarnir fundu fólk á vegi sínum, tóku þeir það, bundu og ráku á undan sér niður í þorpið. Sama gilti jafnvel líka um búpening, sem á vegi þeirra varð. Þeir, sem komust ekki nógu hratt, voru höggnir niður og drepnir. Á efstu bæjunum hefur fólkið orðið verst úti, þar sem ræningjana bar svo fljótt að og óvænt. Fólkið á neðri bæjunum komst fremur undan og leitaði skjóls í hellum og gjótum. Danski kaupmaðurinn komst undan ásamt áhöfninni á dönsku kaupskipi sem lá á höfninni og reru þeir lífróður til lands.
Sjóræningjarnir dvöldu í þrjá daga í Vestmannaeyjum, með aðsetur á Ræningjaflöt í Lyngfellisdal. Þeir handteknu voru bundnir á fótum og höndum og geymdir í dönsku verslunarhúsunum. Þeir sem veittu mótspyrnu eða þóttu ekki söluvænir voru drepnir. Flóttafólk sem reyndi að komast undan til fjalla var elt uppi, en margir björguðu lífi sínu með því að klifra upp í klettana. Vestmannaeyingar földu sig á ýmsum stöðum, meðal annars í Hundraðmannahelli og Fiskhellum. Er talið að um 200 manns hafi komist undan með því móti.
Landakirkju brenndu ræningjarnir eftir að hafa rænt skrúða hennar og öðru fémætu. Þjóðsögur segja að kirkjuklukkunum hafi verið komið undan í fylgsni í fjallaskúta, og er önnur enn í fullri notkun í Landakirkju. Tveir prestar voru í Vestmannaeyjum, og var annar þeirra, séra Jón Þorsteinsson, einn af þeim 34 sem talið er að hafi verið drepnir í ráninu en hinn, séra Ólafur Egilsson, var handsamaður og fluttur út í skip ásamt konu sinni, sem komin var að barnsburði, og tveimur börnum þeirra.
Ránsfengurinn
thumb|right|Titilsíða Reisubókar Ólafs Egilssonar. Siglingin til Barbarísins hefur án efa reynst föngunum erfið og sumir dóu á leiðinni. Ekki virðist þó hafa verið farið mjög illa með fólkið og Ólafur Egilsson tekur sérstaklega fram í Reisubókinni að þegar Ásta kona hans lagðist á sæng og ól barn út á rúmsjó hafi Tyrkirnir sýnt barninu mikla umhyggju.
Þegar til Algeirsborgar kom valdi borgarhöfðinginn („kóngurinn“, segir Ólafur), þá sem hann vildi fá í sinn hlut en hinir voru seldir á uppboði og hlutu misjafna vist. Um þrjátíu dóu fyrsta mánuðinn eftir að út kom. Sumir köstuðu brátt trúnni, einkum börn og ungmenni, og gerðust múslimar, en árið 1635 voru enn í Algeirsborg um 70 fullorðnir Íslendingar sem héldu fast við kristna trú.
Egill Ólafsson
Egill Ólafsson (f. 9. febrúar 1953) er íslenskur söngvari, leikari, laga- og textahöfundur. Eiginkona hans er Tinna Gunnlaugsdóttir fyrrverandi Þjóðleikhússtjóri.
Tyrkjaránið
Ránsfengurinn
Safnað var fé á Íslandi og í Danmörku til að reyna að kaupa fangana lausa og árið 1636 var greitt lausnargjald fyrir 34 þræla í Algeirsborg og þeir lögðu af stað heim. Sex dóu á leiðinni, einn varð eftir en 27 komu til Íslands, þar á meðal Guðríður Símonardóttir úr Vestmannaeyjum, oft nefnd Tyrkja-Gudda. Hún giftist síðar Hallgrími Péturssyni, sem fenginn hafði verið til þess þegar hinir herleiddu komu til Kaupmannahafnar að rifja upp með þeim kunnáttu þeirra í kristnum fræðum.
Egill Ólafsson
Egill kom fram á sjónarsviðið 1975, fyrst með Spilverki þjóðanna, Stuðmönnum og Hinum íslenzka Þursaflokki. Í leikhúsi hóf hann störf 1976 í sýningu Gullna hliðsins hjá Þjóðleikhúsinu. Hann hefur leikið í fjölda söngleikja og leikrita á íslensku leiksviði, sem og í íslenskum, þýskum og skandínavískum kvikmyndum. Egill hefur og samið tónlist fyrir bæði leikhús og kvikmyndir. Helstu höfundarverk Egils eru varðveitt á eftirfarandi hljómplötum; Hinn íslenski Þursaflokkur, Þursabit, Gæti eins verið, Grettir, Tifa tifa, Blátt blátt, Eva Luna, Angelus novus, Brot (músík úr leikhúsinu), Miskunn dalfiska, Vetur og síðast frá október 2017, FJALL (útg. á vínyl). Auk þess er til fjöldinn allur af hljómplötum með Stuðmönnum/Spilverki þjóðanna og fleirum með efni eftir Egil.
Tyrkjaránið
Ránsfengurinn
Nokkrir Íslendingar komu heim áður eða seinna og hafði einhverjum þeirra tekist að safna sér fé og kaupa sig sjálfir lausa. Þó munu einhverjir hafa kosið að vera um kyrrt í Barbaríinu þótt þeir væru ekki lengur ánauðugir. Alls munu um 50 manns hafa lagt af stað heim úr ánauðinni þótt ekki kæmust allir á áfangastað.
Skrásetning atburða
Ýmsar samtímaheimildir eru til um Tyrkjaránið. Ólafur Egilsson, prestur í Ofanleiti í Vestmannaeyjum var einn þeirra sem var tekinn höndum og fluttur til Algeirsborgar. Hann var hins vegar fljótlega sendur á fund Danakonungs til að reyna að fá Íslendingana leysta úr ánauðinni. Sú ferð bar lítinn árangur og hann kom aftur til Íslands 6. júlí árið 1628. Þá hóf hann fljótlega að skrásetja þessa reynslu sína í bók sem hann kallaði Reisubók séra Ólafs Egilssonar.
Kláus Eyjólfsson lögsögumaður skráði strax eftir ránið frásögn eftir sjónarvottum og kom líka út í Eyjar skömmu eftir að ræningjarnir fóru þaðan. Einnig eru til nokkur bréf sem rituð voru af Íslendingum í Barbaríinu.
Steinunn Jóhannesdóttir skrifaði sögulega skáldsögu um Tyrkjaránið sem kom út árið 2001. Hún heitir Reisubók Guðríðar Símonardóttur.
Pólstjarnan
thumb|right|Ljósmynd tekin á löngum tíma sem sýnir hvernig Pólstjarnan situr föst á norðurhimninum meðan aðrar stjörnur virðast hverfast um hana Pólstjarnan eða Norðurstjarnan (latína: Polaris, Bayer-kenni: α Ursae Minoris) er bjartasta stjarnan í stjörnumerkinu Litlabirni (Ursa Minor). Hún er mjög nálægt himinskauti norðurhvels jarðar og er því höfð fyrir pólstjörnu á norðurhimninum.
Pólstjarnan er í raun fjölstirni gert úr meginstjörnunni α UMi Aa, tveimur minni stjörnum, α UMi B og α UMi Ab, og tveimur fjarlægari stjörnum α UMi C og α UMi D. α UMi Aa er reginstirni í litrófsflokki F7 með sólmassann 4,5. Hún er talin vera í 325-425 ljósára fjarlægð frá jörðu.
Vegna þess hve Pólstjarnan liggur nærri himinskautinu á norðurhveli jarðar er sýndarstaða hennar nánast stöðug sem gerir hana hentuga sem viðmið (leiðarstjörnu) þegar siglt er eftir stjörnum. Algengt nafn hennar í germönskum málum er því „Leiðarstjarnan“. Eitt nafn hennar á forngrísku er κυνόσουρα kynosúra „skottið á hundinum“ frá þeim tíma þegar Litlibjörn var sýndur sem hundur. Á latínu var hún kölluð stella maris „sæstjarna“. Í klassískri fornöld var himinskautið nær Alfa Draconis en Pólstjörnunni en hún var notuð sem leiðarstjarna að minnsta kosti frá síðfornöld og hún hefur verið réttnefnd pólstjarna frá hámiðöldum.
Spútnik 1
thumb|right|Mynd af Spútnik 1 líkani á safni Bandaríska flughersins í [[Ohio fylki]] Spútnik 1 var fyrsta geimfar sem var sett á braut um jörðu. Sovétríkin skutu á loft geimfarinu þann 4. október 1957, frá Baikonor í Kasakstan. Spútnik 1 er kúlulaga með 58 cm þvermál, ásamt sendum sem voru 2.4 til 2.9 metra langir. Upphaf ferðarinnar og Spútnik verkefnisins var bókin Dreams of Earth and Sky, skrifuð af rússanum Konstantin Tsiolkovsky og útgefin árið 1885. Bókin sýndi fram á hvernig væri hægt að senda gervihnött á braut um jörðu.
Skotdagur Spútnik-1 markar upphaf geimaldar og í Rússlandi er hann haldinn hátíðlegur árlega. Spútniksléttan á yfirborði Plútós er nefnd eftir honum.
Bedřich Smetana
thumb|right|200px|Bedřich Smetana Bedřich Smetana (2. mars 1824 – 12. maí 1884) var tékkneskt tónskáld. Hann er þekktastur fyrir flokk sex sinfónískra ljóða sem einu nafni nefnast Föðurland mitt (Má Vlast). Þeirra á meðal eru hin kunnu lög Moldá (Vltava) og Frá skógum og ökrum Bæheims. Antonín Dvořák var nemandi Smetanas.
Carlsbergsjóðurinn
Carlsbergsjóðurinn – (danska: Carlsbergfondet) – er styrktarsjóður stofnaður af ölgerðarmeistaranum Jacob Christian Jacobsen árið 1876. Sjóðurinn á 30,3% í Carlsbergfyrirtækinu. Samkvæmt ákvörðun stofnandans skipar Vísindafélagið danska stjórn sjóðsins, sem er skipuð fimm mönnum. Carlsbergsjóðurinn hefur haft mikla þýðingu fyrir vísindastarfsemi í Danmörku.
Söguágrip
Árið 1882 tók sjóðurinn við langstærstu eign sinni, brugghúsinu Gamle Carlsberg. Samkvæmt stofnskránni skyldi Carlsbergsjóðurinn ávallt eiga 51% af hlutafénu í fyrirtækinu, sem í dag heitir Carlsberg A/S.
Avro
Fyrsta flugvél sem flaug á Íslandi var Avro 504K-tvívængja með 110 hestafla Le Rhône 9J-vél sem Cecil Faber keypti af breska flughernum árið 1919 og flutti til landsins með Gullfossi.
Carlsbergsjóðurinn
Söguágrip
Í maí 2007 heimilaði yfirstjórn sjóðamála (Civilstyrelsen) breytingu á stofnskránni þannig að Carlsbergsjóðurinn skuli eiga að minnsta kosti 25% af hlutafénu, og ráða 51% atkvæða á aðalfundi, sem er hægt af því að hlutafénu er skipt í tvo flokka, A- og B-hluti, þar sem A-hlutirnir hafa tífalt atkvæðavægi á við B-hlutina. Þá átti sjóðurinn 51,3% af hlutafénu, og skiptust hlutirnir þannig milli A- og B-hluta, að sjóðurinn réð yfir 81,9% atkvæða. Árið 2008 var efnt til hlutafjárútboðs til að víkka út starfsemi fyrirtækisins, og minnkaði eignarhlutur sjóðsins þá í 30,3% og atkvæðavægið í tæp 73%.
Árið 1881 stofnaði sonur J. C. Jacobsen, Carl Jacobsen, nýja bjórgerð, Ny Carlsberg, og auðgaðist brátt á rekstrinum. Hann var mikill listunnandi og varði mestum hluta tekna sinna til kaupa á listaverkum, gömlum og nýjum og varð safn hans á heimsmælikvarða. Jafnframt varði hann stórfé til að skreyta Kaupmannahöfn með listaverkum, og má þar nefna Litlu hafmeyna við Löngulínu og Gefjunargosbrunninn. Safn sitt, Ny Carlsberg Glyptotek, gaf hann í almennings eigu. Til að tryggja framtíð safnsins gaf hann Carlsbergsjóðnum Nýju Carlsberg verksmiðjurnar árið 1902, og var um leið stofnaður Nýi Carlsbergsjóðurinn, til stuðnings listum og listfræðum. Hann er sjálfstæð stofnun innan Carlsbergsjóðsins.
Árið 1970 voru Tuborg-verksmiðjurnar sameinaðar Carlsberg, en það breytti ekki starfsemi Carlsbergsjóðsins að öðru leyti en því að hann tók við rekstri Tuborgsjóðsins árið 1991.
Starfsemi Carlsbergsjóðsins
Starfsemi sjóðsins fer fram í eftirtöldum deildum eða stofnunum:
Carlsbergsjóðurinn hefur til umráða íbúðarhús J. C. Jacobsens á verksmiðjusvæðinu í Valby. Húsið er kallað Carlsberg Akademi og er með 400 m² aðstöðu til ráðstefnuhalds og 200 m² íbúð fyrir vísindamann.
Carlsbergsjóðurinn gefur út árbók með greinasafni um starfsemi fyrra árs.
Carlsbergsjóður og Ísland
Steindór Steindórsson frá Hlöðum hefur tekið saman yfirlit um styrki sem Carlsbergsjóður hefur veitt til Íslenskra vísindarannsókna. Skiptir hann yfirlitinu í þrjú tímabil. Auk þess veitti sjóðurinn marga styrki til danskra vísindamanna og stofnana sem fengust við rannsóknir sem tengdust Íslandi, má þar nefna Daniel Bruun og Kristian Kaalund, og Árnasafn í Kaupmannahöfn.
Loks má nefna að sjóðurinn hefur styrkt tvö mikilvæg verk um náttúru Íslands:
Popptónlist
Popptónlist (af hinu enska pop music, stytting úr popular music) er hugtak sem notað er yfir ákveðnar stefnur af vinsælli tónlist. Saga popptónlistar er nátengd tækniþróun nýrra miðla, upptökutækni og fjölmiðlun. Upprunalega var popptónlistin fyrst og fremst tengd ungu fólki en með árunum varð meiri breidd í aldri. Á sama tíma breiddist popptónlistin út og skaut til dæmis rótum í Japan og Afríku.
Einkenni
Frá upphafi hefur popptónlist verið skilgreind sem tónlist og tónlistarstefnur sem höfða til sem flestra áheyrenda. Það er að segja sú tónlist sem selst mest og best, sem hljóðrit (plötur, diskar), fær flesta áheyrendur á tónleika og mesta hlustun á útvarpsstöðvum.
Sönglagið hefur alltaf verið kjarni popptónlistarinnar. Grunnform þess er vers og endurtekið viðlag. Algeng lengd laganna er 2 ½ til 5 og ½ mínúta. Sameiginleg einkenni poppsins er ákveðinn einfaldleiki, grípandi taktur, einfaldar laglínur og auðlærður texti. Popplögin höfða ekki til samfélagslegrar meðvitundar, pólitískra skoðana og uppreisnar eins og rokk og ról sem aðgreindi til dæmis kynslóð ungs uppreisnargjarns fólks frá kynslóð foreldranna. Fulltrúar poppsins settu fram allt aðra og sléttari ímynd.
Ólíkt öðrum tónlistarstefnum, sem eru skýrt afmarkaðar í formi og flutningi (sbr. stefnur í klassískri tónlist) hefur poppið þróast og heldur áfram að breiðast út sem tilviljanakennd blanda hvað varðar stíl. Tónlistin er gjarnan bræðingur sem fær að láni og aðlagar frumþætti og hugmyndir úr ólíkum tónlistarstefnum. Þar má nefna sem dæmi áhrif frá rokki, kántrí-, diskó- og pönktónlist, ryþmablúsi, hipp hoppi og á síðari árum einnig suður-amerískri tónlist. En þrátt fyrir þennan suðupott þá er einn armur popptónlistarinnar sem af mörgum er talinn vera hið eina og sanna popp og er það kallað pure pop eða power pop. Þetta eru sönglög, yfirleitt ekki lengri en 3 ½ mínúta, spiluð á rafmagnsgítar, bassa og trommur með auðlærðu viðlagi.
Meginmarkmiðið er yfirleitt að hljóma þægilega frekar en að leitast sé við einhverri listrænni dýpt. Almennt má segja að popptónlist sé hugsuð sem tónlistarstefna sem hljóðrituð geti náð til fjöldans. Þáttur viðskiptalífsins hefur alltaf verið áberandi í poppinu. Framleiðendur byrjuðu snemma að stofna poppgrúppur, þeir völdu einstaklinga eftir útliti, danshæfileikum og öðrum ytri eiginleikum sem þeir töldu að aðdáendum myndi líka, frekar en tónlistarhæfileikum viðkomandi. Hljómsveitarmeðlimum var sagt hvernig þeir ættu að haga sér og þeim var markvisst komið á framfæri á tónleikum, sjónvarpi og kvikmyndum. Þarna var verið að framleiða popp sem vöru og var undanfari þess sem seinna birtist sem drengja- og stúlknabönd.
Sjötti áratugurinn
Popptónlistin kom fram í Bandaríkjunum í kjölfar rokk og ról tónlistarstefnunnar sem réði ríkjum á síðari hluta sjötta áratugarins. Rokk og ról er gjarnan tengt nafni sveitasöngvarans Bill Haley sem byrjaði á árinu 1953 að blanda saman áhrifum frá sveitatónlist og ryþmablúsi. Hann komst árið 1955 í efsta sæti vinsældalistans í Bandaríkjunum með laginu „Rock Around the Clock“. Lagið var vor og sumar smellur sem hélt fyrsta sætinu í átta vikur.
Fyrstu sönglög sem báru merki poppsstefnunnar voru stílblöndur hefðbundinna dægurlaga. Þannig var sveitatónlistinni breytt með því að leggja minni áherslu á hljóðfærasóló en meira lagt í sönginn, oft styrkt með strengjahópum og viðlagi fluttu af söngvurum.
Sjöundi áratugurinn
Þessi ár komu fram með stíl sem enn í dag er hljóðritaður. Það er svokallaður „novelty song“ sem byggir á fyndnum textum sem oft eru eftirherma. Melódíurnar eru einfaldar, grípandi og þess vegna auðlærðar.
Á miðjum áratugnum kom fram svokallað brimbrettapopp (e. surf pop) upprunnið í Kaliforníu þar sem þessi íþrótt var og er enn mjög vinsæl. Textarnir fjalla um líf unga fólksins, sólarlíf á ströndinni. Þarna er að finna meðal annarrs lög hljómsveitarinnar Beach Boys — „Surfin' USA“ frá árinu 1963 og „Good Vibrations“ frá 1966. Bítlarnir frá Englandi náðu nýjum hæðum í vinsældum.
Áttundi áratugurinn
Á seinni hluta áratugarinns hefur diskóið mikil áhrif á poppið. Hugtakið diskó kemur frá orðinu diskótek sem náði yfir næturklúbba sem voru vinsælir á sjöunda og áttunda áratugnum. Diskó er danstónlist sem meðal annars var spiluð í kvikmyndum. Myndir eins og Saturday Night Live gerðu þessa tónlist vinsælli en ella. Rafhljóðfæri urðu meira áberandi en áður. Þarna kom líka ný tíska fram. Fatnaður tónlistarmanna varð skrautlegri, til dæmis voru fyrirferðamiklir glansgallar vinsælir.
Á þessu tímabili var sungið í hárri tónhæð og bergmálstækni notuð til að breyta „sándi“ radda og hljóðfæra. Í tónlistinni var sterkt, stöðugt „beat“ og sterkari rytmatilfærslur (sýnkópur) í rafmagnsbassanum.
Um 1973 kemur sveitatónlist (kántrí) aftur inn í poppið og afró-amerískir ryþmar héldu áfram að vera áberandi á vinsældalistanum. Sænska hljómsveitin ABBA (stofnuð 1972) var mjög vinsæl á áratugnum og breski tónlistarmaðurinn Elton John varð stórstjarna.
Níundi áratugurinn
Á níunda áratugnum urðu lög úr kvikmyndum oft ofarlega á vinsældarlistum. Þar má nefna „Eye of the Tiger“ úr Rocky III (1982), „Flashdance“ og „What a Feeling“ úr Flashdance (1983). Poppið breiddist mjög mikið út á áratugnum og oft voru það popplög sem voru í fyrsta sæti á vinsældarlistum í Bandaríkjunum og í Bretlandi. Þar má nefna hljómsveitina Wham! með lagið „Wake Me Up Before You Go-Go“ sem kom út árið 1984. Svo má nefna það að rokkhljómsveitir fóru að blanda sér inní poppið og gáfu margar slíkar hljómsveitir út róleg popplög þar má nefna hljómsveitina The Police sem gaf út lagið „Every Breath You Take“ árið 1983. Á þessum tíma fóru popptónlistar menn að nota tónlistina sína til að safna peningum til góðgerðarmála, það voru haldnir styrktartónleikar og lög gefin út með mörgum vinsælum tónlistarmönnum til að safna peningum sem gengu síðan til góðra verkefna. Þar má nefna lögin „Do They Know It's Christmas?“ og „We Are the World“. Michael Jackson var vinsælasti popptónlistamaðurinn á þessum tíma.
Níundi áratugurinn er yfirleitt tengdur því að nota hljóðgervla og önnur rafhljóðfæri. Út frá því kom fram synthpop og aðrar rafstefnur svo sem elektró, teknó og freestyle. Á þessum áratug naut einnig mikilla vinsælda ryþmablús, hipp hopp og rapp.
Tíundi áratugurinn
Fullyrða má að tíundi áratugurinn sé tími popplistakvenna. Þar nægir að nefna Sinead O'Connor með „Nothing Compares 2 U“ (1990), „Vogue“ með Madonna (1990), „Wannabe“ sem Spice Girls komu með 1996 og „Baby One More Time“ sem Britney Spears kom fram með árið 1999. Þetta tímabil sýnir einnig hvað poppið er orðið alþjóðlegt, á vinsældalistum eru lög frá Þýskalandi, Bretlandi, Spáni, Ítalíu, Hollandi og Ástralíu. Þessi þróun heldur áfram á tuttugustu og fyrstu öldinni og segja má að popptónlistin hafi orðið ein sterkasta tónlistarstefnan í unglingamenningunni.
Popp á Íslandi
Á Íslandi hafa tvær bækur verið skrifaðar um rokksögu Íslands. Það er annars vegar Rokksaga Íslands - frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990 eftir Gest Guðmundsson félagsfræðing og hins vegar ''Eru ekki allir í stuði? - Rokk á Íslandi á síðustu öld'' eftir tónlistarmanninn, tónlistarrýninn og Popplands-stjórnandann Gunnar Lárus Hjálmarsson sem þekktur er undir nafninu Dr. Gunni.
Í báðum þessum bókum er umfjöllun um íslenskt popp, þó ekki í samfelldu máli sem tónlistarstefnu. Yfirleitt er talað um poppið sem frekar ómerkilega tónlist sem menn spiluðu á böllum og sumarhátíðum til þess að vinna sér inn pening. Dr. Gunni skrifar í bók sinni að vorið 1973 væru tónlistarmenn „að láta undan fyrir innantómu ballharki – því sem „fólkið vildi“. Tilraunir sumra poppara til að ala ballgesti upp á framúrstefnurokki höfðu reynst árangurslitlar.“
Á níunda áratugnum kom fram hugtakið gleðipopp sem í byrjun þótti ekki merkilegt en á seinni hluta áratugarins rofaði til þegar það þróaðist í kraftmeira gleðirokk.
Í Rokksögu Íslands er gerð tilraun til að skipta íslenskri dægurtónlist í tvo flokka, það er listarokk og popp. Höfundur segir þó að innan þessara meginflokka sé margs konar munur. Hluti hinna vinsælu poppara komu úr tilraunakenndu rokki (dæmi: Stuðmenn og Síðan skein sól) aftur á móti eigi hljómsveit eins og Stjórnin rætur sínar að rekja til gleðipopps og dansleikjatónlistar. Eitt hefur alla tíð verið áberandi að popptónlist hefur átt auðveldari aðgang að útgefendum tónlistar og þar ráða viðskiptahættir mestu, poppið er tónlist fjöldans og því er meira upp úr því að hafa en annarri tónlist sem á sér færri aðdáendur.
Meðalhófsreglan (Evrópusambandið)
Meðalhófsreglan er ein af grunnreglum Evrópusambandsins. Hana er nú að finna í 4. mgr. 5. gr. sáttmála um Evrópusambandið þar sem úrrræði sambandsins séu takmörkuð við það sem sé nauðsynlegt til að ná markmiðum sáttmálanna um Evrópusambandið.
Evrópusambandið er með öðrum orðum skyldað til að ganga ekki lengra en nauðsyn krefur þegar unnið er að því að ná þeim markmiðum sáttmálanna sem stefnt er að. Verða þá úrræði þau sem sambandið grípur til í senn að vera til þess fallin að ná markmiðunum og að vera nauðsynleg til þess. Ef mörg úrræði standa sambandinu til boða til að ná aðstefndu markmiði ber sambandinu að grípa til vægasta úrræðisins (t.d. að velja rammatilskipun í stað tilskipunar). Loks verða úrræði þau sem sambandið grípur til að standa í eðlilegu samhengi með hinum aðstefndu markmiðum.
Mengjaaðgerð
Sammengi
thumb|right|[[Venn-mynd af A sam B: ~A \cup B]] Sammengi AB er táknað A \cup B og lesið „A sam B“. Öll stök sem koma fyrir í A og B eru í sammengi þess.
Sniðmengi
thumb|right|[[Venn-mynd af A snið B: ~A \cap B]] Sniðmengi AB er táknað A \cap B og lesið „A snið B“. Öll stök sem eru sameiginleg með A og B eru í sniðmengi þess.
Mismengi
thumb|right|[[Venn-mynd af A mis B: ]] Mismengi A og B er táknað og lesið „A mis B“. Öll stök sem koma fyrir í A en eru ekki hluti af B koma fyrir í þessu mismengi. Hins vegar er mismengið mengi allra staka sem fyrir koma í B en eru ekki stök í A.
Fyllimengi
thumb|right|[[Venn-mynd af fyllimengi A: ]] Fyllimengi er fundið út frá gefnu mengi, A, og tilteknu grunnmengi, G, sem hið gefna mengi er hlutmengi í. Fyllimenginu tilheyra öll stök grunnmengisins, sem ekki eru stök í A. Þannig er fyllimengi A það sama og. Fyllimengi mengisins A er táknað með yfirstrikuðu A;
Menntaskóli Borgarfjarðar
Menntaskóli Borgarfjarðar er einkarekinn menntaskóli með aðsetur í Borgarnesi. Skólinn var stofnaður árið 2006 en kennsla hófst haustið 2007. Hann er eini menntaskólinn í Borgarfirði og þjónar nokkuð stóru svæði en fyrir eru tveir háskólar í sveitarfélaginu.
Skólahúsið var ekki fullbúið við skólasetningu á fyrsta starfsári svo kennt var í öðrum húsum í Borgarnesi. Arkitektastofan Kurtogpí.
Stærstu hluthafar í skólanum eru Sparisjóður Mýrasýslu, Borgarbyggð, Skorradalshreppur, Loftorka, Kaupfélag Borgfirðinga og Nepal hugbúnaður en að auki eru 150 minni hluthafar í fyrirtækinu.
Nám til stúdentsprófs við skólann tekur að jafnaði 3 ár en alls býður skólinn upp á 3 námsbrautir; félagsfræðibraut, náttúrufræðibraut og almenna braut. Annarpróf tíðkast ekki, heldur er notað námsmat sem byggist á virkni nemandans jafnt og þétt allt árið. Kennslu aðferðir byggjast að miklu leyti á upplýsingatækni og eiga allir nemendur möguleika á að fá Macbook tölvu leigða af skólanum (þó að það sé valfrjálst er skylda að hafa með sér tölvu). Skólameistari er Kolfinna Jóhannesdóttir.
Við skólann er nemendafélag, NMB, en auk þess hefur Ungmennahúsið Mímir aðstöðu í nemendarými í kjallara skólans. Það má því segja að við skólann séu starfandi tvö nemendafélög.
Sarah Palin
Sarah Louise Heath Palin (fædd 11. febrúar 1964) var fylkisstjóri Alaska-fylkis frá 2006 til 2009 og varaforsetaefni Johns McCain í forsetakosningum Bandaríkjanna 2008. Hún er önnur konan í sögu Bandaríkjanna sem hefur verið í varaforsetaframboði annars stóru flokkanna (á eftir Geraldine Ferraro) í Bandaríkjunum og sú fyrsta í sögu Repúblikanaflokksins.
Ævi
Palin fæddist í Sandpoint í Idaho og var þriðja barn þeirra Sarah Heath, skólaritara, og Charles R. Heath, raungreinakennara og frjálsíþróttaþjálfara. Sarah stundaði mikið íþróttir á sínum yngri árum, lék körfubolta og hlaut gælunafnið „Sarah Barracuda“ vegna mikils keppnisskaps. Hún útskrifaðist frá Háskólanum í Idaho með B.S.-gráðu í samskipta- og fjölmiðlafræðum og með stjórnmálafræði sem aukagrein.
Hún var bæjarstjóri smábæjarins Wasilla í Alaska frá 1996 til 2002. Í október 1996 sagði hún lögreglustjóra bæjarins og ýmsum öðrum embættismönnum upp störfum til að láta reyna á „hollustu þeirra við nýja yfirstjórn“. Lögreglustjórinn sótti Palin til saka fyrir ólögmætan brottrekstur en dómstóllinn sýknaði hana með vísan til þess að henni hefði verið heimilt að segja starfsmönnum upp á pólitískum grundvelli.
Bókaverði bæjarins var einnig sagt upp störfum. Palin hafði áður spurst fyrir um hvort hún gæti látið fjarlægja úr bókasafninu bækur sem henni eða kjósendum mislíkaði. Hópur 60 bæjarbúa efndi til mótmæla og var bókavörðurinn endurráðinn.
Stefnumál
Palin er andvíg hjónaböndum samkynhneigðra, er andvíg fræðslu um kynlíf og getnaðarvarnir í skólum og styður skírlífiskennslu í þess stað, er andvíg fóstureyðingum nema líf móður sé í hættu. Hún styður dauðarefsingar og vill að sköpunarsagan sé kennd samhliða þróunarkenningunni.
Dacrydium nidulum
Dacrydium nidulum er sígrænt tré (um 10 til 30m hátt) frá Fídjíeyjum til Nýju-Gíneu og nágrennis (Mólúkka og Sundaeyjar).
Sumarfrí
Tenglar
Schulferien Summer vacation Kesäloma Zomervakantie Sommarlov
Dýna
thumb|Millistærð af dýnu Dýna (í gömlu máli nefnd hvílbeður eða undirsæng) er undirlag í rúmi og er til að auðvelda mönnum hvíld og svefn. Dýnur sitja oftast á gormbotni eða rimlagrind í rúmum, en eru líka stundum hafðar á beru gólfinu. Orðið sæng hefur lengi verið haft um ábreiðu í rúmi, en áður fyrr einnig um þykka sæng sem var fyllt af fiðri, dúni eða gervitrefjum til að hafa undir sér í rúmi. Orðið ílega er almennt haft um búnað í rúmi (sæng, undirsæng o.s.frv.).
Áður fyrr voru dýnur fylltar náttúrulegum efnum eins og hálmi eða fjöðrum. Nú á dögum eru dýnur gerðar úr gormavirki eða fylltar af efni eins og latexi eða tilbúnum svampi úr pólýúretani eða öðru plastefni. Sumar dýnur eru fylltar með lofti eða vatni (sbr. vatnsdýnur), eða náttúrulegu trefjaefni eins og futoni.
Yfirleitt er dýnuhlíf sett utan um dýnuna til að verja lakið og rúmfötum. Dýnur fást í ýmsum stærðum.
Piero Piccioni
Piero Piccioni (6. desember 1921 – 23. júlí 2004) var ítalskur píanóleikari og höfundur kvikmyndatónlistar í meira en 200 kvikmyndum. Hann er einkum þekktur fyrir sálardjass, fönk- og sófatónlist í ítölskum kvikmyndum frá 7. og 8. áratugnum. Hann vann einkum náið með leikstjórunum Francesco Rosi og Alberto Sordi.
Eistneska karlalandsliðið í körfuknattleik
Eistneska karlalandsliðið í körfuknattleik leikur fyrir hönd Eistlands í körfuknattleik. Það hefur verið meðlimur í FIBA síðan árið 1934.
Marstjarna
Marstjarna (fræðiheiti: Aster tripolium) er jurt sem vex í norður Evrópu og helst við saltmerski, ármynni eða árósa þar sem gætir sjávarfalla og í söltum jarðvegi. Marstjarnan er fjölær jurt sem getur orðið allt að 50 sm að hæð.
Þjóðfáni
right|thumb|180px|[[Danski fáninn|Þjóðfáni Dana, Dannebrog er elsti þjóðfáninn.]]
Þjóðfáni er fáni, sem er flaggað sem tákni lands eða þjóðar. Íslenski fáninn var opinberlega tekinn í notkun 17. júní 1944.
Fullveldisdagurinn
thumb|270px|Hinn almenni [[þjóðfáni Íslands]] Fullveldisdagurinn er svo nefndur til minningar um að þann 1. desember 1918, tóku gildi milli Íslands og Danmerkur Sambandslögin, sem voru lög um það hvernig Ísland stóð í sambandi sínu við Danmörku. Í þeim kom meðal annars fram viðurkenning Danmerkur á því að Ísland væri fullvalda og frjálst ríki. Dagurinn varð smám saman að almennum þjóðhátíðardegi fram að lýðveldistíma og var Íslenski fáninn dreginn að húni í fyrsta sinn sem fullgildur þjóðfáni þennan dag.
Lítið var samt um hátíðahöld þegar upp á hann var haldið í fyrsta sinn árið 1918, enda veturinn með eindæmum harður og oftast kallaður frostaveturinn mikli. Katla gaus einnig frá 12. október til 4. nóvember og seint í október barst drepsótt sú sem kölluð var spænska veikin til landsins og létust hundruð manna. Loks brast á nýtt kuldakast þegar veikin stóð sem hæst og ekki þótti ráðlegt að hafa langa útisamkomu við þessar aðstæður.