cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Starir
Starir (fræðiheiti: Carex) eru ættkvísl hálfgrasa sem telur 1100 til 2000 tegundir.
Flestar starir finnast í votlendi þar sem þær verða ríkjandi gróður.
Nokkrar tegundir stara
Nokkrar tegundir stara sem finnast á Íslandi:
Norwich
Norwich (enska City of Norwich) er borg í Austur-Anglíu á Englandi. Hún er höfuðborg sýslunnar Norfolk. Á 11. öldinni varð Norwich önnur stærsta borg Englands og var einn af mikilvægustum stöðum í konungsríkinu. Árið 2019 var mannfjöldi borgarsvæðis 143 þúsund og er þéttbýli 3.440,9 manns á ferkílómetra. Í Norwich er byggingarlist margvísleg og eru til margar sögulegar byggingar í dag.
Íþróttir
Knattspyrnulið borgarinnar er Norwich City sem hefur spilað í tveimur efstu deildum Englands síðustu ár.
Bergstandur
thumbnail|Coffre de perote eldfjall, Mexico thumbnail|Lindenstumpf, í Þýskalandi thumbnail|Hvítserkur
Alexander 2. Rússakeisari
Alexander 2. (Алекса́ндр II Никола́евич; Aleksandr II Nikolajevítsj á rússnesku) (29. apríl 1818 – 13. mars 1881) var keisari Rússaveldis frá 2. mars 1855 þar til hann var ráðinn af dögum þann 13. mars 1881. Hann var jafnframt konungur Póllands og stórhertogi Finnlands.
Mikilvægasti verknaður Alexanders á valdatíð hans var aflétting bændaánauðarinnar árið 1861, en með henni áskotnaðist Alexander viðurnefnið „frelsunarkeisarinn“. Keisarinn stóð fyrir ýmsum umbótum, þar á meðal endurskipulagningu réttarkerfisins, skipun kjörinna héraðsdómara, afnámi líkamlegra refsinga, aukinni héraðssjálfsstjórn, almennri herskyldu, skertum forréttindum aðalsstéttarinnar og aukinni háskólamenntun.
Í utanríkismálum seldi Alexander Bandaríkjunum Alaska árið 1867 af ótta við að þessi afskekkta nýlenda myndi enda í höndum Breta ef kæmi til stríðs við þá. Alexander sóttist eftir friði og sleit bandalagi við Frakkland þegar Napóleon III féll frá völdum árið 1871. Árið 1872 gekk hann í „Þriggjakeisarabandalagið“ svokallaða ásamt Þýskalandi og Austurríki til þess að friðþægja Evrópu. Þrátt fyrir að reka friðsama utanríkisstefnu háði Alexander stutt stríð gegn Tyrkjaveldi árin 1877-78, þandi Rússaveldi enn frekar inn í Síberíu og Kákasus og lagði undir sig Túrkistan. Alexander sætti sig með semingi við niðurstöður Berlínarfundarins þótt hann hefði orðið fyrir vonbrigðum með þær. Árið 1863 var gerð uppreisn í Póllandi sem Alexander kvað niður og brást við með því að nema úr gildi stjórnarskrá Póllands og lima það beint inn í Rússland. Alexander var enn að leggja til aukna þingvæðingu þegar hann var myrtur af meðlimum uppreisnarhreyfingarinnar Narodnaja Volja árið 1881.
William Randolph Hearst
thumb|150px|right|William Randolph Hearst William Randolph Hearst (29. apríl 1863 – 14. ágúst 1951) var bandarískur fjölmiðlamaður.
Meðal fjölmiðla sem hann átti voru The San Francisco Examiner, The New York Journal seinna nefnt The New York Journal American, New York Evening Journal sem seinna sameinaðist The New York Journal American, Los Angeles Examiner, Washington Herald, New York Daily Mirror og mörg fleiri.
Einnig stundaði hann útgáfu tímarita og þeirra frægust eru tímarit eins og tímaritin National Geographic og Cosmopolitan.
Hlutabréf
Hlutabréf eru ávísun á ákveðinn eignarhlut í hlutafélagi. Mismunandi réttindi geta fylgt hlutabréfinu en algengast er að það veitir eiganda þess rétt til þess mæta á og taka þátt í kosningum á aðalfundi félagsins, taka við arði frá félaginu og selja hlutabréfið eða eignarhlutinn til þriðja aðila. Hlutabréf eru ein tegund verðbréfa.
Hlutabréf eru gefin út á ákveðnu nafnverði, oft ein króna á hvern hlut. Ef hlutabréfin eru skráð í opinberum kauphöllum er gjarnan talað um ,,skráð hlutabréf" en við skráningu verður til opinbert gengi á hlutum í félaginu og auðveldar það eigendum hlutabréfa að eiga viðskipti með bréfin. Nafnvirði allra útgefinna hlutabréfa í hlutafélagi er kallað hlutafé félagsins en hlutafé félagsins margfaldað með gengi í kauphöll er kallað markaðsvirði félagsins.
Margvíslegar takmarkanir á meðferð hluta í hlutafélagi geta verið í samþykktum félagsins, t.d. um forkaupsrétt annarra eigenda að hlutum.
Grundkapital fundamenta kapitalo Marché boursier Dionica 주식 株式 Aksjekapital Ação (bolsa de valores) aktiekapital 股票 股票
Þórsnes
Þórsnes er nes sem gengur út úr norðanverðu Snæfellsnesi c.a. fyrir miðju. Það liggur milli Vigrafjarðar (Sauravogs) og Hofsvogs. Nesið er tiltölulega láglent, en stöku borgir skaga upp úr mýrlendi og er Helgafell þeirra stærst. Yst á Þórsnesi stendur höfuðstaður Snæfellinga, Stykkishólmur. Nesið er mjög vogskorið og margar eyjar og sker liggja í nágrenni þess.
Þórsness er fyrst getið í Eyrbyggju. Þórólfur Mostrarskeggur landnámsmaður kastaði öndvegissúlum sínum fyrir borð þegar hann kom að ströndum Íslands og sagðist setjast þar að er Þór myndi láta þær að landi koma. Súlurnar komu að landi við það nes sem hann svo nefndi Þórsnes. Hann nam þar land og setti bú sitt að Hofsvogi.
Í tíð Þórólfs var héraðsþing Snæfellinga og síðar Vestfirðinga valinn staður á Þórsnesi. Nefndist þingið Þórsnesþing, og var haldið að Þingvöllum. Mesta höfuðból á Þórsnesi var lengi Helgafell, en þar var klaustur frá 1184 til siðaskipta. Verslun hófst á Þórsnesi í landi Grunnasundsnes í kringum árið 1590 og upp úr þeirri verslun spratt svo Stykkishólmur.
Árið 1996 fannst 87° heitt vatn í landi Hofstaða á Þórsnesi.
Julie Kavner
thumb|right|Julie Kavner. Julie Kavner (fædd 7. september 1950) er bandarísk leikkona og skemmtikraftur sem er þekktust fyrir að tala fyrir Marge Simpson í The Simpsons-teiknimyndaþáttunum og hefur meðal annars hlotið Emmy-verðlaunin fyrir það. Hún talaði einnig fyrir mömmu Tímons í Tímon og Púmba og fleira. Hún hefur einnig leikið í mörgum af kvikmyndum Woody Allen.
Hamskiptin
Hamskiptin (eða Umskiptin) (þýska: Die Verwandlung) er stutt skáldsaga eftir Franz Kafka sem kom út árið 1915. Sagan er ein af þekktari skáldverkum 20. aldar og fjallar um farandsölumanninn Gregor Samsa. Hann vaknar einn daginn í líki risavaxinnar bjöllu, og er því lýst hvernig Samsa og fjölskylda hans takast á við þessar miklu breytingar.
Gráhaddur
Gráhaddur (fræðiheiti: Polytrichum piliferum) er mosategund af haddmosaætt sem vex meðal annars á Íslandi. Hann þekkist auðveldlega frá öðrum haddmosum á því að hann hefur langan litlausan blaðodd.
Útbreiðsla og búsvæði
Gráhaddur vex í sendnum jarðvegi, á melum, steinum, klettum, móbergi og urðum. Hann notast mikið við röskuð búsvæði líkt og jarphaddur (P. juniperinum) en sækir í óstöðugri jarðvegsyfirborð, opnara og súrara undirlag.
Gráhaddur finnst frá 0 upp í 3370 metra hæð erlendis. Á Íslandi finnst hann víða um land en á Norðurlandi eru eyður í útbreiðslu hans. Hann er með einn af fáum mosategundum sem þolir að vaxa í landmelhólavist sem einkennist af lausum foksandi.
Rannsóknir
Í tilraun á gamalli járnnámu í New York gat gráhaddur auðveldað fræjum að spíra og mögulega bætt uppvaxtarskilyrði æðplantna fyrstu vikurnar. Í tilrauninni voru þó mikil afföll og ekki fannst sterkt samband milli tilraunarþátta.
Í þjóðgarði í Póllandi kom í ljós að hægt er að nota bæði gráhadd og kjarrhadd (Polytrichastrum formosum) til að vakta magn þungmálma sem berast í litlu magni um langa leið í andrúmslofti. Tegundirnar safna báðar í sig málmunum kadmíumi, kóbalti, krómi, kopar, mólýbdeni, nikkel, blýi og rúbidíni í magni sem hægt er að nýta til mælinga. Í tilrauninni kom í ljós að gráhaddur hentaði betur en kjarrhaddur í þungmálmsrannsóknir.
Robert Lee
Robert Lee getur átt við:
My Life in Ruins
My Life in Ruins er rómantísk gamanmynd frá árinu 2009 og gerist í rústum forn Grikklands og leika Nia Vardalos, Richard Dreyfuss, Alexis Georgoulis, Rachel Dratch, Harland Williams og breski gamanleikarinn Allistair McGowan í henni. Myndin fjallar um leiðsögukonu en lí hennar tekur persónulegan krók, þegar hópurinn hennar lendir í gamansömum aðstæðum í rústunum, ásamt óviðbúnum áningarstöðum á leiðinni. Myndin kom í kvikmyndahús þann 5. júní 2009 í Bandaríkjunum en 7. maí 2009 í Grikklandi
Magnús Tómasson
Magnús Tómasson (f. 29. apríl 1943) er íslenskur myndlistarmaður.
Nám
Hann stundaði nám við Menntaskólann í Reykjavík og að því loknu hélt hann til Kaupmannahafnar í nám við Konunglegu listaakademíuna. Þar lærði hann í málaradeild, grafíkdeild og deild sem kallast „Mur og Rumkunst“. Eftir námið þar hélt Magnús aftur heim til Íslands þar sem hann varð einn af forsprökkum SÚM hópsins. Þar vann hann með mönnum eins og Sigurði Guðmundssyni, Hreini Friðfinnssyni og Jóni Gunnari Árnasyni.
Helstu verk
Þotuhreiðrið - er höggmynd sem stendur við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Verkið er risastórt egg úr ryðfríu stáli, en þotutrjóna sem líkist gogg brýst út úr egginu.
Minnismerki um óþekkta embættismanninn - verkið stóð áður fyrr í garði fyrir aftan Hótel Borg, nánar tiltekið milli Lækjargötu og Pósthússtrætis. Núna stendur það fyrir framan Iðnó, en það var fært þangað árið 2012 í þeim tilgangi að gera það sýnilegra.
Campanula ptarmicifolia
Campanula ptarmicifolia er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi.
Magnús Tómasson
Helstu verk
Hús tímans - hús skáldsins - er 6 metra útilistaverk, unnið úr eir og grjóti, meðhöndluðu með platínu sem stendur við Stekkjarflöt í Mosfellsbæ. Verkið er líklegast tilvísun í Gljúfrastein, hús Halldórs Laxness, en það hefur gjarnan verið kallað hús skáldsins.
Geimverusagan
Geimverusagan eða sagan um heila í krukku er saga sem er ætlað að vekja heimspekilegar hugleiðingar um eðli raunveruleikans, þekkingar, merkingar, sannleikans og hugsana. Sagan hefur verið til í ýmsu formi og er oftast rakin til René Descartes og dæmis hans um illan anda, sem gerir hvað sem er til að plata mann, en nýlegri útgáfu sögunnar um heila í krukku má rekja til bandaríska heimspekingsins Hilarys Putnam. Geimverusagan er eitthvað á þessa leið:
Stafmerki
Stafmerki eða framburðartákn er lítið tákn sem ritað er fyrir ofan eða neðan bókstaf, á miðju hans eða til hliðar. Stafmerki eru mismunandi eftir tungumálum. Í latnesku stafrófi eru þau helst notuð til þess að tákna annan framburð eða  frávik í framburði miðað við framburð stafs án stafmerkis. Þau eru þó ekki notuð í öllum tungumálum sem rituð eru með latnesku stafrófi, til dæmis eru þau aðeins notuð í tökuorðum í ensku. Í íslensku er broddurinn yfir staf helsta stafmerkið en bókstafir með broddi eru taldir sérstakir bókstafir í íslensku. Þessi hefð er ekki í öllum tungumálum, til dæmis eru bókstafir með stafmerkjum ekki taldir sérstakir bókstafir í frönsku og þeim má jafnvel sleppa þegar skrifað er í hástöfum.
Stafmerki eiga sér merkilega sögu. Þau eru upphaflega notuð til styttingar, til dæmis varð 'oe' að 'ö' eða 'ø', og 'aa' í dönsku varð 'å'. Broddur yfir sérhljóði í íslenskum handritum táknaði upphaflega lengd, og kom í staðinn fyrir tvíritaðan sérhljóða. Löng sérhljóð í íslensku þróuðust öðru vísi en stutt og síðar komu til aðrar reglur um lengd og þess vegna tákna broddstafir nú allt önnur hljóð en stafir án brodds. Í tékknesku er broddur yfir sérhljóða einungis notaður til að tákna lengd hljóðsins en í finnsku eru langir sérhljóðar tvíritaðir. Í þessum málum báðum breytir lengd sérhljóðs merkingu og því er nauðsynlegt að tákna hana undir öllum kringumstæðum.
Geimverusagan
Svipaðar hugleiðingar áður fyrr
Pyrrhon (upphafsmaður heimspekilegrar efahyggju) var efasemdamaður um möguleikann á þekkingu og hélt því fram að ekkert væri hægt að vita. Vestrænir og austrænir heimspekingar fornaldar hafa að öllum líkindum spáð í svipuðum hlutum eins og sjá má á orðum Zhuāngzǐ:
Stafmerki
Í öðrum ritunarkerfum gegna stafmerki ýmsum hlutverkum. Í bæði arabísku stafrófi ( ـَ, ـُ, ـُ,) og hebresku stafrófi ( ַ, ֶ, ִ, ֹ, ֻ,) tákna þau sérhljóð sem eru ekki merkt á annan hátt.
Oddskarðsgöng
thumb|Oddskarðsgöng árið 2017. Oddskarðsgöng voru einbreið jarðgöng á Austurlandi sem gengu á milli Eskifjarðar og Neskaupstaðar. Göngin voru opnuð 1977 og voru í notkun þar til Norðfjarðargöng komu í stað þeirra árið 2017. Göngin eru nú lokuð.
Stafmerki
Tegundir
Stafmerki geta verið yfirsett, miðsett, undirsett eða hliðsett. Miðsett stafmerki heita líka strikanir.
Geimverusagan
Svipaðar hugleiðingar áður fyrr
Í annarri hugleiðingu sinni í bókinni Hugleiðingar um frumspeki, velti Descartes fyrir sér þeim möguleika, til að kanna hvað hann gæti vitað ef hann efaðist um allt, að til sé illur andi, sem starfar við það eitt að blekkja hann. Hvað getur hann þá vitað með vissu, ef allt, sem hann sér, gæti verið blekking? Þessar hugleiðingar leiða í ljós staðhæfinguna „ég er, ég er til“ sem er ávallt sönn á meðan hann getur hugsað hana eða m.ö.o.: „Ég hugsa, því er ég til“. Þessa fleygu línu þekkja margir á latínu sem: „Cogito, ergo sum“.
Oddskarðsgöng
Neskaupstaður komst fyrst í vegasamband við aðrar byggðir árið 1949 og lá leiðin um Oddskarð. Það er einn hæsti fjallvegur á landinu og hann getur verið ófær vegna snjóþyngdar. Því var hafist handa við Oddskarðsgöng árið 1974 og þau tekin í notkun 1978. Göngin eru 626 metra löng og í 632 metra hæð yfir sjávarmáli. Oddskarðsgöng gerðu leiðina mun léttari yfirferðar en þar sem göngin voru í talsverðri hæð gat verið þungt að komast að þeim.
Eskifjarðarmegin við Oddskarð er miðstöð vetraríþrótta og skíðalyfta.
Geimverusagan
Svipaðar hugleiðingar áður fyrr
Hugleiðingar af þessu tagi — þ.e.a.s. geimverusagan — hafa dúkkað upp í ýmiss konar vísindaskáldskap.
Merkingarfræðileg mótrök
Í bókinni Reason, Truth, and History leggur Hilary Putnam fram tillögu, sem sumir telja nægjusama, til að útiloka að maður sé heili í krukku. Hún byggir á því, að heili í krukku gæti aldrei sagt „ég er heili í krukku“ og haft rétt fyrir sér, því hann ætti alltaf við eitthvað annað. Til útskýringar má hugsa sér, að lesandi segi við sjálfan sig að hann sé að lesa þennan texta, en sé í raun liggjandi í rúminu sínu sofandi. Að segja að hann sé að lesa textann væri því ósatt. Með þessu móti telur Putnam sig sýna fram á að slíkar pælingar séu mótsagnakenndar, því orðin sem ég nota í sýndarveruleikanum eiga ekki við í raunveruleikanum. Einnig mætti hugsa sér, að fyrst sýndarveruleikinn er svona líkur raunveruleikanum, þá gæti hann allt eins verið sérstæður raunveruleiki.
En hugsi maður sér: „Hugsanlega er ég í svipaðri stöðu og heilabrotið stingur upp á“, þá er ekkert mótsagnakennt við setninguna og rök efasemdamanna um möguleikann á þekkingu gilda enn.
Hjónabandssæla
Hjónabandssæla (eða furstakaka) er einföld hvunndagskaka og þykir fyrirhafnarminni í bakstri en flestar aðrar, og þar af koma vinsældir hennar. Hún er oftast gerð úr hafragrjónadeigi sem er breitt út í form og rabbabarasulta smurð yfir. Aflöngum deigræmum er síðan raðað í net yfir, eða deigið einfaldlega hrært í hröngl og stráð yfir. Hjónabandssælan á rætur að rekja til Linzertorte, sem er austurrísk kaka.
Surtarbrandur
thumb|280px|Surtarbrandur frá námu í [[Búlgaría|Búlgaríu]]
Surtarbrandur (öðru nafni mókol eða brúnkol) eru samanpressaðar plöntuleifar og er svartleitur eða dökkbrúnn. Elsti hluti berggrunnsins á Íslandi er byggður upp af hraunlögum frá tertíertímabilinu og á mörkum þeirra finnast sums staðar surtarbrandslög. Útflattir trábolir í surtarbrandslögum kallast viðarbrandur. Surtarbrandur er fremur lélegt eldsneyti miðað við erlend brúnkol og er það vegna þess að í honum er mikið af eldfjallaösku.
Munur á steinkolum og brúnkolum felst í hlutfalli kolefnis.
Viður er 50% kolefni. Fyrsta stig steinkolamyndunar er mór, með um 60% kolefni. Þegar mórinn grefst undir fargi jarðlaga verða efnahvörf þar sem mikill hluti vatns, súrefnis, köfnunarefnis og annarra efna hverfa brott og mórinn ummyndast í brúnkol sem hafa 70% hlutfall kolefnis. Í steinkolum er 80% hlutfall kolefnis.
Úlfhéðinn Gunnarsson
Úlfhéðinn Gunnarsson (d. 1116) var íslenskur lögsögumaður sem var uppi á 11. og 12. öld. Hann var einn af heimildarmönnum Ara fróða þegar hann skrifaði Íslendingabók.
Surtarbrandur
Surtarbrandur er oftast flokkaður í þrjár gerðir: 1) viðarbrand sem myndaður er úr trjástofnum og greinum og þar sem viðargerð hefur varðveist þó stofnar hafi flatist vegna jarðlagafargs, 2) steinbrand sem er úr smágerðum jurtaleifum, oftast lagskiptur, þéttur og stökkur og 3) leirbrand sem er dökkur eða svartur leir sem hefur tekið í sig kolakennd efni.
Úlfhéðinn Gunnarsson
Úlfhéðinn var sonur Gunnars hins spaka Þorgrímssonar, sem var lögsögumaður tvisvar á 11. öld. Úlfhéðinn var kjörinn lögsögumaður 1108 og gegndi embættinu þar til hann lést 1116. Kona hans hét Ragnhildur Hallsdóttir og var komin í beinan karllegg af landnámsmanninum Höfða-Þórði Bjarnarsyni. Tveir synir þeirra, Hrafn og Gunnar, urðu lögsögumenn, svo og bróðursonur Úlfhéðins, Bergþór Hrafnsson.
Jaltaráðstefnan
Franklin D. Roosevelt, Jósef Stalín og Winston Churchill á Yalta ráðstefnunni|thumbnail Jaltaráðstefnan eða Krímráðstefnan var ráðstefna sem haldin var 4.–11. febrúar 1945 í Jalta á Krímskaga en þar hittust þjóðhöfðingjar Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og Bretlands; Franklin D. Roosevelt, Jósef Stalín og Winston Churchill um skiptingu landsvæða til sigurvegara eftir stríð. Ráðstefnan var önnur í röð þriggja ráðstefna þessara þjóðarleiðtoga, fyrsta ráðstefnan var í Teheran og þriðja ráðstefnan var í Potsdam.
Davíðslykill
Lýsing
Grannur stöngull, 5 - 15 sm á hæð. stofnblöðin þunn, óreglulega sporbaugótt, heilrend, aldrei mjölvuð. Stilkurinn á lengd við blökuna. Blómin smá bláleit. Blómgast í maí - júní.
Útbreiðsla og búsvæði
Útbreiðsla Davíðslykils; Grænland (Tunugdliarfik, Igaliko-firði og Itvineq og Ilualiafik í Nuup Kangerlua), norðurhluti N-Ameríku (Alta., B.C., Man., Nfld. and Labr., N.W.T., Nunavut, Ont., Que., Yukon; Alaska, Colo., Wyo) , Norðaustur Rússlandi.
Hefur aðeins fundist við Stóru Hámundarstaði í Eyjafirði. Talinn útdauður hér.
Búsvæði; rök engi, við læki og rökum sjávarbökkum og á mómýrum.
Uppruni og undirtegundir
Útlitseinkenni og erfðafræðilega gögn (A. Guggisberg et al. 2006) benda til að Primula egaliksensis sé upphaflega blendingur milli sect. Aleuritia og Armerina, og mögulegir foreldrar séu P. nutans og P. mistassinica eða forsögulegt form þeirrar tegundar. 2n = 36
Langkrækill
Langkrækill (fræðiheiti: Sagina saginoides) er jurt af hjartagrasaætt.
Bongbong Marcos
Ferdinand Romualdez Marcos Jr. (fæddur 13. september 1957), betur þekktur sem Bongbong Marcos er filippseyskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Filippseyja. Hann er sonur Ferdinand Marcos, fyrrum einræðisherra landsins, og fyrrum forsetafrúarinnar Imeldu Marcos. Marcos var þingmaður frá 2010 til 2016. Hann bauð sig fram sem varaforseti landsins árið 2016 en tapaði fyrir mannréttindalögfræðingnum Leni Robredo. Aftur atti hann kappi við Robredo í forsetakosningunum árið 2022. Hann vann kosningarnar með nokkrum mun.
Bonbbong Marcos hefur sagst hafa útskrifast úr Oxford-háskóla en hann kláraði ekki námið og hefur skólinn áréttað það.
Podocarpus glaucus
Podocarpus glaucus er sígrænt tré frá Indónesíu, Brúnei, Malasíu, Nýju-Gíneu, Filippseyjum og Salómonseyjum.
Sveitarfélagið Stykkishólmur
Sveitarfélagið Stykkishólmur er sveitarfélag á norðanverðu Snæfellsnesi. Það varð til við sameiningu Stykkishólms við Helgafellssveit. Sameiningin tók formlega gildi 29. maí 2022 eftir sveitarstjórnarkosningar. Þessi tvö sveitarfélög voru undir sama sveitarfélagi til 1892, þegar Helgafellssveit var skipt í Helgafellsveit og Stykkishólmshrepp. Stykkishólmshreppur varð síðar Stykkishólmsbær 1987 þegar hann fékk bæjarréttindi.
1994 voru kosningar um sameiningu þessara sveitarfélaga, en sú kosning var dæmd ógild vegna of stutts fyrirvara.
Sjal
thumb|Kona frá Mexíkó með sjal thumb|right|220px|Konur með sjöl á fyrsta hluta 20. aldar í Frakklandi.
Minik Wallace
thumb|Minik stuttu eftir komu hans til New York. thumb|Minik með Wallace fjölskyldunni árið 1900 Minik Wallace (fæddur 1890, látinn 29. október 1918) var inúíti sem var fluttur til Bandaríkjanna ásamt fimm öðrum inúítum frá Grænlandi árið 1897 í leiðangri Robert Peary. Faðir Miniks Qisuk var einn af inúítunum. Allir ínúítarnir nema Minik dóu úr berklum. Minik var ættleiddur af safnstjóra og tók upp ættarnafn hans Wallace. Lík föður hans Qisuk var sent til safnstjórans og flegið og beinagrind Qisuk höfð til sýnis á safninu.
Sjal
Sjal (þríhyrna eða herðaklútur) er klæðisplagg sem lagt er yfir herðar, efri hluta líkama og handleggi (herðasjal) og stundum einnig yfir höfuð (höfuðsjal). Það er venjulega ferkantað eða aflangt og oft brotið saman í þríhyrning.
Minik Wallace
Minik fór aftur til Grænlands og bjó þar um tíma en kom seinna aftur til Bandaríkjanna. Hann lést í Spænsku veikinni 1918.
Grand Est
thumb|Grand Est. Grand Est  er eitt af 18 héruðum Frakklands og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,5 milljónir og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar. Það var stofnað með sameiningu Alsace, Champagne-Ardenne og Lorraine árið 2016.
Tíu sýslur (departements) eru innan héraðsins: Ardennes, Aube, Bas-Rhin, Marne, Haute-Marne, Haut-Rhin, Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle og Vosges. Fljótin Signa, Rín og Meuse eru í héraðinu og fjallgarðarnir Vosgesfjöll og Ardennafjöll. Helstu borgir eru:
Orrustan við Maraþon
thumb|300px|right|Herir Grikkja (bláir) umkringja heri Persa (rauðir). Orrustan við Maraþon átti sér stað í september árið 490 f.Kr. og var háð milli Forn-Grikkja og Persa. Dareios I Persakóngur gerði innrás á meginland Grikklands og reyndi að leggja það undir Persaveldi. Meginheimildin fyrir orrustunni er gríski sagnaritarinn Heródótos.
Dareios sendi fyrst Mardoníos árið 492 f.Kr. landleiðina til Evrópu til að treysta völd Persa í Þrakíu og Makedóníu. Leiðangurinn bar að einhverju marki árangur en nær allur herinn fórst í stormi er hann sigldi um Aþosskagann og þeir sem lifðu af neyddust til að halda aftur til Litlu Asíu. Árið 490 f.Kr. voru Datis og Artafernes sendir sjóleiðina til þess að ná yfirráðum yfir eyjunum á Eyjahafi og refsa Eretríu og Aþenu fyrir stuðning sinn við jónísku borgirnar í jónísku uppreisninni. Setið var um Eretríu og borgin féll. Þá hélt flotinn að Maraþonflóa. Þar beið hann ósigur gegn mun fámennara liði hoplíta frá Aþenu og Plataju, undir stjórn Míltíadesar, Kallímakkosar og Arimnestosar.
Talið er að í liði Persa hafi verið 20-60 þúsund hermenn en fornar heimildir herma að þeir hafi verið 200-600 þúsund. Í liði Grikkja voru 10 þúsund Aþeningar og 1000 Platajumenn. Samkvæmt Heródótosi létust 6400 Persar auk þess sem Grikkir náðu 11 af herskipum þeirra. Í liði Grikkja féllu 192 Aþeningar og 11 Platajumenn.
Tsjernobyl
thumb|right|220px|Yfirgefið hús í Tsjernobyl Tsjernobyl eða Tsjornobyl (úkraínska Чорнобиль, framburður [tʃɔrˈnɔbɪlʲ]; rússneska Чернобыль, framburður [tɕɪrˈnobɨlʲ], pólska Czarnobyl) er borg í Úkraínu nærri landamærum Hvíta-Rússlands rétt við var borgina Pripyat.
Þar varð gufusprenging í kjarnorkuveri og síðar eldsvoði í aðal-Rafal 4 árið 1986, sem varð til þess að gífurlegt magn geislavirkra efna slapp út í andrúmsloftið. Nokkrir menn fóru niður hjá rafal 4 og náðu að minnka sprengikraftinn sem ella hefði þetta orðið tvisvar sinnum meiri heldur en Hiroshima kjarnorkusprengingin. Í kjölfarið var borgin rýmd og er nú yfirgefin vegna hættilegrar geislunar. Rýma þurfti alla bæi í 50 km radíus og var borgin Pripyat einnig rýmd.
Íbúar voru um 14.000 fyrir slysið eru eru nú tæpir 700.
Seneca eldri
Lucius, eða Marcus, Annaeus Seneca, betur þekktur sem Seneca eldri (um 54 f.Kr. - um 39 e.Kr.) var rómverskur mælskufræðingur og rithöfundur frá Spáni.
Hann var faðir heimspekingsins Luciusar Annaeusar Senecu (Senecu yngri) og afi skáldsins Lucanusar.
Skeljaröðun
thumb|Skeljaröðun reiknirit lit bars Skeljaröðun (e. Shellsort, eftir höfundinum) er röðunaraðferð sem er afbrigði af innsetningarröðun, með eftirfarandi hluti til hliðsjónar:
Ruslakeppur
Ruslakeppur eða ruslabaggi er matur sem gerður var á Íslandi fyrr á tímum. Hann er búinn til úr ýmsu smálegu innan úr sauðkindum sem ekki var notað í aðra matargerð og er löngu hætt að hirða, eins og til dæmis brisinu, kirtlum, lakanum, görnum, milta og fleiru. Þetta var sett innan í þind og hún saumuð saman. Ruslakeppur var yfirleitt ætlaður hundum, en fólk brá stundum á það ráð að borða ruslabagga ef sultur svarf að.
Skeljaröðun
Saga
Skeljaröðun er nefnd eftir Donald Shell sem bjó hana til árið 1959. Sumar eldri kennslubækur kala Skeljaröðun „Shell-Metzner“ röðun eftir Marlene Metzner Norton, en samkvæmt Metzner segist hann ekkert hafa komið nálægt henni og nafn hanns ætti ekki að vera bendlað við hana.
Útfærsla
Skeljaröðun bætir innsetningarröðun með því að bera saman tvö tilvik sem eru aðskilin með bili upp á nokkrar staðsetningar. Þetta gerir það að verkum að tilvikið tekur „stærri skref“ í röðun. Margar ferðir yfir gögnin eru teknar með minni og minni bilum í staðsetningarstærð. Síðasta skrefið í skeljaröðun er bara venjuleg innsetningarröðun, en þegar komið er á það stig er nánast búið að full tryggja að gögnin eru „nánast röðuð“.
Tökum sem dæmi látt gildi sem er upphaflega raðað á röngum enda á fylki. Með því að nota O(n2) röðun eins og bóluröðun eða innsetningarröðun, þá mun það taka gróflega n samanburði og skiptingar til að færa gildið all leið á hin endan á fylkinu. Skeljaröðun byrjar á því að færa gildið í stóru skrefi svo að lágt gildi muni færast langleiðina á áætlunarstað, með aðeins fáum samanburðum og skiptingum.
Hægt er að sjá fyrir sér skeljaröðun á eftirfarandi hátt: raða listanum upp í töflu og sortera dálkana (með innsetningarröðun). Endurtaka ferlið hvert skipti með færi langa dálka. Í lokin hefur taflan aðeins einn dálk. Þegar verið er að framkvæma skerfa stærð, t.d. með  í stað  ).
Til dæmis, skoðum eftir farandi lista af tölum .Ef við byrjum með skref_staerd 5, þá gætum við séð þetta fyrir okkur sem töflu með fimm dálkum, sem myndi líta svona út:
13 14 94 33 82 25 59 94 65 23 45 27 73 25 39 10
Svo röðum við dálkunum, sem gefur okkur
10 14 73 25 23 13 27 94 33 39 25 59 94 65 82 45
þegar lesið er sem einn röð af númerum fáum við. Hérna er 10 sem var á hinum endanum komið á byrjun. þessi listi er síðan aftur raðaður með skref_staerd 3 og síðan með skref_staerd 1.
Sviðlingur
Sviðlingur er nafn á mat sem etinn var á Íslandi fyrr á tímum og er hann gott dæmi um nýtni fólks og matargerð á fyrri öldum. Þegar vanfær urta veiddist (en reynt var að forðast að veiða slíkan sel) var ófæddi kópurinn tekinn innan úr henni og síðan sviðinn í heilu lagi. Var síðan tekið innan úr honum og hann soðinn og súrsaður og síðan etinn.
Skeljaröðun
Skeljaröðun í C/C++
Eftir farandi útfærsla af skeljaröðun er skrifuð í C/C++ til að raða fylki af heiltölum. þessu útfærsla gefur O(n2) í versta tilfelli.
Skeljaröðun í Java
Java útfærsla af skeljaröðun:
Hrafn Úlfhéðinsson
Hrafn Úlfhéðinsson (d. 1138) (eða Rafn Úlfhéðinsson) var íslenskur lögsögumaður á 12. öld og gegndi embættinu 1135-1138.
Hann var sonur Úlfhéðins Gunnarssonar lögsögumanns og Ragnhildar Hallsdóttur konu hans og bróðir Gunnars Úlfhéðinssonar lögsögumanns. Sonur hans var Hallur Hrafnsson ábóti á Munkaþverá en dóttir hans var Hallbera Hrafnsdóttir, kona Hreins Styrmissonar er síðar varð ábóti á Þingeyrum.
Miltisbrandur
thumb|right|Miltisbrandsbakteríur Miltisbrandur (Anthrax) er smitsjúkdómur af völdum bakteríunnar Bacillus anthracis. Hann kemur fyrir í villidýrum og húsdýrum en getur smitast yfir í fólk sem kemst í snertingu við smituð dýr, hræ eða mikið magn af miltisbrandsgróum. Enn eru engin dæmi um að sýkt fólk beri smit. Miltisbrandur finnst um allan heim, en er þó fyrst og fremst algengur hjá jurtaætum þó hann geti borist í menn og fugla.
Þekkt eru 89 afbrigði af miltisbrandi.
Einkenni miltisbrands
Einkennin fara eftir því hvernig smit hefur borist inn í líkamann, hvort það hefur komið í gegnum meltingarveg, húð eða öndunarveg. Ef smit hefur borist í dýr vegna smitunar í jarðvegi þá berst sýkillinn inn í blóðrás og sogæðakerfi um meltingarveg og milta bólgnar og skemmist vegna dreps. Af því er nafnið miltisbrandur dregið. Ef smit hefur borist í gegnum húð þá myndast kýli sem rofnar síðar. Kýlið er með svörtum sárbotni vegna dreps. Algengast er að smit berist í menn á þann hátt ef þeir meðhöndla sýkt dýr eða ull, kjöt og skinn af dýrum sem hafa dáið úr miltisbrandi. Efnnnarveg geta þeir borist þaðan í eitilvef og valdið þar sýkingu, drepi og blóðsýkingu.
Miltisbrandur á Íslandi
Miltisbrands virðist fyrst hafa orðið vart árið 1865 á Skarði á Skarðströnd en þá drápust á annað hundrað fjár vegna sjúkdómsins. Árið eftir kom upp miltisbrandur í Miðdal í Mosfellsveit og þar drápust 20 stórgripir (hross og nautgripir) en einnig lömb og hundar. Ári seinna kom aftur upp miltisbrandur á sama bæ. Upp úr 1870 fór meira á bera á veikinni, einkum í Reykjavík og nærsveitum en það er talið tengjast því að um þetta leyti hófst innflutningur á ósútuðum, hertum húðum sem komu um Kaupmannahöfn en voru frá Zansibar í Afríku. Þessar aðfluttu húðir voru allt að helmingi ódýrari en innlendar húðir en einnig var skortur á húðum vegna útflutnings á hrossum og sauðfé. Árið 1890 er talið að fluttar hafi verið til landsins um 4000 stórgripahúðir. Erlendu húðirnar þurfti að leggja í bleyti áður en hægt var að vinna úr þeim og ef húðirnar voru mengaðar miltisbrandsbakteríum smituðust dýr sem komust í það vatn. Árið 1891 var flutt frumvarp á Alþingi til að sporna við hættu af innfluttum hertum húðum og skinnum en ekki var lagt bann við innflutningi. Árið 1902 er samþykkt lög þar sem Alþingi er heimilt að banna innflutning á ósútuðum húðum. Seinna voru einnig sett lög sem banna innflutning á kjöt- og beinmjöli og íblöndun þess í kjarnfóður.
Miltisbrandur í hernaði
Það hafa verið gerðar miklar tilraunir með notkun miltisbrands í hernaðar- og hryðjuverka tilgangi en hann hefur þó ekki verið mikið notaður á því sviði. Þess eru þó dæmi þar sem gró miltisbrands voru send til Bandaríkjanna með almennum pósti, svo að fimm létu lífið og 17 aðrir sýktust.
1894
thumb|right|Eldey. thumb|right|Alfred Dreyfus sviptur tignarmerkjum sínum og sverð hans brotið. Árið 1894 (MDCCCXCIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
1241
thumb|right|Rústir Corfe-kastala. Þar var fjársjóðsgeymsla og fangelsi Englandskonunga á 13. öld. thumb|right|[[Selestínus IV. Hann var páfi í sautján daga.]] Árið 1241 (MCCXLI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Hljómar - Fyrsti kossinn -Bláu augun þín
Hljómar er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Á henni flytja Hljómar tvö lög.
Jaraguá do Sul
thumb|Útsýni frá Góðsýnishól (Morro Boa Vista)
Suður-Jaragva (portúgalska: Jaraguá do Sul [ʒa.ɾɐˈɡwa dʊ suw]) er borg í Santa Catarina-fylki í Brasilíu með yfir 150 þúsund íbúa.
Saga
Borgin var stofnuð árið 1876 af verkfræðingum Emílio Carlos.
Sálfræði
Jaraguá þýðir "Herra Dalsins" í túpí-gvaranímál.
Tenglar
https://www.jaraguadosul.sc.gov.br
Menntavísindasvið Háskóla Íslands
Menntavísindasvið Háskóla Íslands er eitt fimm sviða innan Háskóla Íslands. Það menntar kennara fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla, íþrótta- og heilsufræðinga, tómstunda- og félagsmálafræðinga og þroskaþjálfa. Menntavísindasvið er að kjarna til Kennaraháskóli Íslands sem sameinaðist Háskóla Íslands 1. júlí 2008.
Nám á menntavísindasviði er ýmist staðbundið nám, fjarnám eða sveigjanlegt nám.
Húsakynni
Menntavísindasvið hefur aðsetur í Stakkahlíð, Skipholti og Bolholti í Reykjavík og á Laugarvatni.
Ásynjur
Ásynjur eru í norrænni goðafræði gyðjur sem geta verið æsir og vanir og stundum jötnameyjar sem giftar eru goðunum:
Vashti Bunyan
thumb|right|Vashti Bunyan Vashti Bunyan (fædd 1945 á Englandi) er ensk söngkona sem á öndverðum sjöunda áratugnum gaf út nokkrar smáskífur auk einnar breiðskífu.
Fyrsta breiðskífa Vashti Bunyan nefnist Just Another Diamond Day og kom út árið 1970. Þó að sú plata hafi ekki fengið arfaslaka dóma náði hún á sínum tíma ekki eyrum né athygli almennings og tók Vashti það mjög nærri sér. Hún ákvað að snúa baki við tónlistinni, fjárfesti í hestvagni og ferðaðist um víðan völl þangað til hún kom sér loks fyrir á sveitabæ þar sem hún eignaðist fjölskyldu. Þaðan flutti Vashti ekki fyrr en fyrir rúmum áratug síðan og segir hún þau umskipti hafa haft mikil áhrif á sig og hafi átt þátt í tilurð Lookaftering sem kom út árið 2005. Tilkomu þeirrar plötu má að mörgu leyti þakka tónlistarmanninum Devendra Banhart sem hvatti hana til dáða og aðstoðaði. Af þeim sem einnig hafa aðstoðað Vashti má nefna Joönnu Newsom og meðlimi Animal Collective. Áður en kynni þeirra komust á hafði Vashti hvorki snert gítarinn sinn né samið svo lítið sem lagstúf frá því Just Another Diamond Day kom út.
Skógagullmoldvörpur
Skógagullmoldvörpur (fræðiheiti: Amblysomus) er ættkvísl gullmoldvarpa.
Gunnar Úlfhéðinsson
Gunnar Úlfhéðinsson var íslenskur lögsögumaður á 12. öld. Hann var kjörinn lögsögumaður 1146 og gegndi því embætti til 1155.
Gunnar var sonur Úlfhéðins Gunnarssonar lögsögumanns og Ragnhildar Hallsdóttur konu hans og bróðir Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns. Ekki er getið um konu hans eða hvar hann bjó.
Alexander 3. Rússakeisari
Alexander 3. (Алекса́ндр III Алекса́ндрович; Aleksandr III Aleksandrovítsj á rússnesku) (10. mars 1845 – 1. nóvember 1894) var keisari Rússaveldis, konungur Póllands og stórhertogi Finnlands frá 13. mars 1881 til dauðadags. Hann var mjög íhaldssamur og sneri við ýmsum frjálslyndisumbótum sem faðir hans, Alexander 2. Rússakeisari hafði komið á. Á valdatíð Alexanders háði Rússland engin meiriháttar stríð og því fékk Alexander viðurnefnið „hinn friðsami“.
Affall
Affall er bergvatnskvísl í Landeyjum. Kvíslin rennur á mörkum Austur- og Vestur-Landeyja og fellur til hafs á milli Hallgeirseyjar og Bergþórshvols.
Sefgoði
thumb|Fullorðinn fugl og ungar. Sefgoði (Podiceps grisegena) er fugl af goðaætt. Búsvæði er á norðurhveli við strandir, vötn og mýrar. Sefgoði er góður sundfugl. Fæða hans er helst hryggleysingjar og lirfur.
Sálfræði
Sálfræði er gjarnan skilgreind sem vísindagrein um hugarstarf og hegðun. Þeir sem leggja stund á sálfræði eru líka í auknum mæli farnir að kanna heilastarf. Sálin (sem óefnislegt fyrirbæri aðskilið líkamanum) er ekki viðfangsefni greinarinnar og því er nafn hennar ef til vill villandi.
Segja má að sálfræði sé yfirgrein margra undirgreina sem rannsaka mannlega hegðun og hugsun, en það sem sameini þessar greinar er aðferðafræði, krafa um vísindalega nálgun, en jafnframt er oft hægt að samnýta þekkingu úr öllum greinunum samtímis.
Viðfangsefni sálfræðinnar
thumb|right|Hugsuðurinn eftir [[Auguste Rodin]]
Sálfræði er fyrst og síðast fræðigrein sem fjallar um þá hluta mannsins sem snúa að hegðun, hugsun og heila hans. Margar spurningar sem fengist er við í sálfræði eru æði heimspekilegar en sálfræðin á sér rætur einmitt í heimspeki þó svo að rætur hennar nái einnig til líffræði. Spurningarnar sem fengist er við eru spurningar eins og „Hvað er hugsun?“ og „Af hverju hegðar fólk sér eins og það gerir?“. Ólíkt heimspeki notar sálfræði vísindalega aðferð til að leita svara við þeim.
Grundvöllur sálfræðinnar eru rannsóknir, einkum tilraunir. Rannsóknum í sálfræði fylgja ýmis vandkvæði þar sem þær eru í flestum tilfellum gerðar á fólki. Fyrir það fyrsta er hætta á að fólk breyti hegðun sinni þegar það veit að einhver fylgist með því. Auk þess þurfa sálfræðingar að fylgja ýtrustu siðgæðisreglum. Reglurnar hafa orðið strangari í seinni tíð svo sumar eldri rannsóknir væru ekki gerðar nú til dags.
Tilraunir í sálfræði eru af ýmsum toga. Sem dæmi má nefna tilraun þar sem einstaklingur leggur á minnið lista af orðum sem hann rifjar svo upp eftir fremsta megni. Annað dæmi eru tilraunir þar sem einstaklingur er látinn leysa þrautir á meðan höfuð hans er í fMRI-skanna. Enn annað dæmi er þegar rannsakendur fylgjast með atferli fólks í vissum aðstæðum (t.d. í skólastofu), breyta vissum atriðum í þessum aðstæðum og kanna hvaða áhrif breytingarnar hafa.
Störf sálfræðinga
Algengur misskilningur er að sálfræði snúist fyrst og síðast um að veita þeim meðferð sem eiga í einhvers konar erfiðleikum. Þetta er að sjálfsögðu hluti af sálfræði og margir sálfræðingar vinna við að hjálpa fólki með geðraskanir, veita hjónabandsráðgjöf eða annars konar klíníska þjónustu. Þeir eru þó aðeins brot af heildinni, sálfræði fjallar aðeins að litlu leyti um að leysa vandamál fólks.
Sálfræðimenntað fólk starfar á ýmsum vettvangi, þar á meðal við stjórnun fyrirtækja, ráðgjöf, starfsmannastjórnun, markaðssetningu, hönnun tækja og mannvirkja, á rannsóknarstofum, við ýmiss konar meðferð, í fjölmiðlum, í skólum, í líftæknifyrirtækjum og á auglýsingastofum. Sálfræðimenntað fólk er sífellt að hasla sér breiðari völl í atvinnulífinu og atvinnutækifæri eru fjölmörg. Þessi hagnýting á sálfræði byggir á öflugu vísinda- og rannsóknarstarfi sem er grundvöllur greinarinnar.
Á Íslandi veitir BS-gráða frá íslenskum háskólum ekki réttindi til að starfa sem sálfræðingur, heldur þarf að minnsta kosti tveggja ára framhaldsmenntun til þess - þ.e., gráðu í klínískri sálfræði. Í Háskóla Íslands er boðið upp á framhaldsnám í klínískri sálfræði, barnasálfræði og vinnusálfræði. Margir fara þó í framhaldsnám í öðrum greinum, bæði innan sálfræði og utan. Til að starfa sem sálfræðingur er víða um heim gerð krafa um viðurkenningu yfirvalda.
Sjá einnig: Listi yfir sálfræðinga
Yfirlit
left|frame|Ivan Pavlov
Seinni hluti 19. aldar markar upphaf sálfræðinnar sem vísindagreinar. Gjarnan er miðað við árið 1879 en þá stofnaði Wilhelm Wundt fyrstu rannsóknarstofuna í sálfræði. Aðrir mikilvægir frumkvöðlar voru Hermann Ebbinghaus sem rannsakaði minni, Ivan Pavlov sem uppgötvaði klassíska skilyrðingu og sálgreinandinn Sigmund Freud sem gerði fræga hugmyndina um dulvitund.
Á fyrri hluta 20. aldar var kenningum Freuds hafnað innan sálfræði. Þetta leiddi til mótunar atferlisstefnunnar sem John B. Watson og síðar B. F. Skinner gerðu vinsæla. Kenningar Freuds höfðu samt gífurleg áhrif á aðrar greinar, svo sem geðlæknisfræði og bókmenntafræði, og á hugmyndir almennings um sálarlífið.
Á síðustu áratugum 20. aldar varð til nýtt þverfaglegt fag um hugarstarf bæði lífvera og véla, svokölluð vitsmunavísindi. Innan vitsmunavísinda starfs fræðimenn með bakgrunn í sálfræði, málvísindum, tölvunarfræði, heimspeki og taugavísindum, svo eitthvað sé nefnt.
Frumsálfræði
thumb|René Descartes Hin forn-egypsku Ebers-skjöl, frá um 1550 fyrir Krist, innihalda lýsingar á geðröskunum eins og klínísku þunglyndi og vitglöpum. Forn-Egyptar virðast ekki hafa talið neinn grundvallarmun vera á geðröskunum og líkamlegum kvillum.
Heimspekingar hafa lengi spáð í eðli hugans, ferla hans og innihald, en yfirleitt einungis með kenningum án kerfisbundinna athugana. Forn-grísku heimspekingarnir Alkmajon af Króton (um 500 f. Kr.) og Empedókles af Akragas (um 450 f. Kr.) geta ef til vill talist til fyrstu frumsálfræðinganna (e. protopsychologists). Þeir reyndu báðir að finna lífeðlislegar skýringar á hugsun og hegðun manna. Alkmajon kannaði til að mynda sjónskynjun, eitt aðalviðfangsefni skynjunarsálfræðinga, og taldi réttilega að upplifun og hugsun ættu sér stað í heilanum. Empedókles reyndi líka að finna náttúrlegar skýringar á skynjun, en taldi þó að hún ætti rætur í hjartanu.
Upphaflega litu Forn-Grikkir fremur á sálina (psykke) sem lífsanda en ekki sem geranda hegðunar né sem sjálf manns. Platon þrískipti síðan sálinni í skynsemi, skap og löngun. Aristóteles setti fram ýmsar kenningar, t.d. um eðli sálarinnar, minni og skynjun. Aristóteles skipti sálinni líka í marga parta, og taldi að við skynjun tæki hugurinn á sig form þess skynjaða.
Aðrir seinni tíma forverar sálfræðinnar eru til að mynda heimspekingarnir René Descartes (1596-1650) og John Locke (1632-1704). Saman mótuðu þeir hugmyndir manna um að hinn meðvitaði hugur væri aðskilinn hinum efnislega heimi. Descartes gerði skýran greinarmun á sál og líkama og gekk út frá því að líkamsstarfsemi mætti skýra með vélrænum lögmálum. Hann færði einnig rök fyrir því að sálin væri af allt öðru tagi en efnisheimurinn. Hún laut engum vélrænum lögmálum, hana þurfti að kanna með sjálfsskoðun og íhugun. Hann taldi einnig að dýr væru algjörlega sálarlaus og mætti þá útskýra tilveru þeirra einungis út frá vélrænum lögmálum. Descartes reyndi einnig að staðsetja sálina í manninum, hann komst að þeirri niðurstöðu að hún væri í heilakönglinum enda væri hann svolítið sér á báti í heilanum - enginn vissi hvaða tilgangi hann gegndi og hann er eina heilalíffærið sem er ekki til í tvöföldu upplagi. Þar vildi Descatres meina að heimili sálarinnar væri. Bresku heimspekingarnir John Locke og John Stuart Mill (1806-1873) notuðu kenningar Aristótelesar til að rekja mannlega þekkingu og töldu hana vera samspil skynjunar og hugtengsla. Þeim fannst einnig að meðvitundin ætti að vera aðalviðfangsefni sálfræðinnar. Nútímasálfræði hefur reynt eftir fremsta megni að losa sig undan viðjum þessarar tvíhyggju um sál og líkama.
Sálfræði verður að vísindagrein
thumb|left|William James
Árið 1879 opnaði Wilhelm Wundt tilraunastofu sína í sálfræði við Háskólann í Leipzig í Þýskalandi, þar sem sjónum var sérstaklega beint að hegðun og hugarástandi. Svo, árið 1890, gaf William James út bókina Principles of Psychology, eða Grundvöll sálfræðinnar, sem lagði undirstöðurnar að fjölda spurninga sem sálfræðingar einbeittu sér að um langt skeið. William James var fyrsti prófessorinn í sálfræði við Harvard-háskóla.
Það mikilvægasta var að aðferðir og viðhorf Wilhelms Wundt og William James voru laus við yfirskilvitlegar trúarlegar útskýringar á hugsun manna eða hegðun, sem losaði sálfræðina undan viðjum heimspeki og guðfræði, og lagði grunninn að nútíma sálfræði sem vísindagrein.
Árið 1892 voru samtökin American Psychological Association, ameríska sálfræðingafélagið, stofnuð, en stofnun þeirra hafði mikil áhrif á þróun greinarinnar.
Á árunum 1890-1900 mótaði Austurríski taugalæknirinn Sigmund Freud kenningar sínar um dulvitund og þróaði út frá þeim aðferðir sem hann taldi að gætu gagnast til að lækna sálarmein. Aðferðir og kenningar Freuds eru einu nafni nefndar sálgreining. Skilningur Freuds á huganum var að mestu byggður á túlkunaraðferðum og óbeinum athugunum, en ekki kerfisbundnum rannsóknum.
Flestir sálfræðingar nútímans hafna kenningum Freuds og þeim aðferðum sem á þeim byggja, yfirleitt á þeim forsendum að þær séu í eðli sínu óprófanlegar og því óvísindalegar. Dulvitundin, eitt grundvallarhugtakið í sálgreiningu, er til dæmis samkvæmt skilgreiningu nokkuð sem ekki er hægt að rannsaka með beinum hætti. Kenningar og aðferðir Freuds eru enn þrætuefni. Þó er engin spurning um að áhrifa hans gætir víða, ekki hvað síst í hugmyndum almennings um sálfræði.
Að hluta til sem viðbrögð við hve mikil sálfræðin einbeitti sér að sjálfsskoðun og huglægi á þeim tíma, varð atferlisstefnan vinsæl sem leiðbeinandi sálfræðikenning. Með forvígismennina John B. Watson, Edward Thorndike og B.F. Skinner í fararbroddi, þá stóð atferlisstefnan á bakvið þær hugmyndir að sálfræðin skyldi vera vísindagrein sem rannsakaði hegðun, en ekki hugann og hafnaði hugmyndum um hugarástand (svo sem trú, langanir og markmið) og hélt því fram að öll hegðun og reynsla helgaðist af viðbrögðum frá umhverfinu.
Í ritinu Psychology as the Behaviorist views it, Sálfræðin eins og atferlissinninn sér hana, sem Watson skrifaði árið 1913, segir hann að sálfræði sé algjörlega undirfag náttúruvísinda sem rannsaki hlutlægt, og ekkert annað. Í sama riti hafnar hann algjörlega að sjálfsskoðun sé nokkuð sem sálfræði styðjist við og að atferlissinni þekki enga línu sem skilji að menn og dýr.
Atferlisstefnan var ríkjandi innan sálfræðinnar stóran hluta fyrriparts 20. aldarinnar, að miklu leyti vegna þess hve vel kenningarnar um skilyrðingu og hagnýtingu þeirra (ekki síst í auglýsingum) sem vísindaleg módel af mannlegri hegðun heppnuðust.
En það varð smám saman ljóst að atferlisstefnan var ekki nógu góð sem leiðandi kenning um mannlega hegðun, þrátt fyrir mikilvægar uppgötvanir. Gagnrýni Noam Chomsky á bók Skinners, Verbal behavior (sem hafði það markmið að skýra út tungumálanám með kenningum atferlissinna), er talin vera ein af stærstu þáttunum í því að atferlisstefnan hætti að vera ríkjandi.
Chomsky sýndi fram á það að tungumál væri ekki hægt að læra með skilyrðingunni einni saman, vegna þess að fólk getur búið til setningar sem eru einstakar í uppbyggingu og að merkingu sem geta ekki orðið til eingöngu með reynslu af náttúrulegu tungumáli og gaf þar með í skyn að það hlyti að vera til hugarástand, sem atferlisstefnan hafnaði.
Ris tölvutækninnar lagði sinn skerf til í því að líta á virkni hugans sem úrvinnslu á upplýsingum. Þetta, ásamt vísindalegum aðferðum við að rannsaka hugann, sem og trú á hugarástand, leiddi til riss hugfræðistefnunnar sem ríkjandi kenningu um hugann.
Tengingar á milli heilans og taugakerfisins voru einnig að verða ljósar, að hluta til vegna tilrauna Charles Sherrington og Donald Hebb, og að hluta til vegna rannsókna á fólki sem hafði hlotið heilaskaða. Með þróun á tækni sem gerir okkur kleift að rannsaka heilastarfsemi nákvæmlega, þá hefur taugasálfræði og skilvitleg taugavísindi (e. cognitive neurosience) orðið að einna mest virkar innan nútíma sálfræði.
Með aukinni þátttöku annarra greina, svo sem heimspeki, tölvunarfræði og taugafræði, í leit að skilningi á huganum, þá hefur orðið til yfirfag sem kallast vitsmunavísindi, sem einblínir á að hagnýta öll framlög með uppbyggilegum hætti.
En ekki hafa allir sálfræðingar verið hrifnir af því að reyna að skilja hugann og náttúruna með mekkanískum aðferðum.
Universal Music Group
Universal Music Group N.V. (oft stytt sem UMG eða Universal Music) er hollensk - bandarískt fjölþjóða hlutafélag í tónlistariðnaðinum. Höfuðstöðvar þess eru staðsettar í Santa Monica og Hilversum, og er félagið í eigu fyrirtækjanna Bolloré, Vivendi og Tencent. UMG er stærsta af þeim þrem stóru hljómplötuframleiðendum heims, hin verandi Sony Music (SME) og Warner Music Group (WMG).
Sálfræði
Sálfræði verður að vísindagrein
Carl Jung, sem eitt sinn fylgdi stefnu Freuds, var frumkvöðull í að betrumbæta sjálfsskoðun Freuds með hugmyndum um trú. (Freud hafði hafnað trú sem hópblekkingu).
Alfred Adler, eftir að hafa átt einhver samskipti við umræðuhóp Freuds, myndaði sitt eigið fag, kallað einstaklingssálfræði. Áhrif hans á nútímasálfræði hafa verið talsverð, þar sem margar nálganir hafa fengið að láni hluta af kenningum hans. Klassísk adlerísk sálfræði er nýleg endurfæðing á kenningum Alfreds Adlers, en þessi fræði fella saman upprunalegu kenningu Adler's um persónuleika, stíl sálfræðimeðferða og heimspeki lífsviðhorfa, ásamt sýn Abrahams Maslow's á bestu virkni (e. optimal functioning).
Fyrirbærafræði eða húmanísk sálfræði varð til á 4. áratug 20. aldar, og hefur veitt mótvægi við framstefnu og vísindalegar aðferðir til að rannsaka hugann. Hún leggur áherslu á rannsóknir, á skynjun einstaklingsins og leitast við að skilja manneskjur og hegðun þeirra með því að framkvæma rannsóknirnar. Fyrirbærafræðin á rætur sínar í existentíalisma og fyrirbærafræði í heimspeki. Margir fyrirbærafræðingar hafna algjörlega vísindalegum aðferðum og segja að það að reyna að mæla upplifanir og skynjun ræni það þýðingu og merkingu mannlegrar tilvistar.