cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alpasmári
Hann er fjölær með langa stólparót sem getur verið 1 meters löng og 1 sentimeters breið. Stuttir stönglarnir bera þrískift smáblöð að 5 sm löng. Ilmandi blómin eru bleik til ljósrauð, með purpurablæ.
Alpasmári vex á milli 1700 og 2500 m, stundum upp að 2800 m, í subalpine og alpine climate. Hann vex yfirleitt í súrum jarðvegi.
Á fjallasvæðum er þetta mikilvæg beitarplanta fyrir búfénað. Hann er einnig góður til að verja gegn jarðvegseyðingu á hálendi.
Santorini
Nafn
Santorini var nefnd af "Latneska veldinu" á þrettándu öld og er tilvísun til heilagrar Irenu, úr nafni gamallrar dómkirkju í þorpinu Perissa á eynni. Nafnið Santorini einfaldnlega samdráttur á heitinu: Santa Irini. Fyrir þann tíma var hún þekkt undir nafninu Kallístē (Καλλίστη, "sú fegursta"), Strongýlē (Στρογγύλη, "sú hringlaga"), eða Thēra. Nafnið Thera var endurvakið á 19du öld sem opinbert heiti eyjarinnar og höfuðborgar hennar, en nafnið Santorini er enn almennt notað.
Gyllene Tider
thumb|Gyllene Tider Gyllene Tider er sænsk popphljómsveit.
Guðjón Þórðarson
Guðjón Þórðarson (f. 10. júní 1955) í Vestmannaeyjum er íslenskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum knattspyrnumaður.
Guðjón spilaði sem leikmaður lengst af fyrir ÍA og spilaði 400 leiki fyrir liðið; vann 5 íslandsmeistaratitla og 5 bikartitla. Hann spilaði einn landsleik með landsliði Íslands.
Guðjón sneri sér að þjálfun árið 1987 og hefur þjálfað Á Íslandi, Noregi, Englandi og Færeyjum. Synir Guðjóns eru allir viðriðnir knattspyrnu.
Samband ungra jafnaðarmanna
Á sjöunda áratugnum efldist SUJ mjög. Þá gaf sambandið út tímaritið Áfanga. Margir af forystumönnum Alþýðuflokksins 1970-1990 komu úr þeim röðum, svo sem Sigurður Guðmundsson, Karl Steinar Guðnason, Björgvin Guðmundsson, Sighvatur Björgvinsson og Árni Gunnarsson. SUJ varð nokkuð áberandi á árunum 1990-1995. Þá störfuðu innan þess níu félög, í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði, Keflavík, Njarðvík og Grindavík, Akranesi, Ísafirði og á Austfjörðum. Á þessum árum markaði SUJ sér sérstöðu innan Alþýðuflokksins. SUJ var fyrst stjórnmálahreyfinga til að taka upp á stefnuskrá sína aðild að Evrópusambandinu árið 1990.
Kristvaldur
Kristvaldur er íslenskt karlmannsnafn.
Meloidogyne acronea
Meloidogyne acronea er tegund af þráðormum af ættinni Heteroderidae. Hann sníkir á baunategundinni Cajanus cajan og veldur miklum skaða.
Líba
Líba er íslenskt kvenmannsnafn.
Apolloníos Dyskolos
Æviágrip
Lítið er vitað um ævi Apolloníusar annað en að hann var sonur Mnesiþeifs og bjó ævilangt í Alexandríu.
Kenningar
Apolloníos byggði að miklu leyti á verkum Aristarkosar og Díonýsíosar Þrax, en hann var meðvitaðri en Díonýsíos um stóísk áhrif. Hann þáði flokkun orða í átta orðflokka í arf frá Aristarkosi og Díonýsíosi en skilgreindi suma að nýju. Hann taldi til að mynda að fornöfn væru ekki einungis staðgenglar nafnorða og lýsingarorða heldur taldi hann að þau vísuðu til verunda sem hefðu enga eiginleika.
Öll setningafræði Apolloníosar byggir á greiningu hans á tengslum nafnorða og sagnorða. Hann greindi á milli áhrifssagna og áhrifslausra sagna og þolmyndar sagna. Hann lagði grunninn að okkar skilningi á hugtökunum frumlag, andlag og fallstjórn.
Filipendula
Filipendula er ættkvísl 12-16 tegunda fjölærra jurta sem áður voru taldar til kvista (Spirea). Ein þeirra: mjaðurt, vex villt á láglendi á Íslandi
Ástríður
Ástríður er íslenskt kvenmannsnafn.
Forvitin rauð
Forvitin rauð var íslenskt tímarit sem gefið var út af Rauðsokkahreyfingunni frá 1972-1982.
Árið 1972 hafði Rauðsokkahreyfingin umsjón með tíu útvarpsþáttum undir heitinu Ég er forvitin rauð og í framhaldi var ákveðið að verja greiðslu sem hreyfingin fékk fyrir þættina til að gefa út tímarit. Blaðið kom yfirleitt út einu sinni til tvisvar á ári og umfjöllunarefni þess voru einkum jafnréttismál, stjórnmál og bókmenntir.
Mata Hari
thumb|right|250px|Mata Hari Margaretha Geertruida Zelle, betur þekkt sem Mata Hari (7. ágúst 1876 – 15. október 1917) var hollensk nektardansmær og njósnari. Hún var dæmd til dauða sökuð um njósnir í þágu Þjóðverja. Hún var leidd fyrir aftökusveit í Frakklandi og skotin.
HTML5
HTML5 er ívafsmál fyrir vefsíður. HTML5 er nýjasta opinbera útgáfa HTML frá því í október 2014. Hugmyndin er að það minnki þörfina fyrir íforrit sem eru notuð til að skila ákveðinni tegund af margmiðlun, eins og Adobe Flash, Microsoft Silverlight og Sun JavaFX. Þannig víkkar staðallinn út notkunarmöguleika skjalalíkansins og skriftumála og bætir við nýjum forritunarviðmótum á borð við skilgreint svæði fyrir tvívíða teikningu, afspilun kvikmynda og hljóðs og margt fleira.
Ætlunin var að HTML5 yrði að W3C-tilmælum síðla árs 2010 en mikill dráttur varð á vinnslu þess. Stuðningur vafra við HTML5 var lengi takmarkaður en það breyttist þegar aðgerðasafnið WebKit, sem meðal annars er notað í vafranum Safari, útfærði meiri stuðning en áður hafði þekkst árið 2007. Í kjölfarið ákvað Apple Inc. að sleppa stuðningi við Adobe Flash í bæði iPhone og iPad. Þetta hefur skapað aukinn þrýsting á að útfæra margmiðlun á vefsíðum með HTML5 í stað Flash.
27. ágúst
27. ágúst er 239. dagur ársins (240. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 126 dagar eru eftir af árinu.
Fenníka
Fenníka, einnig verið nefnd fennikka, (Fræðiheiti: Foeniculum vulgare) er kryddjurt af sveipjurtaætt sem rekur heimkynni sín til landanna við Miðjarðarhaf. Fenníka er bæði notað sem krydd og í lyfjagerð en fræin bragðast dálítið eins og anís. Stilkar jurtarinnar og stundum rótarhnúðurinn eru höfð í salöt og jafnvel borðað ein.
Kristvarður
Kristvarður er íslenskt karlmannsnafn.
Viðbót
Viðbót (einnig sjaldnar íforrit eða íbót ) er lítið forrit sem keyrir innan stærra forrits og víkkar út notkunarmöguleika þess þrátt fyrir að vera aðgreint frá því ólíkt viðaukum sem falla algerlega saman við aðalforritið. Notkun íforrita er algeng í vöfrum þar sem þau meðhöndla sérstök skráarsnið á borð við kvikmyndasnið og margmiðlun (sbr. Adobe Flash). Þróunarumhverfi eins og Eclipse notast líka við íforrit til að skila tiltekinni virkni til notenda. Í þessum hugbúnaði er gert ráð fyrir notkun íforrita sem þurfa að uppfylla tiltekna staðla til að virka með aðalforritinu.
Fellasmári
Fellasmári (Trifolium alpestre) er jurt af ertublómaætt. Eins og nafnið gefur til kynna vex hann helst (en ekki eingöngu) í fjalllendi, upp að 2,300 metrum yfir hafi. Í Svíþjóð finnst fellasmári bara á vestra-Gotlandi og vex þar í þurrum ogkalkríkum jarðvegi í furuskógum.
Póststrúktúralismi
Póststrúktúralismi er heimspekileg hreyfing sem á upptök í Frakklandi á síðari hluta 20. aldar og er framhald og svar við strúktúralisma (formgerðarstefnu). Póststrúktúralistar tileinka sér hugmyndir strúktúralista um formgerð en hafna að formgerð heimsins sé lokað kerfi á þeirri forsendu að það feli í sér hugmynd um handanveru og sýna fram á opnun, ofgnótt og óstöðugleika merkingarkerfa með því að skýra uppruna og þróun formgerða. Póststrúktúralismi er nátengdur meginlandsheimspeki. Hugtakið póststrúktúralismi var smíðað í bandarískum akademíum.
Doggerbanki
thumb|right|Gervihnattarmynd þar sem Doggerbanki er merktur inn á. Doggerbanki (stundum nefndur Duggubanki á íslensku) (úr hollensku: dogge, „dugga“) er stór sandfláki í Norðursjó. Á síðustu ísöld var bankinn jökulurð við ísjaðarinn og oft þurrt land, ýmist eyja eða tengt meginlandinu. Talið er að Doggerbanki hafi eitt sinn verið land, Doggerland, sem tengdi England við meginland Evrópu. Mikið af menjum frá lokum síðustu ísaldar og jafnvel steinaldarverkfæri hafa komið þar upp í netum fiskimanna.
Doggerbanki er mikilvæg fiskimið, sérstaklega fyrir veiði á þorski og síld.
Ástrós
Ástrós er íslenskt kvenmannsnafn.
Glitský
Glitský (einnig perlumóðurský, ísaský eða gyllinský ) eru marglit ský ofan heiðhvolfs í 15-30 km hæð.
Súpueldhús
Súpueldhús er staður þar sem matur er boðinn svöngum án gjalds eða undir markaðsverði. Þau eru oft í hverfum íbúa með lægri innkomu, mönnuð af hópum sjálfboðaliða, eins og kirkjunni eða samfélagshópum. Súpueldhús fá mat úr matar banka án gjalds eða á lægra verði, af því að litið er á þau sem hjálparsamtök, sem gerir þeim auðveldara að fæða þann fjölda fólks sem þarfnast þjónustu þeirra.
Glitský
Myndun glitskýja
Undir hefðbundnum aðstæðum myndast ekki ský í heiðhvolfinu. En sé fjallgarður til staðar þrýstist raki úr veðrahvolfi upp í heiðhvolfið. Lágt hitastig heiðhvolfsins þéttir rakann í ískristalla og ásamt saltpétursýru mynda þau glitský. Skýjin verða til í hitastiginu -70 til -90 gráður á celsíus. Litir þess myndast þegar sólarljósið beygist í kristöllum þess. Nokkrar tegundir glitskýja eru til:
Yle
250px|thumb|Höfuðstöðvar Yle í Helsinki. Yleisradio (finnska), Rundradion (sænska) eða Yle er ríkisrekinn fjölmiðill í Finnlandi sem rekur sjónvarps- og útvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar Yle eru í Helsinki.
Bandý
thumb|Bandýleikur thumb|Stöðluð bandýkúla. Á henni eru 26 [[gat|göt með jöfnu millibili, hvert 10 mm að þvermáli. Kúlan sjálf er 72 mm að þvermáli og 23 g að þyngd. Á kúlunni eru 1.516 dældir, sem minnka loftmótstöðu hennar og núning við völlinn]] Bandý er innanhúss hóp- og boltaíþrótt spiluð með plastkylfum þar sem markmiðið er að koma lítilli plastkúlu (kölluð bandýkúla) í mark andstæðingsins. Í bandý eru sex menn í liði, þar af einn markmaður og hafa þeir allir fyrir utan markmanninn kylfu til að stjórna og skjóta kúlunni, en markmaðurinn ver markið með höndum og fótum. Leikmenn mega ekki viljandi nota hendur eða höfuð til að stjórna kúlunni, en leyfilegt er að snerta hana einu sinni í einu með fótunum (oftast til að stoppa hana), en ekki má skora mörk með fótunum eða gefa kúluna með þeim. Núverandi Íslandsmeistari í bandý er Bandýfélag Kópavogs.
Völlur
thumb|left|Staðlaður bandývöllur Algengast er að bandývöllur sé 40 metrar að lengd og 20 metrar að breidd en einnig er leyfilegt að spila á 36 · 18 m velli og 44 · 22 m velli. Völlurinn skal afmarkaður af 50 cm háu spjaldi með rúnnuðum hornum.
Leiktími
Leiktími er 3 · 20 mínútur með 10 mínútna hléum, leiktími er stöðvaður ef dómari stöðvar leikinn og heldur áfram þegar leikurinn byrjar aftur.
Leikmenn
Hvert lið má hafa mest 20 leikmenn þar af 6 á vellinum í einu, skiptingar eru leyfðar hvenær sem er í leiknum og hefur hvert lið ótakmarkaðar skiptingar.
Búningar
Leikmenn skulu vera í samstæðum búningum sem samanstanda af treyju, stuttbuxum og hnésokkum, einnig skulu þeir vera í innanhússíþróttaskóm,
Ísland
Íslandsmeistaramót hafa verið haldin frá árinu 2005, þar sem leiknir voru styttri leikir en venja er. Laugardaginn 26. september 2009 hófst formleg deildarkeppni í fyrsta sinn með leiki í fullri lengd og voru fjögur lið skráð til keppni. Bandýfélag Kópavogs stóð uppi sem sigurvegari fyrsta tímabilið.
Ludwig Andreas Feuerbach
Ludwig Andreas Feuerbach (28. júlí 1804 – 13. september 1872) var þýskur heimspekingur, sem var undir miklum áhrifum frá G.W.F. Hegel. Hann var trúleysingi og hélt því fram að kristnin væri dauð kennisetning. Hann gagnrýndi hughyggju Hegels og var þar með orðinn talsmaður efnishyggju. Kenningar hans ásamt þráttarhyggju Hegels urðu helstu uppsprettur að kenningum Marxs og Engels um sögulega efnishyggju. Hann hafði m.a. áhrif á þýska guðfræðinginn David Friedrich Strauss.
Ævi
Ludwing fæddist í Landshut í Bavaríu í Þýskalandi og var sonur Paul Feuerbach, þekkts dómara.
Lísandra
Lísandra er íslenskt kvenmannsnafn.
Rio Grande
thumb|Kort. thumb|Rio Grande nálægt [[Albuquerque.]] Rio Grande (spænska: Río Bravo del Norte eða Río Bravo) er eitt helsta fljót í suðvestur-Bandaríkjunum og norður-Mexíkó. Það myndar hluta landamæra ríkjanna. Fljótið á upptök sín í suður-Colorado og rennur 3051 kílómetra að Mexíkóflóa. Stíflur og áveitur eru í fljótinu.
Kristvin
Kristvin er íslenskt karlmannsnafn.
Vespinae
Undirættin Vespinae inniheldur stærstu og þekktustu félagsskordýr meðal geitunga. Margar tegundir hafa breiðst út og eru talin meindýr í nýjum heimkynnum.
Ástrún
Ástrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Steinþór Guðmundsson
Steinþór Guðmundsson, (f. 1. desember 1890 - d. 8. febrúar 1973) var íslenskur kennari og bæjarfulltrúi í Reykjavík. Hann fæddist í Holti í Ketildalshreppi í Vestur-Barðastrandarsýslu en ólst upp í Tálknafirði, sonur verkafólks. Hann kvæntist árið 1917 skáldkonunni Ingibjörgu Benediktsdóttur og eignuðust þau fjögur börn.
Nám og starfsferill
Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1911, hélt því næst til Kaupmannahafnar þar sem hann nam stærðfræði og efnafræði. Hann lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1917 en starfaði þó aldrei sem guðfræðingur heldur helgaði starfsævi sína kennslustörfum, einkum í stærðfræði. Um þær mundir var Steinþór fjórðungsstjóri Ungmennafélags Íslands og stóð sem slíkur fyrir komu vestur-íslenska Stephans G. Stephanssonar til Íslands. Í ferðinni var Stephan heiðursgestur í brúðkaupi Steinþórs og Ingibjargar.
Steinþór var skólastjóri Flensborgarstjóra í forföllum 1917-18 og tók því næst við embætti skólastjóra Gagnfræðaskólans á Akureyri. Honum var vikið frá störfum árið 1929 af Jónasi frá Hriflu og hefur brottvikning hans verið tengd við herferð Jónasar gegn kommúnistum, en Steinþór var þá orðinn einn af forystumönum róttækra vinstrimanna á Akureyri. Hann varð kennari við Miðbæjarskólann 1933-45 og Gagnfræðaskóla Reykvíkinga 1942-55 og Gagnfræðaskólann við Vonarstræti 1955-56.
Stjórnmálaþátttaka
Steinþór var kjörinn bæjarfulltrúi á Akureyri af lista Jafnaðarmanna í bæjarstjórnarkosniningunum 1927. Eftir stofnun Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins gekk Steinþór til liðs við hreyfinguna, sat í miðstjórn flokksins 1940-62 og var varaformaður hans 1952-57. Hann var kjörinn bæjarfulltrúi árið 1942 og sat í tvö kjörtímabil, til ársins 1950.
Rósa Guðbjartsdóttir
Rósa Guðbjartsdóttir (f. 29. nóvember 1965) er íslenskur stjórnmálafræðingur og er bæjarstjóri Hafnarfjarðar frá árinu 2018.
Varðhundur
thumb|right|[[Dobermann-hundar þykja býsna öflugir varðhundar.]] Varðhundur er hundur sem hefur það hlutverk að gæta svæðis og verja það gegn óvelkomnum dýrum eða fólki.
Varðhundar gelta til að gera eigendum sínum viðvart þegar óboðnir gestir birtist. Í sumum tilfellum getur hundurinn einnig hrætt burt óboðna gesti með því einu að gelta. Sumir varðhundar eru einn fremur þjálfaðir til þess að halda óboðnum gesti í skefjum eða ráðast jafnvel á hann. Til dæmis eru búhundar oft nægilega stórir til þess að ráðast á og hrekja burt rándýr eins og refi og úlfa. Þegar líklegra er að óboðni gesturinn sé maður eru varðhundar stundum þjálfaðir til þess að halda honum föstum með leiðsögn eigandans. Einnig kemur fyrir að slíkir varðhundar séu beinlínis þjálfaðir til þess að ráðast á óboðna gestinn en slíkt er víða ólöglegt. Hundar eru misgóðir varðhundar og sum afbrigði geta verið prýðilega til þess fallin að gera eigendum viðvart en ekki til þess að ráðast a óboðna gesti, t.d. vegna þess að hundarnir gelta hátt en hafa lítið bardagaeðli.
Krummi (mannsnafn)
Krummi er íslenskt karlmannsnafn.
Breska-Kólumbía
Breska-Kólumbía er fylki suðvestast í Kanada. Það var sjötta fylkið til að ganga í fylkjasambandið (sjöunda ef yfirráðasvæðin eru tekin með). Fjöll og skógar eru áberandi í landslagi fylkisins.
Söguágrip
Á því landsvæði sem nú er Breska-Kólumbía nær saga frumbyggja yfir a.m.k. 10.000 ár. Evrópskir landkönnuðir fóru þar um undir lok 18. aldar, en landnám í stórum stíl hófst á fyrri hluta 19. aldar. Hudson Bay félagið sem verslaði með skinn nefndi svæðið eftir Kólumbíufljóti árið 1858. Árið 1871 varð það 6. hérað Kanada. Lokið var við síðasta legg Kyrrahafslestarinnar (Pacific Rail) til Vancouver árið 1885 og með tilkomu hennar urðu efnahagslegar framfarir. Skógarhögg varð æ mikilvægari grein.
Landafræði og náttúrufar
Breska-Kólumbía er 944,735 km2 að flatarmáli. Fylkið á landamæri að Alberta í austri, Júkon, Norðvesturhéruðunum og bandaríska fylkinu Alaska í norðri og bandarísku fylkjunum Washington, Idaho og Montana í suðri.
Þrír fjórðu hlutar fylkisins eru fjalllendi í yfir 1000 metra hæð, þar á meðal Klettafjöll í austri, Strandfjöll í vestri og Fossafjöll í suðri. Hæsta fjallið er Mount Fairweather, nálægt landamærum Alaska, 4.663 metrar yfir sjávarmáli. Í miðju fylkinu er háslétta þar sem rignir lítið, hún er fremur gróðursnauð og telst að hluta eyðimörk. Hins vegar er vesturhluti Vancouvereyju úrkomusamasti staður Norður-Ameríku. Ströndin er mjög vogskorin og með mörgum fjörðum og eyjum. Stærstu eyjarnar fyrir utan Vancouvereyju eru í eyjaklasanum Haida Gwaii. Columbia-fljót á upptök sín í fylkinu og rennur til Kyrrahafsstrandar Bandaríkjanna.
Sumarið 2021 mældist hæsti hiti í Kanada í þorpinu Lytton í fylkinu eða tæpar 50 gráður.
Samfélag
Fólksfjöldi í fylkinu var rúmlega 5 milljónir árið 2019. Vancouver er stærsta borg fylkisins og þriðja stærsta borg Kanada. Borgin Victoria á Vancouvereyju er næststærsta borgin og höfuðborg fylkisins. Stærsta borgin í norðri er Prince George. Flestir íbúa fylkisins búa innan marka Vancouver, Victoria og nálægra svæða.
Um 72% vinnandi fólks starfar í þjónustugeiranum. Ferðaþjónusta, skógarhögg og fiskveiðar eru meðal atvinnugreina. Asískir innflytjendur eru um fjórðungur íbúa Bresku-Kólumbíu.
Lísbet
Lísbet er íslenskt kvenmannsnafn.
Ástveig
Ástveig er íslenskt kvenmannsnafn.
28. ágúst
28. ágúst er 240. dagur ársins (241. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 125 dagar eru eftir af árinu.
WeetBix
250px|right|thumb|WeetBix í skál. WeetBix er vinsælt ástralskt morgunkorn. Það er vinsælt um allan heim, sérstaklega í Ástralíu, Nýja-Sjálandi, Papúa Nýju Gíneu, Fídjí, Nýju Kaledóníu, Indónesíu, Singapúr, Malasíu og Frönsku Pólýnesíu. WeetBix er framleitt í Ástralíu (í Sydney, Brisbane og Perth) og á Nýja-Sjálandi (í Auckland).
Kveldúlfur (nafn)
Kveldúlfur er íslenskt karlmannsnafn.
Listi yfir íslenska heimspekinga
Hér að neðan er listi yfir íslenska heimspekinga í stafrófsröð.
Lív
Lív er íslenskt kvenmannsnafn.
Lambert
Lambert er íslenskt karlmannsnafn.
Saga Bretlands
thumb|250px|[[Fáni Bretlands er byggður á fánum Englands, Skotlands og Írlands.]]
Saga Bretlands byrjaði þegar konungsríkin England (sem innihélt Wales) og Skotland sameinuðust þann 1. maí 1707 undir Treaty of Union-milliríkjasamningurinn, sem var skrifaður niður þann 22. júlí 1706 og var staðfestur af enska þinginu og skoska þinginu með Sambandslögunum. Þessi sameining myndaði konungsríkið Stóra-Bretland sem höfðu sama einvald og ríkisstjórn í Westminster. Áður voru England og Skotland aðskilin ríki en höfðu verið í konungssambandi síðan 1603. Konungsríkið Írland varð hluti sambandsins árið 1800 með öðrum Sambandslögum sem mynduðu konungsríkið Stóra-Bretland og Írland.
Árið 1922 varð Írland sjálfstætt ríki með enska-írska milliríkjasamningnum og var þá Írska fríríkið, sjálfsstjórnarsvæði undan Bretlandi. Næsta dag gekk Norður-Írland úr samningnum og varð hluti Bretlands aftur. Fyrir vikið breytti konungsríkið nafni sínu í United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland („Konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland“) sem er oft skammstafað sem United Kingdom, UK eða Britain á ensku. Eftir seinni heimsstyrjöldina urðu flest ríki í Breska heimsveldinu sjálfstæð lönd. Mörg þessara landa urðu meðlimir í Breska samveldinu sem er samtök sjálfstæðra ríkja. Sum þessara landa eru þegar með breska einvaldinn sem þjóðhöfðingja. Í dag er Bretland þegar stórveldi og er mikilvægur meðlimur í SÞ og NATÓ. Bretland ákvað að segja sig úr Evrópusambandinu árið 2016.
Lars
Lars er íslenskt karlmannsnafn.
Ljósbjörg
Ljósbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Elís (borg)
אליס Élis
Ástþóra
Ástþóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Heiti yfir Ísland
Heiti yfir Ísland sem einkum hafa verið notuð af ljóðskáldum.
Háðsyrði um Ísland
Ísland hefur einnig verið kallað í hálfkæringi:
C. S. Lewis
Clive Staples Lewis (29. nóvember 1898 – 22. nóvember 1963), vanalega nefndur C. S. Lewis, var írskur rithöfundur og fræðimaður, fæddur í Belfast á Írlandi. Hann er helst þekktur fyrir bækur sínar um töfralandið Narníu og rit sín á sviði kristinna trúvarnarfræða.
Lewis er talinn einn af áhrifamestu kristnu trúvarnarmönnum 20. aldar. Á unglingsárum hvarf hann frá kristinni trú sinni og varð guðleysingi en snerist aftur til hennar í lok þriðja áratugarins, m.a. fyrir áhrif vinar síns J. R. R. Tolkien og kaþólska trúvarnarmannsins og rithöfundarins G. K. Chesterton. Í heimspeki sinni leitaðist Lewis við að færa fram skynsamleg rök fyrir tilvist Guðs. Hann tók saman fjöldamörg rit og greinar um efnið sem náð hafa mikilli útbreiðslu og er iðulega vísað í af trúvarnarfólki innan allra kirkjudeilda og söfnuða.
George Bernard Shaw
thumb|right|250px|Mynd af George Bernard Shaw. George Bernard Shaw (26. júlí 1856 – 2. nóvember 1950) var írskt leikritaskáld. Hann hlaut Bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1925.
Lauritz
Lauritz er íslenskt karlmannsnafn.
Ljótunn
Ljótunn er íslenskt kvenmannsnafn.
Ljósbrá
Ljósbrá er íslenskt kvenmannsnafn.
Bandaríkjadalur
Bandaríkjadalur, bandarískur dalur eða dollari er gjaldmiðill Bandaríkjanna. Hann er einnig notaður víða sem varasjóðsmynt, en slík notkun utan Bandaríkjanna leiddi meðal annars til þess að gullfótur Bandaríkjadals var lagður niður 1971 (Bretton Woods-kerfið), þar sem orðnar voru til meiri birgðir af dölum utan Bandaríkjanna, en öllum gullforða þeirra nam. Árið 1995 voru yfir 380 milljarðar dala í umferð, þar af tveir þriðju utan Bandaríkjanna. 2005 var þessi tala komin í 760 milljarða og áætlað að á milli helmingur og tveir þriðju séu í umferð utan Bandaríkjanna.
Algengasta táknið fyrir Bandaríkjadal er „dollaramerkið“ ($). ISO 4217-táknið fyrir Bandaríkjadal er USD. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notar einnig táknið US$ fyrir gjaldmiðilinn.
Mörg lönd nota heitið dalur eða dollar, en nafnið er dregið af orðinu dalur (Taler á þýsku). Ekvador, El Salvador og Austur-Tímor, auk yfirráðasvæða Bandaríkjanna, nota Bandaríkjadal sem opinberan gjaldmiðil. Að auki hafa Bermúda, Bahamaeyjar, Panama, Líbería og nokkur önnur lönd bundið sína gjaldmiðla við Bandaríkjadal á genginu 1:1. Gjaldmiðill Barbados er sömuleiðis bundinn við gengið 2:1.
Lár
Lár er íslenskt karlmannsnafn.
514
514 (DXIV í rómverskum tölum) var 14. ár 6. aldar og hófst á miðvikudegi, samkvæmt júlíska tímatalinu. Á þeim tíma var það þekkt í Rómaveldi sem ræðismannsár Cassiodorusar, eða sem árið 1267 ab urbe condita. Það hefur verið þekkt sem árið 514 frá því snemma á miðöldum þegar Anno Domini-timatalið var tekið upp.
Jónatan Þórmundsson
Jónatan Þórmundsson (f. 19. desember 1937) er prófessor emeritus og heiðursdoktor við lagadeild Háskóla Íslands.
Æviágrip
Jónatan er fæddur í Stóra-Botni, í Hvalfirð i, sonur hjónanna Þórmundar Erlingssonar bónda og síðar birgðavarðar og Oddnýjar Kristjánsdóttur húsfreyju. Hann lauk kandidatsprófi í lögfræði (cand.jur.) frá Háskóla Íslands árið 1964 og stundaði framhaldsnám á Norðurlöndum og í Bandaríkjunum. Jónatan hóf kennslu við lagadeild H.Í. árið 1967 og varð prófessor 1970. Jónatan hefur ritað fjölmargar bækur og tímaritsgreinar á fræðasviðum sínum. Helstu rannsóknasvið Jónatans eru refsiréttur, alþjóðlegur refsiréttur, fjármuna- og efnahagsbrot, opinbert réttarfar, skattaréttur og afbrotafræði. Jónatan stundaði einnig nám á Ítalíu í ítölsku og ítalskri menningu og er löggiltur dómtúlkur og skjalaþýðandi á og úr ítölsku. Eiginkona Jónatans var Sólveig Ólafsdóttir (1948-2018), lögfræðingur frá Háskóla Íslands og LL.M. frá Harvard-háskóla. Hún var um tíma formaður Kvenréttindafélags Íslands og starfaði um árabil sem framkvæmdastjóri Sambands íslenskra auglýsingastofa.
Ritaskrá
Hér eru tilgreind um 50 helstu fræðirit og ritgerðir Jónatans og þeim raðað í fimm flokka eftir birtingarhætti og tímaröð í hverjum flokki. Heildarritaskrá hans telur alls 166 fræðilegar ritsmíðar flokkaðar eftir árum frá 1963.
Fræðilegir fyrirlestrar
Jónatan hefur flutt um 80 fræðilega fyrirlestra, ótengda kennslustörfum, frá árinu 1965.
Lárus
Lárus er íslenskt karlmannsnafn.
Leiðólfur
Leiðólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Finnland
Finnland (finnska Suomi, Suomen tasavalta, sænska Republiken Finland) er eitt Norðurlandanna í norðanverðri Evrópu. Landið liggur að tveimur flóum úr Eystrasalti, Helsingjabotni í vestri og Kirjálabotni í suðri. Það á einnig landamæri að Svíþjóð í vestri, Noregi í norðri og Rússlandi í austri. Álandseyjar í Eystrasaltinu eru undir finnskri stjórn en njóta víðtækrar sjálfstjórnar. Finnland er stundum nefnt Þúsundvatnalandið.
Skerjafjörður
Skerjafjörður er fjörður í Faxaflóa sunnan við Kollafjörð og norðan við Hafnarfjörð. Skerjafjörður liggur frá norðvestri til suðausturs milli Seltjarnarness og Álftaness og heitir eftir Lönguskerjum í miðjum firðinum. Við suðausturenda fjarðarins eru Lambhúsatjörn á Álftanesi, Arnarnesvogur, Kópavogur og Fossvogur.
Finnland
Finnland er í Evrópusambandinu og er eina Norðurlandaþjóðin sem hefur tekið upp evruna sem gjaldmiðil.
Höfuðborg Finnlands heitir á finnsku Helsinki og sænsku Helsingfors og er einnig stærsta borg landsins. Aðrir stærstu bæir í stærðarröð eru eftirfarandi: Espoo (sænska: Esbo), Tampere (s. Tammerfors), Vantaa (s. Vanda), Turku (s. Åbo) og Oulu (s. Uleåborg). Espoo og Vantaa ásamt Helsinki mynda höfuðborgarsvæðið, og Tampere myndar annað stórt þéttbýli.
Heiti
Uppruni nafnsins Suomi er óljós, en talið er að það sé skylt baltneska orðinu zeme, sem merkir grund, jörð, þjóð.
Nafnið Finnland, sem haft er um landið á öðrum tungum, líkist öðrum skandinavískum staðarheitum. Þar má nefna Finnmörk, Finnveden og Finnskogen. Öll eiga þau rætur að rekja til germanska orðsins finn, sem er heiti yfir hirðingjaveiðimenn (sem er andstæða við kyrrsetubændur). Hvernig þetta heiti komst yfir Finna er að mestu leyti óþekkt. Á meðal fyrstu rituðu heimilda þar sem „land Finna“ er nefnt eru tveir rúnasteinar. Annar þeirra er í Söderby í Svíþjóð með áletruninni finlont og hinn á Gotlandi með áletruninni finlandi frá 11. öld.
Saga
Af fornleifum má ráða að það svæði, sem nú er Finnland, byggðist á níundu öld fyrir Krist, þegar íshella síðustu ísaldar hörfaði undan. Fyrstu íbúar á svæðinu bjuggu við steinaldarmenningu og lifðu á því sem freðmýrin og sjórinn gáfu. Ekki er vitað hvenær finnsk-úgrískumælandi þjóðflokkar hafa fyrst numið land á því svæði sem nú kallast Finnland.
Elstu leifar akuryrkju eru frá seinni hluta þriðja árþúsundsins fyrir Krist en veiðimennska og söfnun voru lengi eftir það algengasti lífsmátinn, ekki síst í austur- og norðurhluta landsins.
Bronsöld (1500—500 f. Kr.) og járnöld (500 f. Kr. — 1200 e. Kr.) einkenndust mjög af nánum samskiptum við Skandinavíu, norðurhluta Rússlands og Eystrarsaltssvæðið. Finnar og Kvenir eru nefndir á nokkrum stöðum í rómverskum heimildum og í Íslendingasögunum, þó er sennilegast að átt sé við Sama en ekki Finna. Fáeinar ritaðar heimildir um sögu Finnlands eru til frá 13. öld en það er ekki fyrr en á 14. og 15. öld sem raunveruleg rituð saga hefst.
Finnland og Svíþjóð eiga nærri 700 ára sameiginlega sögu. Sögur herma að upphaf þess sé krossferð undir stjórn Eiríks IX Svíakonungs, sem á að hafa átt sér stað árið 1154. Óvíst er hvort þessi krossferð var farin eða hvort þetta er einungis sögusögn. Ritaðar heimildir eru hins vegar fyrir því að Finnland var hluti af ríki Birgis jarls þegar krossferð var gerð þangað 1249. thumb|right|250px|Finnland 1920-1940 190px|thumb|right|Kort af Finnlandi Sænska var ráðandi með fram allri strandlengjunni og í stórum hluta Suður-Finnlands allt fram undir lok 19. aldar og var þar að auki tungumál yfirvalda og menntunar enda landið hlúti Svíaríkis. Lengi var það sem nú er Finnland ekki skilgreint sem sérstakt svæði innan sænska ríkisins, frekar var að miðhluti Svíþjóðar og suðurhluti Finnlands væru álitin sameiginlegt meginsvæði ríkisins enda voru samgöngur sjóleiðina mun auðveldari en yfir land.
Sænskir kóngar leituðust við að flytja landamæri ríkisins lengra austur á bóginn og voru meira og minna stöðugar erjur við Rússa gegnum aldirnar af þeim sökum. Á 18. öld snerist taflið og rússneskur her hertók nánast allt það sem nú er Finnland tvisvar (1714—1721 og svo aftur 1742—1743). Upp frá þessu fer hugtakið „Finnland“ að eiga við allt landsvæðið frá Helsingjabotn i að rússnesku landamærunum, bæði í umræðum innan sænska ríkisins og í Rússlandi. Suðurhluti Finnlands, það sem áður hafði verið kallað Finnland, fékk nú nafnið Hið eiginlega Finnland (Egentliga Finland á sænsku, Varsinais-Suomi á finnsku) og heitir svo enn.
Árið 1808 hertók rússneskur her Finnland og Svíar neyddust til að afsala sér yfirráðarétti yfir því. Finnland varð sjálfstjórnarsvæði, Stórfurstadæmið Finnland, innan rússneska keisaradæmisins allt fram til 1917. Alexander I, Rússlandskeisari, varð fyrsti stórfursti Finnlands. Smám saman fékk finnskan mikilvægara hlutverk í opinberu lífi, upphaflega sem hluti af rússneskri viðleitni til að draga úr sambandinu við sænska menningu og menningarhefð en meir og meir sem hluti af finnskri þjóðernishreyfingu. Mikilvægt skref var söfnun og útgáfa sagnaverksins Kalevala árið 1835 og ekki síður þegar finnska var gerð jafnrétthá sænsku sem opinbert mál 1892. Finnsk ritmenning hófst á fyrri hluta 19. aldar og voru það ekki síst sænskumælandi menntamenn sem stóðu fremst í að smíða þetta nýja ritmál, m.a. með slagorðinu: „Svenskar äro vi icke, ryssar vilja vi icke vara, låt oss bli finnar“.
Fljótlega eftir byltingu bolsévíka í Rússlandi lýsti finnska þingið yfir sjálfstæði Finnlands, hinn 6. desember 1917. Bolsévíkastjórnin viðurkenndi sjálfstæðið en í Finnlandi braust út blóðug borgarastyrjöld 1918 í kjölfar baráttu hvítliða og rauðliða í Rússlandi. Í Finnlandi endaði styrjöldin með sigri hvítliða.
Frá stríðslokum og fram undir miðjan fjórða áratug tuttugustu aldar voru tengsl Finnlands og Sovétríkjanna nokkurn veginn hlutlaus. Árið 1939 gerðu Sovétríkin talsverðar landakröfur á Finnland sem ekki var orðið við og hóf þá sovéski herinn það sem nefnt er Finnska vetrarstríðið með innrás í Finnland. Finnar vörðust mánuðum saman en máttu sín á endanum lítils gegn ofureflinu.
Mikil hefndarhugur var í mörgum Finnum eftir lok vetrarstríðsins 1940 og Finnland tengdist náið Þýskalandi undir stjórn nasista. Finnar drógust aftur út í stríð við Sovétríkin 1941 og börðust þá með Þjóðverjum. Eftir stríðið neyddust Finnar til að láta af hendi stór landsvæði til Sovétríkjanna og greiða þeim stríðsskaðabætur árum saman.
Tímabilið frá lokum seinni heimstyrjaldarinnar fram að upplausn Sovétríkjanna einkenndist af hlutleysi Finnlands í alþjóðamálum og nánu samstarfi við grannann í austri. Þótti mörgum nóg um undirgefni Finna og varð til úr þessu alþjóðlega hugtakið „finlandisering“.
Finnland fékk inngöngu í Evrópusambandið árið 1995 um leið og Svíþjóð og Austurríki og er hið eina Norðurlandanna sem hefur tekið upp evru sem gjaldmiðil. Finnland gekk jafnframt í Atlantshafsbandalagið árið 2023 og batt þannig enda á áratugalangt hlutleysi sitt.
Landfræði
Finnland prýða mörg þúsund vatna og eyja. Stöðuvötn sem eru 500 m² að flatarmáli eða meira eru 187.888 talsins og eyjarnar 179.584. Saimaa-vatn er eitt þessara vatna og er það 5. stærsta stöðuvatn í Evrópu. Finnskt landslag er að mestu leyti flatt, en þó er það hólótt á svæðum. Hæsti punktur landsins er Halti (1328 m) í norðurhluta Lapplands, við landamæri Noregs. Barrskógur þekur landið að mestu leyti og lítið er af ræktanlegu landi. Algengasta bergtegundin er granít. Það er alltaf nálægt yfirborðinu og sjáanlegt þar sem jarðvegur er af skornum skammti. Jökulruðningur er algengastur lausra jarðefna, gjarnan þakinn þunnu lagi af mold. Meirihluti eyjanna eru í suðvesturhluta Eyjahafsins (hluti af eyjaklasa Álandseyja) og með fram suðurströnd Kirjálabotns.
Plöntu- og dýraríki
thumb|200px|right|[[Jarfi, fyrirfinnst í Lapplandi.]] thumb|200px|left|[[Álft er þjóðarfugl Finnlands]] Gróður- og dýralíf í Finnlandi er mjög fjölbreytt. Plöntu- og dýrategundir eru mismunandi eftir landshlutum, vegna mismunandi loftslags á milli norður-, vestur- og suðurhluta Finnlands. Í landinu eru yfir 1200 tegundirir af æðplöntum, 800 af mosaplöntum og 1000 tegundir af fléttum, og er auðugasta gróðurfarið í suðurhluta landsins og á Álandseyjum. Líkt og allt annað í vistfræði Finnlands, á plöntulíf auðvelt með að aðlagast og þola ólíkar árstíðir og veðurskilyrði. Um það bil tveir þriðju af flatarmáli landsins er þakinn barrskógi, furu og greni. Í nyrsta hlutanum vex þó einungis birki. Eik og önnur lauftré vaxa á Álandseyjum og í syðsta hluta landsins. Landið klæddist skógi eftir því sem ísjaðarinn hopaði í lok síðustu ísaldar, fyrst birkitegundum en síðan furu fyrir um 10.000 árum síðan. Frá því fyrir um 6.000 árum fór greni að breiðast út austan frá og náði vesturströndinni fyrir um það bil 3.000 árum. 72 % flatarmáls Finnlands er skógur, það hæsta í Evrópu.
Einnig býr Finnland yfir fjölbreyttu og víðtæku dýralífi. Þó þurrkuðust öll dýr nánast út á meðan að síðasta ísöld stóð yfir. Dýrin komu til Finnlands á ný fyrir u.þ.b. 10.000 árum síðan, fylgdu hopi jökla og framsókn gróðurs. Núorðið eru þar a.m.k. sextíu innlendar tegundir spendýra, 248 tegundir varpfugla, rúmlega 70 fiskategundir og ellefu skriðdýra- og froskdýrategundir.
Af stórum villtum spendýrum eru þau algengustu skógarbjörn (þjóðardýrið), gráúlfur, elgur og hreindýr. Önnur algeng spendýr eru rauðrefur, rauðíkorni og fjallahéri. Meðal sjaldgæfari skepna eru flugíkorni, kóngsörn, hringanóri og heimskautarefur, sem er talinn vera í mestri útrýmingarhættu finnskra dýra. Þjóðarfugl Finnlands er álft. Algengustu fuglategundirnar eru laufsöngvari, bókfinka og skógarþröstur.
Vegna veiða og áreitis í gegnum tíðina hefur mörgum dýrum á borð við kóngsörn, skógarbjörn og gaupu fækkað mjög. En vegna mikillar verndunar og stofnunar víðlendra þjóðgarða hefur þeim fjölgað á ný undanfarin ár.
Loftslag
Fjórðungur af Finnlandi nær norður fyrir heimskautsbaug, það veldur því að miðnætursól er þar á lofti í marga daga. Á nyrsta punkti Finnlands sest sól ekki í 73 daga samfellt yfir sumarið og rís ekki í 51 dag yfir veturinn.
Stjórnmál
Finnland er lýðveldi eins og Ísland en hefur ekki þingbundna konungsstjórn eins og skandinavísku löndin. Forseti Finnlands hefur framkvæmdavald og er þjóðhöfðingi landsins. Einnig sér forsetinn um utanríkismál utan Evrópusambandsins, í samstarfi við finnska þingið. Þingið er valdamesta stofnun landsins og er æðsti maður þess forsætisráðherrann. Finnska þingið er yfirlöggjafarvald Finnlands, þar sitja 200 manns. Á finnsku nefnist það Eduskunta og á sænsku Riksdag.
Forseti
Forseti Finnlands er þjóðhöfðingi landsins. Samkvæmt stjórnarskrá landsins hefur forsetinn framkvæmdavald ásamt ríkisstjórninni. Íbúar landsins kjósa forsetann í lýðræðislegum kosningum og er kjörtímabilið sex ár. Frá árinu 1991 hefur enginn forseti mátt sitja lengur við völd en tvö kjörtímabil. Forsetinn verður að vera innfæddur ríkisborgari.
Núverandi forseti landsins er Sauli Niinistö. Hann tók við forsetastöðunni árið 2012 og var endurkjörinn 28. janúar 2018. Hann getur því setið til ársins 2024. Hann er tólfti forseti Finnlands. Forveri hans, Tarja Halonen, var fyrsta konan til að gegna stöðunni.
Þingið
right|200px|thumb|Aðalbygging finnska þingsins (Eduskunta) í Helsinki
Finnska þingið er í einni deild með tvö hundruð þingmönnum, sem eru kosnir til fjögurra ára í senn með hlutfallskosningu. Samkvæmt stjórnarskrá Finnlands kýs þingið svo forsætisráðherra, sem forsetinn skipar í embætti. Aðra ráðherra skipar forsetinn í embætti eftir tilnefningum frá forsætisráðherra.
Utanríkisstefna
Utanríkisstefna Finnlands byggir á náinni samvinnu við aðrar Norðurlandaþjóðir bæði formlega, í gegnum samstarfið í Norðurlandaráði og óformlega, ekki síst innan Evrópusambandsins og Sameinuðu þjóðanna. Frá því að Finnland gerðist aðili að Evrópubandalaginu 1995 hefur þátttakan í starfi þess í vaxandi mæli verið þungamiðja utanríkisstefnunnar. Stærstan hluta 20. aldar var sambúðin við Sovétríkin hins vegar helsti þáttur í utanríkismálum landsins. Frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar hefur Finnland ekki átt í neinum alþjóðlegum deilum um landamæri landsins. Formlega er finnski herinn eingöngu til sjálfsvarnar og heimilar finnska stjórnarskráin honum einungis þátttöku í hernaðaraðgerðum sem Sameinuðu þjóðirnar eða ÖSE heimila. Finnland er mjög háð utanríkisverslun, sem gefur af sér u.þ.b. þriðjung þjóðartekna. Landið er mjög háð innflutningi hráefna, málma og olíu.
Varnarmál
Finnland hefur átt aðild að NATO frá árinu 2023.
Fyrrum fylki
Fylkisstjóri og fylkisstjórn voru skipuð af ríkisstjórninni og engar kosningar fóru fram til embætta innan fylkisins. Fylkjaskipunin var upphaflega sett á laggirnar árið 1634 en síðasta uppskipting var gerð árið 1997 og þá voru fylkin eftirfarandi (sjá mynd til hægri):
Núverandi héruð
thumb|Héruð Finnlands. Nú eru í Finnlandi 19 héruð:
Sveitarfélög
thumb|300px|right|Sveitarfélög Finnlands (2020). Aðalstjórnsýslueiningar Finnlands eru sveitarfélögin (á finnsku kunta, sænsku kommun), 310 að tölu árið 2020. Kosið er til sveitarstjórna í beinum kosningum fjórða hvert ár. Sveitarstjórn og borgarstjórn eru í grófum dráttum það sama, fyrir utan muninn á dreifbýli og þéttbýli. Frá árinu 1977 hefur ekki verið greint á milli borga, bæja og dreifbýlis. Sveitarfélög eru sjálfstætt stjórnvald innan ramma laga sem sett eru af ríkinu. Enginn getur áfrýjað ákvörðunum sveitarfélags svo lengi sem þær eru löglegar.
Sveitarfélög hafa með sér tvenns konar skipulagt samstarf. Annars vegar í tuttugu samstarfseiningum sem eru nefndar á finnsku maakunta og á sænsku landskap. Hlutverk þessara héraðssamtaka er menntunar- og heilsugæslusamstarf. Hins vegar eru sjötíu og fjórar samstarfseiningar sem nefndar eru á finnsku seutukunta og ekonomisk region á sænsku. Hlutverk þessara samstarfseininga er efnahagssamvinna.
Áland hefur sjálfstæða stöðu innan finnska ríkisins með eigið lögþing og heimastjórn og er þar að auki formlega sérstakt fylki.
Samar hafa takmarkaða sjálfstjórn á sviði tungumála og menningarmála í Lapplandi.
Efnahagslíf
Árið 2022 var Finnland í 16. sæti yfir lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann að nafnvirði samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Finnland er því eitt af ríkustu löndum heims, en er líka þekkt fyrir þróað velferðarkerfi með gjaldfrjálsri menntun og fullkomnu heilbrigðiskerfi.
Þjónustugeirinn er stærsti geiri efnahagslífsins með 66% af vergri landsframleiðslu. Þar á eftir koma iðnaður og málmhreinsun með 31%. Frumframleiðsla stendur undir 2,9%. Ef miðað er við utanríkisverslun er iðnaðurinn lykilgeiri atvinnulífsins. Stærstu iðngreinarnar árið 2007 voru rafeindatækni (22%); vélar, bifreiðar og annar stáliðnaður (21,1%); skógrækt (13%) og efnaiðnaður (11%). Verg landsframleiðsla náði hápunkti árið 2021. Árið 2022 var Finnland í 9. sæti yfir mestu nýsköpunarlönd heims í Nýsköpunarvísitölunni.
Finnland býr yfir miklum auðlindum timburs, jarðefna (járns, króms, kopars, nikkels og gulls) og ferskvatns. Skógrækt, pappírsverksmiðjur og landbúnaður eru mikilvæg starfsemi á landsbyggðinni. Um einn þriðji af vergri landsframleiðslu Finnlands verður til á stórborgarsvæði Helsinki. Einkarekin þjónustufyrirtæki eru stærstu vinnuveitendur landsins.
Loftslag og jarðvegur í Finnlandi gerir jarðrækt sérstaklega erfiða. Vetur eru harðir og vaxtartímabilið hlutfallslega stutt og stundum með hretum. Vegna temprandi áhrifa Golfstraumsins býr Finnland samt yfir helmingi alls ræktanlegs lands norðan við 60. breiddargráðu. Ársúrkoma er oftast nægileg, en fellur nær eingöngu yfir vetrarmánuðina, þannig að þurrkasumur eru stöðug ógn. Til að bregðast við þessum áskorunum hafa bændur treyst á hraðvaxta og frostþolin afbrigði, og rækta í hlíðum sem snúa í suður og frjósamari dalverpum til að tryggja jafna framleiðni þrátt fyrir sumarfrost. Oft þarf að gera afrennsli til að þurrka landið.
Skógar leika lykilhlutverk í efnahag landsins. Finnland er einn stærsti framleiðandi hráefnis fyrir viðarvinnsluiðnaðinn. Líkt og í landbúnaði hefur ríkið lengi verið í leiðandi hlutverki í skógrækt með lögum um skógarhögg, styrkjum til tækniþróunar og langtímastefnumótun til að tryggja að skógar landsins framleiði áfram nægjanlegt hráefni.
Árið 2008 voru kaupmáttarjafnaðar tekjur svipaðar og á Ítalíu, í Svíþjóð, Þýskalandi og Frakklandi. Árið 2006 störfuðu 62% mannaflans fyrir fyrirtæki með innan við 250 starfsmenn sem stóðu undir 49% af heildarveltu fyrirtækja. Atvinnuleysi er mikið meðal kvenna og skipting milli starfa þar sem karlar eru ráðandi annars vegar og konur hins vegar, er meiri en í Bandaríkjunum. Hlutfall fólks í hlutastarfi var með því lægsta meðal OECD-ríkja árið 1999. Árið 2013 voru 10 stærstu einkareknu fyrirtækin í Finnlandi Itella, Nokia, OP-Pohjola, ISS, VR, Kesko, UPM-Kymmene, YIT, Metso og Nordea. Atvinnuleysi var 6,8% árið 2022.
Árið 2022 voru einstæðingar á 46% heimila í Finnlandi, tvær manneskjur á 32% heimila og þrjár eða fleiri á 22% heimila. Meðalfermetrafjöldi á mann er 40 m². Árið 2021 náði verg landsframleiðsla í Finnlandi 251 milljörðum evra. Árið 2022 störfuðu 74% mannaflans í þjónustu og stjórnsýslu, 21% í iðnaði og byggingariðnaði, og 4% í landbúnaði og skógrækt.
Í Finnlandi er hæst hlutfall samvinnufélaga miðað við íbúafjölda. Stærsta verslunarkeðjan, sem er líka stærsti vinnuveitandinn, S Group, og stærsti bankinn, OP Group, eru bæði samvinnufélög.
Íbúar
thumb|[[Þéttleiki byggðar í Finnlandi.]] Í Finnlandi búa um 5,5 milljónir manna og er þéttleiki byggðar að meðaltali 17 íbúar á hvern ferkílómetra. Það gerir landið að þriðja strjálbýlasta landi Evrópu, á eftir Noregi og Íslandi. Suðurhluti landsins hefur alltaf verið fjölmennastur og þar jókst íbúafjöldinn enn meir við þéttbýlisþróun 20. aldar. Stærstu og mikilvægustu borgir í Finnlandi eru Stór- Helsinki (sem nær yfir Helsinki, Vantaa, Espoo og Kauniainen), Tampere, Turku og Oulu.
Eftir Vetrarstríðið árið 1939 (og Framhaldsstríðið 1941), urðu 12% af íbúum Finnlands að flytjast búferlum. Stríðsskaðabætur, atvinnuleysi og óvissa um þjóðhöfðingja og sjálfstæði frá Sovétríkjunum olli miklum fólksflótta, sem ekki fór að draga úr fyrr enn á 8. áratug 20. aldar. Um hálf milljón Finna fluttist til Svíþjóðar á áratugunum frá 1950 fram til 1980, en allstór hluti þeirra hefur flust heim að nýju.
Frá seinni hluta 10. áratugar 20. aldar hefur Finnland tekið á móti svipuðum fjölda flóttamanna og innflytjenda og hin Norðurlöndin. Finnland er þjóðfræðilega mjög einsleitt land. Útlendingar eru einungis 4% af heildaríbúatölu landsins. Umtalsvert hlutfall innflytjenda á rætur sínar að rekja til fyrrum Sovétríkjanna. Innflytjendur tala á þriðja tug tungumála í Finnlandi í dag, miðað við að a.m.k. 1000 manns tali hvert mál.
Tungumál
Finnska og sænska eru bæði opinber tungumál í Finnlandi og jafnrétthá samkvæmt finnskum lögum. Meirihluti Finna (88%) hefur finnsku að móðurmáli. Finnska tilheyrir finnsk-úgrísku tungumálafjölskyldunni og er á milli þess að vera samloðunarmál og beygingamál. Í finnsku breytast og beygjast nafnorð, lýsingarorð, fornöfn, töluorð og sagnorð eftir hlutverki þeirra í setningunni. Finnland er eitt af þremur sjálfstæðum ríkjum þar sem meirihluti þjóðarinnar talar finnsk-úgrískt mál. Hin eru Eistland og Ungverjaland.
Stærstu minnihlutamálin í Finnlandi eru sænska (5,2%), rússneska (1,4%) og eistneska (0,9%). Tæplega 2000 samar hafa samísku að móðurmáli, einkum í norðurhluta landsins. Samísku málin eru einnig finnsk-úgrísk mál. Alls eru þrjú samísk mál töluð í Finnlandi: norðursamíska, inarisamíska og skoltsamíska.
Auk finnsku er sænska opinbert tungumál í Finnlandi. Sænskumælandi Finnum fækkaði talsvert á síðustu öld af ýmsum ástæðum. T.d. flutti mikill fjöldi sænskumælenda til Svíþjóðar, fjölskyldur sænskumælenda eru minni og ekki síst varð fjölskyldumálið finnska í fjölmörgum blönduðum fjölskyldum. Sænska er samkvæmt lögum eina opinbera tungumálið á Álandseyjum.
Sigurður Ólafsson og Sigurveig Hjaltested syngja
Sigurður Ólafsson og Sigurveig Hjaltested syngja er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1953. Á henni syngur Sigurður Ólafsson lagið Kvöldkyrrð og Sigurður og Sigurveig Hjaltested syngja saman lagið Blikandi haf. Útsetning og hljómsveitarstjórn var í höndum Carl Billich. Hljómsveitina skipuðu auk Billich, Josef Felzmann, fíðla, Bragi Hlíðberg, harmonika, Trausti Thorberg, gítar og Einar B. Waage, bassi. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Finnland
Tungumál
Minnihlutahópar hafa rétt á að hlúa að menningu sinni og tungumálin eru vernduð með lögum, þar hafa Samar sérstöðu. Samíska er opinbert minnihlutamál.
Sænska er skyldunámsgrein í finnskum skólum sem og finnska í skólum sænskumælandi Finna og Finnar læra einnig ensku í skólum og af ljósvakamiðlum til að vera samræðufærir á því máli. Margir læra að auki þýsku eða frönsku.
Frumbyggjar
Samar eru frumbyggjar sem búa í Finnlandi, Svíþjóð, Noregi og Rússlandi. Áður fyrr voru Samar oft kallaðir Lappar, en nú til dags telja margir Samar það vera niðrandi heiti. Auk eigin tungumála hafa Samar sinn eigin lífsstíl, yfirbragð og menningu. Svipuð saga, hefðir, lifnaðarhætti og siðir sameina Sama sem búa í mismunandi löndum. Samtals eru Samar um 75.000 til 100.000 en af þeim búa minna en 7.000 í Finnlandi, sem þýðir að Samar eru einungis 0,13% af íbúum Finnlands.
Trúarbrögð
thumb|250px|right|[[Dómkirkjan í Helsinki ásamt styttu af Alexander II Rússakeisara]] Meirihluti Finna (um 68,7%) eru mótmælendatrúar og tilheyra Þjóðkirkju Finnlands. Einnig tilheyrir minnihluti Finnsku rétttrúnaðarkirkjunni (1,1%). Aðrir mótmælendasöfnuðir og kaþólska kirkjan eru talsvert minni sem og Íslam, gyðingdómur og önnur trúarbrögð (samtals 1,7%). Rúm 28,5% af íbúunum eru utan trúfélaga. Meirihluti þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni tekur lítinn þátt í starfi hennar.
Menntun
thumb|250px|right|Fyrirlestrarsalur aðalbyggingar [[Tækniháskólinn í Helsinki|Tækniháskólans í Helsinki, sem hönnuð er af Alvar Aalto.]] Menntakerfið í Finnlandi er ekki ólíkt því sem er á öðrum Norðurlöndum. Nemendur í fullu námi þurfa ekki að borga nein námsgjöld. Skólaskylda er frá aldrinum 7-18 ára og fá nemendur í grunn- og menntaskólum máltíðir sér að kostnaðarlausu á skólatíma. Skólaskylda er fyrstu níu ár skólagöngunnar og sækja nemendurnir skóla í nágrenni við heimili sitt. Framhaldsnám er ekki skylda en það fer annaðhvort fram í iðnskóla eða skóla sem undirbýr fyrir áframhaldandi nám, í verknámsskólum eða háskólum. Samkvæmt alþjóðlegu PISA-mati OECD samtakanna á frammistöðu 15 ára unglinga í námi eru Finnar ofarlega á blaði. Árið 2006 voru 15 ára finnskir unglingar hæstir á heimsvísu hvað varðaði lesskilning, náttúruvísindi og stærðfræði
Heilsugæsla
Heilbrigðiskerfi Finnlands þykir mjög þróað á heimsvísu. Heimilin sjálf greiða 18,9% af kostnaði við heilsugæslu, 76,6% borgar ríkið og það sem eftir stendur aðrir aðilar. Um hvern lækni eru 307 íbúar.
Á áttunda áratugnum gerðu Finnar miklar breytingar á lífsvenjum sínum, í ljósi þess að dánartíðni þeirra af völdum hjartasjúkdóma var ein sú hæsta í heiminum. Í dag eru Finnar meðal heilbrigðari þjóða.
Lífslíkur kvenna eru 82 ár og karla 75 ár.
Lárentíus
Lárentíus er íslenskt karlmannsnafn.
Þekktir nafnhafar
Lárentíus Kálfsson, Hólabiskup
D12
D12 er bandarísk rapphljómsveit, frá Detroit í Michigan-ríki. Hljómsveitin var stofnuð árið 1990, en komst fyrst í sviðsljósið þegar aðalsprautan á bak við sveitina, Eminem, sneri aftur til Detroit til að koma hljómsveitinni á kortið, en þeir félagar, sem eru sex, höfðu gert með sér samning við stofnun hljómsveitarinnar. Sá samningur kvað á um að ef einhver þeirra yrði frægur, skyldi hann snúa aftur heim þegar hann væri búinn að „meika það“, og fara aftur að rappa með sveitinni.