cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jaðarþungarokk
Saga
Þegar leið enn frekar á 10. áratuginn var ný-metall að koma á sjónarsviðið og hóf að taka yfir jaðarþungarokkssenuna. Ný-metallinn var mun auðskilgreindari stefna og var með mun ýktari og oft þyngri hljóm og einnig enn sterkari áhrif frá öðrum tónlistarstefnum eins og rappi, iðnaðarrokki og jafnvel raftónlist. Hljómsveitir eins og Korn, Limp Bizkit og Staind tilheyrðu þessarri nýju undirstefnu og hjálpuðu til með að gera jaðarþungarokkið enn vinsælla en það hafði verið áður. Margar af hinum upprunalegu sveitum jaðarþungarokksins vildu þó ekki láta bendla sig við þessa nýju stefnu. Maynard Keenan James, söngvari hljómsveitarinnar Tool, sagði meðal annars að honum líkaði ekki það viðhorf sem tíðkaðist í ný-metalnum. Aðrar sveitir sem þykja einnig hafa verið áhrifamiklar við mótun ný-metalsins eins og hljómsveitin Helmet hafa einnig lýst yfir óánægju við að vera tengdir við stefnuna.
Í upphafi 21. aldarinnar var stefnan gagnrýnd fyrir að vera einhæf og haldið fram að hún væri ekki nema tímabundinn tískufaraldur. Helst átti þetta við um þær sveitir sem einnig heyrðu undir nýmetal. Þetta gæti stafað af því að stefnan var að missa eðli sitt sem jaðarstefna og lítið var um tilraunastarfsemi hjá mörgum sveitum hennar. Frumlegri hljómsveitir héldu þó áfram að fá lof gagnrýnenda eins og System of a Down með plötuna Toxicity.
Helstu áhrif
Jonathan Gold hjá Los Angeles Times skrifaði að jaðarþungarokkshljómsveitir eins og Jane's Addiction og Soundgarden séu undir miklum áhrifum frá þungarokkshljómsveitum 8. áratugsins, Led Zeppelin og Black Sabbath. Hann hélt því jafnframt fram að ef Led Zeppelin og Black Sabbath hefðu gefið tónlist sína út í upphafi 10. áratugsins hefðu þeir verið flokkaðir undir jaðarþungarokk.
Vegna þess hversu oft fönki og rokki er blandað saman í jaðarþungarokki er einnig hægt að segja að Jimi Hendrix hafi haft mikil áhrif á stefnuna. Hann er af mörgum álitinn hafa verið undir áhrifum af fönki og verið meðal þeirra fyrstu til að blanda rokki og fönki saman. Aðrir sem voru frumkvöðlar í því að blanda fönki og rokki saman eru Herbie Hancock og Frank Zappa svo eitthvað sé nefnt.
Í jaðarrokki tíðkaðist að blanda saman rokki og öðrum tónlistarstefnum. Á 10. áratugnum voru þar áhrif úr tónlistarstefnum eins og jangle poppi, harðkjarna síðpönki, fönk-þungarokki, pönkpoppi og tilraunarokki. Eftir að gruggsveitin Nirvana sló í gegn mátti enn greina öll þessi einkenni, en sum voru slípuð þannig til að þau hentuðu betur til vinsælda á tónlistarmarkaðnum. Á 10. áratugnum voru því poppeinkennin sem höfðu verið vinsæl á áratuginum áður orðin daufari og þær sveitir sem hölluðust frekar að rokk og pönkeinkennunum urðu ofaná. Vinsældir jaðarþungarokks á 10.áratugnum er hægt að tengja við þessa þróun jaðarrokksins. Hljómsveitir eins og R.E.M., Pearl Jam og The Cure eru dæmi um áhrifamiklar jaðarrokksveitir.
Lollapalooza tónleikahátíðin
thumbnail|vinstri|Trent Reznor, söngvari Nine Inch Nails, á fyrstu Lollapalooza hátíðinni 1991 Lollapalooza hátíðin byrjaði þegar Perry Farrell, söngvari Jane's Addiction, var að skipuleggja kveðjutónleika fyrir hljómsveitina sína. Hugmyndin stökkbreyttist hinsvegar í eina stærstu tónleikahátíð sinnar tegundar í heiminum. Tónleikahátíðin gerði nýjum og hæfileikaríkum tónlistarmönnum kleyft að kynna tónlist sína og gerði jaðarrokk og jaðarþungarokk enn vinsælla en það hafði verið áður. Einnig átti hátíðin stóran þátt í því að ýta undir vinsældir raftónlistar og hip-hopps. Fjölbreyttir tónlistarmenningarhópar komu saman til að hlusta á ólíka tónlistarmenn eins og Nine Inch Nails og Ice T á sama sviði. Fyrir tíma internetsins var þetta einn stærsti vettvangurinn til að kynnast nýrri tónlist.
Tónlistarhátíðin hefur breyst mikið síðan í upphafi þegar gruggsveitir eins og Pearl Jam og Soundgarden stigu á svið. Hún lifir þó enn góðu lífi í dag og skapar enn vettvang fyrir ólíka tónlistarmenn að kynna tónlist sína. Lollapalooza býður upp á mörg svið í dag og yfir 130 tónlistarmenn og hljómsveitir koma fram hvert sinn sem hún er haldin. Hátíðin er enn fjölbreyttari í dag og býður upp á reggítónlist, raftónlist, jaðarrokk, indí-rokk og margt fleira.
Sem dæmi um jaðarþungarokkshljómsveitir sem hafa komið fram á Lollapalooza má nefna Jane's Addiction, Living Colour, Nine Inch Nails, Soundgarden, Stone Temple Pilots, Rage Against The Machine, Alice In Chains, Tool og fleiri.
Tenglar
Heimasíða Lollapalooza-hátíðarinnar
Nadine Gordimer
thumb|right|Nadine Gordimer (2010)
Nadine Gordimer (20. nóvember 1923 - 13. júlí 2014) var suður-afrískur rithöfundur og pólitískur aðgerðastefnusinni. Bækur Gordimer fjalla fyrst og fremst um siðferðilega þætti samfélagsins og málefni kynþáttanna, einkum áhrif aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku á samfélagið. Hún hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1991.
Lawrence-flói
thumb|right|Kort sem sýnir Lawrence-flóa Lawrence-flói eða Lárensflói er stór árós Lárensfljóts sem tengir Vötnin miklu í Norður-Ameríku við Atlantshaf. Flóinn er hálflokað hafsvæði 236 þúsund ferkílómetrar að stærð. Meðaldýpi í flóanum er 146 metrar.
GameCube
thumb|250px|right| Mynd af GameCube GameCube var fjórða leikjatölva Nintendo, í sjöttu kynslóð leikjatölva sem sagt sömu kynslóð og Dreamcast frá Sega, PlayStation 2 frá Sony og Xbox, frá Microsoft. GameCube var ódýrust af þeirri kynslóð. Hún var fyrsta leikjatölva Nintendo til að nota diska. Hún var gefin út 14. september 2001 í Japan, 18. nóvember 2001 í Norður-Ameríku, 3. maí 2002 í Evrópu og 17. maí 2002 í Ástralíu. Seint á árinu 2006 kom út arftaki hennar, Wii, sem spilar GameCube leiki og getur notað minniskubba, stýripinna og suma aðra hluti.
Lawrence-flói
Flóinn markast í norðri af eyjunni Labrador og Québec-fylki, í austri af Nýfundnalandi, í suðri af Nova Scotia-skaganum og Bretonhöfðaeyju og í vestri af Gaspe-skaga, Nýju Brúnsvík og Québec-fylki. Helstu eyjar í flóanum eru Anticosti-eyja, Eyja Játvarðs prins, Magðalenueyjar og Bretonhöfðaeyja.
GameCube
Nintendo GameCube hefur selst í yfir 21.20 milljón eintökum 30. september 2006.
Atlantíka
thumb|right|Atlantíka með meginlandskjörnum frá Upphafsöld. Atlantíka var meginland sem myndaðist á Frumlífsöld fyrir um 2000 milljón árum þegar nokkrir meginlandskjarnar sameinuðust. Landið var staðsett þar sem nú eru Vestur-Afríka og austurhluti Suður-Ameríku. Atlantíka var samtíða risameginlandinu Nenu. Löndin skildust að þegar Kólumbía brotnaði upp fyrir 1,6 til 1,4 milljónum ára. Fyrir um 1000 milljón árum sameinuðust Atlantíka, Nena og Úr og mynduðu Ródiníu. Þegar Ródinía brotnaði upp fyrir 1000 til 500 milljón árum urðu til þrjú ný meginlönd, Lárasía og Austur- og Vestur-Gondvana. Atlantíka varð miðhluti þess síðastnefnda.
Hálfbirnir
thumb|Hálfbirnir. Hálfbirnir (fræðiheiti: Procyonidae) eru ætt rándýra sem lifa í Vesturheimi. Meðal tegunda eru þvottabjörn og nefbjörn. Þó þeim hafi verið líkt við birni eru hálfbirnir skyldari marðarætt en björnum.
Kjarrfræhyrna
Kjarrfræhyrna (fræðiheiti: Cerastium maximum ) er fjölær jurt af hjartagrasaætt. Hún vex í norðaustur Asíu og norðaustur Norður-Ameríku.
Mylda
Mylda (fræðiheiti: Scalopus aquaticus) er tegund moldvarpa. Hún er eina tegundin sem tilheyrir samnefndu ættkvísli, myldur (Scalopus).
Dust Bowl
thumb|Bóndi með tveimur sonum sínum í sandstormi í Cimarron County í Oklahoma árið 1936 thumb| Rykstormur nálgast í Stratford í Texas árið 1935. Dust Bowl eða Rykskálin  er tímabil upp úr 1930 þar sem miklir sandstormar geisuðu sem ollu mikilli jarðvegseyðileggingu og breyttu skilyrðum til landbúnaðar einum hluta af Sléttunum miklu í Bandaríkjunum og Kanada. Eyðileggingin var mest árin 1934 og 1935. Miklir þurrkar ásamt því að landbúnaður þessa tíma hafði plægt burtu yfirborðslagi jarðvegsins og graslendi verið breytt í akra og skógum hafði verið eytt olli því að jarðvegur fauk allur burt í stormi. Það fór saman við að vélvæðing varð í landbúnaði, litlar dráttarvélar sem gengu fyrir gasi urðu algengar, auðveldara varð að plægja jarðveg og graslendi var breytt í akra.
Á þurrkatímum upp úr 1930 var ástand jarðvegs orðið þannig vegna jarðyrkjunnar að ekkert sem hélt jarðvegi lengur saman og hann þornaði og varð að ryki sem blés burtu þegar vindur var. Stundum var himinninn svartur af rykskýi sem náði alla leið að austurstönd Bandaríkjanna að borgum eins og New York og Washington D.C.. Mikið af jarðvegnum fauk á haf út. Rykstormarnir höfðu mest áhrif í Texas og Oklahoma og nálægum stöðum í fylkjunum New Mexico, Colorado og Kansas.
Þegar evrópskir og bandarískir landnemar settust fyrst að á Sléttunum miklu þá hafði svæðið þar sem sandstormarnir geisuðu ekki verið talið tækt til landbúnaðar, svæðið var nefnt Stóra ameríska eyðimörkin. Þarna vantaði bæði yfirborðsvatn og skóg. Eftir bandaríska borgarastríðið reyndu stjórnvöld að fá fólk til að setjast þarna að með lögum um um nýbýli (Homestead). Í fyrstu var landið nýtt til beitar en eftir nokkra erfiða vetur frá árinu 1886 og stutt þurrkatímabil í kringum 1890 var sífellt meira landi breytt í akra. Landnemar frá Evrópu streymdu svo að í byrjun 20. aldar. Á þessum tíma var óvenjulega mikið regn og það varð til þess að fólk taldi að þetta þurra svæði hentaði til stórtækrar akuryrkju. Það höfðu orðið miklar framfarir í plógum og landbúnaðartækjum sem gerðu kleift að plægja landið plægt djúpt niður.
Broddastör
Broddastör (fræðiheiti: Carex microlochin) er stör með stíft strá sem ber tíu blóm. Hún vex í votlendi.
Pilgerodendron
Pilgerodendron er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) með eina núlifandi tegund: Pilgerodendron uviferum. Hún er ættuð frá suðurhluta Suður-Ameríku, og er eitt af suðlægustu barrtrjám í heimi. Viðurinn er verðmætur vegna þols gegn fúa.
Broddastör
Á Íslandi vex broddastör um allt land, bæði á láglendi og á hálendinu í um og yfir 600m hæð.
Grænmetisverzlun ríkisins
Grænmetisverzlun ríkisins var íslensk ríkisstofnun með einkaleyfi á heildsölu og innflutningi grænmetis. Hún tók til starfa 1. maí 1936. Grænmetisverzlunin var fyrst og fremst heildsala en gert var ráð fyrir því að hún gæti selt beint til neytenda á einum stað í Reykjavík. Verslunin reisti Grænmetisskálann á horni Sölvhólsgötu og Ingólfsstrætis árið 1937 og gerði þar ráð fyrir bæði sérhönnuðum kartöflugeymslum í kjallara og grænmetismarkaði.
Einkaleyfið náði bæði til innflutts og innlends grænmetis og fljótlega urðu íslenskir grænmetisframleiðendur óánægðir með verðið sem stofnunin greiddi fyrir framleiðslu þeirra. Þann 13. janúar 1940 komu garðyrkjubændur því saman á fundi á Hótel Borg og stofnuðu nokkrir þeirra Sölufélag garðyrkjumanna sem fékk leyfi til sölu og dreifingar á ylræktuðu grænmeti. Grænmetisverzlunin hafði eftir sem áður einkaleyfi á útiræktuðu grænmeti.
Árið 1956 var stofnunin lögð niður og verkefni hennar flutt til Grænmetisverzlunar landbúnaðarins („Gullaugans“) og Framleiðsluráðs landbúnaðarins sem áfram héldu einkasöluleyfi (en voru í raun sjálfseignarstofnanir) og störfuðu áfram við Sölvhólsgötu. Grænmetisverslun landbúnaðarins var seld 1985 og tók þá Landssamband kartöflubænda við verkefnum hennar í gegnum Sölufélag garðyrkjumanna.
Karlungaveldið
thumb|right|Fyrsta skipting Karlungaveldisins með [[Verdun-samningurinn|Verdun-samningnum 843.]] Karlungaveldið er heiti á Frankaveldi þegar það var undir stjórn Karlunga. Veldið hófst í reynd með Karli hamar sem varð einvaldur í nánast allri Vestur-Evrópu norðan Pýreneafjalla. Hann tók sér þó aldrei konungstitil líkt og sonur hans, Pípinn stutti gerði 751. Með hugtakinu er þó einkum átt við veldi Karlamagnúsar frá því hann var krýndur keisari af Leó 3. páfa árið 800 þar til því var endanlega skipt upp eftir lát Karls digra árið 888.
Fènghuáng
thumb|right|180px|Stytta af fènghuáng, Nanning-borg, Guangxi-héraði í [[Kína]] Fènghuáng (kínversk tákn: 鳳凰, er tegund goðsögulegra kínverskra fugla, sem ríkir yfir öllum öðrum fuglum. Karldýrin eru kölluð fèng (鳳) og kvendýrin huáng (凰). Í nútímanum hefur þessi aðgreining þó að mestu horfið, og fènghuáng orðið að kvenkyns dýri sem gjarnan er parað saman við kínverska drekann, en hann er yfirleitt karlkenndur. Á vesturlöndum er hann oft kallaður kínverskur fönix.
Fènghuáng er sagður saman settur úr goggi hana, andliti svölu, háls snáks, bringu gæsar, bak skjaldböku, afturhluta hjartar, og sporði fisks.
Fènghuáng er tákn dyggða og náðar, en einnig sameiningar yin og yang. Hann birtist á friðar- og góðæristímum, en felur sig þegar ófriður nálgast. Það er því talið góðs viti og mikið fagnaðarefni að koma auga á hann.
thumb|left|180px|Diskur skreyttur myndum af fènghuáng Fènghuáng er á myndum oft sýndur með vængi útbreidda í miðjum klíðum við að ráðast á snáka með klónum. Myndir af honum hafa verið til í Kína í meira en 7000 ár, og eru oft skornar í gimsteina og bornar sem lukkugripir. Í Kína til forna voru myndir af fènghuáng notaðar í skreytingar hjá kóngafólki og í brúðkaupum, ásamt drekum, því að drekinn og fönixinn gátu táknað farsælt samband keisara og keisaraynju (eða eiginmanns og eiginkonu). Þegar hús var skreytt myndum af honum táknaði fènghuáng að tryggð og heiðarleiki byggi í íbúum þess.
Skátafélagið Klakkur
Skátafélagið Klakkur starfar á Eyjafjarðarsvæðinu. Starfsemi félagsins fer fram á Akureyri.
Skátafélagið rekur tjaldsvæði og útilífsmiðstöð að Hömrum sem nýtist vel við skátastarfið.
Í Klakki er lögð mikil áhersla á útivist og vetrarskátun.
Aðskilnaður ríkis og kirkju
Aðskilnaður ríkis og kirkju lýsir tengslum þjóðríkis við trúfélög. Hugtakið getur átt við sköpun veraldlegs ríkis eða breytt samband ríkis og trúarbragða.
Þó að hugtakið hafi verið tekið upp í nokkrum löndum er gráða aðskilnaðar misjöfn, en hún ræðst af lögum og afstöðu fólksins til hvernig sambandið milli ríkis og kirkju eigi að vera. Til dæmis, í landi þar sem skýr greinarmunur er gerður á ríki og kirkju geti þau samt haft tengsl í „armslengd“, þar sem þau hafa samskipti sem sjálfstæðar stofnanir. Í sumum löndum, til dæmis Frakklandi og Tyrklandi, er gengið enn lengri en þar ríkir lögmálið laïcité. Hins vegar í löndum þar sem samfélagið er veraldlegt, eins og Bretlandi og Danmörku, eru opinber tengsl ríkis við kirkjuna skráð í stjórnarskránni.
Aðskilnaður ríkis og kirkju á sér hliðstæðu við önnur hugtök á borð við veraldarhyggju, aðskilnaðarhyggju og trúfrelsi. Í mörgum Evrópulöndum hafa ríkið smátt saman tekið við hlutverk kirkjunnar í gegnum aldirnar sem hefur getið af sér veraldlegt samfélag.
Brennisteinsfjöll
thumb|Brennisteinsfjöll frá Bláfjallavegi Brennisteinsfjöll eru fjallshryggur á Reykjanesskaga, hluti af Reykjanesfjallgarði, innan Reykjanesfólkvangs. Mikil hraun hafa runnið frá Brennisteinsfjöllum suður í Herdísarvík og eru tignarlegir hraunfossar þar sem þau steypast ofan af hálendisbrúninni skammt frá sjó. Áður var talið að hraunin væru öll frá því fyrir landnám en fundist hafa reiðgötur, sem hverfa undir hraun, svo einhver hraunanna hljóta þar af leiðandi að hafa runnið eftir að land byggðist.
Eins og nafnið gefur til kynna finnst nokkur brennisteinn í Brennisteinsfjöllum. Skoti nokkur, W. G. Spencer að nafni, var forvígismaður brennisteinsnáms, sem Englendingar stóðu fyrir á svæðinu í kringum árið 1880. Erfitt reyndist að vinna brennisteininn og bar námið sig ekki þrátt fyrir að brennisteinninn væri tiltölulega hreinn. Brennisteinninn á svæðinu tengist hverum en talsverðan jarðhita er þarna að finna. Brennisteinsfjöll er háhitasvæði.
Þjóðleið lá áður fyrr á milli Hafnarfjarðar og Selvogs austan við Brennisteinsfjöll og um Grindarskörð. Sú leið var grýtt og erfið yfirferðar en stysta leiðin sunnan yfir fjöllin frá Hafnarfirði.
Árið 2020 var háhitasvæði fjallanna friðlýst fyrir orkuvinnslu. Verndarsvæðið er 123 ferkílómetrar, í 400-500 metra hæð, og nær frá Kleifarvatni og Heiðinni hárri.
Varðtunna
thumb|right|Gufuknúið hvalskip með varðtunnu. Varðtunna (einnig masturskarfa, mers, húnkastali, siglukarfa eða útsýnistunna) er pallur á efri hluta stórsiglu skips eða öðru mastri þar sem maður stendur til að sjá vítt yfir og koma auga á eitt eða annað. Varðtunnan var til dæmis mönnuð til að koma auga á hættur framundan (sker eða önnur skip), til að sjá til lands og á hvalveiðiskipum til að koma auga á hval. Þeir sem hafðir voru í varðtunnu voru stundum nefndir varðgæslumenn.
Upphaflega var varðtunnan tunnulaga karfa sem bundin var við mastrið. Þar sem tunnan er lengst frá massamiðju skipsins fann sá sem þar stóð mest allra fyrir veltingi sem gat leitt til alvarlegrar sjóveiki, jafnvel hjá vönum sjómanni. Vegna þessa var litið á það sem refsingu að vera sendur í varðtunnuna.
Carajo
747
Árið 747 (DCCXLVII í rómverskum tölum)
Oxalis illinoensis
Oxalis illinoensis er jurt af smæruættkvísl sem er upprunnin frá Bandaríkjunum (Illinois, Indiana, Kentucky, og Tennessee).
Nýlenda
thumb|400px|right|Nýlenduveldin árið [[1945. ]] Nýlenda er landsvæði sem er undir stjórn fjarlægs ríkis. Nýlendur voru stundum sjálfstæð ríki áður en þau lentu undir stjórn nýlenduveldisins eða landsvæði með óljósa stöðu. Nú til dags er venja að nota hugtakið hjálenda um það sem áður var kallað einu nafni nýlendur, en hafa orðið nýlenda um hjálendur þar sem íbúar (eða sá hluti þeirra sem ekki hafa flust þangað frá nýlenduveldinu) njóta ekki sömu borgaralegu réttinda og aðrir íbúar nýlenduveldisins.
Kazuo Imanishi
Kazuo Imanishi (fæddur 12. janúar 1941) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.
Jennifer Doudna
thumb|Jennifer Doudna Jennifer Anne Doudna (fædd 19. febrúar 1964) er bandarískur lífefnafræðingur. Hún er prófessor við efnafræði, efnaverkfræði og frumulíffræðideild við Kaliforníuháskóla í Berkeley. Doudna hefur stundað rannsóknir við Howard Hughes Medical Institute (HHMI) frá 1997 og frá  2018 er hún  rannsakandi við  Gladstone Institutes og prófessor við Kaliforníuháskóla í San Francisco.
Doudna er leiðandi í erfðatækni sem hefur verið kölluð „CRISPR-byltingin“ en hún lagði grunn að og stýrði þróun á erfðabreytingum með CRISPR tækni. Árið 2012 voru Doudna og Emmanuelle Charpentier fyrst til þess að stinga upp á að CRISPR/Cas9 mætti nota til að forrita og breyta genum. Það er núna talin ein mesta uppgötvun í sögu líffræði. Árið 2018 fékk Doudma norsku verðlaunin Kavliprisen ásamt Emmanuelle Charpentier og Virginijus Šikšnys.
Doudna vann til Nóbelsverðlaunanna í efnafræði árið 2020 ásamt Charpentier fyrir uppgötvun CRISPR/Cas9-erfðatækninnar.
Fribourg (kantóna)
Fribourg (þýska: Freiburg, ítalska: Friburgo, retórómanska: Friburg) er kantóna í Sviss og er meirihluti íbúa frönskumælandi.
Lega og lýsing
Freiburg er áttunda stærsta kantóna Sviss með 1.621 km2. Hún liggur mjög vestarlega í landinu, með austurströnd Neuchatelvatns. Fribourg á eingöngu land að tveimur öðrum kantónum: Bern fyrir norðan og austan og svo Vaud fyrir sunnan og vestan. Auk þess á Fribourg þrjú lítil landsvæði innan Vaud og eitt innan Bern. Norðarlega í kantónunni Freiburg er svo lítið landsvæði sem tilheyrir Bern. Íbúar eru 273 þúsund, sem gerir Freiburg að tíundu fjölmennustu kantónu Sviss. Höfuðborgin heitir sömuleiðis Fribourg (Freiburg á þýsku). Um 63% íbúanna eru frönskumælandi en 29% þýskumælandi.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki kantónunnar er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er svart og fyrir neðan er hvítt. Merki þetta kemur fyrst fram á 15. öld. Sagt er að Berthold IV af Zähringer-ætt, stofnandi borgarinnar Freiburg, hafi á leið sinni í gegnum héraðið sofið í skúr. Sökum kulda huldi hann sig með teppum. En þegar hann vaknaði næsta morgun kom í ljós að teppin voru mjöl- og kolasekkir. Því voru klæði hans svört að ofan og hvít að neðan.
Söguágrip
Héraðið var lengi vel eign Búrgúnd. Berchtold IV af Zähringer-ætt var hertoginn af Búrgúnd á 12. öld og stofnaði hann fríborgina Freiburg (Fribourg). Þegar Zähringer-ættin dó út 1218, erfðu greifarnir af Kyburg héraðið. Þó var héraðið og borgin tengd Búrgúnd og síðan Savoy allt til 1452. Árið 1477 tók héraðið þátt í Búrgúnd-stríðinu og losaði sig endanlega við erlend yfirráð. Árið 1481 fékk það inngöngu í svissneska sambandið og varð að tíundu kantónunni. Þegar Frakkar réðust inn í Sviss 1798 gafst Fribourg upp bardagalaust. Frakkar hurfu þaðan 1814. Árið 1846 fór trúarstríðið fram í Sviss (Sonderbundskrieg). Fribourg gekk til liðs við kaþólikka, enda höfðu siðaskiptin aldrei farið fram í kantónunni. Sambandsher Sviss sigraði í stríðinu, réðust inn í Fribourg og mynduðu nýja stjórn. Öll klaustur voru aflögð og allir jesúítar voru hraktir burt. En nýja stjórnin varaði stutt. 1856 náðu kaþólikkar aftur völdum og umbyltu kantónunni eins og kirkjuvald. Mjög strangar reglur voru lögleiddar. Sökum mikillar íhaldssemi fór iðnvæðingin seint af stað í kantónunni en hún hófst ekki fyrr en upp úr 1870.
Xining
thumb|450px|alt=Mynd sem sýnir byggð Xining borgar í Qinghai héraði í Kína.| Frá Xining borga í Qinghai héraði.
alt=Landakort sem sýnir legu Xining borgar í Qinghai héraði í vesturhluta Kína.|thumb| Kort af legu Xining borg í Qinghai héraði í vesturhluta Kína. Xining (eða Sining) (kínverska: 西宁市; rómönskun: Xīníng) er höfuðborg Qinghai héraðs í Alþýðulýðveldinu Kína. Borgin er staðsett í austurhluta héraðsins, í frjósamri fjallalægð í dalnum við Huang-ána, sem er ein þveráa Gulafljóts. Qinghai er stærsta borgin á Tíbet hásléttunni. Hún var mikilvæg miðstöð Silkivegarins, hinnar fornu verslunarleiðar sem tengdi Kína við Miðjarðarhafið. Hún er iðnaðarborg og miðstöð stjórnmála, mennta og menningar héraðsins. Íbúar Xining voru árið 2010 um 2.2 milljónir.
thumb|alt=Mynd sem sýnir Dongguan mosku múslima í Xining. Það er stærsta moska borgarinnar.| Dongguan moska múslima í Xining borg.
Staðsetning
Xining borg er staðsett í austurhluta héraðsins, í frjósömum dal við Huang-á, einni þverár Gulafljóts. Hún liggur um það bil 95 kílómetra austur af Qinghai Hu („Bláa vatnið“) stærsta vatni Kína, og um 200 kílómetra vestur af Lanzhou borg í Gansu héraði. Þar var jafnan aðal verslunarleiðin frá Norður-Kína inn á sjálfstjórnarsvæðið í Tíbet og hinnar þurru Qaidam-skálar í vesturhluta Qinghai héraðs. Þar eru nú nútíma þjóðvegir. Frá árinu 1959 hefur Xining borg verið tengt með járnbraut við kínverska járnbrautakerfi í Lanzhou. Þessi járnbraut liggur síðan vestur um Qaidam svæðið um norðurströnd Qinghai vatns til Golmud og síðan suður til Lasa borgar í Tíbet. Þar var jafnan meginverslunarleiðin frá Norður-Kína inn á sjálfstjórnarsvæðið í Tíbet og vesturhluta Qinghai héraðs. Þar eru nú nútíma þjóðvegir. thumb|alt=Mynd sem sýnir munka í Kumbum búdda klaustrinu sem reist var árið 1583.| Munkar í Kumbum búdda klaustrinu.
Hrognkelsi
Hrognkelsi (eða hrokkelsi) (fræðiheiti Cyclopterus lumpus) er nafn á fisktegund sem á íslensku gengur undir kynbundnum nöfnum. Það er rauðmagi eða grásleppa. Rauðmaginn er hrognkelsahængurinn (karlkyn) og grásleppan hrygna hrognkelsis (kvenkyn). Rauðmaginn elur önn fyrir hrognunum sínum.
Xining
Saga
Xining hefur alltaf verið mikilvægur staður við vesturlandamæri Kína. Í 2000 ár var borgin viðskiptamiðstöð við Silkivegarins, hinnar fornu verslunarleiðar sem tengdi Kína við Miðjarðarhafið.
Hrognkelsi
Íslendingar hafa veitt hvortveggja í net, en grásleppunetin eru nokkru stórriðnari en rauðmaganetin, enda grásleppan stærri. Í Brekkukotsannál Halldórs Laxness segir á einum stað: „Þeir sem veiða hrokkelsi eru aldrei nefndir rauðmagakallar, en alltaf grásleppukarlar“.
Xining
Saga
Þar voru einnig varnarvígi Han-, Sui-, Tang- og Song- veldanna gegn árásum hirðingjaþjóða að vestan. Á tímum Hanveldisins (206 f.Kr. – 220 e.Kr.) var þar sýsla sem kölluð var Linqiang, sem hafði yfirstjórn yfir Qiang ættbálkum á staðnum. Það var aftur landamærasvæði undir Sui-veldinu (581–618) og Tangveldinu (618–907). Á 7. öld og snemma á 8. öld var þar miðstöð stöðugs hernaðar við Tuyuhun konungdóm nálægrar hirðingjaþjóðar og síðar við Tíbet þjóðir sem náðu borginni á sitt vald árið 763. Hún var svo endurheimt af Songveldinu árið 1104, og hlaut nafnið Xining (sem þýðir „Friður í Vestri“). Það hefur verið aðsetur héraðsstjórnar frá þeim tíma.
Hrognkelsi
Þjóðsagan
Til er gömul sögn um það hvernig hrognkelsin hafi orðið til og marglyttan. Og sagan er á þá leið að einhverju sinni hafi Jesús Kristur verið á gangi með sjó fram. Þá bar svo við að Kristur hrækti í sjóinn „og af því varð rauðmaginn". Sankti Pétur hafði verið í för með meistara sínum að þessu sinni. Og er hann sá að Kristur hrækti í sjóinn þá gerði hann það líka „og af þvi varð grásleppan“. — Kölski var á flakki um þessar mundir og sá til ferða þeirra Krists og Péturs. Hljóp hann nú niður að sjó og fór i hámót á eftir þeim, því að hann fýsti að vita hvaða erindi þeir ætti niður i fjöru og inn með öllum sjó. Og er hann sá að þeir hræktu í sjóinn, þá gerði hann slíkt hið sama. En af þeim hráka varð marglyttan og vita menn ekki til þess að hún sé til nokkurs nýt.
Xining
Saga
thumb|alt=Mynd sem sýnir kjúklingamarkað í Xining borg.| Kjúklingamarkaður í Xining borg.
Samtímaborg
Hröð iðnaðarþróun hefur verið stöðug frá fimmta áratug síðustu aldar. Vatnsaflsstöðvar voru reistar við Longyangxia og Lijiaxia, suður af borginni við Huang-ána. Kol frá staðbundnum námum við Datongxian í norðri studdu við uppbyggingu málmvinnslu- og vélaiðnaði. Salt frá Qaidam-svæðinu er efnaiðnaði borgarinnar mikilvægur og víðáttumikið beitiland í héraðinu er notað í ullarspuna, skinn og sútun. Borgin er miðstöð þjóðveganets héraðsins og mikilvæg vegamót milli Lanzhou og Lasa.
Xining Caojiabao alþjóðaflugvöllurinn sem er staðsettur um 28 km austur af borginni, tryggir flugþjónusta til helstu borganna Kína. Öflugt net járnbrauta er um borgina til Lhasa, Tíbet og tengt háhraðalestum til Lanzhou, Gansu og Ürümqi, Xinjiang.
Ýmsir staðir í borginni hafa trúarlega merkingu fyrir múslima og búddista. Með uppgangi tíbesks búddisma sem hófst á 7. öld e.Kr., varð borgin mikilvæg trúarleg miðstöð. Stærsta klaustur Qinghai er Taer-klaustrið, sem er heilagur staður fyrir búddista, var staðsett í Huangzhong, um það bil 25 kílómetra til suðvestur af borginni. Í borginnni er Dongguan moska múslima sem byggð var árið 1380.
Þekktasti háskóli borgarinnar er Qinghai háskóli, sem er alhliða rannsóknarháskóli og telst einn lykilskóla Kína. Loftmengun er mikil í borginni og er jafnan talin verri en í höfuðborg Kína, Beijing.
thumb|alt=Mynd sem sýnir tónlistarflutning í Xining borg.| Tónlistarflutningur í Xining borg.
Hrognkelsi
Heimildir
Lumpus Cyclopteridae 圓鰭魚科
Ignatius Loyola
Loyola særðist í orrustunni um Pamplona í Ítalíustríðunum árið 1521 og gerðist trúaður í kjölfarið. Sagt er að bókin De Vita Christi eftir Ludolf von Sachsen hafi sannfært hann um að snúa baki við hermennsku og helga sig trúarlegu starfi á sama hátt og aðrir andlegir leiðtogar eins og Frans frá Assísí. Hann fékk sýn við helgidóm mærinnar frá Montsterrat í mars árið 1522 og fór þá til Manresa þar sem hann baðst fyrir í sjö tíma á dag, oft í nærliggjandi helli. Þar lagði hann grunninn að andlegum æfingum, Exercitia spiritualia, sem urðu síðar grundvöllur fyrir þjálfun nýliða í Jesúítareglunni. Í september árið 1523 kom hann til Landsins helga og hugðist setjast þar að en var sendur aftur til Evrópu af fransiskumunkum.
136
Árið 136 (CXXXVI í rómverskum tölum)
Móberg
thumb|[[Herðubreið er móbergsstapi]] Móberg er bergtegund, sem verður til við gos undir jökli eða vatni þar sem gosopið er nálægt eða rétt undir yfirborðinu, öfugt við bólstraberg, sem myndast djúpt undir vatni. Rétt undir yfirborðinu er þrýstingurinn ekki nægur til að halda kvikunni niðri heldur brýst hún upp á yfirborðið í gufusprengingum og verður að gosösku, sem er glersalli. Oft hefjast neðansjávargos eða gos undir jökli með bólstrabergsmyndun ef gosopið er á nægilegu dýpi en þegar á líður grynnkast á opinu og gufusprengingar hefjast með samfarandi gjóskumyndun. Í móberginu má gjarnan finna bólstrabergsbrot eða framandsteina, sem kvikan hefur hrifið með sér á leið upp á yfirborðið. Ef gosopið kemst upp úr vatninu, þannig að gufuspreningum lýkur, hefst hraunrennsli og myndast þá stapar með hraunlagi ofan á móbergsmynduninni.
Móberg er algengt á Íslandi þar sem farið hefur saman eldvirkni og langvinnar jöklanir á kuldaskeiðum ísaldar. Oft má finna hraunhettur efst á móbergsfjöllum, en þær eru, eins og fyrr segir, til marks um að eldgosið hafi náð upp úr vatninu eða jöklinum þannig að hraun hafi byrjað að renna. Þannig má áætla þykkt ísaldarjökulsins út frá hæð hraunlaga í stöpum mynduðum á kuldaskeiðum ísaldar.
Myndun móbergs
Móberg verður til þegar ný gosaska hleðst upp við eldstöð og þjappast saman. Vatn gengur svo í samband við öskuna og hún ummyndast og límist saman í fast móberg, sem tekur oft á sig rauðleitan blæ. Ummyndun gosösku á sér stað við jarðhita og gerist hratt og auðveldlega við tiltölulega lágan hita. Í rannsóknum á Surtseyjargosinu kom í ljós að í 80-100 °C heitum borholum hafði gosaska ummyndast í hart móberg á aðeins einu til tveimur árum en jafnvel enn hraðar við hærri hita. Ummyndunin verður þannig að ýmsar katjónir losna úr gosglerinu, svo sem kísill, ál, kalsín, natrín og magnesín, en í stað þeirra gengur vatn inn í glerið og járnið í því oxast úr tvígildu járni yfir í þrígilt járn. Járnið gefur móberginu rauðan blæ en katjónirnar, sem gengu úr gosglerinu, mynda holufyllingar, sem límir glerið saman í hart móberg.
Steinn Íslands
Haraldur Sigurðsson eldfjallafræðingur hefur stungið upp á því að ef einhver bergtegund sé „steinn Íslands“, þá sé það móberg. Það sé vegna þess hvað það er algengt á Íslandi en sjaldgæft annars staðar.
Líbýuhaf
thumb|right|Líbýuhaf frá suðurströnd Krítar Líbýuhaf (arabíska: البحر الليبي‎, gríska: Λιβυκόν πέλαγος, latína: Libycum Mare) er hafsvæði í Miðjarðarhafi undan strönd hinnar fornu Líbýu (það er Kýrenæku og Marmaríku) sem nú samsvarar austurhlutanum af strönd Líbýu og vesturhlutanum af strönd Egyptalands, frá Tóbrúk að Alexandríu, norður að suðurströnd Krítar. Aðrar eyjar í hafinu eru grísku eyjarnar Gavdos, Gavdopúla, Kúfonesí og Krýse.
Austan við hafið er botn Miðjarðarhafs, norðan við það er Jónahaf og vestan við það er Sikileyjarsund.
Rita
Rita getur átt við eftirfarandi:
Frankaveldi
thumb|right|Síðari tíma koparstunga af því þegar Frankakonungur kveður upp [[Lex Salica.]] Frankaveldi eða Frankaríkið var yfirráðasvæði Franka í Vestur-Evrópu frá 5. öld til 10. aldar. Það náði mestri stærð á tímum Karlamagnúsar þegar það var kallað Karlungaveldið. Nafnið Frankaríki er frá hinum frankísku þjóðflokkum sem flúðu til Gallíu.
Fyrstur til að sameina hin mörgu konungsríki Franka var Klóvis 1. af ætt Mervíkinga (481-511). Hann nýtti sér hrun Vestrómverska keisaradæmisins árið 476 til að stækka ríki sitt en síðar var því margoft skipt milli nokkurra konunga. Skiptingin með Verdun-samningnum árið 843 leiddi til stofnunar Vestur- og Austurfrankaríkisins sem síðar urðu að Frakklandi og Þýskalandi.
Larissa
thumb|200px|Forna leikhús Larissu.
Larissa (gríska:Λάρισα, ) er höfuðborg héraðsins Þessalíu í Grikklandi og fjórða stærsta borg landsins. Árið 2021 var íbúafjöldinn 147.000. Hún er 120 kílómetra suðsestur af Þessalóníku.
Styrjuætt
Styrjuætt (fræðiheiti: Acipenseridae) er ætt styrja. Samtals eru 25 tegundir í þessari ætt.
Lýsing
Fiskar af þessari ætt eru tíðast mjög stórvaxnir, rennilegir, svipaðir háfiskum í vexti, með stóran skásporð og 5 raðir af beinplötum eftir endilöngum bol og stirtlu: 1 eftir miðju baki, 2 á hliðum og 2 á kviði. Höfuðið er þakið beinplötum að ofan og á hliðum, en höfuðkúpan er úr brjóski; það er dregið fram í langa, sívala eða flata trjónu, en munnurinn er neðan á því aftanverðu; hann er lítill eða miðlungsstór með mjúkum "vörum", útskjótanlegur og tannlaus. Fyrir framan munninn eru 4 skeggþræðir í þverröð. Augun eru smá, en nasirnar víðar og rétt fyrir framan þau. Tálknin eru 4 hvorum megin og vel þroskuð tælkni innan á tálknalokum. Gelgjur eru engar og gelgjubörðin eru gróin við lífoddann. Kvíðuggarnir eru aftast á kvíðnum og bakugginn er einn, en allir uggar eru vel þroskaðir, einkum sporðurinn og á framrönd stöku ugganna eru randplötur. Uggageislarnir eru linir liðgeislar, nema ysti eyruggageislinn, sem er harður og liðalaus. Sundmaginn er stór, með loftgöng inn í ofanvert kokið.
Ættkvíslir
Það eru aðeins 4 ættkvíslir í þessari ætt:
Sidekick Health
Sidekick Health er íslenskt fyrirtæki sem framleiðir og markaðssetur stafrænar heilbrigðismeðferðir í samstarfi við lyfjafyrirtæki og tryggingarfélög. Fyrirtækið vann Nýsköpunarverðlaun Íslands árið 2022. Fyrirtækið var stofnað árið 2013 af Dr. Sæmundi Oddssyni og Dr. Tryggva Þorgeirssyni
Skátafélagið Landvættir
Skátafélagið Landvættir hefur verið staðsett á Dalvík og er með óvirka aðild að BÍS
Hnýðingur
Lýsing
thumb|300 px|left|Módell af hnýðingi Hnýðingar eru meðal stærstu höfrunga, þeir eru 1,1-1,2 m við fæðingu og verða fullvaxin dýr um 3 metra löng og vega 250-370 kílógrömm. Lítill munur er á stærð kynjanna en kýrnar eru þó heldur minni en tarfarnir. Hvalurinn er fremur gildvaxinn miðað við aðra höfrunga en samt mjög rennilegur. Latneskt tegundarheiti hnýðinga, albirostris, vísar til hinnar hvítu trjónu. Hún er stutt en fremur gild og ennið fremur lágt. Hornið er stórt og aftursveigt. Skrokklitur er misjafn milli einstaklinga en yfirleitt svartur eða dökkgrár en kviðurinn hvítur eða ljósgrár.
Útbreiðsla og hegðun
thumb|300 px|left|Beinagrind hnýðings Útbreiðsla hnýðings er um norðanvert Norður-Atlantshaf og norður í Norður-Íshaf. Suðurmörk útbreiðslusvæðisins eru um það bil við landamæri Bandaríkjanna og Kanada i vestri og við Norður-Frakkland í austri. Í norðri nær svæðið allt að Nuuk á vesturströnd Grænlands og í austri norður fyrir Scoresbysund og allt norðaustur til Svalbarða. Hnýðingur er mun algengari við strendur Evrópu en við Norður-Ameríku.
Hnýðingar halda sig yfirleitt á grunnsævi þó svo að þá megi oft sjá í stórum hópum á úthafssvæðum. Hnýðingar eru langalgengasta tegund höfrunga við strendur Íslands. Þeir sjást við suðvesturströnd Íslands einkum frá því í júní og fram í ágúst. Þéttleiki hnýðinga í Faxaflóa á sumrin tengist útbreiðslu sandsílis.
Fæðuöflun hnýðinga er að mestu óþekkt, en fáeinar rannsóknir sem hafa farið fram benda til þessa að ýmsar tegundir þorskfiska séu aðaluppistaða en einnig smokkfiskur, síld og loðna
Hnýðingar halda sig oftast í fremur litlum hópum, um eða innan við tíu dýr. Ekki er þó óalgengt að stærri hópar sjáist, allt að 1500 dýr.
Algengt er að hnýðingar elti skip og báta og syndi um stund í bógöldunni. Þeir stökkva gjarnan og þá oft nánast lóðrétt upp úr sjónum.
Eins og aðrar höfrungategundir gefa hnýðingar frá sér ýmis hljóð til samskipta. Tíðnisvið hljóðanna hjá hnýðingum er hærra en hjá nokkurri annarri höfrungategund.
Veiðar og fjöldi
Ekkert er vitað um heildarstofnstærð hnýðings á útbreiðslusvæðinu. Við talningu Hafrannsóknarstofnunar á stórhvölum hafa minni hvalir einnig verið taldir og gögn þaðan benda til að fjöldi hnýðinga við Ísland nemi að minnsta kosti nokkrum tugum þúsunda. Við hvalatalningu árið 2015 var talið að um 160.000 dýr lifðu í Norður-Atlantshafi.
Nokkuð var um veiðar á hnýðingi við Ísland á öldum áður. Einkum virðast veiðarnar hafa farið fram þegar dýrin urðu innlyksa í hafís og voru þau þá skutluð og dregin upp á ísinn. Árið 1894 er t.d. getið um að 20-30 hnýðinga hafi rekið á land í Furufirði Þeir hafa einnig verið veiddir í minna mæli á hafi úti með byssum, skutlum og í net.
Tenglar
erlendir
Viðskiptanefnd Alþingis
Viðskiptanefnd var ein af fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu banka, fjármála- og vátryggingastarfsemi, hlutafélög, samkeppni, sparisjóði og aðrar fjármálastofnanir, verslun, viðskipti og neytendavernd. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni viðskiptanefndar í dag að mestu leyti undir efnahags- og viðskiptanefnd.
814
Árið 814 (DCCCXIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Linz
Linz er borg í Austurríki og höfuðstaður sambandslandsins Efra Austurríkis. Hún er jafnframt þriðja stærsta borg landsins með 197 þús íbúa (1. janúar 2015) (aðeins Vín og Graz eru stærri).
Egilsstaðir
thumb|Egilsstaðir Egilsstaðir er þéttbýlisstaður sunnan Lagarfljóts á Fljótsdalshéraði, skammt frá Lagarfljótsbrú. Frá miðri 20. öld hefur bærinn þróast hratt sem helsta verslunar- og þjónustumiðstöð Austurlands, enda mætast þar þjóðvegir úr öllum áttum. Þar búa 2572 manns (2022).
Linz
Lega og lýsing
Linz liggur við Dóná á Dónársléttunni miklu í norðurhluta landsins, þar sem áin Traun mundar í Dóná. Borgin liggur fyrir norðan Alpafjöll, en fyrir sunnan Bæheimsskóg. Næstu stærri borgir eru Passau í Þýskalandi til norðvesturs (75 km), St. Pölten til austurs (130 km) og Salzburg til suðvesturs (130 km). Tékknesku landamærin eru 30 km til norðurs. Tvær hafnir eru í borginni sem báðar ganga út frá Dóná. Reyndar er Linz stærsta hafnarborg Austurríkis.
Egilsstaðir
Saga
Í skrifuðum heimildum er getið um Egilsstaði sem þingstað frá fimmtándu öld. Getið er um Eyvindará í Droplaugarsonasögu og Fljótsdælu. Þéttbýlismyndun á Egilsstöðum má rekja til Jóns Bergssonar (1855-1923), stórbónda, sem lagði grunninn að aukinni verslun og þjónustu á Egilsstaðabýlinu með byggingu á stóru íbúðarhúsi þar í upphafi 20. aldar. Húsið var einnig nýtt til ferðaþjónustu. Jón keypti jörðina Egilsstaði í lok 19. aldar vegna staðsetningar en hann á að hafa sagt: „Hér verða vegamót“, sem reyndust orð að sönnu. Ásamt öðrum hafði Jón einnig frumkvæði að stofnun Kaupfélags Héraðsbúa (KHB) með aðsetur þar árið 1909. Brýr yfir Lagarfljót og Eyvindará og „akbraut" yfir Fagradal fylgdu í kjölfarið. Í framhaldinu var póst- og símaþjónustu fyrir Austurland valinn staður á Egilsstöðum.
Linz
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Linz sýnir hvítt borgarvirki, sem merkir Linz. Fyrir neðan eru þrjár hvítar bylgjaðar línur, sem merkja Dóná. Bakgrunnurinn er rauður, en hvítt og rautt eru litir Austurríkis. Í miðju borgarvirkisins er fáni Austurríkis í skjaldarformi. Elstu hlutar skjaldarmerkisins eru frá 1242, en bylgjurnar koma fyrst fyrir 1288.
Orðsifjar
Upphaflega hét bærinn Lentos á keltnesku, en það þýðir beygja. Meint er beygja í Dóná, en einmitt í Linz rennur fljótið í stórum boga. Rómverjar tóku heitið nær óbreytt upp og kölluðu staðinn Lentia. Í gegnum aldirnar breyttist Lentia fyrst í Linze og loks í Linz.
Egilsstaðir
Saga
Við stofnun sveitarfélagsins var fjöldi íbúa aðeins 110 manns. Bærinn fór fljótt að vaxa og dafna og hafði íbúafjöldinn tífaldast árið 1980, og nam þá 1.133 manns. Egilsstaðahreppur varð bæjarfélag árið 1987 og nefndist þá Egilsstaðabær. Í ársbyrjun 2011 hafði íbúafjöldi Egilsstaða tvöfaldast á þrem áratugum og nam hann þá 2.257 manns. 1. janúar 2018 var íbúafjöldi orðinn 2464 manns. Nýtt miðbæjarskipulag liggur fyrir árið 2018.
Linz
Siðaskipti og stríð
thumb|Linz 1594 Siðaskiptin fóru fram í Linz snemma á 16. öld. En í gagnsiðaskiptum kaþólsku kirkjunnar árið 1600 varð borgin rammkaþólsk á ný. Þetta leysi trúarbragðastríð úr læðingu í héraðinu. Í bændauppreisninni sem fylgdi, sat bændaher um Linz í níu vikur, en hún stóðst raunina. Á þessum óróatíma var þýski stjörnufræðingurinn Johannes Kepler kennari við kaþólska skólann (1612-1626). Linz slapp við eyðileggingu 30 ára stríðsins. 1672 var fyrsta vefnaðarverksmiðja Austurríkis reist í Linz, en hún var um tíma langstærsti vinnuveitandinn í borginni. Þar störfuðu allt að 50 þús manns þegar mest lét. 1741 var Linz hertekin af bærískum og síðar frönskum herjum í austurríska erfðastríðinu. 15. ágúst 1800 varð stórbruni í Linz. Í honum eyðilögðust tugir húsa, ekki síst í miðborginni. Jafnvel gamla keisarahöllin stórskemmdist. 1809 varð mikil orrusta milli bandamanna og Frakka í Napoleonsstríðunum við Linz. Þar unnu Frakkar, en sökum flóða í ánum Dóná og Traun, drukknuðu margir hermenn úr báðum fylkingum. Það var ekki fyrr en eftir fall Napoleons að byrjað var að reisa víggirðingar umhverfið Linz.
Egilsstaðir
Saga
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Egilsstaðabær Vallahreppi, Skriðdalshreppi, Eiðahreppi og Hjaltastaðarhreppi undir nafninu Austur-Hérað. Austur-Hérað varð svo hluti Fljótsdalshéraðs árið 2004. Árið 2020 sameinaðist Fljótsdalshérað Borgarfjarðarhrepp, Djúpavogshrepp og Seyðisfjarðarkaupstað til að gera sveitarfélagið Múlaþing.
Linz
Nýrri tímar
Á byltingarárinu 1848 fengu íbúar Austurríkis aukin réttindi. Mál- og prentfrelsi komst á. Víða voru stofnaðir borgaralegir herir, þar á meðal í Linz. Þar í borg gengu 1.600 manns í borgaraherinn. Herinn var leystur upp 1851, eftir aðeins þriggja ára tilveru. Þá hófst stutt tímabil einveldis í Austurríki. Iðnvæðingin hófst í Linz upp úr miðri 19. öldinni. Reyndar var búið að koma upp hestajárnbraut milli Linz og Budweis í Bæheimi 1832, en það var fyrsta járnbraut Evrópu. Linz fékk hins vegar ekki eiginlega járnbraut með eimreið fyrr en 1861. Stærsta iðnfyrirtækið var stofnað 1840, en það var skipasmíðastöð (Linzer Schiffswerft). Áður en heimstyrjöldin fyrri braust út gekk Adolf Hitler í skóla í Linz. Hún var nokkurs konar seinni heimaborg hans. Á fyrstu árum gekk honum vel í skóla, en að síðustu hafði hann eingöngu áhuga á landafræði og sögu. Foreldrar hans hvíla í kirkjugarði í borginni. 1923 voru nokkrir nágrannabæir sameinaðir Linz, sem þar með varð með stærri borgum Austurríkis.
Ævintýri Tinna: Leyndardómur Einhyrningsins
Ævintýri Tinna: Leyndardómur Einhyrningsins eða 'The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn er bandarísk kvikmynd frá árinu 2011 sem leikstýrð er af Steven Spielberg. Myndin er byggð á frægu myndasögunum um Ævintýri Tinna sem hinn belgíski Hergé skrifaði. Handrit myndarinnar er byggt á þremur Tinnabókum, Krabbinn með gylltu klærnar, Leyndardómur Einhyrningsins og Fjársjóður Rögnvaldar rauða. Spielberg hefur verið að undirbúa myndina síðan hann hafði keypt kvikmyndaréttinnárið 1983 stuttu eftir að Hergé lést. Tökur hófust árið 2008 og átti að gefa hana út árið 2010 en því var seinna seinkað um ár þegar Universal Studios hættu við að framleiða myndina ásamt Paramount Pictures og var það ekki fyrr en Sony ákvað að með-framleiða hana með Paramount. Einn af framleiðendum myndarinnar Peter Jackson ætlar að leikstýra framhaldi af myndinni og vona Spielberg og Jackson að þeir geti leiksýrt þriðju myndinni saman.
Linz
20. öldin
1934 geysaði stutt borgarastríð í Linz, er heimavarnarliðið krafðist þess að fá að leita að vopnum hjá sósíaldemókrötum í Hotel Schiff. Hinir síðarnefndu hófu þá að verja sig með vopnum. Hitler sneri aftur til Linz 15. mars 1938, en þar í borg undirritaði hans sameiningarskjal Þýskalands og Austurríkis. Þar hélt hann einnig þrumuræðu frammi fyrir íbúunum. Við sameininguna varð Linz að mikilli iðnaðarborg. Ný íbúðahverfi risu fyrir vinnufólk. Hitler lét reisa margar nýjar skrautbyggingar í Linz, enda var það ætlun hans að búa í borginni síðustu æviár sín. Borgin átti að vera stærsta lista- og málverkasafn heims. En lítið varð úr þeim áætlunum sökum ógæfu í heimstyrjöldinni síðari. Innan borgarmarkanna voru settar upp þrennar fangabúðir sem nokkurs konar útlager fyrir útrýmingarbúðirnar Mauthausen. Fyrstu loftárásir bandamanna á Linz hófust 1944, en alls varð borgin fyrir 22 árásum. Í þeim létust tæplega 1.700 manns. Eftir stríð var Linz í bandaríska hernámshlutanum til 1955. 1966 var háskóli stofnaður í borginni, sem í dag er kennd við Johannes Kepler. Á 8. áratugnum risu margar byggingar í Linz sem ekki pössuðu við arkítektúr borgarinnar. Þær kallast í dag byggingarsyndir (Bausünden). Á sama tíma var gert mikið átak í borginni að losna við iðnaðar- og stálímynd borgarinnar. Fyrir vikið er Linz ein hreinasta borg Austurríkis í dag. Mikil menning er í borginni og var Linz kjörin ein af menningarborgum Evrópu 2009.
Viðburðir
thumb|Ljósadýrð við Klangwolke. Í bakgrunni sér í tónlistarhúsið Brucknerhaus. Klangwolke (Tónaský) er árleg tónlistarhátíð í borginni. Hún skiptist í þrennt. Í upphafi er nútímatónlist, samfara sjónleikjum, lasersjón, flugeldum og þess háttar. Í öðru lagi er spiluð klassísk tónlist og í þriðja lagi tónlist fyrir börn. Klangwolke er útihátíð. Til þess að allir geti heyrt eru hátalar með samtals 250 þús vött notaðir. Hátíðin fer fram í septemberbyrjun.
Pflasterspektakel er útihátíð listamanna og fer fram í júlí. Á hátíðinni troða upp alls konar götulistamenn, sirkussýningarmenn, trúðar og aðrir álíka listamenn. Viðburðir fara fram á 40 stöðum í borginni og eru þátttakendur um 600 frá 40 mismunandi löndum. Um 200-250 þús gestir sækja hátíðina heim árlega.
Crossing Europe er kvikmyndahátíð í Linz sem fer fram árlega í apríl. Sýndar eru kvikmyndir víða að, sérstaklega myndir sem fjalla um þjóðfélag, æsku og tónlist. Veitt eru verðlaun fyrir bestu myndina hverju sinni. Einnig eru útlendir leikstjórar heiðraðir. Oftar en ekki eru tónleikar í tengslum við hátíðina. Árið 2010 féllu tónleikar bandarísku söngkonunnar Lydia Lynch niður vegna eldgossins í Eyjafjallajökli.
Urfahrener Markt (einnig nefnt Urfix) er langstærsta hátíð borgarinnar Linz með um hálfa milljón gesti. Hér er um markaðs- og skemmtihátíð að ræða. Hátíðin hófst 1817 með leyfi keisarans Frans I og var í upphafi útimarkaður fyrir alls konar vörur. Með tímanum bættust skemmtiatriði við og nú er svo komið að stærðar rússíbanar og leiktæki þekja meirihluta sýningarsvæðisins.
Vinabæir
Linz viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
116
Árið 116 (CXVI í rómverskum tölum)
Arbil
right|thumb|Réttsælis frá efst til neðst: Miðbær, Mudhafaria Minaret, Styttan af Ibn al-Mustawfi, varnarmúr borgarinnar. Arbil (kúrdíska: ھەولێر ,Hewlêr ; Arabíska: أربيل‎ ) er höfuðsstaður og fjölmennasta borg Kúrdíska svæðisins í norður Írak. Þar bjuggu 879 þúsund íbúar árið 2015. Borgin var þekkt í fornöld sem Arbela.
Borgin var stofnuð á fimmta árþúsundi fyrir Krist, sem gerir hana eina af elstu borgum í heimi. Í miðbæ borgarinnar er varnarmúr borgarinnar. Elstu sögulegu heimildir svæðisins eru frá þriðju konungsætt Ur frá Súmer þegar konungurinn Shulgi minntist á borgina Urbilum. Borgin var síðar hernumin af Assyríu.
Arbil varð hluti af Assyríu á 21stu öld f.Kr. og var innan ríkis þeirra til 7. aldar f.Kr.
Bómustrekkjari
thumb|right|Bómustrekkjari Bómustrekkjari eða kikker á seglskipum er band eða bulla sem er fest neðan á bómuna framanverða til að strekkja hana niður að framan sem breytir lagi seglsins. Venjulega liggur bómustrekkjarinn frá neðsta hluta mastursins skáhallt upp að bómunni. Venjulega þarf blakkir á línuna vegna þess hve mikið afl þarf til að strekkja á bómunni þegar seglin eru uppi. Á stærri skipum er bómustrekkjarinn yfirleitt einhvers konar bulla með dælu.
Bómustrekkjarinn er eitt af þremur tækjum til að stjórna snúningi á stórsegli seglskútu. Hin tvö eru stórskautið og stórskautssleðinn.
מפרשית
Mosverjar
Skátafélagið Mosverjar er staðsett í Mosfellsbæ
Dverglykill
Dverglykill (fræðiheiti Primula minima) er blóm af ættkvísl lykla.
Fjallafoxgras
Fjallafoxgras (fræðiheiti: Phleum alpinum) er gras af foxgrasa-ættkvíslinni (phleum). Fjallafoxgras hefur 8-12 mm breiðan og 1-3 sm langan axpunt og smáöxin eru einblóma. Slíðurhimnan er stutt.
Fjallafoxgras verður 15-40 sm á hæð og vex í grasi gefnu landi, gjarnan inn til landsins eða upp til heiða. Það þekkist frá vallarfoxgrasi á styttra axi og útblásnu blaðslíðri.
Evrópukeppni karla í knattspyrnu
Evrópukeppni karla í knattspyrnu (enska: UEFA European Football Championship stytt í Euros) er knattspyrnumót evrópulanda sem haldið er á 4 ára fresti síðan 1960 (nema árið 2020 var því frestað um 1 ár vegna COVID-19).
Áður en hvert land kemst á mótið fer fram undankeppni þar sem lönd keppa í riðlum. Tíu lönd hafa unnið titilinn: Þýskaland og Spánn þrisvar, Ítalía og Frakkland tvisvar og Sovétríkin, Tékkóslóvakía, Holland, Danmörk, Grikkland og Portúgal einu sinni.
Fyrir 1980 voru einungis 4 lið í lokakeppninni en hún hefur verið stækkuð, nú síðast 2016 þar sem 24 lið keppa.
Flestir leikir
Cristiano Ronaldo: 27
Flest mörk
Cristiano Ronaldo: 15
Oftast haldið hreinu
Iker Casillas: 9