cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sámsstaðir
Fornleifarannsóknir
Árið 1967 áður en framkvæmdir hófust við Búrfellsvirkjun gerði Gísli Gestsson safnvörður Þjóðminjasafnsins kort yfir fornminjasvæðið. Á því sést að heilmikið grjótdreif var vestan við bæjarrústina og mikið magn af rauðablástursleifum. Þessar minjar voru ekki skráðar að öðru leyti og var þeim eytt árið 1967.
Á árunum 1971-1972 hófst fornleifauppgreftir á Sámsstöðum sem var stjórnað af Sveinbirni Rafnssyni. Markmiðið með þeirri rannsókn var tvíþætt, annarsvegar var um endurrannsókn á bæjarhúsunum að ræða en hinsvegar var gerð frumrannsókn á austasta bæjarhúsinu, fjósi og hlöðu. Rannsóknirnar voru með sama sniði og í Þjórsárdalsleiðangrinum árið 1939. Grafið var niður að gólfum en farið var dýpra í lóðskurðum sem sjást á uppdrætti. Athuganir og fundnir munir voru skrásettir jafnóðum er þeir komu í ljós og teknar ljósmyndir. Í ritgerð Guðrúnar Öldu Gísladóttir Gripir úr Þjórsárdal stendur „Grafin var fram bæjarrúst sem samanstóð af skála með stofu við annan enda og viðbyggingum að sjálabaki og auk hennar (útibúr eða skemma) rétt SA frá bæjarhúsum og fjós með hlöðu enn lengra SA –af“. Fjósið á Sámsstöðum er byggt smá spöl frá bæjarhúsunum en það er einkenni Þjórsárdalsbæja. Sámsstaðabærinn sver sig í ætt þeirra.
Elstu byggðaleifar
Við rannsóknina 1971-1972 fundust ummerki um eldri byggðarleifar undir skálatóft og voru þær um leið elstu mannvistarleifarnar á staðnum, það fannst í þeim járngjall. Svo að [rauðablástur] hefur verið stundaður á skeiði þessarar elstu byggingar. Mannvistarleifarnar sem fundust undir skálanum voru taldar yngri en K~1000 því það gjóskulag fannst í torfinu en það er nú greint sem E~934. Hvíti vikurinn úr Heklu 1104 lá yfir rústum þar sem Þorsteinn Erlingsson hafði ekki grafið og víða beint ofan á gólfum, talið er að það gos hafi lagt Sámsstaði í eyði.
Forngripir
210 gripir frá Sámsstöðum bárust til Þjóðminjasafnsins á árunum 1895-1971. Af þeim upplýsingum sem hafa fengist við rannsóknir á gripunum má ætla að þeir séu frá tímabilinu 900-1200 eins og flestir aðrir gripir sem fundist hafa í Þjórsárdal.
Búrkíní
thumb|Kona í burkini.
Burkini (blanda af orðunum bikini og búrka) er sundfatnaður ætlaður múslimakonum. Búningurinn var hannaður í Ástralíu árið 2011 og er hugmyndin að hylja líkama kvenna nema hendur, neðri part fóta og andlit.
Búningurinn er umdeildur og árið 2016 bannaði borgarstjóri Cannes hann. 26 aðrar franskar borgir hafa fylgt ákvörðun borgarstjórans og hófu að sekta konur í burkini.
Dansarar (fuglar)
Dansarar (fræðiheiti: Pipridae), einnig kallaðir manníkínar eða mannikínar, eru ætt spörfugla.
Knattspyrnusamband Eyjaálfu
Knattspyrnusamband Eyjaálfu (skammstöfun: OFC) er yfirumsjónaraðili Knattspyrnu í Eyjaálfu. Aðildarfélög sambandsins eru Papúa Nýja-Gínea, Nýja Sjáland og eyríki á borð við Tonga og Fídjieyjar.
Af sex aðildarfélögum FIFA er OFC það minnsta og fótbolti er ekki á meðal vinsælustu íþrótta ríkjanna. Eftir brotthvarf Ástralíu í Knattspyrnusamband Asíu varð Nýja Sjáland stærsta aðildarfélag sambandsins. Brotthvarfið gerði einnig það að verkum að eina atvinnudeild sambandsins hvarf.
Sambandið var stofnað 1966. Stofnfélagar voru knattspyrnusambönd Ástralíu, Nýja Sjálands og Filippseyja. Sama ár var sambandið staðfest af FIFA sem fullgildur meðlimur og fékk sæti í stjórn FIFA. Í maí 2004 varð Nýja-Kaledónía tólfti meðlimur sambandsins. 1. janúar 2006 varð Ástralía meðlimur knattspyrnusambands Asíu og á næstu árum sóttu Norður-Marínaeyjar og Palá um sem áheyrnarfulltrúar knattspyrnusambands Asíu.
Innvængjur
Innvængjur (fræðiheiti: Endopterygota) er yfirættbálkur skordýra sem er sá eini í dýraríkinu sem undirgengst fullkomna myndbreytingu. Yfirættbálkur þessi er einn fjölbreyttasti yfirættbálkur skordýra með minnst 680.000 tegundir í 11 ættbálkum. Innvængjur eru ásamt útvængjum annar yfirflokkurinn í Neoptera innflokknum, útvængjur undirgangast ófullkomna myndbreytingu ólíkt innvængjum sem þróa vængina innra með sér á lirfustiginu.
VMA (aðgreining)
VMA er skammstöfun sem getur átt við:
Sáttmálinn um bann við kjarnavopnum
Sáttmálinn um bann við kjarnavopnum er sáttmáli á vegum Sameinuðu þjóðanna sem samþykktur var þann 7. júlí árið 2017. Aðildarríki hans undirgangast algjört bann við kjarnavopunum, þróun þeirra, framleiðslu, geymslu og umferð. Binda aðstandendur sáttmálans vonir við að með tímanum muni öll ríki, þar með talið kjarnorkuveldin, gerast aðilar að sáttmálanum en fyrirmynd hans eru afvopnunarsáttmálar á borð við samninga um bann við efnavopn, jarðsprengjur og klasasprengjum, sem í fyrstu nutu einungis stuðnings ríkja sem ekki höfðu yfir slíkum vopnum að búa en mótuðu með tímanum almenningsálitið og fengu hin ríkin til að slást í hópinn. Sáttmálinn fær formlega stöðu sem einn af sáttmálum Sameinuðu þjóðanna þegar fimmtíu ríki hafa bæði undirritað hann og fullgilt í þjóðþingum sínum. Samtökin ICAN hlutu Friðarverðlaun Nóbels árið 2017 fyrir þátt sinn í samþykkt sáttmálans.
Aðdragandi
Sáttmálinn um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna, NPT, frá árinu 1968 leggur kjarnorkuveldunum þær skyldur á herðar að vinna að kjarnorkuafvopnun. Að margra mati hirtu stjórnir þeirra landa þó lítt um þennan hluta sáttmálans. Á ráðstefnu um framkvæmd sáttmálans árið 2010 var kallað eftir því að stigin yrðu skref í átt til útrýmingar, en Bandaríkin, Rússland, Bretland, Frakkland og Kína sýndu slíkum kröfum lítinn skilning. Í kjölfarið komust ýmsir að þeirri niðurstöðu að vonlaust væri að bíða eftir að kjarnorkuveldin tækju við sér, heldur ættu aðrar þjóðir að hefjast handa um gerð sáttmála og þrýsta síðar á kjarnorkuveldin að gerast aðilar að honum.
Þrjár stórar ráðstefnur um kjarnorkuvopnamál voru haldnar árin 2013 og 2014 í Mexíkó, Austurríki og Noregi. Þar myndaðist ríkjahópur sem sameinaðist um það markmið að semja nýjan sáttmála til hliðar við NPT, í stað þess að reyna einungis að vinna að breytingum á gamla sáttmálanum. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti á árinu 2015 að stofna hóp til að vinna að þessu markmiði. Síðla árs 2016 var svo samþykkt á vettvangi Allsherjarráðsins að halda sérstaka ráðstefnu á árinu 2017 með það að markmiði að ganga frá gerð slíks sáttmála og samþykkja hann.
Aðildarríki
92 ríki hafa undirritað sáttmálann. Þar af hafa 67 ríki staðfest hann á þjóðþingum sínum (miðað við 9. janúar 2023) og öðlaðist hann formlega stöðu þann 22. janúar 2021.
Fjalldrapi
Fjalldrapi (fjallhrapi eða drapi) (Fræðiheiti: Betula nana) er lágvaxinn runni (1-1,2 metrar)) af birkiætt. Fjalldrapi vex í móum og votlendi. Áður fyrr var fjalldrapinn oftast notaður sem tróð undir torfið í þökum torfbæja, því börkur hans varðist mjög vel fúa og hlífði svo viðunum.
Erfðablöndun við ilmbjörk
Fjalldrapi getur erfðablandast við ilmbjörk og myndað þrílitna afkvæmi sem nefnist skógarviðarbróðir.
Samlífistegundir
Fjalldrapi lifir samlífi við margar tegundir sveppa í gegnum svepprótarsamband. Algengir fylgisveppir fjalldrapa á Íslandi eru birkiskjalda, rauðhetta og berserkjasveppur.
Ásætur
Fjalldrapi er hýsill fyrir fléttur. Kvistagrös vaxa á berki fjalldrapa um allt land, sérstaklega á mjóum greinum.
Sjúkdómar
Fjalldrapi er þekktur hýsill fyrir sjúkdómsvaldandi sveppi. Meðal þeirra sem fundist hafa á Íslandi eru Anisogramma virgultorum, birkiryðsveppur (Melampsoridium betulinum), Mycosphaerella harthensis og nornasveppirnir hrísvendill (Taphrina nana), blásturvendill (Taphrina carnea) og Taphrina bacteriosperma.
Dýr og fjalldrapi
Fjalldrapi er eina þekkta hýsiltréð á Íslandi fyrir hrískönguló (Dictyna arundinacea) sem kýs að spinna vef sinn á plöntunni. Hrískönguló finnst umhverfis Mývatn.
Plastmengun
thumb|right|Plastrusl á strönd á Indlandi. Plastmengun er mengun sem stafar af uppsöfnun plasts í umhverfinu sem hefur neikvæð áhrif á dýralíf, búsvæði lífvera og manninn. Plastmengun stafar af því að notkun plasts fer ört vaxandi þar sem það er bæði endingargott, létt og ódýrt efni sem nýtist betur en náttúruleg efni í alls kyns samhengi. Ókosturinn við plastnotkun felst einkum í því hvað plast endist vel. Plastrusl safnast því upp bæði á landi og í sjó og vötnum.
Dýr verða fyrir margvíslegum skaða vegna plastmengunar. Þau geta flækst í því, étið það í misgripum (oft óvitandi í formi örplasts) og fengið í sig skaðleg efni sem plastið geymir. Mannfólk verður líka fyrir skaða af völdum plasttegunda sem valda truflunum á hormónabúskap líkamans. Í Bretlandi er áætlað að 5 milljón tonn af plasti séu keypt árlega og að aðeins 24% af því skili sér til endurvinnslu (2021). Þar með má gera ráð fyrir að um 3,8 milljónir tonna af plasti endi á ruslahaugum. Í mörgum löndum er reynt að draga úr notkun plasts og hvetja til endurvinnslu þess til að draga úr plastmengun.
Gísli Einarsson
Gísli Einarsson getur átt við:
Hierochloe
Hierochloe er ættkvísl plantna í grasaætt og eru flestar tegundirnar á tempruðum, og kaldtempruðum svæðum norðurhvels. Margar eða allar tegundirnar eru ilmandi. Sumir höfundar vilja slá saman ættkvíslunum Hierochloe og Anthoxanthum, en aðrir telja þær eiga að vera aðskildar.
Tegundir
fjöldi tegunda sem nú eru taldar hæfa fremur eftirfarandi ættkvíslum: Anthoxanthum Centotheca og Holcus
Dacrydium balansae
Dacrydium balansae er sígrænt tré (um 4 til 12m hátt) frá Nýju-Kaledóníu.
Hrútsfjallstindar
thumb|Hrútfjallstindar og Svínafellsjökull í forgrunni. thumb|Hrútfjallstindar frá Öræfasveit. Lúpína í forgrunni. Hrútsfjallstindar eru tindar sem rísa upp úr Vatnajökli á milli Svínafellsjökuls og Skaftafellsjökuls í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Tindarnir eru fjórir og eru frá 1756 metrum og er sá hæsti 1875 m hár.
Vigfús Gíslason
Vigfús Gíslason (1608 – 14. apríl 1647) var skólameistar á Hólum og í Skálholti og síðan sýslumaður í Árnes- og Rangárþingi á 17. öld.
Vigfús var sonur Gísla Hákonarsonar lögmanns í Bræðratungu og Margrétar Jónsdóttur konu hans. Hann fór ungur utan til náms, fyrst við Kaupmannahafnarháskóla og stundaði síðan nám við hollenskan háskóla. Hann kom heim tvítugur að aldri, var þá talinn með lærðustu mönnum og var þegar gerður að skólameistara á Hólum. Þar var hann tvo vetur (1628-1630) en síðan aðra tvo vetur skólameistari Skálholtsskóla. Ekki var hann vinsæll hjá skólasveinum, sem þótti hann gera of miklar námskröfur, og í Skálholti hættu einhverjir námi og komu ekki aftur fyrr en hann var farinn frá skólanum. Hann varð sýslumaður 1632 og bjó á Stórólfshvoli.
Kona hans var Katrín ríka Erlendsdóttir (1612 – 12. mars 1693), dóttir Erlendar Ásmundssonar sýslumanns og lögréttumanns á Stórólfshvoli og Salvarar Stefánsdóttur konu hans. Hún var mikill kvenskörungur og bjó lengi á Stórólfshvoli eftir lát manns síns. Á meðal barna þeirra voru Gísli Vigfússon skólameistari á Hólum og síðar bóndi á Hofi á Höfðaströnd, Jón Vigfússon eldri, sýslumaður á Stórólfshvoli og Jón Vigfússon yngri, biskup á Hólum.
DNA fjöldabreytingar
DNA fjöldabreytingar eru breytingar sem verða á genamengi sem koma í ljós þegar tvö genamengi eru borin saman, þar sem fjöldi basapara á ákveðnu svæði er ekki hinn sami milli þeirra. Þessar breytingar hafa orðið til vegna úrfellingar eða tvöföldunnar í öðru genamenginu, á heilu geni eða jafnvel á mörgum genum og nær yfirleitt yfir nokkra kílóbasa svæði. Á ensku kallast þetta Copy-number variation.
Tómas Lemarquis
thumb|Tómas. Tómas Lemarquis (fæddur 3. ágúst 1977) er íslensk-franskur leikari. Hann útskrifaðist úr LHÍ 2003. Hann er þekktur fyrir að leika Nóa, aðalsöguhetjuna í kvikmyndinni Nói albínói og hlutverk í kvikmyndinni Villiljós frá árinu 2001. Hann lék í myndinni Desember ásamt Laylow.
Tómas hefur leikið í alþjóðlegum myndum og er Blade Runner með þeim þekktari.
Átta
Átta er áttunda náttúrlega talan, táknuð með tölustafnum 8 í tugakerfinu. Er stærsta slétta talan, sem táknuð er með einum tölustaf í tugakerfinu og sú næst stærsta slíkra talna, en níu er stærst. Er grunntala áttundakerfis.
Lyndon B. Johnson
Lyndon Baines Johnson (27. ágúst 1908 – 22. janúar 1973) oft nefndur LBJ, var 36. forseti Bandaríkjanna frá 1963 til 1969. Hann varð 37. varaforseti Bandaríkjanna eftir að hafa lengi verið þingmaður og tók við sem forseti eftir að Kennedy forseti var myrtur í Dallas í Texas 22. nóvember 1963. Hann var leiðtogi demókrata og sem forseti beitti hann sér fyrir málum eins og mannréttindalöggjöf, heilsuvernd fyrir aldraða og fátæka, aðstoð til menntunar, og „stríði gegn fátækt“. Á sama tíma jók hann hernaðinn í Víetnam og fjölgaði bandarískum hermönnum þar úr 16 þúsund árið 1963 í 550 þúsund snemma árs 1968 en af þeim dóu um það bil eitt þúsund í hverjum mánuði.
Átta
Talan átta er táknuð með VIII í rómverska talnakerfinu.
Íþróttabandalag Ísafjarðar
Íþróttabandalag Ísafjarðar, einnig þekkt sem ÍBÍ, var íþróttabandalag á Ísafirði, best þekkt fyrir knattspyrnulið sín. Árið 2000 sameinaðist ÍBÍ við Héraðssamband Vestur-Ísfirðinga og úr varð Héraðssamband Vestfirðinga.
Lyndon B. Johnson
Johnson var kjörinn með miklum meirihluta atkvæða kjörmanna árið 1964 og tók við sem kjörinn forseti í janúar 1965. Hann bauð sig fram til síðara kjörtímabils árið 1968, en hætti við framboð vegna óeiningar í eigin flokki og sneri sér að friðarumleitunum. Hans er minnst fyrir sterkan persónuleika og föst tök á valdamiklum stjórnmálamönnum. Erfitt er að meta langtímaáhrif hans þar sem Víetnamstríðið og óvinsældir þess vógu mjög upp á móti þeim árangri sem hann náði á sviði mannréttinda innanlands.
Æviágrip
Lyndon Baines Johnson fæddist 27. ágúst 1908 í bænum Stonewall í Texas. Faðir hans var þá þingmaður á fylkisþingi Texas.
Johnson gegndi herþjónustu í bandaríska sjóhernum í seinni heimsstyrjöldinni. Honum var falið að ferðast milli herstöðva Bandaríkjamanna og safna upplýsingum. Hann var síðan sendur sem eftirlitsmaður til Kyrrahafsins og skrifaði „svarta“ skýrslu um ástand bandaríska heraflans þegar hann kom aftur til Washington.
Stjórnmálaferill
Johnson kom til Washington árið 1932 sem ritari fulltrúadeildarþingmannsins Richards Kleberg. Hann komst í kynni við Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseta, sem tók hann upp á arma sína. Árið 1937 var Johnson sjálfur kjörinn á fulltrúadeild Bandaríkjaþings og varð þar dyggur stuðningsmaður Roosevelts og efnahagsstefnu hans, nýju gjafarinnar. Eftir dauða Roosevelts árið 1945 varð Johnson náinn þingforsetanum Sam Rayburn, sem hvatti Johnson til að gefa kost á sér til öldungadeildar þingsins.
Árið 1948 tókst Johnson að tryggja sér tilnefningu Demókrataflokksins fyrir kosningar á öldungadeildina í afar umdeildu forvali með aðeins 87 atkvæða forskoti á næsta keppinaut sinn, fyrrum fylkisstjórann Coke Stevenson. Johnson náði í kjölfarið kjöri á öldungadeildina og vakti þar fljótt athygli með störfum sínum. Hann stjórnaði sparnaðarnefnd á tíma Kóreustríðsins sem talið er að hafi sparað ríkissjóði milljarða dollara.
Johnson sóttist eftir tilnefningu Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar 1960 en tapaði fyrir John F. Kennedy, öldungadeildarþingmanni frá Massachusetts. Kennedy og Johnson var ekki vel til vina en Kennedy ákvað engu að síður að velja Johnson sem varaforsetaefni sitt í kosningunum til þess að geta höfðað til kjósenda í bandarísku suðurríkjunum. Johnson og Kennedy unnu kosningarnar með naumindum og Johnson tók því við embætti varaforseta Bandaríkjanna í janúar 1961.
Varaforsetaembættið var ekki valdamikið og Kennedy hafði ekki hug á að breyta því. Johnson var engu að síður duglegur við að nota sér embættið til að taka forystu í ýmsum málum. Hann sat í fjölda nefnda og barðist fyrir framgangi ýmissa málefna á borð við rannsóknir, vísindi, geimferðaáætlunina og friðarsveitir. Johnson fór einnig í fjölda ferðalaga sem varaforseti og heimsótti alls um þrjátíu lönd. Meðal annars fór Johnson í ferðalag til Norðurlanda haustið 1963 og var Ísland lokaáfangastaðurinn. Á Íslandi blandaði Johnson geði við landsmenn og útdeildi sígarettukveikjurum til Ólafs Thors og ráðherra í stjórn hans. Johnson klifraði einnig upp á girðinguna við Stjórnarráðshúsið á Lækjargötu og hélt ræðu fyrir Íslendinga sem höfðu safnast þar saman við góðar undirtektir.
Forseti Bandaríkjanna (1963–1969)
thumb|left|Lyndon B. Johnson sver embættiseið sem forseti Bandaríkjanna um borð í Air Force One eftir morðið á John F. Kennedy. Við hlið hans stendur [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jackie Kennedy, ekkja myrta forstans.]] Þann 22. nóvember 1963 var John F. Kennedy Bandaríkjaforseti myrtur í Dallas, Texas. Johnson sór í kjölfarið embættiseið sem nýr forseti Bandaríkjanna um borð í forsetaflugvélinni Air Force One.
Demókratar útnefndu Johnson sem forsetaframbjóðanda í forsetakosningunum 1964 og Hubert Humphrey, öldungadeildarþingmaður frá Minnesota, varð varaforsetaefni hans. Í kosningabaráttunni lagði Johnson áherslu á að hann væri að halda áfram stefnum Kennedy, gerði grein fyrir hugsjónum sínum um „hið mikla þjóðfélag“ (e. The Great Society) og lofaði því að á komandi kjörtímabili myndi hann hefja „stríð gegn fátækt“. Í kosningabaráttunni útmálaði Johnson mótframbjóðanda sinn úr Repúblikanaflokknum, íhaldsmanninn Barry Goldwater, sem stríðsæsingamann og varaði við því að hann kynni að hrinda af stað kjarnorkustyrjöld ef hann yrði kjörinn forseti. Eitt frægasta dæmið um þetta var „Daisy-auglýsingin“ svokallaða, þar sem lítil stúlka sést telja niður petala af blómi þegar kjarnorkusprengja springur skyndilega. Johnson heyrist síðan segja: „Þetta er það sem er að veði! Að skapa heim þar sem öll Guðs börn geta lifað, eða höfða út í myrkrið. Við verðum að elska hvert annað eða deyja.“
Aðgerðaáætlun Johnsons, hinu mikla þjóðfélagi, var að mestu hrint í framkvæmd á 89. þingtímabili Bandaríkjaþings, frá janúar 1965 til janúar 1967, sem er gjarnan talið eitt afkastamesta þingtímabil í sögu Bandaríkjanna. Johnson fékk þingið til að samþykkja um 200 lagafrumvörp að ýmiss konar velferðarverkefnum sem voru talin með þeim róttækustu og metnaðarfyllstu í bandarískum stjórnmálum. Hann undirritaði viðauka við almannatryggingalög sem kom á fót heilsutryggingum fyrir eldri borgara (Medicare) og lágtekjufólk (Medicaid). Þá undirritaði Johnson ný lög um neytendaréttindi, kom á fót matvælahjálp fyrir fátæka og jók ríkisframlög til námslánsjóða og námsstyrkja. Áratuginn eftir að stríðið gegn fátækt hófst árið 1964 lækkaði hlutfall Bandaríkjamanna sem lifðu undir fátæktarmörkum niður á neðsta stig sem hafði mælst frá upphafi; úr 17,3 % þegar Johnson undirritaði „efnahagstækifæralöggjöfina“ (e. Economic Opportunity Act) niður í 11,1 prósent árið 1973. Tíðni fátæktar hafði þó byrjað að lækka frá árinu 1959, áður en stríðið gegn fátækt hófst.
Árið 1967 tilnefndi Johnson Thurgood Marshall í Hæstarétt Bandaríkjanna. Marshall varð fyrsti bandaríski blökkumaðurinn sem tók sæti í Hæstaréttinum.
Víetnamstríðið og dvínandi vinsældir LBJ
Þrátt fyrir nokkurn árangur í samfélags- og velferðarmálum innanlands var það Víetnamstríðið sem setti mark sitt umfram allt annað á forsetatíð Johnsons. Hernaðarafskipti Bandaríkjamanna í Víetnam höfðu hafist á stjórnartíð Kennedy en Johnson lét fjölga hermönnum utanhafs gífurlega eftir að hann tók við stjórnartaumunum. Lagalegur grundvöllur þessarar hernaðaraukningar var hin svokallaða Tonkinflóaályktun, sem Bandaríkjaþing samþykkti árið 1964 vegna frétta af því að skip frá Norður-Víetnam hefðu gert tvær árásir á bandarísk herskip á Tonkinflóa. Ályktunin veitti Johnson heimild til að auka hernaðaraðgerðir Bandaríkjanna í Víetnam. Síðar var sýnt fram á að seinni árásin sem Johnson vísaði til við samþykkt ályktunarinnar átti sér aldrei stað. Því er gjarnan litið á Tonkinflóaatvikið sem yfirvarp eða sviðsetningu Bandaríkjamanna til þess að skapa átyllu fyrir stríði.
Johnson hóf almenna herkvaðningu til að halda hernaðinum gangandi og heimilaði fjölda loftárása á Víetnam. Í febrúar 1965 gaf Johnson út tilskipun um loftárásir á Norður-Víetnam og í júní sama ár gaf hann William Westmoreland hershöfðingja umboð til að bæta bandarískum liðsafla við hersveitir Suður-Víetnams. thumb|right|Johnson festir orður á brjóst bandarískra hermanna í heimsókn í Víetnam árið 1966. Í fyrstu studdu flestir Bandaríkjamenn hernaðaríhlutun til að koma í veg fyrir að kommúnistar kæmust til valda í Indókína en stríðið varð smám saman mjög óvinsælt eftir því sem það dróst á langinn og dauðsföllum fjölgaði. Það var einkum eftir Tet-sókn Norður-Víetnama í janúar 1968 sem almenningsálit í Bandaríkjunum fór að snúast gegn stríðinu. Sóknin misheppnaðist að mestu hernaðarlega en það að Norður-Víetnamar hafi getað framkvæmt svo stóra hernaðaraðgerð þrátt fyrir veru um hálfrar milljónar bandarískra hermanna í landinu kom flestum landsmönnum í skilning um að deilan yrði ekki leyst á vígvellinum.
Eitt vinsælasta slagorð andstæðinga Víetnamstríðsins varð „Hæ, hæ, LBJ, hvað drapstu marga krakka í dag?“ (e. Hey, hey, LBJ, how many kids did you kill today?). Stríðsandstæðingar söfnuðust saman og kyrjuðu slagorðin nánast hvar sem Johnson steig niður fæti.
Lokadagar Johnsons á forsetastól
Johnson hafði hug á að sækjast eftir endurkjöri í forsetakosningunum 1968 en þegar kosningarnar nálguðust var hann orðinn svo umdeildur í eigin flokki að hann hlaut aðeins tæpan helming atkvæða í forvali Demókrata í New Hampshire þann 12. mars. Johnson gaf í kjölfarið út sjónvarpsyfirlýsingu þar sem hann staðfesti að hann myndi ekki sækjast eftir endurkjöri. Þess í stað tilkynnti hann að hann myndi eyða síðustu mánuðum sínum í forsetaembætti við friðarumleitanir í Víetnam. Johnson tilkynnti jafnframt að loftárásir á Víetnam yrðu takmarkaðar við svæði sunnan 20. breiddargráðu og í byrjun nóvember gaf hann út tilskipun um að þeim skyldi alfarið hætt.
Johnson vonaðist til þess að ef honum tækist að semja um frið í Víetnam myndi það hjálpa Demókrötum að vinna forsetakosningarnar. Stjórn Johnsons stóð Richard Nixon, forsetaframbjóðanda Repúblikana, að því að reyna að spilla friðarviðræðum stjórnarinnar í París með því að bjóða kommúnistum í Víetnam betri friðarskilmála ef þeir biðu með að semja um frið þar til eftir kosningarnar. Upplýsingar um afskipti Nixons hefðu getað eyðilagt kosningaframboð hans en Johnson ákvað að opinbera ekki þær ekki þar sem þeirra hafði verið aflað með ólöglegri símahlerun sem LBJ vildi halda leyndri.
Síðustu mánuðir LBJ í embætti einkenndust af miklum samfélagsóeirðum sem brutust út í kjölfar morðsins á Martin Luther King, Jr. þann 4. apríl og á Robert F. Kennedy öldungadeildarþingmanni þann 6. júní.
Að lokinni forsetatíð
Richard Nixon vann nauman sigur í forsetakosningunum 1968 og Johnson lét af embætti í janúar næsta ár. Eftir að forsetatíð LBJ lauk settist hann að á búgarði sínum í Texas og einbeitti sér mestmegnis að því að rita æviminningar sínar. Johnson lést á búgarði sínum úr kransæðastíflu þann 22. janúar 1973, aðeins um fimm árum eftir að hann lét af embætti.
Jonathan Woodgate
Jonathan Simon Woodgate (fæddur 22.janúar 1980 í Middlesbrough) er fyrrum enskur knattspyrnumaður sem lék síðast í úrvalsdeildinni fyrir Middlesbrough FC. Á ferlinum var Woodgate þó nokkrum sinnum þjakaður af alvarlegum meiðslum. Hann lauk ferli sínum eftir tímabilið 2015/16. Frá því í apríl 2017 hefur hann verið hluti af þjálfarateymi Middlesbrough FC og árið 2019 var hann gerður að knattspyrnustjóra félagsins
Félagsliðaferill
Varnarmaðurinn hóf feril sinn í unglingadeild Middlesbrough FC, sem var það lið sem hann studdi sem ungur drengur, áður en hann skipti yfir til Leeds United 16 ára að gamall. Þar þótti hann standa sig vel, vann Enska Bikarkeppnina með félaginu árið 1997. Þetta var fyrsta liðið sem David O'Leary stjórnaði. Upphaflega lék Woodgate sem varnarsinnaður miðjumaður, hann var á þeim árum gerður að fyrirliða enska U-18 ára liðsins, í varnarmiðju (hlutverk sem venjulega var frátekið fyrir David Batty á þeim árum ), en þróaðist síðan í að verða varnarmaður í sterkri varnarlínu Leeds og sérstaklega eftir komu Rio Ferdinand í nóvember árið 2000, þetta nýja „miðvarðapar var þegar litið á af sérfræðingum sem grundvöll fyrir framtíðarvörn Enska Landsliðsins. Í janúar 2000 tóku hann og liðsfélagi hans Lee Bowyer verulegan þátt í slagsmálum fyrir utan næturklúbbinn Majestyks í Leeds, þar sem asískur námsmaður slasaðist alvarlega. Eftir að fyrstu réttarhöldunum lauk snemma í apríl 2001 var Woodgate dæmdur í 100 klukkustunda samfélagsþjónustu í öðrum réttarhöldunum sem stóðu þangað til í desember mánuð árið 2001 fór það að draga úr formi hans, og getu til að spila knattspyrnu. Á tíma sínum hjá Newcastle varð hann fljótt í uppáhaldi hjá stuðningmönnum og þótti spila mjög vel, enn meiddist fljótlega alvarlega í upphafi leiktímabilsins 2003/04. Sumarið 2004 keypti Real Madrid Woodgate fyrir 13,4 milljónir punda. Þessi kaup spænska stórliðsins komu mörgum á óvart, sérstaklega þar sem Woodgate hafði áður glímt við meiðslavandamál í langan tíma. Fyrsta tímabil sitt hjá í hvítu treyjunni gat hann ekki spilað einn einasta keppnisleik fyrir Madrídarliðið vegna meiðsla og þurfti að glíma við meiðsli aftur og aftur tímabilið 2005/06. Að auki var frumraun hans í spænsku deildinni þann 22. September 2005 gegn Athletic Bilbao eftir sjálfsmark var Woodgate rekinn af velli með  rautt spjald. Eftir fyrsta mark sitt fyrir Real í 4-1 sigri gegn Rosenborg í Þrándheimi í Meistaradeildinni þann 19. Í október 2005 bötnuðu horfur Woodgate stöðugt, og í febrúar 2006 var hann orðinn töluvert oftar fastamaður í byrjunarliði við hlið leikmanna eins og Sergio Ramos, Iván Helguera, Francisco Pavón og Álvaro Mejía og varð æ meira leiðandi leikmaður innan liðsins. Hins vegar áttu efttir að koma frekari áföll hvað varðar líkamsatgervi, orsök þess að hann var lánaður frá Real Madríd til uppeldisfélagsins Middlesbrough tímabilið 2006/07. Newcastle United hafði einnig sýnt honum áhuga, einnig var uppi orðrómur um áhuga frá Liverpool, stjórnendur Liverpool neituðu hins vegar þeim orðrómi alltaf. Að lokum valdi hann þó uppeldsidfélag sitt Middlesbrough. Þann 9 Í september 2006 lék Woodgate sinn fyrsta leik fyrir Middlesbrough FC gegn Arsenal á Emirates Stadium og þótti standa sig vel. Í öðrum leik sínum fékk hann hlutverk fyrirliða liðsins þar sem George Boateng var í leikbanni. Á mjög miðlungstímabili fyrir Middlesbrough FC, þar sem liðið lauk keppni um miðja deild.
Ferill með Enska landsliðinu
Woodgate var valinn í enska landsliðið í fyrsta skipti á meðan hann var hjá Leeds United - fyrst eftir það lék hann frumraun sína fyrir U-21 ára landslið Englands. Hann lék sinn fyrsta leik undir stjórn Kevin Keegan, þáverandi landsliðsþjálfara, þann 9. Júní 1999 gegn Búlgaríu og varð hann þar með fyrsti leikmaðurinn fæddur á níunda áratugnum til að spila fullan alþjóðlegan leik í enska landsliðinu. Hinn efnilegi ferill fékk þó viðvarandi áfall vegna meiðslavandræða, en umfram allt vegna aðkomu hans að slagsmálum.
Jarðvegsmengun
thumb|right|Jarðvegsmengun af völdum tjöru við aflagða gasverksmiðju. Jarðvegsmengun er mengun í jarðvegi sem stafar af lífframandi efnum eða öðrum breytingum á samsetningu náttúrulegs jarðvegs. Helstu orsakir jarðvegsmengunar eru efnamengun frá iðnaði, landbúnaði eða sorpi. Algeng efni sem valda jarðvegsmengun eru kolvetni úr jarðefnaeldsneyti, fjölhringa arómatísk vetniskolefni (eins og naftalen og bensó(a)pýren), leysiefni, skordýraeitur, blý og aðrir þungmálmar. Jarðvegsmengun helst í hendur við aukna iðnvæðingu og efnanotkun.
Áhyggjur af jarðvegsmengun stafa aðallega af heilbrigðisáhættu vegna beinnar snertingar við jarðveg, uppgufun mengunarvalda og mengun vatnsbóla við og undir jarðveginum. Kortlagning mengaðs jarðvegs og hreinsun hans eru gríðarlega tímafrek og dýr verkefni.
Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna
Saga
Mexíkó hafði unnið sjálfstæði sitt frá Spáni og spænska heimsveldinu árið 1821 og orðið að lýðveldi árið 1824. Óreiða ríkti í mexíkóskum stjórnmálum og því var ríkið illa undirbúið fyrir vopnuð milliríkjaátök tveimur áratugum síðar. Á áratugunum í aðdraganda stríðsins höfðu árásir amerískra frumbyggja á hinn strjálbýla norðurhluta Mexíkó fengið mexíkósku ríkisstjórnina til að veita bandarískum innflytjendum fjárstyrk til að setjast að í mexíkóska fylkinu Texas. Þessir Bandaríkjamenn sem sest höfðu að í Texas gerðu árið 1836 uppreisn gegn ríkisstjórn Antonio López de Santa Anna forseta og stofnuðu sjálfstætt lýðveldi sem Mexíkanar viðurkenndu aldrei. Árið 1845 þáðu yfirvöld Lýðveldisins Texas boð frá bandaríska þinginu um að gerast 28. fylki Bandaríkjanna.
Árið 1845 gerði hinn nýkjörni forseti Bandaríkjanna, James K. Polk, Mexíkönum tilboð um að kaupa af þeim umdeild landsvæði á milli Nueces-fljóts og Rio Grande. Þegar Mexíkanar höfnuðu tilboðinu sendi Polk bandaríska herinn suður inn á umdeilda svæðið. Þar kom til átaka við mexíkóska hermenn, sem drápu 12 bandaríska hermenn og tóku 52 til fanga. Þessir sömu mexíkósku hermenn sátu síðan um bandarískt virki við Rio Grande. Polk málaði þessa árás sem árás á landsvæði Bandaríkjanna og bað bandaríska þingið að lýsa yfir stríði.
Bandaríski herinn var fljótur að hertaka bæinn Santa Fe de Nuevo México við Rio Grande og síðan alla Kyrrahafsströnd Nýju-Kaliforníu. Síðan réðust Bandaríkjamenn inn í miðhluta Mexíkó og bandaríski sjóherinn setti hafnarbann og hertók ýmsar mexíkóskar hafnir sunnar á Kyrrahafsströndinni. Eftir nokkra blóðuga bardaga við mexíkóska herinn hertóku Bandaríkjamenn höfuðborgina Mexíkóborg.
Árið 1848 var friðarsáttmáli undirritaður í Guadalupe Hidalgo og Mexíkanar neyddir til þess að veita Bandaríkjamönnum landsvæði sem spannar í dag Kaliforníu og Nýju-Mexíkó. Bandaríkjamenn féllust á að greiða Mexíkó 15 milljónir Bandaríkjadala fyrir skemmdir sem unnar voru í stríðinu. Mexíkó viðurkenndi eign Bandaríkjanna á þessum svæðum og lýsti því yfir að þaðan í frá næmu landamæri ríkjanna við Rio Grande. Mexíkó hafði með stríðinu glatað þriðjungi þess landsvæðis sem ríkið réð yfir við sjálfstæði þess árið 1821.
Polk, leiðtogi Demókrata, hafði haft hug á útþenslu Bandaríkjanna til Kyrrahafsstrandar Norður-Ameríku. Stríðið var í byrjun afar umdeilt meðal Bandaríkjamanna: Viggar, andstæðingar heimsvaldshyggju og andstæðingar þrælahalds mótmæltu því harðlega. Gagnrýnendur stríðsins í Bandaríkjunum bentu á mikið mannfall Bandaríkjahers í stríðinu miðað við fyrri stríð ríkisins og mikinn fjárkostnað sem því fylgdi. Stríðið, og deilur um það hvort þrælahald skyldi leyft á hinum nýunnu landsvæðum, ýtti undir ágreining meðal Bandaríkjamanna sem leiddi síðar til bandarísku borgarastyrjaldarinnar (1861–1865). Ulysses S. Grant, sem barðist í báðum stríðunum, taldi stríðið við Mexíkó eina helstu orsök borgarastyrjaldarinnar sem braust út rúmum áratug síðar. Í endurminningum sínum komst hann svo að orði:
"„Uppreisn suðurríkjanna var að miklu leyti afsprengi af stríðinu við Mexíkó. Þjóðum, líkt og einstaklingum, er refsað fyrir afbrot þeirra. Okkur var refsað með einu blóðugasta og dýrasta stríði nútímasögunnar.“"
Í Mexíkó ríkti mikil stjórnmálaóreiða þegar stríðið braust út og varð að hreinum glundroða á meðan á átökunum stóð. Ósigur þeirra og landmissir í stríðinu var mikið reiðarslag fyrir Mexíkó og neyddi landsmenn til að líta í barm sér og endurmeta stöðu sína á alþjóðavettvangi. Stuttu eftir stríðið lýstu mexíkóskir áhrifamenn því yfir að orsök stríðsins hefði verið „ómettandi metnaður Bandaríkjanna, tvíefldur af veikleika okkar“.
Karlakórinn Hekla
Karlakórinn Hekla er kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur sem fjallar um karlakór sem fer til Þýskalands til að verða að síðustu ósk eins meðlimar kórsins áður en hann dó.
1. deild kvenna í knattspyrnu 1973
Árið 1973 var Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu haldin undir heitinu 1. deild. Um riðlakeppni var að ræða. Leikið í tveimur riðlum. Tvö efstu lið riðilsins mættust í umspili og sigurvegarar leikjanna mættust í úrslitaleik. Átta lið tóku þátt: Ármann, Breiðablik, FH, Keflavík, Haukar, ÍA, Stjarnan og Þróttur.
Lokastaða A-riðils
Leikir: 14-0 20pxHaukar | 0-7 | 1-10  | 6-0 20pxHaukar | 20pxHaukar 1-2 | 1-1
Umspil: 2-0
Lokastaða B-riðils
Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur
Leikir: 2-2 Ármann | 20pxÞróttur 10-0 20pxStjarnan | 20pxStjarnan 0-17 Ármann | Ármann 4-0 20pxÞróttur | 20pxStjarnan 1-4 | 6-0 20pxÞróttur
Umspil: Ármann 2-0
Fyrsti viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna
250px|thumb|Fyrstu tíu viðaukar [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna eru hin svokallaða réttindaskrá Bandaríkjanna.]] Fyrsti viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna (e. First Amendment to the United States Constitution eða Amendment I) er fyrsta grein réttindaskrár Bandaríkjanna (e. Bill of Rights), sem kveður á um aðskilnað ríkis og kirkju og að Bandaríkjaþingi sé óhemilt að setja lög sem skerða trúfrelsi, tjáningarfrelsi, prentfrelsi, fundafrelsi eða frelsi fólks til að leita réttar síns hjá ríkinu (e. right to petition).
Texti viðaukans
Viðaukinn er svohljóðandi á ensku í hinum upprunarlega texta stjórnarskrár Bandaríkjanna:
Textinn hefur verið þýddur á íslensku á eftirfarandi hátt:
Uppruni
Fyrstu tíu viðaukar stjórnarskrár Bandaríkjanna, sem eru sameiginlega kallaðir réttindaskrá Bandaríkjanna, tóku gildi 15. desember 1791. James Madison, sem var einn af landsfeðrum Bandaríkjanna og „federalisti“ (og seinna 4. forseti Bandaríkjanna), sá um að gera drögin að réttindaskránni í þeim tilgangi að koma til móts við þeim sem voru andsnúnir hugmyndum „federalista“ (e. anti-federalists), en þeir höfðu kallað eftir þeirri málamiðlun að tryggja réttindi borgaranna í stjórnarskránni með sérstakri réttindaksrá. Fyrsti viðaukinn var eitt mikilvægasta ákvæðið í þessu samhengi en hann kveður á um þó nokkur af helstu réttindunum sem eru tryggð í réttindaksránni. Nokkur af ákvæðum fyrsta viðaukans áttu sér fordæmi og voru að mörgu leyti innblásinn af réttindaskrá Bretlands frá árinu 1689 (e. English Bill of Rights of 1689), þá sérstaklega ákvæðið um frelsi fólks til að leita réttar síns hjá ríkinu (e. right to petition), en önnur ákvæði viðaukans voru ný af nálinni.
Trúfrelsi og aðskilnaður ríkis og kirkju
Fyrsti viðaukinn skiptist í raun í nokkur ákvæði, og fyrstu tvö þeirra kveða á um að Bandaríkjaþingi sé óheimilt að stofnsetja þjóðkirkju og að skerða frjálsa iðkun trúarbragða. Bandaríska stjórnarskráin var þannig ein sú fyrsta sem kvað á um aðskilnað ríkis og kirkju, en hugtakið birtist fyrst svo vitað sé í bréfi eftir Thomas Jefferson frá árinu 1802, þar sem hann var að skrifa um fyrsta viðaukann. Jefferson var einn af landsfeðrum Bandaríkjanna og varð síðar 3. forseti Bandaríkjanna.
Ákvæði fyrsta viðaukans um trúfrelsi og aðskilnað ríkis og kirkju hafa verið tiltölulega óumdeild í Bandaríkjunum síðan að réttindaskráin tók gildi en þó hefur komið til deilna um hið síðarnefnda. Eitt helsta dæmið um slíkan ágreining er hvort megi hafa skipulagt bænahald í ríkisskólum samkvæmt lögum, hvort það standist ákvæðið um aðskilnað ríkis og kirkju, og hafa þær deilur verið fyrirferðamiklar í innanríkismálum Bandaríkjanna á síðari hluta 20. aldar.
Tjáningarfrelsi og fundafrelsi
Ákvæði fyrsta viðaukans um tjáningar- og fundafrelsi hafa verið túlkuð á mismunandi hátt í gegnum tíðina og hafa verið umdeildari en hin, sérstaklega á 20. öld. Úrskurður hæstaréttar Bandaríkjanna í Gitlow v. New York málinu árið 1925 markaði ákveðin þáttaskil og útvíkkaði valdheimild alríkisins til að framfylgja réttindunum sem kveðið er á um í fyrsta viðaukanum, í fylkjum Bandaríkjanna. Fyrsti viðaukinn inniheldur þau ákvæði stjórnarskrárinnar sem hæstiréttur Bandaríkjanna hefur úrskurðað í hvað flestum málum um.
Þá hafa einnig verið settar ýmsar skerðingar á ákvæðunum um tjáningar-, prent- og fundafrelsi, sérstaklega á millistríðsárunum og síðan á kaldastríðsárunum. Þá voru t.d. innleiddar löggjafir sem bönnuðu uppreisnaráróður gegn ríkinu (e. sedition), og gripið var til fjölda aðgerða til að sporna gegn kommúnisma. Á 21. öldinni hefur síðan verið deilt um hvort að ýmsar aðgerðir Bandaríkjanna í stríðinu gegn hryðjuverkum, í kjölfar hryðjuverkaárásnna 11. september 2001, t.d. í tengslum við Föðurlandsvinalögin svokölluðu (e. Patriot Act), standist fyrsta viðauka stjórnarskrárinnar.
Kjarrhalar
Kjarrhalar (fræðiheiti: Atrichornithidae) eru ætt spörfugla.
Interahamwe
Interahamwe (merkir: þeir sem berjast saman) eru samtök hútúa í Rúanda sem voru, ásamt hinum smærri hópi Impuzamugambi, helst ábyrg fyrir dauða þeirra yfir 800.000 manns sem voru drepnir í þjóðarmorðinu í landinu árið 1994. Forseti Interahamwe var tútsi að nafni Robert Kajuga og varaforseti samtakanna Georges Rutaganda.
Eftir frelsun höfuðborgar Rúanda, Kigali, flúðu margir meðlimir Interahamwe til nærliggjandi landa, flestir til Saír (nú Lýðstjórnarlýðveldið Kongó). Þaðan gerðu þeir árásir á Rúanda og leiddu þær meðal annars til styrjalda í Kongó.
Sumarlandið
Sumarlandið er íslensk kvikmynd frá árinu 2010.
Heilaköngull
thumb|Skýringarmynd sem sýnir staðsetningu heilakönguls (e. pineal glands) í heila. Heilaköngull er lítið líffæri í heila, um 1 sm langt og í lagi eins og furuköngull. Heilaköngull er staðsettur rétt ofan við miðheila og fyrir framan litla heila. Heilaköngull framleiðir (seytir) hormónið melatónín.
Saint-Denis
thumb|right|Saint-Denis á Réunion. Saint-Denis er höfuðstaður frönsku handanhafssýslunnar Réunion í Indlandshafi. Íbúar eru rúmlega 150 þúsund.
Sigríður Björk Guðjónsdóttir
Sigríður Björk Guðjónsdóttir (f. 10. júlí 1969) er íslenskur lögfræðingur, lögreglumaður og núverandi ríkislögreglustjóri. Á árunum 2014 til 2020 gegndi hún embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, 2009 til 2014 gegndi hún embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum, 2007 til 2008 var hún aðstoðar ríkislögreglustjóri, sýslumaður á Ísafirði 2002-2006 og skattstjóri Vestfjarða frá 1996 til 2002.
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra skipaði Sigríði í embætti ríkislögreglustjóra þann 12. mars árið 2020. Hún tók við embættinu þann 16. mars sama ár. Hæfnisnefnd hafði metið Sigríði hæfasta umsækjandann um starfið.
Aðkoma að lekamálinu
Árið 2015 komst Persónuvernd að þeirri niðurstöðu að Sigríður hefði sem lögreglustjóri á Suðurnesjum brotið lög með því að senda Gísla Frey Valdórssyni, aðstoðarmanni Hönnu Birnu Kristjánsdóttur þáverandi innanríkisráðherra, persónuupplýsingar um málefni hælisleitandans Tony Omos.
Ásakanir um kynþáttamiðaða löggæslu
Sigríður Björk Guðjónsdóttir brást við ásökunum þolenda kynþáttafordóma með því að draga í efa upplifanir þolenda um hvað kynþáttafordómar væru. Ásakanirnar beindust að því að 16 ára drengur hafi verið áreittur af vopnuðum lögregluþjónum tvo daga í röð þar sem hann þótti líkjast strokufanga sem leitað var að. Atvikið vakti mikla gagnrýni og leiddi til ásakana um að lögreglan stundaði kynþáttamiðaða löggæslu. Sigríður neitaði að bakvið aðgerðir lögreglunnar væri að sjá kynþáttafordóma og sagði að ekki hafi verið hægt að komast hjá ofbeldinu, en útilokaði ekki að um annarskonar fordóma væri um að ræða. Sigríður sagði ekkert vekja grunsemdir um kynþáttafordóma í þessu máli og sagði lögregluna hafa farið eftir réttum ferlum.
Lóló-búrmísk mál
Lóló-búrmísk mál tilheyra tíbesk-búrmísku grein sínó-tíbesku málaættarinnar. Til lóló-greinarinnar teljast mál í Mjanmar, Tælandi, Laos, Yunnan og Víetnam. Þeirra helst eru lóló, lahú, lísú og haní.
Gísli Einarsson (fréttamaður)
thumb|Gísli Einarsson á vettvangi í [[Holuhrauni. 2014.]] Gísli Einarsson er íslenskur fréttamaður og umsjónarmaður Landans, frétta og þjóðlífsþáttar.
Lóló-búrmísk mál
Til búrma-greinarinnar telst fyrst og fremst búrmíska en ennfremur nokkur smærri mál í Júnnan og norður Mjanmar.
Freyja Haraldsdóttir
Freyja Haraldsdóttir (f. 27. júní 1986) er íslensk stjórnmálakona og baráttukona fyrir réttindum fatlaðra. Hún var varaþingmaður fyrir Bjarta framtíð frá 2013–2015 en starfar nú sem réttindagæslumaður fatlaðs fólks í Reykjavík og Seltjarnarnesi.
Æviágrip
Freyja fæddist með beinbrotasýki, sjúkdómurinn lýsir sér þannig að bein brotna auðveldlega. Árið 1997 flutti Freyja með fjölskyldu sinni til Nelson í Nýja Sjálandi og gekk þar í skóla. Freyja er með bakkalárgráðu frá Háskóla Íslands í þroskaþjálfafræði og meistaragráðu í kynjafræði. Freyja skilaði inn MA-ritgerð sinni árið 2017 og fjallaði þar um mismunun gegn fötluðum konum á Íslandi á grundvelli kynferðis. Freyja stundar nú doktorsnám við HÍ í menntavísindum.
Hún hefur beitt sér fyrir bættri þjónustu fyrir fatlaða, og var um tíma framkvæmdastjóri NPA-miðstöðvarinnar sem vinnur að framgangi þess að fatlaðir fái aukna aðstoð í formi notendastýrðrar persónulegar aðstoðar. Freyja er talskona Tabú, sem er femínísk hreyfing fatlaðra kvenna.
Freyja var kjörin á íslenska stjórnlagaþingið árið 2010 og tók þátt í því að semja frumvarp að nýrri stjórnarskrá fyrir Ísland sem var skilað inn þann 27. júlí árið 2011. Freyja var varaþingmaður Bjartrar framtíðar í Suðvesturkjördæmi frá 2013 til 2015.
Árið 2007 kom bókin Postulín út, en hún er ritað af Freyju og Ölmu Guðmundsdóttur og hefur að geyma sögu Freyju. Sama ár útnefndi tímaritið Nýtt líf Freyju sem Konu ársins í árlegri útnefningu tímaritsins.
Fósturbarn
Árið 2014 óskaði Freyja eftir því að gerast fósturforeldri en Barnaverndarstofa hafnaði ósk hennar um að taka þátt í námskeiði sem er forsenda þess að hægt er að meta hæfni fólks til að taka barn í fóstur. Freyja kærði úrskurðinn til úrskurðarnefndar velferðarmála sem staðfesti niðurstöðu Barnaverndarstofu. Úrskurðurinn var kærður til héraðsdóms sem staðfesti úrskurð nefndarinnar. Málinu var síðar skotið til Landsréttar sem komst að þeirri niðurstöðu að Barnaverndarstofa hafi mismunað Freyju á grundvelli fötlunar hennar. Hæstiréttur staðfesti úrskurð Landsréttar og Freyja gat því sótt námskeiðið. Að námskeði loknu og að loknu matsferli staðfesti Barnaverndarstofa í apríl 2021 að Freyja væri hæf til að taka að sér barn í fóstur.
Mandrillus
Mandrillus (fræðiheiti: Mandrillus) er ættkvísl prímata af ætt stökkapa sem inniheldur tvær tegundir, mandrillinn og vestur-afríska bavíanan. Ættkvíslin er náskyld bavíönum og þær tvær tegundir í henni voru þar til nýlega flokkuð sem ein tegund í þeirri ættkvísl.
Hljóðkerfisfræði
Hljóðkerfisfræði er grein málvísinda sem fæst við vensl milli málhljóða. Hljóðkerfisfræði er oft ruglað saman við hljóðfræði, sem einblínir á lýsingar á hljóðum. Hljóðkerfisfræði gengur út á að skoða hljóðkerfi í heild sinni og tekur tillit til hljóðumhverfis (þ.e. hún lýsir því hvernig hljóð hafa áhrif hvert á annað). Hljóðkerfisfræði einbeinist að lýsingu á reglubundnum venslum milli hljóðana (merkingargreinandi eininga í tilteknu tungumáli).
Listaháskóli Íslands
Listaháskóli Íslands er háskóli á sviði lista og menningar og miðstöð æðri listmenntunar á Íslandi. Í Listaháskóla Íslands eru sjö deildir, en innan þeirra eru starfræktar bæði námsbrautir á bakkalárstigi og á meistarastigi. Þær eru: myndlistardeild, hönnunar- og arkitektúrdeild, listkennsludeild, tónlistardeild, sviðslistadeild og kvikmyndadeild. Listaháskólinn var stofnaður 21. september 1998. Kennsla hófst haustið 1999. Rektor er Fríða Björk Ingvarsdóttir.
Guðfinna Aðalgeirsdóttir
'''Guðfinna Th. Aðalgeirsdóttir''' (f. 20. mars 1972) er prófessor í jarðeðlisfræði við Jarðvísindadeild Háskóla Íslands.
Ferill
Guðfinna lauk stúdentsprófi af eðlisfræðibraut Menntaskólans á Akureyri 1991 og BS í jarðeðlisfræði frá Háskóla Íslands 1994. Sumrin 1993 og 1994 og veturinn 1994-1995 vann hún á Raunvísindastofnun Háskólans við úrvinnslu íssjármælinga og tók þátt í mælingaferðum á Vatnajökul. Hún lauk M.Sc. prófi í jöklafræði frá háskóla Alaska í Fairbanks haustið 1997. Hún stundaði doktorsnám í jöklafræði við ETH háskólann í Zürich í Sviss og hlaut dr. sc. nat. gráðu þaðan árið 2003.
Að námi loknu vann hún á Raunvísindastofnun við líkanreikninga fyrir Langjökul, Hofsjökul og Vatnajökul, í samvinnu við jöklafræðinga á Veðurstofu Íslands. Hún gegndi starfi nýdoktors og síðan lektors við Swansea háskóla í Wales árin 2004-2006 og vann þá við rannsóknir á ísstraumnum Rutford icestream á Suðurskautslandinu. Þaðan flutti hún til Danmerkur og starfaði við dönsku veðurstofuna til ársins 2012 við líkanreikninga og rannsóknir á Grænlandsjökli. Árið 2012 var hún ráðin til Háskóla Íslands þar sem hún hefur starfað síðan, fyrst sem dósent og sem prófessor í jarðeðlisfræði við Jarðvísindadeild frá 2017.
Rannsóknir
Rannsóknir Guðfinnu beinast að því hvernig jöklar bregðast við loftslagsbreytingum í fortíð, nútíð og framtíð og hvernig sjávarstaða í kringum Ísland breytist vegna jökla- og loftslagsbreytinga. Rannsóknir hennar felast einkum í því að beita tölvugerðum líkönum til að reikna afkomu og hreyfingu jöklanna, en einnig eru mælingar á jöklunum sjálfum mikilvægur þáttur til að afla gagna fyrir sannprófun líkananna. Á hverju ári fer hún með nemendur í jöklafræðinámskeiði við HÍ á Sólheimajökul og setur niður víra sem auðvelda mælingu á leysingu jökulsins yfir sumarið Guðfinna rannsakaði rúmmálsbreytingar jökla í Alaska árið 1996. Í samvinnu við leiðbeinandi hennar Keith Echelmeyer og jöklafræðinga í Alaska flugu þau yfir 67 jökla og staðfestu með laserhæðamæli hvernig rúmmál þeirra hafði rýrnað síðan 1957. Hún þróaði reiknilíkön í doktorsnámi sínu í Sviss sem herma eftir lögun og þróun stærstu íslensku jöklanna og gefa þannig vísbendingar um hvernig þeir munu þróast í framtíðinni. Verkefnið var í samvinnu við vísindamenn á Jarðvísindastofnun HÍ og Veðurstofu Íslands. Síðar hefur hún notað ísflæðilíkanið PISM sem þróað er við háskóla Alaska í Fairbanks til að reikna bæði Grænlandsjökul og Vatnajökul. Guðfinna tók þátt í rannsóknum á Suðurskautslandinu sem beindust að því að skilja betur skrið ísstraumsins Rutford Ice stream. Síðar tók hún þátt í að mæla lóðréttan hraða íssins á ísaskilunum Fletscher Promontory sem gefur til kynna hversu seigur ísinn er. Einnig var rannsakað fyrirbærið Raymond hóll sem myndast fyrir neðan ísaskil vegna breytingar í stífleika íssins, hann er stífari þar sem spennurnar eru minni (Sjá nánar: Divide flow and Raymond bumps ). Í fjölmörgum samstarfsverkefnun hefur Guðfinna tekið þátt í að rannsaka afkomu og loftslag yfir Grænlandsjökli og hefur unnið að spám um hvernig það mun líklega breytast í framtíðinni vegna manngerðra loftslagsbreytinga.
Guðfinna hefur leiðbeint doktorsnemendum og nýdoktorum við HÍ, Kaupmannahafnarháskóla, háskólann í Birmingham, Englandi og í Bordeaux í Frakklandi við rannsóknir á Vatnajökli, Grænlandsjökli, smærri íslenskum jöklum (Virkisjökli, Drangajökli, austurhluta Vatnajökuls og fleiri jöklum á Íslandi) þar sem áhersla er á mælingar og líkanreikninga til að skilja betur hvernig jöklar bregðast við loftslagsbreytingum. Einnig snúast verkefnin um að nota tölfræðiaðferðir og stigskipt Bayesískt líkan til að reikna seigju og flæði Langjökuls og hvernig grunnvatnsflæði við þíðjökla þróast vegna loftslagsbreytinga.