cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kansas City (Kansas)
Kansas City er borg í Kansas-ríki Bandaríkjanna. Íbúafjöldi er um 152.000 (2016) sem gerir hana þriðju stærstu borg Kansas. Hún er hluti af Kansas City stórborgarsvæðinu en þar er einnig Kansas City) í Missouri. Borgin fékk borgarstatus árið 1880.
Moldavía
thumb|right|Kort sem sýnir Moldavíu.
Moldavía (rúmenska: Republica Moldova eða Moldova) er sögulegt hérað í Suðaustur-Evrópu sem nær frá Karpatafjöllum (landamærum Transylvaníu) að ánni Dnjestr við landamæri Moldóvu og Úkraínu. Helmingur héraðsins er nú hluti Rúmeníu og helmingur sjálfstæða ríkið Moldóva. Lítill hluti þess í norðvestri er hluti af Úkraínu.
Héraðið var sjálfstætt furstadæmi frá 14. öld til 1859 en gerðist skattland Tyrkjaveldis á 16. öld. 1812 innlimaði Rússaveldi austurhluta furstadæmisins með Búkarestsamningnum sem batt endi á Rússnesk-tyrkneska stríðið (1806-1812). Þessi hluti var kallaður Bessarabía um tíma en er nú að stærstum hluta sjálfstæða ríkið Moldóva. Norðausturhluti héraðsins var síðan innlimaður í ríki Habsborgara og er nú að hluta í Úkraínu, en vesturhlutinn var áfram sjálfstætt furstadæmi sem myndaði Rúmeníu árið 1869 ásamt Vallakíu.
Handslöngva
Handslöngva (eða slöngva) er áhald sem var notað áður fyrr til veiða eða sem vopn. Henni má ekki rugla saman við valslöngvu. Handslöngvan er oftast samansett þannig að tveim snærum er fest sínu í hvern enda á aflangri pjötlu sem ósjaldan er úr leðri og er ídjúp um miðjuna. Þar er steini (slöngusteini) eða öðru komið fyrir og handslöngvunni svo sveiflað yfir höfði sér þar til hnykkt er á úlnliðnum og þá þeytist steinninn í þá átt sem höndin stefndi þegar hnykkurinn kom á slöngvuna. Þeir sem notuðu slíka slöngvu voru nefndir slöngvumenn.
Davíð, síðar konungur Ísraels, sigraði Golíat með handslöngvu eins og segir frá í Fyrri Samúelsbók:
Hermaður
Hermaður er maður sem hefur hlotið þjálfun í vopnaburði og hermennsku og gegnir herþjónustu hjá her. Hermenn undir vopnum klæðast einkennisbúningi og lúta heraga. Ef hermaður brýtur af sér meðan hann gegnir herþjónustu er hann dæmdur af herdómstól. Hermaður í herþjónustu, sem deyr í vopnuðum átökum á vígvelli, er sagður hafa fallið. Skæruliðar eru bardagamenn utan viðurkenndra herja og eiga í vopnuðum átökum við her eða aðra skæruliðahópa. Stríðsmaður er heiti yfir bardagamann ættbálks, t.d. indiána eða zulumanna.
Stríðsfangar njóta verndar genfarsáttmála. Málaliðar, þ.e. hermenn sem taka þátt í hernaði gegn greiðslu, sem teknir eru til fanga á vígvelli teljast ekki stríðsfangar og njóta því ekki verndar genfarsáttmála. Bandaríski herinn telur liðsmenn Al-Kaída ekki skæruliða heldur hryðjuverkamenn og fangar úr þeirra röðum teljast „ólöglegir bardagamenn“ sem njóta ekki verndar genfarsáttmála.
Dæmi eru um að hermenn og skæruliðar herji gegn sameiginlegum óvini eins og í Víetamstríðinu. Hermaður, sem hefur hætt hermensku kallast uppgjafahermaður.
Militaire
Demókrítos
Demókrítos eða Δημοκριτος (fæddur um 450 f.Kr. í Abderu í Þrakíu - dáinn um 370 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur. Demókrítos var nemandi Levkipposar og ásamt honum upphafsmaður eindahyggjunnar (atómkenningarinnar). Það er nær ógerningur að segja hvaða skoðanir tilheyrðu Demókrítosi og hverjar tilheyrðu Levkipposi.
Demókrítos er sagður hafa verið glaðvær maður og var stundum nefndur „heimspekingurinn hlæjandi“ andstætt Herakleitosi, sem var þekktur sem „heimspekingurinn grátandi“.
Engin verka Demókrítosar hafa varðveist í heild sinni en varðveitt eru brot úr vekum hans.
Vísindi
Demókrítos var frumkvöðull í stærðfræði, einkum rúmfræði. Engin brot hafa varðveist úr stærðfræðilegum verkum hans en titlar verkanna eru þekktir (t.d. Um tölur, Um rúmfræði). Hann var meðal þeirra fyrstu sem tóku eftir því að keila hafi þriðjung af rúmáli sívalnings með sama grunnflatarmál.
Demókrítos var fyrsti heimspekingurinn sem kunnugt er um sem tók eftir því að Mjólkurslæðan sé ljós frá fjarlægum stjörnum. Aðrir heimspekingar, þeirra á meðal Aristóteles, færðu rök gegn því. Demókrítos var meðal þeirra fyrstu sem lögðu til að í alheiminum væru til margir heimar og að sumir þeirra væru byggðir fólki:
Heimspeki
Frægastur er Demókrítos þó fyrir eindahyggjuna sem kveður á um að allt sé úr örsmáum eindum sem nefndust ódeili (atóm). Aristóteles segir að kenning Demókrítosar um efni, sem er nefnd eindahyggja (atómismi), hafi verið viðbragð við kenningu Parmenídesar, sem afneitaði tilvist hreyfingar, breytingar og tómsins. Parmenídes færði rök fyrir því að tilvist hlutar gerði ráð fyrir að hann hefði ekki „orðið til“, vegna þess að ekkert verður til úr engu. Enn fremur færði hann rök fyrir því að hreyfing væri ómöguleg, vegna þess að maður yrði að hreyfast inn í „tómið“ og (þar sem hann lagði að jöfnu tómið og „ekkert“) tómið er ekki til og því er ekki hægt að fara þangað.
Demókrítos féllst á að allt sem er til hljóti að vera eilíft og ævarandi en neitaði því að tómið væri það sama og „ekkert“. Þar með er hann fyrsti heimspekingurinn sem vitað er um að hafi fært rök fyrir tilvist algers tómarúms. Til þess að útskýra breytingarnar í kringum okkur með einföldum, óbreytanlegum verundum færði hann rök fyrir því að til séu ýmsar grundvallar verundir sem hafa ætíð verið til en geta raðast saman á ólíkan máta. Hann færði rök fyrir því að eindirnar hefðu einungis ákveðna eiginleika, t.d. stærð, lögun og massa. Allir aðrir eiginleikar, eins og litur og bragð, væru afleiðingar af flóknu samspili eindanna í líkömum okkar og í hlutunum sem við skynjum. Hann taldi að raunverulegir eiginleikar eindanna ákvörðuðu skynjanlega eiginleika hluta. Til dæmis er það sem er biturt eða súrt á bragðið myndað úr hvössum eindum, en það sem er sætt á bragðið er myndað úr sléttari eindum. Samspil þessara einda og eindanna í tungum okkar valda því hvernig við upplifum bragð hluta. Sumir hlutir eru sérstaklega harðir og þéttir vegna þess að eindirnar eru fleiri og þéttari og haldast saman vegna lögunar sinnar (t.d. vegna króka á þeim). Aðrir hlutir eru úr sérlega sléttum og sleipum eindum sem haldast illa saman.
Demókrítos taldi að það sem væri raunverulega til væru eindir og tóm. Annað væri einungis til sem safn einda sem gætu leyst upp og endurraðast og hefði því annarlega tilvist, háða eindunum. Eindirnar eru ódeilanlegar og óforgengilegar, eilífar og eru á sífelldri hreyfingu. Þær eru ekki allar eins því þær eru breytilegar að stærð og lögun.
Heimspeki Demókrítosar er vélhyggja.
Japönsk hörpuskel
Japönsk hörpuskel (fræðiheiti: Patinopecten yessoensis) er sælindýr af diskaætt. Nafnið „yesso“ bendir til þess að hún finnst við Norður-Japan. Japanska hörpuskelin finnst aðeins villt í Norðurvestur-Kyrrahafi. Við austurströnd Asíu, frá Kína, Kóreu, Japan og Sakalín og hugsanlega langt norður til Kamsjatkaskagi og Aleúteyja. Japönsk hörpuskel er einnig alin í eldi í Kína, suður Kóreu, Japan og Rússlandi.
Japanska hörpuskelin finnst í skjólsælum, grunnum flóum sem liggja við klettastrandir, og við 30–40 m dýpi á opnari hafsvæðum. Kjörhitastig til vaxtar er 4–8°C en skelin þolir hitastig frá -2° til 26°C. Skelin finnst í 3,2% að 3,4% seltu.
Útlit
Japanska hörpuskelin er frekar stór, eða 10–22 cm á lengd. Hún er næstum hringlaga með tvö nánast jöfn eyru við miðju. Skelin er hvít öðrum megin en fjólublá eða brún hinum megin. Á hvítu hliðinni eru 20 frekar flatar rákir en á fjólubrúnu hliðinni eru 20 grófar rákir. Rákirnar mynda eins konar geisla frá miðjum eyrunum að hinum enda skeljarinnar. Innri hlið skeljanna er hvít með rákum og hefur rispur eftir hreyfivöðva.
Lífsferill og lifnaðarhættir
Ólíkt öðrum tegundum af hörpuskeljum fæðist skelin tvíkynja. Hún þroskast í að verða karlkyns og breytist síðan í kvennkyn með árunum. Hrygning á sér stað á vorin, hefst í mars og nær hámarki í apríl (í Japan, mánuði síðar lengri í norður) þegar sjávarhiti hækkar og verður um 7–12°C. Kvenkyns hörpuskeljar sem eru 12–15 cm á hæð framleiða 8–18 milljónir eggja. Lirfurnar eru fyrst um 110 µm og nærast á svifdýrum. Eftir 30–40 daga eru lirfurnar orðnar 250–280 µm og fullþroskaðar og tilbúnar til að setjast á sjávargróður og umbreytast. Á næstu 3–4 mánuðum heldur ungviðið áfram að vaxa og þegar þau eru orðin stærri en 10 mm í skeljarhæð fara þær úr gróðrinum og finna sér hentungt undirlag.
Æviskeið japönsku hörpuskeljarinnar er 10–12 ár og hún vex allann tímann. Við 10–12 ára aldur ern hörpudiskurinn orðinn um 20 cm og 1 kg að þyngd.
Veiðar
Japanska hörpuskelin var dýrmætur meðafli fram til 1930 en þá hrundi stofninn, aðallega sökum ofveiði. Veiðarnar náðu sér þó á skrið fljótt aftur því um 1935 voru 80 þúsund tonnum landað í Japan. Á sama tíma voru veiðar við Rússland á um 16.000 ha svæði. Afli snarminnkaði eftir þetta og féll niður í 6 þúsund tonn í Japan árið 1968. Eftir það var farið að rækta hörpuskel með viltum seiðum.
Frá aldamótum hefur framleiðslan verið stabíl við 1,1–1,2 milljón tonna. Kína og Japan eru aðal framleiðsluþjóðirnar, en saman náðu þau um 1,1 milljón tonna árið 2003.
Ræktun
Heimsframleiðslan á japönsku hörpuskelinni fer nánast eingöngu fram með villtum seiðum. Japanir hafa þróað aðferð við ræktun sem hefur breiðst út til annarra þjóða sem stunda ræktun við Norður-Kyrrahaf, og svipaðar aðferðir byggðar á japönsku aðferðinni eru notaðar við ræktun annarra tegunda af hörpuskeljum. Náið er fylgst með hrygningu og þéttleika lirfanna í vatninu, fylgst er bæði með tíma og styrk. Þegar meira en 50% lirfanna hafa náð 200 µm að lengd fara safnarar að virka. Tvær tegundir safnara eru notaðar, annars vegar eins konar laukpokar, pakkaðir í plast. Þeir eru settir 10 saman á 5 metra reipi. Hins vegar keilulaga plötur úr götuðu plasti sem eru spenntar nokkrar saman, um 25, á 2,5 m reipi. Net með litlum möskvum er síðan sett í kringum reipið.
30–40 dögum eftir fæðingu fara lirfurnar að setjast á pokana, þær sem eru enn of litlar geta farið í gegn um möskvana og sest á plöturnar eða plastið og umbreyst og stækkað. Stærri rándýr geta ekki komist inn í ræktunarpokana, og lirfurnar geta ekki sloppið. Báðar tegundir safnara eru fest á frá hafsbotni, þær fljóta upp og eru einskonar láréttar fiskilínu og hanga 5–10m neðan vatnsborðinu og ca. 5 m ofar botninum. Safnararnir eru yfirleitt á sama stað þar til lirfan umbreytist þegar hún hefur náð um 8–10 mm hæð. Þá hafa yfirleitt liðið um 3 mánuðir.
Þá eru skeljarnar færðar í eins konar perlunet, þetta gerist að haustlagi. Lítil rándýr, eða önnur sem keppast við skeljarnar um næringu eða pláss, eru vandlega tekin í burtu. Eftir tíu vikur er hæðin orðin um 20–30 mm. Um 90% hörpuskeljanna komast af á þessu tímabili. Skeljarnar eru í þessu neti fram að næsta vori þar til þær eru orðnar um 50 mm á hæð. Þá eru þær tilbúnar fyrir næsta skref, sem er í raun bara að bíða þar til þær eru nógu og stórar fyrir markað.
Skeljunum er landað þegar þær eru um 100 mm á hæð, yfirleitt eftir tvö til þrjú ár í ræktun. Skeljarnar deyja þegar þær koma úr vatninu og passa þarf óþarfa sólarljós eða loft. Við meðhöndlun verður því að tryggja að skeljarnar séu fluttar til pökkunnar eða vinnslu eins fljótt og auðið er. Vinnslan er lítil fyrir utan þvott og er haldið í lágmarki. Skeljarnar eru síðan fluttar kældar í heilu lagi á markaði, eða að kjötið sjálft sé fryst eða niðursoðið.
Það er erfitt að áætla kostnað við ræktun vegna mismunandi aðferða og mistæknilegs búnaðar. Kílóverðið af landaðri japanskri hörpuskel í Japan var um 6–7 bandaríkjadala árið 2004. Það er enginn kostnaður við fæðu en kostnaður liggur mest í launum þar sem slík ræktun krefst mikillar vinnu.
Afli og markaður
Hörpuskelin er bæði seld frosin og fersk, en ferska skelin fer fyrst og fremst á markaði nálægt löndunarstað sökum þess hve stuttan hillutíma hún hefur. Frosnu afurðirnar eru einnig seldir á nálægum mörkuðum, en nokkur þúsund tonn eru flutt úr landi, aðallega til Bandaríkjanna og Frakklands.
Iðnaðurinn jókst 32,1 falt í virði og 23,1 falt í framleiðslu á 30 árum frá 1970 til 2000 og var þá metið á meira en 80 billjón jen frá 1998 til 2000. Ef skoðað er samband á verði og framleiðslu má sjá að verðlækkun hefur verið síðan 1987 þar em framleiðlan fór yfir 300.000 mT og lækkuninn er enn í gangi.
Sjúkdómar og aðrar ógnir við tegundina
Engir sérstakir sjúkdómar hafa verið skráðir fyrir að hrjá japönsku hörpuskelina. Aftur á móti hafa fundist á þeim sníkjudýr eins og Cliona-svampur og einnig virðis sníkjudýrið Perkinsus SP hrjá flestar skeljar.
Það eru mörg dýr sem nærast á hörpudisknum eða keppa við hann um fæðu. Þar á meðan eru stjörnufiskar, ígulker, kolkrabbar, krabbar og fiskar. Stjörnufiskar og ígulker eru fjarlægð úr ræktun með plógi áður en til sáningar kemur. Stundum eru kolkrabbar veiddir með trépottum, líni eða krókum í tunnur. Aðrar tegundir eru látnar vera vegna skorts á aðferðum eða vegna þess að það er of dýr.
Sota Hirayama
Sota Hirayama (fæddur 6. júní 1985) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 4 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Einar Hafliðason
Einar Hafliðason (15. september 1307 – 22. september 1393) var íslenskur prestur og rithöfundur á 14. öld. Hann var frá Breiðabólstað í Vesturhópi og var þar prestur í nærri hálfa öld. Einar var einn af höfuðklerkum Norðlendinga og gegndi stundum starfi Hólaráðsmanns og var officialis nokkrum sinnum. Hann er þó þekktastur fyrir ritstörf sín en hann skráði meðal annars sögu Lárentíusar Hólabiskups, sem er merkileg heimild um ýmislegt á 14. öld, og Lögmannsannál, sem þykir með áreiðanlegri annálum.
Einar var sonur Hafliða Steinssonar, hirðprests Noregskonungs um skeið, ráðsmanns á Hólum í Hjaltadal frá því um 1292 til 1308 og síðan prests á Breiðabólstað í Vesturhópi til dauðadags 1319, og fylgikonu hans, Rannveigar Gestsdóttur. Einar var sendur til náms hjá Lárentíusi Kálfssyni í Þingeyraklaustri þegar hann var tíu ára að aldri. Hann varð síðar trúnaðarmaður og skrifari Lárentíusar og fylgdi honum til Hóla þegar hann varð þar biskup. Þegar að því kom að Einar skyldi vígjast til prests var Lárentíus þó orðinn sjúkur og sendi hann þá Einar suður í Skálholt til Jóns Halldórssonar biskups sem vígði hann prest í Skarði á Landi haustið 1332 og var hann prestur í Keldnaþingum í hálft annað ár.
Vorið 1334 varð Einar svo prestur á Höskuldsstöðum á Skagaströnd. Árið 1343 fékk hann Breiðabólstað í Vesturhópi, sem þá var eitt besta brauð norðanlands og veitt af erkibiskupinum í Niðarósi, og hélt því embætti til æviloka, eða í 49 ár. Sonur hans var Árni bóndi á Auðbrekku í Hörgárdal og síðar staðarhaldari á Grenjaðarstað, faðir Þorleifs Árnasonar á Auðbrekku og víðar.
Útvarp
thumb|right|Útvarpstæki frá því um 1937. Útvarp eða hljóðvarp er tækni sem notast við útvarpsbylgjur til að miðla upplýsingum þráðlaust. Orðið getur einnig átt við stofnun eða félag sem miðlar upplýsingum þannig, til dæmis Ríkisútvarpið.
Í daglegri notkun er algengt að orðið útvarp sé notað um útvarpsviðtæki. Slíkt tæki getur tekið við hljóðvarpsútsendingum á ýmsum bylgjulengdum og kóðunartækni. Algengt er að útvarpstæki geti tekið við FM, AM, stuttbylgjuútsendingum og langbylgjuútsendingum.
Útvarpstækni er einnig notuð við sjónvarpsútsendingar.
Suður-Kínahaf
frame|right|[[Kort af Suður-Kínahafi]] Suður-Kínahaf er hafsvæði í Kyrrahafi sem markast gróflega af Malakkaskaga í vestri, Borneó í suðri, Indókína og Kína í norðri og Filippseyjum og Taívan í austri, hafið er um 3.500.000 km² að flatarmáli
Hinar agnarlitlu Suður-Kínahafseyjar eru þúsundir talsins og skiptast milli ríkjanna sem eiga strandlengju að hafinu.
Ríkin og yfirráðasvæðin sem eiga strönd að Suður-Kínahafi eru:
Faðir minn er róinn
Faðir minn er róinn er gömul íslensk þula sem hefur verið einhvers konar ljóðaleikur fyrir börn fyrr á öldum. Um ljóðaleiki er átt við þegar fóstra tekur barn á kné sér og rær með það í takt við hreyfingu barnsins. Yfirleitt fylgdi ljóðasöngur með í kjölfarið. Þessi þula var send Fornfræðafélaginu í Kaupmannahöfn árið 1853. Til er önnur uppskrift af þulunni með rithönd Lárusar Helgasonar, sonar Helga Sigurðssonar á Melum (Lbs. 3387 8vo).
Stundin
Stundin var íslenskur fjölmiðill sem stofnaður var í janúar 2015. Stofnun fjölmiðilsins var fjármögnuð á hópfjármögnunarsíðunni Karolina Fund.
Fyrst um sinn kom Stundin út einu sinni í mánuði á prenti og daglega á vefnum. Frá því í nóvember 2015 hefur prentútgáfa Stundarinnar komið út tvisvar í mánuði að jafnaði. Stofnendur Stundarinnar voru nokkrir fyrrverandi starfsmenn DV, þau Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir, Jón Trausti Reynisson, Jón Ingi Stefánsson og Heiða B. Heiðarsdóttir. Fyrsta prentútgáfa Stundarinnar kom út þann 13. febrúar 2015 og vefurinn stundin.is var opnaður 25. febrúar 2015.
Í desember 2022 samdi Stundin um samruna við Kjarnann í nýjan fjölmiðil. Miðlarnir mynduðu saman fréttamiðilinn Heimildina, sem hóf útgáfu þann 13. janúar 2023.
Harald Krabbe
Harald Krabbe (1831 – 1917) var danskur læknir og dýrafræðingur. Hann er þekktur fyrir rannsóknir sínar á sníkjudýrum og þá sérstaklega fyrir rannsóknir á sullaveiki.
Krabbe lauk læknaprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1855 og doktorsprófi 1857 og fjallaði ritgerð hans um læknisfræðilegt efni. Námsdvöl í Þýskalandi 1856–1858.
Hann réðst síðan til starfa við dýralækna- og landbúnaðarháskólann á Frederiksbergi. Árið 1863 sendi danska stjórnin hann til Íslands til að rannsaka útbreiðslu á sullaveiki. Honum tókst að greina hvernig smit berst á milli hunda og annarra spendýra, og lýsa faraldursfræði sjúkdómsins og varð hann heimsþekktur fyrir þessar rannsóknir.
Hann varð kennari í líffærafræði 1880 og prófessor í sömu grein 1892 og prófessor í lífeðlisfræði 1893. Fór á eftirlaun 1902. Hann var félagsmaður í Konunglega danska vísindafélaginu.
Kona Haralds (g. 21. júlí 1871) var Kristín Jónsdóttir Krabbe (1841–1910), dóttir Jóns Guðmundssonar alþingismanns og ritstjóra. Synir þeirra voru:
Sótjarpi
Sótjarpi (fræðiheiti: Dendragapus obscurus) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í skógum Klettafjalla í Bandaríkjunum. Hann er náskyldur grájarpa (Dendragapus fuliginosus) og líkur honum og voru þeir áður taldir sama tegund (bláorri).
Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt.
Indókína
300 px|thumb|Kort frá 1886 af Indókína Indókína er stór skagi í Suðaustur-Asíu. Skaginn dregur nafn sitt af því að hann liggur austan við Indland og sunnan við Kína og telst til beggja menningarsvæða.
Strangt til tekið merkir Indókína það sama og nýlendan Franska Indókína. Þá teljast eftirfarandi lönd hlutar Indókína:
Í breiðari skilningi nær hugtakið yfir allan meginlandshluta Suðaustur-Asíu. Þá bætast eftirfarandi lönd við:
Kollsveinn rammi
Kollsveinn rammi var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam land á milli Gljúfurár í Viðvíkursveit og Þverár í Blönduhlíð. Landnámsjörð hans nefndist Kollsveinsstaðir samkvæmt Landnámabók en sá bær er ekki lengur til og óvíst hvar hann var. Landnáma segir að hann hafi haft blót á Hofsstöðum.
Al-Raqqah
thumb|right|Al-Raqqah Al-Raqqah (arabíska: الرقة‎ ar-Raqqah) er borg í austurhluta Sýrlands á norðurbakka Efrat um 160 km austan við Damaskus og 40 km austan við Tabqa-stífluna. Borgin er höfuðstaður Al-Raqqah-héraðs. Íbúar voru um 220 þúsund árið 2004. Borgin var höfuðborg Abbasídaveldisins í valdatíð kalífans Harún al-Rasíd frá 796 til 809.
Í nóvember 2016 hófu 30.000 hermenn úr Lýðræðissveitum Sýrlands (SDF), bandalagi hinna ýmsu fylkinga uppreisnarmanna í Sýrlandi, aðgerðir til að frelsa borgina frá Íslamska ríkinu. Borgin var endurheimt úr höndum vígahópsins að fullu þann 17. október 2017.
Hoya cinnamomifolia
Hoya cinnamomifolia er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af Joseph Dalton Hooker. Útbreiðslan er í Indónesíu.
Rafiðnaðarsamband Íslands
Rafiðnaðarsamband Íslands (skammstafað RSÍ) er landssamband stéttarfélaga rafiðnaðarmanna, stofnað 11. nóvember 1970. Stofnfélög voru: Félag íslenskra rafvirkja, Félag rafiðnaðarmanna á Suðurlandi, Rafiðnaðarmannafélag Suðurnesja, Rafvirkjafélag Akureyrar og Félag útvarpsvirkja. Sambandið er starfsgreinasamband og aðili að ASÍ, en félagar eru allir launþegar, sem starfa í rafiðnaðargeiranum, hvort sem þeir hafa löggilt sveinspróf eða ekki.
1993
Janúar
thumb|right|Bill Clinton sver eið að bandarísku stjórnarskránni.
Rafiðnaðarsamband Íslands
Formaður er Kristján Þórður Snæbjarnarson.
1993
Febrúar
thumb|right|Skemmdir í bílakjallara World Trade Center.
Mars
thumb|right|Intel Pentium-örgjörvinn.
Rafiðnaðarsamband Íslands
Aðildarfélög RSÍ
Aðildarfélög RSÍ eru:
1993
Apríl
thumb|right|Eldsvoðinn í Waco, Texas.
Maí
thumb|right|Hús tyrknesku fjölskyldunnar í Solingen.
Júlí
thumb|right|Miguel Indurain í Tour de France 1993.
Ágúst
thumb|right|Tel Dan-taflan.
Silíkon
Silíkon eru tilbúnar fjölliður þar sem kísilfrumeindir og súrefnisfrumeindir koma á víxl, kolefni og önnur efni eru oft tengd við. Silíkon eru vanalega gúmmíkennd eða vökvakennd, þola hita vel og eru notuð til þéttingar og sem einangrunarefni fyrir hita og rafmagn. Þau eru líka notuð sem lím, sem smurolía, og í gerð ýmissa eldhúsáhalda svo sem spaða.
1993
September
thumb|right|Undirritun Oslóarsamkomulagsins.
Október
thumb|right|Black Hawk-þyrla yfir Mógadisjú 3. október.
Nóvember
thumb|right|Bill Clinton undirritar fríverslunarsamning Norður-Ameríku.
Desember
thumb|right|Geimfarar vinna við Hubble-geimsjónaukann.
Fædd
thumb|right|María Ólafsdóttir
Juniperus gamboana
Juniperus gamboana er tegund af barrtré í Einisætt. Upprunninn frá Gvatemala og Mexíkó.
Fíkn
Fíkn eða ávanabinding er hugtak sem notað er yfir áráttu til að endurtaka skemmandi hegðun. Einstaklingur sem haldinn er fíkn er sagður vera fíkill.
Mörg lyf valda ástandi sem fela í sér aukna þörf til þess að fá meira af lyfinu, auka þol einstaklingsins fyrir því svo hann þarfnast hærri skammta, og valda sársauka, kvíða og óþægindum þegar töku lyfjanna er hætt. Þannig áhrif kallast fráhvarfseinkenni. Hugtakið fíkn er einnig notað yfir aðra hegðun sem felur eingöngu í sér sálfræðilega hegðun, s.s. fjárhættuspil eða fíkn í klám. Deilt er um hvort of mikið át teljist til fíknar. Einstaklingar sem breyta mataræði sínu skyndilega upplifa oft fráhvarfseinkenni og það kallar á spurninguna hvort efni í mat, s.s. sykur, geti valdið fíkn. Meðal þeirra lyfja sem valda fíkn eru: Áfengi, heróín, kókaín, kódín og nikótín sem sumir telja það efni sem sumir telja mest vanabindandi efnið. Flest lyf hafa örvandi áhrif en sum hafa þó róandi áhrif. Einstök lyf hafa bæði róandi og örvandi áhrif. Fíkn er talin eitt helsta heilbrigðisvandamálið um allan heim enda ljóst að hegðun margra ræðst af fíkn þeirra auk þess sem fíklar koma víða við sögu í heilbrigðiskerfinu.
Almennt er gerður greinarmunur á líkamlegri og sálfræðilegri fíkn. Líkamleg fíkn leiðir til líkamlegra einkenna þegar neyslu er hætt og sálfræðileg fíkn til sálfræðilegra einkenna. Líkamleg áhrif efnis hefur í för með sér líkamlega vanlíðunartilfinningu þegar neyslu efnis er hætt. Sálfærðileg fíkn felur í sér vellíðunartilfinningu og þörf fyrir áframhaldandi neyslu til að forðast vanlíðunartilfinningu. Ekki er endilega víst að erfiðara sé að slökkva sálfræðilega fíkn en líkamlega.
Siðaskiptin
thumb|right|Marteinn Lúther Siðaskiptin (eða siðbótin) voru trúskipti sem áttu sér stað í nokkrum kristnum löndum Evrópu á 16. öld frá kaþólskri trú til mótmælendatrúar af einhverju tagi. Upphaf siðaskiptanna er miðað við það þegar Marteinn Lúther festi skjal með 95 greinum á kirkjudyrnar á hallarkirkju Wittenbergkastala 31. október 1517. Lúther vildi siðbót innan kirkjunnar og barðist meðal annars gegn sölu aflátsbréfa sem notuð var til að fjármagna framkvæmdir í Róm. Aðrir siðbótarmenn eins og Ulrich Zwingli og Jóhann Kalvín fylgdu fordæmi Lúthers. Þeir réðust gegn mörgum af grundvallarkenningum kaþólsku kirkjunnar eins og trúnni á hreinsunareldinn, sérdæmingu, tilbeiðslu Maríu og trúna á milligöngu dýrlinga, flest sakramentin, kröfunni um skírlífi kirkjunnar þjóna og vald páfa.
Fíkn
Það hversu lengi það tekur einstakling að vera háður vímugjafa veltur bæði á vímugjafanum, það hve oft hans er neytt sem og einstaklingnum sjálfum. Sem dæmi segja sumir alkóhólistar að þeir hafi ánetjast áfengi við fyrsta sopann á meðan flest fólk getur drukkið áfengi í félagsskap annarra án þess að teljast vera fíklar.
Siðaskiptin
Helstu siðbótarhreyfingarnar sem fram komu á þessum tíma voru lútherstrú, reformerta kirkjan/kalvínismi/öldungakirkjan og anabaptistar. Ensku siðaskiptin voru sérstök atburðarás í Englandi á sama tíma sem leiddi til stofnunar ensku biskupakirkjunnar sem er kennilega nauðalík kaþólsku kirkjunni, enda tilgangur hennar fyrst og fremst sá að gera Englandskonung höfuð kirkjunnar í stað páfa.
Siðaskiptahreyfingin leiddi til uppreisna bænda og borgara víða í Þýskalandi, Frakklandi og Sviss gegn kirkjuvaldinu. Siðbótarhreyfingin tengdist þannig róttækum pólitískum hugmyndum um jafnrétti og andstöðu við yfirvaldið. Aðrir siðbótarmenn, eins og Lúther, fordæmdu þessar uppreisnir og studdu yfirvaldið (vildu t.d. halda í stétt biskupa innan mótmælendakirkjunnar). Margir þýskir furstar tóku siðbótarhreyfingunni fagnandi og konungar Danmerkur og Svíþjóðar tóku upp mótmælendatrú í ríkjum sínum.
Siðaskiptin leiddu til fjölda trúarbragðastyrjalda í Evrópu, en þau náðu hátindi sínum í Þrjátíu ára stríðinu 1618-1648. Viðbrögð kaþólsku kirkjunnar við siðaskiptunum voru gagnsiðbótin.
Bíldskeri
thumb|læknir tekur blóð Bíldskeri var maður sem tók blóð úr mönnum í lækningaskyni. Blóðtökur voru algengar á Íslandi fram undir 1870.
Kúmbríska
Kúmbríska eða kumbríska (enska: Cumbric) er dautt keltneskt tungumál sem talað var í Suðvestur-Skotlandi, á því svæði sem kallað er Kúmbría en þaðan fær málið nafn sitt. Það var talað fyrir um eitt þúsund árum.
Hraðbanki
thumb|Hraðbanki í Svíþjóð Hraðbanki er tölvustýrð sjálfsafgreiðsluvél sem gerir viðskiptavinum banka kleift að athuga stöðu bankareikninganna sinna, taka peninga út og stundum leggja þá inn. Í sumum hraðbönkum er líka hægt að fylla á farsíma og sinna öðrum aðgerðum eins og að millifæra milli reikninga. Notendur hraðbankans getur notað debetkortið sitt eða kreditkort ásamt PIN-númeri til að fá aðgang að reikningunum sínum. Hraðbankinn les segulrönd eða flís kortsins og notar þær upplýsingar til að staðfesta deili korthafans. Eftir að færslan er framkvæmd hefur notandinn þann möguleiki á að prenta út kvittun yfir færslunni og öðrum nýlegum færslum. Yfirleitt er takmörkun á hversu marga peninga má taka út af hraðbanka í einni færslu, og stundum er líka dagleg eða vikuleg takmörkun.
Hraðbanka er oft að finna fyrir utan eða nálægt bönkum auk þess á samgöngu- og verslunarmiðstöðvum. Það eru um það bil 1,5 milljónir hraðbankar í heimi. Hraðbankar eru í samkeppni við aðra greiðslumáta, t.d. heimabanka, debetkort og kreditkort.
Heimsins fyrsti hraðbanki var tekinn í notkun þann 21. júní 1967 í útibúi bankans Barclays í London.
Þjófnaður á peningum eða auðkennisþjófnaður getur komið fyrir notendur hraðbanka, t.d. geta glæpamenn sett upp myndavélar við hraðbanka sem tekur upp notandana slá inn PIN-númer sín eða annar kortalesari er festur við hraðbankann þannig að glæpamenn geti lesið gögnin á segulröndinni.
Sjálfstæði nýlendnanna
thumb|right|Kort sem sýnir nýlendur Vesturveldanna árið 1945. Sjálfstæði nýlendnanna á við um endalok heimsvaldastefnunnar og sjálfstæði nýlendna Vesturlanda í Asíu og Afríku eftir lok Síðari heimsstyrjaldar. Fyrstu löndin sem fengu sjálfstæði voru Indland og Pakistan 1947. Flestar afrísku nýlendurnar fengu sjálfstæði á 6. og 7. áratugnum. Enn eru leifar heimsveldanna dreifðar um allan heim en þeim fer óðum fækkandi. Síðustu hafnir Bretlands og Portúgals í Kína, Hong Kong og Maká, urðu kínversk yfirráðasvæði 1997 og 1999.
Borneó
thumb Borneó eða Kalimantan er eyja í Suðaustur-Asíu og þriðja stærsta eyja heims, 743.936 km² að stærð. Hún skiptist milli ríkjanna Malasíu, Indónesíu og Brúnei.
Missouri-fljót
thumb|Vatnasvæði Missouri-fljóts. thumb|Fljótasamgöngur á Missouri. Missouri-fljót er lengsta fljót Bandaríkjanna. Það á upptök sín í Klettafjöllum Montana og rennur 3767 kílómetra þar til það sameinast Mississippifljóti. Vatnasvið Missouri-fljóts er í 10 fylkjum Bandaríkjanna og 2 fylkjum Kanada. 15 stíflur eru við fljótið.
Hafdís Guðjónsdóttir
Hafdís Guðjónsdóttir er prófessor í almennri kennslufræði og sérkennslu við Háskóla Íslands.
Nám og kennsla
Hafdís lauk doktorsprófi í sérkennslufræðum lauk Hafdís árið 2000 frá University of Oregon. Doktorsritgerð hennar Responsive professional practice: Teachers analyze the theoretical and ethical dimensions of their work in diverse classrooms, fjallaði um hvernig kennarar koma til móts við fjölbreytta nemendahópa í skóla án aðgreiningar.
Hafdís hefur réttindi til kennslu á öllum skólastigum. Hún starfaði sem kennari við Fellaskóla í Breiðholti frá 1974-1979, við Engidalsskóla í Hafnarfirði 1979-1987 og við Lækjarskóla á árunum 1986-2000. Hafdís var sem grunnskólakennari í forystu um nýbreytni og þróunarstarf og lagði áherslu á menntun fyrir alla, fjölbreytta kennsluhætti og samvinnu bæði meðal kennara, nemenda og foreldra. Hún stjórnaði þróunarverkefnum og hélt fjölda námskeiða fyrir leik- og grunnskólakennara árin 1992-2005.
Hafdís hóf störf við Kennaraháskóla Íslands árið sem hún lauk doktorsprófi og starfaði sem lektor þar til skólinn sameinaðist Háskóla Íslands árið 2008. Hún varð dósent við Menntavísindasvið Háskóla Íslands árið 2008 og prófessor 2013. Sem prófessor við Menntavísindasvið hefur hún staðið fyrir nýbreytni í kennsluháttum og samstarfi við fræðimenn og konur við erlenda háskóla. Hafdís hefur verið gestakennari við Victoria University í Melbourne í Ástralíu og University of Northern Iowa. Árin 2001–2003 tók hún þátt í þróunarverkefni í Lettlandi sem tengdist menntun án aðgreiningar en þar var hún einn af kennurum verkefnisins.
Rannsóknir
Hafdís hefur tekið þátt í fjölmörgum rannsóknum í samstarfi við innlenda og erlenda aðila. Rannsóknir hennar hafa einkum beinst að menntun án aðgreiningar, kennarastarfinu og fagmennsku kennara og kennslu á háskólastigi. Hún hefur birt niðurstöður rannsókna sinna á íslenskum og erlendum ráðstefnum og í íslenskum og erlendum bókum og fagtímaritum. Meðal birtinga sem hafa vakið athygli eru „Transformative Pathways: Inclusive Pedagogies in Teacher Education“ sem birtist í Journal of Research on Technology in Education 2007 en hana vann hún í samstarfi við Cacciattolo, Dakich, Davies, Kelly, og Dalmau sem starfa við Victoria University í Melbourne. Greinina „Using self-study to develop a third space for collaborative supervision of master's projects in teacher education“ sem birtist í Studying Teacher Education 2014, byggði á rannsókn sem hún vann í samstarfi við Dr. Svanborgu R. Jónsdóttur, prófessor og Dr. Karen Rut Gísladóttur, dósent. Kaflinn: “Revisioning and Recreating Practice: Collaboration in Self-Study“ birtist í International Handbook of Self-study of Teaching and Teacher Education árið 2004 hefur vakið athygli. Einnig kaflinn „Framing professional discourse with teachers“ sem birtist 2002 í bókinni Improving teacher education practices through self-study. Árið 2017 kom út bókin Taking a Fresh Look at Education sem Hafdís ritstýrði ásamt Mary C. Dalmau, Victoria University, Melbourne og Deborah Tidwell University of Northern Iowa.
Stjórnun og forysta
Hafdís er annar aðalritstjóri Teaching and Teacher Education: An International Journal of Research (TATE) 2019. Hún var einnig aðstoðarritstjóri TATE (2012–2015) og sat í ritstjórn tímaritsins 2016–2018. Hafdís hefur verið annar af tveimur ritstjórum Tímarit um uppeldi og menntun (TUM) síðan 2017, og tvisvar verið ritstjóri sértímarita Netlu, tímarits menntavísindasviðs HÍ. Hafdís hefur verið virk í alþjóðulegu samstarfi fræðimanna. Hún hefur meðal annars tekið þátt í starfi America Education Research Association (AERA), sérstaklega í neti Self Study of Teacher Education Practices Special Interest Group (S-STEP). Meðal annars gegndi hún formennsku S-STEP árin 2015–2017 og var ritstjóri 2007–2010. Hafdís hefur einnig verið virkur þátttakandi í European Educational Research Association Research (EERA) og setið í stjórn netsins Innovative Intercultural Learning Environments síðan 2015. Hafdís er fulltrúi Íslands í alþjóðlegu rannsóknarsamtökunum International Study Association on Teachers and Teaching (ISATT)
Hafdís hefur setið í stýrihópi um Menntun fyrir alla á vegum Menntamálaráðuneytisins síðan 2018. Hún hefur einnig setið í ýmsum nefndum á vegum Kennaraháskóla Íslands og Menntavísindasviðs Háskóla Íslands, t.d. í Námsnefnd grunnskólabrautar, Fastanefnd um meistaranám, rannsóknarnefnd, doktorsnámsnefnd MVS og setið Háskólafund. Hafdís hefur setið í stjórnum fagfélaga eins og Félagi sérkennara, Fleti, samtökum stærðfræðikennara og á árum áður verið í stjórn svæðisfélaga grunnskólakennara.
Wernicke-Korsakoff heilkenni
Wernicke-Korsakoff heilkenni er einnig þekkt sem áfengistengd heilabilun (e. alcohol-related dementia) og er sérstaklega algengt meðal áfengissjúklinga. Weknicke-Korsakoff heilkenni stafa af B1-vítamínsskorti og er því fylgifiskur vannæringar. Einkenni Wernicke-Korsakoff heilkennis er framvirkt minnisleysi, það er að sjúklingurinn á erfitt með eða er jafnvel ómögulegt að færa nýjar upplýsingar úr skammtímaminni í langtímaminni. Wernicke-Korsakoff heilkenni felur einnig í sér lélega stjórn á vöðvum.
Hrærekur
Hrærekur getur átt við:
Segulrönd
thumb|250px|Dæmi um bakhlíð segulrandarkorts. Segulröndin er svarta bandið efst á kortinu.
Segulrönd er tölvutækt band úr segulmögnuðu efni sem inniheldur gögn. Segulrandir eru helst notaðar á kortum, þ.e. greiðslukortum, auðkenniskortum eða aðgangskortum. Þegar kortinu er rennt við lestrartæki eru gögn afkóðuð. Á greiðslukortum inniheldur segulröndin meðal annars upplýsingar um ákveðinn fjögurra stafa kóða. Þessi kóði verður að passa við þann sem korthafinn slær inn í posann við greiðslu. Ef kóðarnir passa saman þá er færslan staðfest.
Á Íslandi er verið að taka upp staðfestingu með PIN-númerum í staðinn fyrir að renna kortinu og skrifa undir. Talið er að staðfesting með PIN-númeri er öruggari greiðsluleið sem kemur í veg fyrir fjársvik.
Díana (gyðja)
thumb|300px|Rómversk stytta af Díönu. Díana var veiðigyðja í rómverskri goðafræði. Hún samsvaraði grísku gyðjunni Artemis. Díana var tvíburasystir Apollons. Þau fæddust á eynni Delos. Rómverjar töldu Díönu vera dóttur Júpíters og Latonu.
Shijiazhuang
alt=Mynd frá Shijiazhuang borg í Hebei héraði í Kína.|thumb|450px|Frá Shijiazhuang borg. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Shijiazhuang um 11,3 milljónir manna.
alt=Landakort sem sýnir legu Shijiazhuang borgar í Hebei héraði í Kína.|thumb|Kort af legu Shijiazhuang borgar (gulmerkt) í [[Hebei héraði í Kína.]]
Shijiazhuang (kínverska: 石家庄; rómönskun: Shíjiāzhuāng; Shih-chia-chuang), er höfuðborg og stærsta borg Hebei héraðs í norðurhluta Alþýðulýðveldisins Kína. Hún er stjórnsýslu-, efnahags- vísinda- menningar- og samgöngumiðstöð héraðsins. Borgin er í suð-miðhluta héraðsins, norðvestur af Norður-Kína sléttunni. Hún situr við suðurbakka Hutuo-fljóts og við rætur Taihang-fjalla í vestri. Þetta er ung borg, formlega stofnað árið 1939 og fékk nafnið Shijiazhuang árið 1947 og titilinn héraðshöfuðborg árið 1968. Þessi mikla iðnaðarborg er ein megin flutningamiðstöð Kína. Íbúðafjölgun þessarar risaborgar hefur verið gríðarleg síðustu áratugi. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Shijiazhuang um 11,3 milljónir manna.
Staðsetning
alt=Mynd er sýnir Fenglong fjöll.|thumb|Shijiazhuang borg hvílir við rætur Fenglong fjalla.
Shijiazhuang er staðsett suður af Hutuo-fljóti í vestur-miðhluta Hebei héraðs, við jaðar Norður-Kína sléttunnar og austur af rótum Taihang-fjalla, fjallgarði sem nær yfir 400 kílómetra frá norðri til suðurs.
Borgin er um 266 kílómetra suðvestur af Beijing og liggur í norðri við borghéraðið Tianjin. Hún liggur einnig að Bóhaíhafi í austri og er við Taihang fjöll í vestri.
Borgin er 14.060 ferkílómetrar að flatarmáli.
Ritskoðun
Ritskoðun er hverjar þær hömlur sem lagðar eru á tjáningarfrelsi einstaklinga af þeim sem með ritkoðunarvald fer. Hugmyndafræði er liggur að baki ritskoðunar er mismunandi eftir menningarheimum eða ástandi sem ríkjandi er. Ritskoðun felst í því að fjarlægja efni eða koma í veg fyrir birtingu þess, þyki það ofbjóða velsæmisvitund almennings, eða af öðrum orsökum skaða ríkjandi viðhorf, stjórnarfar eða hagsmuni þar sem ritskoðun er á annað borð beitt.
Shijiazhuang
Saga
Snemma á síðustu öld var risaborgin Shijiazhuang lítið þorp sem byggðist upp við lagningu járnbrauta og hinna miklu þjóðfélagsbreytinga í Kína við flutninga fólks úr dreifbýli í þéttbýli. Borgin er tiltölulega ung; Til hennar var fyrst formlega stofnað árið 1939 og fékk hún nafnið Shijiazhuang árið 1947 og titilinn héraðshöfuðborgin árið 1968. Við byrjun 20. aldar var Shijiazhuang einungis lítið þorp undir Luquan sýslu, suður af Hutuo-fljóti í Hebei héraði. Vöxtur þéttbýlis hófst árið 1906 við lagningu járnbrautar frá Beijing til Hankou (nú Wuhan borg). Þessi samgöngubót örvaði viðskipti, ekki síst með landbúnaðarafurðir. Ári síðar varð bærinn vegamót nýrrar járnbrautarlínu, sem liggur vestur frá Zhengding (nú undir Shijiazhuang) til Taiyuan borgar í miðju Shansi héraði. Þessi nýja tenging breytti bænum frá staðbundnum markaði og söfnunarstöð í mikilvæga samskiptamiðstöð á leiðinni frá Beijing og Tianjin til Shansi. Varð brautin aðal farvegur kolaflutninga frá Shansi héraði. Enn styrktust tengingar þegar járnbrautin frá Taiyuan borg var lengd suðvestur til Shaanxi héraðs. Á sama tíma varð borgin einnig miðstöð umfangsmikils vegakerfis.
Ritskoðun
Í 73. gr. stjórnarskrár Íslands, sbr. 11. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, segir:
Shijiazhuang
Saga
Á árunum eftir 1949 fór iðnvæðing borgarinnar á fullt skrið. Íbúafjöldi meira en þrefaldaðist á áratugnum 1948–58. Textíl iðnaður varð umfangsmikill ásamt vinnsla annarra landbúnaðarafurða. Á sjöunda áratug síðustu aldar varð efnaiðnaður umfangsmikill, meðal annars áburðarframleiðsla. Einnig hófst framleiðsla véla, fyrir landbúnað og námuvinnslu. Að auki byggðist upp framleiðsla lyfja, unna matvara og byggingarefna.
Afleiðingar mikillar íbúafjölgunar byggðri á stórtækri iðnvæðingu og uppbyggingu innviða, hefur einnig þýtt mikla loftmengun í borginni. Á árunum 2008 til 2011 hefur borgin verið endurskipulögð og grænum svæðum fjölgað. Þá hafa ný lestarstöð, flugvöllur og snarlestarkerfi hafa verið opnuð.
Ritskoðun
Virk ritskoðun
Íbúar vesturlanda tengja ritskoðun yfirleitt stjórnvöldum sem stjórna með alræðisvaldi, leynt eða ljóst, þ.e. miðstýrðri ógnarstjórn sem stýrist af einstaklingum eða flokksvaldi frekar en stjórnarskrá og lýðræði; þar sem kosningarúrslitum er gjarnan hagrætt, stjórnmálaflokkum beitt til að skapa fjöldafylgi um tiltekinn boðskap flokksins með miðstýrðum aðferðum og engin trygging er fyrir almennum mannréttindum. Dæmi um ríkisvald sem hagar sér á þessa lund eru fjölmörg nær og fjær í tíma og rúmi og má nefna t.d. Þýskaland frá valdatöku Nasista á fjórða áratugnum og nær í tíma, stjórn Roberts Mugabes í Zimbabwe í dag.
Shijiazhuang
Efnahagur
alt=Mynd er sýnir Menningartorgið í Shijiazhuang borg.|thumb|Menningartorgið í Shijiazhuang borg.
Ritskoðun
Eigin ritskoðun
Eigin ritskoðun, eða sjálfsritskoðun, er þegar höfundar og þeir er stjórna birtingu efnis beita sjálfa sig ritskoðun af ýmsum ástæðum. Ástæðurnar geta verið:
Shijiazhuang
Efnahagur
Shijiazhuang er ung risvaxin nútímaborg. Meðal fjölbreytts iðnaðar er í borginni eru lyfjaiðnaður, framleiðsla ýmissa véla og bifreiða. Þá er þar margskonar efnaiðnaður, flutningaþjónusta og upplýsingtækni.
Í borgarjöðrunum er góð aðstaða til landbúnaðar, einkum ræktun bómulla, peru, daðla og valhneta. Í borginni er mikil framleiðsla mjólkurafurða. Shijiazhuang borg tilheyrir svokölluðu „Bohai Rim efnahagssvæðinu“, borgarþéttbýlis þungaiðnaðar, hátækni og framleiðslu. Bohai Rim iðnbeltið liggur umhverfis borghéraðið Tianjin. Svæðið nær til héraðanna Hebei, Liaoning og Shandong og borghéraðsins Beijing við Bóhaíhafi
Ritskoðun
Eigin ritskoðun
Í Alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem staðestur var af alþingi 28. ágúst 1979 eru ákvæði sem bæði styrkja ritfrelsi og setja því skorður: "Sérstakar skyldur og ábyrgð felast í því að nota sér réttindi þau sem um getur í 2. mgr. þessarar greinar. Því má takmarka þessi réttindi að vissu marki, en þó aðeins að því marki sem mælt er í lögum og er nauðsynlegt:
Þorleifur Árnason
Þorleifur Árnason (um 1370 – 1433) var íslenskur sýslumaður og höfðingi á 14. og 15. öld og bjó á Grenjaðarstað í Aðaldal, á Auðbrekku í Hörgárdal, í Glaumbæ í Skagafirði og í Vatnsfirði.
Ritskoðun
Eigin ritskoðun
(a) til þess að virða réttindi eða mannorð annarra;
Þorleifur Árnason
Faðir Þorleifs var Árni Einarsson (um 1340 – 1404), bóndi á Auðbrekku og síðar staðarhaldari á Grenjaðarstað, en alls óvíst er hver var kona hans og móðir Þorleifs þótt þess hafi verið getið til að það kunni að hafa verið Guðný Hákonardóttir frá Víðidalstungu en óvíst er hvort sú kona var yfirleitt til. Hún hefur þá verið systir Jóns Hákonarsonar í Víðidalstungu. Svo mikið er víst að Þorleifur keypti hálfa Víðidalstungu af Guðnýju dóttur Jóns skömmu fyrir 1416 og eignaðist síðar alla jörðina, sem afkomendur hans áttu síðan um langan aldur. Líklega hefur Flateyjarbók, sem Jón Hákonarson hafði látið skrifa, fylgt með í kaupunum því afkomendur Þorleifs áttu hana seinna, allt til 1647.
Þorleifur var um tíma staðarhaldari á Grenjaðarstað eins og faðir hans hafði verið og bjó þá þar en árið 1405 giftist hann Vatnsfjarðar-Kristínu Björnsdóttur, sem hafði misst fyrri mann sinn, Jón Guttormsson, í Svarta dauða, og bjuggu þau fyrst í Auðbrekku en síðar í Glaumbæ í Skagafirði og var Þorleifur orðinn sýslumaður í Hegranesþingi fyrir 1415. Þau hjónin voru stórauðug og áttu miklar jarðeignir víða um land. Þorleifur var líka einn helsti höfðingi landsins og var kjörinn af Alþingi til að fara á konungsfund og ganga erinda þingsins, líklega um 1420. Það ár segir Nýi annáll: „Sigldi héðan Þorleifur Árnason og slóst við enska í hafi; tók hann Noreg með heilbrigðu.“
Synir þeirra Kristínar og Þorleifs voru Einar hirðstjóri í Vatnsfirði, Björn ríki hirðstjóri á Skarði, maður Ólafar ríku Loftsdóttur, og Árni, sem giftist Soffíu Loftsdóttur. Dæturnar voru Helga eldri, kona Guðmundar Arasonar ríka á Reykhólum, Solveig húsfreyja í Víðidalstungu og á Breiðabólstað, kona Orms Loftssonar, Helga yngri húsfreyja í Garpsdal, kona Skúla Loftssonar, og Guðný í Auðbrekku, kona Eiríks slógnefs Loftssonar.
Shijiazhuang
Efnahagur
Mikli iðnvöxtur stóriðju og kolavera hefur þýtt gríðarlega loftmengun. Shijiazhuang telst vera ein mengaðasta borg veraldar.
Lýðfræði
alt=Mynd er sýnir Zhongshan stræti í Shijiazhuang borg.|thumb|Frá Zhongshan Vestur stræti í Shijiazhuang.
Shijiazhuang er borg gríðarlegrar fólksfjölgunar farandfólks sem streymt hefur til borgarinnar alls staðar frá Kína. Á aðeins sex áratugum hefur íbúum fjölgað meira en 20 falt.
Í borginni voru einungis um 120.000 íbúar árið 1947, þegar hún varð ein fyrsta borgin sem kínverskir kommúnistar náðu frá lýðveldisinnum. Við stofnun Alþýðulýðveldisins árið 1949, fjölgaði íbúum um 270.000 manns. Árið 1953 voru íbúar 320.000 og 650.000 árið 1960. Í glundroða menningarbyltingarinnar árið 1968 varð hún tilnefnd höfuðborg Hebei og það jók enn á íbúafjölgun. Árið 1980 fór fjöldinn yfir milljóna markið og enn jókst fjöldinn.
Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarnans 6.230.709 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 11.235.086.
Menntun og vísindi
alt=Mynd frá aðalinngangi Kennaháskóla Hebei í Shijiazhuang borg.|thumb|Við Kennaháskóla Hebei í Shijiazhuang borg.
Í borginni eru margar háskólastofnanir og rannsóknarstofnanir. Þar á meðal er hinn virti Shijiazhuang Tiedao háskóli, sem stofnaður var árið 1950 og telst í dag vera einn lykilháskóla Kína. Hann er sérhæfður í samgönguvísindum, verkfræði og upplýsingatækni.
Meðal annarra háskóla má nefna Kennaraháskóla Hebei (Hebei Normal University) sem stofnaður var 1902, og hinn virti Læknaháskóli Hebei sem stofnaður var árið 1894.
Samgöngur
alt=Mynd frá Snarlestarstöð í Beiguang í Shijiazhuang borg í Kína.|thumb|Snarlestarstöð í Beiguang í Shijiazhuang borg. Shijiazhuang er samgönguborg. Hún er samgöngumiðstöð með járnbrautarlínum frá Shijiazhuang til Dezhou borgar Shangdong héraðs og hraðbrautum norður til Beijing, vestur til Taiyuan, suður til Zhengzhou borgar Henan héraðs og austur að Huanghua hafnarborgar Cangzhou við Bóhaíhafi.
Ritskoðun
Eigin ritskoðun
(b) til þess að vernda þjóðaröryggi eða allsherjarreglu (ordre public), eða heilbrigði almennings eða siðgæði."
2. Almenningsálit / ríkjandi viðhorf. Sjálfsritskoðun getur verið beitt t.d. af fjölmiðlum vegna ótta við að reiði almennings beinist gegn viðkomandi falli birting tiltekinna upplýsinga ekki að ríkjandi viðhorfum - eða sé til þess fallin að skaða ímynd viðkomandi miðils eða höfundar. Sem dæmi má nefna er DV nafngreindi mann er sakaður hafði verið fyrir kynferðisafbrot áður en formleg ákæra var gefin út og á meðan málið var í rannsókn. Í kjölfarið reis upp reiðialda almennings og fjöldauppsagnir á blaðinu og skömmu síðar var gert hlé á útgáfunni og ritstjórarnir létu af störfum. Í ljósi þessarar reynslu má telja víst að fjölmiðlar hugsi sig um tvisvar áður en álíka upplýsingar eru birtar.
Á sama hátt virkar "jafningjaþrýstingur" á t.d. vísindamenn sem birta ekki skoðanir eða niðurstöður sem ganga gegn ríkjandi viðhorfum og kenningum nema að vel hugsuðu máli.
3. Persónulegir eða efnahagslegir hagsmunir. Einstaklingar geta ritskoðað eigin verk til að gæta fjárhagslegra hagsmuna, þ.e. til að styggja ekki eða veikja andstöðu þeirra sem þeir byggja fjárhagslega afkomu á. Ennfremur ritskoða einstaklingar verk sín til að særa ekki eða móðga aðila sem þeir tengjast á einhvern hátt persónulegum böndum.
Ritskoðun með takmörkun aðgangs að upplýsingum
Í ríkjum á borð við Ísland þar sem bein ritskoðun er ekki stunduð geta stjórnvöld beitt óbeinni ritskoðun með því að takmarka þær upplýsingar sem almenningur hefur aðgang að. Sem dæmi má nefna þá tregðu á að afhenda gögn um símahleranir: „Kjartan segir að gögnin séu geymd á Þjóðskjalasafni og honum hafi í tvígang í sumar verið neitað um aðgang að þeim, bæði um frjálsan aðgang og einnig um aðgang að þeim með sömu skilmálum og sagnfræðingurinn“, Kjartan Ólafsson, fyrrverandi alþingismaður í Mbl. 16.9.2006.
Mál Þorgeirs Þorgeirsonar
Um málið má lesa nánar í færslunni um Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu.
Fram á 10. áratug 20. aldar kvað íslensk meiðyrðalöggjöf á um að ekki mætti segja satt um embættismenn á opinberum vettvangi ef sannindin væru sett fram „óviðurkvæmilega“. Á grundvelli þessara laga var Þorgeir Þorgeirson, rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður, dæmdur fyrir grein sem hann skrifaði um lögregluofbeldi á Íslandi árið 1983, þar sem meðal annars var talað um „óargadýr í einkennisbúningum“. Kært var, og dæmt, fyrir þá setningu, ásamt tilvitnunum í viðmælendur sem lýstu lögregluofbeldi sem þeir sögðust hafa orðið fyrir og heilbrigðisstarfsfólk sem staðfesti frásagnirnar. Þegar dómurinn var staðfestur í Hæstarétti sótti Þorgeir mál við Mannréttindadómstól Evrópu. Hann var fyrstu ólöglærðra manna til að flytja mál sitt við þann dómstól sjálfur. Þorgeir vann málið og var Íslandi knúið til að breyta meiðyrðalöggjöfinni í kjölfarið.