cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jarðbrú
Á seinni hluta 20. aldar bjuggu hjónin Halldór Jónsson (1931-1987) og Ingibjörg Helgadóttir (f. 1930) á Jarðbrú. Halldór var um skeið oddviti Svarfaðardalshrepps og starfaði lengi sem dýralæknir í byggðarlaginu. Börn þeirra hjóna eru:
Þau systkinin stóðu að útgáfu bókarinnar Svarfdælasýsl 2017. Þar má meðal annars sjá margt um heimilisfólk og heimilislíf á Jarðbrú á 20. öld.
Listi yfir birkitegundir
Undirættkvíslir birkis (Betula) eru:
Subgenus Betulenta -
Börkur árssprota er ríkur af metýlsalísýlati. Kvenreklar uppréttir.
Subgenus Betulaster -
Börkur á árssprotum með eitthvað af methyl salicylate. Kvenreklar hangandi.
Subgenus Betula -
Börkur á árssprotum án methyl salicylate. Kvenreklar hangandi.
Subgenus Chamaebetula - Dvergbjarkir
Litlir runnar með smá kringlótt blöð. Kvenreklar hangandi.
Athugasemdir
Það er engin eining um hvað eru tegundir birkis (Betula), þar sem mismunandi höfundar hafa mjög mismunandi skilgreiningu á hvað þeir telja tegundir, frá 30 tegundum til yfir 60. Listinn hér fyrir ofan (ófullgerður) er samsettur eftir heimildunum hér fyrir neðan. Birkitegundirnar blandast mjög auðveldlega, sérstaklega í ræktun, en einnig í náttúrunni þar sem aðstæður og tegundir leyfa (sérstaklega blómgunartími). Þó að mismunandi litningatala geti hamlað kynblöndun, er það ekki alger hindrun. Margir grasafræðingar líta á litningatölu sem aðgreiningu milli tegunda, eru það alls ekki allir (þ.e. sumir telja B. cordifolia og B. neoalaskana sem afbrigði af B. papyrifera).
Breda
Breda er borg í héraðinu Norður-Brabant í Hollandi og er með 180 þúsund íbúa.
Lega og lýsing
Breda liggur mjög sunnarlega í Hollandi og aðeins steinsnar fyrir norðan belgísku landamærin. Næstu borgir eru Tilburg til austurs (20 km), Rotterdam til norðurs (50 km) og Antwerpen í Belgíu til suðvesturs (55 km).
Fáni og skjaldarmerki
thumb|Fljótahöfnin í Breda Fáni Breda samanstendur af þremur hvítum krossum á rauðum grunni. Hér er um Andrésarkrossa að ræða en borgin tók merkin upp frá belgísku borginni Schoten á 12. öld. Fáninn var þó ekki formlega tekinn upp fyrr en 1952. Skjaldarmerki Breda sýnir fánann með Andrésarkrossana en þeir eru elstu hlutar merkisins. Ljónin, engillinn og borgin eru síðari tíma viðbætur.
Orðsifjar
Breda stendur við samflæði ánna Aa og Mark, og er Aa ívið breiðari. Breda merkir hin breiða Aa (bred = breiður, a = Aa).
Upphaf
1125 kom borgin Breda fyrst við skjöl og var þá bær. Á 11. öld var Breda lén þýska ríkisins, en hlaut borgarréttindi 1252. Eftir það var hafist handa við að reisa varnarmúra umhverfis borgina, enda var borgin á mikilvægum verslunarleiðum. Í upphafi 15. aldar komst borgin í eigu Nassau-ættarinnar. Því varð það svo að greifinn frá Breda var jafnframt landstjóri Hollands, Sjálands og Utrecht, sem og leiðtogi hollensku uppreisnarinnar gegn Spáni.
Frelsisstríðið
thumb|Uppgjöf Breda 1625. Til hægri tekur Spinola við uppgjafaskjalinu. Málverk eftir Diego Velázquez. 1534 braust út eldur í borginni sem varð að miklum borgarbruna. Um 90% allra húsa í Breda eyðilögðust, þar á meðal kirkjur og ráðhúsið, en þar voru tæplega 1300 hús. Aðeins 150 hús stóðu eftir uppi. 16. febrúar 1566 undirrituðu 16 greifar og heldri menn í borginni Breda bænaskjal til Filippusar II Spánarkonungs um meira trúfrelsi og afnám rannsóknarréttarins. Skjal þetta markar upphafið að sjálfstæðisstríði Niðurlanda gegn Spáni. 1575 var undirritaður friðarsamningur milli Niðurlanda og Spánar í Breda. Samningur þessi hélt aðeins í nokkur ár en 1581 hertóku Spánverjar borgina eftir stutt umsátur. Borgarráð samþykkti að gefast upp með því skilyrði að borgarbúum yrði hlíft. Þrátt fyrir að Spánverjar samþykktu þetta, gaf fyrirliðið þeirra, Claude de Berlaymont, herliði sínu leyfi til að ræna og rupla í borginni. Þegar uppi var staðið var búið að drepa 500 íbúa og borgarbúar rændir eigum sínum. Máritz frá Óraníu náði að endurheimta borgina úr höndum Spánverja árið 1590. Til þess notaði hann þá aðferð að fela 70 hermenn í báti, hlaðinn torfi, en undir því földust mennirnir. Báturinn flaut niður ána Aa og inn í borgina. Þar spruttu mennirnir fram og opnuðu borgarhliðin fyrir meginherinn. 1625 sátu Spánverjar undir stjórn Ambrosio Spinola aftur um borgina í 30 ára stríðinu. Umsátur þetta stóð yfir í níu mánuði, en borgin féll 2. júní. Friðrik frá Óraníu endurheimti borgina 1637 eftir ellefu vikna umsátur. Þar með varð Breda endanlega hollensk.
Borg Karls II
thumb|Breda árið 1653. Fyrir miðju má sjá í ána Aa sem rennur í gegnum borgina. Á sjötta áratug 17. aldar var var enski konungurinn Karl II í útlegð í Breda. Hann og faðir hans höfðu flúið undan Oliver Cromwell, sem lést 1658. Árið 1660 samdi Karl II yfirlýsingu, kölluð Breda-yfirlýsingin, en þar setti hann fram þau skilyrði fyrir endurkomu sína til Englands en þangað fór hann á sama ári. Í kjölfarið hófst sjó- og verslunarstríð milli Englands og Hollands, sem lauk með friðarsamningunum í Breda 1667. Árið 1746 fóru fram friðarumleitanir Hollendinga, Frakka og Englendinga meðan austurríska erfðastríðið geysaði. Þær báru þó lítinn árangur, friður var ekki saminn fyrr en 1748 í Frakklandi.
Frakkar
1793 hertók franski byltingarherinn borgina í nokkra mánuði. Franski herinn var undir stjórn Dumouriez og gafst borgin upp nær átakalaust 25. febrúar. Frakkar voru þó aðeins í tæpan mánuð í borginni, því þeir yfirgáfu hana aftur 18. mars. Árið 1795 hertóku Frakkar allt héraðið Brabant, þar með talið borgina Breda. 1809 sótti konungur Niðurlanda, Loðvík Bonaparte (bróðir Napoleons), borgina Breda heim. Napoleon setti bróður sinn af ári síðar og innlimaði Niðurlönd. Breda var hersetin allt til 1813 en í desember það ár nálgaðist rússnesk hersveit eftir ósigur Napoleons í Rússlandi. Frakkar fóru út borginni til að berjast við Rússa á sléttunum fyrir utan, en þetta notfærðu sér borgarbúar. Þeir lokuðu borgarhliðunum og tóku alla Frakka sem eftir voru innan borgarinnar höndum. 20. og 21. desember reyndi franski herinn að taka borgina aftur en árangurslaust.
20. öldin
10. maí 1940 réðust Þjóðverjar inn í Holland. Franskur her undir stjórn Henri Giraud fór til Breda til að hjálpa til við varnir borgarinnar, en allt kom fyrir ekki. Breda féll strax sama dag og var hersetin næstu fjögur árin. 29. október 1944 náði pólsk skriðdrekasveit að frelsa borgina úr höndum nasista og voru allir meðlimir sveitarinnar gerðir að heiðursborgurum Breda í kjölfarið. Strax í stríðslok var eina stríðsglæpafangelsi Hollands sett upp í Breda. Þar voru fjórir fangar vistaðir (allt Þjóðverjar) og voru tveir síðustu þeirra látnir lausir 1989 eftir 40 ára vist.
Viðburðir
thumb|Rauðhært fólk streymir til Breda í september ár hvert Hátíð hinna rauðhærðu (Roodharigendag) er haldin í Breda fyrstu helgina í september ár hvert. Hátíðinni var hleypt af stokkunum 2005 í bænum Asten með 150 rauðhærðu fólki, en hefur verið haldin árlega í Breda síðan. Í dag er viðburðurinn orðinn alþjóðlegur.
Íþróttir
Aðalknattspyrnulið borgarinnar er NAC Breda, sem varð hollenskur meistari 1921 og bikarmeistari 1973. Frjálsíþróttafélagið A.V. Sprint frá Breda er stærsta slíka í Hollandi. Aðrar íþróttir sem stundaðar eru í borginni eru hokkí, sund, blak, golf og hestaíþróttir.
Nathan Lane
Joseph Lane (f. 3. febrúar 1956 í Jersey City, New Jersey) er bandarískur leikari.
Pascal-þríhyrningur
Pascal-þríhyrningur eða þríhyrningur Pascals er í stærðfræði þríhyrningur af tölum sem raðað er upp eftir kerfi sem Blaise Pascal lýsti, sem nú er þekkt sem einkenni Pascals(en):
Ellefu-veldið
Sjá má mjög fljótlega að fyrstu raðir Pascal-þríhyrningsins stafa út n-ta veldi af 11:
Reglan fellur þó ekki um sig á efri stigum, heldur verður hún bara ekki jafn ljós -, augljóslega, heldur. Þ.e., þar sem að tugir koma fyrir í gildum þríhyrningsins legst tugurinn við næsta sæti fyrir ofan, og einingin verður eftir.
Einkenni Vandermondes
Lát. Þá gildir: Þessi regla er kennd við Alexandre-Théophile Vandermonde, sem uppgötvaði regluna á átjándu öld.
Tvíliðureglan
Tvíliðureglan notast við stuðla úr Pascal-þríhyrningnum. Til dæmis er, en stuðlarnir (í svigum) passa við 5. línu Pascal þríhyrningsins (fyrsta línan samsvarar (a+b)^0).
Fibbonacci runan
Fibonacciruna kemur fyrir í skálínum Pascal-þríhyrningsins: none|Fibbonacci runan í Pascal þríhyrningnum.
Ef summaðar eru upp gráleitu tölurnar er summan stak í Fibbonacci rununni. Sama gildir um innrömmuðu tölurnar, og hvaða skálínu sem er.
Sönnun á einkenni Pascals
Ímyndum okkur að til sé mengi T sem hefur n+1 stak. Lát a vera stak í T og lát. Sjáum að til eru hlutmengi í T sem innihalda k stök (Sjá: Samantektir). Hinsvegar inniheldur hlutmengi í T með k stökum ýmist a, ásamt k-1 öðrum stökum úr S, eða það inniheldur k stök úr S en ekki a. Þar sem að það eru hlutmengi af k-1 staki úr S, þá eru til  hlutmengi með k stökum úr T sem innihalda a. Auk þess eru  hlutmengi af T með k stökum sem innhalda ekki a, þar sem að það eru  hlutmengi af S með k stökum. Þar af leiðir:
Sjóræningjar á Karíbahafi
thumb|right|Inngangur í sjóræningjaatriðið í Disney Magic Kingdom í Flórída. Sjóræningjar á Karíbahafi er miðlunarsérleyfi í eigu Walt Disney Company. Undir þessu merki eru skemmtigarðstæki, kvikmyndaröð og bækur, tölvuleikir og önnur útgáfa. Upphaflega voru sjóræningjarnir skemmtigarðsatriði í Disneylandi. Þetta var síðasta atriðið sem Walt Disney hannaði sjálfur. Það var opnað 18. mars 1967, þremur mánuðum eftir að hann lést. Sjóræningjaatriði með sama heiti hafa verið sett upp síðan í skemmtigarðinum Magic Kingdom og Disneylandi í Tókýó, París og Sjanghæ.
Eftir aldamótin 2000 hófu Walt Disney Pictures og Jerry Bruckheimer framleiðslu kvikmyndar sem byggðist á atriðinu í skemmtigörðunum. Sjóræningjar á Karíbahafi: Bölvun Svörtu perlunnar var frumsýnd árið 2003 og naut mikillar velgengni. Í kjölfarið fylgdu fjórar framhaldsmyndir; Sjóræningjar á Karíbahafi: Dauðs manns kista (2006), Sjóræningjar á Karíbahafi: Á heimsenda (2007), Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (2011) og Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales (2017). Samhliða komu út tölvuleikir og bókaraðir ætlaðar ungum lesendum.
Steinfön
Vænghafið er 17–19 mm. Fullorðin dýr fljúga í júní og júlí.
Lirfurnar nærast á blómum og fræjum Saxifraga tegunda, til dæmis Saxifraga oppositifolia og Saxifraga aizoides.
Gísli Magnússon (ábóti)
Gísli Magnússon (d. 1379) var ábóti í Viðeyjarklaustri skamma hríð árið 1379. Hann tók við eftir lát Jóns Guðmundssonar ábóta en dó eftir fáeina mánuði í embætti.
Páll, sem kallaður var kjarni, tók við ábótadæminu eftir lát Gísla og gegndi því allt þar til hann lést í Svarta dauða.
Keila (rúmfræði)
thumb|Keila Keila er þrívítt form í rúmfræði.
Rúmmál
Rúmmál keilu er
þar sem
Rauðhumla
Rauðhumla (fræðiheiti: Bombus hypnorum) er býflugnategund sem er dreifð um alla Evrópu og hluta af Austur-Asíu. Kjörlendi rauðhumlu eru húsagarðar með miklum fjölda blómplantna.
Keila (rúmfræði)
Rúmmál
þar sem :
Rauðhumla
Útlit
Rauðhumlan er smávaxnari en húshumla en stærri en móhumla. Hún er lík ryðhumlu. Rauðhumla er svört nema bakið á frambol er einlitt og ryðrautt (afbrigði hennar sem er með alsvart bak er orðið algengara en hitt). Afturendi rauðhumlunnar er hvítur. Tungan er stutt svo blómtegundir með djúpan blómbotn nýtast henni illa.
Rauðhumla á Íslandi
Rauðhumlan er nýr landnemi á Íslandi og hefur sést í Keflavík, Hafnarfirði og Reykjavík. Rauðhumla sást fyrst á Íslandi 19. ágúst 2008. Önnur sást ári síðar. Vorið 2010 sáust bæði rauðhumlur og ryðhumlur.
Demore Barnes
Demore Barnes (fæddur 26. febrúar 1976) er kandadískur leikari, sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The Associates, The Unit og Supernatural.
Ferill
Barnes byrjaði feril sinn í kanadíska skopgrínþættinum Squawk Box. Fyrsta sjónvarpshluverk hans var árið 1998 í sjónvarpsmyndinni White Lies. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Relic Hunter, Doc, Fringe, Supernatural og Being Erica. Árið 2001 þá var Barnes boðið hlutverk í The Associates sem Benjamin Hardaway sem hann lék til ársins 2002. Síðan árið 2006 þá var Barnes boðið hlutverk í The Unit sem Hector Williams sem hann lék til ársins 2009.
Kallistó (tungl)
Kallistó (Júpíter IV) er eitt af tunglum Júpíters. Galíleó Galílei fann hana árið 1610 líkt og hin þrjú tungl Júpíters sem kennd eru við hann. Hún er þriðja stærsta tungl sólkerfisins og hið næststærsta sem er á sporbaugi um Júpíter á eftir Ganýmedes. Þvermál Kallistó er 99% af þvermáli reikistjörnunnanr Merkúrs. en hún hefur þó einungis um þriðjung af massa Merkúrs. Kallistó er yst af Galíleótunglunum, sporbaugur hennar er að meðaltali um 1,88 milljón km frá Júpíter. Kallistó er ekki í brautarhermun með hinum þremur Gallíleótunglunum, Íó, Evrópu og Ganýmedes, og verður því ekki fyrir sömu flóðkröftunum og þau. Það er því ekki áberandi jarðhiti á Kallistó líkt og finnst á systrum hennar. Kallistó hefur bundinn möndulsnúning og snýr því ávallt sömu hliðinni að Júpíter. Frá sjónarhóli áhorfanda á yfirborði hennar virðist Júpíter því ávallt vera á sama staðnum á himninum. Kallistó verður sömuleiðis fjarlægðar sinnar vegna ekki fyrir sömu áhrifunum af segulhvolfi Júpíters og tunglin sem liggja innar. left|thumb|Á þessari mynd sem [[Cassini sjást Kallistó (niðri til vinstri) og Evrópa (ofarlega fyrir miðju) ásamt Júpíter.]] Kallistó er úr bergi og ís í nokkuð jöfnum hlutföllum og hefur þéttni í kringum 1,83 g/cm3. Efnin sem fundist hafa á yfirborðinu með litrófsgreiningu eru vatnsís, koltvísýringur, silíköt og lífrænar sameindir. Rannsóknir með Galíleó-geimfarinu leiddu í ljós að Kallistó hefur líklega kjarna úr silíkatbergi og mögulega neðanjarðarhöf í fljótandi formi á meira en 100 km dýpi.
Yfirborð Kallistó er alsett gígum eftir árekstra loftsteina og er talið ævafornt. Það sýnir engin merki um jarðvirkni eða flekaskil og virðist hafa mótast fyrst og fremst af árekstrum á löngum tíma. Helstu yfirborðseinkennin eru hringlaga fyrirbæri, gígaraðir, hryggir og setlög. Í nærmynd er yfirborðið fjölbreytt og einkennist af hæðum með ljósari hrímsetlögum sem umkringdar eru sléttum úr dekkri efnum. Talið er að þessir landslagsþættir verði til vegna þurrgufunar íss úr yfirborðinu sem vinni hraðar á smáum landslagsþáttum en þeim stærri. Þessi tilgáta fær stuðning af því að litlir gígar eru eru tiltölulega sjaldgæfir en smáir ávalir hnúðar sem sjást í landslaginu eru taldir vera leifar þeirra. Aldur þessara landslagsþátta er óþekktur.
Kallistó hefur afar þunnan lofthjúp úr koltvísýringi og líklega súrefni og nokkuð virkt jónahvolf. Hún er talin hafa myndast við samsöfnun gass og ryks sem umkringdi Júpíter eftir myndun hans. Þar sem samsöfnun efnis Kallistó hefur tekið langan tíma og hún hefur ekki virka varmauppsprettu í flóðtognun eins og hin Galíleótunglin, hefur líklega aldrei verið nægjanlegur hiti inni í Kallistó til þess að stuðla að mikilli lagskiptingu. Hægur varmaburður innra með henni eftir myndun leiddi líklega til minni háttar lagskiptingar sem lýsir sér í neðanjarðarhafi á 100-150 km dýpi og litlum bergkjarna.
Líkleg tilvist fljótandi vatns á Kallistó opnar á möguleika á að þar kunni að geta dafnað líf en aðstæðurnar eru þó ekki taldar sérlega hagstæðar til þess og mun meiri athygli hefur beinst að Evrópu hvað það varðar. Þar sem Kallistó er mun fjær Júpíter er hin Galíleótunglin og verður því fyrir mun minni geislun hafa menn haft augastað á Kallistó sem mögulegri mannaðri bækistöð sem gæti nýst við ítarlegar rannsóknir á öllu Júpíterkerfinu. thumb|right|Samanburður á stærð Kallistó, tunglsins og jarðar
Kim Il-sung
Kim Il Sung (hangúl: 김일성, fæddur 15. apríl 1912 i Pjongjang, látinn 8. júlí 1994) var kommúnískur stjórnmálamaður og kóreskur leiðtogi. Hann var skæruliði í baráttu við Japani í seinni heimsstyrjöldinni og lýsti yfir stofnun Alþýðulýðveldisins Kóreu, sem er þekktara sem Norður-Kórea, árið 1948. Hann var leiðtogi landsins fram á dauðadag, formlega með titilinn flokksformaður í Verkamannaflokki Kóreu 1949 – 1966, aðalritari flokksins 1966 – 1994, forsætisráðherra 1948 – 1972 og forseti 1972 – 1994. Hann sat lengst að völdum af öllum kommúnistaleiðtogum á tímum kalda stríðsins.
Hann bar ábyrgð á Kóreustríðinu 1950 – 1953. Undir stjórn Kim Il Sung varð Norður-Kórea lokaðasta land í heimi undir einræði hans. Ekkert annað land var jafn hervætt. Hann varð fyrir miklum áhrifum frá kínverskum kommúnisma og áætlunarbúskap en hugmyndafræði hans enkenndist þó í miklum meiri mæli af kóreskri þjóðernishyggju. Sjálfstæði og sjálfsþurft, sem kallað var juche, varð ráðandi stjórnmála og efnahagskenning. Stjórn Kim Il Sungs myrti um 1,6 milljónir af íbúum landsins.
Þegar Sovétríkin og fjöldi annara kommúnistaríkja féllu saman í kring um 1990 kom í ljós að efnahagslíf Norður-Kóreu vara algjörlega háð stuðningi þessara landa. Áætlunarbúskapur og einangrunastefna Kim Il Sungs leiddi landið inn í algjöra sjálfheldu. Þetta ástand náði hámarki í þeirri hungurssneyð sem heltók landi eftir lát Kim Il Sungs og milli 900 000 og 3,5 milljónir sultu í hel.
Í kring um Kim Il Sung skapaðist persóndýrkun sem nánast er af trúarlegum toga. Kim tók sér hlutverk landsföður samkvæmt hefð konfúsíanisma og krafðist að öll alþýða elskaði hann og tilbæði. Hann hlaut fjölda nafna til að lýsa þeass: Leiðtoginn mikli, Marskálkurinn mikli, Hin mikla sól, Viti Asíu. Eftir lát Kim Il Sungs var hann gerður að eilífum forseta samkvæmt stjórnaskránni. Sonur hans, Kim Jong-il, tók þó í raun öll völd í landinu 1994, og Norður-Kórea varð þá fyrsta kommúníska erfðaríkið. Lík Kim Il Sungs liggur smurt í mikilli minningarhöll í Pjongjang, höfuðborg landsins.
Taylor Swift
Taylor Alison Swift (f. 13. desember 1989) er bandarísk söngkona og lagasmiður, gítarleikari og leikkona.
Árið 2006 gaf hún út sína fyrstu smáskífu, Tim McGraw og í október sama ár gaf hún út fyrstu hljóðversplötuna sína, Taylor Swift, sem gaf af sér fimm smáskífur og varð þreföld platínum plata. Fyrir vikið fékk Swift tilnefningu til 50. Grammy-verðlaunanna sem „besti nýliðinn“. Í nóvember 2008 gaf Taylor út plötuna, Fearless og í kjölfarið fékk Swift fjögur Grammy-verðlaun, meðal annars fyrir „plötu ársins“ á 52. Grammy-verðlaununum. Fearless og Taylor Swift voru í þriðja og sjötta sæti í lok ársins og höfðu selst í 2,1 milljónum og 1,5 milljónum eintaka. Fearless var á toppi Billboard 200-listans samfleytt í ellefu vikur, og hefur engin plata verið efst svo lengi síðan árið 2000. Swift var útnefnd listamaður ársins af Billboard-tímaritinu árið 2009. Swift gaf út þriðju stúdíóplötuna sína, Speak Now þann 25. október 2010 sem seldist í 1.047.000 eintökum í fyrstu söluvikunni.
Árið 2008 seldust plöturnar hennar í samanlagt fjórum milljónum eintaka, sem gerir hana að söluhæsta tónlistarmanni ársins í Bandaríkjunum, samkvæmt Nielsen SoundScan. Í dag hefur Swift selt yfir 16 milljónir platna um allan heim.
Æska
thumb|Swift árið 2006 Swift fæddist þann 13. desember 1989, og er eina dóttir hjónanna Andreu Gardner og Scott Kingsley Swift. Hún fæddist og ólst upp í Wyomissing, Pennsylvaníu. Móðuramma hennar, Majorie Finlay, var óperusöngkona. Swift á yngri bróður, Austin.
Þegar Taylor var í fjórða bekk vann hún ljóðakeppni með þriggja blaðsíðna ljóði sem bar nafnið „Skrímsli í skápnum mínum“ (e. Monster in my closet). Þegar hún var 10 ára kenndi tölvuviðgerðarmaður henni þrjú gítargrip sem kveikti áhuga Swift á því að læra á hljóðfæri. Eftir það samdi hún fyrsta lagið sitt „Lucky You“. Hún byrjaði að semja lög reglulega og notaði það sem leið til að hjálpa sér að takast á við það hvað henni gekk illa að passa inn í skólanum. Hún var fórnarlamb eineltis og samdi oft lög til að takast á við tilfinningar sínar. Swift byrjaði að koma fram í karókíkeppnum, á bæjarhátíðum og öðrum atburðum í heimabæ sínum. Þegar hún var tólf ára eyddi hún heilu sumri í að skrifa 350 blaðsíðna skáldsögu sem hefur ekki verið gefin út. Fyrstu stóru tónleikarnir hennar voru á Bloomsburg hátíðinni. Swift gekk í Hendersonville menntaskólann en hafði áður verið kennt heima (e. homeschooled). Árið 2008 útskrifaðist Swift úr menntaskóla.
Stærsti áhrifavaldur Swift er Shania Twain. Aðrir tónlistarmenn sem hafa áhrif á hana eru meðal annars LeAnn Rimes, Tina Turner, Dolly Parton og amma hennar. Þrátt fyrir að amma hennar hafi verið óperusöngkona hefur smekkur Swift alltaf verið í átt að sveitatónlist. Á yngri árum sínum var hún mjög hrifin af Patsy Cline og Dolly Parton. Hún þakkar einnig Dixie Chicks fyrir að sýna henni hvað það er hægt að hafa mikil áhrif með því að "teygja mörkin".
2000-05: Upphaf tónlistarferils
Þegar Swift var 11 ára fór hún í fyrsta skipti til Nashville og vonaði að hún gæti fengið plötusamning með því að koma demó-upptökunni sinni á framfæri. Hún lét öll plötusamningsfyrirtæki fá eintak en henni var hafnað.
Eftir að Swift sneri aftur til Pennsylvaníu, var henni boðið að syngja á Opna Bandaríska tennismótinu; og fékk hún mikla athygli eftir að hafa sungið þjóðsönginn. Hún byrjaði að semja lög og spila á 12-strengja gítar þegar hún var tólf ára. Hún fór að heimsækja Nashville reglulega og samdi lög með lagahöfundum þar. Þegar hún var fjórtán ára ákvað fjölskyldan hennar að flytja í úthverfi Nashville.
Þegar Swift var fimmtán ára hafnaði hún plötusamningi hjá RCA Records vegna þess að fyrirtækið vildi hafa hana á þróunarsamningi. Eftir að hafa sungið á stað lagahöfunda í Nashville, The Bluebird Café, fangaði hún athygli Scott Borchetta sem bauð henni samning hjá nýja plötufyrirtækinu sínu, Big Machine Records. Hún varð einnig yngsti meðlimurinn sem hefur nokkurn tímann verið ráðinn hjá Sony/AtV Tree auglýsingastofunni en hún var fjórtán ára.
2006-08: Taylor Swift
Tónlistarmyndbandið við „Tim McGraw“ veitti Swift verðlaun fyrir framúrskarandi myndband ársins 2007 á CMT-tónlistarverðlaununum. 15. maí 2007 flutti Swift lagið á Kántrí-tónlistarverðlaununum. Swift hefur verið opnunaratriði fyrir Tim McGraw og Faith Hill. Hún hefur einnig verið upphitunaratriði fyrir George Straid, Brad Paisley og Rascal Flatts.
Önnur smáskífa plötunnar Taylor Swift, „Teardrops on My Guitar“, kom út 24. febrúar 2007. Um mitt ár 2007 náði lagið 2. sæti á kántrí-Billboard listanum og 33. sæti á Billboard Hot 100. Lagið var endurútgefið og náði sú útgáfa 13. sæti á Billboard Hot 100 listanum. Í október 2007 var Swift útnefnd Lagahöfundur/Tónlistarmaður ársins af sambandi lagasmiða í Nashville og er hún yngsti tónlistarmaðurinn sem hefur hlotið þessi verðlaun.
Þriðja smáskífa plötunnar, „Our Song“, var sex vikur á toppi kántrí-listans og náði 16. sæti á Billboard Hot 100 og 24. sæti á Billboard Pop 100. Swift tók upp hátíðarplötu, Sounds of the Season: The Taylor Swift Holiday Collection, sem var aðeins seldur í versluninni Target seinni hluta árs 2007. Swift var tilnefnd til Grammy-verðlauna árið 2008 í flokknum „besti nýliðinn“ en tapaði fyrir Amy Winehouse. Vinsæla smáskífa Swift, „Picture to Burn“, var fjórða smáskífa fyrstu plötu hennar. Lagið náði 3. sæti á bandaríska kántrílistanum vorið 2008.
„Should've Said No“ varð önnur toppsmáskífa Swift. Sumarið 2008 gaf Swift út Beautiful Eyes sem var eingöngu seld í Wal-Mart. Fyrstu vikuna seldist platan í 45 þúsund eintökum og náði 1. sæti á Billboard kántríplötulistanum og 9. sæti á Billboard 200. Þá var fyrsta platan hennar í 2. sæti þessa sömu viku og er hún fyrsti tónlistarmaðurinn síðan árið 1997 til að eiga plötur í tveimur efstu sætunum samtímis á kántríplötulistanum.
2008-09: Fearless
thumb|Taylor Swift flytur lagið Fifteen á tónlistarferðalaginu Fearless. Nýjasta plata Swift, Fearless, kom út í Bandaríkjunum þann 11. nóvember 2008. Platan náði strax toppi Billboard 200 listans og seldist hún í 592 þúsund eintökum fyrstu vikuna og eru það hæstu sölutölur kántríplötu árið 2008. Platan var einnig sú plata söngkonu sem seldist í flestum eintökum fyrstu söluvikuna árið 2008 og í fjórða sæti yfir allar plötur á eftir Lil Wayne, AC/DC og Coldplay. Fyrsta smáskífan, „Love Story“, varð mjög vinsæl, bæði á kántrí- og popplistum. Fyrstu söluvikuna seldist platan í 129 þúsund eintökum á netinu. Þetta gerir Swift að söluhæsta tónlistarmanninum á netinu í kántríbransanum. Það gerir hana einnig að fjórða söluhæsta tónlistarmanninum síðan Nielsen SoundScan byrjaði að halda tölur um netsölu platna árið 2004. Eftir átta vikur í sölu hafði Fearless selst í meira en 338 þúsund eintökum á netinu sem er best selda kántríplata á netinu. Í öðru sæti er platan Taylor Swift með 236.000 seldar plötur síðan 18. apríl 2009.
Í fyrstu vikunni voru alls sjö lög af Fearless á Billboard Hot 100 listanum. Með „White Horse“ í 13. sæti var það sjötta lagið hennar á topp 20 árið 2008, ársmet fyrir tónlistarmann á Billboard Hot 100. Af 13 lögum á Fearless hafa ellefu af þeim verið á Hot 100 listanum. Lag af plötunni, „Change“, var valið sem hluti af tónlist til að styðja Bandaríska landsliðið fyrir sumar Ólympíleikana árið 2008. Lagið var einnig hluti af tónlistinni fyrir ústendingarpakka sjónvarpstöðvarinnar NBC um Ólympíuleikana.
Aðal smáskífa plötunnar, „Love Story“, kom út 12. september 2008. Fearless platan inniheldur m.a. tónlistarmyndband lagsins sem er byggt á sögunni um Rómeó og Júlíu. Lagið náði 2. sæti á lista mest seldu lagana á iTunes og 4. sæti á Billboard Hot 100. Vegna vinsælda lagsins var uppi hugmynd um að gera lagið að einkennislagi Swift. Fimmtán vikum eftir að lagið fór í spilun varð „Love Story“ einnig fyrsta kántrí-lagið sem náði efsta sæti Top 40 lista Nielsen í sextán ára sögu listans.
Hún var fyrsti tónlistarmaður í sögu Nielsen SoundScan til að eiga tvær plötur á Top 10 listanum í lok árs. Hún var einnig fyrsta söngkonan í sögu kántrí-tónlistar til að einoka fyrsta sæti Billboard 200 listans. Um miðjan janúar 2009 varð Swift fyrsta kántrí söngkonan til að ná tveggja milljóna markinu í borguðu niðurhali á þremur mismunandi lögum.
Swift er tónlistarmaður Billboard Top Country listans og Hot Country lagahöfundur ársins 2008 en hún er einnig söluhæsti tónlistarmaður sama árs.
Í janúar 2009 tilkynnti Swift „Fearless-tónleikatúrinn“ um Norður-Ameríku og var áætlað að heimsælja 52 borgir í 28 fylkjum í Bandaríkjunum og Kanada næstu sex mánuðina. Túrinn fór af stað 23. apríl í Evansvillie í Indiana. Í sama mánuði kom Swift í fyrsta skipti fram í Saturday Night Live. 8. febrúar 2009 söng Swift lagið „Fifteen“ með Miley Cyrus á 51. Grammy verðlaununum.
Við lok vikunnar 8. febrúar 2009 var smáskífa Swift, „Love Story“, orðin tekjuhæsta niðurhalslag í sögu tónlistar. Síðan Swift gaf út aðra plötuna sína, Fearless, hefur hún gefið út eitt nýtt lag, „Crazier“, fyrir myndina Hannah Montana: Kvikmyndin. Á 44. árlegu kántrí-verðlaununum fékk Swift verðlaun fyrir plötu ársins sem flytjandi og framleiðandi Fearless.
Swift er yngsti tónlistarmaðurinn sem hefur unnið verðlaun ACM fyrir plötu ársins. Akademían verðlaunaði hana fyrir afrek á ferlinum sem eru meðal annars að selja fleiri plötur árið 2008 en nokkur annar flytjandi, framúrskarandi árangur fyrstu plötunnar og heimsfrægu smáskífuna „Love Story“. Akademían heiðraði einnig framtak Swift til að hjálpa sveitatónlist að ná til yngri hlustenda. Seinni hluta apríl 2009 hafði Swift selt yfir fjórtán milljónir laga í borguðu niðurhali.
11. nóvember 2009 var Swift yngsti tónlistarmaðurinn til að vinna verðlaun samtaka sveitatónlistar fyrir „skemmtikraft ársins“ og er ein af aðeins sex konum sem hafa unnið þennan mesta heiður sambandsins.
14. nóvember 2009 setti Swift met með því að hafa flest lög sem söngkona hefur átt á Billboard Hot 100 listanum í einu, með átta smáskífur af endurútgáfu Fearless. Til viðbótar lenti lagið „Two Is Better Than One“ með Boys Like Girls þar sem Swift söng einnig í, í 80. sæti þessa sömu viku. Þetta gefur henni sex ný lög sem eru þau flestu sem nokkur söngkona hefur gefið út í einu. Þegar „Fifteen“ náði 38. sæti á listanum í nóvember 2009 varð hún sún söngkona sem hafði átt flest lögin á topp 40 þennan áratuginn en Beyoncé átti metið. „Fifteen“ varð tuttugasta smáskífa Swift sem lenti á topp 40 listanum. „Two Is Better Than One“ með Boys Like Girls og lag John Mayer, „Half of my Heart“, náðu 40. og 25. sæti en hún syngur í báðum lögunum.
Fearless var mest selda platan í Bandaríkjunum árið 2009 með 3,2 milljón eintök seld það ár. Swift náði 1. og 2. sæti á lista Nielsen yfir tíu mest spiluðu lögin það árið með „You Belong With Me“ og „Love Story“. Hún toppaði einnig lista yfir tíu mest spiluðu lögin í útvarpinu með 1,29 milljón spilanir og 46 milljón spilanir á netinu.
Atvik á kvikmyndaverðlaunum MTV
Áætlað var að Swift myndi koma fram þann 13. september 2009 á MTV tónlistarmyndbandaverðlaunin 2009 (VMA). Þetta var í fyrsta skipti sem Swift var boðið að spila á verðlaununum og varð hún fyrsti kántrí-tónlistarmaðurinn til að vinna VMA merðlaunin. Á meðan Swift var á sviðinu að taka við verðlaunum fyrir besta myndband söngkonu fyrir lagið „You Belong With Me“, kom söngvarinn/rapparinn Kanye West upp á sviðið og tók hljóðnemann af Swift og sagði að myndbandið við lag Beyoncé, „Single Ladies (Put a Ring on It)“, sem tilnefnt var í sama flokki, væri „eitt af bestu tónlistarmynböndum allra tíma“ og bauluðu margir áhorfendur á West á meðan atvikinu stóð. Þegar Beyoncé vann seinna verðlaun fyrir besta tónlistarmyndband ársins fyrir „Single Ladies (Put a Ring on It)“, kallaði hún Swift upp á svið til að klára ræðuna sína.
Eftir verðlaunaafhendinguna baðst West afsökunar á þessu atviki í bloggi (sem seinna var fjarlægt). Hann var gagnrýndur af mörgum stjörnum eftir atvikið og var hann jafnvel gagnrýndur af sjálfum forsetanum, Barack Obama, en hann lét þau ummæli falla eftir að viðtali við hann var lokið. West baðst afsökunar aftur á bloggi sínu og baðst opinberlega afsökunar daginn eftir atvikið í þætti Jay Leno.
15. september 2009 talaði Swift um atvikið í The View þar sem hún sagði að í fyrstu hefði hún verið spennt að sjá West á sviðinu en hafi síðan orðið fyrir vonbrigðum með hann. Hún sagði að West hefði ekki talað við hana í kjölfar atviksins. Eftir að hafa birtst í The View, baðst West afsökunar í eigin persónu og Swift tók beiðninni.
2010- : Speak Now
thumb|Taylor á verðlaunaafhendingu Time þar sem hún var verðlaunuð. Taylor gaf út lagið „Today Was a Fairytale“ í janúar 2010 og var lagið eingöngu selt í versluna iTunes. Lagið var notað í kvikmyndinni Valentine's Day þar sem hún lék í fyrsta skipti í kvikmynd.Lagið fór strax í 2. sæti Billboard Hot 100 listans en lagið er sjötta lag hennar á topp 10 listanum og það 23. sem nær inn á topp 40. Lagið seldist í meira en 325 þúsund „eintökum“ fyrstu vikuna og sló Swift þar met. Lagið er einnig fyrsti smellur Swift sem fer á topp kanadíska listans.
Í febrúar 2010 lagði Swift aftur af stað með Fearless túrinn og heimsótti fimm borgir í Ástralíu.
Um miðjan júlí 2010 sagði Billboard frá því að ný plata Swift myndi bera nafnið Speak Now. Platan kom út þann 25. október 2010. Swift ssamdi öll lögin á plötunni í Arkansas, New York, Boston og Nashville. Miðvikudaginn 4. ágúst 2010 lak fyrsta smáskífan, „Mine“, á netið, og ákvað Big Machine Records í kjölfarið að flýta útgáfu smáskífunnar.
Leikferill
Árið 2008 fékk Swift fyrsta hlutverkið sitt í tónlistarmyndbandi Brad Paisleys við lagið „Online“. Þetta sama ár tók Swift upp heimildarmynd fyrir MTV og bar hún nafnið „MTV's Once Upon a Prom“ (Einu sinni á lokaballi) og heimildarmynd með Def Leppard fyrir CMT sem hét „CMT Crossroads“ (Krossgötur CMT) sem var frumsýnd 7. nóvember 2008. Swift starfaði með Jonas Brothers í þrívíddar tónleikakvikmynd þeirra, Jonas Brothers: The 3D Concert Experience. Myndin var frumsýnd 27. febrúar 2009 í Norður-Ameríku og halaði inn 12,7 milljónum dala fyrstu sýningarhelgina. Swift lék í fyrsta skipti í sjónvarpsþætti í CSI: Crime Scene Investigation þann 5. mars 2009. Alls horfðu 20,8 milljónir manna á þáttinn. Swift birtist lítillega í tónlistarmyndbandi Kellie Pickler við lagið „Best Days of Your Life“. Hún birtist einnig í Hannah Montana: Kvikmyndin og var hún titluð sem „kona sem syngur í hlöðunni“. Myndin kom út 10. apríl 2009. Sjónvarpsþátturinn Dateline NBC sýndir klukkutíma langan þátt um Swift í maí 2009. Þátturinn bar nafnið Dateline NBC: Á ferð með Taylor Swift og innihélt hann myndbrot úr túrarútunni, atriði af tónleikum og æfingum. Taylor kom síðan í Saturday Night Live í nóvember 2009 en hún var einnig tónlistargestur þáttarins. Árið 2010 lék Swift fyrsta alvöru hlutverkið sitt í kvikmynd þegar hún lék hlutverk Feliciu í rómantísku gamanmyndinni Valentine's Day.
Góðgerðarstarfsemi
21. september 2007 hjálpaði Swift við að koma af stað herferð til að vernda börn gegn Internetinu. Hún gekk til liðs við Phil Bredesen, ríkisstjóra Tennessee, til að koma í veg fyrir kynlífsglæpi á netinu. Árslanga herferðin, ásamt lögreglustjóraembætti Tennessee, dreifði öryggisupplýsingum um netið og málefnum sem foreldrar og nemendur um allt ríkið ættu að hugsa um. Snemma árið 2008 gaf Swift bleika Chevy-pallbílinn sem henni hafði verið gefinn frá plötufyrirtækinu sem hún er á samning hjá, til verkefni Victory Junction Gang og í júní 2008 gaf Swift allan ágóða plötusölu sinnar það árið til Rauða krossins, samtaka krossins í Nashville sem hjálpar til eftir náttúruhamfarir og bandaríska Rauða krossins sem hjálpar til eftir náttúruhamfarir.
Swift gaf Rauða krossinum í Iowa 100,000 dali til að hjálpa fórnarlömbum Iowa flóðsins árið 2008. Swift hefur gengið til liðs við Sound Matters til að fá fólk til að „axla ábyrgð á því sem það hlustar á.“ Swift lánaði stuðning sinn Victorian Bushfire Appeal til að taka þátt í tónleikum Sound Relief í Sydney og er það stærsta framlag nokkurs tónlistarmanns hjá Sound Relief til ástralska rauða krossins. Swift gaf lokaballskjólinn sinn sem safnaði tólfhundruð dollurum til góðgerðarmála á DonateMyDress.org. Þann 20. nóvember 2009 eftir að hafa sungið fyrir herferð BBC, Children in Need, tilkynnti Swift, Sir Terry Wogan að hún myndi gefa verkefninu 13 þúsund pund af sínum eigin peningum til að styrkja verkefnið.
Á afmælisdaginn sinn, 13. desember, gaf Swift 250,000 til skóla um allt landið sem hún hafði annaðhvort gengið í eða tengst á einhvern hátt. Taylor Swift hefur gefið skópar með eiginhandaráritun sinni á sólanum til Wish Upon a Hero-sjóðsins sem safnar peningum fyrir konur með krabbamein.
Swift gaf 500 þúsund dali til fórnarlamba flóðanna í Tennessee í maí 2010.
Einkalíf
Árið 2008 átti Swift í ástarsambandi við poppsöngvarann Joe Jonas sem endaði í nóvember þetta sama ár. Swift sagði að lagið „Forever & Always“ á plötunni Fearless væri innblásið af sambandsslitum þeirra.
Laugardalshöll
Laugardalshöll er um 6.500 m² íþrótta-, tónleika-, sýningar- og ráðstefnuhöll í Laugardalnum í Reykjavík. Laugardalshöll var lengi vel stærsta íþrótta- og tónleikahús landsins og hefur í gegnum tíðina hýst ýmsa stórviðburði eins og tónleika Led Zeppelin 1970, skákeinvígi Fischers og Spasskíjs 1972 og Heimsmeistaramótið í handbolta 1995. Í Laugardalshöll hafa auk þess oft verið haldnar stórar vörusýningar, svo sem heimilissýningarnar og atvinnuvegasýningar af ýmsu tagi.
Saga
Laugardalshöllin var hönnuð af Gísla Halldórssyni og Skarphéðni Jóhannssyni 1959 og byggð af Reykjavík og Íþróttabandalagi Reykjavíkur. Framkvæmdir hófust 29. ágúst 1959, en var stoppuð tvisvar, fyrst vegna fjárskorts og svo vegna verkfalls. Þakið var steypt á þremur dögum í september 1963 og verkinu lauk 1965. Fyrsti leikurinn var 4. desember 1965 á milli HCB Karviná og Fram.
Fyrsta viðbyggingin var byggð austan megin við bygginguna til að auka fjölda áhorfenda fyrir heimsmeistaramótið í handbolta 1995. Eftir mótið var stækkuninni breytt í líkamsræmtaraðstöðu fyrir hafnabolta en hýsir núna ráðstefnur og geymslurými.
Í september 2004 var tilkynnt að 9.500 metra viðbygging yrði byggð við höllina fyrir frjálsar íþróttir sem einnig gæti hýst aðra viðburði. Viðbyggingin er með 200 metra hlaupabraut og framkvæmdum lauk 2005.
2017 ákvað ÍBR að gera fýsileikakönnun á byggingu nýs fjölnota íþróttaleikvangi en honum var hafnað vegna kostnaðar. Höllin mætir ekki alþjóðareglum handboltans og körfuboltans en spilað er í henni á undanþágu. Í janúar 2020 var ákveðið að mynda starfshóp til að koma með tillögur. Í apríl 2022 skilaði nefnd afstöðu um að nýr leikvangur ætti að taka 5.000 til 8.600 áhorfendur. Minni leikvangurinn myndi kosta 7,9 milljarða, en sá stærri 8,7 milljarða. Í maí samþykktu borgin og ríkið að búa til leikvang fyrir landsliðin sem yrði deilt með Þrótti og Ármanni.
Viðburðir
Eflaust er stærsti viðburðurinn heimsmeistaramótið í skák 1972 þegar Bobby Fischer sigraði þáverandi meistara Boris Spasskí. Kvikmyndin Bobby Fisher Against the World (2011) inniheldur atriði úr höllinni.
Leikvangurinn hýsti heimsmeistaramótið 1995. 2009 hýsti höllin þjóðfundinn 2009 og frá 2007 til 2011 hýsti höllin samkomu EVE Online. Síðan 2016 hefur höllin hýst Söngvakeppnina. 2021 hýsti höllin tölvuleikjamótin League of Legends Mid-Season Invational, Valorant Masters og heimsmeistaramót League of Legends.
Helga Sigurðardóttir
Helga Sigurðardóttir (17. ágúst 1904 – 26. ágúst 1962) var skólastjóri Húsmæðrakennaraskóla Íslands og höfundur fjölda matreiðslubóka. Hún hafði mikil áhrif á mótun íslenskra matarhefða um miðja 20. öld.
Helga fæddist á Akureyri, dóttir Sigurðar Sigurðssonar, síðar búnaðarmálastjóra, og Þóru Sigurðardóttur. Föðursystir hennar var Jóninna Sigurðardóttir matreiðslubókarhöfundur. Hún ólst upp á Hólum í Hjaltadal, þar sem faðir hennar var skólastjóri Bændaskólans á Hólum. Árið 1922 fór hún til náms í húsmæðraskóla í Danmörku og síðan í húsmæðrakennaraskóla Birgitte Berg-Nielsen og lauk þaðan húsmæðakennaraprófi 1926. Helga fór þá heim og stundaði matreiðslu og kennslu næstu árin, lengst af við Austurbæjarskóla.
Helga gaf út fyrstu matreiðslubók sína, Bökun í heimahúsum, árið 1930 og næstu árin kom hver bókin af annarri, þar á meðal kennslubókin Lærið að matbúa. Helga innleiddi fjölda nýjunga í íslenskri matargerð, fylgdist vel með því sem var að gerast í nágrannalöndunum og hvatti húsmæður óspart til að nota meira af grænmeti og ávöxtum og bæta matarvenjur og næringu.
Árið 1942 var Húsmæðrakennaraskóli Íslands stofnaður, en fyrir því hafði Helga lengi barist, og varð hún fyrsti skólastjóri hans, gegndi því starfi allt til dauðadags og mótaði alla húsmæðrafræðslu í landinu næstu áratugina. Fimm árum síðar kom út bókin Matur og drykkur, yfirgripsmikil grunnbók sem varð helsta uppflettirit Íslendinga um matargerð og uppskriftir næstu áratugi.
Sumarið 2009 kom út 6. útgáfa bókar Helgu, Matur og drykkur, og er það ljósmynduð 3. útgáfa bókarinnar frá 1954, sem var síðasta útgáfan sem Helga gekk sjálf frá.
Helstu ritverk
Auk þeirra bóka sem hér eru taldar sendi Helga frá sér ýmsar minni bækur og bæklinga. Margar bóka hennar komu út í mörgum útgáfum og oft mikið breyttar, því að hún var stöðugt að endurskoða og bæta við.
Bíliðngreinar
Bíliðngreinar eru greinar sem snúa að atvinnu í kringum farartæki. Greinarnir eru þrjár og eru bifvélavirkjun, bílamálun og bifreiðasmíði.
Nám í bíliðngreinum
Á Íslandi er boðið uppá nám í öllum þremur greinum. Í Verkmenntaskólanum á Akureyri er hægt að stunda nám við bifvélavirkjun en í Borgarholtsskóli er hægt að stunda nám í bifvélavirkjun, bílamálun og bifreiðasmíði. Til að ljúka námi þarf að klára burtfarapróf frá skólanum og klára vinnustaðanám á starfræktu verkstæði (Stundum kallað nemasamningur). Þegar það er bæði lokið þarf að taka sveinspróf hjá fræðslusetrinu Iðan.
Bifvélavirkjun
thumbnail|Bifvélavirki að störfum Bifvélavirkjar starfa við viðgerðir og reglulegt viðhald á bílum og öðrum farartækjum. Stundum sérhæfa bifvélavirkjar sig í viðgerðum á hreyflum, gírkössum, rafbúnaði og tvinnbílum svo eitthvað sé nefnt.
Bílamálun
thumbnail|Maður að mála bíl Bílamálarar undirbúa fleti bifreiðar með því að pússa, gera við smábeyglur og sprauta nokkrum umferðum af málningarefni yfir þær, bæði til að vernda yfirbyggingu bíla og bæta útlit þeirra.
Bifreiðasmíði
Bifreiðasmiðir starfa við réttingar, smíðar og breytingar á yfirbyggingu og burðarvirkjum bifreiða.
Auður Hauksdóttir
Auður Hauksdóttir (f. 1950) er prófessor í dönsku við Hugvísindasvið Háskóla Íslands.
Ferill
Auður fæddist í Reykjavík 12. apríl 1950. Hún lauk BA-prófi í dönsku og heimspeki frá Háskóla Íslands 1977, kandídatsprófi í dönsku frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1987 og doktorsprófi frá sama skóla árið 1998.
Auður var forstöðumaður Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum frá því að henni var komið á fót árið 2001 til ársins 2018. Hún sat í byggingarnefnd um hús Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur og átti sæti í dómnefnd um bygginguna. Þá vann hún að undirbúningi alþjóðlegrar tungumálamiðstöðvar og var stjórnarformaður Vigdísarstofnunar – alþjóðlegrar miðstöðvar tungumála og menningar, sem er starfrækt undir merkjum UNESCO, frá árinu 2014 til haustsins 2018.
Rannsóknir
Rannsóknir Auðar hafa einkum beinst að dönsku sem erlendu tungumáli og danskri tungu og menningu á Íslandi í sögu og samtíð. Doktorsritgerð hennar, Lærerens strategier – elevernes dansk, fjallar um dönskukennslu í íslenskum skólum. Þá hefur hún rannsakað hvernig íslenskum námsmönnum gengur að nota dönsku í framhaldsnámi í Danmörku. Niðurstöður rannsóknarinnar birtust í bókinni Dansk som fremmedsprog i en akademisk kontekst: Om islændinges behov for danskkundskaber under videreuddannelse i Danmark sem kom út í seríunni Københavnerstudier i tosprogethed og fræðimenn við Kaupmannahafnarháskóla standa að.
Auður hefur einnig unnið að rannsóknum á dönskum orðasamböndum í samanburði við íslensku og er afrakstur þeirra m.a. veforðabók á netinu yfir föst orðasambönd á dönsku og íslensku, en hún var eitt þeirra verkefna sem hlaut Hagnýtingarverðlaun Háskóla Íslands árið 2010.
Auður stóð ásamt Guðmundi Jónssyni, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, og Erik Skyum-Nielsen, lektor í bókmenntum við Kaupmannahafnarháskóla, fyrir verkefninu Á mótum danskrar og íslenskrar menningar. Danir á Íslandi 1900–1970. Niðurstöður þeirrar rannsóknar er m.a. að finna í bókinni ''Gullfoss. Mødet mellem dansk og islandsk kultur i 1900–tallet''. Í tengslum við rannsóknina komu forsvarsmenn hennar upp heimasíðu, sem hefur að geyma ýmsar heimildir sem snerta Dani og dönsk áhrif á Íslandi.
Auður fer nú fyrir norrænni rannsókn á tengslum færeysku, íslensku og norsku við danska tungu á tímabilinu 1890–1920. Þá er hún ásamt Birnu Arnbjörnsdóttur prófessor í forystu fyrir rannsókn á tengslum færeysku, grænlensku og íslensku við dönsku og ensku í samtímanum.
Ýmis störf og verkefni
Auður hefur sinnt fjölmörgum trúnaðarstörfum bæði á Íslandi og erlendis. Má nefna að hún hefur setið í stjórn sjóðsins Stiftelsen Clara Lachmanns Fond frá árinu 2007, átt sæti í fulltrúaráði Hins íslenska bókmenntafélags frá 2015 og í stjórn Snorrastofu frá 2018. Auður átti sæti í alþjóðlegum ráðgjafahópi um framtíð tungumála í grænlenskum skólum sem starfaði á vegum grænlensku heimastjórnarinnar á árunum 2017–2018. Þá átti hún tvívegis sæti í samnorrænni nefnd á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar sem var falið að skrifa ramma og verkáætlun fyrir norrænt málasamstarf, annars vegar á tímabilinu 1996–2000 og hins vegar 2004–2006. Auður sat í stjórn Endurmenntunarstofnunar á árunum 1986–1996 og í stjórn Hins íslenska kennarafélags á árunum 1987–1989.
Viðurkenningar
Í janúar 2017 sæmdi Margrét Danadrottning Auði riddarakrossi Dannebrogsorðunnar af fyrstu gráðu. Áður, í febrúar 2008, hafði hún verið sæmd riddarakrossi Dannebrogsorðunnar sem viðurkenningu fyrir mikilvægt framlag í þágu dönskukennslu og rannsókna á danskri tungu og menningu og fyrir að hafa stuðlað að auknum skilningi og jákvæðum tengslum milli Íslands og Danmerkur.
Einkalíf
Auður er dóttir Hauks Magnússonar húsasmíðameistara (1913–1988) og Kristínar Þorleifsdóttur húsmóður (1925). Eiginmaður Auðar er Ingvar J. Rögnvaldsson vararíkisskattstjóri og eiga þau tvö börn, Hauk og Kristínu.
Eugenia Charles
Dame Mary Eugenia Charles (f. 15. maí 1919 – 6. september 2005) var dóminískur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Dóminíku frá 1980 til 1995. Hún var fyrsti kvenlögmaðurinn í Dóminíku og varð fyrsta og hingað til eina konan til að gegna embætti forsætisráðherra landsins. Hún var annar kvenkyns forsætisráðherrann í Karíbahafsríki á eftir Lucinu da Costa á Hollensku Antillaeyjum. Hún var fyrsta konan í Ameríku sem náði sjálfstæðu kjöri í embætti ríkisstjórnarleiðtoga. Hún var þaulsætnasti forsætisráðherra Dóminíku og átti þriðju lengstu stjórnartíð kvenforsætisráðherra á heimsvísu, á eftir Indiru Gandhi í Indlandi og Sirimavo Bandaranaike á Srí Lanka. Charles á þó lengstu samfelldu stjórnartíðina.
Einkahagir
Eugenia Charles var dóttir Josephine Delauney og Johns B. Charles og fæddist í fiskveiðiþorpinu Pointe Michel í sókninni Saint Luke á Dóminíku. Fjölskylda hennar var talin hluti af „lituðu borgarastéttinni“, afkomendum frjálsra blökkumanna. Faðir hennar var múrari sem varð ríkur landeigandi og auðgaðist á vöruútflutningi.
Eugenia Charles gekk í kaþólskan klausturskóla á Dóminíku sem var þá eini stúlknaskóli eyjunnar. Hún fékk áhuga á lögfræði á meðan hún vann við rétt sýslumanns á eyjunni. Charles vann í mörg ár sem aðstoðarmaður arkitektsins Alastairs Forbes. Hún gekk í Háskólann í Torontó í Kanada og útskrifaðist þaðan með BA-gráðu í lögfræði árið 1947. Hún gekk síðan í Hagfræðiskólann í London. Hún var meðlimur í systralaginu Sigma Gamma Rho. Hún hlaut lögmannsréttindi og varð fyrsti kvenlögmaður Dóminíku eftir að hún sneri heim. Hún sérhæfði sig í eignarrétti.
Stjórnmálaferill
Charles hóf feril í stjórnmálum á sjöunda áratugnum sem baráttukona gegn takmörkunum á fjölmiðlafrelsi. Hún tók þátt í stofnun dóminíska Frelsisflokksins og var leiðtogi hans frá byrjun áttunda áratugarins til ársins 1995. Hún var kjörin á dóminíska þingið árið 1970 og varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar árið 1975. Hún sat áfram eftir að landið hlaut sjálfstæði að fullu frá Bretlandi árið 1978.
Árið 1981 reyndi hópur kanadískra og bandarískra málaliða, sem flestir voru á málum hjá hvítum kynþáttahreyfingum á borð við Ku Klux Klan, að steypa Charles af stóli til að koma fyrrum forsætisráðherranum Patrick John aftur til valda. Áætluninni, sem samsærismennirnir kölluðu Red Dog-aðgerðina, var hrundið af bandarískum ríkisútsendurum í New Orleans. Brátt var farið að kalla atvikið „Svínamýrina“, sem var vísun í misheppnuðu Svínaflóainnrásina árið 1961.
Charles varð þekktari á alþjóðavettvangi vegna hlutverks síns í aðdraganda bandarísku innrásarinnar í Grenada. Eftir að grenadíski forsætisráðherrann Maurice Bishop var handtekinn og líflátinn biðlaði Charles, sem þá var formaður Samtaka Austur-Karíbahafsríkja, til Bandaríkjanna, Jamaíku og Barbados um hernaðaríhlutun. Hún birtist í sjónvarpi ásamt Ronald Reagan Bandaríkjaforseta til að styðja innrásina. Blaðamaðurinn Bob Woodward greindi frá því að Bandaríkin hefðu greitt ríkisstjórn Dóminíku milljónir Bandaríkjadala og að bandaríska leyniþjónustan hefði litið á hluta greiðslunnar sem „laun“ fyrir stuðning Charles við innrásina í Grenada.