cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reifnir
Reifnir er íslenskt karlmannsnafn.
Kári Stefánsson
thumb|right|Kári Stefánsson árið 2012 Kári Stefánsson (f. 6. apríl 1949) er taugalæknir og forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar (DeCode).
Æviágrip og menntun
Kári er fæddur 6. apríl 1949 í Reykjavík. Foreldrar hans voru Stefán Jónsson útvarpsmaður, rithöfundur og alþingismaður og Sólveig Halldórsdóttir húsmóðir. Kári útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1970.
Kári lærði læknisfræði við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan 1976. Hann fékk doktorsgráðu frá háskólanum 1986. Hann lærði sérgreinalækningar við Háskólann í Chicago þar sem hann lærði taugalækningar, tauga meinalækningar, og taugavísindi, og starfaði hjá læknadeild háskólans frá 1983 til 1993. Hann var prófessor við Harvard-háskóla frá 1993 til 1997 og yfirlæknir taugameinalækninga við Beth Israel-sjúkrahúsið í Boston frá 1993 til 1996.
Íslensk erfðagreining
Kári stofnaði líftæknifyrirtækið Íslenska erfðagreiningu árið 1996 og er forstjóri þess og stjórnarformaður. Yfir 175.000 Íslendingar hafa tekið þátt í rannsóknum fyrirtækisins með því að gefa lífsýni. Lífsýnin eru erfðagreind og þannig er reynt að finna þá erfðabreytileika sem tengjast sjúkdómum.
Vilchin Hinriksson
Vilchin Hinriksson (Vilkin) var biskup í Skálholti á 14. öld (d. 1405). Hann var danskur príor og þegar Mikael biskup kom til Danmerkur og sagði Skálholtsbiskupsdæmi lausu fór Vilchin til Rómar og fékk Skálholtsstól hjá páfa en ekki er víst hvort hann var vígður þar eða í Niðarósi. Hann kom til Íslands með svokölluðu Heinreksskipi seint í ágúst 1394 og byrjaði á að fara í Skálholt og halda þar sjö daga veislu þar sem var "veitt svo ríkmannlega að hver drakk sem hann lysti nótt og dag og var ei drukkið annað en þykkt öl og enn dýrara".
Vilchin þótti mun meiri skörungur og nytsemdarmaður en aðrir erlendir biskupar sem voru í Skálholti; hann viðrétti kristindóminn og leiðrétti siðu manna. Hann lét skrá mikla máldagabók (Vilkinsmáldaga) þar sem skráðar voru allar upplýsingar sem til voru um eignir hverrar kirkju um sig. Hann bætti líka kirkjuna og aðrar byggingar á staðnum, pantaði veggtjöld hjá nunnunum í Kirkjubæ til að skreyta stóru stofuna í Skálholti, og greiddi niður skuldir svo að biskupsstóllinn varð skuldlaus, en fyrirrennarar hans höfðu sumir eytt um efni fram, einkum Mikael.
Vilkin var í Skálholti er Svarti dauði gekk þar og er sagt að hann hafi lifað einn eftir af vígðum mönnum ásamt tveimur leikmönnum. Hann fór til Noregs sumarið 1405, þar sem hann dó um veturinn.
Bryngeir
Bryngeir er íslenskt karlmannsnafn.
Gústi B
Ágúst Beinteinn Árnason (fæddur 12. desember 2001), betur þekktur sem Gústi B, er íslenskur tónlistarmaður, samfélagsmiðlastjarna, leikari og plötusnúður.
Hann lék í leiksýningum í Borgarleikhúsinu, Þjóðleikhúsinu og Gaflaraleikhúsinu. Hann fór einnig með hlutverk Míós í útvarpsleikritinu „Elsku Míó minn“.
Meðfram leikhússtörfunum birtist hann í kvikmyndum og þáttaröðum og má þar nefna Hraunið, Ungar, Sattu með þér og Hann. Árið 2018 gaf hann út lagið Veisla og síðar lagið Ís. Þessi lög fengu yfir 100.000 spilanir og árið 2019 hitaði Ágúst upp fyrir raftónlistar-dúóið Hare Squead og síðar meir fyrir dönsku rapparana Emil Stabil og Pattesutter árið 2020.
Í lok febrúar 2021 gaf Ágúst út lagið Fiðrildi ásamt tónlistarmyndbandi en myndbandið var frumsýnt á Vísi.
September 2021 hitti Gústi á Youtube-stjörnuna Logan Paul þegar hann heimsótti Ísland.
Gústi B hefur fengið yfir milljónir spilana samanlagt á myndböndin sín á samfélagsmiðlinum TikTok en þar frumsýndi hann refinn Gústa Jr., sem er gæludýr Gústa B.
Oddgerður
Oddgerður er íslenskt kvenmannsnafn.
Poecilia rositae
Poecilia rositae er fiskitegund sem var fyrst lýst af Meyer, Schneider, Radda, Wilde och Manfred Schartl 2004. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Tríó Jan Morávek - Við syngjum og dönsum 5 og 6
Við syngjum og dönsum 5 og 6 með tríói Jan Morávek er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni flytur tríó Jan Morávek syrpu af hringdönsum og vinarkrusum. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Jan Morávek
thumb|left|Jan Morávek var einn helsti hljómsveitarstjóri Íslenzkra tóna. Hann útsetti mikið og lék sjálfur á fjölda hljóðfæra.
Dimmblá
Dimmblá er íslenskt kvenmannsnafn.
Hraungambri
thumb|Grámosinn er oft fyrsti landneminn í hraunum en víkur síðar fyrir öðrum gróðri Hraungambri, grámosi eða gamburmosi (fræðiheiti Racomitrium lanuginosum) er mosi sem myndar mjúkar, samfelldar breiður. Hann er einn algengasti mosinn í íslenskum hraunum og fyrsti landneminn og myndar breiður í 100 ára gömlum hraunum eða eldri. Á snjóléttum svæðum þá verður hann ráðandi í gróðurfari. Hraungambri vex hægt, aðeins um 5 - 15 mm á ári. Hann vex best þar sem úrkoma er mikil eða mikill raki í lofti og lofthiti frá 8-10 gráðum Celsíus.
Hraungambri vex  í endann en deyr jafnframt að neðan. Þótt mosaplantan sé 20 cm löng eru  aðeins um fimm cm fremst á sprotanum lifandi. Hraungambri lengist um 1 sm á ári og það eru því um  5 ár frá því sprotahluti verður til þangað til hann hættir starfsemi og deyr. Ef hliðarsprotar hafa myndast verða þeir að nýjum plöntum þegar hlutinn fyrir neðan visnar.
Denise Del Vecchio
thumb|200px|Denise Del Vecchio Denise Del Vecchio Falótico (3. maí 1954 í São Paulo í Brasilíu) er brasilísk leikkona.
Persónulegt líf
Denise hefur verið gift leikaranum Celso Frateschi sem hún hefur leikið í leikhúsi og í þáttunum José do Egito, Sonur þeirra André Frateschi er einnig leikari.
Traðarfjöll
Traðarfjöll eru lág fjöll (rúmlega 200 metrar) skammt sunnan við Djúpavatn og Grænudyngju og vestan við Kleifarvatn á Reykjanesskaga. Ein eldstöð fannst sunnan í Traðarfjöllum. Í riti Jóns Jónssonar jarðfræðings, um jarðfræði Reykjanesskaga er eldstöðvum á þessu svæði nokkuð lýst og hraunið nefnt Traðarhraun. Hann taldi þó réttara að nefna það Traðarfjallahraun.
thumb|Sogið
<mapframe latitude="63.915643" longitude="-22.090330" zoom="13" width="400" height="200" align="right">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ -22.090759277343754,         63.914784508594614        ]      }    }  ] }
Jóhann Möller - Pabbi vill mambó
Jóhann Möller syngur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni syngur Jóhann Möller lagið Þú ert mér kær með hljómsveit Jan Morávek og hið þekkta lag Pabbi vill mambó með Tónasystrum og mambó-hljómsveit Jan Morávek. Jan útsetur lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Litla gula hænan
Litla gula hænan er kennslubók í lestri sem Steingrímur Arason tók saman og kom fyrst út árið 1943. Fyrsta sagan í bókinni fjallar um litlu gulu hænuna og er það íslensk aðlögun að barnasögu og ævintýri sem í ensku er kennt við litlu rauðu hænuna. „Litla rauða hænan“ var lestrarbók fyrir börn gefin út í Bandaríkjunum af bókaforlaginu Little Golden Books í kringum 1940. Boðskapur sögunnar er að kenna börnum iðjusemi og dugnað.
Söguþráðurinn er um hænu sem finnur fræ og biður önnur dýr um aðstoð til að planta því en ekkert dýranna verður við þeirri ósk. Þegar fræið þroskast biður hún um hjálp við uppskeruna, þreskingu, mölun og bakstur en enginn vill hjálpa henni. Síðan biður hún um hjálp við að borða brauðið og þá bregður svo við að allir vilja hjálpa henni við það en hún ákveður að borða það ein og deila ekki afrakstri erfiðis síns með öðrum.
Otto von Guericke
thumbnail|Teikning af sýningu Otto von Guericke af því þegar 16 dráttarhross þurfti til að toga sundur Magdeborgarkúlurnar thumbnail|Bók um tilraunir Otto von Guericke með brennisteinshnöttinn var gefin út árið 1672 Otto von Guericke (20. nóvember 1602 – 11. maí  1686 var þýskur vísindamaður, uppfinningamaður og stjórnmálamaður. Hann er þekktur fyrir rannsóknir sínar á  lofttómi.
Otto fæddist í Magdeburg sem þá var sjálfstæð þýsk borg. Hann var við nám í Leipzig 1618 þegar þrjátíu ára stríðið braust út. Hús hans brann í innrás sem gerð var í Magdeborg og barn hans særðist af sverðshöggi en hann og kona hans voru tekin til fanga ásamt eldri syni þeirra. Kona hans og særða barnið létust seinna af þessum völdum. Í fangelsinu vann hann fyrir lausnargjaldi sínu með því að gera við úr yfirmanna hersins. Eftir nokkra mánuði var honum sleppt og hann komst að í Erfurt sem nokkurs konar borgarverkfræðingur.
Hann komst svo aftur til Magdeburgar og komst þar í virðingarstöðu í borginni. Hann gerði tilraunir með tómið en hryllingur tómsins (horror vacui) var þá talinn raunverulegur og var álitið að eitthvað hræðilegt gerðist ef tækist að mynda lofttóm.
Sumar tilraunir hans voru eins og leiksýningar. Ein frægasta tilraun hans er tilraun með Magdeborgar samlokurnar eða Magdeburgarkúluna en þá tók hann tvær hálfkúlulaga málmskálar sem hvolft var saman. Þegar lofti var dælt úr þeim hélt þungi andrúmsloftsins að utan hálfkúlunum blýfast saman. Árið 1654 sýndi hann Ferdinand 3. keisara og þýskum þingmönnum að það þurfti 16 dráttarhross til að ná sundur kúlunum. Guricke fann upp sogdæluna. Hann gerði ýmsar tilraunir við mismunandi þrýsting og uppgötvaði að klukkuhljómur heyrist ekki í lofttómi, logi deyr og fiskar og fuglar deyja strax en vínber var unnt að geyma í sex mánuði í lofttómi. Hann upgötvaði að andrúmsloft er misþungt og heitt loft er léttara en kalt og hann mældi þunga andrúmsloftsins með 10 m háum loftþyngdarmæli úr vatni sem hann setti utan á hús sitt í Magdeborg.
Árið 1663 bjó Guericke til rafmögnunarvél. Á tímum Guerickes kom halastjarna nálægt jörðu og vakti forvitni hans. Hann taldi að halastjarnan væri úr brennisteini en hali hennar rafmagnaður. Hann ákvað að skoða það með því að gera lítið segulmagnað líkan af jörðinni og lét blása stóra glerkúlu sem hann fyllti með brennisteinsmylsnu og bræddi síðan í einn klump og braut svo glerið, setti brennisteinskúluna á tréskemil þar sem henni var snúið og hún  nérist við undirstöðuna. Þegar hart var snúið fór kúlan að lýsa og brak frá rafgneistum heyrðist.
1930
Árið 1930 (MCMXXX í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Tíríjó
Tíríjó (Tarëno ijomi) er karíbamál sem er talað í Brasíliu og Súrínam í Suður-Ameríku af 2.000 manns.
Jarðsvín
Jarðsvín (fræðiheiti: Orycteropus afar) er riðvaxið spendýr sem lifir í Afríku. Jarðsvín lifa að mestu á maurum og termítum, en þrátt fyrir útlit og lifnaðarhætti er jarðsvínið ekki skylt öðrum mauraætum á borð við beltisdýrið. Jarðsvínið er skyldast hófdýrum. Jarðsvínið ferðast að næturþeli en hefst við í neðanjarðarbæli á daginn. Jarðsvín eru einlífisverur og deila ekki bæli sínu með öðrum jarðsvínum nema um sé að ræða móðir og grísling. Jarðsvínið er búið miklum klóm og kraftmiklum hrömmum sem eru vel til þess fallnir að grafa holur í termítahrauka eða mauraþúfur.
Tilia paucicostata
Tilia paucicostata er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Carl Maximowicz. Hún vex í Kína (Gansu, Hubei, Hunan, Shaanxi og Sichuan.).
Jón (biskup)
Jón (d. 1413) biskup í Skálholti snemma á 15. öld, hafði áður verið ábóti við Mikaelsklaustur (Munklífi) í Björgvin. Föðurnafn hans er óþekkt og ekkert vitað um ætt hans og uppruna. Hann er stundum kallaður Jón danski í heimildum en óvíst er hvort hann var danskur eða norskur.
Hann hlaut biskupsvígslu 1406, en Vilkin Hinriksson Skálholtsbiskup hafði andast í Noregi árið áður, kom til Íslands 1408 og söng fyrstu messu sína á landinu 8. september. Hann var í rauninni eini biskupinn á landinu alla biskupstíð sína því að Pétur Nikulásson Hólabiskup hafði farið úr landi 1402 og kom ekki aftur og eftirmaður hans, Jón Tófason, kom fyrst til landsins 1419. Árið 1409 fór Jón í vísitasíuferð norður í land en annars er fátt vitað um biskupstíð hans.
Innsigli merkt Jóni Skálholtsbiskupi fannst í jörðu í Árósum í Danmörku árið 1879 og er talið að þar sé um þennan Jón að ræða.
Birkir Jón Jónsson
Birkir útskrifaðist úr Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, Sauðárkróki 1999 og hefur stundað nám í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands.
Birkir Jón hefur sat um árabil í stjórn Félags ungra framsóknarmanna á Siglufirði og var einnig í stjórn Sambands ungra framsóknarmanna 1999-2001 og gengdi embætti varaformanns þess 2002-2003.
Á kjördæmisþingi sem haldið var á Egilsstöðum þann 15. mars 2009 var Birkir Jón kjörinn til að leiða lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi í alþingiskosningunum 25. apríl 2009.
Deyfing
Deyfing er þegar tilfinningum eða sársaukum er firrt um stundarsakir. Til dæmis er sjúklingi gefið deyfingarlyf áður en að verða fyrir uppskurð svo að það komi enginn sársauki fyrir hann. Til eru nokkrar tegundir af deyfingu. Þær helstu eru:
Tilfinningaleysi, minnisleysi og lömun koma fyrir mann þegar hann er í deyfingu.
Gilsbakki (Eyjafirði)
Gilsbakki er jörð í Eyjafirði og er bærinn fyrir minni Skjóldals.
Úr landi Gilsbakka var nýbýlið Árbakki byggt. Bæirnir Gilsbakki og Árbakki eru byggðir undir melum sem heita Háumelar. Sunnan bæjana rennur Skjóldalsá fram úr gljúfri eftir farvegi sínum austur í Eyjafjarðará.
Flugslysið á Þingvallavatni 2022
thumbnail|Cessna 172N svipuð þeirri sem fórst. Flugslysið á Þingvallavatni varð þann 3. febrúar 2022 er TF-ABB, eins hreyfils flugvél af gerðinni Cessna 172N, lenti í Þingvallavatni og sökk þegar hún var í skoðunarferð frá Reykjavíkurflugvelli. Allir fjórir um borð létu lífið. Meðal þeirra sem fórust voru hjólabrettakappinn og kvikmyndagerðarmaðurinn Josh Neuman og íslenski flugmaðurinn Haraldur Diego. Hvarf vélarinnar leiddi til stærstu leitar- og björgunaraðgerðar að týndri flugvél á Íslandi í yfir 40 ár.
Slysið og björgunaraðgerðir
Vélin fór frá Reykjavíkurflugvelli klukkan 10:30 og gerði flugáætlun hennar ráð fyrir tveggja tíma flugi. Upptökur úr öryggismyndavél úr nærliggjandi sumarhúsi leiddu síðar í ljós að rúmri klukkustund síðar virtist vélin vera að reyna annað hvort lendingu eða snerti­lend­ing­u á vatn­inu í syðsta hluta Þingvallavatns, sem þá var þakið þunnum ís. Við það hlekktist vélinni á og sökk. Ekkert neyðarkall heyrðist frá vélinni og neyðarsendir hennar fór ekki í gang en kl 11:51 barst Neyðarlínunni nokkurra sekúndna símtal sem síðar kom í ljós að barst úr síma eins farþegans. Þegar vélin skilaði sér ekki til baka á réttum tíma var tilkynnt að hennar væri saknað. Leitaraðgerðin sem kom í kjölfarið var sú stærsta að týndri flugvél á Íslandi í yfir 40 ár, frá því TF-ROM hvarf í maí 1981, en yfir 1.000 meðlimir björgunarsveitanna ásamt þyrlum frá Landhelgisgæslunni og flugvél danska flughersins tóku þátt í leitinni. Flak flugvélarinnar fannst 5. febrúar í Þingvallavatni, á 48 metra dýpi í um 800 metra fjarlægð frá landi. Daginn eftir fann fjarstýrður kafbátur fjögur lík í 300 metra radíus umhverfis flugvélina. Talið var að allir farþegarnir hafi komist úr flugvélinni en hafi ekki náð að synda að landi í ísköldu vatninu.
Eftir að slæmt veður hamlaði björgunaraðgerðum í nokkra daga hófst umfangsmikil aðgerð með þátttöku lögreglu, slökkviliðs, Landhelgisgæslu og björgunarsveita þann 10. febrúar til að ná líkum hinna látnu og flugvélinni úr vatninu. Eftir að bátar gátu brotist í gegnum íshelluna sem þakti vatnið tókst björgunarmönnum að ná öllum fjórum líkunum úr vatninu. Sökum erfiðra vetraraðstæðna var fjarstýrður kafbátur með myndavél og griparm notaður til að sækja líkin. Þann 11. febrúar var tilraunum til að ná flakinu upp úr vatninu frestað um óakveðinn tíma vegna versnandi aðstæðna á vettvangi og þeirrar hættu sem það hafði í för með sér fyrir kafarana.
Undirbúningur við að ná vélinni upp hófst aftur um miðjan apríl eftir að ís hvarf af vatninu. Vélin var svo hífð upp þann 22. apríl.
Orsök
Í bráðabirgðaskýrslu Rannsóknarnefndar samgönguslysa um flugslysið var greint frá því að flugvélin hafi flogið í um sjö sekúndur í lítilli hæð yfir Þingvallavatni áður en hún hafnaði í vatninu.
Áhöfn og farþegar
Flugmaður vélarinnar var Haraldur Diego, formaður AOPA á Íslandi og frumkvöðull í ljósmyndaferðum. Farþegarnir voru hluti af tíu manna hópi sem staddur var Íslandi til að taka þátt í auglýsingaherferð fyrir belgísku fatalínuna Suspicious Antwerp. Meðal þeirra um borð var hjólabrettakappinn og kvikmyndagerðarmaðurinn Josh Neuman.
Þann 12. apríl 2022, á fimmtugasta afmælisdegi Haraldar, var haldin minningarathöfn um hann með kertafleytingu á Þingvallarvatni.
Litla lirfan ljóta
Litla lirfan ljóta er tölvuteiknuð stuttmynd frá árinu 2002 framleidd af þrívíddarhönnunarfyrirtækinu CAOZ. Leikstjóri var Gunnars Karlssonar. Handrit myndarinnar sömdu þeir Friðrik Erlingsson og Gunnar Karlsson. Myndin hefur hlotið lof bæði innanlands sem utan og hlaut myndin Edduna í flokki stuttmynda árið 2002.
Fljótið
Bjartasta stjarna merkisins er Achernar við suðurenda þess.
Staðarskáli
Staðarskáli er veitingaskáli fyrir botni Hrútafjarðar. Skálinn er rétt vestan við Hrútafjarðarár og var tekin í notkun árið 2008, en þessi skáli tók við hlutverki eldri skála sem bar sama nafn og stendur við bæinn Stað rétt austan Hrútafjarðarár.
Saga
Fyrstu olíutankar voru settir upp við bæinn Stað rétt austan Hrútafjarðarár árið 1929 af dönsku fyrrtæki D.T.P.A. sem olífélagið Esso tók síðar við. Olífélagið Shell flutti síðan starfssemi við Stað. Um miðja öldina var settur upp við bensínsöluna lítill söluskúr fyrir sælgæti og gosdrykki. Staðarskálinn er formlega stofnaður 9. júní 1960 og varð landsþekktur enda í alfararleið á milli Norður- og Suðurlands. Hann var bækistöð flutningabíla og viðkomustaður Norðurleiðar. Á sumrin störfuðu þar um 35 - 40 manns. Árið 2008 byggði Vegagerðin nýja ný brú nokkru neðar þar sem Síkáin Hrútarfjarðar- og Seláin koma saman. Nýr Staðarskáli var byggður vestast í landi Staðar.
27. október
27. október er 300. dagur ársins (301. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 65 dagar eru eftir af árinu.
Staðarskáli
„Staðarskáli er Ísland“
alt=Mynd af Þórarinn Eldjárn.|thumb|Þórarinn Eldjárn skáld.
Skáldið Þórarinn Eldjárn gerði Staðarskála ódauðlegan með ljóði sínu „Staðarskáli er Ísland“. Hann sagði Staðarskála vera miklu meira en þjóðvegasjoppa með salernum og tilburðum til matargerðar. „Staðarskáli er menningarlegt og sálfræðilegt fyrirbæri og á vissan hátt smækkuð mynd af Íslandi og spegill samfélagsins,” sagði Þórarinn Eldjárn. Hann sagði ljóðið vera fyrst og fremst stemmningsljóð frá Staðarskála en honum teldi Staðarskáli vera einn íslenskasti staður sem til er. Þarna blandaðist saman sveitastemmning og borgarfólk sem rennur hjá. Formið er bundið en ekki rímað og þarna er vísað beint í Gunnarshólma Jónasar Hallgrímssonar „Hér vil ég una ævi minnar daga". Hér er brot úr kvæðinu: „Staðarskáli er Ísland, einhver þétting
í andrúmslofti veldur þeirri staðreynd.
Það er eins og mikið safngler sogi
í sjóðandi brennidepil alla geisla
inn í þessa miðstöð mannaferða
Mekka þeirra sem á landið trúa.“
Microsoft Lumia
Nokia Lumia er lína snjallsíma og spjaldtölva sem var seld og hönnuð af Microsoft (áður Nokia). Vörulínan kom á markaðinn í nóvember 2011 og var útkoma langtímasamvinnu milli Nokia og Microsoft. Sem slíkt keyra allir Lumia-símar stýrikerfið Windows Phone sem er í samkeppni við iPhone-, Android- og BlackBerry-tæki. Nafnið „Lumia“ er dregið af finnska orðinu lumi, sem þýðir „snjór“.
Þann 3. september 2013 tilkynnti Microsoft að það hafði keypt farsímadeild Nokia. Gengið var frá kaupunum þann 25. apríl 2014. Frá þessum degi heyrði Lumia-línan undir farsímadeild Microsoft. Merkið „Nokia“ verður notað áfram undir eigu Microsoft. Fyrsta spjaldtölvan undir nafninu Lumia var kynnt til sögunnar í október 2013.
Ítalska
Ítalska er rómanskt mál talað af um 70 milljónum manna, sem flestir búa á Ítalíu. Nútíma-ítalska hefur myndast aðallega úr þeim mállýskum sem talaðar eru í Toskana. Á síðustu áratugum hafa áhrif Mílanó-mállýskunnar aukist mjög í ítölsku almennt.
Sögulegt yfirlit
Elstu textar sem hægt er að kalla ítalska (til aðgreiningar frá alþýðulatínu) eru nokkrir lagatextar frá héraðinu Beneventum frá því u.þ.b. 960-963 e.Kr.
Það var þó fyrst með Hinum guðdómlega gleðileik eftir Dante Alighieri á 14. öld sem ítalska myndast sem sérstakt tungumál, aðskilið frá latínu og alþýðlegu talmáli. Dante notar þar mállýsku Toskana og blandar við ýmsar suður-ítalskar mállýskur, einkum sikileysku. Síðar tóku rithöfundar eins og Ludovico Ariosto og Alessandro Manzoni upp það ritmál sem Dante hafði þróað og notuðu í verkum sínum. Við það varð til það staðlaða ítalska ritmál sem notað er í dag. Það var þó í raun ekki fyrr en með útsendingum ítalska ríkissjónvarpsins (RAI) frá árinu 1954 að þessi toskanska mállýska náði almennri útbreiðslu sem talmál (sem „sjónvarpsítalska“).
Útbreiðsla í heiminum
thumb|Mállýskur í ítölsku og minnihlutamál á Ítalíu Ítalska er opinbert tungumál á Ítalíu og í San Marínó, og er að auki töluð í svissnesku kantónunum Ticino og Graubünden. Hún er einnig annað opinbert mál í Vatíkaninu og á króatíska skaganum Istríu sem tilheyrði Ítalíu á millistríðsárunum. Ítalska er einnig töluð af fjölmennum hópum innflytjenda í Lúxemborg, Bandaríkjunum, Venesúela, Brasilíu, Kanada, Argentínu og Ástralíu. Fjölmargir tala ítölsku í nærliggjandi löndum svo sem Albaníu og Möltu (þar sem ítalska var lengi opinbert mál). Það má einnig nefna að nokkuð stórir hópar eru enn ítölskumælandi í þeim löndum Afríku sem áður voru ítalskar nýlendur, það er Sómalíu, Líbýu og Erítreu.
Málfræðiágrip
Ítölsk nafnorð eru annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Nafnorð sem enda á -o eru oftast karlkyns og nafnorð sem enda á -a eru oftast kvenkyns. Nafnorð sem enda á -e geta verið annaðhvort karl- eða kvenkyns. Nafnorð sem enda á -o og -e í eintölu taka endinguna -i í fleirtölu og kvenkyns nafnorð sem enda á -a taka á sama hátt endinguna -e. Lýsingarorð beygjast eftir kynjum og tölum en stigbeygjast ekki fyrir utan nokkur algeng óregluleg. Lýsingarorð stigbeigðust í latínu en þetta hefur þróast af í ítölsku og frönsku og ég held öllum vest-rómönsku málunum. Ef frumlag sagnorðs er fornafn er því (fornafninu) venjulega slept. Það er að segja að sagt er "Sono affamato" (Ég er svangur) en ekki "Io sono affamato". Í boðhætti er ekki um það að ræða að persónufornafni í nefnifalli sé skeytt við hins vegar eru persónufornöfn í aukaföllum skeitt við sagnorð og þá jafnvel fleirra en eitt þannig að - færðu mér það - verður skrifað sem eitt orð. Þérun eru mikið notuð í ítölsku en er mynduð með þriðju persónu en ekki fleirtölu.
Reimar
Reimar er íslenskt karlmannsnafn.
Árbakki (Eyjafirði)
Árbakki er jörð í Eyjafjarðarsveit. Árbakki er fyrir mynni Skjóldals, jörðin byggðist sem nýbýli úr landi Gilsbakka.
Oddhildur
Oddhildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Ísöld
thumb|300px|Jöklar þekja stóran hluta jarðar á ísöldum. Ísöld er jarðsögulegt tímabil þar sem þykkar jökulbreiður hylja stór landsvæði. Slík tímabil geta staðið í nokkrar milljónir ára og valdið miklum breytingum á yfirborði meginlanda.
Allnokkrar ísaldir hafa sett svip á sögu jarðarinnar. Sú elsta er kennd við svokallaðan forkambrískan tíma fyrir meira en 570 milljónum ára. Síðasta tímabil mikilla jökulframrása er kallað Pleistósen tímabilið og er almennt talið hafa hafist fyrir um 2,6 milljónum ára og lokið fyrir 10 þúsund árum. Sumir telja að síðustu ísöld sé ekki lokið enn heldur sé nú hlýskeið ísaldar (líkt og tiltölulega hlýr vetrardagur ).
Minna kuldakast og tímabil sem einkenndist af framrás jökla hefur verið nefnt litla ísöld, en hún hófst á 16. öld og var viðvarandi næstu þrjár aldir. Litla ísöld náði hámarki árið 1750 en þá voru jöklar í mestu framrás síðan á hinni Kvarteru ísöld.
Ekki er vitað með vissu hvað veldur ísöldum en meðal þess sem getur haft áhrif eru geislun sólar, Milankovic-sveifla sem er reglubundin breyting á afstöðu sólar og jarðar, breytingar á kerfi hafsstrauma og mikil tíðni eldgosa.
Tenglar
Glaciazione Thời kỳ băng hà
Dimmey
Dimmey er íslenskt kvenmannsnafn.
Gunnar Karlsson
Gunnar Karlsson getur átt við um:
Bóðólfshellir
Bóðólfshellir er íslenskur hellir við Búðahraun á Snæfellsnesi.
Reinar
Reinar er íslenskt karlmannsnafn.
Sjúklingur
Sjúklingur er einhver sem hlýtur læknishjálp, umsjón eða meðhöndlun. Oftast er sjúklingur veikur eða slasaður og þarf meðhöndlun frá lækni.
Sjúklingar eru flokkaðir í tvo hópa:
Gunnar Karlsson (kvikmyndagerðarmaður)
Gunnar Karlsson er þekktur fyrir kvikmyndastjórn sína á Litlu lirfunni ljótu frá árinu 2002 en myndin hlaut Edduna sem stuttmynd ársins 2002. Einnig hlaut Gunnar Edduna 2002 fyrir listræna stjórnun við gerð sömu myndar.
Gunnar er líka þekktur skopmyndateiknari fyrir Fréttablaðið og hefur unnið þar síðan 2014. Einnig hefur Gunnar gert verkefnið Jólavættir í Reykjavík síðan 2011.
Baðstofuhellir
Baðstofuhellir er íslenskur hellir við eyðibýlið Hella í Reynishverfi í Mýrdal. Þetta er manngerður hellir sem höggvinn hefur verið í mjúkan sandstein. Hellirinn var hluti af bæjarhúsunum á Hellum. Jón Steingrímsson eldklerkur bjó um tíma í hellinum og stækkaði hann meðan hann var þar. Það var veturinn 1755. Seinna var hellirinn notaður sem fjárhús. Hann tilheyrir nú jörðunni Görðum í Reynishverfi.
Tilia × euchlora
Tilia × euchlora er trjátegund af stokkrósaætt sem var lýst af Karl Heinrich Emil Koch. Hún vex í Krím og í Íran. Hún er blendingur tegundanna T. cordata og T. dasystyla.
Bláturnablús
Bláturnablús er 5. breiðskífa Gillons, en það er flytjandanafn Gísla Þórs Ólafssonar. Platan kom út á streymisveitum þann 22. febrúar 2022 og var fáanleg á vínyl þann 23. maí 2022.
Á plötunni eru 9 lög og textar eftir Gísla Þór Ólafsson.
Upptökur fóru fram í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki 2020-2021 og var upptökustjórn í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar.
Mynd á umslagi: Óli Þór Ólafsson.
Fyrstu kynningarlög plötunnar komu út á 7" smáskífu haustið 2020, en um var að ræða frumútgáfu Gillons á vínyl og á Spotify. Smáskífan inniheldur lögin Lukkuklukkur og Á hárréttum tíma. Þann 1. janúar 2021 kom annað kynningarlag plötunnar út, lagið Fíll og köttur og var það í fyrsta skiptið sem Gísli gaf út lag á afmælisdeginum sínum. Þann 22. apríl sama ár kom svo út þriðja kynningarlagið, lagið Má ekki elska þig. Fjórða kynningarlagið kom svo út á afmælisdegi höfundar, þann 1. janúar 2022 og nefnist það Tímaglas.
Umfjöllun
Jens Guð fjallar um plötuna á bloggsíðu sinni 23. október 2022 https://jensgud.blog.is/blog/jensgud/entry/2283545/
Rostov við Don
thumb|Rostov. Rostov við Don (rússneska: Ростов-на-Дону́, umritað: Rostov-na-Donú) er borg í Rostovfylki í suðurhluta Rússlands. Hún er við fljótið Don 46 km frá árósunum við Asovhaf.
Residenz (Würzburg)
Annað tímabil 1729-1744
Eftirmaður hans, Friðrik Karl, lét reisa næstu álmur 1729-1744 og flutti í nýja glæsiíbúð í suðurálmunni þegar hún varð tilbúin. Hann lét einnig innrétta kirkju í höllinni (Hofkirche). Á hans tíð voru móttökusalir og veislusalir smíðaðir. Höllin var fullkláruð að utan á gamlársdegi 1744. Ekki var frekar unnið að innréttingum meðan hann lifði, né meðan eftirmaður hans lifði.
Þriðja tímabil 1749-1779
thumb|Eitt af málverkunum í Keisarasalnum eftir Tiepolo Í biskupatíð Karls Filippusar voru allar innréttingar fullkláraðar. Salirnir voru skreyttir, veggir og loft málaðir með freskum. Ítalski listmálarinn Giovanni Battista Tiepolo var fenginn til að mála loftmynd í tröppugangi hallarinnar, sem enn í dag er stærsta samhangandi loftmynd heims. Ýmsir aðrir listamenn komu við sögu, aðallega frá Ítalíu og Þýskalandi. Á meðan fóru fram biskupaskipti. Nýi biskupinn hét Adam Friðrik. Hann lét fullklára allar skreytingar. Síðustu framkvæmdum lauk 1779. Höllin var þá ein stærsta og merkasta barokkhöll Suður-Þýskalands.
Nýrri tímar
Eftir að höllin var fullkláruð var hún aðsetur biskupanna í aðeins 22 ár í viðbót. 1803 var furstabiskupadæmið lagt niður. Þeim var gert að flytja út. Höllin skipti nokkru sinni um eigendur næstu árin. Í fyrstu bjó þar Ferdinand III af Habsborg. Napoleon átti tvisvar leið um Würzburg á þessum tímum. Honum fannst lítið til hallarinnar koma og uppnefndi hana ‘fegurstu prestahöll Evrópu’ (schönster Pfarrhof Europas). Würzburg var innlimuð Bæjaralandi og notuðu bærísku konungarnir höllina gjarnan sem dvalarstað. Í loftárásum 16. mars 1945 stórskemmdist höllin. Hliðarálmurnar brunnu nær alveg út, en miðhúsið slapp betur. Tröppugangurinn frægi með loftmyndinni slapp einnig, sem og nokkrir af stóru sölunum. Þegar Bandaríkjamenn hertóku borgina, var meðal þeirra herforingi sem bar mikið skynbragð á menningarverðmæti. Hann lét þétta veggi og þök til að vernda bygginguna fyrir veðri og vindum. Viðgerðir og endurreisn hófust þó seint og miðaði hægt áfram. Þeim lauk í fyrstu árið 1987, en var þó ekki að fullu lokið fyrr en 2006, rúmlega 60 árum eftir loftárásina. 1981 var höllin í heild sinni sett á heimsminjaskrá UNESCO. Það er safn í dag, þar sem bæði fastar sýningar eru og farandsýningar. Árlega fer fram Mozart-hátíð í höllinni.
Tröppuhúsið
thumb|Tröppuhúsið. Fyrir ofan sér í stærsta loftmálverk heims. Þar sem höllin er á nokkrum hæðum var reistur víðáttumikill tröppugangur upp á efri hæðir. Loftið í tröppuganginum var málað með fresku af ítalska listamanninum Tiepolo frá Feneyjum. Freskan varð stærsta loftmynd heims og svo er enn. Hún er 670 m² að stærð og það tók Tiepolo tæp tvö ár að mála hana. Myndin sýnir í hnotskurn þáverandi biskup, Karl Filippus, fljúga yfir heiminn, meðan íbúar heimsálfanna hylla hann. Meðal íbúa Evrópu koma Tiepolo sjálfur fyrir, ásamt fyrsta byggingameistara hallarinnar, Balthasar Neumann. Skizzan sem Tiepolo notaði fyrir verk sitt er enn til. Hún er geymd til sýnis í Metropolitan Museum í New York. Laun Tiepolo fyrir verk sitt námu 15 þús gyllini, sem samsvaraði 13földum árlaunum byggingameistarans Neumann. Þjóðsagan segir að kollegar Neumanns hafi hlegið yfir stærð tröppuhússins og veðjað á að þak þess myndi hrynja strax og stuðningssúlurnar væru fjarlægðar. Neumann veðjaði til baka að þeir gætu skotið úr fallbyssum við hlið hallarinnar. Þakið mundi jafnvel standast höggbylgjurnar. Veðmál þetta endaði með jafntefli. Þakið hélst uppi, en ekki fékkst leyfi fyrir að skjóta úr fallbyssum á lóð hallarinnar. Þegar höggbylgjur frá loftárásinni 1945 lenti á höllinni, ásamt braki, hélst þakið engu að síður uppi. Segja má að þar með hafi Neumann unnið veðmál sitt.
Hallarkirkjan
thumb|Hallarkirkjan er ákaflega íburðarmikil Biskupinn Jóhann Filippus ákvað að láta reisa kirkju innan í höllinni. Hún var ekki í frumteikningunum og því erfitt að koma henni við. Byggingameistarinn Balthasar Neumann varð einnig að viðhalda eðlilegu og samstæðu útliti að utan. Hann ákvað því að kirkjan fengi sömu tegundir glugga og höllin sjálf. Veggjamegin hengdi hann upp víðáttumikla spegla til að endurvarpa sólarljósinu. Kirkjan sjálf varð öll hin glæsilegasta. Mýmargar skrautsúlur eru til beggja hliða. Salurinn er um 20 metra hár og er allur skreyttur styttum og tveimur stórum hringlaga málverkum á sitthvora hlið. Málverkin sjálf voru máluð af Tiepolo. Eitt þeirra sýnir himnaför Maríu mey, hitt sýnir fall Lúsífers (kölska).
Salir
thumb|Gömul ljósmynd af Speglasalnum (fyrir stríð) Nokkrir stórir salur eru í höllinni. Þeirra helstir eru Hvíti salurinn, Keisarasalurinn og Speglasalurinn. Tveir fyrrnefndu salirnir skemmdust til þess að gera lítið í loftárásinni 1945 og eru þeir jafnfagrir í dag eftir nokkrar endurbætur. Speglasalurinn var dýrasti salur hallarinnar. Salurinn brann hins vegar að hluta 1945 og bráðnuðu þá umgjarðir speglanna, sem féllu niður og brotnuðu. Salurinn var ekki endurgerður fyrr en 1979. Þá voru 600 speglar sett upp á ný og þeir skreyttir.
Brynjar
Brynjar er íslenskt karlmannsnafn.
Timbúktú
Timbúktú (formleg enska Timbuctoo; franska Tombouctou) er borg í norðanverðu Malí, í suðurjaðri Saharaeyðimerkurinnar. Borgin var menningarleg og trúarleg höfuðborg og miðstöð fyrir útbreiðslu íslams á 15. og 16. öld. Í borginni eru 3 stórar moskur og tveir háskólar, sem öll bera vitni um forna frægð. Frægasta moskan er Sankoremoskan.
Borgin á sér langa og merka sögu og er nú á Heimsminjaskrá UNESCO. Íbúarnir eru af mismunandi uppruna, helst skal nefna Songhay, Tuareg, Fulani, og Mandé.
Timbúktú í vestrænni dægurmenningu
Teiknimyndapersónan Andrés Önd hefur oftar en einu sinni flúið í felur til Timbúktú eftir að hafa sett allt á annan endann. (Í íslenskum þýðingum Andrésblaðanna er þó yfirleitt talað um ímyndaða landið Fjarskanistan í þessu samhengi.)
Í Disney-teiknimyndinni um Hefðarkettina hyggst illmennið senda aðalsöguhetjurnar til Timbúktú, en læsist sjálfur ofan í kassanum og er sendur af stað.
Timbúktú er nafn á dægurlagi eftir Pál Torfa Önundarson, sem fyrst kom út með hljómsveitinni Diabolus in Musica. Það varð síðar titillag á sólóplötu Páls Torfa, þá í flutningi Egils Ólafssonar.
Árið 1996 var framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva lagið Sjúbídú í flutningi Önnu Mjallar. Þar sagði meðal annars:
Friðrik 9. Danakonungur
Friðrik 9., (Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg) (fæddur 11. mars 1899, dáinn 14. janúar 1972) var konungur í Danmörku frá 20. apríl 1947 til dauðadags. Hann er faðir núverandi þjóðhöfðingja Danmerkur, Margrétar 2. Friðrik var sonur Kristjáns 10., og Alexandrínu drottningar.
Þann 24. maí 1935 giftist hann Ingiríði, prinsessu frá Svíþjóð (1910-2000), en hún var dóttir Gústafs Adolfs Svíakrónprins, seinna Gústaf 6. Adolf Svíakonungur. Friðrik og Ingiríður eignuðust þrjár dætur: Margréti, núverandi drottningu (f. 1940), Benediktu (f. 1944) og Önnu-Maríu (f. 1946), fyrrum Grikkjadrottningu.
thumb|left|250 px|Ingiríður og Friðrik nýtrúlofuð árið 1935
Alfreð Clausen og Tóna systur - Stjörnublik
Alfreð Clausen og Tóna systur er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1955. Á henni syngur Alfreð Clausen lagið Vornóttin kallar og lagið Stjörnublik með Tóna systrum. Hljómsveit Jan Morávek leikur undir. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Módernismi
Módernismi er stefna eða tímabil í listum sem nær frá seinni hluta 19. aldar til miðbiks eða seinnihluta þeirrar tuttugustu. Módernismi var einnig áhrifamikill á 20. öld á öðrum sviðum vestrænnar menningar, svo sem í stjórnmálum, hugvísindum og hönnun. Hugtakið módernismi er einnig notað til þess að lýsa ákveðnu menningarástandi, tíðaranda og afstöðu manna til tíma og framþróunar.
Póstmódernismi tók við af módernismanum á 20. öld.
Djúpavatn
Djúpavatn er stöðuvatn og er eitt þriggja stöðuvatna í móbergshryggjunum Vesturhálsi og Sveifluhálsi, að mestu með grunnvatni. Það er að hluta til eldgígur. Ökuleiðin Djúpavatnsleið er kennd við vatnið.
Úr vatninu rennur lækur sem um víðfemt graslendi sem nefnist Lækjarvellir.
alt=Norðaustur hluti Djúpavatns stendur við mýri sem einnig myndar upphafl lækjarins á Lækjarvöllum.|thumb|Norðaustur hluti Djúpavatns stendur við mýri sem einnig myndar upphafl lækjarins á Lækjarvöllum. alt=Malarströnd og gárur á Djúpavatni|thumb|Malarströnd og gárur á Djúpavatni alt=Horft yfir Djúpavatn. Myndin sýnir neflaga hnullung sem virðist vera að brotna úr hlíð fjallsins.|thumb|Horft yfir Djúpavatn. <mapframe latitude="63.921643" longitude="-22.093077" zoom="14" width="400" height="296" align="right">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ -63.921643,         63.914784508594614        ]      }    },    {      "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ -22.093763351440433,         63.92130340359161        ]      }    }  ] }
Tunna
thumb|Eikartunnur thumb|Bjórtunnur á októberhátíð í Munchen thumbnail|Síldarsöltun í trétunnur í Noregi 1920|left thumbnail|right|Tunnur úr stáli Tunna er ílát sem er holur sívalningur sem vanalega var gerður úr viðarstöfum sem haldið var saman með gjörð úr málmi eða við. Tunnustafir voru beygðir í rétt form með að hita þá.Tunnur eru oft breiðastar í miðju. Þessi lögun gerir að verkum að auðveldara er að velta tunnum á hlið og áfram og breyta um stefnu. Þessi lögun gerir líka tunnuna sterkari. Tunnur voru notaðar til að geyma í og flytja vörur. Tunna var einnig notuð sem mælieining tunnumál yfir magn eða þyngd af tiltekinni vöru. Þannig er bresk bjórtunna 36 bresk gallon en vín var flutt í tunnum sem voru 119 lítrar. Tunnur voru bæði til að flytja þurrvöru eins og rúg og sykur en einnig vökva eins og brennivín og matvæli eins og síld. Tunnusmíði var fyrr á tímum stór iðngrein og var tunnusmiður kallaður beykir. Í árþúsundir voru tunnur hentugasta ílátið til að flytja vörur milli staða en smán saman dró úr mikilvægi tunna fyrir flutninga með tilkomu pappaumbúða, gáma og tankskipa.
thumb|right|Víntunnur í Napa dalnum í Kaliforníu. thumb|Eikartunnur með viskí sem látið er vera í tunnunum í fjögur til níu ár til að það verði koparlitt og fái sérstakt bragð. thumb|[[Sherry framleiðsla]]
Trétunnur eru notaðar við vínframleiðslu og vín látið gerjast ákveðinn tíma í slíkum ílátum. Vökvinn drekkur í sig efni frá tunnunum svo sem vanillin og tannín. Vatnstunnur eru oft notaðar til að safna regnvatni frá híbýlum.
thumb|upright| 55-US gallon (208 L) olíutunna
Pegasus (stjörnumerki)
thumb|right|Pegasus á stjörnukorti. Pegasus eða Vængfákurinn er stjörnumerki á norðurhimni, rétt ofan við miðbaug himins. Hann var nefndur eftir vængjaða hestinum Pegasosi í grískri goðafræði. Pegasus er eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti.
Bjartasta stjarnan í stjörnumerkinu er rauðguli reginrisinn Enif sem er við snoppu hestsins.
Páll Matthíasson
Páll Matthíasson (f. 1966) er íslenskur geðlæknir og var forstjóri Landspítalans frá 2013-2021.
Páll er fæddur 25. nóvember 1966 í Reykjavík. Hann útskrifaðist frá Menntaskólanum í Reykjavík 1986. Hann lærði læknisfræði við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan 1994. Hann starfaði við Maudsley og Bethlem Royal sjúkrahúsin í Lundúnum, Bretlandi á árunum 1997–2003, lærði þar geðlækningar og vann þar síðan sem geðlæknir. Hann lauk sérfræðiprófi frá Royal College of Psychiatrists árið 1999 og doktorsprófi frá geðfræðastofnun Lundúnaháskóla árið 2006. Páll starfaði sem yfirlæknir hjá Oxleas NHS Trust 2003–2004 og sem yfirlæknir á Huntercombe Roehampton spítalanum í Lundúnum 2004–2007.
Hann var yfirlæknir á geðsviði Landspítala frá 2007 og framkvæmdastjóri geðsviðs frá 2009–2013. Þann 1. október 2013 tók hann við af Birni Zoëga sem forstjóri Landspítalans.
Páll hefur birt greinar og haldið erindi alþjóðlega, einkum um rannsóknir á meðferð geðklofa, en einnig um leiðir til að draga úr nauðung í geðheilbrigðisþjónustu, um breytingar á geðheilbrigðisþjónustu, um varnir gegn kulnun í starfi og hvernig byggja megi upp þrautseigju.
Meðhöndlun
Meðhöndlun getur átt við:
Réunion
thumb|300px|[[Dyngja|Dyngjan Piton de La Fournaise og nútimahraun]] Réunion (franska: La Réunion) er frönsk eyja í Indlandshafi austan við Madagaskar, um 200 km suðvestan við Máritíus. Íbúafjöldi er um 860.000 (2021).
Réunion er eitt af 18 stjórnsýsluhéruðum Frakklands og er sem slíkt eitt af handahafshéruðum er hafa sömu lagalegu stöðu og meginlandsumdæmin. Réunion er þannig hluti af Evrópusambandinu og er á Evrusvæðinu.
Saga
Lítið er vitað um sögu Réunion fyrir komu Portúgala þangað snemma á 16. öld. Arabískir kaupmenn kölluðu eyjuna Dina Morgabin og hún kemur hugsanlega fyrir á korti eftir Al Sharif el-Edrisi frá 1153. Sjómenn frá Afríku og Suðaustur-Asíu kunna líka að hafa komið þangað.
Evrópubúar uppgötvuðu eyjuna um 1507. Hugsanlega var leiðangur Dom Pedro Mascarenhas fyrstur til að koma auga á hana en sá leiðangur gaf Mascarenes-eyjum nafn sitt. Réunion var nefnd Santa Apolónia eftir Apollóníu frá Alexandríu sem bendir til þess að sæfarendur hafi komið auga á eyjuma 9. febrúar sem er messudagur hennar. Sagt er að Diogo Lopes de Sequeira hafi lent á Réunion og Rodrigues árið 1509.
Meira en öld síðar var eyjan enn ósnert. Frakkar gerðu formlegt tilkall til hennar árið 1638 og fjórum árum síðar voru tólf franskir uppreisnarmenn frá Madagaskar fluttir þangað. Þeir voru fluttir aftur til Frakklands skömmu síðar. Árið 1649 var eyjan nefnd Île Bourbon eftir frönsku konungsættinni Búrbónum. Landnám hófst árið 1665 þegar Franska Austur-Indíafélagið sendi þangað fyrstu 20 landnemana.
Eyjan var nefnd Réunion árið 1793 eftir fall konungsveldisins í Frakklandi í minningu endurfunda byltingarmanna frá Marseilles og þjóðvarðliða frá París 10. ágúst 1792. Árið 1801 var eyjan endurnefnd Île Bonaparte eftir Napoléon Bonaparte. Árið 1810 gerði breski sjóliðsforinginn Josias Rowley innrás á eyjuna. Eftir að henni var skilað til Frakklands á Vínarþinginu 1814 fékk hún á ný nafnið Bourbon-eyja og hélt því þar til Búrbónar misstu aftur völdin árið 1848.
Eyjan var byggð evrópskum landnemum og verkamönnum frá ýmsum heimshornum sem lengst af voru þrælar. Þrælahald var afnumið árið 1848. Mikilvægi eyjarinnar sem áfangastaðar á sjóleiðum til Asíu minnkaði mikið eftir að Súesskurðurinn var opnaður árið 1869.
Í síðari heimsstyrjöld var eyjan undir stjórn Vichy-stjórnarinnar til 30. nóvember 1942 þegar Frjálsir Frakkar hertóku eyjuna með tundurspillinum Léopard. Eyjan varð handanhafsumdæmi árið 1946 með umdæmisnúmerið 974.
Frá 1968 til 1982 voru 1.630 börn flutt frá Réunion til Frakklands, aðallega til Creuse, til að mennta þau. Mörg þeirra voru misnotuð og beitt harðræði af fjölskyldunum sem hýstu þau. Afdrif þessara barna voru dregin fram í dagsljósið árið 2002 og í kjölfarið hefur komið til málaferla.
Stjórnmál
Réunion á sjö fulltrúa á franska þinginu og þrjá í öldungadeildinni.
Landfræði
Réunion er 63 km löng, 45 km breið og 2150 km² að flatarmáli. Undir henni er heitur reitur. Þar eru tvö stór eldfjöll; dyngjan Piton de la Fournaise, sem hefur gosið oftar en 100 sinnum frá 1640, og útdauða eldfjallið Piton des Neiges, sem jafnframt er hæsti tindur eyjunnar (3.070 metrar yfir sjávarmáli). Eldfjöllin þykja líkjast eldfjöllum á Hawaii þar sem líka er svipað loftslag. Hlíðar beggja fjallanna eru vaxnar þéttum skógi. Þéttbýli og landbúnaðarsvæði eru bundin við láglendi við ströndina. Undan vesturströndinni eru kóralrif.
Á Réunion eru þrír sigkatlar: Cirque de Salazie, Cirque de Cilaos og Cirque de Mafate.
Día
Día er íslenskt kvenmannsnafn.
Reinhart
Reinhart er íslenskt karlmannsnafn.
Cecil Rhodes
Cecil John Rhodes (5. júlí 1853 – 26. mars 1902) var breskur stjórnmálamaður og athafnamaður. Hann var stofnandi Breska Suður-Afríkufélagsins og gegndi embætti forsætisráðherra bresku Höfðanýlendunnar í núverandi Suður-Afríku frá 1890 til 1896. Hann stofnaði jafnframt demantanámufélagið De Beers, sem enn starfar í dag. Rhodes var ötull hvatamaður breskrar heimsvaldastefnu og varð á ævi sinni sjálfur nokkurs konar táknmynd nýlendustefnu Evrópumanna í þriðja heiminum.
Ýmsar nýlendur Breta í Afríku voru nefndar eftir Rhodes, meðal annars Norður-Ródesía (nú Sambía) og Suður-Ródesía (sem síðar varð sjálfstæða ríkið Ródesía og heitir nú Simbabve). Í seinni tíð hefur Rhodes mikið verið gagnrýndur sem boðberi kynþáttahyggju og herskárrar heimsvaldastefnu og aðgerðasinnar og mótmælendur hafa gjarnan krafist þess að minnisvarðar um hann séu fjarlægðir.
Æviágrip
Cecil Rhodes lagði af stað til Durban í júní árið 1870 og kom á áfangastað sautján dögum síðar. Bróðir hans vann við landbúnað í Natal en ákvað árið 1871 að freista gæfunnar og gerast námuverkamaður í demantanámunum sem þá höfðu nýlega fundist nálægt Kimberley. Bræðurnir fluttu því til bæjarins Colesberg í nýlendunni Vestur-Griqualandi til að stunda þar námugröft en áttu fyrst um sinn erfitt uppdráttar. Heilsa Rhodes hafði batnað við veruna í Suður-Afríku og árið 1873 ákvað hann því að ferðast heim til Bretlands og ganga þar í Oriel-skólann í Oxford. Næstu árin ferðaðist Rhodes á milli Bretlands og Suður-Afríku og dvaldist í hálft ár í senn á hvorum staðnum. Í Bretlandi sinnti hann náminu en í Suður-Afríku fór hann að fjárfesta í demantanámum og kaupa þær upp. Hann hagnaðist brátt verulega á fjárfestingunum.
Rhodes útskrifaðist úr Oriel-skólanum árið 1881. Hann varð snemma hugfanginn að mögulegri sameiningu evrópsku nýlendanna í sunnanverðri Afríku í eitt ríki og var mjög í mun að þetta ríki skyldi verða hluti af breska heimsveldinu. Rhodes vildi sjálfur koma þessu til leiðar og hafði þessar áætlanir hugfastar í auðsöfnun sinni á næstu árum. Hann stefndi að því að sameina öll námufélög á svæðinu í eitt til þess að það gæti haft alla námuframleiðsluna í höndum sér og þannig stýrt verði á demöntum á heimsmarkaðinum. Áætlanir Rhodes báru ávöxt árið 1888 þegar námufélagið De Beers var stofnað undir hans stjórn.
Stjórnmálaferill
Árið 1880 sameinaðist Vestur-Griqualand Höfðanýlendunni. Rhodes var í kjölfarið kjörinn á þing Höfðanýlendunnar fyrir kjördæmið Vestur-Barkly. Eftir stríð Breta gegn innfæddum Basótum var Rhodes skipaður í nefnd til að ákvarða skaðabætur fyrir Basóta sem höfðu staðið með breskum stjórnvöldum í átökunum en liðið fjártjón af hernaðinum. Hann varð jafnframt hvatamaður að byggingu járnbrautar frá Kimberley suður á bóginn. Árið 1882 var Rhodes skipaður í nefnd til að ákvarða norðurmörk kjördæmisins Vestur-Griqualands, sem var umdeilt þar sem landamæri þess lágu að Búalýðveldinu Transvaal. Rhodes vildi auka verslun á svæðinu til að styrkja yfirráð bresku krúnunnar þar á kostnað Búa en tókst ekki að sannfæra bresk stjórnvöld um að stofna sérstakt ríkisstjóraumdæmi norðan við Vestur-Griqualand.
Umskipti urðu hins vegar í stefnu breskra stjórnvalda stuttu síðar er Þjóðverjar köstuðu eign sinni á þýsku Suðvestur-Afríku. Til að sporna við auknum áhrifum Þjóðverja í álfunni og bandalagi þeirra við Búa veittu bresk stjórnvöld leyfi fyrir því að Bechuanaland (nú Botsvana) yrði lýst breskt verndarsvæði líkt og Rhodes vildi. Rhodes var mjög í mun að tengja nýja breska verndarsvæðið við Höfðanýlenduna svo hægt yrði að koma á sameiningu þeirra. Hann reyndi að sannfæra Paul Kruger, forseta Transvaal-lýðveldisins, um ágæti þess að koma á auknum tengslum milli þessara ríkja og stakk meðal annars upp á byggingu járnbrautar frá Höfðaborg til Pretoríu til að auka viðskipti á milli þeirra. Kruger, sem treysti ekki Rhodes og óttaðist ágang Breta gagnvart Búalýðveldunum, féllst ekki á tillögurnar. Árið 1886 fannst gull í Witwatersrand-fjallgarðinum og vegna flutninga fjölda gullgrafara til Búalýðveldanna í kjölfarið urðu stjórnvöld þar að endingu að láta undan þrýstingi Rhodes og Breta um að leyfa byggingu járnbrauta þangað frá bresku nágrannanýlendunum.
Árið 1890 var Rhodes falið að mynda eigið ráðuneyti og hann varð forsætisráðherra Höfðanýlendunnar aðeins 37 ára gamall. Á stjórnartíð sinni jók hann breskt yfirráðasvæði í sunnanverðri Afríku um rúma 90.000 km² á kostnað innfæddra Afríkumanna. Á stjórnartíð Rhodes heimilaði hann herforingjanum Leander Starr Jameson að gera árás á Transvaal-lýðveldið í von um að árásin myndi koma af stað uppreisn gegn stjórn Krugers í Pretoríu og að landið myndi gangast undir stjórn Breta. Árás Jamesons misheppnaðist og engin uppreisn var gerð gegn Kruger. Árásin, sem hafði ekki verið formlega heimiluð af breskum stjórnvöldum, þótti hin mesta hneisa og leiddi til þess að Rhodes neyddist til að segja af sér sem forsætisráðherra Höfðanýlendunnar.