cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Félagssálfræði
Aðalrannsóknaraðferðir í félagssálfræði eru tilraunir. Þekktar tilraunir eru meðal annars Milgramtilraunirnar og fangelsistilraun Stanford-háskóla. Meðal þekktra fyrirbæra í félagssálfræði eru áhorfendahrif.
Félagssálfræðilegar spurningar eru til dæmis: „Hvers vegna gerir hópur fólks eitthvað, gegn vilja sínum, vegna þrýstings eins aðila?“, „Hvers vegna lætur einstaklingur undan hópþrýstingi?“ og „Hvers vegna kemur hópi fólks betur saman við einn hóp fremur en annan?“.
Þorsteinn Egilsson
Þorsteinn var Egilsson, Skalla-Grímssonar, Kveld-Úlfssonar hersis úr Noregi en Ásgerður hét móðir Þorsteins og var Bjarnardóttir.
Þorsteinn bjó að Borg á Mýrum. Hann var auðugur að fé og höfðingi mikill, vitur maður og hógvær og hófsmaður um alla hluti. Engi var hann afreksmaður um vöxt eða afl sem Egill faðir hans því að svo er sagt af fróðum mönnum að Egill hafi mestur kappi verið á Íslandi og hólmgöngumaður og mest ætlað af bóndasonum, fræðimaður var hann og mikill og manna vitrastur. Þorsteinn var og hið mesta afarmenni og vinsæll af allri alþýðu. Þorsteinn var vænn maður, hvítur á hár og eygur manna best.
Svo segja fróðir menn að margir í ætt Mýramanna, þeir sem frá Egli eru komnir, hafi verið menn vænstir en það sé þó mjög sundurgreinilegt því að sumir í þeirri ætt er kallað að ljótastir menn hafi verið. Í þeirri ætt hafa og verið margir atgervismenn um marga hluti sem var Kjartan Ólafsson pá og Víga-Barði og Skúli Þorsteinsson. Sumir voru og skáldmenn miklir í þeirri ætt, Björn Hítdælakappi, Einar prestur Skúlason, Snorri Sturluson og margir aðrir.
Þorsteinn átti Jófríði Gunnarsdóttur Hlífarsonar. Gunnar hefir best vígur verið og mestur fimleikamaður verið á Íslandi af búandmönnum, annar Gunnar að Hlíðarenda, þriðji Steinþór á Eyri.
Jófríður var átján vetra er Þorsteinn fékk hennar. Hún var ekkja. Hana hafði átt fyrr Þóroddur son Tungu-Odds og var þeirra dóttir Húngerður er þar fæddist upp að Borg með Þorsteini. Jófríður var skörungur mikill.
Þau Þorsteinn áttu margt barna en þó koma fá við þessa sögu. Skúli var elstur sona þeirra, annar Kollsveinn, þriðji Egill. Dóttir þeirra var Helga hin fagra, sem er lykilpersóna í Gunnlaugs sögu ormstungu.
Mercedes-Benz GLK
Mercedes-Benz GLK er lítill lúxusjeppi sem var fyrst sýndir á bílasýningunni í Peking 2008 en var settur á markað 2009.
Þegar GLK kom fyrst á markað í Þýskalandi var eingöngu hægt að fá hann með fjórhjóladrifi.
1553
Árið 1553 (MDLIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Hvítgreni
Hvítgreni (fræðiheiti: Picea glauca) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 15-30 m hæð og 1 m stofnþvermáli. Hvítgreni er langlíft og nær allt að 700 ára aldri.
Uppruni hvítgrenis er norðurhluti Norður-Ameríku þar sem það myndar samfellt skógbelti frá Alaska til Nýfundnalands. Hvítgreni er það tré sem hefur nyrstu útbreiðslu í Norður-Ameríku en það vex að óshólmum Mackenziefljóts á 69⁰ breiddargráðu.
Hvítgreni er náskylt bæði blágreni, sem vex í suðurhluta Klettafjallanna, og sitkagreni, sem vex nær Kyrrahafsströndinni, og blandar kyni með báðum þessum tegundum. Blendingur hvítgrenis og sitkagrenis er þekktur sem sitkabastarður eða hvítsitkagreni.
Nytjar
Hvítgreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Það er stundum notað sem jólatré, þó sjaldnar en rauðgreni.
David Odonkor
180px|David Odonkor
David Odonkor (fæddur 21. febrúar árið 1984 í Bünde) er þýskur fyrrverandi  knattspyrnumaður.
Hann þreytti frumraun sína í þýsku úrvalsdeildinni snemma árs 2002. Odonkorr var mjög fljótur leikmaður.
Árið 2006 var honum óvænt bætt í leikmannahóp Jürgen Klinsmann fyrir HM 2006. Rétt áður, 30. maí, árið 2006, lék hann sinn fyrsta landsleik, í vináttulandsleik gegn Japan (2-2). Faðir Odonkor er frá Gana, en hann fyrir landslið Þýskalands. Eftir að leikmannaferlinum lauk gerðist hann knattspyrnustjóri.
Yasunari Kawabata
thumb|right|Yasunari Kawabata Yasunari Kawabata (11. júní 1899 – 16. apríl 1972) var japanskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1968.
Ævi og störf
Kawabata fæddist í Osaka, missti foreldra sína á unga aldri og ólst því upp hjá afa sínum og ömmu, sem einnig féllu frá áður en hann komst af unglingsaldri, auk þess sem eina systir hans dó þegar hann var ellefu ára. Kawabata taldi síðar að fjölskyldumissirinn hefði öðru fremur mótað sig sem rithöfnd. Eftir þessi áföll fluttist pilturinn til móðurfjölskyldu sinnar. Hann stundaði háskólanám í Tókýó og varð á þeim árum fyrir talsverðum áhrifum frá verkum Rabindranath Tagore, indverska Nóbelskáldsins.
Eftir útskrift sinnti Kawabata jöfnum höndum ritstörfum og blaðamennsku. Hann hlaut snemma athygli fyrir smásögur sínar og var orðinn þekkt nafn í japönskum bókmenntum vel fyrir þrítugt. Skáldsögur hans nutu þó mestra vinsælda. Snælandið (japanska: Yukiguni) sem birtist sem framhaldssaga á árunum 1935-37 er líklega kunnust þeirra, en auk hennar voru bækurnar Þúsund trönur (japanska: Senbadzuru) og Gamla höfuðborgin (japanska: Koto) nefndar sérstaklega í rökstuðningi sænsku Nóbelsnefndarinnar þegar hann fékk bókmenntaverðlaunin árið 1968.
Landakotsskóli
Landakotsskóli er einkarekinn grunnskóli fyrir nemendur í 1.-10. bekk. Skólinn er til húsa að Túngötu 15 við Landakotstún í Vesturbæ Reykjavíkur.
Skólinn tók til starfa árið 1896 og er einn elsti grunnskóli landsins. Skólinn var rekinn af Kaþólsku kirkjunni til ársins 2005 en er nú rekinn sem sjálfseignarstofnun undir sjálfstæðri stjórn.
Eftir aldamót kom upp hneykslismál varðandi skólann þegar nemendur stigu fram og ásökuðu skólastjóra og kennara um kynferðislega misnotkun.
Þekktir nemendur
Vigdís Finnbogadóttir
Junji Kawano
Junji Kawano (fæddur 11. júlí 1945) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Oxunartala
Oxunarstig eða oxunartala er skilgreind sem summa neikvæðra og jákvæðra hleðslna í frumeind, sem að óbeint gefur til kynna fjölda rafeinda sem að hún hefur tekið eða gefið af sér. Oxunartala er hentugt nálgunarhugtak þegar unnið er með flókin rafefnafræðileg ferli sem að auðveldar fyrir að fylgjast með rafeindum og hjálpar til við að tryggja að þær hafi varðveist. Þetta er sérstaklega nytsamlegt í framsetningu á flóknum hálfhvörfum í oxun-afoxunarhvörfum.
Frumeindir eru skilgreindar með oxunartölu núll, sem að þýðir að þær eru raffræðilega hlutlausar. Jákvæðar róteindir í kjarnanum halda jafnvægi við neikvæða rafeindaskýið sem að umlykur þær, þar sem sami fjöldi er af báðum. Ef að frumeind gefur af sér rafeind, hefur hún fleiri róteindir en rafeindir og verður jákvætt hlaðin. Þessi jón er sögð hafa oxunartölu +1. Aftur á móti ef að frumeindin tekur við rafeind, verður hún neikvætt hlaðin og fær því oxunartöluna −1. Af þessu má sjá að ef frumeind, eða jón, gefur af sér rafeind við efnahvörf eykst oxunarstig þess um eitt, en ef hún tekur við rafeind minnkar oxunarstig hennar um eitt.
Framsetning
Oxunartölur eru táknaðar í efnaheitum með rómverskum tölustöfum innan sviga strax á eftir nafni frumefnisins. Til dæmis, járnjón, með oxunarstigið +3 er táknað sem járn(III). Mangan með oxunarstig +7, og finnst í manganoxíði, er gefið nafnið mangan(VII)oxíð. Ástæðan fyrir því að oxunartölur eru hafðar með nafninu er eingöngui til að skilja á milli mismunandi efnasambanda með sama frumefni. Jákvæð eða neikvæð hleðsla jónarinnar er ekki skilgreind því hún skiptir ekki máli í þessu sambandi.
Í efnaformúlum er oxunartala jóna skrifuð í hávísi eftir merki frumefnisins. Til dæmis, súrefni(-II) er skrifað sem O2-. Oxunartölur hlutlausra frumeinda eru ekki táknaðar. Eftirfarandi formúla lýsir því þegar frumefnið I2 tekur til sín tvær rafeindir til að fá oxunartöluna -1:
Reglur um oxunartölur
Stundum er ekki strax augljóst frá sameindarformúlu einni saman hvað oxunartala jóna og frumeinda er í þeirri formúlu. Til dæmis, í Cr(OH)3 eru engar oxunartölur til staðar en samt er augljóst að jónatenging á sér stað.
Til eru þónokkrar reglur sem að hægt er að nota til að komast fyrir um oxunartölu sameindar eða jónar:
Svo haldið sé áfram með fyrra dæmið, Cr(OH)3. Í þessu tilfelli hefur súrefnið oxunartölu -2 (ekkert flúor og engin O-O bönd til staðar), og vetnið hefur +1 (bundið við súrefni). Samanlagt hefur þá hýdroxíðþrenningin hleðslu upp á 3 * ( -2 + 1 ) = -3. Sökum þess að efnasambandið er hlutlaust, hlýtur því Cr að hafa hleðsluna +3.
Oxunar-afoxunarhvarfareglur
Þegar unnið er með oxunar-afoxunarhvörf, skilgreina eftirtaldar reglur oxunartöluna:
Oxunartölur frumefna
Flest frumefni hafa fleiri en eina mögulega oxunartölu. Kolefni, til dæmis, hefur níu:
Freyr Alexandersson
Freyr Alexandersson er íslenskur knattspyrnuþjálfari sem þjálfar Lyngby Boldklub. Hann þjálfaði kvennalandsliðið í 5 ár og var aðstoðarþjálfari karlalandsliðsins hjá Erik Hamrén. Freyr starfaði sem leikgreinandi fyrir HM 2018 í Rússlandi. Hann spilaði sem varnarmaður á fótboltaferli sínum, lengst af hjá Leikni.
Kennslufræði minjasafna
Kennslufræði minjasafna (Museumspædagogik) lýtur að kennslu sem notar söfn og safnmuni sem kennslutæki. Innlifun og skapandi vinnuferlar eru dæmigerðir þættir í námsferlinu þar sem hugsanir og hugarflug gestsins er virkjað til þess að sýna hvernig aðstæður gætu hafa verið.
Kennslufræði menningarumhverfis
Kennslufræði menningarumhverfis (Kulturmiljøpædagogik) fjallar um nám/kennslu, sem stundað í eða tengist menningarumhverfi eins og fornleifasvæðum, menningarsögulegum byggingum og stóru byggingar- og menningarlandslagi. Það sem maður sér, heyrir og skynjar hefur mikla þýðingu fyrir það sem lærist, auk þess að hægt er að staðhæfa að það var einmitt hér sem eitthvað gerðist.
Hertogar af Normandí
thumb|right|Skjaldarmerki Normandíhertoga. Hertogar af Normandí – eða Rúðujarlar, kenndir við Rúðuborg – kallast þeir hertogar, sem ríktu á árabilinu 911–1204 yfir því svæði í Norður-Frakklandi, sem nú kallast Normandí.
Hertogadæmið Normandí stofnaði víkingahöfðinginn Rollo, eða Göngu-Hrólfur, árið 911 með samkomulagi við Karl einfalda Frakkakonung, sem gaf Rollo nafnbótina jarl Normanna. Í staðinn áttu Normannar að sjá um landvarnir, meðal annars gegn víkingum. Í fyrstu var um jarlsdæmi að ræða, en síðar hertogadæmi og var Ríkarður 2. sá fyrsti sem bar formlega titilinn hertogi af Normandí.
Árið 1066 lögðu Normannar, undir stjórn Vilhjálms sigursæla, England undir sig. Varð Vilhjálmur þá konungur Englands, en Normandí var áfram hertogadæmi undir stjórn hans og afkomenda hans. Þetta leiddi til þeirrar undarlegu stöðu að Vilhjálmur var bæði konungur Englands og lénsmaður Frakkakonungs, og var þetta lengi uppspretta ófriðar á milli ríkjanna.
Árið 1204 hertók Filippus 2. Frakkakonungur hertogadæmið á meginlandinu en Ermarsundseyjar voru þó undanskildar. Konungar Englands gerðu áfram kröfu um að halda titlinum hertogi af Normandí, en með samningi milli Englands og Frakklands 1259, gáfu þeir þá kröfu eftir. Síðar reyndu þeir oftar en einu sinni að ná aftur eignum sínum í Frakklandi, einkum í Hundraðárastríðinu, en höfðu ekki erindi sem erfiði.
Listi yfir hertogana
Árið 1204 lagði Filippus 2. Frakkakonungur Normandí undir sig, en konungar Englands gerðu þó kröfu til hertogatitilsins. Með samningi 1259 viðurkenndu þeir yfirráð Frakka.
Konungar Englands réðu áfram yfir Ermarsundseyjunum, sem höfðu verið hluti af hertogadæminu frá 933. Á eyjunum hefur konungurinn samkvæmt hefð alltaf verið kallaður hertogi af Normandí.
Ljósberi
Ljósberi (fræðiheiti: Lynchus alpina eða Silene suecica) er planta sem tilheyrir arfaætt. Ljósberi er fjölært blóm sem ber ljós-fjólublá blóm og vex gjarnan á melum, holtum, í klettum og víðar. Hann hefur striklaga og hárlaus blöð, blómskúfarnir standa í hnapp á enda blómstöngulsins. Hann líkist aðeins geldingahnappi.
Pinus quadrifolia
Pinus quadrifolia, er furutegund ættuð frá syðsta hluta Kaliforníu í Bandaríkjunum og norðurhluta Baja California í Mexíkó, frá 33° 30' N suður til 30° 30' N. Hún er meðalhátt til fjalla, frá 1300 m til 1800 m, sjaldan niður til 900m og einstaka sinnum upp í 2700 m hæð. Hún er sjaldséð og oft dreifð á svæðinu, myndar opna skóga, yfirleitt í bland við einitegundir.
Lýsing
Pinus quadrifolia er smátt til meðalstórt tré, 8 til 15 m hátt og með stofnþvermál að 40 sm, örsjaldan meira. Börkurinn er þykkur, hrjúfur og hreistraður. Barrnálarnar eru 4 til 5 saman, tiltölulega gildar, 2,5 til 5,5 sm langar; gljáandi dökkgrænar með engum loftaugum á ytri hlið, og og þétta skærhvíta rák af loftaugum á innri hlið. Könglarnir eru hnattlaga, 4 til 5,5 sm langir og breiðir lokaðir, grænir í fyrstu, og verða daufgulir við þroska eftir 18 til 20 mánuði, með fáar og þykkar köngulskeljar, yfirleitt 5–10 þeirra með fræi.
Þegar könglarnir opnast við þroska verða þeir 5 til 7 sm breiðir, og haldast fræin á þeim eftir opnun. Fræin eru 10 til 14 mm löng, með þunnri skel, hvítri fræhvítu, og vængstubb um 1 til 2 mm langan; þeim er dreift af fuglinum Gymnorhinus cyanocephalus, sem tínir fræin úr opnum könglunum. Fuglinn geymir mörg fræjanna til að nota síðar, og eru þau stundum ekki nýtt og verða að nýjum trjám.
Blendingar
Pinus quadrifolia blandast oft við nálarfuru (P. monophylla) þar sem búsvæði þeirra mætast í suður Kaliforníu og norðurhluta Baja California. Blendingarnir eru með millibils útlitseinkenni, nálarnar eru 2–3 saman með hluta loftauga á ytra byrði. Það hefur verið lagt til af grasafræðingum að einkennis (holotype) eintak af P. quadrifolia sé í raun af blendingi; sé það rétt fá þá óblandaðir einstaklingar tegundarheitið Pinus juarezensis, eftir Sierra de Juárez í norður Baja California. Hinsvegar hefur það ekki fengið staðfest að þessi eintök séu "hreinni" en áðurnefnt eintak, og fáir grasafræðingar viðurkenna P. juarezensis sem annað en samnefni P. quadrifolia.
Þrátt fyrir hversu auðveldlega þær blandast saman, þá er Pinus quadrifolia erfðafræðilega skyldari Pinus johannis og Pinus culminicola, þrátt fyrir að vera aðskilin þeim með meir en 1000 km.
Nytjar
Ætum fræjunum (furuhnetur) er safnað á öllu útbreiðslusvæðinu, þó hún sé minna mikilvæg en Pinus edulis til þeirra nota. Henni er einnig einstaka sinnum ræktuð sem skrauttré í garða eða sem jólatré. Vegna takmarkaðrar útbreiðslu er fræjunum ekki safnað til að selja. Fræin eru oft étin af fuglum, nagdýrum og öðrum spendýrum. Cahuilla ættbálkurinn í suður Kaliforníu notaði trjákvoðuna til að gera andlitskrem til að varna sólbruna. Þeir notuðu einnig fræin í stað bjrjóstamjólkur handa kornabörnum og þeu voru einnig möluð og blandað við vatn til drykkjur. Að auki voru fræin ristuð og étin heil eða gerð í mauk. Þau voru mikilvæg verslunarvara við aðra ættbálka á svæðinu. Barrnálarnar og ræturnar voru mikilvæg í körfugerð, og börkurinn notaður í húsaþök. Trjákvoðan var notuð til að gera við potta og til að festa örvaroddá á sköft. Viðurinn var nýttur til hitunar og ilms þar sem hann brennur vel og hefur þægilegan ilm.
Leyndardómur Mayanna
thumb|right|Bob Moran Nr. 24 Leyndardómur Mayanna er unglingasaga eftir Henri Vernes.
Söguþráður
Þjóðsögn greinir frá því, að í frumskógum Mið-Ameríku leynist týnd borg, þar sem geymd væri Gullbók Maya hinna fornu, og hefði að geyma, ef til vill, leyndardóma nú horfinnar menningar. Clairembart prófessor hefur öðlast vissu fyrir því, að borg þessi sé til og sömuleiðis Gullbókin. Ásamt Bob Moran og Bill Ballantine ræðst hann í ferðalag inn í frumskóginn í leit að þessari dularfullu borg. Auk þeirra hættu, sem stafaði af náttúrufyrirbærum á leið rannsóknarmanna, bætist við hin stöðuga leyndardómsfulla „Nálægð“ (Bob giskaði á að það væri andi, sem tilheyrði hinum fornu Mayum), sem sífellt lét á sér bæra og lagði óteljandi gildrur á leið þeirra félaga. Heppnast Bob enn þá einu sinni að yfirbuga fjendur sína? Heppnast honum að komast að leyndarmáli Mayanna? Moran, Clairembart og Bill Ballantine hefðu haft óteljandi gildar ástæður til þess að hætta þessum leiðangri og oft lá við að ævintýrið endaði með flótta eða dauða.
Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Prófessor Aristide Clairembart, Frank Reeves, Samúel Higgins, Loomie
Sögusvið
Miami, Bandaríkin, Ciudad Tobago, Mexíkó
Þættir Aðþrengdra eiginkvenna
Aðþrengdar eiginkonur er bandarískur sjónvarpsþáttur sem var frumsýndur á ABC stöðinni þann 3. október 2004 í Bandaríkjunum.
Aðþrengdar eiginkonur fylgist með lífum fjögurra kvenna - Susan (Teri Hatcher), Lynette (Felicity Huffman), Bree (Marica Cross) og Gabrielle (Eva Longoria) - með augum Mary Alice (Brenda Strong), látins nágranna og vinkonu.
Fyrsta þáttaröð: 2004–2005
Fyrsta þáttaröðin fór í loftið 3. október 2004 (í Bandaríkjunum) og innihélt hún alls 23 þætti og einn auka þátt. Þátturinn byrjar með dularfullu sjálfsmorði Mary Alice Young á fallegum degi í úthverfunum, í götu sem heitir Bláregnsslóð. Mary Alice, sem talar yfir þættina eftir dauða sinn, átti fjórar vinkonur: Bree Van de Kamp, hina fullkomnu móður sem átti tvo unglinga og reynir að bjarga hjónabandinu sínu; Lynette Scavo, fjögurra barna móðirin og er eiginmaður hennar alltaf á ferðalögum; Susan Mayer, fráskilda móðirin sem leitar að ástinni og finnur hana hjá nýja nágrannanum, Mike Delfino, sem á sitt eigið leyndarmál; og Gabrielle Solis, snobbuðu fyrrverandi módeli sem heldur framhjá eiginmanninum sínum. Á meðan þær reyna að vera góðar eiginkonur og mæður reyna vinkonurnar fjórar að komast að því af hverju Mary Alice framdi sjálfsmorð. Þær uppgötva kúgunarbréf til Mary Alice í dótinu hennar og kasettu sem kastar fram raunverulega nafninu hennar, Angela, og skrýtin hegðun eiginmanns hennar fær þær til að kafa dýpra í mál vinkonu sinnar.
Jaén (hérað)
thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Jaén héraðs í Andalúsíu á Spáni Jaén er hérað í Andalúsíu á Spáni. Þar er mikil ólífurækt.
Skammstöfun
Reglur um skammstöfun í íslensku
Í íslensku gilda þær málvenjur að settur er punktur á eftir hverju heilu orði sem er stytt t.d. „og fleira“ sem er skammstafað sem „o.fl.“ og „þar á meðal“ sem er skammstafað „þ. á m.“. Ekki er settur punktur þegar fyrri hluti orðs er skammstafaður, t.d. Rvík fyrir Reykjavík, ef skammstafað er SI viðskeyti (10 m, 15 km) og ef stofnun eða fyrirtæki er skammstafað t.d. RARIK.
Um notkun punkts
Þegar orð er stytt kemur punktur á eftir því: Punktur er settur á eftir hverju heilu orði sem stytt er, þegar tvö orð eru stytt eru settir punktar á eftir hverju styttu orði: Hins vegar er ekki settur punktur þegar fyrri hluti orðs er skammstafaður: Ekki er heldur settur punktur á eftir skammstöfunum í mælikerfinu (nánar til getið metrakerfinu): og heldur er ekki bætt við punkti við skammstafanir af erlendum uppruna
Um stafbil
Ekki er notast við stafbil á milli tveggja orða sem eru skammstöfuð nema afan við skammstöfun sem er meira en einn stafur og milli tveggja skammstafana sem báðar eru sjálfstæð eining: Í dæmunum hér á undan er ekki notað bil, enda eru liðir á undan síðasta lið aðeins einn stafur. Hins vegar:
Því að liðirnir á undan þeim síðasta eru annaðhvort tveir stafir eða fleiri (cand. med.) eða hvor um sig sjálfstæðar einingar (ef. ft., o.fl. o.fl)
Mongólalykill
Mongólalykill (fræðiheiti Primula vialii) er blóm af ættkvísl lykla.
Tilraunasálfræði
Tilraunsálfræði  er jafngömul sálfræðinni. Í tilraunasálfræði er tilraunaaðferð náttúruvísinda beitt til að rannsaka huga, heila og hegðun manna, og jafnvel dýra. Aðrar aðferðir eins og viðtöl, spurningalistar og ferilkannanir eru lítið sem ekkert notaðar.
Nú á dögum er tilraunasálfræði nánast einungis aðferðafræði, fremur en sérstök undirgrein, og starfa þeir sem nýta sér þessar tilraunaaðferðir innan greina eins og hugrænnar sálfræði, skynjunarsálfræði, atferlisgreiningar og lífeðlislegrar sálfræði. Tilraunasálfræði hefur líka snertifleti við félagssálfræði, klíníska sálfræði og þroskasálfræði, þó að í þeim greinum séu einnig notaðar aðrar aðferðir en tilraunir.
Nafnið, tilraunasálfræði, er enn notað, en þó einkum í nöfnum félagasamtaka, vísindatímarita og kúrsa í háskólum.
1802
thumb|right|[[Síamstvíburar|Samvaxnir tvíburar fæddust í Rangárþingi.]] thumb|right|Svíar reyndu hvað eftir annað að banna [[kaffidrykkju.]] Árið 1802 (MDCCCII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Nature
Nature er alhliða tímarit um vísindi og meðal virtustu tímarita sinnar tegundar í heiminum. Það kom fyrst út 4. nóvember 1869. Ólíkt flestum vísindatímaritum, sem fjalla um ákveðin svið vísindanna, en líkt og meginkeppinauturinn, þ.e. tímaritið Science, fjallar Nature um allar greinar raunvísindanna. Tímaritið kemur út vikulega og er ritrýnt.
Markhópur tímaritsins er einkum vísindamenn en samantektir og fylgigreinar gera margar greinar tímaritsins skiljanlegar upplýstum almenningi sem og vísindamönnum sem starfa í öðrum greinum vísindanna. Tímaritið birtir einnig fréttir tengdar vísindum, álitsgreinar og greinar um vísindasiðfræði.
Mikilvægar greinar
Margar mikilvægar greinar hafa birst í Nature. Eftirfarandi er úrval mikilvægra greina sem birtust fyrst í Nature og höfðu allar mikil áhrif. (Greinarnar eru í aldursröð frá elstu til yngstu.)
Jón Arason
thumb|right|Jón Arason biskup. Mósaíkmynd á vegg yfir gröf hans í turni Hóladómkirkju. Jón Arason (1484 – 7. nóvember 1550) Hólabiskup var síðasti kaþólski biskupinn á Íslandi fyrir siðaskipti. Hann var einnig skáld og athafnamaður og flutti til Hóla fyrstu prentsmiðjuna á Íslandi. Hann var tekinn af lífi ásamt tveimur sonum sínum í Skálholti 1550.
Uppruni og frami
Jón var sonur Ara Sigurðssonar, bónda á Laugalandi í Eyjafirði, sonar Sigurðar Jónssonar, sem var príor í Möðruvallaklaustri 1439-1492, og konu Ara, Elínar bláhosu Magnúsdóttur. Ari dó þegar Jón var ungur og ólst hann upp með móður sinni á Grýtu, kotbýli skammt frá Munkaþverárklaustri, en þar var ábóti Einar Ísleifsson frændi Elínar og hafa mæðginin líklega verið þar í skjóli hans. Löngu seinna orti Jón gamansama vísu þar sem hann lét sem Grýta hefði verið mikil kostajörð samanborið við helstu höfuðból Eyjafjarðar: Ýtar buðu Grund við Grýtu / Gnúpufell og Möðruvelli / en ábótinn vill ekki láta / aðalból, nema fylgi Hólar.
Oft mun þó hafa verið þröngt í búi hjá mæðginunum á Grýtu en Einar ábóti liðsinnti frænda sínum, lét hann vinna fyrir mat sínum í klaustrinu og veitti honum menntun. Ekki er þó víst hve mikil sú menntun var og að minnsta kosti þótti latínukunnátta hans ekki mikil en sagt að þeim mun meiri þekkingu hafi hann haft á norrænum fræðum. Frændi hans var líka með lærðustu mönnum og rak skóla í klaustrinu. Líklega hefur Jóni líkað vistin þar vel því að hann setti börn sín þar til mennta síðar.
Biskupsefni
Gottskálk andaðist 28. desember 1520 og má segja að Jón hafi þá þegar tekið öll völd á Hólum. Hann var svo kosinn biskup en vígsluför hans dróst næstu árin. Hann tók við ýmsum óloknum málum Gottskálks, meðal annars deilu um eignir Jóns Sigmundssonar lögmanns, sem reyndar lést sama ár og Gottskálk, en Jón reyndi að ná eignum af Einari syni hans. Einar leitaði ásjár hjá Teiti Þorleifssyni lögmanni í Glaumbæ og urðu átök á milli manna þeirra biskups og Teits í Sveinsstaðareið, þar sem einn biskupsmanna féll og nokkrir særðust en Grímur Jónsson lögmaður á Stóru-Ökrum skaut ör í handlegg Teits lögmanns og hélt Teitur því fram að Jón Arason hefði haldið sér föstum.
Árið 1522 kom Ögmundur Pálsson til landsins, nývígður Skálholtsbiskup, og var hann andsnúinn Jóni og vildi fá sinn mann, Jón Einarsson, sem Hólabiskup. Hann kom norður með sveina sína og ætlaði að handtaka Jón en hann flúði út í þýskt skip sem lá í Kolbeinsárósi og varð Ögmundur frá að hverfa. Jón sigldi svo út og fékk biskupsvígslu 1524 þótt Ögmundur sendi Jón Einarsson og léti hann ásaka Jón um ýmsa glæpi, þar á meðal stórþjófnað. Erkibiskup valdi fremur Jón Arason en hann útvegaði nafna sínum Odda, eitt besta prestakall landsins, í sárabætur og voru þeir vinir þaðan í frá.
Biskupstíð
thumb|right|Hóladómkirkja. Turninn var reistur til minningar um Jón Arason árið 1950. Þegar Jón kom heim 1525 reið hann með 900 manna lið til alþingis en Ögmundur var með enn fjölmennara lið og lá við að til bardaga kæmi en því tókst þó að afstýra. Sættust biskuparnir svo og héldu sáttina upp frá því. Fljótlega eftir heimkomuna tók Jón aftur upp mál sitt við Teit og fékk hann dæmdan sekan og útlægan og eignir hans hálfar til konungs. Teitur var rekinn frá Glaumbæ en Hrafn Brandsson tengdasonur Jóns settist þar að. Teitur hélt þó eftir eignum sínum á Austurlandi, svonefndum Bjarnaneseignum, og seldi þær Ögmundi biskupi, en Jón taldi hann ekkert umboð hafa til þess.
Þegar Gissur Einarsson tók við Skálholtsbiskupsdæmi árið 1542 gerðu þeir Jón með sér samkomulag um að halda frið. Kristján 3. Danakonungur hélt einnig frið við Jón og gerði ekkert til að koma á siðaskiptum í Hólabiskupsdæmi, enda var markmið hans fyrst og fremst að hnekkja veldi Þjóðverja á hafinu við Ísland og fá yfirráð yfir helstu útróðrastöðvum landsins, sem voru flestar í Skálholtsbiskupsdæmi. Einnig samdi konungur við Hólabiskup um að fá brennistein hjá honum úr brennisteinsnámunum fyrir norðan. Og árið 1542 sendi Jón Sigurð son sinn og Ólaf Hjaltason prest í Laufási, skjólstæðing sinn, á konungsfund og dvöldust þeir við hirðina um veturinn.
Ekki sat Jón þó alveg á friðarstóli, hann ákvað að ná undir sig Bjarnaneseignum og fór austur þeirra erinda í svonefndri Bjarnanesreið og náði eignunum, þrátt fyrir andstöðu Gissurar, en konungur studdi Jón.
Uppreisnarbiskup
Gissur Einarsson dó snemma árs 1548 og þá ákvað Jón að grípa tækifærið og gaf út bréf 21. apríl þar sem hann tók sér erkibiskupsvald yfir Íslandi. Hann reið svo til Skálholts til að hertaka biskupssetrið og láta kjósa nýjan biskup. En heimamenn voru við öllu búnir og eftir fimm daga umsátur gafst Jón upp á þófinu og hélt burt. Hann lét í leiðinni kjósa Sigvarð Halldórsson ábóta í Þykkvabæ sem biskupsefni og sendi hann út til að fá vígslu, sem hann fékk vitaskuld ekki; Sigvarður lést ytra 1550 og er sagt að hann hafi þá verið búinn að taka lútherstrú. Biskupsefni mótmælenda, Marteinn Einarsson, var aftur á móti vígður.
Marteinn kom heim 1549 en þá brá Jón við, sendi syni sína, Ara og Björn, að handtaka hann og færðu þeir hann til Hóla þar sem hann var í varðhaldi næsta árið. Og vorið 1550 fór Jón í Skálholt, lét grafa lík Gissurar biskups upp og dysja hann utangarðs sem villutrúarmann. Um sumarið reið hann svo til alþingis og fékk þar samþykkt að Íslendingar skyldu taka upp kaþólsku að nýju. Hann og synir hans fóru líka um, handtóku marga helstu forystumenn lútherskra, þvinguðu þá til að taka aftur upp kaþólskan sið eða hröktu þá úr landi. Jón sagði þá að hann hefði nú undir sér allt Ísland nema hálfan annan kotungsson - og átti þá við Gleraugna-Pétur Einarsson, bróður Marteins biskups, og Daða Guðmundsson í Snóksdal, mág Marteins.
Endalok
thumb|left|Kirkjugarðurinn á Sauðafelli, þar sem feðgarnir voru handteknir. Haustið 1550 hugðust þeir feðgar svo útrýma síðustu andspyrnunni innanlands og höfðu búið sig undir átök við sendimenn Danakonungs, meðal annars með því að reisa virki á Hólum. Þeir riðu austur í Dali og hugðust ná Daða í Snóksdal á sitt vald, annaðhvort með vopnavaldi eða samningum. Þeir settust upp á Sauðafelli og var lið þeirra ekki fjölmennt. Þar biðu þeir átekta í nokkra daga en á meðan safnaði Daði liði og kom að þeim. Þeir feðgar hörfuðu inn í kirkjuna og voru handteknir þar eftir stutt átök. thumb|Minnisvarði um Jón í Skálholti þar sem hann var hálshöggvinn ásamt sonum sínum. Daði kom þeim feðgum svo í Skálholt í hendur Kristjáns skrifara, umboðsmanns konungs. Öll skip voru farin frá landinu og ekki hægt að senda þá út undir dóm konungs. Til stóð að halda þeim föngnum til næsta alþingis á Bessastöðum en Kristján vildi það ekki því að von var á fjölda norðlenskra útróðrarmanna þar í nágrennið um veturinn og eins víst að þeir mundu freista þess að bjarga feðgunum. Jón Bjarnason Skálholtsráðsmaður sagðist þá þekkja ráð sem mundi duga; öxin og jörðin geymdu þá best. Þetta varð úr, enda sagði Kristján að á meðan þeir lifðu yrði aldrei friður á Íslandi, og voru þeir feðgar hálshöggnir 7. nóvember 1550. Þar með lauk kaþólskum sið á Íslandi allt þar til trúfrelsi komst á á Íslandi með stjórnarskránni 1874.
Þeir feðgarnir voru grafnir við kórbak í Skálholti en í apríl næsta voru kom flokkur Norðlendinga, gróf líkin upp, setti í kistur og héldu á brott. Þeir þvoðu líkin á Laugarvatni en fluttu þau síðan norður til Hóla og var hvarvetna hringt kirkjuklukkum þar sem líkfylgdin fór hjá. Þjóðsagan segir að aðalklukka dómkirkjunnar, Líkaböng, hafi farið að hringja sjálfkrafa þegar líkfylgdin kom á Hrísháls, þar sem fyrst sér heim til Hóla, og rifnað þegar hún nálgaðist kirkjuna. Á Hólum voru þeir feðgar svo jarðsungnir.
Skáld og prentfrömuður
Jóns er líka minnst fyrir það að hann flutti fyrstu prentsmiðjuna til landsins. Ekki er fullvíst hvaða ár það var en líklega hefur það verið um eða laust fyrir 1530 og hefur verið miðað við það ártal. Hann fékk sænskan mann, Jón Matthíasson eða Mattheusson, til landsins sem prentara. Aðallega voru prentaðar guðsorðabækur í Hólaprentsmiðju á dögum Jóns.
Fjölskylda
Fylgikona Jóns var Helga Sigurðardóttir (um 1485 - eftir 1559), dóttir Sigurðar prests í Múla í Aðaldal, sonar Barna-Sveinbjarnar Þórðarsonar prests í Múla. Helga hafði áður fylgt öðrum presti og átti með honum dóttur, Þóru Ólafsdóttur, sem ólst upp sem dóttir Jóns og varð fylgikona Tómasar Eiríkssonar, prests á Mælifelli og seinna ábóta á Munkaþverá. Börn Jóns og Helgu voru:
Ari Jónsson (f. um 1508, d. 7. nóvember 1550), lögmaður í Möðrufelli í Eyjafirði. Kona hans var Halldóra, dóttir Þorleifs Grímssonar sýslumanns á Möðruvöllum í Eyjafirði.
Magnús Jónsson (d. 1534), prestur á Grenjaðarstað. Fylgikona hans var Kristín dóttir Vigfúsar Erlendssonar hirðstjóra.
Björn Jónsson (d. 7. nóvember 1550), prestur á Melstað í Miðfirði. Fylgikona hans var Steinunn, dóttir Jóns ríka Magnússonar á Svalbarði og konu hans, Ragnheiðar á rauðum sokkum Pétursdóttur.
Þórunn Jónsdóttir (f. um 1511, d. 13. desember 1593). Fyrst giftist hún Hrafni Brandssyni lögmanni í Glaumbæ og var þá aðeins 14-15 ára. Hrafn dó 1528 og 1533 giftist Þórunn Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni á Grund. Hann dó 1549 og tveimur árum síðar giftist Þórunn Þorsteini Guðmundssyni, lögréttumanni á Grund, sem dó 1571.
Helga Jónsdóttir, húsfreyja í Stóradal undir Eyjafjöllum. Maður hennar var Eyjólfur Einarsson lögréttumaður í Stóradal.
Sigurður Jónsson (f. um 1520, d. 1595), prestur á Grenjaðarstað. Fylgikona hans var Sesselja, dóttir Péturs Loftssonar í Stóradal í Eyjafirði, sem var einhver auðugasti maður á Íslandi um sína daga.
Fjölnir
Í fyrsta hefti Fjölnis 1835 segir svo frá skiptum Jóns Arasonar við lúterska trú:
Tsuyoshi Kunieda
Tsuyoshi Kunieda (fæddur 18. september 1944) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 2 leiki með landsliðinu.
Kennslufræði skjalasafna
Kennslufræði skjalasafna (Arkivpædagogik) fjallar um kennslu sem fram fer í skjalasafni. Skjöl og skjalaflokkar eru þau kennslutæki sem byggt er á. Heimildirnar tala beint til gestsins og geta því svarað spurningum hans milliliðalaust. Uppgötvunargleði og áðreiðanleiki eru einkennandi þættir í námsferlinu.
E. E. Evans-Pritchard
Edward Evan Evans-Pritchard (21. september 1902 - 11. september 1973) var breskur mannfræðingur og átti sinn þátt í því að þróa félagsmannfræði í Bretlandi. Hann var prófessor við Oxfordháskóla og kenndi þar mannfræði á árunum 1946-1970.
Evans-Pritchard fæddist í Sussex á Englandi og nam við London School of Economics. Þar komst hann í kynni við hugmyndir mannfræðingsins Bronisław Malinowski sem m.a. var talsmaður þess sjónarhorns að rökhyggja byggi að baki því hvernig samfélög manna væru uppbyggð.
Evans-Pritchard hóf sína fyrstu vettvangsrannsókn árið 1926 meðal Azande manna. Með þeirri rannsókn aflaði hann sér hvoru tveggja doktorsgráðu (1927) og efniviðar í bók sína Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande sem kom út árið 1937. Galdrar Azande manna voru eitt hans helsta hugðarefni og færði hann rök fyrir því að galdrar væru byggðir á rökhugsun og væru þar með rökrétt atferli. Hann gerði síðar vettvangsrannsókn meðal Nuer manna í Afríku og gaf út bókina The Nuer árið 1940 sem telja má til þekktustu verka mannfræðinga 20. aldar. Í The Nuer kom fram áhugi hans á pólitísku skipulagi, uppbyggingu og hugsunarhætti fólksins sem hann rannsakaði.
Meðal samstarfsmanna Evans-Pritchard við Oxfordháskóla voru A. R. Radcliffe-Brown og Meyer Fortes, einnig mannfræðingar. Saman gáfu þeir út bókina African Political Systems þar sem þeir gerðu tilraun til að flokka afrísk stjórnkerfi í tvo hópa: með eða án miðstýrðs stjórnkerfis. Evans-Pritchard og Fortes höfðu báðir gert vettvangsrannsókn meðal hópa með liðskipt ættarkerfi og höfðu áhuga á því hvernig stjórnmál gengu fyrir sig í samfélögum án miðstýrðs stjórnkerfis. Evans-Pritchard var sleginn til riddara árið 1971.
Beauveria bassiana
Beauveria bassiana er svepptegund sem kemur fyrir náttúrulega í jarðvegi og er sníkjuvara á ýmsum liðdýrum, og veldur svonefndum white muscardine disease. Hann er notaður sem lífræn vörn gegn fjölda meindýra af skordýraætt. Verið er að rannsaka notkun hans gegn veggjalús og moskítóflugu.
Uppgötvun og nafn
Tegundin heitir eftir ítalska skordýrafræðingnum Agostino Bassi, sem uppgötvaði 1815 sveppinn sem ástæðu "muscardine disease". Sveppurinn var einnig áður nefndur Tritirachium shiotae. Nafnið B. bassiana hefur löngum verið notað yfir tegundasafn af svipuðum og skyldum "línum" (isolates). Rehner and Buckley haffa sýnta að B. bassiana samanstendur af fjölda aðgreindra "lína" sem ættu að vera flokkaðar sem aðskildar tegundir og ættkvíslinni Beauveria var endurlýst með tilnefnda gerð fyrir B. bassiana 2011.
Skyldleiki við Cordyceps og aðra sveppi
Beauveria bassiana er anamorph (kynlaust fjölgandi form) af Cordyceps bassiana. Kynjaða formið hefur aðeins fundist í austur Asíu.
Leonardo da Vinci
thumb|right|Þessi mynd af Leonardo eftir [[Francesco Melzi frá um 1515 til 1518 er eina samtímamyndin sem er örugglega talin vera af honum.]] Leonardo di ser Piero da Vinci (15. apríl 1452 – 2. maí 1519) var ítalskur endurreisnarmaður; málari, myndhöggvari, arkitekt, vísindamaður, stærðfræðingur, verkfræðingur og uppfinningamaður sem kom inn á ýmis svið, svo sem líffærafræði, tónlist, náttúrufræði, rúmfræði, kortagerð og grasafræði. Hann var lengi fyrst og fremst þekktur sem myndlistarmaður, en hefur síðar orðið frægur fyrir umfangsmiklar og ítarlegar stílabækur þar sem hann teiknaði og skrifaði um ýmis efni, eins og líffærafræði, stjörnufræði, grasafræði, kortagerð, málun og steingervingafræði. Vegna snilligáfu sinnar hefur Leonardo verið nefndur sem dæmi um hinn fullkomna húmanista endurreisnartímans.
thumb|Vítrúvíski maðurinn Leonardo da Vinci fæddist utan hjónabands árið 1452, hugsanlega í þorpinu Vinci nálægt Flórens á Ítalíu. Foreldrar hans voru lögmaðurinn Piero Frusino di Antonio da Vinci og verkakonan Catarina. Faðir Leonardo kvæntist fjórum sinnum og eignaðist hann tólf hálfsystkini. Hann var í litlu sambandi við þau, meðal annars vegna mikils aldursmunar, og lenti í deilum við þau vegna arfs föður síns þegar hann lést. Leonardo gerðist lærlingur hjá myndlistarmanninum Andrea del Verrocchio í Flórens. Síðar starfaði hann lengi sem hirðmálari hjá Ludovico Sforza í Mílanó. Eftir það sneri hann aftur til Flórens um stutt skeið og fór svo til Rómar þar sem hann starfaði fyrir Leó 10. páfa, ásamt bæði Michelangelo og Raffaello Sanzio. Eftir fund páfa og Frans 1. Frakkakonungs í Bologna árið 1516, gekk Leonardo í þjónustu hans og flutti í herragarðinn Clos Lucé í Amboise þar sem hann bjó til dauðadags. Hann vann ýmis verk fyrir konung eins til dæmis ljónastyttu sem gat gengið. Leonardo da Vinci lést 67 ára árið 1519 vegna heilablóðfalls. Góður vinur hans, Francesco Melzi, fékk stærsta hlutann af arfi hans, bæði reiðufé, málverk og ýmsa persónulega muni. Leonardo er grafinn í kapellu heilags Húberts í kirkju í höllinni Château d'Amboise í Frakklandi.
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma (f. 26. október 1959), oft einfaldlega kallaður Evo, er bólivískur stjórnmálamaður sem var forseti Bólivíu frá árinu 2006 til ársins 2019. Hann er fyrsti forseti landsins sem er af amerískum frumbyggjaættum. Stjórn hans einbeitti sér að vinstrisinnuðum stefnumálum, baráttu gegn fátækt og spornun við áhrifum Bandaríkjanna og fjölþjóðlegra fyrirtækja í Bólivíu. Morales er sósíalisti og formaður bólivísku Sósíalistahreyfingarinnar (Movimiento al Socialismo eða MAS).
Beauveria bassiana
Notkun sem lífræn vörn
Sem tegund lifir Beauveria bassiana á mjög mörgum tegundum skordýra. Hinsvegar eru mismunandi gerðir ("strain") sem eru breytileg með hýsla, sum hafa fáa hýsla, eins og Bba 5653 sem er mjög virkt gegn lirfum Plutella xylostella og drepur mjög fáar aðrar gerðir af lirfum fiðrilda. Aðrar gerðir eru með mjög breiðan hýslahóp og ætti að fara varlega með notkun á þeim þar sem þau gætu skaðað nytjategundir.
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci er ekki síður minnst fyrir fjölmargar uppfinningar sem hann teiknaði í stílabækur sínar og fæstar urðu að veruleika. Meðal þeirra er hugmynd að „bardagavél“ (eins konar frumgerð skriðdreka), ýmsar tegundir flugvéla, hugmyndir um hagnýtingu sólarorku með linsum, reiknivél og tvöfaldur skipsskrokkur. Tiltölulega fáar af uppfinningum hans voru í raun mögulegar, þar sem bæði málmfræði og verkfræði voru að stíga sín fyrstu skref á þeim árum sem hann lifði. Sumar af uppfinningunum urðu þó að veruleika, eins og vél til að vinda þráð upp á kefli og tæki til að mæla togstyrk víra. Hann gerði mikilvægar uppgötvanir á sviðum líffærafræði, verkfræði, vökvaaflfræði, jarðfræði, ljósfræði og núningsfræði, en gaf þær ekki út, svo þær höfðu lítil áhrif á þróun vísindanna eftir hans dag.
Evo Morales
Æviágrip
Morales er kominn af bændum af Aymara-þjóðerni. Hann fæddist í Isallave í Orinoca-sýslu og hlaut grunnskólanám áður en hann gegndi herskyldu í bólivíska hernum. Hann flutti til Chapare-sýslu árið 1978 og fór að rækta kókarunna. Hann gekk í stéttarfélag kókaræktarmanna og komst til metorða sem baráttumaður gegn tilraunum Bandaríkjamanna til að fá Bólivíumenn til að banna kókaræktun í stríðinu gegn eiturlyfjum. Morales fordæmdi hreyfinguna fyrir banni á kókaræktun og kallaði hana tilraun heimsvaldssinna til að bæla niður menningu frumbyggja Andesfjalla. Hann tók þátt í mótmælaaðgerðum gegn ríkisstjórninni og var handtekinn nokkrum sinnum. Morales hóf þátttöku í stjórnmálum árið 1995, gerðist foringi Sósíalistahreyfingarinnar og var kjörinn á bólivíska þingið. Morales beitti kosningabrögðum í anda lýðhyggju og einbeitti sér bæði að málefnum innfæddra og fátækra samfélagshópa í kosningabaráttum sínum. Meðal annars mælti hann með endurskiptingu ágóða af olíuvinnslu og landeignarumbótum. Árið 2002 var hann rekinn af bólivíska þinginu fyrir að hvetja til mótmæla en hann hlaut þó næstmestan stuðning í forsetakosningum sem haldnar voru sama ár.
Morales var kjörinn forseti árið 2005. Sem forseti var hann fljótur að hækka skatta á kolvetnaiðnaðinn til þess að fjármagna ýmis velferðarverkefni, meðal annars til að berjast gegn ólæsi, fátækt, kynþáttafordómum og kynfordómum. Morales gagnrýndi nýfrjálshyggju opinskátt og dró úr tengslum Bólivíu við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hagvöxtur var mikill snemma á stjórnartíð hans er hann vék Bólivíu frá efnahagslegu frjálslyndi í átt að blönduðu hagkerfi. Morales dró úr bandarískum áhrifum í landinu og styrkti tengsl Bólivíu við aðrar vinstristjórnir sem höfðu komist til valda í Rómönsku Ameríku í „bleiku flóðbylgjunni“ svokölluðu á miðjum fyrsta áratug 21. aldar. Undir stjórn Morales gekk Bólivía meðal annars í Bólivaríska bandalagið fyrir Ameríkuþjóðir sem Hugo Chávez hafði stofnað. Morales vann þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort honum skyldi vikið úr embætti árið 2008 og kynnti í kjölfarið nýja stjórnarskrá sem viðurkenndi Bólivíu sem fjölþjóðlegt ríki. Morales vann endurkjör í forsetaembættið árið 2009 og hélt áfram að koma á vinstrisinnuðum umbótum. Á öðru kjörtímabili hans gekk Bólivía í Suðurbankann og Samfélag rómansk-amerískra og karabískra ríkja. Morales var aftur endurkjörinn árið 2014.
Fiskistigi
thumb|Fiskistigi á [[John Day stíflan|John Day stíflunni í columbiaánni í Bandaríkjunum]] Fiskistigi eða fiskvegur er mannvirki í ám eins og t.d. við stíflur eða stíflugarða til að aðstoða farfiska að hrygningarstöðvum ofar í ánni. Flestir fiskistigar gera fiskunum kleift að fara í kringum fyristöðuna með því að synda upp „þrep“ með litlum hæðarmun, en fiskistigar draga nafn sitt af þessum þrepum sem minna um margt á stiga.
Evo Morales
Æviágrip
Morales hefur verið hrósað fyrir að draga verulega úr fátækt og ólæsi í Bólivíu og hefur verið sæmdur ýmsum alþjóðlegum verðlaunum. Stuðningsmenn hans líta til hans sem verndara frumbyggjaréttinda, náttúruverndar og gegn heimsvaldshyggju. Aftur á móti hafa ýmsir gagnrýnendur hans sakað hann um að standast ekki hugsjónirnar sem hann talar fyrir. Hægrisinnaðir gagnrýnendur hans hafa einnig sakað hann um að vera ofstækisfullan og gerræðislegan auk þess sem þeir saka hann um að hvetja til ólöglegrar kókaínframleiðslu með stuðningi sínum við kókaræktun.
Fiskistigi
Á Íslandi er oftast talað um laxastiga eða silungastiga, enda ekki gerðir fiskvegir fyrir aðrar tegundir.
Evo Morales
Æviágrip
Morales vann endurkjör í þriðja skipti eftir umdeildar kosningar árið 2019. Hann hafði fengið leyfi frá stjórnlagadómstól landsins til að gefa kost á sér í fjórða skipti þrátt fyrir að kjósendur hefðu áður hafnað því í þjóðaratkvæðagreiðslu. Samkvæmt opinberum tölum hlaut Morales um 47 prósent atkvæða og hafði um tíu prósenta forskot á helsta andstæðing sinn, fyrrum forsetann Carlos Mesa, í kosningunum, sem rétt nægði til að sleppa við aðra kosningaumferð. Þar sem Morales hafði talist með aðeins um sjö prósenta forskot á Mesa áður en tíu klukkustunda hlé var gert á atkvæðatalningunni sætti hann ásökunum um kosningasvindl og ríkisstjórnir Bandaríkjanna, Kólumbíu, Argentínu og Brasilíu hvöttu stjórnina til að halda aðra kosningaumferð. Fjöldamótmæli gegn Morales brutust út víða um Bólivíu eftir að Morales var lýstur sigurvegari og lögreglan í sumum borgum landsins, meðal annars höfuðborginni La Paz, gekk í lið með mótmælendunum.
Algebra
thumb|right|Síða úr Kitab al-mukhtasar fi Hisab Al-Jabr wa-al-Moghabalah. Algebra eða merkjamálsfræði, er grein innan stærðfræðinnar sem snýst, í stuttu máli, um óþekktar stærðir og úrvinnslu úr þeim. Orðið er komið úr arabísku, en þetta er stytting á nafni rits eftir Al-Khwarizmi er hét Kitab al-mukhtasar fi Hisab Al-Jabr wa-al-Moghabalah sem þýðir Bók samantektar varðandi útreikning með hjálp tilfærslu og einföldunar; en orðið Al-Jabr (الىابر) þýðir einföldun eða smækkun.
Algebra er frábrugðin talnareikningi fyrst og fremst í því að hún er almennari og fjölbreyttari. Henni má skipta í fimm meginflokka:
Beauveria bassiana
Notkun sem lífræn vörn
Það er sjaldgæft að sveppurinn sýki menn eða önnur dýr, svo það er almennt öruggt sem skordýraeitur. Hinsvegar er að minnsta kost eitt tilfelli um smit í mönnum þekkt, þar sem Beauveria bassiana var skráð í manneskju með bælt ónæmiskerfi. Að auki eins og annað duft, geta gróin valdið öndunarerfiðleikum. Wagner and Lewis hafa tilkynnt getu B. bassiana til aðp lifa í sambýli (endophyte) við maís.
Grunnrannsóknir sýna að sveppurinn hefur 100% getu til að eyða veggjalúsum þar sem bómull var úðuð með gróunum. Það virkar einnig gegn veggjalúsahópum vegna þess að B. bassiana flyst með smituðum dýrum í felustaðina. Lýsnar drepast á 5 dögum eftir smit.
Leki
Mars 2013, fannst erfðabreytt Beauveria bassiana í nokkrum rannsóknarstofum og gróðurhúsum utan einangraðs svæðis við Lincoln University í Christchurch, Nýja Sjálandi. "Ministry for Primary Industries" rannsökuðu lekann.
Annað franska lýðveldið
Annað franska lýðveldið (Deuxième République á frönsku) var lýðveldisríki sem var til í Frakklandi frá 24. febrúar 1848 til 2. desember 1852. Lýðveldið kom í stað júlíríkisins og á eftir því kom síðara keisaradæmið.
Annað franska lýðveldið sker sig úr hópi annarra stjórna sem stofnaðar hafa verið í Frakklandi vegna þess hve stutt það entist og vegna þess að það var síðasta franska stjórnin sem var sett á fót í kjölfar byltingar. Jafnframt var annað lýðveldið fyrsta franska ríkið þar sem allir karlar höfðu kosningarétt og það ríki sem batt enda á þrælahald í frönsku nýlendunum fyrir fullt og allt. Eftir stutta bráðabirgðastjórn sem kom á stöðugleika og kom til móts við byltingarmenn vann nýja stjórnin bug á sósíalistum og setti lýðveldinu nýja stjórnarskrá.
Louis-Napoléon Bonaparte var forseti annars lýðveldisins frá desember 1848, en hann hafði áður unnið kosningasigur sem frambjóðandi Regluflokksins (parti de l'Ordre). Næstu árin bar stjórn Frakklands merki um íhaldssemi, t.d. með setningu Falloux-laganna svokölluðu sem gáfu kaþólsku kirkjunni aukið vægi í franska menntakerfinu og með takmörkun á almennum kosningarétti til að hafa hemil á vinstrihreyfingum. Stjórnmálaskoðanir Bonaparte urðu æ ólíkari stjórnmálaflokknum sem hafði fært honum völdin og fóru frekar að líkjast bónapartisma í anda frænda forsetans, Napóleons keisara. Regluflokkurinn batt vonir sínar við það að í kosningunum 1852 myndu flokksmenn bjóða fram annan frambjóðanda sem yrði konungssinnaður.
Stjórnarskráin meinaði Bonaparte að bjóða sig fram til annars kjörtímabils og tilraunir hans til að koma á stjórnarskrárbreytingu báru ekki erindi sem erfiði. Því framdi hann valdarán þann 2. desember 1851 og kom á gerræðislegu stjórnarkerfi sem var síðar staðfest í þjóðaratkvæðagreiðslu. Næsta ár lýsti Bonaparte sig keisara undir nafninu Napóleon III. og batt þar með enda á annað lýðveldið. Minningin um endalok annars lýðveldisins var lengi mjög sterk innan frönsku stjórnmálastéttarinnar, sem í meira en öld eftir þetta kom í veg fyrir að forseti Frakklands yrði kjörinn í almennum kosningum.
Landakirkja
Landakirkja er kirkja í Vestmannaeyjum sem byggð var á árunum 1774 til 1778 og telst því þriðja elsta steinkirkja á Íslandi (eftir Viðeyjarkirkju og dómkirkjunni á Hólum). Fyrsta Landakirkja var reist árið 1573 Tyrkir brenndu hana í ráninu 1627.
Dygð
Dygð eða dyggð (latína virtus; gríska ) er siðferðilegt ágæti manneskju. Dygð er skapgerðareinkenni sem er talið jákvætt. Andstæðan er nefnd löstur.
Dygðir
Í fornöld voru dygðir meginkjarni allrar siðfræði. Dygðir voru taldar vera ýmist vitrænar eða siðrænar.
Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (12. þáttaröð)
Ellefta þáttaröðin af CSI: Crime Scene Investigation var frumsýnd 21. september 2011 og sýndir voru 22 þættir.
Framleiðsla
Þátturinn var færður yfir á miðvikudaga til klukkan 22, eftir Criminal Minds.
Eurovision-kórakeppnin 2019
Eurovision-kórakeppnin 2019 er önnur Eurovision-kórakeppnin fyrir kóra á vegum Evrópska útvarpssambandsins (EBU) og Interkultur.
Þátttökulönd
18. desember 2018 var endanlegur opinber fjöldi þátttökulanda tilkynntur af Evrópska útvarpssambandinu (EBU). Auk gestgjafanna í Svíþjóð hófu Noregur, Sviss og Skotland frumraun sína, en Austurríki, Eistland og Ungverjaland drógu sig úr keppni.
Samkeppni
Seinni hlutinn;
Sérstök sameign
Utan sameignar í þessari víðtæku merkingu falla þó verðmæti sem hafa ákveðin einkenni sameignar, svo sem sjóðir ýmis skonar. Þá er það heldur ekki sameign ef einn aðili á beinan eignarrétt að tilteknu verðmæti en annar takmörkuð eignarréttindi yfir því eins og afnotarétt, forkaupsrétt eða veðrétt.