cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böðull
Böðull (eða prófoss) er maður sem framkvæmir líkamlega refsingu á dæmdum sakamönnum, t.d. aftöku, hýðingu eða annað.
Hljóðbrigði
Hljóðbrigði eða allófón er í málvísindum afbrigði af hljóðönum. Hljóðbrigði gerist þegar maður ber fram bókstaf á annan máta í mismunandi orðum.
Íslam í Svíþjóð
Íslam í Svíþjóð vísar til iðkunar íslams í Svíþjóð, sem og sögulegra tengsla milli Svíþjóðar og íslamska heimsins. Víkingatengsl við íslam ná aftur til 7.–10. aldar, þegar víkingar stunduðu viðskipti við múslima á íslömsku gullöldinni. Frá því seint á sjöunda áratugnum og nýlega hefur innflytjendur frá löndum sem eru aðallega múslimar haft áhrif á lýðfræði trúarbragða í Svíþjóð og verið helsti drifkrafturinn að útbreiðslu íslams í landinu.
Múslimasamfélagið í Svíþjóð kemur frá fjölmörgum löndum, sem gerir það að flóknu og ólíku fólki. Samkvæmt 2019 skýrslu frá sænsku stofnuninni um stuðning við trúarsamfélög voru 200.445 múslimar í Svíþjóð sem iðkuðu trú sína reglulega; þessi talning kom frá þeim sem eru skráðir hjá íslömskum söfnuðum. Fólksfjölgun milli 2004 og 2012 hefur verið rakin til innflytjenda frá Írak, Sómalíu og Afganistan. Alþjóðlega trúfrelsisskýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins í Svíþjóð 2014 setti tölu múslima í Svíþjóð árið 2014 á um 600.000 manns, 6% af heildarfjölda Svíþjóðar. Í skýrslu Pew Research frá 2017 kemur fram að múslimafjöldi Svíþjóðar sé 810.000 manns, 8,1% af heildaríbúum Svíþjóðar, sem er 10 milljónir manna.
Efla
EFLA verkfræðistofa er verkfræði- og ráðgjafarfyrirtæki. Það er með starfsemi á Íslandi og víðar í Evrópu.
Fróðmar
Fróðmar er íslenskt karlmannsnafn.
131
Árið 131 (CXXXI í rómverskum tölum)
Phyllocladus trichomanoides
Phyllocladus trichomanoides er meðalstórt tré, að 25 m hátt, frá Nýja-Sjálandi.
Gunnborg
Gunnborg er íslenskt kvenmannsnafn.
Menningar- og minningarsjóður kvenna
Menningar- og minningarsjóður kvenna er íslenskur sjóður sem stofnaður var þann 27. september 1941.
Bríet Bjarnhéðinsdóttir átti hugmyndina að stofnun sjóðsins og var honum ætlað að styrkja konur til náms, bæði hér á landi sem og erlendis með náms- og ferðastyrkjum. Sjóðnum var einnig ætlað að styrkja konur til ritstarfa eða verðlauna ritgerðir um þjóðfélagsmál er varða áhuga kvenna. Í skipulagsskrá sjóðsins var nefnt að „komi þeir tímar, að konur og karlar fái sömu laun fyrir sömu vinnu og sömu aðstæður til menntunar, efnalega, lagalega og samkvæmt almenningsáliti, þá skulu bæði kynin hafa jafnan rétt til styrkveitinga úr sjóði þessum."
Sjóðurinn var formlega stofnaður 27. september 1941 en þann dag hefði Bríet orðið 85 ára gömul en hún lést rúmu ári áður. Börn Bríetar þau Laufey Valdimarsdóttir og Héðinn Valdimarsson lögðu fram tvö þúsund krónur í stofnframlag sem dánargjöf frá móður þeirra. Um árabil var það árviss viðburður að á stofndegi sjóðsins færi fram merkjasala og önnur fjáröflun til handa sjóðnum. Helsta tekjulind sjóðsins voru hins vegar minningar- og dánargjafir og fylgdi sjóðnum sérstök bók sem í voru geymd nöfn, myndir og helstu æviatriði þeirra sem minnst var með framlögum í sjóðinn.
Áherslur sjóðsins hafa verið mismunandi frá ári til árs. Árið 2009 var óskað eftir umsóknum frá atvinnulausum konum 30 ára eða eldri sem áætluðu að hefja nám árið 2009. Árið 2011 auglýsti sjóðurinn eftir umsóknum frá einstæðum mæðrum í námi á framhaldsskólastigi sem áttu ekki rétt á námsláni og árið 2014 úthlutaði sjóðurinn ferðastyrkjum til kvenna sem sinna ritstörfum er lúta að þjóðfélagslegum rannsóknum er varða stöðu og réttindi kvenna.
Astragalus
Astragalus er stór ættkvísl; með um 3000 tegundir jurta og lítilla runna, í Ertublómaættertublómaætt. Þetta er ein stærsta plöntu ættkvíslin í fjölda lýstra tegunda. Ættkvíslin er í tempruðu belti norðurhvels. Sumar fölblóma tegundir flækja eru svipaðar í útliti, en flækjur eru meira klifurplöntur.
Nytjar
Eins og flestar belgjurtir eru Astragalus tegundir í sambýli við rótargerla og bæta jarðveg. Einnig eru sumar tegundirnar nýttar fyrir búfé eða jafnvel til manneldis (rætur og fræ). Náttúrulegt gúmmí - tragacanth er gert úr nokkrum tegundum Astragalus frá Mið Austurlönd, þar á meðal A. adscendens, A. gummifer, A. brachycalyx, and A. tragacanthus. Einnig er Astragalus propinquus (syn. A. membranaceus) er þekktur sem jurtalyf í hefðbundnum kínverskum lækningum. and Persian medicine. Í hefðbundnum kínverskum lækningum er A. membranaceus notaður til að styrkja qi og styrkja yfirborðskennt viðnám, og ýta undir útferð graftrar og vöxt nýrra vefja.
Rannsóknir
Lífefnafræðifyrirtæki eru að vinna í að einangra telomerase virkja úr Astragalus. Virka efnið cycloastragenol (einnig nefnt TAT2) er nú rannsakað í sambandi við HIV, auk sýkinga tengdum langvinnum sjúkdómum eða elli. Hinsvegar lýsti National Institutes of Health yfir: "The evidence for using astragalus for any health condition is limited. High-quality clinical trials (studies in people) are generally lacking. There is some preliminary evidence to suggest that astragalus, either alone or in combination with other herbs, may have potential benefits for the immune system, heart, and liver, and as an adjunctive therapy for cancer".
Fæðubótarefni
Extrakt af Astragalus propinquus ( syn. A. membranaceus) eru seld sem fæubótarefni til að lengja lífið hjá fólki. Einkaleyfisverndað þykkni af þurrkaðri rót af  A. membranaceus , nefnt TA-65, "was associated with a significant age-reversal effect in the immune system, in that it led to declines in the percentage of senescent cytotoxic T cells and natural killer cells after six to twelve months of use". Það eru misvísandi upplýsingar í sambandi við Astragalus, áhrif þess á telomerase, og krabbamein. Til dæmis, þó að 80% krabbameinsfrumna noti telomerase fyrir frumufjölgun - þáttur sem gæti fræðilega aukist með Astragalus— stytting á telomeres (af völdum ýmissa þátta eins og streitu og öldrun eru hugsanlegir orsakaþættir illkynja sjúkdóma), gæti einnig verið dregið úr af Astragalus. Þannig, stuttir telomeres enda í óstöðugleika litninga, og möguleikinn á lengingu telomere sem vörn gegn krabbameini er hugsanleg. Að auki, vísindamenn tilkynnt nýlega að krabbameinsfrumum kunni að fjölga einmitt vegna skorts á sérhæfingu sem á sér stað vegna skemmda eða styttingu á telomere. Þeir leggja til að "þvinguð" lenging telomeres stuðli að sérhæfingu krabbameinsfrumna, sennilega draga úr illkynja (meins), sem er sterklega tengd við tap á frumusérhæfingu.
Hliðarverkanir og eiturvirkni
Astragalus geta haft milliverkanir við lyf sem bæla niður ónæmiskerfið, svo sem cyclophosphamide. Þær geta einnig haft áhrif á blóðsykur og blóðþrýsting. Sumar Astragalus tegundir geta verið eitraðar. Til dæmis, nokkrrar tegundir frá Norður Ameríku innihalda alkaloíðann swainsonine, sem getur valdið svokölluðu "locoism" í búfénaði. Eiturmagn og virkni Astragalus tegunda er breytilegt.
Í görðum
Nokkrar tegundir, þar á meðal A. alpinus (bláleit til purpuralit blóm) og A. penduliflorus (gul blóm), eru ræktaðar sem skrautplöntur í görðum.
Valdar tegundir
Listi yfir Astragalus tegundir
Sveinlaug
Sveinlaug er íslenskt kvenmannsnafn.
Virgin Atlantic
thumb|250px|Virgin Atlantic [[Boeing 747-400.]]
Virgin Atlantic Airways Limited (starfar sem Virgin Atlantic) er breskt flugfélag sem var stofnað 1984 af Richard Branson. Flugfélagið fékk Vickers vélar, Airbus A320 og Boeing 737. Virgin Atlantic fékk Boeing 747 og Airbus A340 í stað Vickers vélana, Airbus A320 og Boeing 737. Flugfélagið kaupir Boeing 787 og Airbus A380.
Flugfélagið er í eigu Virgin Group (51%) og Singapore Airlines (49%). Höfuðstöðvar Virgin Atlantic eru í Crawley, Vestur-Sussex, Englandi sem liggur við London Gatwick-flugvöll.
Austur-Sussex
thumb|250px|Austur-Sussex á Englandi.
Vagn
Vagn er íslenskt karlmannsnafn.
132
Árið 132 (CXXXII í rómverskum tölum)
Gunndís
Gunndís er íslenskt kvenmannsnafn.
Nýja dagblaðið
Nýja dagblaðið var dagblað sem gefið var út á árunum 1933 til 1938 og kom út fjórum sinnum í viku. Blaðið fylgdi Framsóknarflokknum í Reykjavík að málum. Árið 1938 var það sameinað Tímanum, en útgáfa hans var þá stórefld.
Fyrsti ritstjóri Nýja dagblaðsins var Þorkell Jóhannesson, síðar Háskólarektor. Síðasti ritstjóri blaðsins var Þórarinn Þórarinsson sem síðar varð aðalritstjóri Tímans um langt árabil og einn helsti forystumaður Framsóknarflokksins.
Mpemba-hrif
alt=Myndrit sem sýnir áhrif hitastigs á tímann sem vatnið tekur til að frjósa.|thumb|Áhrif hitastigs á tímann sem vatnið tekur til að frjósa. Mpemba-hrif er hrif þar sem heitt vatn frýs hraðar en kalt vatn. Hrifið er nefnt eftir Erasto Bartholomeo Mpemba sem enduruppgötvaði hrifið.
Saga
Elstu heimildirnar um að að heitt vatn frýs hraðar en kalt vatn eru frá heimspekinginum Aristóteles, um árið 350 f.kr. Á 13. öld benti svo Roger Bacon á skrif Aristótelesar. Svipuð dæmi má sjá í ritum René Descartes og Francis Bacon frá upphafi 17. aldar og Joseph Black og Georg Christoph Lichtenberg frá 18. öld.
Fyrirbærið fékk þó ekki mikla athygli þangað til að Mpemba (þá 13 ára) hélt því fram að heit mjólk frysi hraðar en köld mjólk. Hann uppgötvaði það þegar hann bjó til mjólkurís í skólanum Magamba Secondary School í Tansaníu. Þegar hann var nemandi við Mkwawa High School kom Denis Gordon Osborne, prófessor í eðlisfræði í heimsókn til skólans og Mpemba spurði hann af hverju 100 °C heitt vatn frís hraðar en 35 °C heitt vatn. Osborne svaraði að hann vissi það ekki en hann lofaði að prófa þetta sjálfur. Tæknimaður Osbornes endurtók tilraunina og Osborne birti niðurstöðurnar ásamt Mpemba 1969.
Frjálslyndi flokkurinn (2)
Frjálslyndi flokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður í Reykjavík árið 1973 að undirlagi Bjarna Guðnasonar sem áður hafði klofið sig frá Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Flokkurinn hafði sömu stefnuskrá og Samtökin höfðu samþykkt á stofnfundi sínum 1969. Við klofninginn missti fyrsta ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar meirihluta í neðri deild Alþingis.
Frjálslyndi flokkurinn bauð fram í borgarstjórnarkosningum í Reykjavík 1974 en fékk engan mann kjörinn. Hann bauð ekki fram í alþingiskosningum sama ár.
Loðflækja
Loðflækja (fræðiheiti: Vicia hirsuta) er einær klifurjurt af ertublómaætt, ættuð frá Evrasíu. Hún hefur öðru hverju fundist sem slæðingur á Íslandi.
Þórhildur Þorleifsdóttir
Þórhildur Þorleifsdóttir (f. 25. mars 1945) er íslensk leikkona, leikstjóri og fyrrverandi alþingiskona.
Nám og störf
Stúdentspróf frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1976 og stundaði nám við The Royal Ballet School í London 1961–1963. Þórhildur starfaði sem kennari við Listdansskóla Þjóðleikhússins, SÁL-skólann, Leiklistarskóla Leikfélags Reykjavíkur og Leiklistarskóla Íslands um árabil. Hún var fastráðin leikkona hjá Leikfélagi Akureyrar 1973–1975 og ein af stofnendum Alþýðuleikhúss árið 1975. Starfaði sem leikstjóri við öll atvinnuleikhús á Íslandi, Íslensku óperuna, sjónvarp o.fl frá 1975-2010. Hún leikstýrði m.a. kvikmyndinni Stella í orlofi árið 1986.
Þórhildur var ein stofnenda Kvennaframboðsins árið 1982 og Kvennalistans árið 1983. Hún var alþingismaður fyrir Kvennalistann frá 1987-1991 og leikhússtjóri Borgarleikhússins frá 1996-2000.
Þórhildur gengdi formennsku Jafnréttisráðs frá 2010-2017 og var kjörin fulltrúi í Stjórnlagaráð árið 2011.
Viðurkenningar
Þórhildur hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2006 og hlaut heiðursverðlaun Grímunnar, Íslensku sviðslistaverðlaunanna árið 2019.
Caithness
thumb|200px|Kort af Caithness um árið 1980.
Caithness (gelíska Gallaibh, í íslenskum fornsögum Katanes) er svæði í norðvesturhluta Skotlands, í Hálöndunum. Frá og með 2004 bjuggu 25.000 manns þar. Nyrsta þorpið í Bretlandi, John o’ Groats, er í Caithness.
Helstu þéttbýlisstaðir eru Wick og Thurso.
Gluggakerfi
thumb|right|[[Graphical Environment Manager (GEM) er gluggakerfi sem Digital Research þróaði fyrir stýrikerfið CP/M árið 1985.]] Gluggakerfi eða gluggaumhverfi er hluti myndræns viðmóts, sérstaklega í skjáborðsumhverfi, sem styður við útfærslu gluggastjóra og myndar grunnstuðning við annan vélbúnað á borð við skjákort, mýs, teiknibretti og lyklaborð. Í sumum tilvikum eru gluggakerfin samfelldur hluti af stýrikerfinu og ekki skýr greinarmunur á því og öðrum stýrikerfishlutum. Dæmi um slíka samfellu er í Windows Vista þar sem gluggakerfið er innifalið í gluggastjóranum Desktop Window Manager. Dæmi um aðskilið gluggakerfi er Quartz Compositor í Mac OS X og X-gluggakerfið.
1467
thumb|right|[[Elinóra af Portúgal. Málverk eftir Hans Burgkmair eldri.]] Árið 1467 (MCDLXVII í rómverskum tölum)
Mangan
Mangan (eftir heiti gríska héraðsins Magnesíu) er frumefni með efnatáknið Mn og sætistöluna 25 í lotukerfinu. Það kemur fyrir hreint í náttúrunni, oft með járni og í ýmsum steindum. Hreint mangan er mikilvægt í framleiðslu á málmblendum, einkum ryðfríu stáli.
1467
Á Íslandi
Dáin
Mangan
Manganfosfatmeðferð er notuð gegn ryði og til að koma í veg fyrir tæringu í stáli. Mangan kemur fyrir í ýmsum litum eftir oxunartölu þess og er þannig notað sem litaduft í málningu. Permanganöt alkalí- og jarðalkalímálma eru öflugir oxarar. Mangandíoxíð er notað í bakskaut rafhlaða.
1467
Erlendis
Fædd
Dáin
Mangan
Mangan(II) jónir eru hjálparefni fyrir mörg ensím í flóknum lífverum þar sem þær eru nauðsynlegar til að afeitra súperoxíð sindurefna. Sem snefilefni er mangan nauðsynlegt öllum þekktum lífverum. Í of miklu magni veldur það manganeitrun sem meðal annars getur valdið taugakerfi spendýra varanlegum skaða.
Almennir eiginleikar
Mangan er gráhvítur málmur sem líkist járni. Þetta er harður og mjög stökkur málmur, illa sambræðanlegur en oxast auðveldlega. Mangan þarf sérstaka meðhöndlun til að verða seglandi.
Algengustu oxunartölur mangans eru +2, +3, +4, +6 og +7. Samt sem áður hafa oxunartölur frá -3 til +7 sést. Mn2+ keppir oft við Mg2+ í líffræðilegum kerfum. Efnasambönd sem innihalda mangan +7 eru öflugir oxunarmiðlar.
Notkun
thumb|left|Manganít, manganoxíð Mangan er ómissandi í framleiðslu á járni og stáli sökum brennisteinsbindingar-, afoxunar- og málmblendishæfileika þess. Stálframleiðsla, ásamt járnframleiðsluhluta hennar, er orsök um það bil 85% til 90% allrar eftirspurnar eftir mangani. Ásamt öðrum notum er mangan í lykilhlutverki við framleiðslu á ódýru, ryðfríu stáli og einstökum algengum álblöndum.
Mangan(IV) oxíð (mangantvíoxíð) er notað í upprunalegu útgáfunni af þurrhlöðnum rafhlöðum og einnig sem efnahvati. Mangan er notað til að aflita gler (fjarlægir græna slikju sem járn veldur) og, í hærri efnastyrk, til að framleiða fjólublátt gler. Manganoxíð er brúnt litarefni sem hægt er að nota við framleiðslu á málningu og er einn af efnaþáttunum í náttúrulega litarefninu úmbru.
Kalínpermanganat (KMnO4-) er öflugur oxari, notaður sem sótthreinsunarefni í læknisfræði og efnafræði.
Funi
Funi er íslenskt karlmannsnafn.
Stjörnublaðka
Stjörnublaðka (fræðiheiti: Lewisia cotyledon ) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá suður Oregon og norður Kaliforníu.
Hún skiftist í þrjár undirtegundir:
Skjáborðsumhverfi
thumb|right|[[KDE-skjáborðsumhverfið]] Skjáborðsumhverfi er ákveðin tegund af myndrænu viðmóti sem byggir á skrifborðslíkingunni og er algengt á flestum tegundum einkatölva í dag.
Lykilhugbúnaður í skjáborðsumhverfi eru gluggakerfið, gluggastjórinn og viðfangasafnið, auk notendaforrita sem nýta sér þjónustu umhverfisins.
Íslam í Frakklandi
Íslam í Frakklandi er minnihlutatrú. Talið er að múslimar séu um það bil 4 til 8 prósent af íbúum þjóðarinnar og talið er að Frakkland sé með mesta fjölda múslima í hinum vestræna heimi, fyrst og fremst vegna fólksflutninga frá Maghrebi, Vestur-Afríku og Miðausturlöndum. Eftir að hafa lagt undir sig stóran hluta Íberíuskagans réðust hersveitir Umayyad-múslima inn í Suður-Frakkland nútímans, en voru sigraðir með afgerandi hætti af kristna frankahernum undir forystu Charles Martel í orrustunni við Tours árið 732 e.Kr., og komu þannig í veg fyrir síðari íslamsvæðingu Vestur-Evrópu.
Meirihluti múslima í Frakklandi tilheyrir súnnítatrú og er af erlendum uppruna. Franska erlenda svæðið Mayotte hefur meirihluta múslima.
133
Árið 133 (CXXXIII í rómverskum tölum)
Zhou Enlai
Zhou Enlai (5. mars 1898 – 8. janúar 1976), einnig ritað Sjú Enlæ á íslensku, var fyrsti forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Kína. Hann gegndi því hlutverki frá því að Alþýðulýðveldið var stofnað árið 1949 til dauðadags árið 1976. Á þeim tíma var hann einn nánasti samstarfsmaður Maó Zedong.
Æviágrip
Zhou Enlai var kominn af gamalli kínverskri embættismannastétt. Afi hans var embættismaður í þjónustu kínversku keisaraættarinnar og Zhou var ungur settur til mennta til þess að feta svipaða braut. Hann gekk fyrst í kínverskan trúboðsskóla, nam eitt ár í Japan og síðan við háskóla í Tianjin. Þar stofnaði hann róttæk stúdentasamtök og hóf útgáfu stúdentablaðs. Zhou var handtekinn fyrir stjórnmálaafskipti sín árið 1919 og kynntist í fangelsinu tilvonandi eiginkonu sinni, Deng Yingchao.
Eftir að Zhou var sleppt úr fangelsi slóst hann í för með kínverskum námsmönnum á leið til Frakklands, sem áttu að læra þar evrópsk vinnubrögð og fræðigreinar til að hjálpa til við nútímavæðingu Kína. Zhou vann fyrir sér í frönskum kolanámum og í bílaverksmiðjum Renault og stóð á þessum tíma í bréfaskriftum við Maó Zedong, leiðtoga kommúnista í Kína. Zhou tók að sér að stofna flokksdeildir kínverska kommúnistaflokksins meðal Kínverja í Frakklandi og Þýskalandi. Meðal félaga Zhou í Frakklandi var víetnamski byltingarmaðurinn Ho Chi Minh.
Zhou sneri heim til Kína árið 1924 og gerðist ritari og stjórnmálafulltrúi við hernaðarháskólann í Vampóa. Kommúnistarnir voru á þessum tíma enn í bandalagi við kínverska þjóðernisflokkinn Kuomintang og leiðtoga hans, Chiang Kai-shek, sem jafnframt var skólastjóri Vampóa-hernaðarháskólans. Þessar tvær fylkingar unnu saman að því að endursameina Kína, sem hafði klofnað í yfirráðasvæði fjölmargra stríðsherra eftir fall Tjingveldisins. Eftir heimkomu sína til Kína var Zhou sendur til Sjanghæ, sem þá var í höndum stríðsherrans Sun Chuanfang, og tók þar þátt í verkamannauppreisn sem leiddi til þess að borgin var opnuð fyrir her Chiangs.
Eftir endursameiningu Kína í norðurherför Chiangs lauk bandalagi þjóðernissinna og kommúnista og kínverska borgarastyrjöldin braust út milli hópanna tveggja. Á fyrstu árum styrjaldarinnar fór Zhou huldu höfði og vann að því að skipuleggja starfsemi kommúnistaflokksins meðal verkamanna kínverskra borga. Árið 1930 fór hann til fjallahéraða í Suður-Kína, þar sem Maó Zedong hélt til og stýrði uppreisnum sínum. Árið 1934 tók Zhou ásamt kommúnistahernum þátt í göngunni miklu, þar sem kommúnistarnir gengu frá Suður-Kína til Shaanxi í norðurhluta landsins og rétt tókst að forðast þjóðernisher Chiangs. Zhou var á þessum tíma stjórnmálafulltrúi meginhers kommúnistanna.
Þegar annað stríð Kína og Japan hófst árið 1936 neyddust kommúnistar og þjóðernissinnar til að gera með sér vopnahlé og berjast saman gegn japönsku innrásarmönnunum. Frá 1937 til 1946 var Zhou fulltrúi kommúnista í þjóðstjórn Chiangs og hafði aðsetur í Chongqing. Eftir að Japanir voru hraktir frá Kína með ósigri þeirra í seinni heimsstyrjöldinni var Zhou samningamaður kommúnista í viðræðum sem Bandaríkjamenn stóðu fyrir til að koma á sameiginlegri stjórn þeirra með þjóðernissinnunum. Þær viðræður báru engan árangur og borgarastyrjöldin hófst því að nýju og lauk með sigri kommúnistanna árið 1949.
Forsætisráðherra alþýðulýðveldisins
Eftir að Alþýðulýðveldið Kína var stofnað árið 1949 varð Zhou fyrsti forsætisráðherra þess. Zhou varð einnig utanríkisráðherra og átti lykilhlutverk í að móta utanríkisstefnu alþýðulýðveldisins á næstu árum. Hann innsiglaði bandalag Kína við Sovétríkin, gekk frá vopnahléssamningi í Kóreustríðinu 1953 og gerði samning um samstarf Kína við aðildarríki Sambands hlutlausra ríkja eftir Bandung-ráðstefnuna árið 1955. Zhou var einnig fulltrúi Kínverja á Genfarráðstefnunni 1954 þar sem samið var um brottför Frakka frá franska Indókína og endalok fyrri Indókínastyrjaldarinnar. Zhou annaðist einnig viðræður við Bandaríkin sem leiddu til heimsóknar Richards Nixon Bandaríkjaforseta til Kína árið 1972 og formlegrar viðurkenningar Bandaríkjamanna á alþýðulýðveldinu.
Zhou var gjarnan talinn meðal hófsamari manna í yfirstjórn alþýðulýðveldisins og hann aflaði sér mikilla vinsælda fyrir að reyna að hafa hemil á verstu öfgum menningarbyltingarinnar á sjöunda og áttunda áratugnum. Zhou reyndi að sporna við áhrifum Jiang Qing og fjórmenningaklíkunnar á árum menningarbyltingarinnar og dauði hans snemma árið 1976 þótti styrkja stöðu róttæklinga flokksins verulega. Maó lést hins vegar síðar sama ár og eftir dauða hans tókst bandamönnum Zhou að koma fjórmenningaklíkunni frá völdum. Zhou var í kjölfarið stimplaður sem kínversk þjóðhetja. Samstarfsmaður og pólitískur lærlingur Zhou til margra ára, Deng Xiaoping, varð einn áhrifamesti leiðtogi Kínverja á næstu árum.
Körfuknattleikssamband Íslands
Körfuknattleikssamband Íslands (skammstafað KKÍ) var stofnað 29. janúar 1961. Í fyrstu stjórn KKÍ voru Bogi Þorsteinsson, sem var kjörinn formaður, Benedikt Jakobsson, Matthías Matthíasson, Magnús Björnsson, Kristinn V. Jóhannsson, Ásgeir Guðmundsson og Helgi V. Jónsson. Bogi var formaður KKÍ í tæp níu ár samfleytt; frá stofnfundinum fram að aðalfundi 1. nóvember 1969, þegar hann gaf ekki kost á sér til endurkjörs.
Stofnaðilar voru Körfuknattleiksráð Reykjavíkur, Íþróttabandalag Suðurnesja, Íþróttabandalag Hafnarfjarðar, Íþróttabandalag Keflavíkur, Íþróttabandalag Akureyrar og Íþróttabandalag Vestmannaeyja. Forseti stofnþingsins var Benedikt G. Waage, þáverandi forseti Íþróttasambands Íslands.
Fyrsti stjórnarfundur hins nýja sambands var haldinn 1. febrúar 1961 og var verkaskipting eftirfarandi: Bogi Þorsteinsson var formaður, Benedikt Jakobsson varaformaður, Matthías Matthíasson gjaldkeri, Kristinn V. Jóhannsson fundarritari og Magnús Björnsson bréfritari.
Það kostaði mikla baráttu að fá að stofna KKÍ, því sum sérsamböndin sem fyrir voru, til dæmis Handknattleikssambandið, beittu sér sérstaklega gegn því. Í viðtalið við Björn Leósson, árið 1993 segir Bogi Þorsteinsson að þar hafi menn strax verið hræddir við samkeppnina.
Fjórtán einstaklingar hafa gegn stöðu formanns KKÍ, og er Hannes Sigurbjörn Jónsson núverandi formaður sambandsins.
Aðalstyrktaraðili KKÍ er Domino´s og nefnast efstu deildir karla og kvenna eftir fyrirtækinu, Domino´s deild karla og Domino´s deild kvenna
Sakharov-verðlaunin
thumb|right|[[Aung San Suu Kyi tekur við Sakharov-verðlaununum árið 2013 af Martin Schulz, forseta Evrópuþingsins.]] Sakharov-verðlaunin fyrir hugsanafrelsi, yfirleitt aðeins kölluð Sakharov-verðlaunin, eru verðlaun sem Evrópuþingið veitir einstaklingum eða hópum fólks sem hafa tileinkað líf sín baráttu fyrir mannréttindum og hugsanafrelsi. Verðlaunin eru nefnd eftir sovéska vísindamanninum og andófsmanninum Andrej Sakharov og hafa verið veitt árlega frá árinu 1988. Á hverju ári útbúa utanríkismála- og þróunarnefndir Evrópuþingsins lista af tilnefningum og tilkynna um vinningshafann í október. Viðurkenningunni fylgja 50.000 evra peningaverðlaun. Fyrstu verðlaunahafarnir voru Nelson Mandela og Anatolíj Martsjenko. Aung San Suu Kyi vann verðlaunin árið 1990 en gat ekki tekið við þeim fyrr en árið 2013 þar sem hún var þá fangelsuð í heimalandi sínu, Mjanmar. Ýmis samtök og stofnanir hafa einnig hlotið Sakharov-verðlaunin. Fyrstu samtökin sem voru verðlaunuð voru Mæður Maítorgsins (spænska: Madres de Plaza de Mayo) frá Argentínu árið 1992. Fimm verðlaunahafar Sakharov-verðlaunanna hafa einnig hlotið friðarverðlaun Nóbels: Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, Malala Yousafzai, Denis Mukwege og Nadia Murad.
Saga
Þann 26. júlí árið 1984 samþykkti Evrópuþingið ályktun um að skora á Sovétríkin að leyfa Sakharov-hjónunum að snúa heim til Rússlands. Á meðan rætt var um málefnið á þinginu voru lagðar fram nokkrar tillögur um að heiðra Andrej Sakharov, meðal annars að hafa ávallt auðan stól á þinginu fyrir hann. Evrópuþingmaðurinn Jean-François Deniau stakk upp á því að stofna til verðlauna í nafni Sakharovs. Stjórnmálanefnd þingsins lagði drög að stofnun verðlaunanna þann 31. október árið 1985. Í ályktun þeirra stóð að Sakharov væri „evrópskur borgari og holdgervingur frelsi andans og tjáningarinnar“. Ályktunin var samþykkt þann 13. desember árið 1985.
Í ályktuninni stóð: „[Evrópuþingið] lýsir yfir ætlun sinni um að stofna til verðlauna sem verða nefnd Sakharov-verðlaun Evrópuþingsins fyrir hugsanafrelsi og verða veitt á hverju ári fyrir fræðistörf eða aðra starfsemi í þágu eftirfarandi málefna:
Sakharov gaf leyfi sitt fyrir stofnun verðlaunanna í apríl árið 1987.
„Þessi verðlaun eru ætluð til þess að greiða fyrir framkvæmdir verkefna í eftirfarandi málaflokkum:
Valberg
Valberg er íslenskt karlmannsnafn.
Melanotaenia fredericki
Melanotaenia fredericki er tegund af regnbogafiskum sem er frá norðvestur Nýju-Gíneu.
Gunndóra
Gunndóra er íslenskt kvenmannsnafn.
Solingen
thumb|Solingen. Solingen er borg í sambandsríkinu Norðurrín-Vestfalía í Þýskalandi. Hún er rétt suður af Wuppertal, 25 km austur af Düsseldorf og suður af Ruhr-svæðinu. Íbúar voru um 160.000 árið 2020. Solingen hefur verið kölluð Borg blaðanna en þar er þekkt framleiðsla á hnífum, sverðum, skærum og rakblöðum. Gamli bærinn gjöreyðilagðist í seinni heimsstyrjöld.
Müngstener-lestarbrúin sem tengir Solingen við borgina Remscheid er hæsta lestarbrú landsins eða 107 metrar.
Bergischer HC er handboltalið borgarinnar.
Snúningsvægi
thumb|right|Skýringarhreyfimynd, sem sýnir samband snúningsvægis (τ) hlutar, sem snýst með [[skriðþungi|skriðþunga (p), við kraft (F), sem verkar hornrétt á snúningsarminn (r). Hverfiþungi kerfisins er táknaður með (L). (Möguleg áhrif þyngdarafls ekki reiknuð)]] Snúningsvægi eða vægi (stundum kallað móment) er tilhneiging krafts, sem verkar á hlut, að snúa honum um snúningsás, oft táknað með τ. SI-mælieining: N m = kg m2 s-2.
Skilgreining á snúningsvægi \vec{\tau}:
þar sem
Einnig má reikna snúningsvægi, sem tímaafleiðu hverfiþungans:
þar sem L er hverfiþungi.
Greinilegt er að hverfinþungi varðveitist (L = fasti) þegar ytra snúningsvægi er núll.
Ef kraftur og snúningarmur eru fastar má reikna vægið með jöfnunni:
þar sem θ er hornið milli krafts og snúningsarms.
Magnús Björnsson
Magnús Björnsson getur átt við:
Rúnturinn
Rúnturinn er hugtak sem haft er um nokkuð fastmótaða hringleið í miðbæ borgar sem ungt fólk vanar til að sjást og sjá aðra. Rúnturinn er venjulega farinn til að drepa tímann, en einnig til að sjá aðra og/eða kynnast verðandi kærasta eða kærustu. Rúnturinn er venjulega til í öllum stærri þéttbýliskjörnum. Í sambandi við rúntinn þá er talað um að rúnta, fara á rúntinn eða vera á rúntinum.
Reykjavík
Upphaflega, í lok 19. aldar og byrjun þeirrar 20.stu, var rúnturinn í miðborg Reykjavíkur farinn á tveimur jafnfljótum. Hann taldist þá vera Austurstræti, Aðalstræti, Kirkjustræti og Pósthússtræti. Rúntinum frá þessum tíma er vel lýst í Ofvitanum eftir Þórberg Þórðarson. Nú er rúnturinn í Reykjavík farinn á bílum og er upp Hverfisgötuna, niður Laugarveg, Bankastræti og Austurstræti og svo beygt við Ingólfstorg til norðurs og svo Hafnarstræti til austurs og svo upp Hverfisgötuna á ný. Einnig er stundum farinn hlykkur frá Bankastræti út Lækjargötu til suðurs og svo Pósthússtræti til norðurs og svo beygt inn á Austurstræti.
Keflavík
Í Keflavík er rúntað aðallega upp og niður Hafnargötuna, og snúið við á hringtorgum við Vesturgötu og Ægisgötu, og Faxabraut og Víkurbraut. Sandgerðishringurinn er einnig hluti af rúntinum hjá sumum, þar sem keyrt er Sandgerðisveginn frá Flugvallarhringtorgi, út í Sandgerði, þaðan er Garðskagavegur tekinn út í Garð og síðan er hann kláraður til þess að ljúka hringnum og enda aftur í Keflavík. Stafneshringur er aðeins stærri og frekar hættulegur á veturnar. Keyrt er frá herskýlinu á Ásbrú í átt að Höfnum. Síðan er tekin hægri beygja hjá skilti sem bendir í átt að Stafnesi. Þessi vegur nær til Sandgerðis og fer í kringum flugvöllinn. Síðan er hægt að fara beint til Keflavíkur eða klára Sandgerðishringinn með því að fara út í Garð og þaðan til Keflavíkur. Grindavíkurhringurinn er enn lengri og lengstur af þekktum rúnthringjum í Keflavík. Lagt er af stað frá sama stað og Stafneshringur en í staðin fyrir að beygja er haldið áfram. Ef haldið er áfram nógu lengi endar maður í Grindavík og getur þaðan keyrt hvert sem er. Keyrt er framhjá Höfnum á leiðinni og hægt er að stoppa þar og kíkja á húsin og fólkið þar.
Hryðjuverkin í Noregi 2011
thumb|250px|Miðborg Ósló eftir sprenginguna. Hryðjuverkin í Noregi 2011 áttu sér stað 22. júlí þegar sprengja sprakk í miðborg Ósló í grennd við húsasamstæðu sem hýsir norsk ráðuneyti. Skömmu síðar hóf maður skotárás á sumardvalarstað ungliðahreyfingar norska Verkamannaflokksins á Útey (n. Utøya) í sveitarfélaginu Hole í Buskerud.
Tilefni
Skömmu áður en hann framkvæmdi árásirnar hafði Breivik dreift ítarlegri skýrslu sem kölluð var í fjölmiðlunum „Stefnuyfirlýsing Breiviks“. Í henni skrifaði hann margt um samfélagsskipulagsleg sjónarmið sín og skoðanir á Vestur-Evrópu. Grundvöllur ritsins og helsta tilefni árásanna var múslimahatur.
Fjöldamorðið í Útey
Skömmu eftir sprenginguna hóf maður dulbúinn sem lögregluþjónn skotárás á eyjunni Útey í Buskerud. Alls létust 77 manns, 69 í Útey og 8 í sprengingunni í Osló. Talið er að allt að 700 manns hafi verið á eyjunni, en eyjan er í eigu ungaliðahreyfingar norska Verkamannaflokksins. Jens Stoltenberg forsætisráðherra Noregs hafði áætlað að heimsækja eyjuna daginn eftir að skotárásin átti sér stað. Lögreglan handtók mann að nafni Anders Behring Breivik, sem talið er að hafi komið að bæði skotárásinni og sprengingunni. Hann er talinn kristilegur öfgahægrimaður. Ekki er vitað til þess að Breivik hafi unnið voðaverk sín í samvinnu við nein skipulögð samtök. Hann hefur játað fjöldamorðin.
Sjálfhverfni
Sjálfhverf vensl kallast tvíundarvensl, þar sem sérhvert stak er venslað sjálfu sér. Jafngildisvensl „~“ á mengið S kallast sjálfhverf ef a ~ a gildir fyrir öll a í S.
RÚV 2
RÚV 2 er aukarás Ríkisútvarpsins og viðburðasjónvarpsstöð. Ekki er boðið upp á samfellda dagkrá heldur er stöðin nýtt sem viðbót við aðalrás Ríkisútvarpsins, RÚV. Þar er einkum boðið upp á beinar útsendingar og upptökur frá markverðum menningar- og íþróttaviðburðum, innlendum sem erlendum.
Landhelgi
Þessar reglur eru settar fram í Hafréttarsáttmála S.þ. og þar er ríkjum heimilað að taka sér allt að 12 sjómílna landhelgi út frá svonefndri grunnlínu. Þegar minna en 25 sjómílur eru á milli ríkja er almenna reglan að miðlínan á milli þeirra marki skilin en sterk rök þarf til að víkja frá þeirri reglu.
134
Árið 134 (CXXXIV í rómverskum tölum)
Dúnflækja
Dúnflækja (fræðiheiti: Vicia villosa) er ein- eða tvíær klifurjurt af ertublómaætt, ættuð frá Evrasíu. Hún hefur einu sinni fundist sem slæðingur á Íslandi.
Fjallagambri
Fjallagambri (fræðiheiti: Racomitrium microcarpum, einnig stundum ritað Racomitrium microcarpon ) er baukmosi af Skeggmosaætt. Hann er algengur í Skandinavíu en sjaldgæfur á Íslandi.
Útlit
Fjallagambri er 2-5 cm hár, grænn, gul- eða gráleitur efst en brúnni eða svartur neðan til. Stöngullinn er oft fjaðurgreindur þar sem hliðargreinar eru stuttar.
Blöðin eru aðlæg stönglinum þegar þau eru þurr en breiða úr sér þegar þau eru rök. Blöðin eru lensulaga 1,5-2,5 mm að lengd. Á blaðinu er tenntur og litlaus hároddur sem stingst 0,2-0,6 fram fyrir blaðendann en teygir sig ekki niður með blaðröndinni. Blaðkan og blaðrönd eru eitt frumulag að þykkt.
Plöntur fjallagambra eru einkynja og hafa þær ekki fundist með gróhirslum á Íslandi.
Búsvæði
Fjallagambri vex á snjódældasvæðum, bæði á steinum og á jarðvegi. Hann myndar oft þéttar breiður. Hann er sjaldgæfur á Íslandi en finnst til dæmis við Laka, á Grænafjallgarði og innan við fyrirhuguð virkjanalón í Tungnaá og á fyrirhuguðu virkjanasvæði Hvalárvirkjunar á Ófeigsfjarðarheiði.
Boeing
The Boeing Company er bandarískur flugvélaframleiðandi stofnaður af William E. Boeing í Seattle, Washington. Boeing hefur stækkað með tímanum og sameinaðist keppinaut sínum, McDonnell Douglas, árið 1997. Alþjóðlegu höfuðstöðvar fyrirtækisins hafa verið í Chicago, Illinois síðan 2001. Boeing er stærsti flugvélaframleiðandi í heimi eftir tekjum, pöntunum og sendingum. Fyrirtækið er líka stærsti útflytjandi Bandaríkjanna eftir verði. Boeing er skráð í Dow Jones-vísitölunni.
Flugvélar framleiddar af Boeing eru nokkrar þekktustu í heimi, til dæmis Boeing 737 og Boeing 747, þekktasta farþegaflugvél heims.
Fúsi
Fúsi er íslenskt karlmannsnafn.
Valbergur
Valbergur er íslenskt karlmannsnafn.
Gunnella
Gunnella er íslenskt kvenmannsnafn.
Koparstunga
Koparstunga (eða eirstunga) er aðferð við gerð grafíkmynda þar sem myndin er grafin í koparplötu og síðan þrykkt á pappír (koparstungupappír), og er ekki ólíkt verklagi við gerð ætingar. Þessi prentaðferð fellur undir það sem kallað hefur verið lægðaprent.
Skarhjálmur
thumb|Skarhjálmur sem lagður hefur verið yfir kerti Skarhjálmur er lítil hjálmur á löngu skafti og er notaður til að slökkva á kerti (kæfa ljósið). Hjálmurinn er lagður yfir logann sem stendur upp af rakinu á kertinu og þannig kafnar ljósið. Tæki þetta á sér mörg heiti á íslensku og eru mörg þeirra lýsandi, eins og t.d. ádrepa, kertalok, ljósabani, ljós(a)drepur, ljósakæfa, ljósaslökkvari, ljóslok, logakæfa, skarhús og skarpanna. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, mælti sérstaklega með orðinu skarhjálmur.
Sveinrún
Sveinrún er íslenskt kvenmannsnafn.
Flugslys
thumb|right|[[Hindenburgslysið er eitt frægasta flugslys allra tíma.]] Flugslys er slys á fólki eða flugvél sem á sér stað í flugi, við flugtak eða lendingu fljúgandi farartækis. Flugslys eru hlutfallslega fátíð en vegna þess hve tjónið getur orðið mikið vekja þau ævinlega mikla athygli.
Nicolai
Kristinn Nicolai (listamannsnafn: Nicolai) (fæddur 1959) er íslenskur myndlistarmaður. Stíl hans hefur verið lýst sem barrokk og ról.
Melanotaenia japenensis
Melanotaenia japenensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá norðvestur Nýju-Gíneu.
Faramarz Gharibian
Faramarz Gharibian (f 17. febrúar 1941 í Teheran) er íranskur leikari.
139
Árið 139 (CXXXIX í rómverskum tölum)
Grindahlaup
Grindahlaup telst til frjálsra íþrótta og er kapphlaup á hlaupabraut með 10 grindum, yfirleitt 400 m, 110 m (karlar) eða 100 m (konur). Hæð grinda í 110 m. grindahlaupi karla 106,7 cm. Grindahlaup er kapphlaup yfir lausar hindranir, en hindrunarhlaup yfir fastar hindranir.
Íraskur dínar
Dínar er gjaldmiðillinn í Írak. Hann er gefinn út af Seðlabanka Írak og er deilt upp í 1.000 fils, en vegna verðbólgu er honum ekki lengur skipt upp.
Sjálft orðið -dínar er tökuorð úr grísku & latínu og merkir svipað og teneyringur. Þar sem d-ið í tíu harðnaði með germönsku hljóðfærslunni hefst það á -d í öðrum indóevrópskum málum. Almenna orðið fyrir peninga í nútíma spænsku, dinero, og ítölsku, denaro, eru náskyld.
Alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar skipa
Alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar skipa eða STCW-samþykktin er alþjóðasamningur sem fjallar um lágmarkshæfnikröfur til skipstjórnarmanna og vakthafandi áhafna um borð í flutningaskipum. Alþjóðasiglingamálastofnunin tók samþykktina upp árið 1978. Hún tók formlega gildi árið 1984. Hún var endurskoðuð að stórum hluta árið 1995. Ísland gerðist aðili að samþykkinni árið 1995.
Samþykktin var fyrsti alþjóðlegi samningurinn sem fjallaði um þjálfun, vottun og vaktstöður sjómanna. Áður voru slíkar kröfur settar fram í lögum einstakra ríkja. Afleiðingin var sú að lágmarkskröfur, staðlar og vottanir voru gerólíkar í mismunandi löndum, þrátt fyrir að starfsemi skipafélaga væri að stórum hluta alþjóðleg.
Árið 1995 var Alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa (STCW-F) tekin upp sem sérstakur alþjóðasamningur um leið og STCW var endurskoðaður. Samkvæmt honum gilda reglur STCW fyrir fiskiskip sem eru yfir 24 metrar að lengd. STCW-F tók formlega gildi árið 2012.
Mikilvægt einkenni samþykktarinnar er að hún gildir um öll skip innan lögsögu aðildarríkis, óháð því hvar það er skráð. Grein X kveður á um að aðildarríki geti haft eftirlit með því hvort sjómenn séu með STCW-vottun um borð í öllum skipum sem eru í höfn ríkisins. Þetta hefur meðal annars leitt til þess hve samningurinn er útbreiddur. Árið 2018 voru 164 ríki aðilar að samningnum, með yfir 99% af kaupskipaflota heimsins í tonnum talið.
Runni
thumb|Sýrena er algengur runni á Íslandi. Runni er viðarkennd planta eða lágvaxið tré. Munurinn milli trjáa og runna er ekki skýr en oft er talað um runnar séu um 1-5 metrar að hæð. Sumir gera þann greinarmun á trjám og runnum að tré séu, eða geti verið, með einn miðlægan stofn en runnar séu með fleiri stofna og enginn þeirra miðlægur eða ríkjandi. Sama tegund af tré getur verið runni undir erfiðum kringumstæðum en tré við betri skilyrði. Hægt er að klippa tré til, svosem víðitegundir, þannig að runni skapist. Tilgangurinn getur þá verið limgerði eða skjólbelti.
Runnar á Íslandi
Ýmsir runnar eru í notkun á Íslandi. Víðitegundir eru vinsælar t.d. afbrigði af gulvíði, birki er oft klippt til og tegundir eins og yllir og sýrena eru algengar.
Gunnfinna
Gunnfinna er íslenskt kvenmannsnafn.
Valbjörn
Valbjörn er íslenskt karlmannsnafn.
Diego Costa
Diego da Silva Costa (fæddur 7. október 1988) er spænsk-brasilískur knattspyrnumaður sem spilar fyrir brasilíska knattspyrnufélagið Botafogo.
Atletico Madrid
Costa spilaði fyrir Atlético Madrid 2007-2009 og 2010-2014. Svo fór að hann sneri þangað aftur til í janúar 2018. Hann stóð ekki undir væntingum þar og komst að samkomulagi við félagið að fara frá því í desember 2020.
Fylkir
Fylkir er íslenskt karlmannsnafn.
Paul McCartney
thumb|Paul McCartney árið 2010. thumb|Paul McCartney á sviði í Prag. Sir James Paul McCartney (fæddur 18. júní 1942) er breskur söngvari, tónlistarmaður og lagahöfundur. Hann var einn af meðlimum Bítlanna. Eftir Bítlana hóf hann sólóferil undir eigin nafni og með hljómsvetinni Wings. Hann er í heimsmetabók Guinness fyrir að vera sá tónlistarmaður og lagahöfundur sem mestum árangri hefur náð í tónlistarsögunni, með 60 gulldiska og 100 milljónir seldra platna.
Einkalíf
Paul hefur misst bæði móður sína, Mary McCartney, þann (31. október 1956) og konu, Lindu Louise Eastman McCartney, þann (17. apríl 1998), úr brjóstakrabbameini. Paul eignaðist 3 börn með Lindu: Mary, Stellu og James en hann gekk einnig dóttur hennar frá fyrra sambandi, Heather, í föðurstað. Árið 2003 eignaðist hann dótturina Beatrice með þáverandi eiginkonu, Heather Mills. Hann hefur gifst tvisvar eftir samband sitt með Lindu, síðast Nancy Shevell árið 2011.
Raymond Poincaré
Raymond Nicolas Poincaré (20. ágúst 1860 – 15. október 1934) var forseti Frakklands á árunum 1913 til 1920 og þrisvar forsætisráðherra Frakklands, á árunum 1912 – 1913, 1922 – 1924 og loks 1926 – 1929. Hann þótti íhaldssamur leiðtogi og beitti sér fyrst og fremst fyrir pólitískum og félagslegum stöðugleika. Sem stofnandi miðhægriflokksins Alliance démocratique (AD) var Poincaré einn mikilvægasti stjórnmálamaður þriðja franska lýðveldisins. Hann var jafnframt einn helsti leiðtogi Frakka í fyrri heimsstyrjöldinni, sem skall á í forsetatíð hans. Hann var alla tíð mjög andsnúinn Þjóðverjum og fór tvisvar í heimsókn til Rússlands til að styrkja bandalag Frakka og Rússa gegn þeim.
Æviágrip
Raymond Poincaré fæddist árið 1860 í Bar-de-Duc í Meuse í Frakklandi. Líkt og hjá mörgum í hans kynslóð mótuðust stjórnmálaskoðanir hans mjög af ósigri Frakka gegn Prússum árið 1870; Prússaher hafði reyndar lagt hald á fjölskylduheimili hans á meðan stríðinu stóð. Poincaré var lögfræðimenntaður í París og átti feril bæði í lögfræði og í fjölmiðlum lýðveldissinna.
Stjórnmálaferill
Poincaré var árið 1887 kjörinn á þing Meuse-héraðsins. Þegar hann var þrjátíu og sex ára hafði hann þrisvar gegnt ráðherrastöðu: Tvisvar sem menntamálaráðherra og þess á milli sem fjármálaráðherra. Poincaré var fylgjandi veraldlegs valds en greindi sig þó frá hörðustu andstæðingum klerkastéttarinnar. Í Dreyfusardeilunni fetaði Poincaré sig af varkárni en studdi þó að endingu Dreyfusarsinnana; þó frekar af löghlýðni en sannfæringu.
Í janúar árið 1912 varð Poincaré forsætisráðherra og myndaði ríkisstjórn hófsamra lýðveldissinna. Sem ráðherra beitti hann sér fyrir bandalagi við Breta og Rússa gegn Þjóðverjum og fór í opinbera heimsókn til Rússlands þann 12. ágúst 1912 til að styrkja bandalagið.
Eftir að Poincaré steig af ráðherrastól bauð hann sig fram í frönsku forsetakosningunum í janúar 1913. Hann bauð sig fram sjálfstætt eftir að hafa tapað forkosningu lýðveldissinna og vann aðra umferð kosninganna með 482 atkvæði. Hann hlaut talsverða gagnrýni, sér í lagi frá pólitískum andstæðing sínum Georges Clemenceau, fyrir að draga sig ekki til hlés eftir að hafa tapað forkosingunni.
Forsetatíð
Forsetatíð Poincaré markaðist af fyrri heimsstyrjöldinni, sem byrjaði árið eftir að hann settist á forsetastól. Í aðdraganda stríðsins, stuttu eftir morðið á Franz Ferdinand erkihertoga í Sarajevó, fór Poincaré aftur í opinbera heimsókn til Rússa til að leggja áherslu á áframhaldandi bandalag þjóðanna ef til stríðs kæmi. Deilt er um þátt Poincaré í að eggja Rússa til stríðs gegn Þjóðverjum. Samkvæmt endurminningum Maurice Paléologue, þá sendiherra Frakka í Pétursborg, jók heimsókn Poincaré mjög stríðsvilja í hirð Nikulásar Rússakeisara og vakti keisarann sjálfan til umhugsunar um hve alvarleg staðan var orðin á alþjóðasenunni. Joseph Caillaux, eftirmaður Poincaré sem forsætisráðherra, hélt því fram að Poncaré hefði gefið í skyn að „ef Þjóðverjar [byrjuðu] ekki átök [kynnum við] vel að neyða þá til þess. “
Þó hefur verið bent á að þegar Poincaré var í Pétursborg hafi enn ekki verið ljóst að Austurríkismenn myndu nota morðið á erkihertoganum sem átyllu til stríðs við Serba, og að hann hafi ekki frétt af úrslitakostum Austurríkismanna til Serba fyrr en hann kom aftur til Parísar þann 30. júlí 1914. Þá hafi hann gert allt mögulegt til að koma í veg fyrir að til stríðs kæmi og með milligöngu René Viviani forsætisráðherra sent Nikulási símskeyti þar sem hann hvatti keisarann til að forðast allar hernaðaraðgerðir sem kynnu að gefa Þjóðverjum afsökun til að skerast í leikinn. Hvað sem því leið skipaði Poincaré að lokum Frakkaher að vígbúast á 10 km línu við landamæri Frakklands og Þýskalands eftir afar niðrandi úrslitakosti sem Þjóðverjar settu Frökkum þess efnis að þeir skyldu halda sig utan við stríð milli þeirra og Rússa og jafnvel gefa þýska hernum afnot af frönskum virkjum í Verdun og Somme. Poincaré neitaði því að vígbúnaðurinn jafngilti stríðsyfirlýsingu og hélt því fram að hún væri aðallega diplómatísks eðlis, til að veita Rússum og Bretum fullvissu um stuðning Frakka.
Svo fór að Þjóðverjar lýstu Frökkum stríð á hendur þann 3. ágúst 1914. Poincaré flutti ræðu fyrir franska þinginu þar sem hann tilkynnti að „í komandi stríði [yrði] Frakkland varið með dáð og dug af öllum sonum sínum, hverra helga samkennd verður ekki brotin af óvininum .“
Stríðið og friðarsamningarnir
Í lok ársins 1917 gaf Poincaré hatrömmum andstæðing sínum, Georges Clemenceau, umboð til stjórnarmyndunar. Poincaré og Clemenceau höfðu lengi eldað grátt silfur saman en Poincaré sá þó og dáðist að festu og hörku í fari Clemenceau. Eftir að Clemenceau settist á ráðherrastól var Poincaré að mestu ýtt út af valdasviði styrjaldarinnar.
Á síðustu vikum stríðsins sammældust þeir Philippe Pétain um að réttast væri að hrekja her Þjóðverja innst inn í Þýskaland áður en samið yrði um vopnahlé. Úr því varð ekki og að endingu var samið um frið árið 1918 án þess að neinn hluti landsins væri hernuminn. Við gerð Versalasamningsins kallaði Poincaré eftir því að Rínarlandið yrði hernumið af Bandamönnum til þess að skapa frekari vörn milli Frakklands og Þýskalands. Ferdinand Foch hvatti Poincaré til þess að notfæra sér stjórnarskrárbundin völd sín til að taka við viðræðustólnum af Clemenceau af ótta við að Clemenceau gengi ekki nógu hart fram og myndi ekki ná að tryggja öryggi Frakklands. Þetta gerði Poincaré ekki og var nærri því búinn að segja af sér sem forseti þegar Clemenceau fékk samþykki ríkisstjórnarinnar fyrir sínum friðarskilmálum.
Eftir stríðið
Forsetatíð Poincaré lauk árið 1920 og tveimur árum síðar varð hann aftur forsætisráðherra. Ríkisstjórn Poincaré þótti enn taka harða línu gagnvart Þjóðverjum og gekk hörkulega eftir því að Þjóðverjar borguðu stríðsskaðabæturnar sem samið hafði verið um. Áróðursherferðir Þjóðverja og Sovétmanna sem kenndu Frakklandi og Rússlandi, og þá sér í lagi Poincaré og Nikulási keisara, um heimsstyrjöldina, voru Poincaré þyrnir í augum.
Eftir að Frökkum mistókst að fá aðstoð Breta við að innheimta stríðsskaðabætur frá Þjóðverjum ákvað Poincaré þann 11. janúar 1923 að hertaka Ruhr-hérað í Þýskalandi til að knýja fram borgun. Deilt er um hvort hernámið hafi átt þátt í mikilli verðbólgu í þýska efnahagnum á þriðja áratugnum og uppgang nasismans. Hernámið entist til ársins 1925. Frökkum tókst með hernáminu að knýja fram greiðslu en glötuðu hins vegar mikilli samúð á alþjóðavísu með þessum verknaði.
Poincaré lést í París árið 1934.
Arthur Evans
Arthur John Evans (1851 - 1941) var breskur fornleifafræðingur sem varð frægur fyrir uppgötvanir á mínóísku menningunni á Krít. Hann fór fyrir fornleifauppgrefti og rannsóknum á minóísku konungshöllinni við Knossos á Krít við upphaf 20. aldar.
140
Árið 140 (CXL í rómverskum tölum)
Næfrakolla
thumb|right|Næfrakolla. Næfrakolla (sjávarbörkur eða fjörubörkur) er samanvafinn sjórekinn trjábörkur. Brenndur innanhúss til að gefa frá sér góða lykt.
Åre Gamla kirkja
Åre Gamla kirkja (á sænsku Åre Gamla kyrka) er lútersk kirkja í sænsku borginni Åre, Jämtland, Svíþjóð. Hún var byggð á 11. öld.
Íslam í Þýskalandi
Mikilvægi íslams í Þýskalandi hefur að mestu aukist eftir vinnuaflsflutninga á sjöunda áratugnum og nokkrar öldur pólitískra flóttamanna síðan á áttunda áratugnum.
Samkvæmt dæmigerðri könnun er áætlað að árið 2019 hafi verið 5,3–5,6 milljónir múslima með innflytjendabakgrunn í Þýskalandi (6,4–6,7% íbúanna), auk óþekkts fjölda múslima án innflytjendabakgrunns. Sambærileg könnun árið 2016 áætlaði fjölda 4,4–4,7 milljóna múslima með innflytjendabakgrunn (5,4–5,7% íbúa) á þeim tíma. Í eldri könnun árið 2009 var áætlað að heildarfjöldi væri allt að 4,3 múslimar í Þýskalandi á þeim tíma. Það eru líka hærri áætlanir: samkvæmt þýsku íslamsráðstefnunni voru múslimar 7% íbúa í Þýskalandi árið 2012.
Í fræðilegu riti frá 2014 var áætlað að um 100.000 Þjóðverjar hafi snúist til íslams, en fjöldi sem er sambærilegur við það í Frakklandi og Bretlandi.