cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gunnar Myrdal
Gunnar Myrdal var jafnframt stjórnmálamaður og sat árið 1934 í sænska þinginu fyrir jafnaðarmannaflokk Svíþjóðar. Þekktasta verk hans kom í kjölfarið, þegar hann var beðinn um að rannsaka vandamál svartra í Bandaríkjunum. Úr þeirri rannsóknarvinnu varð til bókin An american Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy. Eftir þá rannsókn sat hann í bankaráði Seðlabanka Svíþjóðar og tók síðar við stöðu forstöðumanns Efnahagsráðs Evrópu hjá Sameinuðu þjóðunum. Síðar á starfsferli sínum varð hann prófessor við háskólann í Stokkhólmi og New York háskóla.
Gunnar var kvæntur Ölvu Myrdal, sem einnig var Nóbelsverðlaunahafi.
The Myth of the Negro Past
Bókin, The Myth of the Negro Past, var gerð að frumkvæði Carnegie Corporation árið 1938 og var unnin með stuðningi 20 háskóla. Henni var ritstýrt af Karl Gunnar Myrdal, háskólanum í Stokkhólmi og Samuel A. Stoufer, í Chigago-háskóla. Í bókinni segir að „stöðugir ættbálkar voru regla, fremur en undantekning. Réttarkerfi og aðrar tengdar stofnanir tryggðu virkni lagakerfisins.“ Bókin staðhæfir að leiðtogar þessara ættbálka hafi oftast verið sendir sem þrælar til Afríku og að í nútímanum séu hefðir svartra upprunanr frá Indíánum Ameríku.
Gráskrofa
Gráskrofa (fræðiheiti: Ardenna griseus) er tegund fýlinga.
Xiahou Dun
thumb|right|Xiahou Dun
Xiahou Dun (?-220) var herforingi undir Cao Cao, stofnanda Wei, á tímabili Austur Han keisaradæmisins og hinna þriggja konungsríkja í Kína til forna. Upprunalega ættarnafn Cao Caos var Xiahou, en faðir hans, Song, var ættleiddur af Cao fjölskyldunni, þannig að Dun og Cao voru skyldir. Sem einn af traustustu herforingjum Cao Caos, aðstoðaði Xiahou Dun smákónginum í herferðum hans gegn Lu Bu, Liu Bei og Sun Quan.
Xiahou Dun missti vinstra augað í bardaga árið 198 og varð lítt þekktur sem„“Blindi Xiahou“ í skýrslum og hersveitum, sem ergdi hann mikið. Ímynd hans sem eineygður stríðsmaður varð seinna vinsælt í skáldsögunni Þríríkjasögu, þar sem sagt var að hann hafi kippt örinni, sem hitti hann í augað, út og síðan hafi hann étið augað.
Frásagnir frá ríkjunum þremur lýsir Xiahou Dun sem hæverskum og örlátum manni. Hann kom með kennarann sinn persónulega í búðirnar svo að hann gæti haldið áfram að læra á vígvellinum. Hann dreifði einnig öllum auði sem hann átti, tók bara úr fjárhirslunni í neyð og átti ekkert. Eftir dauða hans var honum gefinn titillinn Marquis Zhong, sem þýðir „Dyggi Markgreifinn“.
Ævi
Hins vegar, Zhang Miao og Chen Gong, ásamt nokkrum öðrum þegnum Cao Caos, gerðu uppreisn. Þeir löggðu á ráðin með Lu Bu, miklum stríðsmanni leiðandi flakkandi her, og hertóku fljótlega mestan hluta Yanzhou. Xiahou Dun safnaði strax saman léttu riddaraliði og hélt til Juancheng, þar sem fjölskylda Cao Caos átti heima.
Á leiðinni mætti Xiahou Dun her Lu Bus. Lu Bu forðaðist áreksturinn og hélt til Puyang. Þar sem herforinginn var í burtu var Puyang fljót að falla. Lu Bu sendi sendifulltrúa til Xiahou Dun og þóttist gefast upp. Maður Lu Bus tók síðan Xiahou Dun í gíslingu innan í hans eigin tjaldi og krafðist þess að fá hátt lausnargjald.
Heppilega, var undiroki Xiahou Duns, Han Hao, rólegur og kom skipulagi á ringulreiðina. Hann tók fljótlega stjórn yfir hermönnunum og neitaði að semja við fangarana. Svo skipaði hann mönnunum að ráðast inn í tjald Xiahou Duns. Óviðbúnir svona hörðu svari, gáfust svikararnir upp og voru teknir af lífi.
Þegar Cao Cao frétti af uppreisninni, sneri hann strax til baka og sat um Lu Bu í Puyang. Eftir rúmlega 100 daga „pattstöðu“, neyddi hungursneyð Lu Bu til að gefa eftir staðsetningu sína og leita skjóls undir Liu Bei í Xiapi. Hins vegar snerist Lu Bu fljótlega gegn gestgjafa sínum og tók yfir Xiapi og rak Liu Bei til nærlyggjandi bæjarins Xiaopei. Árið 198 sendi Lu Bu aðstoðarmann sinn Gao Shun til að gera árás á Xiaopei. Vegna bónar frá Liu Bei, Cao Cao sendi Xiahou Dun til að ráðast á Gao Shun, En Xiahou Dun tapaði orrustunni, en á meðan hún stóð var hann hittur af ör, sem Cao Xing skaut, í vinstra augað. Eftir að Cao Cao hafði leitt her sinn persónulega til að ganga frá Lu Bu, umbunaði hann Xiahou Dun með því að hækka hann í tign upp í „Jianwu herforingja“.
Xiahou Dun leiddi síðan landbúnaðaráætlun í nálægð við Chenliu. Hann sagði verkamönnunum að byggja stíflu uppmeð Taishou ánni til að gera stóra tjörn. Hann hvatti síðan fólkið til að rækta hrísgrjón í yfirflæddu landinu. Áætlunin hjálpaði fólkuni mikið á árum mikilla hungursneyða.
Eftir dauða Cao Caos árið 220, neyddi afkomandi hans, Cao Pi, síðasta keisara Han veldisins til að segja af sér og hrifsaði síðan krúnuna sem fyrsti keisari konungsríkisins Wei. Cao Pi gerði Xiahou Dun þá að yfirhershöfðingja. En Xiahou Dun dó úr veikindum nokkrum mánuðum seinna, eins og hann væri að fylga Cao Cao inní framhaldslífið.
Skandinavismi
thumb|right|Áróðursspjald frá [[Fyrra Slésvíkurstríðið|fyrra Slésvíkurstríðinu 1848-1850 sem sýnir norskan, danskan og sænskan hermann taka höndum saman.]] Skandinavismi (stundum kallaður Norðurlandahyggja sem ætti ekki að rugla saman við norrænuhyggju sem var vinsæl í Þýskalandi á fyrri hluta 20. aldar) var stjórnmálahreyfing á Norðurlöndunum sem boðaði sameiningu eða stóraukið samstarf landanna byggt á sameiginlegri menningu þeirra og sögu. Hreyfingin kom upp meðal stúdenta á Skáni um 1840 og boðaði sameiningu Norðurlandanna í eitt ríki líkt og þær hreyfingar sem börðust fyrir sameiningu Þýskalands og Ítalíu. Upphaflega var hreyfingin litin hornauga af stjórnvöldum en þegar Óskar 1. varð konungur Svíþjóðar 1844 batnaði samband Svíþjóðar og Danmerkur og hreyfingin fékk aukið svigrúm í dagblöðum. Bandalag Svía og Dana gegn Prússum í fyrra Slésvíkurstríðinu gaf henni svo byr undir báða vængi. Á sama hátt varð hreyfingin fyrir miklu áfalli þegar Svíar neituðu að styðja Dani í seinna Slésvíkurstríðinu 1864. thumb|Fáni Kalmarsambandsins, oft notaður af Skandinavistum Hugmyndir um Skandinavisma eiga rætur sínar að rekja til Kalmarsambandsins, sem var ekki beint sameinað ríki en er stundum talið það nálægasta sem Skandinavar hafa átt. Kalmarsambandið féll í sundur vegna yfirráð Dana og uppreisn frá Svíium. Þó þær hugmyndir eru ekki albundnar Kalmarsambandinu, og er oftar sett áherslu á sameinaða arf þeirra þjóðflokka frá forn-norrænum. Þá er talað um hversu lík tungumálin eru, sameinaða menningararfin. Á 19. öld mynduðust nokkur nemandafélög sem vildu sameina Norðurlöndin. Árið 1856 hittust margir Norðmenn, Svíar og Danir í Uppsölu í Svíþjóð og voru þar hugmyndir um Skandinavisma ræddar, nær allur hópurinn sem mætti var kominn frá nemandafélögum sem ræddu Skandinavíska hugmyndafræði.
Skandinavismi á Íslandi
Einn helsti stuðningsmaður Skandinavisma á Íslandi var Gunnar Gunnarsson. Hann var mikill stuðningsmaður þess og flutti mörg ljóð um sameiningu við hin Norðurlöndin. Talið er að hann hafi smitast af þessari hugmyndafræði með dvöl sinni í Danmörku, frá Askóvskólanum. alt=Gunnar Gunnarsson er hinn helsti Skandinavisti í sögu Íslands|thumb|Gunnar Gunnarsson, einn frægasti Skandinavisti á Íslandi
Berengaría af Portúgal
Berengaría var tíunda í röðinni af ellefu börnum Sanchos 1., konungs Portúgals, og Dulce af Aragóníu. Hún kom til frönsku hirðarinnar ásamt bróður sínum, Ferrante, árið 1211 og kynntist þar Ingibjörgu drottningu, konu Filippusar 2. Frakkakonungs og systur Valdimars sigursæla Danakonungs, og kynnti hún Berengaríu fyrir Valdimar. Dagmar, fyrri kona hans, dó af barnsförum 1212 eða 1213 og í þjóðkvæði segir að hún hafi á banabeði beðið Valdimar að gifast annarri stúlku, ekki „fallega blóminu“ Berengaríu, en miklar sögur fara af fegurð hennar. Engar heimildir aðrar styðja frásagnir kvæðisins og Valdimar og Berengaría giftust 1214.
Friðrik 3. Þýskalandskeisari
Friðrik 3. (18. október 1831 – 15. júní 1888) var keisari Þýskalands og konungur Prússlands í níutíu og níu daga árið 1888, „ár keisaranna þriggja“. Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl, oft nefndur „Fritz“, var einkasonur Vilhjálms 1. Þýskalandskeisara og fékk hefðbundna hermenntun eins og ættingjar sínir. Friðrik var rómaður fyrir dugnað og herkænsku í síðara Slésvíkurstríðinu, stríði Prússa og Austurríkismanna og fransk-prússneska stríðinu en þó hafði hann óbeit á stríðsrekstri og var hrósað fyrir að koma mannúðlega fram gagnvart andstæðingum sínum í öllum átökum. Eftir sameiningu Þýskalands árið 1871 varð faðir hans, þáverandi konungur Prússlands, fyrsti keisari Þýskalands. Þegar Vilhjálmur lést, þá níræður að aldri, þann 9. mars 1888 varð Friðrik keisari, en hann hafði þá verið krónprins þýska keisaraveldisins í sautján ár og krónprins Prússlands í tuttugu og sjö ár. Friðrik þjáðist þá af krabbameini í barkakýli og lést þann 15. júní 1888 eftir misheppnaðar læknisaðgerðir.
Friðrik var kvæntur Viktoríu prinsessu, elstu dóttur Viktoríu Bretadrottningar. Hjónunum kom vel saman enda aðhylltust þau bæði frjálslyndishyggju og sóttust eftir því að gefa almúganum aukið vægi í ríkisstjórninni. Þrátt fyrir íhaldssaman og herskáan fjölskyldubakgrunn sinn hafði Friðrik tileinkað sér frjálslyndisskoðanir vegna tengsla sinna við Bretland og námsár sín í háskólanum í Bonn. Sem krónprins var hann oft á öndverðum meiði við hinn íhaldssama Otto von Bismarck Þýskalandskanslara, sérstaklega þegar kom að stefnu Bismarcks að sameiningu Þýskalands með hervaldi. Frjálslyndir Þjóðverjar og Bretar vonuðust til þess að Friðrik myndi sem keisari gera þýska keisaraveldið frjálslyndara.
Friðrik og Viktoría dáðust bæði að Albert prins, eiginmanni Viktoríu drottningar. Þau hugðust ríkja í sameiningu líkt og Albert og Viktoría og bæta úr því sem þau álitu vankanta í framkvæmdavaldinu sem Bismarck hafði skapað sjálfum sér. Embætti kanslarans, ábyrgu gagnvart keisaranum, átti að skipta út fyrir ríkisstjórn að breskri fyrirmynd, með ráðherrum sem ábyrgir yrðu gagnvart þýska ríkisþinginu. Stjórnarstefnuna áttu meðlimir ríkisstjórnarinnar að móta í sameiningu. Friðrik lýsti stjórnarskrá keisaraveldisins sem „snilldarlega hannaðri óreiðu“.
"Krónprinsinn og prinsessan voru sammála Frjálslynda flokknum og Bismarck var sífellt á nálum um að ef gamli keisarinn dæi—og hann var nú orðinn sjötugur—myndu þau útnefna frjálslyndan leiðtoga sem kanslara. Hann reyndi að verja sig slíkri atburðarás með því að halda krónprinsinum frá öllum áhrifum og með því að beita öllum ráðum til að gera hann óvinsælan."
Vanheilsa Friðriks kom í veg fyrir að hann gæti myndað sterka stjórnmálastefnu eða náð fram þeim breytingum sem hann vildi. Þeim breytingum sem hann náði að gera var flestum snúið við af syni hans og eftirmanni, Vilhjálmi 2.
Ótímabær dauði Friðriks og stutt valdatíð hans eru mikilvæg umræðuefni meðal sagnfræðinga. Oft er litið á dauða hans sem straumhvörf í sögu Þýskalands og oft er rætt um það hvort honum hefði tekist að gera Þýskaland frjálslyndara ef hann hefði lifað lengur.
Frísland
Frísland (frísneska: Fryslân, hollenska: Friesland) er þriðja stærsta fylki Hollands, 5.748 km2. Fylkið er að hluta til á fastalandinu en því tilheyra einnig nokkrar eyjar í Vaðhafinu. Frísland er eina fylki Hollands þar sem frísneska er töluð sem opinbert mál, auk hollensku.
Lega og lýsing
Frísland liggur við Vaðhafið og við Ijsselmeer nyrst í Hollandi. Önnur héruð sem að Fríslandi liggja eru Groningen og Drenthe í austri, Overijssel og Flevoland í suðri. Frá Fríslandi er hægt að aka eftir sjóvarnargarði yfir Ijsselmeer til fylkisins Norður-Hollands. Til Fríslands heyra vestur-frísnesku eyjarnar Vlieland, Terschelling, Ameland og Schiermonnikoog. Íbúar Fríslands eru 647 þúsund. Höfuðborgin er Leeuwarden. Stór hluti Fríslands er undir sjávarmáli, sérstaklega í suðri og vestri. Hæsti punktur fylkisins er 45 metra yfir sjávarmáli og er á eyjunni Vlieland. Á fastalandinu er hæsti punkturinn 12 metra yfir sjávarmáli.
Fáni og skjaldarmerki
Fáni Fríslands er með fjórum bláum og þremur hvítum skáröndum. Í hvítu röndunum eru samtals sjö vatnaliljublöð. Blöðin tákna hinar sjö fornu sýslur sem mynduðu fylkið á miðöldum. Elstu heimildir um þær eru frá 11. öld. Skjaldarmerkið er miklu yngra, en það var formlega tekið upp 9. júlí 1957. Það skartar tveimur gylltum ljónum á bláum fleti. Ljónin eru merki greifanna af Hollandi annars vegar og biskupanna frá Utrecht hins vegar, en þeir áttu ítök í fylkinu á miðöldum. Ytra skrautið, ljónaberarnir og kórónan, eru nýrri tíma viðbætur.
Orðsifjar
Frísland heitir eftir germanska þjóðflokkinum Frísum sem bjuggu á svæðinu forðum (og búa enn). Heitið var áður fyrr notað yfir miklu stærra svæði, en forðum var talað um Frísland frá Norður-Hollandi allt til Suður-Jótlands. Með tímanum þrengdist það landsvæði sem heitið var notað um. Nú eru Austur-Frísland og Norður-Frísland innan marka Þýskalands. Þjóðverjar kalla hollenska fylkið enn Vestur-Frísland, en það veldur oft misskilningi, því Hollendingar sjálfir kalla fylkið Norður-Holland gjarnan Vestur Frísland, þar sem það var vestasti hluti hins gamla Fríslands. Á frísnesku heitir fylkið opinberlega Fryslân. Frísar kalla fylkið oft It Heitelân, sem merkir föðurlandið.
Söguágrip
Frísland var áður fyrr miklu stærra svæði og var hluti af ríki Franka. Á miðöldum lagði hið heilaga rómverska ríki austurhluta landsins undir sig, en greifarnir af Hollandi innlimuðu alltaf stærri og stærri hluta þess í vestri. Eftir stutt sjálfstæðistímabil á 15. öld gengu Frísar í raðir Hollendinga í uppreisn þeirra gegn Spánverjum. Frísland varð eftir það að nokkuð sjálfstæðri einingu í hollenska ríkinu. Til dæmis kom fylkið sér upp eigin herflota, enda lá landið vel að sjó. Frakkar innlimuðu Frísland á sínum tíma í Batavíska lýðveldið, en síðan 1815 er Frísland fylki í Hollandi.
Borgir
Stærstu borgir í Fríslandi:
Valeriana
Valeriana er ættkvísl blómstrandi plantna í Garðabrúðuætt. . Til hennar teljast margar tegundir, þar á meðal Garðabrúða, Valeriana officinalis. Sumar tegundirnar eru frá Evrópa, aðrar frá Norður Ameríka og Suður Ameríka (sérstaklega Andesfjöllum).
Meðal tegunda eru:
Þrúður (mannsnafn)
Þrúður er íslenskt kvenmannsnafn.
Helmút
Helmút er íslenskur ritháttur þýska nafnsins Helmut.
Calandrinia carolinii
Calandrinia carolinii er plöntutegund sem var lýst af Hershkovitz & D. I. Ford.
Betula bomiensis
Betula bomiensis er tegund af birkiætt sem var lýst af Pei Chun Qiong Li. Engar undirtegundir eru skráðar.
1000
thumb|right|[[Stafkirkjan í Vestmannaeyjum, reist til að minnast 1000 ára afmælis kristnitökunnar.]] thumb|right|[[Stefán 1. Ungverjalandskonungur|Heilagur Stefán eða Stefán 1. Ungverjalandskonungur. Mynd úr handriti frá 14. öld.]] Árið 1000 (M í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Inghildur
Inghildur er íslenskt kvenmannsnafn.
Kraumur
Kraumur er sjálfstæður sjóður og starfsemi á vegum Auroru velgerðasjóðs sem hefur það meginhlutverk að efla íslenskt tónlistarlíf, fyrst og fremst með stuðningi við unga listamenn.
Markmið Kraums er að styrkja stöðu ungra tónlistarmanna á Íslandi með beinum styrkjum, faglegri aðstoð og samstarfi af ýmsu tagi. Stuðningur og verkefni sjóðsins eru skilgreind með tilheyrandi samningi og fjárhags- og tímaáætlun. Framkvæmdastjóri Kraums er listamönnum til halds og trausts og annast tengsl sjóðsins við samstarfsaðila og fylgir því eftir að markmiðum samstarfs og stuðnings sé náð.
Kraumur notast ekki við umsóknareyðublöð eða formleg umsóknarferli. Umsóknir og fyrirspurnir er varða styrki og samstarf eru afgreiddar af framkvæmdastjóra sjóðsins. Unnt er að sækja um með tilgreind verkefni en einnig getur framkvæmdastjóri haft frumkvæði að samningum við listamenn. Framkvæmdastjóri gefur nánari upplýsingar.
Stofnun
Aurora velgerðasjóðurinn ákvað þann 23. janúar 2008 að stofna sjálfstæðan sjóð til stuðnings íslensku tónlistarlífi og veita 20 milljónir króna sem stofnfé sjóðsins. Ráðgert að Aurora leggi sjóðnum til 15 milljónir króna á árinu 2009 og annað eins árið 2010, alls 50 milljónir króna á árunum 2008-2010.
„Íslenskt tónlistarlíf er sérstakt um margt, einkum vegna áberandi krafts og áræðis sem einkennir tónlistarfólk af yngri kynslóðinni. Sykurmolarnir og Björk ruddu braut í tónlistarútrás sem á sér enga hliðstæðu. Fjöldamargir tónlistarmenn fetuðu í fótspor þeirra með undraverðum árangri og nú er tónlistarlíf á Íslandi orðinn einn sterkasti þátturinn í ímynd lands og þjóðar út á við. Óvenjulegt samspil dægurtónlistar og sígildrar tónlistar getur orðið drifkraftur frekari landvinninga. Stuðningur við unga tónlistarmenn, til verkefna og samstarfs af ýmsu tagi, skýtur styrkari stoðum undir þennan mikilvæga vaxtarbrodd í íslensku menningarlífi.“
Stjórn og fagráð
Formaður stjórnar Kraums er Þórunn Sigurðardóttir, en meðstjórnendur Ásmundur Jónsson og Pétur Grétarsson. Framkvæmdastjóri er Eldar Ástþórsson.
Í fagráði Kraums eiga sæti Björk Guðmundsdóttir tónlistarmaður, Anna Hildur Hildibrandsdóttir, framkvæmdarstjóri Útflutningsskrifstofu íslenskrar tónlistar (ÚTÓN), Árni Heimir Ingólfsson, tónlistarstjóri Sinfóníuhljómsveitar Íslands, Árni Matthíasson, blaðamaður á Morgunblaðinu, Mist Þorkelsdóttir, deildarforseti Tónlistardeildar Listaháskóla Íslands, Kjartan Sveinsson, hljómborðsleikari Sigur Rósar og SJÓN (Sigurjón Birgir Sigurðsson), rithöfundur.
Starfsemi
Kraumur rekur skrifstofu í miðborg Reykjavíkur þar sem unnið er að því að „styrkja stöðu ungra tónlistarmanna á Íslandi með beinum styrkjum, faglegri aðstoð og samstarfi af ýmsu tagi.“
Á fyrsta starfsári sínu, árið 2008, hefur Kraumur unnið með rúmlega 20 listamönnum og hljómsveitum. Má þar nefna Mugison, Víking Heiðar Ólafsson, Amiina, FM Belfast, Ólöfu Arnalds og Dikta. Verkefni listamannanna hafa verið af ýmsum toga, allt frá tónleikahaldi og kynningu á innlendum og erlendum vettvangi til plötugerðar. Kraumur hefur jafnframt ýtt úr vör eigin verkefnum á borð við Innrásina og Kraumsverðlaunin.
Kraumur hefur stutt og staðið fyrir þáttagerð um íslenska tónlist og tónlistarmenn á YouTube og annars staðar á internetinu. Sjóðurinn hefur jafnframt unnið með ungum listamönnum að skipulagningu tónleika í Fríkirkjunni, Íslensku óperunni og æfingahúsnæði nokkurra hljómsveita að Smiðjustíg 4A. Kraumur og Aurora velgerðarsjóður lögðu Náttúru-tónleikum Björk og Sigur Rós þann 28. júlí í Þvottabrekkunni í Laugardal lið. Á tónleikunum, sem voru öllum opnir án endurgjalds, komu einnig fram Ólöf Arnalds og Ghostigital ásamt Finnboga Péturssyni. Talið er að rúmlega 30 þúsund manns hafi sótt tónleikana, meðan um 2,5 milljónir fylgdust með þeim á netinu.
Innrásin
Vorið 2008 setti Kraumur af stað átak til stuðnings tónleikahaldi innanland sem hlaut nafnið Innrásin. Markmið Innrásarinnar hefur verið að auka við möguleika íslenskra listamanna til tónleikahalds, gefa þeim færi á að koma sér og tónlist sinni á framfæri víðar en á höfuðborgarsvæðinu og efla tónlistarlíf á landsbyggðinni. Rás 2 hefur stutt við Innrásina sem samstarfsaðili, m.a. með því að kynna og auglýsa þá tónleika sem farið hafa fram í tengslum við átakið.
Meðal þeirra hljómsveita og listamanna sem Kraumur hefur stutt og unnið með í tengslum við Innrásina eru; Benni Hemm Hemm, Benny Crespo’s Gang, Bloodgroup, Borko, Dr. Spock, Elfa Rún Kristinsdóttir, Melkorka Ólafsdóttir, Morðingjarnir, Njútón, Reykjavík!, Sign, Skátar og Sykur.
Kraumsverðlaunin
Haustið 2008 hófst undirbúningur plötuverðlauna Kraums, Kraumsverðlaunin, sem boðað hafði verið til í apríl þetta sama ár. Verðlaununum er ætlað að „að kynna og styðja við plötuútgáfu íslenskra hljómsveita og listamanna — og verðlauna og vekja sérstaka athygli á þeim verkum sem skara fram úr í gæðum, metnaði og frumleika“. Kraumsverðlaunin eru ekki bundin ákveðinni tónlistarstefnu og þeim fylgja engir undirflokkar. Ekkert umsóknarferli er fyrir listamenn eða plötuútagáfur, né þátttökugjöld. Verðlaunin hafa ekkert aldurstakmark, en markmið þeirra er engu að síður að einbeita sér að verkum yngri kynslóðar íslenskra hljómsveita og tónlistarmanna.
Dómnefnd Kraumsverðlaunanna er skipuð 15 blaðamönnum, útvarpsmönnum og bloggurum sem hafa áralanga reynslu af að fjalla um og spila íslenska tónlist. Hugmyndafræði verðlaunanna er að sögn framkvæmdastjóra Kraums og hugmyndasmiðs verðlaunanna, Eldars Ástþórssonar, að einhverju leiti sótt til erlendra plötuverðlauna á borð við Mercury Awards í Bretlandi og Shortlist Awards í Bandaríkjunum. Kraumsverðlaunin eru þó frábrugðin að því leiti að fleiri en ein plata hlýtur verðlaunin og verðlaunin eru fólgin í stuðningi Kraums, sem kauðir verðlaunaplöturnar og dreifir þeim á valda aðila innan tónlistarbransans erlendis.
Hoya albiflora
Hoya albiflora er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Nýju-Guíneu.
Hemmert
Hemmert er íslenskt karlmannsnafn.
IP-tala
IP-tala (frá Internet Protocol sem merkir netsamskiptareglur) er tala sem tölvur fá þegar þær tengjast við netið. Talan gegnir tveimur hlutverkum: Til að netþjónar viti hver það er sem sé að tengjast, og til að þeir viti hvert þeir eigi svo að senda upplýsingarnar.
Fjórða útgáfa IP samskiptareglunnar (IPv4) var sú fyrsta til að ná útbreiðslu og er talan þá 32- bita stór. Dæmi um þannig tölu: <tt>91.198.174.225</tt> og er hægt að skilgreina rétt yfir 4 milljarða mismunandi vistfanga með IPv4 (232 = 4.294.967.296).
Sjötta útgáfa IP samskiptareglunnar (IPv6) er 128- bita stór og dæmi um þannig tölu: <tt>2001:0db8:0000:0000:0AA3:0000:1428:57ab</tt>. Með henni er hægt að skilgreina 2128 vistföng (um 340 milljarðar milljarðar milljarðar milljarða). Byrjað var að úthluta IPv6 tölum í kringum 2005 og hafa þær enn ekki náð það mikilli útbreiðslu.
Kórall
Kórall eru sjávardýr af flokki kóraldýra (fræðiheiti: Anthozoa) sem einnig inniheldur sæfjöður og aðrar tegundir holdýra. Kórallar mynda gjarnan stór sambýli og hópurinn inniheldur meðal annars steinkóralla sem byggja stærstu kóralrifin.
Pelíkanar
Pelíkanar (fræðiheiti: Pelecanidae) er ætt pelíkanfugla.
Ingibjörg
Ingibjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Þula (mannsnafn)
Þula er íslenskt kvenmannsnafn.
Listi yfir leyniþjónustur
Þetta er listi yfir leyniþjónustur eftir löndum.
Ísrael
Спецслужбы
Dunaliella
Dunaliella er ættkvísl af þörunga ættinni Dunaliellaceae. Dunaliella sp. eru hreyfanlegir, einfrumungar, staf- til egglaga (9−11 µm) grænþörungar (Chlorophyta) sem eru algengir í saltvatni. Þeir eru auðveldir í ræktun og mynda ekki klumpa eða þræði.
Tegundir
Þekktasta tegundin er hin saltþolna Dunaliella salina. Ný tegund af Dunaliella var uppgötvuð í Atacamaeyðimörkinni 2010. Sú tegund er talin lifa af á raka sem safnast á köngulóavefjum.
1504
Á Íslandi
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Karhuryhmä
Saga
Sérsveitin var stofnuð árið 1972 rétt eftir Blóðbaðið í München, til að stöðva hryðjuverk í Finnlandi.
Skotvopn
Eftirfarandi skotvopn eru notuð af sérsveitinni:
17. júní
17. júní er 168. dagur ársins (169. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu og þjóðhátíðardagur Íslendinga. 197 dagar eru eftir af árinu.
Hoya attenuata
Hoya attenuata er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Samóa.
Hendrik
Hendrik er íslenskt karlmannsnafn.
Roðakani
Roðakani (fræðiheiti: Pelecanus onocrotalus), einnig kallaður rósapelíkani eða hinn hvíti pelíkani, er tegund pelíkana.
Bertrand de Jouvenel
Bertrand de Jouvenel (31. október 1903 - 1. mars 1987) var franskur rithöfundur, hagfræðingur og stjórnmálaheimspekingur, sem mælti gegn auknu ríkisvaldi og aðhylltist frjálshyggju.
Ævi og störf
Faðir Jouvenels, Henri de Jouvenel barón, var embættismaður og ritstjóri og róttækur í stjórnmálaskoðunum, þótt hann væri af tignum ættum. Móðir Jouvenels, Sarah Clair Boas, sem var af auðugum gyðingaættum, studdi sjálfstæðisbaráttu Tékka, og gerðist Bertrand de Jouvenel kornungur einkaritari Edvard Beneš, fyrsta forsætisráðherra Tékkóslóvakíu, sem síðar varð forseti landsins. Seinni kona barónsins var hinn kunni rithöfundur Colette, og áttu hún og stjúpsonur hennar saman ástarævintýri, sem Colette skrifaði að sögn um í skáldsögunni Chéri. Á 4. áratug var de Jouvenel sjálfstæður rithöfundur og blaðamaður og ferðaðist víða um Norðurálfuna (Evrópu). Hann þá fyrst flokk yst til vinstri, en síðan stuttlega annan flokk yst til hægri í frönskum stjórnmálum. Hann gerðist hins vegar frjálshyggjumaður af ótta við aukið ríkisvald og dvaldist í útlegð í Sviss seinni hluta stríðsáranna. Hann var einn af stofnendum Mont Pèlerin Society 1947. Hann kenndi síðan í nokkrum háskólum og gaf út fjölda bóka, hin síðari ár aðallega um, hvort sjá mætti framtíðina fyrir. 1983 höfðaði de Jouvenel meiðyrðamál gegn rithöfundi af gyðingaættum, sem haldið hafði því fram, að hann hefði verið hlynntur samstarfi Vichy-stjórnarinnar við nasista í stríðinu. Hinn kunni stjórnmálaskýrandi Raymond Aron stóð upp úr banalegunni og bar vitni fyrir de Jouvenel í réttarsal, en dó síðan. Vann Jouvenel málið.
Barn
220px|thumb|Tvær ungar stúlkur Barn er ófullvaxinn einstaklingur, og er orðið yfirleitt aðeins notað um ófullvaxna menn. Yfirleitt er æviskeiði manna þannig skipt í tvennt, þannig að einstaklingurinn telst vera barn þar til hann er orðinn fullvaxinn, og telst hann þá fullorðinn. Þó er til í dæminu að rætt sé um að unglingar séu þeir einstaklingar sem eru ekki lengur börn, en eru þó ekki orðnir fullorðnir.
Ekki er til nein ákveðin skilgreining á því hvenær menn hætta að teljast börn, og fer það að miklu leyti eftir samfélögum. Á Íslandi teljast allir einstaklingar undir 18 ára aldri vera börn, en sums staðar myndu einstaklingar allt niður í 14 ára aldur teljast fullorðnir. Karlkyns barn nefnist strákur eða drengur, en kvenkyns barn stelpa eða stúlka.
Barn sem afkvæmi
Í íslensku er orðið barn einnig notað til að lýsa því að tiltekinn einstaklingur sé afkvæmi annars einstaklings, annaðhvort karlkyns sonur hans eða kvenkyns dóttir. Þegar orðið er notað í þeim skilningi er ekki alltaf um sérstaka aldursskiptingu að ræða, þótt oftast sé orðið einnig notað um ófullvaxta einstaklinga þegar það er notað í þessari merkingu.
right|220px|thumb|Ungbarn Ungbarn, kornabarn, hvítvoðungur eða smábarn, er mjög ungt barn, yfirleitt ekki eldra en eins til tveggja ára gamalt. Enska orðið „infant“, sem oft er notað í svipuðum skilningi, er komið af latneska orðinu infans: „getur ekki talað“, og er sú merking í samræmi við þann skilning að þegar börn hafi lært að tala séu þau ekki lengur ungbörn.
Betula chinensis
Betula chinensis er tegund af birkiætt sem finnst í Kína og Kóreu í 700 - 3000 m. hæð.
Lýsing
Þessi tegund verður um 5 m há með grábrúnan börk. Blöðin eru tígullaga til egglaga, 1,5 - 6 sm löng og 1 - 5 sm. Blómgun er frá maí til júní og fræið er þroskað í júlí til ágúst.
Erlingur E. Halldórsson
Erlingur Ebeneser Halldórsson (26. mars 1930 - 10. október 2011) var mikilvirkur íslenskur þýðandi. Hann þýddi meðal annars Gargantúa og Pantagrúl eftir François Rabelais, Satýrikon eftir Gajus Petróníus, Tídægru eftir Giovanni Boccaccio og Kantaraborgarsögur eftir Chaucer og einnig Gleðileikinn guðdómlega eftir Dante Alighieri.
Blóðögðuveiki
Blóðögðuveiki (eða blóðögðusótt ) (fræðiheiti: Schistosomiasis) er sjúkdómur af völdum sníkjuorms í blóðrás en sjúkdómurinn tekur nafn sitt af sníkjuormi sem nefnist blóðagða.
Ingibjört
Ingibjört er íslenskt kvenmannsnafn.
Edgar Savisaar
Edgar Savisaar (f. 31. maí 1950; d. 29. desember 2022) var fyrrverandi borgarstjóri Tallinn sem er höfuðborg Eistlands.
Þura
Þura er íslenskt kvenmannsnafn.
Calandrinia ciliata
Calandrinia ciliata er plöntutegund sem var lýst af Augustin Pyrame de Candolle.
Sögusvið
Sögusvið er sögutími og landfræðileg staðsetning í frásögn, hvort sem er í skáldskap eða fræðiritum. Sögusviðið myndar samhengi og bakgrunn sögunnar. Sögusviðið getur falið í sér vísanir til sérstakrar menningar, sögulegs tímabils, landfræði og tíma. Sögusvið er sérstakur frásagnarþáttur, sem er hluti af uppbyggingu frásagnarinnar, ásamt fléttu, persónusköpun, söguefni og frásagnarhætti.
Söguheimur er sérstök tegund sögusviðs þar sem mikil vinna er lögð í að skapa nýtt eða óvenjulegt samhengi og þróa það síðan áfram í mörgum sögum. Slíkir söguheimar eru eitt af því sem einkennir furðusögur.
Hinn guðdómlegi gleðileikur
Íslenskar þýðingar
Hinn guðdómlegi gleðileikur er að hluta til í þýðingu Guðmundar Böðvarssonar (Tólf kviður úr Gleðileiknum guðdómlega), sem kom út árið 1968, og í lausamálsþýðingu Erlings E. Halldórssonar (Gleðileikurinn guðdómlegi) sem kom út árið 2010. Málfríður Einarsdóttir reyndi einnig til við að þýða Gleðileikinn, en sú þýðing kom aldrei út.
Dante - Víti úr Gleðileiknum guðdómlega í þýðingu Einars Thoroddsen kom út árið 2018. Þýðing Einars "leyfir sér nýstárlegt orðfæri og jafnvel kíminn undirtón til að skila ferskleika verksins og láta ekki hátíðleikann trufla lestrarnautnina. Þó einkennist þýðingin af kliðsterkri hrynjandi og tryggð við brag og frumtexta."
Ingiborg
Ingiborg er íslenskt kvenmannsnafn.
Kristján Danaprins
thumbnail|Kristján Danaprins (2021) Kristján Danaprins skírður Christian Valdemar Henri John (fæddur í Kaupmannahöfn, 15. október 2005) er sonur Friðriks krónprins Danmerkur og Maríu krónprinsessu og annar í röðinni á eftir föður sínum að dönsku krúnunni.
Prinsinn var skírður þann 21. janúar 2006 í kirkju Kristjánsborgarhallar. Hann á átta guðforeldra; Hákon og Mette-Marit af Noregi, Viktoríu, krónprinsessu Svía, Jóakim Danaprins (bróður Friðriks), Pál, krónprins Grikklands (að nafninu til), Jane Stephens (elstu systur Maríu) og tvo vini Maríu og Friðriks. Hann á þrjú systkini Ísabellu, Vincent og Jósefínu.
Tenglar
Kristján Danaprins (danska)
Dagmar af Bæheimi
thumb|right|Minningartafla um Dagmar í kirkjunni í Ringsted. Dagmar af Bæheimi (um 1186 – 1212/1213), sem hét réttu nafnið Markéta (Margrét) var konungsdóttir frá Bæheimi og drottning Danmerkur frá 1205 til dauðadags.
Markéta var dóttir Ottokars 1. hertoga og síðar konungs af Bæheimi, og fyrri konu hans, Aðalheiðar af Miessen. Hún giftist Valdimar sigursæla Danakonungi um 1205 í Lübeck og var eftir það nefnd Dagmar. Drottningin varð fljótt mjög vinsæl í Danmörku og fékk orð á sig fyrir góðmennsku. Hún var ljóshærð og norræn í útliti, þveröfugt við Berengaríu af Portúgal, seinni konu Valdimars, sem var mjög dökk yfirlitum að sögn.
Valdimar sonur þeirra var útnefndur meðkonungur föður síns árið 1218 en hann varð fyrir slysaskoti á veiðum árið 1231 og lést. Það voru því synir Berengaríu sem erfðu ríkið, hver á eftir öðrum.
Holdýr
Holdýr (fræðiheiti: Cnidaria) eru fylking tiltölulega einfaldra dýra sem finnast aðallega í sjó. Fylkingin telur um 11.000 tegundir, þar á meðal sæfífla, marglyttur og kóralla. Holdýr eru algengir steingervingar og komu fyrst fram á sjónarsviðið á forkambríumtíma.
Einkenni á holdýrum er að þau eru með aðeins eitt meltingarop þar sem matur fer inn og úrgangur út. Meltingarvegurinn er líka lífhol dýrsins og er því kallað meltingarhol (gastrodermis). Umhverfis meltingaropið eru griparmar og á þeim stingfrumur (brennifrumur) sem gefa frá sér eitur til að drepa bráðina og til að verja holdýrin fyrir óvinum. Líkamsveggur holdýra er úr þremur lögum: Holdýr eru geislótt samhverf í laginu. Þau skiptast í holsepa (með opið upp) og hveljur (með opið niður). Holsepar eru sívalir og er annar endi þeirra botnfastur en armar og munnhol snúa upp. Í holsepum er utanfrumulagið þunnt lag. Hveljur fljóta um sjóinn og snýr munnur þeirra niður og armar hanga niður. Þær minna á regnhlífar. Hjá hveljum er utanfrumulagið mjög þykkt. Sum holdýr fara í gegnum báðar líkamsgerðir á lífsferli sínum en sum eru eingöngu hveljur eða holsepar allan lífsferilinn. Sambýli hefur þróast hjá sumum holsepum.
1503
Árið 1503 (MDIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Erlendis
thumb|right|Húsið þar sem sagt er að [[Nostradamus hafi fæðst.]]
Fædd
Dáin
Heilt fall
Heilt fall er fágað fall, sem skilgreint er á allri tvinntalnasléttunni, þ.e. veldaröð fallsins hefur óendanlegan samleitnigeisla. Dæmi: margliður og veldisfallið eru heil föll, en ekki logrinn né ferningsrótin.
Henning
Henning er íslenskt karlmannsnafn.
Hrokkinkani
Hrokkinkani (fræðiheiti: Pelecanus crispus) er tegund pelíkana.
Stöðugleikasáttmálinn
Stöðugleikasáttmálinn er óformlegur samstarfssamningur og viljayfirlýsing á milli hins opinbera á Íslandi og helstu aðila atvinnulífsins og stéttarfélaga. Samningurinn var gerður eftir bankahrunið á Íslandi og er markmið hans að tryggja stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Stöðugleikasáttmálinn var undirritaður í Þjóðmenningarhúsinu 25. júní 2009. Efnahagsleg markmið sáttmálans eru þau að í lok árs 2010 verði verðbólga ekki yfir 2,5%, halli hins opinbera ekki meiri en 10,5% af VLF, dregið hafi úr gengissveiflum, gengið styrkist og nálgist jafnvægisgengi. Þá er við það miðað að vaxtamunur við evrusvæðið verði innan við 4%. Nánar tiltekið eru aðilar sáttmálans Alþýðusamband Íslands (ASÍ), Bandalag háskólamanna (BHM), Bandalag starfsmanna ríkis og bæja (BSRB), Kennarasamband Íslands (KÍ), Samtök starfsmanna fjármálafyrirtækja (SSF), Samtök atvinnulífsins (SA), ríkisstjórnin og Samband íslenskra sveitarfélaga.
Ragnheiður Pétursdóttir á rauðum sokkum
Ragnheiður Pétursdóttir (um 1494 – fyrir 1540) eða Ragnheiður á rauðum sokkum var húsfreyja á Svalbarði á Svalbarðsströnd á 16. öld og ættmóðir Svalbarðsættar síðari.
Ragnheiður var dóttir Péturs Loftssonar bónda í Stóradal í Eyjafirði, eins ríkasta manns landsins á sinni tíð og sonar Lofts Íslendings Ormssonar riddara, og konu Péturs, Sigríðar Þorsteinsdóttur, sem var sonardóttir Helga Guðnasonar lögmanns og Akra-Kristínar. Ekki er vitað um ástæðuna fyrir viðurnefninu en til er þessi kviðlingur um Ragnheiði, væntanlega ortur meðan hún var ógift í föðugarði:
Feisal 1. Írakskonungur
'''Feisal 1. bin Hússein bin Alí al-Hasjemi''' (arabíska: فيصل بن الحسين بن علي الهاشمي‎; 20. maí 1885 – 8. september 1933) var konungur arabíska konungsríkisins Sýrlands árið 1920 og síðan konungur Íraks frá 1921 til 1933. Hann var þriðji sonur Hússeins bin Alí, sjarífsins af Mekka, sem hafði lýst sjálfan sig konung arabaríkjanna í október árið 1916.
Feisal hvatti til samstöðu súnní- og sjíamúslima og reyndi að skapa sérstaka arabíska þjóðernishyggju sem átti að vera grunnur að nýju arabísku þjóðríki sem skyldi spanna Írak, Sýrland og allan frjósama hálfmánann. Feisal reyndi á valdatíð sinni að gæta fjölbreytni í stjórn sinni og taka tillit til margvíslegra trúarhópa og þjóðarbrota. Áhersla hans á arabíska þjóðernishyggju kann hins vegar að hafa leitt til einangrunar tiltekinna trúarhópa.
Æviágrip
Eftir að Tyrkir fóru í stríð gegn Bretlandi árið 1914 í fyrri heimsstyrjöldinni hóf faðir Feisals bréfaskipti við breska erindreka og féllst á að gera uppreisn gegn Tyrkjum í skiptum fyrir að Bretar styddu ætt hans, Hasjemíta, sem nýja konungsætt arabísks þjóðríkis sem ætti að rísa í miðaustrinu. Arabar hófu uppreisn gegn tyrkneskum yfirráðum árið 1916 og Feisal leiddi herafla sem hertók meðal annars hafnarborgina Akaba og hélt þaðan áfram til bækistöðva Tyrkja í Palestínu og á Sínaískaga.
Eftir að fyrri heimsstyrjöldinni lauk með sigri bandamanna sótti Feisal friðarráðstefnuna í París til þess að tala máli araba. Hann talaði þar fyrir því að stofnað yrði sjálfstætt þjóðríki alls fólks af arabískum uppruna og naut í þessum málum stuðnings áhrifafólks á borð við T. E. Lawrence og Gertrude Bell. Bandamenn höfðu lítinn raunverulegan áhuga á að uppfylla þau loforð sem þeir höfðu gefið aröbum, en til málamiðlunar var King-Crane-sendinefndin stofnuð til að kanna hvernig best væri að ráðstafa landsvæði Tyrkjaveldis.
Þann 8. mars árið 1920 lýstu arabar, í óþökk Evrópuveldanna, einhliða yfir stofnun sjálfstæðs arabísks konungsríkis í Sýrlandi og krýndu Feisal konung þess. Þetta sættu Frakkar, sem höfðu fengið yfirráð yfir Sýrlandi samkvæmt Sykes–Picot-samkomulaginu, sig ekki við og því steyptu þeir Feisal af stóli eftir aðeins fjögurra mánuða valdatíð í Sýrlandi og bundu enda á þetta sjálfstæða konungsríki. Bretar reyndu ekki að koma í veg fyrir að Feisal yrði bolað frá völdum, en sem nokkurs konar sárabót buðu þeir honum þess í stað að gerast konungur hins nýstofnaða Íraks. Um leið buðu Bretar bróður Feisals, Abdúlla, að gerast emír hinnar nýstofnuðu Jórdaníu, sem hafði ásamt Írak orðið til á Kaíró-ráðstefnunni árið 1921. Bretar stóðu hins vegar aldrei við loforð sitt um að færa ættföðurnum Hussein yfirráð yfir Arabíuskaga og aðhöfðust ekkert þegar Sád-ættin hrakti hann frá völdum yfir Mekka.
Það var einkum návinkona Feisals, Gertrude Bell, sem hvatti til þess að hann yrði gerður að konungi í Írak. Samband þeirra stuðlaði mjög að því að Feisal tókst að festa sig í sessi sem konungur landsins og naut stjórnarfarslegs öryggis út valdatíð sína.
Feisal var krýndur konungur Íraks þann 23. ágúst árið 1921 eftir að þjóðaratkvæðagreiðsla hafði farið fram um valdatöku hans. Líklegt er að atkvæðagreiðslan hafi ekki um allt farið sómasamlega fram þar eð um 96% kjósenda ku hafa samþykkt Feisal sem konung en aðeins 4% hafnað honum. Þar sem Írak átti enn engan þjóðsöng á þessum tíma var breski þjóðsöngurinn God Save the King spilaður við krýninguna, en þetta þótti mörgum vera þögul viðurkenning á því að Feisal ætti krúnu sína fyrst og fremst Bretum að þakka. Undir stjórn Feisals öðlaðist Írak þó aukið sjálfstæði árið 1932 og hlaut aðild að Þjóðabandalaginu. Írak var þó ætíð mjög háð Bretum á ríkisárum Feisals og öðlaðist í raun ekki fullt sjálfstæði fyrr en eftir írösku byltinguna árið 1958.
Á ríkisárum sínum hélt Feisal áfram að tala fyrir arabískri samstöðu og þjóðernishyggju, en hann fór þó varlegar í þessum málum en áður. Feisal var sjálfur umburðarlyndur maður, en sú stefna hans að hygla arabískri þjóðernishyggju gerði það að verkum að deilur spruttu upp á milli arabískra og kúrdískra samfélaga í Írak. Árið 1933 framdi íraski herinn fjöldamorð gegn kristnum assýringum innan Íraks og átti þetta þátt í því að spilla sambandi Feisals við Breta.
Feisal lést þann 8. september árið 1933 í Bern í Sviss. Opinber skýring á dauða hans var sú að hann hefði látist úr hjartaáfalli. Sonur Feisals, Gazi, tók við af honum sem konungur Íraks.
Feisal í dægurmenningu
Feisal birtist sem persóna í Hollywood-stórmyndinni Lawrence of Arabia frá árinu 1962. Hann er þar leikinn af breska leikaranum Alec Guinness.
Hoya aurantiaca
Hoya aurantiaca er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Filippseyjum.
Calandrinia colchaguensis
Calandrinia colchaguensis er plöntutegund sem var lýst af François Marius Barnéoud.
Ingifinna
Ingifinna er íslenskt kvenmannsnafn.
Jól
thumb|„Fæðing Jesú“ eftir [[Albrecht Dürer (1503)]] Jól eru ein af trúarhátíðum kristinna. Auk þess halda heiðnir og trúlausir upp á jól í tilefni rísandi sólar og hefða. Í dagatali nútímans er hinn eiginlegi jóladagur 25. desember en víða stendur hátíðin yfir frá 24. desember til 6. janúar. Hátíð á þessum tíma árs á sér upphaflega heiðinn uppruna og eru heimildir til aftur fyrir kristni um miðsvetrarhátíðir á þessum tíma og að kirkjan hafi tekið þær hátíðir yfir þegar þjóðir sem héldu miðsvetrarhátíðir tóku upp kristni.
Hin kristna hátíð er haldin í minningu fæðingar Jesú, sonar Maríu meyjar. Í kristinni trú er Jesús sonur Guðs (Drottins), Kristur (hinn smurði), Messías, sem spámennirnir, sem getið er um í gamla testamenti Biblíunnar, spáðu fyrir að myndi koma. Jól eru haldin um allan hinn kristna heim og víða annars staðar, jafnvel þar sem kristni er í miklum minnihluta.
Hátíðin er þó ekki á sama tíma alls staðar. Hjá mótmælendum og rómversk kaþólskum eru jól haldin á jóladag þann 25. desember. Þó byrjar sumstaðar bæði helgi dagsins klukkan 18 á aðfangadag jóla og einnig haldið upp á 26. desember, annan í jólum, Stefánsdag. Í austurkirkjunni eru jólin haldin um það bil hálfum mánuði síðar eða þann 6. janúar sem er eldri dagur fyrir þessa hátíð en 25. desember. Þeir sem miða við 25. desember halda aftur á móti upp á þann dag sem hinn þrettánda dag jóla. Á Íslandi sem og á hinum Norðurlöndunum er þetta eina kirkjulega hátíðin sem eitthvað verulega er haldið upp á.
Kristinn uppruni
Í Biblíunni stendur hvergi hvenær Kristur fæddist. Fyrstu kristnu söfnuðirnir fyrir botni Miðjarðarhafs töldu fæðinguna ekki eins mikils virði og skírnina og þó sérstaklega dauðastundina þegar menn fæddust til hins eilífa lífs, enda er dauðdagi Jesú Krists tímasettur í Biblíunni mjög nákvæmlega.
Um tveim öldum eftir áætlaða fæðingu Krists tóku kristnir menn samt að velta fæðingardegi hans fyrir sér. Fyrsti fæðingardagurinn sem menn komu sér saman um, var 6. janúar samkvæmt rómversku tímatali (júlíanska tímatalinu). Þarna, eins og með marga aðra daga kirkjunnar, tóku þeir yfir eldri tyllidag en 6. janúar hafði tengst flóðunum í Níl frá fornu fari. Hann var nefndur Opinberunarhátíð (Epiphania) en sagt var að Jesús hefði opinberast á fjóra vegu: við fæðinguna, tilbeiðslu vitringanna, skírnina í ánni Jórdan og brúðkaupið í Kana þegar hann framdi fyrsta kraftaverkið. Á 4. og 5. öld fór að tíðkast að minnast fæðingarinnar þann 25. desember en skírnar Krists og Austurlandavitringanna 6. janúar. Formlega var ákveðið með það fyrirkomulag árið 567 á 2. kirkjuþinginu sem haldið var í Tours í Frakklandi.
Þegar kristni var gerð að ríkistrú í Rómarveldi, seint á 4. öld, var ákveðið að gera eldri skammdegishátíð, sólhvarfadaginn, að fæðingardegi Jesú Krists, en kristnir voru þegar farnir að halda uppá þessa hátíð. Á sólhvarfadaginn, sem hét formlega „fæðingardagur hinnar ósigrandi sólar“ (l. dies natalis Solis invicti), var fagnað endurkomu sólarinnar sem lífgjafa. Sólhvörfin færðust til í júlíanska tímatalinu en á þessum tíma (4. öld) bar þau upp á 25. desember. Kirkjan tengdi þessar hátíðir saman með því að segja að Jesú Kristur væri hin eina sanna sól sem hefði sigrað dauðann og hefði hann sjálfur sagst vera ljós heimsins.
Sambærileg sólhvarfahátíð var þann 24. júní sem lengsta dag ársins. Rómarkirkjan ákvað að haldið skyldi upp á fæðingardaga Jesú Krists og Jóhannesar skírara á þessum fornu sólstöðuhátíðum á stysta og lengsta degi ársins á norðurhveli, en samkvæmt Nýja testamentinu, Lúkasarguðspjalli 1:26 og 1:36, átti Jóhannes skírari að hafa fæðst sex mánuðum á undan Jesú. Jól, fæðingarhátíð Krists, er því við vetrarsólstöður en Jónsmessa við sumarsólstöður. Það var samt ekki stjarnfræðilega nákvæmt vegna framangreindrar skekkju í júlíanska tímatalinu, heldur munaði þremur dögum og því eru jól og Jónsmessa, sem komu í stað hinna eldri sólstöðuhátíða, þremur dögum frá stjarnfræðilegum vetrar-og sumarsólstöðum.
Heiðinn uppruni
Í Norður-Evrópu höfðu sólstöðuhátíðirnar ætíð haft enn meira gildi en sunnar í álfunni, væntanlega vegna þess hve mikill munur er á lengsta og stysta degi ársins þar. Voru til dæmis á þessum dögum mikil blót á Norðurlöndunum. Þegar Ólafur konungur Tryggvason var búin að kristna Norðmenn virðist hann hafa viljað bæta landmönnum upp hin fornu blót með því að setja niður ársfjórðungslegar hátíðir í stað hinna ársfjórðungslegu blóta með því móti glötuðu menn ekki miðsvetrarhátíðinni né öðrum blótum þótt að þeir skiptu um trú.
Í einu fornriti segir svo:
„... feldi blót og blótdrykkjur og lét í stað koma í vild við lýðinn hátíðardrykkjur jól og páskar, Jónsmessu munngát og haustöl að Mikjálsmessu.“
Forn Norsk lög geta þess einnig að hver bóndi í Frostaþingi skyldi eiga tiltekið magn af öli um jól sem og á Jónsmessu.
Orðsifjar
Ekki er vitað hver uppruni orðsins jól er en um mikinn hluta Norður-Evrópu, það er hinn gamla germanska heim, eru til nær eins eða mjög svipuð orð þótt ekki sé hægt að fullyrða hvaðan orðið upprunalega kom né hver nákvæm merking þess er. Má nefna að ennþá nota Færeyingar sama orð og Íslendingar, það er jól en Danir, Norðmenn og Svíar jul, Finnar virðast hafa tekið upp orðið og þá orðið joulu hjá þeim. Í fornensku var það éole sem borið var fram jól og síðar yule. Því hefur verið leitt að því líkum þar sem menning þessara þjóða var um margt svo lík að orðið hafi verið notað um sömu eða sambærilega miðsvetrarhátíð á þessum tíma sem þá hafi tengst vetrarsólstöðum og hátíðirnar verið til að fagna hækkandi sól.
Henrik
Henrik er íslenskt karlmannsnafn.
Jól
Orðsifjar
Þó er nokkuð víst að jól hafi verið blót, þótt uppruni og merking orðsins sé óljós. Má nefna að í Ólafssögu Helga, þar sem hún segir frá Sigurði föður Ásbjarnar Selsbana: „Hann var því vanur meðan heiðni var at hafa þrenn blót: eitt at veturnóttum, annat at miðjumvetri, þriðja at sumri. En síðan Sigurðr tók við kristni, hjelt hann teknum hætti um veislurnar. En hafði þá um haustið vinaboð, en um veturinn jólaveislu, ok bauð þá enn til sín mörgum manni...". Af þessu má lesa að í það minnsta í frumkristni á Norðurlöndum var litlu breytt um hefðir þótt þeir ættu að heita kristnir og fólk hafi áfram haldið sín blót. Kanski er það þess vegna sem orðið jól hefur lifað af í Skandinavíu, að blótin sem áður voru haldin á þessum tíma breyttust ekki svo mikið en það er aðeins ein kenning sem engar sannanir né heimildir eru fyrir.
Tenglar
Jólin utan Íslands
Regnbogagata Seyðisfirði
Regnbogagatan á Seyðisfirði er gatan Bjólfsgata á Seyðisfirði. Gatan liggur frá Hótel Öldunni að Seyðisfjarðarkirkju sem er við enda götunnar. Flestar myndir sem teknar eru af götunni eru teknar í átt að kirkjunni. Gatan er ein mest ljósmyndaða gata á Íslandi. Gatan er verslunargata.
Upphaf Regnbogagötunnar má þakka Margréti Guðjónsdóttur og fleiri Seyðfirðingum sem með sameiginlegu átaki sem hefur orðið að samfélagsverkefni á hverju ári þar sem bæjarbúar og aðrir koma saman og mála götuna. Ein af sérstöðum götunnar eru brotnar hellur sem voru mikil óprýði af áður en gatan var máluð. Bílum var keyrt yfir hellurnar og þær brotnuðu smám saman.
Egill Einarsson
Egill Einarsson (fæddur 13. maí 1980), betur þekktur sem Gillzenegger, Gillz eða DJ Muscle Boy, er íslenskur fjölmiðlamaður, hnakki, tónlistarmaður, fyrirsæta, vaxtarræktargarpur, útvarpsmaður, grínisti og leikari.
Ferill
Egill hefur starfað við ýmsa fjölmiðlun, meðal annars sem pistlahöfundur hjá Bleiku og bláu og sem útvarpsmaður á útvarpsstöðinni KissFM en hann er líklega þekktastur fyrir sjónvarpsþátt sinn á sjónvarpsstöðinni Sirkus og bók sína, Biblíu fallega fólksins. Í bókinni leggur hann línurnar fyrir þá sem langar til að tilheyra hópi „fallega fólksins“. Egill var í hljómsveitinni Merzedes Club sem tók þátt í undankeppni Eurovision árið 2008. Egill var meðhöfundur símaskrárinnar 2011 sem gefin er út af fyrirtækinu Já. Hann skrifaði einnig vikulega pisla í DV á árunum 2005 og 2006. Árið 2009 var hann ráðin á Stöð 2 og gerði þætti eins og Auddi og Sveppi (2009), Ameríski draumurinn (2010) og Mannasiðir Gillz (2011). Árið 2014 frumsýndi hann sína eigin kvikmynd, Lífsleikni Gillz. Frá 2011 hefur hann verið einn af þremur umsjónarmanna útvarpsþáttarins FM95BLÖ. Árið 2021 lék hann eitt aðalhlutverkið í kvikmyndinni Leynilögga.
50 Cent
Vorið 2007 bárust fréttir af því að íslenski auðmaðurinn Björgólfur Thor Björgólfsson hefði borgað 50 Cent háar fjárhæðir til þess að koma fram í fertugsafmæli sínu sem haldið var á Jamaíka.
Game (rappari)
Jayceon Terell Taylor er bandarískur rappari sem gengur undir listamansnafninu Game. Hann var áður meðlimur í G-Unit og vinur 50 Cent, en hann hætti í G-Unit eftir illdeilur við hann. Fyrirætlaðir eru tónleikar með honum á Íslandi þann 18. desember 2010 á Broadway.
Rússland
Rússland (rússneska: Росси́я, umritun: Rossíja), formlegt heiti Rússneska sambandsríkið (rússneska: Росси́йская Федера́ция, umritun: Rossíjskaja federatsíja), er víðfeðmt land í Austur-Evrópu og Norður-Asíu. Landið er það langstærsta að flatarmáli í heiminum, yfir 17 milljón ferkílómetrar, nær yfir 11 tímabelti og þekur 8. hluta af þurrlendi Jarðarinnar. Það er nánast tvöfalt stærra en Kanada sem er næststærst. Rússland á landamæri að 16 öðrum ríkjum. Landið er einnig það níunda fjölmennasta í heiminum og fjölmennasta Evrópulandið. Höfuðborgin, Moskva, er stærsta borg Evrópu. Önnur stærsta borg landsins er Sankti Pétursborg. Rússar eru fjölmennasti hópur Slava og rússneska er það slavneska mál sem hefur langflesta málhafa.