cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Theodosius 1.
Theodosius gerði kristna trú að einu löglegu trúarbrögðunum í Rómaveldi og batt þar með endanlega enda á stuðning ríkisins við hin hefðbundnu rómversku trúarbrögð. Segja má að Theodosius hafi beitt alla þá sem hann áleit vera heiðingja ofsóknum, bæði þá sem aðhylltust rómverska goðafræði og kristna hópa sem aðhylltust aðrar kenningar en hann.
Hólahólar
Hólahólar eru forn gígaþyrping norðan við Beruvíkurhraun, á sunnanverðu Snæfellsnesi um 14 km frá Hellnum. Einn gíganna er opinn á hlið en botninn er sléttur og gróinn svo minnir helst á geysimikið hringleikahús. Mögulegt er að aka inn í gígþyrpinguna þar sem heitir nú Berudalur.
Sögur og sagnir
Eyðibýlið Hólahólar var áður höfuðból þegar útræði var í Dritvík og á Djúpalónssandi, en lagðist í eyði 1880 og síðan hefur huldufólk ráðið þar ríkjum æ síðan að talið er. Skyggnir menn telja sig verða vara við mikla byggð huldufólks og eru til um sögur. Þannig hafa sumir sem brugðið hafa þar á leik heyrt og fundið mikið lófatak og klapp ofan úr hlíðum Berudals og því meira sem mennskir eru þar færri. Getgátur eru um að saman fari núverandi Hólahólar og eldri nafngift, Aðalþegnshólar er segir frá í Bárðar sögu Snæfellsás.
Optimist
thumb|right|Optimist-keppni á Großen Brombachsee í [[Þýskalandi.]] Optimist (eða optimist-kæna en einnig nefnd bjartsýnisjulla eða bjartsýnisskúta) er lítil ferköntuð opin kæna (julla) með eitt spritsegl sem er hönnuð sem kennslu- og skemmtiskúta fyrir börn. Optimist-kænan var upphaflega hönnuð af bandaríska skútuhönnuðinum Clark Mills árið 1947 og varð fljótlega vinsæl í Evrópu, einkum á Norðurlöndunum. Núna er Optimist ein vinsælasta kæna heims með 132 þúsund skráða báta og væntanlega marga óskráða. Áður fyrr var algengast að smíða kænuna heima fyrir úr borðum eða krossviði, enda miðaðist hönnun hennar við það, en nú til dags eru fjöldaframleiddar Optimist-kænur úr trefjaplasti algengastar. Hönnunin var stöðluð árið 1960 og gerðin varð einsleit 1995.
Optimist-kænan er ferköntuð með flötu stefni og nánast flötum botni. Hún er með fellikjöl í miðjunni og mastrið kemur nánast upp úr stefninu að framan svo pláss sé fyrir siglingamanninn að aftan. Hún er 2,3 metra löng og vegur aðeins 35 kíló tóm.
Optimist er viðurkennd alþjóðleg keppnisgerð af Alþjóða siglingasambandinu.
Armin Meiwes
Armin Meiwes (fæddur 1961) er þýskur tölvunarfræðingur og mannæta, einnig þekktur sem Mannætan frá Rotenburg.
Maðurinn
Armin ólst upp einn með móður sinni í stóru húsi, hún var ráðrík kona sem oft skammaði hann á almannafæri að sögn fyrrum skólafélaga hans. Móðir hans bjó með honum allt til dauðadags og var mjög uppáþrengjandi, hún fylgdi honum jafnvel á stefnumót og í ferðalög sem hann fór í með hernum á 9. áratuginum þegar hann gengdi herskyldu. Að eigin sögn varð einmannaleg barnæska hans til þess að hann bjó sér til þykjustu-bróðir sem hann kallaði Franky, Armin hélt því einnig fram að þráin eftir yngri bróðir hefði verið það sem rak hann til þess að drepa mann og leggja sér til munns. Hann „þráði einhvern sem væri partur af honum“.
Geðlæknir sem bar vitni við réttarhöldin yfir Armin sagði hann vera alls ófæran um að sýna öðru fólki hlýjar tilfinningar. Hann væri sjálfumglaður og sjálfsöruggur og hefði nokkur einkenni geðklofa en hann væri ekki geðveikur.
Verknaðurinn
Armin setti fyrst auglýsingu á internetið árið 1999 þar sem hann auglýsti eftir „ungum, vel-byggðum karlmönnum á aldrinum 18-30 ára til slátrunar“. Hann fékk fjölmörg svör við auglýsingunni og hitti nokkra svarendur sem voru ekki tilbúnir að ganga alla leið. Árið 2001 komst hann svo í samband við 43 ára verkfræðing frá Berlín, Colan Man, sem samþykkti að vera drepinn og borðaður af Armin.
Armin var árið 2004 dæmdur til 8 og hálfs árs fangelsisvistar fyrir manndráp en gæti losnað úr fangelsi mun fyrr eða 2008 sýni hann af sér góða hegðun. Verjendur hans fóru fram á að verknaðurinn myndi flokkast undir ólöglegt líknardráp en refsing við slíku er aðeins 6 mánuðir til 5 ára. Sækjendur vildu hinsvegar fá hann dæmdan fyrir morð og til 15 ára fangelsisvistar. Dómari komst að þeirri niðurstöðu að verknaðurinn félli ekki undir líknardráp en einnig að þau skilyrði sem sett eru í þýskum lögum fyrir sakfellingu fyrir morð væru ekki til staðar, niðurstaðan var því manndráp. Þann 9. Maí var hann svo dæmdur fyrir moð og var dæmdur í lífstíðarfangelsi.
Þessir atburðir urðu innblástur fyrir lag Rammstein, Mein Teil.
8 mR
thumb|right|Finnska áttan Sagitta hönnuð af Charles Nicholson árið 1929. Átta metra kjölbátur (8 mR eða átta) er gerð af kappsiglingaskútum sem eru smíðaðar samkvæmt alþjóðlegu metrareglunni. Reglan skilgreinir tiltekna jöfnu með tilteknum málum bátsins og útkoman úr henni á að vera átta. Átta metra á því ekki við um lengd bátsins, en átta metra kjölbátar eru að jafnaði um fimmtán metrar að lengd. Áttur geta verið mjög ólíkar innbyrðis.
Áttur voru notaðar sem Ólympíubátar frá Ólympíuleikunum 1908 til 1936.
Gullkrabbi
Gullkrabbi (fræðiheiti: Lithodes aequispinus) (e. Golden king crab eða Bown king crab) er krabbi af ætt kóngakrabba. Það eru um 40 þekktar tegundir af kóngakröbbum í heiminum en þrjár af þeim finnast í norður kyrrahafinu og eru þær vinsælar nytjategundir þar á slóðum. Þetta eru rauður kóngakrabbi, blár kóngakrabbi og gullkrabbi.
Útlit
Gullkrabbinn er bæði minnstur af þessum þremur kröbbum og ljósastur að lit. Hann getur orðið allt að 3,6 kg að þyngd og 22 cm að breidd. Kvendýrin eru smærri eða um 2 kg og 11 – 14 cm að breidd. Gullkrabbinn er með ljós gyllta skel, alsettur göddum og hefur fimm pör leggja. Þessi tegund getur orðið allt að 30 – 40 ára gömul.
Útbreyðsla
Búsvæði gullkrabbans er á norðvestur Kyrrahafssvæðinu frá Bresku Kólumbíu, í Beringshafi við Aleuteyjar og á Norðaustur-Kyrrahafsvæðinu að Japanshafi. Þeir eru á landgrunnshallanum á 200 – 400 metra dýpi og kjósa að vera innan um rif og mjúka kórala. Kjör sumarhitinn er 1,5 -2°C. . Gullkrabbi lifir dýpra í sjónum en rauðu og bláu kóngakrabbarnir.
Hrigning
Hrygningartími gullkrabbans er frá júlí og fram í október og hrygnir kvendýrið frá 10 – 30 þúsund eggjum og eru egg þeirra stærst af eggjum kóngakrabba. Á hrygningartímabilinu eru dýrin á grynnra vatni. Kvendýrið hefur hamskipti áður en hún hrygnir. Skelin þarf að vera mjúk svo hún geti hryngt. Um leið og hún hefur sleppt hrognunum hefst mökunarferlið hjá krabbanum að nýju. Eftir að þeir hafa lokið því fara þeir beint á fæðuslóðir sem er á meira dýpi. Á því búsvæði skipta krabbarnir sér upp, þar sem kynin eru nánast alveg aðskilin. Eftir að lirfurnar klekjast út eru þær sviflægar og nærast á plöntu og dýrasvifi. Krabbinn verður kynþroska fjögurra til fimm ára, þá fer hann á meira dýpi á fæðuslóðir til hinna fullorðnu.
Pollúx
Pollúx er appelsínugul reikistjarna í 34 ljósára fjarlægð frá sólinni í tvíburamerkinu. Er bjartasta stjarnan í tvíburamerkinu og fyrsti „risinn“ frá sólu.
Gullkrabbi
Helstu veiðarfæri og veiðiaðferðir
Krabbar eru veiddir í gildrur sem eru mismunandi stórar eftir bátastærð. Stærstu bátarnir eru með stórar og þungar gildrur sem eru kassalaga með beitu inni sem krabbinn klifrar uppá og inn, smærri bátar eru með þríhyrndar gildrur sem eru minni með beitu inni.
Pollúx
Árið 2006 var staðfest að hún hefði tungl (í fyrstu nefnt Pollúx B, þá Þestías) á sporbraut í kringum sig. Þvermál Pollúx er um níu sinnum stærri en sólarinnar.
Gullkrabbi
Helstu veiðarfæri og veiðiaðferðir
Veiðitímabilið á krabbaveiðunum við Alaska er breytilegt, yfirleitt frá október til janúar. Á síðasta áratug var tímabilið skorið niður út af ofveiði niður í allt að fimm daga. Síðustu ár hefur tímabilið verið tvær vikur til fjórar vikur.
Rússland er eina ríkið sem er með allar veiðar á Gullkrabbanum. Heimsaflinn hefur verið um þrjú þúsund tonn síðustu ár.
Krabbasjómennska er hættulegasta starf í Bandaríkjunum og eru 80 sinnum meiri líkur á því að deyja í því starfi en öðrum störfum eða 141,7 af hverjum 100 þúsund sem látast. Trúlega er stjórnkerfinu um að kenna þar sem gefið er út frjálst veiðileyfi fyrir alla. Það er mikil samkeppni um að ná kvótanum og allt lagt undir, sama hvernig viðrar. Búið er að skipta kvótanum á milli útgerða eftir veiðireynslu þannig að í framtíðinni mun veiðitímabilið lengjast og verðmætið aukast
Krabbavinnsla
Krabbinn er bæði seldur lifandi og svo eru krabbaklærnar seldar soðnar. Vinnsla á krabbaklóm er þannig að krabbinn kemur lifandi að landi í lestum krabbabátanna. Sjónum er dælt úr lestinni og krabbanum er landað beint inn í verksmiðju þar sem klærnar eru rifnar af í einni kippu. Löppunum er raðað í ryðfrían stálkassa og svo eru klærnar soðnar í saltvatni og kældar á eftir. Klærnar fara í járnkössunum ofan í pækilfrysti, þar sem klærnar frjósa niður í -23°C ofan í vökvanum. Að því loknu er klónum pakkað í neytendapakkningar.
Niðurstaða og lokaorð
Heimildir um þennan krabba eru litlar á ensku og íslensku. Gögn frá FAO sýna að krabbinn er einungis veiddur af Rússum. Þannig að það skýrir margt varðandi heimildaleysið. Magnið er líka ekkert rosalegt miðað við veiðarnar hjá Bandaríkjamönnum á rauða og bláa kóngakrabbanum. Það finnast ekki upplýsingar hvernig hægt er að fá veiðileyfi við austur Rússland. Því er ekki hægt að mæla með veiðum að svo stöddu þó svo að verðið sé ágætt fyrir krabbann þá er ekki mikið af honum og hann trúlega aukaafli.
Carol W. Greider
Carol Greider (fædd 15. apríl 1961) er bandarískur sameindalíffræðingur og prófessor við Johns Hopkins háskóla. Hún er einkum þekkt fyrir að hafa uppgötvað telómerasa ásamt Elizabeth Blackburn og hlutu þær fyrir nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 2009 ásamt Jack W. Szostak.
Valentinianus 3.
Valentinianus 3. (2. júlí 419 – 16. mars 455) var keisari Vestrómverska ríkisins frá árinu 425 til dauðadags árið 455.
Faðir Valentinianusar 3. var Constantius 3. sem var keisari í nokkra mánuði áður en hann lést, árið 421. Móðir hans var Galla Placidia sem var systir Honoriusar keisara. Þegar Honorius lést árið 423 var embættismaðurinn Johannes skipaður keisari. Austrómverski keisarinn Theodosius 2., sem var frændi Honoriusar og Göllu Placidiu, viðurkenndi ekki Johannes sem keisara og árið 424 skipaði hann Valentinianus sem undirkeisara sinn (caesar) og ári síðar sem keisara (augustus) yfir Vestrómverska ríkinu. Theodosius sendi her til Ítalíu til að takast á við Johannes og var Johannes sigraður eftir átök við Ravenna og tekinn af lífi stuttu síðar. Valentinianus 3. var aðeins 6 ára þegar hann varð keisari og því var ríkinu stjórnað að miklu leiti af móður hans til að byrja með. Germanskir þjóðflokkar voru helsta ógnin við vald keisarans á valdatíma Valentinianusar og til dæmis höfðu Vestgotar sest að í suður Gallíu og Vandalar í Hispaníu. Þessir þjóðflokkar réðu sér að miklu leiti sjálfir þó þeir væru innan landamæra Rómaveldis. Árið 429 færðu Vandalar sig um set og hertóku norður-Afríku af Rómverjum. Við þetta misstu Rómverjar yfirráðin yfir norður-Afríku þangað til Austrómverjar hertóku svæðið aftur á 6. öld. Árið 437 ferðaðist Valentinianus til Konstantínópel og kvæntist Liciniu Eudoxiu, dóttur Theodosiusar 2. Eftir að Valentinianus varð fullorðinn reiddi hann sig meira og meira á mikilvægasta hershöfðingja sinn, Flavius Aetius. Aetius einbeitti sér mest að því að verja Gallíu fyrir árásum Germana. Húnar, undir stjórn Atla Húnakonungs, urðu sífellt meiri ógn við Rómaveldi á þessum tíma. Árið 451 mætti sameinaður her Rómverja, Franka, Vestgota og fleiri, her Húna í orrustunni við Katalánsvelli. Aetius fór fyrir herafla Rómverja sem bar sigur úr býtum. Atli flúði bardagann en hélt þó áfram að valda Rómverjum vandræðum og gerði innrás í Ítalíu árið eftir. Hann leiddi her sinn til Rómar, þar sem Valentinianus var þá staddur, en hætti við að ráðast á borgina eftir að Leo 1. páfi hafði verið sendur til að semja við hann. Atli lést árið 453 og við það endaði ógn Húna við Rómaveldi. Valentinianus myrti Flavius Aetius árið 454, líklega vegna þess að honum stóð ógn af völdum Aetiusar. Árið eftir var Valentinianus sjálfur myrtur af liðsmönnum Aetiusar, að undirlagi Petroniusar Maximusar sem varð keisari í kjölfarið.
Mismunun
Mismunun er þegar sambærilegar aðstæður eru meðhöndlaðar með mismunandi hætti þar sem talið er að munurinn á meðhöndlun aðstæðanna skýrist (aðallega) af þáttum eins og aldri, kyni, kynvitund, þjóðerni, þjóðernisuppruna, kynþætti, eða öðrum einkennum persóna eða staðreyndum. Útkomurnar gæti ýmist verið andstæð hverri annarri (t.a.m. samþykki og synjun umsóknar) eða verið hin sama en með öðru ferli.
Athuga þarf að mismunun í lagalegu samhengi gæti verið talin réttlætanleg, sem sagt að málefnaleg rök séu fyrir henni, en þá eru taldar liggja fyrir nægar staðreyndir í málunum sem réttlæti mismunandi niðurstöður tveggja einstakra mála eða meðferð þeirra. Til að mynda að dæmdar séu mismunandi bætur fyrir skemmdir ef munur er á verðmæti hlutanna.
Mismunun er talin vera jákvæð þegar réttlæting hennar er falin í sér að aðgerðir til að útrýma ríkjandi mismunun myndu ella taka of langan tíma eða væru ólíklegar til að takast. Slíkar aðgerðir þurfa þó að vera í samræmi við meðalhóf.
Falköping
thumb| Falköping thumb| Kyrkerör er gröf frá steinöld hin nýja. Falköping er borg í sveitarfélaginu Falköpings kommun í Västra Götalandi í Svíþjóð. Íbúar eru 16.350 (2010). Sveitarfélagið hefur 31.923 íbúa (2013).
Grændalur
Grændalur (einnig þekktur sem Grænsdalur) er dalur sem liggur upp af Hveragerði og er hluti af eldstöð sem kennd er við Hengilinn. Dalurinn lokast til norðurs og er Ölkelduháls skammt norðvestan dalbotnsins. Grændalur er vel gróinn og þar er mikið votlendi. Um dalinn rennur Grænadalsá en hún rennur síðan ásamt Hengilsdalsá í Varmá í Ölfusi.
Merkingarfræði
Merkingarfræði (enska semantics, úr grísku sēmantiká, fleirtala af sēmantikós) er fræðigrein sem fæst við rannsóknir á merkingu. Þeir sem leggja stund á greinina kallast merkingarfræðingar. Merkingarfræðin fæst við vensl orðs og þess sem það vísar til, nánar tiltekið tengsl tákna af ýmsu tagi og þess sem táknað er. Merkingarfræði innan málvísinda er rannsókn á merkingu sem tjáð er með tungumálinu. Aðrar tegundir merkingarfræði eru merkingarfræði forritunarmála, merkingarfræði innan rökfræði og táknfræði.
Misnotkun
Misnotkun er þegar einhver persóna misnotar aðra persónu eða hlut, oft í þeim tilgangi að öðlast með rangindum betri stöðu fyrir sig eða einhvern annan. Aðstæður er þá notaðar með þeim hætti sem þeim var ekki ætlað eða treyst á að myndu ekki eiga sér stað. Til að mynda með því að gefa annarri persónu misvísandi rangar upplýsingar svo hún taki aðra ákvörðun en hún myndi annars taka eða nýta sér yfirburðarstöðu sína gagnvart einhverjum í sinn hag á kostnað hins.
Sveinn Hákonarson
Sveinn var sonur Hákonar Sigurðssonar Hlaðajarls og konu hans, Þóru Skagadóttur Skoftasonar. Hann átti alsystkinin Heming og Bergljótu. Hálfbróðirinn Eiríkur var elstur og var frillusonur. Hann þótti þó að mörgu leyti fremri bróður sínum og í orrustunni í Hjörungavogi, þar sem þeir voru báðir, ætlaði Sveinn að flýja undan Vagni Ákasyni en bróðir hans kom þá og hrakti Vagn frá og náði að handsama hann.
Þeir bræður flýðu báðir til Svíþjóðar undan Ólafi Tryggvasyni eftir að faðir þeirra var drepinn en Sveinn var ekki með í Svoldarorrustu, þar sem Ólafur féll. Eftir það skiptu þeir Noregi á milli sín - Svíinn Ólafur skotkonungur fékk einnig nokkur héröð - en töldust þó báðir lénsmenn Sveins tjúguskegg og báru ekki konungsnafnbót.
Eiríkur jarl hélt til Englands í herför árið 1014 og lét Hákoni syni sínum eftir veldi sitt. Hákon og Sveinn stýrðu ríkinu saman til hausts 1015, en þá kom Ólafur helgi til landsins og gerði kröfu til konungsstólsins. Hann vann sigur á Sveini í orrustu en Sveini tókst að flýja til Svíþjóðar. Þar ætlaði hann að koma sér upp her og vinna Noreg að nýju en dó áður en af því yrði.
Kona Sveins var Hólmfríður, sem var annaðhvort systir eða dóttir Ólafs skotkonungs af Svíþjóð. Dóttir þeirra var Sigríður, sem giftist Ásláki syni Erlings Skjálgssonar, og líklega einnig Gunnhildur, sem giftist Sveini Ástríðarsyni Danakonungi.
1636
Árið 1636 (MDCXXXVI í rómverskum tölum) var 36. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Kort af Brimarhólmi í [[Kaupmannahöfn frá 1728. Hringtorgið vinstra megin er Kongens Nytorv.]]
Pierre-Auguste Renoir
thumb|right|250px|Pierre-Auguste Renoir. thumb|Pierre-Auguste Renoir Pierre-Auguste Renoir (fæddur 25. febrúar 1841, dáinn 3. desember 1919) var franskur myndhöggvari og listmálari, sem lagði mikið af mörkum til þróunar impressjónismans. Hann fæddist í Limoges, Haute-Vienne, Frakklandi. Eitt hans frægasta verk er Le bal au moulin de la Galette.
Myndan
Myndan eða morfem er í orðhlutafræði minnsta eining tungumáls sem hefur merkingu.
Ferdinand 1. Austurríkiskeisari
Ferdinand 1. (19. apríl 1793 – 29. júní 1875) var keisari Austurríkis frá árinu 1835 þar til hann sagði af sér árið 1848. Sem þjóðhöfðingi Austurríkis var hann einnig forseti þýska ríkjasambandsins, konungur Ungverjalands, Króatíu, Bæheims (sem Ferdinand 5.) og Langbarðalands-Feneyja auk ýmissa annarra titla sem hann bar.
Í kjölfar byltinganna árið 1848 sagði Ferdinand af sér þann 2. desember. Við honum tók bróðursonur hans, Frans Jósef. Eftir afsögn sína bjó Ferdinand í Hradčany-höll í Prag til dauðadags árið 1875.
Ferdinand var kvæntur Maríu Önnu af Savoju, sjötta barni Viktors Emmanúels 1. af Sardiníu. Þau eignuðust engin börn.
Æviágrip
Ferdinand var elsti sonur Frans 2. keisara Heilaga rómverska ríkisins og Maríu Teresu af Napólí og Sikiley. Ferdinand fæddist með flogaveiki, vatnshöfuð, taugagalla og málgalla, hugsanlega vegna þess hve skyld foreldrar hans voru. Hann hlaut menntun hjá baróninum Josef Kalasanz von Erberg og konu hans, Jósefínu.
Valdatíð
Ferdinand hefur jafnan verið lýst sem of veikgeðja til að ríkja í veldi sínu en víst er þó að hann skrifaði vel læsilega dagbók og var auk þess sagður hafa gott skopskyn. Hann fékk hins vegar um tuttugu flog á dag og gat því ekki einbeitt sér að stjórn ríkisins og ráð ríkisstjóra fór fyrir henni.
Þegar Ferdinand kvæntist prinsessunni Maríu Önnu af Savoju fannst hirðlækninum ólíklegt að Ferdinand væri fær um að innsigla hjónabandið. Þegar Ferdinand reyndi að sofa með konu sinni fékk hann fimm flogaköst. Ferdinand er minnst fyrir að hafa eitt sinn skipað kokki sínum að færa sér apríkósubollur og þegar honum var sagt að ræktunartímabilið fyrir apríkósur væri liðið hafi hann svarað: „Ég er keisarinn og ég vil bollur!“ („Ich bin der Kaiser und ich will Knödel!“ á þýsku).
Byltingin 1848
Þegar byltingarmenn gerðu árás á keisarahöllina árið 1848 er sagt að Ferdinand hafi beðið Metternich um skýringu. Þegar Metternich tjáði keisaranum að bylting væri hafin á keisarinn að hafa spurt: „En mega þeir það?“ („Ja, dürfen's denn des?“) Hirðmenn Ferdinands töldu hann á að segja af sér og leyfa bróðursyni sínum, Frans Jósef, að gerast keisari í hans stað. Frans Jósef átti eftir að vera keisari í sextíu og átta ár.
Ferdinand var síðasti konungur Bæheims sem var krýndur sem slíkur. Hann hafði mikið dálæti á Bæheimi og varði þar því sem hann átti eftir ólifað í Prag-höll. Á tékknesku var hann því kallaður „Ferdinand 5. hinn góði“ (Ferdinand Dobrotivý). Í Austurríki var hann kallaður „Ferdinand hinn velviljaði“ („Ferdinand der Gütige“) en einnig uppnefndur „Góðinand hinn liðni“ („Gütinand der Fertige“).
Ferdinand er grafinn í gröf númer 62 í keisaragrafhýsinu í Vín.
Atsushi Natori
Atsushi Natori (fæddur 12. nóvember 1961) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 6 leiki með landsliðinu.
Napóleonsskjölin
Napóleonsskjölin er þriðja bók Arnaldar Indriðasonar. Hún kom út árið 1999.
Aðalsögupersónan er Kristín lögfræðingur í Utanríkisráðuneytinu. Þegar bandaríski herinn grefur upp gamla flugvél (hvers innihald er háleynileg napóleonsskjölin) liggur þeim á að halda aðgerðinni leyndri. Eftir símtal frá bróður sínum sem er við vetraræfingar uppi á jöklinum fær hún senda á sig flugumenn frá hernum og viðtekur eltingarleikur.
Árið 2023 kom út samnefnd kvikmynd byggð á bókinni (titluð Operation Napoleon á ensku).
Primož Gliha
Primož Gliha (fæddur 8. október 1967) er slóvenskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 28 leiki og skoraði 10 mörk með landsliðinu.
Röddin
Röddin er sjötta bók Arnaldar Indriðasonar. Hún kom út árið 2002.
Arktúrus
thumb|Stærðarhlutföll sólar og Arktúrusar.
Arktúrus er bjartasta stjarnan í Boötes-stjörnumerkinu og sú fjórða bjartasta á næturhimninum. Fjarlægð frá sólu er 36,7 ljósár. Áætlaður aldur er 7,1 milljarður ára.
Arktúrus er með álíkan massa og sólin er hún mun minna þétt og hefur þvermál sem er um 25,4 x sólarinnar.
Tomás Fernández
Tomás Fernández Ruiz (fæddur árið 1915 í Kantabría á Spáni, dánardagur óþekktur) var knattspyrnumaður sem keppti með landsliði Kúbu á HM 1938 í Frakklandi.
Ævi og ferill
Afar lítið er vitað um Tomás Fernández. Hann fæddist á Spáni en fluttist til Kúbu þar sem hann lék knattsyrnu undir merkjum Centro Gallego.
Allnokkur knattspyrnulið frá Norður- og Mið-Ameríku skráðu sig til leiks fyrir forkeppni HM 1938. Þegar á hólminn var komið drógu þau öll sig úr keppni þar til lið Kúbu stóð eitt eftir. Fernández var valinn í landsliðshópinn og tók þátt í öllum þremur leikjum liðsins í keppninni. Liðið gerði fyrst 3:3 jafntefli við Rúmeníu og þurftu þau því að mætast að nýju nokkrum dögum síðar. Þar unnu Kúbverjar óvæntan 2:1 sigur þar sem Fernández skoraði sigurmarkið. Það er jafnframt seinasta mark Kúbu í sögu úrslitakeppna HM því liðið sá aldrei til sólar í leiknum gegn Svíþjóð í fjórðungsúrslitum.
Setning Slutskys
Í tölfræði er setning Slutskys notuð í ogun við höfuðsetningu tölfræðinnar.
Setningin
Ef {Xn} stefnir á X í dreifingu og {Yn} stefnir á a í líkindum, þar sem a er fasti þá gildir:
Innskeyti
Innskeyti er í málvísindum aðskeyti sem sett inn í aðra myndan. Í íslensku eru engin innskeyti.
Atos
Atos er franskt stafrænt þjónustufyrirtæki (ESN), stofnað árið 1997. Það er eitt af 10 stærstu ESN-fyrirtækjum um allan heim, með ársveltu upp á tæpa 11 milljarða evra árið 2019 og um 110.000 starfsmenn dreifðir á 73 lönd. Hópurinn, sem er leiðandi í Evrópu í skýjum, netöryggi og ofurtölvum frá því hann keypti Bull, er skráður á CAC 40. Frá árinu 2001 hefur Atos verið alþjóðlegur upplýsingatækni á Ólympíuleikum og Ólympíumóti fatlaðra.
Fantasía (teiknimynd)
Fantasía (enska: Fantasia) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1940. Myndin var framleidd af Walt Disney Productions og frumsýnd þann 13. nóvember 1940. Kvikmyndin var þriðja kvikmynd Disney-teiknimyndaversins í fullri lengd. Hún er 125 mínútur að lengd og er lengsta teiknimynd úr Walt Disney Animated Classics seríunni.
Myndin skiptist í átta kafla og í hverjum þeirra er leikið þekkt klassísk tónverk undir stjórn Leopold Stokowski, sjö þeirra eru flutt af Philadelphia Orchestra.
Framleiðandinn var Walt Disney. Handritshöfundar voru Joe Grant og Dick Huemer. Árið 1999 var gerð framhaldsmynd, Fantasía 2000.
Háðsádeilur
Árið 1943 gerðu Warner Bros. stuttmynd, A Corny Concerto, sem var ádeila á Fantasíu. Árið 1976 gerði ítalski teiknimyndahöfundurinn Bruno Bozzetto teiknimynd í fullri lengd, Allegro non troppo, sem einnig vísaði beint í Fantasíu.
Tur 84
Tur 84 er gerð af seglskútu sem var hönnuð af sænska skútuhönnuðinum Per Brohäll. Framleiðsla bátsins hófst árið 1975 á eynni Orust þar sem hún stóð til 1980. Tur-bátarnir eru 28 feta langir (8,5 metrar) og 2,6 metra breiðir með langan 900 kg þungan kjöl. Inni er svefnpláss fyrir fimm.
Lýsistafur
Lýsistafur er stafur eða tákn sem ber sérstaka merkingu í tölvuforriti, eins og í túlkurinum fyrir skelina og vél sem keyrir reglulegar segðir.
Bettý (Bók)
Bettý er sjöunda bók Arnaldar Indriðasonar. Hún kom út árið 2003.
Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði
thumb|Brattar sandöldur. thumb|Úr lofti. thumb|Skógarhjörtur ([[vapítihjörtur).]]
Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (enska: Great Sand Dunes National Park and Preserve) er þjóðgarður í Colorado í Bandaríkjunum, 125 km suðvestur af Colorado Springs. Upphaflega var hann gerður national monument árið 1932 en árið 2004 var svæðið endurskilgreint og stækkað sem þjóðgarður og verndarsvæði. Það er um 343 ferkílómetrar að stærð.
Þjóðgarðurinn er staðsettur í San Luis-dal og eru þar stærstu sandöldur sem fyrirfinnast í Bandaríkjunum eða um 230 metra háar. Sandöldurnar hófu að myndast sem set frá Rio Grande-fljóti og þverám þess fyrir um 440.000 árum. Vindur hefur flutt sandinn á sínum tíma og breytist yfirborð aldanna oft og títt þó þær færist ekki mikið úr stað nú til dags. Hiti á svæði sandaldanna getur náð 35 gráðum á sumrin og -18 á veturna. Yfirborðhiti á sandinum getur þó náð 60 gráðum. Rigning er þar 250 mm árlega. Vinsælt er að renna sér niður sandöldurnar.
Þjóðgarðurinn hefur einnig að geyma svæði þar sem er votlendi, túndra, barrskógur og fjalllendi. Tindar hátt í 4000 metra eru þar. Veiði er heimil í verndarsvæði (preserve) þjóðgarðsins.
thumb|800px|center|Sandöldurnar.
Tvöfaldur vegur
thumb|right|Tvöfaldur vegur í Þýskalandi Tvöfaldur vegur kallast vegur þar sem akstursáttir eru aðskildar með með umferðareyju. Slíkum vegum svipar oft til hraðbrauta en geta ólikt þeim notast við hefðbundin gatnamót og hafa því lægri hámarkshraða. Þar að auki gilda rýmri reglur um notkun vegriða og breidd vegaxla.
Hraungerðiskirkja
Hraungerðiskirkja er kirkja í Hraungerðisprestakalli í Flóahreppi. Hún var byggð árið 1902. Hún er hluti af Selfossprestalli, þar sem Selfosskirkja er höfuðkirkjan.
Um kirkju í Hraungerði var fyrst getið í skrá Páls biskups frá um 1200. Var hún þá prestslaus. Hún var síðar helguð Pétri postula.
6 mR
thumb|right|Franska skútan Mac Miche sem vann gullverðlaun á [[sumarólympíuleikarnir 1912|sumarólympíuleikunum í Stokkhólmi 1912.]] Sex metra kjölbátur (6 mR eða sexa) er gerð af kappsiglingaskútum sem eru smíðaðar samkvæmt alþjóðlegu metrareglunni. Reglan skilgreinir tiltekna jöfnu með tilteknum málum bátsins og útkoman úr henni á að vera sex. Sex metra á því ekki við um lengd bátsins, en sex metra kjölbátar eru að jafnaði um ellefu metrar að lengd. Sexur geta verið mjög ólíkar innbyrðis.
Sexur voru notaðar sem Ólympíubátar frá Ólympíuleikunum 1908 til 1952.
Sexan átti sitt blómaskeið á 3. og 4. áratugnum og skútuhönnuðir kepptust við að hanna sem hraðskreiðastar útgáfur. Hún þótti vera dýr og óaðgengileg fyrir almenning. Um 1930 var farið að keppa á ódýrari fimm metra skútum og 1949 var alþjóðlegi 5,5 metra kjölbáturinn skilgreindur. Það markaði endalok vinsælda sexunnar.
Frá 9. áratugnum hefur áhugi á sexunni vaxið aftur og keppnir eru reglulega haldnar í flokknum.
Leuven
Leuven (franska Louvain; þýska Löwen) er borg í Belgíu og jafnframt höfuðborg héraðsins Flæmska Brabant. Í Leuven er elsti og stærsti háskóli Niðurlanda. Íbúar eru 97 þúsund (2013) og eru hollenskumælandi.
Fáni og skjaldarmerki
Fáni Leuven samanstendur af þremur láréttum röndum: Rauðri, hvítri og rauðri (eins og austurríski fáninn). Í orrustunni við Leuven 891 barðist Arnúlfur keisari við víkinga. Sagan segir að svo mikil blóð hafi runnið á þeim degi að áin Dijle hafi litast rauð. Þaðan sé fáninn kominn. Hvíta röndin er Dijle, rauðu rendurnar eru blóð.
Upphaf
Á tímum Rómverja mun þorp hafa staðið á núverandi borgarstæði. Þorpið lifði af fall Rómaveldis og dafnaði á tímum germana. Lítið er vitað um þorpið næstu aldir. Árið 891 kemur það við sögu er víkingar gera strandhögg í nágrenninu. Arnúlfur keisari mætti á staðinn í september á því ári. Í orrustunni við Leuven sigraði Arnúlfur en heimildir greina frá miklu blóðbaði. Á þessum tíma var Leuven höfuðstaður samnefnds greifadæmis. Greifadæmið leystist upp í hertogadæmið Brabant 1183. Leuven hlaut borgarmúra á 12. öld. Þrátt fyrir að Brussel væri höfuðborg Brabants, var Leuven þó mikilvægri efnahagslega í fyrstu. Atvinnuvegir í borginni voru að miklu leyti vefnaður. Um miðja 14. öld fór blómatími Leuven að dvína gagnvart Brussel. Ástæður voru erfiðleikar í vefnaði og erfðastríðið í Brabant.
Frelsisstríð og bjór
Eftir friðarsamninga 30 ára stríðsins 1648 fór Leuven ört stækkandi. Efnahagslega dafnaði borgin þó ekki fyrr en Habsborgarar réðu landinu um miðja 18. öld. Iðnaði var komið á og grafinn lítill skipaskurður til Antwerpen, þar sem áin Dijle var ekki siglingahæf á þessum stað. Skurðurinn hafði mikla þýðingu fyrir borgina, sem þar með komst í færi við aðrar verslunarborgir. Mesti iðnaður 18. aldar var bjórframleiðsla. 1764 voru 52 brugghús í borginni og var bjórinn fluttur víða um Niðurlönd.
Frakkar
thumb|Gömul hús við markaðstorgið Frakkar hertóku Niðurlönd 1794. Í upphafi voru íbúar Leuven jákvæðir gagnvart þeim. En brátt runnu á þá tvær grímur. Frakkar komu upp almennri herskyldu, lokuðu háskólanum, fluttu listaverk til Parísar, lokuðu kirkjum og klaustrum, og lögðu niður iðngildin. Sumum listaverkum var skilað eftir fall Napoleons. Önnur eru enn týnd. Aðstæður í borginni bötnuðu ekki fyrr en Napoleon hrifsaði til sín völdin. 1803 sótti hann Leuven heim og var almennt hylltur af borgarbúum. Á franska tímanum var byrjað að rífa borgarmúrana niður til að skapa meira pláss. Eftir fall Napoleons drógu Frakkar sig til baka. Í kjölfarið urðu Niðurlönd sjálfstætt konungsríki 1815.
19. öldin
Strax 1817 var háskólinn í Leuven opnaður á ný. Hjól efnahagsins byrjuðu að snúast. En 1830 gerðu Belgar uppreisn gegn Hollendingum og lýstu yfir sjálfstæði. Hollenskur her birtist við dyr Leuven en þeim fáu belgísku hermönnum sem í borginni voru tókst ásamt bændaher að hrekja þá burt á ný. Ári síðar sendu Hollendingar herlið aftur suður til Belgíu, þar sem það sigraði Belga í nokkrum orrustum. 12. ágúst stóðu Hollendingar við borgarmörk Leuven og umkringdu borgina. Í þessari stöðu brást Baldvin I, konungur Belga, skjótt við. Í trássi við þingið hleypti hann frönskum her inn í landið, sem mætti Hollendingum við Leuven. Herirnir stóðu andspænis hvor öðrum. En í stað þess að berjast settust menn niður og sömdu um vopnahlé í smábænum Pellenberg rétt utan borgarmörk Leuven. Að því búnu drógu Hollendingar sig í hlé. Mikill iðnaður spratt upp í Leuven á 19. öld. Byrjað var að brugga bjór á ný, vefnaðariðnaðurinn blómstraði og nú bættist málmiðnaðurinn við. 1837 fékk borgin járnbrautartengingu, fyrst við Mechelen, síðar við Charleroi og Brussel.
Nauðgun Belgíu
thumb|Háskólabókasafnið í rústum 1914 enduðu draumar Leuven um fagra framtíð. 19. ágúst hertóku Þjóðverjar borgina, sem og fleiri belgískar borgir. Brátt komu hins vegar upp sögusagnir þess eðlis að Belgar og Bretar væru á leiðinni að frelsa borgina. Mikið hræðsla greip um sig meðal þýskra hermanna. 25. ágúst var svo komið að aðstæður voru orðnar óþolandi í borginni sökum hræðslu. Einn skotthvellur gall við einhvers staðar í borginni og leysti hann ofsahræðslu úr læðingi. Þýskir hermenn gengu hús úr húsi, hröktu borgarbúa út og brenndu íbúðir, byggingar og verksmiðjur niður. Aðeins hinu ægifagra ráðhúsi var hlíft. Meira að segja háskólabyggingin var brennd niður, Péturskirkjan ásamt mörgum listaverkum og hið tignarlega háskólabókasafn. Þar brunnu rúmlega 300 þúsund bindi, mörg þeirra frá liðnum öldum. Í fjóra daga gengu Þjóðverjar berserksgang um borgina og brenndu allt sem brunnið gat. Alls voru 1081 hús bennd niður, 248 íbúar voru skotnir eða létust í brunanum. Heimsbyggðin var hneiksluð. Erlend blöð birtu fyrirsagnir eins og Þýsku húnarnir, Nauðgun Belgíu eða notuðu önnur stóryrði.
Heimstyrjöldin síðari
Leuven var ekki endurreist fyrr en eftir stríð og tók langan tíma. Háskólinn tók aftur til starfa haustið 1919, ári eftir stríð. Bókasafnið var ekki endurreist fyrr en 1928 með bandarískum fjármunum. Þjóðverjar höfðu skuldbundið sig til að gefa safninu þær bækur sem eyðilögðust, að minnsta kosti eins og kostur var. 1940 riðu næstu ósköpin yfir. Breskt verndarlið sat í borginni þegar Þjóðverjar birtust 13. maí með stórt herlið. Hinir síðarnefndu hófu þegar að skjóta á borgina og í þrjá daga dundi sprengjuregnið yfir. Bretar vörðust með öllum ráðum. Mitt í orrahríðinni varð háskólabókasafnið fyrir sprengjum og brann niður. Síðan það brann síðast 1914 höfðu safninu borist 900 þúsund bindi hvaðanæva að úr heiminum. Þau brunnu öll til kaldra kola. Bretar yfirgáfu borgina 16. maí. Degi síðar hertóku Þjóðverjar hana. Leuven varð fyrir miklum loftárásum bandamanna vorið 1944. Þjóðverjar yfirgáfu hana 3. september en þá lá hún að miklu leyti í rústum.
Leuven í dag
thumb|Bjórinn Stella Artois er framleiddur í Leuven Það tók aftur langan tíma að endurreisa Leuven. Til að mynda var viðgerðarvinnu í ráðhúsinu ekki lokið fyrr en 1982. Árið 1977 voru nokkrir nágrannabæir sameinaðir Leuven. Við það þrefaldaðist íbúatalan. Nokkur iðnaður er í borginni, sem er víða þekkt fyrir mikla bjórframleiðslu. Þar eru til dæmis höfuðstöðvar Anheuser-Busch InBev, stærsta bjórsamstæða heims. Fyrirtækið framleiðir bjórtegundir eins og Budweiser, Stella Artois, Löwenbräu og tugir annarra.
Viðburðir
Docville er heiti á kvikmyndaverðlaunum sem árlega eru veitt í Leuven. Þetta er eina kvikmyndahátíðin í Belgíu sem eingöngu tekur fyrir fræðslumyndir, bæði innlendar sem erlendar.
Í desember er haldin sambærileg stuttmyndahátíð (Internationaal Kortfilmfestival Leuven), þar sem bestu stuttmyndir eru verðlaunaðar í ýmsum flokkum.
Marktrock (markaðsrokk) er fjölmenn tónlistarhátíð í Leuven, haldin á markaðstorginu um miðjan ágúst. Tugir hljómsveita rokka í þrjá heila daga. Með 350 þúsund gesti er þetta ein fjölmennasta tónlistarhátíð Evrópu.
Vinabæir
Leuven viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Ráðhúsið í Leuven er eitt fegursta ráðhús heims
Múmínálfarnir
thumb|right|250px|Nokkrar helstu persónurnar í sögunum um Múmínálfana talið frá vinstri: Snabbi, Snúður, Múmínpabbi, Múmínmamma, Múmínsnáðinn, Mimla, Morrinn, Snorkstelpan og Hattífattarnir. thumb|right|250px|Múmíhúsið í skemmtigarðinum, Múmínheimur í Naantali, Finnlandi. Múmínálfarnir (sænska: Mumintrollen) eru aðalpersónurnar í bókaröð og myndasögum eftir finnlandssænska rithöfundinn og myndlistarkonuna Tove Jansson, sem gefnar voru út á árunum 1945 til 1970. Þær voru skrifaðar á sænsku og gefnar út fyrst að finnska bókaforlaginu Schildts Förlags Ab sem sérhæfir sig í útgáfu á sænsku í Finnlandi. Þær hafa verið þýddar á ein 43 tungumál og nokkrar þeirra þar á meðal á íslensku.
Auk níu skáldsagna um Múmínálfana skrifaði Tove Jansson og myndskreytti fimm myndabækur, samdi teiknimyndasögur fyrir dagblöð með bróður sínum Lars Jansson sem birtust í enskum dagblöðum og lög innblásin af persónunum hafa verið gefin út. Einnig hafa verið gerðar teikni - og brúðumyndir fyrir sjónvarp um Múmínálfana, þær þekktustu í Póllandi og Japan auk teiknimynda í fullri lengd. Teiknimyndir um Múmínálfana hafa verið sýndar í íslenska Ríkissjónvarpinu nokkrum sinnum.
Skemmtigarðurinn Múmínheimur í Naantali í Finnlandi sem var opnaður árið 1993, er helgaður þeim, sem og safnið The Museum Moomin Valley í Tampere, en þar eru geymdar upprunalegar teikningar ásamt handunnum leirbrúðum Tove og öðru efni sem tengist Múmínálfunum og sögu þeirra.
Bækurnar fjalla um Múmínálfana og vini þeirra og nágranna í Múmíndal. Múmínálfarnir eiga heima í Múmínhúsinu, sem er há, blá, sívöl bygging. Þeir eru hvítir á litinn og minna á flóðhesta í útliti.
Bækur
Fyrsta sagan um múmínálfana hét Småtrollen och den stora översvämningen og kom út árið 1945. Fyrsta múmínálfabókin sem kom út á íslensku var Pípuhattur galdrakarlsins sem kom út árið 1968 í þýðingu Steinunnar S. Briem.
Sögupersónur
Listi yfir nokkrar sögupersónur í bókunum og teiknimyndunum um múmínálfana.
Hvelfing
Hvelfing getur átt við:
Blekinge
thumb|right|Kort sem sýnir staðsetningu Blekinge thumb|Kort. Blekinge er sögulegt sænskt hérað í suðurhluta Svíþjóðar. Það er minnsta héraðið á meginlandinu en það er 2.941 ferkílómetrar. Íbúar voru um 160.000 árið 2019. Það á landamæri að Smálöndum í norðri og Skáni í vestri og strönd að Eystrasalti í suðri. Nafnið er dregið af atviksorðinu bleke sem merkir „logn“. Höfuðstaður héraðsins er Karlskrona.
Héraðið var hluti af Danmörku fram að Hróarskeldufriðnum 1658 og þar giltu skánsku lög. Höfuðstaðir héraðsins voru þá Sölveborg og Kristianopel. Eftir valdatöku Svía reistu þeir Karlskrona og Karlshamn. Karlskrona hefur öldum saman verið helsta flotastöð Svíþjóðar og er nú höfuðstöðvar sænska sjóhersins.
Skerjagarðurinn við Blekinge hefur ótal eyjar og sker. Granít og gneis eru algengar bergtegundir.
Konungsbók (Bók)
Konungsbók er tíunda bókin eftri spennusagnhöfundin Arnald Indriðason. Bókin kom út árið 2006.
Jack W. Szostak
Jack William Szostak (fæddur 9. nóvember 1952) er sameindalíffræðingur og prófessor í erfðafræði við Harvard háskóla. Hann er einkum þekktur fyrir rannsóknir sínar á hlutverki telómera og hlaut fyrir þær nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 2009 ásamt Elizabeth Blackburn og Carol W. Greider.
Sigríður Þóra Valgeirsdóttir
Sigríður Þóra Valgeirsdóttir (f. 15. nóvember 1919 – dáin í Reykjavík 3. september 2011) var doktor í menntasálfræði, prófessor og ein af brautryðjendum körfuknattleiks á Íslandi.
Ferill
Sigríður stundaði nám við íþróttakennaraskóla Björns Jakobssonar og var í kjölfarið boðinn styrkur til frekara náms frá Jónasi frá Hriflu. Hún fór utan árið 1943 og vorið 1947 lauk hún BA- og MA-prófi í heilsu-, íþrótta- og tómstundafræðum frá Berkeley-háskóla í Kaliforníu. Í maí 1947 réðst hún til starfa sem kennari við Íþróttaskólann á Laugarvatni þar sem hún kenndi meðal annars körfuknattleik, sem hún hafði sjálf kynnst við nám sitt í Bandaríkjunum. Meðal nemenda hennar voru Hrefna Ingimarsdóttir, sem þjálfaði meistaraflokk kvenna hjá ÍR á árunum 1950 til 1959. Hún tók einnig saman fyrstu reglurnar í körfuknattleik á Íslandi, en það voru bráðabirgðareglur um körfuknattleik kvenna sem gefnar voru út 1949 á vegum Fræðslunefndar ÍSÍ, ásamt því að veita forstöðu fyrsta dómaranámskeiðinu sem haldið var á Íslandi.
Árið 1990 fékk Sigríður fálkaorðu forseta Íslands fyrir störf að uppeldis- og kennslumálum.
Andlát
Sigríður lést á heimili sínu 3. september 2011, 91 árs að aldri.
Vegemite
thumb|250px|Vegemite á ristuðu brauði.
Barbados
Barbados er eyríki í Vestur-Atlantshafi. Eyjan er um 100 km austan við Kulborðseyjar sem eru syðri hluti Litlu-Antillaeyja. Næstu nágrannaríki eru Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og Sankti Lúsía í vesturátt. Barbados er 434,5 km norðaustur af strönd Venesúela. Eyjan er 430 km² að flatarmáli og er aðallega mynduð úr kóral og kalksteini. Hún er láglend en nokkuð hæðótt inni við miðju. Staðvindar eru ríkjandi.
Vegemite
Vegemite er dökkbrúnt fæðumauk búið til úr geri og notað sem álegg á samlokur, ristað brauð og hrökkbrauð og sem fylling í bakstur. Vegemite er algengt viðbit í Ástralíu og Nýja-Sjálandi og oft er það talið með þjóðarréttum og tákn fyrir það fyrrnefnda. Það var fundið upp árið 1923 af Dr. Cyril P. Callister þegar fyrirtækið sem hann vann hjá fól honum að búa til mauk úr bjórgeri.
Vegemite er aukaafurð úr bjórframleiðslu. Blandað er í ger ýmiskonar grænmeti og kryddi þannig að maukið verður salt, örlítið beiskt og með maltbragði. Maukið er slétt og seigfljótandi líkt og hnetusmjör og mysingur.
Vegemite inniheldur mikið af B-vítamíni en í það er ekki bætt B-12 vítamíni.
Pjotr Kropotkín
Pjotr Alexejevitsj Kropotkin (rússneska: Пётр Алексе́евич Кропо́ткин) (9. desember 1842 – 8. febrúar 1921) var rússneskur landfræðingur, vísindamaður og anarkisti. Hann var einn fyrsti málsvari anarkó-kommúnisma. Helstu ritverk hans um stjórnmál eru La Conquête du Pain (ísl. Hernám brauðsins) Fields, Factories and Workshops (ísl. Akrar, verksmiðjur og verkstæði) og Mutual Aid: A Factor of Evolution (ísl. Samvinna: Þáttur í þróuninni). Árið 1942 kom út á Íslandi bók hans: Krapotkín fursti: sjálfsævisaga byltingarmanns í þýðingu Kristínar Ólafsdóttur.
Barbados
Eyjan var byggð Aravökum þegar spænskir siglingamenn uppgötvuðu hana seint á 15. öld. Hún birtist fyrst á spænsku landakorti árið 1511. Portúgalir sigldu til eyjarinnar 1536 en létu nægja að sleppa þar svínum sem hægt væri að nota sem vistir síðar. Englendingar komu til eyjarinnar 1626 og eignuðu sér hana. Fyrstu ensku landnemarnir komu þangað 1627. Afrískir þrælar voru fluttir inn til að vinna á sykurplantekrum. Þeir fengu frelsi árið 1834. Árið 1958 varð Barbados eitt af þeim tíu löndum sem mynduðu Sambandsríki Vestur-Indía. Eftir að sambandið leystist upp varð Barbados aftur heimastjórnarnýlenda en árið 1966 samdi heimastjórnin um fullt sjálfstæði. Barbados er í Breska samveldinu.
Þegar Barbados hlaut sjálfstæði árið 1966 varð það þingbundið konungsríki og þjóðhöfðingi landsins varð Elísabet 2. Bretadrottning. Árið 2020 lýsti ríkisstjórn Barbados því hins vegar yfir að lýðveldi yrði stofnað í landinu árið 2021 og að innlendur forseti yrði þá kjörinn nýr þjóðhöfðingi. Barbados var formlega lýst lýðveldi þann 30. nóvember 2021 og Sandra Mason tók við embætti sem fyrsti forseti landsins.
Íbúar Barbados eru tæplega 300 þúsund. Nær 90% eru af blönduðum afrískum og karabískum uppruna. Enska er opinbert tungumál en flestir íbúa tala bajan sem er kreólamál byggt á ensku. 95% íbúa eru kristnir og þar af eru 40% í ensku biskupakirkjunni sem var ríkistrú landsins fram að sjálfstæði. Barbados er eitt af þeim löndum þar sem lífskjör eru hvað best í heiminum. Eyjan er vinsæll ferðamannastaður.
Landfræði
Barbados er eyja í Atlantshafi, nokkuð austan við aðrar Karíbahafseyjar. Barbados er austasta eyjan í Litlu-Antillaeyjum. Eyjan er flatlend miðað við næstu nágranna í vestri, Kulborðseyjar. Hún rís hægt upp að hálendi í miðju sem nefnist Skotlandsumdæmi. Hæsti punktur eyjarinnar er Hillaby-fjall, 340 metrar á hæð.
Stærsta borg Barbados er Bridgetown í Saint Michael-sókn. Þar býr þriðjungur þjóðarinnar. Aðrir helstu bæir á eyjunni eru Holetown, Oistins og Speightstown. Allir þessir þéttbýlisstaðir eru á vesturströndinni.
Barbados er staðsett þar sem Suður-Ameríkuflekinn gengur undir Karíbahafsflekann. Við mörk flekanna safnast því upp set þar sem kórall myndast. Út af þessari setsöfnun hækkar Barbados um 25 mm á 1000 árum. Kórallinn sem myndar eyjuna er um 90 metrar á þykkt ofan á setinu. Kóralrif umkringja nær alla eyjuna.
Stjórnsýslueiningar
Barbados skiptist í ellefu sóknir:
250px|left
Pjotr Kropotkín
Uppvaxtarár
Árið 1862 útskrifaðist Pjotr úr herskólanum með hæstu einkunn í sínum bekk og hóf strax ferli í Keisarahernum og valdi að ganga í hersveitir Kósakka í Austur-Síberíu.
Barbados
Íbúar
Lífslíkur á Barbados eru að meðaltali 83 ár hjá konum og 78 ár hjá körlum (2019). Barbados er í þriðja sæti yfir flesta sem ná 100 ára aldri, á eftir Japan og Suður-Kóreu.
Fæðingartíðni er 12,23 á 1.000 íbúa og dánartíðni 8,39 á 1.000 íbúa. Barnadauði er 11,63 andlát á hverjar 1.000 fæðingar.
Internet Encyclopedia of Philosophy
Internet Encyclopedia of Philosophy er alfræðivefur um heimspeki sem var stofnaður af James Fieser árið 1995 með það að markmiði að veita almenningi aðgang að ítarlegu og fræðilegu lesefni um meginhugtök heimspekinnar og helstu heimspekinga á öllum sviðum heimspekinnar. Vefurinn er ekki rekinn í hagnaðarskyni og byggir á sjálfboðavinnu ritstjóra jafnt sem greinarhöfunda.
Allt frumsamið efni á vefnum er varið af höfundaréttarlögum (tímabundnar greinar sem eru ekki varðar af höfundaréttarlögum eru sérstaklega merktar). Eigi að síður leyfa ritstjórar vefsins að efni á vefnum sé dreift að örfáum skilyrðum uppfylltum:
Að vefnum starfa 25 ritstjórar og um 200 greinahöfundar. Alla jafnan hafa greinahöfundar doktorsgráðu í heimspeki og starfa við háskólakennslu. Aðalritstjórar vefsins eru James Frieser, stofnandi vefsins, og Bradley Dowden.
Ford T
Bygging
thumb|right|Auglýsing fyrir Ford T Ford T var einfaldur bíll með plötuklæddan yfirvagn sem var klæddur með ódýrri eftirlíkingu af leðri sem minnir nokkuð á Gervileður nútímans. Bæði grind og öxlar voru úr krómvanadínstáli sem var framleitt í stálverksmiðjum fyrirtækisins. Þannig var Ford T um 700 kg að eiginþyngd á meðan samkeppnisaðilar voru um 300 kg þyngri, eða um 1 tonn.
Vél
Ford T hafði 2,9-lítra 4-strokka vél. Hún skilaði um 20 hestöflum og var hámarkshraði bílsins 60 km/klst. Vélin eyddi um 11,1 til 18,7 lítrum á hundraðið.
Þó svo að Ford T væri vatnskældur var ekki vatnsdæla í bílnum nema fyrstu gerðunum. Hún var tekin út til að lækka framleiðslukostnað. Í staðinn kom hringrennsli sem byggði á misjafnri þéttni vatns eftir hitastigi. Þannig steig heitt vatn efst í vatnskassann þar sem það kólnaði og rann niður á vélina á nýjan leik og kældi hana. Þetta hringrennsli hélt áfram svo lengi sem vélin var í gangi.
Gírkassi og drifrás
thumb|left|Pedalar og gírstöng í Ford T 1923-árgerð Bíllinn var afturdrifinn með þrjá gíra: tvo áfram og einn afturábak. Gírkassanum var stýrt með þremur fetlum (pedölum) og stöng til vinstri við ökumann. Þá var handolíugjöf við hlið stýrisins. Gírkassinn var úr vandadínstáli og í olíubaði. Ford T hafði enga kúplingu eins og þekkist nútildags. Þess í stað var skipt um gír með fetlunum þremur; frá vinstri talið var hár- og lágur gír, afturábak og bremsa. Stöngin til vinstri sá um að aftengja gírkassann frá kasthjóli, til að koma honum í hlutlausan, og sem handbremsa sem hafði bara áhrif á afturhjólin. Bremsan virkaði ekki á hjólin heldur á gírkassann.
480
Árið 480 (CDLXXX í rómverskum tölum)
1052
thumb|right|Heilagur Húgó af Grenoble heimsækir karþúsaklaustur. Árið 1052 (MLII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Samleitin þróun
Samleitin þróun er í þróunarlíffræði ferli þar sem tvær aðskildar tegundir þróa með sér svipaða eiginleika í aðskildum vistkerfum. Dæmi um þetta eru vængir skordýra, fugla og leðurblaka, augu eru annað dæmi.
Abot-Kamay na Pangarap
Abot-Kamay na Pangarap er filippseyskir sjónvarpsþáttur.
Katsuyoshi Shinto
Katsuyoshi Shinto (fæddur 15. september 1960) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 15 leiki og skoraði 1 mark með landsliðinu.
Sæmundur Hólm
Sæmundur Magnússon Hólm (1749 – 1821) var prestur og skáld og fræðimaður. Hann var prestur á Helgafelli í Helgafellssveit árin 1789-1819. Hann skrifaði mikið um náttúru Íslands, m.a. um Skaftárelda og var drátthagur maður, gerði kort af landi og myndir af samtíðarmönnum. Bjarni Thorarensen orti fræg eftirmæli um Sæmund en í þeim eru meðal annarra þessar ljóðlínur:
Prófessor Halldór Hermansson skrifaði grein í Islandica árið 1943. Þar telur hann Sæmund vera fyrsta eiginlega myndgerðarmann Íslendinga. Myndir eftir hann er finna í ferðabókum Eggerts Ólafssonar og Ólafs Olivíusar.
Samhliða þróun
Samhliða þróun er í þróunarlíffræði ferli þar sem tvær aðskildar tegundir þróa með sér svipaða eiginleika í sama vistkerfinu á sama tíma.
Hákon Eiríksson
Hákon Eiríksson Hlaðajarl (996 – 1029) réði yfir Noregi með Sveini föðurbróður sínum 1014-1015. Þeir höfðu öll völd í landinu en töldust þó ekki konungar.