cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norður-Írland
Friðarferlið og Brexit
Þann 28. júlí 2005 lýsti Bráðabirgða írski lýðveldisherinn yfir lokum aðgerða og hefur síðan þá tekið úr umferð það sem talið er vera allt vopnabúr þeirra. Þetta var gert undir eftirliti sérstakrar nefndar um afskráningu vopna og tveggja utanaðkomandi vitna frá kirkjunni. Margir sambandssinnar höfðu samt efasemdir um aðgerðina. Nefndin staðfesti síðar að helstu hópar sambandssinna, Varnarsamtök Ulster, UVF og Árásarsveit rauðu handarinnar, hefðu tekið úr umferð það sem þá var talið vera öll vopnabúr þeirra, í viðurvist fyrrum erkibiskupsins Robin Eames og fyrrum háttsetts opinbers starfsmanns.
Þingmenn sem voru kosnir á þing 2003 komu saman 15. maí 2006 í samræmi við Lög um Norður-Írland 2006 til að kjósa fyrsta ráðherra og fyrsta ráðherra til vara fyrir Norður-Írland, og kjósa framkvæmdavald (fyrir 25. nóvember 2006) í aðdraganda þess að endurreisa heimastjórnina.
Eftir þingkosningar á Norður-Írlandi 2007, tók heimastjórn aftur til starfa 8. maí 2007 þar sem leiðtogi Lýðræðissinnaða sambandsflokksins, Ian Paisley varð fyrsti ráðherra, og leiðtogi Sinn Féin, Martin McGuinness fyrsti ráðherra til vara. Í hvítbók vegna Brexit lýsti ríkisstjórn Bretlands því yfir að hún stæði fast að baki Belfast-samkomulaginu. Hvað varðaði stöðu Norður-Írlands stóð að breska ríkisstjórnin vilji halda í núverandi stöðu Norður-Írlands sem hluta af Bretlandi, en með sterk tengsl við Írland.
Landfræði
Sperrin-fjöll eru framhald af Kaledóníufjöllum til suðvesturs. Þar er að finna gullnámur, granítnámur í Mourne-fjöllum og basaltnámur á Antrim-hásléttunni auk minni hæðadraga í suðurhluta Armanagh. Hæsti tindur Norður-Írlands er Slieve Donard í Mourne-fjöllum, 850 metra hár. Sú eldvirkni sem skapaði Antrim-hásléttuna myndaði líka stuðlabergið við Giant's Causeway á norðurströnd Antrim.
Í árdal árinnar Lagann er borgin Belfast þar sem um þriðjungur íbúa Norður-Írlands býr. Árdalurinn og bakkar Belfast Lough eru þéttbýl og iðnvædd svæði.
Loftslag á Norður-Írlandi er temprað úthafsloftslag. Úrkoma er meiri í vesturhlutanum. Veðrið er óútreiknanlegt allt árið um kring og skil milli árstíða mun minni en á meginlandi Evrópu eða austurströnd Bandaríkjanna. Meðalhiti í Belfast er mestur 6,5°C í janúar og 17,5°C í júlí. Úrkoma og skógeyðing á 16. og 17. öld hafa leitt til þess að stærstur hluti landsins er þakinn grænu grasi. Hæsti hiti sem mælst hefur var 30,8° 30. júní 1976 og lægsti hiti -18,7° 23. desember 2010.
Stjórnmál
Frá 1998 hefur Norður-Írland haft heimastjórn sem ber ábyrgð gagnvart þingi Norður-Írlands. Breska þingið og breska ríkisstjórnin bera ábyrgð á tilteknum málaflokkum. Meðal þeirra eru frátekin stefnumál (til dæmis í flugmálum, mælieiningum og mannerfðafræði) sem breska þingið gæti flutt til norðurírska þingsins í framtíðinni. Undanþegin mál eru mál sem varða alþjóðatengsl, skatta og kosningar sem ekki er gert ráð fyrir að muni nokkurn tíma verða flutt til norðurírska þingsins. Í öllum öðrum málum fer þingið með sína 90 fulltrúa með löggjafarvald fyrir Norður-Írland. Heimastjórn á Norður-Írlandi er háð þátttöku meðlima Norður-suður-ráðherraráðsins sem fer með stefnumótun í málefnum sem varða bæði Norður-Írland og Írska lýðveldið, eins og landbúnað, menntun og heilsugæslu. Að auki eiga ríkisstjórn Írska lýðveldisins og ríkisstjórn Bretlands í samstarfi á ríkjaráðstefnu Bretlands og Írlands.
Kosningar til norðurírska þingsins fara fram með forgangsröðunaraðferð þar sem fimm fulltrúar eru kjörnir úr hverju af 18 kjördæmum Norður-Írlands. Auk þeirra eru 18 fulltrúar kosnir á fulltrúadeild breska þingsins úr sömu einmenningskjördæmum. Þeir taka þó ekki allir sæti. Núverandi þingmenn úr flokknum Sinn Féin (sjö talsins) hafa neitað að sverja konungi hollustueið, sem er skilyrði fyrir því að taka sæti á breska þinginu. Auk þessara fulltrúa eru 25 skipaðir fulltrúar í lávarðadeild breska þingsins frá Norður-Írlandi.
Norður-Írlandsráðuneytið er fulltrúi bresku ríkisstjórnarinnar á Norður-Írlandi hvað varðar fráteknu málin og fer með hagsmuni Norður-Írlands innan bresku ríkisstjórnarinnar. Stjórn Írska lýðveldisins hefur auk þess rétt til að leggja fram álit og tillögur varðandi málefni sem varða Norður-Írland. Innanríkisráðherra Norður-Írlands er yfir ráðuneytinu. Hann situr í bresku ríkisstjórninni.
Norður-Írland er sérstakt lögsagnarumdæmi, aðskilið frá Englandi og Wales annars vegar, og Skotlandi hins vegar. Lög á Norður-Írlandi þróuðust út frá írskum lögum sem giltu fyrir skiptingu Írlands árið 1921. Á Norður-Írlandi ríkir fordæmisréttur sem er svipaður og sá sem gildir í Englandi og Wales, en það er mikilvægur munur á réttarfari milli þessara umdæma, sem endurspeglar ólíka sögu landanna.
Stjórnsýslueiningar
Norður-Írland skiptist í sex sögulegar sýslur: Antrim-sýslu, Armagh-sýslu, Down-sýslu, Fermanagh-sýslu, Londonderry-sýslu og Tyrone-sýslu. Sýslurnar eru ekki lengur stjórnsýslueiningar heldur 11 umdæmi Norður-Írlands sem ná yfir mismikið land. Samt er algengt að nota sýsluheitin í daglegu tali og þau eru enn notuð þegar sótt er um vegabréf.
Efnahagslíf
Hagkerfi Norður-Írlands er minnst þeirra fjögurra sem mynda hagkerfi Bretlands. Áður fyrr byggðist það aðallega á iðnaði, einkum skipasmíðum, reipagerð og vefnaði. Nú til dags starfar meirihluti íbúa við þjónustu, þar af flestir við opinbera þjónustu.
Sjötíu prósent af tekjum kemur frá þjónustugeiranum. Fyrir utan opinbera geirann, skiptir ferðaþjónusta miklu máli fyrir efnahag landsins og bar ábyrgð á 1% af tekjum árið 2004. Ferðaþjónusta hefur farið vaxandi síðan átökunum á Norður-Írlandi lauk. Sögulegu borgirnar Derry, Belfast og Armagh og margir kastalar hafa aðdráttarafl fyrir ferðafólk.
Alþjóðlega fjármálakreppan 2008 hafði neikvæð áhrif á efnahagslíf Norður-Írlands. Þingið á í viðræðum við fjármálaráðuneyti Bretlands um að fá að setja eigin skattastefnu og geta þannig boðið fyrirtækjum sams konar skattaafslætti og Írska lýðveldið. Nýlega hafa stórfyrirtæki tekið að fjárfesta í hátækniiðnaði í landinu vegna skattaafsláttar og framboðs af menntuðu starfsfólki.
Líkt og annars staðar í Bretlandi höfðu aðgerðir vegna kórónaveirufaraldursins neikvæð áhrif á efnahagslífið, sérstaklega á ferðaþjónustugeirann. Hótel og gistihús urðu að loka frá 26. desember 2020 fram í apríl 2021.
Íbúar
Íbúafjöldi Norður-Írlands hefur vaxið jafnt og þétt frá 1978. Í manntali árið 2021 voru íbúar 1,9 milljón og hafði fjölgað um 5% frá síðasta manntali 2011. Þá var íbúafjöldinn 1,8 milljónir og hafði vaxið um 7,5% síðasta áratuginn þar á undan. Íbúar Norður-Írlands eru 2,8% af heildarfólksfjölda Bretlands (sem er 67 milljónir), en 27% af íbúafjölda Írlands (7,03 milljónir). Íbúaþéttleiki er 135 íbúar á km2.
Menning
thumb|right|Veggmálverk til heiðurs [[George Best sem er þekktasti knattspyrnumaður Norður-Írlands.]] thumb|right|Meðlimir Óraníureglunnar með einkennandi harðkúluhatta í göngu í Belfast 2012. Menning Norður-Írlands byggist á sérstæðri sögu og hefðum svæðisins og héraðsins Ulster frá fornu fari. Þar eru talaðar ensku mállýskurnar ulsterskoska og ulsterenska, auk írsku. Þar er að finna menningarhefðir sem vísa bæði til gelísks uppruna, Ulster-Skota og breskrar menningar. Að sumu leyti er menning Norður-Írlands sameiginleg menningu Ulster í heild. Ulster-bálkurinn er safn írskra sagna um sagnkonunga, guði og vætti í Ulster. Norðurírsku skáldin, Seamus Heaney, Derek Mahon og Michael Longley, vöktu athygli á tímum átakanna á Norður-Írlandi. C. S. Lewis er þekktur rithöfundur sem fæddist í Belfast. Frægir leikarar og leikstjórar frá Norður-Írlandi eru meðal annars Sam Neill, Kenneth Branagh, Liam Neeson og James Nesbitt. Sjónvarpsþættirnir Krúnuleikar voru að mestu leyti teknir upp á Norður-Írlandi. Einn þekktasti tónlistarmaður Norður-Írlands er söngvarinn Van Morrison.
Íbúar og stjórnvöld á Norður-Írlandi hafa notast við ýmsa fána og einkennistákn í gegnum tíðina, og flest þeirra eru mjög umdeild. Patrekskrossinn (rauður kross á hvítum feldi) er algengur fáni íþróttaliða frá Norður-Írlandi. Fáni Ulster (rauð hönd og rauður kross á gulum feldi) er gamall fáni héraðsins. Á honum byggist fáni Norður-Írlands sem var notaður um tíma af stjórn landsins (rauð hönd í sexhyrndri stjörnu á rauðum krossi á hvítum feldi) og er stundum kallaður „sex sýslna fáninn“. Notkun hinna ýmsu fána Norður-Írlands, auk breska og írska fánans, er oft mjög umdeild og lýsir ákveðinni afstöðu til spurningarinnar um stöðu Norður-Írlands. Fánar og ýmis önnur tákn koma oft fyrir á litríkum norðurírskum veggmyndum sem eru listform sem Norður-Írland er þekkt fyrir.
Skrúðgöngur eru annað listform sem einkennir Norður-Írland. Flestar þeirra eru haldnar af bræðrafélögum mótmælenda, eins og göngur Óraníureglunnar. Oft verða átök þegar slíkar göngur fara of nærri hverfum eða bæjum þar sem stór hluti íbúa er kaþólskur. Mótmælendur á Norður-Írlandi halda 12. júlí hátíðlegan til að minnast orrustunnar um Boyne 1690 þegar her Vilhjálms 3. vann sigur á her Jakobs 2. og tryggði þar með mótmælendum yfirburðastöðu á Írlandi. Kvöldið fyrir þann 12. er víða kveikt í bálköstum.
BBC er með sérstaka deild á Norður-Írlandi, BBC Northern Ireland, með tvær sjónvarpsstöðvar. ITV er þar með sjónvarpsstöðina UTV. Stærstu dagblöðin sem gefin eru út á Norður-Írlandi eru Belfast Telegraph, The Irish News og The News Letter.
Fáni Portúgals
Fáni Portúgals er skiptur upp í tvennt með lóðréttri línu sem gengur niður þar sem um 2/5 er gengin á hann með grænum flöt til vinstri, rauðum til hægri og skjaldarmerki landsins um deililínuna. Hlutföll fánans eru 2:3.
Skjaldarmerkið sem er lítillega umbreitt útgáfa af skjaldarmerki konungsættarinnar Braganças sýnir rauðan skjöld skreyttan 7 gylltum kastölum. Græni og rauði liturinn voru settir inn í fánan við lýðveldisbyltinguna þegar konungsættin var sett til hliðar 1910. Fyrir byltinguna var fáni Portúgals blár og hvítur en eftir byltinguna voru þessir litir álitnir hvort tveggja tengjast konungsveldinu og trúarlegum áhrifum og þótti því ekki lengur hæfa.
Í Portúgal sem og almennt kaþólskum löndum er blái liturinn tengdur við Maríu mey. Rauður og grænn voru litirnir sem lýðveldisflokkur landsins hafði borið frá því snemma á seinasta áratug 19. aldar. Eftir afnám konungsveldisins í byltingunni 1910 voru þessi litir því valdir eftir umræðu.
Litirnr fengu þá merkingu umfram þá lýðveldislegu. Grænn er sagður tákna þjóðina en sá rauði fyrir blóð allra þeirra sem barist hafa fyrir föðurlandið. Fáninn tók formlega gildi 30. júni 1911.
Konunglegu portúgölsku litirnir blár og hvítur finnast nú í fána Asoreyja.
Nánar um hlutföll fánans
Fáni Portúgals er einn af fáum þjóðfánum í heiminum sem gerður er upp af lóðréttum flötum í ólíkum stærðum.
Hæð skjaldarmerkisins er hálf hæð fánans.
Óshyrna
thumb|Fjallið Óshyrna í Bolungarvík. Strandkletturinn sem skagar fram úr fjallinu er nefndur Þuríður thumb|Óshyrna séð frá höfninni í Bolungarvík
Óshyrna er fjall sem stendur við Ísafjarðardjúp og mynni Bolungarvíkur. Óshyrna er jafnframt ysti hluti Óshlíðar.
Mælingar sýna að stór sprunga er í Óshyrnu sem fer stækkandi. Mögulega getur orðið stórt hrun í Óshyrnu sem gæti valdið flóðbylgju um Ísafjarðardjúp. Sífellt hrynur úr klettavegg Óshyrnu og geta stærri hrunin verið meira en 20 rúmmetrar að stærð. Hins vegar er ekki talin hætta á flóðbylgju ef Óshyrna molnar niður smám saman.
Í Óshyrnu er strandklettur sem nefndur er Þuríður og er kenndur við landnámskonuna Þuríði Sundafylli.
Time Inc.
Time Inc. er bandarískt fjölmiðlafyritæki sem gefur út 130 tímarit, þar á meðal Time, Life, Sports Illustrated, People og Fortune. Fyrirtækið var stofnað 28. nóvember árið 1922. Árið 1989 sameinaðist fyrirtækið Warner Communications. Síðan þá hefur Time Inc. verið dótturfyrirtæki fjölmiðlasamsteypunnar Time Warner.
Kahlúa
Nokkrir kokteilar sem innihalda Kahlúa:
1135
thumb|right|[[Magnús blindi limlestur.]] Árið 1135 (MCXXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Geirfuglasker
Geirfuglasker getur átt við:
Appelsínustríðið
Appelsínustríðið vísar til stuttra stríðsátaka árið 1801 (20. maí – 9. júní) þegar Spánn réðst inn í Portúgal með stuðningi frá Frakklandi. Stríðið var undanfari skagastríðanna, eins af Napóleonsstyrjöldunum.
Nykur (aðgreining)
Nykur getur átt við:
Blettalauf
Blettalauf eða hvítlauf (fræðiheiti: Crassula lactea) er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Það er upprunnið í austanverðri Suður-Afríku. Blettalauf er vinsæl inniplanta.
Blöð blettalaufs eru blágræn oen blómin eru hvít og vel ilmandi. Blettalauf blómstrar snemma vors hafi það fengið nægilega birtu.
Kazumi Takada
Kazumi Takada (28. júní 1951 - 1. október 2009) var japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 16 leiki með landsliðinu.
Babsk
250px|thumb|[[Kirkjan (byggð 1806)]] Babsk er þorp í miðhluta Póllands, i województwo łódzkie (Łódź-hérað), á milli borganna Łódź og Varsjár, við fljótið. Íbúar voru 690 árið 2005.
Litur
200px|thumb|Litir eru mikilvægur þáttur í skynjun flestra einstaklinga Litur (farfi eða farvi) er huglæg upplifun, sem verður til af því að mannsaugað greinir endurkast ljóss með bylgjulengdir, sem spanna hið sýnilega litróf. Í eðlisfræðilegum skilningi eru hvítur og svartur ekki litir, því að hvítt felur í sér endurkast allra bylgjulenda í jöfnum mæli, en svartur þýðir fjarvera sýnilegs ljóss. Í daglegu tali er þó talað um hvítan og svartan lit.
Litur getur einnig átt við eiginleika tiltekinna hluta eða efna, sem ræðst af því hvaða bylgjulengdir yfirborð hlutarins drekkur í sig og hvaða bylgjulengdum hann endurvarpar. Til dæmis er hlutur grænn ef hann drekkur í sig flestar bylgjulengdir sýnilegs ljóss en endurvarpar ljósi af þeirri samsetningu sem mannsaugað greinir sem grænt.
Litblinda er augngalli, sem lýsir sér í því að litblindir eiga örðugt með að greina að suma liti, til dæmis rauðan og brúnan.
R. Lee Ermey
thumb|Ermey árið [[2010]] Ronald Lee Ermey (24. mars 1944 – 15. apríl 2018) var bandarískur leikari. Meðal kvikmynda sem hann lék í eru Full Metal Jacket (1987).
Baldurslykill
Baldurslykill (fræðiheiti Primula baldshuanica) er blóm af ættkvísl lykla.
Hellissandur
thumb|Gata á Hellissandi Hellissandur er þorp á utanverðu Snæfellsnesi. Íbúar þar eru um 378 árið 2015. Þorpið er hluti af sveitarfélaginu Snæfellsbæ. Hellissandur er ein elsta útgerðarstöð á Íslandi. Elsti hluti þorpsins er á bökkunum við sjóinn en þar byggðist þorpið kringum afar erfiða lendingu sem kölluð var Brekknavör. Rétt eftir 1700 var byggðin nálægt Hellissandi fjölmennasta þéttbýli á Íslandi.
Sjómenn gerðu að afla í hellisskúta, Brennuhelli sem var í fjörunni undir snarbröttum hraunbökkum. Nafn þorpsins er dregið af þessum helli. Um miðbik 20. aldar var gerð höfn í Krossavík rétt utan við þorpið en sú höfn var aflögð um 1960 þegar höfnin á Rifi varð aðalhöfn fyrir Hellissand. Á Hellissandi er sjóminjasafn. Milli Rifs og Hellissands er Ingjaldshóll en þar ólst Eggert Ólafsson upp.
Grasmúrgróungur
Grasmúrgróungur (fræðiheiti: Pleospora herbarum) er tegund asksvepps sem vex á dauðum plöntum. Grasmúrgróungur finnst á Íslandi og er mjög algengur um allt land.
Hýsiltegundir
Á Íslandi hefur grasmúrgróungur fundist á dauðum vefjum um 30 tegunda blómplantna. Þessar plöntur eru blóðberg, brjóstagras, fjallabláklukka, fjallanóra, geldingarhnappur, gullmura, héluvorblóm, holtasóley, holurt, hundasúra, hvítmaðra, ilmreyr, líklega jakobsfífill (skráð sem Erigeron alpinus), jöklaklukka, língresi, melablóm, melanóra, melgresi, músareyra, sýkigras, undafífill, vegarfi, vetrarblóm, villilín, þistill, þrenningarfjóla og þúfusteinbrjótur.
Staðarbakkakirkja
Staðarbakkakirkja er inn af botni Miðfirðjarðar. Þar er bændakirkja (útkirkja) sem þjónað hefur verið frá næsta bæ, Melstað, frá árinu 1907. Núverandi kirkja þar var reist árið 1890 og tekur 120 manns í sæti. Hún er úr timbri en altaristöfluna gaf Björn Guðmundur Björnsson kenndur við Torfustahús þar sem hann átti heima á meðan hann stundaði búskap eða Hvammstanga þar sem hann bjó síðari hluta æfinnar, altaristöfluna gaf hann til minningar um son sinn sem lést mjög ungur (heimild úr ljóðabókinni "Glæðum" eftir Björn). Altaristöfluna málaði Eyjólfur Eyfells árið 1931 og sýnir hún Krist.
Fjölklórað díbensódíoxín
thumb|right|Formgerð fjölklóraðs díbensódíoxíns þar sem fjöldi [[klóratóma, n og m, getur verið frá 0 upp í 4.]] Fjölklórað díbensódíoxín, almennt kallað díoxín, er hópur þrávirkra lífrænna fjölhalógenaðra efnasambanda með grind myndaða úr díbensódíoxíni. Díoxín eru mengunarvaldar í iðnvæddum samfélögum. Þau eru fitusækin og safnast því upp í lífverum og geta valdið fæðingargöllum, stökkbreytingum og krabbameini. Díoxínsambönd eru mjög stöðug og brotna hægt eða ekki niður í náttúrunni. Þau eru tregbrennanleg og eru því oft notuð sem eldhemjandi efni.
Díoxín myndast sem aukaafurð í framleiðslu lífrænna klóríða, við brennslu efna sem innihalda klóríð eins og til dæmis fjölvínýlklóríðs (PVC), klórdíoxíðs sem notað er við bleikingu á pappír og eins við náttúrlegar aðstæður eins og í eldgosum og skógareldum. Mikið díoxín myndast við brennslu sjúkrahússsorps. Fjölmörg dæmi eru um díoxínmengun af völdum iðnframleiðslu allt frá 19. öld. Rannsóknir sýna að magn díoxíns er meira í fólki á iðnvæddum svæðum.
Stokkhólmssamningurinn um þrávirk lífræn efni kveður á um að aðildarríki samningsins geri allt sem hægt er til að draga úr notkun slíkra efna og útrýma uppsprettum þeirra. Ísland fullgilti samninginn árið 2002.
Tvíundaklukka
Tvíundaklukka (eða tvítöluklukka) er klukka sem sýnir hefðbundinn sextugatíma í tvítölusniði. Upprunalega sýndu þær hvern tugastaf úr sextugatímanum sem tvíundagildi, en í dag eru sannar tvíundaklukkur einnig til.
Tvítölukóðaðar tíundaklukkur
200px|thumbnail|right|Að lesa [[Tvítölukóðaður tugastafur|tvíundakóðaða tugaklukku: Bættu gildunum sem ljóstvistrin tákna í hverjum dálk saman til að fá út sex tugastafi. Tveir dálkar, hver fyrir sig, eru látnir tákna klukkutíma, mínútur og sekúndur.]] Frá og með 2008 eru flestar seldar tvíundaklukkur hannaðar af Anelace Inc., og nota sex raðir af ljóstvistrum til að tákna núll og einn. Hver dálkur táknar einn tugastaf og kallast það snið tvítölukóðaður tugastafur. Botninn á hverjum dálk táknar 1 (eða 20), þar sem að hver röð fyrir ofan táknar hærra veldi af tveimur, upp að 23 (eða 8). Til að lesa hvern tölustaf fyrir sig í tímanum, bætir maður gildunum sem hver upplýstur ljóstvistur táknar, og les koll af kolli frá vinstri til hægri. Fyrstu tveir dálkarnir tákna klukkutíman, næstu tveir tákna mínúturnar og síðustu tveir tákna sekúndurnar. Þar sem að núlltáknaðir tölustafir eru ekki upplýstir er þessi klukka ekki nothæf í myrkri.
Sönn tvíundaklukka
Nýjasta útgáfa Anelace Inc. á tvíundaklukkum notast við sönn tvíundagildi til að tákna tímann (eina tölu fyrir klukkutíma, mínútur og sekúndur) frekar en sex tölustafi fyrir tugastafina í hverju tímalið. Tölur eru síðan sýndar lárétt. 200px|thumbnail|right|Satt tvíundaarmbandsúr frá Time Technology's Samui Moon.
200px|thumbnail|right|Tvíundaklukku rafrás sem sýnir 00:08:04. Sýnidæmið fyrir ofan sýnir þrjá tvíundatöludálka, einn fyrir hvern tímalið (klukkutíma, mínútur og sekúndur) í hefðbundna tímakerfinu.
Fit (prjónaskapur)
thumbnail|Fitjað upp, fyrsti prjónninn thumbnail|Uppfitjun Fit er notað í prjónaskap um uppfitjun, þegar búnar eru til nýjar lykkjur, þá er fitjað upp á einhverju úr garni og er það þá fyrsti prjónninn. Einnig munu margir kalla slétta og brugðna kaflann á sokkum og vettlingum fit en sá kafli er einnig kallaður brugðningur, snúningur, stroff, stuðlaprjón og stuðull.
Greint er á milli nokkurra gerða af fitjum. Einföld fit er hundafit sem einnig er nefnd hænsnafit, skólafit eða húsgangsfit. Halldórufit er kennd við Halldóru Bjarnadóttur sem kenndi nýja uppfitjun. Einnig eru dæmi um breiðafit, skollafit, gullfit og silfurfit.
Þórólfur smjör Þorsteinsson
Þórólfur smjör Þorsteinsson var norskur víkingur sem kom til Íslands með Hrafna-Flóka ásamt Herjólfi. Þeir dvöldust fyrst í Vatnsfirði og bjuggust þar um. Þá var fjörðurinn fullur af fiski og gáðu þeir ekki fyrir veiðum að afla heyja um sumarið, svo að kvikfé þeirra dó um veturinn. Vorið var heldur kalt. Gekk þá Flóki upp á fjall eitt hátt til að skyggnast um. Sá hann norður yfir fjöllin fjörð einn fullan af ísum og kallaði því landið Ísland. Annan vetur var Flóki í Borgarfirði og hélt svo aftur til Noregs. Lét Hrafna-Flóki illa af förinni þegar heim kom til Noregs, en Herjólfur sagði kost og löst af landinu, en Þórólfur lofaði mjög landið og kvað þar drjúpa smjör af hverju strái og „því var hann kallaður Þórólfur smjör“.
1. maí
1. maí er 121. dagur ársins (122. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 244 dagar eru eftir af árinu. Dagurinn er alþjóðlegur baráttudagur verkalýðsins.
Warner Communications
Warner Communications er bandarískt fjölmiðla- og afþreyingarfyrirtæki sem varð til árið 1971 þegar fyrirtækjasamsteypan Kinney National Company skildi frá þá hluta sem snerust ekki um afþreyingu, í kjölfar hneykslismála sem tengdust bílastæðarekstri fyrirtækisins og breytti um leið um nafn.
1989 sameinaðist fyrirtækið Time Inc. og myndaði Time Warner. Þá átti það meðal annars kvikmyndafyrirtækið Warner Bros. Pictures, tónlistarútgefandann Warner Music Group og tímaritaforlögin DC Comics og MAD. Síðar eignaðist það tölvuframleiðandann Atari, Inc.
Lísa í Undralandi (kvikmynd 2010)
Lísa í Undralandi (Alice in Wonderland)
Göngustaðir
Göngustaðir er einn af innstu bæjunum í Svarfaðardal, 19 km frá Dalvík. Ofan bæjar gnæfir Gimbrarhnjúkur (1181 m) og innan túns fellur Sandá til Svarfaðardalsár. Göngustaðir eru gömul og góð bújörð og nafn bæjarins sést í fornbréfum frá 15. öld. Þá var hann nefndur Köngustaðir en sú nafnmynd hélst fram á 19. öld. Jörðin komst í eigu Urðakirkju á 15. öld en í byrjun 16. aldar sölsaði Gottskálk biskup grimmi hana undir sig eins og margar aðrar jarðir í dalnum. Það var leiðrétt eftir daga hins brögðótta biskups og þá féll hún aftur undir bændakirkjuna á Urðum. Frá Göngustöðum er komin Göngustaðaætt sem lesa má um í bókinni Svarfdælasýsl.
Í dag er rekið ágætt blandað bú á Göngustöðum.
Götusópari
thumb|right|200px|Götusópari í [[Mexíkóborg rakar saman rusli]] thumb|right|Götusópari í [[Mexíkóborg að störfum]] Götusópari er maður sem sópar götur og gangstéttir með handafli eða vél.
Karl Gauti Hjaltason
Karl Gauti Hjaltason (fæddur í Reykjavík 31. maí 1959) var þingmaður fyrir Miðflokkinn.
Karl er lögfræðingur að mennt. Hann hefur gegnt ýmsum störfum, verið sýslumaður í Vestmannaeyjum, Árnessýslu, Hólmavík og skólastjóri Lögregluskóla ríkisins. Hann hefur komið að ýmsu íþrótta- og félagsstarfi: Stofnaði karatefélagið Þórshamar árið 1979 og var fyrsti formaður þess, formaður Taflfélags Vestmannaeyja og fyrsti formaður Stjörnufræðifélags Vestmannaeyja og hvatamaður að stofnun þess.
Karl var kjörinn á Alþingi fyrir Flokk fólksins í Alþingiskosningum árið 2017. Hann var einn þeirra þingmanna sem náðist upptaka af á Klausturbarnum þann 20. nóvember 2018. Í kjölfarið á Klaustursmálinu var honum vikið úr Flokki fólksins ásamt Ólafi Ísleifssyni Þeir Karl og Ólafur gengu síðar til liðs við Miðflokkinn.
The Open University
thumb|right|Ein af byggingum háskólans í [[Milton Keynes.]] The Open University er breskur ríkisháskóli sem sérhæfir sig í fjarnámi. Háskólinn er stærsti grunnnámsháskóli Bretlands. Hann var stofnaður árið 1969 í stjórnartíð Breska verkamannaflokksins í þeim tilgangi að auka aðgengi almennings að háskólamenntun. Hann hóf starfsemi árið 1971 í fyrrum myndverum BBC, Alexandra Palace í Norður-London. Stjórnarsetur skólans er í Milton Keynes í Buckinghamshire og víðar um Bretland.
Langflestir nemendur í grunnnámi stunda námið utan skólans. Hluti af námskeiðum skólans er í boði um allan heim. Háskólinn er stærsta háskólastofnun Bretlands og ein sú stærsta í Evrópu með yfir 174.000 nemendur.
1136
thumb|right|Líkneski [[Magnús Erlendsson|Magnúsar Eyjajarls á forhlið Niðarósdómkirkju.]] Árið 1136 (MCXXXVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Garðaholurt
Garðaholurt (fræðiheiti: Silene vulgaris ) er fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex víða um Evrópu, en einnig í Vestur-Asíu. Á Íslandi hefur hún fundist sem skammlífur slæðingur.
Heilsuáhrifasjóðurinn
Heilsuáhrifasjóðurinn (enska: Health Impact Fund eða HIF) er tillaga að nýrri alþjóðastofnun sem hefði það hlutverka að leysa alvarleg vandamál varðandi aðgengi og þróun lyfja. Sjóðum er ætlað að skapa hvata fyrir lyfjafyrirtæki til að beina rannsóknum sinum í átt að lyfjum sem mynd stórlega minnka hnattræna sjúkdómsbyrði. Sjóðurinn (HIF) var mótaður af hópi fræðimanna undir forystu heimspekingsins Thomas Pogge og hagfræðingsins Aidan Hollis. Það eru samtökin Incentives for Global Health sem standa að stofnun Heilsuáhrifasjóðsins.
Tvíþætt vandamál
1: Í dag deyja milljónir manna, einkum í fátækustu löndum heims úr læknanlegum sjúkdómum vegna þess vegna það getur ekki efni á að kaupa lífsnauðsynleg lyf hás lyfjaverðs lyfja sem háð eru einkaleyfi.
2: Áherslan í lyfjaþróun í dag er á lyf gegn fátíðum, oft lífsstílstengdum sjúkdómum á Vesturlöndum, ekki þá sjúkdóma sem drepa eða hrjá flesta jarðarbúa, „fátæktarsjúkdóma“.
Ástæðan er sú að aðeins fólk á Vesturlöndum getur greitt það háa verði sem fyrirtækin þurfa (að eigin sögn) að fá fyrir ný lyf til að halda rannsóknum gangandi.
Alþjóðlegur hugverkaréttur vegna lyfja (TRIPS)
Eins og heimspekingurinn Peter Singer, einn þeirra sem komið hefur að þróun sjóðsins bendir á fara um það bil 90% þess fjár sem notað er til rannsókna til að skapa ný lyf beinist að sjúkdómum sem eru einkum vandamál hjá þeim 10% ríkustu íbúa jarðarinnar.
Ástæðan fyrir þessu er hnattrænu hugverkaréttarreglurnar TRIPS Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights sem samþykktar voru af Alþjóða viðskiptastofnuninni WTO 1995. Fyrir 1995 var ríkjum í sjálfsvald sett hvort þau innleiddu lög höfundarréttarreglur varðandi lyf sem leiddi til blómlegrar framleiðslu samheitalyfja. Eftir að TRIPS reglurnar tóku gildi þurftu meðlimimaríku WTO að innleiða ströng höfundarréttarlög um lyf og framboð samheitalyfja í þróunarlöndunum dróst harkalega saman. Eins og Nóbelsverðlaunahafinn Joseph Stiglitz bendir á að það þurfi að finna leyð til þess að gera lyfjafyrirtækjum kleyft að ná til baka þeim kostnaði og hagnast á þróun lyfja og bóluefna við sjúkdómum á borð við malaríu, sem hrjá milljónir manna í fátækustu löndum heims.
Fyrirkomulag sjóðsins
Hugmyndin með sjóðnum er að skapa fjárhagslegan hvata fyrir lyfjafyrirtæki til að beina rannsóknum sínum í að þróa lyf við vanræktum sjúkdómum og að þessi lyf verði í boði á heimsvísu á lágu verði. Heilsuáhrifasjóðnum myndi bjóða upp aðra leið meðfram núverandi kerfi svo að fátækasta fólk veralda verði ekki útundan. Hann gæti ef vel tekst til tekið við hlutverki ríkjandi verndarreglna eða í það minnsta sýnt fram á að hægt sé að tryggja rannsóknir með því að bjóða lyfjafyrirtækjum upp á aðra hvata.
Lyfjafyrirtækin fengju greitt út úr sjóðnum í samræmi við heilsuáhrif lyfjanna í tíu ár eftir að þau koma á markað. Upphæðin sem greidd er úr sjóðnum er reiknuð á hverju ári út frá QALY-staðlinum Quality-Adjusted Life Years, sem hefur verið notaður í Bandaríkjunum um árabil í tryggingakerfinu og víða í heilbrigðiskerfinu til að meta árangur meðferða og lyfja (svipaðir mælikvarðar eru í notkun víða um heim). Þeir sem skrá lyf hjá sjóðnum fá á hverju ári fá greiddan hluta af heildarupphæð ársins í samræmi við hvað þau hafa náð mörgum UALY stigum í samanburði við hina. Að þessum tíma liðnum leyfa þau framleiðslu samheitalyfja án rentu.
Með þessu hyggst sjóðurinn ná fram lægra lyfjaverði strax og lyf koma á markað. Með skráningu féllust lyfjafyrirtækin á að selja lyfin á eðlilegu verði, þ.e. framleiðslukostnað og eðlilega álagningu, í stað þess að selja þau undir einkaleyfi.
Fjármögnun sjóðsins
Nái sjóðurinn þessu 6 milljarða takmarki telur hann sig geta stuðlað að tveim nýjum lyfjum á ári hverju og haldið utan um 20 lyf á hverjum tíma. Ríkistjórnir þyrftu að skuldbinda sig til 12 ára í senn til að tryggja stöðugleika í fjárstreymi svo rannsóknaraðillar geti treyst á sjóðinn til framtíðar annars er líklegt að þeir þori ekki öðru en að nýta sér einkaleyfið.
Gagnrýni
Margir hafa dregið í efa að sjóðurinn geti gengið upp eða sé góð hugmynd. Meðal þess sem nefnt hefur verið er sjóðurinn gangi ekki nógu langt í að skapa samheitalyfja framleiðendum möguleika á að koma fyrr inn á markaðinn. Brook K. Baker ritar á vef HealthGAP að flest lyf njóta í raun ekki nema tíu til tólf ára einkaleyfisverndar þegar þau koma á markað, þar sem ekki er óalgengt að það taki átta til tíu ár að þróa og prófa lyfin. Þó vissulega auðveldi sjóðurinn fátækum að fá lyf er fórnarkostnaðurinn að þegar samheitalyfja fyrirtækin geta loksins hafi framleiðslu á lyfjunum verður frumlyfið búið að koma sér fyrir á markaðnum á lágu verði með tryggan hóp neytanda með lyfseðla uppá það tiltekna lyf. Þannig verði afar erfitt fyrir samheitalyfjafyrirtækin að keppa við risana með frumlyfin og hættan er að þetta leiði á endanum til einokunar eða skertrar samkeppni.
Baker segir það óskýrt hvernig eigi að verðleggja lyfin og fylgja eftir verðstýringunni. Annað áhyggjuefni margra er að sjóðurinn sé hreinlega of lítill. Það geti haft tvennt í for með sér, annars vegar getur greiðslan úr sjóðnum verið lág þegar mörg lyf eru skráð og því varla víst að náist fyrir kostnaði og hins vegar að fyrirtækin geti ekki reiknað með ákveðnum tekjum frá sjóðnum því þær eru háðar of mörgum óvissuþáttum. Annað sem kann að vera vandamál er að stóru lyfjafyrirtækin munu líklega ekki treysta á sjóðinn af þessum ástæðum og halda áfram með einkaleyfin og Baker nefnir til að mynda það fyrirtæki sem hefur einkaleyfi fyrir lyfið Plavix. Það lyf eitt og sér er selt fyrir meira en sex milljarða dollara á hverju ári.
Paul Grootendorst (2009) segir það aðalgalla Heilsuáhrifasjóðsins, hveru afskaplega erfitt er að meta nákvæmlega áhrfi lyfja. Hann bendir sérstaklega á lyf sem hafa langan virknitíma, svo sem bóluefni og geðlyf.
Stuðningur
Margir, bæði stofnanir og einstaklingar hafa lýst stuðningi við áformin um Heilsuáhrifasjóðinn. Meðal þeirra eru: Sérfræðinganefnd Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar um rannsóknir og ryfjaþróun hefur lýst stuðningi við sjóðinn.
James Orbinski hefur sagt að HIF sé snjöll hugmynd sem „ætti að hrinda í framkvæmd“
Einnig hafa fjöldamargir þekktir gengið til liðs við
Áhrif HIF fyrir Ísland
Ef horfið yrði frá TRIPS hugverkareglunum og Heilbrigðisáhrifasjóðurinn eða svipað fyrirkomulag innleitt yrði það risavaxið skref fyrir heilbrigði mannkyns. En hversu stórt skref er að fyrir ríkin? Þar sem Ísland myndi líklega greiða eitthvað nálægt 500 milljónum. Stór hluti þess fjár fengist til baka í lækkun lyfjaverðs í þróuðum löndum eins og Íslandi. Það þarf að rannsaka heildar þjóðhagslegur ávinningur yrði af því að lyfjaverð lækkaði eins og forsprakkar Heilsuáhrifasjóðsins vonast til að komast að því hver eða hvort kostnaður íslenska ríkisins ykist við að taka þátt í verkefninu. Þó virðist ekki um neinar þær upphæðir að ræða að það réttlæti að taka ekki þátt, hvorki í siðferðilegu eða peningalegu tilliti.
Steinríkur alvaski
Steinríkur alvaski er sögupersóna í bókaflokknum um Ástrík og víðfræg afrek hans. Besti vinur hans er og félagi er Ástríkur gallvaski. Einnig á Steinríkur hundinn Krílrík (eða Smárík eins og hann er nefndur í bókum útgefnum af öðrum en Fjölva).
Saga og einkenni
Steinríkur hefur verið hluti af sagnaheimi Ástríkssagnanna allt frá fyrstu bók: Ástríkur gallvaski frá árinu 1959. Milli hans og Ástríks er sérstök og órjúfanleg vinátta þrátt fyrir að þeir félagarnir séu um margt ólíkir. Eitt helsta einkenni Steinríks eru ógnarkraftar, sem dvína ekki öfugt við aðra íbúa Gaulverjaþorpsins. Skýringin er sú að Steinríkur féll á barnsaldri ofan í galdrapott Sjóðríks með kjarnadrykknum. Steinríkur þráir heitt að fá að gæða sér á töfradrykk þessum, en að mati Sjóðríks er það ekki óhætt.
Auk þess að búa yfir ofurkröftum er Steinríkur stórbyggður og nokkuð feitlaginn. Sjálfur þrætir hann fyrir að vera feitur og verður það margoft uppspretta brandara í sögunum. Þótt Steinríkur sé að mestu rólyndur, skiptir hann skjótt skapi ef einhver finnur að holdarfari hans.
Steinríkur er átvagl og er eftirlætisfæða hans heilsteikt villisvín. Helsta atvinnugrein hans er að höggva út bautasteina og sést hann oft bera tröllauknar steinklappir á bakinu, jafnvel heilu og hálfu sögurnar. Hans mesta skemmtun er að berja á rómverskum hermönnum, en máttleysi þeirra kemur honum sífellt í opna skjöldu. Uppáhalds orðatiltæki hans er: „Rómverjar eru klikk!“
Líkt og Ástríkur vinur hans, er Steinríkur piparsveinn. Hann er þó ástfanginn af Smáfríði, ungri konu úr þorpinu, sem kemur nokkrum sinnum við sögu í bókaflokknum.
Figuren aus Asterix
Bolli Gústavsson
Bolli Gústavsson (17. nóvember 1935 – 27. mars 2008) var sóknarprestur í Hrísey og Laufási, og vígslubiskup á Hólum í Hjaltadal frá 1991 til 2002.
Æviferill
Bolli fæddist á Akureyri. Foreldrar hans voru hjónin Gústav Elís Berg Jónasson (1911–1990) rafvirkjameistari og Hlín Jónsdóttir (1911–1973) húsfreyja.
Bolli lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1963 og vígðist sama ár sóknarprestur í Hrísey. Hann var skipaður sóknarprestur í Laufási 1966 og gegndi því embætti til 1991, þegar hann varð vígslubiskup á Hólum. Árið 2002 lét hann af embætti vígslubiskups vegna heilsubrests.
Bolli var um tíma formaður Æskulýðssambands kirkjunnar í Hólastifti, og Prestafélags hins forna Hólastiftis. Hann var einnig formaður Hólanefndar 1991-2002. Þá var hann formaður úthlutunarnefndar listamannalauna um árabil.
Eftir að Bolli tók við embætti vígslubiskups beitti hann sér fyrir byggingu Auðunarstofu hinnar nýju á Hólum. Húsið nýtist sem fræði- og fundaraðstaða. Með hans milligöngu fékkst faglegur og fjárhagslegur stuðningur norskra aðila við verkið.
Kona Bolla var Matthildur Jónsdóttir (f. 1936) hárgreiðslumeistari. Þau eignuðust 6 börn.
Ritstörf
Bolli var kunnur fyrir ritstörf, bæði fyrir blöð og tímarit, og tók saman dagskrár um skáld og skáldskap til útvarpsflutnings. Hann ritstýrði tímaritinu Heima er best um tveggja ára skeið.
Bolli gaf út eftirtaldar bækur:
Bolli var góður teiknari og myndskreytti bækur, bæði eigin og annarra. Einnig hélt hann sýningar á teikningum sínum.
Vegur Ólafs helga
thumb|250 px|Miðaldalíkneski af Ólafi helga frá kirkjunni í Rättvik í Dalarna í Svíþjóð thumb|Vegur Ólafs helga. Vegur Ólafs helga – eða Vegir Ólafs helga – eru samnefni fjölmargra leiða að dómkirkjunni í Niðarósi í Noregi. (Niðarós heitir nú Þrándheimur). Þetta var ein mikilvægasta pílagrímaleið í Evrópu á miðöldum, og hefur hún nú verið endurreist.
Fljótlega eftir fall Ólafs helga Haraldssonar í Stiklastaðaorustu 1030 fóru pílagrímar að leita hjálpar við gröf hans í Niðarósi. Fyrsta kraftaverk hans var sólmyrkvinn sem varð þegar hann féll. Ýmis önnur kraftaverk eða jarteiknir fylgdu í kjölfarið, og þótti hann góður til áheita. Var hann kanóníseraður sem dýrlingur þegar árið 1031. Segir Snorri Sturluson frá því í Ólafs sögu helga í Heimskringlu: Var þá biskups atkvæði og konungs samþykki og dómur allsherjar að Ólafur væri sannheilagur. Ólafur helgi varð verndardýrlingur Noregs, og frægð hans og helgi barst langt út fyrir strendur landsins. Voru meðal annars 70 kirkjur á Íslandi helgaðar honum.
Leiðir pílagríma frá öllum Norðurlöndum og Norður-Evrópu, lágu ýmist á skipsfjöl eða yfir fjöll og heiðar. Leiðin til Niðaróss (Niðaróssvegurinn /-vegirnir), varð fjórða mikilvægasta pílagrímaleiðin í Evrópu á miðöldum, á eftir leiðunum til Jerúsalem og Rómar, og Jakobsveginum. Til Niðaróss fóru þúsundir á hverju ári allt fram að siðaskiptunum í Noregi 1537, þegar hin nýja lútherska kirkja bannaði pílagrímaferðir og allt annað sem tengdist dýrlingadýrkun. Á miðöldum voru pílagrímsferðir fyrst og fremst farnar í sáluhjálparskyni í von um andlegar eða líkamlegar náðargjafir og sem þakkargjörð og einnig í yfirbótarskyni, ýmist að eigin frumkvæði eða fyrirlagt af andlegum eða veraldlegum yfirvöldum. Ferðunum var heitið til staða sem geymdu leifar dýrlinga og annarra heilagra manna. Líkamar og líkamshlutar heilagra manna, og hlutir sem höfðu verið í snertingu við þá, voru helgir dómar og bjuggu yfir andlegum kröftum.
Ekki er allstaðar ljóst hvar hinar fornu pílagrímaleiðir lágu, enda víða gróið yfir stíga og aðrir horfnir undir vegi eða önnur mannvirki nútímans. Pílagrímarnir héldu gjarnan hópinn og voru áfangastaðir með beitilandi fyrir hesta með 8 til 10 km millibili. Einnig var fjöldi gistihúsa og viðlegustaða á leiðinni. Oft var gist í klaustrum. Krossar og kapellur vísuðu veginn og víða mátti finna helgar uppsprettur.
Á síðustu áratugum hefur afstaða lúthersku kirknanna á Norðurlöndum gagnvart pílagrímaferðum snúist frá því sem áður var. Þær sækjast ekki eftir kraftaverkum miðaldakirkjunnar heldur líta á pílagrímaferðina sem bænagjörð með fótunum. Norska þjóðkirkjan átti frumkvæði að endurvakningu Niðarósgöngunnar í byrjun tíunda áratugar 20. aldar. Í samvinnu við ferðafélög og Umhverfismálaráðuneyti Noregs var hinn nýi Vegur Ólafs helga opnaður í júlí 1997. Síðan hefur markvist verið unnið að því að merkja leiðir og gefa út bæklinga og kort um leiðirnar. Samanlögð veglengd er nú orðin um 5.000 km, þar af um 2.000 km í Noregi. Fjölmargir pílagrímar fara nú á hverju ári einhverja af þessum leiðum, annaðhvort upp á eigin spýtur eða í skipulögðum hópum, oft undir forystu presta.
Tenglar
Upplýsingar um Veg Ólafs helga á ýmsum málum
Toppönd
Toppönd (fræðiheiti: Mergus serrator) er önd sem er bæði staðfugl og farfugl á Íslandi. Toppendur eru önnur tveggja tegunda af ættkvíslinni Mergus hér á landi, en það þýðir að hún er fiskiönd; hin kallast gulönd. Fiskiendur eru kafendur sem éta nær eingöngu seiði og smáfisk. Hún er víðast hvar mjög styggur fugl. Toppendur eru algengar um allt land nema á hálendinu. Stofnstærðin er talin 2.000–4.000 varppör. Heimilt er að veiða toppendur og mun eitthvað gert af því.
Málstefna
Málstefna á við þá stefnu sem ætluð er til að verja ákveðið tungumál eða stuðla að notkun þess í staðinn fyrir annað tungumál. Ari Páll Kristinsson málfræðingur hefur skilgreint málstefnu sem: „ráðandi málfélagsleg vitund og dulin og sýnileg ferli í tilteknu málsamfélagi; varðar bæði stöðu og form máls.“ Málstefnur eru misjafnar eftir löndum og heimssvæðum. Í mörgum löndum er engin opinber málstefna: þar að auki í sumum löndum er jafnvel ekkert opinbert tungumál, heldur bara lingua franca eða samskiptamál.
Toppönd
Varp
Varpsvæði eru lyngmóar eða kjarrlendi. Hreiðrin eru fóðruð með eigin dúni og eru falin vel og verpa því gjarnan í holur og glufur (t.d. í hrauni). Varptíminn er í júní og fram í ágúst. Eggin eru sjö til tólf talsins.
Málstefna
Oft er málstefna framkvæmd í gegnum einhvers konar málnefnd, til dæmis Íslensk málnefnd. Slíkar nefndir sjá um að skapa málstefnu með því til dæmis að smíða nýyrði og að mæla með notkun ákveðinna mynda í stað annarra. Hlutverk málnefnda getur verið umdeilt ef talið er að þær gangi oft langt í að móta málstefnu. Sumar málnefndir hafa það að markmiði að breyta ákveðnu tungumáli eða hvernig það er notað, þar sem aðrar telja hlutverk sitt vera að skrá tungumálið þegar það breytist.
Skilgreining
Íslensk málnefnd tiltekur nánar að með sýnilegri málstefnu sé átt við „til dæmis námskrár, orðabækur, aðgerðaáætlanir og ýmiss konar fyrirmæli, svo sem opinberar stafsetningarreglur“ en með dulinni málstefnu sé átt við „áhrif á stöðu og form máls sem oft er erfitt að benda á hvaðan koma.“ Höskuldur Þráinsson prófessor, hefur veitt þrengri skilgreiningu á hugtakinu málstefna, sem sú stefna „sem fylgt er í skólum og opinberum stofnunum varðandi málnotkun.“
Toppönd
Veiðar
Leyfðar eru veiðar á toppöndini frá 1. september til 15. mars ár hvert. Meðalveiði sl. fimm ára hafa verið 625 fuglar á ári.
Dreifing
Finnst við stöðuvötn, ár og stendur, aðallega á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu. Hreiðrið er vel falið í gróðri eða holum og sprungum, fóðrað með sinu og dúni. Á veturna leitar hún út á sjó og steggir fella fjaðrirnar aðallega á sjó. Hluti stofnsins hefur vetursetu á Bretlandseyjum verpur á breiðu belti allt umhverfis Norðurheimskautið.
Netbólan
thumb|right|NASDAQ-hlutabréfavísitalan 1994 til 2004 Netbólan var efnahagsbóla sem stóð frá 1995 til 2000 eða þar um bil og náði hámarki 10. mars 2000 þegar hlutabréfavísitala NASDAQ-hlutabréfamarkaðarins náði 5132,52 stigum. Bólan stafaði af ofmati á vaxtarmöguleikum Internetgeirans. Megineinkenni bólunnar var að fjárfestar viku til hliðar arðsemiskröfu til tæknifyrirtækja vegna væntinga um hraðan vöxt og hækkun hlutabréfaverðs í kjölfarið. Næstu mánuðina eftir að hámarkinu var náð fór síðan allt loft úr bólunni og hlutabréfaverð tæknifyrirtækja lækkaði hratt. Hrunið átti sér þó ekki stað á einu bretti heldur stóð yfir frá 2000 til 2002. Hryðjuverkin 11. september 2001 bættu enn á vandræði hlutabréfamarkaða um allan heim.
Manntal
Manntal er skrá yfir alla íbúa einhvers svæðis, svo sem sveitarfélags, hrepps, sýslu eða lands. Þau eru gjarnan notuð til mannfræði- og ættfræðirannsókna og eru mikilvægar heimildir.
Skrúfublað
Skrúfublað (fræðiheiti: Crassula falcata) er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Það er upprunnið í austanverðri Suður-Afríku. Skrúfublað er vinsæl inniplanta.
Manntal
Manntöl eru yfirleitt gerð að frumkvæði stjórnvalda og síðan safnað saman á einn stað til úrvinnslu. Sóknarmannatöl presta eru ekki kölluð manntöl, þó þau innihaldi sambærilegar upplýsingar.
Skrúfublað
Leggur skrúfublaðs er holdugur. Blöðin eru gráleit, þykk og um það bil 10 cm löng. Þau vaxa tvö og tvö saman út frá leggnum og minna því á skipsskrúfu. Skrúfublað blómstrar stundum. Blómin eru rauð og opnast á sumrin.
Manntal
Manntöl á Íslandi
Á Íslandi hafa verið tekin manntöl frá árinu 1703. Önnur mikilvæg manntöl voru gerð 1801, 1845 og 1910. Á fyrri hluta 20. aldar voru manntöl tekin á 10 ára fresti, en nú hefur því verið hætt og íbúaskrár Hagstofu Íslands (Þjóðskrár) látnar nægja.
Calocedrus
Calocedrus er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt).
Tegundir
Fjórar tegundir eru í ættkvíslinni:
Útdauðar tegundir
Nánasti ættingi Calocedrus er Thuja
Danubio F.C.
Danubio Fútbol Club er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 1. mars árið 1932. Stórliðin Peñarol og Nacional bera höfuð og herðar yfir önnur félög í Úrúgvæ, en Danubio hefur þó fjórum sinnum orðið landsmeistari og er það lið fyrir utan risana tvo sem síðast fagnaði sigri (2013-14). Félagið leikur í efstu deild úrúgvæsku deildarkeppninnar.
Í skugga stórliða
Danubio keppti fyrst í efstu deild árið 1948, þar sem það afrekaði að sigra Peñarol sem verið hafði ósigrað í þrjátíu leikjum. Félagið hafnaði í þriðja sæti á þessu fyrsta ári. Það sem eftir var aldarinnar lék Danubio í efstu deild með tveimur undantekningum, árið 1959-60 og 1969-70 þegar liðið féll en fór beint aftur upp.
Á níunda áratugnum átti Danubio sitt fyrra blómaskeið. Það fagnaði sínum fyrsta meistaratitli árið 1988 eftir að hafa unnið 18 leiki af 24 og tapað bara tvívegis. Árið eftir komst félagið í undanúrslit Copa Libertadores í fyrsta og eina sinn, eftir að hafa slegið báða úrúgvæsku risana úr keppni, en tapaði að lokum gegn meistaraefnunum í Atlético Nacional de Medellín.
Keppnisfyrirkomulagið í Úrúgvæ hefur tekið ýmsum breytingum í gegnum tíðina og í kringum aldamótin var mótinu tvískipt þar sem krýndir voru meistarar bæði fyrri og seinni hluta tímabilsins, sem mættust svo í úrslitaeinvígi. Árin 2001 og 2002 komst Danubio í úrslitin en tapaði í bæði skiptin fyrir Nacional.
Betur tókst til árið 2004 þegar Danubio varð meistari í annað sinn. Sigurmark í þriðju mínútu uppbótartíma í úrslitaleiknum gegn Nacional réði þar úrslitum. Leiktíðina 2006-07 endurtók liðið leikinn og varð úrúgvæskur meistari eftir að hafa unnið bæði fyrri og seinni hluta deildarkeppninnar, en endaði í þriðja sæti í úrslitakeppninni og missti því af sæti í Copa Libertadores.
Síðasti titillinn
Fjórði og síðasti meistaratitillinn vannst leiktíðina 2013-14. Mótið var afar óvenjulegt þar sem hvorgt stóru liðanna tveggja komst í úrslitaeinvígið. Danubio og Montevideo Wanderers þurftu þrjá leiki til að knýja fram sigurvegara og réðust úrslitin ekki fyrr en í vítaspyrnukeppni, en áður hafði Danubio jafnað leikinn með hjólhestaspyrnumarki á lokamínútu framlengingar.
Eftir meira en hálfrar aldar samfellda dvöl í efstu deild féll Danubio niður um deild árið 2020. Dvölin í næstefstu deild varð þó aðeins eitt ár og komst það strax aftur í hóp þeirra bestu.
Titlar
Úrúgvæskur meistari (4): 1988, 2004, 2006–07, 2013–14
Listi yfir CSI:NY (8. þáttaröð)
Áttunda þáttaröðin af CSI: NY var frumsýnd 23. september 2011 og sýndir voru 18 þættir.
Staðarkirkja (Hrútafirði)
Staður var viðkomustaður landspóstsins áður en bílaumferð hófst yfir Holtavörðuheiði. Vestan Hrútafjarðarár á móts við Stað er verslunarstaðurinn Staðarskáli.
Miðun
thumb|right|Miðunarkompás Miðun er stefna frá athugunarstað að einhverjum hlut sem miðað er á (miði). Miðun er mæld í gráðum miðað við þá stefnu sem athugandinn heldur (miðun miðað við haldna stefnu), kompásnorður (kompásmiðun) eða rétt norður (rétt miðun). Með tveimur eða fleiri miðunum sem skerast fæst staðarákvörðun sem er því nákvæmari sem hornið í skurðpunkti er nær 90°.
Michio Ashikaga
Michio Ashikaga (fæddur 22. maí 1950) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 7 leiki með landsliðinu.
Derek Chauvin
Derek Michael Chauvin (fæddur 26. mars, 1976) er bandarískur fyrrverandi lögreglumaður sem var sakfelldur fyrir að myrða blökkumanninn George Floyd í Minneapolis í Minnesota 25. maí 2020. Chauvin var dæmdur í 22.5 ára fangelsi og situr nú inni í Federal Correctional Institution í Tucson.
Júdíf
Júdíf (f. 23. janúar 1973 sem María Lvovna Katz) er rússnesk söngkona.
Tjarnarkirkja
Tjarnarkirkja getur átt við eftirfarandi:
Júdíf
Hún keppti fyrir hönd Rússlands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1994 með laginu „Vechniy strannik“. Hún náði 9. sæti af 25, með 70 stig.
Þjóðfrelsisfylking sandínista
Þjóðfrelsisfylking sandínista (sp. Frente Sandinista de Liberación Nacional; FSLN) er sósíalískur stjórnmálaflokkur í Níkaragva. Meðlimir hans eru kallaðir sandínistar. Heitið er dregið af nafni byltingarmannsins Augusto César Sandino, sem leiddi andspyrnu gegn hernámi Bandaríkjamanna í Níkaragva á fjórða áratugi 20. aldar. Sandínistar réðu yfir Níkaragva frá 1979 til 1990 eftir að hafa leitt byltingu gegn ríkisstjórn einræðisherrans Anastasio Somoza Debayle. Forseti flokksins, Daniel Ortega, hefur verið forseti Níkaragva í annað skipti frá árinu 2007.