cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ástralía
Saga
Margar mismunandi kenningar eru uppi um það hvenær og hvernig fólk kom fyrst til Ástralíu. Þær kenningar sem vilja rekja mannvist þar hvað lengst aftur halda fram að nútímamaðurinn hafi þróast þar. Þær kenningar njóta þó ekki mikillar hylli og er talið að besta ágiskunin sé að fólk hafi komið þangað fyrst fyrir um 53.000 árum. Elstu öruggu leifar um mannvist í Ástralíu eru 50.000 ára. Lítið er vitað með vissu um sögu Ástralíu frá þeim tíma fram að komu fyrstu Evrópumanna þangað, þar sem frumbyggjarnir þróuðu aldrei með sér ritmál. Portúgalar voru fyrstir Evrópumanna til að sjá heimsálfuna svo staðfest væri en könnun hófst ekki fyrr en á 17. öld. Fyrstir Evrópumanna til að setjast að í Ástralíu voru Bretar sem árið 1788 stofnuðu fanganýlendu þar sem nú er Sydney og utan um hana nýlenduna Nýja-Suður-Wales sem náði yfir allt meginland Ástralíu fyrir utan Vestur-Ástralíu, auk Tasmaníu. Eftir því sem bresk byggð breiddist út yfir hina nýju nýlendu, voru svo nýjar nýlendur klofnar frá, til að mynda Tasmanía (1825, en hún var þá kölluð Van Diemensland), Suður-Ástralía (1836), Victoria (1851) og Queensland (1859). Vestur-Ástralía varð bresk nýlenda árið 1829. Til að byrja með var þróun mjög hæg í hinum nýju nýlendum. Efnahagurinn byggðist aðallega á sauðfjárrækt og sölu afurða hennar, svo sem ullar. Árið 1851 fannst hins vegar gull í Ástralíu og síðan þá hefur námagröftur verið meðal helstu atvinnuvega landsins. Upp frá því uxu borgirnar við suður- og austurströnd landsins hratt og um tíma var Melbourne næststærsta borg breska heimsveldisins. Árið 1901 sameinuðust nýlendurnar sex í Samveldið Ástralíu, fullvalda ríki í konungssambandi við Bretland. Deilur risu hins vegar upp um hvar höfuðborg hins nýja samveldis skyldi vera (bæði Melbourne og Sydney gerðu tilkall til titilsins) en á endanum var sú ákvörðun tekin að Melbourne yrði höfuðborg þangað til Höfuðborgarsvæði Ástralíu yrði stofnað mitt á milli borganna tveggja. Það var gert árið 1911 og Samveldisþingið flutt þangað 1927.
Stjórnsýsla
thumbnail|Þinghúsið í Canberra. Eins og fyrr hefur verið sagt, skiptist Ástralía í sjö meginstjórnsýsluumdæmi. Hvert og eitt þeirra hefur einhverja gerð af framkvæmda-, löggjafar- og dómsvaldi. Þau eru svo öll undirsett sambærilegum stofnunum fyrir allt samveldið. Með löggjafarvaldið fer Samveldisþingið (enska: Commonwealth Parliament), framkvæmdavaldið eins konar ríkisráð (enska: Executive Council of Australia) og dómsvaldið Hæstiréttur Ástralíu (enska: High Court of Australia). Þessar stofnanir eru allar til húsa í Canberra.
Formlega er æðsti handhafi framkvæmdavalds í Ástralíu landstjórinn (enska: Governor-General), sem er staðgengill drottningar í landinu. Í raun fer hins vegar ríkisstjórnin með vald hans. Meirihluti þingsins velur forsætisráðherrann (oftast leiðtoga stærsta flokksins) sem aftur velur sér ríkisstjórn. Núverandi forsætisráðherra Ástralíu er Anthony Albanese. Landstjóri er David Hurley.
Samveldisþingið fer með löggjafarvald fyrir Samveldið. Það skiptist í tvær deildir, fulltrúadeild og öldungadeild. Einnig telst drottningin formlega vera á þingi. Í öldungadeildinni eiga sæti tólf fulltrúar frá hverju fylki, og tveir frá hvoru svæði (territory). Fulltrúadeildin hefur um tvöfalt fleiri eða 150 þingmenn. Samkvæmt stjórnarskrá hafa báðar deildirnar sömu möguleika til að leggja fram lagafrumvörp (fyrir utan þau sem snúa að ríkisfjármálum) og þurfa báðar deildir að samþykkja öll frumvörp áður en þau geta orðið að lögum. Samkvæmt venju leggur ríkisstjórnin þó fram langflest frumvörp, yfirleitt í fulltrúadeild, en þau eru síðan samþykkt í öldungadeild.
Hæstiréttur Ástralíu er aðallega stjórnlagadómstóll, en líka efsta stigs áfrýjunardómstóll Ástralíu. Hann er skipaður sjö dómurum og forseti réttarins er Anthony Murray Gleeson.
Skipting í stjórnsýsluumdæmi
thumbnail|Kort sem sýnir landamæri ástralskra fylkja og svæða. Samveldið Ástralía er sett saman úr sex fylkjum, sem eru aðilar að samveldinu, og nokkrum svæðum sem eru að hluta undir stjórn samveldisins en hafa þó mismikla sjálfstjórn. Öll fylkjanna eru á meginlandinu utan eitt, sem er Tasmanía. Tvö svæðanna eru á meginlandinu, en hin ekki. Fylki Ástralíu eru eftirfarandi: Einungis tvö svæðanna eru á meginlandi Ástralíu. Þau eru: Svæðin sem eru ekki á meginlandinu eru: Þrjú síðastnefndu svæðin eru því sem næst óbyggð og þau þrjú byggðu utan meginlandsins mjög fámenn.
Lýðfræði
Ástralir eru flestir komnir af Evrópumönnum. Að hluta til af föngum, sem sendir voru þangað, og fangavörðum þeirra, en aðallega fólki sem fluttist þangað á 19. öld og í upphafi þeirrar tuttugustu, þá einkum í tengslum við gullæðið. Aðeins eitt prósent Ástrala er kominn af frumbyggjum, en þeim var markvisst fækkað þegar Evrópumenn fluttust þangað. Flestir frumbyggjar búa nú í Nýja-Suður-Wales og Queensland, en á strjálbýlli svæðum landsins eru einnig sérstök verndarlönd frumbyggja. Innan marka eins slíks er hinn frægi klettur Uluru (einnig þekktur sem Ayers-klettur). Sjö prósent Ástrala eru innflytjendur frá Asíu. Um þrír fjórðu Ástrala eru kristnir, þar af eru biskupakirkjan og kaþólska kirkjan með sinn fjórðunginn hvor.
Menning og fjölmiðlar
Löngu áður en að Evrópumenn komu til Ástralíu var þar komin upp blómleg menning frumbyggja en með komu Evrópumanna náði menning þeirra yfirhöndinni og hefur haldið henni síðan. Á undanförnum árum hefur þó verið lagt meira og meira upp úr menningu frumbyggja, þar sem hefðbundnar aðferðir þeirra, til dæmis við tónlistar- og myndlistarsköpun eru gjörólíkar þeim evrópsku. Evrópskættuð menning er þó enn, eins og fyrr segir, sterkust í Ástralíu. Mikil gróska er þar í klassískri tónlist og hver fylkishöfuðborg hefur sína starfandi sinfóníuhljómsveit. Þaðan kemur líka mikið af flytjendum dægurtónlistar og eru sumir þeirra heimsfrægir, svo sem hljómsveitirnar Bee Gees og AC/DC og einnig nýrri hljómsveitir eins og Jet og The Vines. Kvikmyndagerð er mikil í Ástralíu, þó hún veki sjaldan heimsathygli. Nú til dags er Ástralía þó þekktust í kvikmyndaheiminum fyrir að vera vinsæll tökustaður og að þaðan koma margir leikarar sem síðan hafa slegið í gegn í Hollywood. Matarmenning Ástrala er af evrópskum rótum runnin, en hefur þróast í samræmi við loftslagið: Þar eru grillveislur (Barbie, á áströlsku) mikilvægt menningarfyrirbæri og oft eru mikil matarboð látin snúast í kring um slíkt.
Í Ástralíu eru reknar fimm sjónvarpsstöðvar sem ná til alls landsins, þar af tvær ríkisreknar (ABC og SBS), og þrjár áskriftarsjónvarpsstöðvar sem einnig ná til alls landsins. Í öllum helstu borgum kemur út dagblað og tvö dagblöð, The Australian og The Australian Financial Review, koma út á landsvísu. Flestir prentmiðlar, þar á meðal öll helstu dagblöð, eru annaðhvort í eigu News Corporation (fyrirtækis Rupert Murdochs) eða fyrirtækja á vegum John Fairfax. Út af þessari fákeppni er Ástralía í 31. sæti á lista Fréttamanna án landamæra yfir frelsi blaðamanna.
Tenglar
erlendir
Arktíka
Arktíka var meginland sem myndaðist fyrir 2,5 milljörðum ára á Nýupphafsöld. Arktíka var mynduð úr Kanada- og Síberíujarðflekunum og er nú um það bil þar sem Norðurslóðir eru.
Arktíka var hluti af risameginlandinu Ródiníu, ásamt Atlantíku og Nenu fyrir um einum milljarði ára. Þegar meginlandið gliðnaði í sundur hélst Arktíka að mestu á norðlægum breiddum.
Álbræðsla
thumb|right|Unnin álstöng. Álbræðsla er vinnsla áls úr súráli, oftast með rafgreiningaraðferð Hall-Héroult. Til þess að vinna súrál þarf fyrst að vinna báxíð með Bayer aðferðinni. Þar sem rafgreiningaraðferð er notuð þarf mikið og stöðugt framboð af rafmagni. Af þessum sökum eru álver oftar en ekki staðsett nálægt orkuverum, oft vatnsaflsvirkjunum, og nálægt uppskipunarhöfn svo hægt sé að flytja til þeirra súrál.
Tenglar
Aluminium
Þingvallakirkja
Þingvallakirkja er kirkja í þjóðgarðinum á Þingvöllum og tilheyrir hún Þingvallaprestakalli í Árnesprófastsdæmi. Núverandi kirkjubygging var reist árið 1858 og vígð á jóladag árið 1859.
Talið er að fyrsta kirkjan á Þingvöllum hafi verið reist árið 1017 af Bjarnharði biskupi Vilráðssyni hinum bókvísa en hann mun hafa komið með kirkjuvið frá Ólafi konungi Haraldssyni í Noregi.
Núverandi kirkjubygging
Séra Símon Beck lét reisa núverandi kirkju árið 1858. Kirkjuturninn var reistur árið 1907 og í honum hanga þrjár klukkur, ein forn, önnur frá árinu 1697 sem vígð var af Jóni Vídalín biskup, og sú þriðja en jafnframt sú stærsta er hin svokallaða Íslandsklukka frá 17. júní 1944. Prédikunarstóll kirkjunnar er frá 1683, skírnarfonturinn er verk Guðmanns Ólafssonar, bónda á Skálabrekku og var gjöf frá Kvenfélagi Þingvallahrepps. Ófeigur Jónsson, bóndi í Heiðarbæ málaði altaristöfluna árið 1834. Taflan var síðar keypt af bresku listakonunni Disney Leith árið 1899 sem gaf hana kirkju sinni á Wight-eyju í Ermasundi. Altaristaflan komst aftur í eigu Þingvallakirkju og var endurvígð árið 1974. Árið 1896 eignaðist kirkjan altaristöflu eftir danska málarann Anker Lund og hanga nú báðar töflurnar uppi í kirkjunni.
Árið 1928 var prestbústaður reistur við hlið Þingvallakirkju. Frá 1958-2000 var sóknarprestur Þingvallakirkju jafnframt þjóðgarðsvörður á Þingvöllum.
Hlöðufell
thumbnail|Hlöðufell úr lofti
Hlöðufell er rismikill móbergsstapi í Árnessýslu, 1.188 metra að hæð. Hlöðufell er norðan Laugarvatns og sunnan Langjökuls. Norðan í Hlöðufellinu er sísnævi. Toppurinn er hömrum girtur og víða ekki aðgengilegur.
Suðvestan undir Hlöðufellinu eru Hlöðuvellir og þar er skáli Ferðafélags Íslands. Upp af húsinu er hamragil og þar um er ein af fáum gönguleiðum sem er fær á Hlöðufellið. Af Hlöðufellinu er mjög gott útsýni til allra átta. Austan við Hlöðufellið er hellirinn Jörundur en hann var friðlýstur 1985. Sunnan undir Hlöðufellinu er Rótarsandur og þar á Brúará upptök sín. Er það sérstök náttúrusmíð þar sem vatnið fossar út úr gljúfurveggjunum.
Tópasbríi
Tópasbríi (fræðiheiti: Topaza pella) er tegund bría.
Carl Emil Bardenfleth
thumb|right|Bardenfleth stiftamtmaður. Carl Emil Bardenfleth (9. maí 1807 – 3. september 1857) var danskur embættismaður og stjórnmálamaður sem var um skeið amtmaður og stiftamtmaður á Íslandi og konungsfulltrúi á Alþingi.
Ferill
Hann var sonur Johans Frederiks Bardenfleth, sem var danskur flotaforingi og um skeið landstjóri Dana í Vestur-Indíum. Bardenfleth-ættin var upphaflega þýsk aðalsætt en forfeður Bardenfleths stiftamtmanns fluttust til Danmerkur snemma á 18. öld og gerðust danskir ríkisborgarar. Carl Emil Bardenfleth var bernskuvinur Friðriks prins, seinna Friðriks 7. Danakonungs, og naut jafnan hylli hans. Hann varð stúdent 1823 og lauk lagaprófi frá Kaupmannahafnarháskóla með hæstu einkunn árið 1827.
Hann var skipaður bæjar- og héraðsfógeti í Frederikssund 1832 og var amtmaður og stiftamtmaður á Íslandi 1837–1841, en mágur hans, Moltke greifi, hafði gegnt sömu embættum 1819–1823. Bardenfleth þótti sanngjarn og velviljaður, var vel látinn og vinsæll og lagði sig meðal annars fram um að læra íslensku. Hann hafði ætlað sér að vera lengur á Íslandi en þegar Friðrik 6. konungur lést og Kristján 7. tók við kallaði hann Bardenfleth til Danmerkur 1840 til að vera hirðmeistari hjá Friðrik krónprinsi, sem þá var orðinn landstjóri á Fjóni. Fór hann utan hálfnauðugur og mun hafa gert ráð fyrir að snúa aftur ári síðar en af því varð ekki. Hann var skipaður stiftamtmaður á Fjóni 1843 og varð síðar þingmaður á danska þinginu, ráðherra og átti setu í ríkisráðinu.
Kona Bardenfleths (gift 3. október 1832) var Sophie Amalie, greifynja von Schmettau (4. nóvember 1810 – 26. apríl 1893). Þau áttu fjölda barna og voru tvö þeirra fædd í Reykjavík. Sonur þeirra, sem hér fæddist, var látinn heita Ingolf eftir Ingólfi Arnarsyni landnámsmanni.
Konungsfulltrúinn á Alþingi
Bardenfleth var fulltrúi konungs á endurreistu Alþingi 1845 og þótti farast það vel úr hendi. Jón Sigurðsson lýsti honum þannig í Nýjum félagsritum:
Tjarnalótus
Tjarnalótus (fræðiheiti: Nelumbo lutea ) er tegund blóma í lótusætt. Tjarnalótusr eru vatnaplöntur með stórum flotblöðum og skrautlegum, stökum blómum.
Hvanndalsbræður
Hvanndalsbræður er hljómsveit sem var stofnuð árið 2002 af þeim Rögnvaldi Braga Rögnvaldssyni, Val Frey Halldórssyni og Sumarliða Helgasyni. Hugmyndina fengu þeir við drykkju í Hafnarstræti 107b, húsi sem stendur í Skátagilinu á Akureyri.
Platan kom út 2003 og var gefin út í 500 eintökum sem öll seldust upp. Ekki var haft mikið fyrir upptökunum. Platan að mestu tekin upp og hljóðblönduð á einni helgi.
Sum þessara laga fengu mikla spilun á Rás 2 en þar voru helstu bandamenn hljómsveitarinnar dagskrárgerðarmennirnir Guðni Már Henningsson og Freyr Eyjólfsson.
Árið 2004 var farið að safnast meira í sarpinn og því haldið enn á ný í hljóðver. Var sú plata tekin upp á Akureyri í samvinnu við Kristján Edelstein gítaraleikara hljómsveitarinnar Start sem sá um upptökur. Meira var um frumsamið efni á þessari plötu og má þar nefna lög eins og „Upp í sveit“, „Kisuklessa“ og „Kínalagið“. Platan var gefin út í 500 eintökum sem öll seldust upp. Heldur var vandað meira til vinnu hér en upptökuferlið tók allt að því heila viku sem meðlimum þótti alltof langur tími
Þegar þarna er komið við sögu er hljómsveitin farin að spila á skemmtunum hér og þar um landið. Tónleikastaðurinn Græni Hatturinn var farin að móta sig sem heimavöllur bandsins. Helstu tónleikavígi voru Akureyri, Skagafjörður og Austfirðir. Fyrir kom að hljómsveitin héldi tónleika þrjú kvöld í röð fyrir fullu húsi þar á bæ.
Árið 2006 er farið aftur í hljóðver. Þriðja plata hljómsveitarinnar var tekin upp í æfingarhúsnæðinu á upptökuvél sem bræðurnir höfðu fjárfest í úr Tónabúðinni. Sá Sumarliði Helgason um upptökur og hljóðblöndun var í höndum Jóns Skugga. Platan fékk nafnið „Ríða feitum hesti“ og var gefin út í 500 eintökum sem öll seldust upp. Helstu lög voru „Halli Skúla“ og endurúgáfa af „Nínu og Geira (28 árum síðar)“. Þegar hér er komið við sögu voru meðlimir farnir að fá til liðs við sig „session“ leikara til að fylla upp í helstu eyður á tónleikum. Þar var Pétur Steinar Hallgrímsson á hin ýmsu strengjahljóðfæri og Kristinn Ingi Pétursson á hljómborð/píanó.
Á þessum tíma var allt efni sem hljómsveitin hafði gefið út var löngu uppselt enda gefið út í afar takmörkuðu upplagi. Eftirspurn eftir diskum var hinsvegar mjög mikil og útgáfurisinn Sena stökk á tækifærið um að gefa út „Best of“ disk með hljómsveitinni sem náði þó aðeins að heita „Skást of“. Var þar um að ræða samansafn laga af fyrri þremur diskum hljómsveitarinnar. „Skást of“ kemur út árið 2007 og seldist vel.
Breytingar voru á hljómsveitinni árið 2007 þegar sveitin hélt fund. Boðaðir til fundarins voru þeir Pétur Steinar Hallgrímsson og Valmar Valduri Valjaots en sá hafði komið til Íslands frá Eistlandi til að kenna tónlist nokkrum árum áður. Pétur hafði þegar leikið með bandinu um hríð sem „session“ spilari. Komu þeir því til liðs við hljómsveitina árið 2007 og voru afhjúpaðir á tónleikum á Græna Hattinum. Á þessum tíma var Gunnar Sigurbjörnsson hljóðmeistari einnig farin að starfa með hljómsveitinni og hefur verið alla tíð síðan.
Árið 2009 tekur Rögnvaldur Bragi þá óvæntu ákvörðun að segja skilið við hljómsveitina en hann hafði verið þeirra helsti framsögumaður á tónleikum og því heldur betur skarð hoggið í hópinn.
Sumarliði, Valur, Pétur og Valmar ákváðu þó að halda hópnum áfram en breyta nú heldur um stefnu og fara út í öllu léttara poppmeti. Enda hafði Rögnvaldur verið drifkraftur í beittum rokk útfærslum hljómsveitarinnar ásamt því að vera þeirra helsti sögumaður. Hljómsveitin gefur út „LALA Lagið“ vorið 2009 og fer lagið á topp allra vinældalista landsins og verða vinsældir mjög miklar um þetta leiti, en á allt öðrum vígstöðum þar sem hljómsveitin fer nú að keyra meira á dansleikjahald og verður þar ein sú vinsælasta á þeim markaði. Hljómsveitin var mikið að gefa út „Singles“ fyrir útvarp og koma um þetta leiti fram lög eins og „Vinsæll“, „Vinkona“, „Fjóla“ og fl. sem saman renna svo í hljómplötuna „Hvanndalsbræður“ sem kom út árið 2010 og endurnýjar þá bandið kynni sín við útgáfufyrirtækið Senu. Um þetta leiti vann upptökumaðurinn Baldvin AB Aalen mikið með hljómsveitinni við upptökur og hljóðblöndun.
Þetta sama ár, 2010 sendir Sumarliði inn lag eftir Rögnvald í undankeppni Eurovision, algjörlega í hans óþökk. Lagi kemst inn í keppnina og lætur Rögnvaldur til leiðast og sameinast strákunum á ný í þessu verkefni. Lagið var „Gleði og glens“ og endaði í þriðja sæti keppinnar.
Á þessum árum 2010 til 2014 er hljómsveitin ein sú allra vinsælasta á landinu og spilar á öllum helstu hátíðum sem haldnar eru ásamt því að eiga alltaf lög á topp listum útvarpstöðvanna. Um þetta leiti gengur til liðs við hljómsveitina Arnar Tryggvason sem leikur á hljómborð.
Dúnklukka
Dúnklukka (fræðiheiti: Campanula cenisia) er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá vesturhluta Alpanna.
Hvanndalsbræður
Árið 2014 hættir svo Valur Freyr tímabundið í hljómsveitinni til að huga að andlegum málefnum og öðrum störfum en kemur þá Akureyringurinn Haukur Pálmason inn sem trymbill um hríð og er þá hljómsveitin skipuð Sumarliða, Pétri, Arnari og Hauki.
2015 þótti mönnum bandið vera komið langt frá því sem upphaflega var lagt upp með. Var því ráðgert að þeir Sumarliði, Valur og Rögnvaldur sóttu þrír á miðin um stund á ný. Gáfu þeir félagar út hljómplötuna „Klappa Ketti“ árið 2015 í 500 eintökum og seldust um 11 eintök. Upptökumaður var Haukur Pálmason og hljóðblöndun í höndum Axels Árnasonar. Aðstoðargítarleikari á plötunni var Magni nokkur Ásgeirsson.
Spilaði bandið nokkur „gigg“ undir þessum merkjum en fór svo fljótlega að leiðast þófið aftur. Voru því kallaðir inn þeir Pétur, Valmar og Arnar á ný.
Hljómsveitin endurgerði hið vinsæla Ingimars Eydal lag „María Ísabel“ árið 2016 sem varð geysivinsælt og mikið spilað.
Árið 2020 gekk yfir heiminn Covid-19 sjúkdómurinn sem setti allt tónleikahald á frost og ekki um annað að ræða en að halda inn í æfingarhúsnæði og semja nýtt efni. Úr varð hljómplatan "Hraundrangi" sem tekin var upp í Hveragerði af Bassa Ólafssyni sem einnig hljóðblandaði. Vinsælast þar var líklega lagið "X" sem fékk fína spilun. Platan kom út á Vinyl en einnig á streymisveitum.
Hljómsveitin er í dag starfandi og spilar „nokkra“ tónleika á ári ásamt því að taka eitt og eitt dansiball þegar vel liggur við. Skipun bandsins í dag er Rögnvaldur, Sumarliði, Valur, Pétur Steinar, Valmar, Arnar og Gunnar Sigurbjörnsson.
Basseterre
thumb|right|Basseterre á Sankti Kristófer. Basseterre er borg á suðvesturströnd eyjunnar Sankti Kristófer í Karíbahafi og höfuðborg eyríkisins Sankti Kristófer og Nevis. Íbúar eru um 14 þúsund.
FÍLD
Félag íslenskra læknanema í Danmörku (FÍLD) var stofnað haustið 2003. Í Danmörku er læknisfræði kennd á þremur stöðum, þ.e. í Árósum, Kaupmannahöfn og í Óðinsvéum. Meðlimir félagsins eru, eins og nafnið gefur til kynna, nær allir þeir Íslendingar sem nema læknisfræði í Danmörku. Hlutverk félagsins er að gæta hagsmuna félagsmanna, efla félagsleg tengsl, miðla upplýsingum nemenda á milli, taka á móti nýnemum og kynna félagið.
Vifta
thumb|right|Loftvifta thumb|right|Miðflóttaaflsvifta (-blásari) Vifta er rafknúinn vélbúnaður sem notaður er til að koma hreyfingu á loft eða annað gas. Viftur hafa oft viftuspaða sem snúast á öxli sem rafmangsdrifinn. Þær skiptast í viftur sem snúast á öxli og miðflóttaaflsviftur.
Ætifífill
Ætifífill (fræðiheiti: Helianthus tuberosus) er fjölær jurt, náskyld sólblómi, sem er upprunnin á austurströnd Norður-Ameríku. Ætifífill er aðallega ræktaður vegna ætra rótarhnýða. Hnýðin eru oft elduð á svipaðan hátt og kartöflur en innihalda inúlín í stað sterkju.
Einnösungar
Einnösungar (fræðiheiti: Cephalaspidomorphi) er forn óröðuð fylking vankjálka sem inniheldur að mestu útdauðar tegundir. Fylkinging inniheldur mögulega steinsugur og of svo er hefur hún verið uppi frá sílúrtímabilinu á fornlífsöld en ekki devontímabilinu sem er næsta tímabil þar á eftir.
Maurfuglar
Maurfuglar (fræðiheiti: Formicariidae) eru ætt spörfugla.
Víðir Reynisson
Guðmundur Víðir Reynisson (f. 22. apríl 1967) er íslenskur lögreglumaður og yfirlögregluþjónn almannavarnarsviðs hjá ríkislögreglustjóra.
Maurfuglar
Flokkun
Maurfuglar skiptast í tvær ættkvíslir.
Víðir Reynisson
Víðir er fæddur í Vestmannaeyjum og ólst þar upp til ellefu ára aldurs. Hann var ungur meðlimur í Hjálparsveit skáta og nam trésmíði áður en hann varð lögreglumaður. Á ferli sínum í lögreglunni hefur Víðir meðal annars unnið sem deildar­stjóri al­manna­varnar­deildar ríkis­lög­reglu­stjóra, sem lög­reglu­full­trúi á Suðurlandi og öryggis­full­trúi Knattspyrnusambands Íslands. Hann hefur jafnframt tekið þátt í samræmdum aðgerðum gegn ýmsum náttúruhamförum á Íslandi, þar á meðal snjóflóðum á Vestfjörðum 1995, jarðskjálftum á Suðurlandi árin 2000 og 2008, eldgosinu í Eyjafjallajökli árið 2010 og í Grímsvötnum 2011.
Víðir var sæmdur riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf í þágu heilbrigðismála þann 17. júní 2020.
Víðir sótti einn um endurráðningu í embætti yfirlögregluþjóns almannavarnarsviðs í lok september 2020.
Fyndnustu mínar
Fyndnustu mínar er uppistandshópur sem samanstendur af þeim Heklu Elísabetu Aðalsteinsdóttur, Lóu Björk Björnsdóttur, Rebeccu Scott Lord og Salvöru Gullbrá Þórarinsdóttur (oft kölluð Salka). Rebecca kemur frá Bandaríkjunum.
Árið 2019 voru Lóa og Rebecca með sýninguna The Rebecca & Lóa Show í Tjarnarbíói. Árið 2021 var sýningin Náttfatapartý frumsýnd í Þjóðleikhúsinu. Árið 2022 sýndu Salka, Hekla og Rebecca sýninguna Femcon í Borgarleikhúsinu.
Döggskór
Döggskór frá víkingaöld á Íslandi
Sjö döggskór hafa fundist á Íslandi og teljast allir vera frá 9. og 10. öld. Einn þeirra fannst í kumli á Hafurbjarnarstöðum, einn á bæjarrústum á Hrísheimum í Mývatnssveit en hinir fimm eru lausafundir, frá Ljárskógum í Dölum, Kirkjubólsdal í Arnarfirði, Tannstaðabakka í Hrútafirði, Lundi í Fnjóskadal og óþekktum stað á Vestfjörðum.
Allir döggskórnir sem fundist hafa hér á landi eru úr bronsi. Þeir eru á bilinu 5,7 – 8,0 cm á hæð og allir skreyttir. Á þremur er skreytið í svokölluðum Jalangursstíl, tveir í Borróstíl og tveir með ótilgreindum en líkum stíl og taldi Kristján Eldjárn þann stíl vera íslenska nýmyndun leidda af Borróstíl.
Á víkingaöld voru döggskór, eins og þeir sem fundist hafa á Íslandi, algengastir í kringum Eystrasalt en mjög fáir döggskór hafa t.d. fundist í Noregi. Á Íslandi er hlutfall sverða og döggskóa um það bil 3:1 en í Noregi er það nálægt 400:1. Döggskórnir eru því til marks um að þessi austræna tíska hafi fest rætur á Íslandi.
Queen's Park F.C.
Upphafið
Queen's Park F.C. var stofnað þann 9. júlí árið 1867 af hópi manna úr KFUM-deild í Glasgow. Ýmis nöfn komu til greina á stofnfundinum og varð heitið Queen´s Park fyrir valinu með eins atkvæðis mun. Fyrstu mótherjar félagsins, Thistle F.C., var stofnað nokkru síðar og mættust liðin í ágústbyrjun 1868 og lauk leiknum með sigri Queen´s Park.
Hið nýstofnaða félag varð þegar ráðandi afl á sviði skoskrar knattspyrnu. Það hélt utan um reglur íþróttarinnar, beitti sér fyrir stofnun knattspyrnusambands og réð mestu um málefni landsliðsins. Þegar Englendingar og Skotar mættust í fyrsta opinbera landsleiknum í sögunni, árið 1872, voru allir leikmenn skoska liðsins úr röðum Queen´s Park og léku í bláum treyjum sem þá var einkennislitur félagsins. Um fjögurþúsund áhorfendur sáu skoska liðið notast við leikkerfið 2-2-6 á meðan Englendingar stilltu upp með 1-1-8.
Queen´s Park var eitt af níu stofnfélögum Skoska knattspyrnusambandins árið 1873. Síðar sama ár tók félagið í notkun nýjan heimavöll, Hampden Park. Var það fyrsti völlurinn af þremur til að bera það heiti. Við sama tilefni kynnti félagið nýjan búning, þverröndóttar svartar og hvítar treyjur sem verið hafa einkennislitir Queen´s Park upp frá því.
Yfirburðalið
Skoskum liðum var oft boðið að taka þátt í ensku bikarkeppninni á þessum árum. Tvisvar fór Queen´s Park alla leið í úrslitin en tapaði þar, árin 1884 og 1885. Í tvö önnur skipti komst Queen´s Park í undanúrslit en neyddist til að gefa leiki sína þar vegna mikils ferðakostnaðar.
Sama ár og Queen´s Park vann sinn tíunda og síðasta bikarmeistaratitil var atvinnumennska heimiluð. Deilur um hana höfðu komið í veg fyrir að félagið gerðist aðili að skosku deildarkeppninni þegar hún var stofnsett árið 1890. Queen´s Park ákvað að standa vörð um áhugamennskuhugsjónina. Árið 1900 gekk það til liðs við skosku deildina, en fljótlega kom í ljós að áhugamenn gátu ekki staðið atvinnumönnum á sporði.
Áhugamenn í atvinnuheimi
Queen´s Park lét samfleytt í efstu deild í Skotlandi frá aldamótaárinu til 1939, að leiktíðinni 1922-23 undantekinni. Oftast nær var félagið þó fyrir neðan miðja deild og mátti raunar undrum sæta hversu þaulsetið félagið var í deild hinna bestu. Eftir fall vorið 1939 hóf liðið keppni í næstefstu deild en mótið var flautað af eftir fáeinar umferðir þegar síðari heimsstyrjöldin braust út. Þegar formleg knattspyrnukeppni hófst að nýju veturinn 1946-47. Vorið 1948 féll Queen´s Park aftur niður um deild. Síðustu tvær leiktíðir félagsins í efstu deild voru 1956-57 og 1957-58. Seinna árið kolféll liðið eftir að hafa einungis unnið fjóra leiki allan veturinn og endaði með 73 mörk í mínus.
Næstu árin einkenndust af miðjumoði hjá Queen´s Park í annarri deild. Árið 1975 var deildarkeppnin endurskipulögð og þriðju deildinni bætt við. Félagið lék þar næstu árin, en leiktíðina 1980-81 varð það meistari, nokkuð óvænt. Dvölin í næstefstu deild varð þó ekki nema tvö ár. Vorið 1995 var keppnisfyrirkomulagið endurskoðað enn á ný og fjórðu deildinni bætt við. Upp frá því hefur Queen´s Park rokkað milli þriðju og fjórðu efstu deildar. Frá lokum seinni heimsstyrjaldar hefur Queen´s Park aldrei farið lengra en í 16-liða úrslit skoska bikarsins.
Það þótti löngum kyndugt að Queen´s Park léki heimaleiki sína í neðri deildum Skotlands fyrir fram rétt um 1000 áhorfendur á Hampden Park, einum stærsta velli Evrópu. Við hlið Hampden Park var komið upp minni velli, Lesser Hampden, sem þótti henta betur miðað við umfang leikja félagsins. Unnið er að endurbótum á Lesser Hampden sem verður framtíðarheimavöllur liðsins, en sem stendur fara leikir þess fram á Firhill Stadium. Binda stuðningsmenn Queen´s Park vonir við að nýr heimavöllur og nýtilkomin atvinnumennska, frá 2019, muni gerar félagið samkeppnishæfara á komandi árum.
Stríð Spánar og Bandaríkjanna
Stríð Spánar og Bandaríkjanna var stríð háð árið 1898 á milli Spánar og Bandaríkjanna. Átökin á milli ríkjanna hófust eftir að bandaríska skipið USS Maine sprakk í höfn Havana í Kúbu. Bandaríkjamenn gripu í kjölfarið inn í kúbverska sjálfstæðisstríðið.
Saga
Sjálfstæðisbarátta Kúbu var kveikirinn að stríðinu. Kúbverjar höfðu staðið í uppreisnum gegn spænskum nýlenduyfirvöldum í nokkur ár og Bandaríkin studdu við þá eftir að þeir héldu til stríðs gegn Spánverjum. Á seinni hluta tíunda áratugsins var bandarísk alþýða undir áhrifum af áróðri gegn Spánverjum sem birtur var í fjölmiðlum Joseph Pulitzer og William Randolph Hearst, sem ýttu linnulaust eftir stríði gegn Spáni. Bandaríska viðskiptalífið var rétt að ná sér eftir efnahagskreppu og athafnamenn óttuðust að stríð við Spán myndi eyðileggja efnahaginn að nýju. Því mæltu viðskiptajöfrar á móti því að haldið yrði til stríðs.
Stríðið tók tíu vikur og var háð bæði í Karíbahafinu og Kyrrahafinu. Líkt og stuðningsmenn stríðsins höfðu vitað skipti bandaríski sjóherinn sköpum og gerði Bandaríkjamönnum kleift að stíga á land í Kúbu og sigra spænska hermenn sem þurftu þá þegar að verjast árásum frá kúbverskum uppreisnarmönnum og glíma við gulusótt. Bandarísk, kúbversk og filippeysk herlið neyddu Spánverja fljótt til að gefast upp þrátt fyrir harða andstöðu margra spænskra fótgönguliða og hetjulega frammistöðu þeirra í orrustunni við San Juan-hæð. Ríkisstjórnin í Madrid samdi um vopnahlé eftir að tveir úreltir flotar þeirra sukku við Santiago de Cuba og Manila og sá þriðji og nútímalegri var kallaður heim til að vernda strandir Spánar.
Friðarsáttmáli var að lokum undirritaður í París þar sem Bandaríkjamenn fengu tímabundið að hertaka Kúbu og Spánverjar létu jafnframt af hendi til þeirra Gvam, Púertó Ríkó og Filippseyjar. Bandaríkjamenn greiddu Spánverjum um 20 milljónir Bandaríkjadollara fyrir Filippseyjar til að bæta upp fyrir ýmsa innviði sem Spánverjar áttu þar.
Ósigur Spánverja og missir þeirra á síðustu leifum spænska heimsveldisins var gríðarlegt reiðarslag fyrir þjóðarímynd Spánar og leiddi til þess að spænskt samfélag var gaumgæfilega endurmetið. Bandaríkin eignuðust ýmsar eyjar um allan hnöttinn og því byrjuðu nýjar deilur um hve skynsamleg útþenslustefna væri fyrir ríkið. Stríðið við Spánverja var eitt af aðeins fimm stríðum sem bandaríska þingið lýsti formlega yfir.
Joan Miró
thumb|Joan Miró Joan Miró i Ferrà (20. apríl 1893 – 25. desember 1983) var spænskur listmálari, myndhöggvari og leirlistamaður, fæddur í Barcelona. Safn honum til heiðurs, Fundació Joan Miró, er starfrækt þar í borg. Verk hans hafa verið flokkuð sem súrrealísk, enda oft talinn einn helsti liðsoddur þeirrar stefnu, en oft blandast þar einnig saman hræringar undirmeðvitundarinnar, endursköpun á bernskunni og stolt hins katalanska þjóðernis.
Ævi
Miró kom af ættum gullsmiða og húsgagnasmíðara. Hann byrjaði ungur að teikna sér til gamans í kennslustundum í grunnskóla áður en hann gekk í listaskólann í La Llotja árið 1907, föður sínum til mikillar gremju. Hann lærði í Cercle Artístic de Sant Lluc skólanum og hélt sína fyrstu sýningu árið 1918 í Dalmau galleríinu. Verkum hans var vægast sagt illa tekið, enda voru þau mjög nýstárleg og öðruvísi en þau verk sem voru algeng á þessum tíma. Miró flutti til Parísar árið 1920 til þess að vera nær listasamfélaginu sem hafði myndast þar. Þegar að hann flutti til Parísar þá fór stíllinn hans að breytast nokkuð, það fór að bera meira á einstökum stíl Miró ásamt áhrifum frá Þjóðernishyggju. Þjóðernisstíllinn sem hann var farinn að mynda sér einkenndi verk hans út ferillinn, sem og symbólismi.
Árið 1924 gekk Miró í hóp sem kallaði sig Súrrealíska hópinn. Þau verk sem hann gerði á því tímabili sem hann var í þessum hóp eru oft kölluð „Draumaverk“ Mírós en þau voru langt frá því að vera hefðbundin. Árið 1928 málaði hann verkið The Dutch Interiors en það er talið marka endalok draumatímabilsins. Miró giftist Pilar Juncosa Iglesias í Palma á Mallorca árið 1929. Með henni eignaðist hann dótturina Dolores árið 1931. Miró var giftur Pilar til dauðadags, 25. desember 1983.
Joan Miró var einn þekktasti listamaður heimsins á 20. öld. Verk hans voru gríðarlega áhrifamikil í listaheiminum og þá sérstaklega fyrir þá sem aðhylltust súrrealíska stefnu.
The Paranoid Style in American Politics
The Paranoid Style in American Politics er ritgerð eftir bandaríska sagnfræðinginn Richard J. Hofstadter. Hann var mikils metinn hugsuður á 6. áratug síðustu aldar en aðalstarf hans var að kenna Bandaríkjasögu við Columbia háskólann. Hofstadter skrifaði margar þekktar ritgerðir og fékk meðal annars Pulitzer-verðlaunin fyrir tvær þeirra.
The Paranoid Style in American Politics var birt í Harper‘s Magazine í nóvember 1964 og fjallar hún um pólitíska hreyfingu sem Hofstadter kýs að kalla „the paranoid style“. Á þessum árum fór að bera á því að öfgakenndir hægrisinnar notfærðu sér ástríðufullt hatur minnihlutahópa og næðu pólitísku tangarhaldi á þeim. Hofstadter sá á bak við þetta hugarfar sem var hvorki nýtt né tilheyrði einungis hægri-öfgasinnum og hann vildi kalla það „the paranoid style“ því að honum fannst það nafn passa hversu ýkt, grunsamleg og samsæriskennd þessi hugmynd hans væri. Hann lýsir þeim sem þjást af þessu vænisjúka hugarfari þannig að þeir sjái samsæri í samhengi við heimsendi, þeir líti ekki á samfélagslegar deilur og vandamál sem eitthvað sem hægt sé að leysa eða miðla málum um, heldur sjái þeir aðeins góða og slæma hlið. Slæmu hliðinni þarf að útrýma en þar sem það er yfirleitt ekki raunhæfur kostur verða þessir vænisjúku einstaklingar enn pirraðri og vænisjúkari en áður þegar þeir ná ekki takmarki sínu.
Þessi hugmynd Hofstadter lifir enn góðu lífi og hafa margir tengt Teboðshreyfinguna við hana. Fylgjendur Teboðshreyfingarinnar vilja meina að Bandaríkin endist ekki annað ár með Demókrata við stjórnvölinn í Hvíta Húsinu og á þinginu.
Latte
thumb|right|Latte Latte eða caffè latte er kaffidrykkur búinn til með því að hella flóaðri mjólk yfir lögun af espresso. Hlutfallið milli mjólkur og kaffis er venjulega um 5:1, þannig að caffé latte hefur miklu meiri mjólk en cappuccino þótt stundum sé þessu ruglað saman.
Nafnið kemur úr ítölsku en „caffè latte“ þýðir „mjólkurkaffi“, styttingin „latte“ varð algeng í Bandaríkjunum um 1985. Venjan er að bera caffé latte fram í háu og mjóu glasi og teskeið með löngu handfangi í. Á kaffihúsum er mjólkin yfirleitt flóuð með heitri gufu úr espressóvélinni, rétt eins og þegar mjólkurfroða er búin til og stundum endar dálítil mjólkurfroða efst.
Athugið að ef beðið er um „latte“ á Ítalíu færir þjónninn manni nær örugglega mjólkurglas.
Norðvesturleiðin
thumb|300px|Afbrigði af norðvesturleiðinni
Saga og orðsifjar
Frá lokum 15. aldar til 20. aldarinnar reyndu Evrópumenn að finna siglingaleið norður og vestur fyrir Ameríku. Englendingar kölluðu þessa ímynduðu siglingaleið norðvesturleiðina en spánverjar kölluðu hana Aniánsund. Leitin að þessu sundi var drifkrafturinn á bak við marga könnunarleiðangra Evrópumanna beggja vegna Norður-Ameríku.
Norðvesturleiðina sigldi fyrstur manna Roald Amundsen á 47 tonna síldveiðibát, Gjøa, sem hafði verið breytt til að standast álag ferðarinnar. Siglingin tók þrjú ár og lauk árið 1906. Þá kom Amundsen til bæjarins Eagle í Alaska og sendi símskeyti til að staðfesta afrek sitt. Leiðin sem hann hafði farið var mjög tímafrek og því óhentug og of grunnt var þar sem hann fór um. Norðvesturleiðin var ekki farin á skemmri tíma en einu ári fyrr en 1944 þegar St. Roch, kanadísk sérstyrkt skonnorta undir stjórn Henry Larsen, komst frá austri til vesturs áður en hafið lagði. Hann sigldi norðar en áður hafði verið gert. Áður höfðu menn siglt frá vestri til austurs á 28 mánuðum.
Reykjalínsætt
Reykjalínsætt er íslensk ætt kennd við Reykjahlíð í Mývatnssveit í Suður-Þingeyjarsýslu. Ættina mynda niðjar Jóns Jónssonar Reykjalín, sem var fæddur þar þann 4. mars 1787 og lést þann 7. ágúst 1857.
Jón var sonur hjónanna Jóns Þorvarðarsonar (1763 – 1848) prests og Helgu Jónsdóttur (1761-1846). Jón Reykjalín var aðstoðarprestur í Glæsibæ í Kræklingahlíð í Eyjafirði frá 1810 til 1817 og sóknarprestur þar frá 1817 til 1824. Hann var síðan prestur á Fagranesi á Reykjaströnd í Skagafirði og á Ríp í Hegranesi. Áður en hann hlaut prestsskap var hann bóndi í Tungu á Svalbarðsströnd og ræktaði þar kartöflur, fyrstur manna í Suður-Þingeyjarsýslu.
Sigríður Snorradóttir (1772 – 1847) giftist Jóni 2. maí 1810. Hún var dóttir séra Snorra Björnssonar (1744 – 1807) á Hjaltastöðum í Skagafirði og Steinunnar Sigurðardóttur (1734 – 1808) konu hans. Þegar Sigríður dó kvæntist Jón aftur, Helgu Guðmundsdóttur (f. 1803) en þeim varð ekki barna auðið.
Elsti sonur Jóns og Sigríðar, Jón, var faðir Jóhannesar Jónssonar Reykjalín sem Kussungsstaðaætt er komin af. Hún telst því vera kvísl af Reykjalínsætt.
Afkomendur Jóns og Sigríðar
Jón og Sigríður áttu fjögur börn saman, og Jón átti auk þess einn son (Stefán Ólaf) utan hjónabands, með Sigríði Hallgrímsdóttur (1794 – 1843):
Sokotra
Um 60 000 manns byggja eyjuna. Á eyjunni er töluð sérstök mállýska, sokotrí, sem telst ein af fjórum mállýskum nútíma suður-arabísku.
Ásamt henni í klasa eru 3 minni eyjar; darsa, samha & Abd al Kuri.
Samtök um alþjóðasamskipti
thumbnail|G.W. Bush ávarpar samtökin 7. Desember, 2005. Samtök um alþjóðasamskipti (e. Council on Foreign Relations) er bandarískt þverpólitískt og sjálfstætt sérfræðiráð, hugmyndabanki og útgefandi sem sérhæfir sig í utanríkisstefnu og alþjóðasamskiptum Bandaríkjanna. Í því eru yfir 4.900 meðlimir búsettir víðsvegar í Bandaríkjunum. Meðlimir þess koma vítt og breytt úr samfélaginu þar á meðal háttsettir stjórnmálamenn, forstjórar CIA, fjölmiðlamenn, bankastjórar, lögfræðingar, utanríkisráðherrar sitjandi ríkisstjórnar auk fulltrúa yfir 200 alþjóðlegra fyrirtækja.
Samtökin halda reglulega fundi með fulltrúum ríkistjórnarinnar, forystufólki úr heimi alþjóðaviðskipta og meðlimum úr leyni- og utanríkisþjónustu þar sem málefni alþjóðasamfélagsins eru rædd. Á tveggja mánaða fresti gefa samtökin út fræðitímarit nefnt Foreign Affairs. Samtökin standa einnig fyrir hugmyndabankanum David Rockafeller Studies Program en í honum eru um 70 meðlimir. Hugmyndabankinn hefur áhrif á utanríkisstefnu Bandaríkjanna í gegnum ráðgjöf til ríkisstjórnarinnar og þingsins, ritrýnir bækur, tímarit og fræðigreinar tengdar utanríkismálum, auk þess að hafa regluleg samskipti við fjölmiðla.
Höfuðskrifstofa samtakanna er í New York, en auk þess reka þau skrifstofu í Washington.
Tilgangur
Eins og fram kemur á heimasíðu samtakanna, eru þau sjálfstæð og óháð meðlimasamtök, hugmyndabanki og útgefandi helgaður því að vera auðlind meðlima þess, ríkistjórnarinnar, fjölmiðla, fyrirtækja, trúarleiðtoga, kennara, námsfólks og almennra borgara til að hjálpa þeim að skilja betur heiminn, alþjóðasamskipti og utanríkisstefnu Bandaríkjanna og annara landa.
Einstaklingar
Dæmi um nokkra meðlimi ráðsins eru, Michael Bloomberg, George H. W. Bush, Richard Branson, Zbigniew Brzezinski, Jimmy Carter, Dick Cheney, Robert M. Gates, Alan Greenspan, Timothy Geithner, Mikhaíl Gorbatsjev, Newt Gingrich, John Kerry, John McCain, Colin Powell, David Rockefeller, Jr., David Rockefeller, George Soros og Oprah Winfrey.
thumbnail|Tenging nokkurra aðila ráðsins og fyrirækja sem þeir stjórna.
Fyrirtæki
Fyrirtæki geta einnig fengið aðild að ráðinu og er miðað við að hámark 250 séu með aðild. Til eru þrennskonar áskrift ,,grunn", ,,bónus" og ,,forseta hringurinn". Allir meðlimir fá boð á stærri viðburði samtakanna svo sem fyrilestra frá heimsþekktum leiðtogum fyrirtækja og stjórnmála. Meðlimir bónus og forseta hringsins fá einnig boð á smærri einkaviðburði með háttsettu fólki innan ríkisstjórna Bandaríkjanna og annara landa. Nokkur heimsþekkt alþjóðleg fyrirtæki komu að stofnun ráðsins, til að mynda Bank of America Merrill Lynch, Goldman Sachs, Inc., JPMorgan Chase & Co, ExxonMobil Corporation, Chevron Corporation, Nasdaq OMX Group.
Dæmi um aðildarmeðlimi ráðsins er, Alcoa, The Coca-Cola Company, Deutsche Bank, Lockheed Martin, Morgan Stanley, Royal Dutch Shell, Toyota, Boeing, Deloitte, FedEx, Google, IBM, Microsoft, Rothschild North America, Inc., Sony, WallMart.
Hvalárvirkjun
Hvalárvirkjun er fyrirhuguð virkjun í Ófeigsfirði á Ströndum. Með Hvalárvirkjun er fyrirhugað að virkja árnar Hvalá, Rjúkanda og Eyvindarfjarðará á Ófeigsfjarðarheiði til raforkuframleiðslu og er gert ráð fyrir að afl virkjunarinnar verði 55 MW. Fyrirhuguð eru þrjú miðlunarlón Vatnalautalón, Hvalárlón og Eyvindarfjarðarlón.
Tengill
Hvalárvirkjun (vefur andstæðinga Hvalárvirkjunnar)
Lucanus
Marcus Annaeus Lucanus (3. nóvember 39 - 30. apríl 65) var rómverskt skáld og er af mörgum talinn meðal bestu höfunda á síðklassíska tímabilinu eða á svonefndri „silfuraldarlatínu“.
Lucanus var að störfum á valdatíma Nerós og naut þónokkurra vinsælda. Hann hlaut verðlaun fyrir kveðskap árið 60. Söguljóð hans, Pharsalia (sem í handritum heitir Bellum civile eða Borgarastríðið), fjallaði um borgarastríðið í Róm um miðja 1. öld f.Kr. milli Júlíusar Caesars og Pompeiusar og fékk góðar viðtökur. Aftur á móti féll hann úr náð valdhafa og var viðriðinn samsæri Gaiusar Calpurniusar Pisos. Þegar upp komst að hann hefði gerst sekur um landráð var hann neyddur til þess að fremja sjálfsmorð með því að láta sér blæða út. Áður en hann lést hafði hann ásakað ýmsa aðra í von um að verða náðaður, m.a. móður sína.
Faðir hans var tekinn af lífi í kjölfarið en móðir hans slapp, sem og ekkja hans Polla Argentaria, og hlaut lof Statiusar á valdatíma Domitianusar. Að Lucanusi látnum var afmælisdagur hans haldinn hátíðlegur. Eitt árið var flutt ljóð í tilefni dagsins, sem enn er varðveitt; þar er ekkja Lucanusar ávörpuð og ýmislegt kemur fram um ævi og störf Lucanusar (Statius, Silvae, II.7).
Söguljóð Lucanusar um borgarastríðið var óklárað þegar hann lést og er handritageymd kvæðisins fremur flókin vegna fjölda uppskrifta sem ber oft ekki saman.
Pharsalia var í miklum metum á miðöldum; Dante getur Lucanusar tvisvar:
Verk hans höfðu gríðarleg áhrif á skáldskap og leikritun á 17. öld. Shelley, Southey og Macaulay lofuðu allir verk hans mjög.
Pharsalia er til í íslenskri þýðingu frá 12. eða 13. öld, sem síðari hluti Rómverja sögu.
Lekítísk tungumál
thumb|250px|[[Henryków-bókin, með fyrstu skrifuðu setningunni á pólsku]]
Lekítísk tungumál eru ein þriggja greina vesturslavneskra mála; hinar greinarnar eru sorbnesk mál og tékknesk-slóvakísk mál. Pólska og nokkur önnur tungumál sem eru eða voru töluð í Póllandi og hlutum af Þýskalandi tilheyra greininni.
Tungumál
Lekítísku tungumálin eru:
Einkenni
Meðal einkenna lekítískra mála eru:
São Tomé
thumb|right|São Tomé. São Tomé er höfuðborg eyríkisins Saó Tóme og Prinsípe í Atlantshafi. Íbúar eru rúmlega 70 þúsund.
Þungunarrof
thumb|right|[[Sovétríkin|Sovésk veggmynd sem hvetur konur til að láta framkvæma fóstureyðingu á spítala en ekki í heimahúsum.]] Þungunarrof (áður kallað fóstureyðing) er læknisfræðilegt inngrip í meðgöngu þar sem fósturvísir eða fóstur er fjarlægt á meðan það er enn of ungt til að geta lifað af utan móðurkviðs. Ýmist er gripið inn í með lyfjum eða með aðgerð.
Þungunarrof sem fram fer á sjúkrahúsum eða læknastofum eru mjög áhættulítið, þó því fylgi oft blæðing úr leggöngum og ógleði. Þungunarrof er um 13 sinnum öruggari en barnsfæðing.
56 milljón þungunarrof eru framkvæmd á ári í heiminum, nærri því helmingur þeirra er gerður af fólki sem skortir sérkunnáttu eða fylgir ekki hreinlætiskröfum.
Þungunarrof með lyfjum
Ákveðin lyf geta kallað fram þungunarrof. Fyrstu mánuði meðgöngunnar er algengast að nota mifepristone ásamt prostaglandín-eftirhermu.
Neyðargetnaðarvörn
Neyðargetnaðarvörnin flokkast ekki sem þungunarrof heldur kemur hún í veg fyrir getnað. Hún hindrar egglos, en hefur ekki áhrif eftir að blöðrukímið er búið að festa sig í leginu. Neyðargetnaðarvörnin dregur úr líkum á þungun og virkar best þegar hún er tekin fljótt eftir samfarir. Virknin er þó ekki fullkomin, vörnin er aðeins 60%–93% sem er mun minni en sem fæst af þeim getnaðarvörnum sem notaðar eru í forvarnarskyni.
Þungunarrof með aðgerð
Fyrstu mánuði meðgöngunnar er hægt að fjarlægja fóstrið með aðgerð þar sem fóstrið er sogað út með þartilgerðum pinnarörum. Eftir þriðja mánuðinn þarf að nota aðrar aðferðir sem krefjast svæfingar þar sem þá þarf að víkka leggöngin út mun meira, eða þá með því að gera líkt og í keisaraskurði og skera á kviðinn, þó með mun smærri skurði.
Fósturlát
Stundum deyr fóstur af sjálfu sér. Ef það gerist fyrir 24. viku meðgöngu kallast það fósturlát, eftir það er það kallað að barn fæðist andvana. Ef barn fæðist fyrir 37. viku meðgöngu er barnið kallað fyrirburi.
Aðeins 30%–50% af fóstrum lifa af fyrstu þrjá mánuði meðgöngu, í flestum tilfellum veit þungaða manneskjan ekki af því að hún sé þunguð. Eftir að þungun hefur verið staðfest enda þó 15%–30% með fósturláti, langflest á fyrstu þremur mánuðum meðgöngunnar.
Algengasta orsök fósturláts eru óeðlilegar litninga breytingar í fóstrinu. Fósturlát getur líka komið fram vegna æðakerfissjúkdóma, sykursýki og annarra hormóna sjúkdóma, sýkinga, og brenglana í legi móðurinnar. Auknar líkur eru á fósturláti eftir því sem móðirin er eldri og ef hún hefur fyrri sögu um fósturlát. Fósturlát getur líka komið til vegna áverka, t.d. í bílslysum.
Þungunarrof á Íslandi
Á Íslandi er löglegt að rjúfa þungum fram að lokum 22. viku þungunar. Eftir lok 22. viku er mögulegt að rjúfa þungun sé lífi þunguðu manneskjunar stefnt í hættu af meðgöngunni eða þá að fóstrið sé ekki lífvænlegt.
Þessi lög voru víkkuð árið 2019 en fram að því var þungunarrof aðeins leyft vegna sérstakra aðstæðna: Félagslegar, læknisfræðilegar, eða að þungun hafi borið að með refsiverðu athæfi. Hugtakið „félagslegar ástæður“ var nokkuð vítt og var mjög fátítt að beiðni um þungunarrof væri synjað.
1285
Árið 1285 (MCCLXXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Death
thumb|Death,1989. Death var bandarísk dauðarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1984 í Flórída af gítarleikaranum og söngvaranum Chuck Schuldiner. Schuldiner var eini stöðugi meðlimur sveitarinnar en aðrir meðlimir tóku oft breytingum.
Fyrsta plata Death, Scream Bloody Gore, er talin ein af fyrstu dauðarokksplötunum. Stíll sveitarinnar breyttist með tímanum og urðu lagasmíðarnar flóknari undir lokin.
Katie Holmes
thumb|right|250px|Katie Holmes Katie Holmes (f. 18. desember 1978) er bandarísk leikkona.
Jóhamar
Jóhamar (Jóhannes Óskarsson) (fæddur 23. júní 1963) er skáld og rithöfundur.
Jóhamar var einn af meðlimum súrrealistahópsins Medúsu og síðar einn af stofnfélögum útgáfufyrirtækisins Smekkleysu.
Safn
thumb|alt=Mynd af Þjóðminjasafn Bretlands í London.|[[Þjóðminjasafn Bretlands í London er eitt þekktasta safn heims.]]
thumb|alt=Mynd af Ríkissögusafni Rússa í Moskvu.|Ríkissögusafn Rússa á Rauða-Torginu í Moskvu
Safn er stofnun eða staður sem velur, rannsakar og hefur til sýnis efnisleg og óefnisleg ummerki mannsins og umhverfi hans. Starfssemin miðar að söfnun, skráningu, varðveislu, rannsóknum, sýningum og annarri miðlun.
Skipulag og starfsemi safna hefur í gegnum aldirnar tekið ýmsum breytingum. Viðfangsefni þeirra eru mjög fjölbreytt, markmið þeirra einnig, sem og með hvaða hætti þau starfa og hvernig þeim er stjórnað. Mörg þjóðríki hafa skilgreint hvað safn er, í lagasetningum eða með stofnanalegu fyrirkomulagi. Á Íslandi hefur hugtakið safn í almennri orðanotkun verið notað í víðtækari merkingu. Safnalög frá árinu 2011 ná til opinberra viðurkenndra safna ef frá eru talin bóka- og skjalasöfn enda gilda um þau ákvæði annarra laga. Söfn samkvæmt safnalögum eru taldar varanlegar stofnanir sem starfa í þágu almennings, eru opnar almenningi og ekki reknar í hagnaðarskyni.
Söfn á Íslandi
Ofangreind skilgreining er byggð á viðmiðum Alþjóðaráðs safna, ICOM. Safnalög kveða á um um viðurkenningu safna, þar sem slíkum söfnum er ætlað að gangast undir ýmis fagleg og rekstrarleg skilyrði.
Þrjú höfuðsöfn á Íslandi
thumb|alt=Mynd sem sýnir Listasafn Íslands, eitt þriggja höfuðsafna Íslands.|[[Listasafn Íslands í Reykjavík er eitt þriggja höfuðsafna Íslands.]]
thumb|alt=Mynd af Þjóðminjasafninu, eitt þriggja höfuðsafna Íslands.|[[Þjóðminjasafn Íslands er höfuðsafn íslenskra menningarminja.]]
Á Íslandi hefur löggjafinn ákveðið að í landinu séu þrjú höfuðsöfn, það er Listasafn Íslands, Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands. Höfuðsöfnum er ætlað að vera ráðgefandi og stefnumótandi afl og vinna að samræmdri safnastefnu hvert á sínu sérsviði.