cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aðalritari sovéska kommúnistaflokksins
Saga embættisins
Þegar Stalín lést þann 5. mars 1953 var Malenkov valdamesti meðlimur ritararáðsins. Hann stofnaði þremenningabandalag ásamt Vjatsjeslav Molotov og Lavrentíj Bería og var þannig kjörinn forsætisráðherra Sovétríkjanna. Aðeins níu dögum síðar neyddist Malenkov hins vegar til að segja upp sæti sínu í ritararáðinu og varð því einungis ríkisstjórnarleiðtogi en ekki flokksleiðtogi. Níkíta Khrústsjov varð valdamesti meðlimur ritararáðsins og var þann 14. september kjörinn í embætti „fyrsta ritara“ Kommúnistaflokksins. Á næstu árum ruddi Khrústsjov keppinautum sínum úr vegi og ritaraembættið varð aftur valdamesta embætti Sovétríkjanna.
Árið 1964 leiddi andstaða stjórnmálanefndarinnar og miðstjórnarinnar til þess að Khrústsjov var bolað úr embætti. Leoníd Brezhnev tók við Khrústsjov sem fyrsti ritarinn og kom á sameiginlegri stjórn flokksforystunnar ásamt Aleksej Kosygín forsætisráðherra. Embættið var aftur kallað aðalritari frá árinu 1966. Á stjórnartíð Brezhnevs voru völd aðalritarans verulega skert vegna aukinna valda sameiginlegrar flokksforystu. Brezhnev hélt stuðningi flokksforystunnar með því að forðast allar róttækar umbætur. Eftirmenn hans, Júríj Andropov og Konstantín Tsjernenko, gegndu embættinu á svipaðan hátt og Brezhnev. Míkhaíl Gorbatsjov réð Sovétríkjunum sem aðalritari flokksins til ársins 1990, en þá glataði Kommúnistaflokkurinn einokunarstöðu sinni í sovéskum stjórnmálum og sérstakt forsetaembætti var stofnað svo Gorbatsjov gæti áfram verið leiðtogi Sovétríkjanna. Eftir misheppnaða valdaránstilraun árið 1991 sagði Gorbatsjov af sér sem aðalritari og varamaður hans, Vladímír Ívashko, tók við embættinu til bráðabirgða. Ívashko var aðeins aðalritari í fimm daga áður en Borís Jeltsín, nýr forseti Rússlands, leysti upp Kommúnistaflokkinn.
Hjálpardýrlingar
thumb|right|Hjálpardýrlingarnir með einkennum sínum. Hjálpardýrlingar eru 14 dýrlingar sem hafa þótt sérstaklega góðir til áheita í kaþólsku kirkjunni, sérstaklega gegn ýmsum sjúkdómum. Sameiginleg dýrkun þeirra er talin eiga sér uppruna í Rínarlöndum á tímum svarta dauða á 15. öld.
PinkPantheress
Árið 2021, þegar hún gekk í háskóla í London, byrjaði hún að birta lögin sín inná samfélagsmiðlinum TikTok, meðal annars "Break It Off", sem gekk eins og eldur í sinu. Í kjölfarið skrifaði hún undir samning hjá útgefendunum Parlophone og Elektra Records. Lagið hennar "Boy's a liar Pt.2" með Ice Spice náði sjötta sæti á vinsældarlista K100.
Útgefið efni
Það sem er af 2023 hefur PinkPantheress ekki ennþá gefið út plötu en gefið út fjölda laga.
Freiburg (Þýskaland)
Freiburg eða Freiburg im Breisgau er fjórða stærsta borgin í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi með 231 þúsund íbúa (2019). Hún er syðsta stórborgin í Þýskalandi og er þekkt fyrir ýmsar gamlar byggingar í miðborginni. Freiburg hefur oftar en flestar þýskar stórborgir verið hertekin í stríði.
Lega
Freiburg liggur við Svartaskóg (Schwarzwald) í suðvesturhorni Þýskalands, rétt austan við Rínarfljót og landamærin að Frakklandi, svo og rétt norðan við svissnesku landamærin. Næsta stórborgin er Basel í Sviss um 35 km til suðurs.
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er Georgskrossinn, kross heilags Georgs, en hann er elsti verndardýrlingur borgarinnar. Þetta er rauður kross á hvítum grunni. Enski fáninn er nákvæmlega eins, nema hvað fáninn er öðruvísi í laginu. Þetta merki kom fyrst fram í Freiburg 1327.
Orðsifjar
Freiburg merkir fríborg. Hér er þó ekki um það að ræða að borgin hafi verið fríborg í þýska ríkinu, eins og títt var um ýmsar aðrar borgir. Opinbert heiti borgarinnar er Freiburg im Breisgau, til aðgreiningar á öðrum borgum með sama heiti.
Saga Freiburg
thumb|Konrad greifi af Zähringer ætt veitir Freiburg borgarréttindi 1120
Upphaf
Upphaf Freiburg má rekja til ársins 1091 en þá reisti sér Bertold II hertogi Zähringer-ættarinnar sér kastalavirkið Castrum de Friburch á hæð einni við jaðar Svartaskógs. Þjónustufólk hans og iðnaðarmenn bjuggu fyrir utan kastalann og mynduðu bæ sem seinna varð að borginni Freiburg. Synir Bertolds veittu Freiburg borgarréttindi 1120 við samþykki Hinriks V keisara þýska ríkisins. Borgin óx og dafnaði vel er silfur fannst í vesturhlíðum Svartaskógs. Á þeim tíma var gamla Frúarkirkjan reist en margir líta á hana sem fegurstu kirkju heims. Árið 1218 dó Zähringer-ættin út. Við það erfðu greifarnir frá Urach borgina, sem þaðan í frá kenndu þeir sig við Freiburg. Greifarnir urðu afar óvinsælir meðal borgarbúa. Á næstu 124 árum áttu þeir í stöðugum erjum við þá. Árið 1299 neituðu borgarbúar að greiða greifanum skatt, sem við svo búið sat um borgina og skaut á hana með slöngvutækjum. Árið 1368 tóku borgarbúar sig saman og keyptu sig fría frá greifadæminu fyrir 20 þús silfurmörk og gengu sjálfviljugir undir verndarvæng Habsborgar. Þannig stóðu málefni borgarinnar allt þar til Napoleon innlimaði borgina í Baden 1805.
Habsborg
thumb|Elsta ráðhús Freiburg. Þar var ríkisþingið haldið 1498. Habsborgarar kröfðust þess að borgarbúar greiddu í herkostnað, enda stóð Habsborg í erjum víða. Ekki síst í Sviss, en þar höfðu landsmenn svarið eið og sagt sig úr tengslum við Habsborg. Árið 1386 var safnað liði og barist við bæinn Sempach í Sviss. Allir heldri borgarar Freiburg börðust þar með Habsborgurum, sem biðu þar mikinn ósigur. Leopold III hertogi Habsborgara féll í bardaganum, en einnig nær allir þátttakendur frá Freiburg, sem við það missti nær gjörvalla yfirstétt sína. Við svo búið tók handverksstéttin völdin í borginni. 1415 hélt Sigismund keisari kirkjuþingið mikla í Konstanz við Bodenvatn til að jafna klofning kaþólsku kirkjunnar. Þrír páfar ríktu samtímis og voru þeir allir settir af. Jóhannes páfi XXIII neitaði að láta setja sig af og flúði til Freiburg. Því lét keisari bannfæra borgina í heild sinni, ásamt öllum íbúunum. Jóhannes var handtekinn og settur í varðhald í Mannheim. Einn merkasti atburðurinn í sögu Freiburg er ríkisþingið sem Maximilian I keisari hélt þar í borg 1498. Á þinginu var reynt að finna lausn á ‘svissneska vandamálinu.’ Hinir eiðsvörnu neituðu hins vegar alfarið að semja við ríkið og kusu að halda sjálfstæði sínu. Árið 1513 kom til bændauppreisnar í nærsveitum. Það tókst að stöðva fárið áður en uppreisnin breiddist út. En 1524 gerðu bændur aðra og meiri uppreisn í siðaskiptafárinu, er 18 þúsund bændur gripu til vopna á svæðinu. Þeir náðu að hertaka Freiburg og komu siðaskiptum á með valdi. Þegar lokst tókst að brjóta bændauppreisnina miklu á bak aftur lágu um 100 þúsund bændur í valnum víða í Þýskalandi. Freiburg snerist aftur til kaþólskrar trúar en aðrar borgir í nágrenninu, svo sem Basel og Strassborg, héldust lúterskar. Þegar siðaskiptafárið náði hámarki í Basel flúði húmanistinn Erasmus frá Rotterdam þaðan og settist að í Freiburg.
30 ára stríðið
Í 30 ára stríðinu slapp héraðið og borgin við þátttöku lengi vel. En þegar Gustav Adolf Svíakonungur sigraði keisaraherinn 1631, stóð honum allt Suður-Þýskaland opið. Á jólum 1632 birtist sænskur her undir stjórn Horn hershöfðingja við borgardyrnar. Viku seinna ákváðu borgarbúar að berjast ekki og opnuðu hliðin. Svíar hernámu borgina og héldu henni með stuttu hléi til 1634, er þeir töpuðu í orrustu við sameinaðan her keisarans og Spánverja. Á páskum 1638 var aftur ráðist á borgina. Að þessu sinni sat Bernhard frá Sachsen-Weimar um borgina, en hann var á mála Frakka (Richelieu kardinála). Eftir 11 daga umsátur gáfust borgarbúar aftur upp og hertók Bernhard borgina. Hann dó hins vegar óvænt ári síðar og við það fóru allir landvinningar hans til Frakklands. 1644 kom keisaraherinn til Freiburg og stóð andspænis Frökkum. Þá dró til stórorrustu á völlunum fyrir framan borgina. Orrustan stóð yfir í þrjá daga við gríðarlegt mannfall beggja aðila. Hvorugur gat lýst yfir sigri. Frakkar hörfuðu, en staðan var óbreytt. Fjórum árum seinna voru Frakkar enn í borginni til að reyna að bæta samningsstöðu sína í friðarsamningunum í Vestfalíu. Þeir hurfu ekki þaðan fyrr en samningarnir voru undirritaðir. 30 ára stríðið reyndist Freiburg þungur baggi. Íbúum hafði fækkað úr 14 þúsund niður í 2.000 í stríðslok.
Undir franskri stjórn
Aðeins 40 árum síðar hófst næsti hildarleikur. Fransk/hollenska stríðið skall á, þar sem Loðvík XIV konungs Frakklands reyndi að auka við ríki sitt. Stríðið hafði ekki áhrif á Freiburg. Áður voru Frakkar búnir að hernema allt Elsass hérað (Alsace á frönsku). En í nóvember 1678 fóru Frakkar óvænt yfir Rínarfljót og sátu um Freiburg. Eftir fyrstu fallbyssuárásina gafst borgin upp og var hernumin. Í friðarsamningunum í Nijmegen í Hollandi setti Loðvík XIV keisaranum Leopold I kosti. Ef keisarinn myndi viðurkenna eign Frakka á Elsass, skyldu Frakkar skila annað hvort Freiburg eða Philippsburg. Leopold kaus Philippsburg og þar við sat. Frakkar innlimuðu þá Freiburg í Elsass og varð hún frönsk borg. Árið 1681 sótti Loðvík sjálfur borgina heim. Loðvík hélt hins vegar áfram að herja á nágrannalöndin, sérstaklega á þýska ríkið (oft kallað 9 ára stríðið). Þá var myndað mikið bandalag gegn honum sem tókst að halda Frökkum í skefjum. Í friðarsamningunum í Rijswjik í Hollandi 1697 máttu Frakkar halda Elsass en urðu að skila Freiburg. Það með varð borgin aftur þýsk. 1701-1713 geysaði spænska erfðastríðið. Enn seildist Loðvík XIV til áhrifa í nágrannaland. Aftur var myndað bandalag gegn Frakklandi og barist var á ýmsum stöðum. Á síðasta stríðsárinu 1713 fór 150 þúsund manna franskur her yfir Rínarfljót og sat um Freiburg. Í borginni var 10 þúsund manna varnarher, sem mátti sín lítils gegn ofureflinu. Þó náði hann að halda Frökkum í skefjum í þrjár vikur áður en borgin féll. Friðarsamningar stríðsins fóru fram í Rastatt (rétt sunnan við Karlsruhe) 1714. Í þeim þurfti Loðvík XIV að skila Freiburg. Enn herjuðu Frakkar á Freiburg 1744 í austurríska erfðastríðinu. Að þessu var það Loðvík XV sem herjaði á borgina og fór hann sjálfur fyrir liði sínu. Varnarliðinu tókst að verjast Frökkum í sex heilar vikur undir stöðugri fallbyssuskothríð. Að endingu gafst borgin upp og Frakkar hertóku hana enn einu sinni. Í friðarsamningunum í Füssen í Bæjaralandi neyddist Loðvík til að skila borgina aftur. Hún var þá orðin svo sundurskotin að þar bjuggu þá aðeins tæplega 4.000 manns. Ekki fékk borgin að hvíla lengi. 1793 ruddist franskur byltingarher yfir Rínarfljót og sat um Freiburg enn á ný. Hún féll ekki fyrr en eftir gríðarlega bardaga, þar sem varnarlið varðist hetjulega. Austurrískur her náði þó að frelsa hana sama ár. En Austurríki mátti sín lítils gegn Napoleon nokkrum árum seinna. Napoleon sigraði þá í stórorrustunni við Austerlitz. Meðan hann sat í Vínarborg innlimaði hann borgina Freiburg í Baden. Það með var endir bundinn á yfirráðum Habsborgarmanna á borginni. Eftir tap Napoleons i Rússlandi, hittust þrír þjóðhöfðingjar í Freiburg. Alexander I Rússakeisari, Friðrik Vilhjálmur Prússakonungur og Frans I keisari Austurríkis. Borgarbúar veittu þeim glæsilegar móttökur. Á Vínarfundinum 1815 var ákveðið að Freiburg skuli áfram vera hluti af Baden í stað eign Habsborgar.
Nýrri tímar
thumb|Miðborgin í Freiburg. Maríukirkjan er mest áberandi. Neðst má sjá Marteinshliðið. Heimstyrjöldin fyrri reyndist borginni erfið. Hún varð 25 sinnum fyrir loftárásum bandamanna, oftar en nokkur önnur þýsk borg. Mikið var um flóttafólk í borginni, en vöruflutningar mjög erfiðir. Þetta olli miklu hungri hjá borgarbúum. Árið 1923 var haldin alþjóðleg friðarráðstefna í borginni með þátttöku 7.000 manna frá 23 þjóðum. Einn af þýsku þátttakendunum var Ludwig Quidde, sem seinna hlaut friðarverðlaun Nóbels. Í heimstyrjöldinni síðari varð borgin tvisvar fyrir loftárásum. Í fyrra sinnið, 1940, voru þýskar flugvélar að verki, en þær tóku Freiburg í misgripum fyrir franska borg. Eyðileggingin var þó til að gera lítil. Í desember 1944 gerðu Bretar loftárás á borgina og vörpuðu 150 þúsund sprengjum á hana. Nær öll miðborgin eyðilagðist og týndu 3.000 manns lífi. Í apríl 1945 hertóku Frakkar borgina. Charles de Gaulle kom þangað í október og stóð fyrir sigurgöngu um götur borgarinnar. Freiburg var á hernámssvæði Frakka. Þeir gerðu hana að höfuðborg Baden (sem náði nokkurn vegin yfir hernámssvæði þeirra) og var Freiburg því höfuðborg allt til 1952. Þá var sambandslandið Baden-Württemberg stofnað með Stuttgart sem höfuðborg.
Íþróttir
Aðalknattspyrnulið borgarinnar er SC Freiburg, sem leikur ýmist í 1. eða 2. Bundeligunni. Besti árangur félagsins er 3. sætið árið 1995.
Fjórum sinnum var Freiburg viðkomustaður hjólreiðakeppninnar Tour de France, síðast árið 2000. Árið 2005 var haldið heimsmeistaramótið í hjólreiðum innanhús. Þetta er eina HM í íþróttum sem haldið hefur verið í borginni.
Vinabæir
Freiburg viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Auk þess eru ákveðin vinatengsl við borgina Wiwilí í Níkaragva.
Frægustu börn borgarinnar
thumb|Marteinshliðið
WarnerMedia
Fyrirtækið átti aðild að stærsta fyrirtækjasamruna sögunnar árið 2000 þegar það sameinaðist netþjónustufyrirtækinu America Online. Einn stofnenda AOL, Steve Case, varð stjórnarformaður hins nýja fyrirtækis. Samruninn leiddi þó ekki til væntra samlegðaráhrifa. Þegar netbólan sprakk hrundi hlutabréfaverð í fyrirtækinu. Eftir stjórnarskipti árið 2003 var „AOL“ tekið út úr nafni fyrirtækisins. Árið 2009 var America Online síðan skilið frá samsteypunni.
Hinn 14. júní 2018 hefur Time Warner verið nýtt sem WarnerMedia eftir kaup á AT&T.
Mansjúríuhlynur
Mansjúríuhlynur (fræðiheiti Acer caudatum ) er hlyntegund sem upprunnin er í austurhluta Himalajafjalla (Nepal, norður og norðaustur Indland, Myanmar og Kína) austur til Japan, Kóreuskaga og austast í Rússlandi. [[Mynd:E mei zhi wu tu zhi (1945) (21099958128).jpg|thumb|left|Teikning úr "Icones Plantarum Omeiensium" eftir Wen-Pei Fang 1943]] Mansjúríuhlynur er lítið lauftré og verður um 10 metra hár. Laufin eru 12 sm á breidd.
Bæti
Bæti eða tölvustafur  er gagnaeining notuð í tölvum sem stendur fyrir staf eða hluta stafs. Bæti samanstendur almennt af átta bitum. Stærð bætis er átta bitar í nútíma tölvum en var ekki stöðluð áður fyrr – í mjög gömlum vélbúnaði – og því var einingin áttund (e. octet eða átta bita bæti) fundin upp sem samanstendur ávalt af átta bitum þar sem hver biti hefur gildið 0 eða 1 – sérhver áttund getur því tekið 256 mismunandi gildi (t.d. eina heiltölu á bilinu 0–255).
Bæti eru yfirleitt táknuð með hástafnum B. Sem dæmi eru (u.þ.b.) milljón bæti gjarnan táknuð sem 1 MB. Ein undanteknin er þó á þessari reglu, og er hún sú að 1 kílóbæti er gjarnan táknað með kb. Bæti eru gjarnan notuð til að tákna stærð gagnageymsla á meðan að bitar (sem táknaðir eru með litlu b-i, dæmi: 1 Mb) eru gjarnan notaðir til að tákna hraða nettenginga. Þetta veldur gjarnan ruglingi.
Einnig er gott að hafa í huga að:
1 GB = 1024 MB = 1024×1024 KB (1.048.576 KB) = 1024×1024×1024 B (1.073.741.824 bæti) = 1024×1024×1024×8 bitar = 8 Gb
Það þarf því nettengingu sem býður upp á 8 Mbás (e. Mb/s) til að hala niður skrá sem er 1 MB að stærð á einni sekúndu. Einnig margfaldar hvert forskeyti í tölvuheiminum tölu um 1024, ólíkt því sem venjan er þar sem hvert forskeyti margfaldar tölu upp um 1000.
Gagnastærð á gagnageymslum
Framleiðendur harðra diska hafa jafnan ruglað viðskiptavini sína með því að nota ekki þetta kerfi. Hjá þeim hefur 1 MB í gegnum tíðina táknað 1 milljón bæta og hafa þeir þannig blekkt viðskiptavini sína til að kaupa tæki með minni minnisgetu en þeir töldu sig vera að kaupa. Þetta mun þó hugsanlega breytast eftir að dómur sem féll árið 2007 í máli gegn einum stærsta harðdiskaframleiðanda í heimi (Seagate) þar sem þeir voru dæmdir til að greiða skaðabætur fyrir að hafa viljandi ruglað viðskiptavini sína með þessum hætti.
Vatnahestur
Vatnahestur getur átt við:
Delft
Delft er borg í hollenska héraðinu Suður-Hollandi og er með 100 þúsund íbúa (2014). Delft hefur þróast í að vera næstvinsælasta ferðamannaborgin í Hollandi á eftir Amsterdam, enda er miðborgin ægifögur. Kirkjan Nieuwe Kerk er aðalgreftrunarstaður hollensku konungsfjölskyldunnar.
Lega og lýsing
Delft liggur sunnarlega í Hollandi, mitt á milli borganna Haag og Rotterdam. Til Haag eru 5 km og til Rotterdam 10 km. Til Norðursjávar eru 15 km. Borgin er allt að fjórum metrum fyrir neðan sjávarmáli og eru vindmyllur notaðar til að dæla umframvatninu burt.
Skjaldarmerki og fáni
Skjaldarmerki Delft er hvítur skjöldur með svartri lóðréttri rönd. Svarta röndin merkir síki (delf á hollensku) og vísar til heitis borgarinnar. Merkið allt var tekið í notkun 1816, skömmu eftir að Frakkar höfðu yfirgefið landið á Napoleonstímanum. Fáninn er eins og skjaldarmerkið, nema hvað búið er að snúa röndunum lárétt. Merkingin er sú sama. Fáninn var tekinn í notkun 1996.
Orðsifjar
Borgin er nefnd eftir læknum Gantel sem þurrkaður var upp við stofnun bæjarins en lækir eru kallaðir delf á hollensku. Landið í kring heitir Delfland.
Upphaf
thumb|Delft eftir brunann mikla 1536. Ljósa svæðið eru hrunin og ónýt hús. Dökka svæðið eru heil hús. Bærinn Delft var stofnaður af Gottfried greifa af Lorraine um 1071 en hann hóf að grafa skurð fyrir farveg árinnar Gantel sem var við það að þorna upp. Bærinn þróaðist að vera umskipunarbær fyrir alls konar vörur og óx hratt. Vilhjálmur greifi af Hollandi veitti Delft borgarréttindi 1246. Borgin hlaut þó ekki borgarmúra fyrr en við aldamótin 1500. Verslunarvörur í bænum takmörkuðust fyrst við búafurðir en brátt kom vefnaður einnig til, sem og bjór. Til að þurfa ekki að fara með vörur í gegnum Rotterdam (og þaðan til sjávar), enda þurfti að greiða tolla fyrir vörurnar, hófu borgarbúar Delft að grafa skipaskurðinn Delfshavense Schie seint á 14. öld en hann tengdi Nieuwe Maas við Oude Rijn. Við það upplifði borgin mikið blómaskeið í verslun. Í kjörfarið varð Delft að þriðju stærstu borg héraðsins Hollands á eftir Dordrecht og Haarlem. Amsterdam fór þó fram úr þessum borgum árið 1560. Árið 1536 laust eldingu niður í Nieuwe Kerk, sem við það brann. Eldurinn læsti sig í nærliggjandi byggingar og fyrr en varði var hann óviðráðanlegur. Þann dag brunnu 2.300 hús, tveir þriðju allra húsa í borginni, og olli gífurlegri eyðileggingu.
Stríð og annar blómatími
thumb|Postulínið frá Delft var víðfrægt í Evrópu. Það kallast Delfts Blauw. Í sjálfstæðisstríði Hollendinga leið borgin mjög efnahagslega. Fyrir stríð voru 140 bruggverksmiðjur í Delft en voru aðeins 25 í stríðslok. Sömu sögu er að segja um vefnaðinn. Hins vegar varð borgin að nokkurs konar miðstöð andspyrnunnar gegn Spánverjum í stríðinu. 1572 gerði Vilhjálmur af Óraníu Delft að aðalaðsetri sínu. Hann bjó í klaustrinu Agathaklooster og var myrtur þar 1584. Hann liggur grafinn í Nieuwe Kerk, ásamt tugum ættmenna síðari tíma. Á 17. öld rann annar blómatími borgarinnar upp er hollenska Austur-Indíafélagið setti upp stórt útibú þar. Mikið magn af austurlenskum vörum voru fluttar til Delft og þaðan til annarra borga. Á þessum árum fæddist málarinn Jan Vermeer, einn þekktasti málari Hollendinga, og málaði myndir af borginni og borgarlífinu. Meðal þeirra vara sem bárust til Delft var postulín frá Kína. Síðla á 17. öld hófu fyrirtæki í Delft að framleiða eigið postulín. Það veitti því kínverska svo mikla samkeppni að postulínið frá Delft var dreift um alla Evrópu og varð víðfrægt.
Delftse donderslag
thumb|left|Delft eftir púðursprenginguna miklu 1654. Málverk eftir Egbert van der Poel. Á miðri 17. öld var mikið vopnabúr sett upp í borginni. Borgarbúar vissu ekki um vopnageymsluna, enda var hún að hluta til neðanjarðar. Þeir fáu sem um hans vissu töluðu um leyndarmál Hollands (Secreet van Holland). Rúmlega 40 tonn af byssupúðri var geymt í tunnum í vopnabúrinu mitt í borginni. Kl. 10:15 þann 12. október 1654 varð gríðarleg sprenging í vopnabúrinu af ókunnum orsökum. Vitað er þó að vopnavörðurinn var niðri í geymslunni að taka prufur af púðrinu. Í sprengingunni létust þó aðeins 1.200 manns, því margir voru úti á markaði og sömuleiðis voru margir að versla í nágrannaborginni Haag. Fjórðungur borgarinnar eyðilagðist, fyrst af sprengingunni sjálfri og svo af völdum bruna. Kirkjurnar stóru stóðu eftir en allar gömlu rúðurnar í þeim brotnuðu af höggbylgjunni. Sprengingin var svo öflug að hún heyrðist alla leið til eyjarinnar Texel sem er í 120 km fjarlægð.
Viðburðir
Taptoe Delft er herskrúðganga með lúðrasveitum sem haldin er í september ár hvert. Gangan hefur verið haldin síðan 1954 og taka hermenn frá ýmsum löndum þátt í henni.
Jazz Festival Delft er jazzhátíð sem haldin er á ýmsum stöðum í miðborginni.
Car Art festival er bíla- og listasýning sem haldin er aðra helgi í september.
Vinabæir
Delft viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Byggingar og kennileiti
thumb|Nieuwe Kerk er næsthæsta kirkja Hollands
Claude Shannon
Lífsferill
Árið 1932 hóf Shannon nám við Michigan-háskóla, þar sem hann lærði meðal annars um verk George Boole. Hann útskrifaðist árið 1936 með tvær B.S. gráður, annars vegar í rafmagnsverkfræði og hins vegar í stærðfræði. Hann fluttist þá til MIT í framhaldsnám, þar sem hann vann við diffurgreinisvél Vannevar Bush, sem var hliðræn tölva.
Árið 1937 skrifaði hann mastersritgerð sína, A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits, þar sem hann sannaði að booleísk algebra og tvíundarreikningur gætu nýst til einföldunar á röðun og skipulagi rafeindafræðilegra rofa (e. relay) sem voru á þeim dögum notaðar í samskiptabrautum símkerfa. Hann sneri svo þessari hugmynd sinni á hvolf og sýndi fram á það að mögulegt sé að nota sams konar rofa, raðað upp með ákveðnum hætti, til þess að leysa booleískar stæður. Þessi hugmynd - að nýta rafmagn til þess að reikna stærðfræði - er grunnurinn að öllum nútíma stafrænum tölvum, og þessi ritgerð varð grundvöllurinn fyrir stafrænar rafrásir eftir Seinni heimsstyrjöld.
Vegna þessarar velgengni lagði Vannevar Bush til að Shannon fylgdi sér í Cold Spring Harbor Laboratory til þess að þróa svipuð stærðfræðileg tengsl fyrir Mendelíska erfðafræði, sem leiddi af sér doktorsritgerð hans árið 1940 - Algebra fyrir erfðafræði. Shannon byrjaði þá að starfa hjá Bell Labs þar til að hann sneri aftur til MIT á 6. áratugnum.
Hann skrifaði síðar bók með Warren Weaver að nafni The Mathematical Theory of Communication, sem er stutt og aðgengileg útgáfa af fyrri ritgerð hans. Önnur grein sem hann gaf út 1949 var Samskiptakenning öryggiskerfa, mjög mikilvæg viðbót við dulmálsfræði. Hann er einnig kenndur við uppgötvun úrtökukenningarinnar.
Shannon var þekktur fyrir að vera mikill hugsuður; margir hafa staðhæft að hann hafi getað skrifað heilu ritgerðirnar eftir minni, villulaust. Hann var mjög sjaldan staðinn að verki við að skrifa hugmyndir og hugsannir á pappír eða töflu, heldur leysti hann flest vandamál í huganum. Utan við akademísk markmið hafði Shannon áhuga á hlutakasti, einhjólun, og skák. Hann fann einnig upp mörg tæki, m.a. skákvél, rakettuknúna pogo-stöng og trompet með innbyggðri eldvörpu. Hann kynntist konu sinni, Betty Shannon, þegar hún starfaði sem tölugreinir hjá Bell Labs.
Frá 1958 til 1978 var hann prófessor við Massachusetts tæknistofnuninni. Í minningu afreka hans voru margar sýningar á verkum hans árið 2001. Þrjár styttur af Shannon hafa verið reistar; ein við Michigan-háskóla, ein við Massachusetts tæknistofnunina, og ein við Bell Labs.
Djúpivogur
right|thumb|Loftmynd af Djúpivogi
Djúpivogur er þorp í Múlaþingi sem stendur á Búlandsnesi, milli Berufjarðar og Hamarsfjarðar. Á Djúpavogi voru íbúar 331 (1. janúar 2015).
Hinn formfagri Búlandstindur er þekktasta kennileitið í Djúpavogshreppi. Safna- og menningarhúsið Langabúð, byggt árið 1790, setur einnig mikinn svip á bæjarmynd Djúpavogs. Í Löngubúð er meðal annars safn Ríkarðs Jónssonar myndhöggvara.
Verslun
Fljótlega eftir að landnám hófst á Íslandi munu norræn skip hafa komið af hafi til Berufjarðar til þess meðal annars að eiga viðskipti við fólk sem hafði tekið sér bólfestu um sunnanverða Austfirði. Bæði í Njálu og Fljótsdæla sögu er sagt frá verslunarstaðnum Gautavík við innanverðan Berufjörð. Þar versluðu Þjóðverjar á tímum Hansakaupmanna þar til þeir fluttu bækistöð sína suður yfir fjörðinn til Fýluvogs (Fúluvíkur) upp úr 1500. Rústir í Gautavík eru friðaðar og hefur hluti þeirra verið kannaður með fornleifauppgreftri.
Verslunin í Fýluvík var í höndum kaupmanna frá Bremen og starfaði í um 80 ár. Brimarar kölluðu staðinn Ostfiordt in Ostfiordt-süssel. Höfnin þar er nú lokuð vegna sandburðar og ekki sést lengur til verslunarhúsa. Kaupmenn í Hamborg fengu verslunarleyfi á Djúpavogi þann 20. júní árið 1589, með leyfisbréfi gefnu út af Friðriki 2. Danakonungi, og til þess tíma er rakið upphaf búsetu þar.
Einokun komst á 1602 þegar Kristján 4. konungur Dana veitti borgurum í Kaupmannahöfn, Málmey og Helsingjaeyri einkarétt til verslunar á Íslandi. Austurlandi var skipt niður í þrjú verslunarumdæmi. Kaupstaðir voru á Vopnafirði, í Reyðarfirði og á Djúpavogi, en þar var jafnframt eina verslunarhöfnin á öllu suðausturhorni landsins. Einokun var aflétt 1787 og öllum dönskum þegnum varð heimilt að stunda verslun við Íslendinga. Seinna var verslun gefin frjáls hverjum sem stunda vildi.
Danski kaupmaðurinn J.L. Busch rak verslun á Djúpavogi frá 1788-1818 en þá kom Verslunarfélagið Ørum & Wulff til skjalanna og sá um Djúpavogsverslun í rúma öld, frá 1818 allt til 1920. Fyrirtækið hafði aðsetur í Danmörku og á þess vegum komu verslunarstjórar til Djúpavogs til að hafa umsjón með kaupskapnum. Árið 1920 var Kaupfélag Berufjarðar stofnað og keypti það eignir dönsku kaupmannanna. Þeirra á meðal voru verslunarhúsin sem enn standa við höfnina. Elst þeirra er Langabúð, bjálkahús frá öndverðri 19. öld, og er til vitnis um verslunarsögu sem hófst við landnám.
Útgerð
thumb|right|Djúpavogshöfn. Á fyrstu öldum Íslandsbyggðar hefur fólk við Berufjörð vafalaust dregið fisk úr sjó á sama hátt og lýst er í Íslendingasögum, og lifað af því sem land og sjór gaf. Frá miðöldum íslenskrar byggðar eru til sagnir um erlenda fiskimenn við Berufjörð, danska, hollenska og e.t.v. frá fleiri þjóðum. Á síðari hluta 19. aldar var blómleg útgerð frá Djúpavogi. Þaðan sigldu til veiða all stór þilskip (skútur) og veiddu hákarl, þorsk o.fl. Laust fyrir aldamót 1900 lagðist þessi útgerð niður og um skeið voru fiskiveiðar mest stundaðar á árabátum á grunnmiðum. Árið 1905 er talið að fyrsti vélbáturinn hafi komið til Djúpavogs og næstu árin komu svo fleiri litlir vélbátar, mest svokallaðar trillur.
Á árunum 1920-30 voru bátar frá Seyðisfirði, Norðfirði og Eskifirði gerðir út frá Djúpavogi. Upp úr 1940 eru keyptir stærri bátar til Djúpavogs, m.a. Papey o.fl. og um 1950 er keyptur 100 tonna bátur, Víðir frá Akranesi, síðar nefndur Mánatindur. Með komu hans var fiskur sóttur lengra og landað með nokkurra daga millibili, (útilegubátur). Um og upp úr 1960 bætast fleiri stór og góð skip við flotann og voru þá stundaðar togveiðar, netaveiðar og síldveiðar með hringnót. Árið 1981 er skuttogarinn Sunnutindur keyptur frá Noregi, einnig önnur togskip og nótaskip um svipað leyti. Á árunum 1970-80 var talsverð rækjuveiði í Berufirði. Handfæra- línu- og netaveiðar hafa verið stundaðar á minni bátum í áratugi og síðustu árin mest á hraðskreiðum vélbátum (hraðfiskibátum).
Af öðru
Góð náttúruleg höfn er á Djúpavogi. Verulegar hafnarframkvæmdir hófust ekki fyrr en 1947 er byggð var hafskipabryggja en áður voru þar nokkrar smábryggjur í eigu einstaklinga.
Allmikill landbúnaður var áður stundaður á Djúpavogi en nú hefur dregið nokkuð úr honum. Landsímastöð hefur verið á Djúpavogi frá 1915, sjálfvirk símstöð frá 1976 og póstafgreiðsla frá 1873. thumb|left|Frá Djúpavogi. Sýslumaður sat á Djúpavogi um hríð. Læknir settist þar að upp úr aldamótunum 1900. Kirkja var flutt til Djúpavogs frá Hálsi í Hamarsfirði árið 1894 og prestur hefur setið þar frá 1905. Til Djúpavogsprestakalls heyra kirkjur á Djúpavogi, í Berufirði, á Berunesi og Hofi í Álftafirði.
Almenn barnakennsla hófst á Djúpavogi 1888 og var fyrst kennt í Hótel Lundi. Skólahús var byggt 1912 og nýtt skólahús 1953. Þar starfar nú grunnskóli til og með 10. bekk.
Félagslíf hefur verið nokkuð blómlegt á Djúpavogi. Ungmennafélagið Neisti var stofnað 1919 og hefur meðal annars staðið fyrir íþrótta- og leikstarfsemi, einkum fyrr á árum. Kvenfélagið Vaka hefur starfað alllengi. Á Djúpavogi starfa Lionsklúbbur Djúpavogs, Slysavarnafélagið Bára, Skógræktarfélag Djúpavogs og fleiri félög.
Fyrrum var talið að á Djúpavogi væru að meðaltali 212 þokudagar á ári og komst það í bækur. Þetta reyndist þó síðar á misskilningi byggt en þokusamt er þar eigi að síður.
Afþreying
Á Djúpavogi er mjög gott tjaldsvæði sem er staðsett í kjarna bæjarins. Frá tjaldsvæðinu er frábært útsýni yfir höfnina og víðar. Þá er öll helsta þjónusta í bænum í innan við 500 m fjarlægð frá tjaldsvæðinu. Í sveitafélaginu er góð og fjölbreytt þjónusta bæði í gistingu, mat og afþreyingu. Miklir möguleikar eru á ýmiskonar afþreyingu í Djúpavogshreppi. Má þar m.a. nefna að á Djúpavogi er ný og glæsileg sundlaug, mjög góður 9 holu golfvöllur, skemmtilegar gönguleiðir og boðið er upp á siglingu út í Papey. Fuglalíf er fjölbreytt í nágrenni Djúpavogs.
Norður-Írland
Norður-Írland er eitt af fjórum löndum sem mynda Bretland. Það er á Norðaustur-Írlandi og á landamæri að Írska lýðveldinu í suðvestri. Íbúar Norður-Írlands eru um 1,8 milljónir, sem er þriðjungur allra íbúa Írlands og um 3% íbúa Bretlands. Þing Norður-Írlands var stofnað í kjölfar Föstudagssáttmálans 1998 og tekur ákvarðanir í mörgum stefnumálum þótt mest völd séu hjá ríkisstjórn Bretlands. Norður-Írland hefur samstarf við Írska lýðveldið í ýmsum málum og hefur það hlutverk að setja fram stefnu til að draga úr ágreiningi milli stjórna landanna.
Norður-Írland varð til árið 1921 þegar Írlandi var skipt með lögum frá breska þinginu þar sem meirihluti íbúa norðurhlutans voru fylgjandi sameiningu við Bretland. Flestir þeirra voru mótmælendatrúar og afkomendur innflytjenda frá Stóra-Bretlandi. Árið eftir var Írska fríríkið stofnað í suðurhlutanum. Á Norður-Írlandi er þó stór minnihluti kaþólskra íbúa sem líta á sig sem Íra fremur en Breta. Saga Norður-Írlands hefur mótast af átökum milli þessara hópa. Seint á 7. áratug 20. aldar hófst átakatími sem stóð í þrjá áratugi. Friðarferli náði hátindi sínum með Föstudagssáttmálanum 1998 þótt aðskilnaður og tortryggni milli hópa séu enn vandamál.
Norður-Írland var sögulega iðnvæddasti hluti eyjarinnar. Eftir hnignunarskeið vegna átakanna hefur atvinnulíf tekið við sér frá því seint á 10. áratugnum vegna aukinna viðskipta við Írska lýðveldið og aukningu ferðaþjónustu. Atvinnuleysi á Norður-Írlandi náði hámarki 1986 þegar það var yfir 17%. Það er nú svipað og annars staðar í Bretlandi.
Frægir Norður-Írar eru meðal annars Van Morrison, Rory McIlroy, Joey Dunlop og George Best. Sumir Norður-Írar, eins og Seamus Heaney og Liam Neeson, líta fyrst og fremst á sig sem Íra. Menningarleg tengsl við bæði Írska lýðveldið og Bretland eru margþætt og flókin. Í íþróttum sendir Írland stundum eitt sameiginlegt lið og á Ólympíuleikunum geta Norður-Írar valið hvort þeir keppa fyrir Írska lýðveldið eða Bretland. Í Samveldisleikunum sendir Norður-Írland sérstakt lið.
Heiti
Nafnið Norður-Írland varð til þegar lög um stjórn Írlands voru samþykkt á breska þinginu árið 1920. Með lögunum urðu til tvö heimastjórnarsvæði á Írlandi, Norður-Írland og Suður-Írland, hvort með sitt þing. Ástæðan var sú að írskir sambandssinnar í Ulster óttuðust að þing í Dublin hefði sjálfstæðissinna í meirihluta sem myndu kljúfa Írland frá Bretlandi. Norður-Írland náði aðeins yfir sex af níu sýslum Ulster þar sem sambandssinnar töldu sig ekki hafa öruggan meirihluta í öllum sýslunum níu.
Saga
Landsvæðið sem er nú Norður-Írland var lengi byggt innfæddum Gelum sem töluðu írsku og voru flestir kaþólskrar trúar. Nokkur gelísk konungsríki komu upp þar sem var kallað Ulster. Árið 1169 gerðu Normannar innrás í Írland og lögðu megnið af eyjunni undir ensku krúnuna. Þar með hófust 800 ár af erlendum yfirráðum. Andspyrna íbúa var barin á bak aftur alls staðar nema í Ulster. Þar hélt gelískt ríki áfram völdum, en yfirráð Englendinga voru bundin við lítið svæði á austurströndinni. Eftir innrásina hnignaði stjórn Englendinga á Írlandi nær alls staðar nema í Dublin og nágrenni. Þegar Hinrik 8. hóf endurheimt Írlands á 16. öld veitti Ulster harðasta mótspyrnu. Í níu ára stríðinu leiddu voldugustu aðalsmenn Ulster, Hugh Roe O'Donnell og jarlinn af Tyrone, uppreisn gegn stjórninni í Dublin. Þetta var fyrsta bandalag Íra gegn erlendum yfirráðum. Áður hafði mótspyrna verið staðbundin. Þrátt fyrir bandalag við Spán og nokkra sigra til að byrja með, var ósigur bandalagsins nær tryggður eftir sigur Englendinga í umsátrinu um Kinsale. Leiðtogar uppreisnarinnar flúðu til meginlandsins ásamt stórum hluta aðalsins í Ulster. Lönd þeirra voru gerð upptæk af ensku krúnunni og Ulster-plantekran byggð enskumælandi mótmælendum. Margir bæir í Ulster rekja uppruna sinn til þessara atburða sem urðu til þess að til varð stórt samfélag mótmælenda í Ulster, með sterk tengsl við Stóra-Bretland. Írska uppreisnin 1641 hófst í Ulster. Uppreisnarmenn vildu binda enda á mismunun gegn kaþólskum íbúum. Uppreisnin var hluti af þríríkjastríðunum (1639-1653), sem lauk með innrás Cromwells í Írland. Mótmælendur unnu frekari sigra í stríði Vilhjálmsmanna á Írlandi (1688-1691) sem tryggði yfirráð ensku biskupakirkjunnar í konungsríkinu Írlandi. Sigrum Vilhjálmsmanna í umsátrinu um Derry 1689 og orrustunni um Boyne 1690 er enn fagnað af sumum mótmælendum á Norður-Írlandi. Margir skoskir mótmælendur fluttust til Ulster í skosku hungursneyðinni undir lok 17. aldar.
Heimastjórnarkreppan
Við lok 19. aldar hafði stór og vel skipulagður hópur þjóðernissinnaðra írskra þingmanna í Westminster fengið Frjálslynda flokkinn til að styðja heimastjórn á Írlandi, innan Bretlands. Írskir sambandssinnar, sem flestir voru mótmælendur, börðust hatrammlega gegn þessum hugmyndum því þeir óttuðust að kaþólikkar og írskir þjóðernissinnar ættu öruggan meirihluta í slíkri heimastjórn. Lög um stjórn Írlands 1886 og Lög um stjórn Írlands 1893 voru felld á breska þinginu, en heimastjórn varð nær örugg þegar Lög um stjórn Írlands 1914 voru lögð fram. Ríkisstjórn frjálslyndra reiddi sig á stuðning írskra þjóðernissinna, og Bresku þingskaparlögin 1911 komu í veg fyrir að breska lávarðadeildin gæti stöðvað lögin til frambúðar.
Viðbrögð sambandssinna voru að sverja þess eið að koma í veg fyrir heimastjórn. Þannig hófst heimastjórnarkreppan. Í september 1912 komu yfir 500.000 sambandssinnar saman og undirrituðu Ulster-sáttmálann um að vinna gegn heimastjórn með öllum tiltækum ráðum og standa í vegi hvers kyns írskrar stjórnar. Árið 1914 smygluðu sambandssinnar miklu magni af rifflum og skotfærum frá Þýskalandi handa Ulster-sjálfboðaliðunum, sem voru skæruliðasamtök stofnuð heimastjórninni til höfuðs. Írskir þjóðernissinnar mynduðu sín eigin skæruliðasamtök, Írsku sjálfboðaliðana, og smygluðu líka vopnum til Írlands nokkrum mánuðum síðar. Írland virtist vera á barmi borgarastyrjaldar.
Sambandssinnar voru í minnihluta á öllu Írlandi, en höfðu meirihluta í Ulster, sérstaklega sýslunum Antrim, Down, Armagh og Londonderry. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að ef ekki væri hægt að koma í veg fyrir heimastjórn, ætti Ulster að vera undanþegið henni. Í maí 1914 lagði breska ríkisstjórnin fram aukalög svo Ulster gæti verið undanþegið heimastjórn. Eftir það hófust deilur um hversu stór hluti Ulster ætti að vera undanþeginn og hversu lengi. Sumir sambandssinnar gátu sætt sig við að „missa“ landsvæði héraðsins þar sem kaþólskir voru í miklum meirihluta. Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út varð hlé á þessum deilum. Breska ríkisstjórnin lagði aukalögin til hliðar og ýtti þess í stað í gegn nýjum lögum til að fresta gildistöku heimastjórnarlaganna meðan stríðið varði. Undanþágan fyrir Ulster var enn óákveðin.
Skiptingin
Undir lok heimsstyrjaldarinnar (þar sem Páskauppreisnin hafði farið fram) vildu flestir írskir þjóðernissinnar fullt sjálfstæði fremur en heimastjórn. Í september 1919 kallaði breski forsætisráðherrann, David Lloyd George, saman nefnd til að undirbúa ný heimastjórnarlög. Nefndin var undir stjórn sambandssinnans Walter Long og varð þekkt sem „langa nefndin“. Nefndin ákvað að stofna tvær heimastjórnir, eina fyrir níu sýslur Ulster og aðra fyrir afganginn af Írlandi, ásamt Írlandsráði til að hvetja til einingar Írlands. Flestir sambandssinnar í Ulster vildu að yfirráðasvæði Ulster-stjórnarinnar næði aðeins yfir sex sýslur til að tryggja meirihluta mótmælenda. Antrim-sýsla, Down-sýsla, Armagh-sýsla, Londonderry-sýsla, Tyrone-sýsla og Fermanagh-sýsla voru þær einu sem þeir töldu sig hafa tryggan meirihluta í samanlagt. Landsvæðið sem varð Norður-Írland náði yfir sýslurnar Fermanagh og Tyrone, jafnvel þótt meirihluti íbúa þar hefðu kosið þjóðernissinna í kosningunum 1918.
Lög um stjórn Írlands 1920 voru samþykkt af breska þinginu. Þau skiptu Írlandi í tvö heimastjórnarsvæði innan Bretlands: sex sýslur í norðausturhluta landsins (Norður-Írland) með stjórnarsetur í Belfast, og hinar 26 sýslur Írlands (Suður-Írland) með stjórnarsetur í Dublin. Einn landstjóri Írlands átti að skipa báðar stjórnirnar og Írlandsráð, sem breska stjórnin sá fyrir sér að myndi þróast í eina stjórn og eitt þing yfir öllu Írlandi. Konungur undirritaði lögin í desember og þau tóku gildi 3. maí 1921. Þingkosningar voru haldnar 24. maí þar sem sambandssinnar náðu meirihluta þingsæta á þingi Norður-Írlands. Þingið kom fyrst saman 7. júní og kaus sér sína fyrstu ríkisstjórn undir stjórn Sambandsflokks Ulster og formanns hans, James Craig. Þingmenn úr flokkum írskra þjóðernissinna neituðu að taka þátt. Georg 5. konungur ávarpaði þingið þegar það kom saman 22. júní.
Á árunum 1920 til 1922 réðist Írski lýðveldisherinn gegn breskum hersveitum, en var annars minna virkur þar en annars staðar á Írlandi. Mótmælendur réðust gegn kaþólskum íbúum í hefndarskyni fyrir árásir lýðveldishersins og sumarið 1920 voru mörg hús kaþólskra íbúa brennd í Lisburn og Banbridge. Átökin stóðu með hléum í tvö ár, aðallega í Belfast þar sem ofbeldisverk margfölduðust, þar á meðal uppþot, skotbardagar og sprengjuárásir. Heimili, vinnustaðir og kirkjur urðu skotmörk árása og fólk var hrakið frá vinnustöðum og úr blönduðum hverfum. Yfir 500 létu lífið og yfir 10.000 hröktust af heimilum sínum, flestir kaþólskir. Breski herinn beitti sér í átökunum og Ulster-sérsveitin var stofnuð til að aðstoða lögregluna. Sérsveitin var nær alfarið skipuð mótmælendum og meðlimir hennar auk lögreglunnar tóku þátt í hefndaraðgerðum gegn kaþólskum borgurum. Vopnahlé milli breska hersins og lýðveldishersins var samþykkt 11. júlí 1921. Þar með lauk bardögum í stærstum hluta Írlands, en samfélagsátök héldu áfram í Belfast. Árið 1922 hóf lýðveldisherinn skæruhernað á írsku landamærunum.
Samningur Bretlands og Írlands var undirritaður af fulltrúum ríkisstjórna Bretlands og Írska lýðveldisins þann 6. desember 1921. Þar með var Írska fríríkið stofnað. Samkvæmt skilmálum samningins varð Norður-Írland hluti af fríríkinu nema stjórn þess kysi að segja sig frá því með ávarpi til konungs, þótt skiptingin væri áfram í gildi í reynd.
Eins og við var búist, ákvað þing Norður-Írlands þann 7. desember 1922 (daginn eftir stofnun Írska fríríkisins) að nýta sér rétt sinn til að segja sig undan yfirráðum fríríkisins með ávarpi til Georgs 5. þar sem óskað var eftir því að yfirráð ríkisstjórnar fríríkisins næðu ekki yfir Norður-Írland. Skömmu eftir það var Írska landamæranefndin stofnuð til að ákvarða landamæri milli Írska fríríkisins og Norður-Írlands. Vegna þess að írska borgarastyrjöldin braust út var vinnu nefndarinnar frestað til 1925. Stjórn Fríríkisins og írskir þjóðernissinnar vonuðust til þess að stórt landsvæði yrði flutt til fríríkisins, af því í mörgum landamærahéruðum voru þjóðernissinnar í meirihluta. Margir töldu að með þessu yrði land Norður-Írlands of lítið til að ríkið stæði undir sér. Lokaskýrsla nefndarinnar mælti hins vegar aðeins með lítilsháttar tilflutningi, og í báðar áttir. Stjórnir Fríríkisins, Norður-Írlands og Bretlands samþykktu þá að hafna skýrslunni og samþykkja orðinn hlut, og breska ríkisstjórnin samþykkti á móti að Fríríkið væri laust undan opinberum skuldum Bretlands.
1925-1965
Landamæri Norður-Írlands miðuðust við að skapa afgerandi meirihluta mótmælenda. Þegar landið var stofnað voru tveir þriðju íbúa Norður-Írlands mótmælendur, en einn þriðji var kaþólskur. Flestir mótmælendur voru sambandssinnar sem vildu að Norður-Írland yrði áfram hluti af Bretlandi, meðan flestir kaþólikkar voru þjóðernissinnar eða lýðveldissinnar sem vildu sjálfstætt og sameinað Írland. Á Norður-Írlandi átti sér stað aðskilnaður milli mótmælenda og kaþólikka á sviðum menntunar, búsetu og atvinnu.
Fyrstu fimmtíu árin hélt Sambandsflokkur Ulster um stjórnartaumana. Hver einasti forsætisráðherra í þessum ríkisstjórnum var meðlimur í Óraníureglunni, líkt og allir nema 11 af 149 þingmönnum flokksins á þeim tíma. Nær allir dómarar landsins voru mótmælendur og margir þeirra tengdust Sambandsflokknum nánum böndum. Ulster-lögreglan tók við af Írsku lögreglunni sem löggæslulið landsins. Nær allir lögreglumennirnir voru sömuleiðis mótmælendur og tóku við skipunum frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Ulster-lögreglan og Ulster-sérsveitin voru vopnuð lögreglulið vegna meintrar ógnar frá lýðveldissinnum. Með Lögum um sérstök völd yfirvalda á Norður-Írlandi fékk lögreglan víðtækt umboð til handtöku án dómsúrskurða og fangelsun án réttarhalda, og ótakmörkuð völd til að framkvæma húsleitir og banna fundi og útgáfu.
Flokkur þjóðernissinna var helsti stjórnarandstöðuflokkurinn. Kjörnir meðlimir hans mótmæltu oft með því að hafna sæti á norðurírska þinginu og margir þjóðernissinnar sniðgengu þingkosningar. Aðrir hópar sem börðust gegn skiptingunni voru Þjóðfylking norðursins (frá 1928), Norræna sameiningarráðið (frá 1937) og Írska bandalagið á móti skiptingunni (frá 1945).
Í síðari heimsstyrjöld gekk liðssöfnun fyrir breska herinn mun verr en í þeirri fyrri. Í júní 1940 gaf Winston Churchill taoiseach Írska lýðveldisins Éamon de Valera von um að breska stjórnin myndi styðja sameiningu Írlands til að fá Íra til að ganga af hlutleysisstefnu sinni, en de Valera trúði honum ekki og hafnaði tilboðinu. Bretar létu stjórn Norður-Írlands ekki vita af tilboðinu sem komst ekki í hámæli fyrr en 1970. Belfast var ein af helstu iðnaðarborgum Bretlands í stríðinu, og framleiddi skip, flugvélar og skotfæri. Langvarandi atvinnuleysi sem hafði ríkt þar frá 4. áratugnum hvarf og þess í stað varð skortur á vinnuafli sem hvatti til fólksflutninga frá fríríkinu. Borgin var illa varin þar sem Bretar töldu hana nógu langt frá Þýskalandi. Slökkviliðið var of lítið og stjórn Norður-Írlands hafði tregðast við að reisa loftvarnarbyrgi. Bygging á slíkum byrgjum hófst eftir loftárásirnar á London haustið 1940. Í apríl-maí árið eftir hóf Luftwaffe loftárásirnar á Belfast sem urðu þær mannskæðustu utan London. Verkamannahverfi í norður- og austurhluta borgarinnar urðu sérstaklega illa úti og yfir 1000 létu lífið. Tugir þúsunda flúðu borgina af ótta við frekari árásir. Í lokaárásinni tókst þýskum sprengjuflugvélum að vinna mikið tjón á höfninni og skipasmíðastöð Harland & Wolff var lokað í hálft ár. Helmingurinn af byggingum borgarinnar var eyðilagður og tjónið var metið á um 20 milljónir punda. Stjórn Norður-Írlands var harðlega gagnrýnd fyrir skort á viðbúnaði og forsætisráðherrann, J. M. Andrews, sagði af sér. Árið 1944 varð stórt verkfall verkamanna í skotfæraframleiðslu.
Írlandslögin 1949 settu fram fyrstu lagalegu trygginguna fyrir því að landið myndi ekki hætta að vera hluti Bretlands án samþykkis þings Norður-Írlands. Á milli 1956 og 1962 stóð Írski lýðveldisherinn fyrir skæruhernaði á landamærasvæðum Norður-Írlands sem nefndist Landamærahernaðurinn. Tilgangurinn var að grafa undan stjórn Norður-Írlands til að binda enda á skiptingu landsins. Árið 1965 hittust forsætisráðherra Norður-Írlands, Terence O'Neill og taoiseach lýðveldisins, Seán Lemass. Þetta var fyrsti fundur stjórnarleiðtoga landanna frá skiptingu.
Átökin
Átökin á Norður-Írlandi hófust seint á 7. áratug 20. aldar. Þá tóku við um 30 ár af ofbeldisverkum þar sem 3.254 voru myrt, og yfir 50.000 féllu eða særðust. Frá 1969 til 2003 áttu sér stað yfir 36.900 skotárásir og yfir 16.200 sprengjuárásir eða tilraunir til sprengjuárása í tengslum við átökin. Orsakir átakanna voru deilur um stöðu Norður-Írlands innan Bretlands og mismunun gagnvart minnihluta írskra þjóðernissinna af hálfu sambandssinna. Frá 1967 til 1972 leiddu Samtök um borgararéttindi á Norður-Írlandi (Northern Ireland Civil Rights Association - NICRA), sem hafði hliðstæðar baráttuhreyfingar í Bandaríkjunum að fyrirmynd, baráttu gegn mismunun gegn kaþólikkum í tengslum við búsetu, atvinnu, löggæslu og kosningarétt. Aðeins menn sem greiddu skatt til sveitarstjórna og eiginkonur þeirra höfðu kosningarétt, sem útilokaði um fjórðung íbúa. Þótt meirihluti þess hóps hafi verið mótmælendur voru kaþólikkar hlutfallslega fleiri en nam hlutfalli þeirra af íbúafjölda þar sem þeir voru fátækari og bjuggu á heimilum með fleiri fullorðnum. Kjördæmum var líka markvisst skipt þannig að meirihluti mótmælenda var alltaf tryggður.
Pólitísk áhrif versnandi ástands voru þau að héraðsstjórn Norður-Írlands var lögð af árið 1972. Meðfram ofbeldisverkunum varð pólitískt þrátefli milli helstu stjórnmálaflokka Norður-Írlands, líka þeirra sem fordæmdu ofbeldið, yfir spurningunni um framtíð stöðu landsins og hvaða stjórnarform ætti að taka upp. Árið 1973 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um spurninguna um áframhaldandi veru innan Bretlands eða sameinað Írland. Næstum 99% kusu með áframhaldandi veru innan Bretlands og um 58% kjósenda tóku þátt, en aðeins 1% kaþólikka kusu af því Sósíaldemókratíski verkamannaflokkurinn hvatti fólk til að sniðganga kosningarnar.
Friðarferlið og Brexit
Átökunum á Norður-Írlandi lauk með friðarferli sem fólst í því að lýsa yfir vopnahléi af hálfu flestra vopnaðra hópa og að þeir legðu niður öll vopn sín, umbætur ættu sér stað innan lögreglunnar og breskir hermenn hyrfu af götum og landamærasvæðum eins og Suður-Armagh og Fermanagh. Þetta kom fram í samkomulagi sem undirritað var í Belfast og hefur verið nefnt Föstudagssáttmálinn (Good Friday Agreement). Í sáttmálanum var staðfest sú afstaða bresku stjórnarinnar, sem engin írsk ríkisstjórn hafði að fullu viðurkennt, að Norður-Írland yrði hluti af Bretlandi þar til meirihluti kjósenda þar ákveddi annað. Stjórnarskrá Írlands var breytt árið 1999 þannig að tilkall „írsku þjóðarinnar“ til yfirráða yfir allri eyjunni var tekið út í grein 2.
Nýjum greinum 2 og 3 var bætt við stjórnarskrá Írlands þar sem viðurkenning Norður-Írlands var undirskilin, og að samband þess við Bretland og Lýðveldið Írland myndu aðeins breytast með samþykki meirihluta kjósenda í hverju lögsagnarumdæmi. Þetta var líka grundvallaratriði í Belfast-samkomulaginu sem var undirritað 1998 og staðfest með þjóðaratkvæðagreiðslum á Norður-Írlandi og í lýðveldinu. Á sama tíma viðurkenndi breska ríkisstjórnin í fyrsta skipti, „írsku hliðina“ svokölluðu: þá grundvallarreglu að íbúar eyjunnar Írlands í heild hafi rétt til þess, án utanaðkomandi afskipta, að leysa úr deilum milli norðurs og suðurs með samkomulagi. Þetta var lykillinn að því að afla samkomulaginu stuðnings þjóðernissinna. Um leið var stofnað til samstjórnar þings Norður-Írlands, í Stormont-höll, þar sem bæði flokkar sambandssinna og þjóðernissinna ættu aðild. Breska ríkisstjórnin lagði þessar stofnanir niður árið 2002 eftir ásakanir lögreglunnar á Norður-Írlandi um njósnir Írska lýðveldishersins um fólk sem vann fyrir Sinn Féin á þinginu (Stormontgate). Í kjölfarið var höfðað mál gegn einum félaga í Sinn Féin sem var síðan fellt niður.