cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IJsselmeer
Landafræði
Zuiderzee var nokkuð langur fjörður sem gekk til suðurs inn í norðanverð Niðurlönd. Mynni hans lá við norðurodda héraðsins Hollands annars vegar og við Frísland hins vegar. Fjarðarmynnið var mjög grunnt, enda komið í hollenska Vaðhafið. Utar liggja Vestur-frísnesku eyjarnar. Fjörðurinn náði mun lengra inn í landið en IJsselmeer gerir í dag. IJsselmeer skiptist í nokkur stöðuvötn. Þau helstu eru Markermeer, IJmeer, Gooimeer og Ketelmeer. Héraðið Flevoland var myndað með landþurrkun en við það minnkaði Ijsselmeer um tæplega helming. Helstu hafnarborgir við Ijsselmeer eru Amsterdam, Volendam, Lelystad, Hoorn, Enkhuizen og Lemmer.
Orðsifjar
Zuiderzee merkir suðursjór en átt er við að fjörðurinn gamli gekk inn í landið til suðurs. IJsselmeer merkir vatnið þar sem áin Ijssel á mynni en IJssel er nyrsta og austasta óshólmakvísl Rínar. Á hollensku er Ijsselmeer ritað IJsselmeer, þar sem fyrstu tveir bókstafirnir eru ritaðir með stórum staf. Hollenska orðið –meer merkir stöðuvatn, ekki sjór.
Zuiderzee
Í upphafi var IJsselmeer lokað stöðuvatn sem Rómverjar kölluðu Lacus Flevus. En í gegnum aldirnar hafa gríðarleg stormflóð riðið yfir landið, bæði við vestur- og norðurströnd Hollands. Zuiderzee varð til við stormflóð á 12. og 13. öld er hafið braust inn í landið. Í stað stöðuvatnsins myndaðist langur fjörður til suðurs sem klauf Holland nær því í tvennt. Íbúar svæðanna voru í stöðugri hættu vegna sjávargangs og flóða. Þúsundir létust í flóðunum. Lengi hafa menn því velt fyrir sér hvernig stjórna mætti náttúruöflunum.
Afsluitdijk
thumb|Sjávarvarnargarðurinn mikli, Afsluitdijk, er 32 km langur. Á honum er hraðbraut sem tengir Norður-Holland við Frísland. Í lok 19. aldar hóf verkfræðingurinn Cornelius Lely að kanna möguleikann á því að loka Zuiderzee af með varnargarði og komst að því að slíkt væri bæði mögulegt og hagkvæmt. Hins vegar var ekkert gert í nokkra áratugi. En eftir flóðið mikla 1916, sem kostaði mörg mannslíf, voru áætlanir hans teknar fram á ný og raunhæfar framkvæmdaáætlanir gerðar. Vinnan við garðinn hófst árið 1927 og stóð yfir í fimm ár. Í vestri hefst garðurinn við borgina Den Oever í Norður-Hollandi og liggur síðan í nær beinni línu í norðaustur, til Fríslands. Þann 28. maí 1932 klukkan 13:02 var síðasta hleðslan í garðinum sett í með viðhöfn og þar með lokaðist Zuiderzee af frá sjónum. Garðurinn var þá orðinn 32 km langur og hlaut nafnið Afsluitdijk. Garðurinn var síðan hækkaður og breikkaður í 90 metra og lögð var eftir honum hraðbraut. Þann 20. september á sama ári var heitinu formlega breytt úr Zuiderzee í IJsselmeer. Þar með var orðið til eitt stærsta manngerða stöðuvatn heims sem ekki er uppistöðulón í virkjun. Ýmsar sögufrægar hafnarborgir, eins og Amsterdam og Hoorn, lágu þar með ekki lengur að sjó. Við Afsluitdijk er þó skipalyfta, þannig að skip og bátar geta farið um til hafs.
Uppþurrkun
thumb|Þannig voru upphaflegu áætlanirnar um uppþurrkun IJsselmeers. Suðvesturhlutinn, sem í dag er Markermeer, varð hins vegar aldrei að veruleika. Samfara myndun IJsselmeers voru þegar uppi áætlanir um að þurrka stóran hluta þess upp til nýmyndunar lands. Vinnan við það hófst skömmu eftir að Ijsselmeer varð til og árið 1942 var Noordoostpolder tilbúið til landnáms. Það er í dag landfasti hluti Flevolands. Á sjötta áratugnum var hafist handa við að þurrka syðsta hluta IJsselmeers upp. Við það myndaðist stærsta manngerða eyja heims, bróðurpartur Flevolands. Eyjan og Noordoostpolder voru gerð að nýjasta héraði Hollands 1986. Slíkt er einsdæmi í heiminum að heilt hérað verði til við nýmyndun lands. Árið 1976 var annar garður, ásamt akvegi, lagður þvert yfir IJsselmeer og náði hann frá Lelystad í austri til Enkhuizen í vestri. Garður þessi heitir Houtribdijk og var gerður til þess að hægt væri að þurrka upp suðurhluta IJsselmeer, sem heitir Markermeer, fyrir nýmyndun lands. En sökum þess að engin bráð spurn var þá eftir nýju landi í Hollandi var áætlunum um uppþurrkunina frestað. Auk þess er Markermeer orðið að stöðugu vistkerfi og vinsælu siglingasvæði fyrir seglbáta. Því er með öllu óljóst hvort þar verður nokkurn tímann þurrkað upp. Ijsselmeer er því tvískipt í dag, en margir Hollendingar líta þó svo á að Markermeer og önnur stöðuvötn í kringum Flevoland séu einungis hluti af IJsselmeer.
IJsselmeer í dag
IJsselmeer og Markermeer eru miklar siglingaleiðir, bæði fyrir fraktflutninga og siglingar til dægradvalar. Margar hafnir eru við vötnin, sérstaklega smábátahafnir. Skip sigla frá Markermeer um skipaskurð við Lelystad yfir í IJsselmeer. Við Afslutdijk nyrst í IJsselmeer er svo skipastigi, þaðan sem siglt er inn í Vaðhafið. Bæði Markermeer og IJsselmeer eru að meðaltali um 20-40 cm fyrir neðan sjávarmál. Munurinn er þó miklu meiri á flóði. Stór úthafsskip sigla hins vegar í vestur frá Amsterdam eftir skipaskurði og til Norðursjávar við IJmuiden. Mörg náttúruverndarsvæði eru við IJsselmeer. Það helsta er Oostvaardersplassen á Flevoland. Svæðið er kjörið fyrir vað- og strandfugla.
Kristbjörg
Kristbjörg er íslenskt kvenmannsnafn.
Willard Van Orman Quine
Willard Van Orman Quine (25. júní 1908 – 25. desember 2000) var einn áhrifamesti heimspekingur og rökfræðingur Bandaríkjanna á 20. öld.
Quine var stundum nefndur „heimspekingur meðal heimspekinga“. Hann tilheyrði þeirri hefð innan heimspekinnar sem nefnist rökgreiningarheimspeki, en hélt því þó einnig fram að heimspeki væri ekki hugtakagreining. Hann var Edgar Peirce prófessor í heimspeki við Harvard University frá árinu 1956 til æviloka árið 2000. Quine er meðal áhrifamestu heimspekinga á síðari hluta 20. aldar og er meðal þekktustu heimspekinga í sögu bandarískrar heimspeki.
Æviágrip
Quine ólst upp í Akron í Ohio fylki í Bandaríkjunum. Hann hlaut B.A.-gráðu frá Oberlin College og doktorsgráðu frá Harvard árið 1932. Á Harvard nam hann rökfræði undir leiðsögn Alfreds North Whitehead. Að námi loknu ferðaðist Quine um Evrópu á rausnarlegum rannsóknarstyrk. Hann kynntist pólskum rökfræðingum og heimspekingum Vínarhringsins sem höfðu mikil áhrif á hann. Munaði þar mestu um áhrif Rudolfs Carnap.
Frá 1942 til 1946 starfaði Quine í leyniþjónustu bandaríska flotans.
Pinus matthewsii
Pinus matthewsii er útdauð tegund af barrtrjám í þallarætt. Tegundin þekkist eingöngu frá Plíósen-jarðlögum sem hafa rofnað hjá Ch’ijee’s Bluff við Porcupine River nálægt Old Crow í Júkon í Kanada.
Willard Van Orman Quine
Æviágrip
Að stríðinu loknu varð Quine kennari í heimspeki við Harvard. Margir frægir heimspekingar námu hjá Quine, meðal annarra Donald Davidson, Daniel Dennett, Dagfinn Föllesdal, Gilbert Harman, David Lewis og Charles Parsons.
Pinus matthewsii
Pinus matthewsii var lýst út frá þremur steingervingum af kvenkönglum sem allir fundust við Ch’ijee’s Bluff locality, númer HH228. Þessi fundarstaður er í Bluefish Basin og talinn ein besta heimild um Plíósen og snemm-Pleistocene í norðvestur Norður-Ameríku. Bluefish og hin nærliggjandi Old Crow dæld voru hluti af íslausu Beringian refugium í Norður-Ameríku, þar sem áar nútíma tegunda furu í undirdeildinni Contortae voru. Þessi undirdeild er talin hafa breiðst út frá svæðinu ("refugium") í tegundirnar P. contorta og P. banksiana. Allir könglarnir fundust í "basal "unit 1"" hluta Ch’ijee’s Bluff. Unit 1 samanstendur af sandi, möl og leir, en ar talin hafa verið skógarbotn sem hafi skyndilega lent undir árframburði.
Könglarnir eru frá 3,4 til 4.4 sm að lengd og 2,8 til 3,4 sm að breidd. Þó að almennt útlit og bygging köngla P. matthewsii sé sambærileg við nútíma tegundina Pinus banksiana, þá er einnig eftirtektarverður munur. Aflangir könglar P. banksiana eru með ósamhverfðan aftursveigðan grunn, meðan að P. matthewsii er með samhverfan og egglaga. Könglum P. matthewsii og P. contorta svipar einnig saman í byggingu, hinsvegar er samsetning einkenna sem finnast í P. matthewsii hvergi finnanleg í nokkurri undirtegund P. contorta.
Svipað P. contorta, þá voru fræin í P. matthewsii smá og með löngum væng.
Frumeind
thumb|right|Mynd þessi var tekin með [[smugsjá og sýnir gull frumeindir á (100) yfirborði gullmálms. Hringlaga punktarnir eru hver ein gull frumeind.]] Frumeind eða atóm er smæsta aðgreinanlega eining frumefnis, sem jafnframt hefur efnafræðilega eiginleika þess til að bera. Frumeind er þannig grundvallareining efna og helst óbreytt í efnahvörfum.
Hver frumeind er úr þremur gerðum einda:
Eiginleikar
Eiginleikar frumeinda eru aðallega ákvarðaðir út frá kjarna og rafeindaskýi þeirra, þar má nefna massa, hleðslu, kjarnakraft, geislun, seguleiginleika og ástand þeirra.
Frumeind má einnig skipta í tvo hluta: kjarna og rafeindasvigrúm. Rafeindasvigrúmið hýsir allar rafeindir frumeindarinnar og mynda rafeindirnar ský um kjarnann. Kjarninn er úr róteindum og nifteindum. Frumeind er sögð vera óhlaðin ef fjöldi róteinda og rafeinda er jafn. Annars kallast hún jón, og hefur jákvæða rafhleðslu ef róteindir eru fleiri en rafeindirnar, annars neikvæða hleðslu. Þótt ómögulegt sé að ákvarða samtímis bæði hraða og staðsetningu einstakra rafeinda með nákvæmni, má skipta rafeindaskýinu upp í hvolf eftir orkustigi rafeindanna. Hvolfin samsvara þá fjarlægð frá kjarnanum, þar sem hærra orkustig merkir meiri fjarlægð frá kjarnanum. Rafeindirnar leitast við að fylla orkulægri hvolfin, en hvert hvolf getur aðeins rúmað ákveðinn fjölda skv. reglunni 2n2 þar sem n er raðtala hvolfsins talið frá kjarna. Rafeindir sem sitja yst í tiltekinni frumeind nefnast gildisrafeindir og hafa mest áhrif á efnafræðilega hegðun hennar. Þær gegna lykilhlutverki í að binda frumeindir saman og mynda þannig sameindir. Efnishlutur sem eingöngu er úr einni tegund frumeinda kallast frumefni.
Sætistala frumefna ræðst af fjölda róteinda. Frumeindir sem hafa sömu sætistölu geta haft ólíkan fjölda nifteinda, þessar eindir eru kallaðar samsætur. Dæmi um þær eru til dæmis:
Kjarni
Hvert atóm hefur kjarna sem er úr kjarneindunum róteind og nifteind. Þessum eindum heldur sterki kjarnakrafturinn saman. Radíus kjarnans er u.þ.b.  fm, þar sem A er fjöldi kjarneinda í kjarnanum. Þessi stærð er mun minni en heildarradíus atómsins sem er á stærðargráðunni 105 fm. Kjarninn er því aðeins brotabrot af heildarstærð atómsins, en næstum allur massi þess bundinn í honum. Massi rafeindanna er mun minni er massi kjarnans og yfirleitt ekki tekinn með í útreikningum sem varða atómið í heild.
Kjarneindirnar eru fermíeindir og því gildir einsetulögmál Paulis um þær. Það þýðir að hver róteind er með sitt eigið skammtaástand og deilir því ástandi ekki með annarri róteind. Sama gildir um nifteindirnar en þar sem þessar tvær kjarneindir hafa mismunandi hleðslu þá gildir einsetulögmálið ekki á milli þeirra.
Fjöldi róteinda ákvarðar sætistölu atómsins og þar með stöðu atómsins innan lotukerfisins. Hvert atóm getur haft mismunandi samsætur þar sem fjöldi nifteinda getur verið mismunandi en fjöldi kjarneinda ákveða kjarnagerðina.
Rafeindasvigrúm
right|250px|thumb|Fyrstu fimm rafeindasvigrúmin. Umhverfis kjarnann eru rafeindir. Þessar rafeindir skiptast niður í svokölluð rafeindasvigrúm og sjá má fyrstu fimm svigrúmin á mynd hér til hliðar. Rafeindasvigrúmin hafa ákveðið rúmmál, sem eru háð skammtafræðilegum eiginleikum rafeindanna og er þær að finna innan þessa rúmmáls, en nákvæmlega hvar innan þess er ómögulegt að ákveða með tilraunum eða útreikningum (sjá óvissulögmál Heisenbergs). Aðeins er hægt, með skammtafræðilegum útreikningum, að reikna líkindi á staðsetningu og hraðavigur rafeindarinnar. Rafeindasvigrúmin eru kyrrstæð m.t.t. kjarna frumeindarinnar.
Saga
Grískir heimspekingar komu fyrstir fram með þá kenningu að allt efni væri gert úr ódeilanlegum eindum og nefndu þeir þessar eindir atomos. Það orð er sett saman úr a, sem er neitandi forskeyti og tomos, skurður, sem sagt eitthvað sem ekki er hægt að skera eða deila og lýsti þetta hugmynd þeirra um eðli þessara einda (atomos=ódeili). Demókrítos frá Abderu er sérstaklega bendlaður við þessa kenningu. Hér ber að undirstrika að þessar fyrstu hugmyndir um ódeilanlegar frumeindir eru í mikilsverðu tilliti frábrugðnar hugmyndum nútímamanna. Grísku frumeindasinnarnir hugsuðu sér að frumeindirnar væru í raun allar úr sama efninu en að þær skiptust í óendanlegan fjölda tilbrigða eftir stærð og lögun, þar sem eindir af hverju tilbrigði/tegund áttu að vera eilífar og óbreytanlegar. Stærð (þó alltaf örlítil) og lögun eindanna átti að ákvarða efnafræðilega eiginleika þeirra. Þetta áttu að vera grunneiningar alls hversdagslegs efnis, sem yfirleitt er hrærigrautur einda af mismunandi gerðum. Þó fyrirfinnast efnishlutir sem eingöngu eru úr eindum af tiltekinni gerð. Þetta átti t.d. að gilda um vatn, loft og eld. Þannig var hægt að tala um frumefni, þ.e.a.s efni sem aðeins væri úr eindum af tiltekinni gerð. En það er m.a. þetta atriði sem tengir þessi fornaldarfræði við nútímahugmyndir um frumeindir. right|thumb|200px|[[Bohr líkanið af atóminu þar sem rafeindirnar ferðast innan ákveðinna hvela og orka færir rafeindir á milli hvelanna]] Spurningin um tilvist frumeinda/ódeila var mjög umdeild allt frá fornöld og fram á seinni hluta 19. aldar. Spurningin var alltaf nátengd efnafræði og snerist um það hvort frumefni væru til og þá hvort tiltekið frumefni væri úr ódeilanlegum frumeindum. Smám saman tókst þó að renna stoðum undir kenninguna um tilvist frumefna, t.d. með uppgötvun fosfórs á 17. öld og síðar súrefnis á 18. öld. Árið 1808 setti John Dalton síðan fram þá kenningu að frumefni væru samsett af einni gerð frumeinda, sem líkt og frumeindir Demokrítosar væru óbreytanlegar í lögun og byggingu. Önnur efnasambönd mætti síðan fá fram með því að blanda ólíkum frumefnum saman. Um miðja 19. öld vann rússneski efnafræðingurinn Mendelejev að því að búa til töflu eða kerfi frumefna sem byggðist á upplýsingum um atómmassa frumefna, en á þessum tíma höfðu menn ekki hugmynd um innri gerð atóma. Þetta kerfi kallast lotukerfi.
Af þessu má ljóst vera að það var helsta skilgreiningaratriði frumeinda/atóma að þær væru ókljúfanlegar, sbr. nafnið atomos. Það er því dálítið kaldhæðnislegt að þær tilraunir og uppgötvanir sem loks leiddu til þess að frumeindakenningin var tekin í sátt, sýndu beinlínis að frumeindirnar voru kljúfanlegar. Með uppgötvun rafeindarinnar undir lok 19. aldar fóru menn að velta því fyrir sér hvort fleiri eindir væru í atóminu og voru það einna helst uppgötvanir J. J. Thomson, Henri Becquerel og Ernest Rutherford sem ruddu brautina í þeim efnum. Árið 1896 uppgötvaði Becquerel geislavirkni og ári síðar uppgötvaði Thomson rafeindina. Rutherford tilkynnti svo um uppgötvun kjarnans árið 1911. Allan þennan gerjunartíma veltu menn því fyrir sér hvernig frumeindir væru uppbyggðar og hvernig þær viðhéldu stöðugleika. Loks tókst Niels Bohr, árið 1913, að setja fram líkan af vetnisfrumeindinni, sem skapaði grundvöll fyrir áframhaldandi starf og skilning á byggingu frumeinda. Ekki náðust myndir af atómum fyrr en með tilkomu rafeindasmásjárinnar á 20. öld.
Alexander mikli
thumb|right|Mósaíkmynd frá [[Pompei af Alexander mikla í orrustunni við Issus.]]
Alexander mikli (á grísku: Μέγας Αλέξανδρος eða Αλέξανδρος Ο Μέγας, umritað Megas Alexandros, uppi júlí 356 – 10. júní 323 f.Kr.), eins og hann er ávallt nefndur, var konungur Makedóníu árin 336 – 323 f.Kr. Á meðan hann gengdi því embætti stækkaði hann veldi Makedóníumanna í eitt það stærsta sem sögur fara af. Veldi hans náði þegar það var stærst frá Grikklandi í vestri, suður yfir Egyptaland, austur að ánni Indus þar sem í dag er Pakistan og norður inn í mið-Asíu.
Hann komst til valda tvítugur, þegar faðir hans var myrtur. Þá þegar hóf hann að stækka veldi sitt. Hann hélt því áfram til æviloka, en hann lést úr hitasótt í Babýlon árið 323 f.Kr., aðeins 32 ára að aldri. Í kjölfar andláts hans liðaðist veldið á ný í sundur í nokkrar einingar, oftast undir stjórn einhverra hershöfðingja úr her hans.
Þó að veldi Alexanders hafi staðið stutt hafði það mikil og langvarandi áhrif en það dreifði grískættaðri menningum um öll miðausturlönd allt austur að Indlandi. Þá er talað um að með veldi hans hafi helleníska skeiðið í sögu miðausturlanda og sögu vestrænnar menningar hafist sem varði allt til þess þegar Rómverjar náðu Egyptalandi á sitt vald árið 31 f.Kr.
Alexander stofnaði yfir 70 borgir sem báru nafn hans, til dæmis Alexandría í Egyptalandi, Kandahar í Afganistan (áður Alexandropolis) og Alexandra Echate í Tadsjikistan. (sjá í bókina Íslands- og mannkynssaga NB1 - frá upphafi til upplýsingar)
Nafnháttarmerki
Nafnháttarmerkið er einfaldasti orðflokkurinn, en eina orðið í honum er óbeygjanlega smáorðið „að“ á undan sögn í nafnhætti (til dæmis „að tala“, „að lesa“) en þaðan kemur einmitt nafn orðflokksins. Nafnháttarmerki eru hvorki notuð á eftir núþálegu sögnunum „munu“, „skulu“, „mega“ og „vilja“ (til dæmis ég skal koma) né í samhliða upptalningu í síðari lið eða liðum (hann kann hvorki að lesa né skrifa, hún var góð að reikna og skrifa). Sagnir eru oft í nafnhætti þó að nafnháttarmerkið sé ekki til staðar.
Alexander mikli
Alexander var nemandi Aristótelesar.
Nafnháttarmerki
Orðið „að“ er ekki alltaf nafnháttarmerki- en það getur til dæmis verið atviksorð, forsetning og samtenging. Sjá greinina um orðið „að“.
Alexander mikli
Uppvaxtarár
thumb|250x|Brjóstmynd af ungum Alexander hinum mikla frá helleníska skeiðinu, [[Þjóðminjasafn Bretlands]] thumb|180px|Aristóteles kennir Alexander, eftir [[Jean Leon Gerome Ferris]] Alexander fæddist sjötta dag forngríska mánaðarins Hekatombaion, sem samvarar líklegast 20. júlí 356 f.Kr., þótt nákvæm dagsetning sé ekki þekkt. Hann fæddist í Pella, höfuðborg Makedóníu til forna. Hann var sonur konungs Makedóníu, Filippos II og fjórðu konu hans Olympías, dóttur Neoptolemosar I konungs í Epíros.
1590
thumb|right|Íslandskort [[Guðbrandur Þorláksson|Guðbrands biskups.]] thumb|right|[[Úrbanus VII, sem skemmst hefur setið í embætti allra páfa.]] Árið 1590 (MDXC í rómverskum tölum)
Alexander mikli
Uppvaxtarár
Á uppvaxtarárum Alexanders var hann uppalinn af fóstrunni Laníku, systur Kleitosar svarta sem varð síðar herforingi Alexanders. Síðar var Alexander kennt af hinum stranga Leonídasi, ættingja móður hans og af herforingja Filipposar, Lýsimakkosi.
1590
Á Íslandi
Fædd
Alexander mikli
Uppvaxtarár
Þegar Alexander var tíu ára keypti kaupmaður frá Þessalíu hest fyrir Filippos, sem hann bauðst til að selja fyrir þrettán talentur. Engum tókst að temja hestinn svo Filippos skipaði að fjarlægja hestinn. Alexander hins vegar, sem sá að hesturinn hræddist skugga sinn, bað um að temja hestinn, sem honum tókst að lokum. Plútarkos sagði að Filippos, sem var hæstánægður með hugrekki og metnað sonar síns, kyssti hann með tár í auganum og sagði: „Drengur minn, þú verður að finna ríkidæmi sem er nægilega stórt fyrir metnað þinn. Makedónía er of smá fyrir þig“ og keypti hestinn fyrir hann. Alexander nefndi hestinn Búkefalos, sem merkir „uxa-höfuð“. Búkefalos bar Alexander að Pakistan. Þegar dýrið dó (vegna hás aldurs, samkvæmt Plútarkosi, 30 ára gamall), nefndi Alexander borg eftir honum Búkefala. Heimildum fer ekki saman um hvar hann sé grafinn. Í ævisögu Alexanders eftir Plútarkos og Anabasis Alexandri eftir Arríanos er sagt að Búkefalos hafi dáið eftir orrustuna við Hydaspes 326 f.Kr., þar sem nú er Pakistan og sé grafinn í Jalalpur Sharif rétt utan við borgina Jhelum í Pakistan. Aðrar heimildir gefa upp að Búkefalos sé grafinn í Phalia, borg í Mandi Bauhaddin héraðinu í Pakistan sem er nefnd eftir honum.
1590
Á Íslandi
Dáin
Alexander mikli
Unglingsár og menntun
Þegar Alexander var þrettán ára byrjaði Filippos að leita að lærimeistara. Hann íhugaði fræðimennina Ísókrates og Spevsippos en sá síðari bauðst til að taka stöðunni. Á endanum valdi Filippos Aristóteles og veitti þeim aðgang að Dísahofinu í Mieza. Í skiptum fyrir að kenna Alexander samþykkti Filippos að endurbyggja heimabæ Aristótelesar, Stageira, sem Filippos hafði látið jafna við jörðu, og að fá fyrrum íbúa þess aftur til borgarinnar með því að frelsa íbúa sem voru þrælar eða að veita þeim náð sem voru í útlegð.
Mieza var eins og heimavistaskóli fyrir Alexander og börn merkra Makedóníumanna, eins og Ptolemajos, Hefæstíon og Kassandros. Margir þessara nemenda urðu síðar vinir hans og hershöfðingjar framtíðarinnar. Aristóteles kenndi Alexander og vinum hans lyfjafræði, heimspeki, siðfræði, trúarbragðafræði, rökfræði og list. Undir leiðsögn Aristótelesar varð Alexander áhugasamur um verk Hómers og þá sérstaklega Ilíonskviðu. Aristóteles gaf honum eintak sem Alexander tók með sér í herleiðangra.
1590
Erlendis
Fædd
Dáin
Upphrópun
Upphrópun er óbeygjanlegt smáorð sem hrópað eða kallað er upp og lýsir tilfinningum, t.d. undrun, gleði, viðbrögðum, ótta, afstöðu og sorg. Upphrópun getur jafngilt heilli setningu; t.d. Ha? Upphrópun getur stundum orðið að nafnorði, t.d. Sagðirðu ha?. Bæta þær þá við sig greini eins og önnur nafnorð; Þú ert nískur á jáin.
Flæðiþrýstingur
thumb|Þessi hálfgegndræpa himna hleypir aðeins vatni í gegnum sig. Vatnið leitast við að jafna út styrkinn báðum megin við himnuna. Flæðiþrýstingur (eða osmótískur þrýstingur) er sá lágmarksþrýstingur sem þarf að beita á vökvalausn til þess að leysirinn (vanalega vatn) flæði ekki yfir hálfgegndræpa himnu. Þessi þrýstingur myndast vegna himnuflæðis, vatn sækir í meiri efnisstyrk í gegnum hálfgegndræpa himnu.
Codex Basilensis
Codex Basilensis (Skammstafað E (Wettstein), 07 (Gregory) eða ε 55 (von Soden) er með handrit af Nýja testamentinu. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 8. öld e.Kr. Handritið er geymt í Háskólanum í Basel (AN III 12).
Í handritinu eru textar guðspjallanna fjögurra. Handritið er nú 318 blöð (23 x 16,5 cm).
Textinn er í 1 dálki, 23 línur á hverri síðu.
Mannslíkaminn
thumb|250px|Nokkrir ytri hlutar mannslíkamans.
Mannslíkaminn samanstendur í stórum dráttum af höfði, hálsi, búk, tveimur fótleggjum og tveimur handleggjum. Á fullorðinsárum eru í líkamanum um 10 trilljónir (1012) frumna, sem eru smæstu byggingareiningar mannslíkamans. Hópar frumna liggja saman og mynda vefi, sem samlagast og mynda líffæri, sem aftur vinna saman og mynda líffærakerfi.
Í vestrænum iðnríkjum er meðalhæð fullorðinna karla um 1,7 til 1,8 metrar og fullorðinna kvenna 1,6 til 1,7 metrar. Hæð einstaklingsins ræðst af erfðavísum og mataræði. Það eru um 206 bein í fullsköpuðum mannslíkama. Fjöldi beina er ekki alltaf sá sami, til dæmis hafa ekki allir jafn marga rófuliði.
Mannslíkaminn samanstendur af nokkrum kerfum:
Haukur Gröndal
Haukur Gröndal (fæddur 30. desember 1975 í Reykjavík) er klarínett- og saxófónleikari, útsetjari og tónsmiður. Hann nam við Tónlistarskóla Garðabæjar og Tónlistarskóla FÍH á árunum 1984 – 1997. Kennarar hans við FÍH voru meðal annarra Sigurður Flosason og Stefán S. Stefánsson. Haukur tók burtfararpróf frá Tónlistarskóla FÍH vorið 1997. Árið 2004 lauk Haukur mastersgráðu í saxófónleik frá Rytmisk Musikkonservatorium í Kaupmannahöfn. Kennarar hans þar voru meðal annarra Frederik Lundin og Lars Möller. Haukur sótti einkatíma í New York 2001 og 2003 hjá meðal annarra Chris Speed, David Binney og David Kraukauer, Helsinki 2003 og Plovdiv í Búlgaríu 2006 hjá klarínettleikaranum Petko Radev.
Haukur hefur komið fram á tónleikum um öll Norðurlönd með ýmsum hljómsveitum, hlotið tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna tvívegis, leikið inná fjölmargar hljómplötur, unnið við upptökustjórn, útsett fyrir ýmsar hljómsveitir og svo mætti lengi telja.
Haukur er bróðir Ragnheiðar Gröndal, söngkonu.
Líbanon
thumb|Beirút Líbanon (arabíska: لبنان‎ Libnān eða Lubnān; líbönsk arabíska: [lɪbˈneːn]; arameíska: לבנאנ) er land fyrir botni Miðjarðarhafs í Mið-Austurlöndum með landamæri að Sýrlandi í austri og norðri og Ísrael í suðri.
Elstu merki um siðmenningu í Líbanon eru um sjö þúsund ára gömul. Í fornöld var landið norðurhluti Kananslands. Fönikumenn ríktu yfir Líbanon frá 1550 til 539 f.Kr. þegar Kýros mikli lagði landið undir Persaveldi. Alexander mikli lagði Týros undir sig, brenndi borgina og seldi íbúana í þrældóm 332 f.Kr. Pompeius vann Líbanon og Sýrland af Selevkídum 64 f.Kr. Kristnir munkar (maronítar) stofnuðu munklífi á Líbanonfjalli á 4. öld. Arabar lögðu Sýrland undir sig á 7. öld. Á 11. öld spratt hreyfing Drúsa upp úr sjía-grein íslam. Snemma á 14. öld féll Líbanon í hendur mamlúka frá Egyptalandi og síðar Tyrkjaveldi. Eftir fyrri heimsstyrjöld varð Líbanon hluti af Franska verndarsvæðinu í Sýrlandi og Líbanon sem Stór-Líbanon. Árið 1926 stofnuðu Frakkar Líbanska lýðveldið sem lýsti yfir sjálfstæði árið 1943 þegar Frakkland var hernumið af Þjóðverjum. Í kjölfar síðari heimsstyrjaldar gekk Líbanon í gegnum blómaskeið sem miðstöð fjármálaþjónustu í Mið-Austurlöndum. Landið var þá kallað „Sviss Mið-Austurlanda“.
Líbanon studdi hin arabaríkin í fyrsta stríði Araba og Ísraelsmanna 1948, en gerði ekki innrás í Ísrael. Um 100.000 palestínskir flóttamenn flúðu til Líbanon vegna stríðsins. Ósigur PLO í Jórdaníu varð til þess að fjölga enn flóttamönnum í Líbanon sem leiddi til borgarastyrjaldar árið 1975. Stríðinu lauk árið 1990 en Ísraelsher hvarf ekki frá suðurhéruðum landsins fyrr en árið 2000 og Sýrlandsher ekki fyrr en 2005. Árið 2006 réðist Ísraelsher á landið til að stöðva eldflaugaárásir Hezbollah á skotmörk í norðurhluta Ísraels. Aftur kom til átaka árið 2008 milli líbanskra stjórnvalda og Hezbollah-samtakanna. Borgarastyrjöldin í Sýrlandi sem hófst árið 2012 hefur aftur leitt til átaka í Líbanon, en talið er að tæplega 700.000 sýrlenskir flóttamenn séu í landinu.
Íbúafjöldi Líbanon var áætlaður rúmlega fjórar milljónir árið 2010, en ekkert formlegt manntal hefur farið fram í landinu frá 1932 vegna væringa milli ólíkra trúarhópa. Talið er að tæp 60% íbúa séu múslimar (þar af helmingur sjíamúslimar og helmingur súnnítar) og tæp 40% kristin (þar af rúmlega 20% maronítar). Langflestir tala líbanska arabísku en um 40% tala líka frönsku sem nýtur sérstakrar stöðu. Efnahagur Líbanon hvílir á fjölbreyttum grunni en stór hluti útflutnings er gull, demantar og góðmálmar. Nýlega hefur jarðolía fundist í Líbanon og í hafinu milli Líbanon og Kýpur.
Aríella
Aríella er íslenskt kvenmannsnafn.
Líbanon
Heiti
Heitið kemur fyrir í textum frá miðri bronsöld úr bókasafninu í Eblu og á þremur af tólf töflum Gilgameskviðu. Í fornegypskum heimildum kemur nafnið fyrir sem Rmnn (þar sem l verður r og b verður m). Heitið kemur margoft fyrir í hebresku biblíunni sem לְבָנוֹן.
Sem heiti á stjórnsýslueiningu, fremur en fjalli, kemur heitið fyrst fyrir eftir umbætur Ottómana 1861 sem Mútassarifat Líbanonfjalls (arabíska: متصرفية جبل لبنان‎; tyrkneska: Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı) og var áfram notað þegar Þjóðabandalagið stofnaði verndarríkið Stór-Líbanon árið 1920. Það fékk svo sjálfstæði sem Lýðveldið Líbanon (arabíska: الجمهورية اللبنانية‎ al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah) árið 1943.
Efnahagslíf
Stjórnarskrá Líbanons tryggir frjáls viðskipti og eignarétt. Efnahagskerfið er skipulagt í anda frjálshyggju. Megnið af því er dollaravætt og engar hömlur eru á fjármagnsflutningum til og frá landinu. Afskipti líbanskra stjórnvalda af utanríkisverslun eru nær engin.
Efnahagslíf Líbanons óx hratt eftir Stríðið í Líbanon 2006 og meðalhagvöxtur var 9,1% milli 2007 og 2010. Eftir 2011 hefur Borgarastyrjöldin í Sýrlandi haft neikvæð áhrif á hagvöxt sem lækkaði niður í 1,7% 2011-2016 og 1,5% 2017. Árið 2018 var verg landsframleiðsla metin á 54,1 milljarð dala.
Opinberar skuldir í Líbanon eru miklar og mikil þörf fyrir ytri fjármögnun. Árið 2010 voru opinberar skuldir yfir 150,7% af landsframleiðslu, sem er það fjórða hæsta í heimi en höfðu þó lækkað úr 154,8% árið 2009. Við árslok 2008 sagði fjármálaráðherrann Mohamad Chatah að skuldirnar næðu 47 milljörðum dala það ár og myndu aukast í 49 milljarða ef einkavæðing tveggja símafyrirtækja gengi ekki eftir. Líbanska dagblaðið Daily Star skrifaði að skuldirnar hægðu á hagvexti og kæmu í veg fyrir að ríkið réðist í nauðsynlegar framkvæmdir.
Líbanon er þekkt fyrir mjög virkt viðskiptalíf meðal almennings, sem stafar meðal annars af viðskiptaneti líbanskra innflytjenda um allan heim. Peningasendingar frá brottfluttum Líbönum nema 8,2 milljörðum dala árlega og eru því fimmtungur efnahagslífs landsins. Líbanon hefur hæst hlutfall fagmenntaðs starfsfólks meðal Arabaríkjanna.
Um 12% vinnuafls vinnur við landbúnað sem stóð undir 5,9% af landsframleiðslu árið 2011. Hlutfall ræktarlands er hæst í Líbanon meðal Arabaríkjanna. Stór hluti af landbúnaðarframleiðslunni eru ávextir; ferskjur, epli, appelsínur og sítrónur.
Hrávörumarkaður Líbanon snýst meðal annars um framleiðslu á gullpeningum en samkvæmt stöðlum Alþjóðasambands flugfélaga verður að gera grein fyrir flutningi þeirra út fyrir landið.
Olía hefur nýverið fundist inni í landi og á hafsbotni í sjónum milli Líbanons, Kýpur, Ísraels og Egyptalands og viðræður eru í gangi við Kýpur og Egyptaland til að komast að samkomulagi um olíukönnun. Talið er að umtalsvert magn olíu og jarðgass sé að finna undir hafsbotninum milli Líbanons og Kýpur.
Iðnaður í Líbanon er mest bundinn við smáfyrirtæki sem setja saman og selja innflutta parta. Árið 2006 var iðnaður önnur stærsta atvinnugreinin með 26% vinnuafls og stóð undir 21% landsframleiðslunnar.
Um 65% vinnuaflsins vinnur í þjónustugeiranum sem stendur undir 67,3% af landsframleiðslu. Efnahagslífið er háð ferðaþjónustu og fjármálaþjónustu sem gerir það viðkvæmt fyrir áföllum og óstöðugu stjórnmálaástandi.
Líbanskir bankar eru þekktir fyrir greiðslugetu og mikið öryggi. Líbanon var eitt af fáum löndum heims þar sem hlutabréfamarkaðurinn óx árið 2008.
Þann 10. maí 2013 tilkynnti orkumálaráðherra Líbanons að verið væri að greina jarðsjármyndir af hafsbotninum við Líbanon og að 10% hans hefðu verið rannsökuð. Forskoðun benti til þess að 50% líkur væru á því að þessi 10% innihéldu 660 milljón tunnur af hráolíu og allt að 30×1012 rúmfet af jarðgasi.
Borgarastyrjöldin í Sýrlandi hefur haft mikil áhrif á efnahagslíf Líbanons. Mikill fjöldi flóttamanna sem dvelur í landinu hefur skapað samkeppni á vinnumarkaðnum með þeim afleiðingum að atvinnuleysi hefur tvöfaldast á þremur árum og náði 20% árið 2014. Laun ómenntaðs verkafólks hafa lækkað um 14%. Ástandið hefur haft bein áhrif á fjármál íbúanna þar sem 170.000 Líbanir eru undir fátæktarmörkum. Á milli 2012 og 2014 jukust opinber útgjöld um 1 milljarð dala og hallinn fór upp í 7,5 milljarða. Seðlabanki Líbanons áætlar að bein útgjöld vegna flóttafólksins nemi 4,5 milljörðum á ári.
Íbúar
Íbúafjöldi Líbanons var talinn vera 6.859.408 árið 2018, en ekkert opinbert manntal hefur farið fram í landinu frá 1932 þegar komið var á viðkvæmu valdahlutfalli milli ólíkra trúarhópa. Algengt er að Líbanar telji sig Araba sem er hentugt yfirheiti yfir þá mörgu ólíku hópa sem hafa byggt landið frá alda öðli sem frumbyggjar, innrásarmenn eða landnemar. Lengst af hafa þessir ólíku hópar lifað í landinu án mikilla átaka.
Frjósemishlutfall í landinu hefur lækkað úr 5,0 árið 1971 í 1,75 árið 2004. Hlutfallið er mjög ólíkt milli trúarhópa; það var 2,10 hjá sjítum, 1,76 hjá súnnítum og 1,61 hjá maronítum.
Líbanon hefur gengið í gegnum nokkrar stórar bylgjur af brottflutningi íbúa. Yfir 1,8 milljón fluttu frá landinu frá 1975 til 2011. Milljónir manna af líbönskum uppruna búa um allan heim. Stærsta þjóðarbrotið er í Brasilíu sem telur um 7 milljónir. Stór hópur flutti til Vestur-Afríku, aðallega til Fílabeinsstrandarinnar (um 100.000) og Senegal (um 30.000). Yfir 270.000 manns af líbönskum uppruna settust að í Ástralíu og í Kanada er talið að milli 250.000 og 700.000 íbúa séu af líbönskum uppruna. Nokkur fjöldi settist líka að í Persaflóalöndunum.
Árið 2012 bjuggu yfir 1,6 milljón flóttamenn og hælisleitendur í Líbanon; tæp hálf milljón frá Palestínu, um 3500 frá Írak, yfir 1,1 milljón frá Sýrlandi og um 4.000 frá Súdan. Samkvæmt Efnahags- og félagsmálanefnd fyrir Vestur-Asíu hjá Sameinuðu þjóðunum, búa 71% sýrlenskra flóttamanna í landinu við fátækt. Árið 2013 var talið að sýrlenskir flóttamenn í landinu væru yfir 1.250.000.
Tungumál
Í grein 11 í stjórnarskrá Líbanons er arabíska skilgreind sem opinbert tungumál landsins en franska er notuð þar sem lög kveða á um það. Meirihluti íbúa Líbanons talar líbanska arabísku em stöðluð nútímaarabíska er notuð í fjölmiðlum. Líbanskt táknmál er notað af heyrnarlausum. Um 40% Líbana teljast frönskumælandi og önnur 15% frönskumælandi að hluta. 70% framhaldsskóla kenna frönsku sem annað mál en aðeins 30% ensku. Áhrif frönskunnar stafa af sögulegum tengslum landsins við Frakkland sem réði yfir því í umboði Þjóðabandalagsins frá lokum Fyrri heimsstyrjaldar. Árið 2005 notuðu 20% íbúa frönsku daglega.
Notkun ensku fer vaxandi meðal vísindamanna og í viðskiptum. Líbanar af grískum, armenskum og assýrískum uppruna tala oft þessi mál. Árið 2009 voru um 150.000 íbúa Líbanons af armenskum uppruna, eða 5% þjóðarinnar.
Barnaverndarstofa
Barnaverndarstofa er sjálfstæð stofnun sem heyrir undir Velferðarráðuneytið. Stofnunin vinnur að samhæfingu og eflingu barnaverndarstarfs á Íslandi.
Það eru barnaverndarnefndir hvers sveitarfélags sem fara með barnaverndarmál, en Barnaverndarstofa hefur eftirlit með störfum þeirra.
Stofnunin rekur:
Stórfjölskylda
Stórfjölskylda er félagsfræðileg skilgreining á þremur ættliðum. Hún samanstendur af afa, ömmu, mömmu, pabba og börnum. Algengt var til forna á Íslandi að stórfjölskyldan búi saman og það fyrirkomulag er í dag algengt í þróunarríkjum.
Kristborg
Kristborg er íslenskt kvenmannsnafn.
Banach-rúm
Banach-rúm er fullkomið, staðlað vigurrúm. Það er nefnt eftir Stefan Banach, sem fyrst skilgreindi og rannsakaði slík rúm.
Skilgreining
Banach-rúm er vigurrúm sem er fullkomið normað vigurrúm. Það þýðir að það sé vigurrúm V yfir svið rauntalna eða tvinntalna ásamt staðli (normi) ‖·‖ þannig að sérhver Cauchyruna (með tilliti til firðarinnar d(x, y) = ‖x − y‖) í V eigi sér markgildi í V.
Radio Songs
Radio Songs (áður Hot 100 Airplay til ársins 2014 og Top 40 Radio Monitor til ársins 1991) er vinsældalisti gefinn út vikulega af Billboard tímaritinu. Hann mælir útvarpsspilanir laga á útvarpsstöðvum í Bandaríkjunum fyrir allar gerðir tónlistarstefna. Hann er einn af þrem þáttum, ásamt sölum (smásala og stafræn sala) og streymum, sem ákvarða sæti laga á Billboard Hot 100 listanum. Radio Songs byrjaði sem 30 sæta listi árið 1984, og var seinna var stækkaður í 40 tveimur árum síðar. Nú til dags inniheldur hann 100 sæti.
14. janúar
14. janúar er 14. dagur ársins samkvæmt gregoríska tímatalinu. 351 dagur (352 á hlaupári) er eftir af árinu.
Robert Cecil, vísigreifi af Chelwood
Edgar Algernon Robert Gascoyne-Cecil, fyrsti vísigreifinn Cecil af Chelwood (14. september 1864 – 24. nóvember 1958), var breskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Hann var einn af helstu hönnuðum Þjóðabandalagsins og vann lengi að því að efla starfsemi þess. Hann hlaut friðarverðlaun Nóbels fyrir störf sín með bandalaginu árið 1937.
Parviz Parastui
Parviz Parastui einnig stafað Parviz Parastouei (f 25. febrúar 1955 í Hamedan) er íranskur leikari.
Robert Cecil, vísigreifi af Chelwood
Æviágrip
Robert Cecil var sonur Roberts Gascoyne-Cecil, þriðja markgreifans af Salisbury, sem var þrívegis forsætisráðherra Bretlands fyrir Íhaldsflokkinn. Cecil gekk í heimavistarskóla þar til hann var 13 ára en gekk síðan í fjögur ár í Eton-skóla og nam lögfræði við Oxford-háskóla. Þar fékk hann orð á sig sem fær rökræðumaður. Eftir námslok varð hann árið 1886 einkaritari föður síns, sem var þá forsætisráðherra, en gerðist strax næsta ár lögfræðingur í Inner Temple í London. Árið 1889 kvæntist Cecil Eleanor Lambton. Hjónin eignuðust engin börn.
Cecil var kjörinn á neðri deild breska þingsins í þingkosningum árið 1906. Snemma á stjórnmálaferli sínum varð Cecil þekktur fyrir stuðning sinn við fríverslun. Cecil var 50 ára þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út og var því of gamall til að gegna almennri herþjónustu. Í staðinn vann hann fyrir Rauða krossinn á stríðsárunum og árið 1915 varð hann varautanríkisráðherra. Næsta ár gekk hann í breska leyndarráðið og varð hafnarbannsráðherra í ríkisstjórninni.
Eftir seinni heimsstyrjöldina sótti Cecil síðasta fund Þjóðabandalagsins í Genf og lauk síðustu ræðu sinni með orðunum: „Þjóðabandalagið er dautt; lifi Sameinuðu þjóðirnar!“.
Eftir upplausn Þjóðabandalagsins settist Cecil að mestu í helgan stein. Hann hélt áfram að sækja fundi lávarðadeildarinnar og talaði stundum fyrir alþjóðlegum friðarverkefnum sem heiðursforseti Félags Sameinuðu þjóðanna. Cecil hélt síðustu ræðu sína á lávarðadeildinni í apríl 1953, þar sem hann ítrekaði stuðning sinn við heimsfriðinn.
21 Jump Street
21 Jump Street er kvikmynd þar sem Channing Tatum og Jonah Hill fara með aðalhlutverk.
1850
thumb|right|[[Jón Thoroddsen eldri|Jón Thoroddsen, rithöfundur og skáld.]] thumb|right|[[Millard Fillmore varaforseti tók við forsetaembætti í Bandaríkjunum.]] Árið 1850 (MDCCCL í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
1530
thumb|right|[[Karl 5. keisari.]] Árið 1530 (MDXXX í rómverskum tölum)
Poul Schlüter
Poul Holmskov Schlüter (3. apríl 1929 – 27. maí 2021 ) var danskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Danmerkur frá 1982 til 1993. Hann er eini meðlimur danska Íhaldssama þjóðarflokksins sem hefur verið forsætisráðherra og var jafnframt fyrsti íhaldsmaðurinn sem varð forsætisráðherra landsins frá árinu 1901. Rúmlega tíu ára forsætisráðherratíð Schlüters er sú lengsta í Danmörku frá því fyrir seinni heimsstyrjöld.
1530
Á Íslandi
Fædd
Poul Schlüter
Uppvöxtur og starfsferill
Poul Schlüter fæddist í bænum Tønder í suðurhluta Jótlands, útskrifaðist með gráðu í lögfræði frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1957 og hlaut lögmannsréttindi árið 1960. Schlüter varð formaður Ungra íhaldsmanna, ungliðahreyfingar danska Íhaldssama þjóðarflokksins, árið 1952 og settist í miðstjórn flokksins. Schlüter sat á danska þinginu fyrir Íhaldssama þjóðarflokkinn frá 1964 til 1994. Hann var formaður flokksins frá 1974 til 1977 og frá 1981 til 1993.
1530
Á Íslandi
Dáin
Poul Schlüter
Forsætisráðherra (1982–1993)
Árið 1982, eftir að forsætisráðherrann Anker Jørgensen neyddist til að segja af sér, tókst Schlüter að púsla saman fjögurra flokka samsteypustjórn og var útnefndur nýr forsætisráðherra. Stjórn hans gekk undir gælunafninu „fjögurra blaða smárinn“. Á stjórnartíð Schlüters var hann útnefndur „norrænn stjórnmálamaður ársins“ árið 1984. Hann hefur síðan þá hlotið fjölda danskra og alþjóðlegra viðurkenninga og verðlauna.
1530
Erlendis
Fædd
Poul Schlüter
Forsætisráðherra (1982–1993)
Schlüter hafði áður setið í Evrópuráðinu frá 1971 til 1974 og hafði stýrt sendinefnd Dana í Norðurlandaráðinu árin 1978 og 1979.
1530
Erlendis
Dáin
Poul Schlüter
Forsætisráðherra (1982–1993)
Schlüter neyddist til að segja af sér árið 1993 vegna tamílamálsins svokallaða. Málið snerist um tamíla sem höfðu sótt um pólitískt hæli í Danmörku í samræmi við dönsk lög vegna borgarastyrjaldarinnar á Srí Lanka. Samkvæmt dönskum lögum og samþykktum Sameinuðu þjóðanna áttu útlendingar með landvistarleyfi í Danmörku rétt á að fá landvistarleyfi fyrir fjölskyldur sínar ef öryggi þeirra var í hættu. Þrátt fyrir þetta hafði danska dómsmálaráðuneytið ekki tekið umsóknir tamílskra flóttamanna í Danmörku til umræðu í tvö ár. Eftir að Erik Ninn-Hansen dómsmálaráðherra sagði af sér sneri eftirmaður hans við stefnu hans varðandi umsóknir tamílanna. Schlüter og aðrir danskir ráðamenn voru sakaðir um að hafa reynt að þagga málið niður og hæstaréttardómaranum Mogens Hornslet var falið að rannsaka málið. Í 6.000 blaðsíðna skýrslu sem Hornslet skilaði árið 1993 var Schlüter sakaður um að hafa logið að danska þinginu þegar hann sagði í þingstól árið 1989 að „engu [hefði verið] sópað undir teppið“ í máli tamílanna. Schlüter sagði af sér vegna skýrslunnar og ríkisstjórn hans hrundi í kjölfarið. Poul Nyrup Rasmussen úr Jafnaðarmannaflokknum tók við sem forsætisráðherra.
Þann 21. júlí 1989, á meðan Schlüter var enn forsætisráðherra, kvæntist hann danska balletdansaranum Anne Marie Vessel.
Stefan Banach
Stefan Banach (30. mars 1892 í Kraków, þá Austurríki-Ungverjaland, nú Pólland — 31. ágúst 1945 í Lwów, Sóvétríkjunum, nú Úkraína), var pólskur stærðfræðingur. Hann var einn af höfuðpaurum Lwów skólans í stærðfræði fyrir heimstyrjaldirnar. Hann kenndi sjálfum sér stærðfræði að mestu, en snilli hans var uppgötvuð af Julisuz Mien fyrir slysni, og síðar Hugo Steinhaus, sem er sagður hafa komið að honum á spjalli við annan nema á bekk í skrúðgarði.
Ísmael
Ísmael er íslenskt karlmannsnafn.
John de Lancie
thumb|de Lancie árið [[2019]] John Sherwood de Lancie, Jr. (f. 20. mars 1948) er bandarískur leikari og uppistandari. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín sem Q í Star Trek, Discord í My Little Pony: Friendship is Magic, og Donald Margolis í Breaking Bad.
de Lancie er trúleysingi og veraldlegur húmanisti. Árið 2019 kom de Lancie til á vegum Siðmenntar og Nexus Íslands og hélt erindi á Efumst á kránni og tók við spurningum í sal Nexus.
Stefan Banach
Þegar að seinni heimsstyrjöldin hófst var Banach forseti Pólska stærðfræðafélagsins og prófessor í háskólanum í Lwów. Þar sem að hann skrifaðist á við vísindaakademíuna í Úkraínsku sóvétríkjunum, og var þar félagi, og jafnframt í góðri samvinnu við sóvéska stærðfræðinga, þá fékk hann að halda stöðu sinni eftir að sóvéska hernámið hófst. Hann lifði af hernám Þjóðverja sem stóð frá júlí 1941 til febrúars 1944, en hann vann sér þá til matar með því að gefa blóðsugum að borða af blóði sínu í flekkusóttsrannsóknarstofnun Rudolfs Weigl. Heilsu hans hrakaði á þessum tíma, og hann fékk lungnakrabbamein. Eftir stríðið var Lwów innlimað inn í Sóvétríkin, og Banach lést áður en að hann komst aftur til fæðingarborgar sinnar, Kraków. Hann er jarðaður í Lyczakowski kirkjugarðinum.
Ísmael
Saga
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Ísmael væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá þann 18. desember 2001.
Poul Schlüter
Seinni æviár
Eftir afsögn Schlüters árið 1993 sat Schlüter á Evrópuþinginu frá 1994 til 1999 og var varaforseti þess fyrstu þrjú árin.
Árið 2003 útnefndi sænski samstarfsráðherrann í Norðurlandaráði Schlüter sérstakan fulltrúa til þess að efla ferðafrelsi milli Norðurlanda. Schlüter átti að finna leiðir til að efla ferðafrelsi einstaklinga og kynna tillögur fyrir samkomu Norðurlandaráðs í október árið 2003.
Árið 2004 tók Schlüter þátt í stofnun hugveitunnar CEPOS, sem beitir sér fyrir markaðsfrelsi, og flutti opnunarræðu á stofnfundi CEPOS á Hotel D'Angleterre í Kaupmannahöfn.
Arín
Arín er íslenskt kvenmannsnafn.
Landeyjar
Landeyjar kallast svæðið frá ósum Hólsár að Markarfljótsósum og allt upp undir Djúpá og upp fyrir Þjóðveg 1, þó tilheyra bæir á borð við Ármót og Bakkakot til Rangárvalla. Svæðið er flatlent og mikið landbúnaðarhérað enda veðurfar og spretta ákjósanleg. Landeyjar skiptast í Austur- og Vestur-Landeyjar um Affallið og austast í þeim austari er Bakkaflugvöllur. Hið forna höfuðból Bergþórshvoll er í Landeyjum og samkomusalirnir Gunnarshólmi og Njálsbúð. Svæðið tilheyrir allt Rangárþingi eystra.
Pinus clausa
Pinus clausa er tegund af furu einlend í suðvestur Bandaríkjunum.
Útbreiðsla
Tegundin finnst á tvemur aðskildum svæðum, annað er þvert yfir Flórídaskaga, og hitt er í vestur Flórída að strönd Alabama. Það eru 200 km á milli svæðanna (frá Apalachicola til Cedar Key).
Hún er að mestu einangruð við ófrjóan jarðveg, verulega gegndræpum og sendnum, þar sem samkeppni frá hávaxnari tegundum takmarkast vegna erfiðra skilyrða; heit sólin, mjög þurrir hvítir sandar, og algengir árstíðabundnir þurrkar.
Lýsing
Pinus clausa er lágvaxið, oft runnkennt tré, frá 5 til 10 m hátt, einstaka sinnum að 21 m.
Barrnálarnar eru tvær saman, 5 til 10 sm langar, og könglarnir eru 3 til 8 sm langir.
Yfir mestan hluta svæðis hennar, er hún aðlöguð villieldum, haldast könglarnir lokaðir í mörg ár (clausa = lokað), þangað til skógareldar drepa fullvaxin tré og opna könglana. Þeir sá þá í nýsviðinn jarðveginn. Sumir stofnar tegundarinnar opna könglana við þroska svo dreifing er ekki háð skógarbruna.
Nytjar
Pinus clausa skógar eru mikilvægur hluti Flórída-runnabúsvæða. Þetta er ein af fáum tegundum skjóltrjáa sem getur vaxið í þurrum, sendnum og heitum svæðum án aðstoðar.
Þrátt fyrir að þéttar greinarnar geri tegundina óhæfa í timburframleiðslu, þá er hún oft nýtt í viðarmassa.
Sverigetopplistan
Sverigetopplistan er hljómplötulisti í Svíþjóð, áður undir nafninu Topplistan (1975–1997) og Hitlistan (1998–2007). Hann er byggður á gögnum frá Grammofonleverantörernas förening (GLF) sem eru samtök hljóðritunariðnaðarins í Svíþjóð. Áður var sala tónlistar haldin utan um af Kvällstoppen, sem sá um samalagðan lista yfir plötur og smáskífur.
Ísólfur
Ísólfur er íslenskt karlmannsnafn.
Kristel
Kristel er íslenskt kvenmannsnafn.
Ragnheiður Gröndal
Ragnheiður „Ragga“ Gröndal (f. 15. desember 1984) er söngkona, píanóleikari og lagasmiður. Hún hóf ung tónlistarnám í Tónlistarskóla Garðabæjar, fyrst á blokkflautu og svo á píanó. Lauk 5 stigum í klassískum píanóleik. Eftir það lá leiðin í Tónlistarskóla FÍH þar sem hún hóf nám í jazzsöng og lauk burtfararprófi vorið 2005. Samhliða söngnáminu tók hún 6 stig í jazzpíanóleik. Veturinn 2005 - 2006 stundaði Ragnheiður nám í klassískum píanóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík. Ragnheiður hefur einnig verið virkur þátttakandi í íslensku tónlistarlífi og sent frá sér fjórar sólóplötur; Ragnheiður Gröndal árið 2003, Vetrarljóð árið 2004, After the Rain árið 2005 og Þjóðlög árið 2006. Hún hefur einnig sungið inn á plötur fyrir Jón Ólafsson, Hauk Gröndal, bróður sinn, og hljómsveitina Ske. Ragnheiður er handhafi Íslensku tónlistarverðlaunanna og fékk m.a. verðlaun fyrir bestu plötuna og var valin söngkona ársins árið 2004. Hún hefur komið fram víða og spilað meðal annars á Hróarskelduhátíðinni í Danmörku 2003 og Copenhagen Jazzfestival 2005.
V
V eða v (borið fram vaff) er 26. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 22. í því latneska. Ekkert íslenskt orð endar á bókstafnum v nema kvenmannsnafnið Siv.
Fjörusvertuætt
Fjörusvertuætt (fræðiheiti: Verrucariaceae), einnig kölluð svertuætt, er ætt flétta af fjörusvertubálk. Svertuætt er stór ætt sem aðallega inniheldur fléttumyndandi sveppi. Um 750 tegundir í 45 ættkvíslum eru taldar tilheyra svertuætt. Af þeim hafa um 70 tegundir af tíu ættkvíslum fundist á Íslandi. Hefðbundin flokkun ættkvísla innan ættarinnar byggist einkum á þremur einkennum, þ.e. þverveggjum gróa, útliti þals og því hvort þörungafrumur séu í gróbeði. Þær þroska aska í skjóðum á meðan flestar aðrar fléttur eru disksveppir (discomycetes).
Mismunandi tegundir
Þótt flestar tegundir af fjörusvertuætt myndi fléttur, eru innan ættarinna tegundir sem vaxa á öðrum fléttum, svokallaðir fléttuháðir sveppir en þeir eru annaðhvort sníklar á fléttunni eða samnýta þörunga hennar. Sérkennilegust er þó þangblaðögn (Mycophyscias ascophylli) en sú tegund vex á klóþangi og er jafnvel talið að um sambýli milli sveppsins og brúnþörungsins sé að ræða. Tegundir svertuættarinnar skera sig frá öðrum fléttum meðal annars að því leyti að þær lifa fyrst og fremst á votu búsvæði eins og votum klettum smálækja eða á ströndum stöðuvatna og vatnsfalla og í fjörum. Þar á meðal vex ein þeirra, grænsverta, á klöppum og steinum undir sjávarborði og koma eingöngu úr kafi á fjöru. Þó eru einnig tegundir innan ættarinnar sem vaxa á þurrlendi, t.d. kragastrympa sem finnst á móbergi og jarðvegi.