cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði
thumb|Glittir í Gunnlaugsskarð milli tveggja tinda Esju.
Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði í Esju þykir vera ábending um tíðarfar og loftslagsbreytingar. Páll Bergþórsson fyrrum veðurstofustjóri hefur fylgst með fönninni um langt skeið.
Ítarefni
[https://www.vedur.is/vedur/frodleikur/greinar/nr/2068 Fannir í Esju mæla lofthita. Vedur.is]
Lína (mælieining)
Lína er mælieining á lengd sem var notast við áður en metra- og tugakerfið kom til, og var 1/10 eða 1/12 úr þumlungi.
Samtök hernámsandstæðinga
Samtök hernámsandstæðinga voru samtök sem stofnuð voru á Þingvallafundinum svokallaða 10. september 1960 þar sem saman komu ýmis félög hernámsandstæðinga alls staðar af landinu á fundi í Hótel Valhöll. Aðdragandinn að stofnun samtakanna var fyrsta Keflavíkurgangan sem farin var 19. júní sama ár, en til hennar var efnt af nokkrum einstaklingum í Reykjavík. Ýmsar blikur þóttu líka vera á lofti haustið 1960; Ísland átti í öðru þorskastríðinu við Breta og til stóð að Bandaríski flotinn myndi taka við rekstri Keflavíkurstöðvarinnar. Menn óttuðust mjög að herskip og kjarnorkuknúnir kafbátar búnir kjarnaoddum myndu gera Ísland að skotmarki ef til kjarnorkustyrjaldar kæmi. Kalda stríðið hafði harðnað þá um vorið eftir njósnaflugvélarmálið í maí en samskipti stórveldanna Bandaríkjanna og Sovétríkjanna versnuðu til muna í kjölfarið.
Mad Maria
Mad Maria er brasilískur sjónvarpsþáttur (35 þátta mínísería) sýndur á TV Globo og Canal Futura vorið 2005. Þættirnir byggjast á samnefndri skáldsögu eftir Márcio Souza. Sögusviðið er Amasónfrumskógurinn árið 1911.
Samtök hernámsandstæðinga
Samtökin stóðu að fleiri Keflavíkurgöngum næstu árin og voru virk í skipulagningu mótmæla gegn herstöðinni en lognuðust út af eftir 1970. Samtök herstöðvaandstæðinga (nú Samtök hernaðarandstæðinga) sem voru stofnuð 1975 voru að vissu leyti arftaki samtakanna.
Monkey Bay
Monkey Bay eða Apaflói er bær í Malaví sem stendur við suðurenda Malaví-vatns. Borgin hefur rúmlega 10 þúsund íbúa (1998) og er í Mangochi-héraði. Í bænum er sjúkrahús þar sem læknanemar, meðal annars frá Íslandi, vinna sjálfboðaliðastarf.
Forseti Írans
thumb|right|Innsigli embættis forseta Írans, Forseti Írans er stjórnarleiðtogi Írans. Hann er hæst setti stjórnmálamaður landsins sem er kjörinn í almennum kosningum en heyrir undir æðsta leiðtoga Írans sem er þjóðhöfðingi landsins. Forsetinn er yfirmaður framkvæmdavaldsins og hefur vald til að gera samninga við erlend ríki, sjá um fjármál ríkisins og ráðningar, og skipa ráðherra háð samþykki Íransþings. Æðsti leiðtoginn hefur samt bein áhrif á utanríkisstefnu, herinn og kjarnorkuáætlun landsins.
Skálafell (Kjósarhreppi)
thumb|Skálafell. Skálafell er 771 metra hátt fjall austur af Esju. Skíðasvæði er við rætur þess.
Forseti Írans
Forsetinn er kosinn til fjögurra ára í senn og má ekki sitja lengur samfellt en tvö kjörtímabil. Núverandi forseti er Ebrahim Raisi sem tók við embætti árið 2021.
Trientalis borealis
thumb|right|250px|Trientalis borealis
Trientalis borealis er planta af maríulykilsætt. Hún verður hugsanlega færð í útlagaættkvísl (Lysmachia) sem L. borealis.
Undirtegundir
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
Hægriflokkurinn (Svíþjóð)
Sænski Hægriflokkurinn (s. Moderata samlingspartiet, yfirleitt stytt í Moderaterna; nafnið gæti útlagst á íslensku sem Hófsami einingarflokkurinn ) var stofnaður 17. október 1904. Eins og nafnið ber með sér er flokkurinn til hægri í sænskum stjórnmálum og því er oft vísað til hans í daglegu tali sem Hægriflokksins (s. Högerpartiet). Flokkurinn var stofnaður sem Almenni þingmannaflokkurinn (s. Allmänna valmansförbundet) og var svar við risi Sósíaldemókrataflokksins (stofnaður árið 1889) og Frjálslynda flokksins (stofnaður 1902). Þó sænskir íhaldsmenn hafi verið atkvæðamiklir í stjórnmálum á nítjándu öld höfðu þeir ekki haft með sér formlegan félagsskap fram að þessu. Gullöld flokksins var á millistríðsárunum en Arvid Lindman var þá áhrifamesti leiðtogi flokksins. Eftir ris Sósíaldemókrataflokksins á fjórða áratugnum skrapp fylgi Miðflokksins saman og á eftirstríðsárunum dróst fylgi hans enn frekar saman. Á síðustu áratugum hefur fylgi flokksins vaxið að nýju og vann hann afgerandi sigur í kosningunum 2010. Núverandi formaður Hægriflokksins er Ulf Kristersson.
Flokkurinn hefur tvisvar skipt um nafn. Frá 1938 til 1952 hét flokkurinn Högerns riksorganisation og frá 1952 til 1969 hét hann einfaldlega Högerpartiet. Þó flokkurinn hafi tekið að sér það hlutverk að leiða stjórnarandstöðuna gegn sósíaldemókrötum dróst fylgi flokksins saman frá 1934, og náði það lágmarki í kosningunum 1968 þegar flokkurinn varð minnsti stjórnarandstöðuflokkurinn. Flokkurinn tók þá nýja stefnu og nafn sem endurspeglaði stefnubreytinguna, Moderata samlingspartiet. Í kosningunum 1976 misstu Sósíaldemókratar þingmeirihluta sinn sem þeir höfðu haldið með stuttum hléum frá 1932 og tók Hægriflokkurinn þá þátt í myndun ríkisstjórnar með Miðflokknum undir forsæti Thorbjörn Fälldin. Árið 1981 sleit Hægriflokkurinn stjórnarsamstarfinu og í kjölfar kosninganna 1982 mynduðu sósíaldemókratar ríkisstjórn að nýju. Í kjölfar kosninganna 1991 mynduðu hægriflokkarnir að nýju ríkisstjórn, nú undir forsæti Carl Bildt, formanns Hægriflokksins.
Á landsfundi flokksins 2003 breytti flokkurinn enn um áherslur og Fredrik Reinfeldt tók við stjórn flokksins. Í kosningunum 2006 vann hann stórsigur, 26,23% atkvæða, stærsta kosningasigur sinn síðan 1928. Reinfeld varð í kjölfarið forsætisráðherra í samsteypustjórn hægriflokkanna. Í kosningunum 2010 bætti flokkurinn við sig, og fékk nú 30,06% atkvæða.
Pokaúlfar
Pokaúlfar (fræðiheiti: Thylacinidae) eru ætt pokadýra.
XML Events
XML Events eða XML-atburðir eru W3C-tilmæli sem fjalla um meðhöndlun atburða (til dæmis músarsmelli) í XML-skjölum.
XML-atburðir eiga (ólíkt DOM-atburðum) að vera óháðir tilteknum tækjum, innihaldi og skriftumáli. XML-atburðir eru notaðir í SVG frá útgáfu 1.2 og XForms.
Öngull
thumb|right|Allavega önglar Öngull er krókur sem beitu er krækt á og er notaður til fiskveiða. Öngullinn er venjulega festur á færi eða línu. Önglar eru oftast úr járni og með agnhaldi, en það er lítill broddur í bugi öngulsins sem kemur í veg fyrir að fiskurinn renni af. Tinfiskur er fiskur steyptur úr tini og er notaður sem agn á öngli, oftast þríkrækjum sem er öngull með þremur krókum.
Jólakveðjur Ríkisútvarpsins
Jólakveðjur Ríkisútvarpsins eru kveðjur, oftast frá ættingjum og vinum, sem lesnar eru í Ríkisútvarpinu (Rás 1) á Þorláksmessu. Kveðjurnar eru flokkaðar áður en þær eru lesnar. Hér áður fyrr voru almennar kveðjur lesnar fyrst, síðan kveðjur í sýslur, þá í kaupstaði í sýslunum og endað var á Reykjavík. Nú eru fyrst lesnar almennar kveðjur og óstaðbundnar, en síðan eftir klukkan sex kveðjur í sýslur landsins og almennar kveðjur og óstaðbundnar. Meiri hluti af Þorláksmessu á Rás 1 fer í lestur jólakveðja og í hugum margra eru jólakveðjurnar ómissandi þáttur í jólaundirbúningnum.
Manhattan
thumb|Kort sem sýnir Manhattan (með gulu) innan New York-borgar (sem sýnd er með gráu). thumb|Manhattan. Manhattan er minnsti en þéttbýlasti hluti New York-borgar í Bandaríkjunum. Manhattan-eyja er 51,8 km² en til hverfisins teljast einnig nálægar minni eyjar og vatnsyfirborð, samtals er Manhattanhverfi 87,5 km² stórt.
Manhattan er staðsett á samnefndri eyju, ásamt nokkrum minni eyjum í kring og litlu svæði á meginlandinu. Manhattan-eyja er aðskilin frá New Jersey af Hudsonfljóti, sem er stór og mikil á vestan eyjarinnar og frá Long Island/Brooklyn af East River, sem er sund á milli Long Island og Manhattan. Í norðri er það Harlem-fljót sem skilur að Manhattan og Bronx.
Um 1,7 milljón manna (2017) býr á Manhattan. Manhattan skiptist í allmörg hverfi og eru Harlem, Chinatown, Little Italy, Tribeca og Greenwich Village meðal þeirra.
Það var stjórnað af 58% glæpagengja, aðallega Bloods.
Frumbyggjar Ameríku voru búsettir á Manhattan áður en Evrópubúar komu þangað. Hollendingar keyptu Manhattan af þeim fyrir lítið fé og reistu þar vísi að borg, sem í upphafi hét Neuwe Amsterdam eða Nýja Amsterdam. Nafninu var svo breytt í New York eftir að Bretar náðu völdum á þessum slóðum.
Á Manhattan eru meðal annars Empire State-byggingin, viðskiptamiðstöðin Wall Street, Broadway og háskólarnir New York-háskóli og Columbia-háskóli. Neðst á Manhattan stóðu tvíburaturnarnir, World Trade Center, sem hrundu til grunna í hryðjuverkaárás þann 11. september árið 2001. Í stað þeirra var byggður turninn One World Trade Center. Margir sögulegir skýjakljúfar eru í borgarhlutanum, til að mynda Flatiron-byggingin og Chrysler-byggingin.
Á Manhattan eru nokkrir almenningsgarðar og er Central Park þeirra þekktastur og stærstur.
Urbana (Venetó)
Urbana er borg í Venetó í Ítalíu. Þar búa 2.335 manns (2010).
Kenning
Kenning (enska: theory) er safn tengdra fullyrðinga til að skýra eða skilja. Einnig er hægt að skilja hugtakið sem „staðfesta hugmynd okkar um veruleikann og um tengsl milli fyrirbæra“.
Notkun í aðferðafræði og tölfræði
Í aðferðafræði og tölfræði er talað um núlltilgátu (H0) annars vegar og aðaltilgátu (H1) hins vegar. Núlltilgátan segir til um að engin tengsl séu á milli þeirra breyta sem í hlut eiga. Aðaltilgátan er aftur á móti að þessi tengsl séu til staðar.
Kenning er vel rökstudd hugmynd um hvernig eitthvað er (til dæmis líffræðikenning eða sagnfræðikenning) eða hvernig eitthvað eigi að vera (til dæmis siðfræðikenning). Kenning er venjulega talin vera betur rökstudd og traustari en tilgáta, sem segja má að sé upplýst ágiskun. Í raunvísindum er kenning tækniheiti yfir tilgátu sem ítrekað hefur staðist raunprófanir og þykir þá lýsa viðfangi sínu vel. Vísindalegar kenningar verða að vera hrekjanlegar, þ.e. skilyrðin sem uppfylla þarf til þess að hrekja kenninguna þurfa að vera tilgreind.
Kenning í kveðskap
Kenning í skáldfræðilegum skilningi er þegar eitt er kennt við annað til þess að fá út nýja merkingu. Þá er notast við kennilið (í nefnifalli) og myndlið (í eignarfalli). Dæmi: Skip eyðimerkurinnar. Skip er í nefnifalli og verður þess vegna kenniliðurinn. Eyðimerkurinnar er í eignarfalli og verður þar af leiðandi myndliðurinn. Skip merkir farartæki á sjó en þegar „eyðimerkurinnar“ er bætt aftan við fáum við út nýja merkingu (hér er átt við úlfalda). Fleiri dæmi geta verið: Glyt Gnitaheiðar (Gull) geira gnýr (orrusta) eða nemandans lifibrauð (námsbækur)
Stríð Englands og Hollands
thumb|right|Árásin á Medway, málverk eftir [[Pieter Cornelisz van Soest.]] Stríð Englands og Hollands voru fjórar styrjaldir milli Hollenska lýðveldisins annars vegar og Enska samveldisins og Enska konungdæmisins hins vegar á 17. og 18. öld. Fyrsta stríð Englands og Hollands stóð frá 1652 til 1654 og hófst vegna verslunar Hollendinga við nýlendur Englands í Nýja heiminum. Þessu stríði lauk með sigri Englands. Annað stríð Englands og Hollands stóð frá 1665 til 1667 og hófst líka vegna yfirburða Hollendinga í milliríkjaverslun. Því stríði lauk með sigri Hollendinga. Þriðja stríð Englands og Hollands braust út aðeins fimm árum síðar þar sem Karl 2. Englandskonungur hafði skuldbundið sig til að styðja Loðvík 14. Frakkakonung gegn Hollendingum í Stríði Frakklands og Hollands. Hollenska flotanum tókst að koma í veg fyrir innrás Englendinga. Þegar Vilhjálmur 3. rændi völdum í Englandi í Dýrlegu byltingunni 1688 lauk þessum átökum milli ríkjanna í bili. Fjórða stríð Englands og Hollands hófst vegna stuðnings Hollendinga við uppreisn Bandaríkjanna gegn Bretlandi og stóð frá 1780 til 1784. Bretar höfðu mikla yfirburði í sjóhernaði á þeim tíma og Hollendingar biðu afgerandi ósigur. Friðarsamningarnir sem gerðir voru auðvelduðu Bretum að styrkja nýlenduveldi sitt í Austur-Indíum.
Joachim Löw
thumb|left|HM 2014 Joachim „Jogi“ Löw (fæddur 3. febrúar 1960 í Schönau im Schwarzwald) er þýskur knattspyrnuþjálfari og fyrrverandi leikmaður. Síðan árið 2006 hefur hann þjálfað þýska landsliðið. Hann ákvað að hætta sem landsliðsþjálfari eftir EM 2021.
Sem knattspyrnumaður spilaði Löw m.a. með Stuttgart (1980-1981) Eintracht Frankfurt (1981–1982) og SC Freiburg (1985–1989). Hann byrjaði að þjálfa hjá félaginu FC Winterthur í Sviss árið 1994. Árið 2006 var hann ráðinn til starfa hjá þýska landsliðinu, en var þar aðstoðaþjálfari frá júlí árið 2004. Árið 2014 tókst honum að stýra liðinu til heimsmeistaratitils á HM 2014.
Bellóna
250px|thumb|Brjóstmynd af Bellóna eftir Jan Cosyn
Bellóna (frá latínu bellum „stríð“), einnig kölluð Dúellóna (frá eldri latínu duellum „stríð“), var gyðja stríðs í trúarbrögðum Rómveldis.
Listi yfir bein í beinagrind mannsins
Listi yfir bein í beinagrind mannsins. Í beinagrind fullorðins manns eru 206 bein, en þau eru 270 við fæðingu. Með tíma bræða sum beinanna saman. Hér eru lítil bein eins og sesambein og hljóðbein (litlu beinin í eyranu) ekki talin með.
Oft er vísað í töluna 206 þegar talað er um fjölda beina í mannslíkamanum, en það er frekar sérkennilegt hvernig komst er að þessari tölu. Beinafjöldinn svarar til fullorðins einstaklings, en fjöldi beina í beinagrindinni er mismunandi eftir aldri. Nokkur bein sameinast, en venjulega lýkur þessum ferli á þriðja áratugi lífsins. Auk þess eru andlitsbein og höfuðkápubein talin sér, þó að þau séu eðlilega sameinuð. Nokkur sesambein, svo sem baunarbein, teljast með, en önnur ekki.
Í einstaklingum geta verið fleiri eða færri bein samkvæmt líffærafræðilegum breytileika. Meðal algengustu afbrigðanna eru auka rifbein og lendaliðir. Fjöldi sesambeina er líka mismunandi eftir einstaklingum.
Bein
Heitin eru gefin fyrir á íslensku, en víðs vegar um heiminn eru latnesk fræðiheiti notuð.
Pamela Anderson
Pamela Denise Anderson (f. 1. júlí 1967 í Ladysmith) er bandarísk-Kanadískur leikkona, söngkona og þúsundþjalasmiður. Hún er hvað þekktust fyrir hlutverk sitt í þáttaröðunum Baywatch. Hún hefur unnið mikið fyrir Playboy sem fyrirsæta og leikkona. Hún er grænmetisæta og styður dýraverndunarsamtökin Peta. Hún hefur verið gift þrisvar og hafa öll hjónaböndin verið ófarsæl. Fyrsta var við Tommy Lee. Það stóð yfir í um þrjú ár eða frá 1995-1998. Hin tvö entust bæði í eitt ár eða frá 2006-2007 og 2007-2008.
Glæður
Glæður (fræðiheiti: Xanthoria) er ættkvísl fléttna af glæðuætt. Glæður hafa blaðkennt þal sem inniheldur gula litarefnið parietín. Þannig er auðvelt að greina þær frá merlum sem hafa hrúðurkennt þal.
Á Íslandi finnst aðeins ein tegund af glæðum, veggjaglæða (X. parietina). Áður voru fleiri ættkvíslir taldar til ættkvíslar glæða en nýlega hafa erfðafræðirannsóknir leitt í ljós að þær tilheyra öðrum ættkvíslum og þær hafa því verið greindar frá glæðum. Á Íslandi eru fjórar tegundir sem áður flokkuðust til ættkvíslar glæða en hafa nýlega verið greindar frá glæðum en bera enn heiti sem endar á -glæða. Þær eru klettaglæða (Rusavskia elegans), hellisglæða (R. sorediata), reyniglæða (Polycauloina polycarpa) og fuglaglæða (P. candelaria).
Evrasía
right|thumb|Evrasía Evrasía er landsvæði sem samanstendur af heimsálfunum Evrópu og Asíu. Stundum er svæðið talin ein heimsálfa, stundum ein ofurheimsálfa og stundum er það talið hluti af ofurheimsálfu ásamt Afríku. Evrasíski jarðskorpuflekinn nær yfir alla Evrópu og mestan hluta Asíu fyrir utan Indlandsskaga og Arabíuskaga, um helming Íslands og allra austasta hluta Síberíu. Evrasía er einnig notað í alþjóðastjórnmálum sem hlutlaus leið til að tala um samtök eða mál sem tengjast fyrrum Sovétríkjum.
1681
Atburðir
thumb|right|Fyrstu drög að stjórnskipan Pennsylvaníu eftir William Penn frá því um 1681.
Molly of Denali
Molly of Denali er bandarískur og kanadískur teiknaður sjónvarpsþáttur, búinn til og framleiddur af Atomic Cartoons og WGBH Kids fyrir PBS Kids og CBC Television.og TG4 RUV RTE Jr Hann var forsýndur 15. júlí 2019.fryir Rúv og Ríkisútvarpið 2020
Listi yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða
thumb|right|400px|Heimskort sem sýnir VÞL-gildi fyrir 2019: Listi yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða sýnir röð landa eftir [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða sem kemur út í árlegum skýrslum Þróunaráætlunar Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1993.
Vísitalan um þróun lífsgæða (VÞL) ber saman tekjur, heilsu, lífslíkur, læsi, menntun og lífsgæði landa um allan heim. Hún er notuð sem mælikvarði á velferð, sérstaklega velferð barna, og þróun landa. Hún er líka notuð til að mæla þau áhrif sem efnahagsstefna hefur á lífsgæði fólks. Vísitalan var þróuð árið 1990 af pakistanska hagfræðingnum Mahbub ul Haq og indverska hagfræðingnum Amartya Sen. Hugmyndin var að taka tillit til fleiri þátta en vergrar landsframleiðslu þegar lönd og tímabil eru borin saman. Hún hefur verið gagnrýnd fyrir að taka ekki tillit til ójöfnuðar innan landa.
Listi yfir öll lönd
Listinn nær yfir 193 af aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna, auk Palestínuríkis og Hong Kong. Sex aðildarríki, Mónakó, Naúrú, Norður-Kórea, San Marínó, Sómalía og Túvalú, eru ekki metin. Önnur lönd sem ekki eru aðildarríki Sameinuðu þjóðanna, eins og Vatíkanið, Kosóvó, Makaó og Taívan, eru heldur ekki metin.
SMÁÍS
SMÁÍS (Samtök myndrétthafa á Íslandi) voru stofnuð 1992 til að gæta hagsmuna rétthafa myndefnis á Íslandi.
Félagsmenn samtakanna höfðu rétt til dreifingar á meirihluta kvikmynda- og sjónvarpsefnis og tölvuleikja á íslenskum markaði. Félagsmenn voru kvikmyndahús, helstu útgefendur kvikmynda- og sjónvarpsefnis, sjónvarpsstöðvar og helstu dreifingaraðilar tölvuleikja. SMÁÍS var samstarfsaðili Motion Picture Association á Íslandi.
Árið 2014 kærði SMÁÍS framkvæmdastjóra samtakanna fyrir fjárdrátt. Samtökin voru í kjölfarið lögð niður. Ný samtök rétthafa, Félag rétthafa í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði, voru stofnuð til að taka við hlutverki þeirra.
Meðlimir
Meðlimir samtakana voru:
Lögsóknir
Smáís stóð fyrir einni lögsókn gegn Torrent.is
Canonical XML
Canonical XML eða staðal-XML er staðalform XML. Hugmyndin er að auðvelda samanburð á XML-skjölum með því að staðla þau (samræma til dæmis leturbil, línubil, gæsalappir o.s.frv.). Canonical XML-skjöl notast við UTF-8-stafasettið, tákna línubil með 0x0A, eru með samræmd stafabil í eigindum, nota ekki CDATA-kafla og nota ekki einstæð tög heldur alltaf bæði upphafs- og endatög, sem dæmi.
Arfurinn - Vitskerti prófessorinn
Arfurinn - Vitskerti prófessorinn var fyrsta bók Frosks útgáfu um Sval og Val, þótt hún sé merkt númer tvö í ritröðinni. Hún hefur að geyma tvær sögur frá upphafsárum Franquins auk styttri skrítla. Bókin er óvenjuleg að því leyti að hún er ekki bein þýðing á erlendri Svals og Vals-útgáfu, heldur eru þar valdar saman sögur sem ekki hafa verið birtar saman á bók á öðrum tungumálum.
Söguþráður
Arfurinn (franska: L'Héritage) er fyrri aðalsagan. Hún hefst á að Svalur fær tilkynningu um andlát gamals frænda og heldur til fundar við lögfræðing sem upplýsir að arfurinn sé gamalt sveitasetur. Svalur og Valur kanna húsið sem virðist allt hið draugalegasta. Í ljós kemur þó að ekki er um reimleika að ræða heldur gamlan starfsmann frændans sem er á höttunum eftir fjarsjóðskorti. Svalur og Valur yfirbuga starfsmanninn svikula og halda sjálfir í fjarsjóðsleit til Afríku, með tvo glæpamenn sem ágirnast fjársjóðinn á hælunum.
Í Afríku komast félagarnir í tæri við sérlundaðan landkönnuð með tamda górillu sem einkaþjón. Saman halda þeir í fjársjóðsleit og lenda í útistöðum við fjölmörg dýr merkurinnar. Þeir eru gripnir af mannætum, en svo heppilega vill til að drykkfelldur töfralæknirinn í villimannaþorpinu reynist gamall vinur frænda Svals og vörslumaður fjársjóðsins. Vonbrigði þeirra verða mikil þegar í ljós kemur að fjársjóðurinn reynist ógnarmiklar birgðir af viskí. Í sömu andrá koma skúrkarnir aðvífandi. Eftir nokkur átök kviknar í áfengislagernum sem springur í loft upp ásamt glæpamönnunum.
Svalur á ströndinni er safn af fjórum stuttum skrítlum, hver upp á eina blaðsíðu sem birtust í Teiknimyndablaðinu Sval. Í þeim öllum eru Svalur og Valur staddir á baðströnd en lenda í vandræðum með óþæg börn, flugdreka og óstýrilátar skepnur.
Vitskerti prófessorinn (franska: Radar le robot) er seinni aðalsagan. Svalur og Valur eru staddir í smáþorpi sem haldið er í heljargreipum af mannlausri bifreið sem brunar um strætin. Í ljós kemur að bílnum er fjarstýrt af Samovar, sturluðum vísindamanni í nágrenninu. Vísindamaðurinn kynnir Sval fyrir uppfinningum sínum, fullkomnu vélmenni sem gengur undir nafninu Radar og dómsdagsvél sem ætlað er að brenna andrúmsloft jarðar. Svalur og Valur hindra vísindamanninn í að tortíma veröldinni og endar hann að lokum meðvitundarlaus á spítala. Vélmennið Radar reynir að koma fram hefndum en félögunum tekst að tortíma vélinni.
Upprunaleg útgáfa
Fyrsta bókin í ritröðinni nefndist Arfurinn eða L'Héritage og hefur að geyma samnefnt ævintýri. Vitskerti prófessorinn eða Radar le robot var titilsaga bókar númer tvö. Þar sem sögur þessar birtust hvor á eftir annarri í Teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1946-47 má segja að röðin sé réttari hjá Froski útgáfu en Dupuis.
Útgáfuupplýsingar
Arfurinn - Vitskerti prófessorinn var gefin út af Froski útgáfu árið 2013. Jean Antoine Posocco, eigandi útgáfunnar sá um uppsetningu og handskrift. Anita K. Jónsson er skráð fyrir íslenskri þýðingu.
Bókin var endurprentuð árið 2017, með örlitlum breytingum, til dæmis með lagfæringu á málfari.
Klettareynir
Sorbus scopulina er tegund af reyni sem er upprunnin frá vestur Norður Ameríku, aðallega í Klettafjöllum. Enska heiti tegundarinnar 'Greene mountain-ash', er til heiðurs Amerískum grasafræðingi; Edward Lee Greene. Í Cascadefjöllum og norðvesturhluta útbreiðslusvæðis hans, kallast hann "Cascade Mountain-ash", og er stundum skráður sem ''Sorbus scopulina var. cascadensis''.
Þróunarbanki Afríku
250px|thumb|Einkennismerki þróunarbanka Afríku
Þróunarbanki Afríku (enska: African Developement Bank, skammstafað AfDB, franska: Banque Africaine de Développement, skammstafað BAD) er afrískur þróunarbanki. Höfuðstöðvar bankans eru í Abidjan á Fílabeinsströndinni.
Brothættar byggðir
Brothættar byggðir er verkefni Byggðastofnunar sem hófst árið 2014. Markmiðið er að styðja við byggð og stöðva fólksfækkun í smærri byggðakjörnum og sveitum á Íslandi.
Meðal staða sem flokkaðir hafa verið undir brotthætta byggð eru:
Kampýlóbakter
Kampýlóbakter (latína: Campylobacter) er algengur gerill sem smitar bæði menn og dýr. Margar tegundir eru til en Campylobacter jejuni er algengasta orsök sýkinga í mönnum en mun sjaldgæfari eru Campylobacter coli og Campylobacter lari. Sýkingar hafa oft komið upp í alifuglabúum. Árið 1999 kom upp faraldur á Íslandi sem rakinn var til kampýlóbakter sýkingar í kjúklingum. Meðgöngutími sýkingar er oftast 2-4 dagar en getur verið frá 1-7 sólarhringum.
Íransþing
thumb|right|Þingsalur íranska þingsins. Íransþing, Majlis eða formlega íslamska ráðgjafarþingið (persneska: مجلس شورای اسلامی‎‎ Majles-e Showrā-ye Eslāmī) er löggjafarþing Írans. Það er skipað 290 þingmönnum. Þar af eru fjórtán sæti frátekin fyrir trúarlega minnihlutahópa. Þingið var sett á stofn í stjórnarskrá Írans frá 1906 og sat upphaflega í tveimur deildum. Konur fengu kosningarétt og kjörgengi til Íransþings í Hvítu byltingunni árið 1963. Eftir írönsku byltinguna 1979 var öldungadeildinni skipt út fyrir Vaktmannaráðið sem hefur neitunarvald gagnvart löggjöf þingsins á grundvelli stjórnarskrárinnar og íslamskra laga.
Fram og aftur blindgötuna
Upptökur fóru fram í Hljóðrita Hf í júlí 1976. Upptökumaður var Tony Cook.
Lagalisti
Lög og textar: Megas (nema annað komi fram)
Hlið A
Hlið B
Hljóðfæraleikur
Hönnun umslag: Megas og Hrím hf
Ljósmyndir: Ragnar Th. Sigurðsson
Upptökumaður: Tony Cook
Hljóðblöndun: Pálmi Gunnarsson, Sigurður Karlsson, Megas og Tony Cook
Platan var upprunalega gefin út af Hrím hf.
Högna Sigurðardóttir
Högna Sigurðardóttir (6. júlí 1929 - 10. febrúar 2017) var íslenskur arkitekt sem bjó og starfaði í París.
Högna fæddist í Vestmannaeyjum en lést í Reykjavík.
Foreldrar hennar voru Sigurður Friðriksson og Elísabet Hallgrímsdóttir. Högna átti tvær dætur þær Sólveigu Anspach (1960-2015) kvikmyndaleikstjóra og Þórunni Eddu Anspach (1964).
Petter Northug
Northug varð Norgesmeistari í 30 km skíðagöngu í janúar 2006. Þar þurfti hann að glíma við Frode Estil á síðustu metrunum en hafði þann síðarnefnda rétt áður en farið var yfir marklínuna.
Högna Sigurðardóttir
Ferill
Högna ákvað ung að árum að leggja arkitektúr fyrir sig. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og hélt að því loknu til Parísar árið 1949 og varð fyrsti Íslendingurinn til að leggja stund á nám við listaskólann École des beaux-arts. Hún útskrifaðist þaðan árið 1960 og hlaut viður­kenn­ingu skól­ans fyr­ir loka­verk­efni sitt og það tryggði henni starfs­rétt­indi í Frakklandi og í kjölfarið opnaði hún teiknistofu í París. Eitt af fyrstu verkum hennar var hönnun íbúðarhúss að Bústaðabraut 11 í Vestmannaeyjum og var það fyrsta húsið á Íslandi sem teiknað var af konu. Húsið eyðilagðist í eldgosinu árið 1973.
Petter Northug
Hann var ekki valinn í ólympíulið Norðmanna fyrir Vetrarólympíuleikana 2006 en þess í stað hneppti hann fjögur gull á HM yngri keppenda í Slóveníu. Þar vann hann tvöföldu eltigönguna, sprettganginn og 10 km í klassískum stíl. Auk þess var hann í sigurliði Norðmanna í boðgöngu.
Högna Sigurðardóttir
Ferill
Starfsvettvangur Högnu var í París en hún hélt góðum tengslum við Ísland og teiknaði fjögur einbýlishús sem risu á Íslandi, þar á meðal er eitt þekktasta verk hennar, húsið að Bakkaflöt 1 í Garðabæ en það teiknaði hún fyrir hjónin Ragnheiði Jónsdóttur myndlistarkonu og Hafstein Ingvarsson tannlækni. Byggingin hefur oft verið til umfjöllunar í erlendum fagritum á sviði hönnunar og arkitekturs og var hún valin ein af 100 merkustu byggingum 20. aldar í norður- og miðhluta Evrópu í útgáfu alþjóðlegs yfirlitsrits um byggingarlist. Húsið var friðað árið 2009 og árið 2019 valdi BBC það sem eitt af tíu draumahúsum byggð á síðustu öld.
Önnur hús hér á landi sem Högna teiknaði eru Bústaðabraut 11 í Vestmannaeyjum, Hrauntungu 23 og Sunnubraut 37 í Kópavogi og Brekkugerði 19 í Reykjavík. Högna teiknaði einnig tillögu að Sundlaug í Kópavogi og almenningsgarð að Rútstúni í Kópavogi en þeir tillögur komust aldrei til framkvæmda, sama er að segja um tillögur hennar að kapellu í Vestmannaeyjum og sumarhúsabyggð Landsbankans við Álftavatn.
Teikningasafn Högnu er nú í eigu Listasafns Reykjavíkur en hún ánafnaði það listasafninu.
Furia infernalis
Furia infernalis var dýr sem menn héldu að væri til í norður-Svíþjóð og Finnlandi og einnig á Líflandi á 18. og 19. öld. Dýrið var sagt líkjast maðki eða skordýri. Furia infernalis var hluti af þjóðtrú í áðurnefndum löndum, en það fékk einnig fræðilega meðhöndlun vísindamanna, þar á meðal í ritum eftir þá Daniel Solander og Carl von Linné. Hingað til hafa ekki fundist neinar sannanir um tilvist dýrsins. Dýrið var talið orsaka sjúkdóma, en þeir sjúkdómar hafa verið útskýrðir með öðrum hætti.
Vísindamenn og Furia infernalis
Fyrsta fræðilýsing á dýrinu gerði hinn sænski grasafræðingur Daniel Solander í Universal-Lexikon der Gegenwart und Vergangenheit. Eftir það var dýrið nefnt af fleiri vísindamönnum. Carl von Linné nefnir t.d. að hann hafi verið bitinn af dýrinu nálægt Lundi, árið 1728. Hann lýsir síðan dýrinu í Systema naturae, og í þýsku alfræðiriti læknisfræðinnar, sem út kom árið 1830, er von Linné nefndur sem höfundur fræðiheitisins, Furia infernalis.
Lýsing á dýrinu
Í öllum þessum ritum er dýrinu lýst sem smásæju skordýri eða maðki og dýrið sagt „aðeins nokkrar línur“ að lengd og ekki þykkra en hár. Dýrið átti að vera alsett nöbbum eða göddum með agnhaldslíkum broddum. Dýrið var sagt lifa í trjám eða blautlendi og flutti sig um set með vindinum. Ritin nefna einnig að menn eða önnur stór dýr geta átt það á hættu að dýrið bíti eða þrengi sig inn í líkamann gegnum húðina og vöðvana. Í fyrstu var bitið sagt vera lítill rauður blettur á húðinni, en síðan tæki sig upp kolbrandur (holdfúi), hálseymsli og vöðvaviprur og meðvitundarleysi, en síðan hlyti fórnarlambið sársaukafullan dauðdaga. Carl von Línne mælir með að hinn sýkti líkamspartur sé skorinn af, en samkvæmt sænskri náttúrulækningu átti að leggja draflaost á bitsárið þannig að dýrið gæti flutt sig yfir í ostinn.
Sjúkdómsgreiningar
Um leið og þjóðtrúin og fræðin héldu fram tilvist þess voru til vísindamenn sem voru efins. Johann Friedrich Blumenbach og Karl Asmund Rudolphi lögðu lítinn trúnað á tilvist Furia infernalis. Þeir útskýrðu sjúkdómseinkennin, sem talin voru orsök af biti dýrsins, sem þrota af völdum skordýrabits, blóðsýkingu eða staðbundna líkamssvörun við smitsjúkdómum eins og bólusótt eða miltisbrandi
Karlakór Reykjavíkur - Lög Sigvalda Kaldalóns
Karlakór Reykjavíkur er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni syngur Karlakór Reykjavíkur fjórtán lög eftir Sigvalda Kaldalóns. Stjórnandi. Páll P. Pálsson. Einsöngvarar. Guðrún Á. Símonar, Sigurður Björnsson, Jón Sigurbjörnsson og Friðbjörn G. Jónsson. Hljóðritun fór fram í Háteigskirkju í Reykjavík í  Desember 1970 og Janúar 1971 undir stjórn Péturs Steingrímssonar.
Kristjana Arngrímsdóttir
right|thumb|Hljómdiskurinn Í húminu frá 2005 right|thumb|Hljómdiskurinn Þvílík er ástin frá 2000 right|thumb|Hljómdiskurinn Tangó fyrir lífið frá 2011 Kristjana Arngrímsdóttir er frá Dalvík (f. 1961) söngkona og er búsett í Svarfaðardal. Hún hóf söngferil sinn í Tjarnarkvartettinum ásamt með Kristjáni Eldjárn Hjartarsyni, eiginmanni sínum, Hjörleifi Hjartarsyni og Rósu Kristínu Baldursdóttur. Eftir að kvartettinn var leystur upp hóf Kristjana sólóferil og hefur haldið ótal tónleika og gefið út hljómdiska í samstarfi við fjölmarga tónlistarmenn.
Hljómdiskar
Hljómdiskar með Kristjönu Arngrímsdóttur:
- Með Tjarnarkvartett - Sólódiskar
Christian Pulisic
Christian Mate Pulisic''' er bandarískur knattspyrnumaður sem spilar fyrir AC Milan og bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu. Pulisic hóf atvinnumannaferilinn hjá Borussia Dortmund 17 ára gamall árið 2016. Hann varð dýrasti bandaríski leikmaður allra tíma þegar hann hélt til Chelsea árið 2019. Pulisic er króatískur í föðurætt.
Borgarfjarðarbrúin
thumb|right|Borgarfjarðarbrúin
Borgarfjarðarbrúin er 520 metra löng tvíbreið brú yfir Borgarfjörð við Borgarnes. Brúin var opnuð 13. september árið 1981. Hringvegurinn liggur um brúna en hún stytti hann um 11 kílómetra. Borgarfjarðarbrúin er næstlengsta brú landsins eftir aðeins Skeiðarárbrúnni.
Ópersónuleg sögn
Ópersónuleg sögn (stundum einnig nefnt einpersónuleg sögn) er tegund sagnorða sem lagar sig ekki að því fallorði sem hún stendur með (þ.e.a.s. breytir aldrei um form). Ópersónuleg sögn er alltaf greind í þriðju persónu eintölu, frumlagsígildi sagnarinnar er ætíð í þolfalli (og kallast þá þolfallsfrumlag), þágufalli (og kallast þá þágufallsfrumlag) eða örsjaldan í eignarfalli (og kallast þá eignarfallsfrumlag).
Ópersónulegar sagnir búa yfir vissri rökfræði. Segjum sem svo að ísjaka reki vestur með landinu. Sögnin að reka er í þessu tilfelli ópersónuleg. Ekki er sagt: ísjaki rak o.s.frv. af þeirri einföldu ástæðu, að ísjakinn rak ekki nokkurn skapaðan hlut, hvorki aftur á bak né áfram. Hann var ekki gerandi þess verknaðar sem sögnin að reka felur í sér. Hann var þolandi verknaðarins, enda er ísjakinn í þolfalli. Það er m.ö.o. einhver ópersónulegur kraftur sem rak ísjakann (í þessu tilfelli líklega hafstraumur og/eða vindur) vestur með landinu. Af sömu ástæðu segjum við: bátinn rak (ekki báturinn) að landi, skýin bar (ekki báru) yfir bæinn, mig (ekki ég) bar af réttri leið. Ópersónulegar sagnir sem taka ekki með sér frumlag kallast oft veðursagnir þar sem þær eru oft notaðar til að lýsa veðri (dæmi nú birtir til, í dag snjóar en í gær rigndi, það frystir).
Dæmi
Sögnin að minna eitthvað (frumlagsígildi sagnarinnar að "minna" er í þolfalli):
Aðrar ópersónulegar sagnir með þolfalli:
Nokkrar ópersónulegar sagnir með þágufalli:
Saga Ítalíu
thumb|right|[[Hringleikahúsið Colosseum í Róm.]] Saga Ítalíu er saga þess fólks sem byggt hefur Appennínaskagann sunnan Alpafjalla frá örófi alda, þótt nútímaríkið Ítalía hafi fyrst orðið til þegar flestöll ríkin á skaganum sameinuðust í eitt konungsríki árið 1861. Saga Ítalíu er því saga þess svæðis sem kallað hefur verið Ítalía frá því í fornöld og sem byggt hefur verið ýmsum þjóðum með ólíka menningu og tungumál, þótt saga þeirra sé að meira eða minna leyti samtvinnuð. Lengst af skiptist þetta svæði milli nokkurra ríkja sem ýmist voru sjálfstæð eða undir yfirráðum stærri ríkja. Á ýmsum tímum hefur saga Ítalíu haft mikil áhrif á sögu Evrópu og heimsins alls. Þar var miðja Rómaveldis sem þandist langt út fyrir Appennínaskagann á síðustu öldunum fyrir Krists burð, allt þar til Vestrómverska ríkið leystist upp vegna árása Germana á 5. öld, og þar hefur miðstöð kristinnar kirkju og síðar kaþólskrar trúar verið frá því á 2. öld til dagsins í dag. Á Ítalíu kom ítalska endurreisnin upp á 14. öld sem markar skil milli miðalda og nýaldar í sögu Evrópu.
Uppruni heitisins
Ýmsar tilgátur eru á reiki um uppruna heitisins yfir landið. Samkvæmt fornri arfsögn gaf Ítalos, konungur yfir Enótríu (suðurhluta Kalabríu) samkvæmt Aristótelesi, landinu þetta nafn. Heitið virðist með tímanum smám saman hafa verið notað um stærra landsvæði í norðurátt. Það var til dæmis látið ná yfir allt það land sem heyrði undir rómverska lýðveldið af ítölskum þjóðflokkum frá Abrútsi. Peningar með nafninu voru slegnir af bandalagi Sabína, Samníta og Úmbra sem kepptu við Rómverja um áhrif á 1. öld f.Kr. Á lýðveldistímanum var nafnið notað yfir land Rómar sem náði frá ánni Rubicon að Kalabríu, en á keisaratímanum náði það yfir allan skagann sem var skipt í ellefu héruð (regiones). Eftir fall Vestrómverska ríkisins urðu heitin Ítalía og Ítalir smám saman almennt nafn yfir landsvæðið og íbúa þess þegar talað var um þá sem heild.
Jarðsaga Ítalíu
thumb|right|Gervihnattamynd af Ítalíu. Á fornlífsöld var sá massi sem síðar myndaði Ítalíu sjávarbotn. Það var fyrst og fremst myndun Alpafjalla sem leiddi til þess sem í dag er Ítalía. Alpafjöll eru fellingafjöll sem mynduðust við árekstur fjögurra jarðfleka: Afríkuflekans, Evrasíuflekans, Indlandsflekans og Kimmeríu. Við þetta reis sjávarbotninn og myndaði fjallgarð á suðurströnd Evrasíuflekans. Þetta ferli hófst á krítartímabilinu en aðalmyndunartími fjallgarðsins var á paleósentímabilinu og eósentímabilinu.
Appennínafjöllin mynduðust einnig á krítartímabilinu sem framhald á Alpafjöllum í vesturátt og tengdu þau við Pýreneafjöll. Síðar tóku þau að sveiflast til suðurs eins og pendúll og tóku með sér hluta af evrópska meginlandinu. Þar sem þessi hluti færðist hægar en fjallgarðurinn slitnaði hann frá þannig að til urðu eyjarnar Sardinía og Korsíka fyrir um fimm milljón árum en milli þeirra og Appennínaskagans myndaðist Tyrrenahaf. Á þeim tíma var stór flói milli fjallgarðanna í norðaustri þar sem Pósléttan er nú.
Útþensla íss og eldvirkni á plíósentímabilinu, sem hófst fyrir rúmum fimm milljónum ára, mótuðu fjallgarðana frekar og hæðirnar við rætur Alpfjalla mynduðust þegar ísinn hopaði. Dalirnir sem ísinn myndaði fylltust af vatni og urðu stóru stöðuvötnin þrjú við rætur Alpafjalla; Gardavatn, Cómóvatn og Maggiore-vatn. Flóinn milli fjallgarðanna fylltist af seti og Pósléttan varð til. Eldvirknin á plíósentímabilinu átti líka þátt í að mynda fjöll eins og Monte Amiata og Sabatinifjöll. Virku eldfjöllin Etna (sem er í 3.329 metra hæð yfir sjavarmáli), Vesúvíus og Strombólí eru yngri.
Forsögulegur tími
thumb|right|Klettaristur frá nýsteinöld í [[Valle Camonica í Ítölsku Ölpunum.]] Forsögulegur tími í sögu Ítalíu nær frá þeim tíma þegar fyrstu menn settust að á svæðinu þar til fornöld hófst á 8. öld f.Kr. Talið er að menn hafi sest að á Appennínaskaganum þegar í upphafi pleistósentímabilsins fyrir 1,8 milljónum ára. Þetta tímabil einkenndist af reglubundinni framsókn og hopi jöklanna í Alpafjöllunum allt fram að lokum síðasta kuldaskeiðs fyrir um 10.000 árum. Forsaga Ítalíu er síðan venjulega rakin allt þar til Grikkir hófu að stofna nýlendur á Suður-Ítalíu á 8. öld f.Kr.
Steinöld
Elstu merki um menn hafa fundist í hellum og við vatnsbakka og eru um 800.000 ára gömul, frá fornsteinöld sem er langlengsta tímabilið í sögu mannsins. Þetta eru mest einföld steinverkfæri og dýrabein en stöku mannabein (af neanderdalsmönnum) hafa fundist á Mið- og Suður-Ítalíu og eru frá því fyrir upphaf síðasta kuldaskeiðs. Á lokastigum kuldaskeiðsins, frá því fyrir um 36.000 til 10.000 árum síðan, viku neanderdalsmennirnir smám saman fyrir nútímamönnum. Frá þeim tíma er að finna sívaxandi fjölda minja; kuml, dýrabein og steinverkfæri, sem verða smám saman flóknari að gerð. Einnig hafa fundist frá þessum tíma elstu merki um hellamálverk og litlar myndastyttur eins og Venus frá Savignano sem er talin vera um 25.000 ára gömul.
Á miðsteinöld (fyrir um 10.000 til 6.000 árum síðan) hlýnaði loftslagið enn meir. Steinverkfærin urðu smágerðari og jarðsetning varð ríkjandi greftrunaraðferð. Merki um menn frá þessum tíma hafa fundist um alla Ítalíu, frá ströndinni, sléttum og fjöllum.
thumb|right|Kort sem sýnir útbreiðslu leirkerja af Cardium-gerð norðan við Miðjarðarhafið á 6. og 5. árþúsundinu f.Kr.. Á nýsteinöld vék samfélag veiðimanna og safnara fyrir landbúnaði með kvikfjárrækt, vefnaði og leirkeragerð. Þetta stafaði af menningaráhrifum frá Mið-Austurlöndum. Með því að kortleggja gerðir leirmuna er hægt að gera sér góða hugmynd um þróun þessa tímabils. Notkun verkfæra úr kopar auk steinverkfæra hófst á síðari helmingi þriðja árþúsundsins f.Kr. og barst til Ítalíu frá austurhluta Miðjarðarhafsins og hafði í för með sér hnignun verkfæraframleiðslu úr tinnu. Frá þessum tíma eru elstu dæmin um stauraþorp á stóru vötnunum. Þessi stauraþorpamenning náði hátindi sínum á Bronsöld.
Bronsöld
Bronsöld hófst á Ítalíu við lok þriðja árþúsundsins f.Kr. og einkenndist af mikilli útbreiðslu málmvinnslu. Á þessum tíma komu fram Póladamenningin í Gardavatni og Terramaremenningin í suðurenda Pósléttunnar sem einkenndist af fastri búsetu og jarðrækt í litlum þorpum sem voru víggirt með stauravirkjum og síkjum. Appennínamenningin þróaðist í Mið- og Suður-Ítalíu og byggðist á kvikfjárrækt.
thumb|right|Leifar núraga á Sardiníu. Frá Bronsöld er einnig að finna stærri og varanlegri minjar eins og núraga, kúpulaga steinkofa á Sardiníu. Castellieri-menningin sem barst til norðausturhéraðanna frá Istríu reisti bæi víggirta með steinveggjum. Seint á Bronsöld barst síðan grafkerjamenningin til Ítalíu frá Mið-Evrópu og breiddist hratt út.
Járnöld
Járnöld hófst á Ítalíu í upphafi fyrsta árþúsundsins f.Kr. sem bein afleiðing af vaxandi viðskiptum við Föníkumenn og Grikki. Þeir fyrrnefndu stofnuðu kaupstaði á Sardiníu og vesturströnd Sikileyjar um 1000 f.Kr. en þeir síðarnefndu stofnuðu borgríki á Suður-Ítalíu og austur- og suðurströnd Sikileyjar á 8. og 7. öld f.Kr. Þessar nýlendur voru við ströndina en höfðu mikil menningarleg áhrif á öllum Appennínaskaganum.
Fornöld
Með grísku borgríkjunum, Magna Graecia, á 8. öld f.Kr. gekk fornöldin í garð á Ítalíuskaganum með ritaðri sögu, en í sögu Ítalíu er gjarnan miðað við stofnun Rómar 753 f.Kr. sem upphaf klassískrar fornaldar. Í raun er það þó ekki svo að til sé mikið af ritheimildum frá þessum tíma og flestar heimildir sem fjalla um sögu tímabilsins eru ritaðar mörgum öldum eftir þá atburði sem þær lýsa.
Í fornöld bjuggu margar þjóðir á Appennínaskaganum sem ætlað er að hafi flust þangað frá Austur- og Mið-Evrópu í nokkrum bylgjum frá miðri bronsöld allt þar til Keltar hófu að setjast að sunnan Alpafjalla á 4. öld f.Kr. Þessar þjóðir (til dæmis Venetar, Latínar og Sabellar) töluðu indóevrópsk mál og blönduðust þeim þjóðum sem fyrir voru og ekki töluðu indóevrópsk mál. Meðal þeirra þjóða sem ekki töluðu indóevrópsk mál má nefna Etrúra sem höfðu mikil áhrif á Róm og hinn latneska heim. Uppruni Etrúra er umdeildur þar sem sumir telja þá vera upprunna á Ítalíu en aðrir telja þá hafa flust þangað frá Mið-Austurlöndum.
Föníkumenn og Grikkir
thumb|right|Nýlendur Föníkumanna (gular) og Grikkja (rauðar). Um árið 1000 f.Kr. voru Föníkumenn mesta siglingaveldi Miðjarðarhafsins. Þeir reistu þétt net kaupstaða á helstu siglingaleiðum sínum, frá ströndum Portúgals til Líbanon. Meðal þeirra borga sem þeir stofnuðu eru Karalis (nú Cagliari) á Sardiníu og Ziz (nú Palermó) á Sikiley. Upphaflega voru þetta aðeins áfangastaðir á hinni mikilvægu siglingaleið til Spánar þar sem voru tin- og silfurnámur, en síðar, einkum eftir að mikilvægi Týrosar minnkaði vegna stöðugra árása Egypta, Persa og Makedóníumanna, uxu þær sem sjálfstæðar nýlendur.
Etrúrar
thumb|right|[[Steinkista etrúskrar hefðarkonu.]] Um 800 f.Kr. tók að myndast á Mið-Ítalíu, sérstök menning sem kennd er við Etrúra. Rómverjar kölluðu þetta samfélag Etrusci eða Tusci (þaðan kemur nafn héraðsins Toskana) en Grikkir Τυρρήνιοι (Tyrrhenioi - þaðan kemur nafn Tyrrenahafs). Um uppruna Etrúra er ekki vitað með vissu. Sumir telja að þeir hafi flust til Ítalíu frá Litlu Asíu en aðrir að þeir hafi verið afkomendur Villanovamenningarinnar sem stóð á sömu slóðum. Menning þeirra ber merki um gríðarleg áhrif helstu viðskiptaþjóða þeirra, Föníkumanna og Grikkja, og þeir þróuðu letur sem byggist á grísku letri. Þekking á máli þeirra er enn takmörkuð en vitað er að það var ekki indóevrópskt mál. Saga þeirra er einkum þekkt af ritum Grikkja og síðar Rómverja, sem í vissum skilningi litu á sig sem arftaka þeirra.
thumb|right|Etrúría. Etrúría var staðsett nokkurn veginn þar sem nú er héraðið Toskana en stækkaði á blómaskeiði Etrúra frá 8. til 6. aldar f.Kr. og náði þá yfir Pósléttuna og í suður meðfram ströndinni yfir hluta Latíum og Kampaníu. Etrúría var aldrei eitt ríki heldur bandalag sjálfstæðra borgríkja. Síðustu þrír konungar Rómar fyrir stofnun lýðveldisins (616-510 f.Kr.) eru sagðir hafa verið af etrúskum uppruna. Framrás þeirra til suðurs var stöðvuð af gríska einvaldinum Hieroni 1. frá Sýrakúsu í sjóorrustunni við Cumae í Napólíflóa árið 474 f.Kr. Árið 415 f.Kr. gerðust þeir bandamenn Aþeninga í Sikileyjarförinni þar sem þeir biðu aftur ósigur gegn Grikkjum. Eftir 5. öld f.Kr. hnignaði veldi Etrúra hratt og Rómverjar og Samnítar lögðu lönd þeirra smám saman undir sig.
Gallía hérna megin
Gallar hófu að leggja landsvæði Etrúra í Toskana undir sig á 4. öld f.Kr. Etrúrar óskuðu eftir aðstoð frá Róm sem sendi her gegn Göllunum. Fylkingarnar, undir stjórn Gallans Brennusar annars vegar og Rómverjans Quintusar Sulpiciusar hins vegar, mættust í orrustunni við Allium 18. júlí 380 f.Kr. Rómverjar biðu mikinn ósigur og leifar hersins flúðu til Rómar með Gallana á hælunum. Gallarnir rændu Róm en voru reknir burt af herforingjanum Camillusi. Ósigurinn leiddi til þess að Rómverjar endurskipulögðu her sinn og reistu Servíusarmúrinn til varnar. Hundrað árum síðar biðu Rómverjar aftur ósigur gegn Göllum í orrustunni við Aretíum og það var ekki fyrr en eftir orrustuna við Telamon 225 f.Kr. sem þeim tókst að leggja Norður-Ítalíu undir sig. Þegar Hannibal gerði innrás yfir Alpafjöll 218 f.Kr. gengu Gallar í lið með honum gegn Rómverjum. Síðustu gallversku bæirnir á Norður-Ítalíu gáfust ekki upp fyrr en á 1. öld f.Kr.
Rómaveldi
Sigrar Rómverja á Grikkjum, Föníkumönnum og Göllum á Ítalíuskaganum leiddu til áframhaldandi útþenslu inn í Gallíu (Frakkland og Spán), Grikkland og Norður-Afríku. Eftir sigur á Makedóníu og Selevkídaríkinu rétt fyrir miðja 2. öld f.Kr. varð Róm stórveldi við Miðjarðarhafið. Sigurinn á Grikkjum hafði þær afleiðingar að Rómaveldi tók upp helleníska menningu.
27 f.Kr. varð Oktavíanus einvaldur í Róm og fékk sæmdarheitið Augustus sem markar upphaf Rómverska keisaradæmisins. Eitt af því sem einkenndi keisaratímabilið var hnignun landbúnaðar og iðnaðar á Ítalíu sem þurfti að keppa við innflutning frá skattlöndunum. Eftir stutt blómaskeið undir stjórn Ágústusar keisara tók spilling að einkenna keisaraveldið. Einvaldar á borð við Tíberíus, Calígúla og Neró urðu frægir fyrir yfirgengilega lifnaðarhætti og grimmd. Á 2. öld ríktu nokkrir góðir keisarar á borð við Hadríanus og Markús Árelíus og Rómaveldi náði á þeim tíma mestri útbreiðslu.
Skipting Rómaveldis
thumb|right|Skipting Rómaveldis eftir dauða Þeódósíusar 1. árið 395.
Á 3. öld tók Rómaveldi hægt að hnigna sem lyktaði með skiptingu ríkisins í Austrómverska ríkið og Vestrómverska ríkið árið 293. Um leið gerði Díókletíanus Mílanó að nýrri höfuðborg ríkisins. Skiptingin var fest í sessi þegar Konstantínus mikli stofnaði Konstantínópel í Býsantíum á Grikklandi og gerði hana að nýrri höfuðborg. Um sama leyti jókst þrýstingur frá germönskum þjóðflokkum sem hófu að flytjast suður á bóginn frá Norður-Evrópu. Eftir lát Þeódósíusar 1. árið 395 var skipting Rómverska heimsveldisins orðin föst í sessi og Ítalía hluti af Vestrómverska ríkinu. 402 flutti hirð keisarans til Ravenna. 476 lagði Austurgotinn Ódóaker Ravenna undir sig og síðasti rómverski keisarinn, Rómúlus Ágústúlus, var neyddur til að segja af sér.
Miðaldir
thumb|right|Jústiníanus keisari og hirð hans á mósaíkmynd í býsönskum stíl í San Vitale í Ravenna. Fall Vestrómverska ríkisins árið 476 markar endalok fornaldar og upphaf miðalda í sögu Evrópu. Eftir endalok keisaranna kom upp stutt blómaskeið á Ítalíu undir stjórn gotneskra konunga sem voru að nafninu til undirkonungar keisarans í Konstantínópel. Býsantíum gerði tilraun til að sameina ríkin tvö á ný í Gotastríðinu um miðja 6. öld en opnaði með því ríkið fyrir innrás annars germansks þjóðflokks, Langbarða. Langbarðar voru flestir heiðnir eða arískt kristnir og voru þannig andsnúnir Páfagarði í Róm sem Býsantíum ríkti enn yfir. Afskipti Karlamagnúsar gerðu stofnun Páfaríkisins mögulega og urðu upphafið að reglulegum afskiptum Frakkakonunga af málefnum Ítalíu allt fram á 19. öld. Þau afskipti urðu einnig til þess að skapa fullan aðskilnað milli Norður-Ítalíu og Suður-Ítalíu sem hefur að ýmsu leyti haldist fram til dagsins í dag.
Miðaldir í sögu Ítalíu einkennast af nokkrum tímabilum hnignunar og endurreisnar. Hrun rómverska heimsveldisins og styrjaldirnar sem fylgdu í kjölfarið drógu mjög úr mætti landsins sem var ekki mikill fyrir eftir langt hnignunarskeið. Stórjarðeignir frá tímum Rómverja framleiddu samt ennþá umframmagn af landbúnaðarvörum sem var selt í bæjum og borgum og Rómarréttur var enn í gildi.
Langbarðar
Langbarðar voru germanskur þjóðflokkur sem á 5. áratug 6. aldar fluttist yfir Dóná og settist að í Pannóníu með stuðningi Jústíníanusar sem fékk þá til að berjast gegn Gepíðum. 560 tók Álfvini við konungdómi. Hann vann sigur á Gepíðum og giftist árið 566 Rósamundu dóttur konungs þeirra. Vorið 568 leiddi Álfvini Langbarða ásamt mörgum öðrum germönskum þjóðflokkum (Bæverjum, Gepíðum og Söxum) og Búlgörum, alls hálfa milljón manna, yfir Júlísku Alpana og gerði innrás í Norður-Ítalíu. Veldi Austrómverska ríkisins sem var enn að jafna sig eftir Gotastríðið hrundi á fáum árum. 572 féll Pavía í hendur Langbarða og varð höfuðborg ríkis þeirra á Ítalíu. Þeir lögðu líka undir sig Toskana og stór héruð á Mið-Ítalíu þar sem þeir stofnuðu hertogadæmin Spóletó og Beneventó. Býsans hélt yfirráðum sínum yfir borgunum Ravenna og Róm og nágrenni þeirra.