cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bayreuth
Lega
Bayreuth er í Oberfranken, mjög norðarlega í Bæjaralandi og um 30 km vestur af tékknesku landamærunum. Næstu borgir eru Nürnberg til suðurs (60 km) og Hof til norðurs (40 km).
Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Bayreuth er fjórskiptur skjöldur. Efst til hægri og neðst til vinstri eru tveir svartir birnir með rauðar kórónur. Tvær stikur liggja í kross yfir merkið. Stikurnar birtust fyrst 1429 og eru sennilega áhöld bónda, ef til vill fyrir skógarruðninga. Birnirnir tákna greifana í Nürnberg sem réðu yfir borginni áður fyrr.
Orðsifjar
Bayreuth hét áður Beierreut og Baierrute. Það er dregið af Bayern og Rute, sem merkir stika og vísar til þess að bændur ruddu skóga fyrir búsvæði. Upphaflegir íbúar voru sennilega komnir frá Bæjaralandi en í þá daga náði Bæjaraland ekki svona langt norður.
Söguágrip
thumb|Miðborg Bayreuth Bærinn byrjaði að myndast er skógar voru ruddir nálægt klaustri, ártal er óvisst. Bayreuth kemur fyrst við skjöl 1194 og er þá þorp. Engar heimildur eru til um það hvenær Bayreuth fékk borgarréttindi, en 1231 kemur fram í skjali að Bayreuth sé orðin borg (civitas). Árið 1260 erfðu Hohenzollern-greifarnir í Nürnberg borgina, sem lengi átti erfitt uppdráttar og kom lítið við sögu. Árið 1430 eyddu hússítar frá Bæheimi borginni nærri alveg. Ráðhúsið og allar kirkjur brunnu. Þetta var einn anginn af hússítastríðunum sem fylgismenn Jan Hus í Bæheimi stóðu fyrir. Árið 1528 urðu siðaskiptin í borginni, þ.e. aðeins tæplega 10 árum eftir að siðaskiptin hófust yfirhöfuð. Á 17. öld brann borgin tvisvar í stórbruna. Fyrst 1605 (137 hús af 251) og síðan 1621. Borgin varð prússnesk 1791 þegar baroninn Karl August frá Hardenberg erfði borgina. Árið 1806 hertóku Frakkar borgina. Napoleon seldi borgina, sem þar með varð hluti af konungsríkinu Bæjaralandi. Árið 1870 heimsótti tónskáldið Richard Wagner borgina í fyrsta sinn. Tveimur árum seinna hófst hann handa við að reisa þar nýtt óperuhús, sem rúmað gæti umfang tónverka hans. Wagnar var á þessum tíma orðinn mjög þekktur. Árið 1876 var húsið vígt og þar með hófst hin árlega Richard Wagner tónlistarhátíð í borginni, sem í dag er heimsþekkt. Árið 1945 varð borgin fyrir miklum loftárásum bandamanna. Stór hluti borgarinnar eyddist. Í apríl hertóku Bandaríkjamenn borgina bardagalaust. Árið 1971 var háskólinn í borginni stofnaður.
Richard Wagner tónlistarhátíðin
thumb|Festspielhaus Bayreuth er óperuhúsið sem Wagner lét reisa Richard Wagner tók ástfóstri við borgina Bayreuth og reisti þar tónlistarhús 1872-76, sem nýst gæti fyrir symfóníur, óperur og leikrit. Við opnunarhátíðina 1876 var verk hans, Niflungahringurinn, frumflutt. Meðal gesta voru Franz Liszt, Anton Bruckner, Pjotr Tchaikowsky, Edvard Grieg, Leo Tolstoi, Friedrich Nietzsche, Gottfried Semper, Vilhjálmur I keisari Þýskalands og Pétur II keisari Brasilíu. Næsta hátíðin fór fram 1882 en Wagner lést fáum mánuðum síðar. Eiginkona hans, Cosima, hélt hátíðinni gangandi, sem var haldin á fárra ára fresti. Frá og með 1933 var hátíðin haldin árlega, enda voru nasistar mjög hrifnir af tónlist Wagners. Milli 1943-1951 fór hátíðin ekki fram, sökum stríðsins og eftirmála þess, en síðan þá hefur hún verin haldin árlega á ný. Flest verk Wagners hafa verið flutt í tónlistarhúsinu, svo sem Niflungahringurinn, Tristan og Ísodd, Parsival, Meistarasöngvarinn frá Nürnberg, Tannhäuser, Lohengrin og Hollendingurinn fljúgandi. Hátíðin er skipulögð nokkur ár fram í tímann og er hátíðin fyrir 2015 þegar skipulögð.
Vinabæir
thumb|Vinabæir Bayreuth Bayreuth viðheldur tengslum við eftirfarandi vinabæi:
Burgenland er sambandsland í Austurríki og eru menningartengsl milli þess og Bayreuth.
Byggingar og kennileiti
thumb|Eremitage og gamli kastalinn
Fordæmisréttur
thumb|Á þessu korti eru lönd með fordæmisréttarkerfi merkt með bleiku litbrigði.
Fordæmisréttur (enska: common law) er réttarkerfi sem upprunnið er á Englandi og byggir á dómafordæmi sem megin réttarheimild þannig að fyrri ákvarðanir dómstóla hafa lagagildi. Þetta kerfi er skilgreint andspænis meginlandsréttinum þar sem vægi dómafordæma er almennt minna.
Í fordæmisréttarkerfi gildir að ef skorið hefur verið úr svipuðu máli með tilteknum hætti áður er dómstóllinn yfirleitt bundinn við þá ákvörðun (þetta nefnist stare decisis). Hins vegar ef málið er talið í eðli sínu frábrugðið eldri málum, og ekki er kveðið á um hvernig eigi að fara með slíkt mál í lögum, hefur dómarinn vald og skyldu til að skera úr málinu. Dómstóllinn leggur frá sér álit þar sem færð eru rök fyrir ákvörðuninni, sem er til þess valdandi að dómararar séu bundnir við það fordæmi í framtíðarmálum. Með þessum hætti er sköpuð venja sem hefur sama vægi og gildi og lög sem lögð eru fram af Löggjafarvaldinu og reglugerðir sem lagðar eru fram af framkvæmdarvaldinu.
Fordæmisréttarkerfið á rætur sínar að rekja til þess að Englandskonungar á miðöldum beittu sér fyrir samræmdri löggjöf og réttarfari á Englandi sem skyldi koma í stað ótal staðbundinna alþýðudómstóla og réttarregla. Með breska heimsveldinu dreifðist fordæmisréttur víðar um heim, en lagakerfi margra landa sem áður voru undir yfirráðum Bretar byggjast á fordæmisrétti ennþá daginn í dag.
Í dag býr um það bil þriðjungur heimsbúa í fordæmisréttarumdæmi, eða umdæmi þar sem notast er við fordæmisrétt í bland við önnur lagakerfi. Á meðal þessara landa eru Antígva og Barbúda, Ástralía, Bahamas, Bandaríkin (nema Louisiana), Bangladess, Barbados, Belís, Botsvana, Bretland (og hjálendur þess eins og Gíbraltar, í Skotlandi er þó notast við blandað kerfi), Dóminíka, Fijieyjar, Filippseyjar, Gana, Grenada, Gvæjana, Hong Kong, Indland, Ísrael, Jamaíka, Kamerún, Kanada (nema Québec), Kenýa, Kýpur, Líbería, Malasía, Malta, Mjanmar, Míkrónesía, Namibía, Nárú, Nýja-Sjáland, Nígería, Pakistan, Palá, Papúa Nýja-Gínea, Simbabve, Singapúr, Síerra Leóne, Suður-Afríka, Srí Lanka og Trínidad og Tóbagó.
Tindhólmur
thumb|Fimm tindar skaga fram úr Tindhólmi. thumb|Tindhólmur úr suðaustri. thumb|Úr fjarlægð. Tindhólmur er lítil óbyggð eyja í Færeyjum vestur af eyjunni Vágar og austur af eyjunni Mykines. Tindhólmur hefur fimm tinda: Ytsti, Arni, Lítli, Breiði og Bogdi. Eyjan er 0,65 ferkílómetrar að stærð og er hæsti punkturinn 262 metrar. Kindur eru settar á beit í eyjuna og eru tvö hús á henni.
Viktoría Bretadrottning
Viktoría Bretadrottning (Alexandra Viktoría) (24. maí 1819 – 22. janúar 1901) var drottning Bretlands (sameinaðs konungdæmis Englands, Skotlands og Írlands) frá 20. júní 1837 og keisaradrottning Indlands frá 1. janúar 1877. Hún ríkti í yfir sextíu ár, lengur en nokkur annar breskur þjóðhöfðingi þar til Elísabet 2. tók fram úr henni árið 2015, og er sá tími í sögu Bretlands kenndur við hana og kallaður Viktoríutímabilið. Á þessu tímabili var Bretland áhrifamikið nýlenduveldi á blómaskeiði Iðnbyltingarinnar sem olli gríðarlegum félagslegum, tæknilegum og hagfræðilegum breytingum í Bretlandi. Viktoría var síðasti þjóðhöfðingi Bretlands af Hannover-ættinni, þar sem sonur hennar, Játvarður VII, taldist vera af ætt eiginmanns hennar, Alberts prins, Saxe-Coburg-Gotha-ættinni.
Landvarnarflokkurinn
Saga
Árið 1902 virtist ætla að myndast þverpólitísk samstaða á Alþingi um samþykkt stjórnarskrárfrumvarps um heimastjórn. Róttækir andstæðingar frumvarpsins utan þings töldu að í því fælust ákvæði sem væru með öllu óásættanleg. Þeir efndu til almenns fundar í Reykjavík í ágúst sama ár þar sem frumvarpinu var mótmælt.
Í ársbyrjun 1903 tók félagsskapur Landvarnarmanna að fá á sig formlegri mynd. Það varð félag þeirra sem lengst vildu ganga í sjálfstæðisbaráttunni og heyrðust jafnvel raddir um fullan aðskilnað Íslands og Danmerkur. Hugmyndafræðilegur leiðtogi flokksins í fyrstu var Jón Jensson háyfirdómari og fyrrum Alþingismaður. Hann bauð sig fram til þings árin 1902 og 1903 en náði kjöri í hvorugt skiptið. Bróðir hans, Sigurður Jensson, sat hins vegar á þingi fyrir Barðstrendinga og gekk til liðs við hina nýju hreyfingu og varð þannig fyrsti fulltrúi Landvarnarflokksins á þingi
Kunnasti leiðtogi Landvarnarmanna meðal almennings var vafalítið skáldið Einar Benediktsson, sem barðist gegn stjórnarskrárfrumvarpinu í ræðu og riti. Á árinu 1903 hófu flokksmenn útgáfu tveggja blaða: Ingólfs og Landvarnar. Varð fyrrnefnda blaðið aðalmálgagn flokksins, fyrst undir ritstjórn Bjarna frá Vogi en síðar Benedikts Sveinssonar.
Þótt Landvarnarmenn ættu ekki marga fulltrúa í þingsölum náði stefna þeirra eyrum margra og höfðaði einkum til ungra manna. Flokksmenn voru áberandi á Þingvallafundi 1907 sem markaði upphafið að baráttunni gegn Uppkastinu sem Alþingiskosningarnar 1908 hverfðust um. Í kjölfarið Þingvallafundar var stofnað málfundafélagið Landvörn í Reykjavík undir formennsku Þorsteins Erlingssonar skálds. Þá var skipuð formleg flokksstjórn og var Guðmundur Hannesson læknir formaður hennar.
Fyrir kosningarnar 1908 mynduðu Landvarnarflokkur og Þjóðræðisflokkur bandalag. Buðu þeir fram undir merkjum Sjálfstæðisflokksins. Vann kosningabandalag þetta góðan sigur og náði mörgum þingmönnum. Úr röðum Landvarnarmanna voru þeir Ari Jónsson Arnalds, Bjarni frá Vogi og Benedikt Sveinsson allir kjörnir. Hins vegar skildu leiðir flokksins og forsprakkans Jóns Jenssonar í þessum kosningum, þar sem hann skipaði sér í sveit með stuðningsmönnum Uppkastsins.
Árið 1912 gengu Björn Jónsson og stuðningsmenn hans til liðs við Heimastjórnarflokkinn, þeir sem eftir sátu töldust áfram til Sjálfstæðisflokksins og var eftir það hætt að gera greinarmun á Þjóðræðismönnum og Landvarnarmönnum. Telst Landvarnarflokkurinn því úr sögunni.
Rannsóknaþjónustan Sýni
Rannsóknaþjónustan Sýni er íslensk fyrirtæki á sviði örverurannsókna fyrir matvælafyrirtæki og fóðurframleiðendur. Fyrirtækið sinnir örverumælingum eins og mats á ferskleika, efnagreiningar vegna næringargildismerkingar, aðstoð við uppsetningu og viðhald innra eftirlits og hreinlætiseftirlit ásamt því að veita ýmiskonar fræðslu og námskeið fyrir starfsfólk í matvæla- og fóðuriðnaði. Á prófunarstofu örverugreininga er boðið upp á örverugreiningar fyrir matvæla- og fóðuriðnað.
Rannsóknaþjónustan Sýni er eina einkarekna prófunarstofnunin á þessu sviði sem fengið hefur faggyldingu skv. IST EN ISO/IEC 17025 staðlinum fyrir algengustu efna- og örveruprófanir.
Þríforkur
thumb|right|[[Posídon með þrífork]] Þríforkur (Latína: tridens) er kvísl með þremur tindum og minnir nokkuð á heykvíslina. Þríforkurinn var vopn og veldissproti sjávarguðsins Posídons í grískri goðafræði og Neptúnúsar í rómverksri goðafræði. Þríforkurinn er sumstaður notaður við veiðar og honum beitt eins og ljósti.
Tenglar
hsb:Mórska bažička
Sveinjón
Sveinjón er íslenskt karlmannsnafn.
Lautarferð
350px|thumb|„A Pic-Nic Party“ (Veisla í lautarferðinni) eftir [[Thomas Cole, 1846]]
Lautarferð er ferð utandyra með nesti, yfirleitt í náttúrunni og með fjölda fólks.
Barbara Meier
thumb|right|Barbara Meier (2017) Barbara Meier (fædd 25. júlí 1986 í Amberg í Þýskalandi) er þýsk fyrirsæta.
Andri Rúnar Bjarnason
Andri Rúnar Bjarnason (fæddur 12. nóvember 1990) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með ÍBV.
Grindavík
Andri kom á láni til Grindavíkur í Inkasso deildinni frá Víking Reykjavík og hjálpaði liðinu upp í Úrvalsdeildina. Eftir tímabilið sagði hann upp samningi sínum við Víking og samdi við Grindavík. Hann tók Úrvalsdeildina með stormi sumarið 2017   og skoraði 19 mörk. Hann hirti gullskóinn eftirsóttarverða og jafnaði markamet í efstu deild og deilir því nú með Tryggva Guðmundssyni, Þórði Guðjónssyni, Pétri Péturssyni og Guðmundi Torfasyni.
Traci Dinwiddie
Traci Dinwiddie (fædd 22. desember 1973) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sitt sem miðillinn Pamela Barnes í Supernatural.
Einkalíf
Dinwiddie er fædd í Anchorage í Alaska og er af sýrlenskum og Cherokee uppruna. Hún hefur í mörg ár lært Vest-Afrískan trommuleik og hefur oft verið gestaspilari hjá hljómsveitinni Yeh Dede. Hún var áður hluti af hljómsveitinni The Groove Goddesses.
Ferill
Fyrsta hlutverk Dinwiddie var í sjónvarpsmyndinni Target Earth frá árinu 1998, en hefur síðan þá komið fram í mörgum kvikmyndum og nokkrum sjónvarpsþáttum.
Dinwiddie hefur verið gestaleikari í sjónvarpsþáttum á borð við: Dawson´s Creek, Supernatural, Make It or Break It og One Tree Hill.
Dinwiddie hefur komið fram í kvikmyndum á borð við: Summer Catch, The Notebook, The Brass Tepot, The Passenger og Elena Undone''.
Phytomyza
Phytomyza er ættkvísl af borflugum (Agromyzidae). Að minnsta kosti 170 tegundir eru taldar til Phytomyza.
Gustav Fechner
thumbnail|Gustav Fechner Gustav Theodor Fechner (19. apríl 1801 – 18. nóvember 1887) var þýskur tilraunasálfræðingur og faðir sáleðlisfræðinnar. Fechner taldi að það ætti að vera unnt að lýsa tengslum hugar og áreitis með aðferðum stærðfræðinnar og reyndi að finna leið til þess að lýsa með formlegum hætti sambandi skynhrifa sem áreiti vekur og magni áreitis. Hann þróaði formúlu sem byggir á lögmáli Ernst Weber en Weber hafði sett fram kenningu um samband áreitismagns og skynjunar.
Landsnet hjólaleiða
Oftast er um að ræða 10-15 númeraðar langleiðir sem liggja um allt landið. Leiðirnar eru merktar sérstaklega með vegvísum. Leiðirnar eru á bilinu 100-500 km langar og fela í sér áningarstaði með vissu millibili þar sem geta verið tjaldstæði, salerni, hjólabogar og fleiri innviðir. Yfirleitt er búinn til þrepaskiptur staðall sem leiðinni er ætlað að uppfylla. Í upplýsingaefni um leiðanetið eru leiðirnar flokkaðar eftir því hversu krefjandi þær eru og hversu stór hluti þeirra uppfyllir staðla.
Leonardo Pisano
thumb|right|Stytta af Fibonacci í Písa. Leonardo Pisano eða Fibonacci (stytting úr filius Bonacci, sonur Bonacci) (um 1170 - 1250) var ítalskur stærðfræðingur, sem starfaði sem kaupmaður. Fibonacci var dulnefni hans, en rétt nafn hans var Leonardo Pisano. Hann er einn af allra fyrstu Evrópsku stærðfræðingunum eftir að hinum myrku miðöldum lauk. Hann skrifaði bókina Liber abaci, sem gefin var út 1202. Í henni gerist hann öflugur talsmaður indversk-arabíska talnakerfisins, sem þá var sem óðast að ryðja rómverska rithættinum úr vegi í Evrópu.
Í þessari bók setur Fibonacci fram frægt dæmi um kanínupar, sem eignast unga, sem eignast unga, sem eignast ...... og gengur dæmið út á það að finna út hve margar kanínur eru til staðar eftir hvert tiltekið tímabil. Þá kemur fram talnarunan 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55...., þar sem sérhver ný tala finnst með því að leggja saman tvær næstu tölur á undan. Þessi talnaruna kallast Fibonacci runan, og er mjög fræg. Einn merkilegur eiginleiki hennar er sá, að ef reiknuð eru hlutföll tveggja samliggjandi talna í rununni og þannig mynduð ný runa, þá hefur sú runa markgildið 1,618..., sem er hið svokallaða gullinsnið. Sú runa byrjar þannig svona:
\frac{1}{1}, \frac{2}{1}, \frac{3}{2}, \frac{5}{3}, \frac{8}{5}, ,, , ..og svo framvegis
Hafsbotn
Hafsbotn eða sjávarbotn er botn hafsins, sem byrjar þar sem land fer undir sjó. Haffræði í rýmstu merkingu nær til allra rannsókna á hafinu sjálfu, lífverum þess og hafsbotninum. Í setlögunum, sem hlaðist hafa upp í hafinu, er t.d. skráð saga hafsins milljónir ára aftur í tímann. Ýmis sjávardýr lifa við hafsbotninn og hinar ýmsar jurtir vaxa upp af honum. Athuga ber að orðið hafsbotn er á íslensku einnig haft um innsta hluta víkur eða fjarðar.
Kringum öll lönd er svo kallaður grunnsævispallur, er nefnist landgrunn, sem er grunnsævi út frá landi, frá fjöru að 200 m dýptarlínu. Landgrunnið við Ísland hefur skarpa, bogadregna brún á 200 m dýpi. Frá henni liggur brekka (forbrekkan), sem víða hefur um 4° halla.
Stepan Bandera
Stepan Andríjovytsj Bandera (úkraínska: Степа́н Андрі́йович Банде́ра; 1. janúar 1909 – 15. október 1959) var úkraínskur fasískur stjórnmálamaður sem leiddi öfgahægrisinnaðan hernaðarvæng Samtaka úkraínskra þjóðernissinna (OÚN).
Arfleifð og persóna Stepans Bandera eru afar umdeild í Úkraínu. Sumir Úkraínumenn, aðallega í vesturhluta landsins, líta á hann sem þjóðhetju sem lét lífið fyrir sjálfstæðisbaráttu landsins, en í austurhluta Úkraínu, í Póllandi, Rússlandi og Ísrael er hans fyrst og fremst minnst sem samstarfsmanns nasista, sem fjöldamorðingja og sem stríðsglæpamanns.
Æska og uppvöxtur
Bandera fæddist í Galisíu, sem er í dag í vesturhluta Úkraínu en var þá hluti af austurrísk-ungverska keisaradæminu. Hann vildi nema við Tækni- og hagfræðiskólann í Poděbrady, sem var þá í Tékkóslóvakíu, en pólsk yfirvöld neituðu honum um ferðapassa þangað. Bandera hlaut því menntun í landbúnaðarfræði í Lwów (nú Lvív).
Seinni heimsstyrjöldin
Á námsárum Bandera í Lwów, sem þá var hluti af Póllandi, hóf Bandera þátttöku í pólitísku starfi úkraínskra sjálfstæðissinna. Árið 1934 var forysta Samtaka úkraínskra þjóðernissinna (OÚN) handtekin vegna þátttöku í morðinu á pólska innanríkisráðherranum Bronisław Pieracki. Bandera var dæmdur til dauða en dómurinn var síðan mildaður í lífstíðarfangelsi. Eftir að Þjóðverjar og Sovétmenn gerðu sameiginlega innrás í Pólland í september 1939 misstu pólsk yfirvöld stjórnina og Bandera slapp úr fangelsi. Hann hélt áfram baráttu sinni fyrir sjálfstæði Úkraínu með OÚN.
Þegar Þjóðverjar gerðu innrás í Sovétríkin þann 22. júní 1941 stóðu Bandera og OÚN fyrir skemmdarverkastarfsemi innan Sovétríkjanna til að aðstoða framrás Þjóðverja. Bandera komst hins vegar upp á kant við þýska hernámsliðið þegar OÚN gaf út yfirlýsingu um endurreisn sjálfstæðis Úkraínu þann 30. júní. Liðsmenn OÚN stóðu fyrir ofbeldishrinu gegn Gyðingum og Pólverjum samhliða yfirlýsingunni. Þjóðverjar höfðu ekki hug á því að Úkraína yrði sjálfstætt ríki og því handtóku þeir Bandera þann 6. júlí. Eftir handtökuna var Bandera sendur til dvalar í Sachsenhausen-fangabúðunum og dvaldi þar til september 1944.
Þegar rauði herinn hafði snúið vörn í sókn gegn Þjóðverjum og endurheimt stjórn í austurhluta Úkraínu árið 1944 létu Þjóðverjar sleppa Bandera úr haldi í von um að OÚN gætu hjálpað til við að hindra framsókn Sovétmanna. Bandera var því frjáls sinna ferða í september og kom sér upp höfuðstöðvum í Berlín til að hafa umsjón með þjálfun úkraínskra uppreisnarhermanna sem áttu að há skæruhernað á bak við varnarlínur Sovétmanna.
Síðari æviár og dauði
Eftir seinni heimsstyrjöldina endurstofnaði Bandera samtök sín, OÚN-B, með aðstoð bresku leyniþjónustunnar MI6. Hann fékk hins vegar ekki að snúa heim til úkraínska sovétlýðveldisins til að halda áfram baráttu gegn sovéskum stjórnvöldum.
Bandera var myrtur í München þann 15. október árið 1959 þegar sovéskur launmorðingi, Bohdan Stasjynskyj, byrlaði honum blásýru. Stasjynskyj gekkst síðar við morðinu á Bandera og á öðrum svipuðum launmorðum. Morðið var skipað af þáverandi leiðtoga Sovétríkjanna, Níkíta Khrústsjov.
Eftirmæli
Árið 2010 lét Víktor Júsjtsjenko, þáverandi forseti Úkraínu, sæma Bandera titlinum „hetju Úkraínu“ (Герой України). Eftirmaður Júsjtsjenko, Víktor Janúkovytsj, sem tók við embætti síðar sama ár, lét ógilda veitingu titilsins á þeim grundvelli að Bandera hefði aldrei haft úkraínskan ríkisborgararétt. Veiting heiðurstitilsins var afar umdeild og var harðlega gagnrýnd af Póllandi, Rússlandi, félagasamtökum Gyðinga og af Simon Wiesenthal-miðstöðinni.
Í stríði Rússlands og Úkraínu og einkum frá upphafi innrásar Rússa í Úkraínu 2022 hafa rússnesk stjórnvöld gjarnan bent á þá hylli sem Bandera nýtur enn meðal sumra úkraínskra þjóðernissinna til stuðnings fullyrðingum sínum um að Úkraínu sé stýrt af nasistum.
Þjóðræðisflokkurinn
Saga
Þingflokkur Þjóðræðisflokksins klofnaði í afstöðunni til Uppkastsins árið 1908. Skúli Thoroddsen var harður andstæðingur þess og fylgdu flestir flokksmenn honum að málum. Flokkurinn tók þátt í kosningabandalagi með Landvarnarflokki í Alþingskosningunum 1908 undir merkjum Sjálfstæðisflokks og var sá flokkur formlega myndaður á Alþingi þann 14. febrúar 1909 og upp frá því tóku gömlu flokkarnir að renna í eitt undir hinu nýja heiti.
Friðrika
Friðrika er íslenskt kvenmannsnafn.
Gunnar Kvaran
Gunnar Kvaran (fæddur 18. janúar 1944) er einn af fremstu sellóleikurum íslensku þjóðarinnar.
Gunnar hóf ungur að leika á hin ýmsu hljóðfæri undir handleiðslu Dr. Heinz Edelstein við Barnamúsikskólann í Reykjavík. Tólf ára gamall hóf hann nám við Tónlistarskólann í Reykjavík hjá Einari Vigfússyni, sellóleikara. Árið 1964 lauk hann svo brottfararprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík. Eftir það hélt hann til náms við Konunglega tónlistarháskólann í Kaupmannahöfn hjá hinum heimsþekkta dansk-íslenska sellóleikara Erling Blöndal Bengtsson. Þar ytra féllu honum ýmis verðlaun í skaut, þar á meðal tónlistarverðlaun kennd við Jacob Gade og hlaut hann námsstyrk tónlistarháskólans. Á árunum 1968-1974 starfaði hann sem kennari við sama skóla. Framhaldsnám stundaði Gunnar í Basel og París undir handleiðslu René Flachot og sótti meistaranámskeið hjá André Navarra og Gregor Piatigorsky í Danmörku og á Ítalíu.
Gunnar Kvaran hefur haldið einleikstónleika og kammertónleika á Norðurlöndum, í Þýskalandi, Frakklandi, Hollandi, Belgíu, Bandaríkjunum, Kanada og Bretlandi (m.a. Wigmore Hall í London, í Beethoven Haus í Bonn og Carnegie Hall í New York ásamt Gísla Magnússyni, píanóleikara. Gunnar og Gísli áttu í farsælu samstarfi um árabil og komu fram á fjölmörgum tónleikum bæði heima og erlendis. Gunnar er meðlimur í hinu kunna Tríói Reykjavíkur ásamt eiginkonu sinni, Guðnýju Guðmundsdóttur, fiðluleikara og Peter Máté, píanóleikara.
Gunnari hefur oft verið boðið að taka þátt í virtum tónlistarhátiðum vestan hafs jafnt sem austan þess, svo sem Killington Music Festival og Manchester Music Festival, bæði sem flytjandi og kennari. Hann hefur margoft leikið einleik með Sinfóníuhljómsveit Íslands, Sinfóníuhljómsveit Sjálands og Fílharmóníusveit Jótlands í Árósum. Honum hefur sömuleiðis verið boðið að halda tónleika í hátíðarsal Oslóarháskóla og hljómleikasal Síbelíusarakademíunnar í Helsinki. Sumrin 1999 og 2000 var honum einnig boðið að kenna og leika á tónlistarhátíð í Grikklandi. Í desember 2001 var honum boðið að koma fram ásamt Hauki Guðlaugssyni organista á sérstökum hátíðartónleikun í Vendrell á Spáni, fæðingarbæ Pau Casals. Þann dag voru 125 ár liðin frá fæðingu meistarans.
Gunnar er nú prófessor í sellóleik og kammermúsík við Listaháskóla Íslands en hann hefur einnig kennt sellóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík í nærri aldarfjórðung og var um tíma yfirmaður strengjadeildar sama skóla. Hann hlaut verðlaun úr sjóði Dr. Gunnars Thoroddsens árið 1990 fyrir tónlistarstörf og var valinn bæjarlistamaður Seltjarnarness árið 1996. Gunnar var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu árið 2006 fyrir störf sín í þágu menningar- og mannúðarmála.
Fjallabræður
Fjallabræður er 60 manna önfirskur karlakór sem flytur lög sín með rokkuðu undirspili fimm manna hljómsveitar. Kórinn var óformlega stofnaður á haustmánuðum árið 2006. Hann kom meðal annars fram í myndinni Maybe I should have. Fyrst hljómplata Fjallabræðra, samnefnd kórnum, kom út árið 2009.
Fjölnir
Fjölnir er íslenskt karlmannsnafn.
Sornfelli
thumb|Sornfelli. thumb|Sornfelli að vetri til. thumb|Ratsjárstöðin. Sornfelli er 749 metra hátt fjall á Streymoy í Færeyjum um 12 kílómetra frá Tórshavn. Í 725 metra hæð er þar ratsjárstöð og veðurstöð og liggur vegur þangað upp. Almennur vegur liggur þó 200 metrum neðar en ratsjárstöðin.
Luc Besson
thumb|right|Luc Besson árið 2016. Luc Besson er franskur kvikmyndaleikstjóri, kvikmyndaframleiðandi og handritshöfundur, fæddur 18. mars 1959 í 15. hverfi Parísar.
Hann kom fyrst fram á 9. áratugnum með myndunum Síðasta orrustan (Le Dernier Combat) 1983 og Subway 1985. Hann náði fyrst almennum vinsældum með kvikmyndinni Hafið bláa hafið 1988. Hann naut samt lítilla vinsælda meðal gagnrýnenda þar sem hann þótti setja sjónræna fagurfræði ofar söguþræði mynda sinna. Hann var meðal þeirra leikstjóra sem voru kenndir við stefnuna cinéma du look á 9. áratugnum. Hann fylgdi vinsældum Hafið bláa hafið eftir með myndunum Nikita 1990, Léon 1994, Fimmta frumefnið 1997 og Jóhanna af Örk 1999.
Hann stofnaði framleiðslufyrirtækið EuropaCorp árið 2000 til að reyna að keppa við bandarískar kvikmyndir á alþjóðamarkaði með franskri kvikmyndaframleiðslu mynda á ensku með alþjóðlegu leikaravali. Fyrirtækið framleiddi nokkrar vinsælar kvikmyndaraðir, sem oft byggðust á hans hugmyndum, eins og Taxi, Taken og Sendillinn. Myndirnar nutu alþjóðlegra vinsælda og gengu vel í kvikmyndahúsum. Hann kom sér upp eigin kvikmyndaveri, Cité du cinéma, og stofnaði kvikmyndaskóla sem býður upp á ókeypis menntun fyrir ungt fólk í handritsgerð og leikstjórn.
Blettamúsfugl
Blettamúsfugl (fræðiheiti: Colius striatus) er hvítbrúnn fugl ættaður víðsvegar í Afríku.
Luc Besson
Eftir nokkrar tilraunir náði hann aftur alþjóðlegum vinsældum með kvikmyndinni Lucy árið 2014 sem varð vinsælasta franska kvikmynd sögunnar á alþjóðavettvangi. Eftir það réðist hann í gerð stórmyndarinnar Valerian and the City of a Thousand Planets sem náði ekki þeim vinsældum sem vonast var til. Eftir næstu mynd, Anna, árið 2019, lenti EuropaCorp í fjárhagsvandræðum.
Hann hefur hlotið César-verðlaunin fyrir bestu leikstjórn fyrir Fimmta frumefnið 1998 og á 40. afmælishátíð verðlaunanna hlaut hann heiðursverðlaun fyrir framlag sitt til franskrar kvikmyndagerðar. .
Árið 2018 sakaði hollenska leikkonan Sand Van Roy Besson um nauðgun. Fleiri konur hafa sett fram ásakanir á hendur honum, en kosið að koma ekki fram undir nafni. Hann hefur hafnað öllum ásökunum af þessum toga. Árin 2019 og 2021 voru mál gegn honum felld niður vegna skorts á sönnunargögnum.
Eimsnælda
thumb|Eimsnælda Heróns Eimsnælda (eða gufukúla) (fræðiheiti: aeolopile) er gufuknúinn vél sem Heron frá Alexandríu fann upp, og er fyrsta gufuvélin sem sögur fara af, svo vitað sé. Eimsnælda hans var hol málmkúla með tveimur stútum og var föst við snúningslegur. Snúningslegurnar voru fastar við íholar pípur sem lágu ofan í vatnsketil sem var lokaður. Undir honum var kveiktur eldur og þegar vatnið fór að sjóða þrýstist gufan upp í eimsnælduna sem við það tók að snúast.
Eimsnælda var einnig tæki sem notað var til að auka vélaafl og minnka kolaeyðslu gufuvéla í upphafi 20. aldar.
Melanotaenia ammeri
Melanotaenia ammeri er tegund af regnbogafiskum sem frá Nýju-Gíneu.
Ómar Ragnarsson og Lúdó Sextett
Ómar Ragnarsson og Lúdó Sextett er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1964. Á henni flytja Ómar Ragnarsson ásamt Lúdó sextett fjögur lög. Upptaka: Ríkisútvarpið. Útsetning: Jón Sigurðsson.
Friðrikka
Friðrikka er íslenskt kvenmannsnafn.
U2
U2 er írsk rokkhljómsveit sem stofnuð var 1976 í Dublin. Sveitin hefur verið ein vinsælasta hljómsveit heims allt frá 9. áratug síðustu aldar. Meðlimir hennar eru Bono (rétt nafn Paul Hewson), Larry Mullen, The Edge (David Howell Evans) og Adam Clayton. Ásamt því að spila á tónleikum og ferðast um heiminn er hún dugleg við að berjast fyrir mannréttindum og styrkir ýmis konar mannúðarstörf.
Verslunargata
thumb|200px|Verslunargata í [[Vigo á Spáni.]] Verslunargata er gata í miðjum bæ eða borg þar sem fjölda verslana er að finna. Við verslunargötur eru oftast fataverslanir, skartgripaverslanir og aðrar slíkar verslanir sem selja munaðarvörur. Framhliðar slíkra verslana eru oft með aðaldyrum og stórum gluggum sem snúa út að götunni. Verslunargötur er oft að finna saman á einu svæði og mynda saman verslunarhverfi. Í litlum borgum er aðeins ein aðalverslunargata eða tvær, en í stærri geta þær verið æði margar.
Nú á dögum eru verslunarmiðstöðvar mjög vinsælar sem hefur valdið hnignun margra verslunargatna um heim allan.
Gela
right|thumb|GelaGela er með eldri borgum Sikileyjar. Í desember 2012 voru íbúar borgarinnar 75.618.
Saga Medica
SagaMedica er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 2000 og þróar og framleiðir jurtir úr íslenskri náttúru sem hafa lækningamátt. Forsenda starfseminnar er sú tiltrú að heimsmarkaður fyrir náttúrvörur fari vaxandi á næstu árum sérstaklega á þeim vörum sem grundvallast á gæðum hráefnis og framleiðslu og vísindalegum rannsóknum. Fyrirtækið notar ætihvönn í vörur sínar sem markaðsettar eru bæði hér heima og erlendis. Nýlega hafa náttúrulyf eins og Jóhannesarjurt verið sett á markað hér á landi en sífellt er verið að gera rannsóknir á virkni nýrra jurta. Íslensk löggjöf greinir náttúruvörur og náttúrulyf frá lyfjum. Náttúruvörur innihalda náttúruefni sem annaðhvort eru fæðubótarefni eða teljast á annan hátt geta haft hollustugildi. Fæðubótarefni eru hluti af flokknum náttúruvörum og eru þær vörutegundir sem innihalda aðallega vítamín og steinefni.
Grafkerjamenningin
right|200px|thumb|Einfaldað kort sem sýnir skiptingu milli menningarsvæðia um [[1200 f.Kr.. Grafkerjamenningin (rauð), Knoviz-menningin (appelsínugul), Lúsatíumenningin (fjólublá), Dónármenningin (brún), Terramare (blá), Atlantshafsmenningin (græn) og norræna bronsöldin (gul).]] Grafkerjamenningin eða brunaöld er tímabil í forsögu Mið- og Norður-Evrópu seint á bronsöld þegar farið var að brenna lík og setja öskuna í grafker sem síðan voru grafin í sérstökum görðum eða lögð í grafhauga. Grafkerjamenningin tók smám saman við af grafhaugamenningunni um 1300 f.Kr. og stóð til um 750 f.Kr. þegar Hallstattmenningin tók við.
Frísneskur hestur
Frísneskur hestur er ræktunarafbrigði af dráttarhestakyni og á uppruna sinn að rekja til norðurhluta Hollands; Fríslands. Þeir eru einstaklega geðþekk dýr sem nýtast í ýmis verkefni.
Nánar um kynið og sköpulag
Frísneski hesturinn er af dráttarhestakyni sem þýðir að þeir hafa mikla burðargetu og eru í grunninn stuttir, kraft- og vöðvamiklir. Þeir eru að meðaltali um 1,52 metrar á hæð og ef það ætti að lýsa hefðbundnum frísneskum hesti þá væri það á þessi leið: Höfuðið er oft langt og fíngert með stutt en fíngerð eyru og góðleg augu. Hálsinn er frekar stuttur en mjög vel settur og hvelfdur við háar og breiðar herðar. Bógarnir eru langir og skásettir og brjóstkassinn breiður og djúpur. Bakið er stutt og vöðvað og lendin breið, aflíðandi og öflug. Fæturnir eru sterkir og með mikil sinaskil. Hesturinn er svartur en getur verið með lítillega hvítt í andlitinu. Frísneskir hestar eru af svo kölluðu Warmblood-kyni sem er, ef stiklað er á stóru blanda af coldbloods og hotbloods. Coldbloods eru hestar af rólegu, stóru og þungu kyni, þessir týpísku dráttarhestar sem notaðir eru í hæga og erfiða vinnu. Hotbloods hinsvegar eru hestar af mjög öru, létt- og íþróttabyggðu kyni eins og til dæmis arabíski hesturinn. Warmblood hestar eru blanda af þessum tveimur kynjum en þeir hafa þetta rólega og góða geðslag frá coldbloods en þessa íþróttahestslegu byggingu frá hotbloods. Warmblood hestar eru lang vinsælustu dressúr hestarnir en þeir ákjósanlegustu eiginleika þessara þriggja hópa í þá grein.
Saga frísneska hestsins
Frísneski hesturinn hefur uppruna sinn að rekja í Hollandi, nánar tiltekið Fríslandi sem er landsvæði í norðurhluta Hollands. Fyrstu rituðu heimildirnar af því að frísneska kynið hafi verið kallað þessu nafni er frá 1544 af Jóhanni Friðrik 1. af Saxlandi sem reið á stóðhesti af frísnesku kyninu. Hesturinn hefur í fyrri tíð verið notaður mest sem dráttarhestur, vinnudýr í ýmsan landbúnað og reiðhestur. Hesturinn er eitt elsta hestakyn í Evrópu en á miðöldum voru þeir vinsælir stríðshestar og kerruhestar. Hann er upprunalega útaf af svokölluðum skógarhesti sem var uppi fyrir ísöld og hafði þykkar lappir og krafmikla byggingu en hesturinn er einnig út af Friesland stock, Oriental, Trotter og Oldenburg hestakynjum. Fyrstu ritin sem til eru um frísneska hesta eru frá rómverskum sögufræðing og eru frá árinu 55-120 eftir krist en þá var tegundin álitin mjög ljót. Það var ekki fyrr en um þúsund árum seinna, í átta ára stríðinu (1568-1648), þegar farið var að blanda hestinn við eyðimerkurhesta og Andalúsíu-hesta að hesturinn fékk það útlit sem við þekkjum hann á í dag þó hann hafi haldið í ýmislega líkamlega þætti frá fornri tíð. Frísneski hesturinn var ekki jafn stór og Andalúsíuhesturinn eða Langbarðalandshestarnir, en voru ein vinsælustu vinnudýrin í stríðum og ódýrust í rekstri. Frísneski hesturinn er forfaðir mjög margra tegunda t.a.m. Oldenburger-, Shire- og Døle Gudbrandsdal-hestar. Árið 1879 var stofnuð ættbók fyrir frísneska hesta en þeir voru næstum því útdauðir nokkrum áratugum seinna, í byrjun tuttugustu aldar m.a. vegna þess að vinsældir brokkkappreiða minnkuðu.
Í lok 19. aldar voru frísneskir hestar nær eingöngu í eigu ríkra bænda á Fríslandi og voru notaðir til að ferja þá með vögnum til kirkju. Á þessum tíma var hesturinn einnig notaður sem skemmtiatriði en þá var keppt í brokki áhorfendum til mikillar gleði. Á sama tíma fóru vinsældir hans hrakandi því það var búið að rækta hann til að vera léttbyggðara sýningadýr sem hentaði ekki jafn vel í vinnu en hann var harðlega gagnrýndur sem vinnudýr því fólki fannst hann „dansa“ of mikið að framan og var með því að eyða orkunni óþarflega og veik því hjá bændum fyrir sterkari dráttarkynjum. Í kjölfarið, í byrjun 20. aldar voru lagðar aðrar áheyrslur á þessa síhrakandi tegund og fór hún aftur í það gamla far að vera minni og þyngri, þ.e. kraftmeiri og hæfari í erfiðari vinnu. Þegar frísneska kynið var við að deyja út í byrjun 20. aldar tóku nokkrir heimamenn í Fríslandi sig saman og keyptu og héldu utan um ræktun á kyninu til að koma því aftur á legg. Árið 1913 voru einungis þrír frísneskir graðhestar eftir í Fríslandi. Kyninu var bjargað í seinni heimstyrjöldinni þegar skortur varð á olíu til að knýja vélar og hollenskir bændur þurftu því aftur á þessum kraftmiklu vinnudýrum að halda. Á sjöunda áratugnum hrakaði stofninum aftur með tæknibyltingunni en bændur höfðu ekki efni á að halda hesta sér til skemmtunar. Má þakka hrossaunnendum aftur fyrir að bjarga stofninum. Árið 1967 fóru hestasamtök í Fríslandi í auglýsingaherferð um Holland með frísneska hestinn sem jók vinsældir hans gífurlega en fólk dróst að einstaka geðslaginu og karakternum. Þróun fríineska hestsins átti sér að mestu leiti stað í Fríslandi en í dag má finna hestinn út um allan heim.
Frísneski hesturinn í dag og ræktun
vinstri|300x300px|thumb|Frísneski stóðhesturinn Fridse 423 Í dag eru frísneskir hestar mikið notaðir sem vagnhestar og það er mikið keppt á og riðið þeim í dressúr og þeir notaðir sem vinnudýr. Um 40.000 hestar eru skráðir í Royal Friesian-ættbókina en eins og áður hefur komið fram var ættbókin stofnuð árið 1879 og sér um að halda utan um skráningu hestana og kynbótadóma ásamt því að vera með almennt öflugt starf í þágu tegundarinnar. Samtökin meðal annars um að hjálpa kaupendum að tryggja gæði hestsins sem það er að kaupa og gefa mánaðarlega út blað með ýmsum gagnlegum og fróðlegum upplýsingum um tegundina. Samtökin um ættbókina annast líka mat á stóðhestum sem verða samþykktir formlega inn í ættbókina sem afkvæmahestar. Þetta mat er haldið í janúar hvert ár og er mjög vinsæll og vel sóttur viðburður. Þar eru ungir hestar settir í ýmis mat og próf sem þeir þurfa að standast til að verða samþykktir ræktunarhestar. Þeir þurfa að hreyfa sig ákveðið í hendi, hafa rétta sköpulagið, vera heilsuhraustir og frjósamir, bera réttu genin, hafa nógu sterkar ættir og henta í hin ýmsu verkefni eins og dressúr og kerruakstur. Ef hesturinn stenst öll prófin fær hann ákveðna viðurkenningu og má fylja 180 hryssur á ári. Eftir nokkur ár eru tuttugu einstaklingar úr afkvæmahópnum teknir í dóm og ef þau fá viðunandi dóma fær stóðhesturinn viðurkenningu sem kynbótahestur og má fylja ótakmarkað magn af hryssum.
Karbónöt
Karbónöt eru steindir sem í eru einn eða fleiri málmar. Til eru um 60 karbónatsteindir sem flestar eru sjaldgæfar, en þó eru 4% af jarðskorpunni úr karbónötum, aðallega kalsíumsamböndum. Karbónatsteindir eru mikilvægar í lífríki sjávar.
Margar tegundir lífvera eru með skeljar eða stoðgrind úr kalsíti og aragóníti, t.d kóraldýr.
Flokkast í:
Heimild
炭酸塩
Sjálfsfróun
thumb|220px|Karlmaður fróar sér. Sjálfsfróun er örvun eigin kynfæra, sjálfsfróun og endar oftast með fullnægingu. Vanalega eru hendurnar notaðar til að fitla við eigin kynfæri, en sumir nota líka kynlífsleikföng eða aðra hluti. Sjálfsfróun er algengust í einrúmi en sumir fróa sér líka með öðrum. Sjálfsfróun er einnig algeng meðal sumra dýra.
Trönuber
Vaccinium macrocarpon er langlíf, fjölær skriðjurt. Runninn hefur trékenndan stöngul og ber lítil, sígræn, egglaga laufblöð, ljósbleik blóm og rauð ber. Berjarunninn getur orðið allt að 2 metra í þvermál og 5-20 cm hár.
Sveinlaugur
Sveinlaugur er íslenskt karlmannsnafn.
Trönuber
Trönuberjarunnar vaxa aðallega í mýrlendi í norðaustanverðum Bandaríkjum og Kanada. Runnin þrífst best í sendnum, súrum jarðvegi með aðgengi að fersku vatni og möguleika á hvíld eða dvala á meðan hann er að undirbúa sig undir vaxtartímabil.
Saga
Indíánar í Norður-Ameríku eru sagðir hafa notað trönuber til matar, helst hefur þeim verið blandað við þurrkað kjöt og fitu til að búa til pemmican. Berin voru líka borðuð hrá eða elduð og þurrkuð til geymslu. Þeir notuðu trönuber einnig sem lækningajurt og til að lita mat og tau.
Evrópskir innflytjendur notuðu berin vegna næringarinnihalds þeirra, aðallega sem c-vítamíngjafa fyrir sjómenn og yfir veturinn, til að koma í veg fyrir skyrbjúg. Í Ameríku tengjast trönuber þakkargjörðarhátíðinni þar sem trönuberjasósa er borin fram með kalkúnakjöti.
Notkun
Indíánar notuðu trönuber sem lækningajurt við hita, maga-, blóð-, þvagfæra-, lifra- og nýrnakvillum og í bakstur til að meðhöndla sár og sýkingar. Berin hafa einnig verið notuð við ýmsum sjúkdómum og kvillum þar á meðal krabbameinum, skyrbjúg, sykursýki, síþreytu, til að draga úr æsingi, við minniháttar óþægindum í hálsi, blóðhreinsandi, við sýkingum, fyrir lifrina, við astma, fyrir gallblöðruna, vægt örvandi, við blöðrubólgu og til að minnka þvaglykt. Nú á dögum eru þau aðallega notuð til að fyrirbyggja þvagfærasýkingar.
Markaðssetning
Berin eru seld fersk eða þurrkuð til matargerðar, einnig fást trönuberjahlaup og –sósur. Trönuberjaafurðir eru einnig seldar sem fæðubótarefni á duftformi, í töflu- eða hylkjaformi og trönuberjasafi fæst með og án viðbætts sykurs.
Innihald
Helstu innihaldsefni trönuberja eru:
Lífrænar sýrur: sítrónusýra, malic, quinic og bensósýra. Sykrur: frúktósi og óligósakkaríð Fenól: anthocýanín og proanthocýanídín
Þau innihalda einnig trefjar, natríum, kalíum, selen og A-, C- og E- vítamín í litlu magni.
in vitro rannsóknir
Á þriðja áratug síðustu aldar var lagt til að bakteríuhamlandi áhrif trönuberja væru vegna áhrifa þeirra á sýrustig þvags. Með ummyndun bencoic sýru í hippuric sýru lækkar sýrustig þvagsins en það er ólíklegt að magn benzoic sýru í berjunum sé nægilegt til að hafa bakteríuhemjandi verkun í þvagi. Viðloðun skaðlegra baktería við þekjufrumur í þvagrásinni er fyrsta skrefið í þróun þvagfærasýkinga og hafa nýlegar rannsóknir beinst að eiginleikum trönuberja til að hindra þessa viðloðun. Árið 1984 birti Sobota niðurstöður fyrstu rannsóknarinnar sem sýndu fram á að trönuberjasafi hindraði viðloðun baktería. 77 stofnar E. coli voru einangraðir úr sjúklingum með þvagfærasýkingu og dró trönuberjasafi úr viðloðun bakteríanna um 75% í rúmlega 60% af stofnunum. Rannsóknir sem gerðar hafa verið í kjölfarið styðja þessar niðurstöður og talið er að frúktósi og proanthocyanidin séu virku efnin í tröunberjum sem hafa þessi áhrif. Verkunarmátinn er ekki að fullu þekktur en það fæst meiri hömlun á viðloðun baktería með trönuberjasafa heldur en proanthocyanidin hluta hanns og því er talið að um samverkandi áhrif fleiri efna sé að ræða.
Klínískar rannsóknir
Í Cochrane samanburðarrannsókn voru teknar saman sex rannsóknir sem báru saman árangur trönuberjasafa við lyfleysu eða vatn og tvær rannsóknir sem báru saman trönuberjatöflur eða hylki við lyfleysu. Tvær þessara rannsókna voru aðferðafræðilega góðar. Niðurstöður þeirra sýndu tölfræðilega marktækt færri þvagfærasýkingar eftir 12 mánaða notkun trönuberjasafa miðað við lyfleysu.
Niðurstöður tvíblindrar, lyfleysustírðrar slembirannsóknar, þar sem þátttakendur voru 150 konur sem höfðu áður fengið þvagfærasýkingu, sýndu 12-14% minni líkur á þvagfærasýkingum hjá þeim sem fengu trönuberjaafurðir. Konunum var skipt niður í 3 hópa. Einn hópurinn fékk lyfleysu- safa og töflur, annar trönuberjasafa og lyfleysutöflur og þriðji hópurinn fékk trönuberjasafa og trönuberjatöflur. Eftir eitt ár höfðu 32% kvenna úr lyfleysuhópnum fengið þvagfærasýkingu að minnsta kosti 1 sinni, 20% úr safahópnum en 18% þeirra sem fengu trönuberja- safa og töflur.
Sambærilegar niðurstöður hafa fengist úr svipuðum rannsóknum.
Og benda flestar niðurstöður rannsókna sem kanna fyrirbyggjandi áhrif trönuberjaafurða til þess að trönuber geti minnkað líkurnar á þvagfærasýkingum. Þó má gagnrýna þessar rannsóknir þar sem þær hafa ekki verið nægilega umfangsmiklar og misstórir skammtar mismunandi trönuberjaafurða hafa verið notaðir. Einnig virðast fyrirbyggjandi áhrif trönuberja vera meiri hjá konum sem fá endurteknar þvagfærasýkingar en öðrum hópum til dæmis eldra fólki, börnum og fólki með aðra þvagfærasjúkdóma.
Önnur verkun
Notkun trönuberja til að meðhöndla þvagfærasýkingu er ekki hægt að styðja með rannsóknum.
Virkni ýmissa efna úr trönuberjum hafa verið rannsökuð in vitro og í dýratilraunum með tilliti til annarra sjúkdóma til dæmis proanthocyanidin, quercetin and ursolic acid við krabbameinum, pólýfenól við hjarta- og æðasjúkdómum, trönuber við sykursýki týpu 2 og H. pylori sýkingum. Niðurstöður þessara rannsókna er þó ekki hægt að yfirfæra á menn þó að þær gefi vísbendingar um að trönuber innihaldi lífvirk efni.
Skammtastærð
Skammtastærðir í klínískum rannsóknum hafa verið allt frá 120 til 4000 ml á dag af trönuberja safa. Algengir skammtar til að fyrirbyggja þvagfærasýkingu hafa verið allt frá 30-480 mL af safa á dag og hylki hafa verið notuð í skömmtum frá 400-800 mg tvisvar á dag. Trönuberjainnihald og gæði er misjafnt milli framleiðanda og því er erfitt að segja til um hvaða skammtastærð er hæfileg en í bæklingi frá lyflækningasviði Landspítalans er mælt með 250-300 mL af safa á dag til að fyrirbyggja þvagfærasýkingu.
Aukaverkanir
Fáar aukaverkanir hafa komið í ljós en trönuberja safi getur valdið niðurgangi og öðrum meltingartruflunum sé hans neitt í miklu magni (meira en 3-4 lítrar á dag).
Milliverkanir
Komið hafa upp nokkur tilfelli þar sem trönuber eru talin hafa milliverkað við warfarin sem er markaðssett á Íslandi undir sérlyfjaheitinu Kóvar®. Ekki er vitað með hvaða hætti þessi milliverkun á sér stað.
Frábendingar
Það hefur ekki verið sýnt fram á nein skaðleg áhrif af notkun trönuberja. Það er talið öruggt fyrir börn og konur sem eru barnshafandi eða með barn á brjósti að neita trönuberja í venjulegum skammtastærðum sem finnast í mat. Þó geta sumir haft ofnæmi fyrir einhverju innihaldsefnanna. Þau innihalda töluvert magn af salisýlsýru, eins og mörg önnur ber og ávextir, og gætu valdið ofnæmissvari hjá fólki með asperínofnæmi eða astma ef þau eru tekin inn í mjög stórum skömmtum. Þau innihalda einnig oxalat sem gæti aukið líkurnar á nýrnasteinum. Fólk sem hefur fengið nýrnasteina ætti því að forðast að taka inn trönuber í stórum skömmtum.
A4
A4 getur átt við eftirfarandi:
Daníel Á. Daníelsson
Daníel Ágúst Daníelsson (1902 – 1995) var íslenskur læknir og ljóðaþýðandi, fæddur að Hóli í Önundarfirði. Daníel nam læknisfræði í Bandaríkjunum en tók Cand. med. próf frá HI 1935. Hann var héraðslæknir Hesteyrarlæknishéraði 1938 – 1939 og starfandi læknir á Siglufirði 1939 – 1944, gerðist síðan héraðslæknir á Dalvík 1944 – 1972 og bjó í Árgerði. Daníel þýddi Sonnettur William Shakespeares, 154 talsins, og Andalúsíuljóð arabískra skálda. Hann ritaði einnig merkan formála og eftirmála að bókinni. Margar ljóðaþýðingar hans birtust í tímaritum á borð við Ganglera og Tímarit Máls og menningar.
Kona Daníels var Dýrleif Friðriksdóttir.
Friðrós
Friðrós er íslenskt kvenmannsnafn.
Bonnie Tyler
thumb|Bonnie Tyler á tónleikum Bonnie Tyler (fædd Gaynor Hopkins 8. júní 1951) er velsk söngkona. Þekktustu lög hennar eru It's a Heartache og Total Eclipse of the Heart. Tyler spilaði á Secret Solstice í Laugardal árið 2018.
Tröllaskagi
thumb|[[Gervihnattamynd af Tröllaskaga]] Tröllaskagi er skagi fyrir miðju Norðurlandi Íslands á milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar. Skaginn er fjöllóttur og ná margir fjallatindar yfir 1200 m yfir sjávarmál og nokkrir yfir 1400 m, hæst er Kerling (1538 m). Fjölmargir smájöklar eru í fjöllum og dölum Tröllaskaga, þeirra stærstir eru Gljúfurárjökull og Tungnahryggsjökull.
Örnefnið Tröllaskagi er ungt, sennilega búið til undir lok 19. aldar. Áður mun skaginn hafa verið nafnlaus.
Fjölvar
Fjölvar er íslenskt karlmannsnafn.
Argir
thumb|Argir. thumb|Argir. thumb|Kort. thumb|Götukort. Argir er þéttbýlisstaður á Streymoy, sunnan við Tórshavn. Argir sameinaðist Tórshavn árið 1997 en Sandá skilur byggðirnar að. Íbúar árið 2015 voru 2006 manns. Sjávarsafn Færeyja er meðal annars þar; Føroya Sjósavn. Íþróttafélög eru fótbolti; Argja Bóltfelag (AB) og róðrarfélagið Argja Róðrarfelag. Argir er líklega skylt írska orðinu airge sem þýðir sumarbithagi.
Sonný
Sonný er íslenskt kvenmannsnafn.
1877
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Þörungar
thumb|right|Nærmynd af rauðþörungnum Laurencia sp. Þörungar eru lauslega skilgreint samheiti yfir margvíslegar, oftast frumbjarga, lífverur í sjó, vötnum og á landi. Þörungum í sjó og vötnum má skipta í tvo hópa, annars vegar plöntusvif og hins vegar botnþörunga. Plöntusvif er örsmár svifgróður sem berst með straumum í yfirborðslögum sjávar eða vatna, en botnþörungar vaxa á botninum eins og nafnið gefur til kynna. Þörungar nýta ljósorku sólarinnar til að byggja upp lífræn efni úr ólífrænum og byggir nær allt líf í sjónum tilveru sína beint eða óbeint á þessari framleiðslu þeirra. Megnið af framleiðslunni kemur frá plöntusvifinu í efstu lögum sjávar, en botnþörungarnir taka einnig þátt í nýmyndun lífrænna efna. Þörungarnir nýta birtuna við yfirborðið, þeir nýta áburðarefni eða næringarsölt sem berast upp í yfirborðslögin og eru auk þess háðir straumum og uppblöndun eða stöðugleika sjávar. Þeir eru því mjög háðir umhverfisaðstæðum í hafinu.
Nýting þörunga
Þörungar eins og söl og marinkjarni hafa verið nýttir til manneldis á Íslandi. Fjörugrös, klóþang og hrossaþari hafa einnig verið nýtt. Fjörubeit hefur tíðkast öldum saman en sauðfé er sólgið í þang og þara. Þang sem rekur á fjöru hefur verið notað til eldiviðar og áburðar og líka brennt til að vinna úr því joð og salt og önnur steinefni. Hlaupefnið agar er unnið úr rauðþörungum. Kísilgúr er unninn úr skeljum kísilþörunga sem orðið hafa að botnseti í vötnum. Margir þörungar eru notaðir í ýmis lífræn efni. Brúnþörungar eru ríkir af fjölfenólum (flórótannínum).
Heidi Klum
thumbnail|hægri|Heidi Klum Heidi Klum (fædd 1. júní 1973 í Bergisch Gladbach í Þýskalandi) er þýsk fyrirsæta.
Jacques Tardi
thumb|right|Jacques Tardi árið 2021. Jacques Tardi (f. 30. ágúst 1946 í Valence) er franskur myndasöguhöfundur og myndhöfundur sem er þekktur fyrir myndasögur fyrir fullorðna lesendur í ligne claire-stíl. Hann hefur unnið til fjölda verðlauna fyrir myndasögur sínar bæði innan og utan Frakklands.
Þekktustu myndasöguraðirnar sem hann hefur gert eru Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð, innblásin af framhaldssögum frá Belle Époque-tímabilinu, myndasögur sem gerast í fyrri heimsstyrjöld (eins og C'était la guerre des tranchées) og myndasögur byggðar á leynilögreglusögum Léo Malet um Nestor Burma.
Steingrímur Steinþórsson
thumb|Steingrímur Steinþórsson Steingrímur Steinþórsson (f. 12. febrúar 1893 í Álftagerði við Mývatn d. 14. nóvember 1966) var forsætisráðherra Íslands fyrir Framsóknarflokkinn, þó hann væri aldrei formaður flokksins. Hann starfaði með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn og var forseti Alþingis frá 1949 til 1950.
Efnatákn
Efnatákn frumefnanna eru skammstafanir sem notaðar eru til að einfalda framsetningu ritaðra efnaformúla. Þessar skammstafanir eru ákveðnar af Alþjóðasamtökum um fræðilega og hagnýta efnafræði (enska: International Union of Pure and Applied Chemistry, skammstafað IUPAC).