cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Djurgårdsandan
Á knattspyrnutímabilinu 2013 í sænsku úrvalsdeildinni (Allsvenskan) verður merki Djurgårdsandan á búningum Djurgårdens IF.
Eiríkur Hróaldsson
Eiríkur Hróaldsson var landnámsmaður í innsveitum Skagafjarðar. Hann nam land neðan frá Gljúfurá og Svartá, Svartárdal, Vesturdal og Reykjatungu og samkvæmt Landnámabók einnig Austurdal en það stangast þó á við það sem segir um landnám Önundar þar. Landnámið er mjög stórt og fengu aðrir landnámsmenn síðar hluta þess. Í Landnámabók segir að hann hafi numið Goðdali alla. Nafnið Goðdalir er nú eingöngu bæjarnafn en virðist í Landnámu notað um alla dalina þrjá.
Eiríkur bjó á Hofi í Goðdölum (nú Hofi í Vesturdal). Hann sendi þræl sinn sem Rönguður hét suður á fjöll að kanna landið. Rönguður fór suður með Blöndukvíslum og upp á Kjöl og fann þar mannsspor sem lágu sunnan að. Þá áttaði hann sig á að þarna væri hægt að komast milli landshluta. Má því segja að Rönguður hafi fundið Kjalveg fyrstur manna.
Valerían og Lárelína
Valerían og Lárelína (franska: Valérian et Laureline) er heiti á vinsælum frönskum teiknimyndasögum í vísindaskáldsögustíl eftir höfundinn Pierre Christin og listamanninn Jean-Claude Mézières. Fyrsta sagan birtist upprunalega í teiknimyndablaðinu Pilote árið 1967. Sögurnar segja frá ævintýrum Valeríans og Lárelínu, tveggja fulltrúa geim-tíma stofnunarinnar á jörðu, á ferð sinni um óravíddir alheimsins í fjarlægri framtíð. Serían markaði þáttaskil í útgáfu evrópskra teiknimyndasagna og hafði umtalsverð áhrif á sviði vísindaskáldsagna í kvikmyndagerð. Hafa ýmsir talið að Stjörnustríðskvikmyndir George Lucas hafi sótt innblástur í sögurnar um Valerían og Lárelínu, en Lucas hefur þó aldrei látið hafa neitt eftir sér opinberlega um það. Sögurnar hafa verið þýddar á fjölmörg tungumál og eru í hópi mest seldu teiknimyndasagna franska útgefandans Dargaud. Á árinu 2007 hófu göngu sína í sjónvarpi teiknimyndir gerðar upp úr sögunum og sumarið 2017 var frumsýnd kvikmynd um ævintýri Valeríans og Lárelínu, Valerian and the City of a Thousand Planets, sem leikstýrt var af franska leikstjóranum Luc Besson. Áður hafði Besson raunar stuðst við teikningar úr bókunum við gerð kvikmyndarinnar The Fifth Element frá árinu 1997.
Alls komu út 22 bækur um ævintýri Valeríans og Lárelínu í samstarfi þeirra Christin og Mézières, auk nokkurra styttri sagna. Mézières lést í ársbyrjun 2022 og í júní sama ár var tilkynnt um útkomu nýrrar bókar um Valerían og Lárélínu síðar á árinu 2022. Bókin, sem heitir á frummálinu La ou naissent les histoires, er skrifuð af Christin og teiknuð af Virginie Augustin.
thumb|Pierre Christin (t.h.), Jean-Claude Mézieres og Évelyne Tranlé á mynd frá árinu 2009.
Íslensk útgáfa
Fimm bækur um ævintýri Valeríans og Lárelínu hafa komið út á íslensku. Þúsund stjarna veldið (f. L'Empire des mille planètes) var gefin út af Fjölva árið 1979 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Er bókin fyrsta teiknimyndasagan í fullum litum sem prentuð var hér á landi og braut þannig blað í íslenskri prentsögu. Valdabrautin (f. Les Cercles du pouvoir) var gefin út af Nordic Comic árið 1999 í íslenskri þýðingu Jóns B. Guðlaugssonar. Í þeirri bók eru Valerían og Lárelína raunar kölluð Valur og Lára. Heitið sem bókaflokknum var gefið árið 1979 var "VALERÍAN sendimaður í tímafirð", en árið 1999 "Ævintýri VALS geim- og tímaspæjara". Árið 2017 gaf Froskur útgáfa út safnrit með þremur fyrstu ævintýrum sagnaflokksins, þar á meðal Þúsund stjarna veldinu í þýðingu Þorsteins Thorarensen. Yfirskrift þeirrar bókar var "Valerian". Annað bindi safnritsins kom út árið 2018 og það þriðja og síðasta árið 2020.
Titlar
Listinn sýnir nöfn og útgáfuár bókanna á frönsku og íslenskt heiti og útgáfuár þar sem við á. Þrátt fyrir að sagan Spellvirki í draumaverinu sé fyrsta ævintýrið sem kom fyrir augu lesenda (í Pilote árið 1967) kom hún ekki út í bókarformi fyrr en árið 1983. Þar sem næsta saga, Háskaflóð í skýjaborg, hafði þá fengið númerið 1 í seríunni var Spellvirki í draumaverinu númeruð 0.
<li> Spellvirki í draumaverinu (Les Mauvais Rêves, 1983) [Ísl. útg. 2017] <li> Háskaflóð í skýjaborg (La Cité des eaux mouvantes, 1970) [Ísl. útg. 2017] <li> Þúsund stjarna veldið (L'Empire des mille planètes, 1971) [Ísl. útg. 1979 og 2017] <li> Hulinn heimur (Le Pays sans étoile, 1972) [Ísl. útg. 2018] <li> Glíman um Teknórog (Bienvenue sur Alflolol, 1972) [Ísl. útg. 2018] <li> Fuglahöfðinginn (Les Oiseaux du Maître, 1973) [Ísl. útg. 2018] <li> Erindreki skugganna (L'Ambassadeur des Ombres, 1975) [Ísl. útg. 2020] <li> Á fölskum jörðum (Sur les terres truquées, 1977) [Ísl. útg. 2020] <li> Skapari kynslóðanna (Les Héros de l’équinoxe, 1978) [Ísl. útg. 2020] <li> Métro Châtelet, direction Cassiopée (1980) <li> Brooklyn Station, terminus cosmos (1981) <li> Les Spectres d'Inverloch (1984) <li> Les Foudres d’Hypsis (1985) <li> Sur les frontières (1988) <li> Les armes vivantes (1990) <li> Valdabrautin (Les cercles du pouvoir, 1994) [Ísl. útg. 1999] <li> Otages de l'Ultralum (1996) <li> L'Orphelin des astres (1998) <li> Par des temps incertains (2001) <li> Au bord du Grand Rien (2004) <li> L'Ordre des Pierres (2007) <li> L'ouvre-temps (2010) </ol>
Punktur
Punktur ( . ) er greinarmerki sem er oftast notað til að tákna lok setningar eða málsgreinar í tungumálum. Það er til dæmis notað við endann á þessari setningu. Punktur er einnig notaður í skammstöfunum. Sem dæmi skammstöfun millinafna fólks eins og Geir H. Haarde, þar sem H. stendur fyrir Hilmar.
Unicode og US-ASCII stafir nr. 46 eða   vísa til punkts.
Herrljunga
thumb|right|200px|Herrljunga Herrljunga er þéttbýli í sveitarfélaginu Herrljunga í Svíþjóð.Þar búa 3.822 manns (2010).
A (aðgreining)
A getur átt við eftirfarandi:
Pétur Einarsson
Pétur Einarsson getur átt við:
Persónufornafn
Persónufornöfn eru fornöfn sem vísa til málfræðilegra persóna sem í flestum tungumálum eru tvær eða þrjár: fyrsta persóna vísar til þess sem talar (eins og í íslensku ég), önnur persóna vísar til viðmælandans (eins og í íslensku þú) og þriðja persóna vísar til þess sem talað er um (eins og í íslensku hann, hún, þau). Persónufornöfn geta beygst eftir tölu, falli og kyni, þar sem það á við. Persónufornöfn vísa ekki bara til fólks heldur líka til hluta, hugtaka og svo framvegis.
Nokkur tungumál nota persónufornöfn til að sýna virðingu eða lotningu eða skapa samskiptafjarlægð milli viðmælenda. Í samhengi Evrópumála er talað um þérun. Þá er til dæmis önnur persóna í fleirtölu notuð sem eintala eins og í frönsku: tu verður vous í formlegu máli.
Tala
Sum tungumál gera auk þess greinarmun á innifelandi og útilokandi fyrstu persónu fleirtölu (ég og þú eða ég og hann). Þannig er tok pisin til dæmis með sjö fyrstu persónufornöfn: útilokandi í eintölu mi („ég“), tvítölu mitupela („ég og hún“), þrítölu mitripela („ég og þau bæði“), fleirtölu mipela („ég og þau öll“); og innifelandi tvítölu yumitupela („við tvö“), þrítölu yumitripela („við þrjú“) og fleirtölu yumipela („við öll“).
Í sumum málum, eins og makedónsku og latínu, eru ábendingarfornöfn notuð í stað þriðju persónufornafna. Þriðju persónufornöfn í mörgum rómönskum málum þróuðust út frá latneskum ábendingarfornöfnum.
Stundum eru persónufornöfn notuð í stað óákveðinna fornafna. Í stað þess að segja one should not do this („maður gerir þetta ekki“) í ensku er sagt you should not do this, þannig að annarar persónufornafn kemur í stað óákveðins fornafns.
Kyn
Þar sem málfræðilegt og líffræðilegt kyn flækist saman með ýmsum hætti hefur í sumum tungumálum komið upp þörf til að búa til ókyngreind persónufornöfn sem vísa til fólks þar sem kynið er óvíst, vísað er til kynsegin manneskju eða hið sjálfgefna kyn á annan hátt óviðeigandi. Þannig hefur verið stungið upp á þriðju persónufornafninu hen í sænsku (ókyngreinda fornafnið hän var til fyrir í samísku), hin í norsku og hán í íslensku. Þessi ókyngreindu fornöfn hafa áunnið sér mismikinn sess í málunum.
Mörg tungumál sem ekki hafa kyngreind persónufornöfn hafa komið sér upp staðgenglum fyrir kyngreiningu vegna áhrifa frá öðrum málum, eða vegna þýðinga. Snemma á 20. öld tók mandarín til dæmis upp sértákn fyrir „hún” (她) þótt fornafnið sé það sama í talmáli. Í kóresku er orðið geunyeo (그녀) notað í ritmáli til að þýða „hún“, en það hljómar óeðlilega í talmáli þar sem það þýðir bókstaflega „þessi kona“.
Fall
Fallbeygjandi tungumál beygja oft persónufornöfn eins og önnur nafnorð. Í þýsku koma persónufornöfn til dæmis fyrir í nefnifalli, eignarfalli, þágufalli og þolfalli (ich, meiner, mich, mir) og enska gerir greinarmun á aðalfalli (I, we, they) í frumlagi setningar og aukafalli (me, us, them) í andlagi setningar. Sum tungumál sem hafa þróast út frá fallbeygjandi málum, eins og þýska, enska og rómönsku málin, en hafa hætt að nota sum eða flest föllin, halda notkun þeirra áfram í persónufornöfnum. Í íslensku beygjast persónufornöfn í öllum fjórum föllum (ég, mig, mér, mín).
Í sumum tungumálum eru notaðar ólíkar beygingarmyndir fyrir sundurgreinandi fornöfn (persónufornöfn sem standa ein og sér) eins og moi í frönsku í setningunni Les autres s'en vont, mais moi, je reste („Hinir fara, en ég, ég verð eftir“).
Formlegt mál
Mörg tungumál nota ólík persónufornöfn til að sýna virðingu eða samfélagslega fjarlægð, sérstaklega í annarri persónu. Þannig eru notuð ólík fornöfn til að ávarpa fjölskyldumeðlimi, vini, börn og dýr, en til að ávarpa yfirmenn, kennara og ókunnugt fólk. Dæmi um slíkt er að finna í frönsku þar sem eintölumyndin tu er notuð óformlega, en fleirtölumyndin vous í formlegum aðstæðum. Þýska notar þriðju persónu fleirtölu Sie sem formlega aðra persónu í bæði eintölu og fleirtölu, og pólska notar pan („herra“) sem formlegt annarar persónufornafn. Ítalska hefur notað bæði aðra persónu fleirtölu Voi og þriðju persónu í kvenkyni Lei (dregið af kvenkynsorðum eins og altezza „hátign“ og signoria „yfirvald“), og síðarnefnda myndin er mun algengari í nútímamáli. Íslenska notaðist áður við fleirtölumyndina þér sem formlega aðra persónu, en þérun er nú nánast alveg horfin úr málinu.
Í sumum tungumálum, til dæmis japönsku og kóresku, endurspegla persónufornöfn flóknari félagslega aðgreiningu. Í þessum málum er algengt að notast við nafnorð, bendivísanir eða titla til að vísa til þátttakenda í samræðum, allt eftir stöðu, aldri, kyni, virðingu og svo framvegis. Í japönsku er til dæmis algengt að fullorðið fólk noti orðið watashi eða watakushi um sig sjálft, en ungir karlmenn geta notað boku og lögreglumenn notað honkan („þessi lögregla“). Í óformlegum aðstæðum geta konur notað atashi og karlar ore.
Niðurfelling
Í sumum málum má fella fornafnið niður í tilteknum aðstæðum (til dæmis fornafnafellumálum eins og arabísku, tyrknesku, svahílí og svo framvegis). Dæmi um þetta er núllfrumlag í mörgum rómönskum málum, þar sem persónufornafn í frumlagsstöðu fellur niður og skilst þá af persónu sagnarinnar. Dæmi um þetta er í ítölsku Lei non vuole mangiare („Hún vill ekki borða“) sem jafngildir Non vuole mangiare („(Hún) vill ekki borða“). Í þessum málum eru fornöfnin aðeins notuð þegar ástæða er til að forðast tvíræðni eða til að skapa áherslu. Franska er mikilvæg undantekning meðal rómanskra mála, og niðurfelling fornafna er ekki til í germönskum málum. Í þeim málum er líklegra að notast sé við fornöfn sem gervifrumlag eins og „það“ og „hann“ í setningum eins og „það rignir“ og „hann er að hvessa“.
Kinna
Kinna er þéttbýli í sveitarfélaginu Mark í Svíþjóð. Þar búa 14 776 manns (2010).
Knud Stensen
Knud Stensen eða Knútur Steinsson var danskur maður sem var hirðstjóri á Íslandi um miðja 16. öld.
Hann varð hirðstjóri og kóngsins befalingsmaður yfir allt Ísland, eins og það er orðað í dómi Odds Gottskálkssonar lögmanns, sumarið 1554 og tók við embættinu af Poul Huitfeldt. Hann fór utan um haustið en kom aftur næsta vor og kallaði þá biskupana báða, Ólaf Hjaltason og Martein Einarsson, og lögmennina Odd Gottskálksson og Eggert Hannesson, ásamt fleiri fyrirmönnum, til sín á Bessastaði til að fá svör við ýmsum spurningum konungs um landshagi, klaustureignir, kirkjur og fleira.
Hann kom svo á hverju sumri næstu árin. Síðasta sumar hans í embætti, 1559, var hann sendur til Íslands af Friðriki konungi 2., sem þá hafði tekið við eftir lát Kristjáns 3., til að taka hollustueiða af landsmönnum. Hann lét svo af embætti en Páll Stígsson, sem líklega var fógeti alla hirðstjóratíð Knuds, tók við.
Gangsetningarbúnaður
Gangsetningarbúnaður er vélknúið tæki til að hreyfa eða stýra virkni eða kerfi. Hann er knúinn af orku sem vanalega kemur frá rafstraumi, vökvaþrýstingi eða loftþrýstingi og breytir orku í eitthvað form hreyfingar. Hann getur verið skrúfa eða hjól og öxull.
D (aðgreining)
D getur átt við eftirfarandi:
Formerkisfall
thumb|Formerkisfallið.
Formerkisfall er ósamfellt fall sem tekur gildið -1 þegar breyta þess er neikvæð og 1 þegar breyta þess er jákvæð.
Skilgreining
Þar sem talan núll hefur ekkert formerki er formerkisfall óskilgreint fyrir núll, en stundum er þó eftirfarandi skilgreining notuð, fyrir rauntölur x:
Einnig má nota Heavisidefallið H (x) til að skilgreina formerkisfall (nema þegar x = 0): þar sem |x| er algildi tölunnar x.
Eiginleikar
Hægt er að tákna allar rauntölur sem margfeldi tölugildis þeirra og formerkisfallsins: Hægt er að sjá frá jöfnu (1) að þegar skilgreiningin hér að ofan er notuð þá fæst
Formerkisfallið er líka afleiða tölugildisins:
Tvinntalnaformerkisfall
Hægt er að rita formerkisfallið fyrir tvinntölur: fyrir hvert z ∈ \mathbb{C} nema þegar z = 0. Formerkisfall sérhverrar tvinntölu z er sá punktur á einingarhringnum í tvinnsléttunni sem er næst z. Þá, þegar z ≠ 0 gildir: þar sem arg z er fasahorn z.
Ikast
thumb|Ikastkirkja. Ikast er danskur bær á Mið-Jótlandi. Íbúafjöldi bæjarins er 15.500 (2018).
FC Midtjylland er knattspyrnulið bæjarins og varð til þegar liðin úr nágrannaborginni Herning og Ikast sameinuðust árið 1999.
Höskuldur (ábóti)
Höskuldur ábóti dó vorið 1309, sem kallað hefur verið manndauðavorið, en þá gekk drepsótt um Norðurland að sögn annála.
Ægisif
thumb|Ægisif í [[Istanbúl]] Ægisif, stundum kölluð Sófíukirkjan, (gríska: Hagía Sófia, Ἁγία Σοφία „Kirkja heilagrar visku“) er fyrrum patríarka-basilíka í Istanbúl, en henni var breytt í mosku árið 1453. Hún var byggð af Jústiníanusi, merkasta keisara Miklagarðs. Ægisif var safn frá árinu 1935 til ársins 2020. Kirkjan er talin vera hátindur býsantískrar byggingarlistar og er fræg fyrir risavaxna og áberandi þakhvelfingu og bænaturnana. Ægisif, sem var byggð á árunum 532 til 537 e.Kr., var stærsta dómkirkja í heimi í hartnær þúsund ár, eða þar til dómkirkjan í Sevilla á Spáni var reist árið 1520.
Þann 10. júlí árið 2020 ógilti stjórnlagadómstóll Tyrklands ákvörðunina um að gera Ægisif að safni. Recep Tayyip Erdoğan Tyrklandsforseti tilkynnti síðar sama dag að Ægisif skyldi gerð að mosku á ný, sem hafði lengi verið á stefnuskrá hans.
Doronicum macrophyllum
Doronicum macrophyllum er fjölær jurt af körfublómaætt, ættuð frá Litlu-Asíu (Íran, Norður-Kákasus, Suður-Kákasus og Tyrkland).
Hawaii-eyjaklasinn
thumb|Gervihnattamynd af Havaí-eyjum. Hawaiian-eyjaklasinn er eyjaklasi 8 aðaleyja auk minni eyja og skerja í bandaríska ríkinu Hawaii. Þær spanna 2400 kílómetra og þekja 16.636 km2. Eyjarnar voru þekktar sem Sandwich-eyjar af Evrópumönnum, nafn sem James Cook landkönnuður gaf þeim. Eyjarnar eru eldvirkar og eru þar stærstu neðansjávareldfjöll sem fyrirfinnast.
Holbæk
thumb|Holbæk. thumb|Mynd sem sýnir staðsetningu Holbæk í Danmörku. Holbæk er danskur bær staðsettur á Norðvestur-Sjálandi, um það bil 60 km frá Kaupmannahöfn. Bærinn byggðist upp í kringum Holbæk-höll, sem var reist árið 1236 af Valdimari sigursæla. Borgin er með um 28.000 íbúa (2018).
2. deild kvenna í knattspyrnu 2018
Stigatafla
''Staðan fyrir 14. umferð, 2. september 2018''.
Markahæstu leikmenn
''Lokaniðurstaða 10. september 2017''.
Hvítur, hvítur dagur
Hvítur, hvítur dagur er íslensk kvikmynd frá árinu 2019 í leikstjórn Hlyns Pálmasonar. Í myndinni fer dóttir Hlyns, Ída Mekkín Hlynsdóttir, með aðalhlutverk. Hvítur, hvítur dagur var valin sem framlag Íslands til 92. Óskarsverðlaunahátíðarinnar í flokki bestu kvikmyndar á erlendu tungumáli, en var ekki tilnefnd.
George Pólya
thumb|George Pólya um 1973 George Pólya (13. desember 1887 – 7. september 1985) var ungverskur stærðfræðingur. Hann er sérstaklega þekktur fyrir þrautalausnir og kenndi kennurum hvernig hvetja mætti nemendur til að leysa þrautir og skipuleggja vinnu sína.
Ehlers-Danlos-heilkenni
right|500px|alt=Einstaklingur með Ehlers-Danlos heilkenni sem sýnir ofteygni í húð.|thumb| Einstaklingur með Ehlers-Danlos-heilkenni sem sýnir ofteygni í húð. right|250px|alt=Einstaklingur með Ehlers-Danlos heilkenni sem sýnir yfirhreyfanleika fingurliða.|thumb| Einstaklingur með Ehlers-Danlos heilkenni sem sýnir yfirhreyfanleika fingurliða.
Ehlers-Danlos-heilkenni (EDS) er hópur sjaldgæfra arfgengra sjúkdóma sem einkennist af teygjanlegum bandvef og leggjast þeir á liðbönd, húð, innri líffæri og æðar. Sjúkdómur veldur galla á framleiðslu kollagens í líkamanum, en það eru prótein sem veita bandvefjum líkamans ákveðinn teygjanleika og styrk. Bandvefir líkamans (húð, sinar, veggir líffæra, brjósk og æðar) verða óeðlilega veikir, gefa eftir og geta auðveldlega rifnað. EDS er stundum nefnt teygjuhúð (latina: cutis hyperelastica).
EDS skiptist í 13 undirflokka sem á hver sín sérkenni en allir einkennast af minnkuðum styrk og heilleika húðar, liða, æða og annarra vefja. Hinir ólíku undirflokkar byggja á mismunandi stökkbreytingum sem leiða til galla í myndun, seytun eða starfshæfni kollagena eða ensíma sem taka þátt í framleiðslu og vinnslu þess. Heiti hvers flokks skírskotar til meingerðar hans.
Middelfart
thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Middelfart í Danmörku. Middelfart er kaupstaður á Fjóni í Danmörku og er íbúafjöldinn um 15.008 (2015). Middelfart er á milli nýju Litlabeltisbrúar og gömlu brúarinnar.
Ehlers-Danlos-heilkenni
Lækning við EDS er ekki enn þekkt. Meðferð byggir á alhliða endurhæfingu til að örva og styrkja vöðva, styðja liðamót og fyrirbyggja þannig áverka, meiðsl og verri einkenni. Sumar tegundir EDS hafa ekki áhrif á eðlilegar lífslíkur. Þær gerðir EDS sem hafa áhrif á æðar draga yfirleitt úr lífslíkum. Einkenni sem komi fram í æsku geta orðið alvarlegri á fullorðinsárum.
Middelfart
Hvalveiðar í Litlabeltinu
Allt frá miðöldum til loka 19. aldar voru hvalveiðar eða nánar tiltekið veiðar á hnísu stundaðar á þessu svæði. Með því að slá með greinum í vatnsyfirborðið ráku veiðimenn hnísur inn að ströndinni og þar voru dýrin drepin. Hvallýsi var notað til lýsingar bæði inni í húsum og í götulýsingar. Þegar rafmagnframleiðsla hófst var hvalalýsið ekki lengur mikilvæg verslunarvara. Veturinn 1854-1855 voru veiddar 1742 hnísur en annars var venjulegt að vetrarveiðar væru 700-800 dýr. Hnísuveiðarnar voru skipulagðar að fornri hefð sem þekktist allt frá 1593 og allt til 1899.
Ehlers-Danlos-heilkenni
Saga
Danski húðsjúkdómafræðingurinn Edvard Laurits Ehlers (1863-1937) lagði til árið 1901 að þetta líkamsástand yrði viðurkennt sem sérgreindur sjúkdómur. Árið 1908 lýsti franski læknirinn Henri-Alexandre Danlos (1844 – 1912) teygjanleika og viðkvæmri húð sem megineinkenni heilkennisins. Rannsóknir héldu áfram næstu áratugi og upp úr 1960 var erfðasamsetningin greind. Árið 1972 var staðfest að orsök EDS væri röskun kollagens.
Armeria colorata
Armeria colorata er jurt af gullintoppuætt.
Ehlers-Danlos-heilkenni
Saga
Flokkun á EDS sjúkdómum hófst seint á sjöunda áratugnum. Upphaflega voru 11 gerðir Ehlers-Danlos-heilkennis nefndar með rómverskum tölum til að gefa til kynna ólíkar gerðir EDS (gerð I, tegund II, og svo framvegis). Árið 1988 var lögð til alþjóðleg skilgreining níu undirflokka EDS.
Á ráðstefnu haldin í franska Miðjarðarhafsbænum Villefranche-sur-Mer árið 1997 ákváðu vísindamenn að endurskilgreina flókna sjúkdómsflokkun EDS sem hafði verið við lýði um áraraðir. Einfaldari flokkun, svokallað Villefranche-nafnakerfi, fækkaði sjúkdómsgerðum í sex og gaf þeim lýsandi nöfn út frá helstu sérkennum hvers afbrigðis, þar sem heiti hvers flokks skírskotar til meingerðar. Árið 2017 var flokkunin uppfærð til að innihalda mjög sjaldgæf form EDS sem voru greind nýlega. Sú flokkun lýsir 13 sjúkdómstegundum Ehlers-Danlos heilkennis.
Orsakir
Ehlers-Danlos-heilkenni er flokkur meðfæddra sjúkdóma sem einkum einkennist af teygjanlegum bandvef.
EDS kemur fram vegna breytinga á meira en 19 genum sem eru til staðar við fæðingu. Það gen sem hefur áhrif ákvarðar tegund undirflokks EDS. Sum tilfelli stafa af nýrri breytingu sem kemur fram á fyrsta þroskaskeiði, á með önnur stafa af ríkjandi eða víkjandi A-litnings erfðum. Í þeim ríkjandi kemur sjúkdómur eða ástand einungis fram ef einstaklingur erfir sama breytta genið frá báðum foreldrum sínum. Í þeim víkjandi kemur sjúkdómur eða ástand einungis fram ef einstaklingur erfir sama breytta genið frá báðum foreldrum sínum. Þessar breytingar leiða venjulega til galla í uppbyggingu eða vinnslu kollagenpróteins.
Faraldursfræði
Heilkennið er sjaldgæft. Áætlað er að Ehlers-Danlos heilkenni komi fram í um einni af hverjum 5.000 fæðingum um allan heim. Upphaflega var áætlað að algengi væri á bilinu einn af hverjum 250.000 til 500.000 manns, en fljótlega kom í ljós að það var of lágt. Greiningartækni varð betri og læknar urðu færari í greiningu.
Algengi EDS sjúkdóma er mjög mismunandi. Algengastur er EDS liðugleiki (EDS III) með um 5.000 - 20.000 af hverjum fæddum, og síðan er áætlað að 1 af hverjum 20.000 - 40.000 hafi hefðbundinn EDS (EDS I og EDS II).
Aðrir sjúkdómar EDS eru mjög sjaldgæfir. Þannig er áætlað að færri en 10 ungbörn og börn með EDS húðsprettu (Dermatosparaxia) (EDS VIIC) hafi verið greind í heiminum.
Í flokkun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) yfir sjúkdóma og tengd heilsuvandamál (ICD-11) er Ehlers-Danlos-heilkenni merkt LD28.1.
Einkenni
right|250px|alt= Glottrefja og EDS.|thumb| Glottrefja og EDS (a) Venjulegar glottrefjar kollagens (e. collagen fibril) eru reglubundnar og einsleitar að stærð. (b)  Trefjur einstaklings með húðþynningu sýna verulegar breytingar á formgerð trefja með marktækum áhrifum á togstyrk bandvefs. (c)  Einstaklingur með klassískan EDS sýnir samsettar trefja. (d)  Trefjar einstaklings með óeðlilegt TNX gen eru einsleitar að stærð og engar samsettar trefjar sjást. (e)  Ef áhrif TNX gensins er algjörlega fjarverandi, eru trefjarnar minna þéttir og misjafnir.
Einkenni EDS eru gjarnan laus liðamót, sársauki við liðamót, tíð liðskipti, teygjanleg flauelsmjúka húð og óeðlileg örmyndun. Áhrif EDS á meðgöngu og í fæðingu eru misalvarleg og fara þau eftir því hvaða undirflokk EDS hin barnshafandi konan er með. Alvarlegustu einkenni EDS IV eru alvarlegir æðasjúkdómar, svo sem ósæðarrof, garnarof og legbrestur í fæðingu.
Algengur fylgikvilli EDS er truflun á ósjálfráða taugakerfinu sem stýrir meðal annars hjartslætti og blóðþrýstingi. Það getur valdið því að hjartsláttur aukist óeðlilega við það að standa upp, sem veldur svima, þyngslum fyrir brjósti og stundum yfirliði þegar blóðþrýstingur fellur samtímis. Að auki geta einkennin verið meltingartruflanir með hægðatregðu, niðurgangur, ógleði og bakflæði og viðkvæmni fyrir vökvatapi. Þá eru svefntruflanir vegna verkja algengar sem getur skert verulega lífsgæði einstaklinga.
Höfuðverkir eru sameiginleg einkenni frá taugakerfi sem virðast tengjast öllum afbrigðum EDS. Það eru yfirleitt mígreni, með og án áru og spennuhöfuðverkir sem fólk finnur fyrir. Einum einkennum EDS hefur verið lýst sem þrálátum höfuðverk, sem kemur eins og rafstraumur þegar lausir hálsliðir þrýsta á taugar og valda verkjum.
Greining
Greining á EDS fer þó eftir hvaða afbrigði er um að ræða. Þannig byggir til að mynda greining á hinu klassíska afbrigði EDS aðallega á klínískri skoðun og fjölskyldusögu. Í klínískri skoðun er teygjanleiki húðar skoðaður sem og almennt útlit húðar með tilliti til öramyndunar. Þá er hreyfanleiki liða mældur með því að kanna liðleika litlafingurs og þumalfingurs. Kannað er hvort einstaklingurinn geti rétt úr olnbogum og hnjám umfram 10 gráður eðlilegrar stöðu og athugað hvort að einstaklingurinn geti sett lófa flata á gólfið með því að beygja sig fram, án þess að beygja hnén.
Undirflokkar EDS
EDS skiptist í 13 undirflokka sjúkdóma sem hver á sín sérkenni en allir einkennast af minnkuðum styrk og heilleika húðar, liða, æða og annarra vefja. Hinir ólíku undirflokkar byggja á mismunandi stökkbreytingum sem leiða til galla í myndun, seytun eða starfshæfni kollagena eða ensíma sem taka þátt í framleiðslu og vinnslu þess. Heiti hvers flokks skírskotar til meingerðar hans.
Upphaflega voru 11 gerðir Ehlers-Danlos-heilkennis nefndar með rómverskum tölum til að gefa til kynna ólíkar gerðir EDS (gerð I, tegund II, og svo framvegis). Árið 1997 í Villefranche náðu menn saman um einfaldari sjúkdómsflokkun EDS. Með svokölluðu Villefranche-nafnakerfi, var sjúkdómsgerðum fækkað í sex og þeim lýst út frá helstu sérkennum hvers afbrigðis, þar sem heiti hvers flokks skírskotar til meingerðar. Árið 2017 var flokkunin uppfærð til að innihalda mjög sjaldgæf form EDS sem voru greind nýlega. Sú flokkun lýsir 13 sjúkdómstegundum Ehlers-Danlos heilkennis.
Meðferð við EDS
Lækning við EDS er ekki enn þekkt.
Meðferð byggir á alhliða endurhæfingu til að til að draga úr einkennum, örva og styrkja vöðva, styðja liðamót og fyrirbyggja þannig áverka, meiðsl og verri einkenni og bæta þannig lífsgæði, færni og sjálfsbjargargetu sjúklinga.
Dæmi um algengar meðferðir:
Heimir Bjarnason
Heimir Bjarnason (f. 30. október 1995) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur. Heimir útskrifaðist úr Prague Film School í Tékklandi árið 2016. Fyrsta kvikmynd Heimis í fullri lengd er sakamáladramað Þrot (2022).
Kungshamn
thumb|right|200px|Kungshamn Kungshamn er þéttbýli í sveitarfélaginu Sotenäs í Svíþjóð. Þar búa 2 814 manns (2010).
Mannaður leiðangur til Mars
thumb|270px|Hugmynd Geimferðastofnunar Bandaríkjanna um mögulegar vistarverur á yfirborði Mars
Hugmyndir um mannaðan leiðangur til Mars hafa komið upp mörgum sinnum í geimvísindum, verkfræði og vísindaskáldskapi á 20. og 21. öldum. Meðal áætlana eru tillögur um að lenda á Mars, að setjast þar að og með tíma „jarðforma“ plánetuna, og hagnýta tungl hans Fóbos og Deimos.
Landkönnun á Mars hefur verið markimið geimferðáætlana í áratugi. Undirbúningsvinna undir leiðangra með mannaða áhöfn hefur verið unnin frá sjötta áratugi, og gert hefur verið ráð fyrir að leiðingarnir fari af stað um 10 til 30 árum fram í tímann. Margar geimferðastofnanir lögðu fram áætlanir um mannaða leiðangra til mars á 20. öld, en þær hafa víða verið gagnrýndar vegna skammsýnis um hættu og fýsileika slíks leiðangurs.
Geimferðastofnun Bandaríkjanna hyggst senda áhöfn á leiðangur til Mars um árið 2035 sem hluti af Óríon-áætlun sinni. Á undan þessum leiðangri verða styttri geimflug með fjögurra manna geimfarið sem verður notað og tilraunir til að bæta tæknina sem er áætluð að verja áhöfnina fyrir geisluninni sem er að finna í djúpgeimi.
Veðskjal
Veðskjal er skjal sem stofnar til veðréttar með því að tilgreina veðkröfuna sem liggur honum að baki. Veðskjöl geta verið annaðhvort veðskuldabréf eða tryggingarbréf.
Sønderborg
thumb|Höfnin í Sønderborg. Sønderborg er danskur bær á sunnanverðu Jótlandi. Íbúafjöldi bæjarins er 27.785 (2018)
Marrakesssamningurinn
Marrakesssamningurinn eða Marrakessyfirlýsingin markar endalok Úrúgvæumferðarinnar í GATT-viðræðunum og upphaf Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Hann var undirritaður í Marrakess í Marokkó, 15. apríl 1994. Í samningnum voru um 20 samningar í fjórum viðaukum sem fjölluðu um einstök svið viðskipta, þar á meðal þjónustuviðskipti, hollustuhætti og heilbrigði dýra og plantna, hugverkarétt og tæknilegar viðskiptahindranir. Í Marrakesssamningnum eru þessir ólíku samningar settir fram sem einn samningur þannig að til að verða aðili að einum þarf að gerast aðili að öllum. Í samningum var líka kveðið á um lagalega bindandi lausn deilumála.
Jöklar á Tröllaskaga
thumb|Smájöklar við [[Dýjafjallshnjúkur|Dýjafjallshnjúk.]]
Jöklar á Tröllaskaga eru allmargir. Þeir liggja milli allt að 1500 metra hárra fjalla, í um 800-1300 metrum og eru kallaðir dal-, skálar- eða hvilftarjöklar. Flestir liggja þeir í skugga fyrir sterkustu sumarsólinni. Jöklarnir eru yfirleitt um 1 km² að stærð en nokkrir ná 3–5 km² stærð. Alls eru þetta um 150 jöklar sem þekkja um 150 km².
Jöklar tóku að myndast og stækka aftur fyrir um 5.500 árum en áður hafði verið um 3000 ára skeið þar sem svæðið var jökullaust. Útbreiðsla þeirra náði hámarki á árunum 1750 til 1900.
Heimild
NÍ - Jöklar á Tröllaskaga
91 á stöðinni
91 á stöðinni voru sjónvarpsþættir sem spaugstofan framleiddi. Þættirnir voru sýndir dagana 12. janúar 1991 - 18. maí 1991. Engin útsending var 9. febrúar vegna úslitaþætti söngvakeppninnar. Þættirnir voru 17 talsins. Framhaldsþættirnir 92 á stöðinni byrjuðu 11. janúar 1992. Það voru tveir sérþættir í þáttaröðinni; Stöðin Stikkfrí og Síðasti víkingurinn.
Helstu málefni Spaugstofunnar í þáttunum
Hitaveitumál Hafnfyrðinga, loðnumálin, óveðri á landinu, íþróttum (skautadansi, sundi), gosið í Heklu 1991, persaflóastríðinu, Sigurði fréttamanni á Stöðinni sem var sendur til útlanda, draum um Nínu (framlag íslands í söngvakeppni evrópskar sjónvarpsstöðva 1991), Davíð Oddsynni að bjóða sig fram sem formaður Sjálfstæðisflokksins, rás 2, gettu betur, alþingiskosningunum 1991, stjórnarmyndunarviðræðum og heimsókn Ítalíukonungs til Íslands.
Kvikasilfur
Kvikasilfur er frumefni með efnatáknið Hg (dregið af gríska orðinu hydrargyros, „vökvasilfur“) og er númer 80 í lotukerfinu.
Þetta er þungur, silfraður hliðarmálmur sem er eitt af aðeins tveim frumefnum (og eini málmurinn) sem að eru vökvar við stofuhita (hitt frumefnið er bróm). Kvikasilfur er notað í hitamæla, loftvogir og önnur vísindaleg mælitæki. Það er yfirleitt unnið úr steintegundinni sinnóber (kvikasilfursúlfíð, HgS). Kvikasilfur er baneitrað, heilaskaðandi efni og er notkun þess því takmörkuð með mengunarvarnarlögum í mörgum löndum.
Almenn einkenni
Kvikasilfur er frekar slæmur hitaleiðir en góður rafleiðari.
Kvikasilfur myndar auðveldlega málmblöndur við næstum alla algenga málma, þar á meðal gull, ál og silfur en ekki járn. Öll þessi málmblendi eru kölluð amalgam.
Það hefur einnig samfellda varmaþenslu, er ekki eins hvarfgjarnt og sink og kadmín og leysir ekki vetni úr sýrum. Algeng oxunarstig þess eru +1 og +2. Örfá dæmi af +3 þekkjast þó einnig.
Notkun
Kvikasilfur er aðallega notað í framleiðslu á efnum til iðnaðar og í rafmagns- og rafeindavörur. Það er notað í suma hitamæla, þá sérstaklega þá sem þurfa að mæla hátt hitastig með nákvæmni (sala kvikasilfurshitamæla án lyfseðils er víða bönnuð). Önnur not eru:
Ýmis not: kvikasilfursrofar, kvikasilfursker fyrir natrínhýdroxíð (vítissóda) og klórframleiðslu, rafskaut í sumum tegundum rafgreiningar, kvikasilfursrafhlöður, hvata, illgresiseyða (framleiðslu hætt 1995), skordýraeitur, amalgam fyllingar, og vökvaspegilssjónauka.
Saga
thumb|alt=|hægri
Kvikasilfur var þekkt meðal Kínverja og hindúa til forna og hefur fundist í egypskum grafhýsum frá 1500 f.Kr.. Í Kína, Indlandi og Tíbet var kvikasilfur talið lengja líf, laga beinbrot og halda mönnum við góða heilsu. Forn-Grikkir notuðu kvikasilfur í smyrsl og Rómverjar notuðu það í snyrtivörur. Í kringum 500 f.Kr. var farið að nota kvikasilfur í amalgöm með öðrum málmum.
Indverska orðið yfir gullgerðarlist er rassayana sem þýðir „vegur kvikasilfursins“. Gullgerðarmenn töldu oft kvikasilfur sem fyrsta efnið sem myndaði alla aðra málma. Hægt var að framleiða mismunandi málma með því einu að breyta magni og gæðum brennisteins í kvikasilfrinu. Hreinastur þessara málma var gull og þurfti kvikasilfur til að umbreyta grunn- (eða óhreinum) -málmum í gull. Þetta var megintakmark gullgerðarlistar hvort sem var til efnislegs eða andlegs ábata.
Hg er nútímaefnatákn kvikasilfurs. Það er dregið af orðinu hydragyrum, sem er latnesk staðfæring á gríska orðinu ύδράργυρος, hydragyros sem er samsett orð sem þýðir vatn og silfur — því að það er vökvi líkt og vatn en samt silfurlitt. Íslenska heitið er einnig fengið úr þessari merkingu gríska orðsins.
Nokkrir þekktir einstaklingar hafa látist úr kvikasilfurseitrun og má þar nefna til dæmis konu Martin Bormanns, eins helsta aðstoðarmans Hitlers.
Efnið var notað í hattagerð í Englandi og urðu hattagerðarmenn alvarlega veikir sem er hugsanlega uppruni enska máltækisins „mad as a hatter“ („brjálaður eins og hattari“).
Tilvist
thumb|Kvikasilfursgrýti|alt=
Kvikasilfur er sjaldgæft efni í jarðskorpunni og finnst annaðhvort sem hreinn málmur (sjaldgæft) eða í sinnóber, korderoíti, livingstoníti, og öðrum steintegundum. Sinnóber er algengust þeirra. Um það bil 50% af heimsframleiðslu koma frá Spáni og Ítalíu og stór hluti af því sem eftir er frá Slóveníu, Rússlandi og Norður-Ameríku. Það er unnið úr sinnóber með því að hita það í heitum loftstraumi og þétta svo gufuna. Jafnan fyrir þennan útdrátt er:
Efnasambönd
Mikilvægustu söltin eru:
Rannsóknir hafa sýnt fram á að hægt er að nota rafmagnsneista til að fá eðalgös til að mynda efnasambönd með kvikasilfurgufu. Þessum efnasamböndum er haldið saman af van der Waals kröftum og mynda, HgNe, HgAr, HgKr, og HgXe. Lífræn kvikasilfursefnasambönd eru einnig mikilvæg. Metýlkvikasilfur er hættulegt efnasamband sem finnst víða sem mengunarvaldur í grunnvatni og ám.
Samsætur
Til eru sjö stöðugar samsætur kvikasilfurs og er Hg-202 algengust þeirra (29,86%). Langlífustu geislasamsæturnar eru Hg-194 sem hefur helmingunartímann 444 ár, og Hg-203 með 46,612 daga. Flestar hinar geislasamsæturnar hafa helmingunartíma undir einum degi.
Varúðarráðstafanir
Hreint kvikasilfur í vökvaformi er örlítið eitrað, en gufuform þess, efnasambönd og sölt eru baneitruð og því hefur verið haldið fram að þau valdi heila- og lifrarskaða við inntöku, innöndun eða snertingu við húð. Aðalhættan sem stafar af hreinu kvikasilfri er að við staðalþrýsting, vill kvikasilfur oxast og verða að kvikasilfuroxíði og ef það er látið drjúpa eða hreyft er við því, ýrist það í örsmáa dropa, sem eykur yfirborð þess verulega.
Miðþekjuæxli
Miðþekjuæxli er krabbamein í bandvefsþekju, himnu sem umlykur innri líffæri mannsins. Æxlið finnst einkum í brjósthimnu en einnig í lífhimnu og gollurshúsi. Orsakavaldur krabbameinsins er langoftast rakinn til asbest-mengunar.
Kvikasilfur
Varúðarráðstafanir
Kvikasilfur er eitur sem safnast fyrir í vefjum líkamans og er tekið upp í gegnum húð, öndunar-, maga- og garnavefi. Ólífrænt kvikasilfur er minna eitrað en lífræn efnasambönd þess (sameindir sem innihalda kolefni). Jafnvel þó það sé mun minna eitrað en lífræn efnasambönd þess, veldur hreint kvikasilfur samt sem áður miklum umhverfismengunar- og hreinsunarvandamálum vegna þess að kvikasilfur myndar lífræn efnasambönd í lífverum.
Eitt hættulegasta efnasamband kvikasilfurs, dímetýlkvikasilfur, er svo eitrað að aðeins örfáir míkrólítrar á húð geta valdið dauða.
Abies beshanzuensis
Abies beshanzuensis (á ensku: Baishanzu fir, Baishan fir) er tegund af þin. Hann er einlendur í Kína, nánar tiltekið Baishanzu Shan í Suður- Zhejiang héraði í Austur- Kína, þar sem hann vex í 1850 metra hæð og stafar ógn af söfnun og loftslagsbreytingum]. Útbreiðslan er innan náttúruverndarsvæðisinsFengyangshan – Baishanzu. Abies beshanzuensis er skráður í útrýmingarhættu á válista IUCN.
Nótt
Nótt getur átt við:
Abies beshanzuensis
Þetta er 15 til 17 metra hátt tré, með breiða keilulaga krónu og bol að 80 cm metra þvermáli. Sprotarnir eru gildir, fölgulbrúnir, hárlausir eða lítið eitt hærðir. Barrið er nálarlaga, 1,5 til 4 cm langt og 2,5 til 3,5 mm breitt, skærgrænt að ofan, og með tveimur hvítum loftaugarásum að neðan. Könglarnir eru mjó-sívalir til keilulaga, skærgrænir meðan þeir eru óþroskaðir, en þroskaðir eru þeir fölgulbrúnir, 6 til 12 cm langir og 3 til 4 cm breiðir, með útstæðar og aftursveigðar hreisturblöðkur.
Þessi þinur er náskyldur Abies firma frá Suður- Japan og er stundum skipað með honum einum í undirættkvíslina Abies subsect. Firmae. Sumir grasafræðingar telja tegundina Abies ziyuanensis til Abies beshanzuensis sem undirtegund, en aðrir setja setja þá tegund í aðra undirættkvísl, Abies subsect. Holophyllae.
Hof (Skagaströnd)
Hof er bær, kirkjustaður og áður prestssetur utarlega á Skagaströnd. Þar var áður prestakall sem náði yfir ytri hluta strandarinnar og bæina yst á Skaga. Útkirkja var á Spákonufelli. Hofsprestakall var lagt niður 1907 og sameinað Höskuldsstaðaprestakalli. Nú tilheyrir Hofskirkja Skagastrandarprestakalli.
Á Hofi eru gamlar rústir sem kallast Goðatóftir og er sagt að kunni að vera af hofi. Engar sagnir eru þó til um blót þar eða goða og raunar er ekkert vitað um landnám og búsetu á ströndinni til forna því að eyða er í Landnámabók á milli þess sem sagt er frá landnámi Holta á Holtastöðum í Langadal og landnámi Hólmgöngu-Mána, sem náði að Fossá, norðan við Hof.
Skammt norðan við Hof er Króksbjarg og nær út að Kálfshamarsvík, um 10 kílómetra leið, undir ýmsum nöfnum. Björgin eru 40-50 metra há og liggur vegurinn víðast á bjargbrúninni.
Hof þótti fremur rýrt brauð og ekki eftirsóknarvert og voru flestir prestar þar aðeins fáein ár, á meðan þeir biðu eftir að fá betra embætti. Einn þeirra sem lengst sat þar var séra Árni Illugason, sem var prestur á Hofi 1796-1825. Hafði hann áður beðið í 10 ár eftir að fá embætti og síðan verið í átta ár prestur í Grímsey, sem var enn verra brauð en Hof. Sonur hans var Jón Árnason þjóðsagnasafnari, sem fæddist á Hofi árið 1819.
Núverandi Hofskirkja er timburkirkja, múrhúðuð, reist árið 1876. Hún er turnlaus og ekkert söngloft í henni. Í kirkjunni er gömul altaristafla og ævagamall prédikunarstóll.
Ýmsir - Við djúkboxið
Ýmsir - Við djúkboxið er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja ýmsir nokkur dægurlög frá sjötta áratugnum valin af Björgvini Halldórssyni.
Guðmundur E. Sigvaldason
Guðmundur Ernir Sigvaldason (f. 24 júlí 1932, d. 15. desember 2004) var íslenskur jarðfræðingur. Foreldrar hans voru Birgitta Guðmundsdóttir verkakona og Sigvaldi Jónasson bóndi frá Björk í Grímsnesi.
Menntun
Stúdentspróf frá MR 1952. Doktorspróf (Dr. rer. nat.) í bergfræði og jarðfræði frá Georg-August Universität í Göttingen 1959.
Starfsferill
Starfaði sem sérfræðingur við Iðnaðardeild Atvinnudeildar HÍ 1961-1967 við rannsóknir á jarðefnafræði jarðhitasvæða. Varð síðan sérfræðingur við Raunvísindastofnun HÍ og kenndi við jarðfræðiskor 1968-1972. Hann vann tvívegis að jarðhitaverkefnum á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rómönsku Ameríku, fyrst í El Salvador 1967-1968 og síðan í Níkaragva 1972-1973. Guðmundur var forstöðumaður Norrænu Eldfjallastöðvarinnar frá stofnun hennar árið 1973 og til 1998.
Guðmundur sat í úthlutunarnefnd Vísindasjóðs 1968-1982 og varð formaður nefndarinnar 1999-2001. Hann var fulltrúi Íslands í vísindasiðanefnd NATO 1970-1982, formaður Alþjóðasambands eldfjallastöðva 1981-1991 og sat í stjórn European Laboratory Volcanos Project 1986-1996. Guðmundur var í stjórnum og starfaði sem aðalráðgjafi í fjölmörgum alþjóðlegum vísinda- og fræðiverkefnum, meðal annars á vegum Evrópubandalagsins og einstakra Evrópuríkja. Jafnhliða þessu stundaði Guðmundur jarðfræðirannsóknir bæði á Íslandi og erlendis. Aðalviðfangsefni hans á því sviði var Askja og Ódáðahraun.
Guðmundur hefur ritað fjöldann allan af fræðigreinum í blöð og fagtímarit, gert sjónvarpsþætti fyrir almenning og hlotið viðurkenningar fyrir vísindastörf sín. Hann varð heiðursdoktor við Háskóla Íslands árið 2000.
Fáni Fílabeinsstrandarinnar
Fáni Fílabeinsstrandarinnar er gerður upp af þremur lóðréttum borðum í appelsínugulum, hvítum og grænum. Fáninn tók formlega gildi 3. desember 1959. Hæð á móti breidd er 2:3.
Fáninn er að grunni til byggður á þeim franska enda landið frönsk nýlenda. Appelsínuguli liturinn táknar landið og frjósemi þess, hvíti liturinn táknar frið og sá græni von og skóganna í landinu sunnanverðu.
Tjáningarfrelsi á Íslandi
Tjáningarfrelsi á Íslandi er tryggt samkvæmt 73. gr. Stjórnarskrár Íslands sem er svohljóðandi:
Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar.
Ákvæðið var sett í stjórnarskrána í núverandi mynd með lögum nr. 97 28. júní 1995.
Fyrir 1995 var í stjórnarskrá ákvæði sem var samhljóma núverandi 2. mgr. 73. gr. fyrir utan að í stað tjáningarfrelsis var orðið prentfrelsi notað. Ákvæðið var í 72. gr. lýðveldisstjórnarkrárinnar og var svohljóðandi: Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti; þó verður hann að ábyrgjast þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prentfrelsi má aldrei í lög leiða. Þetta ákvæði var einnig nánast eins í fyrri stjórnarskrám Íslands (54. gr. í stjórnarskránni frá 1874 og 68. gr. í stjórnarskránni frá 1920. )
Takmarkanir á tjáningarfrelsi
Hér eru settar fram lagagreinar þær er setja skorður á tjáningarfrelsi.
Almenn hegningarlög setja fjölmargar takmarkanir á tjáningafrelsi. Skv.
Ljungskile
thumb|right|200px|Ljungskile [[1995]] Ljungskile er þéttbýli í sveitarfélaginu Uddevalla í Svíþjóð. Þar búa 3 375 manns (2010).
Willow Smith
Willow Camille Reign Smith (fædd 31. október 2000), einnig þekkt sem Willow er bandarísk söngkona, lagahöfundur, leikkona og dansari. Hún er dóttir leikaranna Will Smith og Jada Pinkett Smith og yngri systir leikarans og tónlistarmannsins Jaden Smith. Hún vakti fyrst athygli í myndinni I Am Legend sem hún lék í ásamt föður sínum. Næsta hlutverk hennar var í myndinni Kit Kittredge: An American Girl. Hún hlaut Young Artist Award fyrir leik sinn í henni.
Barnæska
Willow Smith fæddist 31. október 2000 í Los Angeles, Kaliforníu. Hún er dóttir leik- og tónlistarkonunnar Jada Pinkett Smith og leikara og tónlistarmanninum Will Smith. Hún á tvö eldri systkini: bróðir hennar Jaden Smith, leikari og tónlistarmaður, og hálfbróðir hennar Willard Carroll „Trey“ Smith III, leikari og plötusnúður.
Smith gekk í Sierra Canyon skólann í Los Angeles.
2007–2013: Willow kemst í sviðsljósið á leiklistar og tónlistarsviði
Willow byrjaði leikferil sinn í myndinni I Am Legend þar sem hún lék ásamt föður sínum. Næsta myndin sem hún lék í, Kit Kittredge: An American Girl, kom út 2. júlí 2008. Árið 2008 talsetti hún fyrir unga Gloríu í Madagascar: Escape 2 Africa, þar sem móðir hennar Jada talaði fyrir eldri Gloríu.
6. október 2011 kom lagið „Fireball“, út í samstarfi með rapparanum Nicki Minaj. Fireball stóð ekki undir væntingum og komst ekki í neina vinsældarlista í Bandaríkjunum.
1. maí 2012 gaf hún út tónlistarmyndband við lagið „Do it Like Me (Rockstar)“. 2. júlí 2012 frumsýndi Smith tónlistarmyndbandið við lagið „I Am Me“ á BET verðlaununum. 17. júlí sama ár gaf hún út sína fjórðu smáskífu „I Am Me“ á iTunes og Amazon.
2014–2018: 3, Ardipithecus og The 1st
24. október 2014 var tilkynnt af Willow og FADER að hún myndi gefa út fyrstu stuttskífu sína „3“ 31. október 2014. Sama dag hélt hún tónleika í New York borg í FADER tjaldinu þar sem hún flutti lög af stuttskífunni, þ.á.m „8“, „9“ og lagið „5“ sem hún flutti með bróður sínum. Hún flutti einnig lagið „Summer Fling“, og nýja útgáfu af vinsæla laginu „Whip My Hair“.
Willow gaf út smáskífuna „ F Q-C #7“ 7. maí 2015. Tónlistarmyndband kom út samdægurs á Vevo. Eftir útgáfuna á tónlistarmyndbandi við lagið „Why Don't You Cry“ gaf Willow út fyrstu plötuna sína Ardipithecus þann 11. desember 2015. Til útskýringar um titil plötunnar sagði Willow: „Ardipithecus Ramidus (sic) Sahelanthropus tchadensis er vísindalegt heiti yfir fyrstu steingervingana af mannætt sem fundnir voru á jörðinni. Ég vildi nefna tónlistarsamsetningu mína eftir því vegna þess að á meðan ég var að semja þessi lög var ég í svo miklu breytingarástandi. Ég gróf djúpt í jarðvegi hjartans míns og fann búta og hluta af mínu forna sjálfi sem segir sögur sem enduðu á því að verða textarnir við þessi lög.“
Á 17 ára afmælisdeginum sínum, 31. október 2017 gaf hún út sína aðra plötu The 1st sem hefur fengið mikil hrós fyrir tónlistarþróun þess, þá sérstaklega getu Willow að skapa tónlist sem fetar í spor forvera hennar í R&B af 10. áratugnum, þrátt fyrir að hafa ekki verið á lífi á þeim tíma. Hún fór í tónlistarferðalag eftir útgáfu plötunnar ásamt Jhene Aiko, St. Beauty, Kodie Shane og Kitty Cash út árið 2017.
Ásamt móður sinni og ömmu, Adrienne Banfield-Norris, stjórnar Willow vefþættinum Red Table Talk sem hlaut henni tilnefningu til Daytime Emmy verðlaunanna.
2019 – nútíð: Willow og The Anxiety
24. júní 2019 tilkynnti Willow Smith sína þriðju plötu, Willow. Platan kom út 19. júlí 2019 og var framleitt í sameiningu af Willow sjálfri og Tyler Cole. Tvíeykið gaf út plötu saman sem ber titilinn The Anxiety árið 2020.
Einkalíf
Í júní 2019 kom Willow út úr skápnum sem tvíkynhneigð og sagði, „Ég elska menn og konur jafnt.“ Hún minntist einnig á stuðning sinn við fjölbreytileg sambönd og löngun hennar í að vera í slíku sambandi.
Kvikuinnskot
thumb|[[Berggangar úr basalti, Lord Howe Island, Ástralía]] thumb|Býsna stórt [[líparítinnskot: Baula á Vesturlandi, lakkolit]] thumb|left|350px|Þversnid í gegnum [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökul og Kötlu með innskotum og kvikuhólf Kötlu]] Kvikuinnskot er hugtak í jarðfræði sem haft er um bergkviku sem kemur úr iðrum jarðar og þrengir sér inn í sprungur í jarðskorpunni eða inn á milli jarðlaga tiltölulega nærri yfirborði. Þau geta verið afar misstór. Lítil kvikuinnskot mynda mjóar og efnislitlar æðar og eitla í jarðlagastaflanum. Efnismikil kvikuinnskot geta myndað berghleifa sem eru margir rúmkílómetrar að stærð. Kvikuinnskotum fylgja oft jarðskjálftar og landris.
Veðskuldabréf
Veðskuldabréf er veðskjal þar sem útgefandinn viðurkennir skyldu sína til greiðslu tiltekinnar skuldbindingar og setur tiltekið verðmæti að veði til tryggingar á efndum hennar. Í þeim er að jafnaði lýsing á veðandlaginu, þar á meðal upphæð þess og hvers kyns skilyrði sem við gætu átt líkt og veðröð. Mögulegt er að kveðið sé á um ýmis réttindi aðilanna eins og hvort með veðinu fylgi persónuleg ábyrgð eða uppfærsluréttur.