cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Líbería
Líbería var stofnuð af afkomendum afrískra þræla frá Bandaríkjunum frá 1820 með aðstoð American Colonization Society. Margir þrælar sem bresk og bandarísk skip náðu frá þrælaskipum á 19. öld voru sendir þangað en ekki skilað aftur heim. Árið 1847 lýsti þessi nýlenda yfir sjálfstæði sem Líbería. Höfuðborg hins nýja ríkis var nefnd Monróvía í höfuðið á forseta Bandaríkjanna, James Monroe, sem studdi nýlendustofnunina. Íbúar af bandarískum uppruna mynduðu síðan ríkjandi minnihluta í landinu og hélt áfram miklum tengslum við Bandaríkin. Árið 1980 var stjórn minnihlutans steypt af stóli með hervaldi. Í kjölfarið fylgdu tvær borgarstyrjaldir (1989-1996 og 1999-2003) sem hröktu stóran hluta íbúanna á vergang og lögðu efnahag landsins í rúst. Friðarsamkomulag var undirritað árið 2003 og kosningar voru haldnar árið 2005.
Saga
Ríkið Líbería á rætur sínar að rekja til þeldökkra Bandaríkjamanna sem stofnuðu nýlendu þar árið 1822 á vegum American Colonization Society í anda nokkurs konar endurheimtar fyrirheitna landsins. Tengslin við Bandaríkin hafa því verið sterk.
Ellen Johnson Sirleaf var forseti í Líberíu frá 2005 til 2018, og fyrsti kvenforseti í Afríku.
Bergur Ebbi Benediktsson
Bergur Ebbi Benediktsson (2. nóvember 1981) er íslenskur rithöfundur, ljóðskáld, uppistandari, tónlistarmaður, leikari og lögfræðingur.
Líbería
Landfræði
Líbería er í Vestur-Afríku með strönd að Norður-Atlantshafi í suðvestri. Landið er á milli 4. og 9. breiddargráðu norður og 7. og 12. lengdargráðu vestur. Landið er að mestu flatt, með breiða strandsléttu með fenjaskóga og mýrar, sem hækkar í hæðótta sléttu að lágum fjöllum í norðaustri. Hæðirnar eru vaxnar regnskógi, en fílagras og hálfsumargrænir skógar eru ríkjandi í norðurhéruðunum. Hitabeltisloftslagið í suðurhluta landsins er heitt allt árið með mikilli úrkomu frá maí til október, fyrir utan stutt hlé frá miðjum júlí og fram í ágúst. Vetrarmánuðina frá nóvember til mars blæs þurr harmattan-vindur inni í landi sem veldur íbúum ýmsum vandræðum.
Bergur Ebbi Benediktsson
Hann var í hljómsveitinni Sprengjuhöllinni þar sem hann söng, spilaði á gítar og samdi lög og texta. Hann hefur skrifað handrit og leikið í íslenskum sjónvarpsþáttum, skrifað pistla fyrir Fréttablaðið. Hann útskrifaðist úr lögfræði frá Háskóla Íslands og kláraði nám í framtíðarfræðum í Toronto, Kanada.
Bergur Ebbi hefur starfað með uppistandshópnum Mið-Íslandi og gefið út tvær ljóðabækur, Stofuhita og Skjáskot. Hann er annar af stjórnendum hlaðvarpsþáttarins Fílalag.
Líbería
Landfræði
Ár í Líberíu renna gjarnan í suðvestur, í átt til sjávar, þegar úrkomuvatn flyst niður skógi vaxna sléttuna frá fjalllendinu Guinée Forestière, í Gíneu. Cape Mount við landamærin að Síerra Leóne fær mesta úrkomu. Mano-á rennur meðfram norðvesturlandamærum Líberíu en suðausturlandamærin markast af Cavalla-á. Þrjár stærstu ár landsins eru Saint Paul-á, sem rennur út í sjó við Monróvíu, Saint John-á við Buchanan og Cestos-á. Allar þessar ár renna út í Atlantshafið. Cavalla er lengsta áin, 515 km.
Hæsti tindurinn sem er allur innan landamæra Líberíu er Wuteve-fjall, 1.440 metrar á hæð, í Vestur-Afríkufjöllum í norðvestri, við Gíneuhásléttuna. Nimba-fjall, við Yekeba er þó hærra, eða 1.752 metrar, en ekki allt í Líberíu þar sem fjallið stendur á landamærum landsins að Gíneu og Fílabeinsströndinni, og er líka hæsti tindur þeirra.
Stjórnsýslueiningar
Líberíu er skipt í 15 sýslur, sem aftur skiptast í alls 90 umdæmi sem aftur skiptast í „ættbálka“. Elstu sýslurnar eru Grand Bassa og Montserrado, sem báðar voru stofnaðar 1839, áður en landið fékk sjálfstæði. Nýjasta sýslan er Gbarpolu sem var búin til árið 2001. Nimba er stærsta sýslan, 11.551 km2 að stærð en Montserrado er sú minnsta, aðeins 1.909 km2. Fjölmennasta sýslan er Montserrado með 1.144.806 íbúa samkvæmt manntalinu 2008.
Yfir sýslunum 15 eru yfirumsjónarmenn sem forseti landsins skipar. Í stjórnarskránni er kveðið á um kosningu ýmissa ættbálkahöfðingja í sýslum og umdæmum, en slíkar kosningar hafa ekki farið fram frá 1985 vegna stríðsátaka og fjárskorts.
Við hlið þessarar skiptingar eru ýmsar sveitarstjórnir sem stofnaðar eru utan við þann ramma sem skilgreindur er í stjórnarskránni. Allar tegundir sveitarstjórna (borgir, bæir og hverfi) voru búnar til með stjórnartilskipunum þannig að hlutverk og skyldur hverrar sveitarstjórnar er mjög breytilegt.
250px|right|Sýslurnar í Líberíu.
Móna Lísa
thumb|Mona Lisa er eitt af frægustu málverkum allra tíma. Móna Lísa (ítalska og spænska La Gioconda; franska La Joconde) er olíumálverk á asparfjöl eftir Leonardo da Vinci. Það er í eigu franska ríkisins og er til sýnis á Louvre-safninu í París.
Myndin sýnir konu sem brosir torræðu brosi sem sumir telja dularfyllsta bros heimsins.
1662
Árið 1662 (MDCLXII í rómverskum tölum) var 62. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.
Atburðir
thumb|right|Hefðbundin Punch og Judy-sýning í Swanage.
Zeta
Zeta (hástafur: Ζ, lágstafur: ζ) er sjötti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið Z|rómverska Z og kýrillíska Ze (З, з). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 7.
Listi yfir hæstu fjöll heims
Þetta er listi yfir hæstu fjöll á jörðu (yfir sjávarmáli). Öll eru í Asíu.
.ky
.ky er þjóðarlén Caymaneyja.
Tenglar
Toppdomän
Pareto-hagkvæmni
Hugtakið í stuttu máli
Það er alþjóðlega viðurkennt að forðast eigi niðurstöður sem ekki eru Pareto-hagkvæmar og þess vegna er Pareto-hagkvæmni mikilvægur mælikvarði til að meta hagkerfi og opinber stefnumál. Ef efnahagsleg úthlutun hagkerfis er ekki Pareto-hagkvæm er möguleiki fyrir Pareto-framförum, Pareto-hagkvæmni eykst með: endurúthlutun þar sem í það minnsta einn þátttakandi getur náð efnahagslegum framförum án þess að minnka velsæld annars. Hins vegar er mikilvægt að muna að breyting frá óhagkvæmri úthlutun til hagkvæmrar er ekki endilega Pareto-framför. Í raun er það svo að ef tryggja á að enginn skuli tapa með breytingum sem ætlað er að ná Parteto-hagkvæmni gæti það leitt til endurgjalds fyrir einn eða fleiri þátttakendur. Sem dæmi má nefna, ef breyting á efnahagsstefnu leiðir til útrýmingar á einkasölumarkaði og sá markaður verður að hagkvæmari samkeppnismarkaður, mun einkasalinn tapa. Hins vegar mun aukin hagkvæmni vega upp á móti tapi einkasalans. Þetta þýðir að tap einkasalans vegur upp á móti þeim hagnaði sem aðrir í hagkerfinu njóta og því kallast þetta Pareto-framför.
Kosningar í Bandaríkjunum 1960
Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 8. nóvember árið 1960.
Kópavogsskóli
Kópavogsskóli er grunnskóli við miðbæ Kópavogs sem tók fyrst til starfa 12. janúar 1949. Hann er elsti grunnskóli bæjarins og gengdi skólahúsið fyrst um sinn hlutverki skrifstofu, guðshúss og félagsheimilis ásamt fleiru.
.ck
.ck er þjóðarlén í Cookseyjum.
Tenglar
Toppdomän
Mercedes-Benz CLS
Mercedes-Benz CLS er lúxusbifreið framleidd af þýska bifreiðaframleiðandanum Mercedes-Benz í Sindelfingen í Þýskalandi og Mercedes-Benz-Valdez verksmiðjunni í Santiago Tianguistenco í Mexíkó. Mercedes-Benz CLS er byggður á W211-grunninum sem E-týpan er einnig byggð á. CLS-týpan var fyrst sett á markað í Evrópu haustið 2004.
Vélar
Eftirfarandi vélar voru í boði fyrir 2007 árgerðina:
Myndasafn
<Gallery> Mynd:CLS500.JPG|Mercedes-Benz CLS 500 árgerð 2005 Mynd:2006-Mercedes-Benz-CLS55-AMG-2.jpg|Mercedes-Benz CLS AMG 55 árgerð 2006 Mynd:2007-Mercedes-Benz-CLS550.jpg|Mercedes-Benz CLS 550 árgerð 2007 Mynd:Bordeaux_MB_CLS_55_AMG_rl.JPG|Mercedes-Benz CLS AMG 55 Mynd:Mercedes CLS Facelift front.jpg|Mercedes-Benz CLS árgerð 2008 séður að framan Mynd:Mercedes CLS Facelift rear.jpg|Mercedes-Benz CLS árgerð 2008 séður að aftan </Gallery>
Eta
Eta (hástafur: Η, lágstafur: η) er sjöundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið H|rómverska H og kýrillíska I (И, и). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 8.
Borough of Princeton, New Jersey
right|thumb|250px|Myndin sýnir staðsetningu Princeton Borough í [[Mercer-sýsla|Mercer-sýslu.]] Princeton Borough eða Borough of Princeton (stundum skrifaða „boro“ ávegaskiltum) er bæjarfélag í New Jersey og annað tveggja bæjarfélaga sem mynda Princeton. Princeton Borough er í Mercer-sýslu og er umkringt af Princeton Township, þaðan sem það klofnaði árið 1894. Árið 2000 voru íbúar Princeton Borough 14.203 talsins.
Princeton University er að mestu innan marka Princeton Borough en sumir angar háskólans teygja sig þó út í Princeton Township.
Princeton Township og Borough of Princeton mynda saman svæðið „Princeton, New Jersey“ lík og um eitt bæjarfélag væri að ræða þótt engin formleg tengsl séu milli bæjarfélaganna.
Claude Simon
thumb|right|Claude Simon Claude Simon (10. október 1913 – 6. júlí 2005) var franskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1985.
Ævi og störf
Claude Simon fæddist á Madagaskar árið 1913. Faðir hans var yfirmaður í franska hernum og féll í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann lagðist ungur í ferðalög um Evrópu þvera og endilanga og sér þess víða stað í verkum hans. Hann barðist í seinni heimsstyrjöldinni fyrir land sitt, varð stríðsfangi Þjóðverja en tókst að flýja og gekk til liðs við andspyrnuhreyfinguna. Meðan á styrjöldinni stóð hófst hann handa við að skrifa sína fyrstu skáldsögu sem kom út að stríði loknu.
Margar af bókum Simon byggja á persónulegri reynslu hans, bæði í heimsstyrjöldinni og í spænsku borgarastyrjöldinni. Verk hans hafa verið skilgreind sem nýrómantík en þar má einnig finna áhrif frá samtíðarmönnum hans á borð við Marcel Proust og William Faulkner. Til dæmis má víða finna í verkum hans langar, óslitnar setningar sem teygja sig í frjálsu flæði jafnvel í margar blaðsíður.
Arameíska
Arameíska er semísk tunga sem á sér 3000 ára sögu. Arameíska er náskyld hebresku og var móðurmál Jesú frá Nasaret. Arameíska var rítuð með arameíska stafrófinu. Mælendatalan er nú í dag yfir 400 000. Ákveðni greinirinn er í arameísku, líkt og í íslensku, eftirskeyttur (-a). Arameíska hefur tvö málfræðileg kyn, kvenkyn og karlkyn, líkt og rómönsku málin. Lýsingarorð beygjast eftir kyni, tölu og falli. Nafnorð hafa þrjú föll þar með talið einskonar öfugt eignarfall sem ekki er sett á eigandann heldur eignina og skýrist þetta sumpart af orðaröð málsins.
Akademískt frelsi
Akademískt frelsi er frelsi háskólakennara, háskólanemenda og háskólanna sjálfra til að leita þekkingar hvert svo sem leitin leiðir, án óeðlilegra afskipta. lágmarksskilyrði akademísks frelsis eru að geta tekið þátt í öllum sviðum þekkingarleitarinnar, þ.á m. að velja sér rannsóknarefni, að ákveða kennsluefni, að kynna samstarfsfólki niðurstöður rannsókna og gefa niðurstöðurnar út. Akademísku frelsi eru settar skorður. Í Bandaríkjunum ættu kennarar til að mynda að forðast að ræða í kennslustofum sínum umdeild efni sem tengjast ekki þeirra greinum. Á opinberum vettvangi er þeim aftur á móti frjálst að tjá skoðanir sínar. Reglur um fastráðningar standa vörð um akademískt frelsi með því að tryggja að einungis sé hægt að víkja kennara úr starfi af ásættanlegum ástæðum, svo sem vegna faglegrar vanrækslu eða vegna hegðunar sem fræðasamfélagið sjálft fordæmir.
Akademískt frelsi nemenda
Hugmyndir um akademískt frelsi sem rétt nemenda er upprunnin í Þýskalandi (þekkt á þýsku sem Lernfreiheit eða lærdómsfrelsi). Samkvæmt þessari hugmynd á nemandanum að vera frjálst að móta eigin námsleið með því að velja sér námskeið að eigin vild í háskóla að eigin vali. Hugmyndin barst til Bandaríkjanna á 19. öld með nemendum og fræðimönnum sem höfðu numið við þýska háskóla. Hún hafði hvað mest áhrif á Harvard-háskóla undir stjórn Charles William Eliot á árunum 1872 til 1897; þá var eina skyldunámskeið nemenda á fyrsta ári í mælskufræði.
Akademísku frelsi nemenda er víðast hvar settar skorður af kennaraliði skólans, sem ákvarðar hvaða sjónarmið standast fræðilegar kröfur, jafningjamat og njóta viðurkenningar í viðkomandi grein.
Akademískt frelsi fræðimanna
Hugmyndin um akademískt frelsi kennara og fræðimenna innan veggja háskóla (á þýsku Lehrfreiheit) er rótgróin a Vesturlöndum. Hugmyndin felur í sér rétt fræðimannsins til að stunda rannsóknir að eigin vali og birta niðurstöður rannsókna sinna. Hugmyndir um frelsi kennarans í kennslustofunni eru breytilegar frá einu landi til annars.
Í þýsku hefðinni er prófessorum frjálst að reyna að sannfæra nemendur sína um sínar eigin skoðanir. Aftur á móti eru þeir hvattir til að láta ekki í ljósi skoðanir sínar utan kennslustofunnar, einkum stjórnmálaskoðanir. Á prófessornum hvíla engar skyldur eða kvaðir um námsefni eða námsfyrirkomulag.
Markaðsvæðing
Markaðsvæðing er það ferli þegar samfélag tekur á öllum sviðum að lúta lögmálum markaðarins, svo sem með einkavæðingu, minnkandi ríkisbúskap eða breyttum aðferðum.
Takeo Takahashi
Takeo Takahashi (fæddur 31. maí 1947) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 14 leiki og skoraði 4 mörk með landsliðinu.
Jarðskjálfti
thumb|[[Kort af skjálftamiðjum allra jarðskjálfta sem mældust á árunum 1963–1998]] Jarðskjálfti er titringur eða hristingur í skorpu jarðar. Upptök jarðskjálfta verða oftast á flekamótum eða flekaskilum. Við jarðskjálfta losnar spenna sem myndast vegna núnings milli jarðskorpufleka. Þessi spenna getur hafa verið að safnast upp í hundruð ára en losnar á einu augnabliki með fyrrgreindum afleiðingum.
Einkenni
Á jörðu verða jarðskjálftar á hverjum degi, þó svo að við tökum ekkert eftir þeim. Þetta er mjög eðlilegt vegna jarðskorpuhreyfinga, einkum á mótum tveggja jarðskorpufleka. Meirihluti allra jarðskjálfta eru litlir og valda engu tjóni en aðrir eru stærri og í kjölfar þeirra geta fylgt margir smærri skjálftar, svokallaðir eftirskjálftar. Jarðskjálftum fylgir hinn kunnuglegi titringur auk þess sem sprungur geta komið í jörðina og mannvirki geta skemmst eða jafnvel hrunið, flóðbylgjur geta farið af stað og skriðuföll bæði í sjó og á landi geta farið af stað.
Flestum stórum skjálftum fylgja fyrirskjálftar og eftirskjálftar. Þetta er vegna spennunar sem byggist upp í skorpuflekanum og sú spenna hefur einmitt tilhneigingu til að hrinda af stað skjálftahrinu sem byggist upp af fyrir- og eftirskjálftum. Þar sem allir flekar tengjast saman utan um jörðina geta jarðskjálftar á einum stað hrundið af stað keðjuverkun sem hægt er að sjá um allan hnöttinn.
Manngerðir skjálftar
Jarðskjálftar geta orðið af manna völdum vegna sprenginga eða vökvabrots.
.ph
.ph er þjóðarlén í Filippseyjum.
Tenglar
Toppdomän
1558
thumb|right|Umsátrið um [[Calais. Málverk eftir François-Édouard Picot.]] Árið 1558 (MDLVIII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Cerastium borisii
Cerastium borisii er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Úsbekistan.
Þeta
Þeta (hástafur: Θ, lágstafur: θ eða ϑ) er áttundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið til dæmis úrelt kýrillíska fita (Ѳ, ѳ). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 9.
Vicente Aleixandre
thumb|right|Vicente Aleixandre Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo (26. apríl 1898 – 14. desember 1984) var spænskt ljóðskáld sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1977.
Eggkeppur
Eggkeppur (fræðiheiti: Otiorhynchus ovatus) er ranabjöllutegund í ættkvíslinni Otiorhynchus. Tegundin er aðallega á láglendi í Evrópu. Hann er í greniskógum í Skandinavíu til mið Evrópu og algengur þar. Hann var fluttur til Norður Ameríku og er nú algengur í Kanada og norðurhluta Bandaríkjanna. Öðru hverju gerir lirfan mikinn skaða í uppeldi og á nýútplöntun (Rose and Lindquest 1985). Þetta er ein af meginplágum í jarðarberjarækt á heittempruðum svæðum.
Vicente Aleixandre
Ævi og störf
Vicente Aleixandre fæddist í Sevilla árið 1898 og tilheyrði gríðarlega öflugri kynslóð ungra skálda og rithöfunda sem fram komu á Spáni um miðjan þriðja áratuginn. Árið 1927 komu margir þessara listamanna saman til fundar í Sevilla og var upp frá því farið að tala um ´27 kynslóðina (spænska: Generación del 27) í spænskum bókmenntum. Aleixandre tilheyrði þessum hópi, ásamt t.d. Federico García Lorca og Jorge Guillén.
Eggkeppur
Útbreiðsla
Um Evrópu og austur um Mið Asíu og innfluttur til Norður Ameríku. Hann er algengur á öllu útbreiðslusvæðinu en sjaldgæfari á norðlægum slóðum. Á Íslandi er hann í Reykjavík og Kópavogi.
Vicente Aleixandre
Ævi og störf
Ljóð Aleixandre einkenndust af súrrealisma. Berglind Gunnarsdóttir hefur þýtt ljóð eftir Vicente Aleixandre á íslensku.
Eggkeppur
Lýsing
Fullorðin bjalla er um sex mm löng, og er dökkbrún eða svört á lit. Þær finnast í eða við plönturnar sem þær nærast á. Þar sem þekjuvængirnir eru samvaxnir er hún ófleyg. Lirfan getur verið að 13 mm löng fullvaxin og er við rætunar á fóðurplöntunni. Lirfurnar eru hvítar, fótalausar, með dekkra höfuð og eru oft c laga.
Hún yfirvetrar sem lirfa djúpt í jarðvegi, eða sem fullvaxin undir steinum eða öðrum skýldum stöðum. Lirfurnar naga rætur og veikja eða drepa smá tré. Þær púpa sig ofarlega í jarðvegi og skríða úr púpunni síðla vors eða á sumrin, þar sem þær með fyrri árgöngum fara að naga blöð og ber.
Það hafa ekki fundist karldýr og fjölgunin er kynlaus. Eggjunum er verpt óreglulega í jarðveginn í kring um fæðuplönturnar, og við klak nærast lirfurnar á rótunum til síðla hausts, þegar þær leggjast í dvala.
Plönturnar sem lirfurnar leggjast á missa úr vöxt og blöðin verða rauðleit og hættir til að þorna, sérstaklega í þurrkum (meir en aðrar við sömu aðstæður). Smárætur og jafnvel harðari rætur eru eyðilagðar, sem eyðileggur rótfestu plantnana.
Að halda eggkeppinum niðri þarfnast fjölbreytilegra aðferða, svo sem notkun á skordýraeitri, plægingu á sýktum jurtum og ræktunarskifti, hreinsun á búnaðarverkfærum áður en farið er á nýræktir og haustplægingu á sýktum svæðum. Önnur aðferð er notkun á þráðormum en árangur er misjafn.
Danska úrvalsdeildin
Danska úrvalsdeildin eða Superligaen er efsta deildin knattspyrnu karla í Danmörku. Deildin var stofnuð árið 1991 og eru 12 lið sem keppa og 2 sem falla hvert ár. Sigursælasta liðið er FC Köbenhavn með 15 titla.
Ruðningur
right|220px Ruðningur er hópíþrótt. Rugby 7's er sú útgáfa leiksins sem er hluti af Olympíumótinu og er mest vaxandi hópíþrótt í heiminum í dag bæði karla og kvenna.
Upphafið að rugby má rekja til þess að William Webb Ellis nýtti sér regluleysi í þeirri boltaíþrótt sem spiluð var í Englandi árið 1823. Í stað þess að grípa bolta sem kom á flugi og henda honum í jörðina og sparka eins og venja var hljóp hann með boltann yfir marklínuna og skoraði stig. Þetta gerðist í bænum Rugby þaðan sem íþróttin fær sitt nafn. Það varð úr að reglur voru skilgreindar og til urðu tvær íþróttir – fótbolti og ruðningur.
Ruðningur á Íslandi
Upphafið af ruðningi á Íslandi má rekja til febrúar 2009 þegar nokkrir erlendir ríkisborgarar búsettir eru á Íslandi furðuðu sig á því að íþróttin sem allt snérist um í þeirra heimalandi var ekki iðkuð hér á landi. Ekki nóg með það að hún væri ekki iðkuð – almenningur vissi almennt ekki hvaða íþrótt þeir voru að tala um. Í stað þess að aðlagast að þessum aðstæðum töldu þeir að þeir gætu byggt upp ruðning á Íslandi og þannig gefið af sér til samfélagsins.
Smám saman söfnuðust áhugasamir á æfingar jafnt Íslendingar sem erlendir ríkisborgarar. Eftir fyrsta hálfa árið var ljóst að ekki yrði aftur snúið, Ísland yrði næsta land til að tileinka sér ruðning. Í febrúar 2011 var íþróttin tekin inn í ÍSÍ og í desember sama ár var samþykkt á aðalfundi Rugby sambands evrópu (FIRA-AER) að Ísland yrði aðili að sambandinu.
Í dag eru tvö lið sem æfa ruðning og er keppnistímabilið á Íslandi það sama og á Norðurlöndunum eða apríl - október. Alls eru um 50 – 60 menn og konur aðilar að ruðningi á Íslandi með mismunandi þátttökustigi.
1804
thumb|right|[[Napóleon Bónaparte kvaddi Píus 7. páfa til Parísar til að krýna sig keisara en tók svo kórónuna úr höndum hans og krýndi sig sjálfur. Málverk eftir Jacques-Louis David.]] thumb|right|[[Thomas Jefferson Bandaríkjaforseti. Málverk eftir Charles Wilson Peale frá 1791.]] Árið 1804 (MDCCCIV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
John Ross
John Ross|thumbnail John Ross (24. júní 1777 – 30. ágúst 1856) var landkönnuður á Norðurslóðum og breskur sjóliðsforingi. Hann fór í nokkra leiðangra til að kanna siglingarleiðir.
Árið 1818 stýrði hann heimskautaleiðangri á vegum breska sjóhersins og var sá leiðangur fyrsta tilraun til að finna siglingaleið Norðvesturleiðina. Hann lagði af stað frá London í apríl 1818 með skipinu Isabella og í förinni var einnig skipið Alexander undir forustu William Edward Parry. Skipin sigldu rangsælis kringum Baffinflóa og endurtóku athuganir William Baffin sem gerðar voru tvö hundruð árum fyrr.
Coolio
thumb|Coolio 2002
Artis Leon Ivey Jr. (1. ágúst, 1963, d. 28. september, 2022), þekktur undir listamannanafninu Coolio, var bandarískur rappari, plötuframleiðandi og leikari. Hann var þekktastur fyrir smellinn Gangsta's Paradise sem kom út árið 1995 (og var byggt á lagi Stevie Wonder frá 1976 Pastime Paradise) og var titillag kvikmyndarinnar Dangerous Minds.
Coolio lést haustið 2022 en umboðsmaður gaf út vorið að hann hafði látist vegna ofneyslu fentanýls.
Monróvía
thumb|right|Miðbær Monróvíu Monróvía er höfuðborg Líberíu. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar er 465.000. Borgin er hafnarborg sem stendur á nesi, milli Atlantshafsins og Mesuardoár. Borgin heitir eftir 5. forseta Bandaríkjanna James Monroe.
Tab
Tab er sykurlaus gosdrykkur sem Coca-Cola Company setti á markað árið 1963. Hann átti að keppa við kóladrykkinn Diet Rite frá Royal Crown. Drykkurinn er kóladrykkur sættur með sakkaríni. Árið 1982 kom síðan Diet Coke á markað og varð fljótlega vinsælla en Tab.
Á Íslandi var Tab framleitt af Vífilfelli frá 1982 til 2007.
Labri
Labri er mælieining í fiskvinnslu, notað um smáfisk. Nafnið kemur frá Labradorskaga. Labri var stundum kallaður vorðfiskur og var það heiti dregið af nafni bresks fiskkaupanda, Wards að nafni. Málsfiskur var yfir 20 tommur, millifiskur 18-20, labrador- eða vorðfiskur 12-18 og handfiskur undir 12 tommum.
Jóta
Jóta (hástafur: Ι, lágstafur: ι) er níundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið I|rómverska I og j. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 10.
Viðtalsbil
Viðtalsbil var tímaeining (venjul. 3. mínútur) sem hver viðbótargreiðsla fyrir langlínusamtal gilti fyrir. Símtöl eru nú mæld á annan hátt.
Viðtalsbil kemur fyrir í hinu fræga dægurlagi: Bella símamær:
Scaled and Icy
Scaled and Icy er sjötta breiðskífa bandaríska tónlistartvíeykisins Twenty One Pilots. Platan var gefin út 21. maí 2021 af Fueled by Ramen og Elektra. Titill plötunnar er orðaleikur á frasanum „scaled back and isolated“ (smækkuð og einangruð) sem að söngvarinn Tyler Joseph notaði um tónlist sem var gefin út í COVID-19 faraldrinum. Frasinn er einnig raðhverfa á „Clancy is dead“, sem er tilvísun í aðalpersónu seinustu plötunnar, Trench.
Málsfiskur
Málsfiskur var mælieining á þorski við saltfiskvinnslu. Málsfiskur var yfir 20 tommur, millifiskur 18-20, labri (labrador- eða vorðfiskur) 12-18 og handfiskur undir 12 tommum.
Þinghólsskóli
Þinghólsskóli var gagnfræðaskóli í vesturbæ Kópavogs sem tók fyrst til starfa 1. október 1969 að Kópavogsbraut 58. Fyrsta árið nefndist skólinn Gagnfræðaskóli Vesturbæjar í Kópavogi. Flutt var í fyrsta hluta nýs húsnæðis í Vallargerði 20. febrúar 1971, fram að þeim tíma starfaði skólinn á þremur stöðum í Vesturbænum og svo langt var á milli kennslustaða að aka varð með kennara á milli þeirra í frímínútunum.
Þann 1. ágúst 2001 var skólinn sameinaður Kársnesskóla undir nafni Kársnesskóla.
Henry Lee Lucas
Henry Lee Lucas (23. ágúst 1936 – 13. mars 2001) var einn af umdeildustu raðmorðingjum 20. aldarinnar. Hann er talinn hafa átt þátt í allt að 350 morðum. Hann átti góðvin að nafni Ottis Toole sem er talinn hafa hjálpað honum í öllum hans morðum.
Æska og uppvöxtur
Henry Lee Lucas fæddist í Blacksburg í Virginíu inn í mjög erfiða fjölskyldu. Faðir hans hét Anderson Lucas. Hann missti báða fætur sína í lestarslysi þegar Henry var 4 ára gamall. Móðir hans, Viola Dixon Vaughn vann sem vændiskona og lét Henry oft horfa á hana stunda samfarir við hina ýmsu kúnna. Hún klæddi hann oft í kvenmannsföt og kom illa fram við hann. Faðir hans hét Anderson Lucas. Hann missti báða fætur sína í lestarslysi þegar Henry var 4 ára gamall. Þegar Henry Lee var í sjötta bekk flúði hann að heiman. Hann snéri aftur nokkrum árum seinna og myrti móður sína. Hann sat inni í einungis 10 ár. Hann flakkaði síðan um suðurríki Bandaríkjanna og fór frá starfi til starfs. Hann kynntist manni að nafni Ottis Toole sem varð mjög góður og traustur vinur hans. Ottis átti litla frænku sem hét Frieda. Henry átti í sterku ástarsambandi við hana.
Morðin og seinustu árin
Henry Lee Lucas skar móður sína á háls. Hún lést úr hjartaáfalli seinna þann dag. Henry fékk 20-40 ára dóm en slapp út eftir 10 vegna góðar hegðunar. Eftir það flakkaði hann um Suðurríkin ásamt góðvini sínum Ottis Toole og myrti að vild. Hann var handtekinn 11 júní 1983. Réttarhöldin yfir honum voru mjög löng vegna fjölda játninga hans. Að lokum var hann dæmdur fyrir 11 morð og fékk þrefaldan dauðadóm fyrir verk sín. Hann lést 13 mars 2001 úr hjartabilun.
Les Géants pétrifiés
Les Géants pétrifiés (Íslenska Steinrisarnir) er fyrsta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2006. Höfundur sögunnar er Fabien Wehlmann en Yoann teiknaði. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.
Söguþráður
Svalur og Valur eru við fornleifarannsóknir í Miðjarðarhafinu ásamt dvergvaxna og nærsýna vísindamanninum Martin. Þeir finna gripi sem benda til forsögulegrar menningar frá Kyrrahafinu, sem Martin tengir strax við goðsagnir um sokkið meginland milli Asíu og Ameríku.
Uppgötvunin vekur áhuga hins ófyrirleitna og vellríka fornleifafræðings Callaways sem baðar sig í sviðsljósi fjölmiðla og hugsar fremur um að selja söfnurum fornminjar fyrir stórfé en að sinna vísindunum. Valur heillast af frægð Callaways og gullfallegum einkaritara hans og slæst í för með þeim í æsilegu kapphlaupi við Sval og Martin um hverjir finni fyrst leifar þessarar týndu menningar.
Svalur og Martin kynnast Thian, ungri fornleifafræðistúdínu frá Indónesíu. Saman rekast þau á nokkra hvatvísa unga Maóra sem segja þeim ævaforna þjóðsögu um veg til neðarsjávarborgarinnar Kauwheke Rae, sem varin sé af risastórum skrímslum.
Callaway kemst einnig á slóðina og tekst í krafti auðs síns að fá einkaleyfi til að leita fornminja á landgrunninu. Hann umgengst þær af virðingarleysi og spillir minjum við að fjarlægja styttur til að selja auðkýfingum. Á sama tíma leita Svalur, Martin og Thian á enn meira dýpi og uppgötva sjálfa neðansjávarborgina. Skrímslin reynast forsögulegar neðansjávarrisaeðlur sem elta félagana. Þau koma til lands í miðju forngripauppboði Callaways. Skrímslin sökkva dýrmætri snekkju hans og gestirnir eiga fótum fjör að launa. Martin bjargar aðstoðarkonunni ægifögru og hún verður þegar ástfangin af honum. Sögunni lýkur á að Callaway hrökklast á brott með skottið á milli lappanna en Thian sér fram á mikla vinnu við fornleifarannsóknir.
Mjólkuróþol
Mjólkuróþol (eða mjólkursykuróþol) er kvilli sem hrjáir sumt fólk sökum þess að líkami þeirra framleiðir of lítið eða ekkert af laktasa, sem er prótín sem brýtur niður mjólkursykur.
Mjólkursykurinn fer því alveg, eða að hluta til, ómeltur í gegnum meltingarveginn og niður í ristilinn þar sem ristilgerlar nýta hann með tilheyrandi gerjun og loftmyndun. Þetta veldur uppþembu, magaverkjum, vindverkjum og jafnvel magakrömpum og niðurgangi. Einkennin geta verið svipuð einkennum mjólkurofnæmis, en verða aldrei eins alvarleg.
Þegar um óþol er að ræða versna einkennin því meira sem neytt er af fæðunni og sumir þola hana ágætlega í litlu magni. Einstaklingar með mjólkursykuróþol þola stundum betur sýrðar mjólkurvörur, þar sem bakteríur sem bætt er út í slíkar vörur brjóta niður mjólkursykurinn að hluta.
Rannsóknir sýna að hæfileikinn til að framleiða laktasa kom fram fyrir nokkur þúsund árum, fyrstu íbúar Evrópu voru með mjólkuróþol en síðari kynslóðir fóru að framleiða laktasa.
Úrráð
Hægt er að fá fæðubótarefni í apótekum og heilsuvörubúðum sem hjálpa líkamanum að brjóta niður mjólkursykur og geta því einstaklingar með mjólkuróþol nýtt sér þetta til aðstoðar.
Á Íslandi eru það Lactasin og Lactase sem fást án lyfseðils í apótekum. Þau á að taka samhliða neyslu mjólkurvarnings. Heilsuvörubúðir selja álíka vörur.
Fleygbogi
Fleygbogi (oft nefndur parabóla) er eitt keilusniðanna og notað til að lýsa ferli fallsins þar sem x\, er fallsbreytan og a\,, b\, og c\, stuðlarnir og a\, er ekki núll.
Princeton Township
thumb|right|250px|Myndin sýnir staðsetningu Princeton Township í [[Mercer-sýsla|Mercer-sýslu í New Jersey]] Princeton Township er bæjarfélag í Mercer-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi bæjarfélagsins var 16.027 árið 2000.
Í Princeton township er Institute for Advanced Study, sem er einkarekin rannsóknarstofnun þar sem m.a. Albert Einstein, Kurt Gödel, John Forbes Nash og og ýmsir aðrir nóbelsverðlaunahafar hafa unnið. Princeton University er að mestu leyti innan bæjarmarka Borough of Princeton, sem er inni í Princeton Township, en angar háskólasvæðisins teygja sig inn í Princeton Township.
Princeton Township og Borough of Princeton mynda saman svæðið „Princeton, New Jersey“ lík og um eitt bæjarfélag væri að ræða þótt engin formleg tengsl séu milli bæjarfélaganna.
Þriðja franska lýðveldið
Þriðja franska lýðveldið (La Troisième République á frönsku) var stjórnarfyrirkomulag Frakklands frá 1870, þegar síðara franska keisaradæmið leið undir lok, til ársins 1940, þegar Frakkland beið ósigur gegn Þýskalandi nasismans og Vichy-stjórnin var stofnuð í Frakklandi.
Fyrstu ár þriðja lýðveldisins einkenndust af stjórnmálaóreiðu vegna fransk-prússneska stríðsins árin 1870–71, sem lýðveldið háði áfram eftir að Napóleon III keisara var steypt af stóli. Prússar tóku harkalega á Frökkum eftir stríðið og höfðu af þeim héröðin Alsace og Lorraine. Auk þess urðu fyrstu valdsmenn lýðveldisins að kljást við samfélagsóeirðir og að sigra Parísarkommúnuna. Fyrstu ríkisstjórnir lýðveldisins höfðu hug á að endurreisa franska konungdæmið en ágreiningur um það hvernig staðið yrði að slíkri endurreisn og um það hver skyldi settur á konungsstól leiddu til þess að slíkum áætlunum var frestað. Þannig varð þriðja lýðveldið, sem átti í upphafi aðeins að vera bráðabirgðastjórn, varanlegt stjórnskipulag Frakklands.
Í kapphlaupinu um Afríku í lok 19. aldar lagði þriðja lýðveldið hald á ýmsar nýlendur, þar á meðal franska Indókína, franska Madagaskar, frönsku Pólýnesíu og frönsku Vestur-Afríku. Veigamesta stjórnmálaaflið í Frakklandi í byrjun tuttugustu aldar var Lýðræðisbandalagið (Alliance démocratique), sem átti í upphafi að vera miðvinstriflokkur en varð smám saman að miðhægriflokki. Tímabilið frá byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar fram á fjórða áratuginn einkenndist af hatrömmum pólitískum ágreiningi milli Lýðræðisbandalagsins og Róttækra sósíalista. Ríkisstjórnin hrundi snemma í seinni heimsstyrjöldinni eftir að Þjóðverjar hertóku Frakkland. Í stað hennar voru settar á fót andspyrnuríkisstjórn Charles de Gaulle (Frjálst Frakkland; la France libre) og Vichy-stjórn Philippe Pétain (l'État français).
Jena
Jena er næststærsta borgin í þýska sambandslandinu Þýringalandi (Thüringen) og er með 111 þúsund íbúa (2019). Jena er háskólaborg en háskólinn þar er sá stærsti í Þýringalandi með rúmlega 20 þúsund stúdenta.
Lega
thumb|300px|Aðalmarkaðstorgið í Jena Jena liggur austarlega í Þýringalandi, rétt fyrir norðan miðhálendið Thüringer Wald. Næstu borgir eru Weimar til vesturs (20 km), Gera til austurs (30 km) og Leipzig til norðausturs (40 km).
Orðsifjar
Elsta heiti borgarinnar er Jani en það er dregið af gamla orðinu Jahne og merkir hér sennilegast vínrunnaröð.
Upphaf
1182 kemur heiti borgarinnar fyrst við skjöl svo öruggt sé, en bærinn er þó nokkuð eldri. 1230 fékk Jena borgarréttindi og var þá byrjað að víggirða hana. Aðalatvinnuvegurinn er vínrækt. 1423 varð Jena hluti af kjörfurstadæminu Saxland.
Siðaskipti og háskóli
1523 urðu siðaskiptin í borginni með predikaranum Martin Reinhardt. Hann þótti helst til róttækur, þannig að Marteinn Lúther lét vísa honum burt úr borginni ári síðar. 1525 gerðu bændur uppreisn mikla og eyðilögðu tvö klaustur í borginni. 1558 var háskólinn í Jena stofnaður. Hann var á sínum tíma einn nafntogaðasti háskóli þýska ríkisins og jafnframt einn sá stærsti. Milli 1706 og 1720 námu þar 1.800 stúdentar, fleiri en í nokkrum öðrum þýskum skóla. Þar voru ýmsir merkir menn kennarar. Johann Wolfgang von Goethe var ráðgjafi í borginni og hafði umsjón með skólanum. Af þekktum kennurum má nefna Georg Hegel heimspeking og Friedrich Schiller skáld. Af þekktum nemendum háskólans má nefna Axel Oxenstjerna sænskur ríkiskanslari, Gottfried Wilhelm Leibniz eðlisfræðing og stærðfræðing, Ernst Abbe eðlisfræðing og á 19. öld Karl Marx heimspeking.
Orrustan við Jena
thumb|left|Napoleonssteinninn. Minnisvarði um orrustuna við Jena. 1806 réðist Napoleon inn í héraðið. Prússar tóku þar á móti þeim og kom þar til stórorrustu við Jena 14. október. Prússar voru með varaher sinn í og við Jena. Aðalherinn, ásamt herjum Saxlands, voru við Auerstedt, 22 km norðaustar. Þar sem Napoleon vissi ekki nákvæma staðsetningu á herjum Prússa vegna þoku, taldi hann herinn við Jena vera aðalher þeirra. Napoleon var með 95 þúsund manns en prússar aðeins 53 þús. Frakkar gjörsigruðu í orrustunni. Í valnum lágu 10 þúsund Prússar. Varaher Frakka gekk hins vegar beint í flasið á aðalher prússa við Auerstedt. Þrátt fyrir það náðu Frakkar að sigra í þeirri orrustu líka en hún fór fram samtímis orrustunni við Jena. Eftir þennan stórsigur Napoleons, hertók hann Jena, seinna Erfurt og þremur vikum síðar hélt hann innreið sína í Berlín. Austurþjóðverjar héldu minningarhátíð um þessa orrustu 1986 en þá voru liðin 180 ár frá því hún átti sér stað. 2006, 200 árum eftir orrustuna, var sett upp viðamikil útileiksýning við Jena þar sem orrustan við Jena var leikin eftir. Leiksýning þessi er endurtekin á fimm ára fresti.
Nýrri tímar
thumb|Stækkunargler frá 1879 úr smiðju Carl Zeiss 1830 voru íbúar í Jena 5.491 samkvæmt manntali. Með upprennandi iðnbyltingu jókst íbúafjöldinn mjög. Auk mikilvægra iðngreina var landbúnaður, ekki síst vínberjarækt, mikilvægur. 1846 stofnaði Carl Zeiss linsufyrirtæki í Jena sem síðar varð að heimsmerki. 1874 fékk borgin járnbrautartengingu. Í heimstyrjöldinni síðari varð borgin fyrir talsverðum loftárásum. Þær verstu urðu 19. mars 1945 en í þeim eyðilagðist stór hluti miðborgarinnar. 11. apríl stóðu Bandaríkjamenn við borgardyrnar. Þeir náðu ekki að hertaka borgina fyrr en eftir tveggja daga skotbardaga við nasista. 1. júlí var borgin afhent Sovétmönnum, enda á þeirra hernámssvæði. Jena var þar af leiðandi í Austur-Þýskalandi eftir stríð. 1953 varð allsherjar uppreisn borgarbúa gegn kommúnistastjórninni en 30 þúsund manns kröfðust frjálsra kosninga, sameingar Þýskalands og afsögn ríkisstjórnarinnar í Austur-Berlín. Stjórnin bað um aðstoð Sovétmanna, sem sendu her og skriðdrekaflokk. Lýst var yfir neyðarástandi meðan hermennirnir börðu mótmælin niður. Mörg hundruð manns voru handteknir og nokkrir teknir af lífi. 1989 var efnt til stærstu mótmælaöldu borgarinnar en þá söfnuðust 40 þúsund manns saman til að krefjast lýðræðis. Aðeins fáeinum dögum síðar var Berlínarmúrinn fallinn.
Íþróttir
Aðalknattspyrnufélag borgarinnar er F.C. Carl Zeiss Jena, sem þrisvar varð austurþýskur meistari (1963, 1968 og 1970), fjórum sinnum bikarmeistari (síðast 1980) og komst í úrslit Evrópukeppni bikarhafa 1981 (tapaði þá fyrir Dynamo Tiflis frá Georgíu). Liðið leikur í neðri deildum í dag.
Byggingar og kennileiti
thumb|left|JenTower thumb|Mikjálskirkjan
Saul Bellow
thumb|right|Saul Bellow Saul Bellow, fæddur Salomon Bellow (10. júní 1915 – 5. apríl 2005) var bandarískur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1976.
Ævi og störf
Saul Bellow fæddist í Kanada og voru foreldrar hans gyðingar sem flutt höfðu frá Litháen vestur um haf. Þegar hann var níu ára að aldri tók fjölskyldan sig upp á ný og hélt til Chicago-borgar þar sem Bellow ólst upp og gekk síðar í Chicago-háskóla, þaðan sem hann lauk námi í mannfræði og félagsfræði.
Eftir að Bandaríkin hófu þátttöku í síðari heimsstyrjöldinni ákvað Bellow að ganga í herinn. Í ljós kom að hann hafði búið í landinu sem ólöglegur innflytjandi alla tíð og sótti hann í kjölfarið um ríkisborgararétt. Hann þjónaði í flotanum og skrifaði þar sína fyrstu skáldsögu.
Á árunum eftir stríð bjó hann um tíma í París og síðar í New York áður en hann fluttist aftur á heimaslóðirnar í Chicago. Árið 1964 sendi hann frá sér skáldsöguna Herzog um háskólaprófessor í miðaldrakrísu. Hún náði metsölu sem kom höfundinum mjög á óvart. Enn meiri urðu vinsældir bókarinnar Humboldt's Gift frá árinu 1975 sem tryggði Bellow Pullitzer-verðlaun árið 1976 og Nóbelsverðlaun ári síðar.
Bellow kvæntist fimm sinnum á ævinni. Hann eignaðist dóttur með fimmtu eiginkonu sinni, þá 84 ára að aldri.
Yasuyuki Kuwahara
Yasuyuki Kuwahara (fæddur 22. desember 1942; d. 1. mars 2017) var japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 12 leiki með landsliðinu.
Kappa
Kappa (hástafur: Κ, lágstafur: κ eða ϰ) er tíundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið K|rómverska K og kýrillíska Ka (К, к). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 20.
Silakeppur
Útbreiðsla
Silakeppur er á eyjum í N-Atlantshafi austur í N-Evrópu suður til Þýskalands og Póllands og austur til Rússlands. Á Íslandi er hann algengur um land allt, frá fjöru til hæstu fjalla.
Konstantín Tsjernenko
Konstantín Ústínovítsj Tsjernenko (rússneska: Константи́н Усти́нович Черне́нко; 24. september 1911 – 10. mars 1985) var sovéskur stjórnmálamaður og aðalritari sovéska kommúnistaflokksins í aðeins þrettán mánuði frá 1984 til dauðadags.
Æviágrip
Fátt gerðist á stuttri valdatíð Tsjernenkos. Staða rússneska tungumálsins var styrkt á sovéskum yfirráðasvæðum þar sem málið var ekki móðurmál innfæddra og haldið var áfram að bæla niður pólitískt andóf. Tilraunum til að vinna bug á spillingu var hins vegar mestmegnis frestað. Sovéskir valdhafar létu stífla fjölmörg fljót í Síberíu en þessar ákvarðanir ollu talsverðum umhverfisskemmdum sem ekki var tekist á við fyrr en árið 1987.
Tsjernenko lést úr sjúkdómum sínum þann 10. mars 1985. Hann var þriðji leiðtogi Sovétríkjanna sem lést á jafnmörgum árum. Haft er eftir Ronald Reagan Bandaríkjaforseta þegar hann frétti af dauða Tsjernenkos: „Hvernig á mér að miða eitthvað áfram með þessa Rússa ef þeir halda áfram að deyja?“
1575
thumb|right|[[Claude af Valois|Claude, hertogaynja af Lorraine.]] Árið 1575 (MDLXXV í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Kibla
Kibla (arabísku: قبلة) er hugtak í Íslam og þýðir: tilbeiðsluátt. Kibla er áttin sem múslími á að snúa sér í þegar hann biðst fyrir. Upphaflega sneru múslímar sér í átt til Jerúsalem en frá 624 til Mekka. Veggskot í moskum sýnir rétta stefnu.
1575
Erlendis
Fædd
Breiðulykill
Breiðulykill (fræðiheiti Primula wulfeniana) er blóm af ættkvísl lykla.
1575
Erlendis
Dáin
Breiðulykill
Lýsing
Breiðulykill verður 2 til 10 sm hár. Blöðin eru 2 til 4sm löng og að 1 sm breið í þéttum hvirfingum, lensulaga eða oddbaugótt. Þau eru dökkgræn og gljáandi, ekki klístruð. Blómstöngullinn er með 1 til 3 blóm, 4 til 10mm löng og yfirleitt lengri en blómstönglarnir. Blómkrónan er 25 til 30mm breið, rósrauð með hvítu gini.
Blómgast í maí til júlí í heimkynnum sínum en júní, júlí á Íslandi.
Útbreiðsla og búsvæði
Útbreiðsla hans er í suð-austur Ölpunum í 1200 til 2200 m. h .y. sjávarmáli í grýttu torfi, skriðum og klettum.
Ræktun
Hefur þrifist vel á norðurlandi.
Nýþungarokk
Nýþungarokk (einnig þekkt sem Nu-metal) er undirstefna þungarokks frá byrjun tíunda áratug tuttugustu aldar og á rætur sínar að rekja til Bandaríkjanna. Stefnan er samrunastefna sem sameinar hljóðið úr þungarokki með öðrum tónlistastefnum svo sem hipp hopp, funki og groove metal. Vinsælustu hljómsveitir sem hægt er að flokka sem nu-metal eru meðal annarra Limp Bizkit, Korn og Linkin Park. thumbnail|Nu metal hljómsveitin [[Korn.]]
Einkenni
Nu-metal sameinar hljóð úr mörgum tónlistarstefnum og undirstefnum. Einkenni raftónlistar, pönks, hipp hopps, djass, rokks og flestra undirstefna þungarokks finnast í nu-metali. Helstu einkenni nu-metals eru gítar riff, hrynjandi og lækkaður rafbassi. Þetta veldur þungu hljóði sem segja má að sé helsta einkenni nu-metals. Það er ekki jafn mikið af gítarsólóum í nu-metali eins og í öðrum þungarokksstefnum.
Söngurinn í nu-metali er gífurlega fjölbreyttur. Melódískur söngur, rapp og öskur finnast í nu-metal lögum og jafnvel fleiri en einn stíll í einu lagi. Flestar sveitir einkennast af eigin stíl. Þar sem stefnan sameinar tvo virkilega ólíka tónlistarheima (þungarokk og hipp hopp) er tískan sem fylgir stefnunni fjölbreytt. Tískan fór samt frekar í áttina að hipp hoppinu þar sem víð föt svo sem bolir, íþróttatreyjur og buxur, hettupeysur og derhúfur voru mest áberandi.
Búningar og grímur eru áberandi í vinsælum nu-metal hljómsveitum. Hljómsveitameðlimir Slipknot og gítarleikari sveitarinnar Limp Bizkit, Wes Borland, eru þekktir fyrir að koma fram í búningum.
Saga
Uppruni vinsælda þessarar stefnu má rekja til upptökustjórans Ross Robinson. Hann framleiddi fyrstu plöturnar sem kom stóru stjörnum stefnunnar á kortið. Þar á meðal fyrstu plötu Korn, Slipknot og Limp Bizkit. Það má segja að fyrsta plata Korn marki byrjun senunnar sem fylgi nu-metali. Fyrsta vinsæla lag Korn, Blind, sem kom út árið 1994 fékk spilun á MTV. Tónlistin náði þá til fleiri áhorfenda.
Það var samt ekki fyrr en árið 1998 sem nu-metal náði almennum vinsældum með plötunni Follow the Leader, sem var önnur plata Korn. Eftir þetta birtust fleiri hljómsveitir með svipaðan stíl. Viðurkenndar þungarokkshljómsveitir eins og Sepultura, Fear Factory, Machine Head og Slayer fylgdu straumnum og gáfu út plötur sem voru undir áhrifum frá þessari nýju og vinsælu stefnu. Tilraunin heppnaðist betur hjá Sepultura en platan Roots náði gífurlegum vinsældum. Ekki var hægt að segja það sama um tilraun Slayer en plata þeirra Diabolus in Musica fékk ekki jafn góðar viðtökur.
Senan hélt áfram að vaxa og önnur plata Limp Bizkit Significant Other sem kom út árið 1999 komst á toppinn á Billboard 200. Platan seldist í 643.874 eintökum eftir eina viku í sölu. Árið 2000 náði nu-metal líklega sem hæstum hæðum þegar þriðja plata Limp Bizkit, Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water sló sölumet fyrir rokkplötu með yfir milljón eintök seld fyrstu viku eftir útgáfu. Seinna á árinu kom svo út mest selda nu-metal plata allra tíma. Það var frumraun hljómsveitarinnar Linkin Park, Hybrid Theory. Nu-metal hélt sínum vinsældum áfram þangað til um miðjan fyrsta áratug tuttugustu aldar en ein af síðastu nu-metal sveitum til þess að ná áberandi árangri var hljómsveitin Evanescence. Fyrsta plata þeirra Fallen var fjórða söluhæsta plata ársins 2003. Eftir þetta fóru vinsældir stefnunnar dvínandi en sumar af stærstu hljómsveitum stefnunnar starfa enn.
Árni Múli Jónasson
Árni Múli Jónasson (fæddur 1959) var bæjarstjóri Akraness frá 29. júlí 2010 til 7. nóvember 2012.
Árni Múli er lögfræðingur að mennt, með meistarapróf í alþjóðlegum mannréttindalögum frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð. Hann er kvæntur Arnheiði Helgadóttur sérkennara og eiga þau fjögur börn. Árni Múli starfaði sem fiskistofustjóri frá árinu 2009 en áður var hann meðal annars lögfræðingur hjá umboðsmanni Alþingis, skrifstofustjóri í sjávarútvegsráðuneytinu og aðstoðarfiskistofustjóri þar til hann tók við starfi fiskistofustjóra.
Árni Múli leiddi lista Bjartrar framtíðar í Norðvesturkjördæmi í Alþingiskosningunum 2013 og skipaði annað sætið á lista Sósíalistaflokksins í sama kjördæmi í kosningunum 2021.
Sasa tokugawana
Sasa tokugawana er lágvaxin bambustegund (um 1,5 m), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.
Oliver Bierhoff
Leikferill
Oliver Bierhoff fæddist í Karlsruhe en fluttist á unga aldri til Essen. Fimm ára byrjaði hann að æfa með Essener SG 99/06 en 1978 skipti svo yfir í unglingalið Schwarz-Weiss Essen. Þar spilaði hann saman með Jens Lehmann, sem seinna varð landsliðsmarkvörður. Árið 1985 flutti Bierhoff til Krefeld og spilaði með unglingaliði Bayer Uerdingen. Ári síðar komst hann í aðalliðið, en náði sér ekki sem skildi sem sóknarmaður. Hann spilaði næstu árin með ýmsum félögum, svo sem HSV, Borussia Mönchengladbach og Austria Salzburg en það var ekki fyrr en á Ítalíu sem hann sló í gegn. Árið 1991 spilaði hann með Ascoli og skoraði 48 mörk á fjórum leiktíðum. 1995 skipti hann yfir í Udinese Calcio. Á þremur árum skoraði hann 57 mörk og varð eftirsótt stjarna. Ári síðar var hann svo valin í þýska landsliðið og spilaði sinn fyrsta leik gegn Portúgal í febrúar 1996 (sem Þjóðverjar unnu 2:1). Það ár tók hann þátt í sínu fyrsta stórmóti, EM 1996 í Englandi. Í úrslitaleiknum gegn Tékklandi afrekaði hann það að skora fyrsta „gullmarkið“ (Golden Goal) og varð þar með Evrópumeistari. Það var eini meistaratitillinn sem Bierhoff hlaut á ferli sínum. 1998 var hann keyptur til AC Milan og spilaði þar í þrjú ár. Eftir fyrsta árið sitt þar var hann kjörinn knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi. Á EM í Hollandi og Belgíu árið 2000 var hann fyrirliði þýska landsliðsins. Eftir það reyndi hann fyrir sér í Frakklandi og lék eitt tímabil með AS Monaco, en sneri aftur til Ítalíu 2002, þar sem hann lék sína síðustu leiktíð fyrir Chievo Verona. Eftir að hafa lagt skóna á hilluna var Bierhoff til skamms tíma knattspyrnuþulur í sjónvarpi. 2004 var hann ráðinn sem framkvæmdastjóri þýska landsliðsins og starfaði sem slíkur í þjálfaratíð Jürgen Klinsmann og Joachim Löw (Jogi Löw).
Spánn
Spánn (spænska: España; katalónska Espanya; baskneska Espainia) er konungsríki á Íberíuskaga í Suðvestur-Evrópu. Hið opinbera heiti landsins er Konungsríkið Spánn (Reino de España). Lönd sem liggja að Spáni eru Portúgal að vestan og Frakkland að norðan. Auk þess er örríkið Andorra í Pýreneafjöllum á landamærum Spánar og Frakklands. Syðst á Spáni er kletturinn Gíbraltar, sem er lítið landsvæði undir yfirráðum Breta. Að norðaustan liggur Biskajaflói að Spáni, Atlantshafið að suðvestan og að sunnan er Gíbraltarsund og svo Miðjarðarhafið að suðaustan og austan. Syðsti oddi Spánar er jafnframt syðsti oddi meginlands Evrópu. Spáni tilheyra Baleareyjar í Miðjarðarhafi (Majorka, Menorka og Íbísa), Kanaríeyjar í Atlantshafi og útlendurnar Ceuta og Melilla í Norður-Afríku.
Spánn er rúmlega 505 þúsund ferkílómetrar að flatarmáli eða um það bil fimm sinnum stærra en Ísland. Á Spáni búa um 46 milljónir manna. Stærstu borgir Spánar eru höfuðborgin, Madrid og Barcelona. Í Madríd búa um 5,5 milljónir manna og tæpar fimm milljónir í Barselóna. Spánn er fornfrægt menningarríki. Arabar og Berbar lögðu hluta af Spáni undir sig á miðöldum og voru þar kallaðir Márar. Miklar minjar eru um dvöl þeirra á Spáni, meðal annars Alhambrahöllin. Barselóna þykir mjög athyglisverð fyrir nútímabyggingarlist og ber þar helst að nefna Antoni Gaudí en byggingar hans eru víða í borginni.
Spánn var einræðisríki undir stjórn Franciscos Franco einræðisherra frá 1939 til 1975. Jóhann Karl 1. var konungur Spánar frá 1975 til 2014. Núverandi konungur er Filippus 6.