cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tíberíus
Æska og uppvöxtur
Tíberíus var sonur Liviu Drusillu og Tiberiusar Neros, en þegar hann var þriggja ára voru foreldrar hans látnir skilja svo að Octavianus (sem síðar varð þekktur sem Ágústus) gæti giftst móður hans. Faðir Tíberíusar lést árið 33 f.Kr. og eftir það var Tíberíus hjá móður sinni og Ágústusi. Árið 16 f.Kr. giftist hann Vipsaniu Agrippinu en með henni eignaðist hann soninn Drusus Julius Caesar árið 13 f.Kr. Ágústus fékk Tíberíus svo til þess að skilja við Vipsaniu til þess að giftast dóttur sinni frá fyrra hjónabandi, Juliu eldri, árið 11 f.Kr. Að sögn var fyrra hjónaband Tíberíusar hamingjusamt, en seinna hjónabandið var alla tíð óhamingjusamt. Árið 6 f.Kr. dró Tíberíus sig út úr sviðsljósinu í Róm og flutti til Rhodos þar sem hann var næstu átta árin. Árið 2 f.Kr. skildi hann við Juliu vegna framhjáhalds hennar.
Arftaki Ágústusar
Ágústus hafði ættleitt Lucius og Gaius, syni Juliu dóttur sinnar frá fyrra hjónabandi hennar. Þeir voru ættleiddir árið 17 f.Kr. með það fyrir augum að þeir myndu taka við af honum keisaratigninni. Lucius lést árið 2 og Gaius árið 4 og því þurfti Ágústus að finna nýjan arftaka. Nýji arftakinn reyndist vera Tíberíus því Ágústus ættleiddi hann
Hershöfðinginn Tíberíus
Tíberíus hafði sýnt það frá unga aldri að hann var hæfur hershöfðingi, en hann hafði m.a. barist gegn Pörþum árið 20 f.Kr., þar sem hann hefndi fyir ósigur Crassusar 33 árum fyrr. Einnig lagði hann ný landsvæði undir Rómaveldi í Ölpunum, ásamt bróður sínum, Drususi. Eftir að hafa verið ættleiddur af Ágústusi hélt hann til herdeildanna á ný og kvað niður uppreisn á Balkanskaga. Árið 9 stjórnaði hann vörnum við ána Rín eftir að hershöfðinginn Varus hafði tapað bardaganum í Teutoburg skógi þar sem þrjár rómverskar herdeildir (legio) höfðu farist.
Valdatími
thumb|right|200px|Brjóstmynd af Tíberíusi. Tíberíus var augljós erfingi Ágústusar, eftir að sá síðarnefndi lést árið 14, og var því fljótlega hylltur sem keisari af öldungaráðinu. Engu að síður voru ekki allar herdeildirnar tilbúnar til að sverja honum hollustu og uppreisnir áttu sér stað í Pannoniu og við Rín. Drusus sonur Tíberíusar kvað niður uppreisnina í Pannoniu og Germanicus, bróðursonur Tíberíusar sem hann hafði ættleitt, kvað niður uppreisnina við Rín, með nokkrum erfiðleikum.
Germanicus jók á hróður sinn sem sigursæll hershöfðingi þegar hann hefndi fyrir ósigur Varusar í Germaníu, á árunum 14 til 16. Árangrinum fagnaði hann í Róm með hátíðarhöldum og var svo í kjölfarið skipaður ræðismaður (consul). Með þessu var hann orðinn líklegastur til þess að verða arftaki Tíberíusar. Germanicus lést hins vegar skyndilega árið 19 og grunur lék á að eitrað hefði verið fyrir honum. Drusus, sonur Tíberíusar, varð þá líklegur arftaki, varð landsstjóri í Pannoniu og síðar ræðismaður, en hann lést einnig skyndilega, árið 23. Síðar kom í ljós að eiginkona hans Livilla og elskhugi hennar, Sejanus, höfðu eitrað fyrir honum.
Sejanus
Árið 26 yfirgaf Tíberíus Róm og sneri aldrei þangað aftur. Hann varði mestum sínum tíma á eyjunni Kaprí á setri sem hann kallaði Villa Jovis. Eftir brotthvarf Tíberíusar varð Lucius Aelius Sejanus, yfirmaður lífvarðasveitar keisarans, valdamesti maðurinn í Rómaborg. Sejanus hafði áður styrkt stöðu sína í Róm þegar hann flutti alla lífvarðasveit keisarans inn í borgina, en sveitin hafði áður verið staðsett á víð og dreif í kringum borgina. Með þessu hafði hann hátt í tíu þúsund hermenn undir sinni stjórn inni í borginni. Sejanus bað Tíberíus árið 25 um leyfi til að giftast Livillu, ekkju Drususar, en Tíberíus neitaði því hann áleit Sejanus vera af of lágri stétt. Engu að síður var Sejanus einn af helstu aðstoðarmönnum Tíberíusar og eftir að sá síðarnefndi settist að á Kaprí stjórnaði Sejanus að mestu hverjir fengu að hitta keisarann. Sejanus hóf árið 29 að handtaka ýmsa valdamenn í borginni, til þess að losa sig við alla samkeppni um völdin. Margir voru sakaðir um landráð og teknir af lífi. Á meðal þeirra sem hann lét handtaka voru Agrippina, ekkja Germanicusar, og tveir synir hennar, en þau dóu öll í varðhaldi. Fljótlega uppúr þessu fór að halla undan fæti hjá Sejanusi, því Tíberíus fór að gruna að hann ætlaði sér að taka völdin af sér. Tíberíus sendi bréf til Rómar þar sem hann lét öldungaráðið skipa mann að nafni Macro sem yfirmann lífvarðasveitarinnar, og sá hinn sami handtók Sejanus og lét taka hann af lífi.
Síðustu árin
Réttarhöld og aftökur á meintum landráðamönnum héldu áfram þrátt fyrir fráfall Sejanusar, að þessu sinni fyrir tilstuðlan Tíberíusar, enda töldu fornir sagnaritarar að keisarann væri haldinn vænisýki sem hefði farið sífellt versnandi eftir því sem hann eltist. Orðspor Tíberíusar fór sífellt versnandi eftir því sem leið á valdatíma hans, bæði vegna þeirrar ógnarstjórnar sem ríkti í Rómaborg, á meðan keisarinn var fjarverandi, en einnig vegna sögusagna um afbrigðilegar kynhneigðir keisarans.
Tíberíus ættleiddi tvo ættingja sína, og hugsanlega arftaka, árið 35. Annars vegar var það eini eftirlifandi sonur Germanicusar og Agrippinu, Gaius (sem er þekktur sem Calígúla), og hins vegar Tiberius Gemellus, sonarsonur Tíberíusar. Gaius hafði þó mun sterkari stöðu þar sem Gemellus var aðeins á táningsaldri.
Tíberíus veiktist árið 37 þegar hann var að ferðast í Campaniu, á sunnanverðri Ítalíu. Að lokum varð hann ófær um að halda áfram og lést skömmu síðar, við höfnina í Misenum, nálægt Napólí. Sagnaritarinn Tacitus segir frá því að Calígúla og Macro, yfirmaður lífvarðasveitarinnar, hafi kæft Tíberíus með kodda þegar keisarinn virtist vera að jafna sig af veikindunum. Almenningur fagnaði fráfalli Tíberíusar, enda var hann þá orðinn mjög óvinsæll. Calígúla tók við keisaratigninni án átaka. Erfðaskrá Tíberíusar hafði kveðið á um að Calígúla og Gemellus ættu báðir að taka við keisaratigninni, en hún var lögð til hliðar. Calígúla ættleiddi Gemellus en lét þó fljótlega taka hann af lífi.
Heimildir
Scarre, Chris, Chronicle of the Roman Emperors, the Reign–by–Reign Record of the Rulers of Imperial Rome (London: Thames & Hudson, 1995).
Póló og Bjarki (1968)
Póló og Bjarki er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1968. Á henni flytur Póló og Bjarki tvö lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið, Pétur Steingrímsson. Pressun: Pye. Ljósmynd: Ljósmyndastofa Páls. Hönnun: Kristinn S. Kristjánsson. Prentun. Valprent hf.
Keiluþinur
Abies cilicica, almennt kallaður Keiluþinur, er barrtré í Þallarætt. Hann finnst í Líbanon, Sýrlandi, og Tyrklandi. Abies cilicica og Cedrus libani, ásamt Acer hyrcanum subsp. Tauricolum og Sorbus torminalis subsp. Orientalis, eru ríkjandi trjátegundir í "Abeti-Cedrion" skógum mið og austur Taurus-fjöllum Tyrklands. Þessir skógar eru á milli 800 og 2100 metra hæð yfir sjávarmáli. Yfir 5000 ára skógarhögg, bruni, og beit hafa minnkað þessa skóga í bletti (enclaves).
Árið 2009 við Berenice Troglodytica (Egypsk-Rómversk höfn við Rauðahafið), fundu fornleifafræðingar tvo klumpa af kvoðu úr Abies cilicica, önnur viktaði 190g. og hin um 339g., sem voru í 1 aldar (AD) hafnarskurðum. Framleiddir á svæðum Sýrlands og Litlu Asíu, var þessi kvoða og olían unnin úr henni notaðar fyrir múmíur, sem sótthreinsandi, þvagræsilyf, til að meðhöndla hrukku, eyða ormum og auka hárvöxt( "two blocks of resin from the Syrian fir tree (Abies cilicica), one weighing about 190 g and the other about 339 g, recovered from 1st-century AD contexts in one of the harbor trenches. Produced in areas of greater Syria and Asia Minor, this resin and its oil derivative were used in mummification, as an antiseptic, a diuretic, to treat wrinkles, extract worms and promote hair growth.")
James Callaghan
Leonard James Callaghan, Callaghan barón af Cardiff (27. mars 1912 – 26. mars 2005), oft kallaður Jim Callaghan, var forsætisráðherra Bretlands úr Verkamannaflokknum frá 1976 til 1980. Callaghan er enn þann dag í dag eini breski stjórnmálamaðurinn sem hefur gegnt öllum fjórum „stóru“ stjórnmálaembættum ríkissins: Hann var fjármálaráðherra (1964–1967), innanríkisráðherra (1967–1970) og utanríkisráðherra (1974–1976) áður en hann varð forsætisráðherra. Sem forsætisráðherra vann hann nokkra sigra en hans er þó aðallega minnst fyrir hinn svokallaða „vetur rauna vorra“ (Winter of Discontent) 1978–79. Á mjög köldum vetri leiddu deilur hans við stéttarfélög til stórfelldra verkfalla sem öngruðu mjög alþýðuna og leiddu til þess að hann bað ósigur gegn Margaret Thatcher í næstu kosningum.
Þegar Callaghan steig á neðri deild breska þingsins árið 1945 heyrði hann til vinstri væng flokksins. Callaghan færðist smám saman til hægri en var áfram þekktur sem „varðmaður tauhúfunnar“ þar sem hann þótti beita sér fyrir sterkum tengslum milli Verkamannaflokksins og stéttarfélaga. Embættistíð Callaghans sem fjármálaráðherra var stormasamt tímabil í breskum efnahag og einkenndist af neikvæðum viðskiptajöfnuði. Árið 1967 var breska pundið gengisfellt. Callaghan gerðist þá innanríkisráðherra. Hann sendi breska herinn til að styðja lögregluna í Norður-Írlandi að beiðni norður-írsku ríkisstjórnarinnar.
Callaghan var áfram formaður Verkamannaflokksins fram í nóvember 1980 og kom á umbótum í formannskjöri flokksins. Síðan steig hann til hliðar úr stjórnmálum og fékk síðar aðalsnafnbót sem Callaghan barón af Cardiff. Callaghan dó árið 2005 og var þá elstur allra forsætisráðherra Bretlands.
Macintosh stýrikerfi
Macintosh stýrikerfi eru hópur stýrikerfa frá Apple fyrir Macintosh tölvurnar. Það var fyrst kynnt árið 1984 fyrir upprunalegu Macintosh 128K tölvurna. Stýrikerfið fór í gegnum kjarnauppfærslu þegar Mac OS X (útgáfa 10) varð til, seinna nafnið stytt í OS X, og svo síðar í macOS. Oft var talað um Mac OS X sem sér stýrikerfi þ.e. samhæfni við Mac OS var ekki að fullu tryggð, en stundum er Mac OS látið ná yfir bæði kerfin. Apple reyndi strax að hanna betri stýrikerfi en þau sem þegar voru á markaðinum, flest stýrikerfi þess tíma voru tæknilega flókin, ófullkomin og frekar einhæf.
Fyrstu útgáfur Mac OS virkuðu bara með Motorola 68000-tölvum. Þegar Apple kynnti fyrstu tölvurnar með PowerPC vélbúnaði var stýrikerfi uppfært til þess að styðja þessa nýju tegund örgjörva.
macOS (þá sem OS X) hefur verið uppfært til þess að styðja Intel x86-örgjörva, fyrst 32-bita eingöngu, síðar 64-bita, og á mörgum tímapunktum í sögunni var tvenns konar tækni studd, s.s. PowerPC og forrit frá fyrri kynslóð gerð fyrir Motorola 68000, eða 64-bita og 32-bita, en nú eru eingöngu 64-bita studd.
Botnsdalur (Súgandafirði)
Botnsdalur er dalur inn af botni Súgandafjarðar. Dalurinn er ágætlega gróinn og þar er nokkuð um birkikjarr og reyni. Einnig er þar mikill burknagróður. Um dalinn rennur Botnsá en upp af honum er Botnsheiði. Yfir hana lá vegurinn áður en nú liggja jarðgöng undir hana.
C
C getur átt við eftirfarandi:
Botnsdalur (Súgandafirði)
Í Botnsdal er surtarbrandsnáma og var surtarbrandur unninn þar bæði á árum fyrri og síðari heimsstyrjaldar, þegar eldsneytisskortur var mikill. Dalurinn er á náttúruminjaskrá vegna gróðurfars og vegna surtarbrandsins.
Í Botnsdal eru bæirnir Botn, landnámsjörð Hallvarðar súganda, og Birkihlíð.
Satoru Yamagishi
Satoru Yamagishi (fæddur 3. maí 1983) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 11 leiki með landsliðinu.
Bill Fagerbakke
thumb|right|Bill Fagerbakke árið 2009. William Mark Fagerbakke (fæddur 4 október 1957) er bandarískur leikari. Hann er röddin fyrir Pétur Krossfisk í teiknimyndaseríunni Svampur Sveinsson á ensku, Michael Dauber Dybinski í sjónvarpsþáttinum Coach, og Marshall Eriksen’s faðir Marvin í How I Met Your Mother.
Åseda
thumb|right|220px|[[Kirkjan í Åseda]] Åseda er þéttbýli í sveitarfélaginu Åseda i Svíþjóð. Árið 2010 bjuggu þar 2.430 manns.
Bombus tanguticus
Bombus tanguticus er tegund af humlum, ættuð frá Himalajafjöllum. Þetta er sú humlutegund sem finnst hæst til fjalla, í 5640 m hæð.
Sænska karlalandsliðið í handknattleik
Sænska karlalandsliðið í handknattleik er landslið Svíþjóðar í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Svíþjóðar.
Heimsmeistaramót
= HM-hópurinn 2011 = 18 manna landsliðshópur Svía á HM í Svíþjóð, 2011, hann minnkar niður í 16 manna hóp fyrir mótið.
Sænski hópurinn:
Arnarneshreppur
thumb Arnarneshreppur (hét áður Hvammshreppur) var hreppur vestan megin í Eyjafirði sem sameinaðist Hörgárbyggð undir nafninu Hörgársveit árið 2010. Hreppurinn var kenndur við bæinn Arnarnes á Galmaströnd. Fyrr á öldum var Arnarneshreppur mun víðlendari, náði yfir alla Árskógsströnd og Þorvaldsdal, en árið 1911 var honum skipt í tvennt og varð nyrðri hlutinn að Árskógshreppi.
Hreppurinn var dreifbýll og byggði aðallega á landbúnaði en lítið þorp er á Hjalteyri þaðan sem útgerð var nokkur á fyrri hluta 20. aldar. Stór síldarverksmiðja var reist þar á þeim tíma en hún hefur staðið ónotuð síðan 1966 fyrir utan að litlum hluta hennar var breitt í samkomusal snemma á 21 öldinni. Í umræðu um mögulegt álver í Eyjafirði var gert ráð fyrir að það myndi rísa á Dysnesi eða Gilsbakka skammt sunnan Hjalteyrar.
Sameinað sveitarfélag Arnarneshrepps og Hörgárbyggðar
Þann 20. mars 2010 var sameining Arnarneshrepps og Hörgárbyggðar síðan samþykkt í kosningum. Á kjörskrá í Arnarneshreppi voru 126, þar af kusu 100. Á kjörskrá í Hörgárbyggð voru 309, þar af kusu 162. Í Arnarneshreppi greiddu 57 atkvæði með sameiningunni og 40 greiddu atkvæði gegn henni. Í Hörgárbyggð greiddu 149 (92%) atkvæði með sameiningunni og 12 (7%) greiddu atkvæði gegn henni. Sameining sveitarfélaganna var því samþykkt og tók gildi 12. júní 2010.
Hoya thomsonii
Hoya thomsonii er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af J. D. Hooker. Útbreiðslan er í Kína, Indlandi og Taílandi.
Rabarbari
Rabarbari (eða tröllasúra) (fræðiheiti: Rheum rhabarbarum eða Rheum x hybridum) er garðplöntutegund af súruætt. Stöngull rabarbarans er rauðleitur, stökkur og getur orðið jafn breiður og barnshandleggur. Blaðið upp af stilknum er mikið og breitt og grófgert og er stundum nefnt rabarbarablaðka. Til eru ýms afbrigði af rabarbara; algengust eru: Linnæus og Victoria.
Stilkur rabarbarans er mikið notaður í sultugerð, rabarbarasúpu og stundum einnig í saft- og víngerð. Neðsti hluti stilksins er hvítur og er oft soðinn niður. Sá hluti rabarbarans nefnist rabarbarapera vegna þess að hann líkist mjög flysjaðri peru, þ.e.a.s. sé búið að skera hann frá leggnum.
Stilkur rabarbarans inniheldur talsvert magn af oxalsýru sem gerir hann súran. Oxalsýran í rabarbara er í það miklum styrk að hún getur haft óæskileg áhrif á nýrnastarfsemi og ætti að minnsta kosti ekki að neyta mikils af honum. Mikil neysla rabarbara getur einnig eytt glerungi tanna.
Orðsifjar
Orðið rabarbari er komið úr grísku: rha barbaron. Orðið rha er fornt skýþiskt nafn á ánni Volgu og barbaron þýðir erlendur. Rabarbari var til forna ræktaður í Kína og Tíbet og var löngum fluttur til Evrópu frá Rússlandi.
Garðakirkja
Garðakirkja er kirkja á Álftanesi sem tilheyrir Garðaprestakalli í Kjalarnesprófastsdæmi. Kirkjan stendur í Görðum í Garðabæ og er með elstu kirkjustöðum á Íslandi.
Garðakirkju er fyrst getið Vilkins-máldögum árið 1397.
Chhattisgarh
thumb|right|Kort sem sýnir Chhattisgarh Chhattisgarh er fylki á Indlandi sem var myndað árið 2000 úr öllum héruðum Madhya Pradesh þar sem meirihluti fólks talar chhattisgarhi. Höfuðstaður þess er borgin Raipur. Chhattisgarh á landamæri að Madhya Pradesh í norðvestri, Maharashtra í suðvestri, Andhra Pradesh í suðri, Odisha í austri, Jharkhand í norðaustri og Uttar Pradesh í norðri.
Íbúar Chhattisgarh eru um 25,5 milljónir. Opinbert tungumál fylkisins er chhattisgarhi, sem er hindímállýska. Yfir 98% íbúa eru hindúatrúar. Chhattisgarh er með lægstu lífsgæðavísitölu af öllum fylkjum Indlands.
Nær helmingur fylkisins er skógi vaxinn.
Gæsahúð
thumb|right|200px|Gæsahúð Gæsahúð kallast litlar bólur á húð manna, rétt við hárrótina sem verða til þegar viðkomandi er kalt, eða finnur fyrir ótta eða sterkri tilfinningalegri upplifun.
Gæsahúð kemur þegar smáir vöðvar við hárrótina sem heita arrectores pilorum herpast saman svo hárið standi upp.
Tenacious D
Tenacious D er bandarísk hljómsveit þar seim einu alvöru meðlimirnir eru Jack Black og Kyle Gass.
Þeir eru yfirleitt tveir að spila og þá spila þeir hvor á sinn kassagítar og syngja. Black er aðal söngvarinn og Kyle aðal gítar leikarinn. Þeir koma þó af og til fram með heilli hljómsveit og hafa þeir slíka hjá sér á báðum plötunum sínum.
þeir byrjuðu á þáttum hjá HBO en náðu ekki miklum frama þar. Þeir héldu þá áfram að fylla upp á littlum skemmtistöðum og slíku þangað til þeir hittu Dave Grohl sem hjálpaði þeim t.d. með því að leyfa þeim að hita upp fyrir Foo Fighters. Eftir það gerðu þeir fyrstu plötu sína sem hét einfaldlega Tenacious D.
Hoya lipoensis
Hoya lipoensis er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Útbreiðslan er í Kína.
Ushuaia
thumb|Ushuaia. thumb|
Ushuaia er höfuðborg Eldlands í Argentínu. Hún er þekkt sem syðsta borg í heimi en íbúar eru um 60.000 (2010). Nafnið kemur úr máli frumbyggja og þýðir djúp vík. Borgin var stofnuð af breskum trúboðum á 19. öld. Argentínumenn notuðu svæðið sem fanganýlendu í byrjun 20.aldar. Fangelsunum var lokað um miðja öldina og var þá áhersla á flotastöð í bænum. Í dag eru fiskveiðar, olíu- og gasvinnsla og ferðaþjónusta mikilvæg.
Meðalhiti í janúar er um 10 gráður en um 1 gráða í júlí. Hiti er yfirleitt yfir frostmarki en næturfrost og kaldari dagar koma fyrir.
Pinus taeda
Pinus taeda er furutegund sem er ættuð frá Suðaustur-Bandaríkjunum, frá mið Texas austur til Flórída, og norður til Delaware og suður-New Jersey. Vegna timbursins er hún talin eitt efnahagslega mikilvægasta trjátegundin í suðaustur-Bandaríkjunum.
Lýsing
Pinus taeda getur orðið 30 til 35 m há með þvermál um 0,4 til 1,5 m. Einstaka tré geta orðið 50 m há. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, stundum undnar, og eru 12 til 22 sm langar. Þær haldast yfirleitt í tvö ár áður en þær falla, flestar að hausti og vetri á öðru ári. Óþroskaðir könglarnir eru grænir, og verða fölbrúnir við þroska, 7 til 13 sm langir og 2,3 sm breiðir lokaðir, en 4,6 sm breiðir við opnun, hver köngulskel með hvössum gaddi (3-6mm langur). Börkurinn er rauðbrúnn og hreistraður.
Hæsta þekkta furan er 51,4 m há, og sú stærsta að rúmmáli er 42m3, eru í Congaree National Park.
10 ráð til að hætta að drepa fólk og byrja að vaska upp
10 ráð til að hætta að drepa fólk og byrja að vaska upp er skáldsaga eftir Hallgrím Helgason sem kom út árið 2008. Bókin fjallar Tomislav Bokšic, kallaður Toxic, sem er leigumorðingi króatísku mafíunnar í New York. Hann neyðist til að flýja Bandaríkin og lendir fyrir tilviljun á Íslandi.
Nígerska karlalandsliðið í knattspyrnu
Nígerska karlalandsliðið í knattspyrnu er fulltrúi Níger í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Liðið hefur aldrei komist í úrslitakeppni HM en tvívegis keppt í Afríkukeppninni.
Mosajafni
Mosajafni er eina tegund ættkvíslarinnar sem vex á Íslandi.
Apasagjáin
thumb|Kápa ensku útgáfu bókarinnar. Apasagjáin (franska: Canyon Apache) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 37. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1971, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Pilote sama ár.
Söguþráður
thumbnail|Ljósmynd frá 1887 af Apasahöfðingjanum Geronimo (1829-1909). Lukku Láki er sendur af indíánaverndarráðinu til Gjávirkis (Fort Canyon) á slóðum Apasa-indíána til að rannsaka hvers vegna ekki hefur tekist að semja frið við Kímíkúra-apasa og höfðingja þeirra, Patrónímó. Í ljós kemur að stjórnandi riddaraliðsins í Gjávirki, Ó´Nólan ofursti, fyrirlítur Apasana þar sem syni hans var rænt af Apösum á unga aldri og ekkert spurst til hans síðan. Lukku Láki fer til fundar við Apasana í því skyni að reyna að koma á friði og grafast fyrir um örlög sonar ofurstans. Lukku Láki nær að vinna traust Patrónímos og fær inngöngu í ættflokkinn eftir að hafa staðist karlmennskuþrekraunir Apasana, en töfralæknir ættflokksins tortryggir hann eftir sem áður. Eftir að Lukku Láki spillir fyrir umsátri indíánanna við Apasagjána álíta þeir Láka svikara og skilja hann eftir bundinn við jörðina, ofurseldan þeim örlögum að verða illvígum maurum að bráð. Ungur indíánapiltur, Kojotító, sem Lukku Láki hafði vingast við, kemur honum til bjargar og Lukku Láki heldur í flýti til Gjávirkis sem indíánarnir hafa umkringt. Riddaraliðið á við ofurefli að etja og þegar Ó´Nólan ofursti ríður einn gegn indíánunum eru hann og Lukku Láki teknir höndum og fluttir til búða indíánanna handan landamæranna í Mexíkó. Þeir eru bundnir við kvalastaurinn þar sem á að brenna þá til dauða, en á síðustu stundu grípa örlögin í taumana.
Íslensk útgáfa
Apasagjáin var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er níunda bókin í íslensku ritröðinni.
Knattspyrnufélag Akureyrar
Knattspyrnufélag Akureyrar (K.A.) er íþróttafélag á Akureyri. Hjá KA er boðið upp á að stunda fjórar íþróttagreinar: blak, handbolta, júdó og knattspyrnu. Knattspyrnulið KA lék lengi vel í efstu deild karla í knattspyrnu og varð Íslandsmeistari í knattspyrnu árið 1989, en Íslandsmeistartitilinn hefur aldrei farið lengra frá höfuðborgarsvæðinu en þá. K.A. er stundum kallað „Akureyrarstoltið“.
Saga K.A.
Knattspyrnufélag Akureyrar var stofnað 8. janúar 1928 á heimili hjónanna Margrétar og Axels Schiöth bakara, að Hafnarstræti 23, með það að leiðarljósi að efla íþróttaiðkun á Akureyri. Að stofnun félagsins komu: Alfred Lillendahl, Arngrímur Árnason, Eðvarð Sigurgeirsson, Einar Björnsson, Georg Pálsson, Gunnar H. Kristjánsson, Helgi Schiöth, Jón Sigurgeirsson, Jónas G. Jónsson, Karl L. Benediktsson, Kristján Kristjánsson og Tómas Steingrímsson.
Íþróttamenn K.A.
Árlega er kosið um íþróttamann ársins hjá félaginu. Kjörinu er lýst á afmæli félagsins sem er þann 8. janúar. Vernharður Þorleifsson júdókappi hefur unnið titilinn oftast eða sjö sinnum. Íþróttamenn sem hlotið hafa þann heiður eru:
*Ekki var kosið árin 1951-1967 og 1972-1987.
Meistaraflokkur karla
Meistaraflokkur karla leikur í Úrvalsdeild karla sumarið 2017.
Meistaraflokkur kvenna
Þór Akureyri og KA hafa haft samstarf um sameiginlegt lið meistaraflokks kvenna undir merkjum Þór/KA síðan 1999. KS kom inn í samstarfið 2001 og hét liðið Þór/KA/KS þangað til KS gekk úr því eftir 2005 tímabilið.
Hitt er annað mál
Hitt er annað mál er fyrsta breiðskífan sem tónlistarmaðurinn Sverrir Stormsker sendi frá sér og kom út árið 1985.
Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik
Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik er landslið Tékklands í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Tékklands.
Fáni Aserbaísjans
Fáni Aserbaísjan samanstendur af þremur láréttum borðum í litunum blátt, rautt og grænt með hvítum hálfmána og áttahyrndri stjörnu í miðjum rauða borðanum. Átta kantar stjörnurnar tákna átta greinar tyrkneska fólksins og er tyrkneska þjóðin einnig táknuð af bláa litnum. Græni liturinnn táknar íslam og rauði liturinn stendur fyrir framfarir og þróun. Fáninn var tekinn í notkun opinberlega 5. febrúar 1991. Svipað merki var einnig notað seint árið 1910, þar til Aserbaísjan innlimaðist í Sovétríkin.
Á Sovéttímabilinu hafði Aserbaísjan fjóra mismunandi fána. Frá 1921 til 1937 var hann rauður með kýrillísku bókstöfunum ССА (SSRA) í gulum í efra vinstra horninu. Þá var hamri og sigð bætt við fánann og kýrillísku bókstöfunum skipt út fyrir latnesku bókstafina AzSSR. Árið 1940 var latnesku stöfunum skipt aftur út fyrir kýrillísku: АзССР (AzSSR). Síðasta útgáfa af fánanum var samþykkt 7. október 1952 og var rauð með þunnblárri rönd neðst. Stafirnir voru fjarlægðir en útlína af stjörnu var sett ofan á hamarinn og sigðina.
Ragna Árnadóttir
thumb|Ragna Árnadóttir Ragna Árnadóttir (fædd 30. ágúst 1966) er íslenskur lögfræðingur og fyrrverandi dómsmálaráðherra. Í júní 2019 var tilkynnt að Ragna hefði verið skipuð skrifstofustjóri Alþingis fyrst kvenna.
Nám og störf
Ragna lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1986, embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1991 og L.L.M gráðu í Evrópurétti frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð árið 2000. Ragna starfaði sem lögfræðingur við nefndadeild Alþingis frá 1991-1995, var sérfræðingur við skrifstofu Norðurlandaráðs í Stokkhólmi og síðar í Kaupmannahöfn frá 1995-1999, starfsmaður áfrýjunarnefndar samkeppnismála frá 2002-2003, starfsmaðuur kærunefndar samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi frá 2003-2004. Hún var deildarstjóri í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu 2001-2002, skrifstofustjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 2002-2009. Ragna var stundakennari við lagadeild Háskólans í Reykjavík 2006-2008, settur skrifstofustjóri og staðgengill ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu í janúar 2009. Hún var dóms- og kirkjumálaráðherra utan þings frá 1. febrúar 2009 til 10. maí 2009 og dómsmála- og mannréttindaráðherra utan þings frá 10. maí 2009 til 2. september 2010. Frá árinu 2010-2019 hefur Ragna starfað hjá Landsvirkjun, sem skrifstofustjóri frá 2010-2012 og aðstoðarforstjóri frá 2012-2019. Hún var skipuð skrifstofustjóri Alþingis í júní 2019.
Botnsheiði (Súgandafirði)
Botnsheiði er heiði upp af Botnsdal í Súgandafirði, um 500 m há. Um hana lá áður helsta samgönguleið Súgfirðinga til annarra byggðarlaga og þar var eina bílfæra leiðin úr firðinum. Vegurinn skiptist á heiðinni og lá önnur leiðin í norður til Ísafjarðar en hin upp á Breiðadalsheiði og síðan niður Breiðadal í Önundarfjörð. Heiðin var þó oft ófær mánuðum saman á veturna. Leiðin frá Botni yfir í Ísafjörð var talin þriggja tíma ganga í góðu færi.
Árið 1991 hófst vinna við Vestfjarðagöng, þríarma jarðgöng undir Botnsheiði og Breiðadalsheiði og tengja þau Ísafjörð, Súgandafjörð og Önundarfjörð. Göngin voru opnuð fyrir umferð í desember 1995 en verkinu lauk þó ekki endanlega fyrr en 1996.
Uttarakhand
thumb|right|Kort sem sýnir Uttarakhand Uttarakhand er fylki í norðurhluta Indlands. Fylkið var búið til árið 2000 úr norðvesturhéruðum Uttar Pradesh. Fylkið er þekkt sem „land guðanna“ vegna þess fjölda hindúahofa og pílagrímastaða sem þar eru. Tvö helgustu fljót hindúa eiga upptök sín í héraðinu; Ganges og Yamuna. Fylkið á landamæri að Tíbet í norðaustri, Nepal í austri, Himachal Pradesh í norðvestri og Uttar Pradesh í suðri. Höfuðstaður og stærsta borg fylkisins er Dehradun.
Albert 2. fursti af Mónakó
Albert II (Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi; f. 14 mars 1958) er fursti Mónakó. Hann er sonur Rainier III og bandarísku leikkonunar Grace Kelly. Systur hans eru Caroline og Stéphanie. Í júlí 2011 kvæntist hann suður-afrísku sundkonunni Charlene Wittstock.
Uttarakhand
Íbúar Uttarakhand eru rúmar tíu milljónir. Opinber tungumál fylkisins eru hindí og sanskrít.
Albert 2. fursti af Mónakó
Hann er einn af ríkustu meðlimum konungsfjölskyldna í heiminum. Heildareignir hans nema um einum milljarði Bandaríkjadollara.
Barbari
Barbari er orð sem er haft um siðleysingja eða rusta. Orðið barbarar í fleirtölu er haft um hálfsiðaðar þjóðflokka (eða þjóðir) sem ekki hafa enn komist á svokallað siðmenningarskeið, þ.e. að mati þess sem notar orðið.
Orðsifjar
Orðið barbari er úr grísku: βάρβαρος (bárbaros). Orðið er hljóðlíking og vísar til þess þegar einhver heyrir tungumál talað, skilur það ekki og orðin renna saman í endurtekin hljóð, en í forngrískum eyrum varð slíkt tal að: bar bar. Á íslensku er bla bla samskonar orð, þ.e.a.s. er hljóðlíking á samhengislausu blaðri.
Panamaskjölin
Meðal einstaklinga sem tengjast skjölunum eru: Vladimir Putin forseti Rússlands, Muammar Gaddafi forseti Líbíu, Lionel Messi knattspyrnumaður, Michel Platini fyrrum forseti UEFA, Salman bin Abdulaziz Al Saud konungur Sádí-Arabíu, Mauricio Macri forseti Argentínu, Petró Pórósjenkó forseti Úkraínu og Nawaz Sharif forsætisráðherra Pakistans. Ýmsir fyrrum þjóðarleiðtogar eru einnig taldir upp, s.s. Sigmund Davíð Gunnlaugsson auk fleiri Íslendinga.
Gögnin
Meira en 11 milljónir skjala, tölvupósta og stofnskjala aflandsfélaga er að finna í gögnunum og meira en 214 þúsund aflandsfyrirtæki í 200 löndum og skattaskjólum víða um heim eru viðriðin.
Þáttur Íslands
Kastljós var með sérþátt um málið þann 3. apríl 2016 þar sem tekið var viðtal við Sigmund Davíð Gunnlaugsson og farið ítarlega í málefni skjalanna sem viðkom Íslandi. Þátturinn var unninn í samstarfi við Reykjavík Media, Alþjóðasamtök rannsóknarblaðamanna (ICIJ) og þýska dagblaðið Süddeutsche Zeitung(SZ). Í gögnum Mossack Fonseca hafa fundist um 800 aflandsfélög sem tengjast 600 Íslendingum. Reykjavík Media hefur við skoðun á gögnunum meðal annars fundið lánasamninga upp á milljarða króna á milli aflandsfélaga þekktra íslenskra viðskiptamanna.
Blaðamaður SZ tjáði sig um málið: „Okkur var brugðið að sjá hversu mörg aflandsfélög sem tengdust Íslandi var að finna í gögnunum því að Ísland er nú ekki stórt land en við fundum hundruð aflandsfyrirtækja sem voru í eigu Íslendinga eða höfðu sterk tengsl við landið.“
Meðal þeirra stjórnmálamanna sem tengjast skjölunum eru Sig­mund­ur Davíð Gunn­laugs­son, Bjarni Benediktsson, Ólöf Nordal, Júlíus Vífill Ingvarsson og Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir
Jón Ásgeir Jóhannesson og eiginkona hans, Ingibjörg Pálmadóttir, geymdu milljarða króna í skattaskjóli í Panama. Í skjölunum er að finna mikið magn upplýsinga um viðskipti félags þeirra Guru Invest S.A. Jón Ásgeir hefur ítrekað sagt að hann eigi engar eignir í skattaskjólum.
Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, greindi frá því í viðtali á CNN sjónvarpsstöðinni að hann og hans fjölskylda hefði ekki tengsl við aflandsfélög. Greint var frá því í fréttum í seinni hluta apríl að fyrirtæki fjölskyldu Dorritar Moussaieff í Bretlandi, Moussaieff Jewellers, hefði tengst Tortóla-félaginu Lasca Finance.
Í nóvember 2016 kom fram að skattrannsóknarstjóri hefði rannsakað og kært 57 íslenska sjómenn til héraðssaksóknara fyrir skattalagabrot tengja skjölunum.
Eftirmálar á Íslandi
Í kjölfar lekans urðu mótmæli 4. apríl við Alþingishúsið þar sem talið er að 22 þúsund manns hafi mætt. Mótmæli urðu næstu dagana en í minna mæli. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fór á fund forseta og óskaði eftir þingrofi. Forseti neitaði þeirri beiðni. Svo fór að lokum að Sigmundur vék sem forsætisráðherra og Sigurður Ingi Jóhannsson tók við embættinu. Frekari uppstokkun ríkisstjórnarinnar varð á þá leið að Gunnar Bragi Sveinsson tók við embætti landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra. Lilja Dögg Alfreðsdóttir tók við embætti utanríkisráðherra. Stjórnarandstaðan lagði fram vantrauststillögu á nýju stjórnina 8. apríl. Sú tillaga var felld. Alþingiskosningum var flýtt til haustsins 2016.
Aðrir sem hafa sagt af sér:
Kóríandrajurt
Í Indlandi eru þurrkuð kórianderfræ kölluð dhania. Fræin eru með sítrónubragði þegar þau eru mulin. Bragðinu er oft lýst eins og það sé heitt kryddbragð, með hnetukeim og appelsínubragði. Kórianderfræ eru krydd í kryddblöndunni garam masala og í karrýblöndum í indverskri matargerð er kóriander oft notað með kúmini. Ristuð kórianderfræ eða dhana dal eru borðuð beint.
Panamaskjölin
Tilvísanir
­
Kóríandrajurt
Kóriander vex villtur á stóru svæði í Austur- og Suður-Evrópu og hefur verið ræktaður um þúsundir ára. Kóriander var fluttur til Norður-Ameríku árið 1670.
Jurtin Eryngium foetidum gefur sterkara en svipað bragð og kóriander. Hún er þekkt undir nafninu culantro.
Dyskolos
Dyskolos (á forngrísku δύσκολος) eða Fýlupúkinn er forngrískur gamanleikur eftir skáldið Menandros. Það er eina leikrit hans sem er varðveitt í fullri lengd og jafnframt eina leikritið sem tilheyrir hinum svonefnda nýja gamanleik sem er varðveitt í fullri lengd. Í varðveittum texta leikritsins eru þó gloppur. Leikritið var fyrst sett upp á Lenajuhátíðinni í Aþenu árið 316 f.Kr. en Menandros hlaut fyrir verkið fyrstu verðlaun í leikritasamkeppninni.
Papyrus-brot frá 3. öld með leikritinu öllu fannst árið 1957.
El Niño
thumb|Eðlilegt ástand. Austlægir vindar blásta hlýjum sjó til vesturs, en kaldari sjór stígur við strendur S-Ameríku. ([[NOAA / PMEL / TAO)]] thumb|El Niño ástand. Hlýr sjór nálgast strendur [[Suður-Ameríka|S-Ameríku. Lítil blöndun við kaldari sjó á meira dýpi eykur hlýnunina.]] El Niño (El Nino eða El Ninjo) er bilkvæmt veður- og vatnsfræðilegt fyrirbæri í austurhluta Kyrrahafsins á hitabeltisvæðinu og á við hærri sjávarhita en 0,5° af meðalhita þess. Það kemur venjulega upp fjórða eða sjötta hvert ár, og venjulega rétt eftir jól, en af því mun nafnið dregið: El Ninjo, sem þýðir barnið, og er þá átt við jólabarnið. El Ninjo stendur venjulega í 12 til 17 mánuði, en stundum lengur og stundum skemur, allt eftir styrkleika. Á síðustu 15 árum hefur orðið skemmra milli þeirra.
Aðaleinkenni El Ninjo er að á mjóu belti sem liggur við miðbaug í Kyrrahafi verður yfirborðssjórinn óvenju hlýr, jafnvel alla leið frá Indónesíu austur að Perú, Ekvador og nyrstu svæðum Síle. Þetta belti getur orðið einar 15 miljónir ferkílómetra, helmingi stærra en Bandaríkin og hlýnunin getur num 1-3 gráðum.
Mest af árinu er ríkjandi suðaustan staðvindur við vesturströnd Suður-Ameríku. Hann stendur því nokkuð af landi og hrekur sjóinn til vesturs. Afleiðingin er að við ströndina verður uppstreymi af köldum sjó. Það dælir næringaefnum upp á yfirborðið, þörungar blómstra og miljónir smádýra þrífast á þeim.
Þessi hagstæðu tímabil með tilölulega svölum sjó við Suður-Ameríku eru oftast lengri en þau hlýju. Að því kemur þó að austanáttin gefur sig við ströndina og sjórinn hlýnar lítið eitt. Vegna hlýnunarinnar fer loftþrýstingurinn að lækka á þessu hafsvæði, rétt eins og hlýnun lands á sumardegi lækkar þrýstinginn og fer að soga hafgoluna inn yfir landið. Í framhaldinu sogast loft og sjór vestan af Kyrrahafi og uppstreymi sjávarins við ströndina minnkar. Það veldur enn meiri sjávarhlýnun. Eitt leiðir annað og herðir framvinduna. Eftir hálft eða eitt ár hafa áhrifin náð hámarki. Þá er hitinn vestur á Kyrrhafinu við miðbaug orðinn svo hár að þar hefur þrýstingurinn lækkað og austanvindarnir leita þangað á ný með eðlilegum hætti.
El Nino myndar ásamt La Niña suðurhafs(hita)sveiflur (enska El Nino Southern Oscillation, skammstafað ENSO ) á suðurhveli jarðar, sem hefur mikil áhrif á veðurfar um allan heim.
Éamon de Valera
Éamon de Valera (14. október 1882 – 29. ágúst 1975) var írskur stjórnmálamaður sem naut mikilla áhrifa í írska lýðveldinu á 20. öld. Hann var þrisvar forsætisráðherra (írska: Taoiseach) landsins á tímabilinu 1937 til 1959 og síðan forseti Írlands frá 1959 til 1973. De Valera er talinn meðal sjálfstæðishetja Írlands og meðal þeirra sem mótuðu Írland sem nútímaríki.
Æviágrip
Éamon de Valera fæddist til spænsks föður og írskrar móður í New York í Bandaríkjunum. Móðir hans hafði flust til Bandaríkjanna til að flýja hallærið mikla sem tröllreið Írlandi á 19. öld. Faðir hans lést þegar Éamon var aðeins þriggja ára og móðir hans neyddist því til að senda hann í fóstur til fjölskyldu sinnar á Írlandi. Vegna námshæfileika sinna komst de Valera í kaþólska skóla í Cork og í Blackrock og síðan í hinn Konunglega háskóla Írlands í Dyflinni. Eftir nám vann hann fyrir sér um hríð sem stærðfræðikennari.
Sjálfstæðisbarátta
Áhugi de Valera á endurreisn gelískrar tungu leiddi til þess að hann komst í kynni við og gekk síðan til liðs við Írsku sjálfboðaliðana, sjálfstæðishreyfingu sem barðist gegn breskum yfirráðum á Írlandi. De Valera tók þátt í páskauppreisninni árið 1916 og leiddi hersveit uppreisnarmanna gegn bresku setuliði í Dyflinni. Hann neyddist til að gefast upp eftir að leiðtogi uppreisnarinnar, Patrick Pearse, hafði verið yfirbugaður og bresk herskip hófu skothríð á Dyflina. De Valera var í kjölfarið handtekinn og dæmdur til dauða. Dómurinn yfir de Valera var mildaður og honum sleppt úr fangelsi stuttu síðar, hugsanlega þar sem hann var bandarískur ríkisborgari og Bretar töldu sig þurfa á aðstoð Bandaríkjamanna að halda í fyrri heimsstyrjöldinni sem þá stóð yfir.
De Valera hóf stjórnmálaferil eftir að honum var sleppt og bauð sig fram á breska þingið í kjördæminu Austur-Clare fyrir írska sjálfstæðisflokkinn Sinn Féin. Sinn Féin var á mikilli uppleið á þessum tíma vegna andstöðu Íra gegn herkvaðningu Breta á Írlandi á styrjaldarárunum. De Valera vann þingsætið með yfirburðum en var aftur handtekinn árið 1918, sakaður um aðild að „þýsku samsæri“. Með hjálp flokksfélaga sinna tókst de Valera að sleppa úr fangelsi og fór síðan til Bandaríkjanna til að vinna írsku sjálfstæðisbaráttunni stuðning.
Á meðan de Valera sat í fangelsi höfðu 27 af 73 kjörnum þingmönnum Sinn Féin komið saman í Dyflinni og stofnað eigið þing þar sem þeir staðfestu stofnun sjálfstæðs lýðveldis á Írlandi. Eftir að de Valera slapp úr fangelsi og sneri heim til Írlands árið 1920 var hann einróma kjörinn forseti lýðveldisins á þinginu. Bretar höfðu á þessum tíma glatað stjórn á suðurhluta Írlands og írska sjálfstæðisstríðið var byrjað.
Eftir að Írar og Bretar sömdu um vopnahlé árið 1921 hélt de Valera til fundar við David Lloyd George, forsætisráðherra Bretlands, á Downingstræti 10 í London. Viðræður þeirra skiluðu litlum árangri og de Valera dró sig í kjölfarið til hlés frá samningaviðræðunum. Hans í stað sendu Írar fimm manna samninganefnd til fundar við Breta og varð niðurstaðan sú að samið var um stofnun írska fríríkisins. Í samningnum um stofnun fríríkisins var kveðið á um að Norður-Írland yrði klofið frá Írlandi, þingmenn þyrftu áfram að sverja konungi Bretlands hollustueið og að áfram yrðu tiltekin stjórnartengsl við breska heimsveldið. De Valera var mjög mótfallinn þessum skilmálum en samningurinn var engu að síður samþykktur á írska þinginu með 64 atkvæðum gegn 57 þann 7. janúar árið 1922.
Andstaða de Valera og margra annarra harðra sjálfstæðissinna við samninginn var svo mikil að borgarastyrjöld braust út á milli stuðningsmanna og andstæðinga samningsins sem entist til næsta árs. Andstæðingar samningsins voru sigraðir og de Valera var sviptur völdum og fangelsaður á ný. Honum var sleppt næsta ár og nokkru síðar klauf hann sig úr Sinn Féin með því að stofna nýjan stjórnmálaflokk, Fianna Fáil.
Hoya vitiensis
Hoya vitiensis er fjölær jurt í vaxblómaætt. Henni var lýst af William Bertram Turrill. Útbreiðslan er í Fiji.
Éamon de Valera
Stjórnmálaferill
Flokkur de Valera vann stórsigur í kosningum fríríkisins árið 1932 og de Valera varð þannig leiðtogi ríkisstjórnar Írlands. Sem ríkisstjórnarleiðtogi vann hann að því að fella niður flest þau ákvæði úr samningnum um stofnun fríríkisins sem honum mislíkaði. Hann lét fella úr gildi kröfuna um að þingmenn sværu konungnum hollustueið og þurrkaði á næstu árum úr stjórnarskránni öll ákvæði sem tengdu Írland við bresku krúnuna. Árið 1937 klauf de Valera Írland í reynd alfarið frá Bretlandi og gerði það að sjálfstæðu lýðveldi með því að kynna til sögunnar nýja stjórnarskrá þar sem forseti kom í stað Bretakonungs sem þjóðhöfðingi ríkisins.
De Valera sat í tvö kjörtímabil sem forseti og lét af völdum árið 1973. Þá var hann elsti ríkjandi þjóðhöfðingi í heimi.
Svanborg Rannveig Jónsdóttir
Svanborg Rannveig Jónsdóttir (f. 7. febrúar 1953) er prófessor í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.
Einkalíf
Svanborg er fædd í Fljótum í Skagafirði og er næst yngst 10 barna Jóns Einarssonar vélstjóra (1917-2010) frá Siglufirði og Önnu Halldórsdóttur saumakonu og húsmóður (1913-1978) frá Ísafirði. Systkini Svanborgar eru Svanfríður (f. 1955) hjúkrunarfræðingur og hótelrekandi, Einar (1951) bókari, Ólöf Jónsdóttir (1950) bókari, Lovísa (1949) bókari, Gunnar (1947) vélvirkja- og bifvélavirkjameistari, Þórelfur leikskólakennari (1945-2015), Margrét grunnskólakennari (1944), Halldór Friðgeir (1941) vélvirki og Svana bankastarfsmaður og húsmóðir (1939).
Svanborg er gift Valdimari Jóhannssyni (1951) bónda og eiga þau fimm börn. Börn þeirra eru Jóhann (1974) vélsmíðameistari, Bryndís (1978) grunnskólakennari Anna Sigríður (1981) náttúrufræðingur, Jón Einar (1983) húsasmíðameistari og kennari og Auður Gróa (1990) sálfræðingur.
Ferill
Svanborg lauk landsprófi frá Flensborg í Hafnarfirði, stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Tjörnina 1973 og kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands 1978. Hún lauk diplómu í smíðakennslu við Kennaraháskólann 2001 og MA í menntunarfræðum frá Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 2005. Svanborg lauk doktorsnámi í uppeldis- og kennslufræði frá Menntavísindasviði Háskóla Íslands 2011 og snerist rannsókn hennar um nýsköpunarkennslu í íslenskum grunnskólum. Heiti ritgerðarinnar er "The location of innovation education in Icelandic compulsory schools".
Kennsla
Svanborg starfaði frá hausti 1978 sem grunnskólakennari til 2006. Svanborg innleiddi nýsköpunarmennt í Gnúpverjaskóla (síðar Brautarholts- og Gnúpverjaskóli og Þjórsárskóli frá 2004) og hefur verið virkur þátttakandi í þróun þess námssviðs á Íslandi. Svanborg var stundakennari við Kennaraháskólann og síðar HÍ Menntavísindasvið frá 2006 til 2011, lektor frá 2012, dósent frá 2015 og prófessor 2019. Hún hefur kennt ýmis námskeið í uppeldis- og menntunarfræðum með áherslu á nýsköpun, sköpun og listræna nálgun í námi og kennslu. Hún hefur m.a. kennt á endurmenntunarnámskeiðum fyrir starfandi kennara frá 2003 og verið með kynningar, fræðslu og kennslu um nýsköpunarmennt víða á Íslandi og erlendis fyrir kennara, skólastjórnendur, kennaranema, stjórnmálasamtök, almenning og félagasamtök.
Rannsóknir
Rannsóknir Svanborgar hafa einkum snúist um nýsköpunar- og frumkvöðlamennt, skapandi skólastarf, breytingastarf, sameiginlega getu kennara til breytinga, starfstengda sjálfsrýni í kennslu og kennaramenntun (self-study of teaching and teacher education practice S-STTEP) og leiðsögn meistaranema.
Svanborg hefur stýrt tveimur rannsóknarhópum RASKA 1 og RASKA 2 sem voru starfandi kennarar sem unnu starfendarannsóknir á eigin starfi þar sem athyglinni var beint að sköpun í námi og kennslu. RASKA 1 (RAnnsókn á SKApandi skólastarfi) fór fram árin 2013-2015. Rannsóknin náði til þriggja kennara á Menntavísindasviði og fimm íslensku- og stærðfræðikennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Kennararnir gerðu úttekt á kennslu sinni og skoðuðu hvernig þeir gætu eflt hinn skapandi þátt í framkvæmd skólastarfsins.
RASKA2 hópurinn samanstóð af átta list- og verkgreinakennara á þremur skólastigum, grunn-, framhaldsskóla og háskólastigi, sem rýndu í eigin starfshætti til að greina hvernig þeir unnu að því að efla sköpun í námi nemenda sinna. Rannsóknin fór fram árin 2016-2018.
Félagsstörf og forysta
Svanborg var formaður Ungmennafélags Gnúpverja 1987-89 og tók þátt í starfsemi þjálfunarsamtakanna Jóru um fimm ára bil og sat í stjórn samtakanna í tvö ár. Hún var skólastjóri Gnúpverjaskóla 1991-1992, í stjórn Kennarafélags Suðurlands 1995-1997 og sat í stjórn Félags íslenskra smíðakennara um tveggja ára skeið.
Árið 2005 stóð hún að stofnun félags kennara og áhugafólks um nýsköpunarmennt FÍKNF (Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt) – nú FLINK (Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt). Hún var formaður félagsins til 2010. Svanborg stóð að stofnun félags doktorsnema við Menntavísindasvið 2007 og var formaður stjórnar frá stofnun til 2010.
Svanborg var ritstjóri Netlu (ritrýnt veftímarit um uppeldi og menntun) ásamt Torfa Hjartarsyni og Robert Berman 2012-2014. Hún stóð fyrir stofnun Rannsóknarstofu um skapandi skólastarf (RASK ) á Menntavísindasviði 2012 og hefur stýrt henni síðan. Svanborg hefur mótað og stýrt kjörsviðinu Nýsköpunarmennt og margbreytileiki í Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði og stjórnar þeim námskeiðum sem tilheyra nýsköpunarmennt á því kjörsviði.
Svanborg stýrði Evrópuverkefninu PEAT-EU (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) 2016-2018.
Terrier
Terríer (e. Terrier, fr. Terrier) er afbrigði af hundi og er upprunalega frá Bretlandi.
Svanborg Rannveig Jónsdóttir
Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum
Svanborg stýrði EvrópuverkefninuPEAT-EU (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) sem snerist um að þróa námsmat í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Samstarfsaðilar voru frá Spáni, Wales, Svíþjóð og Íslandi. Verkefnið hófst í október 2016 og lauk í október 2018. Afurðir verkefnisins eru birtar á síðunni Entre Assess. Hún var einnig fulltrúi Háskóla Íslands, Menntavísindasviðs í verkefninu Find your inner inventor (2016-2019) sem var samstarf við pólska og tékkneska háskóla.
Terrier
Saga
Óvíst er með uppruna kynsins, en flest afbrigðin eru síðan á miðöldum. Upphaflega voru þetta smáir hundar sem gátu elt bráð í neðanjarðarholur eftir rottum, greifingjum og refum. Síðar voru þeir einnig ræktaðir sem bardagahundar.
Svanborg Rannveig Jónsdóttir
Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum
Svanborg var fulltrúi Menntavísindasviðs í evrópska samstarfsverkefninu ADEPTT sem snerist um að þróa kennslulíkan/námskeið fyrir kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Löndin sem áttu fulltrúa í verkefninu eru: Spánn, Portúgal, Flanders, Þýskaland, Wales, Noregur og Ísland. Verkefninu lauk í nóvember 2013.
Námsefni
Svanborg hefur komið að og skrifað námsefni í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt ásamt Rósu Gunnarsdóttur og Erni Daníel Jónssyni: 2007 Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun, gefin út af Iðnú, Hún var einnig ráðgjafi fyrir þýðingar á útgáfu Námsgagnastofnunar á námsefninu: Komdu með í uppfinningaferð: Nýsköpunarmennt – æfingar 2010 og útgáfu Menntamálastofnunar 2018: Næsta stig, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 7-10 bekk og Vertu þinn eigin yfirmaður, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 5-7 bekk. Bókin The road to independence: Emancipatory pedagogy sem Svanborg skrifaði ásamt Rósu Gunnarsdóttur er hugsuð sem kennslubók um eflandi kennslufræði nýsköpunarmenntar, fyrir kennara og aðra áhugasama um námssviðið.
Doktorsritgerð
Jónsdóttir, S. R. (2011). The location of innovation education in Icelandic compulsory schools. Unpublished Ph.D. thesis. University of Iceland, Reykjavík.
Mostar
Mostar var vettvangur mikilla hörmunga eftir 1992 en þá réðust Serbar á borgina. Á þeim tíma bjuggu um 120 þúsund í borginni og voru um 35% múslimar, um 35 % Króatar og um 30 % Serbar. Króatar og múslimar börðust saman gegn Serbum en vorið 1993 fóru Króatar og múslimar að berjast hver við aðra og víglína milli þeirra lá í gegnum þvera borgina og Serbar sátu um borgina og vörpuðu sprengjum á austurhlutann þar sem múslimar bjuggu. Í Mostar fór allt í rúst, annað hvert hús var illa farið eftir sprengjuárásir og flestar verslanir og fyrirtæki lokuð.
Skálholtskirkjur
Skálholtskirkjur eru kirkjur þær, sem staðið hafa og sú kirkja sem enn stendur í Skálholti.
Bombus sylvicola
Bombus sylvicola er tegund af humlum, útbreidd í norðurhluta N-Ameríku. Hún líkist mjög B. melanopygus
Korri
Korri eða amerísk kragahæna (fræðiheiti: Bonasa umbellus) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í barrskógabeltinu í N-Ameríku. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt.
Bogúmílar
thumbnail|Útbreiðsla Bogúmíla Bogúmílar er trúarhreyfing sem reis upp í Búlgaríu og breiddist út á elleftu til fjórtándu öld en gætti lítið eftir það.
Hoisinsósa
Hoisinsósa er bragðsterk, dökk og sæt kínversk baunasósa. Hún er unnin úr gerjuðum svörtum sojabaunum, ediki, sykri, hvítlauk og kryddum. Hoisinsósa er notuð til að búa til kínverska réttinn Pekingönd. Hún er góð sem kryddlögur og gljái fyrir kjöt og fisk.
Telefe
thumb|250px|Merki Telefe Telefe (Televisión Federal) er argentínsk sjónvarpsstöð (stofnuð 15. janúar 1990).
Stockard Channing
Stockard Channing (fædd Susan Antonia Williams Stockard, 13. febrúar 1944) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í The West Wing og Grease.