cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marx-bræður
thumbnail|hægri|Marx-bræður: Chico, Harpo, Groucho og Zeppo (1931). Marx-bræður; Chico, Harpo, Groucho, Gummo og Zeppo, voru hópur skemmtikrafta sem allir voru bræður og komu saman fram í revíum, leikhúsum, kvikmyndum og sjónvarpi frá 1912 fram á 6. áratuginn. Þeir komu upphaflega fram og þróuðu sviðspersónur sínar í óperuhúsinu í Nacogdoches í Texas og á 3. áratugnum voru þeir orðnir vinsælasta gamanatriðið í leikhúsum Bandaríkjanna. Um 1930 hófu þeir gerð gamanmynda sem byggðu á sviðsatriðum þeirra fyrir Paramount. 1933 fóru þeir frá Paramount og skömmu síðar hófu þeir samstarf við Metro-Goldwyn-Mayer. Skömmu fyrir útgáfu myndarinnar The Big Store 1941 tilkynntu þeir að þeir væru hættir. Þeir gerðu þó tvær myndir saman síðar 1946 og 1949 fyrir United Artists.
Olíumálning
Olíumálning er eins og nafnið gefur til kynna málning sem innheldur olíu sem bindiefni og er mikið notuð af myndlistarmönnum og húsamálurum. Myndlistarmenn búa sumir hverjir til sína eigin olíumálningu með því að blanda litadufti saman við línolíu (úr hörfræjum), valhnetuolíu eða valmúaolíu. Línolía er langalgengust, ýmist hrein, soðin eða í formi fernisolíu. Yfirleitt er blandað í hana efnahvötum til að flýta fyrir þornun. Talið er að olíumálning hafi verið fundin upp á 12. öld, en yfirleitt er talað um að hún líti dagsins ljós á endurreisnartímann og að sá fyrsti til að nota hana hafi verið hinn flæmski listmálari Jan van Eyck.
Í almennu tali er orðið „olíumálning“ oft notað um alkýðmálningu sem er algeng í húsamálun og hegðar sér á svipaðan hátt og línolíumálning; leysist til dæmis upp með terpentínu. Alkýð er þó ekki olía heldur fjölliða sem inniheldur fitusýruhluta.
Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson
Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson (f. 26. apríl 1946), er fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík.
Vilhjálmur lauk stúdentsprófi frá Verslunarskólanum 1968 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1974. Vilhjálmur hefur verið mjög virkur í flokksstarfi innan Sjálfstæðisflokksins og var í stjórn Heimdallar 1965-67. Hann sat í stjórn SUS 1971-1977 og var þar af varaformaður 1973-1977. Vilhjálmur var kjörinn í borgarstjórn Reykjavíkur árið 1982. Vilhjálmur var jafnframt í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga frá 1986 til 2006, þar af var hann formaður 1990-2006.
Guðvin
Guðvin er íslenskt karlmannsnafn.
Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson
Vilhjálmur var borgarstjóri í 16 mánuði, 2006-2007, í valdatíð meirihluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og formaður borgarráðs 24. janúar til 21. ágúst 2008, í valdatíð meirihluta Sjálfstæðisflokks og F-lista. Hann tók við embætti forseta borgarstjórnar 21. ágúst 2008 og gegndi því út kjörtímabilið er hann hætti í borgarstjórn eftir 28 ára samfellda setu.
Vilhjálmur var oddviti borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík 2003-2008.
Hendrikka
Hendrikka er íslenskt kvenmannsnafn.
Valý
Valý er íslenskt kvenmannsnafn.
Stóra Dímun
thumb|200px|Kort af Stóra Dímon thumb|right|Stóri Dímon á frímerki. Stóri Dímon (færeyska: Stóra Dímun) er eyja í Færeyjum. Eyjan er 2.5 km² að stærð og umgirt bröttum hömrum á alla vegu. Hún er talin einna minnst aðgengileg allra byggðra eyja í Evrópu. Aðeins er unnt að lenda við hana í kyrru veðri. Uppganga er aðeins möguleg á einum stað og er alls ekki hættulaus. En frá 1985 hefur flugfélagið Atlantic Airways flogið þyrlu til eyjarinnar þrisvar í viku með vörur og farþega.
Íbúarnir voru átta 1. janúar 2010 og bjuggu allir á eina bóndabænum á eynni, Dímon. Núverandi bóndi er sjöundi ættliður sömu fjölskyldu sem þar býr. Stóri-Dímon tilheyrir nú sveitarfélaginu Skúvoy og hefur aldrei verið sjálfstætt sveitarfélag vegna fámennis. Dímon hefur þó alltaf verið álitið gott býli, bæði til sauðfjárbúskapar og ekki síður vegna mikillar fuglatekju en árlega verpa um 130.000 sjófuglapör á eynni. Síðasti geirfuglinn í Færeyjum sást í eynni 1808.
Byggð hefur verið á Stóra Dímon síðan á landnámsöld og í Færeyinga sögu segir frá því að bræðurnir Brestir og Beinir Sigmundssynir, sem bjuggu á Skúvoy, áttu annað bú á Stóra Dímon og voru drepnir þar. Sigmundur Brestisson hefndi þeirra síðar. Eyjan var háskalegur bústaður og menn hröpuðu oft í björgunum, ýmist við fæðuöflun eða í uppgöngunni, og frá því í byrjun 19. aldar þar til snemma á 20. öld er vitað um 17 menn sem létu þannig lífið. Einn þeirra var sóknarpresturinn, sem hrapaði til bana þegar hann var að fara niður í bát sinn eftir messu í eynni 1874. Kirkja var í eynni fram til 1922 en var þá lögð af og er nú rústir einar.
Ástralía í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Ástralía hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 6 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið. Síðan þá hefur landið náð topp-10 úrslitum í fjögur skipti. Það er annað landið utan Evrasíu til að taka þátt í keppninni, síðan að keppti árið. Besta niðurstaða landsins er annað sæti sem Dami Im lenti í árið. Hin topp-10 úrslitin voru með Guy Sebastian í fimmta sæti, Isaiah og Kate Miller-Heidke  í níunda sæti.
Þátttaka Ástralíu átti fyrst að vera aðeins í eitt skipti og aðeins aftur ef landið skyldi sigra. Það var seinna staðfest af SVT að landið fengi að keppa aftur í keppninni árið 2016. Samband evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Special Broadcasting Service (SBS) hafa staðfest þátttöku landsins til ársins 2023.
Neðanmálsgreinar
<references group="lower-alpha" />
Hvíttoppur
Hvíttoppur (fræðiheiti Lonicera quinquelocularis ) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Himalajafjöllum (frá Afganistan til Kína).
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.
Hörða-Knútur
thumb|right|Hörða-Knútur. Hörða-Knútur eða '''Knútur 3. Danakonungur' (danska: Hardeknud; fornenska: Harthacnut'') (1018 – 8. júní 1042) var sonur Knúts ríka Danakonungs og Emmu konu hans. Sjálfur var hann konungur Danmerkur 1035-1042 og Englands 1040-1042.
Bombini
Bombini er ættflokkur stórra og loðinna býa sem nærast á blómasafa eða frjóum. Margar tegundir eru félagsdýr, með bý með allt að nokkur hundruð einstaklinga; aðrar tegundir, áður taldar til sjálfstæðrar ættkvíslar (Psithyrus), sníkja á búum félagsdýranna. Einungis ein ættkvísl er núlifandi í flokkinum, Bombus, humlurnar. Steingerfingar nokkurra útdauðra ættkvísla svo sem Calyptapis og Oligobombus hafa fundist. Ættflokkinum var lýst af Pierre André Latreille 1802.
Yngvar
Yngvar er íslenskt karlmannsnafn.
Hörða-Knútur
Hörða-Knútur tók við ríki í Danmörku þegar faðir hans lést á Englandi 12. nóvember 1035. Englendingar völdu þegar Harald hérafót, óskilgetinn hálfbróður Hörða-Knúts, sem ríkisstjóra yfir sér. Norðmenn neituðu aftur á móti að hafa Svein Alfífuson, annan óskilgetin son Knúts ríka, sem konung yfir sér lengur og völdu Magnús góða í hans stað. Hörða-Knútur gerði bandalag við Magnús og var ákveðið að sá þeirra sem lifði lengur skyldi erfa bæði Danmörku og Noreg.
Hörða-Knútur dó óvænt í brúðkaupsveislu árið 1042 og var þá aðeins 23-24 ára. Hann var ókvæntur og barnlaus en ári áður en hann lést hafði hann kallað eldri hálfbróður sinn, Játvarð son Emmu og Aðalráðs ráðlausa, fyrri manns hennar, til Englands og útnefnt hann arftaka sinn.
Fúlatjörn
Fúlatjörn var tjörn eða lón í norðaustanverðri Reykjavík, við sjávarborðið vestan við Kirkjusand, þar sem Borgartún og Kringlumýrarbraut mætast núna. Þegar Borgartún var fyrst lagt, lá það að hluta á brú yfir Fúlutjörn. Á meðan Kringlumýri var eiginleg mýri, þá rann lækur eða framræsluskurður úr henni og endaði norður í Fúlutjörn.
Os Lusíadas
Os Lusíadas (í þýðingu Lúsitaníumennirnir, eða Íbúar Lúsitaníu) er ljóðabálkur sem talinn er eitt af höfuðverkum portúgalskra bókmennta. Hann var skrifaður af Luís de Camões, var fyrst prentaður árið 1572 og fjallar um portúgölsku landafundina á 14. – 17. öld.
Alfons Mucha
thumb|right|Alfons Mucha Alfons Maria Mucha (24. júlí 1860 – 14. júlí 1939) var tékkneskur myndlistamaður og skreytilistamaður. Hann málaði í Art Nouveau-stíl og varð heimsþekktur fyrir veggspjöld sín af leikkonunni Söru Bernhardt í París í upphafi 20. aldar.
Á efri árum sínum málaði Mucha röð af tuttugu stórum og mikilfenglegum málverkum sem sýna sögu tékknesku þjóðarinnar og annarra slavneskra þjóða, þ.e. myndaserían Slavneska epíkið (tékkneska: Slovanská epopej).
Gumi
Gumi er íslenskt karlmannsnafn.
Henný
Henný er íslenskt kvenmannsnafn.
Os Lusíadas
Camões las ljóðabálkinn fyrir Sebastian, konung Portúgals, sem varð svo uppnæmur að hann varð staðráðnari en fyrr í að leggja í krossferð, sem að endingu kostaði hann lífið.
Charles Joseph Minard
thumb|right|Carte figurative des pertes successives en hommes de l'Armée Française dans la campagne de Russie 1812-1813. Kort sem sýnir vegferð hers [[Napóleons 1812 til Rússlands. Á skýringarmyndinni kemur fram mannfall, stefna og hitastig.]] Charles Joseph Minard (27. mars 1781 – 24. október 1870 í Bordeaux í Frakklandi) var franskur verkfræðingur og brautryðjandi á sviði hönnunar skýringarmynda.
Minard fæddist í Dijon og lærði stærðfræði við École polytechnique skammt frá París. Hann starfaði sem verkfræðingur við hönnun stíflna, skurða og brúa um alla Evrópu. Hann var skipaður í stöðu við École Polytechnique árið 1830, þá tæplega fimmtugur að aldri, þar sem hann starfaði sem í sex ár. Þá tók hann við stöðu sem skoðunarmaður brúa og vega til ársins 1851 en þá settist hann í helgan stein.
Árið 1869 gaf hann út skýringarkort (f. Carte figurative des pertes successives en hommes de l'Armée Française dans la campagne de Russie 1812-1813, sjá mynd) sem sýndi vegferð hers Napóleons 1812 til Rússlands. Á því korti kemur fram
Carrie Lam
Carrie Lam Cheng Yuet-ngor (f. 13. maí 1957) er kínverskur stjórnmálamaður frá Hong Kong sem var stjórnarformaður heimastjórnar Hong Kong frá árinu 2017 til ársins 2022.
Lam var kjörin í embætti stjórnarformanns Hong Kong árið 2017. Xi Jinping, forseti Alþýðulýðveldisins Kína, sór hana í embættið þann 1. júlí, þegar 20 ár voru liðin frá því að Bretar skiluðu stjórn Hong Kong til Kína. Lam er talin mjög höll undir meginlandsstjórn alþýðulýðveldisins og þúsundir Hong Kong-búa mótmæltu embættistöku hennar af ótta við að stjórn hennar myndi skerða sérstöðu og sjálfstjórn borgarinnar.
Frá júní 2019 hafa fjöldamótmæli farið fram í Hong Kong gegn stjórn Lam. Mótmælin hófust vegna umdeilds lagafrumvarps sem Lag hugðist setja sem átti að heimila framsal á brotafólki frá Hong Kong til meginlandsins, til Makaó og til Taívan. Í upphafi mótmælanna sagði Lam að um væri að ræða „skipulagðar óeirðir“ og sagði að ofbeldi sem brotist hefði út milli mótmælenda og lögreglu væru „óásættanleg“.
Þann 15. júní lýsti Lam því yfir að framsalsfrumvarpinu hefði verið frestað og þann 9. júlí lýsti hún því yfir að frumvarpið væri „dautt“. Frumvarpið var síðan formlega dregið til baka þann 4. september. Tveimur dögum fyrr sagði Lam að hún myndi segja af sér sem stjórnarformaður ef hún gæti og sagðist hafa „mjög takmarkað vald“ til að leysa áframhaldandi deilur í Hong Kong þar sem stjórnvöld Alþýðulýðveldisins litu nú á óeirðirnar sem þjóðarör­ygg­is- og full­veld­is­vanda fyr­ir Kína.
Valþrúður
Valþrúður er íslenskt kvenmannsnafn.
Love Is In The Air
Love Is In The Air er íslensk heimildarmynd frá árinu 2004. Leikstjóri er Ragnar Bragason. Myndin fjallar um leikferð leikhópsins Vesturports til London til að setja upp sýninguna Rómeó og Júlía.
Gerhæfi
Gerhæfi er hæfi einstaklings til að fara sjálfur með sín eigin réttindi og skyldur innan marka þeirra reglna sem gilda hverju sinni. Mismunandi er eftir ríkjum hvaða réttindi og skyldur einhver getur átt eða borið, og hvort í gildi séu einhver takmörk að því leiti. Stærsta skrefið í veitingu réttinda og skyldna er að jafnaði veiting lögræðis, en oft er tiltekin réttindi veitt fyrr, eins og ráðstöfun sjálfsaflafjár og hið sama gildir um skyldur eins og sakhæfi.
Nesklúbburinn
Nesklúbburinn (NK) er golfklúbbur með rúmlega 600 meðlimi á Seltjarnarnesi. Klúbburinn var stofnaður árið 1964 og hefur völlur klúbbsins verið staðsettur á Suðurnesi allt frá upphafi. Vellinum sjálfum var síðast breytt árið 1994, þegar 3 nýjar holur voru teknar í notkun. Sigursælustu kylfingar NK frá upphafi eru Jón Haukur Guðlaugsson, Ólafur Björn Loftsson og Loftur Ólafsson, en feðgarnir Loftur og Ólafur eru einu Íslandsmeistarar Nesklúbbsins. Báðir unnu þeir titilinn í Grafarholti og báðir á svipaðan hátt, með því að vinna upp forskot andstæðingsins á síðustu holum mótsins. Loftur vann sinn titil 1972 en Ólafur 2009.
Klúbbmeistarar Í holukeppni
{| class="wikitable" border="1" ! Ár ! Nafn
1756
thumb|right|[[Húsið á Eyrarbakka.]] thumb|right|[[Friðrik mikli.]] Árið 1756 (MDCCLVI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Opinberar aftökur
Erlendis
Fædd
Hekla
Fjallið er í Rangárvallasýslu og sést víða að og er auðþekkjanlegt – eins og bátur á hvolfi með breiðar axlir og háan toppgíg. Síðast gaus Hekla í febrúar 2000. Þá var spáð fyrir um eldgosið 15 mínútum áður en það hófst.
1756
Erlendis
Dáin
Hekla
Hekla er fremur ungt eldfjall og er meginhluti hennar, þ.e. allt háfjallið, talinn vera yngri en 7.000 ára. Fjallið stendur á fremur þykkri jarðskorpu þar sem Suðurlandsbrotabeltið og Suðurlandsgosbeltið mætast. Þarna er því mikil virkni í jarðskorpunni, spenna er hlaðinn í brotbeltinu en undir gosbeltinu liggja kvikuhólf og -þrær.
Allstór sprungurein er undir fjallinu sem bendir til þess að gosið hafi á gossprungum áður en fjallið hlóðst upp og kvikuhólf þess myndaðist. Þessi sprunga sést vel á yfirborðinu og hefur oft gosið úr henni, en þó líka úr öxl fjallsins, s.s. utan sprungunnar. Þessari Heklugjá tengjast fleiri gígar sem hafa gosið í áranna rás, sumir einu sinni, aðrir oftar.
Fjallið sker sig frá öðrum íslenskum eldfjöllum að því leyti að kvikuhólf hennar er mun dýpra en í öðrum fjöllum landsins, eða á um 11 km dýpi í jarðskorpunni.
Forsöguleg gos í Heklu
Einhver mestu hamfaragos á Íslandi áttu sér stað í Heklu fyrir 7000, 4500 og 2900 árum. Þá var gosvirkni í Heklu öðruvísi en nú er. Lengra leið á milli gosa og sprengivirkni þeirra var mun meiri, en eingöngu kom upp kísilrík (súr) gjóska og að öllum líkindum runnu engin hraun í þessum gosum. Ummerki um þessi gos má finna í formi gjóskulaga sem dreifðust yfir stóran hluta landsins, einkum í norðurátt.
Það var jarðfræðingurinn Sigurður Þórarinsson sem gaf þessum gjóskulögum nöfn og nefndi þau H5, H4 og H3, en af þeim er H3 mesta og útbreiddasta gjóskulagið. Ummerki hafa einnig fundist um fjórða sprengigosið sem líklega varð fyrir um 3500 árum en það er þó mörgum stærðargráðum minna en hin. Vikurinn frá þessu gosi nefndi Sigurður Þórarinsson upphaflega H2 þar sem hann taldi hann vera yngri en H3 gjóskuna. Síðar kom í ljós að svo var ekki og hefur vikurinn sem myndaðist í þessu gosi síðan gengið undir nafninu Selsundsvikurinn. Eina gos Heklu á sögulegum tíma sem sambærilegt er við þessi forsögulegu gos, er gosið árið 1104 sem einnig var sprengigos, en gjóskufallið frá því gosi lagði t.a.m. byggð í Þjórsárdal í eyði.
Gossaga Heklu á sögulegum tíma
Hekla hefur gosið árið 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1991 og 2000.
Sögur tengdar Heklu
Mikil hjátrú hefur verið tengd fjallinu í gegnum aldirnar. Töldu menn lengst af að Hekla væri inngangur að helvíti eða jafnvel helvíti sjálft. Náttúrufræðingarnir Bjarni Pálsson og Eggert Ólafsson vildu afsanna þetta og voru fyrstir manna til að ganga á fjallið árið 1750.
Tenglar
erlendir
Jón Sveinsson (landlæknir)
Jón Sveinsson (24. maí 1752 – 13. júní 1803) var íslenskur læknir sem var annar í röð landlækna á Íslandi og tók við af Bjarna Pálssyni.
Jón var sonur Sveins Sölvasonar lögmanns á Munkaþverá og Málfríðar Jónsdóttur konu hans. Hann útskrifaðist sem stúdent úr heimaskóla 1772 og hélt síðan til Kaupmannahafnar, þar sem hann las læknisfræði en tók þó ekki próf. Hann var skipaður landlæknir 14. júní 1780 en Bjarni Pálsson hafði dáið haustið áður. Hann sótti um að fá að senda læknisfræðiritgerð til Kaupmannahafnarháskóla sem ígildi prófs eða að fá leyfi til að sigla til að taka próf en fékk það svar frá kansellíinu að hann skyldi vera undanþeginn því að taka læknispróf á meðan hann væri á Íslandi því ekki væri gott að þar væri læknislaust á meðan hann væri í Kaupmannahafnarferð til að taka próf og kom því aldrei til þess að Jón lyki prófi.
Jón var drykkfelldur „en jafnan spakur“, segir Jón Espólín. Hann bjó á Nesi við Seltjörn og gegndi embættinu þar til hann sótti um lausn 1803 og var veitt hún frá 1. júní, en hann lést tveimur vikum síðar. Kona hans var Guðríður Sigurðardóttir og voru þau barnlaus.
Federico Fellini
thumb|right|Federico Fellini. Federico Fellini (20. janúar 1920 – 31. október 1993) var ítalskur kvikmyndaleikstjóri. Hann er einn af áhrifamestu og virtustu leikstjórum 20. aldar. Hann hóf leikstjórnarferil sinn með kvikmyndinni Luci del varietà 1950 sem hann leikstýrði ásamt Alberto Lattuada í anda ítalska nýraunsæisins, en fyrsta myndin sem hann leikstýrði einn var Lo sceicco bianco 1952. Eftir 1960, eftir gerð kvikmyndarinnar La dolce vita, hvarf hann frá nýraunsæinu og fór að gera listrænar kvikmyndir þar sem draumar, ímyndanir og minningar blandast saman, oft á ærslafullan hátt, en sem halda í sama gagnrýna tón og nýraunsæið.
Bítlarnir
Bítlarnir (enska: The Beatles) voru ensk rokkhljómsveit.
Saga
Bítlarnir voru áhrifamikil popphljómsveit sem var stofnuð 1960. Hljómsveitin er í hópi þeirra vinsælustu sem uppi hafa verið. Meðlimir sveitarinnar koma frá Liverpool í Englandi og á rætur sínar að rekja til hljómsveitarinnar The Quarrymen, sem var stofnuð af John Lennon árið 1956. Árið 1957 gekk Paul McCartney til liðs við hana, og árið 1958 George Harrison seinna ganga Stuart Sutcliffe og Pete Best til liðs við hana. Hljómsveitin gekk undir ýmsum nöfnum næstu árin, t.d. Johnny and the Moondogs, The Silver Beetles og The Beetles þar sem þeir fengu inblásturinn frá Hljómsveit Buddy Holly, The Crickets og vorið 1960 voru hljómsveitarmeðlimir farnir að kalla sig Bítlana (The Beatles). Árið 1960 fóru þeir til Hamborgar þar sem Stuart Sutcliffe dó af heilahristingi og þeir hittu Ringo Starr sem var að spila með Rory Storm and the hurricanes en myndi síðan árið 1962 koma í staðinn fyrir Pete Best.
thumb|left|Merki Bítlanna. Í upphafi voru The Quarrymen aðeins enn ein skiffle hljómsveitin í Liverpool en þroskaðist og þegar þeir slógu í gegn snemma á sjöunda áratugnum spiluðu þeir nýstárlega kraftmikla popptónlist. Fyrsta breiðskífa þeirra Please Please Me kom út árið 1963 og tónlist þeirra hélt áfram að þróast allt þar til yfir lauk 10, Apríl 1970, þegar síðasta plata þeirra kom út, Let it be, en samstarfi þeirra var þá þegar lokið og upptökurnar á plötunni voru gamlar. Margir segja að Yoko Ono, kona John Lennon s hafi eitthvað að gera með það að Bítlarnir hættu.
Allt frá því að fyrsta platan kom út árið 1963 og þar til sú síðasta kom út árið 1970, samanstóð hljómsveitin af fjórum meðlimum, John Lennon, sem spilaði á gítar og söng, en spilaði líka á Munnhörpu eins og heyrist á Laginu Love Me Do, á fyrstu plötunni þeirra Please Please Me, Paul McCartney, sem spilaði á bassa og söng og einstaka sinnum spilaði á gítar, George Harrison, sem spilaði á gítar og söng stöku sinnum og spilaði einu sinni á Sítar á Norwegian Wood á 1965 plötunni Rubber Soul og svo trommaranum Ringo Starr (Richard Starkey), sem einnig söng örfá lög. Langflest lögin voru samin af frægasta lagahöfunda tvíeyki sögunnar Lennon/McCartney, eins og With a little help from my friends á plötuni Sgt Peppers lonely hearts club band 1967, Good Night á The Beatles(White Album), en hann samdi líka Octopus’s Garden á plötunni Abbey Road, sem er frægasta Bítla platan. Síðastliðin ár hafa átt sér stað miklar deilur á milli Paul McCartney og Yoko Ono (síðari eiginkona John Lennon) vegna þess að Paul hefur viljað breyta skráningu laga sem hann samdi í McCartney/Lennon.
Bítlarnir gerðu tilraunir með hugvíkkandi lyf eins og LSD á sjöunda áratugnum og gáfu út plötur sem unnar voru undir áhrifum lyfjanna. Ber þar helst að nefna „Magical Mystery Tour“ sem gerð var mynd úr og „Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band“. Sem var byrjunin á Psychedelic æðinu á sjöunda áratugnum.
Hljómsveitin framleiddi einnig nokkrar kvikmyndir, sú fyrsta nefndist Bítlarnir, eða A Hard Day's Night á móðurmálinu, og í kjölfarið fylgdu Help!, Magical Mystery Tour, Heimildarmyndin Let It Be og teiknimyndin Yellow Submarine, sem Bítlarnir komu nánast ekkert nálægt. Það líka verið gerðar ótal margar myndir um Bítlana sem þeir hafa ekkert að gera með eða myndir sem eru bara með tónlistinni eins og Sgt peppers lonley heart club band með ensku hljómsveitinni Bee Gees og Enska Gítarleikaranum Peter Frampton.
Zhang Liao
thumb|230px|Mynd af Zhang Liao úr bók frá 17.öld Zhang Liao (169-222) var herforingi undir Cao Cao, stofnanda Wei, á tímabili Austur Han Keisaradæmisins og hinna svo nefndu þriggja konungsríkja í Kína til forna. Hann tók þátt í mörgum herferðum, þar með taldar þær sem farnar voru gegn afkomendum Yuan Shaos og Wuhuan ættbálkanna. En hann var mest þekktur fyrir sigur sinn í bardaganum við Xiaoyao jin (Auðvelda vað) árið 208, þar sem hann varði borgina Hefei gegn her Sun Quans.
Fyrri ár
Þessi áætlun fór ekki vel í marga í höfuðborginni, þar með talinn Ding Yuan. Hins vegar var Lu Bu fenginn til að svíkja og drepa Ding Yuan. Smákóngarnir stofnuðu fljótlega bandalag gegn Dong Zhuo, sem var neyddur til að flytja höfuðborgina vestur til Chang’an. Þar sveik Lu Bu í annað sinn meistara sinn og drap Dong Zhuo. Hann var síðan yfirbugaður af fyrrverandi herforingjum Dong Zhuos, þeim Li Jue og Guo Si. Lu Bu flúði þá til Xuzhou ásamt Zhang Liao.
Árið 198 var Lu Bu sigraður af Cao Cao í Xiapi. Zhang Liao gekk þá í lið Cao Caos, þar sem hernaðarlegir hæfileikar hans urðu loksins þekktir. Hann tók þátt í mörgum herferðum, þar með talinn bardaginn við Guandu og herferðin norður gegn Yuan Shang, Yuan Tan og Wuhuan ættbálkunum.
Bardaginn við Auðvelda vað (Xiaoyao jin - 逍遥津).
Eftir ósigur Cao Caos við Rauðu kletta (Chì Bì - 赤壁之戰) árið 208, setti hann Zhang Liao, Yue Jin og Li Dian í Hefei ásamt 7000 mönnum til að verjast gegn framsókn suðræna smákóngsins Sun Quan. Fljótlega leiddi Sun Quan mikið stærri her til Hefei. Samkvæmt leiðbeiningum Cao Caos, tóku Zhang Liao og Li Dian 800 hermenn til að hindra óvininn við Leisure Ford.
Þegar dagaði lagði hópurinn af stað með Zhang Liao fremst í fylkingunni. Herforinginn þeysti inn í raðir óvinanna og einn síns liðs drap hann marga af hermönnum óvinarins. Um leið og hann kunngerði nafn sitt, þaut hann beint í átt að Sun Quan sem hafði skjól uppá hæð. Þegar hann sá að Zhang Liao hafði mikið færri menn en hann sjálfur, skipaði hann mönnum sínum að umkringja óvininn.
Leiðandi hóp af mönnum, braust Zhang Liao fljótlega út úr hringnum. Þeir sem enn voru umkringdir kölluðu þá til hans: „Herforingi, ætlar þú að yfirgefa okkur?“ Þá sneri Zhang Liao við og reið aftur inn í hringinn og frelsaði restina. Sun Quan kallaði aftur menn sína og hörfaði um tíma.
Þegar Zhang Liao sneri aftur hafði hann umsjón með styrkingu varnanna. Eftir tveggja vikna umsátur gat Sun Quan ekki tekið Hefei og varð að snúa heim. Zhang Liao leiddi þá hermenn sína á eftir þeim. Nokkrum sinnum komust þeir nálægt því að ná Sun Quan. Cao Cao var mjög ánægður og veitti Zhang Liao titillinn „Herforingi sem sigrar austrið“.
Seinni ár
Sonur Zhang Liaos, Zhang Hu, þjónaði einnig konungsríkinu Wei sem aðstoðarforingi.
Svíney
thumb|200px|Kort af Svínoy thumb|right|Póstbáturinn siglir að Svíneyjareiði vestanverðu. Þorpið er hinum megin á eiðinu. Svíney (færeyska: Svínoy) er eyja í Færeyjum. Hún er ein Norðureyja og er næstaustasta eyja Færeyja; aðeins Fugley, sem er næst fyrir norðan hana, nær lengra í austur. Eyjan er 27,1 km² að stærð. Hæsti tindur eyjarinnar heitir Hafnartindur og er 587 metra hár. Sagt er að nafn eyjarinnar sé komið til af því að svín hafi synt þangað frá annarri eyju en engar heimildir eru til um svínarækt á eynni. Svíney hefur verið byggð frá landnámsöld því stórbóndans Svíneyjar-Bjarna er getið í Færeyinga sögu.
Þegar Svíney festist
Gömul þjóðsaga er að Svíney hafi áður flotið um hafið og eru svipaðar sögur raunar sagðar um sumar af hinum eyjunum. Hún kom í ljós öðru hverju en sást sjaldan því hún bar oftast með sér þoku sem huldi hana. Í Viðareiði á Viðey var til gylta en enginn göltur en þó gaut gyltan grísum á hverju ári og þótti undarlegt. Einhverjir þóttust þó muna að gyltan hyrfi stundum sjónum en kæmi jafnan aftur. Einu sinni hélt gyltan af stað þvert yfir eyna en kona nokkur elti hana og batt lyklakippu í hala hennar. Gyltan steypti sér út í sjó og synti burt. Nokkru síðar sáu menn á Viðareiði eyju birtast. Þeir flýttu sér í báta og gátu nú gengið á land, því að um leið og gyltan bar járn á eyna festist hún og þokan hvarf - og þarna hefur hún legið síðan.
Viðey (Færeyjum)
200px|thumb|Kort af Viðey thumb|right|Séð yfir til Hvannasunds á Viðey frá Borðey. thumb|Brött fjöll á eyjunni: Talvborð Viðey (færeyska: Viðoy) er nyrsta eyja Færeyja og er norðaustan við Borðey og nú tengd henni með landfyllingu. Eyjan er 41 km² og íbúarnir rúmlega 600. Nafnið Viðey er dregið af rekaviði sem berst að austurströnd eyjarinnar frá Síberíu.
Á Viðey eru tvær byggðir, Hvannasund (260 íbúar 1. janúar 2009) á suðausturströndinni og Viðareiði (351 íbúi) á norðausturströnd eyjarinnar. Í Viðareiði eru kirkjan og prestssetrið þar sem aðalpersónan í skáldsögunni Barbara eftir Jørgen Frantz Jacobsen átti heima.
Fjöllin á eynni eru há og torfær. Hæst þeirra er Villingadalsfjall (841 m). Nyrst á eynni er Enniberg, standberg 755 metra lóðrétt í sjó, næsthæsta lóðrétta standberg Evrópu. Hægt er að komast þangað fótgangandi frá Viðareiði.
Á föstudaginn langa, 23. apríl 1943, flaug bresk Catalina-sjóflugvél á fjallshlíð við Viðvíksrók. Allir um borð, átta manns, fórust. Enn má sjá leifar af flakinu í fjallshlíðinni.
Tómas Klog
Tómas Klog (15. apríl 1768 – 31. janúar 1824) var dansk-íslenskur læknir sem var þriðji landlæknir Íslands.
Hann var fæddur í Vestmannaeyjum, sonur Hans Klog, kaupmanns þar, og útskrifaðist úr Skálholtsskóla 1785. Hann tók læknisfræðipróf við Kaupmannahafnarháskóla 1804 og var skipaður landlæknir á Íslandi 25. maí sama ár. Sveinn Pálsson hafði þá gegnt landlæknisembættinu í eitt ár eftir lát Jóns Sveinssonar en Sveinn hafði ekki lokið embættisprófi.
Tómas Klog kom til Íslands í lok júní 1804 ásamt danskri konu sinni. Nesstofa var þá í svo lélegu ástandi að hann gat ekki sest þar að strax. Hann átti í miklu stríði við yfirvöld til að fá nauðsynlegar viðgerðir á húsinu og bjó í Reykjavík á meðan. Haustið 1807 var loks búið að gera við Nesstofu og flutti Klog sig þá þangað en húsið hriplak þó enn að sögn.
Klog gegndi embætti landlæknis til 1816 en hafði þó fengið lausn ári áður. Hann varð svo stiftslæknir á Lálandi og Falstri og bjó í Nyköbing á Falstri, þar sem hann lést 1824.
Margrét Eiríksdóttir Noregsdrottning
Margrét Eiríksdóttir (dáin 1209) var sænsk konungsdóttir og drottning Noregs frá 1185 til 1202, kona Sverris Sigurðssonar Noregskonungs.
Margrét var dóttir Eiríks helga Svíakonungs og Kristínar Björnsdóttur konu hans. Hún giftist Sverri konungi árið 1185. Ekki er vitað hve gömul hún var þá en hún hefur ekki verið fædd seinna en 1160 því það ár dó faðir hennar. Þau Sverrir eignuðust aðeins eina dóttur, Kristínu. Drottningarinnar er sjaldan getið í sögu Sverris konungs en ýjað er að því að hún hafi verið grunuð um græsku.
Þegar Sverrir dó 9. mars árið 1202 fór Margrét til Vestur-Gautlands, þar sem hún átti miklar eignir, en varð að skilja Kristínu dóttur sína eftir þvert gegn vilja sínum. Hún sneri aftur rétt fyrir áramótin 1203-1204. Á nýársdag dó Hákon konungur Sverrisson, stjúpsonur hennar, og þótti ýmislegt benda til þess að honum hefði verið byrlað eitur. Margrét var grunuð um verknaðinn og reyndi hún að sanna sakleysi sitt með járnburði. Hún bar þó glóandi járnið ekki sjálf, heldur lét einn þjóna sinna gera það fyrir sína hönd. En það fór ekki vel því maðurinn brenndist illa, sem var talið sönnun um sekt. Manngreyinu var drekkt en Margrét drottning flúði í skyndingu til Svíþjóðar.
Í Sverris sögu og Böglunga sögum andar mjög köldu til Margrétar drottningar og Kristínar Níelsdóttur, systurdóttur hennar, sem var með drottningu og gekk síðar að eiga Hákon jarl galinn. Margrét er talin sek um að hafa eitrað fyrir Hákon konung og sömuleiðis var Kristín grunuð um að hafa átt þátt í dauða barnakonungsins Guttorms Sigurðssonar síðar sama ár.
Margrét kom þó aftur til Noregs síðar og var viðstödd árið 1209 þegar Kristín dóttir hennar giftist Filippusi Símonarsyni, konungsefni baglanna og systursyni Nikulásar biskups Árnasonar, helsta foringja bagla og erkióvini Sverris manns hennar. Þá hafði Noregi í raun verið skipt í þrennt og samið um að Filippus skyldi ráða Upplöndum og hluta af Víkinni en fengi ekki konungsnafn; aftur á móti fékk hann Kristínu, einkabarn Sverris konungs, fyrir konu. Margrét veiktist skömmu eftir brúðkaupið og dó innan fárra vikna.
Franska Indókína
thumb|200px|Kort af Frönsku Indókína right|thumb|200px|Indókína árið 1886 right|thumb|200px|Indókína árið 1954 Franska Indókína (á frönsku: L'Indochine française) var nýlendur Frakklands í Indókína í Suðaustur-Asíu kallað, það náði yfir fjögur svokölluð verndarsvæði (Tonkin, Annam, Kambódía og Laos) og eina formlega nýlendu (Cochin China). Höfuðborg Frönsku Indókína var Hanoi.
Henrietta
Henrietta er íslenskt kvenmannsnafn.
Franska Indókína
Franska Indókína var stofnað 1887 og samanstóð af svæðunum Annam, Tonkin, Cochin China (sem mynda saman það sem nú er Víetnam) ásamt Kambódíu; Laos bættist við eftir stríð Frakka við Síam 1893. Þetta nýlendusamband stóð allt fram til 1954. Á verndarsvæðunum fjórum létu Frakkar formleg völd í hendur innlendra valdhafa sem voru keisarinn í Víetnam, konungur Kambódíu og konungurinn í Luang Prabang, en í raun söfnuðu þeir öllu valdi í sínar hendur og notuðu konungana sem leppa. Fyrsta alvarlega uppreisnartilraunin stóð yfir frá 1885 til 1895 undir forystu Phan Dinh Phung.
Á fjórða áratugnum hóf Síam viðræður við Frakkland um að svæðum sem þeir töldu sig eiga rétt á yrði skilað. Í upphafi árs 1938 hafði Frakkland gengist inn á að afhenda Angkor Wat, Angkor Thom, Siam Reap, Siam Pang og nokkur fleiri svæði til Síam. Meðan beðið var eftir að skrifað yrði undir samninga hertóku Síamsmenn þessi svæði.
Í september 1940 gaf Vichy-stjórnin í Frakklandi Japönum leyfi til að yfirtaka Tonkin. Japanir héldu franska stjórnkerfinu og létu Frakka áfram stjórna Franska Indókína.
Að heimstyrjöldinni lokinni afneituðu Frakkar samkomulaginu við Taíland frá 1938 og reyndu að ná aftur sömu stöðu og þeir höfðu haft fyrir stríð. En nú var staðan öll önnur, nýlendustefna átti ekki lengur upp á pallborðið í Indókína og nýir og sterkir pólitískir straumar voru farnir að hafa áhrif. Aðalkrafturinn var Viet Minh-hreyfingin, bandalag víetnamskra kommúnista og þjóðfrelsissinna undir forystu Ho Chi Minh. Meðan á heimsstyrjöldinni stóð hafði Bandaríkjastjórn veitt Viet Minh stuðning í baráttunni gegn Japan. Þegar Japanir gáfust upp náði Viet Minh völdunum í öllu Víetnam nema í borgunum í mars 1945. Bao Dai, keisari í Víetnam, sagði af sér og í hans stað tók Ho Chi Minh við embætti sem forseti og 2 september 1945 var Alþýðulýðveldið Víetnam stofnað. En fyrir lok septembermánaðar sama ár höfðu breskir og franskir herir í sameiningu náð völdum að nýju fyrir hönd Frakklands. Við tók margra ára stríð, það sem hefur verið nefnt fyrsta Indókínastriðið. Árið 1950 lýsti Ho Chi Minh að nýju yfir stofnun Alþýðulýðveldisins Víetnam. Bardagar héldu áfram fram að mars 1954, þegar Viet Minh sigraði franska herinn við Dien Bien Phu. Sigur Viet Minh leiddi af sér skiptingu landsins í Alþýðulýðveldið Víetnam (Norður-Víetnam) undir stjórn Viet Minh og Lýðveldið Víetnam (Suður-Víetnam). Með þessu hurfu Frakkar frá Indókína en hins vegar jukust áhrif Bandaríkjanna.
Skipting Víetnam í tvö ríki var staðfest á alþjóðaráðstefnu í Genf 1954. Á sömu ráðstefnu lýsti Frakkland því yfir að þeir gerðu ekki tilkall til neins lands í Indókína.
Laos og Kambódía urðu einnig sjálfstæð ríki 1954.
Landnemi
Landnemi er sá sem stofnar til búsetu á nýjum stað eða landnáms. Einnig er talað um að þegar ný dýrategund eða gróður festir rætur þar sem tegundin hefur ekki verið fyrir, er talað um landnema.
Vanda
Vanda er íslenskt kvenmannsnafn.
Gunnar
Gunnar er íslenskt karlmannsnafn.
Yngvi
Yngvi er íslenskt karlmannsnafn.
Henríetta
Henríetta er íslenskt kvenmannsnafn.
Helga Kress
Helga Kress (f. 21. september 1939) er prófessor emeritus í almennri bókmenntafræði við Hugvísindadeild Háskóla Íslands.
Svínaflensa
thumb|right|Svín geta borið inflúensuvírusa sem aðlagaðir eru mönnum og fuglum.
Helga Kress
Einkalíf
Helga Kress er fædd í Reykjavík og er dóttir hjónanna Kristínar Önnu Thoroddsen (1904-1988), matreiðslukennara, og Bruno Kress (1907-1997), menntaskólakennara í Reykjavík og síðar prófessors í norrænum fræðum við Háskólann í Greifswald. Börn Helgu eru Már Jónsson (1959), sagnfræðingur, og Kristín Anna Jónsdóttir (1969), hjúkrunarfræðingur. Barnabörnin eru sex.
Ferill
Helga lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1959, nam þýsku við háskólana í Köln og Freiburg í Þýskalandi árið 1963, lauk kandídatsprófi í íslensku með þýsku með aukagrein frá heimspekideild Háskóla Íslands vorið 1969 og prófi í almennri bókmenntafræði frá Universitetet í Bergen í Noregi árið 1980. Hún var lektor í íslensku fyrir erlenda stúdenta við heimspekideild Háskóla Íslands 1970 til 1973, fyrsta konan sem var fastráðin kennari við deildina. Á árunum 1973 til 1979 var hún sendikennari við Universitetet i Bergen, auk þess sem hún stundaði þar framhaldsnám í bókmenntafræði. Árið 1981 var hún skipuð lektor og síðan dósent í almennri bókmenntafræði við heimspekideild Háskóla Íslands. Hún stundaði rannsóknir og kennslu við norrænudeild Kaliforníuháskóla í Berkeley frá ársbyrjun 1989 til hausts 1990. Á kvennadaginn 19. júní 1991 var hún skipuð prófessor í almennri bókmenntafræði við heimspekdideild Háskóla Íslands með forsetabréfi undirrituðu af Vigdísi Finnbogadóttur. Hún var forseti heimspekideildar Háskóla Íslands 1997-1999, fyrsta konan sem kjörin var til embættis deildarforseta við Háskóla Íslands frá stofnun hans 1911. Helga hefur verið prófessor emeritus frá september 2009.
Svínaflensa
Svínaflensa er smitandi öndunarsjúkdómur sem herjar yfirleitt á svín og orsakast af inflúensuveiru.
Fólk sem vinnur með svín og svínaafurðir getur sýkst af afbrigðum af svínaflensu og getur vírusinn stökkbreyst þannig að svínaflensa geti smitast milli manna. Talið er að afbrigðið sem olli Svínaflensufaraldrinum 2009 sé þannig stökkbreyting af H1N1 afbrigði
Helga Kress
Rannsóknir
Rannsóknir Helgu hafa einkum beinst að íslenskri bókmenntasögu og íslenskri bókmenntahefð að fornu og nýju frá kvenna- og kynjafræðilegu sjónarhorni. Hún er brautryðjandi í femínískum bókmenntarannsóknum á Íslandi og meðal mikilvirkustu og áhrifamestu bókmenntafræðinga landsins. Hún hefur rannsakað sögu íslenskra kvennabókmennta frá upphafi með áherslu á fyrstu kvenrithöfundana, ósýnileika þeirra og viðtökur í karllægri bókmenntahefð. Einnig hefur hún kannað sjálfsævisöguleg skrif kvenna og kvenlýsingar í verkum karlhöfunda, einkum Jónasar Hallgrímssonar og Halldórs Laxness. Samband karnivals, kvenleika og karlmennsku í íslenskum miðaldabókmenntum, einkum Íslendingasögum og Eddukvæðum hefur einnig verið viðfangsefni rannsókna hennar. Þá hefur hún fengist við ritstjórn og þýðingar sem og greiningu á rannsókna- og ritstuldi (plagíarisma).
Viðurkenningar
Helga hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir rannsóknir sínar og ritstörf. Á nýársdag 1998 var hún sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu fyrir bókmenntarannsóknir, 24. október árið 2000 hlaut hún viðurkenningu Jafnréttisráðs sem brautryðjandi í jafnréttismálum og 27. apríl 2007 var hún gerð heiðursfélagi í Félagi íslenskra fræða. Þá efndu Rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum og EDDU-öndvegissetur til málþingsins “Staðlausir stafir” Helgu til heiðurs árið 2010.
Kringlumýri
Kringlumýri er svæði í Reykjavík, sem nú er þekktast fyrir verslanamiðstöðina Kringluna sem þar stendur. Hún var eiginlegt mýrlendi fram á tuttugustu öld, og náði þá yfir megnið af svæðinu milli Grensáss og Rauðarárholts. Mýrin var ræst fram nálægt miðri öldinni (skurðurinn/lækurinn rann norður í Fúlutjörn), og byggðist á síðari hluta hennar. Kringlan og Kringlumýrarbraut draga nafn sitt af henni.
Helga Kress
Ýmis störf og verkefni
Auk kennslu og rannsókna hefur Helga gegnt ýmsum stjórnunar- og trúnaðarstörfum. Árin 1971-1973 sat hún í stjórn Félags íslenskra fræða og 1981-1991 í stjórn og úthlutunarnefnd Vísindasjóðs (síðar Vísindaráðs). Hún sat í Menntamálaráði Íslands og stjórn Menningarsjóðs 1987-1991 og var í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1998 og fyrsti forstöðumaður stofunnar. Þá var hún forstöðumaður Bókmenntafræðastofnunar Háskóla Íslands 1992-1995 og forseti International Association for Scandinavian Studies (IASS) 1992-1994. Í ágúst 1994 stjórnaði Helga alþjóðlegri ráðstefnu sem samtökin stóðu fyrir undir nafninu „Litteratur og kjønn i Norden“ í Reykjavík. Hún hefur verið félagi í Vísindafélagi Íslendinga frá 1986, ásamt því að vera í stjórn þess 2005-2009.
Eiðstjörn
thumb|Tjörnin var á milli Eiði og Bráðræði Eiðstjörn var tjörn vestast í Reykjavík, nokkurn veginn þar sem Skeljagrandi er nú.
Skaftáreldar
thumbnail|280px|Lakagígar thumbnail|Holuhraun 2014, sambærilegt, en mikið minna gos
Skaftáreldar er heiti eldgoss sem hófst á hvítasunnudag, 8. júní árið 1783, í Lakagígum í Vestur-Skaftafellssýslu, og stóð fram í febrúar 1784. Í Skaftáreldum varð mesta hraunrennsli í einu gosi á jörðinni á síðasta árþúsundi og er heildarrúmál hraunsins um 12-14 km³ og flatarmál þess 580 km².
Gosinu fylgdu aska og eiturefni sem barst um landið. Mikil gosmóða, rík af brennisteinssamböndum, barst út í gufuhvolfið og varð hennar vart um allt norðurhvel jarðar. Veturinn á eftir var harður um alla Evrópu en einkum þó á Íslandi, búfé féll og hungursneyð ríkti. Hörmungarnar sem fylgdu Skaftáreldum eru kallaðar Móðuharðindin eftir gosmóðunni. Þær stóðu yfir til ársins 1785. Talið að sauðfé hafi fækkað um allt að 80%, hrossum um 60% og nautgripum um 50%. Þessar hörmungar kostuðu meira en 10.000 manns (rúmlega 20% þjóðarinnar) lífið.
Í Eldriti sínu lýsir Jón Steingrímsson (kallaður eldklerkur) eldgosinu og eftirmálum þess á landinu.
Skaftáreldar höfðu áhrif annars staðar en á Íslandi. Þeir ollu kólnun um hálft stig á norðurhveli í eitt ár eða svo.
Kristín Sverrisdóttir af Noregi
Kristín Sverrisdóttir (d. 1213) var einkadóttir Sverris Noregskonungs og Margrétar konu hans en hálfbræður hennar voru þeir Sigurður lávarður og Hákon Sverrisson harmdauði.
Eftir dauða Sverris konungs fór Margrét drottning til heimkynna sinna í Svíþjóð og ætlaði að taka dóttur sína með en það leist birkibeinum illa á; líklega hafa þeir takið hættu á að andstæðingar þeirra næðu tökum á henni. Þeir fluttu hana því til Hákonar konungs bróður hennar í Björgvin, þvert gegn vilja móðurinnar. Kristín er sögð hafa verið trygg móður sinni og stórlynd eins og hún.
Þegar friður var saminn milli bagla og birkibeina 1208 var meðal annars ákveðið að Kristín skyldi giftast konungsefni bagla, Filippusi Símonarsyni. Hann skyldi jafnframt stýra Upplöndum og hluta af Víkinni en fékk ekki konungsnafn. Samkvæmt Böglunga sögum var Kristín ósátt, hún vildi ekki mann sem hvorki var af konungsætt né mundi hljóta viðurkenningu sem konungur. Þau giftust þó 1209 og kom Margrét móðir hennar til brúðkaupsins en dó nokkrum vikum síðar. Filippus hélt reyndar áfram að kalla sig konung þrátt fyrir samkomulagið og hefur Kristín vafalaust ekki latt hann til þess og sjálfsagt litið á sig sem drottningu.
Sjálf dó Kristín af barnsförum árið 1213 og áttu þau Filippus ekki barn sem lifði.
Veiga
Veiga er íslenskt kvenmannsnafn.
Úrbanus 8.
Úrbanus hét Maffeo Barberini og var úr aðalsfjölskyldu frá Flórens. Hann hlaut grunnmenntun hjá jesúítum og tók síðan próf í lögfræði við Háskólann í Písa 1589. Frændi hans, sem gegndi stöðu postullegs frumbókanda, náði að tryggja honum stöðu sendimanns Klemens 8. páfa við hirð Hinriks 4. Frakkakonungs árið 1601. 1604 var hann skipaður erkibiskup í Nasaret, sem var heiðurstitill án raunverulegs umboðs enda Landið helga undir stjórn Tyrkjaveldis. Hann varð meðlimur kardinálaráðsins í tíð Páls 5. og gerðist sendimaður í Bologna. 6. ágúst 1623 var hann kjörinn eftirmaður Gregoríusar 15. og tók sér nafnið Úrbanus.
Úrbanus vann ötullega að því að auka sjálfstæði páfaveldisins og sín eigin völd, fremur en styrkja kaþólska trú í Evrópu þar sem Þrjátíu ára stríðið geisaði. Hann hyglaði ættingjum sínum sem sumir högnuðust gríðarlega í valdatíð hans, svo hann virtist vera að vinna að stofnun ættarveldis Barberini-fjölskyldunnar. 1626 gerði hann hertogadæmið Úrbínó að hluta Páfaríkisins og þegar karlleggur Gonzaga-ættarinnar dó út studdi hann tilkall hertogans af Nevers, sem var mótmælandi, gegn tilkalli hinna kaþólsku Habsborgara. Úrbanus jók vígvæðingu Páfaríkisins, kom upp vopnabúri í Vatíkaninu, víggirti Castel Sant'Angelo í Róm og Castelfranco Emilia á landamærunum við Mantúu. Hann stofnaði vopnaverksmiðju í Tívolí og bætti varnir hafnarinnar í Civitavecchia. Hann varð frægur fyrir að taka gríðarstóra bronsbjálka úr Pantheon í Róm til að steypa úr þeim fallbyssur. Við það tækifæri var sagt quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini („Það sem barbararnir ekki gerðu, það gerði Barberini“).
Úrbanus fjármagnaði líka verkefni á sviði byggingarlistar, svo sem Palazzo Barberini í Róm sem var teiknuð af Gian Lorenzo Bernini og Francesco Borromini, og studdi listmálara á borð við Nicolas Poussin og Claude Lorrain.
Úrbanus páfi tók Rosaliu mey í tölu dýrlinga árið 1630.
Yrkill
Yrkill er íslenskt karlmannsnafn.
Zayn Malik
Zain Javadd Malik (f. 12. janúar 1993), betur þekktur sem Zayn, er enskur söngvari. Zayn byrjaði ferilinn sinn sem þátttakandi í sjónvarpsþáttunum The X Factor árið 2010. Eftir að hafa dottið úr keppni var hann fenginn til baka til að stofna hljómsveitina One Direction, sem síðar varð ein söluhæsta strákahljómsveit allra tíma. Hann yfirgaf hópinn í mars 2015 og skrifaði þar eftir undir upptökusamning hjá RCA Records.
Á fyrstu plötunni hans, Mind of Mine (2016), var farið í öðruvísi R&B. Af plötunni var gefið út lagið „Pillowtalk“ sem kom honum efst á vinsældalista í Bandaríkjunum og Bretlandi. Einnig nutu samvinnulögin hans, „I Don't Wanna Live Forever“ með Taylor Swift og „Dusk Till Dawn“ með Sia, mikilla vinsælda á heimsvísu. Hann gaf út aðra plötuna sína, Icarus Falls, árið 2018 og þá þriðju, Nobody Is Listening, árið 2021.
Zayn hefur hlotið ýmis verðlaun, þar með talið American Music Award og MTV Video Music Award. Hann er sá eini til að vinna Billboard Music Award í flokknum New Artist of the Year í tvö skipti, einu sinni sem meðlimur One Direction og aftur árið 2017 sem einsöngvari.
Kýpur
Kýpur (gríska: Κύπρος Kypros; tyrkneska: Kıbrıs) er eyja austast í Miðjarðarhafi, sunnan Tyrklands og vestan Sýrlands og Líbanons. Kýpur er þriðja stærsta og þriðja fjölmennasta eyja Miðjarðarhafsins. Kýpur er aðildarríki Evrópusambandsins. Kýpur fékk sjálfstæði frá Bretlandi árið 1960 fyrir utan herstöðvasvæðin Akrótírí og Dekelíu sem eru enn undir breskri stjórn.
Elstu ummerki um mannabyggð á eyjunni eru frá 10. árþúsundi f.Kr. Meðal fornleifa frá þeim tíma er vel varðveitt nýsteinaldarþorp, Kirokitia. Á Kýpur eru einhverjir elstu brunnar heims. Mýkenugrikkir settust að á Kýpur í tveimur bylgjum á 2. árþúsundi f.Kr. Þar sem eyjan var á hernaðarlega mikilvægum stað í Austur-Miðjarðarhafi var hún hertekin af stórveldum fornaldar, eins og Assýríu, Egyptalandi og Persíu, þar til Alexander mikli lagði hana undir sig árið 333 f.Kr. Ptólemajar ríktu yfir eyjunni, en Rómverjar tóku við af þeim og síðan Austrómverska ríkið. Arabar náðu eyjunni á sitt vald um stutt skeið, síðan franska Lusignan-ættin og loks Feneyjar. Árið 1571 varð eyjan hluti af Tyrkjaveldi sem hélt henni næstu þrjár aldir, til 1878.
Árið 1878 var eyjan gerð að bresku verndarríki með Kýpursáttmálanum og Bretland innlimaði eyjuna formlega árið 1914. Framtíð eyjarinnar varð að þrætuepli tveggja þjóðernishópa sem bjuggu á eyjunni. Kýpur-Grikkja, sem voru 77% íbúa árið 1960, og Kýpur-Tyrkja, sem voru 18% íbúa. Frá 19. öld höfðu Kýpur-Grikkir stutt Enosisstefnuna sem miðaði að sameiningu við Grikkland. Enosis varð opinber stefna í Grikklandi á 6. áratugnum. Kýpur-Tyrkir vildu fyrst áframhaldandi yfirráð Breta, en kröfðust þess síðan að eyjan yrði hluti Tyrklands. Frá 6. áratugnum studdu Kýpur-Tyrkir stofnun aðskilins sjálfstjórnarfylkis í norðurhlutanum, með fulltingi Tyrklands. Eftir vopnaða uppreisn grískumælandi þjóðernissinna á 6. áratugnum fékk Kýpur sjálfstæði frá Bretlandi árið 1960. Blóðjólin 1963 leiddu til frekara ofbeldis milli Kýpur-Grikkja og Kýpur-Tyrkja og hröktu 25.000 Kýpur-Tyrki frá heimilum sínum og bundu enda á þátttöku þeirra í stjórn lýðveldisins. Þann 15. júlí 1974 frömdu grískir þjóðernissinnar valdarán með stuðningi frá herforingjastjórninni í Grikklandi til að ná fram enosis. Þetta leiddi til innrásar Tyrklands á Kýpur 20. júlí, og hernáms Norður-Kýpur. Um 150.000 Kýpur-Grikkir og 50.000 Kýpur-Tyrkir hröktust frá heimilum sínum í kjölfarið. Stofnun nýs ríkis í norðurhlutanum var einhliða lýst yfir árið 1983. Yfirlýsingin var fordæmd af alþjóðasamfélaginu og Tyrkland var eina landið sem viðurkenndi nýja ríkið. Kýpurdeilan er enn óleyst.
Lýðveldið Kýpur ræður de jure yfir allri eyjunni, þar á meðal landhelgi hennar og efnahagslögsögu, fyrir utan herstöðina Akrótírí og Dekelíu sem er undir stjórn Breta samkvæmt London-Zürich-samningunum. Lýðveldið Kýpur skiptist samt de facto í tvo hluta: suður- og vesturhluta sem lýðveldið ræður yfir og nær yfir 59% af eyjunni, og norðurhluta sem er undir stjórn Tyrkneska lýðveldisins á Norður-Kýpur og nær yfir 36% af eyjunni. Önnur 4% heyra til hlutlauss beltis undir stjórn Sameinuðu þjóðanna. Alþjóðasamfélagið lítur svo á að norðurhluti eyjunnar sé hernuminn af Tyrklandsher. Hernámið er álitið ólöglegt samkvæmt alþjóðalögum og ólöglegt hernám Evrópusambandslands eftir að Kýpur gerðist aðili að Evrópusambandinu.
Kýpur er vinsælt ferðamannaland í Miðjarðarhafi. Landið býr við þróað hagkerfi, háar tekjur og mjög háa vísitölu um þróun lífsgæða. Kýpur hefur átt aðild að Breska samveldinu frá 1961 og var stofnaðili að Samtökum hlutlausra ríkja þar til það gekk í Evrópusambandið 1. maí 2004. Kýpur varð hluti af evrusvæðinu 1. janúar 2008.
Heiti
Elsta áletrunin þar sem vísað er til Kýpur er frá 15. öld f.o.t. og rituð með línulegu B atkvæðaletri. Þar stendur 𐀓𐀠𐀪𐀍 ku-pi-ri-jo sem merkir „Kýpverji“ (gríska: Κύπριος Kyprios). Í klassískri grísku er heiti eyjarinnar ritað Κύπρος Kypros.
Uppruni heitisins er óþekktur, en stungið hefur verið upp á því að það kunni að vera dregið af heiti sýprusviðarins (Cupressus sempervirens) κυπάρισσος kyparissos eða heiti hennarunnans (Lawsonia alba) sem er κύπρος kypros. Heitið gæti hugsanlega verið dregið af súmerska orðinu yfir kopar (zubar) eða brons (kubar), út af stórum koparnámum á eyjunni.
Vegna koparverslunarinnar var latneska heitið yfir kopar dregið af nafni eyjarinnar sem aes Cyprium („Kýpurmálmur“) sem seinna var stytt í Cuprum.
Íbúar eyjarinnar nefnast Kýpverjar á Íslensku. Opinbert heiti eyjarinnar á grísku er Κυπριακή Δημοκρατία Kypriake Demokratia sem þýðir bókstaflega „Lýðveldi Kýpverja“.