cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fyrra franska keisaraveldið
Fyrra keisaraveldið var óvenjulegt meðal annarra ríkja Frakklands að því leyti að keisari hafði aldrei ríkt í Frakklandi áður og vegna herskárrar utanríkisstefnu þess. Napóleonsstyrjaldirnar voru háðar í nafni Frakklands gegn fimm bandalögum óvina þess frá 1805 til 1815. Í þessum stríðum lagði Napóleon undir sig meirihluta evrópska meginlandsins fyrir utan Norðurlöndin og Balkanskaga. Áhrifasvæði keisaraveldisins varð stærst árið 1812 og náði þá frá Lissabon til Moskvu. Þegar flatarmál ríkisins var mest spannaði keisaraveldið 860.000 ferkílómetra og Frakkland taldi heilar 135 sýslur. Stórborgir eins og Róm, Hamborg, Barselóna, Amsterdam og Dubrovnik urðu franskar stjórnsýslueiningar.
Flugvélaskák
thumbnail|Borð í flugvélaskák Flugvélaskák er borðspil upprunninn í Kína og svipar til Lúdó og indverska leiksins Pachisi. Leikmunir eru flugvélar í stað peða og býkúpna.
Garðabrúða
Garðyrkja
Þegar garðabrúða er sett niður í garða þá dregur hún að sér gagnlega orma en þeir dragast að fosfór ríkum rótum hennar. Gott er að rækta garðabrúðu á mismunandi stöðum í kringum grænmetisgarðinn til að nýta gagnlega viðveru ormanna.
Fyrra franska keisaraveldið
Frakkar unnu marga stórsigra á meginlandinu (þ.á.m. í Austerlitz, Iéna, Auerstadt, Eylau, Friedland og Wagram), en þessir sigrar kostuðu fjölmörg mannslíf (um 800.000 menn af hálfu Frakka). Auk þess leiddi stríðsástandið til aukinnar hófsemi Frakka í nýlendumálum og til þess að Frakkar seldu Bandaríkjunum Louisiana árið 1803 eftir að þeir höfðu glatað Martinique til Breta og Saint Domingue í haítísku byltingunni. Fjölmargar áætlanir Frakka um að gera innrás í Bretland voru kæfðar í fæðingu og sigrar Breta á sjó eins og í orrustunni við Trafalgar gerðu þeim kleift að fjármagna hernaðarbandalög gegn Frökkum. Árið 1814 unnu bandalagsherirnir loks bug á Frökkum eftir herfilegan ósigur þeirra í Rússlandsherför Napóleons, sem keisaraherinn náði aldrei að jafna sig á.
Þetta var annað tveggja franskra keisaravelda sem lutu stjórn keisara af Bónaparte-ætt, hið seinna var stofnað árið 1852. Fyrra keisaraveldið var við lýði frá 18. maí 1804, þegar Napóleon var lýstur Frakkakeisari. Þjóðaratkvæðagreiðsla þann 6. nóvember 1804 staðfesti þessa stjórnskipulagsbreytingu. Keisaraveldið var lagt niður þann 6. apríl 1814 með afsögn Napóleons í Fontainebleau og útlegð hans til Elbu. Það gekk í endurnýjun lífdaga frá 20. mars til 7. júlí 1815, þegar Napóleon sneri aftur úr útlegð, en var svo endanlega leyst upp eftir ósigur Napóleons í orrustunni við Waterloo.
Garðabrúða
Formfræði
Garðabrúða sýnir töluverða fjölbreytni í formfræði en til eru tvílitna, fjórlitna og áttalitna form af henni.
Jarðstönglar garðabrúðu geta verið gulgráir til föl-grábrúnir, keilulaga til sívala, allt að 50 mm langir og 30 mm í þvermál. Sökkull hennar er ílangur eða samanþjappaður, þakinn af og samrunninn fjöldanum öllum af rótum. Ræturnar eru fjölmargar, hálf sívalar, með sama lit og jarðstöngullinn, 1-3 mm í þvermál og stundum meira en 100 mm langar. Nokkrar þráðlaga og viðkvæmar undirrætur eru einnig til staðar. Jarðrenglur eru föl gulgráar og sýna áberandi hnúta sem eru aðskildir með langsum rákóttum innrihnútum, þar sem hver er 20–50 mm langir með trefjóttum hluta.
Stilkur garðabrúðu er 30–150 cm, fer mjög sjaldan í 240 cm. Laufblöðin eru venjulega gagnstæð með 3-25 smáblöðum, stakfjöðruð, lensulaga eða egglensulaga, heil eða tennt, þau neðri langstilkuð, þau efri miklu minni og stilklaus. Blóm garðabrúðu myndast með kynlausri æxlun og eru bleik eða hvít, í stórum hvelfdum toppum á stöngulendum. Blómkróna er trektlaga, stundum með spora, vængur hennar fimmflipóttur og krónan er 2,5-5,5 mm löng. Aldin eru 2-5 mm löng, hærð eða hárlaus, Bikarblöð eru samanvafin og varla sýnileg á meðan blómgun stendur en rétta síðan úr sér og stækka og verða að fjaðuskiptum svifhölum á aldininum.
Garðabrúðurót hefur einkennandi og gegnumsmjúgandi lykt, sem stafar af valerínolíu sem finnst í plöntunni, þá aðallega rót og jarðstöngli. Mikið er af þessari olíu í garðabrúðu.
J. M. Coetzee
thumb|J. M. Coetzee John Maxwell Coetzee (fæddur 9. febrúar, 1940) er suðurafrískur rithöfundur og bókmenntafræðingur. Hann er ástralskur ríkisborgari og býr í Adelaide í Suður-Ástralíu. Coetzee hefur hlotið margvísleg verðlaun á rithöfundarferli sínum, þ.á m. Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2003 og bresku Booker-verðlaunin en hann var fyrsti rithöfundurinn til að hljóta Booker-verðlaunin tvisvar.
Wilson Bentley
Wilson Bentley (9. febrúar 1865 – 23. desember 1931) var bandarískur ljósmyndari sem er frægur fyrir ljósmyndir af snjókornum.
Rafveita Siglufjarðar
Rafveita Siglufjarðar var stofnuð 18. desember 1918. Hún er fjórða elsta rafveita Íslands af þeim rafveitum sem dreifðu raforku til almenningsnota. Fyrsta aflvél rafveitunnar var 40 hestöfl og var sett upp við Hvanneyrará í Siglufirði. Fljótlega varð þessi aflstöð of lítil miðað við notkun, og var þá sett upp díselrafstöð til að bæta úr þessu nokkrum árum seinna. Rafveita Siglufjarðar sá því frá fyrstu tíð um að framleiða sína eigin raforku, en vegna hraðrar uppbyggingar í bænum óx eftirspurn eftir raforku stöðugt. Í fyrstu var raforkan nær engöngu notuð til ljósa og lýsingar. Á þessum árum sá rafveitan um verkefni eins og línulagnir dreifikerfis og tengingu við hús í bænum.
Skeiðsfossvirkjun áformuð
Árið 1920 varð Frímanni B. Arngrímssyni, frumkvöðli í raforkumálum á Íslandi, ljóst að bestu virkjunarmöguleikarnir fyrir Siglufjörð væru í landi bæjarins Skeið í Stíflu, sem Skeiðsfoss er kenndur við. Bæjarstjórn Siglufjarðar keypti jörðina Skeið árið 1921 með hálfum vatnsréttindum í því skyni að láta gera vatnsaflsvirkjun þar síðar, en það var ekki fyrr en árið 1929 sem verkfræðingar skiluðu inn fyrstu tillögum að áætlaðri Skeiðsfossvirkjun. Virkjun Skeiðsfoss er langstærsta framkvæmd sem Rafveita Siglufjarðar stóð að. Árið 1935 fékk Siglufjarðakaupstaður lagaheimild til að byggja vatnsaflsvirkjunina, en það ár var rafveitan komin að fótum fram með að útvega raforku fyrir kaupstaðinn með þeim takmarkaða vélakosti sem var fyrir hendi. Danskt félag sem hét Skeiðsfoss hf. var stofnað. Þessu félagi var veitt einkaleyfi til sölu og framleiðslu rafmagns í Siglufirði til 20 ára. Kostnaður vegna framkvæmda og lagningu háspennulínu til Siglufjarðar þótti þó of hár, þannig að horfið var frá þessari áætlun. Ný áætlun um nákvæma útfærslu virkjunarinnar var síðan gefin út árið 1938, og Siglufjarðarkaupstaður fékk rafveituna aftur í sínar hendur frá félaginu Skeiðsfossi hf. árið 1940. Árið 1942 var þessum áætlunum enn breytt og var nú gert ráð fyrir tveimur 2350 hestafla vélum og stíflu með 43 metra fallhæð.
Framkvæmdir
Þótt ríkisábyrgð fyrir láni vegna Skeiðsfossvirkjunar hafi ekki fengist fyrr en árið 1943 var hafist handa um undirbúning þegar árið 1941 með vegalagningu að virkjunarstaðnum. Árið eftir voru byggðir íbúðarskálar fyrir verkamenn og annað starfslið. Veturinn 1942-1943 var sprengt fyrir vatnsleiðsluskurði að væntanlegu stöðvarhúsi. Stöðvarhúsið var að mestu fullbyggt haustið 1943 ásamt undirstöðu stíflunnar og gerð frárennslisgangna. Virkjunin var svo gangsett þann 29. apríl 1945. Þrátt fyrir það var enn eftir mikið verk við að ljúka Skeiðsfossvirkjun. Eftir var að hækka stíflugarðinn um sex metra, ljúka við frágang bygginga og annarra mannvirkja. Háspennudreifikerfi var sett upp í Siglufirði með tilheyrandi spennum og mannvirkjum. Síðari aflvél virkjunarinnar kom árið 1953, og þá var loks hægt að segja að hún væri fullgerð miðað við áætlun, en raforkuframleiðsla hafði þá þegar farið fram um átta ára skeið. Uppsett afl virkjunarinnar var 3,2 MW. Mest var framleitt 11 gígawattstundir í virkjuninni árið 1962. Háspennulínan frá virkjuninni til Siglufjarðar liggur um Siglufjarðarskarð í 630 metra hæð í stálmöstrum. Árið 1955 voru Fljótin rafvædd og tengd Skeiðsfossvirkjun. Árið 1956 var Ólafsfjörður tengdur við virkjunina með háspennulínu yfir Lágheiði. Orkusvæði Rafveitu Siglufjarðar var þá Siglufjörður, Fljót, Ólafsfjörður og utanverð Sléttuhlíð í Skagafirði. Árið 1978 bjuggu á þessu svæði um 3.500 manns. Árið 1966 var keypt notuð díselrafstöð frá Bretlandi, 1000kW, og sett upp í gamla rafstöðvarhúsinu við Hvanneyrará. Árið 1968 var keypt önnur notuð díselrafstöð, einnig frá Bretlandi, 500 kW. Var rafveitan þá orðin fær um að útvega vara-afl þegar þurfti, en á árum áður hafði verið notast við vara-afl frá vélum Síldarverksmiðja ríkisins.
Viðbótarvirkjun í Stóru-Þverá
Magnús Kjartansson iðnaðarráðherra veitti heimild til handa Rafveitu Siglufjarðar um að reisa aðra virkjun í Fljótaá árið 1974. Virkjuninni, sem áætluð var 1.7 MW, var valinn staður til móts við bæinn Stóru-Þverá. Byggð var yfirfallsstífla, stöðvarhús og sett niður 520 metra aðrennslispípa. Þá var grafinn aðrennslisskurður sem er 1000 metra langur og 18 metra hár jöfnunarturn reistur. Öllum framkvæmdum var lokið haustið 1976. Árið 1983 framleiddi stöðin við Stóru-Þverá 7.8 gígawattstundir, og jók það framleiðugetu raforku um 50 prósent miðað við það sem áður var, þegar eldri virkjunin starfaði ein.
Virkjanirnar og dreifikerfið selt RARIK
Árið 1991 seldi Siglufjarðarkaupstaður virkjanirnar við Skeiðsfoss og Stóru Þverá ásamt háspennulínum og dreifikerfi. Kaupandinn var Rafmagnsveitur ríkisins (RARIK). Bent var á að hér væri um nokkurs konar nauðungarsölu að ræða til að minnka skuldir Rafveitu Siglufjarðar og þá um leið Siglufjarðarkaupstaðar, því kaupverðið var greitt með yfirtöku skulda. Sjónarmið RARIK á þessum tíma var m.a. að auka hagræðingu í rekstri virkjana og dreifikerfis, auk þess sem öryggi væri almennt aukið í raforkumálum þegar allt væri á einni hendi, framleiðsla og dreifing raforku á stórum svæðum.
Lili Elbe
Lili Elbe, fædd Einar Mogens Andreas Wegener (28. desember 1882 - 13. september 1931) var danskur landslagsmálari og ein af fyrstu trans konum sem fóru í kynleiðréttingu. Hún breytti nafni sínu í Lili Ilse Elvenes en er þekkt undir nafninu Lili Elbe. Hún fór í samtals fimm skurðaðgerðir á tveimur árum og dó úr sýkingu eftir síðustu aðgerðina. Hún stundaði nám frá 1902 - 1904 við Konunglegu Listaakademíuna í Kaupmannahöfn. Þann 8. júní 1904 giftist hún listakonunni Gerdu Marie Frederikke Wegener (fædd Gottlieb). Lili var fyrirsæta hjá Gerdu og var þá klædd kvenmannsfötum. Hún hóf að kalla sig Lili Elbe og hjónin fluttu til Parísar. Hún fór í fyrstu kynskiptiaðgerðina árið 1930 og var hjónaband hennar og Gerdu Wegener lýst ógilt í október 1930. Lili Elbe málaði ekki fleiri myndir eftir að hún hóf kynleiðréttingaraðgerðir.
Blakdeild Fram
Blakdeild Fram var íþróttadeild sem stofnuð var innan í Knattspyrnufélagsins Fram árið 1978. Hún starfaði af krafti um nokkurra ára skeið, en tók í síðasta sinn þátt í Íslandsmóti árið 1991.
Sagan
Fyrstu hugmyndir um að hefja æfingar í blaki á vettvangi Knattspyrnufélagsins Fram voru kynntar til sögunnar árið 1974. Þá um vorið hampaði Ungmennafélag Biskupstungna Íslandsmeistarartitlinum í blaki. Liðsmenn þess voru allir útskriftarnemar við Íþróttakennaraskólann, sem ákváðu að halda hópinn í höfuðborginni.
Í hópnum voru Framararnir Pálmi Pálmason og Ásgeir Elíasson og lá því beint við að knýja að dyrum hjá Fram. Svörin voru hins vegar á þá leið að Fram ætti nóg með að sjá öðrum boltagreinum fyrir æfingatímum. Niðurstaða hópsins varð því sú að stofna deildina innan Þróttar, sem varð í kjölfarið sigursælasta blakfélag landsins.
Undirtektirnar urðu aðrar og betri árið 1978 þegar hópur unglinga á menntaskólaaldri bönkuðu upp á og báðu um að fá að stofna blakdeild. Um var að ræða vinahóp úr Menntaskólanum við Hamrahlíð sem verið hafði saman í Álftamýrarskóla. Flestir í hópnum voru virkir félagar í Fram og æfðu aðrar greinar innan félagsins. Meðal stofnfélaga voru fréttamaðurinn Kristján Már Unnarsson og handknattleiksmaðurinn Atli Hilmarsson.
Framarar skráðu sig til leiks á Íslandsmóti meistaraflokks haustið 1978. Næstu árin rokkaði liðið á milli þess að berjast við topp annarrar deildar og botn fyrstu deildar.
Veturinn 1986-87 var sá besti í sögu blakdeildarinnar. Leikmenn voru á besta aldri og með mikla reynslu. Fram komst í úrslitaeinvígi um Íslandsmeistaratitilinn gegn Þrótti. Báðar viðureignir einvígisins töpuðust 3:1 eftir harða baráttu og silfurverðlaunin voru Framara. Sama vetur bar það til tíðinda að leikmönnum Fram tókst að vinna hrinu gegn Íþróttafélagi stúdenta 15:0.
Þessi góði árangur reyndist hins vegar svanasöngur frekar en fyrirboði frekari afreka. Næstu fjögur árin höfnuðu Framarar í neðsta sæti Íslandsmótsins og náðu sjaldnast að vinna hrinu í keppni við sterkari liðin. Smátt og smátt varð rekstur blakdeildarinnar þyngri. Upphaflegu stofnendurnir sneru sér að öðrum verkefnum, en erfiðlega gekk að fá nýja menn í staðinn.
Kvennaflokkur og yngri flokka starf deildarinnar lognaðist sömuleiðis útaf, ekki hvað síst vegna aðstöðuleysis. Fram átti ekki eigið þróttahús og íþróttahús Álftamýrarskóla var ásetið. Fyrir vikið voru æfingar haldnar út um allar trissur og yngri flokkarnir þurftu til að mynda að sækja æfingar vestur í Melaskóla þótt iðkendurnir væru flestir úr Breiðholtinu.
Fram tók í síðasta sinn þátt í Íslandsmóti í blaki vorið 1991. Deildin var þó aldrei formlega lögð niður og hafa Framarar keppt undir eigin merkjum á öldungamótum til þessa dags. Ekki er því útilokað að Framarar eigi síðar eftir að láta til sín taka í blakinu á ný.
Siglingaljós
thumb|right|Rautt bakborðsljós á væng Boeing-þotu Siglingaljós eru ljós á skipum og flugvélum sem gefa til kynna stefnu, stærð og stöðu farkostsins. Kveðið er á um notkun slíkra ljósa í alþjóðlegum reglum á borð við Alþjóðlegu siglingareglurnar. Algengust eru hliðarljós (kölluð landþernur á skipum); grænt á stjórnborða (hægra megin) og rautt á bakborða (vinstra megin), en auk þeirra kveða reglur á um hvít hringljós eða keiluljós á langskurðarfleti, leifturljós eða ljósaraðir til að einkenna tegund, stöðu og stærð farkostsins. Siglingaljós eiga að vera kveikt frá sólarlagi til sólarupprásar hvort sem er á skipum eða flugvélum.
Aðalmundur
Aðalmundur er íslenskt karlmannsnafn.
Hjalti Þórðarson
Hjalti Þórðarson var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam "Hjaltadal að ráði Kolbeins", segir í Landnámabók. Kolbeinn Sigmundarson hefur því látið honum eftir ofanverðan Hjaltadal, sem hann hafði sjálfur fengið hjá Sleitu-Birni, en haldið sjálfur Kolbeinsdal. Hjalti bjó á Hofi.
Sonarsonur Hjalta var Þorbjörn öngull, banamaður Grettis.
Hoya golamcoana
Hoya golamcoana er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl. Henni var lýst af Rudolf Schlechter. Útbreiðslan er í Nýju-Guíneu.
Makíjívka
thumb|Borgin. Makíjívka (úkraínska: Макіївка) er iðnaðarborg í Donetska Oblast austur-Úkraínu með um 340.000 íbúa (2021). Borgin er málm- og kolavinnslumiðstöð. Makíjívka hefur verið undir stjórn aðskilnaðarsinna í Alþýðulýðveldinu Donetsk frá 2014.
IBM Personal Computer
thumb|right|IBM PC IBM Personal Computer, betur þekkt sem IBM PC, var einkatölva sem IBM setti á markað 12. ágúst 1981 og náði fljótt gríðarlegum vinsældum. Tölvan var arftaki fartölvunnar IBM 5100 og var upphaflega kölluð IBM 5150 þótt hún væri í raun tæknilega óskyld þeirri tölvu. Hún var tilraun IBM til að komast inn á ört vaxandi örtölvumarkaðinn þar sem voru ríkjandi tölvur á borð við Commodore PET, Atari 800, Apple II, TRS-80 og ýmsar gerðir sem búnar voru stýrikerfinu CP/M. Vegna þess hve mikið lá á að koma tölvunni á markað var ákveðið að notast við tilbúna íhluti frá öðrum framleiðendum í stað þess að þróa nýja hjá IBM. Tölvan var með nýjum átta bita 8088 örgjörva frá Intel auk átta bita gagnabrautar og búin stýrikerfinu IBM PC-DOS sem IBM þróaði í samstarfi við Microsoft og var í raun sérmerkt útgáfa MS-DOS.
Hullabaloo Soundtrack
Hullabaloo Soundtrack er safnplata frá ensku hljómsveitinni Muse. Platan inniheldur B-hliðar og tónleikaútgáfur af lögunum sem má finna af tónleikadisk þeirra sem kallast Hullabaloo.
IBM Personal Computer
Tölvan var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn Don Estridge í Boca Raton í Flórída. Upphaflega áætlunin, að markaðssetja tölvuna sem heimilistölvu, reyndist mistök og tölvan náði fyrst og fremst vinsældum sem skrifstofuvél. IBM PC-vélar náðu gríðarlegum vinsældum og olli einkatölvubyltingu hjá fyrirtækjum þar sem áður voru ríkjandi stórtölvur og meðalstórar bókhaldsvélar. IBM PC varð þannig þekktasta vörumerki tölva af þessari stærð allan 9. áratug 20. aldar. Það að tölvan var að mestu gerð úr íhlutum frá öðrum framleiðendum en IBM og með grunnstýringarkerfi sem hægt var að endurskapa með löglegum hætti, gerði það að verkum að aðrir framleiðendur gátu framleitt tölvur sem nýttu sér sama hugbúnað og IBM-tölvan. Þessar tölvur, sem voru kallaðar IBM PC-samhæfðar tölvur eða PC-klónar, náðu líka talsverðum vinsældum á heimilistölvumarkaðnum.
Ólafur Th Ólafsson
right|thumb|240px|Benedikt Gröndal, yngri. Olíumálverk eftir Ólaf Th Ólafsson í eigu Fjölbrautarskóla Suðurlands
Flying Fifteen
Flying Fifteen er 20 feta (um 6m) langur kjölbátur hannaður af breska skútuhönnuðinum Uffa Fox árið 1947. Báturinn er einkum vinsæll í Bretlandi og fyrrum breskum nýlendum. Fyrsta heimsmeistarakeppnin í Flying Fifteen var haldin í Ástralíu árið 1979.
Ólafur Th Ólafsson
Ólafur Th Ólafsson myndlistarmaður f. 3.10.1936, d. 16.11 2019. Ólafur ólst upp í Hafnarfirði en bjó lengst af á Selfossi, flutti þangað með fjölskyldu sína til 1965. Ólafur útskrifaðist úr Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1979. Hann hélt allmargar einkasýningar á verkum sínum og tók þátt í samsýningum á Selfossi og í Reykjavík og víðar. Ólafur lagði einnig stund á skrautskrift og aðra skreytilist, hannað skilti, vörumerki og lógó eða einkennismerki. Þekkt lógó eru t.d. félagsmerki Íþróttafélagsins Gerplu í Kópavogi, merki Fjölbrautarskóla Suðurlands og merki Kökugerðar HP Selfossi. Skilti eftir Ólaf sjást víða um Selfoss. Hann lagði einnig hönd að leikmyndahönnun og leiktjaldamálun hjá Leikfélagi Selfoss.
IBM Personal Computer
Arftakar hins upphaflega IBM PC voru IBM Personal Computer XT, eða 5160, sem kom út 1983, og öflugri IBM Personal Computer/AT sem kom út 1984 með nýjan örgjörva; Intel 80286. Að auki byggði IBM á þessari vinnu með IBM Portable 1984, sem var í grundvallaratriðum XT-tölva í töskukassa, og IBM PC Convertible, fyrstu kjöltutölvu fyrirtækisins sem gekk samt illa í sölu. Báðar þessar tölvur notuðust við Intel 8088-örgjörvann. Enn ein PC-tölvan, IBM PCjr, sem ætluð var skólum og kom út 1984, seldist líka illa.
Flying Fifteen
Frægasti Flying Fifteen báturinn er líklega Coweslip sem Filippus hertogi og Elísabet krónprinsessa fengu í brúðkaupsgjöf 1947.
Ólafur Th Ólafsson
Nám:
Störf:
Ólafur var tónlistarmaður og félagi í Harmonikufélagi Selfoss. Þekkt er lag hans "Vals úr Breiðfirðinbgabúð" sem komið hefur út hljómdiskum (Gísli H. Brynjólfsson 2009, Vangaveltur, Harmonikufélag Selfoss 2013, Hildur Petra og Vigdís, Dragspilsdraumar 2015).
Þess má til gamans geta að Ólafur kemur við sögu í hinu kunna lagi Sniglabandsins Selfoss er.:
Ólafur Th Ólafsson hlaut menningarviðurkenningu Sveitarfélagsins Árborgar 2014.
Eiginkona Ólafs var Sigrún Gyða Sveinbjörnsdóttir sjúkraliði (1937-2016).
Lúðvík Þorgeirsson
Lúðvík Thorberg Þorgeirsson (2. nóvember 1910 – 27. desember 1996) var íslenskur kaupmaður, knattspyrnumaður og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.
Ævi og störf
Lúðvík var þjóðkunnur verslunarmaður, en hann rak nýlenduvöruverslunina Lúllabúð við Hverfisgötu frá árinu 1939 til 1982, þegar sonur hans tók við rekstinum.
Árið 1928 var Knattspyrnufélagið Fram komið að fótum fram. Sjóðurinn tómur, félagatalið týnt og gömlu forystumennirnir horfnir á braut. Til greina kom að leggja félagið niður eða sameina það Víkingi.
Þá kom að stjórn félagsins vaskur hópur ungra manna, sem segja má að hafi komið því til bjargar. Lúðvík var einn þeirra fimm manna sem skipuðu endurreisnarstjórnina 1928. Næsta áratuginn skipti hópur þessi á milli sín formennskunni í félaginu og kom hún í hlut Lúðvíks árin 1935-37.
Lúðvík lagði skóna á hilluna þegar hann stofnaði verslun sína árið 1939 og missti því naumlega af því að verða Íslandsmeistari með Fram. Hann tók hins vegar virkan þátt í starfi félagsins og gegndi Lúllabúð lengi hlutverki óopinbers félagsheimili Fram, þar sem m.a. mátti kaupa miða á kappleiki og skemmtanir, nálgast blöð félagsins og skrá sig í skíðaferðir.
Á fimmtíu ára afmæli Fram var Lúðvík útnefndur heiðursfélagi Fram, en við sama tilefni afhenti hann félaginu sjóð sem gamlir félagsmenn höfðu safnað til uppbyggingar á nýju félagssvæði.
Sonur Þorgeirs, Birgir var formaður Fram 1986-89.
Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn
thumb|right|[[Hringekja í Fjölskyldu- og húsdýragarðinum.]] Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn er skemmtigarður og dýragarður í Laugardal í Reykjavík. Hann er staðsettur við hliðina á Grasagarði Reykjavíkur.
Húsdýragarðurinn var opnaður þann 19. maí 1990. Fjölskyldugarðurinn var svo tekinn í notkun 4. júní 1993 og þá tók hið sameinaði garður Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn tók til starfa.
1032
Árið 1032 (MXXXII í rómverskum tölum)
Matthías Á. Mathiesen
'''Matthías Á. Mathiesen''' (f. í Hafnarfirði 6. ágúst 1931, d. í Hafnarfirði 9. nóvember 2011 ) var íslenskur stjórnmálamaður og fyrrum ráðherra.
Matthías var fyrst kjörinn á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Hafnarfirði árið 1959. Hann varð fjármálaráðherra í ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar 1974 til 1978, viðskiptaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1983 til 1985 og utanríkisráðherra í sömu ríkisstjórn 1986 til 1987. Hann var samgönguráðherra í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar 1987 til 1988.
Matthías er faðir Árna M. Mathiesen, fyrrverandi alþingismanns og ráðherra og Þorgils Óttars Mathiesen fyrrverandi fyrirliða íslenska landsliðsins í handbolta.
Jon Lovitz
Jonathan Michael "Jon" Lovitz (f. 21. júlí 1957) er bandarískur leikari og uppistandari.
Cerastium sventenii
Cerastium sventenii er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Kanaríeyjum.
Fífa
Fífa getur átt við eftirfarandi:
Carl Christian Rafn
thumb|250px|Carl Christian Rafn. Carl Christian Rafn (16. janúar 1795 – 20. október 1864) var danskur fornfræðingur og útgefandi fræðirita. Hann átti stóran þátt í að draga athygli umheimsins að íslenskum fornbókmenntum og sögu Norðurlanda á fyrri tíð. M.a. kom hann rækilega á framfæri þeirri vitneskju að norrænir menn hefðu fundið Ameríku löngu á undan Kólumbusi.
C. C. Rafn var meðal stofnenda Fornfræðafélagsins, átti sæti í Árnanefnd (Den Arnamagnæanske Kommission) og Fornminjanefndinni (Oldsagskommissionen).
Æviágrip
Carl Christian Rafn fæddist 1795 á Brahesborg á Fjóni. Faðir hans, Christian Rafn, rak mjólkurbú; móðir hans hét Christiane, fædd Kiølbye. Hann brautskráðist frá dómkirkjuskólanum í Óðinsvéum 1814 og hóf nám í Kaupmannahafnarháskóla. Þar komu skarpar námsgáfur hans í ljós, og eftir aðeins 1½ árs nám lauk hann embættisprófi í lögfræði með góðri einkunn, og einnig prófi sem liðsforingi (1816). Eftir að hafa gegnt herþjónustu á Fjóni varð hann, 1820, kennari í latínu og málfræði við landherskóla í Kaupmannahöfn.
Þessar greinar voru þó ekki aðal áhugamál Rafns. Strax á skólaárunum hafði hann lagt stund á íslensku, líkt og „sveitungi“ hans Rasmus Kristján Rask. Árið 1818 stofnaði Rafn stiftsbókasafn í Reykjavík (nú Landsbókasafn Íslands); árið 1827 átti hann þátt í að stofna svipað safn í Þórshöfn í Færeyjum (Føroya landsbókasavn), og 1829 annað í Nuuk á Grænlandi (Nunatta Atuagaateqarfia); loks stofnaði hann herbókasafn og lestrarfélag í Óðinsvéum.
Á árunum 1821–1823 var Rafn aðstoðarmaður við Árnasafn og varð þar handgenginn íslenskum handritum. Hóf hann þar útgáfu á Fornaldar sögum (Nordiske Kæmpehistorier (eller mythiske og romantiske Sagaer), efter islandske Haandskrifter fordanskede, 3 bindi, 1821-1826), en vildi um leið virkja fleiri menn við slíka útgáfu. Í því skyni tók hann höndum saman við nokkra unga Íslendinga um að stofna félag til að gefa út og kynna íslensk fornrit. Fyrsta verkefni félagsins var að gefa út Fornmanna sögur, og var árið 1824 til kynningar dreift sýnishorni eða bráðabirgðaútgáfu af  Jómsvíkinga sögu á frummálinu, íslensku. Tókst að afla fjölda áskrifenda, m.a. um 1000 á Íslandi. Einnig þýddi Rafn söguna á dönsku og gaf hana út 1824. Hið konunglega norræna fornfræðafélag var svo stofnað á afmælisdegi konungs, 28. janúar 1825, með það að markmiði að gefa út og rannsaka íslensk fornrit, og varpa ljósi á tungumál, minjar og sögu Norðurlanda að fornu, og efla þannig áhuga á fortíð föðurlandsins. Fyrsti formaður félagsins var Rasmus Rask. Hinn 9. maí 1828 fékk félagið nafnbótina „konunglegt“, og um leið varð Josef Abrahamson formaður félagsins, en hann hafði náin tengsl við konunginn, Friðrik 6. Frá 1829 fékk félagið árlegt 600 kr. framlag frá danska ríkinu.
Rafn var frá upphafi ritari félagsins, og lagði brátt svo mikla vinnu í það starf að hann hætti kennslu 1826; um leið varð hann prófessor að nafnbót. Mikil starfsorka hans og næmt auga fyrir fjármálum og rekstri fengu hér tækifæri til að blómstra, einkum þar sem félagsmönnum fjölgaði hratt og fjárframlög jukust að sama skapi. Félagið náði að teygja anga sína um allan heim, sem engin dæmi voru um áður. Rafn sá um umfangsmiklar bréfaskriftir, ávaxtaði fjármuni félagsins, þýddi og gaf út rit, ritstýrði tímaritum félagsins og kom stöðugt á nýjum samböndum og fjárhagslegum bakhjörlum. Með framlögum einstaklinga og félaga var stofnaður fastur sjóður til að gefa út íslensk handrit og efla rannsóknir á fornöld Norðurlanda. Árið 1846 var sjóðurinn orðinn 92.000 kr. og þegar Rafn féll frá, 170.000 kr., sem var mikið fé.
Rafn átti verulegan þátt í umfangsmiklu útgáfustarfi Fornfræðafélagsins. Hann tók þátt í útgáfunni á Fornmanna sögum (12 bindi, 1825-1837) og þýddi a.m.k. fyrstu þrjú bindin á dönsku. Hann gaf út Fornaldarsögur Norðurlanda, 1-3 (1829-1830) og þýddi þær á dönsku: Nordiske Fortidssagaer, 1-3 (1829-1830). Það vakti mikla athygli erlendis, einkum í Ameríku, þegar hið mikla og glæsilega verk, Antiqvitates Americanæ, kom út 1837. Þar var safnað saman öllum fornum heimildum um ferðir norrænna manna til Ameríku, og þeim fylgt úr hlaði með ítarlegum ritgerðum, skýringum og fallegum ritsýnum úr handritunum. Samsvarandi verk, sem einnig vakti mikla athygli, var Antiquités Russes, d'aprés les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves (2 bindi, 1850-1858). Þá tók Rafn einhvern þátt í útgáfunni á hinu gagnlega ritsafni, Grønlands historiske Mindesmærker (3 bindi, 1838-1845), þó að Finnur Magnússon hafi átt þar mestan þátt. Einnig má nefna Oldtidsminder fra Østen; Antiquités de l'Orient (1856). Almennt er viðurkennt að þessi verk áttu mikinn þátt í að beina athygli umheimsins að sögu og bókmenntum Norðurlanda að fornu.
Árið 1830 var Rafn skipaður í Fornminjanefndina (Den kongelige Kommission for Oldsagers Opbevaring), og sá þar öran vöxt forngripasafnsins, undir stjórn Christian Jürgensen Thomsen. Nefndin hafði gefið út Antiqvariske Annaler, en þeirri útgáfu lauk 1827. Nú vantaði vettvang eða málgagn fyrir fornleifarannsóknir í Danaveldi. Rafn beitti sér þá fyrir því að Fornfræðafélagið víkkaði út verksvið sitt og sinnti einnig rannsóknum á dönskum forngripum og söguminjum. Félagið hóf þá útgáfu á nýju tímariti, Nordisk Tidsskrift for Oldkyndighed (1832-1836), og í framhaldi af því Annaler for nordisk Oldkyndighed og Historie (1836-1863) og Antiquarisk Tidsskrift (1843-1863). Til kynningar erlendis voru mikilvægustu greinarnar þýddar og birtar í Mémoires de la Société des Antiquaires du Nord (1836-1860).
Rafn stofnaði sögulegt og fornleifafræðilegt bóka- og skjalasafn við Oldnordisk Museum. Einnig ameríska deild með forngripum og þjóðfræðilegu efni. Með starfi sínu náði Rafn að koma á nánu samstarfi vísindamanna víðs vegar að úr heiminum, sem varð einnig til þess að erlend fræðirit (og þekking) urðu aðgengileg dönskum fræðimönnum og bókasöfnum. Með ferðum til útlanda og óþreytandi bréfaskriftum náði hann persónulegu sambandi við marga erlenda vísinda- og safnamenn.
Árið 1830 var Rafn skipaður í Árnanefnd (Kommissionen for den Arnamagnæanske Stiftelse), 1836 varð hann félagi í Det kongelige danske Selskab for Fædrelandets Historie, 1861 kaus Fornfræðafélagið hann ritara til lífstíðar; 1859 varð hann konferensráð. Erlendis hlaut hann margvíslegan sóma, hann varð heiðursdoktor í sagnfræði og lögfræði, og félagi í fjölda erlendra vísindafélaga og stofnana.
Rafn andaðist 20. október 1864, 69 ára gamall. Hann giftist, 1826, Johanne Catharine Kiølbye, dóttur Christians Kiølbye tollvarðar; hún dó 17. maí 1878. Fornfræðafélagið lét setja minningarstein úr graníti á leiði hans í Assistents kirkjugarði í Kaupmannahöfn. Steinninn var í fornum stíl með rúnaáletrun.
Prentuð rit
Þess ber að geta að þó að Rafn sé hér skrifaður fyrir eftirtöldum ritum, þá voru sum þeirra að miklum hluta unnin af öðrum, einkum Íslendingum. Það á t.d. við um Fornmanna sögurnar. Einnig mun Sveinbjörn Egilsson hafa átt talsverðan þátt í Antiqvitates Americanæ, t.d. við þýðingar á latínu. Meðal verka sem Rafn á hlut í eru:
Tímarit (ritstjórn)
Sjá einnig: Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie
Aðalráður
Aðalráður er íslenskt karlmannsnafn.
Norðurland (fylki í Noregi)
thumb|100px|right|Skjaldarmerki fylkisins thumb|right|Staðsetning fylkisins thumb|Trollfjorden. thumb|Stetind. Norðurland (norska: Nordland, norðursamíska:  Nordlándda fylkkasuohkan) er fylki í norður Noregi, 38.456 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 242.000 (2016). Nordland er næststærsta fylkið í ferkílómetrum á landinu, eftir Finnmörku. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Bodø, með um 50.000 íbúa. Næst kemur Mo i Rana með um 19.000 íbúa. Næststærsti jökull meginlands Noregs, Svartisen, næststærsta vatn Noregs, Røssvatnet, og næstdýpsti fjörður Noregs, Tysfjord, eru öll í fylkinu. Fjallið Stetind hefur verið kosið þjóðarfjall Noregs. Fylkið er í landshlutanum Norður-Noregur.
Höfða-Þórður Bjarnarson
Höfða-Þórður Bjarnason var landnámsmaður í Skagafirði og segir í Landnámabók að hann hafi verið sonur "Bjarnar byrðusmjörs, Hróaldssonar hryggs, Bjarnarsonar járnsíðu, Ragnarssonar loðbrókar". Hann nam Höfðaströnd frá Hofsá og út að Hrolleifsdalsá í Sléttuhlíð og bjó á Höfða.
Í Landnámu er sagt að Þorgerður kona Þórðar hafi verið dótturdóttir Kjarvals Írakonungs og eru nöfn ellefu sona þeirra og átta dætra talin upp.
Á milli landnáma Sleitu-Bjarnar og Höfða-Þórðar, eins og þeim er lýst í Landnámabók, er eyða sem tekur yfir hálfan Unadal og hálfan Deildardal. Líkur hafa verið leiddar að því að þarna hafi verið sérstakt landnám sem gleymst hafi í upptalningunni, enda er talað um Una í Unadal á öðrum stað í Landnámu.
Margrét Lára Viðarsdóttir
Margrét Lára Viðarsdóttir (f. 25. júlí 1986) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. Hún er fædd og uppalin í Vestmannaeyjum og hóf ferilinn aðeins 15 ára gömul með ÍBV í úrvalsdeild kvenna. Síðar hélt hún til Vals þar sem hún vann 4 Íslandsmeistaratitla. Hún skoraði meira en 200 mörk í úrvalsdeild kvenna á Íslandi og er önnur til að gera það og varð fimm sinnum markahæst í deildinni.
Hún hlaut útnefningu Samtaka íþróttafréttamanna sem Íþróttamaður ársins 2007. Margrét er markahæsta landsliðskona Íslands með 79 mörk. Hún lagði skóna á hilluna árið 2019. Hún er sálfræðingur að mennt og starfar sem slíkur.
Vancouver-eyja
thumbnail|Vancouvereyja. thumbnail|Þinghúsið í Victoria. thumb|Á eyjunni er regnskógar með tröllvöxnum trjám eins og þessi [[risalífviður.]] thumb|Um miðbik eyjunnar eru hæstu fjöllin. Hér Mount Rousseau (1958 m). Vancouvereyja er í Bresku Kólumbíu í Kanada. Höfuðborgin heitir Victoria. Flatarmál Vancouvereyju er rúmlega 31.000 ferkílómetrar. Um 760.000 manns búa þar, flestir á stórborgarsvæði Victoriu.
Eyjan er nefnd eftir George Vancouver, breskum flotaforingja. Hún hét áður Quadra og Vancouvereyja eftir að friður komst á milli flotaforingjans spænska Juan Francisco de la Bodega y Quadra og George Vancouver í deilum um landsvæði. Þegar spænsk áhrif dvínuðu varð Vancouver-nafnið ofan á.
Loftslagið á Vancouvereyju er eitt það mildasta í Kanada og þar er sjaldan frost. Staðurinn Henderson Lake á vesturströnd eyjunnar er úrkomusamasti staður Norður-Ameríku með 6650 millimetra árlega.
Á eyjunni eru tempraðir regnskógar með afar gömlum trjám. Meðal trjátegunda eru risalífviður, degli, marþöll og sitkagreni. Hæsti punktur Vancouvereyju er 2195 metrar.
Íslenskt fornbréfasafn
Fullur titill ritsins er: „Íslenzkt fornbréfasafn, sem hefir inni að halda bréf og gjörninga, dóma og máldaga og aðrar skrár, er snerta Ísland eða íslenzka menn.“
Hið íslenska bókmenntafélag gaf fornbréfasafnið út. Fyrsta bindið kom út 1857–1876 og 16. bindið 1952–1972. Fyrstu fjögur bindin og hluti af því fimmta voru gefin út í Kaupmannahöfn, en eftir það fluttist útgáfan til Reykjavíkur, eftir að útgáfu- og fræðastarfsemi þar var orðin öflugri.
Eftirtaldir aðilar hafa unnið að útgáfunni, en fleiri hafa komið að nafnaskrárgerð: Ákveðið var að gefa Bréfabók Guðbrands biskups út í sérstakri bók, og má líta á hana sem viðauka við Fornbréfasafnið: Skjölunum er raðað í tímaröð innan hvers bindis, og því mynda hinar eldri bréfabækur ekki samfellda heild í útgáfunni. Einnig er nokkur skörun í tíma milli binda, þegar ný skjöl hafa komið í leitirnar. Málið á flestum skjölunum er íslenska. Ýmis bréf, einkum þau sem varða kirkjumál eða samskipti við önnur lönd, eru á latínu.
Í 16. bindinu, sem Björn Þorsteinsson sá um, eru nær eingöngu birt ensk (og þýsk) skjöl sem snerta sögu Íslands á 15. og 16. öld. Björn gaf einnig út ritið: ''Enskar heimildir um sögu Íslendinga á 15. og 16. öld'', Hið íslenska bókmenntafélag, Rvík 1969, og má líta á það sem skýringarrit með 16. bindi Fornbréfasafnsins.
Fornbréfasafnið eða Diplomatarium Islandicum (oft skammstafað DI) er ómissandi heimildasafn um sögu Íslands frá upphafi og fram yfir siðaskipti.
Tenglar
Fyrstu ellefu bindin af Íslensku fornbréfasafni eru nú (2010) aðgengileg á vefsíðu Internet Archive:
Ígulbandormur
Ígulbandormur (fræðiheiti: Echinococcus granulosus) er 2–7 mm langur bandormur. Aðalhýslar eru hundar og önnur rándýr. Algengir millihýslar eru villt og tamin hófdýr, eins og t.d. sauðfé.
Lífsferill ígulbandorms og ígulsulls
Ígulbandormur er kallaður ígulsullur þegar hann er á lirfustigi. Ígulbandormur lifir fullorðinn í ýmsum dýrategundum af hundaætt en á lirfustiginu sem ígulsullur í ýmsum grasbítum og alætum. Á Íslandi voru ígulsullir einkum í sauðfé, nautgripum og fólki og ígulbandormur í hundum. Smitleiðin var þannig að grasbítar smituðust þegar bandormsegg bárust með hundaskít í gróður og með gróðri í meltingarveg þeirra. Menn smituðust þegar egg úr hundaskít bárust í meltingarfæri þeirra. Hundar smituðust aðallega af því að éta innyfli sullaveiks sauðfjár og nautgripa sem slátrað var heima á bæjum.
Listi yfir doo-wop-tónlistarmenn
Þetta er listi yfir doo-wop-tónlistarmenn.
Hof Aþenu Nike
thumb|Hof [[Aþena (gyðja)|Aþenu Nike]] Hof Aþenu Nike er hof á Akrópólishæð í Aþenu. Það var byggt á suðvesturhorni hæðarinnar og blasir því við á hægri hönd þegar gengið er í gegnum Propylaea.
Hofið var hannað af Kallíkratesi, þeim sama og hannaði Meyjarhofið. Honum var sagt að hanna það af stjórnarráðinu í Aþenu sama ár og Grikkir undirrituðu friðarsáttmála við Persana, 448 f.Kr. Þó var ekki byrjað að byggja það fyrr en árið 427 f.Kr. og því lauk árið 424 f.Kr.
Hann hannaði það í jónískum stíl og gerði hofið einnig í smærra lagi en þrátt fyrir smæð sína þótti hofið hafa mikinn þokka. Það hefur fjórar súlur beggja megin. Á einni hlið myndræmunnar (frísunnar) er sýnd ráðstefna guðanna og á hinum þremur eru myndir af bardögum. Brjóstvirki (handrið) með lágmynd af Nike (sigurgyðjunni) er svo umhverfis hofið. Hofið er byggt á þeim stað er áður stóð einhvers konar altari sem var byggt sama ár og Panaþenísku leikarnir voru stofnaðir, 556 f.Kr. Í þessu hofi tilbáðu Aþeningar Aþenu og báðu hana um sigur í stríðum.
Gaku Shibasaki
Gaku Shibasaki (fæddur 28. maí 1992) er japanskur knattspyrnumaður. Hann spilaði 13 leiki og skoraði 3 mörk með landsliðinu.
Sviptifall
Sviptifall (ablativus) er málfræðilegt fall. Grunnmerking þess er að tákna hreyfinguna frá einhverju.
Málfræði
Í finnsku hefur sviptifallið endinguna -lta / ltä. Sem fyrr getur táknar fallið hreyfingu frá einhverju og í íslensku væri að jafnaði einfaldlega notað -frá þess í stað.
Dæmi; ef einhver hefði gefið þér köku og annar síðan spurt þig frá hverjum þú hefðir fengið hana og maður að nafni Géorg hefði gefið þér hana yrði Géorg sett í sviptifall. keneltä? - frá hverjum? Gerogelta
keneltä - aftur síðan bara ablatívusinn af -ken sem merkir -hver. ablatívusinn hefur því nokkur merki þágufalls í íslensku sem aftur er algjör misnómer þar sem um frávísunarfall er að ræða en ekki raunverulegt þyggjandafall.
Vætuþinur
Abies firma er meðalstórt til stórt tré að 50 metra hátt og að tvemur metrum í þvermál, með breiða keilulaga krónu með beinum greinum sem vaxa í um 20° út frá stofni. Börkurinn er hreistraður, grábrúnn, með kvoðublöðrur á ungum trjám. Sprotarnir eru rákóttir, daufgulir til grábrúnir, hárlausir eða fínhærðir og standa nær vinkilrétt út frá greinum. Barrið er nálarlaga, flatt, 2 til 5 sm langt og 2 til 4 mm breitt, nær vinkilrétt út frá sprotanum; oddurinn er hvass, en sýldur á ungum trjám, með einum oddi á eldri trjám. Barrið er skærgrænt að ofan, og grágrænt að neðan með tvemur breiðum loftaugarákum. Könglarnir eru 7 til 15 sm langir og 3 til 5 sm breiðir, grænir og verða við þroska gulbrúnir, og mjókka í 2 til 3 sm breiðan, sljótt rúnnaðan topp. Köngulblöðkurnar standa út (3 til 6 mm), þríhyrningslaga. Fræin eru 7 til 9 mm löng með fleyglaga væng 1.5 sm löngum, sem dreifast er köngullinn sundrast við þroska í október.
Myndir
thumb|Börkur vætuþins
Fífill (aðgreining)
Fífill getur átt við eftirfarandi:
Króatía í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Króatía hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 26 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið.
Yfirlit þátttöku (niðurstöður)
<references group="lower-alpha" />
Jón Steingrímsson
thumbnail|300px|Skaftáreldahraun Jón Steingrímsson (fæddur á Þverá í Blönduhlíð 10. september 1728 – dáinn á Prestsbakka á Síðu 11. ágúst 1791), kallaður eldklerkur, var prestur, læknir og náttúrufræðingur. Þjónaði á Prestsbakka (við Kirkjubæjarklaustur) á tímum Skaftárelda og síðar móðuharðinda.
Foreldrar Jóns voru Steingrímur Jónsson og Sigríður Hjálmarsdóttir. Faðir Jóns dó þegar hann var á tíunda ári og þar sem móðir hans var efnalítil voru litlar líkur á að drengurinn kæmist til mennta en þegar Ludvig Harboe og Jón Þorkelsson Thorcillius fóru um landið, meðal annars til að kanna menntun, vakti Jón athygli þeirra vegna kunnáttu sinnar og eftir inntökupróf vorið 1744 var hann tekinn inn í Hólaskóla og tóku þeir Harboe og Jón Þorkelsson að sér að greiða skólagjöld fyrir hann fyrsta veturinn en síðan fékk hann skólaölmusu.
Jón lauk stúdentsprófi 1750 og varð síðan djákni og ráðsmaður á Reynistað. Þar giftist hann 1753 ekkju Jóns Vigfússonar klausturhaldara á Reynistað, Þórunni Hannesdóttur Scheving (1718 - 1784), dótturdóttur Steins Jónssonar biskups. Þau fluttu að Frostastöðum í Blönduhlíð sama ár. Þau eignuðust saman fimm dætur, Sigríði, Jórunni, Guðnýju, Katrínu og Helgu, en Þórunn átti líka þrjú börn úr fyrra hjónabandi, Vigfús, Karitas og Jón. Þau ólust upp hjá Jóni og móður sinni og átti Jón eftir að reynast þeim erfiður síðar.
Þórunn átti jarðir suður í Mýrdal og ákváðu þau að flytja þangað. Haustið 1755 flutti Jón að Hellum í Reynishverfi og bjó þar í helli ásamt bróður sínum um veturinn en eiginkona hans kom ekki fyrr en vorið eftir þar sem hún átti von á barni. Á leiðinni suður urðu þeir bræður vitni að upphafi Kötlugossins 1755, sem var mesta Kötlugos á sögulegum tíma. Þá hefur hann líklega fengið áhuga á eldgosum og hann skráði meðal annars sögu Kötlugosa frá landnámi til 1311.
Jón bjó á Hellnum í fimm ár og búnaðist vel, var formaður á árabát og þótti fiskinn. Hann var svo vígður til prests, fyrst í Sólheimaþingum og bjó á Felli og árið 1778 fékk hann Kirkjubæjarklaustursprestakall og bjó á Prestbakka á Síðu. Um leið varð hann prófastur í Vestur-Skaftafellssýslu. Á Prestbakka var hann þegar Skaftáreldar hófust árið 1783 og flúði aldrei þaðan, heldur var allan tímann í miðju hörmunganna og eru rit hans helstu heimildir um eldana, en hann skrifaði strax skýrslur um ástandið og árið 1788 samdi hann yfirlitsritið Fullkomið skrif um Síðueld, sem yfirleitt er kallað Eldritið.
Bodø (sveitarfélag)
thumb|Bodø. Bodø (íslenska: Boðøy eða Boðvin, lulesamíska: Bådåddjå) er sveitarfélag í norska fylkinu Nordland, og er staðsett rétt fyrir norðan norðurheimskautsbauginn. Sveitarfélagið Bodø er 1.308 km² að stærð, og íbúarnir eru um það bil 52.000 (2020). Bodø er höfuðstaður og stærsta borgin í fylkinu.
Jón Steingrímsson
Jón varð frægur fyrir eldmessu sína (20. júlí 1783), sem talin var hafa valdið því að hraunstraumur stöðvaðist áður en hann eyddi byggð og mjög fór að draga úr gosi.
Þórunn kona Jóns dó árið 1784 og 1787 kvæntist hann seinni konu sinni, Margréti Sigurðardóttur, en þau voru barnlaus. Jón Steingrímsson var starfandi prestur allt til æviloka árið 1791. Hann skrifaði ævisögu sína sem þó var ekki ætluð til útgáfu, heldur var hún hugsuð fyrir dætur hans og afkomendur þeirra og er að hluta varnarrit og merk heimild um 18. öld. Litlu munaði að hún glataðist því að systursonur hans fékk ritið lánað með því skilyrði að hann brenndi það þegar hann hefði lokið lestrinum en það stóð hann ekki við og því varðveittist ævisagan. Hún var fyrst gefin út 1913 og hefur komið í nokkrum útgáfum síðan.
Jón var vel menntaður og hafði áhuga á mörgu, meðal annars á læknisfræði og stundaði lækningar, skar meðal annars æxli af manni, og skildi eftir sig handrit að lækningabókum. Hann var líka áhugasamur um framfarir í landbúnaði og var verðlaunaður af konungi fyrir garðhleðslu.
Kapellan á Kirkjubæjarklaustri, sem var vígð árið 1974, er helguð minningu Jóns.
Peningapakkamálið
Stuttu eftir að Skaftáreldum lauk í febrúar 1784 ferðaðist Jón fótgangandi vestur frá heimili sínu að Prestbakka. Fyrst kom hann við í Skálholti og hitti Finn Jónsson biskup, en fór þaðan á Bessastaði og hitti Lauritz Thodal stiftamtmann. Tilgangur ferðar Jóns var að fá styrk til þess að geta haldist við búskap yfir sumarið og komandi vetur. Á Bessastöðum fékk Jón peninga fyrir sig sjálfan, 60 ríkisdali, en auk þeirra 600 ríkisdali í reiðufé í innsigluðum pakka sem honum var falið að flytja til Lýðs Guðmundssonar sýslumanns í Vestur-Skaftafellssýslu. En Lýður átti að nota þá til þess að kaupa búfénað úr nærliggjandi sveitum fyrir þá bændur sem hefðu orðið fyrir skaða af eldgosinu.
Á leiðinni opnaði Jón pakkann í félagi við annan mann, Sigurð Ólafsson klausturhaldara Kirkjubæjarklausturs, og deildi út fé til bænda sem hann mætti á leiðinni, auk þess sem hann skammtaði sér úr pakkanum sjálfur. Fyrir þetta var Jón kærður af stiftamtmanni til rentukammers í Kaupmannahöfn og þurfti á endanum að borga sekt og biðjast opinberlega afsökunar. Jón taldi aðra embættismenn hafa komið illa fram við sig í þessu máli og mun það vera að stórum hluta ástæða þess að hann hóf ritun sjálfsævisögu sinnar.
Spartacus
thumb|right|Stytta af Spartacusi á [[Louvre-safni eftir Denis Foyatier (1830).]] Spartacus var skylmingaþræll sem var hnepptur í ánauð af Rómverjum. Hann leiddi þrælauppreisn á árunum 73 f.Kr. til 71 f.Kr., þá þriðju og síðustu sinnar tegundar í Rómaveldi. Uppreisnin var jafnframt sú eina sem átti sér stað á Ítalíuskaganum sjálfum.
Uppreisnin
Spartacus, ásamt um 70 fylgismönnum sínum flúðu frá Pompeii í átt að fjallinu Vesúvíusi. Þeir héldu til nærri þeim stað sem Napólí stendur á nú. Fleiri þrælar héðan og þaðan einkum úr dreifbýlinu gengu til liðs við uppreisnarmennina sem að endingu töldu um 70.000 manna herlið. Hópurinn ríkti yfir svæðinu þar sem þeir héldu til. Þar sem hlutfall þræla á móti borgurum var hátt á þessum tíma var þrælauppreisn grafalvarlegt mál fyrir Róm. Öldungadeildin sendi Claudíus Glaber með 3.000 manna herlið til að ráða niðurlögum þrælanna. Claudíus og menn hans króuðu þrælana af á Vesúvíusi en þrælarnir fylgdu Spartacusi niður aðra hlíð fjallsins og svo kom þrælaherinn aftan að hinni rómversku herdeild og gersigraði hana. Spartacus og menn hans sigruðu tvær rómverskar herdeildir áður en hópurinn hélt suður á bóginn. Fjöldi fólks, gamalmenni, börn og konur höfðu þá gengið til liðs við Spartacus í von um frelsi. Að vori hélt hópurinn fylktu liði til norðurs í átt að Gallíu. Öldungadeildin sendi tvo ræðismenn, þá Gellius Publicola og Gnaeus Cornelíus Lentulus Clodianus, hvorn með tvær herdeildir. Gallar og Germanir sem skildu við Spartacus voru sigraðir. Spartacus sigraði hins vegar ræðismennina og herdeildirnar sem þeim fylgdu við Picenum og við Moden sigraði Spartacus Gaius Cassius Longinus, landstjóra Gallíu Cisalpinu.
Um það leyti sem hópurinn nálgaðist Gallíu sneri mestallur hópurinn við og hélt suður á bóginn og sigraði tvær herdeildir Marcusar Liciniusar Crassusar. Í árslok 72 f.Kr. sló Spartacus upp búðum í Rhegium skammt frá Messina sundinu. Í ársbyrjun króuðu 8 herdeildir Crassusar Spartacus af í Calabria. Spartacus braust úr herkvínni og komst til Brindísum en herir Crassusar náðu Spartacusi í Lucaníu og var hann veginn í bardaga á bökkum Silarusar. 6.000 fylgismenn Spartacusar voru krossfestir með fram Via Appia. Um 5.000 fylgismenn Spartacusar sluppu frá Crassusi en voru gersigraðir af Pompeiusi sem fékk heiðurinn af því að hafa ráðið niðurlögum þrælauppreisnarinnar.
Upphefð
Spartacus tindurinn á syðri Hjaltlandseyjum við Suðurskautslandið var nefndur eftir þrælaforingjanum.
Í kvikmyndum
Ævi Spartacus voru gerð skil í samnefndri kvikmynd frá árinu 1960. Kvikmyndin var í leikstjórn Stanley Kubricks og skartaði stórstjörnum á meðal leikara, þ.á m. Kirk Douglas sem lék Spartacus, Laurence Olivier sem lék Crassus og Peter Ustinov sem fékk Óskarsverðlaun fyrir frammistöðu sína. Myndin hlaut alls 4 Óskarsverðlaun og var auk þess tilnefnd í tveim flokkum til viðbótar.
Taflmenn frá Ljóðhúsum
thumbnail|Nokkrir af sögualdar taflmönnunum frá Ljóðhúsum. Drottningin er í forgrunni. Taflmennirnir frá Ljóðhúsum eru um hundrað fagurlega útskornir taflmenn sem fundust á eyjunni Ljóðhús (Lewis) sem er ein af Suðureyjum og eru taflmennirnir varðveittir hjá  Breska þjóðminjasafninu. Þeir eru taldir norrænir að uppruna og hafa komið til Suðureyja frá Noregi. Þeir eru flestir skornir út í rostungstönn en nokkrir eru úr hvalbeini.
Guðmundur G. Þórarinsson hefur sett fram hugmyndir um að taflmennirnir séu íslensk smíð og gerðir í smiðju Páls Jónssonar, Skálholtsbiskups, við lok 12. og í byrjun 13. aldar og unnir af Margréti oddhögu.
1033
Árið 1033 (MXXXIII í rómverskum tölum)
Tom Florie
Thomas „Tom“ Florie (f. 6. september 1897 - d. 26. apríl 1966) var knattspyrnumaður frá Bandaríkjunum. Hann var í bandaríska landsliðinu sem hlaut bronsverðlaunin á HM 1930 og lék aftur með liðinu fjórum árum síðar. Árið 1986 var hann tekinn inn í frægðarhöll bandarísku knattspyrnunnar.
Wallace Shawn
thumb|250px|Wallace Shawn Wallace Michael Shawn (fæddur 1943) er bandarískur gamanleikari.