cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Margmiðlun
Flokkun
Margmiðlun má flokka í línulega og ólínulega miðlun. Línuleg miðlun fer áfram án þess að notandinn geti stýrt t.d. eins og kvikmyndasýning. Ólínuleg miðlun er þegar notandinn getur sjálfur stýrt eins og í tölvuleik, kennsluforritum og stiklutexta.
Þorláks saga
Þorláks saga fjallar um ævi og jarteinir Þorláks Þórhallssonar Skálholtsbiskups, sem dó árið 1193. Á norrænu finnst sagan í þremur gerðum, sem stundum eru auðkenndar með bókstöfunum A, B og C, eftir aldri þeirra. Yngri gerðirnar segja meðal annars frá staðamálum. Einnig hefur saga af biskupi verið til í fjórum latneskum gerðum. Þessi söguritun virðist hafa byrjað skömmu eftir að Íslendingar lýstu Þorlák helgan mann 1198, og hefur að minnsta kosti höfundur elstu sögunnar mátt hafa góða frásögn. En ekki er í þeirri gerð sagt frá deilumálum, sem vörðuðu föður Páls biskups Jónssonar, sem varð eftirmaður Þorláks og dó árið 1211. Þetta hefur verið talið benda til ritunar undir handarjaðri hans.
Elizabeth (New Jersey)
thumb|right|Elizabeth séð frá [[Staten Island.]] Elizabeth er borg í Unionsýslu, New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi er rúm 125 þúsund (2010) sem gerir hana að fjórðu stærstu borg fylkisins. Borgin er höfuðstaður sýslunnar.
Elizabeth var stofnuð árið 1664 af enskum landnemum og var nefnd í höfuðið á eiginkonu George Carteret lávarðar sem var einn af eigendum Karólínuumdæmisins.
Ástgeir
Ástgeir er íslenskt karlmannsnafn.
Natan
Natan er íslenskt karlmannsnafn.
Ásgarður (Þorgrímsstaðadal)
Ásgarður er fornt eyðibýli í Þorgrímsstaðadal í Vatnsnesfjalli í Vestur-Húnavatnssýslu. Þjóðsögur segja að Ásgarður hafi eitt sinn verið kirkjustaður og heil kirkjusókn hafi verið í dalnum en þeir bæir eru komnir í auðn.
Bæjarins er getið í landamerkjalýsingu á milli Tungu og Ásbjarnarstaða 21. nóvember 1485 og er þar sagt að Tjarnarkirkja eigi land fram að Seljagili á móti Ásgarði (sjá Íslenskt fornbréfasafn VI).
Loðvík 7. Frakkakonungur
thumb|right|Loðvík 7. vinnur krossfaraheit. Loðvík 7. (1120 – 18. september 1180), kallaður Loðvík ungi (franska (Louis le Jeune) var konungur Frakklands frá 1137 til dauðadags. Eins og forfeður hans átti hann í erjum við baldna lénsmenn sína en einnig hófst aldalöng barátta Frakka og Englendinga á valdatíma hans.
Uppvöxtur
Þegar hann var 17 ára sendi faðir hans hann til Bordeaux til að giftast Elinóru hertogaynju af Akvitaníu, sem þá hafði nýverið erft hertogadæmið eftir föður sinn. Fáeinum dögum eftir brúðkaupið dó Loðvík digri og ungu hjónin urðu konungur og drottning og ríktu jafnframt saman yfir Akvitaníu. Hjónaband þeirra var þó ekki gott því þau voru afar ólík, Elinóra lífsglöð og veraldlega sinnuð en Loðvík siðavandur og alvarlegur. Hann er þó sagður hafa elskað hana heitt.
Stríð við Teóbald 2.
Stríðið stóð frá 1142-1144. Loðvík hertók Champagne og lét brenna bæinn Vitry-le-François. Yfir þúsund manns fórust í eldinum og tók Loðvík það afar nærri sér, hvarf burt frá Champagne með lið sitt, samþykkti tilnefningu páfabiskupsins og setti Raoul og Petrónellu í ónáð. Til að bæta fyrir syndir sínar hét hann því á jóladag 1145 að fara í krossferð.
Krossferðin
thumb|left|Loðvík og Elinóra sigla heim úr krossferðinni. Hann hélt svo af stað í Aðra krossferðina í júní 1147 og fór Elinóra drottning með honum ásamt fylgdarliði. Þau héldu landleiðina til Sýrlands með viðkomu í Konstantínópel og komust til Antiokkíu 1148 eftir mikið harðræði - Loðvík hafði meðal annars sloppið naumlega þegar Tyrkir slátruðu hluta af her hans af því að hann var klæddur hversdagslegum kufli eins og pílagrímur en einkennisklæddir lífverðir hans voru strádrepnir. Hann var þó sagður hafa gengið vasklega fram sjálfur í bardaganum.
Í Antiokkíu réði Raymond af Poitiers, föðurbróðir Elinóru, ríkjum og fékk hún Loðvík til að leggja honum lið í bardögum við Aleppó-menn. Loðvík vildi þó umfram allt komast til Jerúsalem og tókst loks að komast þangað. Þar tók hann höndum saman við Konráð 3. Þýskalandskonung og Baldvin 3., konung Jerúsalem, og settust þeir um Damaskus. Það umsátur mistókst þó hrapallega og Loðvík ákvað að halda heim, þrátt fyrir andstöðu Elinóru, sem vildi leggja frænda sínum lið áfram. En Loðvík neitaði að verða við óskum hennar að þessu sinni og þau héldu heim sjóleiðina 1149; Raymond féll svo í bardaga þá um sumarið.
Skilnaður og seinni hjónabönd
thumb|right|Loðvík og Adela drottning fá langþráðan son frá Kristi. Samkomulag Loðvíks og Elinóru fór síversnandi og konungsríkið skorti erfingja - þau áttu tvær dætur en engan son. Elinóra vildi segja skilið við mann sinn og hann samþykkti það loksins. Þann 21. mars 1152 var hjónaband þeirra dæmt ógilt með páfaleyfi á þeiri forsendu að þau væru of skyld til að eigast, en þau voru bæði afkomendur Róberts 2. Frakkakonungs. Dætur þeirra tvær, María og Alix, skyldu þó teljast skilgetnar. Elinóra skyldi jafnframt fá hertogadæmið og aðrar eignir sínar aftur. Nokkrum vikum síðar giftist hún Hinrik 2. Englandskonungi og varð hann þar með hertogi Akvitaníu með henni.
Loðvík giftist Konstönsu, dóttur Alfons 7. Kastilíukonungs, árið 1154, en eignaðist ekki son með henni heldur, aðeins tvær dætur, Margréti og Alísu. Hinrik 2. Englandskonungur hafði augun opin fyrir þeim möguleika að Loðvík eignaðist ef til vill engan son og samdi því þegar árið 1160 um hjúskap Hinriks, elsta sonar síns, og Margrétar (þau voru þá fimm og tveggja ára), með það fyrir augum að tryggja sátt milli ríkjanna en einnig með það í huga að sonur þeirra gæti hugsanlega erft bæði ríkin.
Sá möguleiki hvarf þó fljótlega úr sögunni. Konstansa drottning dó af barnsförum 4. október sama ár og fimm vikum síðar gekk Loðvík að eiga Adelu af Champagne, dóttur Teóbalds fyrrum fjandmanns síns. Árið 1165 fæddist loks langþráður sonur, Filippus 2. Ágústus. Þau áttu líka dótturina Agnesi.
Efri ár Loðvíks
Þegar synir Hinriks 2. urðu baldnir og gerðu tíðar uppreisnir gegn föður sínum, studdi Loðvík þá og reyndi að notfæra sér deilurnar innan Plantagenetfjölskyldunnar til að auka eigin áhrif. Það tókst þó ekki sem skyldi, meðal annars vegna innbyrðis ósættis prinsanna. Á stjórnartíma hans töpuðust ýmis landsvæði og hann var vondur herstjóri en ýmislegt var hins vegar bætt í stjórnkerfi ríkisins og hann átti góð samskipti við kirkjuna á síðari hluta stjórnartíðar sinnar. Framfarir urðu í landbúnaði og verslun, fólki fjölgaði og menntun batnaði; meðal annars var Parísarháskóli stofnaður.
Árið 1179 var Filippus krýndur meðkonungur föður síns í Reims og var hann síðasti Frakklandskonungur sem krýndur var að forvera sínum lifandi. Loðvík gat þó ekki verið viðstaddur krýninguna þar sem hann var sjúkur og lamaður. Hann dó haustið 1180.
Sólarsteinn
Kenningar og tilvitnun
Sólarsteinar eru nefndir í fornritum, til dæmis í Rauðúlfs þætti, sem fylgir sumum gerðum Ólafs sögu helga. Þar segir:
Sólarsteinn fannst í skipinu Alderney, sem sökk árið 1592. Því hafa verið settar fram tilgátur um að slíkir steinar hafi verið notaðir samhliða áttavita.
Tenglar
Islandsspat
17. september
17. september er 260. dagur ársins (261. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 105 dagar eru eftir af árinu.
Birna (nafn)
Birna er íslenskt kvenmannsnafn.
Marína
Marína er íslenskt kvenmannsnafn.
Natanael
Natanael er íslenskt karlmannsnafn.
B14 (kæna)
B14 er fjórtán feta (4,3m) grunnrist tvímenningskæna hönnuð árið 1986 af ástralska siglingamanninum Julian Bethwaite sem smækkuð útgáfa af 18 feta tvímenningskænu. Hún er bæði með framsegl og laust bugspjót fyrir gennaker. B14 er einkum vinsæl í Bretlandi og Ástralíu.
Marínella
Marínella er íslenskt kvenmannsnafn.
Kołobrzeg
Kołobrzeg (Þýska Kolberg) er hafnarborg í Póllandi. Hún liggur við Eystrasalt nálægt Koszalin. Íbúafjöldi borgarinnar árið 2014 var 46.830 manns.
Vélbyssa
thumb|right|.303 [[Maxim-vélbyssa á þrífæti.]] Vélbyssa er alsjálfvirkt skotvopn sem ýmist er laust eða situr á festingu. Vélbyssa er venjulega hönnuð til að skjóta riffilskotum, venjulega með tíðni á bilinu 500-1200 skotum á mínútu, þó að slík skothríð geti sjaldnast varað samfleytt í eina mínútu án þessa að byssan ofhitni.
Eldri gerðir
Við upphaf 20. aldar komu einnig fram léttari loftkældar vélbyssur og á millistríðsárunum komu fram nýjar loftkældar vélbyssur sem voru mjög svipaðar nútíma vélbyssum, vógu oft 9-16kg, skutu riffilskotum á bilinu 7,5-8mm hlaupvídd og var auðvelt að flytja með fótgönguliði og fljótlegt að setja upp. Þar ber heldt að nefna bresku BREN vélbyssuna(sem var byggð á tékkneskri hönnun), hina þýsku og sérlega nútímalegu MG-34 (sem þróaðist í hina afar þekktu MG42 sem er enn í notkun lítð breytt), bandarísku Browning M1919 og rússnesku DP. Þessi vopn voru reynd til þrautar og útfrá þeirri reynslu voru línurnar lagðar fyrir nútíma vélbyssur.
Hlutverk
Nú á tímum er vélbyssum beitt á nokkuð svipaðan hátt og í síðari heimsstyrjöldinni. Skriðdrekar og aðrir stríðsvagnar hafa oft vélbyssu sér til varnar auk þess að hver eining fótgönguliðs hefur yfirleitt með sér eitthvað af vélbyssum til að halda aftur af hreyfingum óvina, ýmist með því að fella þá eða hræða frá aðgerðum með getunni til að drepa. Nú á tímum nota fótgönguliðar sífellt léttari vélbyssur vegna þess að þyngri vélbyssur eru oft til staðar á ökutækjum sem fylgja þeim og vegna þess hve borgarhernaður verður sífellt mikilvægari.
Tæknileg atriði
Nú nota vélbyssur oft gasþrýsting frá fyrra skoti þó að nokkur önnur kerfi séu algeng til að hlaða sig. Léttari gerðir hafa oft lítil magasín svipuð þeim sem herrifflar nota en oft eru notaðir stærri sívalningar eða skotfærabelti, sem eru geymd í áföstum kassa.
Þegar vélbyssur skjóta löngum skothrinum hitnar hlaupið þartil því marki er náð að það dregur úr nákvæmni og getur eyðilagt vélbyssuna. Þá er nauðsynlegt að skipta um hlaup til að halda áfram að skjóta. Flestar nútíma vélbyssur eru þannig gerðar að það sé fljótlegt og auðvelt en dæmi eru um að í síðari heimsstyrjöldinni hafi verið skotið nánast stöðugt af MG42 vélbyssum og skipt um hlaup með reglulegu millibili til að hámarka skothríðina, en það var sérlega auðvelt að skipta um hlaup á þeim. Auk þess eru hlaup í vélbyssum höfð heldur efnismeiri en í herrifflum til að þau geti tekið við meiri varma.
Flestar vélbyssur nota skotfæri sem einnig eru algeng í herrifflum, en þær hafa oft tilhneigingu til að nota eldri og þyngri gerðir, eins og til dæmis 7,62 mm NATO eftir að herrifflar fóru að nota léttari skot eins og 5,56 mm NATO eða 5,45 mm soviet því að mörgum þykir þörf á öflugum skotfærum í vélbyssum þó að margar gerðir noti nú léttari skotin.
Skrýðingardeilan
thumb|right|Trérista sem sýnir konung skrýða biskup embættistáknum sínum Skrýðingardeilan voru hörð átök milli kirkjunnar og konungsvaldsins í Evrópu á miðöldum. Á 11. og 12. öld börðust páfar gegn því að veraldleg yfirvöld skipuðu (skrýddu) háttsetta embættismenn kirkjunnar, svo sem biskupa og ábóta. Höfuðdeilan stóð milli páfa og keisara hins Heilaga rómverska ríkis og hófst árið 1075 en hliðstæðar deilur áttu sér stað víðsvegar um Evrópu. Deilan var leyst með sáttagerðinni í Worms árið 1122 þar sem vald páfa yfir skipan embættismanna kirkjunnar var staðfest. Lausn deilunnar styrkti páfann í sessi en veikti vald keisaranna í Þýskalandi og á Ítalíu.
Saga
Árið 1075 gaf Gregoríus 7. páfi út yfirlýsinguna Dictatus papae, safn laga þar sem vald páfa var skilgreint sem algilt og sjálfstætt og frá guði einum komið. Á kirkjuþingi í Lateranhöll 24. og 28. febrúar sama ár var því haldið fram að einungis páfi mætti skipa og setja af embættismenn kirkjunnar og flytja þá milli biskupsdæma. Hinrik 4. keisari virti þessi lög að vettugi og hélt áfram að skipa sína biskupa, meðal annars biskupinn í Mílanó, þrátt fyrir að páfi hefði áður skipað annan prest í það embætti. Árið 1076 bannfærði páfi því Hinrik og afturkallaði keisaratign hans.
Þýsku furstarnir tóku þessu sem kærkomnu tækifæri til að gera uppreisn gegn Hinriki. Hinrik neyddist því til að gera yfirbót gagnvart páfa. Hann klæddist skyrtu úr geitarull og gekk til Canossa berfættur á fund páfa. Páfi nam þá bannfæringuna úr gildi en þýsku furstarnir héldu uppreisninni áfram og kusu sér nýjan keisara, Rudolf von Rheinfelden, hertoga af Schwaben. Hinrik skipaði þá Klemens 3. andpáfa og árið 1081 náði hann Rudolf á sitt vald og drap hann. Sama ár réðist hann á Róm í þeim tilgangi að steypa Gregoríusi af stóli en páfi komst undan með aðstoð Normanna frá Suður-Ítalíu. Normannarnir rændu Róm og þegar íbúar borgarinnar risu gegn Gregoríusi neyddist hann til að flýja á náðir þeirra þar sem hann lést 25. maí 1085.
Þegar Hinrik lést árið 1106 tók sonur hans, Hinrik 5., við völdum. Hann hafði áður tekið undir sjónarmið páfa í deilunni. Hann hélt þó áfram að skipa eigin biskupa. Samningaviðræður við Paskalis 2. páfa fóru út um þúfur og árið 1110 réðist Hinrik inn í Ítalíu með stóran her. Þeir Paskalis gerðu samkomulag þar sem Hinrik afsalaði sér réttinum til að skipa biskupa en páfi lofaði á móti að krýna hann keisara alls kristindóms. Þegar keisarinn kom inn í Péturskirkjuna urðu uppþot og páfi neitaði að krýna hann. Hermenn Hinriks tóku páfa höndum og í látunum særðist Hinrik sjálfur. Róbert 1. af Capúa sendi Normannaher til að frelsa páfa en þeir voru stöðvaðir af Ptólemajosi 1. hertoga af Tusculum sem var hliðhollur keisaranum. Paskalis neyddist til að krýna keisarann og staðfesta rétt hans til að skipa biskupa.
Þýsku furstarnir héldu uppreisn sinni áfram og þegar keisarinn var farinn frá Róm lýsti kirkjuráð krýningu hans ógilda þar sem hún var fengin með valdi. Guy erkibiskup af Vienne gekk jafnvel svo langt að bannfæra keisarann og óskaði eftir staðfestingu páfa. Hinrik sneri nú aftur til Rómar og páfi neyddist til að flýja borgina. Hinrik skipaði þá Gregoríus 8. andpáfa. Hann sneri svo aftur til Þýskalands og tókst að berja uppreisnina niður. Í kjölfarið hófust samningaviðræður við Paskalis sem lyktaði með sáttagerðinni í Worms. Bannfæringu keisarans var þá aflétt og hann fékk áheyrnarfulltrúa við kjör biskupa.
1952
Árið 1952 (MCMLII í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Dáin
Kæfa
thumb|right|Þrjár tegundir af kæfu. Kæfa eða paté er réttur gerður úr blönduðu farsi af einhverju tagi sem oftast er bakað í formi við hægan hita í ofni eða vatnsbaði þannig að það binst saman og myndar mjúkan massa sem hægt er að bera fram í sneiðum eða smyrja á brauð. Ef farsið er gert úr kjöti eða lifur er spekki oft blandað saman við til að binda það saman, en í fisk- og grænmetiskæfur er gjarnan notað matarlím í sama tilgangi. Stundum er kæfan bökuð í deigi þannig að formið er klætt að innan með þunnu brauðdeigi sem myndar skorpu utan á kæfunni.
Ásþór
Ásþór er íslenskt karlmannsnafn.
Kalínja
Kalínja (Galibi) er karíbamál sem talað er af 10.000 manns í Brasilíu, Gvæjönu og Súrínam í Suður-Ameríku.
Birta (mannsnafn)
Birta er íslenskt kvenmannsnafn.
Rojava
Landafræði
Kúrdistan er lauslega skilgreint svæði í fjallahéröðum Tyrklands, Írans, Íraks og Sýrlands. Rætur kúrdísku þjóðarinnar má rekja til ólíkra þjóðflokka í fjallahéröðum norð-austur af Mesapótamíu á 7. öld sem lutu stjórn Býsansríkis og Persaveldis. Heimkynni Kúrda tilheyrðu Ottómanveldinu fyrir fyrri heimsstyrjöldina og að stríðinu loknu stóð til að gera ráð fyrir kúrdísku ríki í Mið-Austurlöndum. Í lokadrögum Versalasamninganna er Stór-Kúrdistan þó skipt milli fjögurra landa. Vesturhluti Kúrdistans lendir innan landamæra Sýrlands og dregur Rojava nafn sitt af kúrdíska orðinu fyrir vestur. Sýrlenskir Kúrdar eru í meirihluta víða í norðanverðu landinu og frá og með þriðja áratugi 20. aldar hafa þeir verið stærsta þjóðarbrot innan Sýrlands að frátöldum Aröbum. Fylkasambandið Rojava samanstendur af þrem sjálfstjórnarhéröðum í Norður og norð-vesturhluta Sýrlands. Jazira-hérað og Efrat-hérað mynda landfræðilega heild, Afrin-hérað liggur vestar í landinu og á ekki landamæri við hin fylki sambandsins. Landsvæðið sem fylkjasambandið fer með yfirráð yfir er þó nokkuð breytilegt sökum átaka á svæðinu.
Stofnun
Aðdraganda stofnunar fylkjasambandsins Rojava í Norður-Sýrlandi má rekja aftur til stofnunar stjórnmálaflokksins PYD, Lýðræðishreyfingu Sýrlands árið 2003, sem skipulagður var í kringum hugmyndir Abdullah Öcalan um lýðræðislega sjálfstjórn samfélaga. Árið 2011 var lýðræðishreyfingin TEV-DEM stofnuð og tóku hreyfingarnar tvær höndum saman við upphaf arabíska vorsins í Sýrlandi með það að markmiði að leggja grunn að sjálfstjórn Rojava-svæðisins. Framtak þessara hreyfinga hefur verið kallað Rojava-verkefnið. Árið 2012 tóku varnarsveitir Kúrda í Rojava, YPG og YPJ, völd yfir stærsta hluta landsvæðisins sem tilheyrir nú Rojava. Í kjölfar þess dró stjórnarher Assads sig í hlé á þessu tiltekna svæði sem færði PYD-flokknum aukið tækifæri til þess að leggja grunn að nýrri samfélagsskipan. Sama ár var ráðgjafaþing Vestur-Kúrdistan, MBRK, sett á laggirnar. Í mars 2016 hittust fulltrúar frá kantónunum þrem: Efrat, Jazira og Afrin til þess að tilkynna formlega um stofnun fylkjasambands undir þeim ákvæðum sem finna má í stofnskrá sambandsins.
Stjórnarskrá
Samkvæmt stjórnarskrá Rojava, samanstanda hin lýðræðislegu sjálfstjórnarfylki af þremur kantónum: Afrin-héraði, Jazirah-héraði og Kobane-héraði. Stjórnkerfið lýsir sér í tengslaneti sjálfstæðra eininga sem hafa fullt sjálfsforræði og ræða eigin mál á opnum íbúafundum, og skal kantónunum vera stjórnað út frá hugmyndum um valddreifingu, grasrótarlýðræði og fjölhyggju. Í stjórnarskránni er kveðið á um bandalag Kúrda, Araba, Assýrumanna, Kaldeumanna, Túrkmena, Armena og Tsjetsjena á landsvæðinu. Sambúð þeirra ólíku hópa sem svæðið byggja á að vera friðsamleg og tryggja rétt allra íbúa til þess að iðka menningu, trú og móðurmál sitt innan fylkjasambandsins. Fylkjasambandið miðar ekki að því að stofna ríki sem er að öllu aðskilið frá sýrlenska ríkinu, heldur sjálfstjórnarsvæði innan Sýrlands. Samkvæmt stofnskránni er hlutverk Rojava-verkefnisins einnig að beina Sýrlandi í átt frelsis og lýðræðis að stríðslokum. Hver kantóna innan sambandsins fer með nokkuð mikla sjálfstjórn og tekur stofnskrá Rojava afstöðu gegn miðstýringu í stjórnkerfinu og leggur frekar áherslu á grasrótarlýðræði þar sem vald er í höndum fólksins.
Lýðræðislegt Fylkjasamband
Abdullah Öcalan, stofnandi Kúrdíska verkamannaflokksins í Tyrklandi, er fremsti kenningasmiður hugmyndarinnar um lýðræðislegt fylkjasamband Kúrda. Samkvæmt Öcalan felst lýðræðisleg sjálfstjórn í því þegar almúginn skipuleggur sig í sjálfstæðar grasrótarhreyfingar sem byggja meðal annars á hugmyndum um láréttar samfélagslegar formgerðir, frekar en stigveldi. Lýðræðislegt fylkjasamband (enska: democratic confederalism) felst í því að þessar hreyfingar mynda tengslanet þvert á landsvæði í formi fylkjasambands sem starfar út frá grasrótarlýðræði og þeirri hugmynd að samfélög stjórni sér sjálf í umboði fólksins. Markmið Rojava-verkefnisins er að stofna fylkjasamband að fyrirmynd hugmynda Abdullah Öcalan, og er því ekki um eiginlegt þjóðríki að ræða. Þrátt fyrir að Kúrdar séu stærsti þjóðernishópurinn innan fylkjasambandsins sinnir stofnskrá Rojava því hlutverki að sporna gegn yfirráðum Kúrda á svæðinu, enda kveður hún á um jafnan rétt allra þjóðarbrota til þess að iðka sína trú, viðhalda móðurmáli sínu og menningu. Þannig er hugmyndin um lýðræðislegt bandalag sett fram sem andsvar við þjóðríkinu og er markmið þess að stofna til samfélags þar sem unnið er á flötum grunni og félagslegu stigveldi er hafnað.
Fulltrúaráð
Minnsta stjórnfarslega eining stjórnkerfisins í Rojava eru kommúnur sem samanstanda af 30-400+ heimilum í þorpi eða borg. Þessar kommúnur hittast á tveggja vikna fresti og kjósa íbúaráð sem fer í þeirra umboði með mál kommúnunnar á fundi fulltrúaráða hverfa og/eða þorpa (enska: People’s council). Þriðja stig stjórnskipunar Rojava eru kosnir fulltrúar úr fulltrúarráðunum sem mynda héraðsráð (enska: District people’s council), en þar sitja einnig fulltrúar stjórnmálaflokka og félagasamtaka. Að lokum sitja fulltrúar héraðsráðs allra héraða, auk fulltrúa TEV-DEM Í MBRK ráðinu, sem er umfangsmesta stjórnfarslega eining hverrar kantónu. Ráð hverrar kantónu hittist að lokum til þess að ræða þau mál sem koma öllum íbúum Rojava við. Þess má þó geta að ráðið í heild sinni hefur fá tækifæri til þess að koma saman sökum þeirra átaka sem koma í veg fyrir ferðafrelsi milli kantónanna þriggja. Á öllum stigum stjórnkerfisins í Rojava er sérstakt kvennaráð til þess að tryggja að áform stofnskrár Rojava um kynjajafnrétti sé framfylgt.
Átök
Frá stofnun fylkjasambandsins Rojava hefur það átt undir högg að sækja frá skæruliðasamtökunum Jabhat al-Nusra og Daesh. Auk þess hefur Erdogan, forseti Tyrklands, ítrekað hótað hernaðaríhlutun á landsvæðið, en það á landamæri við Tyrkland. Tyrknesk stjórnvöld óttast að YPG og YPJ, hersveitir Rojava nái að tengja saman allar kantónur fylkjasambandsins og leggja þar með undir sig meirihluta landamæra Tyrklands við Sýrland. Auk þess telur Tyrklandsstjórn sér stafa ógn af samstarfi PYG-flokksins í Rojava og Kúrdíska verkamannaflokksins, PKK, í Tyrklandi. Varnarsveitirnar YPG og YPJ hafa notið stuðnings bæði frá Bandaríkjunum og Rússlandi, meðal annars með loftárásum á sveitir Daesh á svæðinu.
Kalksvifþörungar
Kalksvifþörungar (fræðiheiti: Coccolithophores) eru einfrumuþörungar eða plöntusvif af ættkvíslinni Haptophyla. Þeir eru minni en skoruþörungar og kísilþörungar. Þeir eru alsettir örsmáum og fíngerðum plötum úr kalki. Kalksvifþörungar eru sjávarlífverur og er mikil mergð þeirra í ljóstillífunarbelti hafsins. Heimkynni kalksvifþörunga er úthafið. Ein tegund þeirra, Emiliania huxleyi, er algeng á norðlægum slóðum og finnst í miklu magni utan landgrunnsins sunnan við Ísland og allt til Bretlands. Talið er að sú tegund eigi mikinn hlut í varanlegri bindingu kalks og þar með einnig koltvísýrings í hafinu. Stundum er svo mikið af þessum þörungi í hafinu að það litast mjólkurhvítt. Þessi þörungur getur myndað rokgjarnt brennisteinssamband sem talið er að geti valdið niðurbroti á ósoni í lofthjúpi jarðar.
Rannsóknir á steingervingum kalksvifþörunga veita upplýsingar um hitastig og seltustig sjávar á mismunandi tímum.
Á Bíldudal er verksmiðja sem nýtir þessa þörunga og framleiðir skepnufóður. Kúabúið að Hóli í Önundarfirði hefur notað kalkið í fóður mjólkurkúna með þeirri niðurstöðu að mjólkin sem kýrnar framleiða sé fituríkari og próteinríkari en annars.
Nataníel
Nataníel er íslenskt karlmannsnafn.
Bláaskur
Bláaskur (fræðiheiti: Fraxinus quadrangulata ) er tegund af aski sem vex í miðhluta Bandaríkjanna. Var áður algengur en hefur á síðari árum fækkað mjög vegna sníkjudýrsins Agrilus planipennis. Innfæddir gerðu bláan lit úr innri berki tegundarinnar sem gaf henni nafnið.
Lýsing
Bláaskur er meðalstórt tré, um 10 til 25 m hátt. Börkurinn er grár, þykkur sprunginn með aldri. Smágreinar eru oft ferkantaðar. Vetrarbrum eru rauðbrún með mjúkri áferð. Blöðin eru gagnstæð og samsett með 5-11, oftast 7 smáblöðum. Blómin koma að vori, rétt á undan blöðunum, í gisinni blómskipan, þau eru lítt áberandi og án krónublaða, enda vindfrjóvguð. Hvert tré er einkynja, annað hvort karl eða kvenkyns. Fræin eru 2,5-5 cm löng með væng.
Finn (kæna)
thumb|right|Finn-kænur á siglingu. Finn er rúmlega fjórtán feta (4,5m) einmenningskæna hönnuð árið 1949 af sænska bátahönnuðinum Rickard Sarby fyrir sumarólympíuleikana 1952 í Helsinki. Kænan hefur verið ólympíubátur samfellt síðan þá.
Finn-kænan er með eitt segl en stóran seglaflöt (10m²) og því krefjandi viðfangs. Hún er hönnuð fyrir einn siglingamann sem vegur um 100 kíló. Kænan sjálf vegur 120 kíló.
Alessandro de' Medici
thumb|right|Alessandro de' Medici Alessandro de' Medici (22. júlí 1510 – 6. janúar 1537), kallaður il moro eða márinn, var fyrsti hertoginn af Flórens frá 1530 til dauðadags.
Hann fæddist í Flórens og var samþykktur sem óskilgetinn sonur Lorenzo di Piero de' Medici hertoga af Úrbínó þótt ýmsir telji að hann hafi í raun verið launsonur Giulio de' Medici sem síðar varð Klemens 7. páfi. Talið er að móðir hans hafi verið þeldökk vinnukona Medici-fjölskyldunnar. Vegna þess hve hann var dökkur yfirlitum var hann kallaður il moro. Þegar Karl 5. keisari rændi Róm árið 1527 gripu borgarbúar tækifærið og stofnuðu skammlíft lýðveldi. Medici-fjölskyldan flúði þá frá borginni. Klemens páfi samdi síðan um frið við keisarann og fékk hann til að koma Medici-fjölskyldunni aftur til valda í Flórens með hervaldi. Eftir umsátrið um Flórens, sem stóð frá október 1529 til ágúst 1530, náði fjölskyldan aftur völdum og Klemens gerði hinn nítján ára gamla Alessando að hertoga. Hann tók við völdum í borginni 5. júlí 1531.
Hann átti sér marga óvini og var sagður harðstjóri, en sagnfræðingar hafa lýst efasemdum um að sá dómur standist skoðun. Frændi hans, Ippolito de' Medici, var sendur af stjórnarandstöðunni til keisarans til að klaga undan stjórn hertogans en hann lést á leiðinni. Karl 5. studdi Alessandro gegn lýðveldissinnum. Hann hafði þegar árið 1527 lofað honum hönd dóttur sinnar, Margrétar af Parma og þau giftust árið 1536. Þau áttu engin börn en Alessandro átti tvö börn með ástkonu sinni, markgreifynjunni Taddea Malaspina: Giulio de' Medici og Giulia de' Medici.
Árið 1537 lokkaði fjarskyldur frændi hans, Lorenzino de' Medici, hann í gildru og myrti hann með aðstoð morðingjans Scoroncolo. Hann lýsti því yfir að hann hefði gert það í þágu lýðveldisins en engin uppreisn hófst og hann flúði til Feneyja þar sem hann var myrtur. Stuðningsmenn Medici-ættarinnar í borginni sáu til þess að Cosimo de' Medici, af annarri grein ættarinnar, var gerður að eftirmanni Alessandros.
Marísa
Marísa er íslenskt kvenmannsnafn.
Birtna
Birtna er íslenskt kvenmannsnafn.
Neisti
Neisti er íslenskt karlmannsnafn.
Alfreð Clausen og Konni
Alfreð Clausen og Konni er 78-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1954. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með Baldri Georgs Takács í gervi trébrúðunnar Konna. Kvartett Jan Morávek leikur undir. Í honum voru auk Jan, Gunnar Sveinsson, Eyþór Þorláksson og Pétur Urbancic. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló.
Baldur og Konni
Baldur Georgs Takács þýðandi, kennari, töframaður og búktalari hóf samstarf við brúðuna Konna árið 1945. Þeir skemmtu víða við góðar undirtektir, meðal annars í Tívolíinu í Vatnsmýrinni á árunum 1947-1960, á miðnæturskemmtunum Hljómplötunýjunga í Austurbæjarbíói, í Tívolí í Kaupmannahöfn og á Dyrehavsbakken. Einnig skemmtu þeir í sjónvarpi á upphafsárum þess og birtust eftirminnilega eftir langt hlé í kvikmyndinni Með allt á hreinu. Þeir félagar komu við sögu á fimm hljómplötum. Konni er varðveittur á Þjóðminjasafninu.
Alfreð og Konni í Austurbæjarbíói
300px|center| Alfreð Clausen og Konni á miðnæturskemmtun Hljómplötunýjunga í Austubæjarbíó 1954.
Vatnsbað
thumb|right|Súkkulaði brætt í vatnsbaði. Vatnsbað er í matargerð aðferð til að hita mat hægt og tempra hitastig svo að það fari ekki yfir tiltekinn hámarkshita, ýmist í potti eða ofni. Aðferðin gengur út á að nota tvöfalt ílát eða tvö ílát þar sem hið stærra inniheldur vökva (oftast vatn) og situr á eldavélarhellu eða ofngrind en minna ílátið inniheldur matinn og situr í því stærra. Með þessu móti verður maturinn aldrei heitari en sem nemur suðumarki vökvans í ytra ílátinu. Vökvinn eða gufan frá honum dreifir líka hitanum betur en hellan eða ofninn gerir og tryggir hægari og jafnari upphitun.
Þegar hitað er í vatnsbaði á eldavélarhellu má nota sérstaka, tvöfalda potta, pott sem hitaþolin skál er sett yfir (og snertir þá oft ekki vökvann svo að það er gufan frá því sem hitar innihald skálarinnar) eða jafnvel lítinn pott sem settur er ofan í annan stærri. Þegar eldað er í vatnsbaði í ofni er sjóðheitt vatn sett í ofnskúffu eða steikarfat og annað minna fat eða form sett þar ofan í.
Vatnsbað á eldavélarhellu er meðal annars notað til að þykkja sósur eins og béarnaise-sósu, þar sem suða myndi kekkja eða skilja sósuna, til að bræða súkkulaði, gera vanillusósu og fleira slíkt, og einnig til að halda ýmsum mat heitum. Vatnsbað í ofni er meðal annars notað til að baka crème brûlée og aðra eggjabúðinga, ýmis paté, ostakökur og fleira.
Leka
thumb|Leka thumb Leka er eyja í Leka sveitarfélag  í Þrændalögum í Noregi. Eyja er staðsett lengst í norðvestur af Þrændalög. Í Leka sveitarfélaginu eru 556 íbúar (2022). Sveitarfélagið hefur enga bæi, en á norðausturhluta eyjarinnar eru þorpin tvö Leknes og Husby auk ferjustöðvarinnar Skei. Saman mynda þetta bæjarmiðstöðina á Leka.
Leknes er staðsett 2 km inni í eyjunni og hér er að finna: Ráðhús, Leka skóli, sýslumannsembættið, Herlaughallen (menningarmiðstöð), matvöruverslun og banki.
Husby er staðsett 1,5 km vestur af Leknesi og hér má finna: Leka kirkja, heilsugæsla, verslunarmiðstöð, pósthús og stærsti byggingarreiturinn við Leka.
Skei er 1,5 km norðvestur af Husby og hér má finna: Ferjubryggja, gistihús og þorpssafn Leka. Bílferjutengingin Skei - Gutvík er eina tenging Leka við meginlandið. Frá Gutvik, meginlandsmegin, er strætótenging til Rørvik og Namsos. vinstri|thumb|Madsøy brúin 3 km suður af Huseby er þorpið Frøvik. Hér er Leka hraðbátahöfnin sem er með hraðbátatengingu við Rørvik og Namsos. Frá Frøvik er brú yfir til Madsøya, sem er önnur byggða eyjan í Leka sveitarfélaginu.
Ein frægasta sagan úr Leka er sagan af Ornerovet á Leka. Árið 1932 hvarf Svanhild, þriggja og hálfs árs, og fannst aftur við arnarhreiður uppi á syllu í klettinum, við bestu heilsu. Sagan er orðin bæði bók og kvikmynd.
Lekamøya er sérkennileg bergmyndun á Leka og er þekkt kennileiti. Myndunin lítur út eins og kona með stórt sjal yfir sér, á leið suður.
Leka var aflstöð við Namdalsströnd á síð járnöld og víkingaöld. Herlaugshaugurinn á Leku er í dag stærsti haugurinn sem vitað er um að fólk hafi grafið í. Miðað við frásagnir Snorra Sturlusonar er talið að haugurinn tilheyri Herlaugi konungi, sem sagðist hafa neitað að lúta Haraldi Hårfagre, og frekar leyft. sjálfur að vera grafinn lifandi ásamt þrælum sínum. Í seinni tíð hefur verið gerður leikur í kringum bunkann, Eit spel om kong Herlaug.
Ástmar
Ástmar er íslenskt karlmannsnafn.
Laugaskarð
Laugaskarð eða Laugahlið, stundum nefnt í fleirtölu Laugaskörð (grísku: Θερμοπυλαι (Þermopýlæ)) var til forna mjó landræma milli fjalls og sjávar í austurhluta Mið-Grikklands.
Þar varðist fámennt lið Grikkja, undir forystu hins spartverska Leonídasar, gegn miklum her Xerxesar Persakonungs til síðasta manns í orrustu sem nefnd hefur verið Orrustan við Laugaskarð árið 480 f.Kr. Þar sem þeir börðust var síðan reist súla með kvæði eftir Símonídes frá Keos og er þannig á grísku:
Þýtt þannig:
Og sem Helgi Hálfdanarson þýðir svo:
Og sem Stefán Steinsson þýðir þannig:
Neptúnus (mannsnafn)
Neptúnus er íslenskt karlmannsnafn.
Marít
Marít er íslenskt kvenmannsnafn.
Bíbí
Bíbí er íslenskt kvenmannsnafn.
1951
Árið 1951 (MCMLI í rómverskum tölum)
Atburðir
Fædd Dáin
Fædd
Mapójó
Mapójó (Wanai eða Mapayo) er karíbamál sem er útdautt.
1951
Atburðir
Dáin
Nikolai
Nikolai er íslenskt karlmannsnafn.
Skien
thumb|Miðborg Skien. Skien (norræna: Skiða) er borg og sveitarfélag í Þelamörk í suður-Noregi. Borgin er ein elsta borg landsins sem rekur uppruna sinn til miðalda og er höfuðstaður Þelamerkur. Samvaxna þéttbýlið Porsgrunn/Skien er 7. stærsta þéttbýlissvæði Noregs með meira en 100.000 manns en Skien sjálf er með um 55.000 íbúa (2018). Porsgrunn er samvaxin Skien. Meðal þekktustu íbúa Skien var leikskáldið Henrik Ibsen en safn og leikhús er tileinkað honum þar.
Geiteryggen heitir flugvöllur borgarinnar en hann sinni innanlandsflugi. Odds BK er knattspyrnulið Skien.
Jarteinabækur Þorláks helga
Jarteinabækur Þorláks helga geyma frásagnir af máttarverkum, sem svo voru álitin og þökkuð Guði fyrir árnaðarorð  Þorláks biskups Þórhallssonar. Þessar bækur urðu ekki færri en þrjár.
Síðar voru fleiri bækur ritaðar með jarteinum Þorláks. Í þeim er blandað saman frásögnum úr Skálholtsbiskupsdæmi, frá Norðurlandi og úr öðrum löndum. Þessar bækur þykja í mörgu sýna áhugaverðar þjóðlífsmyndir. Einna lengst að komin er frásögnin um væringja í  Miklagarði, sem voru hætt komnir í herkví en hlupu fram með orðunum: "Göngum nú fram þrekmannlega í trausti hins sæla Þorláks biskups og sigrumst snarplega eða deyjum allir drengilega." Þeir unnu fagran sigur á ofurefli heiðingja, og síðan var kirkja reist þar eystra og helguð Þorláki.
Álmur (ættkvísl)
Álmar (fræðiheiti: Ulmus) eru ættkvísl laufrjáa af álmsætt.
Eina álmtegundin sem hefur verið ræktuð á Íslandi hingað til er álmur (Ulmus glabra). Hérlendis hefur hún náð yfir 20 metra hæð en er oft í 12-13 m. hæð.
Undirættkvíslir álma
Byggt á Wiegrefe et al 1994.
Útdauðar álmtegundir
Ulmus eolaciniata var fluttur frá Ulmus til Rubus eolaciniata af Tanai og Wolfe in 1977.
Cognac-bandalagsstríðið
thumb|right|Karl 5. keisari Cognac-bandalagsstríðið var stríð milli ríkja Karls 5. keisara, einkum hins Heilaga rómverska ríkis og Spánar, og Cognac-bandalagsins sem í voru Frakkland, Páfaríkið, Lýðveldið Feneyjar, Lýðveldið Flórens, England og Hertogadæmið Mílanó. Stríðið stóð frá 1526 til 1530. Bandalagið var myndað að undirlagi Klemens 7. páfa í þeim tilgangi að hrekja Karl frá Ítalíu. Karl hafði unnið sigur á Frökkum í Fjögurra ára stríðinu og ógnaði nú valdi páfa.
Karl hélt með her sinn inn í Langbarðaland og lagði Mílanó brátt undir sig. Hann hélt svo til Rómar þar sem páfi kom litlum vörnum við og neyddist til að flýja borgina. Hinrik 8. Englandskonungur og Frans 1. Frakkakonungur gerðu þá með sér sáttmála um að snúa bökum saman gegn Karli. Franski herinn settist um Napólí en sjúkdómar urðu til þess að hann hörfaði þaðan. Andrea Doria, bandamaður Frans, snerist gegn honum og her hans beið ósigur í orrustunni um Landriano 21. júní 1529. Hann hóf því friðarsamninga við Karl. Friðarsamningarnir endurómuðu að stórum hluta skilyrði Madrídarsamningsins þremur árum áður. Frans lét Karli eftir héruðin Artois, Flandur og Tournai og þurfti að greiða tvær milljónir gullskúta í lausnargjald.
Nú voru því aðeins Feneyjar, Flórens og páfi eftir gegn Karli. Klemens og Karl sömdu frið í Bologna þar sem páfi lofaði að krýna Karl keisara gegn því að fá borgirnar Ravenna og Cervia sem Feneyjar neyddust til að láta af hendi, auk þeirra landsvæða sem lýðveldið átti í Apúlíu. Francesco 2. Sforza fékk völdin í Mílanó aftur gegn greiðslu 900.000 skúta. Eina andstaðan við Karl var nú í Flórens sem hann settist um haustið 1529. Þann 3. ágúst 1530 vann keisaraherinn sigur á her Flórens í orrustunni við Gavinana og tíu dögum síðar gafst borgin upp. Klemens gerði þá frænda sinn (sumir segja launson) og væntanlegan tengdason keisarans, Alessandro de' Medici, að hertoga.
Cindy Sampson
Cindy Sampson (fædd 27. maí 1978) er kanadísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Rumours og Supernatural.
Einkalíf
Sampson er fædd og uppalin í Halifax, Nova Scotia.Stundaði hún nám við Randolph Academy of the Performing Arts.
Sjónvarp
Í sjónvarpi þá hefur Cindy komið fram í þáttum á borð við Reaper, Supernatural og Rumours. Sampson sóttist upprunalega um hlutverk Belu Talbot í Supernatural en fékk ekki hlutverkið. Var henni síðan boðið hlutverk Lisa Braeden í staðinn.
Joshua Bassett
Joshua Taylor Bassett (f. 22. desember 2000) er bandarískur leikari og söngvari. Hann er þekktur fyrir aðalhlutverk sitt sem Ricky Bowen í High School Musical: The Musical: The Series.
Frá 2017 til 2018 kom Bassett fram í þáttahlutverkum í sjónvarpsþáttunum: Lethal Weapon, Game Shakers og Dirty John.
Lagrange-margfaldarar
right|thumb|300px|Mynd 1: Hvað þarf x og y að vera til að hámarka f(x,y) með tilliti til þvingunarinnar g(x,y)=c (sem er rauð). thumb|right|300px|Mynd 2: Útlína fyrstu myndarinnar þar sem rauða línan sýnir þvingunina g(x,y)=c. Bláu línurnar eru útlínur fallsins f(x,y) og lausnin er staðurinn þar sem rauða línan snertir bláa fallið.
Langrange-fallið (nefnt í höfuðið á Joseph Louis Lagrange) er aðferð í stærðfræðilegri bestun sem hjálpar til við að finna hágildi og lágildi falls sem er hátt þvingunum.
Svo mynd 1 til hægri sé tekin sem dæmi þá er takmarkið að
Þar sem c er fasti, þá komum við með nýja breytu (lambda: \lambda) sem kallast Lagrange-margfaldari og þá er Langrange-fallið skilgreint sem:
James F. Conant
Conant fæddist í Kyoto í Japan. Hann bjó í Japan og Kóreu til 14 ára aldurs. Þá flutti hann til Bandaríkjanna og stundai nám við Phillips Exeter Academy. Hann lauk B.A.-gráðu í heimspeki og vísindasögu frá Harvard-háskóla árið 1982 og doktorsgráðu í heimspeki frá Harvard-háskóla árið 1990. Hann kenndi heimspeki við Pittsburgh-háskóla frá 1991 til 1999 en tók þá við prófessorsstöðu í heimspeki við Háskólann í Chicago.
Frilla
Frilla (byrgiskona eða launkona) er hjákona eða ástkona kvænts manns. Orðið frilla var einnig fyrir siðaskipti haft um sambýliskonu kaþólsks prests. Frillur eru stundum einnig nefndar lagskonur eða tíðleikakonur, þó það séu almennari hugtök.
Að fornu var talsvert um það að höfðingjasynir tækju sér frillur áður en þeir giftust, og stundum héldu höfðingjar frillur eftir að þeir gengu í hjónaband (sbr: taka e-a frillutaki). Stundum gat frillulífið verið svipað óvígðri sambúð, það er að viðkomandi maður tók stúlkuna til sín af því að honum leist vel á hana, en hún var of ættsmá til að hann gæti kvænst henni. Þegar hann svo gekk í hjónaband með stúlku sem talin var álíka ættstór og hann, var frillunni vísað til foreldrahúsa eða henni fundinn hæfilegur maki. Hreint frillulífi var hins vegar þegar kvæntir menn héldu frillur, annað hvort á eigin heimili eða á nálægum bæjum. Frillubörn voru óskilgetin og höfðu minni rétt en skilgetin börn.
Í kaþólskri tíð máttu prestar ekki kvænast, sem reyndist mörgum erfitt. Þeir fóru því oft í kringum kirkjulögin og tóku sér frillur eða ráðskonur. Við upphaf sambúðar var þá stundum haldin veisla sem var eins og brúðkaupsveisla að öðru leyti en því að ekki var um neina kirkjulega athöfn að ræða.
Orðið „friðill“ er samsvarandi orð um karlmann, það er ástmaður giftrar konu. Orðin „friðill“ og „frilla“ (frið-la => frilla) fela það í sér að viðkomandi sé til að friða ástríðurnar.
Ástmundur
Ástmundur er íslenskt karlmannsnafn.
18. september
18. september er 261. dagur ársins (262. á hlaupári) samkvæmt gregoríska tímatalinu. 104 dagar eru eftir af árinu.
Hondúras
Hondúras er land í Mið-Ameríku með landamæri að Gvatemala í vestri, El Salvador í suðvestri, Níkaragva í suðaustri og strönd að Kyrrahafi (Fonseca-flóa) í suðri og Karíbahafi (Hondúrasflóa) í norðri. Landið var áður kallað Spænska Hondúras til aðgreiningar frá Breska Hondúras sem nú heitir Belís.
Hondúras er fjalllent með láglendisræmur við strendurnar. Á Moskítóströndinni við Karíbahaf er regnskógur. Hondúras er eitt þeirra landa heims þar sem líffræðileg fjölbreytni er hvað mest. Landið hefur orðið illa úti vegna fellibylja á borð við Fifi 1979 og Mitch 1998 sem lagði bananaræktunina í rúst. Um það bil helmingur vegakerfis landsins eyðilagðist í miklum flóðum árið 2008.
Íbúar Hondúras eru rúmlega átta milljónir. Flestir búa við miðbik landsins eða í suðvesturhlutanum. Hagvöxtur hefur verið þar með því mesta sem gerist í Rómönsku Ameríku en tæplega helmingur landsmanna býr samt við fátækt og atvinnuleysi er tæplega 30%. Landið er mjög skuldugt. Aðalatvinnugreinin er landbúnaður, einkum kaffiræktun sem stendur undir 22% af útflutningstekjum landsins.
Landfræði
Í norðri á Hondúras strönd að Karíbahafi og í suðri að Kyrrahafi við Fonseca-flóa. Landið er að mestu fjalllent með mjótt láglendi við strendurnar. Stór láglendisregnskógur, La Mosquitia, er í norðausturhlutanum og í norðvesturhlutanum er hinn þéttbýli Sula-dalur. Í La Mosquitia er Rio Plátano-verndarsvæðið sem er á heimsminjaskrá UNESCO. Þar er Coco-fljót sem myndar landamæri Hondúras og Níkaragva. Strandlengjan við La Mosquitia og norðurhluta Níkaragva nefnist Moskítóströndin, eftir Miskítum, frumbyggjum sem búa þar.
Undan norðurströndinni liggja eyjaklasarnir Islas de Bahia og Svanaeyjar. Misteriosa-banki og Rosario-banki norðan við Svanaeyjar liggja innan landhelgi Hondúras.
Íþróttir
Vinsælustu íþróttagreinarnar í Hondúras eru knattspyrna, körfuknattleikur, rúbbí, blak, hafnabolti og hjólreiðar. Knattspyrnulandsliðið hefur þrívegis komist í úrslitakeppni HM karla, það var árin 1982, 2010 og 2014. Liðið hefur enn ekki unnið leik á HM, en á Spáni árið 1982 gerði Hondúras afar óvænt jafntefli gegn gestgjöfunum.
Hondúras sendi fyrst íþróttafólk til keppni á Ólympíuleikunum á leikunum í Mexíkóborg 1968 og hefur tekið þátt í öllum leikum frá því í Los Angeles 1984. Fjórum sinnum hefur knattspyrnulið karla keppt á leikunum en annars hafa frjálsíþróttamenn og sundmenn verið fyrirferðarmestir. Íþróttafólk frá Hondúras hefur aldrei komist á verðlaunapall.
Tanzimat
thumb|right|Rósaherbergis-tilskipunin (Gülhane), ein af mikilvægustu stjórnartilskipunum Tanzimat-tímabilsins. Tanzimat („endurskipulagningin“) er tímabil í sögu Tyrkjaveldis (Ottómanveldis) sem stóð frá 1839 til 1876 og markaðist af endurskipulagningu hersins, réttarbótum og umbótum í menntamálum og stjórnarfari.
Markmiðið var að nútímavæða ríkið svo það gæti tekist betur á við uppgang Evrópuríkja út á við og þjóðernishreyfinga innan ríkisins. Til að ná þessum þessum markmiðum sáu ráðamenn ríkisins þörf fyrir umbætur og endurskipulagninu, sérstaklega í hermálum.
Undanfari
Á seinni hluta 18. aldar beið Tyrkjaveldi hnekki bæði þegar það fór halloka í stríði við Rússland frá 1768 til 1774 og við innrás Napóleons Bónaparte í Egyptaland árið 1798. Þegnum og ráðamönnum veldisins varð ljóst að þeim stafaði hætta af hernaðarlegum yfirburðum Evrópumanna. Til að sporna við þessari þróun hófu soldánarnir umbætur, sérstaklega í skipulagi hersins. Fyrstur til þess var Selím 3. (r. 1789-1807). Honum var umhugað að skapa her eftir franskri fyrirmynd sem ætti að koma í stað janitsara, sem höfðu þá verið kjarninn í herliði Ottómana í aldanna rás. Herlið þeirra samanstóð af þrælum sem höfðu verið barnungir teknir af kristnum fjölskyldum þeirra og aldir upp við Íslam og þjálfaðir í hermennsku. Á blómaskeiði Tyrkjaveldis voru þeir geigvænir andstæðingar en þegar hér er komið sögu höfðu þeir munað sinn fífil fegurri. Í stað þess að bera sigur af hólmi í orrustum beittu þeir sér fyrir því að koma í veg fyrir hernaðarumbætur. Þeir brugðust þess vegna ókvæða við viðleitni Selíms til að leysa þá af með nýja, franska herliðinu sínu og steyptu honum af stóli og réðu hann af dögum. Bróður hans, Makmúð 2. (r.1808-1839), tókst að ljúka ætlunarverki hans í júní 1826 þegar hann kom í veg fyrir áætlanir janitsararanna um valdarán með nýja herliðinu svo að þúsundir þeirra létu lífið. Makmúð og arftakar hans höfðu vegna þessa frjálsar hendur til að koma umbótum sínum í gegn.
Umbætur
Á fyrri hluta 19. aldar átti Tyrkjaveldi í vök að verjast vegna innbyrðis sundrungar sem bættist við íhlutunarsemi Evrópuríkjanna. Ottómanar voru í stríði við Múhameð Alí, sem stjórnaði Egyptalandi í umboði þeirra, og var aðeins sigraður með aðstoð Evrópuríkja. Hann hafði lagt undir sig Krít og Sýrland og Ottómanar áttu fullt í fangi með að koma aftur á yfirráðum sínum þar. Þeir misstu tök sín á Líbanon vegna trúardeilna, sem Evrópumenn áttu þátt í að kynda. Ofan á þetta lagðist óstöðugleiki vegna aðskilnaðarsinna meðal þjóðabrotanna í Balkanskaganum, sem vildu fylgja Serbíu og Grikklandi í að öðlast sjálfstæði frá soldánsveldinu.
Tanzimat-umbæturnar áttu m. a. að leysa þessi vandamál og auka samheldni allra Tyrkja. Umbótaskeiðið er almennt talið hefjast um 1839 með útgáfu Rósaherbergis-tilskipunarinnar. Árið 1856 var gefinn út Humayun-tilskipunin. Þessar tvær tilskipanir gjörbreyttu stöðu minnihlutahópa innan ríkisins. Bundinn var endir á millet-kerfið og hverjum þegn keisaraveldisins fenginn borgararéttur og þeim öllum gert jafnhátt undir höfði, óháð menningu, þjóðerni eða trú, a.m.k. í orði kveðnu. Jafnrétti var lofað öllum borgurum og kristnum var leyft að ganga í herinn eða gegna embætti. Ofan á þetta átti að stemma stigu við spillingu, standa vörð um eignarréttinn og endurskipuleggja menntakerfið og skattkerfið. Árið 1876 leið Tanzimat-tímabilið undir lok með gildistöku nýrrar stjórnarskrár sem átti að tryggja frelsi og jafnrétti allra borgara heimsveldisins. Stjórnarskráin skapaði líka fyrsta þing Tyrkjaveldis sem kom saman ári seinna. Þingið hafði ásett sér að halda áfram með umbæturnar en það hafði ekki erindi sem erfiði því sama ár leysti nýi soldáninn, Abdul Hamid 2., þingið upp og afnám stjórnarskrána.
Nikolas
Nikolas er íslenskt karlmannsnafn.
Maríuerla (nafn)
Maríuerla er íslenskt kvenmannsnafn.
Gallíska
Ásamt lepontísku og keltiberísku sem töluð var á Íberíuskaganum myndar gallíska meginlandskeltnesku ættina. Eðli tengslanna milla þeirra og eyjakeltnesku málanna er ekki vel þekkt þar sem fáar heimildir eru um þessi mál.
Gallíska vék fyrir latínu og ýmsum germönskum málum frá 5. öld.
Róbert Arnfinnsson
Róbert Arnfinnsson (f. 16. ágúst 1923 í Leipzig í Þýskalandi, d. 1. júlí 2013) var íslenskur leikari.
1027
Árið 1027 (MXXVII í rómverskum tölum)
Síkismi
Tvær meiginstoðir síkisma eru: Guru Granth Sahib er heilagur texti í augum Síka og álíta þeir hann vera ellefta og loka meistara (gúru) Guðs. Heimspeki síkisma einkennist af því að bæði andleg og veraldleg verkefni eru meðhöndluð með rökum.
Tíundi og síðast mannlegi gúrun, Guru Gobind Singh, skapaði khalsa-regluna, sem er bæði trúarleg og veraldleg regla. Öllum meðlimum í reglunni, sem eru flestir karlkyns síkar, er ætlað að ætíð bera á sér það sem er nefnt K-in fimm:
Gúrúar
Samkvæmt Indverskum trúarbrögðum er gúrú sá sem kennir eða leiðbeinir fólki um trúarbrögð, en í Síkisma eru gúrúar guðir og leiðtogar Síka. Í Síkisma eru tíu gúrúar ásamt hinum eilífa ellefta gúrú, Guru Granth Sahib, sem er heilög ritning Síka.
Guru Nanak Dev
Guru Nanak Dev var upphafsmaður Síkisma og fyrsti gúrú Síka. Hann var fæddur árið 1469 í þorpi sem kallast Talwandi sem er staðsett í þeim hluta Punjab sem nú tilheyrir Pakistan, hann lést árið 1539. Sem barn var Nanak bæði tillitsamur og gáfaður, hann safnaði oft saman vinum sínum undir tréi og söng með þeim til að tilbiðja Guð. Hann var einfaldur maður, vildi einfaldan mat og einföld föt, og hann elskaði og hjálpaði þeim fátæku. Þegar kom að námi var Nanak sendur til þorpsprestsins til að að læra Hindí og talnareikning, hann var fljótur að læra að lesa og skrifa. Eftir einhvern tíma við það að kenna Nanak sagði kennarinn við hann að hann væri orðinn kennarinn sinn, því hann hafði lært svo mikið af honum. Þá var Nanak sendur til kennara sem var Múslimi, þar lærði hann persnesku, hana lærði hann einnig á stuttum tíma og þegar Nanak fór að tala um Guð þá varð kennarinn undrandi og beygði sig fyrir honum. Nanak ferðaðist mikið um ævi sína og fór hann í fjögur umfangsmikil ferðalög (Udasis) þar sem hann ferðaðist um stóran hluta Indlandsskagans ásamt því að ferðast til Ceylon, Tíbet, Mekka, Baghdad, Íran, Afghanistan og til margra annarra staða. Guru Nanak Dev kenndi að það er aðeins einn guð, hann er frjáls úr fjötrum fæðingar og dauða, hann er alls staðar og hann er almáttugur. Það ætti alltaf að muna eftir Guð, það ætti ekki að lítillækka hann með því að búa til myndir af honum og tilbiðja þær. Markmið lífsins er að vera einn með Guði og til að ná þessu markmiði þarf að losa sig við egóið.