cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bólivíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Saga
Bólivía var í hópi þeirra Suður-Ameríkuþjóða sem mættu til leiks á fyrstu heimsmeistarakeppninni sem haldin var í Úrúgvæ árið 1930. Bólivíska liðið markaði ekki djúp spor í keppninni, tapaði báðum sínum leikjum 4:0 gegn Brasilíu og Júgóslavíu. Leikurinn við Júgóslavíu reyndist síðasti leikurinn við evrópska mótherja til ársins 1972. Leikmenn Bólivíska liðsins vöktu nokkra athygli fyrir að mæta til leiks í treyjum með stórum bókstöfum á brjóstinu og stilltu sér upp þannig að þeir mynduðu slagorðið Viva Uruguay (Lifi Úrúgvæ).
Synt með stóru fiskunum
thumb|right|Bólivía á Copa America 1945.Frá 1945 til 1953 tók Bólivía þátt í Copa America í hvert einasta skipti, sex sinnum í allt. Í fimm þessara skipta endaði liðið í neðsta en næst neðsta sæti en árið 1949 í Brasilíu vann liðið fjóra af sjö leikjum sínum og hafnaði í fjórða sæti af átta keppnisliðum. 10:1 tap fyrir gestgjöfunum dró þó nokkuð úr ánægjunni með frammistöðuna og hefur liðið enn í dag ekki tapað með meiri mun.
Bólivía mætti aftur til Brasilíu árið eftir til að keppa á HM 1950. Frakkar drógu lið sitt úr keppni á síðustu stundu og enduðu Úrúgvæ og Bólivía ein saman í riðli sem lauk með 8:0 sigri heimsmeistaraefnanna.
Eftir Suður-Ameríkukeppnina 1953 tók við tímabil þar sem Bólivía tók afar stopult þátt í alþjóðakeppnum. Í fimm næstu keppnum tók liðið aðeins þátt einu sinni, árið 1959 og endaði þá á botninum. Þátttökutilkynning Bólivíu fyrir forkeppni HM 1954 var ekki tekin gild og þrátt fyrir góðan sigur á heimavelli gegn Argentínu í forkeppni HM 1958 reyndust Argentínumennirnir þeim ofjarlar. Fjórum árum síðar veittu Bólivíumenn liði Úrúgvæ harða keppni um að komast á HM í Síle.
Álfumeistarar
Eftir að hafa rekið lestina í hverri Suður-Ameríkukeppninni á fætur annarri - oftar en ekki án þess að vinna leik - tókst Bólivíumönnum á blómstra í keppninni 1963, þeirri fyrstu sem fram fór á heimavelli þeirra. Sú staðsetning vakti ekki sérstaka kátínu annarra liða, enda erfitt að leika í þunna loftinu uppi í fjöllunum í Bólivíu. Úrúgvæ neitaði að keppa vegna staðarvalsins og Síle var ekki boðið til leiks vegna landamæradeilna ríkjanna tveggja. Sjö lið kepptu í einni deild þar sem bólivíska liðið vann fimm af sex leikjum og gerði eitt jafntefli. Sigurinn í mótinu var tryggður með 5:4 sigri á Brasilíu í Cochabamba. Sigurmarkið skoraði Máximo Alcócer sem varð einnig markahæstur heimamanna í keppninni.
Sigurinn 1963 var þó frávik á þessum árum. Eftir að Copa America færðist aftur niður á láglendið urðu úrslit Bólivíu lakari á nýjan leik. Í forkeppni HM 1970 fór Bólivía vel af stað og endaði ofar í riðlinum en Argentína, en spútniklið Perú tók toppsætið og farseðilinn til Mexíkó. Fyrir HM í Argentínu 1978 komst Bólivía í þriggja liða úrslit um tvö sæti heimsálfunnar eftir að hafa unnið forriðil sinn, en fékk þar ljóta skelli gegn Brasilíu og Perú, 8:0 og 5:0. Það þýddi að Bólivíu beið umspilseinvígi gegn Ungverjum en því mátti heita lokið strax eftir fyrri viðureignina sem tapaðist 6:0.
Gullöld á tíunda áratugnum
thumb|left|Riðill Bólivíu á HM 1994 á rúmensku frímerki.Eftir rýra uppskeru um langt árabil mátti sjá talsverð batamerki á lik bólivíska landsliðsins í forkeppni HM 1990. Bólivía vann þrjá fyrstu leiki sína en tapaði fyrir Úrúgvæ í þeim fjórða og síðasta og sat eftir á markatölu. Fjórum árum síðar mætti liðið reynslunni ríkara til leiks og vann fimm fyrstu leiki sína, þar á meðal 7:0 og 7:1 gegn Venesúela. Þessi góða byrjun gerði það að verkum að liðið komst upp með að fá bara eitt stig í lokaleikjunum þremur, þar á meðal að steinliggja fyrir Brasilíu, 6:0. Bólivía var komið á HM í Bandaríkjunum 1994 í fyrsta sinn í 44 ár.
Í undirbúningi fyrir úrslitakeppnina mætti bólivíska liðið á Laugardalsvöll þar sem það mætti Íslandi í fyrsta landsleik þjóðanna. Þorvaldur Örlygsson skoraði eina mark leiksins.
Það kom í hlut Bólivíu að leika opnunarleik keppninnar á móti ríkjandi heimsmeisturum Þjóðverja. Leikurinn var bragðdaufur og mark frá Jürgen Klinsmann skildi liðin að. Bólivía og Suður-Kórea gerðu svo markalaust jafntefli, sem reyndist bræðrabylta þrátt fyrir að vera fyrsta stigið í HM-sögu Bólivíu. Í lokaleiknum skoraði Bólivía svo sitt fyrsta (og enn sem komið er eina) HM-mark þegar Erwin Sánchez minnkaði muninn í 3:1 tapi gegn Spánverjum.
Árið 1995 komst Bólivía upp úr riðlakeppninni á Copa America í fyrsta sinn frá meistaratitlinum 1963 en féll úr leik í fjórðungsúrslitum. Enn betur tókst til 1997 þegar keppnin var í annað sinn haldin í Bólivíu. Heimamenn unnu sinn forriðil á fullu húsi stiga og með markatöluna 4:0 í þremur leikjum. Í fjórðungsúrslitum og undanúrslitum slógu Bólivíumenn út bæði Kólumbíu og Mexíkó. Heimsmeistarar Brasilíu voru hins vegar illviðráðanlegir í úrslitum. Erwin Sánchez jafnaði metin í lok fyrri hálfleiks en tvö brasilísk mörk undir lokin tryggðu 3:1 sigur þeirra. Silfurverðlaunin fleyttu Bólivíu upp í 18. sæti heimslista FIFA sem er þeirra hæsta staða fyrr og síðar.
Ládeyða
Ekki tókst að fylgja eftir góðum árangri tíunda áratugarins á nýrri öld. Í þeim níu Copa America-keppnum sem haldnar hafa verið frá silfurverðlaununum 1997 (árin 1999-2021) hefur Bólivía alltaf fallið úr leik í riðlakeppninni utan einu sinni þegar liðið komst í fjórðungsúrslit 2015. Frá og með forkeppni HM 1998 hafa lið Suður-Ameríku keppt í einni deild í stað fleiri riðla. Upp frá því hefur Bólivía aldrei farið nálægt því að komast í úrslitakeppnina og oftast hafnað í neðsta eða næstneðsta sæti. Liðið þykir þó alltaf erfitt heim að sækja og kvíðir andstæðinga oft fyrir ferðalaginu upp í fjöllin.
Sléttbakur
Sléttbakur (fræðiheiti: Eubalaena glacialis einnig Balaena glacialis), einnig nefndur Íslandssléttbakur og hafurketti, er stór skíðishvalur og er ein af þremur tegundum í ættkvíslinni Eubalaena, en þar af er ein á suðurhveli og tvær á norðurhveli (í Norður-Atlantshafi og Kyrrahafi). Auk þeirra er einungis norðhvalur í ætt sléttbaka (Balaenidae).
Lýsing
Sléttbakurinn er að mestu svartur á lit en hefur stundum óreglulega hvíta bletti á kviðnum. Þar að auki hafa sléttbakar næstum alltaf hvíta eða gulleita hrúðurbletti á yfirborði haussins.
Sléttbakar hafa stærstu eistu í dýraríkinu og vega þau samtals um eða yfir eitt tonn.
Kýrnar eru heldur stærri en tarfarnir, allt að 17 metra á lengd og upp undir 90 tonn á þyngd.
Útbreiðsla og hegðun
Á öldum áður var útbreiðslusvæði sléttbaks frá Flórída að norðvesturströnd Afríku í suðri og frá Nýfundnalandi, Grænlandi og Íslandi að Norður-Noregi í norðri. Nú er hvalinn aðallega að finna við austurströnd Norður-Ameríku. Að sumarlagi heldur hann sig á norðlægum slóðum við fæðuöflun en að vetrarlagi á suðurhluta útbreiðslusvæðisins til að ala kálfa og makast.
Lítið er vitað um fæðuval sléttbaks en sennilega étur hann nánast eingöngu svifkrabbadýr. Hann veiðir með svo kallaðri sundsíun sem felst i því að synda með opinn kjaft svo að sjórinn rennur stöðugt inn að framan og síast út í gegnum skíðin til hliðanna.
Veiðar og fjöldi
Á 11. öld hófu Baskar veiðar á sléttbak og var það upphaf atvinnuveiða á hval. Það var aðallega lýsi sem var eftirsótt sem feitmeti og nýtt í smurningu, kerti og sápu. Seinna voru skíðin líka notuð í krínólínur. Eftir því sem hvölum fækkaði í nágrenninu færðu Baskar sig á fjarlægari mið, meðal annars við Ísland á 16. og 17. öld (frá þeim tíma eru til þrjú basknesk-íslensk orðasöfn). Frá 17. og fram á 19. öld bættust Hollendingar, Danir, Frakkar og Bandaríkjamenn í hóp hvalveiðiþjóða. Við lok 19. aldar voru sárafáir sléttbakar eftir.
Stofninn hefur verið alfriðaður frá 1935 en lítil merki eru um að stofninn sé í vexti. Meginhluti stofnsins sem heldur sig við Norður-Ameríku var um 300 til 450 dýr og í austurhluta Atlantshafsins aðeins nokkrir tugir. Árið 2017 fæddust engir kálfar á fengitíðinni og stofninn talin vera aðeins 430 dýr og þar af aðeins um 100 frjóar kýr. Fleiri sléttbakar drápust það ár síðan farið var að fylgjast náið með stofninum á níunda áratug 20. aldar. 80 prósent allra dauðra sléttbaka sem drepist hafa ótímabærum dauða undanfarin ár er vegna þess að þeir hafa flækst í fiski- og veiðarfæralínum.
Hólmfríður Indriðadóttir
Ásamt systur sinni Sigurlaugu orti Hólmfríður Rímur af Þorsteini bæjarmagni og Ármannsrímur. Ein orti hún Rímur af Mirsa-Vitran og þær hafa verið prentaðar.
Hólmfríður var amma Sigurjóns Friðjónssonar.
2004
Árið 2004 (MMIV í rómverskum tölum) var 4. ár 21. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.
Janúar
thumb|right|Fyrsta litmyndin í hárri upplausn tekin á annarri plánetu, frá Spirit.
Febrúar
thumb|right|Mark Zuckerberg, stofnandi Facebook, í herbergi sínu í Harvard árið 2005.
Mars
thumb|right|Loftmynd af slysstað í Äänekoski í Finnlandi.
Apríl
thumb|right|Ein af myndunum frá Abu Ghraib sem birtust í fjölmiðlum.
Júní
thumb|right|Venus ber við sólu.
Júlí
thumb|right|Brúin Stari Most opnuð að nýju.
Ágúst
thumb|right|Opnunarhátíð Sumarólympíuleikanna 2004.
September
thumb|right|Sjósetning Havhingsten fra Glendalough.
Október
thumb|right|Flugmaðurinn [[Brian Binnie segir frá vel heppnuðu flugi SpaceShipOne. Á bak við hann standa meðal annarra Richard Branson og Paul Allen.]]
Nóvember
thumb|right|Appelsínugula byltingin í Úkraínu.
Desember
thumb|right|Flóðbylgjan í Indlandshafi ríður yfir strönd á Taílandi.
Ólafur Þór Gunnarsson
Ólafur Þór Gunnarsson (f. 17. júlí 1963) er íslenskur læknir og stjórnmálamaður. Ólafur var kjörinn fyrst á þing fyrir Vinstri hreyfinguna - grænt framboð í Alþingiskosningum 2013. Áður hafði Ólafur verið varaþingmaður; 2009-2013.
1281
thumb|right|Herleiðangur [[Mongólaveldið|Mongóla til Japan.]] Árið 1281 (MCCLXXXI í rómverskum tölum)
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Dáin
Almazán
Almazán er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru tæp 6.000.
Spaði
Spaði getur átt við:
Maríulykilsætt
Maríulykilsætt (fræðiheiti: Primulaceae) er ætt jurtkennda, blómstrandi plantna, með um 24 ættkvíslir. Flestar tegundir Primulaceae eru fjölærar, þó sumar tegundir, svo sem Nónjurt, eru einærar.
Ættkvíslir taldar til Myrsinaceae
Þessar ættkvíslir, vanalega taldar til Primulaceae, ættu samkvæmt Källersjö et al.(auk annarra)  (2000), teljast til Myrsinaceae:
Í APG III kerfinu, eru Myrsinaceae ekki til, en ættkvíslirnar í Primulaceae, sem er í því kerfi mjög víðfeðm.
Tilvísanir
Källersjö, M., G. Bergqvist & A. A. Anderberg. 2000. Generic realignment in primuloid families of the Ericales s. l.: a phylogenetic analysis based on DNA sequences from three chloroplast genes and morphology. ''Amer. J. Bot''. 87: 1325–1341.
Blok P
thumb|220px|Suðurhlíð Blok P
Blok P var stærsta íbúðablokkin í Nuuk og sú stærsta á Grænlandi. Í blokkinni voru um 320 íbúðir og talið var að um 1% íbúafjölda alls Grænlands hefði búið í henni. Húsið var rifið þann 19. október 2012.
Saga
Blokkin var byggð á árunum 1956–1966 og var afleiðing stefnu danska þingsins frá árinu 1953 um að nútímavæða og þétta grænlenskar innviðir. Markmið uppbyggingarinnar var það að hvetja fólk til að flytja úr strandþorpum sem voru talin „óarðbær, óheilbrigð og ónútímaleg“.
Þegar blokkin var byggð var hún stærsta bygging í öllu konungsríkinu Danmörku. Stærð og skipulag íbúðanna hentaði ekki lífstíl Inuíta, en þröngar dyr gerðu það að verkum að þeim reyndist erfitt eða jafnvel ómögulegt að komast inn í og út úr húsinu í þykkum vetrarfatnaði og evrópsku fataskáparnir voru of litlir fyrir geymslu veiðifæra. Þar af leiðandi voru þau geymd á svölunum, sem lokaði fyrir neyðarútganga og skapaði öryggishættu. Á fyrstu áranum voru mikil vandræði með storknað blóð sem stíflaði ræsin, því fiskimenn notuðu baðkörin sín til að skera upp veiðina sína.
Húsið var einungis fimm hæða en var 64 íbúð að lengd, eða um 200 metrar, og klauf það Nuuk í austurvesturátt. Íbúum Nuuk þótti ekki vænt um blokkina, en hún var sýnd ferðamönnum og lýst sem „svo niðurdrepandi að hún er næstum því sjálf ferðamannastaður“.
Nýlegar áætlanir
Ekki er til endanlegt skipulag á svæðinu þar sem Blok P stóð, en frá og með árinu 2013 hefur sveitarfélagið unnið að verkefninu „Nuuk Playground“ til að svara þörfum samfélagsins.
Heimastjórn Grænlands ráðgerði árið 2010, í samvinnu við borgarráð Nuuk, áætlun sína um að rífa og hreinsa húsið. Núverandi íbúum í húsinu hefur verið boðið húsnæði í Qinngorput. Sem stendur er verið að taka húsið í sundur í fjórum eða fimm áföngum, en þessi vinna hófst árið 2011 og áætlað er að henni ljúki árið 2015.
Fáninn
Norðurhlið blokkarinnar var skreytt með stærsta grænlenska fána sögunnar. Fáninn var saumaður úr gömlum flíkum af grænlenskum listamanni, með aðstoð skólabarna.
Gaddjökull
Gaddjökull er jökull, sem ekki bráðnar af á sumrin, eða þar sem hiti helst ávallt neðan frostmarks vatns. Hiti þíðjökuls er við frostmark vatns.
Sænsk króna
Sænsk króna (sænska: svensk krona, fleirtala: kronor) er gjaldmiðill Svíþjóðar. Ein sænsk króna skiptist í 100 aura (öre) en allar auramyntir voru teknar úr notkun 30. september 2010. Krónan hefur verið gjaldmiðill Svíþjóðar síðan árið 1873 þegar hún leysti ríkisdalinn af hólmi.
Katmai-þjóðgarðurinn og verndarsvæði
thumb|Lega þjóðgarðsins. thumb|Nákvæmara kort. thumb|Gígur Katmaifjalls. thumb|Valley of Ten Thousand Smokes. thumb|Grábjörn við að grípa sér máltíð. Katmai-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (enska:Katmai National Park and Preserve) er þjóðgarður í suður-Alaska í Bandaríkjunum. Stærð hans er 16.564 ferkílómetrar eða svipað að stærð og Wales. Þjóðgarðurinn er á Alaska-skaga vestur af Kodíakeyju. Þjóðgarðurinn var fyrst svokallað national monument en núverandi þjóðgarður var stofnaður árið 1980. Nafn hans kemur frá Mount Katmai sem er virk eldkeila en 18 eldfjöll eru í þjóðgarðinum, þar af 7 virk. Þekkt svæði í Katmai þjóðgarði er Valley of Ten Thousand Smokes sem er dalur sem varð fyrir gusthlaupi eldgoss í eldfjallinu Novarupta árið 1912 og markast af því. Brúnbjörn er fjölmennur á svæðinu og er fjöldinn yfir 2200. Dýralíf ber annars nokkurn keim af svæðum annars staðar í fylkinu.
Árið 1989 olli Exxon Valdez-olíulekinn umhverfisspjöllum á strandlengju þjóðgarðsins og yfir 8000 fuglar dóu vegna olíubrákar.
Bárujárn
thumb|250px|Bárujárnsþak í [[Reykjavík.]] Bárujárn er plötujárn sem er aðallega notað á þök og skemmur, en hefur einnig verið notað á Íslandi til að klæða hús. Bárujárn er fest með þaksaumi í hábárur járnsins.
Saga bárujárns á Íslandi
Fyrsta bárujárnið var flutt hingað til lands einhvern tímann á árunum 1870-1880. Það var Slimmons-verslunin sem flutti það inn, og í upphafi var það bæði þykkt og þungt og plöturnar um 3 metrar á lengd. Voru þá mikil vandkvæði á því að sníða það eins og þurfti.
Menn þóttust hafa himin höndum tekið þar sem bárujárnið var komið, og breiddist það út um allt land á fáum árum. Kostir þess voru augljósir, en „gallarnir“ komu í ljós síðar. Ekki var laust við að það vefðist fyrir mönnum, hvernig skyldi negla það á þökin. Þannig var um hús á Sauðarkróki sem byggt var 1894. Þar var neglt í lágbárurnar á járninu svo að þakið hriplak, þangað til plötunum var snúið við og þær festar í hábáru. Í upphafi reyndu jafnvel sumir að tyrfa yfir bárujárnsþök til hlýinda.
Þingholtsstræti 29
thumb|right|Þingholtsstræti 29. Þingholtsstræti 29 er hús notað af Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Húsið er norskt timburhús í sveitserstíl sem var reist árið 1899 og er nú friðað.
Saga
Í lok 19. aldar keyptu nafnarnir Jón Magnússon, landritari, og Jón Jensson, háyfirdómari (sem síðar varð tengdafaðir Sigurðar Nordals) sér lóðir hlið við hlið í Þingholtsstræti. Á árunum 1898 og 1899 reistu þeir sér hús yfir fjölskyldur sínar, Þingholtsstræti númer 27 og 29. Þingholtsstræti 27 skemmdist í bruna árið 1975 og var flutt yfir götuna á lóð nr. 28 tveimur árum síðar. Húsið númer 29 stendur enn á sínum stað.
Í húsinu við Þingholtsstræti 29 bjó Jón Magnússon ásamt konu sinni, Þóru Jónsdóttur listakonu og kjördóttur þeirra til ársins 1912 þegar þau fluttu í veglegt hús að Hverfisgötu 21 sem Jón hafði látið reisa.
Menntamálaráðuneytið festi kaup á húsinu árið 1987 til að nota það sem aðsetur fyrir Stofnun Sigurðar Nordals. Stofnunin var þar frá því hún hóf starfsemi 1. janúar 1988 en hún varð síðar hluti af sameinaðri Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum árið 2006. Á efri hæð er íbúð sem erlendir fræðimenn, er koma til Íslands til að sinna rannsóknum, geta fengið afnot af. Húsinu hefur verið viðhaldið eins og kostur er. Árið áður en stofnunin hóf starfsemi sína, 1987, unnu Hörður Ágústsson, listmálari og Leifur Blumenstein, byggingafræðingur álitsgerð um húsið. Í henni er fróðleg samantekt um byggingarsögulegt samhengi hússins, í hvaða ástandi það var á þeim tíma og drög að verkáætlun. Húsið er nú friðlýst.
Byggingarstíll
Húsið við Þingholtsstræti 29 er með timburklæðningu og dæmigerðu norsku tréskrauti. Það er klætt lóðréttri klæðningu á rishæð og porti en láréttri á jarðhæð. Húsið er eitt af þeim fyrstu sem flutt voru hingað tilhöggvin frá Noregi og er líklega svokallað norskt „katalóghús“. „Í einni heimild segir þó að Johan Klev frá Mandal hafi reist húsið. Sé það rétt er þetta dæmi um það að handverkshefðin hélt velli eftir að iðnvædd framleiðsla á katalóghúsum var tekin upp.“ (Birgit Abrecht. 2000, bls. 62)
Aðeins tvö hús í Reykjavík eru nú talin algerlega úr tilsniðnu, innfluttu efni en það eru húsið við Þingholtsstræti 29 sem er í sveitserstíl og Höfði í jugendstíl. „Bæði eru frá fyrirtækinu Strömmen í Noregi.“ (Birgit Abrecht. 2000, bls. 62).
Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu
Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Haítí í knattspyrnu og er stjórnað af knattspyrnusambandi landsins. Haítí komst á sitt fyrsta og eina heimsmeistaramót í Vestur-Þýskalandi 1974.
Durham
thumb|250px|Dómkirkjan og kastalinn í Durham. Durham (borið fram, á staðnum ) er borg í Norðaustur-Englandi. Hún liggur í Durham-sýslu sem er líka borgarstjórnarsvæðið. Durham er höfuðborg sýslunnar. Hún liggur 21 km sunnan við Sunderland. Áin Wear rennur gegnum Durham og myndar stóra árbugðu sem skiptir borginni. Það er stór viktoríönsk járnbrauturbrú sem sést á leið inn í borgina. Heitið Durham er upprunnið úr fornensku orði dun, sem þýðir „hóll“ og fornnorrænu orði holme sem þýðir „eyja“. Íbúarnir voru um 42.939 manns árið 2001.
Sönnunargögn benda til þess að svæðið hafi verið byggt á frá árinu 2000 f.Kr. Munkar stofnuðu nútímaborgina um árið 995 e.Kr. Iðnbyltingin hafði ekki mikil áhrif á borgina en hún var samt vel þekkt fyrir teppaframleiðslu og vefnað.
Barnsley
thumb|Ráðhús Barnsley. Barnsley er bær í South Yorkshire, Englandi, á milli Leeds og Sheffield. Í manntali árið 2011 voru þar um 91.000 íbúar. Barnsley er fyrrum vefnaðar- og kolabær.
Tjarnalaukur
Tjarnalaukur (fræðiheiti: Littorella uniflora) er vatnajurt sem vex í grunnum vötnum eða tjörnum. Hann myndar um 12 sm löng blöð og 15 sm langar renglur.
Á Íslandi er tjarnalaukur fremur útbreiddur á suðvesturlandi en sjaldséður annars staðar.
Rússíbani
thumb|right|Dragon Khan-rússibaninn í PortAventura í [[Salou á Spáni.]] Rússíbani er leiktæki í skemmtigörðum; vagn eða vagnar sem renna hratt eftir brautum eða lestarteinum með kröppum beygjum og dýfum. Orðið er einnig notað um ýmislegt sem er mjög sveiflukennt eða breytist mjög hratt.
Talið er að rússíbanar eigi rætur að rekja til „rússneskra fjalla“, klakahæða sem útbúnar voru á vetrum umhverfis Sankti Pétursborg þar sem hægt var að renna sér niður brattar brekkur á miklum hraða. Umdeilt er hvort fyrsti eiginlegi rússíbaninn var reistur í Oranienbaum-görðunum í Sankti Pétursborg árið 1784 eða hvort það hafi frekar verið Rússnesku fjöllin í Belleville, rússíbani sem byggður var í París árið 1812. Á mörgum tungumálum bera rússíbanar enn heiti sem þýðir rússnesk fjöll. Íslenska heitið er aftur á móti tökuorð úr dönsku, rutschebane, og er komið úr þýsku, Rutchbahn, sem þýðir rennibraut.
Rússíbanar eru afar misjafnir að gerð, allt frá litlum fjölskyldutækjum sem hvorki fara mjög hratt né bratt, til mikilla mannvirkja þar sem mikill hraði er á vagninum, brautin fer mjög bratt í um eða yfir 100 metra hæð og stundum í heila hringi þannig að farþegar snúa höfðinu snöggvast niður. Hæsti rússíbani í heimi er nú Kingda Ka-rússíbaninn i Six Flags Great Adventure-skemmtigarðinum í New Jersey í Bandaríkjunum, sem er 139 m hár.
Essence Atkins
Essence Uhura Atkins (fæddur 1972) er bandarískur gamanleikari.
Skyndihjálp
thumb|Alþjóðlegt skyndihjálparmerki. Skyndihjálp (eða hjálp í viðlögum, fyrsta hjálp) er hugtak haft um grunnaðhlynningu og aðstoð vegna veikinda eða slysa. Það eru gjarnan leikmenn, þ.e. ekki sérmenntaðir heilbrigðisstarfsmenn, sem veita fyrstu hjálp og hlúa að sjúkling þar til sjúkraliðar eða önnur sérþjálfuð hjálp berst. Smávægileg veikindi og slys þarfnast stundum eingöngu þeirrar meðferðar sem felst í skyndihjálp, til dæmis smávægilegur skurður eða lítið brunasár. Slík hjálp felst að jafnaði í einföldum aðferðum, í sumum tilfellum getur hún skipt sköpum og jafnvel bjargað mannslífum.
Markmið
Markmið skyndihjálpar má draga í þrjá dilka:
Grundvallaratriði
thumb|300px|Hér sést hvernig tungan getur lokað öndunarveg, með því að sveigja höfuð afturábak kemst loft greiðar um öndunarveginn Nokkur atriði eru talin skipta megin máli í skyndihjálp. Fyrir það fyrsta þurfa þeir sem veita aðstoð að huga að eigin öryggi með því að tryggja öryggi á vettvang, verja sig gegn smiti eftir bestu getu o.s.frv. Því næst er það grunnskoðun á meðvitundarlausum sjúkling sem gjarnan er nefnd ABC sem stendur fyrir airway, breathing og circulation á ensku: Fyrst er athugað hvort öndunarvegur sé opinn og engir aðskotahlutir komi í veg fyrir öndun; því næst er athugað hvort sjúklingur geti andað að sjálfsdáðum og að lokum hvort hann hafi púls. Ef sjúklingur andar ekki er endurlífgun hafin með hjartahnoði.
Sumar stofnanir sem kenna skyndihjálp bæta við fjórða skrefinu, ABCD. Þá stendur D ýmist fyrir deadly bleeding eða defibrillation, þ.e. alvarleg blæðing eða hjartastilling með stuðtæki, en þetta er gjarnan talin hluti af þriðja skrefinu. Ef menn hafa hlotið viðeigandi þjálfun geta menn gert ítarlegri líkamsskoðun og ef sjúklingur er meðvitaður tekið niður sjúkrasögu.
Varðveisla lífs
Ef meðvitundarlaus sjúklingur andar þegar komið er að honum er honum venjulega velt í læsta hliðarstöðu. Í þessari stöðu rennur tungan síður niður í kok (og lokar þannig öndunarveginum) auk þess er minni hætta á því að hann drukkni í eigin ælu.
Öndunarvegurinn getur einnig lokast ef aðskotahlutur festist í koki sem veldur þá köfnun. Þá er þrýst á kviðinn með sérstökum hætti, slegið á bakið eða hluturinn fjarlægður með höndunum. Þegar öndunarvegurinn hefur verið hreinsaður er athugað hvort sjúklingurinn andi. Ef hann andar ekki er endurlífgunaraðferðinni beitt, þ.e. andað fyrir sjúklingin með munn við munn aðferðinni og brjóstkassinn hnoðaður.
Að flýta bata
Sá sem hefur hlotið þjálfun í skyndihjálp getur flýtt fyrir bata og bætt ástand sjúklingsins með því að búa um sár eða spelka brotna útlimi. Með þessum hætti gæti sá sem veitir aðstoðina lokið meðferð á sjúklingnum eða bætt líðan hans þar til sérþjálfuð aðstoð berst.
Þjálfun
Margt í skyndihjálp er almenn skynsemi. Svo sem er líklegt að flestir geri sér grein fyrir mikilvægi þess að þrýsta á sár til þess að stöðva mikla blæðingu. Hins vegar er mikilvægt að verða sér út um kennslu í skyndihjálp til þess að geta veitt almennilega aðstoð. Þetta á sérstaklega við um alvarleg tilfelli þar sem menn gætu þurft að endurlífga sjúkling. Slíkar aðgerðir geta verið hættulegar og valdið meiri skaða ef þær eru ekki framkvæmdar rétt.
Þjálfun er gjarnan fólgin í því að fólk sækir námskeið hjá viðurkenndum aðila. Það þarf einnig að sækja sér reglulega endurmenntun þar sem aðferðir við til dæmis endurlífgun eru sífellt endurskoðaðar. Stofnanir eins og Rauði krossinn bjóða reglulega upp á kennslu í skyndihjálp. Þar eru eðlileg viðbrögð kennd, forgangsröðun, hvernig á að opna öndunarveg, búa um sár og endurlífga svo eitthvað sé nefnt. Sjúkraliðaskólar bjóða gjarnan upp á ítarlegri námskeið þar sem hægt er að læra á sérhæfðan búnað, svo sem súrefnisgrímur, hjartastuðtæki, spelkur og stuðningsbretti.
Labbrabbtæki
thumb|200px|Vatnsþétt labbrabbtæki Labbrabbtæki (enska: walkie-talkie) er fyrirferðarlítil og þráðlaus talstöð sem notuð er til samskipta. Sum labbrabbtæki eru með móðurstöð.
Gunnbjörnsfjall
thumb|Watkinsfjöll. Gunnbjörnsfjall er hluti af þeim. Gunnbjörnsfjall (oftar nefnt Gunnbjarnarfjall) er hæsta fjall Grænlands, 3694 m hátt. Fjallið er kennt við Gunnbjörn Úlfsson en hann sá Grænland fyrstur norrænna manna og kallaði landið Gunnbjarnarsker. Gunnbjörnsfjall er hluti af miklum fjallgarði sem nefnist Watkinsfjöll.
Rauðgresi
Rauðgresi (fræðiheiti: Geranium robertianum ) er jurt af blágresisætt. Hún er útbreidd um nær allt norðurhvel.
Handtaka og aftaka Ngo Dinh Diem
alt=A portrait of a middle-aged man, looking to the left in a half-portrait/profile. He has chubby cheeks, parts his hair to the side and wears a suit and tie.|hægri|thumb| Ngo Dinh Diem Handtaka og morð Ngô Đình Diệm, forseta Suður-Víetnam, var hápunktur árangursríks valdaráns CIA- undir forystu Dương Văn Minh hershöfðingja í nóvember 1963. Þann 2. nóvember 1963 voru Diệm og ráðgjafi hans, yngri bróðir Ngô Đình Nhu, handteknir eftir umsátur norður-víetnamska lýðveldishersins á Gia Long höllinni í Saigon. Valdaránið markaði endalok níu ára harðræðis og spillingarstjórn í Suður-Víetnam. Óánægja með Diệm stjórnina hafði gerjast undir yfirborðinu og sprungið með búddískum mótmælum gegn langvarandi trúarlegri mismunun eftir að stjórnvöld höfðu skotið mótmælendur flögguðu búddískum fánum.
Þegar uppreisnarmennirnir komu inn í höllina voru Ngô bræðurnir búnir að flýja til stuðningsmanna sinna í Cholon. Bræðurnir höfðu verið í samskiptum við uppreisnarmennina þaðan og tekist að sannfæra þá um að þeir væru staðsettir í höllinni. Bræðurnir Ngô samþykktu þó fljótlega að gefast upp gegn loforði um að mega fara í útlegð; Eftir að hafa verið handteknir voru þeir þess í stað teknir af lífi aftur í brynvörðum bíl af ARVN ofurstum á leiðinni upp í höfuðstöðvar hersins í Tân Sơn Nhứt Air herstöðinni. Engin formleg rannsókn var gerð á aftöku Ngô bræðranna en talið er að lífvörður Minh, kapteinn Nguyễn Văn Nhung og Major Dương Hiếu Nghĩa, sem áttu að gæta bræðranna á ferðinni hafi borið ábyrgð. Félagar Minh í hernum og bandarískir embættismenn í Saigon voru sammála um að Minh hefði verið sá sem fyrirskipaði aftökuna. Kenningin er sú að bræðurnir voru drepnir til að koma í veg fyrir pólitíska endurkomu síðar meir. Hershöfðingjar lýðveldishersins reyndu að hylma yfir aftökuna með því að gefa í skyn að bræðurnir hafi framið sjálfsvíg, en ljósmyndir sem birtust í fjölmiðlum síðar meir virðast útiloka þann möguleika.
Baksaga
Pólitískyr ferill Diệm hófst í júlí 1954, þegar hann var ráðinn forsætisráðherra Víetnamar af fyrrum keisara Bảo Đại, sem vþ ar þjóðhöfðingi. Á þessum tímapunkti hafði Víetnam verið skipt á Genfar-ráðstefnunni eftir ósigur Frakka í orrustunni við Dien Bien Phu. Skiptingin átti að vera tímabundin og kosningar áttu að vera haldnar árið 1956 til að mynda til ríkisstjórn sameinaðrar þjóðar. Í millitíðinni voru Diệm og Bảo Đại læstir í valdabaráttu. Bảo Đại mislíkaði Diệm en valdi í forsætisráðherraembættið í þeirri von að hann myndi laða að bandaríska aðstoð. Diệm lagði til þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir október 1955 um hvort Suður-Víetnam ætti að verða lýðveldi og í kjölfar hennar lýsti hann sig forseta nýstofnaða lýðveldisins Víetnam. Diệm neitaði svo að halda sameiginlegar kosningar með Norður-Víetnam og rökstuddi það með því að vísa til að Víetnam hefði ekki skrifað undir Genfarsamþykktina. Diệm hélt síðan völdum þrátt fyrir nokkrar morð- og valdaránstilraunir, til ársins 1963.
Susan B. Anthony
Susan Brownell Anthony (15. febrúar 1820 – 13. mars 1906) var bandarísk kvenréttindakona sem lék lykilhlutverk í baráttunni fyrir kosningarétti kvenna í Bandaríkjunum. Hún var dóttir kvekara og safnaði undirskriftum fyrir andstöðu við þrælahaldi þegar hún var sautján ára. Árið 1856 varð hún fylkisfulltrúi samtaka bandarískra þrælahaldsandstæðinga í New York.
Árið 1851 kynntist Anthony Elizabeth Cady Stanton og með þeim tókst ævilangur vinskapur. Þær börðust saman fyrir samfélagsumbótum, sérstaklega kvenréttindum. Árið 1852 stofnuðu þær bindindisfélag kvenna í New York-fylki eftir að Anthony var meinað að flytja ræðu á ráðstefnu bindindismanna vegna kyns síns. Árið 1863 stofnuðu þær samtökin Women's Loyal National League, sem safnaði tæpum 400.000 undirskriftum til stuðnings banns við þrælahaldi. Þetta var stærsta undirskriftasöfnun í Bandaríkjunum á þeim tíma. Árið 1866 stofnuðu þær bandarísku jafnréttissamtökin og töluðu með þeim fyrir jöfnum réttindum bæði kvenna og blökkumanna. Árið 1868 byrjuðu þær útgáfu kvenréttindablaðsins The Revolution. Næsta ár stofnuðu þær samtök um kosningarétt kvenna og sameinuðust árið 1890 öðrum slíkum samtökum. Árið 1876 hófu Anthony og Stanton að vinna ásamt Matildu Joslyn Gage að sex binda sagnfræðiriti um baráttu kvenna fyrir kosningarétti.
Árið 1872 var Anthony handtekin fyrir að greiða atkvæði í kosningum í heimabæ sínum, Rochester í New York-fylki. Hún var sakfelld eftir réttarhöld sem vöktu mikla athygli en hún neitaði að endingu að greiða sekt fyrir gjörninginn og yfirvöld ýttu ekki á eftir því. Árið 1878 kynntu þær Anthony og Stanton stjórnarskrárbreytingu fyrir bandaríska þinginu sem ætti að veita konum kosningarétt. Frumvarpið var kynnt á þinginu af þingmanninum Aaron A. Sargent og var kennt við Susan B. Anthony. Frumvarpið varð ekki að veruleika fyrr en með nítjánda viðauka stjórnarskrár Bandaríkjanna árið 1920.
Anthony ferðaðist vítt og breitt í baráttunni fyrir kosningarétti kvenna og flutti um 75 til 100 ræður á hverju ári. Hún vann með konum um allan heim og átti þátt í stofnun Alþjóðaráðs kvenna, sem starfar enn í dag. Hún tók einnig þátt í skipulagningu kvennaþingsins á Kólumbusarsýningunni í Chicago árið 1893.
Þegar Anthony byrjaði baráttu sína fyrir kvenréttindum var hún höfð að háði og spotti og sökuð um að vilja rústa heilagleika hjónabandsins. Almenningsálit á henni gerbreyttist á ævi hennar og þegar hún varð 80 ára hélt William McKinley forseti henni afmælisveislu í hvíta húsinu. Anthony varð fyrsta konan sem birtist á bandarískum gjaldmiðli þegar andlit hennar var sett á eins dollara mynt árið 1979.
Fáni Bretlands
thumb|[[Mynd:FIAV 111000.svg|23x23dp Hlutföll: 3:5]] thumb|[[Mynd:FIAV 111011.svg|23x23dp Hlutföll: 1:2]]
Breski fáninn er þjóðfáni Bretlands. Núverandi hönnun fánsins var tekin í notkun við sameiningu Írlands og Stóra-Bretlands árið 1801. Á ensku er fáninn kallaður „Union Flag“ eða „Union Jack“. Fáninn samanstendur af rauðum krossi sankti Georgs (verndardýrlings Englands), með hvítum brúnum, settum yfir krossi Heilags Patreks (verndardýrlings Írlands), sem eru báðir settir yfir krossi Heilags Andrésar (verndardýrlings Skotlands).
Réttu hlutföll fánsins eru 3:5. Hins vegar notar breski sjóherinn hlutföll 1:2.
Salómon konungur
Salómon (hebreska שְׁלֹמֹה) var konungur Ísraelsríkis á 10. öld f.Kr. Hann ríkti á eftir föður sínum, Davíð. Um ævi Salómons er fjallað í Biblíunni og í Kóraninum. Frægastur er Salómon fyrir visku og skáldskapargáfur. Honum er m.a. eignað Orðskviðirnir, Prédikarinn og Ljóðaljóðin.
Salómon í Biblíunni
Foreldrar Salómons voru Davíð og Batseba Elíamsdóttir (líka skrifað Batsúa Ammíelsdóttir). Batseba var kona Úría Hetíta en varð þunguð af völdum Davíðs. Úría þjónaði í her Davíðs og Davíð skipaði herforingjanum sínum Jóab Serújusyni með launung að senda Úría í fremstu víglínu. Úría lét lífið í bardaga við Ammóníta og Davíð tók Batsebu síðan heim til sín. Davíð iðraðist ekki fyrr en Natan spámaður álasaði Davíð fyrir morðið. Elsti sonur þeirra Batsebu dó en þau átti fjóra aðra syni: Símea, Sóbab, Natan og Salómon. Annað nafn Salómons var Jedídjah.
Salómon átti fjölda hálfsystkina. Ósætti ríkti gjarnan meðal sona Davíðs og þegar Davíð varð ellihniginn gerði Adónía Davíðsson tilraun til að ná völdum. Jóab Serjúson og Abjatar prestur studdu Adónía. Salómon naut þó stuðnings Batsebu, Natans spámanns og fleiri í Jerúsalem. Batseba og Natan fóru á fund Davíðs og fengu hann til að staðfesta að Salómon skyldi verða næsti konungur Ísraelsríkis. Salómon var smurður til konungs í opinberri athöfn ekki löngu áður en Davíð dó. Adónía sótti eftir að fá fyrir konu Abísag frá Súnem sem hafði þjónað Davíð í elli konungsins og taldi Salómon það merki um að Adónía vildi ná af honum konungsríkinu. Salómon lét drepa Adónía og Jóab og senda Abjatar í útlegð.
Ríkisárum Salómons er lýst sem trúarlegu og menningarlegu blómaskeiði. Salómon á að hafa reist musteri í Jerúsalem og konungshöll. Eftir dauða Salómons klofnaði ríkið í norður (Ísreal) og suður (Júda).
Húsafellsskógur
Húsafellsskógur er lágvaxinn birkiskógur í Borgarbyggð á Vesturlandi. Hann hefur verið friðaður frá árinu 1974. Skógurinn er vinsælt útivistar og sumarbústaðarsvæði.
Kastalinn í Heidelberg
thumb|280px|Kastalinn í Heidelberg gnæfir yfir borgina Kastalinn í Heidelberg er stærsta og ein merkasta kastalarúst Þýskalands. Hann er jafnframt helsta kennileiti borgarinnar Heidelberg. Kastalinn var eyðilagður af Frökkum í erfðastríðinu í Pfalz 1693 og hefur verið rústir síðan.
Upphaf og höfuðborg ríkisins
Ekki er vitað hvenær nákvæmlega kastalinn var reistur. Árið 1196 kemur borgin Heidelberg fyrst við skjöl og er talið að þá þegar hafi kastalavirki verið til staðar. Kastalinn sjálfur kemur ekki við skjöl fyrr en 1225. Líklegt er að lítið sé eftir af honum, því kastalinn hefur verið endurgerður og margstækkaður. Árið 1294 er í síðasta sinn minnst á kastalann í eintölu. Eftir það var hann stækkaður talsvert og var eins og heil borg innan múra. Árið 1400 var kjörfurstinn Ruprecht kosinn til konungs í þýska ríkinu. Hans aðsetur var þá þegar í kastalanum. Sem konungur lét hann stækka kastalann enn, því hann bjó þá þegar í þrengslum. Heidelberg var orðin að höfuðborg þýska ríkisins og nauðsynlegt að hýsa diplómata. Ruprecht lést 1410 og var Heidelberg, og kastalinn, því höfuðborg þýska ríkisins í tíu ár.
Marteinn Lúter
1518 var Marteinn Lúter í Heidelberg til að taka þátt í trúarkappræðum. Meðan á dvöl hans í Heidelberg stóð, sótti hann kastalann heim. Greifinn Wolfgang, bróðir kjörfurstans, sýndi honum allt og var leiðsögumaður hans. Í bréfi sem Lúter skrifaði eftirá sagðist hann vera mjög hrifinn af fegurð kastalans og hernaðarmætti hans.
30 ára stríðið
thumb|'Vetrarkonungurinn' Friðrik V leysti úr læðingi 30 ára stríðið Í 30 ára stríðinu var í fyrsta hleypt af skoti á kastalann. Kjörfurstinn og kastalaherrann Friðrik V var gerður að konungi Bæheims í Prag 1619. Hann tapaði í orrustu við keisaraherinn og fór í útlegð til Niðurlanda. En keisaraherinn lét ekki þar við sitja. Árið 1622 fór Tilly hershöfðingi til Heidelberg og sat um borgina í þrjá mánuði, uns hún gafst upp. Tilly hertók borgina og nokkrum dögum síðar kastalann og sat þar um hríð. Ellefu árum seinna náði sænskur her að komast til borgarinnar. Þeir hertóku borgina og hófu skothríð á kastalann þar til hinn fámenni varðher keisarans gafst upp. Keisaraherinn mætti hins vegar aftur á staðinn ári seinna og hóf aftur skothríð á kastalann, þar til Svíar hrökluðust burt. Þegar 30 ára stríðinu lauk 1648 fékk sonur Friðriks að koma til Heidelberg og ríkja í kastalanum sem kjörfursti á ný.
Eyðilegging
thumb|Kastalinn í Heidelberg er stærsta kastalarúst Þýskalands Erfðastríðið í Pfalz varð banabiti kastalans. Loðvík XIV konungur Frakklands gerði tilkall til héraðsins Pfalz og réðist því 1688 með her til Heidelberg, þar sem hún var höfuðborg héraðsins. Frakkar stórskemmdu kastalann og varnarmúra borgarinnar og fóru við svo búið til næstu borgar. Árið 1693 voru þeir aftur mættir til Heidelberg en þá sáu þeir að búið var að gera við varnarmúrana. Þeir náðu þó að hertaka hana í annað sinn. Þar sem þeir komust ekki inn í kastalann, eyðilögðu þeir borgina til að einangra kastalann og varðliðið þar. En strax daginn eftir gafst varðliðið upp. Frakkar tók þá einnig kastalann og voru ekkert að tvínóna við hlutina. Þeir eyðilögðu hann einnig og báru að lokum eld í allt. Þegar þeir yfirgáfu borgina var hún aðeins sót og aska. Þetta voru endalok kastalans. Heidelberg var byggð upp á ný en ekki kastalinn. Kjörfurstinn ákvað að flytja aðsetur sitt, þar sem borgarbúar vildu ekki endurreisa kastalann að hans hugmyndum. Hann stofnaði því borgina Mannheim og lét reisa sér glæsilegan kastala þar. Síðan þá hefur kastalinn í Heidelberg legið í rúsum.
Nýrri tímar
thumb|Friedrichsbau er eini hluti kastalans sem hefur að hluta verið gerður upp Á næstu öldum fóru borgarbúar stundum upp eftir til að ná í grjót og annað. Árið 1878 kom bandaríski rithöfundurinn Mark Twain til Heidelberg og skrifaði um kastalann í ferðabók. Síðla á 19. öld kom til tals að endurreisa kastalann og var skipuð nefnd til að hanna verkáætlun. En nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri ógerlegt. Aðeins miðjuhúsið, Friedrichsbau, var að hluta gerður upp. Það hafði aldrei verið rústir en það hafði brunnið út og stórskemmst. Framkvæmdum lauk árið 1900. Eftir það er kastalinn einn vinsælasta kastalarúst Þýskalands. Aldamótaárið 2000 komu til dæmis ein milljón ferðamenn til Heidelberg. Árið 2004 sótti borgin um að kastalinn yrði settur á heimsminjaskrá UNESCO en umsókninni var hafnað. Hann er opinn almenningi til skoðunar.
Öndvegissúlur
Öndvegissúlur voru tveir útskornir tréstofnar og stóð sinn stofninn til beggja handa við öndvegi víkingahöfðingja, þ.e. hásæti þeirra. Öndvegissúlur voru oft útskornar myndum af æsum og þykir líklegt að þær hafi staðið sem táknmynd fyrir tré lífsins, það er að segja Ask Yggdrasils.
Er landnámsmenn námu land við Ísland, lögðu þeir traust sitt í þessar súlur til að finna sér bústað. Er þeir sáu til lands vörpuðu þeir öndvegissúlum frá borði til heilla og settust svo að þar sem þær rak á land. Það gat stundum kostað töluverða leit um strendur landsins að hafa upp á súlunum.
Af Ingólfi Arnarsyni og öndvegissúlum hans segir í Landnámabók:
Samkvæmt Landnámubók voru öndvegissúlur Ingólfs enn í eldhúsi í Reykjavík á fyrri hluta 12. aldar þegar sú bók var tekin saman.
Kólus
thumb|Kólus Kólus (coleus) var áður notað yfir ættkvísl blómplantna af varablómaætt. Í nýrri flokkun er þessi ættkvísl ekki lengur notuð heldur eru tegundir sem áður flokkuðust sem kólusar taldir af ættkvíslinni Plectranthus. Kólus er oft notað sem algengt heiti af skrautjurtum sem áður voru flokkaðir sem innan coleus ættkvíslar, og þá sérstaklega  álfamöttull (Coleus blumei eða Plectranthus scutellarioides) sem er vinsæl garðplanta og stofuplanta. Álfamöttull þarf mikla birtu en á ekki að vera í fullri sól því þá verða litir ekki eins skærir.
Riddarar hringstigans
Riddarar hringstigans er fyrsta skáldsaga Einars Más Guðmundssonar og kom út árið 1982. Höfundurinn vann fyrstu verðlaun í bókmenntasamkeppni Almenna bókafélagsins með skáldsögunni og fylgdi henni eftir með tveimur framhaldsbókum, Vængjaslætti í þakrennunum (1983) og Eftirmálum regndropanna (1986). Sögurnar gerast í hálfbyggðu úthverfi Reykjavíkur. Sögurnar þrjár voru gefnar út í einni bók undir heitinu Goðheimar bernskunnar árið 2005.
Þjóðarmorð
thumb|250px|Grafreitur í [[Srebrenica til minningar þeirra sem létust í þjóðarmorðinu í Bosníu]] Þjóðarmorð eða hópmorð felst í vísvitandi aðgerðum til að útrýma tiltekinni þjóð, þjóðarbroti, kynþætti eða trúarhópi að hluta eða í heild. Þessi skilgreining er sett fram í þjóðarmorðssáttmála Sameinuðu þjóðanna sem samþykktur var árið 1948. Meðal dæma um þjóðarmorð eru Helförin, þjóðarmorð Tyrkja á Armenum og þjóðarmorðið í Rúanda.
Hópmorð er skilgreint á eftirfarandi máta í íslenskum lögum, sem byggja á skilgreiningu í þjóðarmorðssáttmálanum: Eftirtaldir verknaðir teljast hópmorð þegar þeir eru framdir í þeim tilgangi að útrýma með öllu eða að hluta þjóð, þjóðernishópi, kynstofni eða trúflokki sem slíkum:
Talið er að um það bil fjörutíu og þrjú þjóðarmorð hafi átt sér stað á tímabilinu 1956–2016 og að þau hafi valdið dauða um 50 milljón manns og flæmt önnur 50 milljón manns í burtu.
Vötnin miklu
thumb|250px|[[Gervihnöttur|Gervihnattamynd af Vötnunum miklu.]] thumb|250px|Kort af Vötnunum miklu með nöfn þeirra merkt inn á. Vötnin miklu er samheiti yfir fimm stór stöðuvötn á eða við landamæri Kanada og Bandaríkjanna. Vötnin eru stærsti hópur ferskra stöðuvatna á jörðunni og mynda stærsta ferskvatnskerfi í heimi.
Á milli Húronvatns og Erievatns er sjötta vatnið, sem er hluti vatnakerfisins, en er ekki talið til stóru vatnanna vegna smæðar sinnar og heitir Lake St. Clair.
Á milli vatnanna renna ár með meginstraumstefnu frá vestri til austurs og að lokum út í Atlantshafið. Þær eru eftirtaldar:
Að vötnunum miklu liggja eftirtalin fylki: Ontariofylki í Kanada, og Bandaríkjamegin Minnesota, Wisconsin, Michigan, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania og New York.
Í vötnunum miklu eru um það bil 35 þúsund eyjar. Þeirra á meðal eru eyjarnar Manitoulin eyja í Húronvatni, sem er stærsta eyja í stöðuvatni á jörðunni, og Isle Royale í Miklavatni, sem er stærsta eyjan í stærsta stöðuvatninu. Hvor þessara eyja um sig hefur síðan fjöldamörg stöðuvötn.
Vötnin miklu eru mikilvægar samgönguæðar og fara miklir flutningar eftir þeim með skipum. Auk þess eru þau gífurlegt ferskvatnsforðabúr og hafa mikil temprandi áhrif á loftslag með því að draga úr sumarhitum og vetrarfrostum.
Skynsamur gjörandi
Skynsamur gjörandi er hugtak í heimspeki og gervigreindarrannsóknum notað yfir aðila sem framkvæmir þá aðgerð sem hann telur líklegasta til árangurs að gefnum þeim forsendum (þekkingu) sem hann hefur um umhverfið.
Aðgerðina byggir skynsamur gjörandi á:
Baugur Group
Baugur Group var íslenskt fyrirtæki, fjárfestingarfélag, sem á og rak matvælaverslanir og stundaði verðbréfaviðskipti með hlutabréf í öðrum fyrirtækjum innanlands og erlendis. Það átti í yfir 3700 verslunum víðsvegar í heiminum og störfuðu hjá því alls ríflega 70 þúsund manns. Í byrjun mars 2007 birti Morgunblaðið fréttir af því að Baugur væri kjölfestufjárfestir í ríflega 30 fyrirtækjum að andvirði 1300 milljónir króna. Baugur er nú gjaldþrota.
Saga
Sögu Baugs má rekja til stofnunar fyrstu Bónus verslunarinnar af feðgunum Jóhannesi Jónssyni og Jóni Ásgeiri Jóhannessyni árið 1989. Fyrirtækið óx fljótt og dafnaði og þremur árum seinna voru verslanir Bónus orðnar þrjár talsins, allar á höfuðborgarsvæðinu. Sama ár keyptu eigendur Hagkaupa helmingshlut í Bónus verslununum. Ári seinna var stofnað nýtt fyrirtæki, Baugur, til þess að samhæfa innkaupin fyrir verslanirnar.
Árið 1994 hófst útrás Baugs þegar fyrirtækið opnaði verslun í Færeyjum. Vöxtur fyrirtækisins hélt áfram og á næstu árum yfirtók Baugur rekstur verslana Hagkaupa, Bónuss, Nýkaupa, Hraðkaupa, Vöruveltunnar, 10-11 og Útilífs, auk innkaupa- og dreifingarfélagsins Aðfanga. Jón Ásgeir Jóhannesson varð strax forstjóri hins sameinaða félags.
Á nýrri öld var nafninu breytt í Baugur Group. Eignarhaldsfélagið Mundur, sem er m.a. í eigu eigenda Baugs Group, gerði yfirtökutilboð í Baug Group. Á erlendri grundu eignaðist Baugur group leikfangaverslanakeðjuna Hamleys og einnig meirihluta í tískukeðjunni Oasis Stores og heilsuvörukeðjunni Julian Graves.
Árið 2003 eignaðist Baugur Group hluti í Frétt ehf., sem gefur út Fréttablaðið og DV, og fjölmiðlafyrirtækið Norðurljós sem á og rekur fjölmarga ljósvakamiðla. Næsta ár sameinuðust þessi fyrirtæki og átti Baugur Group þá 30% hlutafjár í því. Í kjölfarið spratt upp mikil umræða um eignarhald á fjölmiðlum (sjá fjölmiðlafrumvarpið).
Árið 2004 eignaðist Baugur Group hluta í Magasin Du Nord, stórverslunarkeðju í Danmörku með langa sögu. Baugur Group reyndi áfram fyrir sér erlendis með kaupum á Big Food Group, Goldsmiths og MK One. Baugur kom einnig að kaupum Oasis á Karen Millen. Til þess að halda utan um fjárfestingar erlendis var stofnaður hlutabréfasjóðurin Ice Capital sem Baugur Group á meirihluta í.
Árið 2005 keypti Baugur Group raftækjaverslanakeðjuna Merlin, smásöluverslunarkeðjuna Mappin & Webb og te- og kaffifélaginu Whittard of Chelsea. Auk þess eignaðist Baugur Group þriðjungshlut í danska fasteignafélaginu Keops og hluta í tískuvöruverslunarkeðjunni Jane Norman, fasteignafélaginu Nordicom A/S, FL Group og matvælafyrirtækinu Woodward Foodservice.
Hrun
í aðdraganda bankakreppunnar fékk fjárfestingarfélagið Gaumur, sem er í eigu Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og fjölskyldu, þrjátíu milljarða króna lán frá Kaupþingi til að kaupa 95 prósenta hlut í Högum af Baugi Group í gegnum félagið 1998 ehf.
Í kjölfar Bankakreppunnar á Íslandi í október 2008 rýrnuðu eignir Baugs Group og kippt var undan félaginu lánalínum. Baugur var lýst gjaldþrota í mars 2009. Gjaldþrot Baugs reyndist stærsta gjaldþrot einkafyrirtækis hér á landi. Kröfur í þrotabúið nema á þriðja hundrað milljörðum íslenskra króna. Landsbankinn er stærsti kröfuhafinn.
Þriðja ríkið
thumb|right|Þýskaland árið 1939 eftir innlimun Bæheims, Mæra og Austurríkis. Þriðja ríkið (stundum kallað Þýskaland Hitlers) var Þýskaland undir flokksræði nasista og leiðtoga þeirra Adolfs Hitlers 1933 til 1945. „Þriðja“ vísar til þess að Þýska keisaraveldið var „annað ríkið“ og hið Heilaga rómverska ríki „fyrsta ríkið“.
Undir stjórn nasista rak Þýskaland útþenslustefnu í nafni kenningarinnar um landrými (Lebensraum) og ofsótti gyðinga og önnur þjóðarbrot innan ríkisins á grundvelli hugmynda um arískan uppruna Þjóðverja og nauðsyn þess að viðhalda eða endurheimta „hreinleika“ kynþáttarins. Í nafni þessara hugsjóna stunduðu Þjóðverjar árásargjarna utanríkisstefnu og lögðu nágrannalönd sín undir sig með hervaldi á fyrstu árum síðari heimsstyrjaldarinnar. Bæði í Þýskalandi og hinum hernumdu löndum var stunduð skipuleg einangrun og fjöldamorð á gyðingum, sígaunum, stríðsföngum, fötluðum, samkynhneigðum og fleiri hópum sem taldir voru ógnun við hinn aríska kynþátt. Morð á gyðingum voru svo víðtæk, kerfisbundin og skilvirk að þau eru nefnd helförin.
Þriðja ríkið náði hátindi sínum á fyrstu árum styrjaldarinnar og Þýskaland varð stórveldi í Evrópu um 1940. Eftir ósigur Þjóðverja í síðari heimsstyrjöldinni var Þýskaland og stór hluti Evrópu í rúst og landinu var skipt í tvö ríki: Vestur-Þýskaland og Austur-Þýskaland, sem saman náðu yfir mun minna landsvæði en Þýskaland gerði fyrir styrjöldina. Prússland leið formlega undir lok sem sérstakt fylki. Þýsku ríkin tvö sameinuðust svo á ný árið 1990.
Straumnesviti
thumb|right|Straumnesviti á Hornströndum. Straumnesviti er viti á Straumnesi á Hornströndum. Var hann byggður um 1919 en breytt árið 1930. Hann var áður járngrindarviti. Straumnesviti er í eigu og umsjón Siglingastofnunar íslands.
Telma Hopkins
thumb|240px|Telma Hopkins Telma Louise Hopkins (fæddur 1948) er bandarískur gamanleikari.
Hvítsýprus
Hvítsýprus (fræðiheiti: Chamaecyparis thyoides ) er barrtré í Cupressaceae (Grátviðarætt), frá austurhluta Bandaríkjanna, innan 160 km frá ströndinni, en frá suðurströnd Georgíu norður til suður Maine.
Lýsing
Þetta er sígrænt tré, fullvaxta um 28m hátt, 0,8 til 2m í stofnþvermál. Börkurinn er öskugrár til rauðbrúnn.